            ఎన్నికల అనంతరం యూపీఏ, ఎన్డీఏలు తమదైన శైలిలో ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు ప్రయత్నాలు చేస్తాయి. కాకపోతే వారికి                    డీఎంకే, తృణమూల్ కాంగ్రెస్, తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి, తెలుగుదేశం, వైఎస్ఆర్సీపీ లాంటి పలు ప్రాంతీయ పార్టీల                       మద్దతు కీలకమవుతుంది. వీరంతా కలిసి ఒక ప్రాంతీయ పార్టీల ఫ్రంట్గా ఏర్పడితే జాతీయ పార్టీల పరిస్థితి                                       డోలాయమానంలో పడినట్లే! రాబోయేది ప్రాంతీయ పార్టీల సంకీర్ణ కేంద్ర ప్రభుత్వం.                                            అందులో టీఆర్ఎస్ కీలకపాత్ర పోషించవచ్చు. జాతీయ పార్టీలూ తస్మాత్ జాగ్రత్త!వచ్చే సెప్టెంబర్లో, లేదా, డిసెంబర్లో లోక్సభకు, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికలు జరుగుతాయనే వార్తలు మీడియాలో గుప్పుమంటున్నాయి. సెప్టెంబర్, డిసెంబర్లలో కాకపోయినా ఆ తరువాత మరో ఆరేడు నెలలకు ఎలాగూ అవి జరగక తప్పదు. ఆ ఎన్నికల్లో ఏం జరగబోతుందో ఇప్పుడిప్పుడే ఊహించడం కొంత సాహసమే అయినప్పటికీ, ఆసక్తికర పరిణామాలు చోటుచేసుకోనున్నవనేది తథ్యమే అనాలి. పరిస్థితి తప్పకుండా మారుతుంది. మోదీ మళ్లీ అధికారంలోకి రావడం అంత తేలికైన విషయం కాకపోవచ్చు కూడా! అందులో సందేహం లేదు. లోతుగా విశ్లేషిస్తే...2014 లోక్సభ ఎన్నికల అనంతరం ఏర్పాటైన ఎన్డీయే ప్రభుత్వంలో, భాగస్వామ్య పక్షాలుగా శివసేన, టీడీపీలతో పాటు చిన్నా-చితకా పార్టీలు పది దాకా వున్నాయి. వీటిలో శివసేన (18)– టీడీపీ (16) చెప్పుకోదగ్గ సంఖ్యా బలం ఉన్న పార్టీలు. మిగతావాటి సంఖ్యా బలం ఒకటి నుంచి ఆరు వరకు మాత్రమే. పేరుకైతే ఎన్డీయేలో 32 పార్టీలున్నాయి. ప్రతిపక్ష పార్టీల్లో అధిక సంఖ్యలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (46) వుండగా, ఏఐడీఎంకే (37), తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (33), బీజేడీ (20), టీఆర్ఎస్ (12) ఆ తరువాతి స్థానాల్లో వున్నాయి. వచ్చే లోకసభ ఎన్నికల వరకు ఈ సంఖ్యాబలంతో ఎన్డీయే ప్రభుత్వానికి ఎలాంటి దోఖా లేదు. ఎవరి మద్దతున్నా లేకపోయినా బీజేపీకి స్వయానా 280 మంది సభ్యుల దాకా వున్నారు. దానంతట దానికే మెజారిటీ వుంది. ఎన్డీయే ప్రభుత్వానికి ఇదే శ్రీరామ రక్షగా మిగిలిపోయింది. ఇంతవరకూ బాగానే వుంది. కేవలం కేంద్రంలో అధికారంలో వుండడమే కాకుండా 19 రాష్ట్రాల్లో బీజేపీ అధికారంలో వుందని, ఇది ఇందిరాగాంధీ హయాంలో 18 రాష్ట్రాల్లో అధికారంలో వున్న కాంగ్రెస్ రికార్డును అధిగమించిందనీ ప్రధాని మోదీ సగర్వంగా చెప్పుకుంటున్నారు. కాకపోతే గుజరాత్ ఎన్నికల్లో పేరుకు గెలిచింది బీజేపీనే అయినప్పటికీ అది దాదాపుగా ఓడినట్లే. నిజానికి మరింత పకడ్బందీ వ్యూహరచన కాంగ్రెస్ పార్టీ చేసి వుంటే బీజేపీ ఖచ్చితంగా ఓడి వుండేదే!ఈ నేపథ్యంలో, రాబోయే సార్వత్రక ఎన్నికల అనంతరం, ప్రాంతీయ పార్టీల సారథ్యంలో-అండదండలతో, ఎన్డీయేతర– యూపీయేతర సంకీర్ణ ప్రభుత్వం రావడానికి అవకాశాలు మెండుగా కనిపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం వున్న ఎన్డీయే భాగస్వామ్య పక్షాలు కాని, యూపీఏ భాగస్వామ్య పక్షాలు కాని ఎన్నికలయ్యేంత వరకు బీజేపీతో, కాంగ్రెస్తో కలిసి వున్నా, ఆ తరువాత స్వతంత్ర నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశాలున్నాయి. ఎప్పటికీ అటు కాంగ్రెస్ వారినో, లేదా బీజేపీ వారినో ఎందుకు ప్రధాని చేయాలి? తమలోనే ఒకరు కాకూడదా అనే అభిప్రాయానికి వచ్చే అవకాశాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి. కాకపోతే ఇప్పటి నుంచే కాంగ్రెస్ సారథ్యంలోని యూపీఏ, బీజేపీ సారథ్యంలోని ఎన్డీయే, మూడో, నాలుగో ఫ్రంట్లు రాబోయే ఎన్నికల కోసం ఎవరి వ్యూహంలో వారున్నారు. కాంగ్రెస్ పార్టీని– యూపీఏని వీడిన అలనాటి మిత్రపక్షాలు కాని, ఇంకా కలిసి వున్న ఇతర చిన్న-చితకా పార్టీలు కాని రాబోయే లోక్సభ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడిగా కాంగ్రెస్ పార్టీతో కలిసి పోటీ చేసేందుకు సిద్ధంగా వున్నట్లు కనిపించడం లేదు. అదే పరిస్థితి బీజేపీది కూడా. కాంగ్రెస్, బీజేపీ పార్టీలు కూడా అవి తమతో కలిసి ఎన్నికల ముందు అవగాహన కుదుర్చుకుని పోటీ చేసే కంటే, అవి వేరుగా పోటీ చేసి, వీలైనన్ని స్థానాలు గెల్చుకుని, ఎన్నికల అనంతరం సంకీర్ణంగా ఏర్పడితే మంచిదన్న ఆలోచనలో వుంది.బీజేపీ ఇలా ఆలోచించడానికి కారణం ‘‘యాంటీ ఇన్‍కంబెన్సీని’’ తట్టుకోవాల్సిన పరిస్థితిలో పడిపోవడమే! డీమోనిటైజేషన్, జీఎస్టీ నేపథ్యంలో ప్రజల్లో పెల్లుబికిన ఆగ్రహం ఆ పార్టీని ఓటమి దిశగా తీసుకుపోయే ప్రమాదం పొంచి వుంది. తన పార్టీకి ఎలాగూ గతంలో వచ్చినన్ని స్థానాలు వచ్చే అవకాశం లేదని ఆ పార్టీ భావనలాగా కనిపిస్తోంది. తనతో కలిసి పోటీచేసి తన మైలను భాగస్వామ్య పక్షాలు అంటించుకునేకంటే, విడిగాపోటీచేసి మంచిపేరుతో కొన్ని స్థానాలు గెలవడం మంచిదన్నది బీజేపీ పార్టీ ఆలోచనగా వుంది. ఎన్డీయే భాగస్వామ్య పక్షాలు కూడా అదే ఆలోచనలో వున్నట్లు కనిపిస్తోంది. బీజేపీ మైల తమకు అంటరాదని భావించి ఒక్కొక్క పార్టీ దానికి దూరం కావచ్చు. ఈ నేపథ్యంలో 2019లో కాని, అంతకంటే ముందస్తుగా కాని ఎన్నికలు జరిగితే, ప్రాంతీయ పార్టీల హవా కొనసాగబోతోంది అని పలువురు విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఒకవైపు ప్రాంతీయ పార్టీలు బలంగా పాతుకు పోతుంటే, మరొకవైపు, జాతీయ పార్టీలు బలహీన పడిపోవడంతో, పార్లమెంటులో మెజారిటీ స్థానాలను సంపాదించుకోవడం ఏ ఒక్క జాతీయ పార్టీకి సాధ్యపడదు. మెజారిటీకి దగ్గరగా రావడం కూడా కష్టమే. ఎప్పుడైతే, ఏ ఒక్క జాతీయ పార్టీ మెజారిటీ స్థానాలను సంపాదించుకోలేదో, ఇప్పటి లాగే, ప్రాంతీయ పార్టీలతో కలిసి కేంద్రంలో సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడం మినహా గత్యంతరం లేదు. అలాంటప్పుడు ప్రాంతీయ పార్టీలతో అవగాహన ఎన్నికల ముందా? తరువాతా? అన్న ప్రశ్న ఉదయించక మానదు. ఉదాహరణకు 2009 ఎన్నికలే తీసుకుంటే, ఎన్నికల ముందు ఎక్కువగా కలిసి కట్టుగా-ఉమ్మడిగా పోటీ చేయడం జరగలేదు. ఎన్నికల అనంతరమే అవగాహన కొచ్చి సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. అలా అని ప్రాంతీయ పార్టీలు, జాతీయ పార్టీలు కలిసి ఉమ్మడిగా పోటీ చేయలేదని అర్థం కాదు. ఎన్నికల ముందు అవగాహన వుంటే సంకీర్ణాలు మనుగడ సాగించడం సులభం. ఎన్నికల అనంతరం అవగాహనకు వస్తే, బెదిరింపుల మధ్య, సంకీర్ణ ప్రభుత్వం మనుగడ కష్టం అవుతుంది.1999–2004 మధ్య అధికారంలో వున్న బీజేపీ సారథ్యంలోని ఎన్డీయే సంకీర్ణ ప్రభుత్వమైనా, 2004–2009 మధ్య అధికారంలో వున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ సారథ్యంలోని యూపీఏ ప్రభుత్వమైనా, అస్థిరత– స్థిరత్వం మధ్య ఊగిసలాడినప్పటికీ, పూర్తికాలం కొనసాగాయి. అది ఒక విధంగా గొప్ప విషయమే. ఇక 2009 తరువాత అధికారంలో కొచ్చిన యూపీఏ సంకీర్ణ ప్రభుత్వం అహర్నిశలూ బెదిరింపులను ఎదుర్కుంటూనే మనుగడ సాగించింది. వచ్చిన బెదిరింపులన్నీ ప్రాంతీయ పార్టీల నుంచే కావడం విశేషం. 