
 సుబ్బుల్ని దగ్గరకు తీసుకుంటూ "అంతా సవ్యంగానే జరుగుతుంది. అనవసరంగా కలవరపడకు" అని ఓదార్చింది.

 "నాన్నగారు ఎక్కడ్నించి తెస్తారు? తెచ్చినా నేనీ పెళ్ళి చేసుకోను" వెక్కిళ్ళ మధ్యే సుబ్బులు అంది.

 "ఫరవాలేదు. సమస్యలు ఆలోచనా పరిధిని పెంచుతాయన్నమాట" అనుకుంది శ్రీజ.

 ఆ రాత్రి ఆ ఇంట్లో పెళ్ళి కళ పూర్తిగా పోయి చావు కళ తాండవించింది.

 అర్ధరాత్రి వేళ పెరట్లోంచి పెద్ద పెద్ద అరుపులూ, ఏడ్పులూ వినబడి శ్రీజకి మెలుకువ వచ్చింది.

 "అయ్యో సుబ్బులూ, ఎంత పని చేసావే? అప్పుడే నీకు నూరేళ్ళూ నిండిపోయాయనుకున్నావటే" అన్న బామ్మగారి శోకం వినిపించింది.

 శ్రీజ దిగ్గున లేచి పెరటి వైపు పరిగెత్తింది.


                               * * * *

 ఆ కాళరాత్రి కంకాళాలు నృత్యం చేస్తున్నట్లు బొప్పాయి చెట్లు అటూ ఇటూ ఊగుతున్నాయి. బావి తన గుండె నిండా దుఃఖాన్ని నింపుకుని బేలగా చూస్తోంది! అవిసి చెట్టు గుండెలు అవిసిపోయినట్టుగా నిలబడి చూస్తోంది. రేపు ఉదయానికి ఏం సంజాయిషీ ఇచ్చుకోవాలో అన్నట్లు చీకటి పశ్చాత్తాపంతో కుమిలిపోతోంది! చిటారు కొమ్మల్లో చిక్కుకున్న నక్షత్రం జాలిగా కళ్ళార్పుతూ మినుకు మినుకుమంటోంది.

 సుబ్బుల్ని బావిలోంచి తియ్యడం గగనం అయింది. మల్లేష్ ఆమెని భుజం మీద వేసుకొని తెచ్చి అరుగు మీద పడుకోబెట్టాడు. ఆడదానికి సాహసం పనికిరాదన్నారు పెద్దలు. మరి సుబ్బులుది సాహసమో లేక రేపటి గూర్చిన భయమో ఆమెకే తెలియాలి!

 "ఎంత పని చేసావే తల్లీ!" ఆమె తల్లిదండ్రులు గుండెలు బాదుకుని ఏడుస్తున్నారు.

 "నీళ్ళు కక్కించండి!" ఎవరో సలహా ఇచ్చారు.

 "అమ్మా, సుబ్బులూ కళ్ళు తెరు. సుబ్బలక్ష్మి తల్లీ.... అమ్మలూ!" అందరూ గోలగోలగా పిలుస్తున్నారు.

 శ్రీజ సినిమా చూస్తున్నట్టుగా పెళ్ళికని వేసిన పందిరి గుంజకి ఆనుకుని నిలబడి చూడసాగింది. ఆమెకి తిలక్ 'నీడలు'లో వ్రాసిన వాక్యాలు గుర్తొచ్చాయి.

 సగం సగం మనుషులు....

 భారతం భాగవతం చదువుతుంటారు

 పాపం పుణ్యం కేటాయిస్తారు

 డైలీ పేపర్లు తిరగేస్తారు

 జాలీగా వున్నట్లు నటిస్తారు

 చప్పబడిన నిన్నటి మాటల్నే మాట్లాడ్తుంటారు

 కల్లాకపటం తెలీని కబోది గుంపులు

 తమ చెట్టు కొమ్మని తామే నరుక్కునే అమాయకులు సంప్రదాయకులు!

 బామ్మగారు గొల్లుమని శోకాలు పెడ్తోంది.

 సుబ్బులిచేత నీళ్ళు కక్కించారు. ఆమె కొద్దిగా కదిలింది.

 "ఇంక ఫరవాలేదు.... గొడవ చెయ్యకండి.... కంగారు పడ్తుంది!" ఎదురింటి ఆచారిగారు హామీ ఇచ్చారు.

 సుబ్బులు తల్లిదండ్రులు ఆయన కాళ్ళమీద పడిపోయినంత పనిచేసారు!

 బుజ్జిగాడు కూడా పెద్దగా ఏడ్చేస్తున్నాడు. వనజాక్షి, ధనక్కా కళ్ళొత్తుకుంటున్నారు.

 సుబ్బలక్ష్మి కాలి పారాణి సగం చెరిగిపోయింది. గోరింటాకు దీపం వెలుతురులో సైతం ఎర్రగా మెరుస్తోంది!

 'మంచి మొగుడొస్తాడు శ్రీజకి!' సుబ్బులి మాటలు గుర్తొచ్చాయి. ఆమె చేతి మట్టిగాజులు చిట్లి, చెదిరిన ముత్యాల్లా అక్కడక్కడా పడివున్నాయి.

 సుబ్బలక్ష్మి నెమ్మదిగా కళ్ళు తెరిచింది.

 అప్పటిదాకా ఆతృత పడిన బామ్మగారు "ఎంత పని చేసావే పాపిష్టిదానా!" అంటూ తిట్లు మొదలెట్టింది.

