1947–1948 మధ్య రాజ్యేతర సాయుధ బలగాలు అన్నివైపులా తమ తమ పోరాటాల పేరుతో హింసకి పాల్పడ్డాయి. రాజ్యేతర సాయుధ బలగాలన్నీ ప్రమాదభరితమే అయినప్పుడు కేవలం రజాకార్ల హింస గురించే అప్పుడూ, ఇప్పుడూ ఎక్కువగా రాశారు. సులువనేగా?హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని భారత దేశంలో కలిపిన తీరుని ఇరుకు జాతీయవాద పరిధి నుండి బయటకి తెచ్చి అది విలీనమా, విమోచనమా లేక విద్రోహమా అన్న సందిగ్ధాన్ని 2009లో మొదలయిన తెలంగాణ రాష్ట్ర పోరాట సందర్భం లేవనెత్తింది. ప్రజాస్వామిక తెలంగాణ కోరే వారందరూ విద్రోహంతో మొదలయ్యి నెమ్మదిగా విలీనమే అన్న వాదనకి రాజీ పడితే, విమోచన వాదానికి దాసోహం అయిన వారు ఒక పట్టాన దాన్ని వదలలేక పోతున్నారు. తెలంగాణ ప్రజల పోరాట స్ఫూర్తికి ప్రతీకలయిన భూస్వామ్య వ్యతిరేక తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం, నక్సలైటు ఉద్యమాలని పక్కన పెట్టేసి, హైదరాబాదు రాజ్యంలో 1947–1948 మధ్య జరిగిన నిజాం ప్రభుత్వ వ్యతిరేక పోరాటంపై, ఆ సమయంలో రజాకార్లని వ్యతిరేకించిన తీరుపై మన దృష్టిని కేంద్రీకరించాలని వీరి ఆరాటం. క్షీణించిన రాచరిక వ్యవస్థపై కొత్త జాతి-రాజ్య (Nation State) విజయంగా మాత్రమే చూడవలసిన ఈ ఘటనని ‘ముస్లిం రాజు, ముస్లిం ప్రజల’పై ‘హిందువుల ప్రజాస్వామ్య’ విజయంగా చిత్రీకరించాలని వీరి ప్రయత్నం. అయితే చరిత్రని ఇలా పాక్షికంగా గుర్తుంచుకోలేం. గడచిన డెబ్బై ఏళ్లలో రజాకార్ల వ్యతిరేకత, వారి జ్ఞాపకం, దాని కేంద్రంగా చేసుకున్న చరిత్ర రచనలు, ఆ రెండిటినీ బలపరిచే సంస్కృతి ముస్లిం వ్యతిరేకతకు, హింసాత్మక పరిణామాలకు దారితీసాయి. వాటన్నింటినీ పరిశీలిస్తే, విమోచన వాదం కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు, సంబంధాల నిర్మాణానికి ఎంత మాత్రం ఉపయోగపడదని అర్థమవుతుంది.మొదటగా కొన్ని వాస్తవాలు ప్రస్తావించాలి. కిశోరీలాల్ నీలకంఠ్ నవల ‘రజాకార్’లో వర్ణించినట్లు లేదా అనేక మంది ప్రచారం చేసినట్లు రజాకార్లు హైదరాబాదు రాజ్యంలో దశాబ్దాల తరబడి లేరు. కేవలం సంవత్సరం – 1947 నుండి 1948 మధ్య మాత్రమే వున్నారు. 1927లో పుట్టిన ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ 1936 వరకు హైదరాబాదు రాజ్యంలో ఒక మత సంస్కరణ సంస్థగా, ముస్లిం వర్గాల మధ్య ఐక్యత తీసుకురావటానికి, స్త్రీల చదువు, ముస్లింలలో రాజకీయ అవగాహన, ఒక రకంగా చెప్పాలంటే, ఆంధ్ర మహాసభ తీరులోనే పనిచేసింది. 1935లో భారత ప్రభుత్వ చట్టం వచ్చి ఎన్నికలు మొదలయిన తరువాత, హైదరాబాదు రాజ్యంలో రాజకీయ సంస్కరణల కోసం, బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం కోసం హైదరాబాదు రాష్ట్ర కాంగ్రెసుతోనూ, నిజాం ప్రభుత్వంతోనూ అనేక చర్చలు జరిపింది. ఈ చర్చలు 1944 వరకు కొనసాగాయి. 1946–47ల మధ్య పరిమిత ఓట్ల ఎన్నికలలో పాల్గొని, మంత్రివర్గంలో దళిత మంత్రులతో కలిసి పనిచేసింది. 1947లో బ్రిటిషు వారు భారత దేశానికి స్వతంత్రం ప్రకటించిన తరువాత, శాంతి భద్రతలు పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమైన హైదరాబాదు రాజ్యంలో పోలీసులకి సహాయ పడటానికి ఆ పార్టీ అధ్యక్షుడు స్వచ్ఛంద రక్షణ దళం వుండాలని ప్రతిపాదించాడు. హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని పరిరక్షించాలన్న ఆకాంక్షతో ఇటువంటి దళాన్ని సమర్థించిన వారిలో బి. శ్యామసుందర్ కూడా వున్నారు. ఇటువంటి ఆకాంక్ష అప్పట్లో అనేక మందిలో ఉందనటానికి నిదర్శనం వీరిలో ముస్లింలే కాక, దళితులు, బహుజనులు, రెడ్డి కులాల వారు కూడా వున్నారని చారిత్రకంగా రికార్డు చేయబడి వుంది. దీనికి నిజాం ప్రభుత్వం సహాయం చేసిందా, లేదా అన్నది ఇప్పటికీ తేలని చర్చ. అయితే ఈ రజాకార్లలో చాలామందికి కర్రలు, కత్తులు తప్ప తుపాకులు లేవని అటువంటి వారు హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని భారత సైన్యం నుండి రక్షిస్తారనుకోవటం హాస్యాస్పదమని బీబీసీ, టైమ్స్ పత్రికల జర్నలిస్టులు రాసారు. కానీ తెలంగాణ గ్రామాలలో రెడ్డి దొరలు ఇటువంటి వారిని ప్రయివేటు సైన్యంగా వాడుకుని కమ్యూనిస్టు ఉద్యమకారులని, కొంత మేరకి కాంగ్రెసు వారిని భయభ్రాంతులని చెయ్యటానికి, చంపటానికి వాడుకున్నారనేది వాస్తవం. ఈ భయం వల్ల రెండు, మూడు లక్షల మంది ప్రజలు హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని వదిలి కొంత కాలం వేరే ప్రాంతాలకి వలస వెళ్లారనేది కూడా వాస్తవమే. దీనికి మందుముల నరసింగరావు, పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య పుస్తకాలే సాక్ష్యాలు. వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి రాసిన గంగు నవల కూడా దీనికి అద్దం పడుతుంది.అయితే, జరిగిన దమనకాండ, హింస గురించిన సమాచారం ఎంతమేరకు సహేతుకమైనదో, ఎంతమేరకు అసత్య ప్రచారంలో ఉన్నదో అన్నది చర్చనీయాంశం. ఒక పక్క భారత సైన్యం కాంగ్రెసు వాదులని, ఆర్య సమాజ్ వారినీ, హైదరాబాదు రాజ్య సరిహద్దుల్లో ‘సరిహద్దు కేంపులలో’ పెట్టి, తుపాకులు, శిక్షణ ఇచ్చి సరిహద్దు గ్రామాల ప్రజలపై దాడులు జరిపి, వాటిని రజాకార్ల హింసగా ప్రచారం చేసిందనటానికి అనేక సాక్ష్యాలున్నాయి. ప్రజలపై జరిపే దాడుల్ని కూడా విమోచన పోరాటంలో కలిపెయ్యటంలో వున్న అనర్థాన్ని మనమింకా అర్ధం చేసుకోలేదనిపిస్తుంది. రజ్వీని, ఇత్తెహాదుని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన అప్పటి ఔరంగాబాదు కలెక్టరు మొహమ్మద్ హైదర్ 2012లో వచ్చిన ‘అక్టోబర్ కూ’ అన్న తన జ్ఞాపికలో ఈ విషయం గురించి వివరంగా రాసారు. సరిహద్దు గ్రామాల్లో నివసించిన కుటుంబాలకి ఇప్పటికీ ఆ ‘స్వతంత్ర పోరాట యోధులు’ తమపై రాత్రులు జరిపిన ఆ దాడులు బాగా జ్ఞాపకమే. హైదరాబాదు చరిత్రపై వచ్చిన అనేక సాధికారిక పుస్తకాల్లో హైదరాబాదు స్వాతంత్ర పోరాట యోధులు చేసిన అల్లర్లు, దాడుల గురించి బాహాటంగానే రాసారు. నిజమైన రజాకార్ల దాడుల్ని తెలంగాణ గ్రామాల్లో తిప్పికొట్టిన ఉదంతాలు సాయుధ పోరాట లిఖిత చరిత్రలోనూ మనకి చాలానే కనిపిస్తాయి. మరోపక్క, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకర్తలు రజాకార్లన్న అనుమానంతో అమాయకులైన ముస్లింలని చంపిన సంఘటనలు ఉన్నాయని స్వయంగా రావి నారాయణరెడ్డి, భీంరెడ్డి నరసింహారెడ్డి వంటి పెద్ద నాయకులే ఒప్పుకున్నారు. అంటే, 1947–1948 మధ్య రాజ్యేతర సాయుధబలగాలు అన్నివైపులా తమ తమ పోరాటాల పేరుతో హింసకి పాల్పడ్డాయి. రాజ్యేతర సాయుధబలగాలన్నీ ప్రమాదభరితమే అయినప్పుడు కేవలం రజాకార్ల హింస గురించే అప్పుడూ, ఇప్పుడూ ఎక్కువగా రాయబడింది. సులువనేగా?ఆ సమయంలో అన్నిరకాల సాయుధబలగాలు చేసిన హింసగురించి దొరికిన సాధికారిక సాక్ష్యాధారాలని పోల్చిచూస్తే ఆ తరువాత రాసిన అనేక చరిత్రరచనల్లో రజాకార్లవల్ల జరిగిన హింసని ఎక్కువచేసి చూపించారని తెలుస్తుందని, రజాకార్లు చేసే హింసపై వచ్చినకథనాలు అప్పుడేపుట్టిన భారతరాజ్యానికి హైదరాబాదు రాజ్యంపైకి సైన్యాన్ని పంపటానికి ప్రధాన కారణంగా ఉపయోగపడ్డాయి అని, సునీల్ పురుషోత్తం అనే చరిత్రకారుడు సాధికారంగా వివరించారు. భారత ప్రభుత్వం ఆ సమయంలో హైదరాబాదుపై విడుదల చేసిన శ్వేత పత్రం చూస్తే, సాధారణ ప్రజలకు పోలీసుల నుంచి ఎదురయిన రోజువారీ వేధింపులు ఎక్కువగా, రజాకార్ల హింస తక్కువగా ఉంటుంది. ఇలా సైనికప్రయోగం చేసి ‘హైదరాబాదు రాజ్య విముక్తి’ కోసం ‘రజాకార్లని అణచివేయటాన్ని’ రాజకీయ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించుకున్న ఘనత భారత జాతి-రాజ్యానికి దక్కుతుంది. ఇలా, అప్రమేయంగా, రజాకార్లఅణచివేత సిద్ధాంతాన్ని అనేక రకాల రాజకీయ ప్రయోజనాలకు వాడుకోవటానికి నాంది పలికింది కూడా.