 చిన్న నాఁట నుండియు భవభూతి యుత్తర రామచరిత్ర మన్న నాకు పరమానందము. అందులో పలుకులు 'జగజ్జిర్ణరణ్యమ్ . . . కూకులానాం రాశౌ తదను హృదయం పచ్యత ఇవ' అన్నవి సదా నా తలఁపులో మెదలుచుండెడివి. ' జగజ్జిర్ణరణ్యమ్' అనుటకు గొప్ప వివరము కాన వచ్చెడిది. అరణ్యమేని, అందు ఛాయా ఫల పుష్ప వృక్షములు, లతా గుల్మములు, జలాశయములు, పక్షికలకలములు, దృశ్యజ్మతు విహారములు, మనుష్య సంచారము నుండును ముండ్ల పొదలు, వ్యాఘ్రు దు ఘుతక జంతువు, సర్ప, వృశ్చిక, వృక్షాదులునున్నాను నుండును గాని పుష్పఫలాదులకై యందు ప్రవేశించువారు- కంట కాద్యపాకరణ సాధనములఁ గొని నిరపాయముగా కార్యము నిర్వర్తించుకొని రాఁ గలరు. జిర్ణారణ్యమున ఛాయా ఫలపుపుష్ప వృక్షము లుండవు. జలా శయము లుండవు. లతాగుల్మము లుండవు. ఎండు టడవి. రక్కెస మట్టలు, చీకి రేను పొదలు, పాములు, తేళ్లు, తోడేళ్లు మొదలగునవి మాత్రమే ఉండును. కర్మవశమున త్రోవ తప్పి యెవఁడే నందుఁ జేరానా వాఁ డక్కడ కడతేర వలసిన వాఁడే యగును. జగ త్తొక జిర్ణారణ్యముగా, దుర్విధిచే నే నందు చేరినట్టుగా భావించెడివాఁ డను.

    ౨౧

       వెలుఁ గు నీడలు

 భవభూతిపునరుక్త మయిన యీశావస్యోపనిషద్వాక్యము " అసుర్యానామ తేలోకా అంధేన తమసావృతాః, తాం స్తే ప్రేత్యాభిగచ్చన్తి యేకే చాత్మహనో జనాః" అన్నది యాత్మహత్య సంకల్పజ్వాలలను జలార్చి వేయు చుండెడిది. కడుపసిప్రాయమున కనులు మూసికొని బోరగిల పడుకొని చూచుచుండినపుడు నేను "నే నని" నాలో గోచరించిన మినుకు గ్రుడ్డి వెలుఁ గే దూరమున గోచరించి జీవితాశోచ్చ్వాస మాడించుచుండెడిది.

