‘స్పాయిల్ట్ సిస్టమ్’ మన దేశంలో లేదని ఎవరన్నారు? మోదీ ప్రభుత్వం తనకు అనుకూలంగా వున్న వారిని వివిధ కీలక స్థానాలలో నియమించింది. విధేయులను అందలాలు ఎక్కించడంలో అది ఎటువంటి దాపరికంగా లేకుండా వ్యవహరిస్తోంది.సంస్థ అనేది, ముఖ్యంగా ప్రజాస్వామ్య సమాజంలో, ఒక విలువల చట్రం; ఒక ఆచార వ్యవస్థ. జవాబుదారీతనం, బాధ్యత సృష్టించిన దార్శనికతతో అది ముడివడి వుంటుంది. సంస్థ అనేది పాలన, ప్రజాస్వామ్యంను సంధానించే ఒక ఆచరణ లేదా నిర్వహణా సంప్రదాయం. వ్యవస్థ అనేది నిర్దిష్ట లక్ష్యాల సాధనకు ఉద్దేశించిన కార్యాచరణ. విలువలు సమానత్వాన్ని సంతరించుకున్నప్పుడు ఒక వ్యవస్థ ఒక సంస్థగా రూపొందుతుంది. సంస్థ నిర్మాణంలో ఉత్కృష్ట ప్రమాణాలకు నిబద్ధమవడం ఒక ముఖ్య, ఆవశ్యక భాగం. ప్రమాణాలు, విలువలు లోపించిన ఒక వ్యవస్థ కేవలం ఒక బలహీన సంస్థ మాత్రమే అవుతుంది.పౌర విధులు, పాలనా ధర్మాల విశిష్టతను విశదీకరించిన ఈ చిన్న ఉపన్యాసంతో నేను ఈ వ్యాసాన్ని ప్రారంభించక తప్పలేదు. ఎందుకంటే ప్రధాని మోదీలో నిర్ణయాత్మకంగా వ్యవహరించాలన్న ప్రగాఢ ఆకాంక్ష, కార్యదక్షత గల పాలకుడు అనే ప్రతిష్ఠను పెంపొందించుకోవాలనే ఆరాటం ఆయన ప్రభుత్వ విలువల చట్రాలకు ఎంతైనా నష్టం కల్గిస్తున్నాయి. అధికారానికి రాక ముందు మోదీ, ప్రజల ఆకాంక్షలను అర్థం చేసుకొని, అవి నెరవేరేందుకు దోహదం చేసే హమీలనెన్నిటినో ఇచ్చారు. ప్రజల మనోభావాలను సంతృప్తిపరచిన వాగ్దానాలవి. అయితే అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, పార్లమెంటులో సంఖ్యాధిక్యత గల తన ప్రభుత్వానికి అడ్డుదోవల్లో ముందుకు సాగేందుకూ, సువ్యవస్థిత నియమనిబంధనలను ఉల్లంఘించడానికీ, తాను స్వయంగా జాతీయ లక్ష్యాలుగా నిర్దేశించిన వాటిని సాధించడానికీ పూర్తి హక్కు వుందని మోదీ భావిస్తున్నారు. ఇది, నగరంలో వాహనాల రాకపోకలను క్రమబద్ధీకరించవల్సిన పోలీస్ కానిస్టేబులే తన ఇష్టానుసారం వాహనాన్ని నడుపుతూ, కూడళ్లలోని ట్రాఫిక్ రెడ్లైట్లను ఉల్లంఘిస్తూ, శాంతిభద్రతలను పరిహసించడమే కాదూ?ప్రధాని మోదీ ప్రభుత్వ పాలన అతిక్రమిస్తున్న సంస్థాగత ప్రమాద సూచకాలు (ఇన్స్టిట్యూషనల్ రెడ్ లైట్స్) చాలా వున్నాయి. కేంద్రంలో లోక్పాల్ను, గుజరాత్లో లోకాయుక్త నియామక బాధ్యతను ఆయన సీరియస్గా తీసుకోకపోవడాన్ని మొదట పేర్కొని తీరాలి. అవినీతిని నిర్మూలించడానికి దోహదం చేసే నిఘా సంఘం (లోక్పాల్/ లోకాయుక్త) ఒక సంస్థాగత అవరోధమని ఆయన చాలా త్వరగానే గ్రహించారు. తన ప్రభుత్వానికి ఎటువంటి స్పీడ్ బ్రేకర్స్ వుండకూడదని ఆయన నిర్ణయించుకున్నారు. లోక్పాల్/లోకాయుక్తను నియమించే విషయమై ఆయన చాలా నిస్సిగ్గుగా నిర్లక్ష్య వైఖరితో వ్యవహరిస్తున్నారని చెప్పక తప్పదు. ఆయన తీరు సుపరిపాలనకు ప్రమాద