అప్పట్లో క్యాంపస్ అన్ని రకాలైన కులాల ప్రాంతాల విద్యార్థులతో కూడి వైవిధ్యంగా ఉండేది. పల్లెటూళ్ల నుంచి తెలుగు మీడియంలో చదువుకుని వచ్చిన నావంటి విద్యార్థులు 50శాతం దాకా ఉండేవారు. వీరంతా క్యాంపస్ హాస్టళ్లలో ఉండేవారు.డే స్కాలర్లుగా వచ్చిపోయే మిగతా వారంతా మధ్య తరగతి నుంచీ, సంపన్న వర్గాల నుంచీ, ఇంగ్లీషు మీడియం నేపథ్యంగా వచ్చినవారు. వీరిలోమరాఠీలు, కన్నడిగులు, ఉత్తరాదివారు, తమిళులు, ఆంగ్లో ఇండియన్స్ కూడా ఉండేవారు. ఈనాటి వందేళ్ల ఉస్మానియా ఈ కుల ప్రాంత వైవిధ్యాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టుకున్నది.శత జయంతి ఉత్సవాల సందర్భంగా నేను చదువుకున్న ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి శుభాకాంక్షలు తెలుపుకుంటున్నాను. ఏ విద్యాలయానికైనా ఇదొక గొప్ప మైలు రాయి. దాని భూత భవిష్యత వర్తమానాలపై ఒక పరిశీలన చేసేందుకు ఇది సరైన సమయం. 198–-84 మధ్య ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చదువుకోవటం నాకు గర్వకారణం. నేను యూనివర్సిటీలో చేరినప్పుడు ప్రొ. రామ్రెడ్డి వైస్ ఛాన్సలర్ గాను, ప్రొ. ఉపాధ్య ఆర్ట్స్ కాలేజ్ ప్రిన్సిపాల్గాను ఉండేవారు. అంతేగాక, బషీరుద్దీన్, ఇ.జి. పరమేశ్వరన్, మాథుర్, మధుసూదన్ రెడ్డి, రాధాకృష్ణ శర్మ, ఐసాక్, మంజూర్ ఆలం, పి.బి. షినాయ్, తిప్పారెడ్డి వంటి ఉద్దండులు ప్రొఫెసర్లుగా ఉండేవారు. అలాగే తీవ్ర వామపక్షం, వామపక్షం నుంచి మితవాదుల దాకా– ఆర్ఎస్యు, పిడిఎస్యు, ఎస్ఎఫ్ఐ, ఎఐఎస్ఎఫ్, డిఎస్ఒ, ఎన్ఎస్యుఐ, ఎబివిపి ఇలా అనేక విద్యార్థి సంఘాలు ఉండేవి. ప్రతి ఏటా స్టూడెంట్ బాడీ ఎలక్షన్స్ జరిగేవి. ఆర్ట్స్ కాలేజీ స్టూడెంట్ యూనియన్ అత్యంత శక్తివంతంగా ఉండేది. అది విద్యార్థి సమస్యలపైనా, సామాజిక అంశాలపైనా, అంతర్జాతీయ అంశాలపైనా చురుకుగా స్పందించేది. రూమ్ నం.57లో రివిజనిజం మొదలుకొని, పాలస్తీనా సమస్య, భూస్వామ్య రాజకీయాలు, ఉత్తర తెలంగాణలో పోలీసు అణచివేత, అమెరికన్ సామ్రాజ్యవాదం ఇలా ఎన్నో విషయాలపై రోజూ వేడివేడి చర్చలు జరిగేవి. ప్రతి ఏటా జూన్, జులైల్లో చాలా హడావిడిగా ఉండేది. అనేక విద్యార్థి సంఘాల్లోకి విద్యార్థుల్ని చేర్చుకోవటం, విద్యార్థులకు హాస్టల్ గదుల విషయంలోనూ, ప్రవేశ పరీక్షల విషయంలోనూ సాయపడటం వంటి కార్యక్రమాలు జరిగేవి.ఆర్ట్స్ కాలేజీలో అన్ని కోర్సులకూ విపరీతమైన రద్దీ ఉండేది. 30 సీట్ల కోసం 3 నుంచి 4 వేల దాకా విద్యార్థుల ప్రవేశ పరీక్షలు రాసేవారు. మొత్తం క్యాంపస్ అంతా కలిపినా ఉండనంతమంది అమ్మాయిలు ఆర్ట్స్ కాలేజీ ఒక్క దాంట్లో ఉండేవారు. ఆర్ట్స్ కాలేజీ ఆవరణలో హిందీ సినిమా ‘నిఖా’ షూటింగ్ జరిగింది. పల్లెటూరి నుంచి వచ్చిన నాకూ, నాలాంటి చాలామందికీ ఒక సినిమా షూటింగ్ను ప్రత్యక్షంగా చూడటం అదే మొదటిసారి. అలాగే పాలస్తీనా స్వాతంత్ర పోరాట నాయకుడు యాసర్ అరాఫత్కు ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ 1981లోనో, 82లోనో గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేయటాన్ని కూడా నేను చూశాను. ఆ సందర్భంలో మొత్తం యూనివర్సిటీ అంతా ఎన్సిసి గేట్ నుంచి టాగోర్ ఆడిటోరియం వరకూ పోలీసులతో నిండిపోయింది. అంత భద్రత ఎందుకో అప్పుడు మాకు అర్థం కాలేదు. సిఐఎ వంటి సంస్థల నుంచి ఆయన ప్రాణాలకు ఎలాంటి అపాయం పొంచి ఉన్నదో తర్వాత అర్థమైంది.ఆ రోజుల్లో ఇన్ని ఛానళ్లూ, పత్రికలూ లేవు. కానీ ఆర్ట్స్ కాలేజీ ప్రవేశ ద్వారం దగ్గర అన్ని విద్యార్థి సంఘాల మధ్యా తాజా సంఘటనలపైనా, అంశాలపైనా పోస్టర్ల ద్వారా యుద్ధం జరిగేది. వాటిని చదివాకనే క్లాసుకి వెళ్లటం మా అలవాటు. మా విద్యార్థి సంఘాల భావజాలాల పట్ల మేము ఎంత మూఢ విధేయతతో ఉండేవాళ్లమంటే, మా వైరి వర్గమైన వామపక్ష సంఘ విద్యార్థుల్ని రివిజనిస్టులు అని ఆరోపిస్తూ వాళ్ళతో మాట్లాడేవాళ్లం కూడా కాదు. అప్పటి మా మూఢ విధేయతకూ, ఇరుకైన ఆలోచనా ధోరణికీ ఇప్పుడు నవ్వొస్తుంది. మా విద్యార్థి సంఘాల కార్యక్రమాలన్నీ-– చర్చలూ, ధర్నాలూ, పోస్టర్లు రాయటం, పోస్టర్లు అంటించటం ఇవన్నీ– రాత్రి భోజనం తర్వాత మొదలయ్యేవి. మా దగ్గర సైకిళ్లు కూడా ఉండేవి కాదు. లైట్లు ఆర్పేసిన జీపుల్లో పహారా కాసే పోలీసుల కంట పడకుండా కాలి నడకనే వెళ్లేవాళ్లం. ఎన్సిసి గేటు నుంచి మదర్ డైరీ బస్స్టాపుల మధ్య రైటిస్ట్ విద్యార్థులు ఆర్టిసి బస్సు డ్రైవర్లను, కండక్టర్లను కొట్టిన సంఘటనలు చాలా జరిగాయి.