 మందులు మానితిని గనుక మావారు మంత్రముల కేసి దృష్టి సారించిరి. వారిని వీరిని పిలిపించి మంత్రజపము చేయింప నుద్దేశింపఁగా నేను వారింపఁ జొచ్చితిని. యా మంత్ర ప్రయో క్తల యోగ్యతలు నే నేఱిఁగినవే. కనుక వారిని బిలిపింప నొల్లనయితిని. నా యనారోగ్యమును నన్నడిగి విద్వాంసుఁడు గదా యని నేను చెప్పఁగా విని వేద శ్రౌత విద్వావిశారదుఁ డొకఁ డు ' ఏఁ బడి రూపాయలు తెచ్చుకొని నా కిచ్చితి వేని నీకు మోహిని పట్టినది. దానిని తొలఁగింప గలను ' ఇత్యాదిగా నేదో చెప్పెను. ధిక్కని తెగడితిని. అనుదినము సహస్రగాయత్రి మంత్ర జపము చేయుచు నమాయ కుఁడుగా నందు వృద్ధ బ్రాహ్మణు నొకని- ఆయన కుమారుఁదు మాయూర స్కూలు మేష్టరుగా కొన్నాళ్ళుండెను - బిలిపింప నుద్దేశింపఁ గా నేను వెళ్ళే యంటిని. వానిని గ్రామాంతర మున నుండి పిలిపించిరి. నలువది దినములు మంత్రజపమాయన జరపెను. ఆయన వల్ల నా కేమాత్రము మేలు జరుగ బోదని నేను బిగ్గ పలుకుచుండెది వాఁడను. వీనికిఁ పట్టిన గ్రహ చారమో, గ్రహమో ఉపకారకము లయిన పద్ధతుల పై వీనికి విశ్వాసము కుదురు నీయ కున్నదని మా వారు తెగడఁ జొచ్చిరి." నిజమే! నా కిట్టివారి ప్రజ్ఞ మిఁ ద విస్వాసను లేదు.అదే నా జబ్బు అనుచున్న వారు మిరో వారో కొల్పుఁడు' అనువాఁ డను. నలువది నాళ్ళయిన తర్వాత జల ఫలము నాకు ధారాద త్తము చేయుటకు గొప్ప బ్రాహ్మణ సంతర్పణము జరపిరివృధా ధనవ్యయ మని నేను వగవఁ జొచ్చితిని. ఇట్టి చీకాకు లెన్నో పడితిని. వేనివల్ల గాని నాకు మేలు జరగా లేదు. తొట్టె స్నానము, ఉప్పుకారములు లెనిఒ భుక్తి ఒక మాదిరిగా చేయుచునే యుంటిని.

 మద్రాసులో నా స్థానమున నియుక్తులైన విద్వాంసులు హఠాత్తుగా అంతరించి. చలి జ్వరము నూట యాఱుడిగ్రీల పై చిలుకు వచ్చి ఆ తర్వాత ఔషధము నిరుప యోగము కాఁగా పుణ్యలోకముల కరిగిరఁ ట!మా ఆఫీసు క్యురేటారు శ్రీ కుప్పు స్వామి శాస్త్రిగారు నాకు డి. ఓ. వ్రాసిన .' నీవు వచ్చి డ్యూటిలో చేరుట మంచిది. నీకు తొందర కలుగకుండ దేశాటనము చేయ నేర్పాటు చేయుదును. రావలసినది' అని. ఆవత్సరమున పరిషత్తు సంవత్సరోత్సవము గుంటూర జరగెను. నేను చాల గౌరవించు వేదము వెంకటరాయ శాస్త్రిగారి యాద్యక్షము మిత్రులు శ్రీ రామకృష్టకవిగారు నన్ను మద్రాసు రాఁ గోరి జాబు వ్రాసిరి. గుంటూరఁ గలసికొందు నని బదులు వ్రాసి యట్లె గుంటూరు వెళ్ళితిని.నేను మాటాడినది, చేసినది ఏమియు లేదు. అయినను ఆయుపన్యాసము వినికిడికి, ఎండలకు తాళఁ జాలక పోయితిని. మిత్రులు కనుపర్తి మార్కుండేయశర్మ గారి యింట విడిసి, తొట్టె సాన్నము చేసి కొంత స్వస్ధ్యము కూర్చు కొంటిని.



 chinna nat nundiyu bhavabhooti yuttara ramacharitra manna naaku paramaanandamu. andulo palukulu 'jagajjirnaranyam . . . kukulanam rashau tadanu hrudayam pachyata iva' annavi sadaa naa taleepulo medaluchundedivi. ' jagajjirnaranyam' anutaku goppa vivaramu kaana vachedidi. aranyameni, andu chaya phala pushpa vrukshamulu, lataa gulmamulu, jalaasayamulu, pakshikalakalamulu, drushyajmatu vihaaramulu, manushya sanchaaramu nundunu mundla podalu, vyaaghru du ghutaka jantuvu, sarpa, vruschika, vrukshaadulununnaanu nundunu gaani pushpaphalaadulakai yandu pravesinchuvaaru- kanta kaadyapaakarana saadhanamule goni nirapayamuga kaaryamu nirvartinchukoni raem galaru. jirnaaranyamuna chaya phalapupushpa vrukshamu lundavu. jalaa sayamu lundavu. lataagulmamu lundavu. endu tadavi. rakkesa mattalu, cheeki renu podalu, paamulu, teellu, thodellu modalagunavi matrame undunu. karmavasamuna trova tappi yewade nandu jerana vaem dakkada kadatera valasina vaede yagunu. jaga ttoka jirnaaranyamugaa, durvidhiche nee nandu cherinattugaa bhavinchedival danu.