ఘంటికలు మోగిస్తున్నదని స్పష్టంగా చెప్పవచ్చు. అయినప్పటికీ లూట్యెన్స్ ఢిల్లీ ఆయన్ని ఒక మహా నాయకుడిగా ఆహ్వానించింది. లోక్పాల్ సంస్థ పట్ల మోదీ ధిక్కారం చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. స్వతంత్ర న్యాయాధికారి (అంబడ్స్మన్) భావనను ఆయన అసలే పరిగణనలోకి తీసుకోవడం లేదు. ఇతర సంస్థలలోనూ మోదీ కలిగిస్తున్న కాలుష్యకాండను ఆయన సహచరులు మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు తీసుకు వెళుతున్నారు. మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ మాజీ మంత్రి స్మృతి ఇరానీ, ఆమె హయాంలో విశ్వవిద్యాలయాలలో చోటుచేసుకున్న అలజడులు జ్ఞాపకం రావడం లేదూ?‘స్పాయిల్ట్ సిస్టమ్’ (ఎన్నికల్లో విజయం సాధించిన రాజకీయ పక్షంలోని వ్యక్తులకు కొన్ని పదవులను ప్రత్యేకించి ఇచ్చే పద్ధతి) మన దేశంలో లేదని ఎవరన్నారు? మోదీ ప్రభుత్వం తనకు అనుకూలంగా వున్న వారిని వివిధ కీలక స్థానాలలో నియమించింది. విధేయులను అందలాలు ఎక్కించడంలో అది ఎటువంటి దాపరికంగా లేకుండా వ్యవహరిస్తోంది. నెహ్రూ మ్యూజియం, యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్, ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ స్టడీస్ (సిమ్లా) మొదలైన ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో మోదీ సర్కార్ చేసిన నియామకాలే ఇందుకు ఉదాహరణలు. ఆయా సంస్థల విధి విధానాలలో ఒక సైద్ధాంతిక మార్పును ఆ నియామకాలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే విశ్వవిద్యాలయ కోర్సుల పాఠ్యాంశాలను మార్చడానికి మోదీ ప్రభుత్వం చేసిన ప్రయత్నం బహుళవాద సంప్రదాయాలను కలుషితం చేసింది. ఈ ప్రభుత్వం తన విధానాలతో విభేదిస్తున్న విద్యావేత్తలను దేశ ద్రోహం పేరిట వేధింపులకు గురిచేస్తున్న కారణంగా ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో బహుళవాద, ఉదారవాద సంప్రదాయాలు ఇప్పటికే బాగా బలహీనపడ్డాయన్నది విస్మరించలేని వాస్తవం. పర్యావరణ వాదంపై విమర్శలు, పర్యావరణ పరిరక్షణ సంస్థలు, బృందాలపై ఆంక్షల వలే ఉన్నత విద్యాసంస్థల స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి, స్వేచ్ఛా స్వాతంత్ర్యాలపై ప్రభుత్వ దాడులు జరుగుతున్నాయి. పాలక బీజేపీ కోరుతున్న విధంగా మాత్రమే చరిత్ర అధ్యయనం జరగాలని, అభివృద్ధి అమల్లోకి రావాలని మోదీ ప్రభుత్వం తన చర్యల ద్వారా స్పష్టం చేసింది.