 వనజాక్షి గబగబా హార్లిక్స్ కలిపి తీసుకొచ్చింది. ఓ గ్లాసు సుబ్బులి చేతా, మరోటి బామ్మగారిచేతా బ్రతిమాలి త్రాగించారు.

 "డబ్బు ఎక్కడి నుండి సర్దుబాటు చెయ్యాలా అని నేను తన్నుకుంటుంటే, మధ్యలో నువ్వీ ఉపద్రవం తెచ్చి పెడ్తావా? ఆయుష్షు ఉంది కాబట్టి బ్రతికిపోయావు. లేకపోతే ఎంత అప్రదిష్టా?" ఆమె తండ్రి ఏడ్చేస్తూ అన్నాడు.

 కామాక్షి కూతుర్ని కౌగిలించుకొని "నువ్వు పొతే మేము ఏమైపోవాలనే?" అని బావురుమంది.

 సుబ్బులు చెదిరిపోయింది. తల్లి భుజాన్ని బల్లిలా కరుచుకుపోయింది.

 "గండం గట్టెక్కింది. అంతవరకూ అదృష్టవంతులం. ఇంక జరగాల్సింది చూడండి" అన్నాడు ముసలాయన.

 subbulni daggaraku teesukuntu "antaa savyamgaane jarugutundi. anavasaramgaa kalavarapadaku" ani odaarchindi.

 "naannagaaru ekkadninchi testaaru? tecchina neenee pelli chesukonu" vekkilla madhye subbulu andi.

 "faravaledu. samasyalu alochana paridhini penchutaayannamaata" anukundi sreeja.

 aa raatri aa intlo pelli kala puurtigaa poyi chaavu kala taandavinchindi.

 ardharaatri vaela peratlonchi pedda pedda arupuluu, edpulu vinabadi srijaki melukuva vachindi.

 "ayyo subbuluu, entha pani chesave? appude neeku noorelluu nindipoyaayanukunnava" anna bammagari shokam vinipinchindi.

 sreeja digguna lechi perati vaipu parigettindi.


                               * * * *

 aa kaalaraatri kankaalaalu nrutyam chestunnatlu boppai chetlu atuu itoo oogutunnaayi. baavi tana gunde ninda dukkhanni nimpukuni belagaa chustondi! avisi chettu gundelu avisipoyinattugaa nilabadi chustondi. repu udayaaniki yem sanjaishi ichukovalo annatlu cheekati paschaattaapamto kumilipotondi! chitaaru kommallo chikkukunna nakshatram jaaligaa kallaarputuu minuku minukumantondi.

 subbulni bavilonchi tiyyadam gaganam ayindi. mallesh aameni bhujam meeda vesukoni tecchi arugu meeda padukobettadu. aadadaaniki saahasam panikiraadannaaru peddalu. mari subbuludi saahasamo leka repati goorchina bhayamo aameke teliyaali!

 "entha pani chesave talli!" aame tallidandrulu gundelu baadukuni edustunnaru.

 "neellu kakkinchandi!" evaro salaha icharu.

 "amma, subbuluu kallu teru. subbalakshmi talli.... ammaluu!" andaruu golagolaga pilustunnaru.

 sreeja sinima chustunnattugaa pellikani vesina pandiri gunjaki aanukuni nilabadi chudasagindi. aameki tilak 'needalu'loo vraasina vaakyaalu gurtochayi.

 sagam sagam manushulu....

 bhaaratam bhagavatam chaduvutuntaaru

 paapam punyam ketaayistaaru

 dily peparlu tiragestaaru

 jaliga vunnatlu natistaaru

 chappabadina ninnati matalne matladtuntaru

 kallakapatam teleeni kabodi gumpulu

 tama chettu kommani taame narukkune amaayakulu sampradaayakulu!

 bammagaru gollumani shokaalu pedtondi.

 subbulicheta neellu kakkinchaaru. aame koddigaa kadilindi.

 "inka faravaledu.... godava cheyyakandi.... kangaaru padtundi!" edurinti aachaarigaaru haami icharu.

 subbulu tallidandrulu aayana kaallameeda padipoyinanta panichesaaru!

 bujjigadu kuudaa peddagaa edchestunnadu. vanajakshi, dhanakka kallottukuntunnara.

 subbalakshmi kaali paaraani sagam cherigipoyindi. gorintaku deepam veluturulo saitam erraga merustondi!

 'manchi mogudostaadu srijaki!' subbuli maatalu gurtochayi. aame cheti mattigajulu chitli, chedirina mutyalla akkadakkada padivunnaayi.

 subbalakshmi nemmadigaa kallu terichindi.

 appatidaka aatruta padina bammagaru "entha pani chesave papishtidana!" antuu titlu modalettindi.

 vanajakshi gabagaba harlicks kalipi teesukochindi. oo glasu subbuli cheta, maroti bammagaricheta bratimali traaginchaaru.

 "dabbu ekkadi nundi sardubaatu cheyyala ani nenu tannukuntunte, madhyalo nuvvi upadravam tecchi pedtava? aayushshu undi kabatti bratikipoyavu. lekapothe entha apradishta?" aame tandri edchestu annadu.

 kamakshi koothurni kaugilinchukoni "nuvvu pothe memu emaipovalane?" ani bavurumandi.

 subbulu chediripoyindi. talli bhujanni ballila karuchukupoyindi.

 "gandam gattekkindi. antavarakuu adrushtavantulam. inka jaragaalsindi chudandi" annadu musalayana.