 ఏ దేశంలోనూ అధికశాతం ప్రజలు గౌరవప్రదమైన జీవితం గడపలేని దుర్భరస్థితిలో నేడు మహిళల పరిస్థితి మరీ అధ్వాన్నంగా మారింది. అంతర్జాతీయ సమాజ పురోగతి గతి తప్పింది. భరింపశక్యంకాని అసహన పరిస్థితులు నెలకొన్న నేపథ్యంలో మత, జాతి, జండర్, కుల తదితర సామాజిక అస్తిత్వ సమూహాలు విముక్తి కోసం, సమూల మార్పు కోసం ఎదురు చూస్తున్నాయి. అణగారిన అస్తిత్వ ప్రజా సమూహాలు తమదైన అవగాహనతో మార్పు కోసం ధైర్యంగా ప్రయత్నిస్తున్నాయి. భారత్ సహా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అనేక దేశాల్లో లక్షలాది మహిళలు సమాజంలో వివిధ రూపాల్లో వ్యవస్థీకృతమైన జెండర్ హింస పట్ల ఆగ్రహాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, తమ హక్కుల కోసం ఇటీవల అనేక చోట్ల బహిరంగ నిరసన ప్రదర్శనలు చేశారు.గత అక్టోబర్లో పోలండ్లోను, బ్రెజిల్లోను అబార్షన్ హక్కు కోసం వేల మంది మహిళలు ప్రభుత్వ వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించి విజయం సాధించారు. మరొకవైపు అర్జెంటినా, చిలీ, ఉరుగ్వే, బొలీవియా, మెక్సికో, ఇటలీ తదితర దేశాలలో మహిళలపై జరుగుతున్న అత్యాచారాలు, హింసకు వ్యతిరేకంగా లక్షలాది మహిళలు ఉద్యమించారు. అత్యాచారాలకు గురైన బాలికలు సదరు రేపిస్టులనే పెళ్ళి చేసుకోవాలంటూ టర్కీ ప్రభుత్వం ‘షాట్గన్ వెడ్డింగ్స్’ పేరుతో తీసుకురాబోతున్న చట్టాన్ని గత ఏడాది ఆగస్టులో లక్షలాది మంది మహిళలు నిరసనలతో ప్రతిఘటించారు. మహిళల పట్ల అభ్యంతరకరమైన వ్యాఖ్యలతో, చేష్టలతో వ్యవహరించే అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్కు వ్యతిరేకంగా ‘ఈ అధ్యక్షుడు మాకొద్దు’ అని డిమాండ్ చేస్తూ అమెరికా వ్యాప్తంగా యాభైలక్షల మంది మహిళలు ప్రదర్శనల్లో పాల్గొని చరిత్ర సృష్టించారు. అంతర్జాతీయంగా జెండర్ సమానత్వం సహా వివిధ సామాజిక, రాజకీయ, పర్యావరణ సమస్యలకు వ్యతిరేక ఉద్యమాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం గణనీయంగా పెరిగిన నేపథ్యంలో ఈ ఏడాది అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవాన్ని ‘మార్పు కోసం సాహసించు’ అనే ఇతివృత్తంతో జరుపుకోవలసిందిగా ఐక్యరాజ్య సమితి పిలుపిచ్చింది.‘మహిళా హక్కులు, ప్రపంచ శాంతి’ ఇతివృత్తంగా 1977లో ఐక్యరాజ్యసమితి మార్చి 8వ తేదీని అంతర్జాతీయ మహిళా దినంగా ప్రకటించినప్పటి నుంచి అది తన స్ఫూర్తిని కోల్పోయిందని మహిళా ఉద్యమకారులు ఆరోపిస్తున్నారు. హక్కుల సాధన, అణచివేత వ్యతిరేక పోరాట దీక్షా దినంగా జరుపుకోవలసిన కార్యక్రమం ప్రభుత్వాల అధికార కార్యకలాపంగా మారడంపై పలు విమర్శలున్నాయి. చరిత్రలో ప్రధాన స్రవంతి మహిళా ఉద్యమం మూడు వెల్లువలుగా పరిణామం చెందింది. మొదటి వెల్లువ కాలంలో ఓటు హక్కు, ఆస్తి హక్కు తదితర హక్కుల సాధన కోసం మహిళలు ఉమ్మడిగా పోరాటాలు చేశారు. 1960లలో లైంగిక వివక్ష, కుటుంబం, పని ప్రదేశాలలో లైంగిక వేధింపులు, పునరుత్పత్తి హక్కులు, స్త్రీ- పురుష అసమానతలు, చట్టబద్ధ సమానత్వ హక్కులు, గృహ హింస, వివాహ బంధంలో అత్యాచారాలు, అత్యాచార సంక్షోభ పరిష్కారం, స్త్రీ సంక్షేమం, విడాకులు తదితర అనేక స్త్రీ సమస్యలపై రెండవ విడత స్త్రీవాద ఉద్యమం దృష్టి కేంద్రీకరించింది. 