దేశ భద్రత భావనను నిరంతరంగా ఉయోగించడం భావ స్వాతంత్ర్యాన్ని, స్వేచ్ఛాయుత ఆలోచనను అణచివేస్తుంది. అంతేగాక పౌర సమాజ స్ఫూర్తి, విశ్వవిద్యాలయ స్ఫూర్తి రెండిటినీ ఉల్లంఘిస్తోంది. న్యూఢిల్లీలోని జేఎన్యూ, హైదరాబాద్ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో అధికార పార్టీ పెత్తనం కొనసాగేందుకు జరిగిన ప్రయత్నాలు విశ్వవిద్యాలయ స్ఫూర్తికి ఎంతైనా నష్టం కలిగించాయి. పాలకపక్షం నిస్సిగ్గుగా చేసిన ఆ ప్రయత్నాలను విద్యార్థిలోకం సమర్థంగా ఎదుర్కొంది. ఈ పోరాటక్రమంలోనే హెచ్సీయులో కీర్తిశేషుడైన యువ దళిత మేధావి రోహిత్ వేముల, జేఎన్యూలో విద్యార్థి సంఘం మాజీ అధ్యక్షుడు కన్నయ్య కుమార్ వంటి స్ఫూర్తిదాయక హీరోలు ఆవిర్భవించారు. గత జూలైలో స్మృతి ఇరానీని జౌళి శాఖకు మార్చారు. విశ్వవిద్యాలయ వ్యవహారాల్లో ప్రభుత్వ జోక్యం, పాలకులు కోరుకున్న విధంగా సఫలం కాలేదన్న వాస్తవాన్ని స్మృతి శాఖ మార్పు స్పష్టం చేసింది. బహుళవాద మేధో సంప్రదాయలకు నెలవుగా విశ్వవిద్యాలయాలు విలసిల్లాలన్న ఉదాత్త ఆశయానికి నిబద్ధమైన విద్యావేత్తలు ఇండియాలో ఇంకా పెద్దసంఖ్యలో ఉన్నారన్న సత్యాన్ని కూడా ఆ వైఫల్యం వెల్లడించింది.ప్రస్తుత పాలకుల జోక్యాలను ఎదుర్కోవడంలో శాస్త్ర, సాంకేతిక పరిశోధనా సంస్థల కంటే విశ్వవిద్యాలయాలే నిర్ణయాత్మకంగా వ్యవహరించాయి. అంతరిక్ష పరిశోధన, అణు ఇంధన రంగాలలో మోదీ ప్రభుత్వ స్వప్నాలను చాలా కొద్ది మంది మాత్రమే బహిరంగంగా ప్రశ్నించడం జరిగింది. వివిధ వైజ్ఞానిక పరిశోధనా ప్రాజెక్టులకు నిధులను గణనీయంగా తగ్గించడంపై పరిశోధనా సంస్థలలో పెద్దగా చర్చ జరగలేదు. నిజానికి, అంతరిక్ష పరిశోధనారంగంలోని కొంత మంది శాస్త్రవేత్తలు రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ మద్దతు పొందడానికి బహిరంగంగా ప్రయత్నించడం దిగ్భ్రాంతికరంగా వున్నది. విక్రమ్ సారాభాయి, సతీష్ ధావన్ లాంటి మహ్నోత శాస్త్రవేత్తలు నెలకొల్పిన సంప్రదాయాలను ఈ తరం వైజ్ఞానికులు విస్మరించడం ఎంతైనా విస్మయకరంగా ఉన్నది.విశ్వవిద్యాలయాలు, వైజ్ఞానిక పరిశోధనా సంస్థల పట్ల వ్యవహరిస్తున్న తీరు కంటే దేశ సరిహద్దులను కాపాడే సాయుధబలగాల విషయంలో మోదీ ప్రభుత్వ వైఖరి మరింత ఆందోళనకరంగా ఉన్నది. సైనికాధికారుల విషయంలో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పౌర అధికారుల వైఖరి ఇందుకు పాక్షిక కారణంగా చెప్పవచ్చు. అయితే మోదీ ప్రభుత్వ విధానపరమైన స్వానురక్తి కూడా ఇందుకు బలమైన కారణమని చెప్పితీరాలి. సైనిక దళాల ప్రధానాధికారిగా ఇద్దరు సీనియర్ జనరల్స్ను పక్కన పెట్టి జూనియర్ జనరల్ బిపిన్ రావత్ను ఎంపికచేయడం ఇందుకొక ఉదాహరణ. రావత్ ఎంపిక అనంతరం కూడా సైనిక దళాలు రాజకీయ తటస్థతను పాటించాలని మోదీ ప్రభుత్వం ఆశిస్తున్నదా అని ప్రజలు ఆశ్చర్యకరంగా అడుగుతున్నారు. సైనిక దళాల ప్రధానాధికారిని నియమించడంలో సీనియారిటీ సూత్రాన్ని ఉపేక్షించడం పట్ల పలువురు విశ్రాంత, ప్రస్తుతం సర్వీస్లో ఉన్న సైనికాధికారులు నిరసన వ్యక్తంచేశారు. ఈ పరిణామాలన్నిటిలోనూ మోదీ ప్రభుత్వం సరైన అవగాహన, కార్యకుశలతతో వ్యవహరించలేదు. పారదర్శకతతో వ్యవహరించాలన్న నైతిక నియమాన్ని ఏ మాత్రం పాటించలేదు.