2014లో వచ్చిన ఎన్డీయే ప్రభుత్వంలోని నాయకత్వపార్టీ అయిన బీజేపీకి స్వంతంగా మెజారిటీస్థానాలు రావడంతో లోక్సభలో ఇబ్బంది లేకున్నా రాజ్యసభలో అది మిత్రపక్షాలపై ఆధారపడక తప్పటం లేదు. ఆరు దశాబ్దాల భారతదేశ రాజకీయ రంగంలో గణనీయమైన మార్పులు రావడంతోను, ప్రాంతీయ పార్టీలు అధికసంఖ్యలో ఆవిర్భవించడంతోను, ఎన్నికల ముఖచిత్రమే పూర్తిగా మారిపోయింది. ఒక్కో ఎన్నిక జరిగే కొద్దీ, పోటీలో వుండే పార్టీల సంఖ్య పెరగ సాగింది. 1952 లోక్సభ ఎన్నికలలో కేవలం 55 పార్టీలు మాత్రమే రంగంలో వుంటే, 2009 ఎన్నికల కల్లా వాటి సంఖ్య 370కి చేరుకుంది. ఇంతవరకు జరిగిన అన్ని ఎన్నికలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, 1957లో మాత్రమే అతి తక్కువగా కేవలం 16 పార్టీలు మాత్రమే పోటీలో వుండగా, అత్యంత అధిక సంఖ్యలో 2009 లో పోటీకి దిగాయి. వీటి సంఖ్య రాబోయే ఎన్నికలలో ఇంకా పెరగొచ్చు. మొదటి ఎన్నికలలో పోటీ చేసిన 55 పార్టీలలో, 18 రాష్ట్రస్థాయి పార్టీలు, 29 రిజిస్టర్డ్ పార్టీలు కాగా జాతీయ పార్టీల సంఖ్య కేవలం 8 మాత్రమే! వాటి సంఖ్య 2004లో 6కు పడిపోయింది. కాగా అదే ఎన్నికలలో పోటీలో వున్న 230 పార్టీలలో, 36 ప్రాంతీయ పార్టీలు, 188 రిజిస్టర్డ్ పార్టీలు వున్నాయి. దానర్థం ఒకవైపు ప్రాంతీయ– రిజిస్టర్డ్ పార్టీల సంఖ్య పెరుగుతూ పోతుంటే, జాతీయ పార్టీల సంఖ్య తగ్గుకుంటూ పోతోంది. అదేవిధంగా 1952 లోక్సభ ఎన్నికల అనంతరం పార్లమెంటులో 22 పార్టీలకు ప్రాతినిధ్యం లభించగా, 2009 ఎన్నికల అనంతరం 37 పార్టీలకు ప్రాతినిధ్యం లభించింది. అత్యంత తక్కువగా కేవలం 12 పార్టీలకు మాత్రమే ప్రాతినిధ్యం లభించింది 1957 ఎన్నికల అనంతరం. ఏ విధంగా పార్టీల సంఖ్య, అవి పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం వహించే వాటి సంఖ్య పెరుగుకుంటూ పోతుందో ఈ లెక్కలు తెలియచేస్తాయి.ప్రాంతీయపార్టీల సంఖ్య పెరగడమంటే, రాజకీయ పోటీతత్వంలో మార్పులు రావడమే. మొదట్లో, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో జాతీయపార్టీలకు పోటీగా వున్న ప్రాంతీయ పార్టీలు దరిమిలా పార్లమెంట్లో జాతీయపార్టీలను శాసించే స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఒక్కోరాష్ట్రంలో, ఒక్కో ప్రాంతీయపార్టీకి ప్రజల మద్దతు– ఓటర్ల మద్దతు లభిస్తున్న తీరుతెన్నులను పరిశీలిస్తే, వారు పూర్తిగా జాతీయ పార్టీలను మరిచిపోతున్నారేమో అనిపిస్తోంది. కొన్నిరాష్ట్రాలలో ప్రధాన పోటీ ఒక ప్రాంతీయ పార్టీకి, ఏదో ఒక జాతీయ పార్టీకి మధ్యన వుంటే, తమిళనాడు లాంటి రాష్ట్రాలలో ఆ పోటీ ఒక ప్రాంతీయ పార్టీకి, మరో ప్రాంతీయ పార్టీకి మధ్యనే వుంటోంది. ఎన్నికల రంగంలో ఆ రాష్ట్రాల్లో జాతీయ పార్టీలు మూడు– నాలుగు స్థానానికి పరిమితమై పోవడం కూడా కష్టమవుతోంది. ప్రాంతీయ పార్టీలతో పోల్చిచూస్తే, దేశం మొత్తంమీద జాతీయపార్టీలకు పోలైన ఓట్ల శాతం తగ్గుకుంటూ వస్తోంది. ప్రధానంగా 1996 ఎన్నికల తరువాత ఈ పరిస్థితి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు గెలిచిన స్థానాల సంఖ్యను పెంచుకుంటూ పోతున్న ప్రాంతీయపార్టీలు, మరో పక్క ఓటింగ్ శాతాన్నీ పెంచుకుంటున్నాయి. 2014 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మెజారిటీ సీట్లు సాధించిన బీజేపీ ఓటింగ్ శాతం కేవలం 31 మాత్రమే. భాగస్వామ్య పక్షాలతో కలిపితే 38.5%, అలాగే కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ శాతం 19.3. భాగస్వామ్య పక్షాలతో కలిపితే 23%. ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన బీజేపీకి, ప్రతిపక్షంలో వున్న కాంగ్రె‍‍స్కు కలిపి వచ్చిన ఓట్లు కేవలం 50% మాత్రమే. అంటే మిగిలిన ఓట్లన్నీ ప్రాంతీయ పార్టీలవే!1984లో ప్రాంతీయ పార్టీలన్నిటికీ కలిపి 11.2% ఓట్లు రాగా, 2009 ఎన్నికల నాటికి 28.4% కి పెరిగింది. 2014లో సుమారు 50%కి చేరుకుంది. దానర్థం వచ్చే ఎన్నికల్లో జాతీయ పార్టీలకు కనీసం రెండు వందల నుంచి రెండువందల ఏబై స్థానాలకు మించి రావు. రావడం కష్టమే! ఎక్కువమంది ఓటర్లలో జాతీయ పార్టీలకంటే ప్రాంతీయ పార్టీలే మంచివన్న అభిప్రాయం వుంది. రాష్ట్రాల పాలన ప్రాంతీయపార్టీల చేతుల్లో వుండాలని కోరుకోవడంతో పాటు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అవసరాలకు అనుగుణంగా కేంద్రం నడుచుకోవాలంటే, పార్లమెంటులో కూడా వాటికి గణనీయమైన స్థానాలను గెలిపించాలని ఓటర్లు భావిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో రానున్న లోక్సభ ఎన్నికలలో ప్రాంతీయ పార్టీలదే హవా కానుంది. ఎన్నికల అనంతరం యూపీఏ, ఎన్డీఏలు తమదైన శైలిలో ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు ప్రయత్నాలు చేస్తాయి. కాకపోతే వారికి డీఎంకే, అన్నా డీఎంకే, తృణమూల్ కాంగ్రెస్, సమాజ్ వాదీ, బహుజన సమాజ్ పార్టీ, తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి, తెలుగుదేశం, ఎన్సీపీ, జనతాదళ్, శివసేన, అకాలీదళ్, బిజూ జనతాదళ్, రాష్ట్రీయ జనతాదళ్, వైఎస్ఆర్సీపీ లాంటి పార్టీల మద్దతు కీలకమవుతుంది. వీటిలో చాలావరకు, ప్రస్తుతానికి యూపీఏ, ఎన్డీఏలలో ఏదో ఒక దాంట్లో భాగస్వాములుగా వున్న పార్టీలే. అన్నీ కలిసి సుమారు 250 కి పైగా స్థానాలు గెలుచుకునే అవకాశం వుంది. వీరంతా కలిసి ఒక ప్రాంతీయ పార్టీల ఫ్రంట్గా ఏర్పడితే జాతీయ పార్టీల పరిస్థితి డోలాయమానంలో పడినట్లే! అందుకే రాబోయేది ప్రాంతీయ పార్టీల సంకీర్ణ కేంద్ర ప్రభుత్వం. అందులో టీఆర్ఎస్ కీలకపాత్ర పోషించవచ్చు. జాతీయ పార్టీలూ తస్మాత్ జాగ్రత్త!