    ye

       vele gu needalu

 bhavabhootipunarukta mayina yeesavasyopanishadwaakk " asuryanama teloka andhena tamasavrutah, taam ste pretyaabhigacchanti yeke chaatmahano janaah" annadi yaatmahatya sankalpajvaalalanu jalarchi veyu chundedidi. kadupasipraayamuna kanulu moosikoni boragila padukoni chuchuchundinapudu nenu "nee nani" naalo gocharinchina minuku gruddy vele gee dooramuna gocharinchi jeevitashochavaasa maadinchuchundedidi.

 mandulu maanitini ganuka maavaaru mantramula kesi drushti sarinchiri. vaarini veerini pilipinchi mantrajapamu cheyimpa nuddesimpaegaa nenu vaarimp jochitini. yaa mantra prayo ktala yogyatalu nee needinave. kanuka vaarini bilipimpa nollanayitini. naa yanarogyamunu nannadigi vidvaamsudu gadaa yani nenu cheppagaa vini vedha shrautha vidvaavisaaradam docho du ' ae badi roopaayalu tecchukoni naa kicchiti vaeni neeku mohini pattinadi. daanini tolenimpa galanu ' ityaadigaa nedo cheppenu. dhikkani tegaditini. anudinamu sahasragaayatri mantra japamu cheyuchu namaya kudugaa nandu vruddha brahmanu nokani- aayana kumarundu mayura skoolu meshtarugaa konnallundenu - bilipimpa nuddesimpha gaa nenu velle yantini. vaanini graamantara muna nundi pilipinchiri. naluvadi dinamulu mantrajapamaayana jarapenu. aayana valla naa kematramu melu jaruga bodani nenu bigga palukuchundedi vaedanu. veenike pattina graha chaaramo, grahamo upakaarakamu layina paddhatula pai veeniki vishwaasamu kuduru neeya kunnadani maa vaaru tegad jochiri." nijame! naa kittivaari prajna mae da viswaasanu ledu.adhe naa jabbu anuchunna vaaru miro vaaro kolpedu' anuw danu. naluvadi naallayina tarvaata jala phalamu naaku dharada ttamu cheyutaku goppa brahmana santarpanamu jarapirivrudhaa dhanavyaya mani nenu vagam jochitini. itti cheekaaku lenno paditini. venivalla gaani naaku melu jaraga ledu. totte snaanamu, uppukaaramulu lenio bhukti oka maadirigaa cheyuchune yuntini.

 madraasulo naa sthaanamuna niyuktulaina vidvaamsulu hataattugaa antarinchi. chali jwaramu noota aayudigreela pai chiluku vachi aa tarvaata aushadhamu nirupa yogamu kaga punhyalokamula karigiri ta!maa aafiisu curataru shree kuppu swami saastrigaaru naaku di. oo. vraasina .' neevu vachi dutilo cheruta manchidi. neeku tondara kalugakunda deshaatanamu cheya nerpaatu cheyudunu. ravalasinadi' ani. aavatsaramuna parishattu samvatsarotsavamu guntura jaragenu. nenu chaala gowravinchu vedamu venkataraya saastrigaari yaadyakshamu mitrulu shree ramakrishtakavigaru nannu madrasu raem gori jaabu vraasiri. guntur galasikondu nani badulu vraasi yatle gunturu vellitini.nenu maataadinadi, chesinadi emiyu ledu. ayinanu aayupanyaasamu vinikidiki, endalaku taala jaalaka poyitini. mitrulu kanuparti markundeyasarma gaari yinta vidisi, totte saannamu chesi kontha swasdhyamu kuurchu kontini.


