నక్సలిజం 50 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా వస్తున్న పలు వ్యాసాలు చూసిన తర్వాత నాలుగు దశాబ్దాల క్రితం ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేసిన రాడికల్ విద్యార్థులతో జరిపిన చర్చల సారాంశం పాఠకులతో పంచుకోవటం అవసరం అనిపించింది.అది 1977వ సంవత్సరం. అత్యవసర పరిస్థితి ఎత్తివేసిన కొత్తలో, జనతా పార్టీ ఏర్పడిన అనందం. అప్పటికి విశ్వవిద్యాలయంలో అందరికీ తెలిసిన రాడికల్ గ్రూప్ విద్యార్థి, మా మిత్రుడు విమల్ (వారణాసి సుబ్రమణ్యం) మాత్రమే. మాస్టర్ ఆఫ్ లా చేస్తుండేవాడు. మమ్మల్నందరినీ రాడికల్స్గా మార్చాలన్న యత్నం అతనిది. అసలు ఆ బక్క ప్రాణి రాడికల్ సంస్థలో ఏం చేస్తాడన్న సంశయం కూడా. మా అందరినీ  ఒక సారి వైజాగ్ సెంట్రల్ జైల్లో ఉన్న నాగభూషణం పట్నాయక్ని చూపిస్తా రమ్మంటూ తీసుకెళ్లిన గుర్తు. ఆ తర్వాత విమల్కి క్షయ వ్యాధి సోకి శానిటోరియంలో ఉన్నప్పుడూ మా స్నేహం అలాగే నడిచింది. సిద్ధాంతపరంగా ఏకీభవించకపోయినా నవ్వుతూ పలకరింపులు సాగేవి మా మధ్య. ఇప్పుడు విమల్ ఎక్కడున్నాడో తెలియదు. అటువంటి విమల్ ఒకరోజు వరంగల్ ఆర్.ఇ.సి.లో బిటెక్ ముగించి ఎమ్.టెక్ చేసేందుకు ఆంధ్ర యూనివర్సిటీకి వచ్చాడంటూ అజాద్ అనే అతణ్ని పరిచయం చేశాడు. అసలు పేరు విజయ్కుమార్ అని చెప్పాడు. అప్పటికే వరంగల్లో బిటెక్ పాసై ఎ.యు.లో ఎమ్టెక్ చేసేందుకు వచ్చిన ప్రకాష్ నాకు రూమ్మేట్ అవటంతో సులభంగానే మాటలు కలిసాయి. ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ కులాల గోలల నుంచి బయటపడటంలేదని, ఇక్కడ విప్లవ భావాలు నిండాలన్నది అజాద్, విమల్ల కోరిక అని వారి మాటల్లో అర్థమవుతుండేది.నాకు తెలిసిన ఆ ఇద్దరు రాడికల్సే కాకుండా మరెంతమంది రహస్యంగా క్యాంప స్లో ఉన్నారో తెలియదు. కానీ ఆ ఇద్దరి ప్రయత్నాలు అంతగా ఫలించలేదని తెలుసు. ఎక్కువమంది రాడికల్ సంఘంలోకి చేరలేదు. అయినా ఆ యత్నం వదలదలచుకోక ఒక రోజు గద్దర్ని తీసుకొచ్చారు. అతని చేత ఎర్స్క్వెన్ స్క్వేర్లో ప్రదర్శన. గద్దర్ గొంగళి, చేతిలో కర్ర, ఎర్రజండా, అతని చుట్టూ బృందం పాటలతో క్యాంపస్ను మోత మోగించాడు. చప్పట్లు, ఈలలకు కొదవ లేదు. అయితే ఆ పాటలు విన్నంతసేపే కదిలిపోయారు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు. ఆ తర్వాత ఉద్యమం వైపు వెళ్ళినవారు లేరు. అలా విద్యార్థులు ఉద్యమంలో చేరటానికి కారణం మేము చేసిన యత్నాలు అని చెప్పలేము గాని, ఆ రోజు రీసర్చి స్కాలర్స్ హాస్టల్లో రాడికల్స్ విద్యార్థులతో జరిగిన బహిరంగ చర్చ మాత్రం చాలా మంది విద్యార్థులను ఆలోచనలో పడవేసిందని చెప్పగలను.రాడికల్స్ అని చెప్పుకునే విమల్, అజాద్ వంటివారు చెప్పినది: దోపిడీ వ్యవస్థ అంతమవ్వాలి; పెట్టుబడిదారులు, భూస్వామ్యం కనపడకుండా పోవాలి; అటువంటి వారికి పోలీసు వ్యవస్థ అండగా నిలుస్తున్నది; రాజ్యాధికారం రాడికల్స్ చేతిలోకి వస్తే తప్పించి సమ సమాజం ఏర్పడదు; ఆ సమ సమాజ స్థాపనకు ఆయుధ పోరాటమే తగిన మార్గం.... ఇదీ వారి మాటల సారాంశం. అందుకోసం అడ్డు వచ్చిన వారు పోలీసులు అయినా, రాజకీయ నాయకులైనా భూస్వాములైనా తుపాకీ తూటాలకు బలికావాల్సిందే. ఎంతమందిని ఎంత త్వరగా చంపితే అంత త్వరగా తాము కోరుకునే ప్రపంచం సిద్ధిస్తుంది. ఇదీ నాటి రాడికల్ స్వప్నం. ఎన్నెన్నో ఉదాహరణలతో, భూస్వా ముల అకృత్యాలతో, శ్రమ దోపిడీ వివరిస్తూ చెప్పారు ఆరోజు.