
 రాజు తనకూడా వుంటే వ్యవహారంలోని ఇంకా అనేకమైన మెళుకువలు తెలుసుకొనే అవకాశం బాగా వుంటుంది; ఆఫీసులో నలుగురికీ 'ముందు లాబోయే అధికారి' అనే భావం కలుగుతుంది; లావాదేవీలన్నీ వ్యక్తులతో పరిచయం ఏర్పడుతుంది; ఎ విధంగా చూసినా అదే సరియైన మార్గం అనుకొన్నాడు రాఘవయ్య.

 "ఏమిటయ్యా, రాజూ! నీకోసం నేనేదో చేస్తున్నానని తెగ పొగిడేస్తున్నావు. అదంతా నీ గొప్పతనంవల్ల అనుకొంటున్నావేమో? మీ రాధమ్మ మగడినంటూ ఆ గడ్డిపోచ లేచివచ్చినా దానికోసం ఇంతగానూ పాటు పడేవాడిని, ఇంత గౌరవం ఇచ్చేవాడిని" అన్నాడు రాఘవయ్య నవ్వుతూ.

 ఆ సాయంకాలం నలుగురూ లాన్ లో కూర్చుని కాఫీలు తాగుతున్నారు. చిన్ననాటి నుంచి అనూరాధ తన మాటని సుగ్రీవాజ్ఞగా ఆ ఇంటిని ఎలా ఏలుకొంటూ వచ్చిందో రాజమ్మ వర్ణించి చెప్పింది.

 "పో....అమ్మా, నువ్వు మరీను. అక్కడికి మీ మాటేం నేను విననట్లు" అంది చిరుకోపంతో రాధ.

 "మా మాట ఎప్పుడు విన్నావేం? వేలు ఒక్కటి చెప్పు" అంది రాజమ్మ.

 "చెప్పనా! నన్ను మాటమాత్రంనైనా నా అడగకుండా వీరి సంబంధం నిశ్చయించుకొని తాంబూలాలు కూడా తీసుకొనివస్తే నేనేమైనా అన్నానా? అమ్మా నాన్నల మాట మంచి అమ్మాయిలా విని ఈయన్ని పెళ్ళి చేసుకోలేదూ?" అంది చిరునవ్వుతో.

 "నోటితో వేరుగా చెప్పాలా నా తల్లీ! అతడు ఇంటిలో కాలుపెట్టిన దగ్గిరినుంచి కంటికి రెప్పలా చూసుకొంటూ, అతనిమీద ఈగనైనా వాలనియ్యకుండా, కాలు కందకుండా, వేళ తప్పకుండా అన్ని వసతులూ కూర్చేందుకు ఎంత తాపత్రయం పడేదానివో నాకు తెలియ దనుకొన్నావా? ఆపాటి కూతురు మనసు గ్రహించ లేననుకొన్నావా ?" అంది రాజమ్మ కూతుర్ని పరిహాసం చేస్తూ.

 "ఏమైనా ఒకటిమాత్రం నిజం, రాజూ! తనలా ఒక్క కూతుర్ని కని రాధ ఊరుకొంటానంటే మాత్రం నువ్వు ఎంతమాత్రం ఒప్పుకోకు. ఏకపుత్రికాశాపం ఎవరికీ ఇయ్యకు భగవంతుడా అని రోజూ నేను దేవుణ్ణి ప్రార్దిస్తూంటాను."

 రాఘవయ్య ఆ మాట నవ్వుతూ అన్నా రాధ ముఖం చిన్నపుచ్చుకొంది.

 "నేనంత బాధగా మీకు తయారైతే పెళ్ళిచేసి అత్తింటికి అంపకం పెట్టక ఇంటిలో ఎందుకు ఉంచుకొన్నారు, నానా? పోనీ, ఇప్పటికైనా మించిపోయింది లేదు. రాజు ఉద్యోగంలో చేరగానే మేము వేరుగా వెళ్ళిపోతాము. పడక తప్పనన్ని రోజులు నా బాధ ఎలాగా పడ్డారు. ఇంకా ఎందుకు ?" అంది.

 "చూసేవయ్యా, రాజూ! సరదాకి ఒక్కమాట అనేసరికి తారాజువ్వలా ఎలా లేచిందో? ఇంక మీ అత్త అన్న మాటలో అనుమానం ఏమైనా ఉందా?" అంటూ అనూరాధ కుర్చీ వెనకగా వెళ్ళి "వెర్రితల్లీ, నువ్వు కళ్ళముందు ఉండడంకన్న నాకు ఆనందం ఏముంటుందమ్మా! నీకోసం కాకపోతే ఈ ఇల్లూ, ఈ సంపదా, మీ అమ్మా, నేనూ ఎందుకు ఉన్నాము? నీ సంతోషం కోసం నేను ఏమి చెయ్యలేదమ్మా?" అన్నాడు రాఘవయ్య.

