సినారె తెలుగుసాహితీ ప్రపంచంలో       మకుటం లేని మహారాజుగా వెలగడానికి కారణమైంది ఆయన 1953 నుంచి చనిపోయే వరకూ కవితలు రాస్తూ ఉండడమే. నవ్వని పువ్వు నుంచి నింగికెగిరే చెట్టు వరకు ఆయన        90 కావ్యాలు రాశారు.నా చిన్నప్పుడు గుర్రం జాషువా రాసిన ఒక కవిత చదివి నేనెంతో ముగ్ధుడయ్యే వాడిని.‘రాజు మరణించె నొక తార రాలిపోయె,కవియు మరణించె నొక తార గగనమెక్కె,రాజు జీవించు రాతి విగ్రహముల యందు,సుకవి జీవించు ప్రజల నాల్కలయందు’ అని. కవులూ, సాహితీవేత్తలూ అంటే నాకెంతో ఇష్టమే కాని ప్రజల నాలుకల్లో నివసించే కవులు మనకెక్కడ కనపడాలి.. అనుకునేవాడిని. కాని మహాకవి సి. నారాయణ రెడ్డి చనిపోయిన తర్వాత ఆయన కోసం తెలుగు సాహితీ ప్రపంచమే కాక, తెలుగు సమాజం యావత్తూ కంటతడి పెట్టుకోవడం, ఆయన రాసిన పద్యాలూ, పాటలు, కవితలూ, పుస్తకాలను గుర్తుకు తెచ్చుకోవడం చూసిన తర్వాత... ప్రజాకవి అంటే ఇలా ఉండాలి అని నాకు అనిపించింది.ఒక కవి పండితులను, పామరులను, సినీ అభిమానులను, రాజకీయ నాయకులను, సామాజిక వేత్తలనూ, సాహితీ అభిమానులను ఏకకాలంలో మెప్పింపచేసి, రంజింప చేస్తే ఆయనను ప్రజాకవి అనికాక ఏమంటారు? రెండు తెలుగు  రాష్ట్రాల్లో సినారెను తెలియనివారెవరైనా ఉన్నారా అని అడిగితే ఒక్కరు కూడా కనపడరు. తెలుగు ప్రజల్లో ఆయన పాటలను వినేవారు కొందరైతే, కవితలను చదివే వారు మరికొందరు. ఆయన కావ్యాలపై అభిరుచి పెంచుకున్న వారు కొందరైతే, ఆయన గజల్ గీతాలపై చెవి కోసుకునేవారు మరికొందరు. ఆయన ప్రసంగాలను వినేందుకు ఉబలాటపడేవారు కొందరైతే ఆయన ప్రాసలతో చేసే విన్యాసాలకు ఆకర్షితులయ్యేవారు మరికొందరు.సినారెకు ప్రాంతం అనేదే లేదు అంటే నేను ఒప్పుకోను. ఆయన అచ్చమైన తెలంగాణ బిడ్డ. కరీంనగర్ జిల్లాలోని హనుమాజీ పేటలో పుట్టిన వారే. తన ప్రాంతం కోసం తపించిన వారే. కాని ఆయన హనుమాజీ పేట నుంచి హస్తిన దాకా పయనించారు. తెలుగు సాహితీ ప్రపంచంలో ఉన్నత శిఖరాలు అధిరోహించారు. తెలుగు సినిమాకు పాటలు రాసి సినీరంగానికి ఒక ప్రామాణికత, వన్నె తెచ్చిపెట్టారు. నిజానికి తెలుగు సినీ పాటల్లో సాహిత్యం ఉండదనేవారు అనేకమందికి సినారె రాసిన తెలుగు పాటలే జవాబు. భక్తిగీతాలు రాసినా, దేశభక్తి గీతాలు రాసినా, ప్రణయ గీతాలు రాసినా, సామాజిక చైతన్యం తెప్పించే గీతాలు రాసినా ఏ పాటలోనూ ఆయన సాహితీ విలువలను త్యాగం చేయలేదు. సంస్కృత, తెలుగు, ఉర్దూ భాషల్లో ఎంతో పట్టు ఉన్న సినారెకు ఛందస్సులోనూ ప్రావీణ్యం ఉంది. వచన కవితలు, గీతాల్లోనూ పదాలతో ఆడుకోగలరు. ఆయన కొండవీటి సామ్రాజ్యంపై రాసిన కర్పూర వసంత రాయలు కావ్యంలో తెలుగులోనూ, సంస్కృతంలోనూ ఆయన సాహిత్య ప్రతిభ కనిపిస్తుంది.వేములవాడ పుణ్యక్షేత్రంలో జన్మించిన సినారె ఆ రాజరాజేశ్వరీ స్వామి కృపే లేకపోతే సరస్వతీ దేవి ఆయన నాలుకపై తాండవించేదే కాదు. తనకు కుమారుడు జన్మిస్తే సత్యనారాయణ వ్రతం చేయిస్తానని తల్లి బుచ్చమ్మ మొక్కుకుంటే కలిగిన సంతానం మన సినారె. ఆయన తొలి పేరు సత్యనారాయణ రెడ్డి కాని తండ్రి స్కూలు రిజిస్టర్లో సి.నారాయణ రెడ్డి అని రాయించారట. హనూమాజీపేటలో ఉర్దూ మీడియంలో చదివిన సినారె తెలుగుపై అభిమానం పెంచుకోవడానికి ఆయన పుట్టిన గ్రామీణ వాతావరణమే కారణం.నిజంగా గ్రామాల్లో ఒక సంస్కృతి ఉన్నది. ఆ కాలంలో హరికథలు, బుర్రకథలు, ఇతర సాంస్కృతిక రూపాలు మన గ్రామీణ జీవితంలో భాగమయ్యాయి. సినారెలో ఈ కళారూపాలే ఆయనలో సాహిత్యంపై మక్కువను పెంచాయి. జానపదగీతాల్లో ఉన్న సృజనాత్మక శక్తి, అశుగుణం, లయాత్మకత, రాగలక్షణాలు సినారేలో జీర్ణించుకుపోయాయి. ఆయన చిన్ననాటి నుంచే కవితలు, పద్యాలు రాయడానికి ఆయన పుట్టిన నేలే, ఆ నేలలో మట్టి పరిమళమే తోడ్పడిందని చెప్పవచ్చు.ఇక్కడ ఒక్క విషయం చెప్పాలి. మనకు మహాకవులు ఎక్కడినుంచో, ఆకాశం నుంచో లేక నగర యాంత్రిక జీవితంలోనూ ఉద్భవించరు. ఒక మహాకవికి తన వ్రేళ్లు తాను పుట్టిన నేలలో బలంగా ఉండాలి. తాను పుట్టిన నేలలో ప్రజల జీవన స్థితిగతులతో, కడగళ్లతో, తల్లీ తండ్రీ అన్నా, తమ్ములు, కుటుంబం, ఇరుగు పొరుగువారు, తమ వీధి, గ్రామంతో ఆ కవికి బలమైన సంబంధాలు ఉండాలి. కన్నతల్లిని, మాతృభూమిని, మాతృభాషను మరిచిపోయిన వాడు మానవుడు కాదు.. అని తరుచూ చెబుతుంటాను. సినారె అలా తన పుట్టిన నేలలో వ్రేళ్లూనికుని ఉన్నారు కాబట్టే ఆయన మహాకవి అయ్యారు. ఢిల్లీలో పార్లమెంట్ సమావేశాలకు హాజరై రాజకీయాలను ఆసక్తిగా గమనిస్తున్నా ఆయన మనసంతా తెలుగునేలపైనే ఉండేది. ప్రజల సమస్యల గురించే ఆయన మాట్లాడేవారు. తన తోటి కవి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజపేయి వెళుతున్నా ఆపి గజల్ వినిపించేవారు. ఆ ఇద్దరు కవులు ఉర్దూలో మాట్లాడుకోవడం చూసి, ఒకరి కవితలను మరొకరు వినిపించుకోవడం చూసి నేనెంతో సంతోషపడేవాడిని. పార్లమెంట్లో ఒక అద్భుత సాహితీ వాతావరణం తెచ్చిన వారు అటల్, సినారె. దాని వల్ల పార్లమెంట్లో రోజువారీ జరిగే వాడి వేడి చర్చల మధ్య ఒక ఆహ్లాదకర వాతావరణం నాకు కనపడేది.వాజపేయి, సినారె ఇలాంటి వారంతా జన్మతః కవులు అని చెప్పాలి. వారు ఏ స్కూలులోనూ కవిత్వం అభ్యసించలేదు. పువ్వు పుట్టగానే పరిమళించినప్పుడు వారు బాల్యంలోనే ఆడుతూ పాడుతూ కవితలు చెప్పేవారు. అటల్ బిహారీ వాజపేయి విద్యార్థి జీవితం నుంచే మంచి వక్తగా, కవిగా రాణించారు. సినారె కూడా అదే విధంగా విద్యార్థి జీవితంలోనే కవితలు రాయడం ప్రారంభించారు. ఆనాడు తెలంగాణలో ఉన్న నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం ప్రభావితమై కవితలు రాశారు. గాంధీజీ గురించి కూడా గేయాలు రాశారు. మంచి వర్చస్సు ఉండడం వల్ల నాటకాలు రాయడమే కాక పాత్రలు పోషించారు. దాశరథి సాహచర్యంతో సినారెలో కవితా రేఖలు మరింత విచ్చుకున్నాయి. ఆ రోజుల్లో దాశరథి, సినారె లను జంట కవులుగా భావించారు. తన జలపాతం కావ్యాన్ని దాశరథికి అంకితం చేశారు సినారె. తనలోని లేతరేకులకు కెంజాయలద్ది మించు పందిళ్ల ప్రాకించినావు.. అని దాశరథి గురించి ఈ కావ్యంలో రాసుకున్నారు సినారె.సినారెది బహుముఖీన జీవితం. అధ్యాపకుడుగా, వైస్ ఛాన్సిలర్గా, పరిపాలకుడుగా ఆయన రాణించడం ఒక ఎత్తు అయితే కవిగా, సాహితీవేత్తగా, సినీ గేయరచయితగా, వక్తగా ఆయన సాగించిన జీవితం మరో ఎత్తు. 1954 నుంచి 1981 వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంధ్రోపన్యాసకులుగా, ఆ తర్వాత ఆధికార భాషా సంఘాధ్యక్షులుగా, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు యూనివర్సిటీ వైస్ ఛాన్సిలర్గా, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులుగా, భాషా సాంస్కృతిక సలహాదారుగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్షుడుగా, చివరకు రాజ్యసభ సభ్యుడుగా ఆయన ఎన్నిపదవులు సమర్థంగా నిర్వహించినప్పటికీ ఆయనది మచ్చలేని జీవితం. ఏ పదవి నిర్వహించినా ఆయన ఆ పదవికి వన్నె తెచ్చారు. ప్రామాణికత కల్పించారు. ఆయన సాహితీ పాండిత్యం మేరునగ వ్యక్తిత్వం అందుకు దోహదం చేసింది. ఏపదవి నిర్వహించినా ఆయన తన కవితా వ్యాసంగం వీడలేదు. పదవుల్లో తన పరిపాలనా సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకుంటూనే పుంఖాను పుంఖాలుగా కవితలు రాశారు.