
  అక్కడి రత్నకంబళ్ల మీద రంగురంగుల చీరలు కట్టిన సుందరాంగులు సీతాకోక చిలుకల్లా పడుకుని వున్నారు. మధుపానోన్మత్తలైన వారు రతిక్రీడల్లో అలసిపొలసిపడి పున్నాడు. హంసలు నిద్రిస్తున్న తామరకొలనిల వుందా భవనం. వాళ్లందరికీ మధ్యపడుకుని వున్న రావణుడు చుక్కల్లో చంద్రునిలా వున్నాడు. విశలైన వారి ఆభరణాలు ఎగుడు దిగుడుగా పడి వున్నాయి. కొందరి అందెల పిక్కలదాకా ఎగబాకాయి. కొందరిఅందెలు పిక్కలదాకా ఎగబాకాయి. కొందరి హారాలు పక్కలకు వ్రేలాడాయి. కొందరికి ముత్యాల హారాలు నిద్రిస్తున్న తెల్లహంసల్లా వున్నాయి. కొందరి భూషణాలు జారిపోయిన మృదువైన అంగాలమీదా, కుచాలమీదా వాటి వత్తిడివల్ల కలిగిన నొక్కులు ఇంకా భూషణాలున్నట్లే కనిపిస్తున్నాయి. మత్తులోనూ, నిద్రలోనూ వున్న ప్రమదలు కొందరు రావణుని ముఖాలే అనుకుని సవతుల ముఖాలు చుంబిస్తున్నాయి. ఒకతె రొమ్ము మీద తలపెట్టుకుని ఒకటె పడుకుంది. దానిమీద చెయ్యివేసుకుని వేరొకతె పడుకుంది. దాని పిరుదులమీద తలపెట్టి ఒకతె పడుకుంది. దాని చేతులమీద తల ఉంచుకుని ఇంకొకతె నిద్రిస్తూంది. అలా కలగాపులగంగా పడుకుని వుండడం వల్ల ఏచెయ్యి ఎవరిదో, ఏ నగ ఎవరిదో , ఏ వస్త్ర్రం ఎవరిదో ఎవరిదో చెప్పడం కష్టంగా వుంది. వా రిలో రాచకన్యలు వున్నారు. అప్సరసలున్నారు. గంధర్వాంగనులున్నారు. రాక్షసకన్యలూ వున్నారు. వారినందరినీ రావణుడు యుద్దాల్లో పట్టితెచ్చాడు. అయినా వారందరికీ రావణునిమీద అమితమైన ప్రేమ.
  వారందరినీ చూశాడు హనుమంతుడు. ' వీరంతా రావణుడితో సుఖిస్తున్నారు. సీత కూడా రాముడితో ఇలాగే లుఖిస్తుంటే ఎంత బావుండేది? అనుకున్నాడు. మరిన్నీ, గుణవంతురాలైన సీతను ఈ రావణుడు పట్టితెచ్చాడే! అని విచారించాడు.
  ఇంకొకచోట హనుమంతునికి ఒక గొప్ప మంచం కనిపించింది. అది ఏనుగు దంతంతోనూ బంగారంతోనూ చేయబడింది.దానికగల శ్వేతఛ్చత్రం చంద్రబింబంలా మెరుస్తోంది. ఆ మంచం చుట్టూ నుంచొని అందాలొలికే అతివలు కొందరు వింజామరులు వీస్తున్నారు. దానిమీద పరడుకుని నిద్రలో మునిగి వున్నాడు. రావణుడు.మదగజంలా పడుకున్న రావణుణ్ని ఒక్క అడుగు వెనక్కు వేశాడు హనుమంతుడు.
 రావణుని భుజాలు ఇంద్రధ్వజాల్లా వున్నాయి. వాటిమీద వజ్రాయుధపు దెబ్బల గుర్తులూ, సుదర్శన చిహ్నాలు వున్నాయి. ఆ చేతులు పడకమీదికి పాకుతున్న అయిదు తలలత్రాచుల్లా వున్నాయి.అవి మందర పర్వతగుహల్లో నిద్రిస్తున్న విషసర్పాల్లా' వున్నాయి.