 అతడు ఆ మాటలు అంటుంటే కంఠం గద్గదమై కళ్ళవెంట నీళ్ళ పర్యంతం అయింది.

 "కూతురిమీద ఆ తలిదండ్రులకి ఉన్న ప్రేమానురాగాలు అపూర్వం. ఆమెకోసం వారు ఏమైనా చేస్తారు. మామగారు నవ్వుతూ అన్నా ఆ మాట అబద్ధం కాదు. అనూరాధ మగడు ఎంత అల్పుడయినా, కురూపి అయినా తన్ను చూసినంత అభిమానంగానూ, ఆదరంగానూ చూస్తారు. ఆ పిల్ల కోసం తమ ఆశలు, ఆలోచనలు తారుమారు అయినా వారు లక్ష్యపెట్టరు!" అనుకొన్నాడు రాజు. 
 
 కోరి ఇల్లు చొచ్చుకొని రాఘవయ్యవంటివాడు పెళ్ళి మాటలకి రావడంలో వున్న ఆంతర్యం రాజుకి అప్పటికి పూర్తిగా బోధపడింది.

 అంతవరకూ కోపంగా నోరు పారేసుకొని మాట్లాడుతున్న అత్తగారు తమ విదేశయానానికి రాధ అనుకూలంగా లేదని తెలియగానే చల్లబడి పోయిన వుదంతం రాజు కళ్ల ముందు కదలింది.

 "ఎంత అదృష్టవంతురాలు రాధ! ఇంటి అధికారమంతా తన చేతిలో బిగించి ఉంచుకొన్నా ఎంత నమ్రతగా, ఎంత వినయంగా తల్లిదండ్రుల దగ్గిర ప్రవర్తిస్తుంది !

 'ఎదటివారి కష్టాలకు కరిగిపోయే మనసు, ఎంచుకొన్నవారిని ప్రాణం కన్న మిన్నగా ప్రేమించే హృదయం. అప్పుడే విచ్చుకొంటున్న తామరపువ్వు రేకమీది మంచుబిందువులాంటి నిర్మలత. ఎంత సున్నితంగా కన్పిస్తుందో అంత సరళమైన స్వభావం కల అనూరాధ వంటి భార్యను పొందిన తనెంత అదృష్టవంతుడు!' అనుకొన్నాడు రాజు గర్వంగా.

 నాలుగు నెలలపాటు మామగారి దగ్గిర తర్ఫీదు పొందిన రాజు కొత్త సంవత్సరం ఆరంభం కాగానే అధికారం హస్తగతం చేసుకొన్నాడు.

 ఎయిర్ కండిషన్ గదిలో అధికారయుతంగా కుర్చీలో కూర్చుంటే మొదటిరోజు ఏదో కొత్తగా అనిపించింది రాజుకి. చద్ది అన్నం తిని స్కూలుకి పోయి సాయంకాలం ఆకలి కడుపుతో కాలి నడకన ఇల్లు చేరి చదువుకొన్న రోజులు గుర్తుకు వచ్చేయి. అక్కడినుంచి గడిచిన జీవితం అంతా కళ్ళముందు సినీమారీలుగా తిరిగింది. కలలోనైనా ఊహించని ఈనాటి స్థితిని చూసుకొని ముచ్చటగా నవ్వుకొన్నాడు. వీథిబడిలో టీచరుకి అప్పగించిన పద్యం గుర్తుకు వచ్చింది. మెల్లగా కూనిరాగంతో దానిని వల్లిస్తూ రివాల్వింగు చైర్ లో ఇటు అటు తిరగసాగేడు. 'సిరి తా వచ్చిన వచ్చును సలలితముగ నారికేళ సలిలము భంగిన్, సిరి తా బోయిన....'

 సడన్ బ్రేక్ పడ్డ కారులా ఆగిపోయింది పద్యపాదం. తుళ్ళిపడి ఇటు అటు చూసేడు రాజు. స్ప్రింగు డోర్ తెరుచుకొని రాఘవయ్య లోపలికి వచ్చేడు. తను లేచి మామగారి కుర్చీ కాళీచేసేడు రాజు.


 raju tanakuda vunte vyavahaaramlooni inka anekamaina melukuvalu telusukone avakaasam baga vuntundi; aafiisulo nalugurikee 'mundu laboye adhikari' ane bhavam kalugutundi; lavadevilanni vyaktulatho parichayam erpadutundi; e vidhamgaa chusina adhe sariyaina maargam anukonnadu raghavayya.

 "emitayya, rajoo! neekosam nenedo chestunnanani tega pogidestunnavu. adanta nee goppatanamvalla anukontunnavemo? mee radhamma magadinantu aa gaddipocha lechivachinaa daanikosam intagaanuu paatu padevaadini, inta gowravam ichevaadini" annadu raghavayya navvutuu.

 aa saayankaalam naluguru lan loo kuurchuni kaafiilu taagutunnaaru. chinnanati nunchi anooraadha tana maatani sugreevaagnagaa aa intini ela elukontu vachindo rajamma varninchi cheppindi.