సినారె నాకు ఏడాదికి ముందు రాజ్యసభలో ప్రవేశించారు. నేను కర్ణాటక నుంచి రాజ్యసభకు ఎన్నికైతే ఆయనను భారత ప్రభుత్వం నామినేట్ చేసింది. ఆయనతో పాటు ఆ రోజుల్లో రాజారామన్న, షబానా అజ్మీ, కుల్దీప్ నయ్యర్ వంటి ప్రసిద్ధులు రాజ్యసభకు నామినేట్ అయ్యారు. కాని సినారె తన ప్రత్యేకతను తాను నిరూపించుకున్నారు. ఆయన మాట్లాడుతుంటే సాహిత్యం పరవళ్లు తొక్కేది. ఉర్దూలో తాను రాసిన గజళ్లు చదివి ఆయన సభను ఉర్రూతలూగించేవారు. తాను సాహితీ వేత్త కనుక, అందునా నామినేటెడ్ సభ్యుడు కనుక రాజ్యసభ సభ్యుడుగా మౌనంగా ఉండి విశ్రాంతి తీసుకోవాలని ఏనాడూ భావించలేదు. ఆయన దాదాపు 624 ప్రశ్నలు వేశారని, 32 సార్లు ప్రత్యేక ప్రస్తావనలు చేశారని, పలు కీలక బిల్లులను ప్రవేశపెట్టారని తెలిసి నాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది.రాజ్యసభ సభ్యుడుగా ఆయన తాను ఫలానా ప్రాంతానికి చెందిన వాడిని కనుక ఆ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రశ్నలే వేయాలని అనుకోలేదు. పలు జాతీయ, అంతర్జాతీయ విషయాలను లేవనెత్తారు. – గాంధీజీని న్యూనపరుస్తూ ‘మాక్సిమ్’ పత్రిక ప్రచురించిన కథనం; దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాలలో సాంస్కృతిక వికాసానికి దోహదకరంగా ఆర్థిక సహాయం చేసే నిమిత్తం ఒక ‘సాంస్కృతిక నిధి’ని ఏర్పాటుచేయడం; కంప్యూటర్లలో భారతీయ భాషల వినియోగం; సంస్కృత భాషా వ్యాప్తికి తోడ్పడే నిమిత్తం కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాలలో ‘సంస్కృత పీఠాలు’ ఏర్పాటు చేయడం; ఇతర దేశాలలో తెలుగువారి కోసం ఆకాశవాణి ప్రసారాలు ఏర్పాటు చేయడం లాంటి అనేక అంశాలను ప్రస్తావించారు.గుజరాత్లోని రాజ్కోట్లో గాంధీజీ చదివిన అల్ ఫ్రెడ్ హైస్కూలు దుస్థితి గురించి విని ఆయన దాని మరమ్మతుకోసం తన ఎంపీ లాడ్స్ నుంచి ఐదు లక్షల రూపాయలు ప్రకటించారు. కటక్లో నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ జన్మించిన జానకీనాథ్ భవన్ దుస్థితి గురించి సభ దృష్టికి తీసుకువచ్చారు. దేశం కోసం త్యాగం చేసిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ప్రస్తావన వచ్చే సరికి ఆయనలో దేశభక్తి ఉప్పొంగేది. గాంధీజీ, నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ ల విషయంలోనే కాదు, స్వాతంత్ర్య పతాకాన్ని రూపొందించిన పింగళి వెంకయ్య ఇంటిని పింగళి వెంకయ్య భవనంగా మార్చాలని డిమాండ్ చేశారు. ఆస్ట్రేలియాలో ఒక ప్రదర్శనలశాలలో గుప్తుల కాలం నాణేలపై భారతీయ దేవతల చిత్రాలు ఉన్నాయి. వాటిపై అసభ్య వ్యాఖ్యానం చేసినందుకు సినారె సభలో తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. హిందూ దేవతలను అవమానించడం ఆయన సహించలేకపోయారు. ఆయనకు సభ్యులందరి మద్దతూ లభించింది. అనంతరం ఈ విషయం తెలిసి ప్రదర్శన శాలలో ఆ వ్యాఖ్యానాలు తీసేశారు.ముందుగా చెప్పినట్లే కన్నతల్లి, మాతృభాష, పుట్టిన నేల గురించి మమకారం లేని వారు మానవుడే కాదు. కవి అసలే కాడు. మాతృభాషలో తప్పనిసరి బోధన జరగాలని, రాజ్యాంగంలోని 8వ షెడ్యూలులో పేర్కొన్న భాషలకు వర్తింపచేయాలని సినారె బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు.సినారె ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం ఉపన్యాసకులుగా ఉన్నప్పుడే ఆయన పాండితీ ప్రతిభ నందమూరి తారకరామారావు దృష్టికి వచ్చింది. ఎన్టీఆర్కూ తెలుగు భాష, సాహిత్యం అంటే ఎనలేని అభిమానం, పట్టు కూడా ఉన్నది. 1962లో ఎన్టీఆర్ ఆహ్వానంపై చలన చిత్రరంగంలో ప్రవేశించిన సినారె కలం రసగంగా ప్రవాహంలా సాగింది. దాదాపు మూడున్నర వేల పాటలు రాసి ప్రజల హృదయాల్లో ఆయన చిరకాలం స్థానం సంపాదించుకున్నారు. నాటి గులేబాకావళి నుంచి చివరగా మేస్త్రీ చిత్రం వరకు ఆయన రాసిన పాటలన్నీ ఆణిముత్యాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆయన పాటల్లో ప్రాసలు, పదబంధాలు, అచ్చ తెలుగు నుడికారాలు సహజంగా ఉంటాయి.సినారె తెలుగుసాహితీ ప్రపంచంలో మకుటం లేని మహారాజుగా వెలగడానికి కారణమైంది ఆయన 1953 నుంచి చనిపోయే వరకూ కవితలు రాస్తూ ఉండడమే. 1953లో నవ్వని పువ్వు నుంచి నింగికెగిరే చెట్టు వరకు ఆయన 90 కావ్యాలు రాశారు. కర్పూర వసంత రాయాలు, విశ్వంభర, మట్టీ మనిషీ ఆకాశం, రుతుచక్రం, ప్రపంచ పదులు, నాగార్జున సాగరం. మంటలూ మానవుడూ ప్రసిద్ధి చెందాయి. విశ్వంభరకు గాను ఆయనకు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించింది. కళాప్రపూర్ణ, పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ పురస్కారాలు ఆయనను వరించాయి. ఆయన చనిపోయిన రోజు కూడా ఒక పత్రికలో ఆయన కవిత అచ్చుపడిందంటే ఆయన జీవితం, కవిత్వం ఎంత పెనవేసుకున్నాయో అర్థమవుతుంది.నేటి రాజకీయాల గురించి రాజకీయ నాయకుల గురించి ఆయన తన కవితల్లో ఎన్నో విసుర్లు విసిరారు. మాల మాల యని మీసాలు రువ్వెదవదేలా.. మాలడే మహా మంత్రి అయిన పూమాల వేసేదవదేలా అని మన నేతల లక్షణంపై విమర్శలు గుప్పించారు. పదవిలో ఉన్న వాడిని ఏ కులమైనా అక్కున చేర్చుకునే వారి మనస్తత్వాన్ని ఆయన ఎండగట్టారు.సినారె అటు ఆధునికతనూ, ఇటు సంప్రదాయాన్నీ రెండూ పాటించడంలో సమతుల్యతను ప్రదర్శించేవారు. నేను సంప్రదాయంలో జీవిస్తున్న ప్రయోగాన్ని, ప్రయోగంలో జీవిస్తున్న సంప్రదాయాన్ని అని చెప్పుకున్నారు. కవిత్వమే నా మాతృభాష అని చెప్పుకున్న మహా కవి ఆయన.సినారె ప్రతి అడుగులోనూ కవిత్వం కనపడుతుందా అన్నట్లుండేది. ఆయన ఏదైనా అంశంపై మాట్లాడితే స్పష్టంగా, మాటలను, పదాలను విరుస్తూ మాట్లాడి మనను అప్రతిభులను చేసేవారు.‘పరిమళాలనెవడాపును, / పైరగాలినెవడాపునుఎవడాపును మానవతా / రవి రుక్కును, కవి వాక్కునుఏదైనా రాయనిదే / ఈ క్షణాన్ని పోనీయను.కలాన్ని పిండేయందే కాలాన్ని/ కదలనీయను’అని ఆయన రాశారు. సినారె ఇవాళ మన మధ్య లేరు. ఆయన రాసిన కవితలు నిత్యం సజీవంగా ఉంటాయి.భారతీయ సాహిత్యంలో తెలుగు సాహిత్య విశిష్టతను చాటి చెప్పిన సి. నారాయణ రెడ్డి ప్రపంచంలో ఏ భాషా సాహిత్యానికీ తెలుగు సాహిత్యం తీసిపోదని నిరూపించగలిగారు. భారతదేశ విశిష్టత– రకరకాల భాషలు ఉన్నా మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, అనుభూతులు ఒకటే కావడం. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ప్రతి ఏటా 24 భారతీయ భాషల్లో వచ్చిన చెప్పుకోదగిన సాహితీ గ్రంథాలకు పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. వాటన్నటి విశిష్టత గురించి మనం ప్రపంచానికి తేలియజేయాలి. ముందుగా మన వారిలో భాష పట్ల సాహిత్యం పట్ల మక్కువ కలిగేలా చూడాలి. ప్రాచీనసాహిత్యం నుంచి ఆధునిక సాహిత్యం వరకు జరిగిన పరిణామాల్ని, ప్రత్యేకతల్నీ వివరించాలి. భాష,సాహిత్యం సంస్కృతిని కాపాడలేని ఏ జాతీ మనుగడ సాధించలేదు. మనం, మన ప్రభుత్వాలు మాతృభాషను, సాహిత్యాన్నీ పరిరక్షించేందుకు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి. సినారె లాంటి మహానుభావుల జీవితాలను భావితరాలకు తెలియజేయాలి.ఎం. వెంకయ్య నాయుడుమాజీ కేంద్ర మంత్రి, ఎన్డీఏ ఉపరాష్ట్రపతి అభ్యర్థినా చిన్నప్పుడు గుర్రం జాషువా రాసిన ఒక కవిత చదివి నేనెంతో ముగ్ధుడయ్యే వాడిని.‘రాజు మరణించె నొక తార రాలిపోయె,కవియు మరణించె నొక తార గగనమెక్కె,రాజు జీవించు రాతి విగ్రహముల యందు,సుకవి జీవించు ప్రజల నాల్కలయందు’ అని. కవులూ, సాహితీవేత్తలూ అంటే నాకెంతో ఇష్టమే కాని ప్రజల నాలుకల్లో నివసించే కవులు మనకెక్కడ కనపడాలి.. అనుకునేవాడిని. కాని మహాకవి సి. నారాయణ రెడ్డి చనిపోయిన తర్వాత ఆయన కోసం తెలుగు సాహితీ ప్రపంచమే కాక, తెలుగు సమాజం యావత్తూ కంటతడి పెట్టుకోవడం, ఆయన రాసిన పద్యాలూ, పాటలు, కవితలూ, పుస్తకాలను గుర్తుకు తెచ్చుకోవడం చూసిన తర్వాత... ప్రజాకవి అంటే ఇలా ఉండాలి అని నాకు అనిపించింది.