జగ్జీవన్రామ్ జీవితం సమాజంపై సానుకూల దృక్పథం(పాజిటివ్ అసెర్షన్)తో చేయబడ్డ ప్రకటన వంటిది. బహుముఖ ప్రజ్ఞ, ఎదుటి వారిని కట్టిపడేసే వాక్చాతుర్యంతో, విలక్షణమైన సమీకరించే శక్తితో జీవితంలో ఎన్నో అనితర సాధ్యమైన లక్ష్యాలను జగ్జీవన్రామ్ సాధించారు.జగ్జీవన్రామ్ స్వాతంత్య్రోద్యమ నాయకుడు. మరోవైపు జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకుడు. స్వేచ్ఛా భారత్లో దాదాపు అర్ధ శతాబ్ది పాటు పార్లమెంటేరియన్. కేంద్ర స్థాయిలో కీలకమైన రక్షణ శాఖ మొదలు పలుశాఖల బాధ్యతలను సమర్థంగా నిర్వహించిన పరిపాలనాదక్షుడు. జీవిత పర్యంతం దేశ సేవకే అంకితమై నవభారత నిర్మాణానికి పునాదులు వేసిన దార్శనికుడు. ఆయన ఆలోచనల్లోని పరిపక్వత, సూటిదనం, నిర్ణయాల్లో లోతైన అవగాహన, చర్చల్లో పదునైన మేధావితనం ప్రత్యర్థులను సైతం మెప్పించగల రాజనీతిజ్ఞత అన్నీ కలగలిసి జగ్జీవన్ను ఒక విలక్షణ నాయకుడిగా నిలబెట్టాయి. సామాజిక న్యాయం కోసం చేసిన కృషికిగాను దేశం ఆయన జన్మదినాన్ని ‘సమతా దివాస్’ (సమానత్వ దినోత్సవం)గా జరుపుకుంటున్నది. కేంద్రంలోని ‘మినిస్ట్రీ ఆఫ్ సోషల్ జస్టిస్’ ఆయన భావజాలాన్ని ప్రచారం చేసేందుకు ‘బాబూ జగ్జీవన్రామ్ నేషనల్ ఫౌండేషన్’ను స్థాపించింది. బీహార్లోని ఒక మారుమూల గ్రామం ‘ఛాంద్వ’లో జన్మించి సామాజిక వివక్షను, కుల అణచివేతను అధిగమించి అంచెలంచెలుగా ఎదిగి సువిశాల భారత దేశంలో పలుమార్లు కేంద్ర మంత్రిగా, ఉప ప్రధానిగా ఆదర్శప్రాయమైన బాధ్యతలు నిర్వహించారు.స్వాతంత్య్రానంతరం నవభారత నిర్మాణంలో జగ్జీవన్ తనదైన చెరిగిపోని ముద్ర వేశారు. రాజ్యాంగ సభ సభ్యుడిగా రాజ్యాంగంలో సామాజిక న్యాయ అంశాన్ని చేర్చటంలో ముఖ్య భూమిక నిర్వహించారు. అంటరాని తనం నిర్మూలనకు, వెనుకబడిన వర్గాలు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు పొందేందుకు ఎస్సీ ఎస్టీలకు చట్టసభల్లో సీట్లు రిజర్వు కావడానికి ఆయన విజయవంతమైన పాత్ర పోషించారు. రాజ్యాంగంలో ఇటువంటి మార్గదర్శకాలు ఉండటం వల్ల సామాజిక -రాజకీయ సాధికారితకు, ఆర్థిక పురోభివృద్ధికి సాధనాలుగా ఉంటాయని భావించారు. ఇవి సాధించేందుకు ఇంకా తన అగ్రజుడైన ఆంబేడ్కర్తో కలిసి ఇతరులతో వాదులాడి రాజ్యాంగంలో సామాజిక న్యాయ అంశాన్ని సాధించారు. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో విశేష ప్రజాభాగస్వామ్యం ద్వారా బలమైన సామాజిక న్యాయం సిద్ధిస్తుందని నమ్మారు. పౌరహక్కుల చట్టం–1955ను తీసుకురావడంలో విశేష కృషి సల్పారు. స్వపరిపాలనలో ప్రజలు తమ ఆశలు, ఆకాంక్షలు నెరవేరుతాయని ఎదురుచూస్తున్న సందర్భాన జగ్జీవన్రామ్ కేంద్రంలో పలు కీలక మంత్రిత్వశాఖలకు బాధ్యతలు నిర్వర్తించి దేశ పునర్నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు. కార్మికుల సంక్షేమం కోసం కనీస వేతనాల చట్టం, పారిశ్రామిక వివాదాల చట్టం, ఇండియన్ ట్రేడ్ యూనియన్ చట్టం, బోనస్ల చెల్లింపు చట్టం వంటి కీలకమైన చట్టాలకు రూపకల్పన చేసి దేశంలోని కార్మికుల ఉన్నతికి పాటుపడ్డారు. ఎంప్లాయీస్ స్టేట్ ఇన్సూరెన్స్, ప్రావిడెంట్ ఫండ్ వంటి చట్టాల ద్వారా ‘సామాజిక భద్రతా’ అంశానికి పునాది వేశారు. ఫ్యాక్టరీస్ చట్టం ద్వారా మహిళలు, బాలలు ప్రమాదకర పరిశ్రమల్లో, వృత్తుల్లో పనిచేయడాన్ని నిషేధించారు. కార్మికుల పనిగంటలు నిర్ధారించాడు. అదనపు పనికిగాను అదనపు చెల్లింపులకు శ్రీకారం చుట్టారు. కాంట్రాక్ట్ లేబర్ సంక్షేమ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. 