వనం జ్వాలా నరసింహారావువచ్చే సెప్టెంబర్లో, లేదా, డిసెంబర్లో లోక్సభకు, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికలు జరుగుతాయనే వార్తలు మీడియాలో గుప్పుమంటున్నాయి. సెప్టెంబర్, డిసెంబర్లలో కాకపోయినా ఆ తరువాత మరో ఆరేడు నెలలకు ఎలాగూ అవి జరగక తప్పదు. ఆ ఎన్నికల్లో ఏం జరగబోతుందో ఇప్పుడిప్పుడే ఊహించడం కొంత సాహసమే అయినప్పటికీ, ఆసక్తికర పరిణామాలు చోటుచేసుకోనున్నవనేది తథ్యమే అనాలి. పరిస్థితి తప్పకుండా మారుతుంది. మోదీ మళ్లీ అధికారంలోకి రావడం అంత తేలికైన విషయం కాకపోవచ్చు కూడా! అందులో సందేహం లేదు. లోతుగా విశ్లేషిస్తే...2014 లోక్సభ ఎన్నికల అనంతరం ఏర్పాటైన ఎన్డీయే ప్రభుత్వంలో, భాగస్వామ్య పక్షాలుగా శివసేన, టీడీపీలతో పాటు చిన్నా-చితకా పార్టీలు పది దాకా వున్నాయి. వీటిలో శివసేన (18)– టీడీపీ (16) చెప్పుకోదగ్గ సంఖ్యా బలం ఉన్న పార్టీలు. మిగతావాటి సంఖ్యా బలం ఒకటి నుంచి ఆరు వరకు మాత్రమే. పేరుకైతే ఎన్డీయేలో 32 పార్టీలున్నాయి. ప్రతిపక్ష పార్టీల్లో అధిక సంఖ్యలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (46) వుండగా, ఏఐడీఎంకే (37), తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (33), బీజేడీ (20), టీఆర్ఎస్ (12) ఆ తరువాతి స్థానాల్లో వున్నాయి. వచ్చే లోకసభ ఎన్నికల వరకు ఈ సంఖ్యాబలంతో ఎన్డీయే ప్రభుత్వానికి ఎలాంటి దోఖా లేదు. ఎవరి మద్దతున్నా లేకపోయినా బీజేపీకి స్వయానా 280 మంది సభ్యుల దాకా వున్నారు. దానంతట దానికే మెజారిటీ వుంది. ఎన్డీయే ప్రభుత్వానికి ఇదే శ్రీరామ రక్షగా మిగిలిపోయింది. ఇంతవరకూ బాగానే వుంది. కేవలం కేంద్రంలో అధికారంలో వుండడమే కాకుండా 19 రాష్ట్రాల్లో బీజేపీ అధికారంలో వుందని, ఇది ఇందిరాగాంధీ హయాంలో 18 రాష్ట్రాల్లో అధికారంలో వున్న కాంగ్రెస్ రికార్డును అధిగమించిందనీ ప్రధాని మోదీ సగర్వంగా చెప్పుకుంటున్నారు. కాకపోతే గుజరాత్ ఎన్నికల్లో పేరుకు గెలిచింది బీజేపీనే అయినప్పటికీ అది దాదాపుగా ఓడినట్లే. నిజానికి మరింత పకడ్బందీ వ్యూహరచన కాంగ్రెస్ పార్టీ చేసి వుంటే బీజేపీ ఖచ్చితంగా ఓడి వుండేదే!ఈ నేపథ్యంలో, రాబోయే సార్వత్రక ఎన్నికల అనంతరం, ప్రాంతీయ పార్టీల సారథ్యంలో-అండదండలతో, ఎన్డీయేతర– యూపీయేతర సంకీర్ణ ప్రభుత్వం రావడానికి అవకాశాలు మెండుగా కనిపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం వున్న ఎన్డీయే భాగస్వామ్య పక్షాలు కాని, యూపీఏ భాగస్వామ్య పక్షాలు కాని ఎన్నికలయ్యేంత వరకు బీజేపీతో, కాంగ్రెస్తో కలిసి వున్నా, ఆ తరువాత స్వతంత్ర నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశాలున్నాయి. ఎప్పటికీ అటు కాంగ్రెస్ వారినో, లేదా బీజేపీ వారినో ఎందుకు ప్రధాని చేయాలి? తమలోనే ఒకరు కాకూడదా అనే అభిప్రాయానికి వచ్చే అవకాశాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి. కాకపోతే ఇప్పటి నుంచే కాంగ్రెస్ సారథ్యంలోని యూపీఏ, బీజేపీ సారథ్యంలోని ఎన్డీయే, మూడో, నాలుగో ఫ్రంట్లు రాబోయే ఎన్నికల కోసం ఎవరి వ్యూహంలో వారున్నారు. కాంగ్రెస్ పార్టీని– యూపీఏని వీడిన అలనాటి మిత్రపక్షాలు కాని, ఇంకా కలిసి వున్న ఇతర చిన్న-చితకా పార్టీలు కాని రాబోయే లోక్సభ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడిగా కాంగ్రెస్ పార్టీతో కలిసి పోటీ చేసేందుకు సిద్ధంగా వున్నట్లు కనిపించడం లేదు. అదే పరిస్థితి బీజేపీది కూడా. కాంగ్రెస్, బీజేపీ పార్టీలు కూడా అవి తమతో కలిసి ఎన్నికల ముందు అవగాహన కుదుర్చుకుని పోటీ చేసే కంటే, అవి వేరుగా పోటీ చేసి, వీలైనన్ని స్థానాలు గెల్చుకుని, ఎన్నికల అనంతరం సంకీర్ణంగా ఏర్పడితే మంచిదన్న ఆలోచనలో వుంది.బీజేపీ ఇలా ఆలోచించడానికి కారణం ‘‘యాంటీ ఇన్‍కంబెన్సీని’’ తట్టుకోవాల్సిన పరిస్థితిలో పడిపోవడమే! డీమోనిటైజేషన్, జీఎస్టీ నేపథ్యంలో ప్రజల్లో పెల్లుబికిన ఆగ్రహం ఆ పార్టీని ఓటమి దిశగా తీసుకుపోయే ప్రమాదం పొంచి వుంది. తన పార్టీకి ఎలాగూ గతంలో వచ్చినన్ని స్థానాలు వచ్చే అవకాశం లేదని ఆ పార్టీ భావనలాగా కనిపిస్తోంది. తనతో కలిసి పోటీచేసి తన మైలను భాగస్వామ్య పక్షాలు అంటించుకునేకంటే, విడిగాపోటీచేసి మంచిపేరుతో కొన్ని స్థానాలు గెలవడం మంచిదన్నది బీజేపీ పార్టీ ఆలోచనగా వుంది. ఎన్డీయే భాగస్వామ్య పక్షాలు కూడా అదే ఆలోచనలో వున్నట్లు కనిపిస్తోంది. బీజేపీ మైల తమకు అంటరాదని భావించి ఒక్కొక్క పార్టీ దానికి దూరం కావచ్చు. ఈ నేపథ్యంలో 2019లో కాని, అంతకంటే ముందస్తుగా కాని ఎన్నికలు జరిగితే, ప్రాంతీయ పార్టీల హవా కొనసాగబోతోంది అని పలువురు విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఒకవైపు ప్రాంతీయ పార్టీలు బలంగా పాతుకు పోతుంటే, మరొకవైపు, జాతీయ పార్టీలు బలహీన పడిపోవడంతో, పార్లమెంటులో మెజారిటీ స్థానాలను సంపాదించుకోవడం ఏ ఒక్క జాతీయ పార్టీకి సాధ్యపడదు. మెజారిటీకి దగ్గరగా రావడం కూడా కష్టమే. ఎప్పుడైతే, ఏ ఒక్క జాతీయ పార్టీ మెజారిటీ స్థానాలను సంపాదించుకోలేదో, ఇప్పటి లాగే, ప్రాంతీయ పార్టీలతో కలిసి కేంద్రంలో సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడం మినహా గత్యంతరం లేదు. అలాంటప్పుడు ప్రాంతీయ పార్టీలతో అవగాహన ఎన్నికల ముందా? తరువాతా? అన్న ప్రశ్న ఉదయించక మానదు. ఉదాహరణకు 2009 ఎన్నికలే తీసుకుంటే, ఎన్నికల ముందు ఎక్కువగా కలిసి కట్టుగా-ఉమ్మడిగా పోటీ చేయడం జరగలేదు. ఎన్నికల అనంతరమే అవగాహన కొచ్చి సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. అలా అని ప్రాంతీయ పార్టీలు, జాతీయ పార్టీలు కలిసి ఉమ్మడిగా పోటీ చేయలేదని అర్థం కాదు. ఎన్నికల ముందు అవగాహన వుంటే సంకీర్ణాలు మనుగడ సాగించడం సులభం. ఎన్నికల అనంతరం అవగాహనకు వస్తే, బెదిరింపుల మధ్య, సంకీర్ణ ప్రభుత్వం మనుగడ కష్టం అవుతుంది.1999–2004 మధ్య అధికారంలో వున్న బీజేపీ సారథ్యంలోని ఎన్డీయే సంకీర్ణ ప్రభుత్వమైనా, 2004–2009 మధ్య అధికారంలో వున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ సారథ్యంలోని యూపీఏ ప్రభుత్వమైనా, అస్థిరత– స్థిరత్వం మధ్య ఊగిసలాడినప్పటికీ, పూర్తికాలం కొనసాగాయి. అది ఒక విధంగా గొప్ప విషయమే. ఇక 2009 తరువాత అధికారంలో కొచ్చిన యూపీఏ సంకీర్ణ ప్రభుత్వం అహర్నిశలూ బెదిరింపులను ఎదుర్కుంటూనే మనుగడ సాగించింది. వచ్చిన బెదిరింపులన్నీ ప్రాంతీయ పార్టీల నుంచే కావడం విశేషం. 