ముఖ్యమైన విషయానికొస్తే-– అప్పట్లో క్యాంపస్ అన్నిరకాలైన కులాల, ప్రాంతాల విద్యార్థులతో కూడి వైవిధ్యంగా ఉండేది, ముఖ్యంగా ఆర్ట్స్ కాలేజీ క్యాంపస్లో భిన్న రకాల ప్రాతినిధ్యం కనిపించేది. పల్లెటూళ్ల నుంచి తెలుగు మీడియంలో చదువుకుని వచ్చిన నాలాంటి విద్యార్థులు ఒక 50శాతం దాకా ఉండేవారు. వీరంతా ఎక్కువగా క్యాంపస్ హాస్టళ్లలో ఉండేవారు. డే స్కాలర్లుగా వచ్చిపోయే మిగిలిన వారంతా మధ్యతరతి, సంపన్న వర్గాలకు చెంది, ఇంగ్లీషు మీడియం నేపథ్యంగా వచ్చినవారు. వీరిలో మరాఠీలు, కన్నడిగులు, ఉత్తరాదివారు, తమిళులు, ఆంగ్లో ఇండియన్స్ కూడా ఉండేవారు. ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చేరిన కొత్తల్లో నేను నా భాష పట్లా, కమ్యూనికేషన్ స్కిల్స్ పట్లా, వేసుకునే దుస్తులూ తొడుక్కునే చెప్పుల పట్లా కించపడుతూ ఉండేవాడిని. దీనికి భిన్నంగా డే స్కాలర్లు ఇంగ్లీషులోనూ, దక్కనీ ఉర్దూలోనూ కానీ చాలా చక్కగా మాట్లాడేవారు. వారి ముందు మేం పేలవంగా కనపడేవాళ్లం. ఈ పరిస్థితి ఒక రకంగా సవాలు, మరొక రకంగా సదవకాశం కూడా. మాకు మా నైపుణ్యాల్ని మెరుగుపరచుకోవాలన్న పోటీతత్వం అలవడింది.నా క్లాసులో ఒక తమిళియన్ స్నేహితుడు ఉండేవాడు. ఒకసారి అతనితో నా బాధ వెళ్లగక్కుకున్నాను. నేను క్యాంపస్లో ఉన్నంత కాలం ఈ విషయంలో అతను నాకు చాలా సాయపడ్డాడు. ఫస్ట్ సెమెస్టర్ అయ్యేసరికి నాకు కాస్త సానుకూలంగా అనిపించటం మొదలైంది. ఆర్ట్స్ కాలేజీ కారిడార్లలోనూ, సెమినార్ లైబ్రరీలోనూ, మెయిన్ లైబ్రరీలోనూ డే స్కాలర్లతో మసలుకోవటం ద్వారా నేను ఎన్నో కొత్త విషయాలను నేర్చుకున్నాను. నా క్లాసువాళ్లూ, జూనియర్ల కన్నా కూడా నేను సీనియర్లతోనే ఎక్కువ తిరిగేవాడ్ని. క్యాంపస్లో ఎప్పుడూ మాకు ర్యాగింగ్ ఎదురు కాలేదు.ఇప్పటికీ నేను మార్క్సిజమే సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవటానికి అద్భుతమైన సాధనం అనీ, కాపిటలిజం వ్యక్తివాదానికి దారితీస్తుందనీ నమ్ముతాను. మల్లయ్య కాంటీన్లో మా చర్చల్నీ, మా హాస్టల్ కేర్టేకర్ పుల్లయ్య గారి తెలివితేటల్నీ నేను ఇప్పటికీ మర్చిపోలేను. మెస్లో కొత్తవాళ్లు ఎవరైనా కనిపిస్తే క్షణంలో పసిగట్టేసే వారాయన. చదువైన వెంటనే నాకు శ్రీహరికోట భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా కేంద్రంలో ఉద్యోగం రావటంతో వెంటనే క్యాంపస్ వదిలి వచ్చేశాను. అదృష్టవశాత్తూ ఇప్పుడు నేను క్యాంపస్ పక్కనే నివాసం ఉంటూండటం వల్ల అన్ని కాలేజీలూ, డిపార్ట్మెంట్లూ, హాస్టళ్లూ నాకు అందుబాటులోనే ఉన్నాయి. ఈనాటి వందేళ్ల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, ఒక్క ఇంజనీరింగ్ కాలేజీని మినహాయిస్తే, తన కుల ప్రాంత వైవిధ్యాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టుకున్నది. ఇప్పుడు 95శాతం విద్యార్థులు ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీ వర్గాల నుంచి వచ్చిన వారే, అందులోనూ 100శాతం మంది పల్లెటూళ్ల నుంచి తెలుగు మీడియంలో చదువుకొని వచ్చినవారే. మిగిలిన వారంతా ఉస్మానియా వల్ల సమయం వృథా తప్ప మరే ప్రయోజనమూ లేదని భావిస్తున్నారు. యూనివర్సిటీ స్థాయి పడిపోయింది. తరగతి గదుల్లో ఏం జరుగుతున్నదో నాకు తెలీదు, బయట మాత్రం కోచింగులూ, పోటీ పరీక్షలకు సన్నాహాలూ తప్ప మరేమీ జరగటం లేదు. ఇప్పుడు క్యాంపస్- ఐక్యరాజ్య సమితి జనరల్ అసెంబ్లీ లాగానే తయారయింది. ప్రతీ కులానికీ ఒక సంఘం ఉంది, ప్రతీ రాజకీయ నాయకునికీ (పార్టీకి కాదు) ఒక సంఘం ఉంది. వీరి దగ్గర దిష్టిబొమ్మలూ, బ్యానర్లూ, పోస్టర్లూ ఎప్పటికప్పుడు సిద్ధంగా ఉంటాయి. మీడియా ముందు దిష్టిబొమ్మలు దగ్ధం చేసేందుకూ, ఏదో ఒక అంశానికి మద్దతుగానో వ్యతిరేకంగానో నినాదాలు ఇచ్చేందుకూ కేంద్రంగా మాత్రమే ఆర్ట్స్ కాలేజీ మిగిలింది.తర్వాతి ప్రభుత్వాలు యూనివర్సిటీ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని పలుచన చేశాయి. వైస్ చాన్స్లర్ పదవి ఒక రాజకీయ నియామకంగా మారింది. ప్రస్తుత ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నిర్మాణపరంగా, గ్రంథాలయాల పరంగా, ఉపాధ్యాయుల పరంగా, పరిశుభ్రత పరంగా శిథిలావస్థలో ఉంది. ‘‘మన’’ ప్రభుత్వం వచ్చాకా ఉస్మానియా పరిస్థితి మారుతుందని నేను ఆశించాను. కానీ, దురదృష్టవశాత్తూ, ఈ ప్రభుత్వం ‘‘వలస పాలకుల’’ కన్నా అధ్వాన్నంగా ప్రవర్తిస్తున్నది.ఉస్మానియా దేశంలోనే ఉర్దూను బోధనా మాధ్యమంగా కలిగిన మొదటి యూనివర్సిటీ. ఈ శతజయంతి ఉత్సవాల సందర్భంగా, తెలం గాణ ప్రభుత్వం తన కేజీ టూ పీజీ ప్రయత్నాల్లో భాగంగా (అదనంగా మరేమీ చేయనక్కర్లేదు కాబట్టి), ఈ యూనివర్సిటీని ‘‘ఉస్మానియా గురుకులం’’గా, అంటే దళిత బహుజనుల యూనివర్సిటీగా, మార్చేసినా నేను ఆశ్చర్యపోను. ఇప్పటికైనా విజ్ఞత గెలుస్తుందనీ, ఉస్మానియా వర్ధిల్లుతుందనీ ఆశిస్తున్నాను.