గురజాడ సాహిత్య భావజాలాన్ని, వచనకవిత్వానికి ఆద్యులైన శ్రీశ్రీ పంథాను అందిపుచ్చుకున్న అభ్యుదయ కవి దువ్వూరి రామిరెడ్డి. ‘కవి కోకిల’, ‘సింహపురి సిరి’గా ప్రసిద్ధిగాంచిన దువ్వూరి నిజానికి తొలితరం అభ్యుదయ కవి అయినా వీరికి భావికవిగా ముద్రపడింది. వస్తు– శిల్ప సంపదకు ఎనలేని ప్రాధాన్యత నిచ్చిన కవి. కవిత్వం అంటే ఏమిటనే దానికి దువ్వూరి సాహిత్యమే చిరునామా. కవిత్వపు రహస్యాలకు పుట్టినిల్లు. 20వ శతాబ్దపు ఉత్తమ కవి. ఆంగ్లంలోకి అనువాదమైన రామిరెడ్డి పద్యాలపై వివిధ దేశాల్లో చర్చలు జరిగాయి. తిక్కన ఉదాత్తమైన తెలుగుదనాన్ని అందిపుచ్చుకున్న దువ్వూరి కవిత్వంలోని సంగీత రిథమ్ ఆయనకు అపారమైన గుర్తింపు రావడానికి కారణమైంది.నేను గృహ విద్యాలయ శిక్షితుడను అని వినయ మనస్కుడై చెప్పుకొన్నవారు కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి. స్వాతంత్ర్య సమర కవితా యోధుడిగా, కవితా కృషీవలుడిగా, మానవతామూర్తిగా, జాతీయవాదిగా విజ్ఞాన సారస్వత మూర్తిగా బహుముఖ పాటవాలను ప్రదర్శించిన వ్యక్తి దువ్వూరి. 1911 బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం కొన్ని గ్రంథాలను నిషేధించింది. కానీ దీనికి ముందుగానే దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’ను నిషేధించారు. ఆనాడు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించిన గ్రంథాలలో శృంగారగ్రంథాలే ఎక్కువ. తెలుగు భాషాభిమానులైన పిఠాపురం రాజా, బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ, జయంతిరామయ్య, పేరి నారాయణమూర్తి మొదలైన పెద్దలు సభ జరిపి ప్రభుత్వానికి తమ నిరసన వ్యక్తం చేసారు. శృంగార కావ్యాలపై నిషేధం వలన అనేకకావ్యాలు లిఖితాలుగానే నిలిచిపోయాయి. దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’, వావిళ్ళ వెంటేశ్వరశాస్త్రి రచించిన శ్రీనాథుని వీధి నాటకాన్ని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించడంపై తెలుగు సమాజంలో ఎక్కువ నిరసనలు వ్యక్తమైనాయి. రాజాజీ మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి అయినప్పటికీ నిషేధం వీడకపోవడం భాషాభిమానులలో మరింత ఆగ్రహానికి కారణం అయింది. 1947లో ప్రకాశం పంతులు ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతనే వీటికి చెరవదిలింది. ఉత్తముడైన కవి మరణించినా అతని సాహిత్యాన్ని గురించి కొత్త పరిశీలన, పరిశోధన, అనుశీలన సాగుతూనే ఉంటుంది. అందుకే కవికి మరణం లేదన్నది నానుడికి కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి సజీవ సాక్ష్యం. ఆయన రచనలు నేటికీ పరిశోధనా కావ్యాలే. ఆయన రచనలన్నీ దాదాపు తొమ్మిది సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. కొన్ని ఏడెనిమిది ముద్రణలు కూడా పొందాయి. ఆయన డైరీలు, ఉత్తరాలు, జాబులు ఒక చిన్న సంపుటిగా కూడా వెలువడింది. ఆయన జీవితం, సాహిత్యంపై ఒక పెద్ద గ్రంథమే అచ్చయింది. కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు అలాగే నిలిచిపోవడం ఒక చారిత్రక విషాదం.అభ్యుదయ కవిత్వం గురించి శ్రీశ్రీ ఒక వ్యాసం రాస్తూ ఆధునిక కాలంలో మొట్టమొదటి వచన గేయం రాసింది దువ్వూరి రామిరెడ్డి అని అన్నారు. గ్రంథరూపంలో రావల్సిన, రాదగిన కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు ఇంతవరకూ వెలుగు చూడకపోవడం దురదృష్టకరం. ప్రారంభ రచనలు, పరిమిత రచనలు, ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయంటే సాహితీకారులకు ఆశ్చర్యమే. ‘గుడివాడ రత్నం’ అనే ఒక కథ, ‘నా దేశాటనం డైరీ’ అనే సుదీర్ఘ బయోగ్రాహికల్ వ్యాసం పాతభారతిలో అచ్చయ్యాయి. అలాగే ఈ సంచికలోనే డాక్టర్ డీవీ సుబ్బారెడ్డి ప్రస్తావించిన ‘కర్షక విలాసం’ అనే శ్రామిక నాటకం అదృష్టవశాత్తూ 1917లో ‘కవికోకిల’ సొంత అక్షరాలతో రాసిన ప్రతి భద్రంగానే ఉంది. ఈ నాటకాన్ని 1917లో ఏదో కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా నెల్లూరు టౌన్హాల్లో ప్రదర్శించారు. ఇది ఇప్పటికీ గ్రంథస్తం కాలేదు. ‘ధృవ’ అనే మరో నాటకం కూడా అముద్రితమే. రేబాల లక్ష్మీనరసారెడ్డి మరణించిన సందర్భంగా దువ్వూరి రాసిన పద్యాలు, తనకు తెలుగు చెప్పిన అయ్యవారి స్మృతి సూచికగా రాసిన పద్యరచన, విలువిద్యలో నిపుణుడైన కలియుగార్జునడిపై రాసిన పద్యాలు, మరికొన్ని పద్య ఖండికలు, కొన్ని ఇంగ్లీషు జాబులు, రచనలు, వ్యాసాలు, ఇలా అన్నింటిని కెవి రమణారెడ్డి ప్రెస్కాపీని అప్పట్లో సిద్ధంచేశారు.దువ్వూరి అముద్రిత రచనలు ఇంకా వెలుగుచూడాల్సి ఉన్నాయని శ్రీవాత్సవ అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. 1927లో నెల్లూరులో పెద్ద గాలివాన వచ్చినపుడు, దువ్వూరి ‘తుఫాన్’ కథ ఆంధ్ర దినపత్రికలో అచ్చయినట్లు చెబుతుండేవారు. ఎంతో బాధ్యతగా చెప్పిన ఈ కథ విషయం ఎంత గాలించినా పత్రికలో పరిశోధకులకు దొరకలేదు. ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన కవికోకిల ఇంగ్లీషు అనువాదిత గేయ రచనలు ‘వాయిస్ ఆఫ్ ద రీడ్’ ఆచ్చయిన తరువాత రామిరెడ్డి ‘ఫలిత కేశం’ కావ్యాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. మరికొన్ని చిన్న గేయాలు కూడా ఇంగ్లీషులో రాసి పెట్టారు. వీటన్నింటిని లండన్ ప్రెస్ వారిచే అచ్చు వేయించేందుకు ఒక ప్రయత్నం జరిగింది. పి.వి. రాజమన్నార్, కవికోకిల నాకు ‘కళ’ పత్రిక రోజుల్లో రాసిన జాబుల కట్ట ఉందన్నారు. ఆ సంపుటం కూడా తయారు కావలసి ఉన్నది. దువ్వూరి అముద్రిత, గ్రంథ రూపంలో రాని రచనలను ఒక పుస్తకంగా తీసుకురావలసిన అవసరం ఉంది. ఈతకోట సుబ్బారావు(నేడు ‘కవికోకిల’ దువ్వూరి రామిరెడ్డి 70వ వర్ధంతి)నేను గృహ విద్యాలయ శిక్షితుడను అని వినయ మనస్కుడై చెప్పుకొన్నవారు కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి. స్వాతంత్ర్య సమర కవితా యోధుడిగా, కవితా కృషీవలుడిగా, మానవతామూర్తిగా, జాతీయవాదిగా విజ్ఞాన సారస్వత మూర్తిగా బహుముఖ పాటవాలను ప్రదర్శించిన వ్యక్తి దువ్వూరి. 