ఒక కవి పండితులను, పామరులను, సినీ అభిమానులను, రాజకీయ నాయకులను, సామాజిక వేత్తలనూ, సాహితీ అభిమానులను ఏకకాలంలో మెప్పింపచేసి, రంజింప చేస్తే ఆయనను ప్రజాకవి అనికాక ఏమంటారు? రెండు తెలుగు  రాష్ట్రాల్లో సినారెను తెలియనివారెవరైనా ఉన్నారా అని అడిగితే ఒక్కరు కూడా కనపడరు. తెలుగు ప్రజల్లో ఆయన పాటలను వినేవారు కొందరైతే, కవితలను చదివే వారు మరికొందరు. ఆయన కావ్యాలపై అభిరుచి పెంచుకున్న వారు కొందరైతే, ఆయన గజల్ గీతాలపై చెవి కోసుకునేవారు మరికొందరు. ఆయన ప్రసంగాలను వినేందుకు ఉబలాటపడేవారు కొందరైతే ఆయన ప్రాసలతో చేసే విన్యాసాలకు ఆకర్షితులయ్యేవారు మరికొందరు.సినారెకు ప్రాంతం అనేదే లేదు అంటే నేను ఒప్పుకోను. ఆయన అచ్చమైన తెలంగాణ బిడ్డ. కరీంనగర్ జిల్లాలోని హనుమాజీ పేటలో పుట్టిన వారే. తన ప్రాంతం కోసం తపించిన వారే. కాని ఆయన హనుమాజీ పేట నుంచి హస్తిన దాకా పయనించారు. తెలుగు సాహితీ ప్రపంచంలో ఉన్నత శిఖరాలు అధిరోహించారు. తెలుగు సినిమాకు పాటలు రాసి సినీరంగానికి ఒక ప్రామాణికత, వన్నె తెచ్చిపెట్టారు. నిజానికి తెలుగు సినీ పాటల్లో సాహిత్యం ఉండదనేవారు అనేకమందికి సినారె రాసిన తెలుగు పాటలే జవాబు. భక్తిగీతాలు రాసినా, దేశభక్తి గీతాలు రాసినా, ప్రణయ గీతాలు రాసినా, సామాజిక చైతన్యం తెప్పించే గీతాలు రాసినా ఏ పాటలోనూ ఆయన సాహితీ విలువలను త్యాగం చేయలేదు. సంస్కృత, తెలుగు, ఉర్దూ భాషల్లో ఎంతో పట్టు ఉన్న సినారెకు ఛందస్సులోనూ ప్రావీణ్యం ఉంది. వచన కవితలు, గీతాల్లోనూ పదాలతో ఆడుకోగలరు. ఆయన కొండవీటి సామ్రాజ్యంపై రాసిన కర్పూర వసంత రాయలు కావ్యంలో తెలుగులోనూ, సంస్కృతంలోనూ ఆయన సాహిత్య ప్రతిభ కనిపిస్తుంది.వేములవాడ పుణ్యక్షేత్రంలో జన్మించిన సినారె ఆ రాజరాజేశ్వరీ స్వామి కృపే లేకపోతే సరస్వతీ దేవి ఆయన నాలుకపై తాండవించేదే కాదు. తనకు కుమారుడు జన్మిస్తే సత్యనారాయణ వ్రతం చేయిస్తానని తల్లి బుచ్చమ్మ మొక్కుకుంటే కలిగిన సంతానం మన సినారె. ఆయన తొలి పేరు సత్యనారాయణ రెడ్డి కాని తండ్రి స్కూలు రిజిస్టర్లో సి.నారాయణ రెడ్డి అని రాయించారట. హనూమాజీపేటలో ఉర్దూ మీడియంలో చదివిన సినారె తెలుగుపై అభిమానం పెంచుకోవడానికి ఆయన పుట్టిన గ్రామీణ వాతావరణమే కారణం.నిజంగా గ్రామాల్లో ఒక సంస్కృతి ఉన్నది. ఆ కాలంలో హరికథలు, బుర్రకథలు, ఇతర సాంస్కృతిక రూపాలు మన గ్రామీణ జీవితంలో భాగమయ్యాయి. సినారెలో ఈ కళారూపాలే ఆయనలో సాహిత్యంపై మక్కువను పెంచాయి. జానపదగీతాల్లో ఉన్న సృజనాత్మక శక్తి, అశుగుణం, లయాత్మకత, రాగలక్షణాలు సినారేలో జీర్ణించుకుపోయాయి. ఆయన చిన్ననాటి నుంచే కవితలు, పద్యాలు రాయడానికి ఆయన పుట్టిన నేలే, ఆ నేలలో మట్టి పరిమళమే తోడ్పడిందని చెప్పవచ్చు.ఇక్కడ ఒక్క విషయం చెప్పాలి. మనకు మహాకవులు ఎక్కడినుంచో, ఆకాశం నుంచో లేక నగర యాంత్రిక జీవితంలోనూ ఉద్భవించరు. ఒక మహాకవికి తన వ్రేళ్లు తాను పుట్టిన నేలలో బలంగా ఉండాలి. తాను పుట్టిన నేలలో ప్రజల జీవన స్థితిగతులతో, కడగళ్లతో, తల్లీ తండ్రీ అన్నా, తమ్ములు, కుటుంబం, ఇరుగు పొరుగువారు, తమ వీధి, గ్రామంతో ఆ కవికి బలమైన సంబంధాలు ఉండాలి. కన్నతల్లిని, మాతృభూమిని, మాతృభాషను మరిచిపోయిన వాడు మానవుడు కాదు.. అని తరుచూ చెబుతుంటాను. సినారె అలా తన పుట్టిన నేలలో వ్రేళ్లూనికుని ఉన్నారు కాబట్టే ఆయన మహాకవి అయ్యారు. ఢిల్లీలో పార్లమెంట్ సమావేశాలకు హాజరై రాజకీయాలను ఆసక్తిగా గమనిస్తున్నా ఆయన మనసంతా తెలుగునేలపైనే ఉండేది. ప్రజల సమస్యల గురించే ఆయన మాట్లాడేవారు. తన తోటి కవి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజపేయి వెళుతున్నా ఆపి గజల్ వినిపించేవారు. ఆ ఇద్దరు కవులు ఉర్దూలో మాట్లాడుకోవడం చూసి, ఒకరి కవితలను మరొకరు వినిపించుకోవడం చూసి నేనెంతో సంతోషపడేవాడిని. పార్లమెంట్లో ఒక అద్భుత సాహితీ వాతావరణం తెచ్చిన వారు అటల్, సినారె. దాని వల్ల పార్లమెంట్లో రోజువారీ జరిగే వాడి వేడి చర్చల మధ్య ఒక ఆహ్లాదకర వాతావరణం నాకు కనపడేది.వాజపేయి, సినారె ఇలాంటి వారంతా జన్మతః కవులు అని చెప్పాలి. వారు ఏ స్కూలులోనూ కవిత్వం అభ్యసించలేదు. పువ్వు పుట్టగానే పరిమళించినప్పుడు వారు బాల్యంలోనే ఆడుతూ పాడుతూ కవితలు చెప్పేవారు. అటల్ బిహారీ వాజపేయి విద్యార్థి జీవితం నుంచే మంచి వక్తగా, కవిగా రాణించారు. సినారె కూడా అదే విధంగా విద్యార్థి జీవితంలోనే కవితలు రాయడం ప్రారంభించారు. ఆనాడు తెలంగాణలో ఉన్న నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం ప్రభావితమై కవితలు రాశారు. గాంధీజీ గురించి కూడా గేయాలు రాశారు. మంచి వర్చస్సు ఉండడం వల్ల నాటకాలు రాయడమే కాక పాత్రలు పోషించారు. దాశరథి సాహచర్యంతో సినారెలో కవితా రేఖలు మరింత విచ్చుకున్నాయి. ఆ రోజుల్లో దాశరథి, సినారె లను జంట కవులుగా భావించారు. తన జలపాతం కావ్యాన్ని దాశరథికి అంకితం చేశారు సినారె. తనలోని లేతరేకులకు కెంజాయలద్ది మించు పందిళ్ల ప్రాకించినావు.. అని దాశరథి గురించి ఈ కావ్యంలో రాసుకున్నారు సినారె.సినారెది బహుముఖీన జీవితం. అధ్యాపకుడుగా, వైస్ ఛాన్సిలర్గా, పరిపాలకుడుగా ఆయన రాణించడం ఒక ఎత్తు అయితే కవిగా, సాహితీవేత్తగా, సినీ గేయరచయితగా, వక్తగా ఆయన సాగించిన జీవితం మరో ఎత్తు. 1954 నుంచి 1981 వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంధ్రోపన్యాసకులుగా, ఆ తర్వాత ఆధికార భాషా సంఘాధ్యక్షులుగా, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు యూనివర్సిటీ వైస్ ఛాన్సిలర్గా, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులుగా, భాషా సాంస్కృతిక సలహాదారుగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్షుడుగా, చివరకు రాజ్యసభ సభ్యుడుగా ఆయన ఎన్నిపదవులు సమర్థంగా నిర్వహించినప్పటికీ ఆయనది మచ్చలేని జీవితం. ఏ పదవి నిర్వహించినా ఆయన ఆ పదవికి వన్నె తెచ్చారు. ప్రామాణికత కల్పించారు. ఆయన సాహితీ పాండిత్యం మేరునగ వ్యక్తిత్వం అందుకు దోహదం చేసింది. ఏపదవి నిర్వహించినా ఆయన తన కవితా వ్యాసంగం వీడలేదు. పదవుల్లో తన పరిపాలనా సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకుంటూనే పుంఖాను పుంఖాలుగా కవితలు రాశారు.సినారె నాకు ఏడాదికి ముందు రాజ్యసభలో ప్రవేశించారు. నేను కర్ణాటక నుంచి రాజ్యసభకు ఎన్నికైతే ఆయనను భారత ప్రభుత్వం నామినేట్ చేసింది. ఆయనతో పాటు ఆ రోజుల్లో రాజారామన్న, షబానా అజ్మీ, కుల్దీప్ నయ్యర్ వంటి ప్రసిద్ధులు రాజ్యసభకు నామినేట్ అయ్యారు. కాని సినారె తన ప్రత్యేకతను తాను నిరూపించుకున్నారు. ఆయన మాట్లాడుతుంటే సాహిత్యం పరవళ్లు తొక్కేది. ఉర్దూలో తాను రాసిన గజళ్లు చదివి ఆయన సభను ఉర్రూతలూగించేవారు. తాను సాహితీ వేత్త కనుక, అందునా నామినేటెడ్ సభ్యుడు కనుక రాజ్యసభ సభ్యుడుగా మౌనంగా ఉండి విశ్రాంతి తీసుకోవాలని ఏనాడూ భావించలేదు. ఆయన దాదాపు 624 ప్రశ్నలు వేశారని, 32 సార్లు ప్రత్యేక ప్రస్తావనలు చేశారని, పలు కీలక బిల్లులను ప్రవేశపెట్టారని తెలిసి నాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది.రాజ్యసభ సభ్యుడుగా ఆయన తాను ఫలానా ప్రాంతానికి చెందిన వాడిని కనుక ఆ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రశ్నలే వేయాలని అనుకోలేదు. పలు జాతీయ, అంతర్జాతీయ విషయాలను లేవనెత్తారు. – గాంధీజీని న్యూనపరుస్తూ ‘మాక్సిమ్’ పత్రిక ప్రచురించిన కథనం; దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాలలో సాంస్కృతిక వికాసానికి దోహదకరంగా ఆర్థిక సహాయం చేసే నిమిత్తం ఒక ‘సాంస్కృతిక నిధి’ని ఏర్పాటుచేయడం; కంప్యూటర్లలో భారతీయ భాషల వినియోగం; సంస్కృత భాషా వ్యాప్తికి తోడ్పడే నిమిత్తం కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాలలో ‘సంస్కృత పీఠాలు’ ఏర్పాటు చేయడం; ఇతర దేశాలలో తెలుగువారి కోసం ఆకాశవాణి ప్రసారాలు ఏర్పాటు చేయడం లాంటి అనేక అంశాలను ప్రస్తావించారు.