  రత్నాలు పొదిగిన అతని కిరీటం నిద్రలో పక్కకి ఒరిగి వుంది. రత్నకుండల కాంతులు చెక్కిళ్లమీద తాండవిస్తున్నాయి. అతని వక్షస్థలం రక్తచందనంతోనూ, చంద్రహారాలతోనూ మల్లెదండలతోనూ, ముత్యాల పేర్లతోనూ నిండి వుంది. కాలసర్పం బుసలు కొట్టేస్తున్నాయి. అతని ఉచ్చ్వాస విశ్వాసలు. అతడు గంగానదిలో పడుతున్న మదగజంలా వున్నాడు. అతని భార్యలు చంద్రబింబాల్లా అతని కాళ్లకింద పడుకుని వున్నారు. వారిలో ఒకతే నృత్యభంగిమలో నిద్రించింది. మరొకతె నావను చుట్టబెట్టుకున్న పద్మలతలూ వీణను కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తూంది. చంటిపిల్లను పక్కలో పెట్టుకుని నిద్రస్తున్నట్టు ఒకతె మడుకం అనే వాద్యాన్ని చంకలో పెట్టుకుని నిద్రిస్తూంది. ఒకతె చిరకాలానికి చేజిక్కిన ప్రియుణ్ణి కౌగిలించుకున్నట్లు పటహాన్ని కౌగిలించుకుంది. వేరొకతె కామోద్రేకంతో ఏకాంతాన కాముకుణ్ణి కౌగలించుకున్నట్లు వీణను కౌగలించుకుంది. ఒకతె బంగార కామోద్రేకంతో ఏకాంతాన కాముకుణ్ణి కౌగిలించుకున్నట్లు కౌగిలించుకుంది. ఒకతె బంగారు కుండల్లాటి తన పాలిండ్లను తానే పట్టుకుని పడుకుంది. ఇంకొక లతాంగి మరో చంద్రవదనను కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తూంది.
  వారందరిమధ్య ఘనమైన ప్రత్యేక శయ్యమీద మరొక అతివ నిద్రిస్తూంది. ఆ ఇంతటికీ ఆమె శోభ కలిగిస్తూంది. స్వర్ణమూర్తిలా వున్న ఆ యువతి మండోదరి. ఆ రూపమూ, ఆ సొగసూ చూసి ఆమె సీత అనుకున్నడు హనుమంతుడు.ఎగిరి గంతులు వేశాడు. చిందులు తొక్కాడు. స్థంబం తగిలి క్రింద పడిపోయేంతపని అయింది.
  అలా ఎగిరి గంతులు వేస్తున్న హనుమంతునికి చప్పున ఒక ఆలోచన వచ్చింది. "సీత రాముని బాసి నిద్రించదు. భుజించదు. అలంకరించుకోదు. మద్యం పుచ్చుకోదు. (న రామేణ వియుక్తసా రోస్వప్తుమర్హతి భామినీ, నభోకుం నాప్యలంకర్తుం నపాన ముపన సేవితుమ్) కనుక ఈ స్త్ర్రీ యెవరోగాని సీత కాదు." అని నిశ్చయించుకొని సీత కనిపించలేదని మళ్లీ దుఃఖించాడు. పానశాలలో వెతకడానికి బైల్దేరాడు.
 ఆ పానశాలలోని పదార్దాలు లేవు.అక్కడ అన్ని రకాల మాంసాలూ, మద్యాలూ వున్నాయి. ఫలజాతులు, పూలు,పూల దండలూ గుట్టలుగా పడివున్నాయి. సాగరమధన కాలంలో పుట్టిన మద్యం అంతా బంగారు గాజుల్లోను, వెండి గాజుల్లోను వుంది. కొన్ని కలశంలలో సగం సగం పుచ్చుకున్న మద్యంవుంది. కొన్ని పాత్రల్లో పోసినమద్యం పోసినట్లేవుంది. కొన్ని పానపాత్రలు బద్దలైనాయి. కొన్ని దొర్లుతున్నాయి. అక్కడి యువతులలో కొందరు ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుని పడుకుని వుండగా కొందరు విడిపోయిన తమ బట్టలు విడిపోయింది. కూడా తెలియకుండా నిద్రపోయారు. వారి సన్నని వలిపాలూ పూరేకులూ వారి నిట్టూర్పుగాలులకు కదులుతున్నాయి.అలా పడుకున్న వారిలో కొందరు నల్లగాని, కొందరి పసిడిఛాయ గలవారూ,కొందరు ఛామనఛాయ గలిగినవున్నా అందరూ మంచి వయసులో వున్నారు. ఇటు నిద్రవల్లా అటు మద్యపానంవల్లా స్పృహ లేకుండా పడివున్న ఆ వనితలు వెదజల్లబడిన తామరాకలువల్లా వున్నారు.