1911 బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం కొన్ని గ్రంథాలను నిషేధించింది. కానీ దీనికి ముందుగానే దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’ను నిషేధించారు. ఆనాడు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించిన గ్రంథాలలో శృంగారగ్రంథాలే ఎక్కువ. తెలుగు భాషాభిమానులైన పిఠాపురం రాజా, బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ, జయంతిరామయ్య, పేరి నారాయణమూర్తి మొదలైన పెద్దలు సభ జరిపి ప్రభుత్వానికి తమ నిరసన వ్యక్తం చేసారు. శృంగార కావ్యాలపై నిషేధం వలన అనేకకావ్యాలు లిఖితాలుగానే నిలిచిపోయాయి. దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’, వావిళ్ళ వెంటేశ్వరశాస్త్రి రచించిన శ్రీనాథుని వీధి నాటకాన్ని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించడంపై తెలుగు సమాజంలో ఎక్కువ నిరసనలు వ్యక్తమైనాయి. రాజాజీ మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి అయినప్పటికీ నిషేధం వీడకపోవడం భాషాభిమానులలో మరింత ఆగ్రహానికి కారణం అయింది. 1947లో ప్రకాశం పంతులు ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతనే వీటికి చెరవదిలింది. ఉత్తముడైన కవి మరణించినా అతని సాహిత్యాన్ని గురించి కొత్త పరిశీలన, పరిశోధన, అనుశీలన సాగుతూనే ఉంటుంది. అందుకే కవికి మరణం లేదన్నది నానుడికి కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి సజీవ సాక్ష్యం. ఆయన రచనలు నేటికీ పరిశోధనా కావ్యాలే. ఆయన రచనలన్నీ దాదాపు తొమ్మిది సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. కొన్ని ఏడెనిమిది ముద్రణలు కూడా పొందాయి. ఆయన డైరీలు, ఉత్తరాలు, జాబులు ఒక చిన్న సంపుటిగా కూడా వెలువడింది. ఆయన జీవితం, సాహిత్యంపై ఒక పెద్ద గ్రంథమే అచ్చయింది. కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు అలాగే నిలిచిపోవడం ఒక చారిత్రక విషాదం.అభ్యుదయ కవిత్వం గురించి శ్రీశ్రీ ఒక వ్యాసం రాస్తూ ఆధునిక కాలంలో మొట్టమొదటి వచన గేయం రాసింది దువ్వూరి రామిరెడ్డి అని అన్నారు. గ్రంథరూపంలో రావల్సిన, రాదగిన కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు ఇంతవరకూ వెలుగు చూడకపోవడం దురదృష్టకరం. ప్రారంభ రచనలు, పరిమిత రచనలు, ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయంటే సాహితీకారులకు ఆశ్చర్యమే. ‘గుడివాడ రత్నం’ అనే ఒక కథ, ‘నా దేశాటనం డైరీ’ అనే సుదీర్ఘ బయోగ్రాహికల్ వ్యాసం పాతభారతిలో అచ్చయ్యాయి. అలాగే ఈ సంచికలోనే డాక్టర్ డీవీ సుబ్బారెడ్డి ప్రస్తావించిన ‘కర్షక విలాసం’ అనే శ్రామిక నాటకం అదృష్టవశాత్తూ 1917లో ‘కవికోకిల’ సొంత అక్షరాలతో రాసిన ప్రతి భద్రంగానే ఉంది. ఈ నాటకాన్ని 1917లో ఏదో కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా నెల్లూరు టౌన్హాల్లో ప్రదర్శించారు. ఇది ఇప్పటికీ గ్రంథస్తం కాలేదు. ‘ధృవ’ అనే మరో నాటకం కూడా అముద్రితమే. రేబాల లక్ష్మీనరసారెడ్డి మరణించిన సందర్భంగా దువ్వూరి రాసిన పద్యాలు, తనకు తెలుగు చెప్పిన అయ్యవారి స్మృతి సూచికగా రాసిన పద్యరచన, విలువిద్యలో నిపుణుడైన కలియుగార్జునడిపై రాసిన పద్యాలు, మరికొన్ని పద్య ఖండికలు, కొన్ని ఇంగ్లీషు జాబులు, రచనలు, వ్యాసాలు, ఇలా అన్నింటిని కెవి రమణారెడ్డి ప్రెస్కాపీని అప్పట్లో సిద్ధంచేశారు.దువ్వూరి అముద్రిత రచనలు ఇంకా వెలుగుచూడాల్సి ఉన్నాయని శ్రీవాత్సవ అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. 1927లో నెల్లూరులో పెద్ద గాలివాన వచ్చినపుడు, దువ్వూరి ‘తుఫాన్’ కథ ఆంధ్ర దినపత్రికలో అచ్చయినట్లు చెబుతుండేవారు. ఎంతో బాధ్యతగా చెప్పిన ఈ కథ విషయం ఎంత గాలించినా పత్రికలో పరిశోధకులకు దొరకలేదు. ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన కవికోకిల ఇంగ్లీషు అనువాదిత గేయ రచనలు ‘వాయిస్ ఆఫ్ ద రీడ్’ ఆచ్చయిన తరువాత రామిరెడ్డి ‘ఫలిత కేశం’ కావ్యాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. మరికొన్ని చిన్న గేయాలు కూడా ఇంగ్లీషులో రాసి పెట్టారు. వీటన్నింటిని లండన్ ప్రెస్ వారిచే అచ్చు వేయించేందుకు ఒక ప్రయత్నం జరిగింది. పి.వి. రాజమన్నార్, కవికోకిల నాకు ‘కళ’ పత్రిక రోజుల్లో రాసిన జాబుల కట్ట ఉందన్నారు. ఆ సంపుటం కూడా తయారు కావలసి ఉన్నది. దువ్వూరి అముద్రిత, గ్రంథ రూపంలో రాని రచనలను ఒక పుస్తకంగా తీసుకురావలసిన అవసరం ఉంది. ఈతకోట సుబ్బారావు(నేడు ‘కవికోకిల’ దువ్వూరి రామిరెడ్డి 70వ వర్ధంతి)నేను గృహ విద్యాలయ శిక్షితుడను అని వినయ మనస్కుడై చెప్పుకొన్నవారు కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి. స్వాతంత్ర్య సమర కవితా యోధుడిగా, కవితా కృషీవలుడిగా, మానవతామూర్తిగా, జాతీయవాదిగా విజ్ఞాన సారస్వత మూర్తిగా బహుముఖ పాటవాలను ప్రదర్శించిన వ్యక్తి దువ్వూరి. 1911 బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం కొన్ని గ్రంథాలను నిషేధించింది. కానీ దీనికి ముందుగానే దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’ను నిషేధించారు. ఆనాడు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించిన గ్రంథాలలో శృంగారగ్రంథాలే ఎక్కువ. తెలుగు భాషాభిమానులైన పిఠాపురం రాజా, బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ, జయంతిరామయ్య, పేరి నారాయణమూర్తి మొదలైన పెద్దలు సభ జరిపి ప్రభుత్వానికి తమ నిరసన వ్యక్తం చేసారు. శృంగార కావ్యాలపై నిషేధం వలన అనేకకావ్యాలు లిఖితాలుగానే నిలిచిపోయాయి. దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’, వావిళ్ళ వెంటేశ్వరశాస్త్రి రచించిన శ్రీనాథుని వీధి నాటకాన్ని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించడంపై తెలుగు సమాజంలో ఎక్కువ నిరసనలు వ్యక్తమైనాయి. రాజాజీ మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి అయినప్పటికీ నిషేధం వీడకపోవడం భాషాభిమానులలో మరింత ఆగ్రహానికి కారణం అయింది. 1947లో ప్రకాశం పంతులు ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతనే వీటికి చెరవదిలింది. ఉత్తముడైన కవి మరణించినా అతని సాహిత్యాన్ని గురించి కొత్త పరిశీలన, పరిశోధన, అనుశీలన సాగుతూనే ఉంటుంది. అందుకే కవికి మరణం లేదన్నది నానుడికి కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి సజీవ సాక్ష్యం. ఆయన రచనలు నేటికీ పరిశోధనా కావ్యాలే. ఆయన రచనలన్నీ దాదాపు తొమ్మిది సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. కొన్ని ఏడెనిమిది ముద్రణలు కూడా పొందాయి. ఆయన డైరీలు, ఉత్తరాలు, జాబులు ఒక చిన్న సంపుటిగా కూడా వెలువడింది. ఆయన జీవితం, సాహిత్యంపై ఒక పెద్ద గ్రంథమే అచ్చయింది. కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు అలాగే నిలిచిపోవడం ఒక చారిత్రక విషాదం.