అంతా విన్న తర్వాత కూడా కలిగిన సందేహమొక్కటే. నాడు రాడికల్స్/నక్సలైట్లు మాకు వివరించి చెప్పిన ‘మరో ప్రపంచం’ ప్రస్తుతమున్న ప్రపంచంలో ఏ మూల అయినా ఉందా! మీరు నిర్మించాలనుకుంటున్న వ్యవస్థకు నమూనా ఏది! చైనానా? లేక సోవియట్ యూనియనా? తూర్పు ఐరోపా దేశాలా? ఏదైనా ఒక దేశం పేరు చెప్పి, విప్లవం తదుపరి భారతదేశం అలా ఉంటుంది అని చూపించమని అడిగాము. రాడికల్స్ నుంచి సమాధానం లేదు. నాడే కాదు రాడికల్స్, నక్సలైట్లు నుంచి మావోయిస్టులుగా మారిన తర్వాత కూడా ఇంతవరకు వారి ‘మరో ప్రపంచానికి’ ఇదీ నమూనా అని చూపించేందుకు ఏదీ లేదు. పైగా ఆ రోజులలో మా విశ్వవిద్యాలయ వేదిక మీద ‘గర్జించు రష్యా, గాండ్రించు రష్యా’ అంటూ శ్రీశ్రీ చెప్పిన సోవియట్ యూనియన్ కమ్యూనిజాన్ని కప్పి పెట్టింది. చైనాలో రాజ్యాధికారాన్ని అడ్డం పెట్టుకుని యధేచ్ఛగా దోపిడీ చేస్తున్నారు కమ్యూనిస్టులు.అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో పోలీసులు శ్రీకాకుళం ప్రాంతంలో ఎన్కౌంటర్ పేరుతో పలువురు నక్సలైట్లను చంపేయటం అందరికీ తెలిసింది. ఆ విషయంలో విమల్తో పాటు మేమూ బాధపడ్డాం. మా మిత్రుడు విమల్ జీవితం కూడా అలా ముగుస్తుందేమోనన్న భయం వేసేది. అతన్ని బయటకు రమ్మని, రాడికల్ ఆలోచనల్ని వదలమని మేము చెప్పేవాళ్లం. కానీ అతని నమ్మకం అతనిది. శ్రీకాకుళం హత్యల గురించి ఆవేశపడుతుండేవాడు అప్పుడు. చైనాలో సాంస్కృతిక విప్లవం పేరుతో సాగుతున్న హత్యల గురించి గుర్తు చేసినా, సైబీరియాకి పంపబడి మాయమయ్యే మనుషుల గురించి ప్రశ్నించినా రాడికల్స్ నుంచి సమాధానం వచ్చేది కాదు.మనుషులను చంపటం నక్సలైట్ల హక్కులాగ ఉండేది వారి మాటల్లో. ‘చైనా, రష్యాలలో జరిగే హత్యలు అంగీకరించాలి. అవి విప్లవ హత్యలు’, అవి అవసరం అన్నట్లుగా సాగేవి వారి మాటలు. అంతేగాని ప్రాణం ఎవరిదైనా ప్రాణమేనని గానీ, దాని విలువ ఒకలాంటిదేన్న ఆలోచన వారికి కలిగేది కాదు. నా దగ్గర తుపాకీ వుంది, తలదాచుకునేందుకు దట్టమైన అడవి ఉంది, నాకు వ్యక్తిగత కక్ష ఉన్న వ్యక్తిని నక్సలైట్ల పేరుతో చంపి వెనక్కు వెళ్ళి అడవిలో నక్కుతానన్నట్టుగా మాట్లాడేవారు.ప్రస్తుత ప్రభుత్వాలు నిర్బంధాలను, అణచివేతను కొనసాగిస్తుంటే మీలాంటి మేధావులు మౌనంగా ఉంటున్నారని ఒకసారి రాడికల్స్ మమ్మల్ని తప్పు పట్టారు. ప్రస్తుతం నిర్బంధాలు లేవని ఎవరూ అనటం లేదు. దేశంలో ఒక రకమైన పాలనా వ్యవస్థకు మెజారిటీ ప్రజలు మద్దతు పలికారు. అది ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ. ఈ పాలనావ్యవస్థ నచ్చనివారు తుపాకీ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు. వారిని వెంటాడి, వేధించి, వధిస్తున్నారు పోలీసులు. అందులో సందేహం లేదు అని మేము అంగీకరించగానే ఈ విషయం బహిరంగంగానే ఎందుకు మాట్లాడరు అని రెచ్చగొట్టేవారు రాడికల్స్. పిరికివారంటూ నిందించేవారు.