ఆడ్వాణీ వంటివారిపైనే విచారణ జరిగినా, నైతికంగా రాజకీయంగా రాజ్యాంగపరంగా ఇది మొత్తం బీజేపీ ఆరెస్సెస్ల అభిశంసనే గనక మోదీ ప్రభుత్వం కూడా బాధ్యత తప్పించుకోజాలదు. అత్యున్నత న్యాయస్థానం చొరవతో ముందుకొచ్చిన ఈ విచారణ సందర్భాన్ని ఉపయోగించుకుని దేశంలో మత సామరస్యం, లౌకికతత్వం కోసం పోరాడటం ప్రజాస్వామిక వాదుల బాధ్యత.రామబాణమాపిందా రావణకాష్టం? కృష్ణగీత ఆపిందా నిత్య కురుక్షేత్రం’ అని సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి ‘గాయం’ గానం. అయోధ్య అంటే యుద్ధం లేని శాంతి సీమ అని అర్థం. అంతుతెలియని వివాదాలకు విధ్వంసానికి విద్వేషానికి ఆ పట్టణమే వేదిక కావడం దురదృష్టకరమైన వాస్తవం. దుర్మార్గమైన రాజకీయం. రామమందిర సమస్యను రావణకాష్టంగా మార్చిన ఆ శకలాలపైనే బీజేపీ దేశాన్ని పాలించే రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగింది. స్వయానా రాజ్యాంగ కోవిదుడైనా మరే రాజకీయ వేత్త చేయని విధంగా రాముడే రాజకీయ గుర్తుగా రథంపై వూరేగిన పెద్దమనిషి ఆడ్వాణీ. ఇంతటి అఘాయిత్యానికి ఆధ్వర్యం వహించినా అనుకున్న ఉన్నత పీఠాధిరోహణం చేయలేని విఫల మనోరథుడుగానే మిగిలి రగిలిపోయారు. వాజ్పేయి పెద్దన్న అనుకుంటే తన శిష్యతుల్యుడైన మోదీ ముందు కూడా ఓడిపోయారు. మొత్తానికి వాజ్పేయి నుంచి మోదీ వరకూ చరిత్ర నడిచింది గానీ ఆనాడు బాబరీ మసీదు నేలమట్టానికి ఆధ్వర్యం వహించిన ఆడ్వాణీ బృందాన్ని పాతికేళ్ల తర్వాత కూడా విచారించకపోవడం ఏం న్యాయమని అత్యున్నత న్యాయస్థానానికే సందేహం కలిగింది! ఈ దేశంలో న్యాయం, చట్టబద్ధ పాలన ఏ స్థాయిలో వున్నాయో, ఎంత బూటకంగా మారాయో రాముడి సాక్షిగా చెప్పిన రాజకీయ సందర్భమిది.ఇందుకు సంబంధించిన కేసులన్నీ లక్నోకు తరలించి రోజువారీ ప్రాతిపదికన విచారించి రెండేళ్లలోగా తుదితీర్పు ఇచ్చేయాలని న్యాయమూర్తులు ఆదేశించడం హర్షణీయం. ఆలస్య మైన న్యాయం అన్యాయంతో సమానం అంటారుగానీ అసలు ఏమీ లేకపోవడం కంటే ఆలస్యంగానైనా జరగడం మెరుగు. ఇందులోనూ కొన్ని మెలికలు లేవని కాదు. ఆడ్వాణీ, మురళీమనోహర్ జోషి వంటి క్రుద్ధ వృద్ధుల మాట ఒకటైతే ఆనాడు యూపీ ముఖ్యమంత్రిగా వుండి ఇంతటి అఘాయిత్యం జరగడానికి అవకాశమిచ్చిన కళ్యాణ్సింగ్ రాజ్యాంగ పదవిలో వున్నారు గనక దిగిపోయేవరకు మినహాయింపు వుంటుందని వదిలేయడం అసంబద్ధమవుతుంది. అలాగే కేంద్రమంత్రిగా వుండి ఆనాడు చేసిన దానికి గర్వపడుతున్నానని ఇప్పటికీ చిందులు తొక్కుతున్న ఉమాభారతిని ఉపేక్షించడం కూడా ఉచితం కాదు. ఈ ఇద్దరిని తక్షణం పదవుల నుంచి తప్పించి ఆడ్వాణీ అండ్ కోతో పాటు బోనెక్కించి విచారించవలసిందే.450 ఏళ్ల కిందట వివాదాస్పద స్థలంలో రామమందిరం వుండేదా లేదా అన్నది ఒక విషయమైతే, అక్కడే రాముడు పుట్టాడని వాదించడం మరీ విపరీతం. ఇందుగలడందులేడను సందేహము వలదు అని ఘంటాపథంగా చెప్పే వారు ఫలానా చోట మూడు గోపురాల కిందనే రాముడు పుట్టాడని తీర్మానించడం నిరాధారమైన రాజకీయం. బాబరు హయాంలో ఈ మసీదు కట్టిన మాట నిజమే అయినా ఆ విధమైన తగాదాకు అంకురార్పణ చేసింది మాత్రం బ్రిటిష్ అధికారులే. 130 ఏళ్ల కిందట వారిలో ఒకరు ఆ విధమైన చిచ్చు పెట్టాకే అయోధ్య వివాదస్థలమైంది. స్వాతంత్రం వచ్చిన రెండేళ్లలోపే 1949లో ఆ ఆవరణలోకి రహస్యంగా రాముడి విగ్రహాలను చేరిస్తే బీజేపీ ఎంతో కీర్తించే సర్దార్ వల్లభాయ్పటేల్ నెహ్రూ ప్రభుత్వ హోం మంత్రిగా తాళాలు వేయించారు. ఏవో అవకాశవాద సాకులతో నలభై ఏళ్ల తర్వాత ఈ తాళాలను బద్దలు కొట్టించింది నెహ్రూ మనవడు రాజీవ్ గాంధీ. దాంతో తమ అధికార ద్వారాలు తెరుచుకున్నాయని పథకాలు పన్నింది బీజేపీ, దాని మాతృసంస్థ ఆరెస్సెస్ అధీనంలోని సంఘ పరివార్. పులిమీద పుట్రలా వీపీసింగ్ ప్రభుత్వం మండల్ కమిషన్ సిఫార్సుల అమలుకు నిర్ణయించడంతో దాన్ని బహిరంగంగా వ్యతిరేకించలేని ఆడ్వాణీ కమండల్ తీశారన్నది రాజకీయ పరిభాషలో చెప్పుకున్న మాట. అదే మరింత తీవ్రరూపం తీసుకుని 1992 డిసెంబర్ 6న బాబరీ విధ్వంసానికి దారితీసింది. అంతకుముందు వారం విజయవాడ ప్రెస్క్లబ్లో వీహెచ్పీ అధ్యక్షుడు అశోక్ సింఘాల్ పాల్గొన్న మీట్ ది ప్రెస్కు అద్యక్షుడిగా వుండి అడగాల్సినవన్నీ అడిగాను. అప్పటి ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు ‘మంచి హిందూ’ అని పొగుడుతూ ఆయన హయాంలోనే అయోధ్య సమస్యకు పరిష్కారం లభిస్తుందన్నారు అశోక్ సింఘాల్. నిజంగానే దేశంలోని ప్రతిపక్షాలన్నీ అండనిచ్చినా అయోధ్యకాండను ఆపేందుకు సిద్ధం కాలేదు పీవీ. ‘ఏక్ ధక్కా వౌర్’ అని సంఘ పరివార్ మసీదును కూలుస్తుంటే ఆయన టీవీ చూస్తున్నారనేది తర్వాత కాలంలో హోంమంత్రి చవాన్ ఇచ్చిన నివేదిక. ఆ రోజున కూలిపోయిన మూడు శిఖరాలు లౌకికతత్వం, ప్రజాస్వామ్యం, చట్టం అని అందరూ ఆవేదన చెందిన మాట ఇన్నేళ్ల తర్వాత ఇప్పుడు సుప్రీం కోర్టు బెంచి కూడా అంటున్నది. ‘ఈ కేసులో భారత రాజ్యాంగ లౌకిక పునాదులనే కదిలించే నేరాలు జరిగి పాతికేళ్లయిందంటుంటే న్యాయ ప్రక్రియ పూర్తి చేసే అధికారం, బాధ్యత కూడా ఈ కోర్టుపై వుంది’ అని పి.