1950లో జెనీవాలో జరిగిన ‘అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ’ సమావేశానికి భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించి సమావేశంలో ఆసియా దేశాల తరుపున అధ్యక్షునిగా ఎంపికయ్యారు. కార్మికులకై జాతీయ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసి జస్టిస్ గజేంద్ర గట్కర్ను అధ్యక్షుడిగా నియమించారు. కమిషన్ను స్వాతంత్య్రానంతరం నుంచి కార్మికుల స్థితిగతులు, అభివృద్ధి వంటి విషయాలపై నివేదికను కోరారు. కమిటీ 1969లో సమర్పించిన నివేదికలో అనేక ప్రయోజనకర ప్రతిపాదనలు చేస్తూ జగ్జీవన్రామ్ కార్మిక మంత్రిగా పనిచేసిన రెండు పర్యాయాలు కార్మికుల జీవితాలకు వరప్రసాదం వంటిదని వ్యాఖ్యానించింది. దారిద్య్రాన్ని, నిరుద్యోగాన్ని నిర్మూలించి కనీస జీవన ప్రమాణాలు కల్పించకుండా కార్మికుల సమస్యలను పరిష్కరించలేమని ఉద్ఘాటించారు. ఈ విధంగా కార్మిక స్నేహపూర్వక కార్యక్రమాలకు పునాది వేశారు.రైల్వే మంత్రిగా రైల్వే కార్మికులకు పెన్షన్ పథకం ప్రవేశపెట్టారు. రైల్వేలో పనిచేస్తున్న ఎస్సీ, ఎస్టీ ఉద్యోగులకు డిపార్ట్మెంటల్ ప్రమోషన్ల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. దేశం కరువు కోరల్లో చిక్కివున్న సందర్భాన కేంద్ర ఆహార, వ్యవసాయ శాఖామంత్రిగా హరిత విప్లవానికి నాందిపలికి స్వామినాథన్ వంటి శాస్త్రవేత్తను గుర్తించి ప్రోత్సహించారు. దేశాన్ని కరువు బారి నుంచి బయటపడేశారు. ఈయన కాలాన దేశం ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధిని సాధించింది. జాతీయ సంపద పెరుగుదల భారత వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడి ఉందని జగ్జీవన్రామ్ ఆనాడే గుర్తించారు. ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేసేందుకు నీటిపారుదల కార్యక్రమాలను ఇతోధికంగా ప్రోత్సహించారు. అంతర్ రాష్ట్ర నీటి వివాదాల పరిష్కారానికి చర్యలు చేపట్టారు. జాతీయ విత్తన విధానాన్ని ప్రారంభించారు. దారిద్య్రరేఖకు దిగువున ఉన్నవారికి ఆహార ధాన్యాలు అందుబాటులోకి తెచ్చేందుకు ప్రజాపంపిణీ వ్యవస్థను ప్రారంభించారు. 1976లో ముఖ్యమంత్రుల సమావేశంలో మాట్లాడుతూ భూసంస్కరణల అమలు ఆవశ్యకతను నొక్కిచెప్పారు.జగ్జీవన్రామ్ రక్షణ శాఖామంత్రిగా ఉన్నపుడు ప్రపంచ రాజకీయ ముఖచిత్రం మార్పులకు గురయింది. పాకిస్థాన్తో జరిగిన యుద్ధంలో భారత్ ముందెన్నడూ లేనివిధంగా తిరుగులేని విజయాన్ని సాధించింది. యుద్ధానంతరం బంగ్లాదేశ్ ఆవిర్భవించింది. బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం జగ్జీవన్రామ్ను మరణానంతరం ‘ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ లిబరేషన్ వార్’ అవార్డుతో గౌరవించింది.జగ్జీవన్రామ్ జీవితం సమాజంపై సానుకూల దృక్పథం(పాజిటివ్ అసెర్షన్)తో చేయబడ్డ ప్రకటన వంటిది. సమాజం దళితుల పట్ల, అణగారిన వర్గాల పట్ల చూపుతున్న వివక్షను ‘భారత్లో కులం సవాళ్ళు’ (క్యాస్ట్ ఛాలెంజ్ ఇన్ ఇండియా) అనే తన రచన ద్వారా వివరించారు. సామాజిక న్యాయమనే లక్ష్యాన్ని ధరించి జీవితాంతం వ్యవస్థపై పోరాడారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞ, ఎదుటి వారిని కట్టిపడేసే వాక్చాతుర్యంతో, విలక్షణమైన సమీకరించే శక్తితో జీవితంలో ఎన్నో అనితర సాధ్యమైన లక్ష్యాలను జగ్జీవన్రామ్ సాధించారు. విమర్శకుల చేత ‘దళితుల ప్రవక్త’గా కొనియాడబడ్డారు. అనేక సందర్భాల్లో కుల వ్యవస్థ దుష్ప్రభావాన్ని గురించి వాఖ్యానించారు.జగ్జీవన్రామ్ తన 78వ ఏట కన్నుమూశారు. మహాత్మాగాంధీ నుంచి రాజీవ్గాంధీ వరకు తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించారు. పార్లమెంట్లో నాలుగు దశాబ్దాలపాటు మెలిగిన అజాతశత్రువు. గొప్ప దేశ భక్తుడు. జాతీయ నాయకడు, మానవీయమూర్తి. భరతమాత ముద్దుబిడ్డ. ఇంతటి నిరుపమాన సేవాతత్పరునికి భారతరత్న ఇచ్చి గౌరవించుకోవాల్సిన ఆవశ్యకత ఉంది.