సినారె సృష్టించిన సాహిత్య సంపద సామాన్యమా? ఆయన పదసంపద, భావ మాధుర్యం, ఛందో వైవిధ్యం, అనితర సాధ్యమైనవి!  సినారె ‘విశ్వంభర’ జ్ఞానపీఠ అవార్డుకు అర్హమైనప్పుడు, అది నోబెల్ సాహిత్య బహుమతికి కూడా పరిశీలనార్హమైనదే!ఎక్కడి మారుమూల గ్రామం హనుమాజీపేట! ఎక్కడి హస్తినాపురి! సాహితీ దురంధరులైన అతిరథ మహారథులెందరో అందుకున్న జ్ఞానపీఠ అవార్డు ఆ చిన్న గ్రామంలో ఒక రైతు కుటుంబంలో జన్మించిన సినారెను వరిస్తుందని ఎవరూ హించారు?అప్పటి కరీంనగర్ జిల్లా ఎందరో ప్రముఖులకు జన్మస్థానం. ఎందరో విద్యావేత్తలు, రాజకీయ దిగ్దంతులు, సాహితీవేత్తలకు జన్మనిచ్చిన పోతుగడ్డ. తొలి తెలుగు ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు స్వస్థలం కరీంనగర్ జిల్లా. ఆ రాజకీయ మేరు పర్వతాన్ని, ఈ సాహితీ హిమవన్నగాన్ని దేశానికి బహూకరించిన ఘనత ఆ జిల్లాదే.మొన్న హైదరాబాద్లో కన్నుమూసిన నారాయణరెడ్డి కవిత రాయని రోజు, దాన్ని వినిపించని వారం, ఎక్కడో అక్కడ సభలో ఆయన పాల్గొనని నెల, ఒక కొత్త పుస్తకాన్ని వెలుగులోకి తీసుకురాని వసంతం వుండవేమో! ఆయన రాసినన్ని కవితలు, వెలువరించిన కవితా సంపుటాలు, విభిన్న సాహితీ ప్రక్రియలు ఎందరు సృష్టించి వుంటారు? ఆయనను కదిపితే కవిత! ఆయన మాట్లాడితే కవిత! ఏ సాహిత్య ప్రక్రియపై ఆయన కలం చిందినా, మిత్రునికో, అభిమానికో, రచయితకో ఉత్తరం గిలికించినా – అది ఆసాంతం ఆయన కవితా జలపాతమే!ఆయన రాసినన్ని సినీ గేయాలు మరి ఎవరైనా రాశారా? దాదాపు మూడు వేలకు పైగా మధుర సినీగీతికలు ఆయన కలం నుంచి జాలువారినవే! నారాయణరెడ్డి తన సినీ గేయాలను ‘పాటలో ఏముంది? నా మాటలో ఏముంది?’ అన్న శీర్షికతో వెలువరించిన గ్రంథ సంపుటాలలో ఆయా గేయాల రచనా నేపథ్యం, వాటి సన్నివేశాలు, వాటి రచనలో తనకు, ఆయా చిత్ర దర్శకులు, సంగీత దర్శకుల మధ్య జరిగిన వాదోపవాదాలు రసరమ్యంగా, తనదైన మధుర కవితా శైలిలో వివరించిన తీరు అనితర సాధ్యమేమో!నారాయణ రెడ్డి సాహితీ జీవితంలో సినీ గేయ రచన ఒక మహోజ్వల ఘట్టం. ఆ రోజులలో చాలా మందికి సినారె సినీ గేయ రచయితగానే తెలుసు. అయితే, ఆయన రచించిన గేయ కావ్యాలు ‘కర్పూర వసంతరాయలు’, ‘రుతు చక్రం’, ‘విశ్వనాథ నాయుడు’, ‘నాగార్జున సాగరం’, ‘రామప్ప’ వంటి రూపకాలు ఆయనను ఒక్కొక్క మహోజ్వల సోపానాలు ఎక్కించాయి.నారాయణ రెడ్డి రచించిన ‘విశ్వంభర’ను ఐతిహాసిక మహా కావ్యమని సాహితీ దిగ్ధంతులే ప్రశంసించారు. ప్రకృతికి, మానవునికి మధ్య వున్న మహోన్నత భావ సంబంధాన్ని రమణీయ శైలిలో చిత్రించారు. సినారెను జ్ఞానపీఠాధినేతను చేసిన మహాకావ్యమిదే. తెలుగులో జ్ఞానపీఠాన్ని అధిష్ఠించిన ప్రథమ ‘కవి’ సమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ అయితే, రెండవ వారు ‘విశ్వంభర’ కవీంద్రుడు.ఇక, ఆయన రచించిన గజళ్లు, పంచపదులను ఆయనే గానం చేస్తే, వినవలసిందే. ఒకసారి ‘ఆంధ్రజ్యోతి’ విజయవాడ కార్యాలయంలో వాటిని వినే అవకాశం నాకు కలిగింది! లలిత కళలన్నింటిలో ఆయనకు అభినివేశం వుంది. సంగీతమంటే ఆయన చెవి కోసుకుంటారు. తానే రాసి, బాణీకట్టి, తన వాణితో వినిపించే వాగ్గేయకారుడాయన. రాగాలు, స్వరాలు గుర్తించడంలో అందెవేసిన చెయ్యి.