అయితే అప్పటికీ ఇప్పటికీ మా ప్రశ్న ఒక్కటే. రాడికల్స్గా మీరు చేస్తున్న విప్లవ పోరాటం ఫలించి మీరు కోరుకునే మరో ప్రపంచం వచ్చిందనుకుందాం. అప్పుడైనా ఏదో ఒక ప్రభుత్వం వుండాల్సిందే కదా. పేరు మారవచ్చు కానీ పెత్తనం ఎవరో కొందరి చేతుల్లోనే వుంటుంది. ఆ కొత్త పెత్తందార్ల రక్షణకు నేటి పోలీసు వ్యవస్థ వంటిదే మరేదో పేరుతో ఉండితీరుతుందా లేదా? ప్రభుత్వం, పోలీసు వ్యవస్థ అనేది లేని రాజ్యం నిజంగా ఎన్నడైనా ఎప్పుడైనా ఉంటుందా! మీరు ఊహిస్తున్న, ఆశిస్తున్న ఆ ‘మరో ప్రపంచం’లో శాంతిభద్రతల సమస్యలే తలెత్తవా? ఒక వేళ తలెత్తితే అప్పుడు వాటిని ఎలా పరిష్కరిస్తారు? ఎవరు బాధ్యత తీసుకుంటారు? లాఠీచార్జీలు, కాల్పులు ఉండవని హామీ ఇవ్వగలరా? అన్న ప్రశ్నలకు నాటి రాడికల్ ప్రతినిధుల నుంచి ఎటువంటి సమాధానం రాలేదు.నాటి రాడికల్ నాయకులను అడిగిన మరొక్క ప్రశ్నతో ఈ వ్యాసం ముగిస్తాను. మీరు ఊహించిన విప్లవం వచ్చిందనుకుందాం. అధికారం కొత్తవర్గాల చేతిలోకి వెళ్ళిందని అంగీకరిద్దాం. అప్పుడు కూడా ఆ పాలన నచ్చని వారుంటారు. వారి అసమ్మతి వుంటుంది. వారు కూడా అడవులుపట్టి లేదా సమాజంలో ఉండి మీ పాలన మీద పోరాటం చేస్తారనుకోండి, అప్పుడు వారి పట్ల మీరు ఎలా ప్రవర్తిస్తారు?నేటి ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో మీరు అసమ్మతివాదులు. మీ మీద పోలీసుల దాడులు, ఎన్కౌంటర్లు, జరుగుతున్నాయి. రేపు మీ పాలనలో అసమ్మతి వర్గాన్ని మీరు ఇలా కాక మరోలా చూస్తారా! వారిని నిర్బంధించరా? మీరు కొలిచే మరో రాజ్యంలో జరుగుతున్న మారణకాండ అదేగా! దీనికి సమాధానం లేదు వారి నుంచి.ఈ ప్రశ్నలకే కాదు నాడు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు దేనికి సమాధానం నాడు వారి నుంచి రాలేదు. అప్పటికి ఉద్యమం మొదలై పదేళ్లే కాబట్టి సమాధానాలు చెప్పలేని పరిస్థితి అనుకుందాం. కానీ నేడు మరో 40ఏళ్లు గడిచాయి. ఉద్యమ యాభై సంవత్స రాల ప్రస్థానాన్ని సమీక్షించుకుంటున్నారు. కానీ ఆ ప్రశ్నలు అలానే ఉన్నాయి. నాడు మా ప్రశ్నలు విన్న అజాద్ ఎన్కౌంటర్లో మరణించాడు. విమల్ ఎక్కడ ఉన్నాడో ఎలా ఉన్నాడో అసలున్నాడో లేదో తెలియదు. చివరిసారిగా ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్లోని ఒక వార్తలో విమల్ భాగల్పూర్ జైలులో బందీగా వున్నాడని చదివాను. విమల్ ఇప్పుడు నా వ్యాసం చదివే అవకాశం లేదు.ఇక మిగిలింది గద్దర్. అతను ఇటీవలే మారు మనసు పొంది యాదాద్రిలో పురోహి తుల దీవెనలు పొందుతున్న ఫోటో ‘అవుట్లుక్’ పత్రికలో చూసాను. అతనొక్కడే సమాధానం చెప్పగలడు. కానీ అతనిప్పుడు కొత్త జీవితంలోకి అడుగు పెట్టి, పాతను మరచిపోయిన ‘సన్యాసి’గా వున్నాడు. కాబట్టి మరెవరైనా ఉద్యమకారులు పూనుకొని ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెబితే వారితో చర్చను కొనసాగిద్దామనేది నా ఆలోచన. డాక్టర్ దుగ్గరాజు శ్రీనివాసరావు
