ఇటీవల ప్రబోధ్కుమార్ సన్యాల్ ‘యాత్రికుడు’ చదువుతుంటే ఎప్పుడో పాతిక, ముప్పయి ఏండ్ల క్రిందట చదివినట్లు నవలలోని పరిసరాలు గుర్తుచేసాయి. విచిత్రమేమంటే చదివిన విషయం నేను పూర్తిగా మర్చిపో యాను. 1986-89సంవత్సరాల మధ్య నేను, నా బాల్యమిత్రుడు అనువాద సాహిత్యంలో దొరికిన పుస్తకాలన్నీ విపరీతంగా చదివేవాళ్లం. నాకప్పుడది కేవలం ఒక మామూలు యాత్రాగ్రంథంలా అనిపించింది. ఇప్పుడు దానికి ముందు ‘జీవిత’ అనే విశేషణం చేర్చాలనిపిస్తుంది.అప్పుడెప్పుడో 1937లో ‘మహాప్రస్థానేర్ పథ్’ పేరుతో వెలువడిన ఈ బెంగాలీ నవలను విజయవాడ ప్రేమ్చంద్ పబ్లికేషన్స్ 1966లో తెలుగు చేసారు. అనువాదకులు మోతుకూరువెంకటేశ్వర్లు, సత్యప్రియాకాసుఖేల. ఆరోజుల్లో చార్ధామ్ యాత్ర కాలినడకన సాగేది. కొన్నిచోట్ల గుర్రాలమీద.ప్రబోధ్ కుమార్ సన్యాల్ గొప్ప దేశదిమ్మరి. ఆరుసార్లు భారతదేశ మంతా చుట్టబెట్టడమే కాకుండా రష్యా, అమెరికా, ఆసియా దేశాల్లో విస్తారంగా తిరిగాడు. నార్త్పోల్ మీదుగా నార్వేకి ప్రయాణించాడు. అప్పటి హిమాలయ పర్వత సానువుల్లోని గ్రామాల అణువ ణువు అతడికి తెలుసు. ‘దేవతాత్మ హిమాలయ’లో ఆ ప్రస్తావనలు కనిపి స్తాయి.ఇతని జీవితం అంతా సాహస యాత్రలతోటీ, రచన, జర్నలిజంతోటీ గడిచిపోయింది. ప్రియబాంధవి, అగ్ర గామి, అంకా-బాంకా (జ్వాలాముఖి), పుష్పధను, హసు-బాను, తేరోనెంబర్ బస్తి, కల్పాంత్, ఉత్తర హిమాలయ చరిత్ర వంటి ఆయన రచనల్లో కొన్ని తెలుగులోనికి వచ్చాయి.30 రోజులపాటు కాలినడకన నదులు, అరణ్యాలు, కుగ్రామాలు, తీర్థాల దుర్గమ మార్గాల మీదుగా సాగిన ఈ హిమాలయ యాత్రకీ, జీవిత ప్రయాణానికీ బేధమేమీ లేదని తెలుసుకొంటాడు, ఈ నవలలోని ప్రధానపాత్ర ఠాకూర్. విచిత్రమేమిటంటే తీర్థయాత్రికుల గుంపుతో కలిసి ప్రయాణిస్తూ, తీర్థయాత్రలు అసలైన యాత్రలు కావని భావించే నాస్తికుడితడు.‘‘మనం ఉన్నచోటే ఉండి, కూపస్థ మండూకంలాగా నాగరికత, సభ్యత అనే ఆధునిక మైకంలో గుడ్డివాళ్లమై ఉన్ననాడు, మన ఇంటికి అవతల, మన గ్రామానికి దూరంగా విశాలమైన ప్రపంచంలో, ఉదాత్తమైన జీవనముంటుందని తెలుసుకోలేము’’. ‘‘హీనమైన మన బ్రతుకులకు, తుచ్ఛమైన మన బుద్ధికి ఆవల ఊహించలేని ప్రేమను వెల్లడిచేసే ఆహ్వానముంటుందని మనం అనుకోము’’ యాత్రను ఆరంభించేముందు ఠాకూర్ అనుకొన్న మాటలివి. అధోఃనదీగర్భాలను, ఉత్తుంగ శిఖర మార్గాలను అధిగమించి వందలమైళ్లు ఆకలి, దప్పిక, రోగం, అలసటలతో సాగుతూ అతడు తనవెంట నీడలాగా మృత్యువు నడుస్తూ ఉండటం గమనిస్తాడు. యాత్ర ముగిసి కలకత్తా నగరానికి చేరాక ఠాకూర్కి యాత్రలో పొందిన దాని కంటే, పోగొట్టుకున్నదే ఎక్కువనే అవగాహన కలుగుతుంది. అతడు పొందినది సున్న. పోగొట్టుకొన్నదేమిటి?... సన్నిహితమైనవీ, ప్రియమైనవీ, బంధుత్వం, ప్రేమ, వాత్సల్యం, మాయ, మోహం, లోభమూ, కోరికలూ.మనుషుల వ్యక్తిత్వాల్లోని ఔచిత్యానౌచిత్యాలకు, వైరుధ్యాలకు విచలితుడై, వాటికతీతంగా మానవ సమత్వాన్ని చూడగలుగుతాడు. ఈ హిమాలయ యాత్రలో ఠాకూర్కి రెండు మూడు చోట్ల అతీంద్రియ, మానవాతీత అనుభవాలు గోచరిస్తాయి. అస్తినాస్తి విచికిత్సల పరంపరల మధ్య అతడిలోని ద్వంద్వాలకు యుద్ధం జరుగుతుంటుంది. కానీ అతడొక నిర్థారణకు రాడు.