సి. ఘోష్, ఆర్.ఎఫ్. నారీమన్లతో కూడిన ధర్మాసనం ప్రకటించింది.ఈ పాతికేళ్ల కాలంలోనూ చాలా పరిణామాలే జరిగాయి. బాబరీ మసీదు కూల్చివేసిన కర సేవకులనే భయంకర సేవకులు అయోధ్య సమీపంలోనే ఒక కొండ దగ్గర కూల్చివేతలో శిక్షణ పొందారని సీబీఐ తర్వాత వెల్లడించింది. అది తమకు అప్పట్లో తెలియదని తెలుగువారైన సీబీఐ మాజీ అధిపతి విజయరామారావు చెబుతుంటారు గానీ నమ్మశక్యం కాని విషయం. ఎందుకంటే వందలమంది బాహాటంగా అంత కసరత్తు చేస్తుంటే అప్పటికే అక్కడ బలగాలు మొహరించిన కేంద్రానికి తెలియకుండా పోయే సమస్య లేదు. ఏమైనా 1993 అక్టోబరు 5న సీబీఐ దాఖలు చేసిన అభియోగపత్రంలో ఆడ్వాణీ ప్రభృతులు కుట్ర ప్రకారమే కూల్చివేశారని ఆరోపించింది. 1998 నుంచి వాజ్పేయి ప్రభుత్వమే అధికారంలో వుంది గనక ఈ కేసును చూస్తూ సీబీఐ కూడా ఆడ్వాణీ అధీనంలోనే పనిచేసింది! ఆ దశలోనే 2001 మే 4న వారిపై అభియోగాలు తొలగిస్తూ ప్రత్యేక సీబీఐ కోర్టు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. కేసును రెండుగా విభజించి ఒక భాగం రాయ్బరేలీలోనూ మరో భాగం లక్నోలోనూ విచారించాలని చెప్పింది. ఆ సమయంలో ఆడ్వాణీ పట్ల పక్షపాతం చూపారంటూ జోషి రాజీనామా ప్రహసనం నడిపించారు కూడా. ఏమైనా ఆ సమయంలోనే గుజరాత్ మారణహోమంతో పాటు అయోధ్య కేసునూ అటకెక్కించేశారు. మళ్లీ యూపీఏ అధికారంలోకి వచ్చాక 2004 నవంబరులో కేసు ఉపసంహరణను సీబీఐ సవాలు చేసింది. ఆ పునస్సమీక్ష అభ్యర్థనను అలహాబాద్ హైకోర్టు తోసిపుచ్చడంతో 2011లో సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించింది. ఈ లోగా ప్రభుత్వాలు మారాయి. వివాదాస్పద స్థలంపైనా తీర్పు వస్తే దాన్ని కూడా సుప్రీం నిలిపేసింది. ఆఖరుకు అయోధ్య వివాదాన్ని కోర్టు వెలుపల రాజీద్వారా పరిష్కరించుకోవాలని ఇటీవలే మరో ధర్మాసనం సూచించింది. మరోవైపున యూపీ ఎన్నికలలో ఈ వివాదంలో ముందు నిలిచిన గోరఖ్పూర్ పీఠాధిపతి యోగి ఆదిత్యనాథ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. త్వరలో ఖాళీ కానున్న రాష్ట్రపతి స్థానానికి ఆడ్వాణీని ఎంపిక చేసి రుణం తీర్చుకుంటానని మోదీ అన్నట్టు ఆయన అభిమాన మీడియా కథనాలు ప్రచారంలో పెట్టగా, అదే సమయంలో సుప్రీం కోర్టు బాబరీ మసీదు కూల్చివేతలో కుట్రకేసు ఎందుకు పక్కనపెట్టారని ఆగ్రహిం‍చింది. ఇదంతా ఒక వరస.ఇప్పుడు ఆడ్వాణీని రాష్ట్రపతిని చేయడం మోదీకి ఇష్టం లేదు గనకే ఈ కేసును తిరగదోడారనేది నాడు ఆయనను అరెస్టు చేసిన లాలూ యాదవ్తో సహా పలువురు ముందుకు తెస్తున్న వాదన. సుప్రీం చెప్పే ప్రకారం రెండేళ్ల విచారణ పూర్తయ్యే నాటికి ఎన్నికలు వస్తాయి గనక బీజేపీకే మేలు అని మరో వాదన. ఏవి ఎలా వున్నా నాటి ఘటనలకు ఆడ్వాణీ, జోషి, కళ్యాణ్ సింగ్, ఉమాభారతి వంటివారు విచారణను ఎదుర్కోవలసిందే తగు శిక్షలూ పడాల్సిందే. గుజరాత్ మారణకాండ, మరికొన్ని ఘటనల్లో ఈ మాత్రమైనా అభియోగాలు, విచారణలు రాకుండా చేసుకున్న నాటి ముఖ్యమంత్రి మోదీ ఇప్పుడు ప్రధానిగా దీన్ని ఆహ్వానించవచ్చు. తద్వారా నాటి కూల్చివేతతో తనకు సంబంధం లేదనీ వాదించవచ్చు. అయితే ఆనాడు ఆడ్వాణీ ప్రధాన సహాయకులు ఆయనా, వెంకయ్యనాయుడేనని దేశమంతటికీ తెలుసు. కనుక సాంకేతికంగా ఆడ్వాణీ వంటివారిపైనే విచారణ జరిగినా, నైతికంగా రాజకీయంగా రాజ్యాంగపరంగా ఇది మొత్తం బీజేపీ ఆరెస్సెస్ల అభిశంసనే గనక మోదీ ప్రభుత్వం కూడా బాధ్యత తప్పించుకోజాలదు. పైగా ప్రస్తుత హయాంలోనూ వివాదాలకూ విషాదాలకూ కొరత లేదు. ఇలాంటి నేపథ్యంలో ఎందుకైనా సరే అత్యున్నత న్యాయస్థానం చొరవతో ముందుకొచ్చిన ఈ విచారణ సందర్భాన్ని ఉపయోగించుకుని దేశంలో మత సామరస్యం, లౌకికతత్వం కోసం పోరాడటం ప్రజాస్వామిక వాదుల బాధ్యత.