డొక్కా మాణిక్యవరప్రసాద్ఎమ్మెల్సీ, పూర్వ మంత్రి(నేడు జగ్జీవన్రామ్ జయంతి)జగ్జీవన్రామ్ స్వాతంత్య్రోద్యమ నాయకుడు. మరోవైపు జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకుడు. స్వేచ్ఛా భారత్లో దాదాపు అర్ధ శతాబ్ది పాటు పార్లమెంటేరియన్. కేంద్ర స్థాయిలో కీలకమైన రక్షణ శాఖ మొదలు పలుశాఖల బాధ్యతలను సమర్థంగా నిర్వహించిన పరిపాలనాదక్షుడు. జీవిత పర్యంతం దేశ సేవకే అంకితమై నవభారత నిర్మాణానికి పునాదులు వేసిన దార్శనికుడు. ఆయన ఆలోచనల్లోని పరిపక్వత, సూటిదనం, నిర్ణయాల్లో లోతైన అవగాహన, చర్చల్లో పదునైన మేధావితనం ప్రత్యర్థులను సైతం మెప్పించగల రాజనీతిజ్ఞత అన్నీ కలగలిసి జగ్జీవన్ను ఒక విలక్షణ నాయకుడిగా నిలబెట్టాయి. సామాజిక న్యాయం కోసం చేసిన కృషికిగాను దేశం ఆయన జన్మదినాన్ని ‘సమతా దివాస్’ (సమానత్వ దినోత్సవం)గా జరుపుకుంటున్నది. కేంద్రంలోని ‘మినిస్ట్రీ ఆఫ్ సోషల్ జస్టిస్’ ఆయన భావజాలాన్ని ప్రచారం చేసేందుకు ‘బాబూ జగ్జీవన్రామ్ నేషనల్ ఫౌండేషన్’ను స్థాపించింది. బీహార్లోని ఒక మారుమూల గ్రామం ‘ఛాంద్వ’లో జన్మించి సామాజిక వివక్షను, కుల అణచివేతను అధిగమించి అంచెలంచెలుగా ఎదిగి సువిశాల భారత దేశంలో పలుమార్లు కేంద్ర మంత్రిగా, ఉప ప్రధానిగా ఆదర్శప్రాయమైన బాధ్యతలు నిర్వహించారు.స్వాతంత్య్రానంతరం నవభారత నిర్మాణంలో జగ్జీవన్ తనదైన చెరిగిపోని ముద్ర వేశారు. రాజ్యాంగ సభ సభ్యుడిగా రాజ్యాంగంలో సామాజిక న్యాయ అంశాన్ని చేర్చటంలో ముఖ్య భూమిక నిర్వహించారు. అంటరాని తనం నిర్మూలనకు, వెనుకబడిన వర్గాలు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు పొందేందుకు ఎస్సీ ఎస్టీలకు చట్టసభల్లో సీట్లు రిజర్వు కావడానికి ఆయన విజయవంతమైన పాత్ర పోషించారు. రాజ్యాంగంలో ఇటువంటి మార్గదర్శకాలు ఉండటం వల్ల సామాజిక -రాజకీయ సాధికారితకు, ఆర్థిక పురోభివృద్ధికి సాధనాలుగా ఉంటాయని భావించారు. ఇవి సాధించేందుకు ఇంకా తన అగ్రజుడైన ఆంబేడ్కర్తో కలిసి ఇతరులతో వాదులాడి రాజ్యాంగంలో సామాజిక న్యాయ అంశాన్ని సాధించారు. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో విశేష ప్రజాభాగస్వామ్యం ద్వారా బలమైన సామాజిక న్యాయం సిద్ధిస్తుందని నమ్మారు. పౌరహక్కుల చట్టం–1955ను తీసుకురావడంలో విశేష కృషి సల్పారు. స్వపరిపాలనలో ప్రజలు తమ ఆశలు, ఆకాంక్షలు నెరవేరుతాయని ఎదురుచూస్తున్న సందర్భాన జగ్జీవన్రామ్ కేంద్రంలో పలు కీలక మంత్రిత్వశాఖలకు బాధ్యతలు నిర్వర్తించి దేశ పునర్నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు. కార్మికుల సంక్షేమం కోసం కనీస వేతనాల చట్టం, పారిశ్రామిక వివాదాల చట్టం, ఇండియన్ ట్రేడ్ యూనియన్ చట్టం, బోనస్ల చెల్లింపు చట్టం వంటి కీలకమైన చట్టాలకు రూపకల్పన చేసి దేశంలోని కార్మికుల ఉన్నతికి పాటుపడ్డారు. ఎంప్లాయీస్ స్టేట్ ఇన్సూరెన్స్, ప్రావిడెంట్ ఫండ్ వంటి చట్టాల ద్వారా ‘సామాజిక భద్రతా’ అంశానికి పునాది వేశారు. ఫ్యాక్టరీస్ చట్టం ద్వారా మహిళలు, బాలలు ప్రమాదకర పరిశ్రమల్లో, వృత్తుల్లో పనిచేయడాన్ని నిషేధించారు. కార్మికుల పనిగంటలు నిర్ధారించాడు. అదనపు పనికిగాను అదనపు చెల్లింపులకు శ్రీకారం చుట్టారు. కాంట్రాక్ట్ లేబర్ సంక్షేమ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. 1950లో జెనీవాలో జరిగిన ‘అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ’ సమావేశానికి భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించి సమావేశంలో ఆసియా దేశాల తరుపున అధ్యక్షునిగా ఎంపికయ్యారు. కార్మికులకై జాతీయ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసి జస్టిస్ గజేంద్ర గట్కర్ను అధ్యక్షుడిగా నియమించారు. కమిషన్ను స్వాతంత్య్రానంతరం నుంచి కార్మికుల స్థితిగతులు, అభివృద్ధి వంటి విషయాలపై నివేదికను కోరారు. కమిటీ 1969లో సమర్పించిన నివేదికలో అనేక ప్రయోజనకర ప్రతిపాదనలు చేస్తూ జగ్జీవన్రామ్ కార్మిక మంత్రిగా పనిచేసిన రెండు పర్యాయాలు కార్మికుల జీవితాలకు వరప్రసాదం వంటిదని వ్యాఖ్యానించింది. దారిద్య్రాన్ని, నిరుద్యోగాన్ని నిర్మూలించి కనీస జీవన ప్రమాణాలు కల్పించకుండా కార్మికుల సమస్యలను పరిష్కరించలేమని ఉద్ఘాటించారు. ఈ విధంగా కార్మిక స్నేహపూర్వక కార్యక్రమాలకు పునాది వేశారు.