1990ల తొలినాళ్లలో ప్రారంభమైన మూడవ  స్త్రీవాద ఉద్యమ వెల్లువ ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. ‘రంగు, నర వర్గం, జాతీయతలు, మతాలు, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలు’, ఎల్జీబీటీ సమస్యలు, సెక్స్ వర్కర్లు, అత్యాచార సంస్కృతి, అశ్లీల సంస్కృతి వగైరా అంశాలపై వివిధ వ్యక్తిగత పోకడలతో, స్వీయాత్మక కువ్యాఖ్యానాలతో మూడవ స్త్రీవాద ఉద్యమ వెల్లువ ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాగుతోంది. అంతర్జాతీయ సమాజంలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా మహిళా ఉద్యమం ఉమ్మడి హక్కుల సాధన స్థితి నుంచి సమూహాల హక్కుల స్థాయిని దాటి, నేడు ఆ ఉద్యమం ఏ మాత్రం సమిష్టి స్వభావం లేని వ్యక్తిగత పోకడలను సంతరించుకుంది. 19వ శతాబ్దం చివరి నుంచి సోషలిస్టు మహిళా ఉద్యమం మరొక పాయగా కొనసాగింది. 1990ల నాటి ప్రపంచీకరణ తర్వాత యావత్ ప్రపంచం ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక కుదుపునకు లోనయింది. అంతర్జాతీయ సమాజంలో ‘హైపర్ ఇండివిడ్యువలిజం’ (మహా వ్యక్తివాదం) అనే పెద్ద మానసిక వాతావరణం నెలకొనింది. పర్యవసానంగా వావివరసలు, వయసులతో సంబంధంలేని రూపంలో స్త్రీ ఒక సెక్స్ వాణిజ్య సరకుగా మారిపోయింది. కడుపులో పిండ దశ నుంచి వృద్ధుల దాకా స్త్రీలపై హ(అ)త్యాచారాలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా పెరిగిపోయాయి. ప్రపంచీకరణ ప్రక్రియ పట్ల విముఖతతో ధిక్కరించిన అనేక ముస్లిం సమాజాలు, ప్రకృతి వనరుల శాపగ్రస్తతకు గురైన ఆఫ్రికన్ సమాజాలు భౌగోళిక రాజకీయ చదరంగంలో విద్వేష క్షేత్రాలుగా మారాయి. అలాంటి ప్రాంతాల్లోని మహిళల పరిస్థితి మరింతగా దిగజారింది. యుద్ధం, కరువు కాటకాల్లో మరణించిన వారికంటే అధికంగా రెండు దశాబ్దాలకాలంలో కోటిమందికి పైగా ఆడశిశువులు భ్రూణ హత్యకు గురైనారు. ఆడపిల్లలను పిండదశలో నలిపివేసేందుకు వెనకాడని సమాజం మహిళల పట్ల ఏమాత్రం గౌరవంగా ఉంటుందో ఊహించగలం. నిర్భయ లాంటి ఉదంతాలు భారతీయ సమాజంలో దిగజారుతున్న మహిళల దుస్థితికి పరాకాష్ఠగా నిలిచాయి. దేశవ్యాప్తంగా మహిళలు, ప్రజాస్వామికవాదులు, ప్రజలు ఉమ్మడిగా పోరాడి నిర్భయ చట్టం సాధించారు. మంచి పరిణామమే అయినప్పటికీ, అలాంటి సంఘటనలు ఆగలేదు.స్త్రీల సామాజిక హోదా సాంఘిక (కుల, మత, ప్రాంత, జాతి తదితర), ఆర్థిక, సాంస్కృతిక జీవనంతో ముడిపడి ఉంటుంది. వాటన్నింటి సజీవ మొత్తంగా ఏర్పడిన ఒకానొక సామాజిక వ్యవస్థ మౌలిక స్వభావం మారనిదే నిర్భయలాంటి ఎన్ని చట్టాలు వచ్చినా సమాజంలో మహిళల హోదాలో మార్పురాదు. సాధికారిత పేరుతో ఏవో కొన్ని రిజర్వేషన్లు, చట్టబద్ధమైన అవకాశాల కల్పన ద్వారా కొద్దిమంది మహిళలు ఉన్నత హోదాలను అందిపుచ్చుకోవడమో, సంపన్నులు కావడమో జరుగుతుంది కానీ, సగటు మహిళల సామాజిక స్థితిలో మౌలిక మార్పు రాదు. చట్టాలు మాత్రమే కాదు, మహిళల్ని సమానులుగా భావించే సామాజిక సంస్కారం అవసరం. మహిళా ఉద్యమం సమగ్ర సామాజిక మార్పు ప్రాతిపదికగా ‘మార్పు కోసం సాహసించాలి’. అదే మహిళా సమస్యకు మౌలిక పరిష్కారం.