అభ్యుదయ కవిత్వం గురించి శ్రీశ్రీ ఒక వ్యాసం రాస్తూ ఆధునిక కాలంలో మొట్టమొదటి వచన గేయం రాసింది దువ్వూరి రామిరెడ్డి అని అన్నారు. గ్రంథరూపంలో రావల్సిన, రాదగిన కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు ఇంతవరకూ వెలుగు చూడకపోవడం దురదృష్టకరం. ప్రారంభ రచనలు, పరిమిత రచనలు, ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయంటే సాహితీకారులకు ఆశ్చర్యమే. ‘గుడివాడ రత్నం’ అనే ఒక కథ, ‘నా దేశాటనం డైరీ’ అనే సుదీర్ఘ బయోగ్రాహికల్ వ్యాసం పాతభారతిలో అచ్చయ్యాయి. అలాగే ఈ సంచికలోనే డాక్టర్ డీవీ సుబ్బారెడ్డి ప్రస్తావించిన ‘కర్షక విలాసం’ అనే శ్రామిక నాటకం అదృష్టవశాత్తూ 1917లో ‘కవికోకిల’ సొంత అక్షరాలతో రాసిన ప్రతి భద్రంగానే ఉంది. ఈ నాటకాన్ని 1917లో ఏదో కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా నెల్లూరు టౌన్హాల్లో ప్రదర్శించారు. ఇది ఇప్పటికీ గ్రంథస్తం కాలేదు. ‘ధృవ’ అనే మరో నాటకం కూడా అముద్రితమే. రేబాల లక్ష్మీనరసారెడ్డి మరణించిన సందర్భంగా దువ్వూరి రాసిన పద్యాలు, తనకు తెలుగు చెప్పిన అయ్యవారి స్మృతి సూచికగా రాసిన పద్యరచన, విలువిద్యలో నిపుణుడైన కలియుగార్జునడిపై రాసిన పద్యాలు, మరికొన్ని పద్య ఖండికలు, కొన్ని ఇంగ్లీషు జాబులు, రచనలు, వ్యాసాలు, ఇలా అన్నింటిని కెవి రమణారెడ్డి ప్రెస్కాపీని అప్పట్లో సిద్ధంచేశారు.దువ్వూరి అముద్రిత రచనలు ఇంకా వెలుగుచూడాల్సి ఉన్నాయని శ్రీవాత్సవ అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. 1927లో నెల్లూరులో పెద్ద గాలివాన వచ్చినపుడు, దువ్వూరి ‘తుఫాన్’ కథ ఆంధ్ర దినపత్రికలో అచ్చయినట్లు చెబుతుండేవారు. ఎంతో బాధ్యతగా చెప్పిన ఈ కథ విషయం ఎంత గాలించినా పత్రికలో పరిశోధకులకు దొరకలేదు. ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన కవికోకిల ఇంగ్లీషు అనువాదిత గేయ రచనలు ‘వాయిస్ ఆఫ్ ద రీడ్’ ఆచ్చయిన తరువాత రామిరెడ్డి ‘ఫలిత కేశం’ కావ్యాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. మరికొన్ని చిన్న గేయాలు కూడా ఇంగ్లీషులో రాసి పెట్టారు. వీటన్నింటిని లండన్ ప్రెస్ వారిచే అచ్చు వేయించేందుకు ఒక ప్రయత్నం జరిగింది. పి.వి. రాజమన్నార్, కవికోకిల నాకు ‘కళ’ పత్రిక రోజుల్లో రాసిన జాబుల కట్ట ఉందన్నారు. ఆ సంపుటం కూడా తయారు కావలసి ఉన్నది. దువ్వూరి అముద్రిత, గ్రంథ రూపంలో రాని రచనలను ఒక పుస్తకంగా తీసుకురావలసిన అవసరం ఉంది. ఈతకోట సుబ్బారావు(నేడు ‘కవికోకిల’ దువ్వూరి రామిరెడ్డి 70వ వర్ధంతి)నేను గృహ విద్యాలయ శిక్షితుడను అని వినయ మనస్కుడై చెప్పుకొన్నవారు కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి. స్వాతంత్ర్య సమర కవితా యోధుడిగా, కవితా కృషీవలుడిగా, మానవతామూర్తిగా, జాతీయవాదిగా విజ్ఞాన సారస్వత మూర్తిగా బహుముఖ పాటవాలను ప్రదర్శించిన వ్యక్తి దువ్వూరి. 1911 బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం కొన్ని గ్రంథాలను నిషేధించింది. కానీ దీనికి ముందుగానే దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’ను నిషేధించారు. ఆనాడు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించిన గ్రంథాలలో శృంగారగ్రంథాలే ఎక్కువ. తెలుగు భాషాభిమానులైన పిఠాపురం రాజా, బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ, జయంతిరామయ్య, పేరి నారాయణమూర్తి మొదలైన పెద్దలు సభ జరిపి ప్రభుత్వానికి తమ నిరసన వ్యక్తం చేసారు. శృంగార కావ్యాలపై నిషేధం వలన అనేకకావ్యాలు లిఖితాలుగానే నిలిచిపోయాయి. దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’, వావిళ్ళ వెంటేశ్వరశాస్త్రి రచించిన శ్రీనాథుని వీధి నాటకాన్ని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించడంపై తెలుగు సమాజంలో ఎక్కువ నిరసనలు వ్యక్తమైనాయి. రాజాజీ మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి అయినప్పటికీ నిషేధం వీడకపోవడం భాషాభిమానులలో మరింత ఆగ్రహానికి కారణం అయింది. 1947లో ప్రకాశం పంతులు ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతనే వీటికి చెరవదిలింది. ఉత్తముడైన కవి మరణించినా అతని సాహిత్యాన్ని గురించి కొత్త పరిశీలన, పరిశోధన, అనుశీలన సాగుతూనే ఉంటుంది. అందుకే కవికి మరణం లేదన్నది నానుడికి కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి సజీవ సాక్ష్యం. ఆయన రచనలు నేటికీ పరిశోధనా కావ్యాలే. ఆయన రచనలన్నీ దాదాపు తొమ్మిది సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. కొన్ని ఏడెనిమిది ముద్రణలు కూడా పొందాయి. ఆయన డైరీలు, ఉత్తరాలు, జాబులు ఒక చిన్న సంపుటిగా కూడా వెలువడింది. ఆయన జీవితం, సాహిత్యంపై ఒక పెద్ద గ్రంథమే అచ్చయింది. కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు అలాగే నిలిచిపోవడం ఒక చారిత్రక విషాదం.అభ్యుదయ కవిత్వం గురించి శ్రీశ్రీ ఒక వ్యాసం రాస్తూ ఆధునిక కాలంలో మొట్టమొదటి వచన గేయం రాసింది దువ్వూరి రామిరెడ్డి అని అన్నారు. గ్రంథరూపంలో రావల్సిన, రాదగిన కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు ఇంతవరకూ వెలుగు చూడకపోవడం దురదృష్టకరం. ప్రారంభ రచనలు, పరిమిత రచనలు, ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయంటే సాహితీకారులకు ఆశ్చర్యమే. ‘గుడివాడ రత్నం’ అనే ఒక కథ, ‘నా దేశాటనం డైరీ’ అనే సుదీర్ఘ బయోగ్రాహికల్ వ్యాసం పాతభారతిలో అచ్చయ్యాయి. అలాగే ఈ సంచికలోనే డాక్టర్ డీవీ సుబ్బారెడ్డి ప్రస్తావించిన ‘కర్షక విలాసం’ అనే శ్రామిక నాటకం అదృష్టవశాత్తూ 1917లో ‘కవికోకిల’ సొంత అక్షరాలతో రాసిన ప్రతి భద్రంగానే ఉంది. ఈ నాటకాన్ని 1917లో ఏదో కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా నెల్లూరు టౌన్హాల్లో ప్రదర్శించారు. ఇది ఇప్పటికీ గ్రంథస్తం కాలేదు. ‘ధృవ’ అనే మరో నాటకం కూడా అముద్రితమే. రేబాల లక్ష్మీనరసారెడ్డి మరణించిన సందర్భంగా దువ్వూరి రాసిన పద్యాలు, తనకు తెలుగు చెప్పిన అయ్యవారి స్మృతి సూచికగా రాసిన పద్యరచన, విలువిద్యలో నిపుణుడైన కలియుగార్జునడిపై రాసిన పద్యాలు, మరికొన్ని పద్య ఖండికలు, కొన్ని ఇంగ్లీషు జాబులు, రచనలు, వ్యాసాలు, ఇలా అన్నింటిని కెవి రమణారెడ్డి ప్రెస్కాపీని అప్పట్లో సిద్ధంచేశారు.