కడెంపల్లి సుధాకర్ గౌడ్ బ్రిటిష్ లైబ్రరీ మాజీ డైరెక్టర్, యూనిసెఫ్ కన్సల్టెంట్శత జయంతి ఉత్సవాల సందర్భంగా నేను చదువుకున్న ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి శుభాకాంక్షలు తెలుపుకుంటున్నాను. ఏ విద్యాలయానికైనా ఇదొక గొప్ప మైలు రాయి. దాని భూత భవిష్యత వర్తమానాలపై ఒక పరిశీలన చేసేందుకు ఇది సరైన సమయం. 198–-84 మధ్య ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చదువుకోవటం నాకు గర్వకారణం. నేను యూనివర్సిటీలో చేరినప్పుడు ప్రొ. రామ్రెడ్డి వైస్ ఛాన్సలర్ గాను, ప్రొ. ఉపాధ్య ఆర్ట్స్ కాలేజ్ ప్రిన్సిపాల్గాను ఉండేవారు. అంతేగాక, బషీరుద్దీన్, ఇ.జి. పరమేశ్వరన్, మాథుర్, మధుసూదన్ రెడ్డి, రాధాకృష్ణ శర్మ, ఐసాక్, మంజూర్ ఆలం, పి.బి. షినాయ్, తిప్పారెడ్డి వంటి ఉద్దండులు ప్రొఫెసర్లుగా ఉండేవారు. అలాగే తీవ్ర వామపక్షం, వామపక్షం నుంచి మితవాదుల దాకా– ఆర్ఎస్యు, పిడిఎస్యు, ఎస్ఎఫ్ఐ, ఎఐఎస్ఎఫ్, డిఎస్ఒ, ఎన్ఎస్యుఐ, ఎబివిపి ఇలా అనేక విద్యార్థి సంఘాలు ఉండేవి. ప్రతి ఏటా స్టూడెంట్ బాడీ ఎలక్షన్స్ జరిగేవి. ఆర్ట్స్ కాలేజీ స్టూడెంట్ యూనియన్ అత్యంత శక్తివంతంగా ఉండేది. అది విద్యార్థి సమస్యలపైనా, సామాజిక అంశాలపైనా, అంతర్జాతీయ అంశాలపైనా చురుకుగా స్పందించేది. రూమ్ నం.57లో రివిజనిజం మొదలుకొని, పాలస్తీనా సమస్య, భూస్వామ్య రాజకీయాలు, ఉత్తర తెలంగాణలో పోలీసు అణచివేత, అమెరికన్ సామ్రాజ్యవాదం ఇలా ఎన్నో విషయాలపై రోజూ వేడివేడి చర్చలు జరిగేవి. ప్రతి ఏటా జూన్, జులైల్లో చాలా హడావిడిగా ఉండేది. అనేక విద్యార్థి సంఘాల్లోకి విద్యార్థుల్ని చేర్చుకోవటం, విద్యార్థులకు హాస్టల్ గదుల విషయంలోనూ, ప్రవేశ పరీక్షల విషయంలోనూ సాయపడటం వంటి కార్యక్రమాలు జరిగేవి.ఆర్ట్స్ కాలేజీలో అన్ని కోర్సులకూ విపరీతమైన రద్దీ ఉండేది. 30 సీట్ల కోసం 3 నుంచి 4 వేల దాకా విద్యార్థుల ప్రవేశ పరీక్షలు రాసేవారు. మొత్తం క్యాంపస్ అంతా కలిపినా ఉండనంతమంది అమ్మాయిలు ఆర్ట్స్ కాలేజీ ఒక్క దాంట్లో ఉండేవారు. ఆర్ట్స్ కాలేజీ ఆవరణలో హిందీ సినిమా ‘నిఖా’ షూటింగ్ జరిగింది. పల్లెటూరి నుంచి వచ్చిన నాకూ, నాలాంటి చాలామందికీ ఒక సినిమా షూటింగ్ను ప్రత్యక్షంగా చూడటం అదే మొదటిసారి. అలాగే పాలస్తీనా స్వాతంత్ర పోరాట నాయకుడు యాసర్ అరాఫత్కు ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ 1981లోనో, 82లోనో గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేయటాన్ని కూడా నేను చూశాను. ఆ సందర్భంలో మొత్తం యూనివర్సిటీ అంతా ఎన్సిసి గేట్ నుంచి టాగోర్ ఆడిటోరియం వరకూ పోలీసులతో నిండిపోయింది. అంత భద్రత ఎందుకో అప్పుడు మాకు అర్థం కాలేదు. సిఐఎ వంటి సంస్థల నుంచి ఆయన ప్రాణాలకు ఎలాంటి అపాయం పొంచి ఉన్నదో తర్వాత అర్థమైంది.ఆ రోజుల్లో ఇన్ని ఛానళ్లూ, పత్రికలూ లేవు. కానీ ఆర్ట్స్ కాలేజీ ప్రవేశ ద్వారం దగ్గర అన్ని విద్యార్థి సంఘాల మధ్యా తాజా సంఘటనలపైనా, అంశాలపైనా పోస్టర్ల ద్వారా యుద్ధం జరిగేది. వాటిని చదివాకనే క్లాసుకి వెళ్లటం మా అలవాటు. మా విద్యార్థి సంఘాల భావజాలాల పట్ల మేము ఎంత మూఢ విధేయతతో ఉండేవాళ్లమంటే, మా వైరి వర్గమైన వామపక్ష సంఘ విద్యార్థుల్ని రివిజనిస్టులు అని ఆరోపిస్తూ వాళ్ళతో మాట్లాడేవాళ్లం కూడా కాదు. అప్పటి మా మూఢ విధేయతకూ, ఇరుకైన ఆలోచనా ధోరణికీ ఇప్పుడు నవ్వొస్తుంది. మా విద్యార్థి సంఘాల కార్యక్రమాలన్నీ-– చర్చలూ, ధర్నాలూ, పోస్టర్లు రాయటం, పోస్టర్లు అంటించటం ఇవన్నీ– రాత్రి భోజనం తర్వాత మొదలయ్యేవి. మా దగ్గర సైకిళ్లు కూడా ఉండేవి కాదు. లైట్లు ఆర్పేసిన జీపుల్లో పహారా కాసే పోలీసుల కంట పడకుండా కాలి నడకనే వెళ్లేవాళ్లం. ఎన్సిసి గేటు నుంచి మదర్ డైరీ బస్స్టాపుల మధ్య రైటిస్ట్ విద్యార్థులు ఆర్టిసి బస్సు డ్రైవర్లను, కండక్టర్లను కొట్టిన సంఘటనలు చాలా జరిగాయి.ముఖ్యమైన విషయానికొస్తే-– అప్పట్లో క్యాంపస్ అన్నిరకాలైన కులాల, ప్రాంతాల విద్యార్థులతో కూడి వైవిధ్యంగా ఉండేది, ముఖ్యంగా ఆర్ట్స్ కాలేజీ క్యాంపస్లో భిన్న రకాల ప్రాతినిధ్యం కనిపించేది. పల్లెటూళ్ల నుంచి తెలుగు మీడియంలో చదువుకుని వచ్చిన నాలాంటి విద్యార్థులు ఒక 50శాతం దాకా ఉండేవారు. వీరంతా ఎక్కువగా క్యాంపస్ హాస్టళ్లలో ఉండేవారు. డే స్కాలర్లుగా వచ్చిపోయే మిగిలిన వారంతా మధ్యతరతి, సంపన్న వర్గాలకు చెంది, ఇంగ్లీషు మీడియం నేపథ్యంగా వచ్చినవారు. వీరిలో మరాఠీలు, కన్నడిగులు, ఉత్తరాదివారు, తమిళులు, ఆంగ్లో ఇండియన్స్ కూడా ఉండేవారు. ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చేరిన కొత్తల్లో నేను నా భాష పట్లా, కమ్యూనికేషన్ స్కిల్స్ పట్లా, వేసుకునే దుస్తులూ తొడుక్కునే చెప్పుల పట్లా కించపడుతూ ఉండేవాడిని. దీనికి భిన్నంగా డే స్కాలర్లు ఇంగ్లీషులోనూ, దక్కనీ ఉర్దూలోనూ కానీ చాలా చక్కగా మాట్లాడేవారు. వారి ముందు మేం పేలవంగా కనపడేవాళ్లం. ఈ పరిస్థితి ఒక రకంగా సవాలు, మరొక రకంగా సదవకాశం కూడా. మాకు మా నైపుణ్యాల్ని మెరుగుపరచుకోవాలన్న పోటీతత్వం అలవడింది.నా క్లాసులో ఒక తమిళియన్ స్నేహితుడు ఉండేవాడు. ఒకసారి అతనితో నా బాధ వెళ్లగక్కుకున్నాను. నేను క్యాంపస్లో ఉన్నంత కాలం ఈ విషయంలో అతను నాకు చాలా సాయపడ్డాడు. ఫస్ట్ సెమెస్టర్ అయ్యేసరికి నాకు కాస్త సానుకూలంగా అనిపించటం మొదలైంది. ఆర్ట్స్ కాలేజీ కారిడార్లలోనూ, సెమినార్ లైబ్రరీలోనూ, మెయిన్ లైబ్రరీలోనూ డే స్కాలర్లతో మసలుకోవటం ద్వారా నేను ఎన్నో కొత్త విషయాలను నేర్చుకున్నాను. నా క్లాసువాళ్లూ, జూనియర్ల కన్నా కూడా నేను సీనియర్లతోనే ఎక్కువ తిరిగేవాడ్ని. క్యాంపస్లో ఎప్పుడూ మాకు ర్యాగింగ్ ఎదురు కాలేదు.ఇప్పటికీ నేను మార్క్సిజమే సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవటానికి అద్భుతమైన సాధనం అనీ, కాపిటలిజం వ్యక్తివాదానికి దారితీస్తుందనీ నమ్ముతాను. మల్లయ్య కాంటీన్లో మా చర్చల్నీ, మా హాస్టల్ కేర్టేకర్ పుల్లయ్య గారి తెలివితేటల్నీ నేను ఇప్పటికీ మర్చిపోలేను. మెస్లో కొత్తవాళ్లు ఎవరైనా కనిపిస్తే క్షణంలో పసిగట్టేసే వారాయన. చదువైన వెంటనే నాకు శ్రీహరికోట భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా కేంద్రంలో ఉద్యోగం రావటంతో వెంటనే క్యాంపస్ వదిలి వచ్చేశాను. అదృష్టవశాత్తూ ఇప్పుడు నేను క్యాంపస్ పక్కనే నివాసం ఉంటూండటం వల్ల అన్ని కాలేజీలూ, డిపార్ట్మెంట్లూ, హాస్టళ్లూ నాకు అందుబాటులోనే ఉన్నాయి. ఈనాటి వందేళ్ల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, ఒక్క ఇంజనీరింగ్ కాలేజీని మినహాయిస్తే, తన కుల ప్రాంత వైవిధ్యాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టుకున్నది. ఇప్పుడు 95శాతం విద్యార్థులు ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీ వర్గాల నుంచి వచ్చిన వారే, అందులోనూ 100శాతం మంది పల్లెటూళ్ల నుంచి తెలుగు మీడియంలో చదువుకొని వచ్చినవారే. మిగిలిన వారంతా ఉస్మానియా వల్ల సమయం వృథా తప్ప మరే ప్రయోజనమూ లేదని భావిస్తున్నారు. యూనివర్సిటీ స్థాయి పడిపోయింది. తరగతి గదుల్లో ఏం జరుగుతున్నదో నాకు తెలీదు, బయట మాత్రం కోచింగులూ, పోటీ పరీక్షలకు సన్నాహాలూ తప్ప మరేమీ జరగటం లేదు. ఇప్పుడు క్యాంపస్- ఐక్యరాజ్య సమితి జనరల్ అసెంబ్లీ లాగానే తయారయింది. ప్రతీ కులానికీ ఒక సంఘం ఉంది, ప్రతీ రాజకీయ నాయకునికీ (పార్టీకి కాదు) ఒక సంఘం ఉంది. వీరి దగ్గర దిష్టిబొమ్మలూ, బ్యానర్లూ, పోస్టర్లూ ఎప్పటికప్పుడు సిద్ధంగా ఉంటాయి. మీడియా ముందు దిష్టిబొమ్మలు దగ్ధం చేసేందుకూ, ఏదో ఒక అంశానికి మద్దతుగానో వ్యతిరేకంగానో నినాదాలు ఇచ్చేందుకూ కేంద్రంగా మాత్రమే ఆర్ట్స్ కాలేజీ మిగిలింది.తర్వాతి ప్రభుత్వాలు యూనివర్సిటీ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని పలుచన చేశాయి. వైస్ చాన్స్లర్ పదవి ఒక రాజకీయ నియామకంగా మారింది. ప్రస్తుత ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నిర్మాణపరంగా, గ్రంథాలయాల పరంగా, ఉపాధ్యాయుల పరంగా, పరిశుభ్రత పరంగా శిథిలావస్థలో ఉంది. ‘‘మన’’ ప్రభుత్వం వచ్చాకా ఉస్మానియా పరిస్థితి మారుతుందని నేను ఆశించాను. కానీ, దురదృష్టవశాత్తూ, ఈ ప్రభుత్వం ‘‘వలస పాలకుల’’ కన్నా అధ్వాన్నంగా ప్రవర్తిస్తున్నది.ఉస్మానియా దేశంలోనే ఉర్దూను బోధనా మాధ్యమంగా కలిగిన మొదటి యూనివర్సిటీ. ఈ శతజయంతి ఉత్సవాల సందర్భంగా, తెలం గాణ ప్రభుత్వం తన కేజీ టూ పీజీ ప్రయత్నాల్లో భాగంగా (అదనంగా మరేమీ చేయనక్కర్లేదు కాబట్టి), ఈ యూనివర్సిటీని ‘‘ఉస్మానియా గురుకులం’’గా, అంటే దళిత బహుజనుల యూనివర్సిటీగా, మార్చేసినా నేను ఆశ్చర్యపోను. ఇప్పటికైనా విజ్ఞత గెలుస్తుందనీ, ఉస్మానియా వర్ధిల్లుతుందనీ ఆశిస్తున్నాను.కడెంపల్లి సుధాకర్ గౌడ్ బ్రిటిష్ లైబ్రరీ మాజీ డైరెక్టర్, యూనిసెఫ్ కన్సల్టెంట్