 e desamloonuu adhikasaatam prajalu gouravapradamaina jeevitam gadapaleni durbharasthitilo nedu mahilala paristhiti mari adhvaannamgaa maarindi. antarjaatiiya samaja purogati gathi tappindi. bharimpasakyamkaani asahana paristhitulu nelakonna nepathyamlo matha, jaati, jander, kula taditara saamaajika astitva samuuhaalu vimukti kosam, samuula maarpu kosam eduru chustunnayi. anagaarina astitva praja samuuhaalu tamadaina avagaahanatho maarpu kosam dhairyamgaa prayatnistunnaayi. bharat sahaa prapancha vyaaptamgaa aneka deshaallo lakshalaadi mahilalu samaajamlo vividha roopaallo vyavastheekrutamaina jender himsa patla aagrahaanni pradarsistuu, tama hakkula kosam iteevala aneka chotla bahiranga nirasana pradarsanalu chesaru.gatha actoberlo polandlonu, brejillonu abarshan hakku kosam vela mandi mahilalu prabhutva vyatirekamgaa udyaminchi vijayam saadhinchaaru. marokavaipu arjentina, chilee, urugve, bolivia, mexico, italy taditara deshaalalo mahilalapai jarugutunna atyaachaaraalu, himsaku vyatirekamgaa lakshalaadi mahilalu udyaminchaaru. atyaachaaraalaku guraina baalikalu sadaru repistulane pelli chesukovalantu turky prabhutvam ‘shatgan weddings’ paerutho teesukuraabotunna chattaanni gatha edaadi aagastulo lakshalaadi mandi mahilalu nirasanalatho pratighatinchaaru. mahilala patla abhyantarakaramaina vyaakhyalatho, cheshtalatho vyavaharinche america adhyakshudu trumpku vyatirekamgaa ‘ee adhyakshudu maakoddu’ ani demand chestu america vyaaptamgaa yabhailakshala mandi mahilalu pradarsanallo palgoni charitra srushtinchaaru. antarjaatiiyamgaa jender samaanatvam sahaa vividha saamaajika, rajakeeya, paryaavarana samasyalaku vyatireka udyamaallo mahilala bhagaswamyam gananeeyamgaa perigina nepathyamlo ee edaadi antarjaatiiya mahila dinotsavaanni ‘maarpu kosam saahasinchu’ ane itivruttamtoe jarupukovalasindigaa aikyarajya samiti pilupichindi.‘mahila hakkulu, prapancha saanti’ itivruttamgaa 1977loo aikyaraajyasamiti marchi 8va teedeeni antarjaatiiya mahila dinamgaa prakatinchinappati nunchi adhi tana sphuurtini kolpoyindani mahila udyamakaarulu aaropistunnaaru. hakkula saadhana, anachiveta vyatireka porata deeksha dinamgaa jarupukovalasina kaaryakramam prabhutvaala adhikara kaaryakalaapamgaa maaradampai palu vimarsalunnaayi. charitralo pradhaana sravanti mahila udyamam moodu velluvalugaa parinaamam chendindi. modati velluva kaalamlo otu hakku, aasti hakku taditara hakkula saadhana kosam mahilalu ummadigaa poraataalu chesaru. 1960lalo laingika vivaksha, kutumbam, pani pradesaalalo laingika vedhimpulu, punarutpatti hakkulu, stree- purusha asamaanatalu, chattabaddha samaanatva hakkulu, gruha himsa, vivaha bandhamlo atyaachaaraalu, atyaachaara sankshobha parishkaaram, stree sankshemam, vidaakulu taditara aneka stree samasyalapai rendava vidata streevaada udyamam drushti kendreekarinchindi. 