naksalijam 50 samvatsaraalu puurti chesukunna sandarbhamgaa vastunna palu vyaasaalu chusina tarvaata naalugu dasaabdaala kritam aandhra vishwavidyaalayamlo panichesina radical vidyaarthulatho jaripina charchala saaraamsam paathakulatho panchukovatam avasaram anipinchindi.adhi 1977va samvatsaram. atyavasara paristhiti ettivesina kottalo, janata party erpadina anandam. appatiki vishwavidyaalayamlo andarikee telisina radical groop vidyaarthi, maa mitrudu vimal (vaaranaasi subramanyam) matrame. master af laa chestundevadu. mammalnandarini radicalsga maarchaalanna yatnam atanidi. asalu aa bakka praani radical samsthalo yem chestadanna samsayam kuudaa. maa andarinee  oka saari wizag central jaillo unna nagabhushanam patnayakni chupista rammantu teesukellina gurtu. aa tarvaata vimalki kshaya vyaadhi soki saanitoriyamlo unnappuduu maa sneham alaage nadichindi. siddhaantaparamgaa ekibhavinchakapoyina navvutuu palakarimpulu sagevi maa madhya. ippudu vimal ekkadunnado teliyadu. atuvanti vimal okaroju varangal ar.i.si.loo bitec muginchi em.tec chesenduku aandhra universityki vachaadantuu azad ane atanni parichayam cheshaadu. asalu paeru vijaykumar ani cheppaadu. appatike varangallo bitec pasai e.yu.loo emtec chesenduku vachina prakash naaku roommate avatamtho sulabhamgaane maatalu kalisai. aandhra university kulaala golala nunchi bayatapadatamledani, ikkada viplava bhaavaalu nindaalannadi azad, vimalla korika ani vaari maatallo ardhamavutundedi.naaku telisina aa iddaru radicalse kakunda marentamandi rahasyamgaa kyampa slo unnaro teliyadu. cony aa iddari prayatnaalu antagaa phalinchaledani telusu. ekkuvamandi radical sanghamloki cheraledu. aina aa yatnam vadaladalachukoka oka roju gaddarni teesukochaaru. athani chetha erskwen skverlo pradarsana. gaddar gongali, chetilo karra, errajanda, athani chuttu brundam paatalatho campasnu motha moginchaadu. chappatlu, eelalaku kodava ledu. ayithe aa paatalu vinnantasepe kadilipoyaru aandhra vishwavidyaalaya vidyaarthulu. aa tarvaata udyamam vaipu vellinavaaru leru. alaa vidyaarthulu udyamamlo cherataniki kaaranam memu chesina yatnaalu ani cheppalemu gaani, aa roju reesarchi scallers haastallo radicals vidyaarthulatho jarigina bahiranga charcha maatram chala mandi vidyaarthulanu aalochanalo padavesindani cheppagalanu.radicals ani cheppukune vimal, azad vantivaaru cheppinadi: dopidi vyavastha antamavvaali; pettubadidaarulu, bhuswamyam kanapadakunda povali; atuvanti vaariki polisu vyavastha andagaa nilustunnadi; rajyadhikaram radicals chetiloki vaste tappinchi sama samajam erpadadu; aa sama samaja sthaapanaku aayudha poratame tagina maargam.... idhee vaari maatala saaraamsam. andukosam addu vachina vaaru poliisulu aina, rajakeeya nayakulaina bhuswamulaina tupaki thootaalaku balikavalsinde. entamandini entha twaragaa champithe anta twaragaa taamu korukune prapancham siddhistundi. idhee naati