 "poo....amma, nuvvu mareenu. akkadiki mee matem nenu vinanatlu" andi chirukopamtho raadha.

 "maa maata eppudu vinnavem? velu okkati cheppu" andi rajamma.

 "cheppana! nannu maatamaatramnainaa naa adagakunda veeri sambandham nischayinchukoni taambuulaalu kuudaa teesukonivaste nenemaina annana? amma naannala maata manchi ammaila vini eeyanni pelli chesukoledu?" andi chirunavvutho.

 "notitho vaerugaa cheppala naa talli! atadu intilo kaalupettina daggirinunchi kantiki reppala chusukontu, atanimeeda eeganainaa valaniyyakunda, kaalu kandakunda, vaela tappakunda anni vasatuluu koorchenduku entha taapatrayam padedanivo naaku teliya danukonnava? aapaati koothuru manasu grahincha lenanukonnava ?" andi rajamma koothurni parihasam chestu.

 "emaina okatimaatram nijam, rajoo! tanalaa okka koothurni kani raadha oorukontaanante maatram nuvvu entamaatram oppukoku. ekaputrikasapam evariki iyyaku bhagavantuda ani roojoo nenu devunni praardistuuntaanu."

 raghavayya aa maata navvutuu anna raadha mukham chinnapuchukondi.

 "nenanta badhaga meeku tayaaraithe pellichesi attintiki ampakam pettaka intilo enduku unchukonnaaru, nana? ponee, ippatikaina minchipoyindi ledu. raju udyogamlo cheragaane memu vaerugaa vellipotamu. padaka tappananni rojulu naa baadha elaga paddaaru. inka enduku ?" andi.

 "chusevayya, rajoo! saradaaki okkamata anesariki tarajuvvala ela lechindo? inka mee atta anna maatalo anumanam emaina undaa?" antuu anooraadha kurchi venakagaa velli "verritalli, nuvvu kallamundu undadankanna naaku aanandam emuntundamma! neekosam kakapothe ee illu, ee sampada, mee amma, nenuu enduku unnaamu? nee santosham kosam nenu emi cheyyaledamma?" annadu raghavayya.

 atadu aa maatalu antunte kantham gadgadamai kallaventa neella paryantam ayindi.

 "koothurimeeda aa talidandrulaki unna premaanuraagaalu apuurvam. aamekosam vaaru emaina chestaaru. maamagaaru navvutuu anna aa maata abaddham kaadu. anooraadha magadu entha alpudayina, kurupi aina tannu chusinanta abhimaanamgaanuu, aadaramgaanuu chustaru. aa pilla kosam tama aasalu, aalochanalu taarumaaru aina vaaru lakshyapettaru!" anukonnadu raju. 
 
 kori illu chochukoni raghavayyavantivadu pelli maatalaki raavadamlo vunna aantaryam rajuki appatiki puurtigaa bodhapadindi.

 antavarakuu kopanga noru paaresukoni maatlaadutunna attagaaru tama videsayaanaaniki raadha anukuulamgaa ledani teliyagaane challabadi poyina vudantam raju kalla mundu kadalindi.

 "entha adrushtavanturaalu raadha! inti adhikaaramantaa tana chetilo biginchi unchukonna entha namratagaa, entha vinayamgaa tallidandrula daggira pravartistundi !

 'edativaari kashtalaku karigipoye manasu, enchukonnavaarini praanam kanna minnagaa preminche hrudayam. appude vichukontunna taamarapuvvu rekameedi manchubinduvulaanti nirmalata. entha sunnitamgaa kanpistundo anta saralamaina swabhaavam kala anooraadha vanti bhaaryanu pondina tanenta adrushtavantudu!' anukonnadu raju garvamgaa.

 naalugu nelalapatu mamagari daggira tarfeedu pondina raju kotta samvatsaram aarambham kagane adhikaaram hastagatam chesukonnadu.

 air condition gadilo adhikaarayutamgaa kurcheelo koorchunte modatiroju edho kottagaa anipinchindi rajuki. chaddi annam tini skooluki poyi saayankaalam aakali kaduputho kaali nadakana illu cheri chaduvukonna rojulu gurtuku vacheyi. akkadinunchi gadichina jeevitam antaa kallamundu cineemaareelugaa tirigindi. kalalonaina oohinchani eenaati sthitini chusukoni muchhatagaa navvukonnadu. veedhibadilo teacharuki appaginchina padyam gurtuku vachindi. mellagaa kooniraagamtho daanini vallistuu rivaalvingu chair loo itu atu tiragasagedu. 'siri taama vachina vachunu salalitamuga naarikela salilamu bhangin, siri taama boyina....'

 sadan breake padda karula aagipoyindi padyapaadam. tullipadi itu atu chusedu raju. springu dor teruchukoni raghavayya lopaliki vachedu. tanu lechi mamagari kurchi kalichesedu raju.