తెలకపల్లి రవిరామబాణమాపిందా రావణకాష్టం? కృష్ణగీత ఆపిందా నిత్య కురుక్షేత్రం’ అని సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి ‘గాయం’ గానం. అయోధ్య అంటే యుద్ధం లేని శాంతి సీమ అని అర్థం. అంతుతెలియని వివాదాలకు విధ్వంసానికి విద్వేషానికి ఆ పట్టణమే వేదిక కావడం దురదృష్టకరమైన వాస్తవం. దుర్మార్గమైన రాజకీయం. రామమందిర సమస్యను రావణకాష్టంగా మార్చిన ఆ శకలాలపైనే బీజేపీ దేశాన్ని పాలించే రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగింది. స్వయానా రాజ్యాంగ కోవిదుడైనా మరే రాజకీయ వేత్త చేయని విధంగా రాముడే రాజకీయ గుర్తుగా రథంపై వూరేగిన పెద్దమనిషి ఆడ్వాణీ. ఇంతటి అఘాయిత్యానికి ఆధ్వర్యం వహించినా అనుకున్న ఉన్నత పీఠాధిరోహణం చేయలేని విఫల మనోరథుడుగానే మిగిలి రగిలిపోయారు. వాజ్పేయి పెద్దన్న అనుకుంటే తన శిష్యతుల్యుడైన మోదీ ముందు కూడా ఓడిపోయారు. మొత్తానికి వాజ్పేయి నుంచి మోదీ వరకూ చరిత్ర నడిచింది గానీ ఆనాడు బాబరీ మసీదు నేలమట్టానికి ఆధ్వర్యం వహించిన ఆడ్వాణీ బృందాన్ని పాతికేళ్ల తర్వాత కూడా విచారించకపోవడం ఏం న్యాయమని అత్యున్నత న్యాయస్థానానికే సందేహం కలిగింది! ఈ దేశంలో న్యాయం, చట్టబద్ధ పాలన ఏ స్థాయిలో వున్నాయో, ఎంత బూటకంగా మారాయో రాముడి సాక్షిగా చెప్పిన రాజకీయ సందర్భమిది.ఇందుకు సంబంధించిన కేసులన్నీ లక్నోకు తరలించి రోజువారీ ప్రాతిపదికన విచారించి రెండేళ్లలోగా తుదితీర్పు ఇచ్చేయాలని న్యాయమూర్తులు ఆదేశించడం హర్షణీయం. ఆలస్య మైన న్యాయం అన్యాయంతో సమానం అంటారుగానీ అసలు ఏమీ లేకపోవడం కంటే ఆలస్యంగానైనా జరగడం మెరుగు. ఇందులోనూ కొన్ని మెలికలు లేవని కాదు. ఆడ్వాణీ, మురళీమనోహర్ జోషి వంటి క్రుద్ధ వృద్ధుల మాట ఒకటైతే ఆనాడు యూపీ ముఖ్యమంత్రిగా వుండి ఇంతటి అఘాయిత్యం జరగడానికి అవకాశమిచ్చిన కళ్యాణ్సింగ్ రాజ్యాంగ పదవిలో వున్నారు గనక దిగిపోయేవరకు మినహాయింపు వుంటుందని వదిలేయడం అసంబద్ధమవుతుంది. అలాగే కేంద్రమంత్రిగా వుండి ఆనాడు చేసిన దానికి గర్వపడుతున్నానని ఇప్పటికీ చిందులు తొక్కుతున్న ఉమాభారతిని ఉపేక్షించడం కూడా ఉచితం కాదు. ఈ ఇద్దరిని తక్షణం పదవుల నుంచి తప్పించి ఆడ్వాణీ అండ్ కోతో పాటు బోనెక్కించి విచారించవలసిందే.450 ఏళ్ల కిందట వివాదాస్పద స్థలంలో రామమందిరం వుండేదా లేదా అన్నది ఒక విషయమైతే, అక్కడే రాముడు పుట్టాడని వాదించడం మరీ విపరీతం. ఇందుగలడందులేడను సందేహము వలదు అని ఘంటాపథంగా చెప్పే వారు ఫలానా చోట మూడు గోపురాల కిందనే రాముడు పుట్టాడని తీర్మానించడం నిరాధారమైన రాజకీయం. బాబరు హయాంలో ఈ మసీదు కట్టిన మాట నిజమే అయినా ఆ విధమైన తగాదాకు అంకురార్పణ చేసింది మాత్రం బ్రిటిష్ అధికారులే. 130 ఏళ్ల కిందట వారిలో ఒకరు ఆ విధమైన చిచ్చు పెట్టాకే అయోధ్య వివాదస్థలమైంది. స్వాతంత్రం వచ్చిన రెండేళ్లలోపే 1949లో ఆ ఆవరణలోకి రహస్యంగా రాముడి విగ్రహాలను చేరిస్తే బీజేపీ ఎంతో కీర్తించే సర్దార్ వల్లభాయ్పటేల్ నెహ్రూ ప్రభుత్వ హోం మంత్రిగా తాళాలు వేయించారు. ఏవో అవకాశవాద సాకులతో నలభై ఏళ్ల తర్వాత ఈ తాళాలను బద్దలు కొట్టించింది నెహ్రూ మనవడు రాజీవ్ గాంధీ. దాంతో తమ అధికార ద్వారాలు తెరుచుకున్నాయని పథకాలు పన్నింది బీజేపీ, దాని మాతృసంస్థ ఆరెస్సెస్ అధీనంలోని సంఘ పరివార్. పులిమీద పుట్రలా వీపీసింగ్ ప్రభుత్వం మండల్ కమిషన్ సిఫార్సుల అమలుకు నిర్ణయించడంతో దాన్ని బహిరంగంగా వ్యతిరేకించలేని ఆడ్వాణీ కమండల్ తీశారన్నది రాజకీయ పరిభాషలో చెప్పుకున్న మాట. అదే మరింత తీవ్రరూపం తీసుకుని 1992 డిసెంబర్ 6న బాబరీ విధ్వంసానికి దారితీసింది. అంతకుముందు వారం విజయవాడ ప్రెస్క్లబ్లో వీహెచ్పీ అధ్యక్షుడు అశోక్ సింఘాల్ పాల్గొన్న మీట్ ది ప్రెస్కు అద్యక్షుడిగా వుండి అడగాల్సినవన్నీ అడిగాను. అప్పటి ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు ‘మంచి హిందూ’ అని పొగుడుతూ ఆయన హయాంలోనే అయోధ్య సమస్యకు పరిష్కారం లభిస్తుందన్నారు అశోక్ సింఘాల్. నిజంగానే దేశంలోని ప్రతిపక్షాలన్నీ అండనిచ్చినా అయోధ్యకాండను ఆపేందుకు సిద్ధం కాలేదు పీవీ. ‘ఏక్ ధక్కా వౌర్’ అని సంఘ పరివార్ మసీదును కూలుస్తుంటే ఆయన టీవీ చూస్తున్నారనేది తర్వాత కాలంలో హోంమంత్రి చవాన్ ఇచ్చిన నివేదిక. ఆ రోజున కూలిపోయిన మూడు శిఖరాలు లౌకికతత్వం, ప్రజాస్వామ్యం, చట్టం అని అందరూ ఆవేదన చెందిన మాట ఇన్నేళ్ల తర్వాత ఇప్పుడు సుప్రీం కోర్టు బెంచి కూడా అంటున్నది. ‘ఈ కేసులో భారత రాజ్యాంగ లౌకిక పునాదులనే కదిలించే నేరాలు జరిగి పాతికేళ్లయిందంటుంటే న్యాయ ప్రక్రియ పూర్తి చేసే అధికారం, బాధ్యత కూడా ఈ కోర్టుపై వుంది’ అని పి.సి. ఘోష్, ఆర్.ఎఫ్. నారీమన్లతో కూడిన ధర్మాసనం ప్రకటించింది.