radical swapnam. ennenno udaaharanalatoe, bhuswa mula akrutyaalato, shrama dopidi vivaristuu cheppaaru aaroju.antaa vinna tarvaata kuudaa kaligina sandehamokkate. naadu radicals/naksalaitlu maaku vivarinchi cheppina ‘maro prapancham’ prastutamunna prapanchamlo e muula aina undaa! meeru nirminchaalanukuntunna vyavasthaku namuunaa edhi! chainana? leka soviat uniana? thoorpu iropa deshala? edaina oka desham paeru cheppi, viplavam tadupari bharatadesam alaa untundi ani chuupinchamani adigaamu. radicals nunchi samadhanam ledu. nade kaadu radicals, naksalaitlu nunchi mavoistuluga maarina tarvaata kuudaa intavaraku vaari ‘maro prapanchaaniki’ idhee namuunaa ani choopinchenduku edhee ledu. paiga aa rojulalo maa vishwavidyaalaya vedika meeda ‘garjinchu rashya, gaandrinchu rashya’ antuu srishree cheppina soviat unian kamyuunijaanni kappi pettindi. chainaalo rajyadhikaranni addam pettukuni yadhechchagaa dopidi chestunnaru kamyuunistulu.atyavasara paristhiti samayamlo poliisulu srikaakulam praantamlo encounter paerutho paluvuru naksalaitlanu champeyatam andarikee telisindi. aa vishayamlo vimaltho paatu memu badhapaddam. maa mitrudu vimal jeevitam kuudaa alaa mugustundemonanna bhayam vesedi. atanni bayataku rammani, radical aalochanalni vadalamani memu cheppevallam. cony athani nammakam atanidi. srikaakulam hatyala gurinchi aavesapadutundevadu appudu. chainaalo saamskrutika viplavam paerutho saagutunna hatyala gurinchi gurtu chesina, cyberiaki pampabadi mayamayye manushula gurinchi prasninchinaa radicals nunchi samadhanam vachedi kaadu.manushulanu champatam naksalaitla hakkulaaga undedi vaari maatallo. ‘chaina, rashyaalalo jarige hatyalu angeekarinchaali. avi viplava hatyalu’, avi avasaram annatlugaa sagevi vaari maatalu. antegaani praanam evaridainaa praanamenani gaanee, daani viluva okalantidenna aalochana vaariki kaligedi kaadu. naa daggara tupaki vundi, taladaachukunenduku dattamaina adavi undi, naaku vyaktigata kaksha unna vyaktini naksalaitla paerutho champi venakku velli adavilo nakkutaanannattugaa matladevaru.prastuta prabhutvaalu nirbandhaalanu, anachivetanu konasagistunte meelanti medhaavulu mounamgaa untunnaarani okasari radicals mammalni tappu pattaaru. prastutam nirbandhaalu levani evaruu anatam ledu. desamlo oka rakamaina palana vyavasthaku magerity prajalu maddatu palikaaru. adhi prajaaswaamya vyavastha. ee paalanaavyavastha nachanivaaru tupaki maargaanni enchukunnaaru. vaarini ventadi, vedhinchi, vadhistunnaaru poliisulu. andulo sandeham ledu ani memu angeekarinchagaane ee vishayam bahirangamgaane