2014లో వచ్చిన ఎన్డీయే ప్రభుత్వంలోని నాయకత్వపార్టీ అయిన బీజేపీకి స్వంతంగా మెజారిటీస్థానాలు రావడంతో లోక్సభలో ఇబ్బంది లేకున్నా రాజ్యసభలో అది మిత్రపక్షాలపై ఆధారపడక తప్పటం లేదు. ఆరు దశాబ్దాల భారతదేశ రాజకీయ రంగంలో గణనీయమైన మార్పులు రావడంతోను, ప్రాంతీయ పార్టీలు అధికసంఖ్యలో ఆవిర్భవించడంతోను, ఎన్నికల ముఖచిత్రమే పూర్తిగా మారిపోయింది. ఒక్కో ఎన్నిక జరిగే కొద్దీ, పోటీలో వుండే పార్టీల సంఖ్య పెరగ సాగింది. 1952 లోక్సభ ఎన్నికలలో కేవలం 55 పార్టీలు మాత్రమే రంగంలో వుంటే, 2009 ఎన్నికల కల్లా వాటి సంఖ్య 370కి చేరుకుంది. ఇంతవరకు జరిగిన అన్ని ఎన్నికలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, 1957లో మాత్రమే అతి తక్కువగా కేవలం 16 పార్టీలు మాత్రమే పోటీలో వుండగా, అత్యంత అధిక సంఖ్యలో 2009 లో పోటీకి దిగాయి. వీటి సంఖ్య రాబోయే ఎన్నికలలో ఇంకా పెరగొచ్చు. మొదటి ఎన్నికలలో పోటీ చేసిన 55 పార్టీలలో, 18 రాష్ట్రస్థాయి పార్టీలు, 29 రిజిస్టర్డ్ పార్టీలు కాగా జాతీయ పార్టీల సంఖ్య కేవలం 8 మాత్రమే! వాటి సంఖ్య 2004లో 6కు పడిపోయింది. కాగా అదే ఎన్నికలలో పోటీలో వున్న 230 పార్టీలలో, 36 ప్రాంతీయ పార్టీలు, 188 రిజిస్టర్డ్ పార్టీలు వున్నాయి. దానర్థం ఒకవైపు ప్రాంతీయ– రిజిస్టర్డ్ పార్టీల సంఖ్య పెరుగుతూ పోతుంటే, జాతీయ పార్టీల సంఖ్య తగ్గుకుంటూ పోతోంది. అదేవిధంగా 1952 లోక్సభ ఎన్నికల అనంతరం పార్లమెంటులో 22 పార్టీలకు ప్రాతినిధ్యం లభించగా, 2009 ఎన్నికల అనంతరం 37 పార్టీలకు ప్రాతినిధ్యం లభించింది. అత్యంత తక్కువగా కేవలం 12 పార్టీలకు మాత్రమే ప్రాతినిధ్యం లభించింది 1957 ఎన్నికల అనంతరం. ఏ విధంగా పార్టీల సంఖ్య, అవి పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం వహించే వాటి సంఖ్య పెరుగుకుంటూ పోతుందో ఈ లెక్కలు తెలియచేస్తాయి.ప్రాంతీయపార్టీల సంఖ్య పెరగడమంటే, రాజకీయ పోటీతత్వంలో మార్పులు రావడమే. మొదట్లో, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో జాతీయపార్టీలకు పోటీగా వున్న ప్రాంతీయ పార్టీలు దరిమిలా పార్లమెంట్లో జాతీయపార్టీలను శాసించే స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఒక్కోరాష్ట్రంలో, ఒక్కో ప్రాంతీయపార్టీకి ప్రజల మద్దతు– ఓటర్ల మద్దతు లభిస్తున్న తీరుతెన్నులను పరిశీలిస్తే, వారు పూర్తిగా జాతీయ పార్టీలను మరిచిపోతున్నారేమో అనిపిస్తోంది. కొన్నిరాష్ట్రాలలో ప్రధాన పోటీ ఒక ప్రాంతీయ పార్టీకి, ఏదో ఒక జాతీయ పార్టీకి మధ్యన వుంటే, తమిళనాడు లాంటి రాష్ట్రాలలో ఆ పోటీ ఒక ప్రాంతీయ పార్టీకి, మరో ప్రాంతీయ పార్టీకి మధ్యనే వుంటోంది. ఎన్నికల రంగంలో ఆ రాష్ట్రాల్లో జాతీయ పార్టీలు మూడు– నాలుగు స్థానానికి పరిమితమై పోవడం కూడా కష్టమవుతోంది. ప్రాంతీయ పార్టీలతో పోల్చిచూస్తే, దేశం మొత్తంమీద జాతీయపార్టీలకు పోలైన ఓట్ల శాతం తగ్గుకుంటూ వస్తోంది. ప్రధానంగా 1996 ఎన్నికల తరువాత ఈ పరిస్థితి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు గెలిచిన స్థానాల సంఖ్యను పెంచుకుంటూ పోతున్న ప్రాంతీయపార్టీలు, మరో పక్క ఓటింగ్ శాతాన్నీ పెంచుకుంటున్నాయి. 2014 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మెజారిటీ సీట్లు సాధించిన బీజేపీ ఓటింగ్ శాతం కేవలం 31 మాత్రమే. భాగస్వామ్య పక్షాలతో కలిపితే 38.5%, అలాగే కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ శాతం 19.3. భాగస్వామ్య పక్షాలతో కలిపితే 23%. ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన బీజేపీకి, ప్రతిపక్షంలో వున్న కాంగ్రె‍‍స్కు కలిపి వచ్చిన ఓట్లు కేవలం 50% మాత్రమే. అంటే మిగిలిన ఓట్లన్నీ ప్రాంతీయ పార్టీలవే!1984లో ప్రాంతీయ పార్టీలన్నిటికీ కలిపి 11.2% ఓట్లు రాగా, 2009 ఎన్నికల నాటికి 28.4% కి పెరిగింది. 2014లో సుమారు 50%కి చేరుకుంది. దానర్థం వచ్చే ఎన్నికల్లో జాతీయ పార్టీలకు కనీసం రెండు వందల నుంచి రెండువందల ఏబై స్థానాలకు మించి రావు. రావడం కష్టమే! ఎక్కువమంది ఓటర్లలో జాతీయ పార్టీలకంటే ప్రాంతీయ పార్టీలే మంచివన్న అభిప్రాయం వుంది. రాష్ట్రాల పాలన ప్రాంతీయపార్టీల చేతుల్లో వుండాలని కోరుకోవడంతో పాటు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అవసరాలకు అనుగుణంగా కేంద్రం నడుచుకోవాలంటే, పార్లమెంటులో కూడా వాటికి గణనీయమైన స్థానాలను గెలిపించాలని ఓటర్లు భావిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో రానున్న లోక్సభ ఎన్నికలలో ప్రాంతీయ పార్టీలదే హవా కానుంది. ఎన్నికల అనంతరం యూపీఏ, ఎన్డీఏలు తమదైన శైలిలో ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు ప్రయత్నాలు చేస్తాయి. కాకపోతే వారికి డీఎంకే, అన్నా డీఎంకే, తృణమూల్ కాంగ్రెస్, సమాజ్ వాదీ, బహుజన సమాజ్ పార్టీ, తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి, తెలుగుదేశం, ఎన్సీపీ, జనతాదళ్, శివసేన, అకాలీదళ్, బిజూ జనతాదళ్, రాష్ట్రీయ జనతాదళ్, వైఎస్ఆర్సీపీ లాంటి పార్టీల మద్దతు కీలకమవుతుంది. వీటిలో చాలావరకు, ప్రస్తుతానికి యూపీఏ, ఎన్డీఏలలో ఏదో ఒక దాంట్లో భాగస్వాములుగా వున్న పార్టీలే. అన్నీ కలిసి సుమారు 250 కి పైగా స్థానాలు గెలుచుకునే అవకాశం వుంది. వీరంతా కలిసి ఒక ప్రాంతీయ పార్టీల ఫ్రంట్గా ఏర్పడితే జాతీయ పార్టీల పరిస్థితి డోలాయమానంలో పడినట్లే! అందుకే రాబోయేది ప్రాంతీయ పార్టీల సంకీర్ణ కేంద్ర ప్రభుత్వం. అందులో టీఆర్ఎస్ కీలకపాత్ర పోషించవచ్చు. జాతీయ పార్టీలూ తస్మాత్ జాగ్రత్త!వనం జ్వాలా నరసింహారావు