రైల్వే మంత్రిగా రైల్వే కార్మికులకు పెన్షన్ పథకం ప్రవేశపెట్టారు. రైల్వేలో పనిచేస్తున్న ఎస్సీ, ఎస్టీ ఉద్యోగులకు డిపార్ట్మెంటల్ ప్రమోషన్ల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. దేశం కరువు కోరల్లో చిక్కివున్న సందర్భాన కేంద్ర ఆహార, వ్యవసాయ శాఖామంత్రిగా హరిత విప్లవానికి నాందిపలికి స్వామినాథన్ వంటి శాస్త్రవేత్తను గుర్తించి ప్రోత్సహించారు. దేశాన్ని కరువు బారి నుంచి బయటపడేశారు. ఈయన కాలాన దేశం ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధిని సాధించింది. జాతీయ సంపద పెరుగుదల భారత వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడి ఉందని జగ్జీవన్రామ్ ఆనాడే గుర్తించారు. ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేసేందుకు నీటిపారుదల కార్యక్రమాలను ఇతోధికంగా ప్రోత్సహించారు. అంతర్ రాష్ట్ర నీటి వివాదాల పరిష్కారానికి చర్యలు చేపట్టారు. జాతీయ విత్తన విధానాన్ని ప్రారంభించారు. దారిద్య్రరేఖకు దిగువున ఉన్నవారికి ఆహార ధాన్యాలు అందుబాటులోకి తెచ్చేందుకు ప్రజాపంపిణీ వ్యవస్థను ప్రారంభించారు. 1976లో ముఖ్యమంత్రుల సమావేశంలో మాట్లాడుతూ భూసంస్కరణల అమలు ఆవశ్యకతను నొక్కిచెప్పారు.జగ్జీవన్రామ్ రక్షణ శాఖామంత్రిగా ఉన్నపుడు ప్రపంచ రాజకీయ ముఖచిత్రం మార్పులకు గురయింది. పాకిస్థాన్తో జరిగిన యుద్ధంలో భారత్ ముందెన్నడూ లేనివిధంగా తిరుగులేని విజయాన్ని సాధించింది. యుద్ధానంతరం బంగ్లాదేశ్ ఆవిర్భవించింది. బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం జగ్జీవన్రామ్ను మరణానంతరం ‘ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ లిబరేషన్ వార్’ అవార్డుతో గౌరవించింది.జగ్జీవన్రామ్ జీవితం సమాజంపై సానుకూల దృక్పథం(పాజిటివ్ అసెర్షన్)తో చేయబడ్డ ప్రకటన వంటిది. సమాజం దళితుల పట్ల, అణగారిన వర్గాల పట్ల చూపుతున్న వివక్షను ‘భారత్లో కులం సవాళ్ళు’ (క్యాస్ట్ ఛాలెంజ్ ఇన్ ఇండియా) అనే తన రచన ద్వారా వివరించారు. సామాజిక న్యాయమనే లక్ష్యాన్ని ధరించి జీవితాంతం వ్యవస్థపై పోరాడారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞ, ఎదుటి వారిని కట్టిపడేసే వాక్చాతుర్యంతో, విలక్షణమైన సమీకరించే శక్తితో జీవితంలో ఎన్నో అనితర సాధ్యమైన లక్ష్యాలను జగ్జీవన్రామ్ సాధించారు. విమర్శకుల చేత ‘దళితుల ప్రవక్త’గా కొనియాడబడ్డారు. అనేక సందర్భాల్లో కుల వ్యవస్థ దుష్ప్రభావాన్ని గురించి వాఖ్యానించారు.జగ్జీవన్రామ్ తన 78వ ఏట కన్నుమూశారు. మహాత్మాగాంధీ నుంచి రాజీవ్గాంధీ వరకు తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించారు. పార్లమెంట్లో నాలుగు దశాబ్దాలపాటు మెలిగిన అజాతశత్రువు. గొప్ప దేశ భక్తుడు. జాతీయ నాయకడు, మానవీయమూర్తి. భరతమాత ముద్దుబిడ్డ. ఇంతటి నిరుపమాన సేవాతత్పరునికి భారతరత్న ఇచ్చి గౌరవించుకోవాల్సిన ఆవశ్యకత ఉంది.డొక్కా మాణిక్యవరప్రసాద్ఎమ్మెల్సీ, పూర్వ మంత్రి(నేడు జగ్జీవన్రామ్ జయంతి)
jagjivanram jeevitam samajampai saanukuula drukpatham(pajitive assersion)thoo cheyabadda prakatana vantidi. bahumukha prajna, eduti vaarini kattipadese vaakchaaturyamtho, vilakshanamaina sameekarinche saktito jeevitamlo enno anitara saadhyamaina lakshyaalanu jagjivanram saadhinchaaru.jagjivanram swaatantyrodyama nayakudu. marovaipu jaateeya congress nayakudu. swechha bhaaratlo daadaapu ardha satabdi paatu parlamenterian. kendra sthaayilo keelakamaina rakshana saakha modalu palusaakhala baadhyatalanu