దువ్వూరి అముద్రిత రచనలు ఇంకా వెలుగుచూడాల్సి ఉన్నాయని శ్రీవాత్సవ అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. 1927లో నెల్లూరులో పెద్ద గాలివాన వచ్చినపుడు, దువ్వూరి ‘తుఫాన్’ కథ ఆంధ్ర దినపత్రికలో అచ్చయినట్లు చెబుతుండేవారు. ఎంతో బాధ్యతగా చెప్పిన ఈ కథ విషయం ఎంత గాలించినా పత్రికలో పరిశోధకులకు దొరకలేదు. ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన కవికోకిల ఇంగ్లీషు అనువాదిత గేయ రచనలు ‘వాయిస్ ఆఫ్ ద రీడ్’ ఆచ్చయిన తరువాత రామిరెడ్డి ‘ఫలిత కేశం’ కావ్యాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. మరికొన్ని చిన్న గేయాలు కూడా ఇంగ్లీషులో రాసి పెట్టారు. వీటన్నింటిని లండన్ ప్రెస్ వారిచే అచ్చు వేయించేందుకు ఒక ప్రయత్నం జరిగింది. పి.వి. రాజమన్నార్, కవికోకిల నాకు ‘కళ’ పత్రిక రోజుల్లో రాసిన జాబుల కట్ట ఉందన్నారు. ఆ సంపుటం కూడా తయారు కావలసి ఉన్నది. దువ్వూరి అముద్రిత, గ్రంథ రూపంలో రాని రచనలను ఒక పుస్తకంగా తీసుకురావలసిన అవసరం ఉంది. ఈతకోట సుబ్బారావు(నేడు ‘కవికోకిల’ దువ్వూరి రామిరెడ్డి 70వ వర్ధంతి)నేను గృహ విద్యాలయ శిక్షితుడను అని వినయ మనస్కుడై చెప్పుకొన్నవారు కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి. స్వాతంత్ర్య సమర కవితా యోధుడిగా, కవితా కృషీవలుడిగా, మానవతామూర్తిగా, జాతీయవాదిగా విజ్ఞాన సారస్వత మూర్తిగా బహుముఖ పాటవాలను ప్రదర్శించిన వ్యక్తి దువ్వూరి. 1911 బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం కొన్ని గ్రంథాలను నిషేధించింది. కానీ దీనికి ముందుగానే దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’ను నిషేధించారు. ఆనాడు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించిన గ్రంథాలలో శృంగారగ్రంథాలే ఎక్కువ. తెలుగు భాషాభిమానులైన పిఠాపురం రాజా, బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ, జయంతిరామయ్య, పేరి నారాయణమూర్తి మొదలైన పెద్దలు సభ జరిపి ప్రభుత్వానికి తమ నిరసన వ్యక్తం చేసారు. శృంగార కావ్యాలపై నిషేధం వలన అనేకకావ్యాలు లిఖితాలుగానే నిలిచిపోయాయి. దువ్వూరి ‘మాతృశతకం’, వావిళ్ళ వెంటేశ్వరశాస్త్రి రచించిన శ్రీనాథుని వీధి నాటకాన్ని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిషేధించడంపై తెలుగు సమాజంలో ఎక్కువ నిరసనలు వ్యక్తమైనాయి. రాజాజీ మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి అయినప్పటికీ నిషేధం వీడకపోవడం భాషాభిమానులలో మరింత ఆగ్రహానికి కారణం అయింది. 1947లో ప్రకాశం పంతులు ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతనే వీటికి చెరవదిలింది. ఉత్తముడైన కవి మరణించినా అతని సాహిత్యాన్ని గురించి కొత్త పరిశీలన, పరిశోధన, అనుశీలన సాగుతూనే ఉంటుంది. అందుకే కవికి మరణం లేదన్నది నానుడికి కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి సజీవ సాక్ష్యం. ఆయన రచనలు నేటికీ పరిశోధనా కావ్యాలే. ఆయన రచనలన్నీ దాదాపు తొమ్మిది సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. కొన్ని ఏడెనిమిది ముద్రణలు కూడా పొందాయి. ఆయన డైరీలు, ఉత్తరాలు, జాబులు ఒక చిన్న సంపుటిగా కూడా వెలువడింది. ఆయన జీవితం, సాహిత్యంపై ఒక పెద్ద గ్రంథమే అచ్చయింది. కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు అలాగే నిలిచిపోవడం ఒక చారిత్రక విషాదం.అభ్యుదయ కవిత్వం గురించి శ్రీశ్రీ ఒక వ్యాసం రాస్తూ ఆధునిక కాలంలో మొట్టమొదటి వచన గేయం రాసింది దువ్వూరి రామిరెడ్డి అని అన్నారు. గ్రంథరూపంలో రావల్సిన, రాదగిన కవికోకిల అముద్రిత గ్రంథాలు ఇంతవరకూ వెలుగు చూడకపోవడం దురదృష్టకరం. ప్రారంభ రచనలు, పరిమిత రచనలు, ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయంటే సాహితీకారులకు ఆశ్చర్యమే. ‘గుడివాడ రత్నం’ అనే ఒక కథ, ‘నా దేశాటనం డైరీ’ అనే సుదీర్ఘ బయోగ్రాహికల్ వ్యాసం పాతభారతిలో అచ్చయ్యాయి. అలాగే ఈ సంచికలోనే డాక్టర్ డీవీ సుబ్బారెడ్డి ప్రస్తావించిన ‘కర్షక విలాసం’ అనే శ్రామిక నాటకం అదృష్టవశాత్తూ 1917లో ‘కవికోకిల’ సొంత అక్షరాలతో రాసిన ప్రతి భద్రంగానే ఉంది. ఈ నాటకాన్ని 1917లో ఏదో కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా నెల్లూరు టౌన్హాల్లో ప్రదర్శించారు. ఇది ఇప్పటికీ గ్రంథస్తం కాలేదు. ‘ధృవ’ అనే మరో నాటకం కూడా అముద్రితమే. రేబాల లక్ష్మీనరసారెడ్డి మరణించిన సందర్భంగా దువ్వూరి రాసిన పద్యాలు, తనకు తెలుగు చెప్పిన అయ్యవారి స్మృతి సూచికగా రాసిన పద్యరచన, విలువిద్యలో నిపుణుడైన కలియుగార్జునడిపై రాసిన పద్యాలు, మరికొన్ని పద్య ఖండికలు, కొన్ని ఇంగ్లీషు జాబులు, రచనలు, వ్యాసాలు, ఇలా అన్నింటిని కెవి రమణారెడ్డి ప్రెస్కాపీని అప్పట్లో సిద్ధంచేశారు.దువ్వూరి అముద్రిత రచనలు ఇంకా వెలుగుచూడాల్సి ఉన్నాయని శ్రీవాత్సవ అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. 1927లో నెల్లూరులో పెద్ద గాలివాన వచ్చినపుడు, దువ్వూరి ‘తుఫాన్’ కథ ఆంధ్ర దినపత్రికలో అచ్చయినట్లు చెబుతుండేవారు. ఎంతో బాధ్యతగా చెప్పిన ఈ కథ విషయం ఎంత గాలించినా పత్రికలో పరిశోధకులకు దొరకలేదు. ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన కవికోకిల ఇంగ్లీషు అనువాదిత గేయ రచనలు ‘వాయిస్ ఆఫ్ ద రీడ్’ ఆచ్చయిన తరువాత రామిరెడ్డి ‘ఫలిత కేశం’ కావ్యాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. మరికొన్ని చిన్న గేయాలు కూడా ఇంగ్లీషులో రాసి పెట్టారు. వీటన్నింటిని లండన్ ప్రెస్ వారిచే అచ్చు వేయించేందుకు ఒక ప్రయత్నం జరిగింది. పి.వి. రాజమన్నార్, కవికోకిల నాకు ‘కళ’ పత్రిక రోజుల్లో రాసిన జాబుల కట్ట ఉందన్నారు. ఆ సంపుటం కూడా తయారు కావలసి ఉన్నది. దువ్వూరి అముద్రిత, గ్రంథ రూపంలో రాని రచనలను ఒక పుస్తకంగా తీసుకురావలసిన అవసరం ఉంది. ఈతకోట సుబ్బారావు(నేడు ‘కవికోకిల’ దువ్వూరి రామిరెడ్డి 70వ వర్ధంతి)
