భారతదేశ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ చరిత్రలో సరోజ్ దత్తాకు ఒక విశిష్టమైన స్థానం వుంది. తూర్పు బెంగాల్లో 1914, మార్చి 13న ఆయన జన్మించారు. 1940లో అమృత బజార్ పత్రికకు ఎడిటర్గా వున్నారు. 1960లలో నక్సల్బరీ ఉద్యమంలో క్రియాశీలంగా పాల్గొన్నారు. మార్క్సిస్టు మేధావి, రచయిత, జర్నలిస్టు అయిన సరోజ్దత్తా 1971 ఆగస్టు 5న ఎన్కౌంటర్లో అమరులయ్యారు.1983లో ఆలూరి భుజంగరావు (నాన్నగారు) సరోజ్దత్తా రచనలను కొన్నింటిని హిందీ నుంచి తెలుగులోకి అనువదించి, చిన్న చిన్న పుస్తకాలుగా, రెండు భాగాలుగా ప్రచురించారు. నాన్నగారు చనిపోవటానికి కొన్నిరోజుల ముందు ‘‘సరోజ్దత్తా రచనలు ప్రచురించిన సంవత్సరం లోపే రెండవ ముద్రణ వేయటం జరిగింది. కొద్ది నెలల్లోనే ఆ ప్రతులు అయిపోయాయి. సరోజ్దత్తా రచనలను తెలుగు పాఠకులు అత్యంతగా ఆదరించారు. ఆ రచనలు మరొకసారి వెలుగు చూస్తే బాగుండు’’ అన్న అభిప్రాయాన్ని పదే పదే వ్యక్తపరిచేవారు. ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఒక్క ప్రతి మాత్రమే అందుబాటులో వుంది. 50 వసంతాల నక్సల్బరీ నేపథ్యంలో ‘అమరుడు కామ్రేడ్ సరోజ్దత్తా రచనలు’ పుస్తక చిరు పరిచయం...సరోజ్దత్తా రచనలు పుస్తకం రెండు భాగాలలో రాజకీయ, సైద్ధాంతిక అంశాలతో, విమర్శా, విశ్లేషణలతో కూడుకొని వున్న ఏడు వ్యాసాలు ఉన్నాయి. పుస్తకం అట్టమీద ‘‘ఇతిహాసపు చీకటి కోణం అట్టడుగున పడి కాన్పించని కథలన్నీ కావాలిప్పుడు’’ అన్న శ్రీశ్రీ వాక్యాలు ఉంటాయి. పుస్తకం లోపలి పేజీలో ‘‘కామ్రేడ్ సరోజ్ దత్తా మన పార్టీ నాయకుడు. నాయకుడికి తగినట్టుగానే వీర మరణాన్ని పొందాడు. సరోజ్ దత్తా విప్లవ చైతన్యాన్ని యువకులు తమకు ఆదర్శంగా పెట్టుకోవాలి’’ అన్న చారు మజుందార్ మాటలు ఉంటాయి.పది వాక్యాలు కూడా మించని ముందు మాటలో ‘‘సరోజ్దత్తా భాష, భాషగా ఉండదు. ఈటెల పోటులుగా ఉంటుంది. తెలుగులోను ఆ చురుకుదనాన్ని తీసుకురావటానికి ప్రయత్నించాను’’ అని భుజంగరావు రాసుకున్నారు. ఈ పుస్తకాన్ని చదివిన ఎవరికైనా పిడుగులు పడుతున్నట్టుగా, గాలిలోకి నిప్పు కణికలను విసిరేసినంత తీక్షణంగా సరోజ్దత్తా శబ్దాల పదజాలం వున్నాయి అనిపిస్తుంది.గాంధీ గురించి – వ్యాసంలో గాంధీ భారతదేశ రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించిన సందర్భాన్ని గురించి ప్రస్తావిస్తూ ‘‘1914 మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు బ్రిటీషు వారికి యుద్ధానికి అవసరమైన ధనాన్నీ, సైనికుల్నీ సప్లై చేసే కాంట్రాక్టరుగా గాంధీ అవతరించాడు’’ అన్నారు. స్టాలిన్ గాంధీ గురించి చెప్పిన అభిప్రాయాన్ని ఉదహరించాడు. ‘‘భారతదేశం ఇండో–చైనా, ఇండోనేషియా, ఆఫ్రికా ఖండం పరిపాలకులు ఆయా దేశాల విప్లవ పోరాటాల్ని రక్తపుటేరుల్లో ముంచారు. క్రూర హింసా విధానాల ద్వారా అక్కడి ఉద్యమాల్ని అణచివేయటానికి ప్రయత్నించారు. వాళ్ల ప్రయత్నాలు రెండు రకాలుగా జరిగాయి. ఒకటి తుపాకీ ద్వారా విప్లవోద్యమాన్ని అణచటం, రెండవది గాంధీ లాంటి వ్యక్తుల ద్వారా విప్లవోద్యమాన్ని తప్పుదారి పట్టించడం’’.సుభాష్ చంద్రబోస్ గురించి – వ్యాసంలో సుభాష్ చంద్రబోస్ తన జీవితపు చివరిరోజులలో  ఉన్నట్టుండి ఒక్కసారిగా నేతాజీ ఎలా అయ్యాడు? గాంధీ, సుభాష్ బోసుల కలహానికి కారణాలు చెబుతూ సుభాష్బోసుకు జర్మన్, జపాన్, ఇటలీ మొదలైన ఫాసిస్టు ప్రభుత్వాలకు ఎంతోకాలంగా స్నేహ సంబంధాలున్నాయి. జర్మన్, జపాన్, ఇటలీలోని ఫాసిస్టు ప్రభుత్వాలు యుద్ధంలో బ్రిటీష్, అమెరికా, ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యవాద ప్రభుత్వాలను ఓడించి వారి వలస దేశాలను చేజిక్కించుకోచూస్తున్నాయి. ఫాసిస్టుల ఈ కుట్రను సఫలం చేయటానికి భారతదేశంలోనూ కొందరు విభీషణులు అవసరమయ్యారు. అట్లాంటి విభీషణుల్లో సుభాష్బోస్ ఒకడు. గాంధీ ముఠాకు, సుభాష్బోసు ముఠాకు వున్న తగువు కేవలం ముఠా తగువు మాత్రమే కాదు, అంతర్జాతీయంగా సామ్రాజ్యవాద ఫాసిస్టు ముఠాల మధ్యనున్న తగువుకు ఇది ప్రతిబింబం అని విశ్లేషించారు.