గుజరాత్లోని రాజ్కోట్లో గాంధీజీ చదివిన అల్ ఫ్రెడ్ హైస్కూలు దుస్థితి గురించి విని ఆయన దాని మరమ్మతుకోసం తన ఎంపీ లాడ్స్ నుంచి ఐదు లక్షల రూపాయలు ప్రకటించారు. కటక్లో నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ జన్మించిన జానకీనాథ్ భవన్ దుస్థితి గురించి సభ దృష్టికి తీసుకువచ్చారు. దేశం కోసం త్యాగం చేసిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ప్రస్తావన వచ్చే సరికి ఆయనలో దేశభక్తి ఉప్పొంగేది. గాంధీజీ, నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ ల విషయంలోనే కాదు, స్వాతంత్ర్య పతాకాన్ని రూపొందించిన పింగళి వెంకయ్య ఇంటిని పింగళి వెంకయ్య భవనంగా మార్చాలని డిమాండ్ చేశారు. ఆస్ట్రేలియాలో ఒక ప్రదర్శనలశాలలో గుప్తుల కాలం నాణేలపై భారతీయ దేవతల చిత్రాలు ఉన్నాయి. వాటిపై అసభ్య వ్యాఖ్యానం చేసినందుకు సినారె సభలో తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. హిందూ దేవతలను అవమానించడం ఆయన సహించలేకపోయారు. ఆయనకు సభ్యులందరి మద్దతూ లభించింది. అనంతరం ఈ విషయం తెలిసి ప్రదర్శన శాలలో ఆ వ్యాఖ్యానాలు తీసేశారు.ముందుగా చెప్పినట్లే కన్నతల్లి, మాతృభాష, పుట్టిన నేల గురించి మమకారం లేని వారు మానవుడే కాదు. కవి అసలే కాడు. మాతృభాషలో తప్పనిసరి బోధన జరగాలని, రాజ్యాంగంలోని 8వ షెడ్యూలులో పేర్కొన్న భాషలకు వర్తింపచేయాలని సినారె బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు.సినారె ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం ఉపన్యాసకులుగా ఉన్నప్పుడే ఆయన పాండితీ ప్రతిభ నందమూరి తారకరామారావు దృష్టికి వచ్చింది. ఎన్టీఆర్కూ తెలుగు భాష, సాహిత్యం అంటే ఎనలేని అభిమానం, పట్టు కూడా ఉన్నది. 1962లో ఎన్టీఆర్ ఆహ్వానంపై చలన చిత్రరంగంలో ప్రవేశించిన సినారె కలం రసగంగా ప్రవాహంలా సాగింది. దాదాపు మూడున్నర వేల పాటలు రాసి ప్రజల హృదయాల్లో ఆయన చిరకాలం స్థానం సంపాదించుకున్నారు. నాటి గులేబాకావళి నుంచి చివరగా మేస్త్రీ చిత్రం వరకు ఆయన రాసిన పాటలన్నీ ఆణిముత్యాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆయన పాటల్లో ప్రాసలు, పదబంధాలు, అచ్చ తెలుగు నుడికారాలు సహజంగా ఉంటాయి.సినారె తెలుగుసాహితీ ప్రపంచంలో మకుటం లేని మహారాజుగా వెలగడానికి కారణమైంది ఆయన 1953 నుంచి చనిపోయే వరకూ కవితలు రాస్తూ ఉండడమే. 1953లో నవ్వని పువ్వు నుంచి నింగికెగిరే చెట్టు వరకు ఆయన 90 కావ్యాలు రాశారు. కర్పూర వసంత రాయాలు, విశ్వంభర, మట్టీ మనిషీ ఆకాశం, రుతుచక్రం, ప్రపంచ పదులు, నాగార్జున సాగరం. మంటలూ మానవుడూ ప్రసిద్ధి చెందాయి. విశ్వంభరకు గాను ఆయనకు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించింది. కళాప్రపూర్ణ, పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ పురస్కారాలు ఆయనను వరించాయి. ఆయన చనిపోయిన రోజు కూడా ఒక పత్రికలో ఆయన కవిత అచ్చుపడిందంటే ఆయన జీవితం, కవిత్వం ఎంత పెనవేసుకున్నాయో అర్థమవుతుంది.నేటి రాజకీయాల గురించి రాజకీయ నాయకుల గురించి ఆయన తన కవితల్లో ఎన్నో విసుర్లు విసిరారు. మాల మాల యని మీసాలు రువ్వెదవదేలా.. మాలడే మహా మంత్రి అయిన పూమాల వేసేదవదేలా అని మన నేతల లక్షణంపై విమర్శలు గుప్పించారు. పదవిలో ఉన్న వాడిని ఏ కులమైనా అక్కున చేర్చుకునే వారి మనస్తత్వాన్ని ఆయన ఎండగట్టారు.సినారె అటు ఆధునికతనూ, ఇటు సంప్రదాయాన్నీ రెండూ పాటించడంలో సమతుల్యతను ప్రదర్శించేవారు. నేను సంప్రదాయంలో జీవిస్తున్న ప్రయోగాన్ని, ప్రయోగంలో జీవిస్తున్న సంప్రదాయాన్ని అని చెప్పుకున్నారు. కవిత్వమే నా మాతృభాష అని చెప్పుకున్న మహా కవి ఆయన.సినారె ప్రతి అడుగులోనూ కవిత్వం కనపడుతుందా అన్నట్లుండేది. ఆయన ఏదైనా అంశంపై మాట్లాడితే స్పష్టంగా, మాటలను, పదాలను విరుస్తూ మాట్లాడి మనను అప్రతిభులను చేసేవారు.‘పరిమళాలనెవడాపును, / పైరగాలినెవడాపునుఎవడాపును మానవతా / రవి రుక్కును, కవి వాక్కునుఏదైనా రాయనిదే / ఈ క్షణాన్ని పోనీయను.కలాన్ని పిండేయందే కాలాన్ని/ కదలనీయను’అని ఆయన రాశారు. సినారె ఇవాళ మన మధ్య లేరు. ఆయన రాసిన కవితలు నిత్యం సజీవంగా ఉంటాయి.భారతీయ సాహిత్యంలో తెలుగు సాహిత్య విశిష్టతను చాటి చెప్పిన సి. నారాయణ రెడ్డి ప్రపంచంలో ఏ భాషా సాహిత్యానికీ తెలుగు సాహిత్యం తీసిపోదని నిరూపించగలిగారు. భారతదేశ విశిష్టత– రకరకాల భాషలు ఉన్నా మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, అనుభూతులు ఒకటే కావడం. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ప్రతి ఏటా 24 భారతీయ భాషల్లో వచ్చిన చెప్పుకోదగిన సాహితీ గ్రంథాలకు పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. వాటన్నటి విశిష్టత గురించి మనం ప్రపంచానికి తేలియజేయాలి. ముందుగా మన వారిలో భాష పట్ల సాహిత్యం పట్ల మక్కువ కలిగేలా చూడాలి. ప్రాచీనసాహిత్యం నుంచి ఆధునిక సాహిత్యం వరకు జరిగిన పరిణామాల్ని, ప్రత్యేకతల్నీ వివరించాలి. భాష,సాహిత్యం సంస్కృతిని కాపాడలేని ఏ జాతీ మనుగడ సాధించలేదు. మనం, మన ప్రభుత్వాలు మాతృభాషను, సాహిత్యాన్నీ పరిరక్షించేందుకు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి. సినారె లాంటి మహానుభావుల జీవితాలను భావితరాలకు తెలియజేయాలి.ఎం. వెంకయ్య నాయుడుమాజీ కేంద్ర మంత్రి, ఎన్డీఏ ఉపరాష్ట్రపతి అభ్యర్థి
sinare telugusaahitii prapanchamlo       makutam laeni maharajuga velagadaaniki kaaranamaindi aayana 1953 nunchi chanipoye varakuu kavitalu raastuu undadame. navvani puvvu nunchi ningikegire chettu varaku aayana        90 kaavyaalu raasaaru.naa chinnappudu gurram jashuva raasina oka kavita chadivi nenentho mugdhudayye vaadini.‘raju maraninche noka taara ralipoye,kaviyu maraninche noka taara gaganamekke,raju jeevinchu raati vigrahamula yandu,sukavi jeevinchu prajala naalkalayandu’ ani. kavuluu, saahitiivettaluu ante naakentho ishtame kaani prajala naalukallo nivasinche kavulu manakekkada kanapadaali.. anukunevaadini. kaani mahakavi si. narayana reddi chanipoyina tarvaata aayana kosam telugu saahitii prapanchame kaaka, telugu samajam yaavattuu kantatadi pettukovadam, aayana raasina padyaaluu, paatalu, kavitaluu, pustakaalanu gurtuku techukovadam chusina tarvaata... prajaakavi ante ilaa undaali ani naaku anipinchindi.oka kavi panditulanu, paamarulanu, cinee abhimaanulanu, rajakeeya naayakulanu, saamaajika vettalanuu, saahitii abhimaanulanu ekakaalamlo meppimpachesi, ranjimpa cheste aayananu prajaakavi anikaka emantaru? rendu telugu  rashtrallo sinaarenu teliyanivaarevarainaa unnara ani adigithe okkaru kuudaa kanapadaru. telugu prajallo aayana paatalanu vinevaaru kondaraite, kavitalanu chadive vaaru marikondaru. aayana kaavyaalapai abhiruchi penchukunna