మోదీ ప్రభుత్వం ఒకే ఒక్క సంస్థ విషయంలో చాలా జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తున్నది. ఆ ఏకైక సంస్థ దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానం. ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశీలతపై వివాదం కొనసాగుతున్నప్పటికీ అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వం న్యాయవ్యవస్థ పట్ల అత్యంత గౌరవపూర్వకంగా, నమ్రతతో వ్యవహరిస్తున్నది. తమ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కాపాడుకోవడంలో న్యాయవ్యవస్థ మిగతా వ్యవస్థలు, సంస్థల కంటే చాలా సున్నితంగా, చురుగ్గా వ్యవహరిస్తుందన్న వాస్తవాన్ని పాలకులు విస్మరించలేదు. అయితే ఉన్నత న్యాయస్థానాలలో న్యాయమూర్తుల నియామకాల విషయంలో మోదీ ప్రభుత్వం జాప్యం చేస్తూనే వున్నది.ప్రజాస్వామ్య విలువలు, సంప్రదాయాలు వర్ధిల్లడంలో సంస్థల ప్రాధాన్యాన్ని మోదీ ప్రభుత్వం ఉపేక్షిస్తోంది. గత రెండున్నర సంవత్సరాల మోదీ పాలన ఈ వాస్తవానికి దృష్టాంతంగా ఉన్నది. నదీ కాలుష్యం పర్యావరణానికి ఎలా చేటు చేస్తుందో సంస్థాగత కాలుష్యం కూడా ప్రజాస్వామిక విలువలు, పాలనా పద్ధతులకు ఇతోధిక హాని చేస్తుంది. ఈ సత్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో మోదీ ప్రభుత్వం విఫలమయింది. ఒక సంస్థకు ఒకసారి నష్టం జరిగితే ఆ నష్టాన్ని పూరించుకొని పూర్వపు పరిస్థితిని పునరుద్ధరించడం అసాధ్యం. రాజ్యాంగ సంస్థలకు జరిగే హాని దీర్ఘకాలంలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని తప్పకుండా నాశనం చేస్తుందనే వాస్తవాన్ని రాజకీయ పక్షాలు అసలు అర్థం చేసుకున్నాయా అని ఆశ్చర్యం కలుగుతోంది. విచారకరమైన విషయమేమిటంటే సంస్థలకు హాని జరిగిన చాలా కాలం తరువాత మాత్రమే ఆ నిజాన్ని, నష్టాన్ని గుర్తించడం. నేడు ప్రజాస్వామ్య, రాజ్యాంగ సంస్థలలో ఎల్లెడలా అలముకుంటున్న అంధకారంలో, ముంచుకొస్తున్న ముప్పును హెచ్చరించే సంకేతాలు చాలా శక్తిహీనంగా వున్నాయి.శివ్ విశ్వనాథన్సామాజిక శాస్త్రవేత్త‘స్క్రోల్’ సౌజన్యం
‘spoilt sistom’ mana desamlo ledani evarannaru? modii prabhutvam tanaku anukuulamgaa vunna vaarini vividha keelaka sthaanaalalo niyaminchindi. vidheyulanu andalaalu ekkinchadamlo adhi etuvanti daaparikamgaa lekunda vyavaharistondi.samstha anedi, mukhyamgaa prajaaswaamya samaajamlo, oka viluvala chatram; oka aachaara vyavastha. javaabudaareetanam, baadhyata srushtinchina daarsanikatatoe adhi mudivadi vuntundi. samstha anedi