సుభాష్ చంద్రబోస్ ఏర్పాటుచేసిన ‘ఆజాద్ హింద్ ఫౌజు’లో రైతుకూలీల ఆత్మగౌరవానికి ఏమాత్రం స్థానం లేదు. అతడు రైతు ఉద్యమాలనూ, కార్మిక ఉద్యమాలనూ ఏ మాత్రమూ సహించడు అని స్పష్టపరిచాడు. 1954లో ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన షా నవాజ్ఖాన్ కమిషన్ తన రిపోర్టు ద్వారా బోసు బ్రతికివున్నాడో లేదో తేల్చకుండా సంశయంలో ఉంచిందని స్పష్టపరిచారు.జులూ రైతు పోరాటం, చౌరా–చౌరీ, పెషావర్ హిందూ ముస్లిమ్ ఐక్య సైనిక తిరుగుబాటు, దక్షిణ భారత మాప్లా రైతు పోరాటం, చేమ్స్ఫోర్డు సంస్కరణలు, ఖిలాఫత్ ఉద్యమం, స్వామి సహజానంద, హాల్వేల్ స్మారకం అన్న అంశాలపై మొదటి భాగం చివరలో వివరణలు ఇచ్చారు.చైనా సాంస్కృతిక విప్లవం – వ్యాసంలో చైనా సాంస్కృతిక విప్లవం గురించి భారతదేశపు మేధావివర్గంలో చెలరేగిన అనేక రకాల ఊహలను, అపోహలను తొలగిస్తూ స్పష్టమైన అవగాహన కల్పించారు.బెర్ర్టండ్ రస్సెల్ మృత్యువు – వ్యాసంలో బ్రిటీష్ తత్వవేత్త బెర్ర్టండ్ రస్సెల్ మృత్యువుపై ఫ్రాంటియర్ పత్రికలో వచ్చిన సంతాప వ్యాసాన్ని విమర్శనాత్మకంగా ప్రస్తావించారు. భారత్–చైనా సరిహద్దు యుద్ధంపై రాసిన వ్యాసంలో బెర్ర్టండ్ రస్సెల్ ‘సమస్యలను పరిష్కరించుకోవాలని చైనా మనస్ఫూర్తిగా కోరుతున్నది. భారతదేశం అలా కోరడం లేదు. ముందుకు రావడం లేదు. నెహ్రూ పదే పదే అబద్ధాలు ఆడుతున్నాడని, భారత్–చైనా సరిహద్దులో యుద్ధం అనే అగ్నిని చైనా రగల్చలేదు నెహ్రూ రగిల్చాడ’ని స్పష్టపరిచాడు.చార్టిస్టు ఉద్యమ నాయకుడు, శ్రామికవర్గ కవి ఎర్నెస్టు జోన్స్ – వ్యాసంలో ఎర్నెస్టు జోన్స్ శ్రామికవర్గ మహాకవి. భారతదేశం బ్రిటిష్ బానిస సంకెళ్ళను తెంచుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నాలను మనస్ఫూర్తిగా సమర్థించిన ఆంగ్ల కవి ఎర్నెస్టు జోన్స్. 1848లో జైల్లోనే ‘ది రివోల్టు ఆఫ్ హిందుస్తాన్ ఆర్ ద న్యూవరల్డ్’ అన్న మహాగ్రంథం రాసాడు. అసాధారణంగా ఉపన్యసించగల గొప్పవక్త. అతడి కవిత్వం లాగానే అతని ఉపన్యాసం శత్రువుగుండెల్ని దూసుకుపోయేది. బ్రిటిష్ వారి జైళ్ళ లో క్రూర హింసలకు గురై అమరుడయ్యారని దత్తా రాసాడు.1970లో బెంగాల్ యువకులు ప్రఫుల్ల చంద్రరాయ్, విద్యాసాగర్ విగ్రహాలకు తలలు తీసేస్తున్న సందర్భంగా విద్యాసాగర్, ప్రఫుల్ల చంద్రరాయ్ల రాజకీయ జీవితాల గురించి విమర్శనాత్మకంగా రెండు వ్యాసాలు రాశారు.డీన్ రస్క్, కృపలాని, 14వ దలైలామ, లూనా చార్స్కీ, జార్జ్ జూలియన్ హార్నీ – చార్టిస్టు ఉద్యమం, నీలిమందు పోరాటం, సంతాల్ విప్లవం మొదలగు అంశాలపై రెండవభాగం చివరలో వివరణలు ఇచ్చారు.సరోజ్దత్తా భావజాలాన్నీ, పంథాను మనం అంగీకరించినా, అంగీకరించకపోయినా భారతదేశ చారిత్రక యథార్థాలను తెలుసుకోవాలంటే ఈ రచనలను తప్పక చదవవలసిందే.-కవిని ఆలూరిkavinialuri@gmail.com