‍‍ఆయన తన కుమార్తెలకు గంగ, యమున, సరస్వతి, కృష్ణవేణిగా నామకరణం చేయడం ఆయన అభిరుచికి నిదర్శనం. ‘పంచ పదులు’ ఆయన లోకపరిజ్ఞానానికి, అనుభవాల పరిణతికి నిదర్శనం. చిన్నప్పుడు తనకు గ్రామంలో హరిదాసులు చెప్పిన హరికథలు, వారి భాషా పటుత్వం, పద్యసంకీర్తనలు విని ప్రభావితుడనైనానని నారాయణ రెడ్డి అంటుండేవారు. సినారె సంపద ఆయన కలమే కాదు, గళం కూడా. ఆయన కలం ఎంత పదునైనదో గళం అంత తీయనైనది. ఆ పదాల విరుపు, కొత్త కొత్త పదాల సృష్టి, కొన్ని చోట్ల నొక్కులు, మరికొన్ని చోట్ల పదాల ట్రిక్కులు, నిండైన, అందమైన విగ్రహం వక్తగా ఆయన రాణింపుకు సృష్టికర్త సమకూర్చిన హంగులు! 1953లో ‘నవ్వని పువ్వు’ గేయ నాటికల సంపుటితో ప్రారంభమైన ఆయన కవితా యాత్ర మొన్నటి వరకు నవ్వుల పువ్వుల బాటగానే సాగింది.అఖండ సన్మానాలు : ఎన్నెన్ని సన్మానాలు! 1984లో ‘సోవియెట్ లాండ్ – నెహ్రూ అవార్డు’ స్వీకరించి, సోవియట్ రష్యా పర్యటన, 1981లో అమెరికన్ నగరాలలో తెలుగు ఉపన్యాసాల జైత్రయాత్ర, కోపెన్ హేగన్లో ప్రపంచ శాంతి మహాసభలో శాంతి కపోతం ఎగురవేత – ఏ దేశమేగిన, ఎందుకాలిడినా తెలుగు సాహితీ కీర్తిపతాకనే ప్రతిష్ఠించారు. ఆయన పర్యటించని, తెలుగు కవితా గానం వినిపించని దేశం లేదంటే, అతిశయోక్తి కాదు.ఇక, ఆయనకు వచ్చినన్ని అవార్డులు, రివార్డులు, పదవులు బహుశా తెలుగు కవులలో ఎవ్వరికీ వచ్చి వుండవు. ‘పద్మశ్రీ’, ‘పద్మభూషణ్’, ఆంధ్ర, మీరట్, కాకతీయ, నాగార్జున, యూనివర్సిటీల గౌరవ డాక్టరేట్లు, ఆంధ్ర, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీల అవార్డులు, తెలుగు, సార్వత్రిక యూనివర్శిటీల ఉపాధ్యక్ష పదవి, అధికార భాషా సంఘం, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్ష పదవులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక సలహాదారు పదవి – సరే, రాజ్యసభ సభ్యత్వం.ఆయనతో నేను పాల్గొన్న సభలలో ‘ఇక మీకు మిగిలింది నోబెల్ సాహిత్య బహుమతి ఒక్కటే!’ అన్నప్పుడు ఆయన చిరునవ్వు నవ్వేవారు! మరి, సినారె సృష్టించిన సాహిత్య సంపద సామాన్యమా? ఆయన పదసంపద, భావ మాధుర్యం, ఛందో వైవిధ్యం, అనితర సాధ్యమైనవి! సినారె ‘విశ్వంభర’ భారతీయ నోబెల్ బహుమతిగా పిలవబడే ‘జ్ఞానపీఠ’ అవార్డుకు అర్హమైనప్పుడు, అది నోబెల్ సాహిత్య బహుమతికి కూడా పరిశీలనార్హమైనదే! మహర్జాతకుడు సినారె కారణజన్ముడు. తెలుగు సాహితీ గగనాన ధ్రువతార! ఆయనకు ఆయనే సాటి. ఆయన లేని లోటు ఏనాటికీ తీరని లోటే!డాక్టర్ తుర్లపాటి కుటుంబరావుఎక్కడి మారుమూల గ్రామం హనుమాజీపేట! ఎక్కడి హస్తినాపురి! సాహితీ దురంధరులైన అతిరథ మహారథులెందరో అందుకున్న జ్ఞానపీఠ అవార్డు ఆ చిన్న గ్రామంలో ఒక రైతు కుటుంబంలో జన్మించిన సినారెను వరిస్తుందని ఎవరూ హించారు?