gurajada saahitya bhaavajaalaanni, vachanakavitvaaniki aadyulaina srishree panthaanu andipuchukunna abhyudaya kavi duvvuri ramireddy. ‘kavi kokila’, ‘simhapuri siri’gaa prasiddhigaanchina duvvuri nijaaniki tolitaram abhyudaya kavi aina veeriki bhavikaviga mudrapadindi. vastu– shilpa sampadaku enaleni praadhaanyata nicchina kavi. kavitvam ante emitane daaniki duvvuri saahityame chirunama. kavitvapu rahasyaalaku puttinillu. 20va sataabdapu uttama kavi. aanglamloki anuvaadamaina ramireddy padyaalapai vividha deshaallo charchalu jarigai. tikkana udaattamaina telugudanaanni andipuchukunna duvvuri kavitvamloni sangeeta ritham aayanaku apaaramaina gurtimpu raavadaaniki kaaranamaindi.nenu gruha vidyalaya sikshitudanu ani vinaya manaskudai cheppukonnavaaru kavikokila duvvuri ramireddy. swaatantrya samara kavita yodhudigaa, kavita krusheevaludigaa, maanavataamuurtigaa, jaatiiyavaadigaa vignaana saarasvata muurtigaa bahumukha paatavaalanu pradarsinchina vyakti duvvuri. 1911 british prabhutvam konni grandhaalanu nishedhinchindi. cony deeniki mundugaane duvvuri ‘maatrusatakam’nu nishedhinchaaru. aanaadu british prabhutvam nishedhinchina grandhaalalo shrungaaragranthaale ekkuva. telugu bhaashaabhimaanulaina pitaapuram raja, bayya narasimheshwarasharma, jayantiramayya, paeri narayanamurthy modalaina peddalu sabha jaripi prabhutvaaniki tama nirasana vyaktam chesaru. shrungaara kaavyaalapai nishedham valana anekakaavyaalu likhitaalugaane nilichipoyayi. duvvuri ‘maatrusatakam’, vaavilla venteshwarashaastri rachinchina srinathuni veedhi naatakaanni british prabhutvam nishedhinchadampai telugu samaajamlo ekkuva nirasanalu vyaktamainaayi. rajaji madrasu mukhyamantri ayinappatiki nishedham veedakapovadam bhaashaabhimaanulalo marinta aagrahaaniki kaaranam ayindi. 1947loo prakaasam pantulu mukhyamantri ayina tarvatane veetiki cheravadilindi. uttamudaina kavi maraninchinaa athani saahityaanni gurinchi kotta pariseelana, parisodhana, anusheelana saagutuunee untundi. anduke kaviki maranam ledannadi naanudiki kavikokila duvvuri ramireddy sajeeva saakshyam. aayana rachanalu netiki parisodhanaa kavyale. aayana rachanalanni daadaapu tommidi samputaalugaa veluvaddaayi. konni edenimidi mudranalu kuudaa pondaayi. aayana direelu, uttaraalu, jaabulu oka chinna samputigaa kuudaa veluvadindi. aayana jeevitam, saahityampai oka pedda grandhame achchayindi. kavikokila amudrita grandhaalu alaage nilichipovadam oka chaaritraka vishaadam.abhyudaya kavitvam gurinchi srishree oka vyaasam raastuu aadhunika kaalamlo mottamodati vachana geyam rasindi duvvuri ramireddy ani annaru. grandharoopamlo ravalsina, raadagina kavikokila amudrita grandhaalu intavarakuu velugu chudakapovadam duradrushtakaram. praarambha rachanalu, parimita rachanalu, inka enno unnayante saahitiikaarulaku aascharyame. ‘gudiwada ratnam’ ane oka katha, ‘naa deshaatanam diry’ ane sudeergha biograhical vyaasam paatabhaaratilo achayyaayi. alaage ee sanchikalone dactor dv subbareddy prastaavinchina ‘karshaka vilasam’ ane shraamika naatakam adrushtavasaattuu 1917loo ‘kavikokila’ sonta aksharaalato raasina prati bhadramgaane undi. ee naatakaanni 1917loo edho conferens sandarbhamgaa nelluru tounhaallo pradarsinchaaru. idhi ippatikee grandhastam kaaledu. ‘dhruva’ ane maro naatakam kuudaa amudritame. rebala lakshminarasareddy maraninchina sandarbhamgaa duvvuri raasina padyaalu, tanaku telugu cheppina ayyavari smruti suuchikagaa raasina padyarachana, viluvidyalo nipunudaina kaliyugaarjunadipai raasina padyaalu, marikonni padya khandikalu, konni ingleeshu jaabulu, rachanalu, vyaasaalu, ilaa annintini kevi ramanareddy prescapini appatlo siddhamchaesaaru.duvvuri amudrita rachanalu inka veluguchudaalsi unnaayani srivatsava anekasaarlu prastaavinchaaru. 1927loo nellurulo pedda galivana vachinapudu, duvvuri ‘tufan’ katha aandhra dinapatrikalo achchayinatlu chebutundevaaru. entho baadhyatagaa cheppina ee katha vishayam entha galinchina patrikalo parisodhakulaku dorakaledu. inka velugu chuudaalsina kavikokila ingleeshu anuvaadita geya rachanalu ‘vais af da read’ aachchayina taruvaata ramireddy ‘phalita kesham’ kaavyaanni ingleeshuloki anuvadinchaaru. marikonni chinna geyalu kuudaa ingleeshulo rasi pettaaru. veetannintini landan press vaariche achu veyinchenduku oka prayatnam jarigindi. pi.vi. rajamannar, kavikokila naaku ‘kala’ patrika rojullo raasina jaabula katta undannaaru. aa samputam kuudaa tayaaru kavalasi unnadi. duvvuri amudrita, grantha roopamlo raani rachanalanu oka pustakamgaa teesukuraavalasina avasaram undi. eetakota subbarao(nedu ‘kavikokila’ duvvuri ramireddy 70va vardhanti)nenu gruha vidyalaya sikshitudanu ani vinaya manaskudai cheppukonnavaaru kavikokila duvvuri ramireddy. swaatantrya samara kavita yodhudigaa, kavita krusheevaludigaa, maanavataamuurtigaa, jaatiiyavaadigaa vignaana saarasvata muurtigaa bahumukha paatavaalanu pradarsinchina vyakti duvvuri. 