  హనుమంతుడు రావణాంతఃపురం అంతా వెదికాడు. ఇలా పర స్త్ర్రీలను పరికించడం తనకు ధర్మమేనా? అని ఆలోచించడా హనుమంతుడు. "అయితే నేను వారిని బుద్దిపూర్వకంగా చూడలేదు.వీరిని చూడ్డంవల్ల నా మనస్సులో కలవరపాటు లేదు. ఏ ఇంద్రియం పనిచేయాలన్నా మనస్సు పనిచేయాలి. నా మనస్సు నిర్మలంగానే వుంది" అని ధైర్యం తెచ్చుకున్నాడు.
  రామాయణంలో ఆరు కాండలున్నాయి. ఉత్తరకాండ సహితంగా ఏడుకాండలు అవుతాయి. కాండాలన్నింటికి కథ జరిగిన ప్రదేశాన్ని బట్టి గాని, ప్రధాన సంఘటనలను బట్టిగాని పేర్లు పెట్టడం జరిగింది. రాముడు బాలుడుగా వున్నప్పుడు కథ బాలకాండ. అయోధ్యలో జరిగింది అయ్యోద్యకాండ. అడవిలో జరిగింది. అరణ్యకాండ. కిష్కింధలో జరిగింది కిష్కింధకాండ.యుద్ధం జరిగింది యుద్ధకాండ.పట్టాభిషేకం తరువాత జరిగిన కథ అత్తర కాండ.
 సుందరకాండ అలాకాదు. అది జరిగిన స్థలం లంక. ఇది లంకా కాండ కావాలి కాని దీనికి సుందరకాండ అని పేరు పెట్టాడు.ఎంచాతంటె ఈ కాండ సుందరం అయింది.అందమైనది. సొగసయినది. సోయగంగలది.
  సుందరకాండలో కథ తక్కువ వర్ణన లెక్కువ. కవి ఈ కాండము వర్ణనలతో నింపేశాడు. సుందరమూ, సులభమూ,మనోహరమూ అయిన వర్ణనలున్నాయి ఇందులో.ఇందులోని కవిత రమ్యం అయింది.మృదువయింది.మధురమైనది. మనసును దోసుకునేది.
  సుందరకాండలోని కవితలు అనేకమంది మహా కవులను అకర్షించాయి. ఈ కవితలో ప్రభావితం అయిన కవుల వర్ణనలు అనేకమంది సంస్కృత మహాకవులు కావ్యాల్లో కనిపిస్తాయి.అశ్వఘోఘుని బుద్దచరితంలోని అంతఃపుర వర్ణన రావణుని అంతఃపురాన్ని తలపింపచేస్తుంది. వాల్మీకి కవికుల గరువు. అతనిని అనుసరించని కవిలేడు. కాళిదాసాదులే అతన్ని అనుసరించారు.
  రావణే సుఖ సంవిష్టే తాస్త్ర్రియో వివిధ ప్రభాః
  జ్వలంతం కాంచానా దీపాః ప్రైక్షంతా నిమిషా ఇవ.
  రావణుడు నిద్రించాడు దీపాలు నిశ్చలంగా వెలుగుతున్నాయి.అని చెప్పడాన్కి ఎంత సొగసుగా చెప్పుతున్నాడో చూడండి.