vaaru kondaraite, aayana gajal geetaalapai chevi kosukunevaru marikondaru. aayana prasangaalanu vinenduku ubalaatapadevaaru kondaraite aayana praasalatho chese vinyaasaalaku aakarshitulayyevaaru marikondaru.sinaareku praantam anede ledu ante nenu oppukonu. aayana achchamaina telamgaana bidda. karinnagar jillaalooni hanumaji petalo puttina vaare. tana praantam kosam tapinchina vaare. kaani aayana hanumaji peta nunchi hastina daka payaninchaaru. telugu saahitii prapanchamlo unnata sikharaalu adhirohinchaaru. telugu sinimaaku paatalu rasi sineerangaaniki oka praamaanikata, vanne tecchipettaaru. nijaaniki telugu cinee paatallo saahityam undadanevaaru anekamandiki sinare raasina telugu paatale jawabu. bhaktigeetaalu rasina, deshabhakti geetaalu rasina, pranaya geetaalu rasina, saamaajika chaitanyam teppinche geetaalu rasina e paataloonuu aayana saahitii viluvalanu tyaagam cheyaledu. samskruta, telugu, urduu bhaashallo entho pattu unna sinaareku chhandassuloonuu praaveenyam undi. vachana kavitalu, geetaalloonuu padaalatoe aadukogalaru. aayana kondaveeti saamraajyampai raasina karpura vasanta rayalu kaavyamlo teluguloonuu, samskrutamloonuu aayana saahitya pratibha kanipistundi.vemulavada punhyakshetramlo janminchina sinare aa rajarajeshwari swami krupe lekapothe saraswati devi aayana naalukapai tandavinchede kaadu. tanaku kumarudu janmiste satyanarayana vratam cheyistaanani talli buchamma mokkukunte kaligina santaanam mana sinare. aayana toli paeru satyanarayana reddi kaani tandri skoolu resisterlo si.narayana reddi ani raayinchaarata. hanoomaajeepetalo urduu meediyamlo chadivina sinare telugupai abhimanam penchukoovadaaniki aayana puttina graameena vaataavaraname kaaranam.nijamgaa graamaallo oka samskruti unnadi. aa kaalamlo harikathalu, burrakathalu, itara saamskrutika roopaalu mana graameena jeevitamlo bhagamayyayi. cinarelo ee kalarupale aayanalo saahityampai makkuvanu penchaayi. jaanapadageetaallo unna srujanaatmaka sakti, asugunam, layaatmakata, raagalakshanaalu sinarelo jeerninchukupoyaayi. aayana chinnanati nunche kavitalu, padyaalu raayadaaniki aayana puttina nele, aa neelalo matti parimalame todpadindani cheppavachhu.ikkada okka vishayam cheppali. manaku mahakavulu ekkadinuncho, aakaasam nuncho leka nagara yaantrika jeevitamloonuu udbhavincharu. oka mahakaviki tana vrellu taanu puttina neelalo balangaa undaali. taanu puttina neelalo prajala jeevana sthithigathulatho, kadagallatho, talli tandri anna, tammulu, kutumbam, irugu poruguvaaru, tama veedhi, graamamtho aa kaviki balamaina sambandhaalu undaali. kannatallini, maatrubhoomini, maatrubhaashanu marichipoyina vaadu manavudu kaadu.. ani taruchuu chebutuntaanu. sinare alaa tana puttina neelalo vrelluunikuni unnaaru kabatte aayana mahakavi ayyaru. dhilleelo parlament samavesalaku hajarai raajakeeyaalanu aasaktigaa gamanistunna aayana manasanta telugunelapaine undedi. prajala samasyala gurinche aayana matladevaru. tana thoti kavi pradhaani atal bihari vajapeyi velutunnaa aapi gajal vinipinchevaaru. aa iddaru kavulu urduuloo matladukovadam chusi, okari kavitalanu marokaru vinipinchukovadam chusi nenentho santoshapadevadini. paarlamentlo oka adbhuta saahitii vaataavaranam tecchina vaaru atal, sinare. daani valla paarlamentlo rojuwari jarige vaadi vedi charchala madhya oka aahlaadakara vaataavaranam naaku kanapadedi.vajapeyi, sinare ilanti vaarantaa janmatah kavulu ani cheppali. vaaru e schooluloonuu kavitvam abhyasinchaledu. puvvu puttagaane parimalinchinappudu vaaru balyamlone aadutuu paadutuu kavitalu cheppevaaru. atal bihari vajapeyi vidyaarthi jeevitam nunche manchi vaktagaa, kaviga raaninchaaru. sinare kuudaa adhe vidhamgaa vidyaarthi jeevitamlone kavitalu rayadam praarambhinchaaru. aanaadu telamgaanalo unna nijam vyatireka poratam prabhaavitamai kavitalu raasaaru. gandhiji gurinchi kuudaa geyalu raasaaru. manchi varchassu undadam valla naatakaalu rayadame kaaka paatralu pooshinchaaru. daasarathi saahacharyamtho cinarelo kavita rekhalu marinta vichukunnaayi. aa rojullo daasarathi, sinare lanu janta kavulugaa bhaavinchaaru. tana jalapaatam kaavyaanni daasarathiki ankitam chesaru sinare. tanaloni letarekulaku kenjaayaladdi minchu pandilla praakinchinaavu.. ani daasarathi gurinchi ee kaavyamlo raasukunnaaru sinare.sinaredi bahumukheena jeevitam. adhyaapakudugaa, vais chansilarga, paripalakudugaa aayana raninchadam oka ettu ayithe kaviga, saahitiivettagaa, cinee geyarachayitagaa, vaktagaa aayana saaginchina jeevitam maro ettu. 1954 nunchi 1981 varaku usmania vishwavidyaalayamlo aandhropanyaasakulugaa, aa tarvaata aadhikaara bhasha sanghaadhyakshulugaa, saarvatrika vishwavidyaalayam, telugu university vais chansilarga, saarvatrika vishwavidyaalayam upaadhyakshulugaa, bhasha saamskrutika salahaadaarugaa, andhrapradesh saamskrutika mandali adhyakshudugaa, chivaraku rajyasabha sabhyudugaa aayana ennipadavulu samarthamgaa nirvahinchinappatikii aayanadi machaleni jeevitam. e padavi nirvahinchinaa aayana aa padaviki vanne tecchaaru. praamaanikata kalpinchaaru. aayana saahitii paandityam merunaga vyaktitvam anduku dohadam chesindi. epadavi nirvahinchinaa aayana tana kavita vyaasangam veedaledu. padavullo tana paripalana saamarthyaanni niroopinchukuntune punkhanu punkhaalugaa kavitalu raasaaru.sinare naaku edaadiki mundu rajyasabhalo pravesinchaaru. nenu karnaataka nunchi rajyasabhaku ennikaithe aayananu bhaarata prabhutvam naminate chesindi. aayanatho paatu aa rojullo rajaramanna, shabana ajmi, kuldip nayyar vanti prasiddhulu rajyasabhaku naminate ayyaru. kaani sinare tana pratyekatanu taanu niroopinchukunnaaru. aayana matladutunte saahityam paravallu tokkedi. urduuloo taanu raasina gajallu chadivi aayana sabhanu urrootaluginchevaaru. taanu saahitii vetta kanuka, anduna naminated sabhyudu kanuka rajyasabha sabhyudugaa mounamgaa undi vishraanti teesukovaalani enaaduu bhavinchaledu. aayana daadaapu 624 prasnalu vaesaarani, 32 saarlu pratyeka prastaavanalu chesarani, palu