samarthamgaa nirvahinchina paripaalanaadakshudu. jeevita paryantam desha sevake ankitamai navabhaarata nirmaanaaniki punaadulu vesina daarsanikudu. aayana aalochanalloni paripakvata, suutidanam, nirnayaallo lotaina avagaahana, charchallo padunaina medhaavitanam pratyarthulanu saitam meppinchagala raajaneetignata annee kalagalisi jagjeevannu oka vilakshana nayakudiga nilabettaayi. saamaajika nyaayam kosam chesina krushikigaanu desham aayana janmadinaanni ‘samata divas’ (samaanatva dinotsavam)gaa jarupukuntunnadi. kendramloni ‘ministry af soshal justis’ aayana bhaavajaalaanni prachaaram chesenduku ‘baaboo jagjivanram neshanal foundation’nu sthaapinchindi. beehaarloni oka maarumuula graamam ‘chaandva’loo janminchi saamaajika vivakshanu, kula anachivetanu adhigaminchi anchelanchelugaa edigi suvisaala bhaarata desamlo palumaarlu kendra mantrigaa, upa pradhaanigaa aadarsapraayamaina baadhyatalu nirvahinchaaru.swaatantyraanantaram navabhaarata nirmaanamlo jagjivan tanadaina cherigiponi mudra vaesaaru. raajyaamga sabha sabhyudigaa raajyaangamlo saamaajika nyaaya amsaanni cherchatamlo mukhya bhoomika nirvahinchaaru. antaraani tanam nirmuulanaku, venukabadina vargaalu prabhutva udyogaallo reservationlu pondenduku essy esteelaku chattasabhallo seetlu rijarvu kaavadaaniki aayana vijayavantamaina paatra pooshinchaaru. raajyaangamlo ituvanti maargadarsakaalu undatam valla saamaajika -rajakeeya saadhikaaritaku, aardhika purobhivruddhiki saadhanaalugaa untaayani bhaavinchaaru. ivi saadhinchaenduku inka tana agrajudaina aambedkartho kalisi itarulatho vaduladi raajyaangamlo saamaajika nyaaya amsaanni saadhinchaaru. prajaaswaamya vyavasthalo visesha prajaabhaagaswaamyam dwara balamaina saamaajika nyaayam siddhistundani nammaru. pourahakkula chattam–1955nu teesukuraavadamlo visesha krushi salparu. swaparipaalanalo prajalu tama aasalu, aakaankshalu neraverutaayani eduruchustunna sandarbhaana jagjivanram kendramlo palu keelaka mantritvasaakhalaku baadhyatalu nirvartinchi desha punarnirmaanaaniki poonukunnaaru. kaarmikula sankshemam kosam kaneesa vetanaala chattam, paarisraamika vivaadaala chattam, indian trade unian chattam, bonasla chellimpu chattam vanti keelakamaina chattaalaku roopakalpana chesi desamloni kaarmikula unnatiki paatupaddaaru. emplois state insurens, pravident fund vanti chattala dwara ‘saamaajika bhadrata’ amsaaniki punaadi vaesaaru. factorys chattam dwara mahilalu, baalalu pramaadakara parisramallo, vruttullo panicheyadaanni nishedhinchaaru. kaarmikula panigantalu nirdhaarinchaadu. adanapu panikigaanu adanapu chellimpulaku srikaram chuttaaru. contract laber sankshema vidhaanaanni pravesapettaaru. 