appatlo campus anni rakaalaina kulaala praantaala vidyaarthulatho kuudi vaividhyamgaa undedi. palletoolla nunchi telugu meediyamlo chaduvukuni vachina navanti vidyaarthulu 50saatam daka undevaaru. veerantaa campus haastallalo undevaaru.dee scalarluga vachipoye migata vaarantaa madhya taragati nunchi, sampanna vargala nunchi, ingleeshu meedium nepathyamgaa vachinavaaru. veerilomaraatiilu, kannadigulu, uttaraadivaaru, tamilulu, aanglo indians kuudaa undevaaru. eenaati vandella usmania ee kula praanta vaividhyaanni puurtigaa pogottukunnadi.sata jayanti utsavaala sandarbhamgaa nenu chaduvukunna usmania vishwavidyaalayaaniki subhaakaankshalu telupukuntunnaanu. e vidyaalayaanikainaa idoka goppa mailu raayi. daani bhuta bhavishyata vartamaanaalapai oka pariseelana chesenduku idhi saraina samayam. 198–-84 madhya arts kaalejeelo chaduvukovatam naaku garvakaaranam. nenu universitylo cherinappudu pro. ramreddy vais chansalar gaanu, pro. upaadhya arts calage prinsipaalgaanu undevaaru. antegaaka, bashiruddin, i.ji. parameshwaran, mathur, madhusudan reddi, radhakrishna sharma, isac, manjur aalam, pi.bi. shinay, tippareddy vanti uddandulu professorluga undevaaru. alaage teevra vaamapaksham, vaamapaksham nunchi mitavaadula daka– arsu, pdsu, sfi, aisf, dso, nsu, ebivipi ilaa aneka vidyaarthi sanghaalu undevi. prati eta student bady elections jarigevi. arts callagy student unian atyanta saktivantamgaa undedi. adhi vidyaarthi samasyalapainaa, saamaajika amsaalapainaa, antarjaatiiya amsaalapainaa churukugaa spandinchedi. room nam.57loo revisionism modalukoni, palastina samasya, bhuswamya rajakeeyaalu, uttara telamgaanalo polisu anachiveta, american saamraajyavaadam ilaa enno vishayaalapai roojoo vedivedi charchalu jarigevi. prati eta joon, julaillo chala hadavidiga undedi. aneka vidyaarthi sanghaalloki vidyaarthulni cherchukovatam, vidyaarthulaku hastla gadula vishayamloonuu, pravesha pareekshala vishayamloonuu saayapadatam vanti kaaryakramaalu jarigevi.arts kaalejeelo anni korsulakuu vipareetamaina raddi undedi. 30 seatla kosam 3 nunchi 4 vela daka vidyaarthula pravesha pareekshalu rasevaru. mottam campus antaa kalipina undanantamandi ammayilu arts callagy okka daantlo undevaaru. arts callagy aavaranalo hindi sinima ‘nikha’ shooting jarigindi. palleturi nunchi vachina naakuu, nalanti chaalaamandikii oka sinima shootingnu pratyakshamgaa chudatam adhe modatisaari. alaage palastina swaatantra porata nayakudu yasar araafatku usmania university 1981lono, 82lono gaurava doctorate pradaanam cheyataanni kuudaa nenu chushanu. aa sandarbhamlo mottam university antaa ensisi gate nunchi tagor auditorium varakuu polisulatho nindipoyindi. anta bhadrata enduko appudu maaku artham kaaledu. cia vanti samsthala nunchi aayana praanaalaku elanti apayam ponchi unnado tarvaata ardhamaindi.aa rojullo inni chhaanalluu, patrikaluu levu. cony arts callagy pravesha dwaram daggara anni vidyaarthi sanghaala madhya taja sanghatanalapainaa, amsaalapainaa posterla dwara yuddham jarigedi. vaatini chadivakane klasuki vellatam maa alavaatu. maa vidyaarthi sanghaala bhavajalala patla memu entha moodha vidheyathatho undevallamante, maa vairi vargamaina vamapaksha sangha vidyaarthulni revisinistulu ani aaropistuu vaallatho matladevallam kuudaa kaadu. appati maa moodha vidheyatakuu, irukaina alochana dhoraniki ippudu navvostundi. maa vidyaarthi sanghaala kaaryakramaalannii-– charchaluu, dharnaaluu, posterlu rayatam, posterlu antinchatam ivannee– raatri bhojanam tarvaata modalayyevi. maa daggara saikillu kuudaa undevi kaadu. laitlu aarpesina jeepullo pahara kase polisula kanta padakunda kaali nadakane vellevallam. ensisi getu nunchi madar diry basstapula madhya raitist vidyaarthulu artici bassu driverlanu, kandaktarlanu kottina sanghatanalu chala jarigai.mukhyamaina vishayaanikoste-– appatlo campus annirakaalaina kulaala, praantaala vidyaarthulatho kuudi vaividhyamgaa undedi, mukhyamgaa arts callagy campaslo bhinna rakala praatinidhyam kanipinchedi. palletoolla nunchi telugu meediyamlo chaduvukuni vachina nalanti vidyaarthulu oka 50saatam daka undevaaru. veerantaa ekkuvagaa campus haastallalo