ఈ అనంత యాత్రాపథం చివరికి అతడిలోకి ప్రవేశపెట్టింది వైరాగ్యాన్ని. దీనికి మూలాలు అతడికి కొన్ని జీవిత సత్యాలు ఆ కాలిబాట నడకలో బోధపడతాయి. ‘‘వొంట్లోని నెత్తురంతా చెమటగా మారే ఈ యాత్రా గమనంలో ప్రతి రోజూ, ఆ ముందరి రోజును మరిచిపోవటం, ప్రతి ప్రభాతమూ ఒక నూతన జన్మఅని భావించటం’’, ‘‘ఏదో దుర్లభమైన వస్తువు కోసం అన్ని చోట్లా గాలిస్తాం. కాని, ఎక్కడా దొరకదు. ఒకవేపు ఆశ ప్రజ్వలిస్తూ ఉంటే ఇంకోవేపు నిరాశ ప్రతిబింబిస్తూ వుంటుంది. ఈ ఆశా నిరాశలే మానవ జీవితంలోని అసలు రహస్యం’’ ఆ యాత్రికుడికి ఎదురైన విషయాలు ఇవే. జీవితపథంలో రాకపోకలు, ఆశనిరాశలు, సుఖదుఃఖాలు, భోగవైరాగ్యాలు క్లేశాన్ని కలిగిస్తున్నట్లున్నా అవి బలాన్నిస్తూ ముందుకు సాగటానికి సహాయకారులవటం యాత్రికుడు తెలుసుకుంటాడు. ఈ మొత్తం నేపథ్యం నుండీ చివరికతడు పొందింది ముముక్షత్వం, వైరాగ్యం. ప్రపంచాన్నీ, ప్రకృతిని అతడు చూస్తూ వర్ణిస్తూ ముందుకు సాగుతుంటే అతడి అడుగులో అడుగువేస్తూ అతడి అంతరంగంతోపాటు మనమూ ఆ యాత్రానుభవం పొందుతుంటాం. -కాకుమాని శ్రీనివాసరావు80080 70775
iteevala prabodhkumar sanyal ‘yaatrikudu’ chaduvutunte eppudo paatika, muppai endla krindata chadivinatlu navalaloni parisaraalu gurtuchesayi. vichitramemante chadivina vishayam nenu puurtigaa marchipo yaanu. 1986-89samvatsaraala madhya nenu, naa balyamitrudu anuvaada saahityamlo dorikina pustakaalannii vipareetamgaa chadivevallam. naakappudadi kevalam oka maamuulu yaatraagranthamlaa anipinchindi. ippudu daaniki mundu ‘jeevita’ ane visheshanam cherchaalanipistundi.appudeppudo 1937loo ‘mahaprasthaner puth’ paerutho veluvadina ee bengali navalanu vijayavada premchand publications 1966loo telugu chesaru. anuvaadakulu mothukuruvenkateshwar, satyapriyaakaasukhela. aarojullo chardham yaatra kaalinadakana sagedi. konnichotla gurraalameeda.prabodh kumar sanyal goppa desadimmari. aarusaarlu bharatadesa mantaa chuttabettadame kakunda rashya, america, asia deshaallo vistaaramgaa tirigaadu. narthpol meedugaa narveki prayaaninchaadu. appati himalaya parvata saanuvulloni gramala anuva nuvu atadiki telusu. ‘devatatma himalaya’loo aa prastaavanalu kanipi staayi.itani jeevitam antaa saahasa yaatralatotii, rachana, jarnalijamtotii gadichipoyindi. priyabandhavi, agra gaami, anka-banka (jwaalaamukhi), pushpadhanu, hasu-baanu, teronember basti, kalpant, uttara himalaya charitra vanti aayana rachanallo konni telugulooniki vachayi.30 rojulapatu kaalinadakana nadulu, aranyaalu, kugraamaalu, teerthaala durgama maargaala meedugaa saagina ee himalaya yaatrakee, jeevita prayaanaanikii bedhamemee ledani telusukontaadu, ee navalaloni pradhaanapaatra taakuur. vichitramemitante teerthayaathrikula gumputho kalisi prayaanistuu, teerthayaathralu asalaina yaatralu kaavani bhavinche naastikuditadu.