            ennikala anantaram upa, endylu tamadaina saililo prabhutvam erpaatuku prayatnaalu chestayi. kakapothe vaariki                    dmca, trinamool congress, telamgaana rashtra samiti, telugudesam, visrc lanti palu praantiiya paarteela                       maddatu keelakamavutundi. veerantaa kalisi oka praantiiya paarteela fruntga erpadithe jaateeya paarteela paristhiti                                       dolayamanamlo padinatle! raboyedi praantiiya paarteela sankeerna kendra prabhutvam.                                            andulo trs keelakapatra pooshinchavachchu. jaateeya paartiiluu tasmat jaagratta!vache septemberlo, leda, decemberlo loksabhaku, rashtra saasanasabhalaku ennikalu jarugutaayane vaartalu medialo guppumantunnayi. september, decemberlalo kakapoyina aa taruvaata maro aaredu nelalaku elaaguu avi jaragaka tappadu. aa ennikallo yem jaragabotundo ippudippude oohinchadam kontha sahasame ayinappatiki, aasaktikara parinaamaalu chotuchesukonunnavaneda tathyame anali. paristhiti tappakunda maarutundi. modii malli adhikaaramloki ravadam anta telikaina vishayam kakapovachhu kuudaa! andulo sandeham ledu. lothugaa visleshiste...2014 loksabha ennikala anantaram erpaataina endeeye prabhutvamlo, bhagaswamya pakshaalugaa sivasena, tdplaplotho paatu chinna-chitaka paarteelu padi daka vunnayi. veetilo sivasena (18)– tdp (16) cheppukodagga sankhya balam unna paarteelu. migatavati sankhya balam okati nunchi aaru varaku matrame. paerukaithe endeeyelo 32 paartiilunnaayi. pratipaksha paartiillo adhika sankhyalo bhaarata jaateeya congress (46) vundagaa, aidmk (37), trinamool congress (33), bgd (20), trs (12) aa taruvaati sthaanaallo vunnayi. vache lokasabha ennikala varaku ee sankhyaabalamtho endeeye prabhutvaaniki elanti dokha ledu. evari maddatunna lekapoyina beejeepeeki swayana 280 mandi sabhyula daka vunnaru. daanantata daanike magerity vundi. endeeye prabhutvaaniki ide srirama rakshagaa migilipoyindi. intavarakuu bagane vundi. kevalam kendramlo adhikaaramlo vundadame kakunda 19 rashtrallo bgfa adhikaaramlo vundani, idhi indiraagaandhii hayamlo 18 rashtrallo adhikaaramlo vunna congress rikaardunu adhigaminchindanii pradhaani modii sagarvamgaa cheppukuntunnaru. kakapothe gujarat ennikallo peruku gelichindi beejeepeene ayinappatiki adhi daadaapugaa odinatle. nijaaniki marinta pakadbandi vyuuharachana congress party chesi vunte bgfa khachitamgaa oodi vundede!ee nepathyamlo, raboye saarvatraka ennikala anantaram, praantiiya paarteela saarathyamlo-andadandalato, endeeyetara– yoopeeyetara sankeerna prabhutvam raavadaaniki avakaasaalu mendugaa kanipistunnaayi. prastutam vunna endeeye bhagaswamya pakshaalu kaani, upa bhagaswamya pakshaalu kaani ennikalayyenta varaku beejeepeetho, congresto kalisi vunna, aa taruvaata swatantra nirnayaalu teesukune avakaasaalunnaayi. eppatiki atu congress vaarino, leda bgfa vaarino enduku pradhaani cheyali? tamalone okaru kakudada ane abhipraayaaniki vache avakaasaalu kuudaa kanipistunnaayi. kakapothe ippati nunche congress saarathyamlooni upa, bgfa saarathyamlooni endeeye, moodo, naalugo fruntlu raboye ennikala kosam evari vyuuhamloo vaarunnaaru. congress paartiini– upani veedina alanati mitrapakshaalu kaani, inka kalisi vunna itara chinna-chitaka paarteelu kaani raboye loksabha ennikallo ummadigaa congress paartiitoe kalisi poty chesenduku siddamgaa vunnatlu kanipinchadam ledu. adhe paristhiti beejeepeedi kuudaa. congress, bgfa paarteelu kuudaa avi tamatho kalisi ennikala mundu avagaahana kudurchukuni poty chese kante, avi vaerugaa poty chesi, veelainanni sthaanaalu gelchukuni, ennikala anantaram sankeernamgaa erpadithe manchidanna aalochanalo vundi.bgfa ilaa aalochinchadaaniki kaaranam ‘‘anty in‍combenseeni’’ tattukovaalsina paristhitilo padipovadame! demonitisation, gst nepathyamlo prajallo pellubikina aagraham aa paartiini otami disagaa teesukupoye pramaadam ponchi vundi. tana paarteeki elaaguu gatamlo vachinanni sthaanaalu vache avakaasam ledani aa party bhavanalaga kanipistondi. tanatho kalisi potichesi tana mailanu bhagaswamya pakshaalu antinchukunekante, vidigapotichesi manchiperutho konni sthaanaalu gelavadam manchidannadi bgfa party aalochanagaa vundi. endeeye bhagaswamya pakshaalu kuudaa adhe aalochanalo vunnatlu kanipistondi. bgfa maila tamaku antaraadani bhavinchi okkokka party daaniki dooram kaavachhu. ee nepathyamlo 2019loo kaani, antakante mundastugaa kaani ennikalu jarigithe, praantiiya paarteela hawa konasagabotondi ani paluvuru vislaeshakulu bhaavistunnaaru. okavaipu praantiiya paarteelu balangaa paatuku pothunte, marokavaipu, jaateeya paarteelu balaheena padipovadamtho, paarlamentulo magerity sthaanaalanu sampadinchukovadam e okka jaateeya paarteeki saadhyapadadu. mejaariteeki daggaragaa ravadam kuudaa kashtame. eppudaithe, e okka jaateeya party magerity sthaanaalanu sampadinchukoledo, ippati lage, praantiiya paartiilatoe kalisi kendramlo sankeerna prabhutvam erpaatu cheyadam minaha gatyantaram ledu. alantappudu praantiiya paartiilatoe avagaahana ennikala munda? taruvaataa? anna prasna udayinchaka maanadu. udaaharanaku 2009 ennikale teesukunte, ennikala mundu ekkuvagaa kalisi kattugaa-ummadigaa poty cheyadam jaragaledu. ennikala anantarame avagaahana kochi sankeerna prabhutvam erpaatu cheyadam jarigindi. alaa ani praantiiya paarteelu, jaateeya paarteelu kalisi ummadigaa poty cheyaledani artham kaadu. ennikala mundu avagaahana vunte sankeernaalu manugada saaginchadam sulabham. ennikala anantaram avagaahanaku vaste, bedirimpula madhya, sankeerna prabhutvam manugada kashtam avutundi.1999–2004 madhya adhikaaramlo vunna bgfa saarathyamlooni endeeye sankeerna prabhutvamainaa, 2004–2009 madhya adhikaaramlo vunna congress party saarathyamlooni upa prabhutvamainaa, asthirata– sthiratvam madhya oogisalaadinappatiki, puurtikaalam konasagayi. adhi oka vidhamgaa goppa vishayame. ika 2009 taruvaata adhikaaramlo kochina upa sankeerna prabhutvam aharnisaluu bedirimpulanu edurkuntune manugada saaginchindi. vachina bedirimpulanni praantiiya paarteela nunche kaavadam visesham. 