1950loo jeneevaalo jarigina ‘antarjaatiiya kaarmika samstha’ samavesaniki bhaarata brundaaniki naayakatvam vahinchi samavesamlo asia deshaala tarupuna adhyakshunigaa empikayyaaru. kaarmikulakai jaateeya kamishannu erpaatu chesi justis gajendra gatkarnu adhyakshudigaa niyaminchaaru. kamishannu swaatantyraanantaram nunchi kaarmikula sthitigatulu, abhivruddhi vanti vishayaalapai nivedikanu koraru. commity 1969loo samarpinchina nivedikalo aneka prayojanakara pratipaadanalu chestu jagjivanram kaarmika mantrigaa panichesina rendu paryayalu kaarmikula jeevitaalaku varaprasaadam vantidani vyaakhyaaninchindi. daaridyraanni, nirudyogaanni nirmoolinchi kaneesa jeevana pramaanaalu kalpinchakunda kaarmikula samasyalanu parishkarinchalemani udghaatinchaaru. ee vidhamgaa kaarmika snehapurvaka kaaryakramaalaku punaadi vaesaaru.railve mantrigaa railve kaarmikulaku pension pathakam pravesapettaaru. railvelo panichestunna essy, esty udyogulaku departmental pramoshanla vidhaanaanni pravesapettaaru. desham karuvu korallo chikkivunna sandarbhaana kendra aahaara, vyavasaaya saakhaamantrigaa harita viplavaaniki naandipaliki swaminathan vanti saastravettanu gurtinchi prothsahinchaaru. deshaanni karuvu baari nunchi bayatapadesaru. eeyana kaalaana desham aahaara dhaanyaala utpattilo swayam samruddhini saadhinchindi. jaateeya sampada perugudala bhaarata vyavasaaya rangampai aadhaarapadi undani jagjivanram aanade gurtinchaaru. aahaara dhaanyaala utpattini vegavantam chesenduku neetipaarudala kaaryakramaalanu itodhikamgaa prothsahinchaaru. antar rashtra neeti vivaadaala parishkaaraaniki charyalu chepattaru. jaateeya vittana vidhaanaanni praarambhinchaaru. daaridyrarekhaku diguvuna unnavaariki aahaara dhaanyaalu andubaatuloki tecchenduku prajaapampinii vyavasthanu praarambhinchaaru. 1976loo mukhyamantrula samavesamlo maatlaadutuu bhusamskaranala amalu aavasyakatanu nokkicheppaaru.jagjivanram rakshana saakhaamantrigaa unnapudu prapancha rajakeeya mukhachitram maarpulaku gurayindi. paakisthaantho jarigina yuddhamlo bharat mundennaduu lenividhamgaa tiruguleni vijayaanni saadhinchindi. yuddhaanantaram bangladesh aavirbhavinchindi. bangladesh prabhutvam jagjeevanraamnu maranaanantaram ‘frends af libaration war’ avaardutho gouravinchindi.jagjivanram jeevitam samajampai saanukuula drukpatham(pajitive assersion)thoo cheyabadda prakatana vantidi. samajam dalitula patla, anagaarina vargala patla chuuputunna vivakshanu ‘bhaaratlo kulam savaallu’ (cast chalenj in india) ane tana rachana dwara vivarinchaaru. saamaajika nyayamane lakshyaanni dharinchi jeevitaantam vyavasthapai poraadaaru. bahumukha prajna, eduti vaarini kattipadese vaakchaaturyamtho, vilakshanamaina sameekarinche saktito jeevitamlo enno anitara saadhyamaina lakshyaalanu jagjivanram saadhinchaaru. vimarsakula chetha ‘dalitula pravakta’gaa koniyaadabaddaaru. aneka sandarbhaallo kula vyavastha dushprabhaavaanni gurinchi vaakhyaaninchaaru.jagjivanram tana 78va eta kannumuusaaru. mahatmagandhi nunchi rajivgandhi varaku tana rajakeeya prasthaanaanni konasaaginchaaru. paarlamentlo naalugu dasaabdaalapaatu meligina ajaatasatruvu. goppa desha bhaktudu. jaateeya nayakadu, maanaveeyamoorthi. bharatamaata muddubidda. intati nirupamaana sevaatatparuniki bhaarataratna ichi gouravinchukovalsina aavasyakata undi.dokka manikyavaraprasedm, puurva mantri(nedu jagjivanram jayanti)jagjivanram swaatantyrodyama nayakudu. marovaipu jaateeya congress nayakudu. swechha bhaaratlo daadaapu ardha