
 "ఎక్కడ?" అంది. "మెయిన్ రోడ్డుకి ఆనుకునే ఆటవీ పోరంబోకులో నూరు ఎకరాలు యివ్వమని ప్రభుత్వానికి అప్లికేషన్ పెట్టుకున్నాం కదా. ఆ భూమినే శాంక్షన్ చేశారు." వంద ఎకరాల భూమి కళ్ళ ముందు కదులుతోంది ఆమెకి. అందుకే నోట మాట రాలేదు. "ఆ భూమిలో రైతుల శిక్షణను ఏర్పాటు చేయడానికి అవసరమైన భవనాలను నిర్మించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం గ్రాంటు కూడా మంజూరు చేసింది. ఆ డబ్బుతో అక్కడున్న చెట్లనూ, పుట్లనూ కొట్టిద్దాం. చుట్టు పక్కలున్న పేద రైతుల్ని పిలిచి, వాళ్ళ దగ్గర పనులు చేయించుకుందాం. మొత్తం భూమంతా చదునయ్యాక మామిడితోటలు, చినీ తోటలు పెట్టిద్దాం. అయిదారేళ్ళకు కాపుకొస్తాయి. పిచ్చ డబ్బు మన ఒళ్ళో వచ్చి పడతాయి" మొత్తం వివరించి చెప్పాడు. "మరి రైతులకు శిక్షణ!" "అదే శిక్షణ! లేకపోతే ఎద్దుల్లో ఏది కుడో, ఏది ఎడమో తెలియని మన రైతులకు శిక్షణ యిచ్చేదేమిటి? శిక్షణ పేరిట వాళ్ళ దగ్గర పనిచేయించుకుని మనం తోటలు పెంచుకోవటమే" "అంటే రైతుల్ని కూలీలు కింద మార్చడమన్న మాట" అన్నది సరితాదేవి. "ఎగ్జాట్లీ అంతే! రోజుకూలీ వాళ్ళ ముఖాన పడేసి వాళ్ళ దగ్గర పని చేయించుకోవడమే. తోటలు పెరిగాక ఫలసాయం అంతా మనకే. తోటల్లో వచ్చిన డబ్బు ఏం చేశారని ఎవరడుగుతారు? రోజు కూలీ తీసుకున్న రైతులు అడగరు కదా? నూరెకరాల తోటలో సంవత్సరానికి కొన్ని లక్షలు వస్తాయి. మనిద్దరికీ ఆ ఆదాయంలో సగం సగం" అన్నాడు దాసు. ఆయన అన్న చివరి మాటలు ఎందుకనో నచ్చలేదు ఆమెకి. తోటలో సగం సగం అనడం ఆమె ఇష్టపడలేదు. నూరెకరాల తోట తనకే వుండిపోవాలని ఆమె ఆశ. అందుకే ప్రపోజల్ ని మొగ్గలోనే తుంచెయ్యాలని "మీరు కోటీశ్వరులు! ఇలాంటి తోటలో భాగం తీసుకుంటారా? ఏదో మాట వరసకి అంటున్నారుగానీ" అంది సరితాదేవి.  ఆమె అంతరంగాన్ని గ్రహించలేనంత చవటకాదు పరమేశదాసు. "అంటే సగం యివ్వవన్నమాట" అన్నాడు డైరెక్టుగానే. "ఇవ్వననలేదు. మీరు ఇచ్చినా తీసుకోరని అంటున్నాను" అన్నది సరితాదేవి. "ఏదైనా ఒకటే" అన్నాడు ఆయన మెల్లగా. కానీ ఎక్కడో ఆమె మాటలు ఆయన్ని బాధపెడుతున్నాయి. క్షణం క్రితం వరకు ఆ ప్రాజెక్టులో భాగస్వామిగా వుండాలని కోరుకున్నాడు ఆయన. ఆమె అడ్డు చెబుతుందని కలలో కూడా ఊహించలేదు. ఇప్పుడిలా దెబ్బ తగిలేసరికి దానిని ఆయన జీర్ణించుకోలేక పోతున్నాడు. "సరే నీ ఇష్టం సరితా" అన్నాడు కాసేపయ్యాక నిర్లిప్తంగా. పైకి అంత కూల్ గా అన్నా లోపల మాత్రం ఆయన వుడికిపోతున్నాడు. ఇల్లు అలకగానే పండగ కాదని తెలుసు ఆయనకి. ఎంత ద్రోహం చేసైనాసరే, చివరికి మనిషినే గల్లంతు చేసైనా సరే ఆ భూమిని తను అనుభవించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఇంకా ఆమె పడుకునే వుండడం వల్ల ఆయన ముఖంలో మారిన రంగుల్ని ఆమె పసికట్టలేక పోయింది. అయితే అప్పటివరకు వాళ్ళిద్దర్నీ కీహోల్ నుంచి రహస్యంగా చూస్తున్న ఒక వ్యక్తి మాత్రం దాసు ముఖంలో వచ్చిన మార్పుని పసికట్టాడు.                         * * * * * "ఇంతకీ ఆనందరావు దగ్గరికి వచ్చింది ఎవరు? రమణా లేక దెయ్యమా?" మౌనిక అడగడంతో తరుణ్ మిగిలిన కథ చెప్పడం ప్రారంభించాడు. "తనతో గడిపిన స్త్రీ కళ్ళు బావి దగ్గర చూసిన ఆకారపు కళ్ళులాగా కనిపించడంతో స్పృహ తప్పిన ఆనందరావుని తల్లి వచ్చి లేపింది. చేత్తో బలంగా కొడుతున్నా లేవని కొడుకుని చూసి ఆ ముసలి తల్లి గాభరా పడింది. పొయ్యి దగ్గరున్న బిందె లో నుంచి దోసెడు నీళ్ళు తీసుకొచ్చి ముఖం మీద చిలకరించింది. మెల్లగా కళ్ళు విప్పాడు ఆనందరావు. అప్పటికి కరెంట్ వచ్చింది. నెత్తిమీద బల్బు వెలుగు దేవత కనుగుడ్డులా మెరుస్తోంది. "ఏమైందిరా? ఎంత పిలిచినా లేవకపోతివి?" కొడుకు పక్కన కూర్చుని ప్రశ్నించింది సరస్వతమ్మ. మొత్తం జరిగినదంతా గుర్తొచ్చింది ఆనందరావుకి. అదంతా కల కాదని కిటికీలో నున్న కిరసనాయిల్ దీపం వెలుగుతోంది. "ఏం లేదులేవే" చిరాకుగా అన్నాడు. తల్లితో కలిసి భోజనం చేశాడు. పడుకున్నాడు గానీ నిద్ర రావడం లేదు. పక్కింటికి వెళ్ళి రమణికి ఇదంతా చెప్పి నవ్వు వచ్చింది నిజమా కాదా అని నిలదీయాలనుకున్నాడు. కానీ జరిగిన అల్లరి చాలని దుప్పటిని నిండుగా కప్పుకున్నాడు. అతనికి ఉదయాన్నే నిద్రలేవడం అలవాటు. కానీ ఆవేళ బాగా పొద్దెక్కినా నిద్ర లేవలేదు. తన కొడుకుక్కి రాత్రి ఏదో అయిందని సరస్వతమ్మ గ్రహించింది. కానీ ఎంత బతిమలాడినా ఏం జరిగిందో చెప్పలేదు ఆనందరావు. ఆరోజు సాయంకాలం అతను గేదెలకు ఎండు కసువు పెరుక్కు రావడానికి గడ్డివాము దగ్గరికి వెళ్ళాడు. గడ్డివాము అతనింటి వెనకాల ఊరికి కాస్తంత దూరంలో వుంది. దాని పక్కనే రమణీవాళ్ళ పేడ దిబ్బుంది. అతను కసువు పెరుక్కుంటున్నప్పుడు రమణి కూడా ఇంటి చెత్తనంతా దిబ్బలో పోయడానికి అక్కడికి వచ్చింది. "ఏం ఆనంద్! పరధ్యానంగా వున్నావ్?" అంటూ పలకరించింది. అతను కంగారుపడి, అంతలోనే సర్దుకుని, "ఏదో ఉబుసుపోని ఆలోచన" అన్నాడు. "అంతేనా! అదేంటి నీముఖం అలా తయారైందే? మీ అమ్మ చెప్పిందంతా నిజమేనన్న మాట?" అంది రమణి ఆందోళనతో. "ఏం చెప్పింది?" "రాత్రి ఆమె షో నుంచి వచ్చేటప్పటికి స్పృహలో లేవటకదా. దెయ్యం తొక్కేసిందేమోనని ఆమె అనుమానం" అని అన్నది. రమణికి కూడా ఆ విషయం తెలిసిపోవడం చిన్నతనంగా అనిపించింది. తల్లి మీద కోపం వచ్చింది. "దెయ్యం నన్ను తొక్కడమేమిటి?" అతను ఏమీ తెలియనట్టు అన్నాడు. "దెయ్యంకాక ఆడపిల్ల తొక్కిందా?" ఆమె గలగలా నవ్వుతోంది. అలా నవ్వి ఆగి "అయినా నీకు ఆడపిల్లకూ, దెయ్యానికీ తేడా తెలియదనే నేను అనుకుంటున్నాను. ఆ రోజు నేను వస్తే దెయ్యమని గోల చేయలేదూ" అంది.  "ఏదో కంగారులో అలా చేశాను. ఎప్పుడూ అలా అమాయకంగా వుంటానా?" అన్నాడు ఆనందరావు బుంగమూతి పెట్టి. "ఇక అనవుగదా. అదే సంతోషం. ఈ రాత్రికీ వస్తాను. నిన్నటిలా దెయ్యం కథ చెప్పి నన్ను పరీక్షించకు" అని అక్కణ్నుంచి తుర్రుమంది. అంటే రాత్రి వచ్చింది నిజంగా రమణేనని నిర్ధారించుకున్నాడు ఆనందరావు.