enduku matladaru ani rechchagottevaaru radicals. pirikivaarantuu nindinchevaaru.ayithe appatikee ippatikee maa prasna okkate. radicalsga meeru chestunna viplava poratam phalinchi meeru korukune maro prapancham vachindanukundam. appudaina edho oka prabhutvam vundalsinde kada. paeru maaravacchu cony pettanam evaro kondari chetullone vuntundi. aa kotta pettandaarla rakshanaku neti polisu vyavastha vantide maredo paerutho unditeerutundaa leda? prabhutvam, polisu vyavastha anedi laeni rajyam nijamgaa ennadainaa eppudaina untundaa! meeru oohistunna, aasistunna aa ‘maro prapancham’loo saantibhadratala samasyale talettava? oka vaela talettite appudu vaatini ela parishkaristaaru? evaru baadhyata teesukuntaaru? laatiichaarjeelu, kaalpulu undavani haami ivvagalara? anna prasnalaku naati radical pratinidhula nunchi etuvanti samadhanam raledu.naati radical naayakulanu adigina marokka prasnatho ee vyaasam mugistaanu. meeru oohinchina viplavam vachindanukundam. adhikaaram kottavargaala chetiloki vellindani angeekariddaam. appudu kuudaa aa paalana nachani vaaruntaaru. vaari asammati vuntundi. vaaru kuudaa adavulupatti leda samaajamlo undi mee paalana meeda poratam chestaranukondi, appudu vaari patla meeru ela pravartistaaru?neti prajaaswaamya vyavasthalo meeru asammativaadulu. mee meeda polisula daadulu, encounterlu, jarugutunnaayi. repu mee paalanalo asammati vargaanni meeru ilaa kaaka marola chustara! vaarini nirbandhinchara? meeru koliche maro raajyamlo jarugutunna maranakanda adegaa! deeniki samadhanam ledu vaari nunchi.ee prasnalake kaadu naadu levanettina prasnalu deniki samadhanam naadu vaari nunchi raledu. appatiki udyamam modalai padelle kabatti samaadhaanaalu cheppaleni paristhiti anukundam. cony nedu maro 40ellu gadichayi. udyama yabhai samvatsa raala prasthaanaanni sameekshinchukuntunna. cony aa prasnalu alaane unnaayi. naadu maa prasnalu vinna azad encounterlo maraninchaadu. vimal ekkada unnado ela unnado asalunnado ledho teliyadu. chivarisaarigaa indian expresloni oka vaartalo vimal bhagalpur jailulo bandeegaa vunnaadani chadivaanu. vimal ippudu naa vyaasam chadive avakaasam ledu.ika migilindi gaddar. atanu itivale maaru manasu pondi yaadaadrilo purohi tula deevenalu pondutunna photo ‘avutluk’ patrikalo chusanu. atanokkade samadhanam cheppagaladu. cony atanippudu kotta jeevitamloki adugu petti, paatanu marachipoyina ‘sanyasi’gaa vunnadu. kabatti marevaraina udyamakaarulu poonukoni ee prasnalaku samadhanam chebithe vaaritho charchanu konasagiddamanedi naa aalochana. dactor duggaraju srinivasarao