(మిగతా భాగం రేపటి సంచికలో)డాక్టర్ ఏ. సునీతహైదరాబాదు రాజ్యాన్ని భారత దేశంలో కలిపిన తీరుని ఇరుకు జాతీయవాద పరిధి నుండి బయటకి తెచ్చి అది విలీనమా, విమోచనమా లేక విద్రోహమా అన్న సందిగ్ధాన్ని 2009లో మొదలయిన తెలంగాణ రాష్ట్ర పోరాట సందర్భం లేవనెత్తింది. ప్రజాస్వామిక తెలంగాణ కోరే వారందరూ విద్రోహంతో మొదలయ్యి నెమ్మదిగా విలీనమే అన్న వాదనకి రాజీ పడితే, విమోచన వాదానికి దాసోహం అయిన వారు ఒక పట్టాన దాన్ని వదలలేక పోతున్నారు. తెలంగాణ ప్రజల పోరాట స్ఫూర్తికి ప్రతీకలయిన భూస్వామ్య వ్యతిరేక తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం, నక్సలైటు ఉద్యమాలని పక్కన పెట్టేసి, హైదరాబాదు రాజ్యంలో 1947–1948 మధ్య జరిగిన నిజాం ప్రభుత్వ వ్యతిరేక పోరాటంపై, ఆ సమయంలో రజాకార్లని వ్యతిరేకించిన తీరుపై మన దృష్టిని కేంద్రీకరించాలని వీరి ఆరాటం. క్షీణించిన రాచరిక వ్యవస్థపై కొత్త జాతి-రాజ్య (Nation State) విజయంగా మాత్రమే చూడవలసిన ఈ ఘటనని ‘ముస్లిం రాజు, ముస్లిం ప్రజల’పై ‘హిందువుల ప్రజాస్వామ్య’ విజయంగా చిత్రీకరించాలని వీరి ప్రయత్నం. అయితే చరిత్రని ఇలా పాక్షికంగా గుర్తుంచుకోలేం. గడచిన డెబ్బై ఏళ్లలో రజాకార్ల వ్యతిరేకత, వారి జ్ఞాపకం, దాని కేంద్రంగా చేసుకున్న చరిత్ర రచనలు, ఆ రెండిటినీ బలపరిచే సంస్కృతి ముస్లిం వ్యతిరేకతకు, హింసాత్మక పరిణామాలకు దారితీసాయి. వాటన్నింటినీ పరిశీలిస్తే, విమోచన వాదం కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు, సంబంధాల నిర్మాణానికి ఎంత మాత్రం ఉపయోగపడదని అర్థమవుతుంది.మొదటగా కొన్ని వాస్తవాలు ప్రస్తావించాలి. కిశోరీలాల్ నీలకంఠ్ నవల ‘రజాకార్’లో వర్ణించినట్లు లేదా అనేక మంది ప్రచారం చేసినట్లు రజాకార్లు హైదరాబాదు రాజ్యంలో దశాబ్దాల తరబడి లేరు. కేవలం సంవత్సరం – 1947 నుండి 1948 మధ్య మాత్రమే వున్నారు. 1927లో పుట్టిన ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ 1936 వరకు హైదరాబాదు రాజ్యంలో ఒక మత సంస్కరణ సంస్థగా, ముస్లిం వర్గాల మధ్య ఐక్యత తీసుకురావటానికి, స్త్రీల చదువు, ముస్లింలలో రాజకీయ అవగాహన, ఒక రకంగా చెప్పాలంటే, ఆంధ్ర మహాసభ తీరులోనే పనిచేసింది. 1935లో భారత ప్రభుత్వ చట్టం వచ్చి ఎన్నికలు మొదలయిన తరువాత, హైదరాబాదు రాజ్యంలో రాజకీయ సంస్కరణల కోసం, బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం కోసం హైదరాబాదు రాష్ట్ర కాంగ్రెసుతోనూ, నిజాం ప్రభుత్వంతోనూ అనేక చర్చలు జరిపింది. ఈ చర్చలు 1944 వరకు కొనసాగాయి. 1946–47ల మధ్య పరిమిత ఓట్ల ఎన్నికలలో పాల్గొని, మంత్రివర్గంలో దళిత మంత్రులతో కలిసి పనిచేసింది. 1947లో బ్రిటిషు వారు భారత దేశానికి స్వతంత్రం ప్రకటించిన తరువాత, శాంతి భద్రతలు పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమైన హైదరాబాదు రాజ్యంలో పోలీసులకి సహాయ పడటానికి ఆ పార్టీ అధ్యక్షుడు స్వచ్ఛంద రక్షణ దళం వుండాలని ప్రతిపాదించాడు. హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని పరిరక్షించాలన్న ఆకాంక్షతో ఇటువంటి దళాన్ని సమర్థించిన వారిలో బి. శ్యామసుందర్ కూడా వున్నారు. ఇటువంటి ఆకాంక్ష అప్పట్లో అనేక మందిలో ఉందనటానికి నిదర్శనం వీరిలో ముస్లింలే కాక, దళితులు, బహుజనులు, రెడ్డి కులాల వారు కూడా వున్నారని చారిత్రకంగా రికార్డు చేయబడి వుంది. దీనికి నిజాం ప్రభుత్వం సహాయం చేసిందా, లేదా అన్నది ఇప్పటికీ తేలని చర్చ. అయితే ఈ రజాకార్లలో చాలామందికి కర్రలు, కత్తులు తప్ప తుపాకులు లేవని అటువంటి వారు హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని భారత సైన్యం నుండి రక్షిస్తారనుకోవటం హాస్యాస్పదమని బీబీసీ, టైమ్స్ పత్రికల జర్నలిస్టులు రాసారు. కానీ తెలంగాణ గ్రామాలలో రెడ్డి దొరలు ఇటువంటి వారిని ప్రయివేటు సైన్యంగా వాడుకుని కమ్యూనిస్టు ఉద్యమకారులని, కొంత మేరకి కాంగ్రెసు వారిని భయభ్రాంతులని చెయ్యటానికి, చంపటానికి వాడుకున్నారనేది వాస్తవం. ఈ భయం వల్ల రెండు, మూడు లక్షల మంది ప్రజలు హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని వదిలి కొంత కాలం వేరే ప్రాంతాలకి వలస వెళ్లారనేది కూడా వాస్తవమే. దీనికి మందుముల నరసింగరావు, పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య పుస్తకాలే సాక్ష్యాలు. వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి రాసిన గంగు నవల కూడా దీనికి అద్దం పడుతుంది.