 "ekkada?" andi. "main rodduki aanukune aatavi porambokulo nooru ekaraalu yivvamani prabhutvaaniki application pettukunnam kada. aa bhoomine sankshan chesaru." vanda ekaraala bhoomi kalla mundu kadulutondi aameki. anduke nota maata raledu. "aa bhoomilo raitula sikshananu erpaatu cheyadaaniki avasaramaina bhavanaalanu nirminchadaaniki kendra prabhutvam grantu kuudaa manjuru chesindi. aa dabbutho akkadunna chetlanuu, putlanuu kottiddam. chuttu pakkalunna pedha raitulni pilichi, vaalla daggara panulu cheyinchukundam. mottam bhoomanta chadunayyaka maamiditotalu, chinee thotalu pettiddam. ayidaarellaku kaapukostaayi. piccha dabbu mana ollo vachi padataayi" mottam vivarinchi cheppaadu. "mari raitulaku sikshana!" "adhe sikshana! lekapothe eddullo edhi kudo, edhi edamo teliyani mana raitulaku sikshana yichedemiti? sikshana paerita vaalla daggara panicheyinchukuni manam thotalu penchukovatame" "ante raitulni kooleelu kinda marchadamanna maata" annadi saritadevi. "egjatli anthe! rojukuli vaalla mukhana padesi vaalla daggara pani cheyinchukovadame. thotalu perigaaka phalasaayam antaa manake. thotallo vachina dabbu yem chesarani evaradugutaaru? roju kooli teesukunna raitulu adagaru kada? noorekaraala thotalo samvatsaraaniki konni lakshalu vastaayi. maniddarikii aa aadaayamlo sagam sagam" annadu daasu. aayana anna chivari maatalu endukano nachaledu aameki. thotalo sagam sagam anadam aame ishtapadaledu. noorekaraala thota tanake vundipovaalani aame aasha. anduke praposal ni moggalone tuncheyyaalani "meeru kotishwarulu! ilanti thotalo bhagam teesukuntara? edho maata varasaki antunnaarugaanii" andi saritadevi.  aame antaramgaanni grahinchalenanta chavatakaadu paramesadaasu. "ante sagam yivvavannamata" annadu directugane. "ivvananaledu. meeru ichina teesukorani antunnaanu" annadi saritadevi. "edaina okate" annadu aayana mellagaa. cony ekkado aame maatalu aayanni baadhapedutunnaayi. kshanam kritam varaku aa praajectulo bhagaswamiga vundaalani korukunnadu aayana. aame addu chebutundani kalalo kuudaa oohinchaledu. ippudila debba tagilesariki daanini aayana jeerninchukoleka potunnadu. "sare nee ishtam sarita" annadu kasepayyaka nirliptamgaa. paiki anta kool gaa anna lopala maatram aayana vudikipotunnadu. illu alakagaane pandaga kaadani telusu aayanaki. entha droham chesainasare, chivariki manishine gallanthu chesaina sare aa bhoomini tanu anubhavinchaalani nirnayinchukunnaadu. inka aame padukune vundadam valla aayana mukhamlo maarina rangulni aame pasikattaleka poyindi. ayithe appativaraku vaalliddarnii kehol nunchi rahasyamgaa chustunna oka vyakti maatram daasu mukhamlo vachina maarpuni pasikattadu.                         * * * * * "intakee anandarao daggariki vachindi evaru? ramana leka deyyama?" mounika adagadamtho tarun migilina katha cheppadam praarambhinchaadu. "tanatho gadipina stree kallu baavi daggara chusina aakaarapu kallulaagaa kanipinchadamtho spruha tappina aanandaraavuni talli vachi lepindi. chetto balangaa kodutunna levani kodukuni chusi aa musali talli gabhara padindi. poyyi daggarunna binde loo nunchi dosedu neellu teesukochi mukham meeda chilakarinchindi. mellagaa kallu vippadu anandarao. appatiki current vachindi. nettimeeda balbu velugu devata kanuguddula merustondi. "emaindira? entha pilichina levakapotivi?" koduku pakkana kuurchuni prasninchindi saraswatamma. mottam jariginadantaa gurtochindi aanandaraavuki. adanta kala kaadani kitikeelo nunna kirasanail deepam velugutondi. "yem leduleve" chiraakugaa annadu. tallitho kalisi bhojanam cheshaadu. padukunnadu gaanee nidra ravadam ledu. pakkintiki velli ramaniki idantaa cheppi navvu vachindi nijama kaadaa ani niladeeyaalanukunnaadu. cony jarigina allari chaalani duppatini nindugaa kappukunnadu. ataniki udayaanne nidralevadam alavaatu. cony aavela baga poddekkina nidra levaledu. tana kodukukki raatri edho ayindani saraswatamma grahinchindi. cony entha batimaladina yem jarigindo cheppaledu anandarao. aaroju saayankaalam atanu gedelaku endu kasuvu perukku raavadaaniki gaddivamu daggariki vellaadu. gaddivamu ataninti venakaala ooriki kaastanta dooramlo vundi. daani pakkane ramaneevaalla peda dibbundi. atanu kasuvu perukkuntunnappuda ramani kuudaa inti chettananta dibbalo poyadaaniki akkadiki vachindi. "yem anand! paradhyaanamgaa vunnav?" antuu palakarinchindi. atanu kangarupadi, antalone sardukuni, "edho ubusuponi aalochana" annadu. "antena! adenti neemukham alaa tayaarainde? mee amma cheppindantaa nijamenanna maata?" andi ramani aandolanato. "yem cheppindi?" "raatri aame sho nunchi vachetappatiki spruhalo levatakada. deyyam tokkesindemonani aame anumanam" ani annadi. ramaniki kuudaa aa vishayam telisipovadam chinnatanamgaa anipinchindi. talli meeda kopam vachindi. "deyyam nannu tokkadamemiti?" atanu emi teliyanattu annadu. "deyyankaaka aadapilla tokkinda?" aame galagalaa navvutondi. alaa navvi aagi "aina neeku aadapillakuu, deyyaanikii teda teliyadane nenu anukuntunnanu. aa roju nenu vaste deyyamani gola cheyaleduu" andi.  "edho kangaarulo alaa cheshaanu. eppuduu alaa amaayakamgaa vuntana?" annadu anandarao bungamuti petti. "ika anavugadaa. adhe santosham. ee raatrikee vastaanu. ninnatila deyyam katha cheppi nannu pareekshinchaku" ani akkannunchi turrumandi. ante raatri vachindi nijamgaa ramanenani nirdhaarinchukunnaadu anandarao.