ఈ పాతికేళ్ల కాలంలోనూ చాలా పరిణామాలే జరిగాయి. బాబరీ మసీదు కూల్చివేసిన కర సేవకులనే భయంకర సేవకులు అయోధ్య సమీపంలోనే ఒక కొండ దగ్గర కూల్చివేతలో శిక్షణ పొందారని సీబీఐ తర్వాత వెల్లడించింది. అది తమకు అప్పట్లో తెలియదని తెలుగువారైన సీబీఐ మాజీ అధిపతి విజయరామారావు చెబుతుంటారు గానీ నమ్మశక్యం కాని విషయం. ఎందుకంటే వందలమంది బాహాటంగా అంత కసరత్తు చేస్తుంటే అప్పటికే అక్కడ బలగాలు మొహరించిన కేంద్రానికి తెలియకుండా పోయే సమస్య లేదు. ఏమైనా 1993 అక్టోబరు 5న సీబీఐ దాఖలు చేసిన అభియోగపత్రంలో ఆడ్వాణీ ప్రభృతులు కుట్ర ప్రకారమే కూల్చివేశారని ఆరోపించింది. 1998 నుంచి వాజ్పేయి ప్రభుత్వమే అధికారంలో వుంది గనక ఈ కేసును చూస్తూ సీబీఐ కూడా ఆడ్వాణీ అధీనంలోనే పనిచేసింది! ఆ దశలోనే 2001 మే 4న వారిపై అభియోగాలు తొలగిస్తూ ప్రత్యేక సీబీఐ కోర్టు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. కేసును రెండుగా విభజించి ఒక భాగం రాయ్బరేలీలోనూ మరో భాగం లక్నోలోనూ విచారించాలని చెప్పింది. ఆ సమయంలో ఆడ్వాణీ పట్ల పక్షపాతం చూపారంటూ జోషి రాజీనామా ప్రహసనం నడిపించారు కూడా. ఏమైనా ఆ సమయంలోనే గుజరాత్ మారణహోమంతో పాటు అయోధ్య కేసునూ అటకెక్కించేశారు. మళ్లీ యూపీఏ అధికారంలోకి వచ్చాక 2004 నవంబరులో కేసు ఉపసంహరణను సీబీఐ సవాలు చేసింది. ఆ పునస్సమీక్ష అభ్యర్థనను అలహాబాద్ హైకోర్టు తోసిపుచ్చడంతో 2011లో సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించింది. ఈ లోగా ప్రభుత్వాలు మారాయి. వివాదాస్పద స్థలంపైనా తీర్పు వస్తే దాన్ని కూడా సుప్రీం నిలిపేసింది. ఆఖరుకు అయోధ్య వివాదాన్ని కోర్టు వెలుపల రాజీద్వారా పరిష్కరించుకోవాలని ఇటీవలే మరో ధర్మాసనం సూచించింది. మరోవైపున యూపీ ఎన్నికలలో ఈ వివాదంలో ముందు నిలిచిన గోరఖ్పూర్ పీఠాధిపతి యోగి ఆదిత్యనాథ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. త్వరలో ఖాళీ కానున్న రాష్ట్రపతి స్థానానికి ఆడ్వాణీని ఎంపిక చేసి రుణం తీర్చుకుంటానని మోదీ అన్నట్టు ఆయన అభిమాన మీడియా కథనాలు ప్రచారంలో పెట్టగా, అదే సమయంలో సుప్రీం కోర్టు బాబరీ మసీదు కూల్చివేతలో కుట్రకేసు ఎందుకు పక్కనపెట్టారని ఆగ్రహిం‍చింది. ఇదంతా ఒక వరస.ఇప్పుడు ఆడ్వాణీని రాష్ట్రపతిని చేయడం మోదీకి ఇష్టం లేదు గనకే ఈ కేసును తిరగదోడారనేది నాడు ఆయనను అరెస్టు చేసిన లాలూ యాదవ్తో సహా పలువురు ముందుకు తెస్తున్న వాదన. సుప్రీం చెప్పే ప్రకారం రెండేళ్ల విచారణ పూర్తయ్యే నాటికి ఎన్నికలు వస్తాయి గనక బీజేపీకే మేలు అని మరో వాదన. ఏవి ఎలా వున్నా నాటి ఘటనలకు ఆడ్వాణీ, జోషి, కళ్యాణ్ సింగ్, ఉమాభారతి వంటివారు విచారణను ఎదుర్కోవలసిందే తగు శిక్షలూ పడాల్సిందే. గుజరాత్ మారణకాండ, మరికొన్ని ఘటనల్లో ఈ మాత్రమైనా అభియోగాలు, విచారణలు రాకుండా చేసుకున్న నాటి ముఖ్యమంత్రి మోదీ ఇప్పుడు ప్రధానిగా దీన్ని ఆహ్వానించవచ్చు. తద్వారా నాటి కూల్చివేతతో తనకు సంబంధం లేదనీ వాదించవచ్చు. అయితే ఆనాడు ఆడ్వాణీ ప్రధాన సహాయకులు ఆయనా, వెంకయ్యనాయుడేనని దేశమంతటికీ తెలుసు. కనుక సాంకేతికంగా ఆడ్వాణీ వంటివారిపైనే విచారణ జరిగినా, నైతికంగా రాజకీయంగా రాజ్యాంగపరంగా ఇది మొత్తం బీజేపీ ఆరెస్సెస్ల అభిశంసనే గనక మోదీ ప్రభుత్వం కూడా బాధ్యత తప్పించుకోజాలదు. పైగా ప్రస్తుత హయాంలోనూ వివాదాలకూ విషాదాలకూ కొరత లేదు. ఇలాంటి నేపథ్యంలో ఎందుకైనా సరే అత్యున్నత న్యాయస్థానం చొరవతో ముందుకొచ్చిన ఈ విచారణ సందర్భాన్ని ఉపయోగించుకుని దేశంలో మత సామరస్యం, లౌకికతత్వం కోసం పోరాడటం ప్రజాస్వామిక వాదుల బాధ్యత.తెలకపల్లి రవి
aadwani vantivaaripaine vichaarana jarigina, naitikamgaa raajakeeyamgaa raajyaangaparamgaa idhi mottam bgfa aressessla abhisamsane ganaka modii prabhutvam kuudaa baadhyata tappinchukojaaladu. atyunnata nyaayasthaanam choravatho mundukochina ee vichaarana sandarbhaanni upayoginchukuni desamlo matha saamarasyam, loukikatatvam kosam poradatam prajaaswaamika vaadula baadhyata.ramabanamapinda ravanakashtam? krushnageeta apinda nitya kurukshetram’ ani sirivennela siitaaraamasaastri ‘gaayam’ gaanam. ayodhya ante yuddham laeni saanti seema ani artham. antuteliyani vivaadaalaku vidhvamsaaniki vidveshaaniki aa pattaname vedika kaavadam duradrushtakaramaina vaastavam. durmaargamaina rajakeeyam. ramamandira samasyanu raavanakaashtamgaa maarchina aa sakalaalapaine bgfa deshaanni paalinche rajakeeya saktigaa edigindi. swayana raajyaamga kovidudaina mare rajakeeya vetta cheyani vidhamgaa ramude rajakeeya gurtugaa rathampai vooregina peddamanishi aadwani. intati aghaayityaaniki aadhwaryam vahinchinaa anukunna