అయితే, జరిగిన దమనకాండ, హింస గురించిన సమాచారం ఎంతమేరకు సహేతుకమైనదో, ఎంతమేరకు అసత్య ప్రచారంలో ఉన్నదో అన్నది చర్చనీయాంశం. ఒక పక్క భారత సైన్యం కాంగ్రెసు వాదులని, ఆర్య సమాజ్ వారినీ, హైదరాబాదు రాజ్య సరిహద్దుల్లో ‘సరిహద్దు కేంపులలో’ పెట్టి, తుపాకులు, శిక్షణ ఇచ్చి సరిహద్దు గ్రామాల ప్రజలపై దాడులు జరిపి, వాటిని రజాకార్ల హింసగా ప్రచారం చేసిందనటానికి అనేక సాక్ష్యాలున్నాయి. ప్రజలపై జరిపే దాడుల్ని కూడా విమోచన పోరాటంలో కలిపెయ్యటంలో వున్న అనర్థాన్ని మనమింకా అర్ధం చేసుకోలేదనిపిస్తుంది. రజ్వీని, ఇత్తెహాదుని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన అప్పటి ఔరంగాబాదు కలెక్టరు మొహమ్మద్ హైదర్ 2012లో వచ్చిన ‘అక్టోబర్ కూ’ అన్న తన జ్ఞాపికలో ఈ విషయం గురించి వివరంగా రాసారు. సరిహద్దు గ్రామాల్లో నివసించిన కుటుంబాలకి ఇప్పటికీ ఆ ‘స్వతంత్ర పోరాట యోధులు’ తమపై రాత్రులు జరిపిన ఆ దాడులు బాగా జ్ఞాపకమే. హైదరాబాదు చరిత్రపై వచ్చిన అనేక సాధికారిక పుస్తకాల్లో హైదరాబాదు స్వాతంత్ర పోరాట యోధులు చేసిన అల్లర్లు, దాడుల గురించి బాహాటంగానే రాసారు. నిజమైన రజాకార్ల దాడుల్ని తెలంగాణ గ్రామాల్లో తిప్పికొట్టిన ఉదంతాలు సాయుధ పోరాట లిఖిత చరిత్రలోనూ మనకి చాలానే కనిపిస్తాయి. మరోపక్క, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకర్తలు రజాకార్లన్న అనుమానంతో అమాయకులైన ముస్లింలని చంపిన సంఘటనలు ఉన్నాయని స్వయంగా రావి నారాయణరెడ్డి, భీంరెడ్డి నరసింహారెడ్డి వంటి పెద్ద నాయకులే ఒప్పుకున్నారు. అంటే, 1947–1948 మధ్య రాజ్యేతర సాయుధబలగాలు అన్నివైపులా తమ తమ పోరాటాల పేరుతో హింసకి పాల్పడ్డాయి. రాజ్యేతర సాయుధబలగాలన్నీ ప్రమాదభరితమే అయినప్పుడు కేవలం రజాకార్ల హింస గురించే అప్పుడూ, ఇప్పుడూ ఎక్కువగా రాయబడింది. సులువనేగా?ఆ సమయంలో అన్నిరకాల సాయుధబలగాలు చేసిన హింసగురించి దొరికిన సాధికారిక సాక్ష్యాధారాలని పోల్చిచూస్తే ఆ తరువాత రాసిన అనేక చరిత్రరచనల్లో రజాకార్లవల్ల జరిగిన హింసని ఎక్కువచేసి చూపించారని తెలుస్తుందని, రజాకార్లు చేసే హింసపై వచ్చినకథనాలు అప్పుడేపుట్టిన భారతరాజ్యానికి హైదరాబాదు రాజ్యంపైకి సైన్యాన్ని పంపటానికి ప్రధాన కారణంగా ఉపయోగపడ్డాయి అని, సునీల్ పురుషోత్తం అనే చరిత్రకారుడు సాధికారంగా వివరించారు. భారత ప్రభుత్వం ఆ సమయంలో హైదరాబాదుపై విడుదల చేసిన శ్వేత పత్రం చూస్తే, సాధారణ ప్రజలకు పోలీసుల నుంచి ఎదురయిన రోజువారీ వేధింపులు ఎక్కువగా, రజాకార్ల హింస తక్కువగా ఉంటుంది. ఇలా సైనికప్రయోగం చేసి ‘హైదరాబాదు రాజ్య విముక్తి’ కోసం ‘రజాకార్లని అణచివేయటాన్ని’ రాజకీయ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించుకున్న ఘనత భారత జాతి-రాజ్యానికి దక్కుతుంది. ఇలా, అప్రమేయంగా, రజాకార్లఅణచివేత సిద్ధాంతాన్ని అనేక రకాల రాజకీయ ప్రయోజనాలకు వాడుకోవటానికి నాంది పలికింది కూడా.(మిగతా భాగం రేపటి సంచికలో)డాక్టర్ ఏ. సునీత
1947–1948 madhya rajyetara saayudha balagaalu annivaipula tama tama poraataala paerutho himsaki palpaddayi. rajyetara saayudha balagaalannii pramaadabharitame ayinappudu kevalam rajakarla himsa gurinche appuduu, ippuduu ekkuvagaa raasaaru. suluvanegaa?haidaraabaadu rajyanni bhaarata desamlo kalipina teeruni iruku jaatiiyavaada paridhi nundi bayataki tecchi adhi vilinama, vimochanama leka vidrohama anna sandigdhaanni 2009loo modalayina telamgaana rashtra porata sandarbham levanettindi. prajaaswaamika telamgaana kore vaarandaruu vidrohamto modalayyi nemmadigaa vileename anna vaadanaki raji padithe, vimochana vaadaaniki dasoham