undevaaru. dee scalarluga vachipoye migilina vaarantaa madhyatarati, sampanna vargaalaku chendi, ingleeshu meedium nepathyamgaa vachinavaaru. veerilo maraateelu, kannadigulu, uttaraadivaaru, tamilulu, aanglo indians kuudaa undevaaru. arts kaalejeelo cherina kottallo nenu naa bhasha patla, communication skills patla, vesukune dustuluu todukkune cheppula patla kinchapadutuu undevaadini. deeniki bhinnamgaa dee scallerlu ingleeshuloonuu, dakkanee urduuloonuu cony chala chakkaga matladevaru. vaari mundu mem paelavamgaa kanapadevallam. ee paristhiti oka rakamgaa savalu, maroka rakamgaa sadavakaasam kuudaa. maaku maa naipunyaalni meruguparachukovalanna potitatvam alavadindi.naa classulo oka tamilian snehitudu undevaadu. okasari athanitho naa baadha vellagakkukunnaanu. nenu campaslo unnanta kaalam ee vishayamlo atanu naaku chala sayapaddadu. fust semester ayyesariki naaku kaasta saanukuulamgaa anipinchatam modalaindi. arts callagy kaaridaarlaloonuu, seminar librarylonu, main librarylonu dee skaalarlatho masalukovatam dwara nenu enno kotta vishayaalanu neerchukunnaanu. naa klaasuvaalluu, joonierla kanna kuudaa nenu seeniyarlathone ekkuva tirigevaadni. campaslo eppuduu maaku raging eduru kaaledu.ippatikee nenu marksijame samaajaanni artham chesukovataniki adbhutamaina saadhanam any, copitalism vyaktivaadaaniki daariteestundanii nammutaanu. mallayya continlo maa charchalnee, maa hastla cartaker pullayya gaari telivitetalnii nenu ippatikee marchipolenu. meslo kottavaallu evaraina kanipiste kshanamlo pasigattese vaaraayana. chaduvaina ventane naaku sriharikota bhaarata antariksha parisodhanaa kendramlo udyogam raavatamtho ventane campus vadili vachesaanu. adrushtavasaattuu ippudu nenu campus pakkane nivasam untoondatam valla anni kaalejeeluu, departmentloo, haastalluu naaku andubaatulone unnaayi. eenaati vandella usmania university, okka injaneering kaalejeeni minahaayisthe, tana kula praanta vaividhyaanni puurtigaa pogottukunnadi. ippudu 95saatam vidyaarthulu essy, esty, bc, minority vargala nunchi vachina vaare, anduloonuu 100saatam mandi palletoolla nunchi telugu meediyamlo chaduvukoni vachinavaare. migilina vaarantaa usmania valla samayam vruthaa tappa mare prayojanamuu ledani bhaavistunnaaru. university sthaayi padipoyindi. taragati gadullo yem jarugutunnado naaku teleedu, bayata maatram kochinguluu, poty pareekshalaku sannaahaaluu tappa maremi jaragatam ledu. ippudu campus- aikyarajya samiti janaral assembley lagane tayaarayindi. pratee kulaniki oka sangham undi, pratee rajakeeya naayakunikii (paarteeki kaadu) oka sangham undi. veeri daggara dishtibommaluu, byaanarluu, posterloo eppatikappudu siddamgaa untaayi. media mundu dishtibommalu dagdham chesenduku, edho oka amsaaniki maddatugaano vyatirekamgaano ninaadaalu ichendukuu kendramgaa matrame arts callagy migilindi.tarvaati prabhutvaalu university swatantra pratipattini paluchana chesaayi. vais chansler padavi oka rajakeeya niyaamakamgaa maarindi. prastuta usmania university nirmaanaparamgaa, grandhaalayaala paramgaa, upaadhyaayula paramgaa, parisubhrata paramgaa shidhilaavasthalo undi. ‘‘mana’’ prabhutvam vachaka usmania paristhiti maarutundani nenu aasinchaanu. cony, duradrushtavasaattuu, ee prabhutvam ‘‘valasa paalakula’’ kanna adhvaannamgaa pravartistunnadi.usmania desamlone urduunu bodhana maadhyamamgaa kaligina modati university. ee satajayanti utsavaala sandarbhamgaa, telam gaana prabhutvam tana kagi too pg prayatnaallo bhagamga (adanamgaa maremi cheyanakkarledu kabatti), ee universityni ‘‘usmania gurukulam’’gaa, ante dalita bahujanula universityga, marchesina nenu aascharyaponu. ippatikaina vignata gelustundanii, usmania vardhillutundanii aasistunnaanu.kadempalli sudhakar goud british librari maji director, uniceph kansaltentsata jayanti utsavaala sandarbhamgaa nenu chaduvukunna usmania vishwavidyaalayaaniki subhaakaankshalu telupukuntunnaanu. e vidyaalayaanikainaa idoka goppa mailu raayi. daani bhuta bhavishyata vartamaanaalapai oka pariseelana chesenduku idhi saraina samayam. 