unnata peethaadhirohanam cheyaleni viphala manorathudugaane migili ragilipoyaru. vajpeyi peddanna anukunte tana shishyatulyudaina modii mundu kuudaa odipoyaaru. mottaaniki vajpeyi nunchi modii varakuu charitra nadichindi gaanee aanaadu babari maseedu neelamattaaniki aadhwaryam vahinchina aadwani brundaanni paatikella tarvaata kuudaa vicharinchakapovadam yem nyaayamani atyunnata nyaayasthaanaanike sandeham kaligindi! ee desamlo nyaayam, chattabaddha paalana e sthaayilo vunnayo, entha bootakamgaa marayo ramudi saakshigaa cheppina rajakeeya sandarbhamidi.induku sambandhinchina kesulanni laknoku taralinchi rojuwari praatipadikana vichaarinchi rendellalogaa tuditiirpu icheyaalani nyaayamuurtulu aadesinchadam harshaneeyam. aalasya maina nyaayam anyaayamtho samanam antaarugaanii asalu emi lekapovadam kante aalasyamgaanainaa jaragadam merugu. induloonuu konni melikalu levani kaadu. aadwani, muralimanohar joshi vanti kruddha vruddhula maata okataithe aanaadu up mukhyamantrigaa vundi intati aghaayityam jaragadaaniki avakaasamicchina kalyansing raajyaamga padavilo vunnaru ganaka digipoyevaraku minahaayimpu vuntundani vadileyadam asambaddhamavutundi. alaage kendramantrigaa vundi aanaadu chesina daaniki garvapadutunnaanani ippatikee chindulu tokkutunna umaabhaaratini upekshinchadam kuudaa uchitam kaadu. ee iddarini takshanam padavula nunchi tappinchi aadwani and kotho paatu bonekkinchi vichaarinchavalasinde.450 ella kindata vivaadaaspada sthalamlo ramamandiram vundeda leda annadi oka vishayamaithe, akkade ramudu puttaadani vaadinchadam mari vipareetam. indugaladanduledanu sandehamu valadu ani ghantaapathamgaa cheppe vaaru falana chota moodu gopurala kindane ramudu puttaadani teermaaninchadam niraadhaaramaina rajakeeyam. babaru hayamlo ee maseedu kattina maata nijame aina aa vidhamaina tagaadaaku ankuraarpana chesindi maatram british adhikaarule. 130 ella kindata vaarilo okaru aa vidhamaina chichu pettake ayodhya vivaadasthalamaindi. swaatantram vachina rendellalope 1949loo aa aavaranaloki rahasyamgaa ramudi vigrahaalanu cheriste bgfa entho keertinche sardar vallabhaypatel nehroo prabhutva homem mantrigaa taalaalu veyinchaaru. evo avakaasavaada saakulatho nalabhai ella tarvaata ee taalaalanu baddalu kottinchindi nehroo manavadu rajiv gaandhi. daamto tama adhikara dwaaraalu teruchukunnaayani pathakaalu pannindi bgfa, daani maatrusamstha auresses adheenamloni sangha pariwar. pulimeeda putrala veepicing prabhutvam mandal kamishan sifaarsula amaluku nirnayinchadamto daanni bahirangamgaa vyatirekinchaleni aadwani kamandal teesaarannadi rajakeeya paribhaashalo cheppukunna maata. adhe marinta teevraroopam teesukuni 1992 dissember 6na babari vidhvamsaaniki daariteesindi. antakumundu vaaram vijayavada presclablo veehechpee adhyakshudu ashok singhal palgonna meat dhi presku adyakshudigaa vundi adagalsinavanni adigaanu. appati pradhaani pi.vi. narasimhaaraavu ‘manchi hindu’ ani pogudutuu aayana hayamlone ayodhya samasyaku parishkaaram labhistundannaru ashok singhal. nijamgaane desamloni pratipakshaalannii andanicchinaa ayodhyakaandanu aapenduku siddham kaaledu pv. ‘ek dhakka wour’ ani sangha pariwar maseedunu koolustunte aayana tv chustunnaranedi tarvaata kaalamlo hommantri chawan ichina nivedika. aa rojuna koolipoyina moodu sikharaalu loukikatatvam, prajaaswaamyam, chattam ani andaruu aavedana chendina maata innella tarvaata ippudu supreem kortu benchi kuudaa antunnadi. ‘ee kesulo bhaarata raajyaamga loukika punaadulane kadilinche neraalu jarigi paatikellayindantunte nyaaya prakriya puurti chese adhikaaram, baadhyata kuudaa ee kortupai vundi’ ani pi.si. ghosh, ar.ef. naareemanlatho