అప్పటి కరీంనగర్ జిల్లా ఎందరో ప్రముఖులకు జన్మస్థానం. ఎందరో విద్యావేత్తలు, రాజకీయ దిగ్దంతులు, సాహితీవేత్తలకు జన్మనిచ్చిన పోతుగడ్డ. తొలి తెలుగు ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు స్వస్థలం కరీంనగర్ జిల్లా. ఆ రాజకీయ మేరు పర్వతాన్ని, ఈ సాహితీ హిమవన్నగాన్ని దేశానికి బహూకరించిన ఘనత ఆ జిల్లాదే.మొన్న హైదరాబాద్లో కన్నుమూసిన నారాయణరెడ్డి కవిత రాయని రోజు, దాన్ని వినిపించని వారం, ఎక్కడో అక్కడ సభలో ఆయన పాల్గొనని నెల, ఒక కొత్త పుస్తకాన్ని వెలుగులోకి తీసుకురాని వసంతం వుండవేమో! ఆయన రాసినన్ని కవితలు, వెలువరించిన కవితా సంపుటాలు, విభిన్న సాహితీ ప్రక్రియలు ఎందరు సృష్టించి వుంటారు? ఆయనను కదిపితే కవిత! ఆయన మాట్లాడితే కవిత! ఏ సాహిత్య ప్రక్రియపై ఆయన కలం చిందినా, మిత్రునికో, అభిమానికో, రచయితకో ఉత్తరం గిలికించినా – అది ఆసాంతం ఆయన కవితా జలపాతమే!ఆయన రాసినన్ని సినీ గేయాలు మరి ఎవరైనా రాశారా? దాదాపు మూడు వేలకు పైగా మధుర సినీగీతికలు ఆయన కలం నుంచి జాలువారినవే! నారాయణరెడ్డి తన సినీ గేయాలను ‘పాటలో ఏముంది? నా మాటలో ఏముంది?’ అన్న శీర్షికతో వెలువరించిన గ్రంథ సంపుటాలలో ఆయా గేయాల రచనా నేపథ్యం, వాటి సన్నివేశాలు, వాటి రచనలో తనకు, ఆయా చిత్ర దర్శకులు, సంగీత దర్శకుల మధ్య జరిగిన వాదోపవాదాలు రసరమ్యంగా, తనదైన మధుర కవితా శైలిలో వివరించిన తీరు అనితర సాధ్యమేమో!నారాయణ రెడ్డి సాహితీ జీవితంలో సినీ గేయ రచన ఒక మహోజ్వల ఘట్టం. ఆ రోజులలో చాలా మందికి సినారె సినీ గేయ రచయితగానే తెలుసు. అయితే, ఆయన రచించిన గేయ కావ్యాలు ‘కర్పూర వసంతరాయలు’, ‘రుతు చక్రం’, ‘విశ్వనాథ నాయుడు’, ‘నాగార్జున సాగరం’, ‘రామప్ప’ వంటి రూపకాలు ఆయనను ఒక్కొక్క మహోజ్వల సోపానాలు ఎక్కించాయి.నారాయణ రెడ్డి రచించిన ‘విశ్వంభర’ను ఐతిహాసిక మహా కావ్యమని సాహితీ దిగ్ధంతులే ప్రశంసించారు. ప్రకృతికి, మానవునికి మధ్య వున్న మహోన్నత భావ సంబంధాన్ని రమణీయ శైలిలో చిత్రించారు. సినారెను జ్ఞానపీఠాధినేతను చేసిన మహాకావ్యమిదే. తెలుగులో జ్ఞానపీఠాన్ని అధిష్ఠించిన ప్రథమ ‘కవి’ సమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ అయితే, రెండవ వారు ‘విశ్వంభర’ కవీంద్రుడు.ఇక, ఆయన రచించిన గజళ్లు, పంచపదులను ఆయనే గానం చేస్తే, వినవలసిందే. ఒకసారి ‘ఆంధ్రజ్యోతి’ విజయవాడ కార్యాలయంలో వాటిని వినే అవకాశం నాకు కలిగింది! లలిత కళలన్నింటిలో ఆయనకు అభినివేశం వుంది. సంగీతమంటే ఆయన చెవి కోసుకుంటారు. తానే రాసి, బాణీకట్టి, తన వాణితో వినిపించే వాగ్గేయకారుడాయన. రాగాలు, స్వరాలు గుర్తించడంలో అందెవేసిన చెయ్యి.‍‍ఆయన తన కుమార్తెలకు గంగ, యమున, సరస్వతి, కృష్ణవేణిగా నామకరణం చేయడం ఆయన అభిరుచికి నిదర్శనం. ‘పంచ పదులు’ ఆయన లోకపరిజ్ఞానానికి, అనుభవాల పరిణతికి నిదర్శనం. చిన్నప్పుడు తనకు గ్రామంలో హరిదాసులు చెప్పిన హరికథలు, వారి భాషా పటుత్వం, పద్యసంకీర్తనలు విని ప్రభావితుడనైనానని నారాయణ రెడ్డి అంటుండేవారు. సినారె సంపద ఆయన కలమే కాదు, గళం కూడా. ఆయన కలం ఎంత పదునైనదో గళం అంత తీయనైనది. ఆ పదాల విరుపు, కొత్త కొత్త పదాల సృష్టి, కొన్ని చోట్ల నొక్కులు, మరికొన్ని చోట్ల పదాల ట్రిక్కులు, నిండైన, అందమైన విగ్రహం వక్తగా ఆయన రాణింపుకు సృష్టికర్త సమకూర్చిన హంగులు! 