1911 british prabhutvam konni grandhaalanu nishedhinchindi. cony deeniki mundugaane duvvuri ‘maatrusatakam’nu nishedhinchaaru. aanaadu british prabhutvam nishedhinchina grandhaalalo shrungaaragranthaale ekkuva. telugu bhaashaabhimaanulaina pitaapuram raja, bayya narasimheshwarasharma, jayantiramayya, paeri narayanamurthy modalaina peddalu sabha jaripi prabhutvaaniki tama nirasana vyaktam chesaru. shrungaara kaavyaalapai nishedham valana anekakaavyaalu likhitaalugaane nilichipoyayi. duvvuri ‘maatrusatakam’, vaavilla venteshwarashaastri rachinchina srinathuni veedhi naatakaanni british prabhutvam nishedhinchadampai telugu samaajamlo ekkuva nirasanalu vyaktamainaayi. rajaji madrasu mukhyamantri ayinappatiki nishedham veedakapovadam bhaashaabhimaanulalo marinta aagrahaaniki kaaranam ayindi. 1947loo prakaasam pantulu mukhyamantri ayina tarvatane veetiki cheravadilindi. uttamudaina kavi maraninchinaa athani saahityaanni gurinchi kotta pariseelana, parisodhana, anusheelana saagutuunee untundi. anduke kaviki maranam ledannadi naanudiki kavikokila duvvuri ramireddy sajeeva saakshyam. aayana rachanalu netiki parisodhanaa kavyale. aayana rachanalanni daadaapu tommidi samputaalugaa veluvaddaayi. konni edenimidi mudranalu kuudaa pondaayi. aayana direelu, uttaraalu, jaabulu oka chinna samputigaa kuudaa veluvadindi. aayana jeevitam, saahityampai oka pedda grandhame achchayindi. kavikokila amudrita grandhaalu alaage nilichipovadam oka chaaritraka vishaadam.abhyudaya kavitvam gurinchi srishree oka vyaasam raastuu aadhunika kaalamlo mottamodati vachana geyam rasindi duvvuri ramireddy ani annaru. grandharoopamlo ravalsina, raadagina kavikokila amudrita grandhaalu intavarakuu velugu chudakapovadam duradrushtakaram. praarambha rachanalu, parimita rachanalu, inka enno unnayante saahitiikaarulaku aascharyame. ‘gudiwada ratnam’ ane oka katha, ‘naa deshaatanam diry’ ane sudeergha biograhical vyaasam paatabhaaratilo achayyaayi. alaage ee sanchikalone dactor dv subbareddy prastaavinchina ‘karshaka vilasam’ ane shraamika naatakam adrushtavasaattuu 1917loo ‘kavikokila’ sonta aksharaalato raasina prati bhadramgaane undi. ee naatakaanni 1917loo edho conferens sandarbhamgaa nelluru tounhaallo pradarsinchaaru. idhi ippatikee grandhastam kaaledu. ‘dhruva’ ane maro naatakam kuudaa amudritame. rebala lakshminarasareddy maraninchina sandarbhamgaa duvvuri raasina padyaalu, tanaku telugu cheppina ayyavari smruti suuchikagaa raasina padyarachana, viluvidyalo nipunudaina kaliyugaarjunadipai raasina padyaalu, marikonni padya khandikalu, konni ingleeshu jaabulu, rachanalu, vyaasaalu, ilaa annintini kevi ramanareddy prescapini appatlo siddhamchaesaaru.duvvuri amudrita rachanalu inka veluguchudaalsi unnaayani srivatsava anekasaarlu prastaavinchaaru. 1927loo nellurulo pedda galivana vachinapudu, duvvuri ‘tufan’ katha aandhra dinapatrikalo achchayinatlu chebutundevaaru. entho baadhyatagaa cheppina ee katha vishayam entha galinchina patrikalo parisodhakulaku dorakaledu. inka velugu chuudaalsina kavikokila ingleeshu anuvaadita geya rachanalu ‘vais af da read’ aachchayina taruvaata ramireddy ‘phalita kesham’ kaavyaanni ingleeshuloki anuvadinchaaru. marikonni chinna geyalu kuudaa ingleeshulo rasi pettaaru. veetannintini landan press vaariche achu veyinchenduku oka prayatnam jarigindi. pi.vi. rajamannar, kavikokila naaku ‘kala’ patrika rojullo raasina jaabula katta undannaaru. aa samputam kuudaa tayaaru kavalasi unnadi. duvvuri amudrita, grantha roopamlo raani rachanalanu oka pustakamgaa teesukuraavalasina avasaram undi. eetakota subbarao(nedu ‘kavikokila’ duvvuri ramireddy 70va vardhanti)nenu gruha vidyalaya sikshitudanu ani vinaya manaskudai cheppukonnavaaru kavikokila duvvuri ramireddy. swaatantrya samara kavita yodhudigaa, kavita krusheevaludigaa, maanavataamuurtigaa, jaatiiyavaadigaa vignaana saarasvata muurtigaa bahumukha paatavaalanu pradarsinchina vyakti duvvuri. 1911 british prabhutvam konni grandhaalanu nishedhinchindi. cony deeniki mundugaane duvvuri ‘maatrusatakam’nu nishedhinchaaru. aanaadu british prabhutvam nishedhinchina grandhaalalo shrungaaragranthaale ekkuva. telugu bhaashaabhimaanulaina pitaapuram raja, bayya narasimheshwarasharma, jayantiramayya, paeri narayanamurthy modalaina peddalu sabha jaripi prabhutvaaniki tama nirasana vyaktam chesaru. shrungaara kaavyaalapai nishedham valana anekakaavyaalu likhitaalugaane nilichipoyayi. duvvuri ‘maatrusatakam’, vaavilla venteshwarashaastri rachinchina srinathuni veedhi naatakaanni british prabhutvam nishedhinchadampai telugu samaajamlo ekkuva nirasanalu vyaktamainaayi. rajaji madrasu mukhyamantri ayinappatiki nishedham veedakapovadam bhaashaabhimaanulalo marinta aagrahaaniki kaaranam ayindi. 