kuudina dharmasana prakatinchindi.ee paatikella kaalamloonuu chala parinaamaale jarigai. babari maseedu koolchivesina kara sevakulane bhayankara sevakulu ayodhya sameepamlone oka konda daggara koolchivetalo sikshana pondaarani cbi tarvaata velladinchindi. adhi tamaku appatlo teliyadani teluguvaaraina cbi maji adhipati vijayaramarao chebutuntaaru gaanee nammasakyam kaani vishayam. endukante vandalamandi baahaatamgaa anta kasarattu chestunte appatike akkada balagaalu moharinchina kendraaniki teliyakunda poye samasya ledu. emaina 1993 aktobaru 5na cbi daakhalu chesina abhiyogapatramlo aadwani prabhrutulu kutra prakarame koolchivesaarani aaropinchindi. 1998 nunchi vajpeyi prabhutvame adhikaaramlo vundi ganaka ee kesunu chustuu cbi kuudaa aadwani adheenamlone panichesindi! aa dasalone 2001 mee 4na vaaripai abhiyogaalu tolagistuu pratyeka cbi kortu aadesaalu jaarii chesindi. kesunu rendugaa vibhajinchi oka bhagam raabrelilonu maro bhagam laknolonu vichaarinchaalani cheppindi. aa samayamlo aadwani patla pakshapaatam chuupaarantuu joshi rajinama prahasanam nadipinchaaru kuudaa. emaina aa samayamlone gujarat maaranahomamtho paatu ayodhya kesunu atakekkinchesaaru. malli upa adhikaaramloki vachaka 2004 navambarulo kesu upasamharananu cbi savalu chesindi. aa punassameeksha abhyardhananu alahabad hycortu tosipuchadamto 2011loo supreem kortunu aasrayinchindi. ee loga prabhutvaalu marai. vivaadaaspada sthalampainaa teerpu vaste daanni kuudaa supreem nilipesindi. aakharuku ayodhya vivaadaanni kortu velupala rajidwara parishkarinchukovalani itivale maro dharmasana suuchimchimdi. marovaipuna up ennikalalo ee vivaadamlo mundu nilichina gorakhpur peethaadhipati yogi aadityanath mukhyamantri ayyaru. twaralo khaalii kaanunna rashtrapati sthaanaaniki aadvaaneeni empika chesi runam teerchukuntaanani modii annattu aayana abhimana media kathanaalu prachaaramlo pettagaa, adhe samayamlo supreem kortu babari maseedu koolchivetalo kutrakesu enduku pakkanapettaarani agrahim‍chindi. idantaa oka varasa.ippudu aadvaaneeni raashtrapatini cheyadam modeeki ishtam ledu ganake ee kesunu tiragadodaranedi naadu aayananu arestu chesina laaluu yaadavto sahaa paluvuru munduku testunna vaadana. supreem cheppe prakaaram rendella vichaarana puurtayyee naatiki ennikalu vastaayi ganaka beejeepeeke melu ani maro vaadana. evi ela vunna naati ghatanalaku aadwani, joshi, kalyan sing, umaabhaarati vantivaaru vichaarananu edurkovalasinde tagu shikshaluu padalsinde. gujarat maranakanda, marikonni ghatanallo ee matramaina abhiyogaalu, vichaaranalu rakunda chesukunna naati mukhyamantri modii ippudu pradhaanigaa deenni aahvaaninchavacchu. tadwara naati koolchivethatho tanaku sambandham ledanee vaadinchavachchu. ayithe aanaadu aadwani pradhaana sahaayakulu aayanaa, venkayyanaayudenani deshamantatikii telusu. kanuka saanketikamgaa aadwani vantivaaripaine vichaarana jarigina, naitikamgaa raajakeeyamgaa raajyaangaparamgaa idhi mottam bgfa aressessla abhisamsane ganaka modii prabhutvam kuudaa baadhyata tappinchukojaaladu. paiga prastuta hayaamloonuu vivaadaalakuu vishaadaalakuu korata ledu. ilanti nepathyamlo endukainaa sare atyunnata nyaayasthaanam choravatho mundukochina ee vichaarana sandarbhaanni upayoginchukuni desamlo matha saamarasyam, loukikatatvam kosam poradatam prajaaswaamika vaadula baadhyata.telakapalli raviramabanamapinda ravanakashtam? krushnageeta apinda nitya kurukshetram’ ani sirivennela siitaaraamasaastri ‘gaayam’ gaanam. ayodhya ante yuddham laeni saanti seema ani artham. antuteliyani vivaadaalaku vidhvamsaaniki vidveshaaniki aa pattaname vedika kaavadam duradrushtakaramaina vaastavam. durmaargamaina