1953లో ‘నవ్వని పువ్వు’ గేయ నాటికల సంపుటితో ప్రారంభమైన ఆయన కవితా యాత్ర మొన్నటి వరకు నవ్వుల పువ్వుల బాటగానే సాగింది.అఖండ సన్మానాలు : ఎన్నెన్ని సన్మానాలు! 1984లో ‘సోవియెట్ లాండ్ – నెహ్రూ అవార్డు’ స్వీకరించి, సోవియట్ రష్యా పర్యటన, 1981లో అమెరికన్ నగరాలలో తెలుగు ఉపన్యాసాల జైత్రయాత్ర, కోపెన్ హేగన్లో ప్రపంచ శాంతి మహాసభలో శాంతి కపోతం ఎగురవేత – ఏ దేశమేగిన, ఎందుకాలిడినా తెలుగు సాహితీ కీర్తిపతాకనే ప్రతిష్ఠించారు. ఆయన పర్యటించని, తెలుగు కవితా గానం వినిపించని దేశం లేదంటే, అతిశయోక్తి కాదు.ఇక, ఆయనకు వచ్చినన్ని అవార్డులు, రివార్డులు, పదవులు బహుశా తెలుగు కవులలో ఎవ్వరికీ వచ్చి వుండవు. ‘పద్మశ్రీ’, ‘పద్మభూషణ్’, ఆంధ్ర, మీరట్, కాకతీయ, నాగార్జున, యూనివర్సిటీల గౌరవ డాక్టరేట్లు, ఆంధ్ర, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీల అవార్డులు, తెలుగు, సార్వత్రిక యూనివర్శిటీల ఉపాధ్యక్ష పదవి, అధికార భాషా సంఘం, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్ష పదవులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక సలహాదారు పదవి – సరే, రాజ్యసభ సభ్యత్వం.ఆయనతో నేను పాల్గొన్న సభలలో ‘ఇక మీకు మిగిలింది నోబెల్ సాహిత్య బహుమతి ఒక్కటే!’ అన్నప్పుడు ఆయన చిరునవ్వు నవ్వేవారు! మరి, సినారె సృష్టించిన సాహిత్య సంపద సామాన్యమా? ఆయన పదసంపద, భావ మాధుర్యం, ఛందో వైవిధ్యం, అనితర సాధ్యమైనవి! సినారె ‘విశ్వంభర’ భారతీయ నోబెల్ బహుమతిగా పిలవబడే ‘జ్ఞానపీఠ’ అవార్డుకు అర్హమైనప్పుడు, అది నోబెల్ సాహిత్య బహుమతికి కూడా పరిశీలనార్హమైనదే! మహర్జాతకుడు సినారె కారణజన్ముడు. తెలుగు సాహితీ గగనాన ధ్రువతార! ఆయనకు ఆయనే సాటి. ఆయన లేని లోటు ఏనాటికీ తీరని లోటే!డాక్టర్ తుర్లపాటి కుటుంబరావు
sinare srushtinchina saahitya sampada samanyama? aayana padasampada, bhaava maadhuryam, chhando vaividhyam, anitara saadhyamainavi!  sinare ‘viswambhara’ ghnaanapeetha avaarduku arhamainappudu, adhi nobel saahitya bahumatiki kuudaa pariseelanaarhamainade!ekkadi maarumuula graamam hanumajeepeta! ekkadi hastinapuri! saahitii durandharulaina atiratha maharathulendaro andukunna ghnaanapeetha avaardu aa chinna graamamlo oka raitu kutumbamlo janminchina sinaarenu varistundani evaruu hinchaaru?appati karinnagar jilla endaro pramukhulaku janmasthaanam. endaro vidyaavettalu, rajakeeya digdantulu, saahitiivettalaku janmanicchina pothugadda. toli telugu pradhaani pi.vi. narasimhaaraavu swasthalam karinnagar jilla. aa rajakeeya meru parvataanni, ee saahitii