2014loo vachina endeeye prabhutvamloni nayakatvaparti ayina beejeepeeki swantamgaa mejaaritiisthaanaalu raavadamtho loksabhalo ibbandi lekunna rajyasabhalo adhi mitrapakshaalapai aadhaarapadaka tappatam ledu. aaru dasaabdaala bharatadesa rajakeeya rangamlo gananeeyamaina maarpulu raavadamtoonu, praantiiya paarteelu adhikasankhyalo aavirbhavinchadamtoonu, ennikala mukhachitrame puurtigaa maaripoyindi. okko ennika jarige koddi, potilo vunde paarteela sankhya peraga saagindi. 1952 loksabha ennikalalo kevalam 55 paarteelu matrame rangamlo vunte, 2009 ennikala kalla vaati sankhya 370ki cherukundi. intavaraku jarigina anni ennikalanu parigananaloki teesukunte, 1957loo matrame athi takkuvagaa kevalam 16 paarteelu matrame potilo vundagaa, atyanta adhika sankhyalo 2009 loo potiki digaayi. veeti sankhya raboye ennikalalo inka peragochu. modati ennikalalo poty chesina 55 paartiilaloo, 18 rashtrasthayi paarteelu, 29 resisterd paarteelu kaga jaateeya paarteela sankhya kevalam 8 matrame! vaati sankhya 2004loo 6ku padipoyindi. kaga adhe ennikalalo potilo vunna 230 paartiilaloo, 36 praantiiya paarteelu, 188 resisterd paarteelu vunnayi. daanartham okavaipu praantiiya– resisterd paarteela sankhya perugutuu pothunte, jaateeya paarteela sankhya taggukuntu potondi. adevidhamgaa 1952 loksabha ennikala anantaram paarlamentulo 22 paarteelaku praatinidhyam labhinchagaa, 2009 ennikala anantaram 37 paarteelaku praatinidhyam labhinchindi. atyanta takkuvagaa kevalam 12 paarteelaku matrame praatinidhyam labhinchindi 1957 ennikala anantaram. e vidhamgaa paarteela sankhya, avi paarlamentulo praatinidhyam vahinche vaati sankhya perugukuntu potundo ee lekkalu teliyachestaayi.praantiiyapaartiila sankhya peragadamante, rajakeeya potiitatvamlo maarpulu ravadame. modatlo, rashtra saasanasabhallo jaatiiyapaarteelaku potiigaa vunna praantiiya paarteelu darimila paarlamentlo jaatiiyapaarteelanu saasinche sthaayiki cherukunnayi. okkorashtramlo, okko praantiiyapaartiiki prajala maddatu– otarla maddatu labhistunna teerutennulanu pariseeliste, vaaru puurtigaa jaateeya paarteelanu marichipotunnaremo anipistondi. konniraashtraalalo pradhaana poty oka praantiiya paarteeki, edho oka jaateeya paarteeki madhyana vunte, tamilanadu lanti rashtralalo aa poty oka praantiiya paarteeki, maro praantiiya paarteeki madhyane vuntondi. ennikala rangamlo aa rashtrallo jaateeya paarteelu moodu– naalugu sthaanaaniki parimitamai povadam kuudaa kashtamavutondi. praantiiya paartiilatoe polchichuste, desham mottammeeda jaatiiyapaarteelaku polaina otla saatam taggukuntu vastondi. pradhaanamgaa 1996 ennikala taruvaata ee paristhiti prasphutamgaa kanipistondi. okavaipu gelichina sthaanaala sankhyanu penchukuntuu potunna praantiiyapaartiilu, maro pakka oting saataannii penchukuntunnaayi. 2014 saarvatrika ennikallo magerity seetlu saadhinchina bgfa oting saatam kevalam 31 matrame. bhagaswamya pakshaalato kalipithe 38.5%, alaage congress oting saatam 19.3. bhagaswamya pakshaalato kalipithe 23%. prabhutvam erpaatu chesina beejeepeeki, pratipakshamlo vunna kangre‍‍sku kalipi vachina otlu kevalam 50% matrame. ante migilina otlannee praantiiya paartiilave!1984loo praantiiya paartiilannitikii kalipi 11.2% otlu raga, 2009 ennikala naatiki 28.4% ki perigindi. 2014loo sumaru 50%ki cherukundi. daanartham vache ennikallo jaateeya paarteelaku kaneesam rendu vandala nunchi renduvandala ebai sthaanaalaku minchi raavu. ravadam kashtame! ekkuvamandi otarlalo jaateeya paartiilakante praantiiya partyle manchivanna abhiprayam vundi. rashtrala paalana praantiiyapaartiila chetullo vundaalani korukovadamto paatu, rashtra prabhutvaala avasaraalaku anugunamgaa kendram naduchukovalante, paarlamentulo kuudaa vaatiki gananeeyamaina sthaanaalanu gelipinchaalani otarlu bhaavistunnaaru. ee nepathyamlo raanunna loksabha ennikalalo praantiiya paarteelade hawa kaanundi. ennikala anantaram upa, endylu tamadaina saililo prabhutvam erpaatuku prayatnaalu chestayi. kakapothe vaariki dmca, anna dmca, trinamool congress, samaj vaadii, bahujana samaj party, telamgaana rashtra samiti, telugudesam, encpy, janatadal, sivasena, akalidal, bijoo janatadal, rashtriiya janatadal, visrc lanti paarteela maddatu keelakamavutundi. veetilo chaalaavaraku, prastutaaniki upa, endyelalo edho oka daantlo bhagaswamuluga vunna partyle. annee kalisi sumaru 250 ki paiga sthaanaalu geluchukune avakaasam vundi. veerantaa kalisi oka praantiiya paarteela fruntga erpadithe jaateeya paarteela paristhiti dolayamanamlo padinatle! anduke raboyedi praantiiya paarteela sankeerna kendra prabhutvam. andulo trs keelakapatra pooshinchavachchu. jaateeya paartiiluu tasmat jaagratta!vanam