rajakeeyam. ramamandira samasyanu raavanakaashtamgaa maarchina aa sakalaalapaine bgfa deshaanni paalinche rajakeeya saktigaa edigindi. swayana raajyaamga kovidudaina mare rajakeeya vetta cheyani vidhamgaa ramude rajakeeya gurtugaa rathampai vooregina peddamanishi aadwani. intati aghaayityaaniki aadhwaryam vahinchinaa anukunna unnata peethaadhirohanam cheyaleni viphala manorathudugaane migili ragilipoyaru. vajpeyi peddanna anukunte tana shishyatulyudaina modii mundu kuudaa odipoyaaru. mottaaniki vajpeyi nunchi modii varakuu charitra nadichindi gaanee aanaadu babari maseedu neelamattaaniki aadhwaryam vahinchina aadwani brundaanni paatikella tarvaata kuudaa vicharinchakapovadam yem nyaayamani atyunnata nyaayasthaanaanike sandeham kaligindi! ee desamlo nyaayam, chattabaddha paalana e sthaayilo vunnayo, entha bootakamgaa marayo ramudi saakshigaa cheppina rajakeeya sandarbhamidi.induku sambandhinchina kesulanni laknoku taralinchi rojuwari praatipadikana vichaarinchi rendellalogaa tuditiirpu icheyaalani nyaayamuurtulu aadesinchadam harshaneeyam. aalasya maina nyaayam anyaayamtho samanam antaarugaanii asalu emi lekapovadam kante aalasyamgaanainaa jaragadam merugu. induloonuu konni melikalu levani kaadu. aadwani, muralimanohar joshi vanti kruddha vruddhula maata okataithe aanaadu up mukhyamantrigaa vundi intati aghaayityam jaragadaaniki avakaasamicchina kalyansing raajyaamga padavilo vunnaru ganaka digipoyevaraku minahaayimpu vuntundani vadileyadam asambaddhamavutundi. alaage kendramantrigaa vundi aanaadu chesina daaniki garvapadutunnaanani ippatikee chindulu tokkutunna umaabhaaratini upekshinchadam kuudaa uchitam kaadu. ee iddarini takshanam padavula nunchi tappinchi aadwani and kotho paatu bonekkinchi vichaarinchavalasinde.450 ella kindata vivaadaaspada sthalamlo ramamandiram vundeda leda annadi oka vishayamaithe, akkade ramudu puttaadani vaadinchadam mari vipareetam. indugaladanduledanu sandehamu valadu ani ghantaapathamgaa cheppe vaaru falana chota moodu gopurala kindane ramudu puttaadani teermaaninchadam niraadhaaramaina rajakeeyam. babaru hayamlo ee maseedu kattina maata nijame aina aa vidhamaina tagaadaaku ankuraarpana chesindi maatram british adhikaarule. 130 ella kindata vaarilo okaru aa vidhamaina chichu pettake ayodhya vivaadasthalamaindi. swaatantram vachina rendellalope 1949loo aa aavaranaloki rahasyamgaa ramudi vigrahaalanu cheriste bgfa entho keertinche sardar vallabhaypatel nehroo prabhutva homem mantrigaa taalaalu veyinchaaru. evo avakaasavaada saakulatho nalabhai ella tarvaata ee taalaalanu baddalu kottinchindi nehroo manavadu rajiv gaandhi. daamto tama adhikara dwaaraalu teruchukunnaayani pathakaalu pannindi bgfa, daani maatrusamstha auresses adheenamloni sangha pariwar. pulimeeda putrala veepicing prabhutvam mandal kamishan sifaarsula amaluku nirnayinchadamto daanni bahirangamgaa vyatirekinchaleni aadwani kamandal teesaarannadi rajakeeya paribhaashalo cheppukunna maata. adhe marinta teevraroopam teesukuni 1992 dissember 6na babari vidhvamsaaniki daariteesindi. antakumundu vaaram vijayavada presclablo veehechpee adhyakshudu ashok singhal palgonna meat dhi presku adyakshudigaa vundi adagalsinavanni adigaanu. appati pradhaani pi.vi. narasimhaaraavu ‘manchi hindu’ ani pogudutuu aayana hayamlone ayodhya samasyaku parishkaaram labhistundannaru ashok singhal. nijamgaane desamloni pratipakshaalannii andanicchinaa ayodhyakaandanu aapenduku siddham kaaledu pv. ‘ek dhakka wour’ ani sangha pariwar maseedunu koolustunte aayana tv chustunnaranedi tarvaata kaalamlo hommantri chawan ichina nivedika. aa rojuna koolipoyina moodu sikharaalu loukikatatvam, prajaaswaamyam, chattam ani