1947loo prakaasam pantulu mukhyamantri ayina tarvatane veetiki cheravadilindi. uttamudaina kavi maraninchinaa athani saahityaanni gurinchi kotta pariseelana, parisodhana, anusheelana saagutuunee untundi. anduke kaviki maranam ledannadi naanudiki kavikokila duvvuri ramireddy sajeeva saakshyam. aayana rachanalu netiki parisodhanaa kavyale. aayana rachanalanni daadaapu tommidi samputaalugaa veluvaddaayi. konni edenimidi mudranalu kuudaa pondaayi. aayana direelu, uttaraalu, jaabulu oka chinna samputigaa kuudaa veluvadindi. aayana jeevitam, saahityampai oka pedda grandhame achchayindi. kavikokila amudrita grandhaalu alaage nilichipovadam oka chaaritraka vishaadam.abhyudaya kavitvam gurinchi srishree oka vyaasam raastuu aadhunika kaalamlo mottamodati vachana geyam rasindi duvvuri ramireddy ani annaru. grandharoopamlo ravalsina, raadagina kavikokila amudrita grandhaalu intavarakuu velugu chudakapovadam duradrushtakaram. praarambha rachanalu, parimita rachanalu, inka enno unnayante saahitiikaarulaku aascharyame. ‘gudiwada ratnam’ ane oka katha, ‘naa deshaatanam diry’ ane sudeergha biograhical vyaasam paatabhaaratilo achayyaayi. alaage ee sanchikalone dactor dv subbareddy prastaavinchina ‘karshaka vilasam’ ane shraamika naatakam adrushtavasaattuu 1917loo ‘kavikokila’ sonta aksharaalato raasina prati bhadramgaane undi. ee naatakaanni 1917loo edho conferens sandarbhamgaa nelluru tounhaallo pradarsinchaaru. idhi ippatikee grandhastam kaaledu. ‘dhruva’ ane maro naatakam kuudaa amudritame. rebala lakshminarasareddy maraninchina sandarbhamgaa duvvuri raasina padyaalu, tanaku telugu cheppina ayyavari smruti suuchikagaa raasina padyarachana, viluvidyalo nipunudaina kaliyugaarjunadipai raasina padyaalu, marikonni padya khandikalu, konni ingleeshu jaabulu, rachanalu, vyaasaalu, ilaa annintini kevi ramanareddy prescapini appatlo siddhamchaesaaru.duvvuri amudrita rachanalu inka veluguchudaalsi unnaayani srivatsava anekasaarlu prastaavinchaaru. 1927loo nellurulo pedda galivana vachinapudu, duvvuri ‘tufan’ katha aandhra dinapatrikalo achchayinatlu chebutundevaaru. entho baadhyatagaa cheppina ee katha vishayam entha galinchina patrikalo parisodhakulaku dorakaledu. inka velugu chuudaalsina kavikokila ingleeshu anuvaadita geya rachanalu ‘vais af da read’ aachchayina taruvaata ramireddy ‘phalita kesham’ kaavyaanni ingleeshuloki anuvadinchaaru. marikonni chinna geyalu kuudaa ingleeshulo rasi pettaaru. veetannintini landan press vaariche achu veyinchenduku oka prayatnam jarigindi. pi.vi. rajamannar, kavikokila naaku ‘kala’ patrika rojullo raasina jaabula katta undannaaru. aa samputam kuudaa tayaaru kavalasi unnadi. duvvuri amudrita, grantha roopamlo raani rachanalanu oka pustakamgaa teesukuraavalasina avasaram undi. eetakota subbarao(nedu ‘kavikokila’ duvvuri ramireddy 70va vardhanti)nenu gruha vidyalaya sikshitudanu ani vinaya manaskudai cheppukonnavaaru kavikokila duvvuri ramireddy. swaatantrya samara kavita yodhudigaa, kavita krusheevaludigaa, maanavataamuurtigaa, jaatiiyavaadigaa vignaana saarasvata muurtigaa bahumukha paatavaalanu pradarsinchina vyakti duvvuri. 1911 british prabhutvam konni grandhaalanu nishedhinchindi. cony deeniki mundugaane duvvuri ‘maatrusatakam’nu nishedhinchaaru. aanaadu british prabhutvam nishedhinchina grandhaalalo shrungaaragranthaale ekkuva. telugu bhaashaabhimaanulaina pitaapuram raja, bayya narasimheshwarasharma, jayantiramayya, paeri narayanamurthy modalaina peddalu sabha jaripi prabhutvaaniki tama nirasana vyaktam chesaru. shrungaara kaavyaalapai nishedham valana anekakaavyaalu likhitaalugaane nilichipoyayi. duvvuri ‘maatrusatakam’, vaavilla venteshwarashaastri rachinchina srinathuni veedhi naatakaanni british prabhutvam nishedhinchadampai telugu samaajamlo ekkuva nirasanalu vyaktamainaayi. rajaji madrasu mukhyamantri ayinappatiki nishedham veedakapovadam bhaashaabhimaanulalo marinta aagrahaaniki kaaranam ayindi. 1947loo prakaasam pantulu mukhyamantri ayina tarvatane veetiki cheravadilindi. uttamudaina kavi maraninchinaa athani saahityaanni gurinchi kotta pariseelana, parisodhana, anusheelana saagutuunee untundi. anduke kaviki maranam ledannadi naanudiki kavikokila duvvuri ramireddy sajeeva saakshyam. aayana rachanalu netiki parisodhanaa kavyale. aayana rachanalanni daadaapu tommidi samputaalugaa veluvaddaayi. konni edenimidi mudranalu kuudaa pondaayi. aayana direelu, uttaraalu, jaabulu oka chinna samputigaa kuudaa veluvadindi. aayana jeevitam, saahityampai oka pedda grandhame achchayindi. kavikokila amudrita grandhaalu alaage nilichipovadam oka chaaritraka vishaadam.abhyudaya kavitvam gurinchi srishree oka vyaasam raastuu aadhunika kaalamlo mottamodati vachana geyam rasindi duvvuri ramireddy ani annaru. grandharoopamlo ravalsina, raadagina kavikokila amudrita grandhaalu intavarakuu velugu chudakapovadam duradrushtakaram. praarambha rachanalu, parimita rachanalu, inka enno unnayante saahitiikaarulaku aascharyame. ‘gudiwada ratnam’ ane oka katha, ‘naa deshaatanam diry’ ane sudeergha biograhical vyaasam paatabhaaratilo achayyaayi. alaage ee sanchikalone dactor dv subbareddy prastaavinchina ‘karshaka vilasam’ ane shraamika naatakam adrushtavasaattuu 1917loo ‘kavikokila’ sonta aksharaalato raasina prati bhadramgaane undi. ee naatakaanni 1917loo edho conferens sandarbhamgaa nelluru tounhaallo pradarsinchaaru. idhi ippatikee grandhastam kaaledu. ‘dhruva’ ane maro naatakam kuudaa amudritame. rebala lakshminarasareddy maraninchina sandarbhamgaa duvvuri raasina padyaalu, tanaku telugu cheppina ayyavari smruti suuchikagaa raasina padyarachana, viluvidyalo nipunudaina kaliyugaarjunadipai raasina padyaalu, marikonni padya khandikalu, konni ingleeshu jaabulu, rachanalu, vyaasaalu, ilaa annintini kevi ramanareddy prescapini appatlo siddhamchaesaaru.duvvuri amudrita rachanalu inka veluguchudaalsi unnaayani srivatsava anekasaarlu prastaavinchaaru. 