jwala narasimhaaraavuchachhe septemberlo, leda, decemberlo loksabhaku, rashtra saasanasabhalaku ennikalu jarugutaayane vaartalu medialo guppumantunnayi. september, decemberlalo kakapoyina aa taruvaata maro aaredu nelalaku elaaguu avi jaragaka tappadu. aa ennikallo yem jaragabotundo ippudippude oohinchadam kontha sahasame ayinappatiki, aasaktikara parinaamaalu chotuchesukonunnavaneda tathyame anali. paristhiti tappakunda maarutundi. modii malli adhikaaramloki ravadam anta telikaina vishayam kakapovachhu kuudaa! andulo sandeham ledu. lothugaa visleshiste...2014 loksabha ennikala anantaram erpaataina endeeye prabhutvamlo, bhagaswamya pakshaalugaa sivasena, tdplaplotho paatu chinna-chitaka paarteelu padi daka vunnayi. veetilo sivasena (18)– tdp (16) cheppukodagga sankhya balam unna paarteelu. migatavati sankhya balam okati nunchi aaru varaku matrame. paerukaithe endeeyelo 32 paartiilunnaayi. pratipaksha paartiillo adhika sankhyalo bhaarata jaateeya congress (46) vundagaa, aidmk (37), trinamool congress (33), bgd (20), trs (12) aa taruvaati sthaanaallo vunnayi. vache lokasabha ennikala varaku ee sankhyaabalamtho endeeye prabhutvaaniki elanti dokha ledu. evari maddatunna lekapoyina beejeepeeki swayana 280 mandi sabhyula daka vunnaru. daanantata daanike magerity vundi. endeeye prabhutvaaniki ide srirama rakshagaa migilipoyindi. intavarakuu bagane vundi. kevalam kendramlo adhikaaramlo vundadame kakunda 19 rashtrallo bgfa adhikaaramlo vundani, idhi indiraagaandhii hayamlo 18 rashtrallo adhikaaramlo vunna congress rikaardunu adhigaminchindanii pradhaani modii sagarvamgaa cheppukuntunnaru. kakapothe gujarat ennikallo peruku gelichindi beejeepeene ayinappatiki adhi daadaapugaa odinatle. nijaaniki marinta pakadbandi vyuuharachana congress party chesi vunte bgfa khachitamgaa oodi vundede!ee nepathyamlo, raboye saarvatraka ennikala anantaram, praantiiya paarteela saarathyamlo-andadandalato, endeeyetara– yoopeeyetara sankeerna prabhutvam raavadaaniki avakaasaalu mendugaa kanipistunnaayi. prastutam vunna endeeye bhagaswamya pakshaalu kaani, upa bhagaswamya pakshaalu kaani ennikalayyenta varaku beejeepeetho, congresto kalisi vunna, aa taruvaata swatantra nirnayaalu teesukune avakaasaalunnaayi. eppatiki atu congress vaarino, leda bgfa vaarino enduku pradhaani cheyali? tamalone okaru kakudada ane abhipraayaaniki vache avakaasaalu kuudaa kanipistunnaayi. kakapothe ippati nunche congress saarathyamlooni upa, bgfa saarathyamlooni endeeye, moodo, naalugo fruntlu raboye ennikala kosam evari vyuuhamloo vaarunnaaru. congress paartiini– upani veedina alanati mitrapakshaalu kaani, inka kalisi vunna itara chinna-chitaka paarteelu kaani raboye loksabha ennikallo ummadigaa congress paartiitoe kalisi poty chesenduku siddamgaa vunnatlu kanipinchadam ledu. adhe paristhiti beejeepeedi kuudaa. congress, bgfa paarteelu kuudaa avi tamatho kalisi ennikala mundu avagaahana kudurchukuni poty chese kante, avi vaerugaa poty chesi, veelainanni sthaanaalu gelchukuni, ennikala anantaram sankeernamgaa erpadithe manchidanna aalochanalo vundi.bgfa ilaa aalochinchadaaniki kaaranam ‘‘anty in‍combenseeni’’ tattukovaalsina paristhitilo padipovadame! demonitisation, gst nepathyamlo prajallo pellubikina aagraham aa paartiini otami disagaa teesukupoye pramaadam ponchi vundi. tana paarteeki elaaguu gatamlo vachinanni sthaanaalu vache avakaasam ledani aa party bhavanalaga kanipistondi. tanatho kalisi potichesi tana mailanu bhagaswamya pakshaalu antinchukunekante, vidigapotichesi manchiperutho konni sthaanaalu gelavadam manchidannadi bgfa party aalochanagaa vundi. endeeye bhagaswamya pakshaalu kuudaa adhe aalochanalo vunnatlu kanipistondi. bgfa maila tamaku antaraadani bhavinchi okkokka party daaniki dooram kaavachhu. ee nepathyamlo 2019loo kaani, antakante mundastugaa kaani ennikalu jarigithe, praantiiya paarteela hawa konasagabotondi ani paluvuru vislaeshakulu bhaavistunnaaru. okavaipu praantiiya paarteelu balangaa paatuku pothunte, marokavaipu, jaateeya paarteelu balaheena padipovadamtho, paarlamentulo magerity sthaanaalanu sampadinchukovadam e okka jaateeya paarteeki saadhyapadadu. mejaariteeki daggaragaa ravadam kuudaa kashtame. eppudaithe, e okka jaateeya party magerity sthaanaalanu sampadinchukoledo, ippati lage, praantiiya paartiilatoe kalisi kendramlo sankeerna prabhutvam erpaatu cheyadam minaha gatyantaram ledu. alantappudu praantiiya paartiilatoe avagaahana ennikala munda? taruvaataa? anna prasna udayinchaka maanadu. udaaharanaku 2009 ennikale teesukunte, ennikala mundu ekkuvagaa kalisi kattugaa-ummadigaa poty cheyadam jaragaledu. ennikala anantarame avagaahana kochi sankeerna prabhutvam erpaatu cheyadam jarigindi. alaa ani praantiiya paarteelu, jaateeya paarteelu kalisi ummadigaa poty cheyaledani artham kaadu. ennikala mundu avagaahana vunte sankeernaalu manugada saaginchadam sulabham. ennikala anantaram avagaahanaku vaste, bedirimpula madhya, sankeerna prabhutvam manugada kashtam avutundi.1999–2004 madhya adhikaaramlo vunna bgfa saarathyamlooni endeeye sankeerna prabhutvamainaa, 2004–2009 madhya adhikaaramlo vunna congress party saarathyamlooni upa prabhutvamainaa, asthirata– sthiratvam madhya oogisalaadinappatiki, puurtikaalam konasagayi. adhi oka vidhamgaa goppa vishayame. ika 2009 taruvaata adhikaaramlo kochina upa sankeerna prabhutvam aharnisaluu bedirimpulanu edurkuntune manugada saaginchindi. vachina bedirimpulanni praantiiya paarteela nunche kaavadam visesham. 