keelaka billulanu pravesapettaarani telisi naaku aascharyam kaligindi.rajyasabha sabhyudugaa aayana taanu falana praantaaniki chendina vaadini kanuka aa praantaaniki chendina prasnale veyalani anukoledu. palu jaateeya, antarjaatiiya vishayaalanu levanettaaru. – gaandheejeeni nyoonaparustuu ‘maxim’ patrika prachurinchina kathanam; desamloni vividha rashtralalo saamskrutika vikaasaaniki dohadakaramgaa aardhika sahayam chese nimittam oka ‘saamskrutika nidhi’ni erpatucheyadam; computerlalo bhaarateeya bhashala viniyogam; samskruta bhasha vyaaptiki thodpade nimittam kendra vishwavidyaalayaalalo ‘samskruta peethaalu’ erpaatu cheyadam; itara deshaalalo teluguvaari kosam aakaasavaani prasaaraalu erpaatu cheyadam lanti aneka amsaalanu prastaavinchaaru.gujaraatloni rajcotlo gandhiji chadivina all fread haiskuulu dusthiti gurinchi vini aayana daani marammatukosam tana empy lads nunchi aidu lakshala roopaayalu prakatinchaaru. kataklo netaji subhash chandrabos janminchina janakinath bhavan dusthiti gurinchi sabha drushtiki teesukuvacchaaru. desham kosam tyaagam chesina swaatantrya samarayodhula prastaavana vache sariki aayanalo deshabhakti uppongedi. gandhiji, netaji subhash chandrabos la vishayamlone kaadu, swaatantrya pataakaanni roopondinchina pingali venkayya intini pingali venkayya bhavanamgaa maarchaalani demand chesaru. australialo oka pradarsanalasaalalo guptula kaalam naanelapai bhaarateeya devatala chitraalu unnaayi. vaatipai asabhya vyaakhyaanam chesinanduku sinare sabhalo teevra aagraham vyaktam chesaru. hindu devatalanu avamaaninchadam aayana sahinchalekapoyaru. aayanaku sabhyulandari maddatuu labhinchindi. anantaram ee vishayam telisi pradarsana saalalo aa vyaakhyaanaalu teesesaaru.mundugaa cheppinatle kannatalli, matrubhasha, puttina neela gurinchi mamakaram laeni vaaru manavude kaadu. kavi asale kaadu. maatrubhaashalo tappanisari bodhana jaragaalani, raajyaangamlooni 8va shedyuululo perkonna bhashalaku vartimpacheyaalani sinare billu pravesapettaaru.sinare usmania vishwa vidyaalayam upanyaasakulugaa unnappude aayana paanditii pratibha nandamuri tarakaramarao drushtiki vachindi. ntrcu telugu bhasha, saahityam ante enaleni abhimanam, pattu kuudaa unnadi. 1962loo ntr aahvaanampai chalana chitrarangamlo pravesinchina sinare kalam rasagamgaa pravahamla saagindi. daadaapu moodunnara vela paatalu rasi prajala hrudayaallo aayana chirakaalam sthaanam sampaadinchukunnaaru. naati gulebakavali nunchi chivaragaa mestri chitram varaku aayana raasina paatalannee aanimutyaalugaa prasiddhi chendaayi. aayana paatallo praasalu, padabandhaalu, acha telugu nudikaaraalu sahajamgaa untaayi.sinare telugusaahitii prapanchamlo makutam laeni maharajuga velagadaaniki kaaranamaindi aayana 1953 nunchi chanipoye varakuu kavitalu raastuu undadame. 1953loo navvani puvvu nunchi ningikegire chettu varaku aayana 90 kaavyaalu raasaaru. karpura vasanta raayaalu, viswambhara, matty manishee aakaasam, rutuchakram, prapancha padulu, nagarjuna saagaram. mantaluu maanavuduu prasiddhi chendaayi. viswambharaku gaanu aayanaku ghnaanapeetha puraskaaram labhinchindi. kalaprapurna, padmashree, padmabhushan puraskaaraalu aayananu varinchaayi. aayana chanipoyina roju kuudaa oka patrikalo aayana kavita achupadindante aayana jeevitam, kavitvam entha penavesukunnayo ardhamavutundi.neti rajakeeyala gurinchi rajakeeya naayakula gurinchi aayana tana kavitallo enno visurlu visiraaru. maala maala yani meesaalu ruvvedavadela.. malade mahaa mantri ayina poomaala vesedavadela ani mana nethala lakshanampai vimarsalu guppinchaaru. padavilo unna vaadini e kulamaina akkuna cherchukune vaari manastatvaanni aayana endagattaaru.sinare atu aadhunikatanuu, itu sampradaayaannii rendoo paatinchadamlo samatulyatanu pradarsinchevaaru. nenu sampradaayamlo jeevistunna prayogaanni, prayogamlo jeevistunna sampradaayaanni ani cheppukunnaru. kavitvame naa matrubhasha ani cheppukunna mahaa kavi aayana.sinare prati aduguloonuu kavitvam kanapadutundaa annatlundedi. aayana edaina amsampai matladithe spashtamgaa, maatalanu, padaalanu virustuu matladi mananu apratibhulanu chesevaaru.‘parimalaalanevadaapunu, / pairagalinevadapunuevada manavata / ravi rukkunu, kavi vakkunuedaina rayanide / ee kshanaanni poneeyanu.kalaanni pindeyande kaalaanni/ kadalaneeyanu’ani aayana raasaaru. sinare ivaala mana madhya leru. aayana raasina kavitalu nityam sajeevamgaa untaayi.bhaarateeya saahityamlo telugu saahitya vishishtatanu chaati cheppina si. narayana reddi prapanchamlo e bhasha saahityaanikii telugu saahityam teesipodani niroopinchagaligaaru. bharatadesa vishishtata– rakarakaala bhashalu unna mana samskruti, sampradaayaalu, anubhoothulu okate kaavadam. kendra saahitya akadami prati eta 24 bhaarateeya bhaashallo vachina cheppukodagina saahitii grandhaalaku puraskaaraalanu pradaanam chestundi. vaatannati vishishtata gurinchi manam prapanchaaniki teliyajeyali. mundugaa mana vaarilo bhasha patla saahityam patla makkuva kaligela chudali. praachiinasaahityam nunchi aadhunika saahityam varaku jarigina parinaamaalni, pratyekatalnee vivarinchaali. bhasha,saahityam samskrutini kaapaadaleni e jaatii manugada saadhinchaledu. manam, mana prabhutvaalu maatrubhaashanu, saahityaannii parirakshinchenduku tagina charyalu teesukovali. sinare lanti mahanubhavula jeevitaalanu bhaavitaraalaku teliyajeyaali.em. venkayya nayudumaji kendra mantri, ndda uparaashtrapati abhyardhinaa chinnappudu gurram jashuva raasina oka kavita chadivi nenentho mugdhudayye vaadini.