ayina vaaru oka pattana daanni vadalaleka potunnaru. telamgaana prajala porata sphuurtiki prateekalayina bhuswamya vyatireka telamgaana saayudha poratam, naksalaitu udyamaalani pakkana pettesi, haidaraabaadu raajyamlo 1947–1948 madhya jarigina nijam prabhutva vyatireka poraatampai, aa samayamlo rajaakaarlani vyatirekinchina teerupai mana drushtini kendreekarinchaalani veeri aaraatam. ksheeninchina racharika vyavasthapai kotta jaati-rajya (Nation State) vijayamgaa matrame chudavalasina ee ghatanani ‘muslim raju, muslim prajala’pai ‘hinduvula prajaaswaamya’ vijayamgaa chitreekarinchaalani veeri prayatnam. ayithe charitrani ilaa paakshikamgaa gurtunchukolem. gadachina debbai ellalo rajakarla vyatirekata, vaari ghnaapakam, daani kendramgaa chesukunna charitra rachanalu, aa renditinii balapariche samskruti muslim vyatirekataku, himsaatmaka parinaamaalaku daaritiisaayi. vaatannintinii pariseeliste, vimochana vaadam kotta telamgaana rashtramlo prajaaswaamya vyavasthalu, sambandhaala nirmaanaaniki entha maatram upayogapadadani ardhamavutundi.modatagaa konni vaastavaalu prastaavinchaali. kishorilal neelakanth navala ‘rajakar’loo varninchinatlu leda aneka mandi prachaaram chesinatlu rajaakaarlu haidaraabaadu raajyamlo dasaabdaala tarabadi leru. kevalam samvatsaram – 1947 nundi 1948 madhya matrame vunnaru. 1927loo puttina ittehadul muslimeen 1936 varaku haidaraabaadu raajyamlo oka matha samskarana samsthagaa, muslim vargala madhya aikyata teesukuraavataaniki, streela chaduvu, muslimlalo rajakeeya avagaahana, oka rakamgaa cheppalante, aandhra mahasabha teerulone panichesindi. 1935loo bhaarata prabhutva chattam vachi ennikalu modalayina taruvaata, haidaraabaadu raajyamlo rajakeeya samskaranala kosam, baadhyataayuta prabhutvam kosam haidaraabaadu rashtra kaangresutoonuu, nijam prabhutvamtoonuu aneka charchalu jaripindi. ee charchalu 1944 varaku konasagayi. 1946–47la madhya parimita otla ennikalalo palgoni, mantrivargamlo dalita mantrulatho kalisi panichesindi. 1947loo britishu vaaru bhaarata deshaniki swatantram prakatinchina taruvaata, saanti bhadratalu puurtigaa vichchinnamaina haidaraabaadu raajyamlo polisulaki sahaya padataaniki aa party adhyakshudu swachchanda rakshana dalam vundaalani pratipaadinchaadu. haidaraabaadu rajyanni parirakshinchaalanna aakaankshato ituvanti dalaanni samarthinchina vaarilo bi. shyamasundar kuudaa vunnaru. ituvanti aakanksha appatlo aneka mandilo undanataaniki nidarsanam veerilo muslimle kaaka, dalitulu, bahujanulu, reddi kulaala vaaru kuudaa vunnaarani chaaritrakamgaa rikaardu cheyabadi vundi. deeniki nijam prabhutvam sahayam chesinda, leda annadi ippatikee telani charcha. ayithe ee rajaakaarlalo chaalaamandiki karralu, kattulu tappa tupaakulu levani atuvanti vaaru haidaraabaadu rajyanni bhaarata sainyam nundi rakshistaaranukovatam haasyaaspadamani bbc, times patrikala jarnalistulu rasaru. cony telamgaana graamaalalo reddi doralu ituvanti vaarini prayivetu sainyamgaa vaadukuni kamyuunistu udyamakaarulani, kontha meraki congressu vaarini bhayabhraantulani cheyyataaniki, champataniki vaadukunnaaranedi vaastavam. ee bhayam valla rendu, moodu lakshala mandi prajalu haidaraabaadu