satabdi paatu parlamenterian. kendra sthaayilo keelakamaina rakshana saakha modalu palusaakhala baadhyatalanu samarthamgaa nirvahinchina paripaalanaadakshudu. jeevita paryantam desha sevake ankitamai navabhaarata nirmaanaaniki punaadulu vesina daarsanikudu. aayana aalochanalloni paripakvata, suutidanam, nirnayaallo lotaina avagaahana, charchallo padunaina medhaavitanam pratyarthulanu saitam meppinchagala raajaneetignata annee kalagalisi jagjeevannu oka vilakshana nayakudiga nilabettaayi. saamaajika nyaayam kosam chesina krushikigaanu desham aayana janmadinaanni ‘samata divas’ (samaanatva dinotsavam)gaa jarupukuntunnadi. kendramloni ‘ministry af soshal justis’ aayana bhaavajaalaanni prachaaram chesenduku ‘baaboo jagjivanram neshanal foundation’nu sthaapinchindi. beehaarloni oka maarumuula graamam ‘chaandva’loo janminchi saamaajika vivakshanu, kula anachivetanu adhigaminchi anchelanchelugaa edigi suvisaala bhaarata desamlo palumaarlu kendra mantrigaa, upa pradhaanigaa aadarsapraayamaina baadhyatalu nirvahinchaaru.swaatantyraanantaram navabhaarata nirmaanamlo jagjivan tanadaina cherigiponi mudra vaesaaru. raajyaamga sabha sabhyudigaa raajyaangamlo saamaajika nyaaya amsaanni cherchatamlo mukhya bhoomika nirvahinchaaru. antaraani tanam nirmuulanaku, venukabadina vargaalu prabhutva udyogaallo reservationlu pondenduku essy esteelaku chattasabhallo seetlu rijarvu kaavadaaniki aayana vijayavantamaina paatra pooshinchaaru. raajyaangamlo ituvanti maargadarsakaalu undatam valla saamaajika -rajakeeya saadhikaaritaku, aardhika purobhivruddhiki saadhanaalugaa untaayani bhaavinchaaru. ivi saadhinchaenduku inka tana agrajudaina aambedkartho kalisi itarulatho vaduladi raajyaangamlo saamaajika nyaaya amsaanni saadhinchaaru. prajaaswaamya vyavasthalo visesha prajaabhaagaswaamyam dwara balamaina saamaajika nyaayam siddhistundani nammaru. pourahakkula chattam–1955nu teesukuraavadamlo visesha krushi salparu. swaparipaalanalo prajalu tama aasalu, aakaankshalu neraverutaayani eduruchustunna sandarbhaana jagjivanram kendramlo palu keelaka mantritvasaakhalaku baadhyatalu nirvartinchi desha punarnirmaanaaniki poonukunnaaru. kaarmikula sankshemam kosam kaneesa vetanaala chattam, paarisraamika vivaadaala chattam, indian trade unian chattam, bonasla chellimpu chattam vanti keelakamaina chattaalaku roopakalpana chesi desamloni kaarmikula unnatiki paatupaddaaru. emplois state insurens, pravident fund vanti chattala dwara ‘saamaajika bhadrata’ amsaaniki punaadi vaesaaru. factorys chattam dwara mahilalu, baalalu pramaadakara parisramallo, vruttullo panicheyadaanni nishedhinchaaru. kaarmikula panigantalu nirdhaarinchaadu. adanapu panikigaanu adanapu chellimpulaku srikaram chuttaaru. contract laber sankshema vidhaanaanni pravesapettaaru. 