andaruu aavedana chendina maata innella tarvaata ippudu supreem kortu benchi kuudaa antunnadi. ‘ee kesulo bhaarata raajyaamga loukika punaadulane kadilinche neraalu jarigi paatikellayindantunte nyaaya prakriya puurti chese adhikaaram, baadhyata kuudaa ee kortupai vundi’ ani pi.si. ghosh, ar.ef. naareemanlatho kuudina dharmasana prakatinchindi.ee paatikella kaalamloonuu chala parinaamaale jarigai. babari maseedu koolchivesina kara sevakulane bhayankara sevakulu ayodhya sameepamlone oka konda daggara koolchivetalo sikshana pondaarani cbi tarvaata velladinchindi. adhi tamaku appatlo teliyadani teluguvaaraina cbi maji adhipati vijayaramarao chebutuntaaru gaanee nammasakyam kaani vishayam. endukante vandalamandi baahaatamgaa anta kasarattu chestunte appatike akkada balagaalu moharinchina kendraaniki teliyakunda poye samasya ledu. emaina 1993 aktobaru 5na cbi daakhalu chesina abhiyogapatramlo aadwani prabhrutulu kutra prakarame koolchivesaarani aaropinchindi. 1998 nunchi vajpeyi prabhutvame adhikaaramlo vundi ganaka ee kesunu chustuu cbi kuudaa aadwani adheenamlone panichesindi! aa dasalone 2001 mee 4na vaaripai abhiyogaalu tolagistuu pratyeka cbi kortu aadesaalu jaarii chesindi. kesunu rendugaa vibhajinchi oka bhagam raabrelilonu maro bhagam laknolonu vichaarinchaalani cheppindi. aa samayamlo aadwani patla pakshapaatam chuupaarantuu joshi rajinama prahasanam nadipinchaaru kuudaa. emaina aa samayamlone gujarat maaranahomamtho paatu ayodhya kesunu atakekkinchesaaru. malli upa adhikaaramloki vachaka 2004 navambarulo kesu upasamharananu cbi savalu chesindi. aa punassameeksha abhyardhananu alahabad hycortu tosipuchadamto 2011loo supreem kortunu aasrayinchindi. ee loga prabhutvaalu marai. vivaadaaspada sthalampainaa teerpu vaste daanni kuudaa supreem nilipesindi. aakharuku ayodhya vivaadaanni kortu velupala rajidwara parishkarinchukovalani itivale maro dharmasana suuchimchimdi. marovaipuna up ennikalalo ee vivaadamlo mundu nilichina gorakhpur peethaadhipati yogi aadityanath mukhyamantri ayyaru. twaralo khaalii kaanunna rashtrapati sthaanaaniki aadvaaneeni empika chesi runam teerchukuntaanani modii annattu aayana abhimana media kathanaalu prachaaramlo pettagaa, adhe samayamlo supreem kortu babari maseedu koolchivetalo kutrakesu enduku pakkanapettaarani agrahim‍chindi. idantaa oka varasa.ippudu aadvaaneeni raashtrapatini cheyadam modeeki ishtam ledu ganake ee kesunu tiragadodaranedi naadu aayananu arestu chesina laaluu yaadavto sahaa paluvuru munduku testunna vaadana. supreem cheppe prakaaram rendella vichaarana puurtayyee naatiki ennikalu vastaayi ganaka beejeepeeke melu ani maro vaadana. evi ela vunna naati ghatanalaku aadwani, joshi, kalyan sing, umaabhaarati vantivaaru vichaarananu edurkovalasinde tagu shikshaluu padalsinde. gujarat maranakanda, marikonni ghatanallo ee matramaina abhiyogaalu, vichaaranalu rakunda chesukunna naati mukhyamantri modii ippudu pradhaanigaa deenni aahvaaninchavacchu. tadwara naati koolchivethatho tanaku sambandham ledanee vaadinchavachchu. ayithe aanaadu aadwani pradhaana sahaayakulu aayanaa, venkayyanaayudenani deshamantatikii telusu. kanuka saanketikamgaa aadwani vantivaaripaine vichaarana jarigina, naitikamgaa raajakeeyamgaa raajyaangaparamgaa idhi mottam bgfa aressessla abhisamsane ganaka modii prabhutvam kuudaa baadhyata tappinchukojaaladu. paiga prastuta hayaamloonuu vivaadaalakuu vishaadaalakuu korata ledu. ilanti nepathyamlo endukainaa sare atyunnata nyaayasthaanam choravatho mundukochina ee vichaarana sandarbhaanni upayoginchukuni desamlo matha saamarasyam, loukikatatvam kosam poradatam prajaaswaamika vaadula baadhyata.telakapalli ravi