rajyanni vadili kontha kaalam vere praantaalaki valasa vellaranedi kuudaa vastavame. deeniki mandumula narasingarao, puchalapalli sundarayya pustakaale saakshyaalu. vattikota alvaruswamy raasina gangu navala kuudaa deeniki addam padutundi.ayithe, jarigina damanakanda, himsa gurinchina samacharam entameraku sahetukamainado, entameraku asatya prachaaramlo unnado annadi charchaneeyaamsam. oka pakka bhaarata sainyam congressu vaadulani, aarya samaj vaarinii, haidaraabaadu rajya sarihaddullo ‘sarihaddu kempulalo’ petti, tupaakulu, sikshana ichi sarihaddu gramala prajalapai daadulu jaripi, vaatini rajakarla himsagaa prachaaram chesindanataaniki aneka saakshyaalunnaayi. prajalapai jaripe daadulni kuudaa vimochana poraatamlo kalipeyyatamlo vunna anarthaanni manaminka ardham chesukoledanipistunda. rajweeni, ittehaaduni teevramgaa vyatirekinchina appati auramgaabaadu kalektaru mohammad haider 2012loo vachina ‘actober kuu’ anna tana ghnaapikalo ee vishayam gurinchi vivaramgaa rasaru. sarihaddu graamaallo nivasinchina kutumbaalaki ippatikee aa ‘swatantra porata yodhulu’ tamapai raatrulu jaripina aa daadulu baga ghnaapakame. haidaraabaadu charitrapai vachina aneka saadhikaarika pustakaallo haidaraabaadu swaatantra porata yodhulu chesina allarlu, daadula gurinchi baahaatamgaane rasaru. nijamaina rajakarla daadulni telamgaana graamaallo tippikottina udantaalu saayudha porata likhita charitraloonuu manaki chalane kanipistaayi. maropakka, kamyuunistu party kaaryakartalu rajaakaarlanna anumaanamtho amaayakulaina muslimlani champina sanghatanalu unnaayani swayamgaa ravi narayanareddy, bheemreddy narasimhareddy vanti pedda nayakule oppukunnaru. ante, 1947–1948 madhya rajyetara saayudhabalagaalu annivaipula tama tama poraataala paerutho himsaki palpaddayi. rajyetara saayudhabalagaalannii pramaadabharitame ayinappudu kevalam rajakarla himsa gurinche appuduu, ippuduu ekkuvagaa rayabadindi. suluvanegaa?aa samayamlo annirakaala saayudhabalagaalu chesina himsagurinchi dorikina saadhikaarika saakshyaadhaaraalani polchichuste aa taruvaata raasina aneka charitrarachanallo rajakarlavalla jarigina himsani ekkuvachesi chuupimchaarani telustundani, rajaakaarlu chese himsapai vachinakathanaalu appudeputtina bhaarataraajyaaniki haidaraabaadu raajyampaiki sainyaanni pampataaniki pradhaana kaaranamgaa upayogapaddaayi ani, suneel purushottam ane charitrakaarudu saadhikaaramgaa vivarinchaaru. bhaarata prabhutvam aa samayamlo hyderabadupai vidudala chesina shwetha patram chuste, saadhaarana prajalaku polisula nunchi edurayina rojuwari vedhimpulu ekkuvagaa, rajakarla himsa takkuvagaa untundi. ilaa sainikaprayogam chesi ‘haidaraabaadu rajya vimukti’ kosam ‘rajaakaarlani anachiveyataanni’ rajakeeya prayojanaalaku upayoginchukunna ghanata bhaarata jaati-raajyaaniki dakkutundi. ilaa, aprameyamgaa, rajaakaarlaanachiveta siddhaantaanni aneka rakala rajakeeya prayojanaalaku vaadukoovataaniki naandi palikindi kuudaa.