bharatadesa kamyuunistu udyama charitralo saroj dattaaku oka vishishtamaina sthaanam vundi. thoorpu bengaallo 1914, marchi 13na aayana janminchaaru. 1940loo amruta bajar patrikaku editarga vunnaru. 1960lalo naksalbari udyamamlo kriyaaseelamgaa paalgonnaaru. marksistu medhavi, rachayita, jarnalistu ayina sarojdatta 1971 aagastu 5na encounterlo amarulayyaru.1983loo aaluri bhujangarao (naannagaaru) sarojdatta rachanalanu konnintini hindi nunchi teluguloki anuvadinchi, chinna chinna pustakaalugaa, rendu bhagaluga prachurinchaaru. naannagaaru chanipovataniki konnirojula mundu ‘‘sarojdatta rachanalu prachurinchina samvatsaram lope rendava mudrana veyatam jarigindi. koddi nelallone aa pratulu aipoyayi. sarojdatta rachanalanu telugu paatakulu atyantagaa aadarinchaaru. aa rachanalu marokasari velugu chuste bagundu’’ anna abhipraayaanni pade pade vyaktaparichevaaru. prastutam shidhilaavasthalo okka prati matrame andubaatulo vundi. 50 vasantaala naksalbari nepathyamlo ‘amarudu comrade sarojdatta rachanalu’ pustaka chiru parichayam...sarojdatta rachanalu pustakam rendu bhaagaalalo rajakeeya, saiddhaantika amsaalatoe, vimarsa, vislaeshanhalatho koodukoni vunna edu vyaasaalu unnaayi. pustakam attameeda ‘‘itihaasapu cheekati konam attaduguna padi kaanpinchani kathalannee kavalippudu’’ anna srishree vaakyaalu untaayi. pustakam lopali paejeelo ‘‘comrade saroj datta mana party nayakudu. nayakudiki taginattugaane veera maranaanni pondaadu. saroj datta viplava chaitanyaanni yuvakulu tamaku aadarsamgaa pettukovali’’ anna chaaru majundar maatalu untaayi.padi vaakyaalu kuudaa minchani mundu maatalo ‘‘sarojdatta bhasha, bhashaga undadu. eetela potulugaa untundi. telugulonu aa churukudanaanni teesukuraavataaniki prayatninchaanu’’ ani bhujangarao raasukunnaaru. ee pustakaanni chadivina evarikainaa pidugulu padutunnattugaa, gaaliloki nippu kanikalanu visiresinanta teekshanamgaa sarojdatta sabdala padajaalam vunnayi anipistundi.gaandhi gurinchi – vyaasamlo gaandhi bharatadesa rajakeeyaalloki pravesinchina sandarbhaanni gurinchi prastaavistuu ‘‘1914 modati prapancha yuddham praarambhamainappudu britishu vaariki yuddhaaniki avasaramaina dhanaannii, sainikulnee saplai chese contractoruga gaandhi avatarinchaadu’’ annaru. stallin gaandhi gurinchi cheppina abhipraayaanni udaharinchaadu. ‘‘bharatadesam indo–chaina, indonatia, africa khandam paripaalakulu aayaa deshaala viplava poraataalni raktaputerullo munchaaru. krura himsa vidhaanaala dwara akkadi udyamaalni anachiveyataaniki prayatninchaaru. vaalla prayatnaalu rendu rakaluga jarigai. okati tupaki dwara viplavodyamaanni anachatam, rendavadi gaandhi lanti vyaktula dwara viplavodyamaanni tappudaari pattinchadam’’.subhash chandrabos gurinchi – vyaasamlo subhash chandrabos tana jeevitapu chivarirojulalo  unnattundi okkasariga netaji ela ayyadu? gaandhi, subhash bosula kalahaniki kaaranaalu chebutuu subhashbosuku jarman, japan, italy modalaina fasistu prabhutvaalaku entokaalamgaa sneha sambandhaalunnaayi. jarman, japan, italeelooni fasistu prabhutvaalu yuddhamlo british, america, frenchi saamraajyavaada prabhutvaalanu odinchi vaari valasa deshaalanu