1950loo jeneevaalo jarigina ‘antarjaatiiya kaarmika samstha’ samavesaniki bhaarata brundaaniki naayakatvam vahinchi samavesamlo asia deshaala tarupuna adhyakshunigaa empikayyaaru. kaarmikulakai jaateeya kamishannu erpaatu chesi justis gajendra gatkarnu adhyakshudigaa niyaminchaaru. kamishannu swaatantyraanantaram nunchi kaarmikula sthitigatulu, abhivruddhi vanti vishayaalapai nivedikanu koraru. commity 1969loo samarpinchina nivedikalo aneka prayojanakara pratipaadanalu chestu jagjivanram kaarmika mantrigaa panichesina rendu paryayalu kaarmikula jeevitaalaku varaprasaadam vantidani vyaakhyaaninchindi. daaridyraanni, nirudyogaanni nirmoolinchi kaneesa jeevana pramaanaalu kalpinchakunda kaarmikula samasyalanu parishkarinchalemani udghaatinchaaru. ee vidhamgaa kaarmika snehapurvaka kaaryakramaalaku punaadi vaesaaru.railve mantrigaa railve kaarmikulaku pension pathakam pravesapettaaru. railvelo panichestunna essy, esty udyogulaku departmental pramoshanla vidhaanaanni pravesapettaaru. desham karuvu korallo chikkivunna sandarbhaana kendra aahaara, vyavasaaya saakhaamantrigaa harita viplavaaniki naandipaliki swaminathan vanti saastravettanu gurtinchi prothsahinchaaru. deshaanni karuvu baari nunchi bayatapadesaru. eeyana kaalaana desham aahaara dhaanyaala utpattilo swayam samruddhini saadhinchindi. jaateeya sampada perugudala bhaarata vyavasaaya rangampai aadhaarapadi undani jagjivanram aanade gurtinchaaru. aahaara dhaanyaala utpattini vegavantam chesenduku neetipaarudala kaaryakramaalanu itodhikamgaa prothsahinchaaru. antar rashtra neeti vivaadaala parishkaaraaniki charyalu chepattaru. jaateeya vittana vidhaanaanni praarambhinchaaru. daaridyrarekhaku diguvuna unnavaariki aahaara dhaanyaalu andubaatuloki tecchenduku prajaapampinii vyavasthanu praarambhinchaaru. 1976loo mukhyamantrula samavesamlo maatlaadutuu bhusamskaranala amalu aavasyakatanu nokkicheppaaru.jagjivanram rakshana saakhaamantrigaa unnapudu prapancha rajakeeya mukhachitram maarpulaku gurayindi. paakisthaantho jarigina yuddhamlo bharat mundennaduu lenividhamgaa tiruguleni vijayaanni saadhinchindi. yuddhaanantaram bangladesh aavirbhavinchindi. bangladesh prabhutvam jagjeevanraamnu maranaanantaram ‘frends af libaration war’ avaardutho gouravinchindi.jagjivanram jeevitam samajampai saanukuula drukpatham(pajitive assersion)thoo cheyabadda prakatana vantidi. samajam dalitula patla, anagaarina vargala patla chuuputunna vivakshanu ‘bhaaratlo kulam savaallu’ (cast chalenj in india) ane tana rachana dwara vivarinchaaru. saamaajika nyayamane lakshyaanni dharinchi jeevitaantam vyavasthapai poraadaaru. bahumukha prajna, eduti vaarini kattipadese vaakchaaturyamtho, vilakshanamaina sameekarinche saktito jeevitamlo enno anitara saadhyamaina lakshyaalanu jagjivanram saadhinchaaru. vimarsakula chetha ‘dalitula pravakta’gaa koniyaadabaddaaru. aneka sandarbhaallo kula vyavastha dushprabhaavaanni gurinchi vaakhyaaninchaaru.jagjivanram tana 78va eta kannumuusaaru. mahatmagandhi nunchi rajivgandhi varaku tana rajakeeya prasthaanaanni konasaaginchaaru. paarlamentlo naalugu dasaabdaalapaatu meligina ajaatasatruvu. goppa desha bhaktudu. jaateeya nayakadu, maanaveeyamoorthi. bharatamaata muddubidda. intati nirupamaana sevaatatparuniki bhaarataratna ichi gouravinchukovalsina aavasyakata undi.dokka manikyavaraprasedm, puurva mantri(nedu jagjivanram jayanti)