(migata bhagam repati sanchikalo)dactor e. suneetahaidaraabaadu rajyanni bhaarata desamlo kalipina teeruni iruku jaatiiyavaada paridhi nundi bayataki tecchi adhi vilinama, vimochanama leka vidrohama anna sandigdhaanni 2009loo modalayina telamgaana rashtra porata sandarbham levanettindi. prajaaswaamika telamgaana kore vaarandaruu vidrohamto modalayyi nemmadigaa vileename anna vaadanaki raji padithe, vimochana vaadaaniki dasoham ayina vaaru oka pattana daanni vadalaleka potunnaru. telamgaana prajala porata sphuurtiki prateekalayina bhuswamya vyatireka telamgaana saayudha poratam, naksalaitu udyamaalani pakkana pettesi, haidaraabaadu raajyamlo 1947–1948 madhya jarigina nijam prabhutva vyatireka poraatampai, aa samayamlo rajaakaarlani vyatirekinchina teerupai mana drushtini kendreekarinchaalani veeri aaraatam. ksheeninchina racharika vyavasthapai kotta jaati-rajya (Nation State) vijayamgaa matrame chudavalasina ee ghatanani ‘muslim raju, muslim prajala’pai ‘hinduvula prajaaswaamya’ vijayamgaa chitreekarinchaalani veeri prayatnam. ayithe charitrani ilaa paakshikamgaa gurtunchukolem. gadachina debbai ellalo rajakarla vyatirekata, vaari ghnaapakam, daani kendramgaa chesukunna charitra rachanalu, aa renditinii balapariche samskruti muslim vyatirekataku, himsaatmaka parinaamaalaku daaritiisaayi. vaatannintinii pariseeliste, vimochana vaadam kotta telamgaana rashtramlo prajaaswaamya vyavasthalu, sambandhaala nirmaanaaniki entha maatram upayogapadadani ardhamavutundi.modatagaa konni vaastavaalu prastaavinchaali. kishorilal neelakanth navala ‘rajakar’loo varninchinatlu leda aneka mandi prachaaram chesinatlu rajaakaarlu haidaraabaadu raajyamlo dasaabdaala tarabadi leru. kevalam samvatsaram – 1947 nundi 1948 madhya matrame vunnaru. 1927loo puttina ittehadul muslimeen 1936 varaku haidaraabaadu raajyamlo oka matha samskarana samsthagaa, muslim vargala madhya aikyata teesukuraavataaniki, streela chaduvu, muslimlalo rajakeeya avagaahana, oka rakamgaa cheppalante, aandhra mahasabha teerulone panichesindi. 1935loo bhaarata prabhutva chattam vachi ennikalu modalayina taruvaata, haidaraabaadu raajyamlo rajakeeya samskaranala kosam, baadhyataayuta prabhutvam kosam haidaraabaadu rashtra kaangresutoonuu, nijam prabhutvamtoonuu aneka charchalu jaripindi. ee charchalu 1944 varaku konasagayi. 1946–47la madhya parimita otla ennikalalo palgoni, mantrivargamlo dalita mantrulatho kalisi panichesindi. 1947loo britishu vaaru bhaarata deshaniki swatantram prakatinchina taruvaata, saanti bhadratalu puurtigaa vichchinnamaina haidaraabaadu raajyamlo polisulaki sahaya padataaniki aa party adhyakshudu swachchanda rakshana dalam vundaalani pratipaadinchaadu. haidaraabaadu rajyanni parirakshinchaalanna aakaankshato ituvanti dalaanni samarthinchina vaarilo bi. shyamasundar kuudaa vunnaru. ituvanti aakanksha appatlo aneka mandilo undanataaniki nidarsanam veerilo muslimle kaaka, dalitulu, bahujanulu, reddi kulaala vaaru kuudaa vunnaarani chaaritrakamgaa rikaardu cheyabadi vundi. deeniki nijam prabhutvam sahayam chesinda, leda annadi ippatikee telani charcha. ayithe ee rajaakaarlalo chaalaamandiki karralu, kattulu tappa tupaakulu levani atuvanti vaaru haidaraabaadu rajyanni bhaarata sainyam nundi rakshistaaranukovatam haasyaaspadamani bbc, times patrikala jarnalistulu rasaru. cony telamgaana graamaalalo reddi doralu ituvanti vaarini prayivetu sainyamgaa vaadukuni kamyuunistu