198–-84 madhya arts kaalejeelo chaduvukovatam naaku garvakaaranam. nenu universitylo cherinappudu pro. ramreddy vais chansalar gaanu, pro. upaadhya arts calage prinsipaalgaanu undevaaru. antegaaka, bashiruddin, i.ji. parameshwaran, mathur, madhusudan reddi, radhakrishna sharma, isac, manjur aalam, pi.bi. shinay, tippareddy vanti uddandulu professorluga undevaaru. alaage teevra vaamapaksham, vaamapaksham nunchi mitavaadula daka– arsu, pdsu, sfi, aisf, dso, nsu, ebivipi ilaa aneka vidyaarthi sanghaalu undevi. prati eta student bady elections jarigevi. arts callagy student unian atyanta saktivantamgaa undedi. adhi vidyaarthi samasyalapainaa, saamaajika amsaalapainaa, antarjaatiiya amsaalapainaa churukugaa spandinchedi. room nam.57loo revisionism modalukoni, palastina samasya, bhuswamya rajakeeyaalu, uttara telamgaanalo polisu anachiveta, american saamraajyavaadam ilaa enno vishayaalapai roojoo vedivedi charchalu jarigevi. prati eta joon, julaillo chala hadavidiga undedi. aneka vidyaarthi sanghaalloki vidyaarthulni cherchukovatam, vidyaarthulaku hastla gadula vishayamloonuu, pravesha pareekshala vishayamloonuu saayapadatam vanti kaaryakramaalu jarigevi.arts kaalejeelo anni korsulakuu vipareetamaina raddi undedi. 30 seatla kosam 3 nunchi 4 vela daka vidyaarthula pravesha pareekshalu rasevaru. mottam campus antaa kalipina undanantamandi ammayilu arts callagy okka daantlo undevaaru. arts callagy aavaranalo hindi sinima ‘nikha’ shooting jarigindi. palleturi nunchi vachina naakuu, nalanti chaalaamandikii oka sinima shootingnu pratyakshamgaa chudatam adhe modatisaari. alaage palastina swaatantra porata nayakudu yasar araafatku usmania university 1981lono, 82lono gaurava doctorate pradaanam cheyataanni kuudaa nenu chushanu. aa sandarbhamlo mottam university antaa ensisi gate nunchi tagor auditorium varakuu polisulatho nindipoyindi. anta bhadrata enduko appudu maaku artham kaaledu. cia vanti samsthala nunchi aayana praanaalaku elanti apayam ponchi unnado tarvaata ardhamaindi.aa rojullo inni chhaanalluu, patrikaluu levu. cony arts callagy pravesha dwaram daggara anni vidyaarthi sanghaala madhya taja sanghatanalapainaa, amsaalapainaa posterla dwara yuddham jarigedi. vaatini chadivakane klasuki vellatam maa alavaatu. maa vidyaarthi sanghaala bhavajalala patla memu entha moodha vidheyathatho undevallamante, maa vairi vargamaina vamapaksha sangha vidyaarthulni revisinistulu ani aaropistuu vaallatho matladevallam kuudaa kaadu. appati maa moodha vidheyatakuu, irukaina alochana dhoraniki ippudu navvostundi. maa vidyaarthi sanghaala kaaryakramaalannii-– charchaluu, dharnaaluu, posterlu rayatam, posterlu antinchatam ivannee– raatri bhojanam tarvaata modalayyevi. maa daggara saikillu kuudaa undevi kaadu. laitlu aarpesina jeepullo pahara kase polisula kanta padakunda kaali nadakane vellevallam. ensisi getu nunchi madar diry basstapula madhya raitist vidyaarthulu artici bassu driverlanu, kandaktarlanu kottina sanghatanalu chala jarigai.mukhyamaina vishayaanikoste-– appatlo campus annirakaalaina kulaala, praantaala vidyaarthulatho kuudi vaividhyamgaa undedi, mukhyamgaa arts callagy campaslo bhinna rakala praatinidhyam kanipinchedi. palletoolla nunchi telugu meediyamlo chaduvukuni vachina nalanti vidyaarthulu oka 50saatam daka undevaaru. veerantaa ekkuvagaa campus haastallalo undevaaru. dee scalarluga vachipoye migilina vaarantaa