‘raju maraninche noka taara ralipoye,kaviyu maraninche noka taara gaganamekke,raju jeevinchu raati vigrahamula yandu,sukavi jeevinchu prajala naalkalayandu’ ani. kavuluu, saahitiivettaluu ante naakentho ishtame kaani prajala naalukallo nivasinche kavulu manakekkada kanapadaali.. anukunevaadini. kaani mahakavi si. narayana reddi chanipoyina tarvaata aayana kosam telugu saahitii prapanchame kaaka, telugu samajam yaavattuu kantatadi pettukovadam, aayana raasina padyaaluu, paatalu, kavitaluu, pustakaalanu gurtuku techukovadam chusina tarvaata... prajaakavi ante ilaa undaali ani naaku anipinchindi.oka kavi panditulanu, paamarulanu, cinee abhimaanulanu, rajakeeya naayakulanu, saamaajika vettalanuu, saahitii abhimaanulanu ekakaalamlo meppimpachesi, ranjimpa cheste aayananu prajaakavi anikaka emantaru? rendu telugu  rashtrallo sinaarenu teliyanivaarevarainaa unnara ani adigithe okkaru kuudaa kanapadaru. telugu prajallo aayana paatalanu vinevaaru kondaraite, kavitalanu chadive vaaru marikondaru. aayana kaavyaalapai abhiruchi penchukunna vaaru kondaraite, aayana gajal geetaalapai chevi kosukunevaru marikondaru. aayana prasangaalanu vinenduku ubalaatapadevaaru kondaraite aayana praasalatho chese vinyaasaalaku aakarshitulayyevaaru marikondaru.sinaareku praantam anede ledu ante nenu oppukonu. aayana achchamaina telamgaana bidda. karinnagar jillaalooni hanumaji petalo puttina vaare. tana praantam kosam tapinchina vaare. kaani aayana hanumaji peta nunchi hastina daka payaninchaaru. telugu saahitii prapanchamlo unnata sikharaalu adhirohinchaaru. telugu sinimaaku paatalu rasi sineerangaaniki oka praamaanikata, vanne tecchipettaaru. nijaaniki telugu cinee paatallo saahityam undadanevaaru anekamandiki sinare raasina telugu paatale jawabu. bhaktigeetaalu rasina, deshabhakti geetaalu rasina, pranaya geetaalu rasina, saamaajika chaitanyam teppinche geetaalu rasina e paataloonuu aayana saahitii viluvalanu tyaagam cheyaledu. samskruta, telugu, urduu bhaashallo entho pattu unna sinaareku chhandassuloonuu praaveenyam undi. vachana kavitalu, geetaalloonuu padaalatoe aadukogalaru. aayana kondaveeti saamraajyampai raasina karpura vasanta rayalu kaavyamlo teluguloonuu, samskrutamloonuu aayana saahitya pratibha kanipistundi.vemulavada punhyakshetramlo janminchina sinare aa rajarajeshwari swami krupe lekapothe saraswati devi aayana naalukapai tandavinchede kaadu. tanaku kumarudu janmiste satyanarayana vratam cheyistaanani talli buchamma mokkukunte kaligina santaanam mana sinare. aayana toli paeru satyanarayana reddi kaani tandri skoolu resisterlo si.narayana reddi ani raayinchaarata. hanoomaajeepetalo urduu meediyamlo chadivina sinare telugupai abhimanam penchukoovadaaniki aayana puttina graameena vaataavaraname kaaranam.nijamgaa graamaallo oka samskruti unnadi. aa kaalamlo harikathalu, burrakathalu, itara saamskrutika roopaalu mana graameena jeevitamlo bhagamayyayi. cinarelo ee kalarupale aayanalo saahityampai makkuvanu penchaayi. jaanapadageetaallo unna srujanaatmaka sakti, asugunam, layaatmakata, raagalakshanaalu sinarelo jeerninchukupoyaayi. aayana chinnanati nunche kavitalu, padyaalu raayadaaniki aayana puttina nele, aa neelalo matti parimalame todpadindani cheppavachhu.ikkada okka vishayam cheppali. manaku mahakavulu ekkadinuncho, aakaasam nuncho leka nagara yaantrika jeevitamloonuu udbhavincharu. oka mahakaviki tana vrellu taanu puttina neelalo balangaa undaali. taanu puttina neelalo prajala jeevana sthithigathulatho, kadagallatho, talli tandri anna, tammulu, kutumbam, irugu poruguvaaru, tama veedhi, graamamtho aa kaviki balamaina sambandhaalu undaali. kannatallini, maatrubhoomini, maatrubhaashanu marichipoyina vaadu manavudu kaadu.. ani taruchuu chebutuntaanu. sinare alaa tana puttina neelalo vrelluunikuni unnaaru kabatte aayana mahakavi ayyaru. dhilleelo parlament samavesalaku hajarai raajakeeyaalanu aasaktigaa gamanistunna aayana manasanta telugunelapaine undedi. prajala samasyala gurinche aayana matladevaru. tana thoti kavi pradhaani atal bihari vajapeyi velutunnaa aapi gajal vinipinchevaaru. aa iddaru kavulu urduuloo matladukovadam chusi, okari kavitalanu marokaru vinipinchukovadam chusi nenentho santoshapadevadini. paarlamentlo oka adbhuta saahitii vaataavaranam tecchina vaaru atal, sinare. daani valla paarlamentlo rojuwari jarige vaadi vedi charchala madhya oka aahlaadakara vaataavaranam naaku kanapadedi.vajapeyi, sinare ilanti vaarantaa janmatah kavulu ani cheppali. vaaru e schooluloonuu kavitvam abhyasinchaledu. puvvu puttagaane parimalinchinappudu vaaru balyamlone aadutuu paadutuu kavitalu cheppevaaru. atal bihari vajapeyi vidyaarthi jeevitam nunche manchi vaktagaa, kaviga raaninchaaru. sinare kuudaa adhe vidhamgaa vidyaarthi jeevitamlone kavitalu rayadam praarambhinchaaru. aanaadu telamgaanalo unna nijam vyatireka poratam prabhaavitamai kavitalu raasaaru. gandhiji gurinchi kuudaa geyalu raasaaru. manchi varchassu undadam valla naatakaalu rayadame kaaka paatralu pooshinchaaru. daasarathi saahacharyamtho cinarelo kavita rekhalu marinta vichukunnaayi. aa rojullo daasarathi, sinare lanu janta kavulugaa bhaavinchaaru. tana jalapaatam kaavyaanni daasarathiki ankitam chesaru sinare. tanaloni letarekulaku kenjaayaladdi minchu pandilla praakinchinaavu.. ani daasarathi gurinchi ee kaavyamlo raasukunnaaru sinare.sinaredi bahumukheena jeevitam. adhyaapakudugaa, vais chansilarga, paripalakudugaa aayana raninchadam oka ettu ayithe kaviga, saahitiivettagaa, cinee geyarachayitagaa, vaktagaa aayana saaginchina jeevitam maro ettu. 1954 nunchi 1981 varaku usmania vishwavidyaalayamlo aandhropanyaasakulugaa, aa tarvaata aadhikaara bhasha sanghaadhyakshulugaa, saarvatrika vishwavidyaalayam, telugu university vais chansilarga, saarvatrika vishwavidyaalayam upaadhyakshulugaa, bhasha saamskrutika salahaadaarugaa, andhrapradesh saamskrutika mandali adhyakshudugaa, chivaraku rajyasabha sabhyudugaa aayana ennipadavulu samarthamgaa nirvahinchinappatikii aayanadi machaleni jeevitam. e padavi nirvahinchinaa aayana aa padaviki vanne tecchaaru. praamaanikata kalpinchaaru. aayana saahitii paandityam merunaga vyaktitvam anduku dohadam chesindi. epadavi nirvahinchinaa aayana tana kavita vyaasangam veedaledu. padavullo tana paripalana saamarthyaanni niroopinchukuntune punkhanu punkhaalugaa kavitalu raasaaru.sinare naaku edaadiki mundu rajyasabhalo pravesinchaaru. nenu karnaataka nunchi rajyasabhaku ennikaithe aayananu bhaarata