
 "ఈసారి పంటలో మొత్తం అప్పు తీర్చేస్తాం?"
 "అబ్బో ఆరునెలలా?" అని ఒక క్షణమాగి ఆలోచనగా అన్నాడు మళ్ళీ "అంతదాకా మాకు పనిలోకి రావాలి?"
 "మళ్ళీ అదే మాటా? మేం రాం?" అన్నాడు సోము.
 జానయ్య వేపు చూశాడు చౌదరి.
 అటు కొడుక్కీ, యిటు ఆసామికి చెప్పలేని బలహీనతతో తలవంచుకున్నాడు జానయ్య.
 "ఏం రా పొగరుబలిసిందే!"
 గుడ్లురిమేడు జయన్న.
 "ఓ పని చేయండి. పనికొస్తే కూలి యివ్వండి అందరితోపాటు, లేదా చెల్లు రాయండి. వారానికో మాటు లేదా చీటీ రాయండి" అన్నాడు జయన్న.
 మిర్రిమిర్రి చూశాడు చౌదరి.
 ఒక్క క్షణం ఆలోచించి "జానయ్యా ఇలాంటివి నా దగ్గర సాగవు. నా డబ్బు నాకు యిచ్చేదాక నాకు వుచితంగా పనిచేయాలి అంతే! లేదా మనుషులను పంపి లాక్కరమ్మంటాను నా పోతే నేనే వస్తాను. కొరడాతో బాత్తాను. రక్తం తాగుతాను నాకు బాకీ వున్నారు మీరు. బాకీ తీసుకోవటమంటే బానిసత్వం అంతే అది కాదనటానికి మీకు హక్కు లేదు పొండి. డబ్బు యివ్వండి పూర్తిగా, లేదా అందరిలాగా మెలగండి" అన్నాడు చౌదరి నిష్కర్షగా.
 సోము మిర్రిమిర్రి చూశాడు.
 జయన్న నిస్సహాయంగా ఉండిపోయాడు.
 "ఊఁ! వెళ్ళండి" గద్దించాడు చౌదరి.
 ఏదో సమాధానం చెప్పబోయిన కొడుకుని "చాల్లే" అంటూ నోర్మూయించాడు జానయ్య.
 ముగ్గురూ నిస్సహాయంగా తిరుగుముఖం పట్టారు.
 అందరి ముఖాల్లోనూ ఆలోచన-కోపం-నిస్సహాయత తలొంచుకుని వస్తున్నారు.
 "జానయ్యా!"
 భార్గవి పిలుపుకి అటు చూసి "దండాలమ్మా" అన్నాడు అతను. జయాన్న, సోము కూడా నమస్కరించారు.
 "ఎక్కడినుంచి? చౌదరి యింటి నుంచేనా?"
 తలూపేరు "అవునమ్మా" అంటూ.
 "ఏమయింది?"
 "ఏమవుతుందమ్మా! పేదరికమే మహాపాపం. అప్పు చేయటం నరకం. అనుభవిస్తున్నాం." బేలగా అన్నాడు జానయ్య.
 "నేనోమాట చెపుతాను మా పనిచేసేమనిషి హఠాత్తుగా వెళ్ళిపోయాడు. కొంత యిబ్బందిగా వుంది. ఈ సంవత్సరమంతా మా యింట్లో పనికి వదిలెయ్ సోముని, మళ్ళీ ఏరువాక సాగేదాకా. నేను మీ చౌదరి అప్పు అంతా యిచ్చేస్తా. తీర్చెయ్యండి. పేరుకి పని అనే కానీ ఎక్కువ ఉండదు. మా ఇంటిపనులు చూసుకోవచ్చు. మీ పొలం చేసుకోవచ్చు."
 జానయ్య ముఖం వికసించింది.
 జయన్నవైపు చూశాడు. అతను సోముని చూశాడు.
 సంతోషంగా తలూపాడు సోము.
 "అలాగేనమ్మా" అన్నాడు జానయ్య.
 "అయితే డబ్బు పట్టుకెళ్ళండి."
 "రేపు మళ్ళీ వెళ్ళి ఎంతయిందో తేల్చుకుని వచ్చి ఆ మొత్తం తీసుకెళతామమ్మా ఇప్పుడెందుకు మళ్ళీ వెళ్ళాల అన్నాడు జయన్న.
 "సరే, మీ యిష్టం."
 "వస్తానమ్మా, దండాలు" అంటూ కదిలేడు జానయ్య. వాళ్ళిద్దరూ నమస్కరించి సెలవు తీసుకున్నారు.
 