himavannagaanni deshaniki bahuukarinchina ghanata aa jillade.monna hyderabadlo kannumuusina narayanareddy kavita rayani roju, daanni vinipinchani vaaram, ekkado akkada sabhalo aayana paalgonani nela, oka kotta pustakaanni veluguloki teesukuraani vasantam vundavemo! aayana rasinanni kavitalu, veluvarinchina kavita samputaalu, vibhinna saahitii prakriyalu endaru srushtinchi vuntaaru? aayananu kadipite kavita! aayana matladithe kavita! e saahitya prakriyapai aayana kalam chindina, mitruniko, abhimaniko, rachayithako uttaram gilikinchinaa – adhi aasaantam aayana kavita jalapatame!aayana rasinanni cinee geyalu mari evaraina rasara? daadaapu moodu velaku paiga madhura sineegeetikalu aayana kalam nunchi jaluvarinave! narayanareddy tana cinee geyalanu ‘paatalo emundi? naa maatalo emundi?’ anna sheershikatho veluvarinchina grantha samputaalalo aayaa geyala rachana nepathyam, vaati sannivesaalu, vaati rachanalo tanaku, aayaa chitra darsakulu, sangeeta darsakula madhya jarigina vaadopavaadaalu rasaramyamgaa, tanadaina madhura kavita saililo vivarinchina teeru anitara saadhyamemo!narayana reddi saahitii jeevitamlo cinee geya rachana oka mahojwala ghattam. aa rojulalo chala mandiki sinare cinee geya rachayitagaane telusu. ayithe, aayana rachinchina geya kaavyaalu ‘karpura vasantaraayalu’, ‘rutu chakram’, ‘vishwanaatha nayudu’, ‘nagarjuna saagaram’, ‘ramappa’ vanti roopakaalu aayananu okkokka mahojwala sopaanaalu ekkinchaayi.narayana reddi rachinchina ‘viswambhara’nu aitihasika mahaa kaavyamani saahitii digdhantule prasamsinchaaru. prakrutiki, maanavuniki madhya vunna mahonnata bhaava sambandhaanni ramaneeya saililo chitrinchaaru. sinaarenu ghnaanapeethaadhinethanu chesina mahakavyamide. telugulo ghnaanapeetaanni adhishtinchina prathama ‘kavi’ samrat vishwanaatha satyanarayana ayithe, rendava vaaru ‘viswambhara’ kaveendrudu.ika, aayana rachinchina gajallu, panchapadulanu aayane gaanam cheste, vinavalasinde. okasari ‘aandhrajyoti’ vijayavada kaaryaalayamlo vaatini vine avakaasam naaku kaligindi! lalita kalalannintilo aayanaku abhinivesam vundi. sangeetamante aayana chevi kosukuntaru. taane rasi, banikatti, tana vaanitoe vinipinche vaaggeyakaarudaayana. raagaalu, swaraalu gurtinchadamlo andevesina cheyyi.