prabhutvam naminate chesindi. aayanatho paatu aa rojullo rajaramanna, shabana ajmi, kuldip nayyar vanti prasiddhulu rajyasabhaku naminate ayyaru. kaani sinare tana pratyekatanu taanu niroopinchukunnaaru. aayana matladutunte saahityam paravallu tokkedi. urduuloo taanu raasina gajallu chadivi aayana sabhanu urrootaluginchevaaru. taanu saahitii vetta kanuka, anduna naminated sabhyudu kanuka rajyasabha sabhyudugaa mounamgaa undi vishraanti teesukovaalani enaaduu bhavinchaledu. aayana daadaapu 624 prasnalu vaesaarani, 32 saarlu pratyeka prastaavanalu chesarani, palu keelaka billulanu pravesapettaarani telisi naaku aascharyam kaligindi.rajyasabha sabhyudugaa aayana taanu falana praantaaniki chendina vaadini kanuka aa praantaaniki chendina prasnale veyalani anukoledu. palu jaateeya, antarjaatiiya vishayaalanu levanettaaru. – gaandheejeeni nyoonaparustuu ‘maxim’ patrika prachurinchina kathanam; desamloni vividha rashtralalo saamskrutika vikaasaaniki dohadakaramgaa aardhika sahayam chese nimittam oka ‘saamskrutika nidhi’ni erpatucheyadam; computerlalo bhaarateeya bhashala viniyogam; samskruta bhasha vyaaptiki thodpade nimittam kendra vishwavidyaalayaalalo ‘samskruta peethaalu’ erpaatu cheyadam; itara deshaalalo teluguvaari kosam aakaasavaani prasaaraalu erpaatu cheyadam lanti aneka amsaalanu prastaavinchaaru.gujaraatloni rajcotlo gandhiji chadivina all fread haiskuulu dusthiti gurinchi vini aayana daani marammatukosam tana empy lads nunchi aidu lakshala roopaayalu prakatinchaaru. kataklo netaji subhash chandrabos janminchina janakinath bhavan dusthiti gurinchi sabha drushtiki teesukuvacchaaru. desham kosam tyaagam chesina swaatantrya samarayodhula prastaavana vache sariki aayanalo deshabhakti uppongedi. gandhiji, netaji subhash chandrabos la vishayamlone kaadu, swaatantrya pataakaanni roopondinchina pingali venkayya intini pingali venkayya bhavanamgaa maarchaalani demand chesaru. australialo oka pradarsanalasaalalo guptula kaalam naanelapai bhaarateeya devatala chitraalu unnaayi. vaatipai asabhya vyaakhyaanam chesinanduku sinare sabhalo teevra aagraham vyaktam chesaru. hindu devatalanu avamaaninchadam aayana sahinchalekapoyaru. aayanaku sabhyulandari maddatuu labhinchindi. anantaram ee vishayam telisi pradarsana saalalo aa vyaakhyaanaalu teesesaaru.mundugaa cheppinatle kannatalli, matrubhasha, puttina neela gurinchi mamakaram laeni vaaru manavude kaadu. kavi asale kaadu. maatrubhaashalo tappanisari bodhana jaragaalani, raajyaangamlooni 8va shedyuululo perkonna bhashalaku vartimpacheyaalani sinare billu pravesapettaaru.sinare usmania vishwa vidyaalayam upanyaasakulugaa unnappude aayana paanditii pratibha nandamuri tarakaramarao drushtiki vachindi. ntrcu telugu bhasha, saahityam ante enaleni abhimanam, pattu kuudaa unnadi. 1962loo ntr aahvaanampai chalana chitrarangamlo pravesinchina sinare kalam rasagamgaa pravahamla saagindi. daadaapu moodunnara vela paatalu rasi prajala hrudayaallo aayana chirakaalam sthaanam sampaadinchukunnaaru. naati gulebakavali nunchi chivaragaa mestri chitram varaku aayana raasina paatalannee aanimutyaalugaa prasiddhi chendaayi. aayana paatallo praasalu, padabandhaalu, acha telugu nudikaaraalu sahajamgaa untaayi.sinare telugusaahitii prapanchamlo makutam laeni maharajuga velagadaaniki kaaranamaindi aayana 1953 nunchi chanipoye varakuu kavitalu raastuu undadame. 1953loo navvani puvvu nunchi ningikegire chettu varaku aayana 90 kaavyaalu raasaaru. karpura vasanta raayaalu, viswambhara, matty manishee aakaasam, rutuchakram, prapancha padulu, nagarjuna saagaram. mantaluu maanavuduu prasiddhi chendaayi. viswambharaku gaanu aayanaku ghnaanapeetha puraskaaram labhinchindi. kalaprapurna, padmashree, padmabhushan puraskaaraalu aayananu varinchaayi. aayana chanipoyina roju kuudaa oka patrikalo aayana kavita achupadindante aayana jeevitam, kavitvam entha penavesukunnayo ardhamavutundi.neti rajakeeyala gurinchi rajakeeya naayakula gurinchi aayana tana kavitallo enno visurlu visiraaru. maala maala yani meesaalu ruvvedavadela.. malade mahaa mantri ayina poomaala vesedavadela ani mana nethala lakshanampai vimarsalu guppinchaaru. padavilo unna vaadini e kulamaina akkuna cherchukune vaari manastatvaanni aayana endagattaaru.sinare atu aadhunikatanuu, itu sampradaayaannii rendoo paatinchadamlo samatulyatanu pradarsinchevaaru. nenu sampradaayamlo jeevistunna prayogaanni, prayogamlo jeevistunna sampradaayaanni ani cheppukunnaru. kavitvame naa matrubhasha ani cheppukunna mahaa kavi aayana.sinare prati aduguloonuu kavitvam kanapadutundaa annatlundedi. aayana edaina amsampai matladithe spashtamgaa, maatalanu, padaalanu virustuu matladi mananu apratibhulanu chesevaaru.‘parimalaalanevadaapunu, / pairagalinevadapunuevada manavata / ravi rukkunu, kavi vakkunuedaina rayanide / ee kshanaanni poneeyanu.kalaanni pindeyande kaalaanni/ kadalaneeyanu’ani aayana raasaaru. sinare ivaala mana madhya leru. aayana raasina kavitalu nityam sajeevamgaa untaayi.bhaarateeya saahityamlo telugu saahitya vishishtatanu chaati cheppina si. narayana reddi prapanchamlo e bhasha saahityaanikii telugu saahityam teesipodani niroopinchagaligaaru. bharatadesa vishishtata– rakarakaala bhashalu unna mana samskruti, sampradaayaalu, anubhoothulu okate kaavadam. kendra saahitya akadami prati eta 24 bhaarateeya bhaashallo vachina cheppukodagina saahitii grandhaalaku puraskaaraalanu pradaanam chestundi. vaatannati vishishtata gurinchi manam prapanchaaniki teliyajeyali. mundugaa mana vaarilo bhasha patla saahityam patla makkuva kaligela chudali. praachiinasaahityam nunchi aadhunika saahityam varaku jarigina parinaamaalni, pratyekatalnee vivarinchaali. bhasha,saahityam samskrutini kaapaadaleni e jaatii manugada saadhinchaledu. manam, mana prabhutvaalu maatrubhaashanu, saahityaannii parirakshinchenduku tagina charyalu teesukovali. sinare lanti mahanubhavula jeevitaalanu bhaavitaraalaku teliyajeyaali.em. venkayya nayudumaji kendra mantri, ndda uparaashtrapati abhyarthi