  akkadi ratnakamballa meeda rangurangula cheeralu kattina sundaraangulu seetaakoka chilukallah padukuni vunnaru. madhupaanoonmattalaina vaaru ratikreedallo alasipolasipadi punnadu. hamsalu nidristunna taamarakolanila vunda bhavanam. vaallandarikii madhyapadukuni vunna ravanudu chukkallo chandrunila vunnadu. visalaina vaari aabharanaalu egudu digudugaa padi vunnayi. kondari andela pikkaladaka egabakayi. kondariandelu pikkaladaka egabakayi. kondari haaraalu pakkalaku vrelaadaayi. kondariki mutyaala haaraalu nidristunna tellahamsalla vunnayi. kondari bhuushanaalu jaaripoyina mruduvaina angalameeda, kuchalameeda vaati vattidivalla kaligina nokkulu inka bhushanalunnatle kanipistunnaayi. mattuloonuu, nidraloonuu vunna pramadalu kondaru ravanuni mukhale anukuni savatula mukhalu chumbistunnayi. okate rommu meeda talapettukuni okate padukundi. daanimeeda cheyyivesukuni verokate padukundi. daani pirudulameeda talapetti okate padukundi. daani chetulameeda tala unchukuni inkokate nidristuundi. alaa kalagaapulagamgaa padukuni vundadam valla echeyyi evarido, e naga evarido , e vastrram evarido evarido cheppadam kashtamgaa vundi. waa rilo rachakanyalu vunnaru. apsarasalunnaru. gandharvaanganulunnaaru. raakshasakanyaluu vunnaru. vaarinandarinii ravanudu yuddaallo pattitechhaadu. aina vaarandarikee raavanunimeeda amitamaina prema.
  vaarandarinee chushadu hanumantudu. ' veerantaa raavanuditoe sukhistunnaru. seetha kuudaa ramuditho ilaage lukhistunte entha bavundedi? anukunnadu. marinnee, gunavanturaalaina seetanu ee ravanudu pattitechade! ani vichaarinchaadu.
  inkokachota hanumantuniki oka goppa mancham kanipinchindi. adhi enugu dantamtoonuu bangaaramtoonuu cheyabadindi.daanikagala swetachatchram chandrabimbamla merustondi. aa mancham chuttu nunchoni andaalolike ativalu kondaru vinjaamarulu veestunnaaru. daanimeeda paradukuni nidralo munigi vunnadu. ravanudu.madagajamla padukunna raavanunni okka adugu venakku vaesaadu hanumantudu.
 ravanuni bhujalu indradhwajalla vunnayi. vaatimeeda vajraayudhapu debbala gurtuluu, sudarsana chihnalu vunnayi. aa chetulu padakameediki paakutunna ayidu talalatrachulla vunnayi.avi mandara parvataguhallo nidristunna vishasarpalla' vunnayi.
  ratnaalu podigina athani kireetam nidralo pakkaki origi vundi. ratnakundala kaantulu chekkillameeda taandavistunnaayi. athani vakshasthalam raktachandanamtoonuu, chandrahaaraalatoonuu malledandalatoonuu, mutyaala paerlathoonuu nindi vundi. kaalasarpam busalu kottestunnayi. athani uchhwasa vishwaasalu. atadu gangaanadilo padutunna madagajamla vunnadu. athani bhaaryalu chandrabimballa athani kaallakinda padukuni vunnaru. vaarilo okathe nrutyabhangimalo nidrinchindi. marokate naavanu chuttabettukunna padmalataluu veenanu kaugilinchukuni nidristuundi. chantipillanu pakkalo pettukuni nidrastunnattu okate madukam ane vaadyaanni chankalo pettukuni nidristuundi. okate chirakaalaaniki chejikkina priyunni kaugilinchukunnatlu patahaanni kaugilinchukundi. verokate kamodrekanto ekaantaana kaamukunni kaugalinchukunnatlu veenanu kaugalinchukundi. okate bangara kamodrekanto ekaantaana kaamukunni kaugilinchukunnatlu kaugilinchukundi. okate bangaaru kundallati tana paalindlanu taane pattukuni padukundi. inkoka lataangi maro chandravadananu kaugilinchukuni nidristuundi.
  vaarandarimadhya ghanamaina pratyeka sayyameeda maroka ativa nidristuundi. aa intatikee aame shobha kaligistuundi. swarnamoorthilaa vunna aa yuvati mandodari. aa roopamuu, aa sogasuu chusi aame seetha anukunnadu hanumantudu.egiri gantulu vaesaadu. chindulu tokkaadu. sthambam tagili krinda padipoyentapani ayindi.