‍‍aayana tana kumaartelaku ganga, yamuna, saraswati, krushnavenigaa namakaranam cheyadam aayana abhiruchiki nidarsanam. ‘pancha padulu’ aayana lokaparignaanaaniki, anubhavaala parinatiki nidarsanam. chinnappudu tanaku graamamlo haridaasulu cheppina harikathalu, vaari bhasha patutvam, padyasankeertanalu vini prabhaavitudanainaanani narayana reddi antundevaaru. sinare sampada aayana kalame kaadu, galam kuudaa. aayana kalam entha padunainado galam anta teeyanainadi. aa padaala virupu, kotta kotta padaala srushti, konni chotla nokkulu, marikonni chotla padaala trikkulu, nindaina, andamaina vigraham vaktagaa aayana raanimpuku srushtikarta samakuurchina hangulu! 1953loo ‘navvani puvvu’ geya naatikala samputitho praarambhamaina aayana kavita yaatra monnati varaku navvula puvvula baatagaane saagindi.akhanda sanmaanaalu : ennenni sanmaanaalu! 1984loo ‘soviet land – nehroo avaardu’ sweekarinchi, soviat rashya paryatana, 1981loo american nagaraalalo telugu upanyaasaala jaitrayaatra, copen heganlo prapancha saanti mahasabhalo saanti kapotam eguraveta – e desamegina, endukaalidinaa telugu saahitii keertipataakane pratishtinchaaru. aayana paryatinchani, telugu kavita gaanam vinipinchani desham ledante, atisayokti kaadu.ika, aayanaku vachinanni avaardulu, rivaardulu, padavulu bahusa telugu kavulalo evvarikee vachi vundavu. ‘padmashree’, ‘padmabhushan’, aandhra, meerat, kaakateeya, nagarjuna, universityla gaurava doctoratelu, aandhra, kendra saahitya akaadameela avaardulu, telugu, saarvatrika universityla upaadhyaksha padavi, adhikara bhasha sangham, andhrapradesh saamskrutika mandali adhyaksha padavulu, rashtra prabhutva saamskrutika salahaadaaru padavi – sare, rajyasabha sabhyatvam.aayanatho nenu palgonna sabhalalo ‘ika meeku migilindi nobel saahitya bahumati okkate!’ annappudu aayana chirunavvu navvevaaru! mari, sinare srushtinchina saahitya sampada samanyama? aayana padasampada, bhaava maadhuryam, chhando vaividhyam, anitara saadhyamainavi! sinare ‘viswambhara’ bhaarateeya nobel bahumatigaa pilavabade ‘ghnaanapeetha’ avaarduku arhamainappudu, adhi nobel saahitya bahumatiki kuudaa pariseelanaarhamainade! maharjaatakudu sinare kaaranajanmudu. telugu saahitii gaganaana dhruvatara! aayanaku aayane saati. aayana laeni lotu anaatikii teerani lote!dactor turlapati kutumbaraokeekkadi maarumuula graamam hanumajeepeta! ekkadi hastinapuri! saahitii durandharulaina atiratha maharathulendaro andukunna ghnaanapeetha avaardu aa chinna graamamlo oka raitu kutumbamlo janminchina sinaarenu varistundani evaruu hinchaaru?appati karinnagar