chejikkinchukochustu. faasistula ee kutranu safalam cheyataniki bhaaratadesamloonuu kondaru vibheeshanulu avasaramayyaru. atlanti vibheeshanhullo subhashbos okadu. gaandhi mutaaku, subhashbosu mutaaku vunna taguvu kevalam mutaa taguvu matrame kaadu, antarjaatiiyamgaa saamraajyavaada fasistu mutaala madhyanunna taguvuku idhi pratibimbam ani vislaeshimchaaru.subhash chandrabos erpaatuchesina ‘ajad hind fouju’loo raitukuuliila aatmagouravaaniki ematram sthaanam ledu. atadu raitu udyamaalanuu, kaarmika udyamaalanuu e maatramuu sahinchadu ani spashtaparichaadu. 1954loo prabhutvam erpaatuchesina shaa nawajkhan kamishan tana reportu dwara bosu bratikivunnado ledho telchakunda samsayamlo unchindani spashtaparichaaru.juluu raitu poratam, chaura–chouri, peshavar hindu muslim aikya sainika tirugubaatu, dakshina bhaarata mapla raitu poratam, chemsfordu samskaranalu, khilafat udyamam, swami sahajaananda, halwale smarakam anna amsaalapai modati bhagam chivaralo vivaranalu icharu.chaina saamskrutika viplavam – vyaasamlo chaina saamskrutika viplavam gurinchi bhaaratadesapu medhavivargamlo chelaregina aneka rakala oohalanu, apohalanu tolagistuu spashtamaina avagaahana kalpinchaaru.berrtond russel mrutyuvu – vyaasamlo british tatvavetta berrtond russel mrutyuvupai frantier patrikalo vachina santaapa vyaasaanni vimarsanaatmakamgaa prastaavinchaaru. bharat–chaina sarihaddu yuddhampai raasina vyaasamlo berrtond russel ‘samasyalanu parishkarinchukovalani chaina manasphoorthigaa korutunnadi. bharatadesam alaa koradam ledu. munduku ravadam ledu. nehroo pade pade abaddhaalu aadutunnaadani, bharat–chaina sarihaddulo yuddham ane agnini chaina ragalchaledu nehroo ragilchada’ni spashtaparichaadu.chaartistu udyama nayakudu, shramikavarga kavi ernestu jones – vyaasamlo ernestu jones shramikavarga mahakavi. bharatadesam british banisa sankellanu tenchukoovadaaniki chesina prayatnaalanu manasphoorthigaa samarthinchina aangla kavi ernestu jones. 1848loo jaillone ‘dhi rivoltu af hindustan ar da newerald’ anna mahagrantham rasadu. asaadhaaranamgaa upanyasinchagala goppavakta. atadi kavitvam lagane athani upanyaasam satruvugundelni doosukupoyedi. british vaari jailla loo krura himsalaku gurai amarudayyaarani datta rasadu.1970loo bengal yuvakulu prafulla chandraray, vidyasagar vigrahaalaku talalu teesestunna sandarbhamgaa vidyasagar, prafulla chandrarayla rajakeeya jeevitaala gurinchi vimarsanaatmakamgaa rendu vyaasaalu raasaaru.dean rusk, krupalaani, 14va dalailaama, luna charsky, jarj julian harni – chaartistu udyamam, neelimandu poratam, santal viplavam modalagu amsaalapai rendavabhaagam chivaralo vivaranalu icharu.sarojdatta bhaavajaalaannii, panthaanu manam angeekarinchinaa, angeekarinchakapoyina bharatadesa chaaritraka yathaarthaalanu telusukovalante ee rachanalanu tappaka chadavavalasinde.-kavini aalurikavinialuri@gmail.com