2014loo vachina endeeye prabhutvamloni nayakatvaparti ayina beejeepeeki swantamgaa mejaaritiisthaanaalu raavadamtho loksabhalo ibbandi lekunna rajyasabhalo adhi mitrapakshaalapai aadhaarapadaka tappatam ledu. aaru dasaabdaala bharatadesa rajakeeya rangamlo gananeeyamaina maarpulu raavadamtoonu, praantiiya paarteelu adhikasankhyalo aavirbhavinchadamtoonu, ennikala mukhachitrame puurtigaa maaripoyindi. okko ennika jarige koddi, potilo vunde paarteela sankhya peraga saagindi. 1952 loksabha ennikalalo kevalam 55 paarteelu matrame rangamlo vunte, 2009 ennikala kalla vaati sankhya 370ki cherukundi. intavaraku jarigina anni ennikalanu parigananaloki teesukunte, 1957loo matrame athi takkuvagaa kevalam 16 paarteelu matrame potilo vundagaa, atyanta adhika sankhyalo 2009 loo potiki digaayi. veeti sankhya raboye ennikalalo inka peragochu. modati ennikalalo poty chesina 55 paartiilaloo, 18 rashtrasthayi paarteelu, 29 resisterd paarteelu kaga jaateeya paarteela sankhya kevalam 8 matrame! vaati sankhya 2004loo 6ku padipoyindi. kaga adhe ennikalalo potilo vunna 230 paartiilaloo, 36 praantiiya paarteelu, 188 resisterd paarteelu vunnayi. daanartham okavaipu praantiiya– resisterd paarteela sankhya perugutuu pothunte, jaateeya paarteela sankhya taggukuntu potondi. adevidhamgaa 1952 loksabha ennikala anantaram paarlamentulo 22 paarteelaku praatinidhyam labhinchagaa, 2009 ennikala anantaram 37 paarteelaku praatinidhyam labhinchindi. atyanta takkuvagaa kevalam 12 paarteelaku matrame praatinidhyam labhinchindi 1957 ennikala anantaram. e vidhamgaa paarteela sankhya, avi paarlamentulo praatinidhyam vahinche vaati sankhya perugukuntu potundo ee lekkalu teliyachestaayi.praantiiyapaartiila sankhya peragadamante, rajakeeya potiitatvamlo maarpulu ravadame. modatlo, rashtra saasanasabhallo jaatiiyapaarteelaku potiigaa vunna praantiiya paarteelu darimila paarlamentlo jaatiiyapaarteelanu saasinche sthaayiki cherukunnayi. okkorashtramlo, okko praantiiyapaartiiki prajala maddatu– otarla maddatu labhistunna teerutennulanu pariseeliste, vaaru puurtigaa jaateeya paarteelanu marichipotunnaremo anipistondi. konniraashtraalalo pradhaana poty oka praantiiya paarteeki, edho oka jaateeya paarteeki madhyana vunte, tamilanadu lanti rashtralalo aa poty oka praantiiya paarteeki, maro praantiiya paarteeki madhyane vuntondi. ennikala rangamlo aa rashtrallo jaateeya paarteelu moodu– naalugu sthaanaaniki parimitamai povadam kuudaa kashtamavutondi. praantiiya paartiilatoe polchichuste, desham mottammeeda jaatiiyapaarteelaku polaina otla saatam taggukuntu vastondi. pradhaanamgaa 1996 ennikala taruvaata ee paristhiti prasphutamgaa kanipistondi. okavaipu gelichina sthaanaala sankhyanu penchukuntuu potunna praantiiyapaartiilu, maro pakka oting saataannii penchukuntunnaayi. 2014 saarvatrika ennikallo magerity seetlu saadhinchina bgfa oting saatam kevalam 31 matrame. bhagaswamya pakshaalato kalipithe 38.5%, alaage congress oting saatam 19.3. bhagaswamya pakshaalato kalipithe 23%. prabhutvam erpaatu chesina beejeepeeki, pratipakshamlo vunna kangre‍‍sku kalipi vachina otlu kevalam 50% matrame. ante migilina otlannee praantiiya paartiilave!1984loo praantiiya paartiilannitikii kalipi 11.2% otlu raga, 2009 ennikala naatiki 28.4% ki perigindi. 2014loo sumaru 50%ki cherukundi. daanartham vache ennikallo jaateeya paarteelaku kaneesam rendu vandala nunchi renduvandala ebai sthaanaalaku minchi raavu. ravadam kashtame! ekkuvamandi otarlalo jaateeya paartiilakante praantiiya partyle manchivanna abhiprayam vundi. rashtrala paalana praantiiyapaartiila chetullo vundaalani korukovadamto paatu, rashtra prabhutvaala avasaraalaku anugunamgaa kendram naduchukovalante, paarlamentulo kuudaa vaatiki gananeeyamaina sthaanaalanu gelipinchaalani otarlu bhaavistunnaaru. ee nepathyamlo raanunna loksabha ennikalalo praantiiya paarteelade hawa kaanundi. ennikala anantaram upa, endylu tamadaina saililo prabhutvam erpaatuku prayatnaalu chestayi. kakapothe vaariki dmca, anna dmca, trinamool congress, samaj vaadii, bahujana samaj party, telamgaana rashtra samiti, telugudesam, encpy, janatadal, sivasena, akalidal, bijoo janatadal, rashtriiya janatadal, visrc lanti paarteela maddatu keelakamavutundi. veetilo chaalaavaraku, prastutaaniki upa, endyelalo edho oka daantlo bhagaswamuluga vunna partyle. annee kalisi sumaru 250 ki paiga sthaanaalu geluchukune avakaasam vundi. veerantaa kalisi oka praantiiya paarteela fruntga erpadithe jaateeya paarteela paristhiti dolayamanamlo padinatle! anduke raboyedi praantiiya paarteela sankeerna kendra prabhutvam. andulo trs keelakapatra pooshinchavachchu. jaateeya paartiiluu tasmat jaagratta!vanam jwala narasimhaaraavu