madhyatarati, sampanna vargaalaku chendi, ingleeshu meedium nepathyamgaa vachinavaaru. veerilo maraateelu, kannadigulu, uttaraadivaaru, tamilulu, aanglo indians kuudaa undevaaru. arts kaalejeelo cherina kottallo nenu naa bhasha patla, communication skills patla, vesukune dustuluu todukkune cheppula patla kinchapadutuu undevaadini. deeniki bhinnamgaa dee scallerlu ingleeshuloonuu, dakkanee urduuloonuu cony chala chakkaga matladevaru. vaari mundu mem paelavamgaa kanapadevallam. ee paristhiti oka rakamgaa savalu, maroka rakamgaa sadavakaasam kuudaa. maaku maa naipunyaalni meruguparachukovalanna potitatvam alavadindi.naa classulo oka tamilian snehitudu undevaadu. okasari athanitho naa baadha vellagakkukunnaanu. nenu campaslo unnanta kaalam ee vishayamlo atanu naaku chala sayapaddadu. fust semester ayyesariki naaku kaasta saanukuulamgaa anipinchatam modalaindi. arts callagy kaaridaarlaloonuu, seminar librarylonu, main librarylonu dee skaalarlatho masalukovatam dwara nenu enno kotta vishayaalanu neerchukunnaanu. naa klaasuvaalluu, joonierla kanna kuudaa nenu seeniyarlathone ekkuva tirigevaadni. campaslo eppuduu maaku raging eduru kaaledu.ippatikee nenu marksijame samaajaanni artham chesukovataniki adbhutamaina saadhanam any, copitalism vyaktivaadaaniki daariteestundanii nammutaanu. mallayya continlo maa charchalnee, maa hastla cartaker pullayya gaari telivitetalnii nenu ippatikee marchipolenu. meslo kottavaallu evaraina kanipiste kshanamlo pasigattese vaaraayana. chaduvaina ventane naaku sriharikota bhaarata antariksha parisodhanaa kendramlo udyogam raavatamtho ventane campus vadili vachesaanu. adrushtavasaattuu ippudu nenu campus pakkane nivasam untoondatam valla anni kaalejeeluu, departmentloo, haastalluu naaku andubaatulone unnaayi. eenaati vandella usmania university, okka injaneering kaalejeeni minahaayisthe, tana kula praanta vaividhyaanni puurtigaa pogottukunnadi. ippudu 95saatam vidyaarthulu essy, esty, bc, minority vargala nunchi vachina vaare, anduloonuu 100saatam mandi palletoolla nunchi telugu meediyamlo chaduvukoni vachinavaare. migilina vaarantaa usmania valla samayam vruthaa tappa mare prayojanamuu ledani bhaavistunnaaru. university sthaayi padipoyindi. taragati gadullo yem jarugutunnado naaku teleedu, bayata maatram kochinguluu, poty pareekshalaku sannaahaaluu tappa maremi jaragatam ledu. ippudu campus- aikyarajya samiti janaral assembley lagane tayaarayindi. pratee kulaniki oka sangham undi, pratee rajakeeya naayakunikii (paarteeki kaadu) oka sangham undi. veeri daggara dishtibommaluu, byaanarluu, posterloo eppatikappudu siddamgaa untaayi. media mundu dishtibommalu dagdham chesenduku, edho oka amsaaniki maddatugaano vyatirekamgaano ninaadaalu ichendukuu kendramgaa matrame arts callagy migilindi.tarvaati prabhutvaalu university swatantra pratipattini paluchana chesaayi. vais chansler padavi oka rajakeeya niyaamakamgaa maarindi. prastuta usmania university nirmaanaparamgaa, grandhaalayaala paramgaa, upaadhyaayula paramgaa, parisubhrata paramgaa shidhilaavasthalo undi. ‘‘mana’’ prabhutvam vachaka usmania paristhiti maarutundani nenu aasinchaanu. cony, duradrushtavasaattuu, ee prabhutvam ‘‘valasa paalakula’’ kanna adhvaannamgaa pravartistunnadi.usmania desamlone urduunu bodhana maadhyamamgaa kaligina modati university. ee satajayanti utsavaala sandarbhamgaa, telam gaana prabhutvam tana kagi too pg prayatnaallo bhagamga (adanamgaa maremi cheyanakkarledu kabatti), ee universityni ‘‘usmania gurukulam’’gaa, ante dalita bahujanula universityga, marchesina nenu aascharyaponu. ippatikaina vignata gelustundanii, usmania vardhillutundanii aasistunnaanu.kadempalli sudhakar goud british librari maji director, uniceph consaltent