1990la tolinaallalo praarambhamaina moodava  streevaada udyama velluva ippatikee konasagutondi. ‘rangu, nara vargam, jaateeyatalu, mataalu, saamskrutika nepathyaalu’, elgybty samasyalu, secks varkarlu, atyaachaara samskruti, asleela samskruti vagaira amsaalapai vividha vyaktigata pokadalatho, sweeyaatmaka kuvyaakhyaanaalatho moodava streevaada udyama velluva prapanchavyaaptamgaa saagutondi. antarjaatiiya samaajamlo vachina maarpulaku anugunamgaa mahila udyamam ummadi hakkula saadhana sthiti nunchi samuuhaala hakkula sthaayini daati, nedu aa udyamam e maatram samishti swabhaavam laeni vyaktigata pokadalanu santarinchukundi. 19va sataabdam chivari nunchi soshalistu mahila udyamam maroka payaga konasagindi. 1990la naati prapancheekarana tarvaata yavat prapancham aardhika, saamaajika, saamskrutika kudupunaku lonayindi. antarjaatiiya samaajamlo ‘hyper individuvalijam’ (mahaa vyaktivaadam) ane pedda maanasika vaataavaranam nelakonindi. paryavasaanamgaa vaavivarasalu, vayasulatho sambandhamleni roopamlo stree oka secks vaanijya sarakugaa maaripoyindi. kadupulo pinda dasha nunchi vruddhula daka streelapai ha(a)tyaachaaraalu prapancha vyaaptamgaa perigipoyayi. prapancheekarana prakriya patla vimukhatato dhikkarinchina aneka muslim samaajaalu, prakruti vanarula saapagrastataku guraina african samaajaalu bhougolika rajakeeya chadarangamlo vidvesha kshetraalugaa marai. alanti praantaallooni mahilala paristhiti marintagaa digajaarindi. yuddham, karuvu kaatakaallo maraninchina vaarikante adhikamgaa rendu dasaabdaalakaalamlo kotimandiki paiga aadasisuvulu bhroona hatyaku gurainaru. aadapillalanu pindadasalo nalipivesenduku venakaadani samajam mahilala patla ematram gowravanga untundo oohinchagalam. nirbhaya lanti udantaalu bhaarateeya samaajamlo digajaarutunna mahilala dusthitiki paraakaashtagaa nilichaayi. desavyaaptamgaa mahilalu, prajaasvaamikavaadulu, prajalu ummadigaa poradi nirbhaya chattam saadhinchaaru. manchi parinaamame ayinappatiki, alanti sanghatanalu aagaledu.streela saamaajika hoda saanghika (kula, matha, praanta, jaati taditara), aardhika, saamskrutika jeevanamtho mudipadi untundi. vaatanninti sajeeva mottamgaa erpadina okanoka saamaajika vyavastha moulika swabhaavam maaranide nirbhayalanti enni chattaalu vachina samaajamlo mahilala hodalo maarpuraadu. saadhikaarita paerutho evo konni reservationlu, chattabaddhamaina avakaasaala kalpana dwara koddimandi mahilalu unnata hodalanu andipuchukovadamo, sampannulu kaavadamo jarugutundi cony, sagatu mahilala saamaajika sthitilo moulika maarpu raadu. chattaalu matrame kaadu, mahilalni samaanulugaa bhavinche saamaajika samskaaram avasaram. mahila udyamam samagra saamaajika maarpu praatipadikagaa ‘maarpu kosam saahasinchaali’. adhe mahila samasyaku moulika parishkaaram.