udyamakaarulani, kontha meraki congressu vaarini bhayabhraantulani cheyyataaniki, champataniki vaadukunnaaranedi vaastavam. ee bhayam valla rendu, moodu lakshala mandi prajalu haidaraabaadu rajyanni vadili kontha kaalam vere praantaalaki valasa vellaranedi kuudaa vastavame. deeniki mandumula narasingarao, puchalapalli sundarayya pustakaale saakshyaalu. vattikota alvaruswamy raasina gangu navala kuudaa deeniki addam padutundi.ayithe, jarigina damanakanda, himsa gurinchina samacharam entameraku sahetukamainado, entameraku asatya prachaaramlo unnado annadi charchaneeyaamsam. oka pakka bhaarata sainyam congressu vaadulani, aarya samaj vaarinii, haidaraabaadu rajya sarihaddullo ‘sarihaddu kempulalo’ petti, tupaakulu, sikshana ichi sarihaddu gramala prajalapai daadulu jaripi, vaatini rajakarla himsagaa prachaaram chesindanataaniki aneka saakshyaalunnaayi. prajalapai jaripe daadulni kuudaa vimochana poraatamlo kalipeyyatamlo vunna anarthaanni manaminka ardham chesukoledanipistunda. rajweeni, ittehaaduni teevramgaa vyatirekinchina appati auramgaabaadu kalektaru mohammad haider 2012loo vachina ‘actober kuu’ anna tana ghnaapikalo ee vishayam gurinchi vivaramgaa rasaru. sarihaddu graamaallo nivasinchina kutumbaalaki ippatikee aa ‘swatantra porata yodhulu’ tamapai raatrulu jaripina aa daadulu baga ghnaapakame. haidaraabaadu charitrapai vachina aneka saadhikaarika pustakaallo haidaraabaadu swaatantra porata yodhulu chesina allarlu, daadula gurinchi baahaatamgaane rasaru. nijamaina rajakarla daadulni telamgaana graamaallo tippikottina udantaalu saayudha porata likhita charitraloonuu manaki chalane kanipistaayi. maropakka, kamyuunistu party kaaryakartalu rajaakaarlanna anumaanamtho amaayakulaina muslimlani champina sanghatanalu unnaayani swayamgaa ravi narayanareddy, bheemreddy narasimhareddy vanti pedda nayakule oppukunnaru. ante, 1947–1948 madhya rajyetara saayudhabalagaalu annivaipula tama tama poraataala paerutho himsaki palpaddayi. rajyetara saayudhabalagaalannii pramaadabharitame ayinappudu kevalam rajakarla himsa gurinche appuduu, ippuduu ekkuvagaa rayabadindi. suluvanegaa?aa samayamlo annirakaala saayudhabalagaalu chesina himsagurinchi dorikina saadhikaarika saakshyaadhaaraalani polchichuste aa taruvaata raasina aneka charitrarachanallo rajakarlavalla jarigina himsani ekkuvachesi chuupimchaarani telustundani, rajaakaarlu chese himsapai vachinakathanaalu appudeputtina bhaarataraajyaaniki haidaraabaadu raajyampaiki sainyaanni pampataaniki pradhaana kaaranamgaa upayogapaddaayi ani, suneel purushottam ane charitrakaarudu saadhikaaramgaa vivarinchaaru. bhaarata prabhutvam aa samayamlo hyderabadupai vidudala chesina shwetha patram chuste, saadhaarana prajalaku polisula nunchi edurayina rojuwari vedhimpulu ekkuvagaa, rajakarla himsa takkuvagaa untundi. ilaa sainikaprayogam chesi ‘haidaraabaadu rajya vimukti’ kosam ‘rajaakaarlani anachiveyataanni’ rajakeeya prayojanaalaku upayoginchukunna ghanata bhaarata jaati-raajyaaniki dakkutundi. ilaa, aprameyamgaa, rajaakaarlaanachiveta siddhaantaanni aneka rakala rajakeeya prayojanaalaku vaadukoovataaniki naandi palikindi kuudaa.(migata bhagam repati sanchikalo)dactor e. suneeta