jilla endaro pramukhulaku janmasthaanam. endaro vidyaavettalu, rajakeeya digdantulu, saahitiivettalaku janmanicchina pothugadda. toli telugu pradhaani pi.vi. narasimhaaraavu swasthalam karinnagar jilla. aa rajakeeya meru parvataanni, ee saahitii himavannagaanni deshaniki bahuukarinchina ghanata aa jillade.monna hyderabadlo kannumuusina narayanareddy kavita rayani roju, daanni vinipinchani vaaram, ekkado akkada sabhalo aayana paalgonani nela, oka kotta pustakaanni veluguloki teesukuraani vasantam vundavemo! aayana rasinanni kavitalu, veluvarinchina kavita samputaalu, vibhinna saahitii prakriyalu endaru srushtinchi vuntaaru? aayananu kadipite kavita! aayana matladithe kavita! e saahitya prakriyapai aayana kalam chindina, mitruniko, abhimaniko, rachayithako uttaram gilikinchinaa – adhi aasaantam aayana kavita jalapatame!aayana rasinanni cinee geyalu mari evaraina rasara? daadaapu moodu velaku paiga madhura sineegeetikalu aayana kalam nunchi jaluvarinave! narayanareddy tana cinee geyalanu ‘paatalo emundi? naa maatalo emundi?’ anna sheershikatho veluvarinchina grantha samputaalalo aayaa geyala rachana nepathyam, vaati sannivesaalu, vaati rachanalo tanaku, aayaa chitra darsakulu, sangeeta darsakula madhya jarigina vaadopavaadaalu rasaramyamgaa, tanadaina madhura kavita saililo vivarinchina teeru anitara saadhyamemo!narayana reddi saahitii jeevitamlo cinee geya rachana oka mahojwala ghattam. aa rojulalo chala mandiki sinare cinee geya rachayitagaane telusu. ayithe, aayana rachinchina geya kaavyaalu ‘karpura vasantaraayalu’, ‘rutu chakram’, ‘vishwanaatha nayudu’, ‘nagarjuna saagaram’, ‘ramappa’ vanti roopakaalu aayananu okkokka mahojwala sopaanaalu ekkinchaayi.narayana reddi rachinchina ‘viswambhara’nu aitihasika mahaa kaavyamani saahitii digdhantule prasamsinchaaru. prakrutiki, maanavuniki madhya vunna mahonnata bhaava sambandhaanni ramaneeya saililo chitrinchaaru. sinaarenu ghnaanapeethaadhinethanu chesina mahakavyamide. telugulo ghnaanapeetaanni adhishtinchina prathama ‘kavi’ samrat vishwanaatha satyanarayana ayithe, rendava vaaru ‘viswambhara’ kaveendrudu.ika, aayana rachinchina gajallu, panchapadulanu aayane gaanam cheste, vinavalasinde. okasari ‘aandhrajyoti’ vijayavada kaaryaalayamlo vaatini vine avakaasam naaku kaligindi! lalita kalalannintilo aayanaku abhinivesam vundi. sangeetamante aayana chevi kosukuntaru. taane rasi, banikatti, tana vaanitoe vinipinche vaaggeyakaarudaayana. raagaalu, swaraalu gurtinchadamlo andevesina cheyyi.