‘‘manam unnachote undi, koopastha manduukamlaagaa naagarikata, sabhyata ane aadhunika maikamlo guddivallamai unnanaadu, mana intiki avatala, mana graamaaniki dooramgaa visaalamaina prapanchamlo, udaattamaina jeevanamuntundani telusukolemu’’. ‘‘heenamaina mana bratukulaku, tuchchamaina mana buddhiki aavala oohinchaleni premanu velladichese aahvaanamuntundani manam anukomu’’ yaatranu aarambhinchemundu taakuur anukonna matalivi. adhohnadeegarbhaalanu, uttunga sikhara maargaalanu adhigaminchi vandalamaillu aakali, dappika, rogam, alasatalatho saagutuu atadu tanaventa needalaagaa mrutyuvu nadustuu undatam gamanistaadu. yaatra mugisi kalakatta nagaraniki cheraaka taakuurki yaatralo pondina daani kante, pogottukunnade ekkuvane avagaahana kalugutundi. atadu pondinadi sunna. pogottukonnademiti?... sannihitamainavii, priyamainavee, bandhutvam, prema, vaatsalyam, maaya, moham, lobhamuu, korikaluu.manushula vyaktitvaalloni auchityaanauchithyaalaku, vairudhyaalaku vichalithudai, vaatikateetamgaa manava samatvaanni chudagalugutaadu. ee himalaya yaatralo taakuurki rendu moodu chotla atindriya, maanavaatiita anubhavaalu gocharistaayi. astinaasti vichikitsala paramparala madhya atadilooni dwandvaalaku yuddham jarugutuntundi. cony atadoka nirthaaranaku raadu.ee ananta yaatraapatham chivariki atadiloki pravesapettindi vairaagyaanni. deeniki moolaalu atadiki konni jeevita satyaalu aa kalibata nadakalo bodhapadataayi. ‘‘vontlooni netturantaa chematagaa mare ee yatra gamanamlo prati roojoo, aa mundari rojunu marichipovatam, prati prabhaatamuu oka noothana janmaani bhaavinchatam’’, ‘‘edho durlabhamaina vastuvu kosam anni chotla galistam. kaani, ekkada dorakadu. okavepu aasha prajvalistuu unte inkovepu niraasa pratibimbistuu vuntundi. ee aashaa niraasale manava jeevitamlooni asalu rahasyam’’ aa yaatrikudiki eduraina vishayaalu ive. jeevithapathamlo rakapokalu, aasaniraasalu, sukhadukhaalu, bhogavairagyalu klesaanni kaligistunnatlunna avi balaannistuu munduku saagataaniki sahayakarulavatam yaatrikudu telusukuntaadu. ee mottam nepathyam nundi chivarikatadu pondindi mumukshatvam, vairagyam. prapanchaannii, prakrutini atadu chustuu varnistuu munduku saagutunte atadi adugulo aduguvestu atadi antarangamtopaatu manamuu aa yaatraanubhavam pondutuntam. -kakumani srinivasarao80080 70775