1927loo nellurulo pedda galivana vachinapudu, duvvuri ‘tufan’ katha aandhra dinapatrikalo achchayinatlu chebutundevaaru. entho baadhyatagaa cheppina ee katha vishayam entha galinchina patrikalo parisodhakulaku dorakaledu. inka velugu chuudaalsina kavikokila ingleeshu anuvaadita geya rachanalu ‘vais af da read’ aachchayina taruvaata ramireddy ‘phalita kesham’ kaavyaanni ingleeshuloki anuvadinchaaru. marikonni chinna geyalu kuudaa ingleeshulo rasi pettaaru. veetannintini landan press vaariche achu veyinchenduku oka prayatnam jarigindi. pi.vi. rajamannar, kavikokila naaku ‘kala’ patrika rojullo raasina jaabula katta undannaaru. aa samputam kuudaa tayaaru kavalasi unnadi. duvvuri amudrita, grantha roopamlo raani rachanalanu oka pustakamgaa teesukuraavalasina avasaram undi. eetakota subbarao(nedu ‘kavikokila’ duvvuri ramireddy 70va vardhanti)nenu gruha vidyalaya sikshitudanu ani vinaya manaskudai cheppukonnavaaru kavikokila duvvuri ramireddy. swaatantrya samara kavita yodhudigaa, kavita krusheevaludigaa, maanavataamuurtigaa, jaatiiyavaadigaa vignaana saarasvata muurtigaa bahumukha paatavaalanu pradarsinchina vyakti duvvuri. 1911 british prabhutvam konni grandhaalanu nishedhinchindi. cony deeniki mundugaane duvvuri ‘maatrusatakam’nu nishedhinchaaru. aanaadu british prabhutvam nishedhinchina grandhaalalo shrungaaragranthaale ekkuva. telugu bhaashaabhimaanulaina pitaapuram raja, bayya narasimheshwarasharma, jayantiramayya, paeri narayanamurthy modalaina peddalu sabha jaripi prabhutvaaniki tama nirasana vyaktam chesaru. shrungaara kaavyaalapai nishedham valana anekakaavyaalu likhitaalugaane nilichipoyayi. duvvuri ‘maatrusatakam’, vaavilla venteshwarashaastri rachinchina srinathuni veedhi naatakaanni british prabhutvam nishedhinchadampai telugu samaajamlo ekkuva nirasanalu vyaktamainaayi. rajaji madrasu mukhyamantri ayinappatiki nishedham veedakapovadam bhaashaabhimaanulalo marinta aagrahaaniki kaaranam ayindi. 1947loo prakaasam pantulu mukhyamantri ayina tarvatane veetiki cheravadilindi. uttamudaina kavi maraninchinaa athani saahityaanni gurinchi kotta pariseelana, parisodhana, anusheelana saagutuunee untundi. anduke kaviki maranam ledannadi naanudiki kavikokila duvvuri ramireddy sajeeva saakshyam. aayana rachanalu netiki parisodhanaa kavyale. aayana rachanalanni daadaapu tommidi samputaalugaa veluvaddaayi. konni edenimidi mudranalu kuudaa pondaayi. aayana direelu, uttaraalu, jaabulu oka chinna samputigaa kuudaa veluvadindi. aayana jeevitam, saahityampai oka pedda grandhame achchayindi. kavikokila amudrita grandhaalu alaage nilichipovadam oka chaaritraka vishaadam.abhyudaya kavitvam gurinchi srishree oka vyaasam raastuu aadhunika kaalamlo mottamodati vachana geyam rasindi duvvuri ramireddy ani annaru. grandharoopamlo ravalsina, raadagina kavikokila amudrita grandhaalu intavarakuu velugu chudakapovadam duradrushtakaram. praarambha rachanalu, parimita rachanalu, inka enno unnayante saahitiikaarulaku aascharyame. ‘gudiwada ratnam’ ane oka katha, ‘naa deshaatanam diry’ ane sudeergha biograhical vyaasam paatabhaaratilo achayyaayi. alaage ee sanchikalone dactor dv subbareddy prastaavinchina ‘karshaka vilasam’ ane shraamika naatakam adrushtavasaattuu 1917loo ‘kavikokila’ sonta aksharaalato raasina prati bhadramgaane undi. ee naatakaanni 1917loo edho conferens sandarbhamgaa nelluru tounhaallo pradarsinchaaru. idhi ippatikee grandhastam kaaledu. ‘dhruva’ ane maro naatakam kuudaa amudritame. rebala lakshminarasareddy maraninchina sandarbhamgaa duvvuri raasina padyaalu, tanaku telugu cheppina ayyavari smruti suuchikagaa raasina padyarachana, viluvidyalo nipunudaina kaliyugaarjunadipai raasina padyaalu, marikonni padya khandikalu, konni ingleeshu jaabulu, rachanalu, vyaasaalu, ilaa annintini kevi ramanareddy prescapini appatlo siddhamchaesaaru.duvvuri amudrita rachanalu inka veluguchudaalsi unnaayani srivatsava anekasaarlu prastaavinchaaru. 1927loo nellurulo pedda galivana vachinapudu, duvvuri ‘tufan’ katha aandhra dinapatrikalo achchayinatlu chebutundevaaru. entho baadhyatagaa cheppina ee katha vishayam entha galinchina patrikalo parisodhakulaku dorakaledu. inka velugu chuudaalsina kavikokila ingleeshu anuvaadita geya rachanalu ‘vais af da read’ aachchayina taruvaata ramireddy ‘phalita kesham’ kaavyaanni ingleeshuloki anuvadinchaaru. marikonni chinna geyalu kuudaa ingleeshulo rasi pettaaru. veetannintini landan press vaariche achu veyinchenduku oka prayatnam jarigindi. pi.vi. rajamannar, kavikokila naaku ‘kala’ patrika rojullo raasina jaabula katta undannaaru. aa samputam kuudaa tayaaru kavalasi unnadi. duvvuri amudrita, grantha roopamlo raani rachanalanu oka pustakamgaa teesukuraavalasina avasaram undi. eetakota subbarao(nedu ‘kavikokila’ duvvuri ramireddy 70va vardhanti)