‍‍aayana tana kumaartelaku ganga, yamuna, saraswati, krushnavenigaa namakaranam cheyadam aayana abhiruchiki nidarsanam. ‘pancha padulu’ aayana lokaparignaanaaniki, anubhavaala parinatiki nidarsanam. chinnappudu tanaku graamamlo haridaasulu cheppina harikathalu, vaari bhasha patutvam, padyasankeertanalu vini prabhaavitudanainaanani narayana reddi antundevaaru. sinare sampada aayana kalame kaadu, galam kuudaa. aayana kalam entha padunainado galam anta teeyanainadi. aa padaala virupu, kotta kotta padaala srushti, konni chotla nokkulu, marikonni chotla padaala trikkulu, nindaina, andamaina vigraham vaktagaa aayana raanimpuku srushtikarta samakuurchina hangulu! 1953loo ‘navvani puvvu’ geya naatikala samputitho praarambhamaina aayana kavita yaatra monnati varaku navvula puvvula baatagaane saagindi.akhanda sanmaanaalu : ennenni sanmaanaalu! 1984loo ‘soviet land – nehroo avaardu’ sweekarinchi, soviat rashya paryatana, 1981loo american nagaraalalo telugu upanyaasaala jaitrayaatra, copen heganlo prapancha saanti mahasabhalo saanti kapotam eguraveta – e desamegina, endukaalidinaa telugu saahitii keertipataakane pratishtinchaaru. aayana paryatinchani, telugu kavita gaanam vinipinchani desham ledante, atisayokti kaadu.ika, aayanaku vachinanni avaardulu, rivaardulu, padavulu bahusa telugu kavulalo evvarikee vachi vundavu. ‘padmashree’, ‘padmabhushan’, aandhra, meerat, kaakateeya, nagarjuna, universityla gaurava doctoratelu, aandhra, kendra saahitya akaadameela avaardulu, telugu, saarvatrika universityla upaadhyaksha padavi, adhikara bhasha sangham, andhrapradesh saamskrutika mandali adhyaksha padavulu, rashtra prabhutva saamskrutika salahaadaaru padavi – sare, rajyasabha sabhyatvam.aayanatho nenu palgonna sabhalalo ‘ika meeku migilindi nobel saahitya bahumati okkate!’ annappudu aayana chirunavvu navvevaaru! mari, sinare srushtinchina saahitya sampada samanyama? aayana padasampada, bhaava maadhuryam, chhando vaividhyam, anitara saadhyamainavi! sinare ‘viswambhara’ bhaarateeya nobel bahumatigaa pilavabade ‘ghnaanapeetha’ avaarduku arhamainappudu, adhi nobel saahitya bahumatiki kuudaa pariseelanaarhamainade! maharjaatakudu sinare kaaranajanmudu. telugu saahitii gaganaana dhruvatara! aayanaku aayane saati. aayana laeni lotu anaatikii teerani lote!dactor turlapati kutumbarao