  alaa egiri gantulu vestunna hanumantuniki chappuna oka aalochana vachindi. "seetha ramuni basi nidrinchadu. bhujinchadu. alankarinchukodu. madyam puchukodu. (na ramena viyuktasa roswaptumarhati bhamini, nabhokum naapyalankartum napaana mupana sevitum) kanuka ee strri yevarogaani seetha kaadu." ani nischayinchukoni seetha kanipinchaledani malli dukkinchaadu. paanasaalalo vetakadaaniki bailderadu.
 aa paanasaalalooni padaardaalu levu.akkada anni rakala maamsaaluu, madyaaluu vunnayi. phalajaatulu, poolu,poola dandaluu guttalugaa padivunnaayi. saagaramadhana kaalamlo puttina madyam antaa bangaaru gaajullonu, vendi gaajullonu vundi. konni kalasamlalo sagam sagam puchukunna madyamvundi. konni paatrallo posinamadyam posinatlevundi. konni paanapaatralu baddalainaayi. konni dorlutunnaayi. akkadi yuvatulalo kondaru okarinokaru aalinganam chesukuni padukuni vundagaa kondaru vidipoyina tama battalu vidipoyindi. kuudaa teliyakunda nidrapoyaaru. vaari sannani valipaaluu puuraekuluu vaari nittoorpugaalulaku kadulutunnayi.alaa padukunna vaarilo kondaru nallagaani, kondari pasidichaaya galavaaruu,kondaru chamanachaya galiginavunna andaruu manchi vayasulo vunnaru. itu nidravalla atu madyapanamvalla spruha lekunda padivunna aa vanitalu vedajallabadina tamarakaluvalla vunnaru.
  hanumantudu ravanantahpuram antaa vedikaadu. ilaa para strreelanu parikinchadam tanaku dharmamena? ani alochinchada hanumantudu. "ayithe nenu vaarini buddipurvakamgaa chudaledu.veerini chuddamvalla naa manassulo kalavarapatu ledu. e indriyam panicheyaalannaa manassu panicheyaali. naa manassu nirmalangaane vundi" ani dhairyam tecchukunnadu.
  ramayanamlo aaru kandalunnayi. uttarakanda sahitamgaa edukandalu avtayi. kaandaalannintiki katha jarigina pradesaanni batti gaani, pradhaana sanghatanalanu battigaani paerlu pettadam jarigindi. ramudu baluduga vunnappudu katha balakanda. ayodhyalo jarigindi ayyodyakanda. adavilo jarigindi. aranyakanda. kishkindhalo jarigindi kishkindhakanda.yuddham jarigindi yuddakanda.pattabhishekam taruvaata jarigina katha attara kaanda.
 sundarakanda alaakaadu. adhi jarigina sthalam lanka. idhi lanka kaanda kavali kaani deeniki sundarakanda ani paeru pettaadu.enchaatante ee kaanda sundaram ayindi.andamainadi. sogasayinadi. soyagangaladi.
  sundarakandalo katha takkuva varnana lekkuva. kavi ee kaandamu varnanalatho nimpesadu. sundaramuu, sulabhamuu,manoharamuu ayina varnanalunnaayi indulo.indulooni kavita ramyam ayindi.mruduvayindi.madhuramainadi. manasunu dosukunedi.
  sundarakaandaloni kavitalu anekamandi mahaa kavulanu akarshinchaayi. ee kavitalo prabhaavitam ayina kavula varnanalu anekamandi samskruta mahakavulu kaavyaallo kanipistaayi.ashwaghoghuni buddacharitamloni antahpura varnana ravanuni antahpuraanni talapinpachestundi. valmiki kavikula garuvu. atanini anusarinchani kaviledu. kaalidaasaadule atanni anusarinchaaru.
  ravane sukha samvishte tastrrio vividha prabha
  jwalantam kanchana deepah praikshantaa nimisha iva.
  ravanudu nidrinchaadu deepaalu nischalamgaa velugutunnaayi.ani cheppadaanki entha sogasugaa chepputunnado chudandi.