     7
 
 ఒకసారి ఉరుము ఉరుముతుంది. ఊరిమీద పడుతుంది అనుకుంటాం ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకుంటాం. దేవుళ్ళకీ, దైవాలకీ మొక్కుకుంటాం. అర్జునా, ఫల్గుణా, పార్దా, కిరీటి అనుకుంటాం. అయినా అది చల్లగా తేలిపోతుంది. పిడుగు తప్పుతుందో అసలే పడదో మనకి తెలియదు. అయితేనేం? మనం ప్రమాదాన్నుంచి బయటపడ్డాం అంతే చాలు అనుకుంటాం.
 చౌదరి విషయంలోనూ అదే జరిగింది.
 జయన్న, సోము మాత్రమే వెళ్ళారు అతని దగ్గరికి. జానయ్యని వాళ్ళు పిలవలేదు. అసలు ఆ విషయమే తెలియదతనికి. 

 "eesaari pantalo mottam appu teerchestam?"
 "abbo aarunelalaa?" ani oka kshanamaagi aalochanagaa annadu mallee "antadaka maaku paniloki ravali?"
 "mallee adhe mata? mem raam?" annadu somu.
 jaanayya vepu chushadu chaudari.
 atu kodukki, yitu aasaamiki cheppaleni balaheenatato talavanchukunnadu jaanayya.
 "yem raa pogarubalisinde!"
 gudlurimedu jayanna.
 "oo pani cheyandi. panikoste kuuli yivvandi andarithopaatu, leda chellu rayandi. varaniko maatu leda cheeti rayandi" annadu jayanna.
 mirrimirri chushadu chaudari.
 okka kshanam aalochinchi "janayya ilantivi naa daggara saagavu. naa dabbu naaku yichedaaka naaku vuchitamgaa panicheyaali anthe! leda manushulanu pampi lakkarammantanu naa pothe nene vastaanu. koradaatho baattaanu. raktam taagutaanu naaku baaki vunnaru meeru. baaki teesukovatamante baanisatvam anthe adhi kaadanataaniki meeku hakku ledu pondi. dabbu yivvandi puurtigaa, leda andarilaagaa melagandi" annadu chaudari nishkarshagaa.
 somu mirrimirri chushadu.
 jayanna nissahaayamgaa undipoyaadu.
 "oea! vellandi" gaddinchaadu chaudari.
 edho samadhanam cheppaboyina kodukuni "challe" antuu normuinchaadu jaanayya.
 mugguru nissahaayamgaa tirugumukham pattaaru.
 andari mukhaalloonuu aalochana-kopam-nissahaayata talonchukuni vastunnaaru.
 "janayya!"
 bhargavi pilupuki atu chusi "dandalamma" annadu atanu. jayanna, somu kuudaa namaskarinchaaru.
 "ekkadinunchi? chaudari yinti nunchena?"
 taluperu "avunamma" antuu.
 "emayindi?"
 "emavutundamma! pedarikame mahapapam. appu cheyatam narakam. anubhavistunnam." belagaa annadu jaanayya.
 "nenomata cheputaanu maa panichesemanishi hataattugaa vellipoyaadu. kontha yibbandigaa vundi. ee samvatsaramantaa maa yintlo paniki vadiley somuni, mallee eruvaka sagedaka. nenu mee chaudari appu antaa yichesta. teercheyyandi. peruki pani ane cony ekkuva undadu. maa intipanulu chusukovachhu. mee polam chesukovachhu."
 jaanayya mukham vikasinchindi.
 jayannavaipu chushadu. atanu somuni chushadu.
 santoshamgaa taluupaadu somu.
 "alagenamma" annadu jaanayya.
 "ayithe dabbu pattukellandi."
 "repu mallee velli entayindo telchukuni vachi aa mottam teesukelatamamma ippudenduku mallee vellaala annadu jayanna.
 "sare, mee yishtam."
 "vastanamma, dandaalu" antuu kadiledu jaanayya. vaalliddaruu namaskarinchi selavu teesukunnaru.
 
     7
 
 okasari urumu urumutundi. oorimeeda padutundi anukuntam praanaalu arachetilo pettukuntam. devullakee, daivalaki mokkukuntam. arjuna, phalguna, parda, kireeti anukuntam. aina adhi challaga telipotundi. pidugu tapputundo asale padadho manaki teliyadu. ayitenem? manam pramaadaannunchi bayatapaddam anthe chaalu anukuntam.
 chaudari vishayamloonuu adhe jarigindi.
 jayanna, somu matrame vellaaru athani daggariki. jaanayyani vaallu pilavaledu. asalu aa vishayame teliyadataniki. 