paalana, prajaasvaamyamnu sandhaaninche oka aacharana leda nirvahanaa sampradaayam. vyavastha anedi nirdishta lakshyala saadhanaku uddesinchina kaaryaacharana. viluvalu samaanatvaanni santarinchukunnappudu oka vyavastha oka samsthagaa roopondutundi. samstha nirmaanamlo utkrushta pramaanaalaku nibaddhamavadam oka mukhya, aavasyaka bhagam. pramaanaalu, viluvalu lopinchina oka vyavastha kevalam oka balaheena samstha matrame avutundi.poura vidhulu, palana dharmala vishishtatanu visadeekarinchina ee chinna upanyaasamtho nenu ee vyaasaanni praarambhinchaka tappaledu. endukante pradhaani modeelo nirnayaatmakamgaa vyavaharinchaalanna pragaada aakanksha, kaaryadakshata gala palakudu ane pratishtanu pempondinchukovalane aaraatam aayana prabhutva viluvala chatraalaku entainaa nashtam kalgistunnayi. adhikaaraaniki raaka mundu modii, prajala aakaankshalanu artham chesukoni, avi neraverenduku dohadam chese hameelanennitino icharu. prajala manobhaavaalanu santruptiparachina vagdanalavi. ayithe adhikaaramloki vachina taruvaata, paarlamentulo sankhyaadhikyata gala tana prabhutvaaniki addudovallo munduku saagendukuu, suvyavasthita niyamanibandhanalanu ullanghinchadaanikii, taanu swayamgaa jaateeya lakshyaalugaa nirdesinchina vaatini saadhinchadaanikii puurti hakku vundani modii bhaavistunnaaru. idhi, nagaramlo vahanala rakapokalanu kramabaddheekarinchavalsi polies conistebule tana ishtanusaram vaahanaanni naduputuu, koodallaloni trafic redlitlanu ullanghistuu, saantibhadratalanu parihasinchadame kaaduu?pradhaani modii prabhutva paalana atikramistunna samsthaagata pramaada suuchakaalu (institutional red lites) chala vunnayi. kendramlo lokpaalnu, gujaraatlo lokayukta niyamaka baadhyatanu aayana seeriyasga teesukokapovadaanni modata perkoni tiiraali. avineetini nirmuulinchadaaniki dohadam chese nigha sangham (lokpal/ lokayukta) oka samsthaagata avarodhamani aayana chala twaragaane grahinchaaru. tana prabhutvaaniki etuvanti speed brakers vundakudadani aayana nirnayinchukunnaaru. lokpal/lokayuktanu niyaminche vishayamai aayana chala nissiggugaa nirlakshya vaikharitho vyavaharistunnaarani cheppaka tappadu. aayana teeru suparipaalanaku pramaada ghantikalu mogistunnadani spashtamgaa cheppavachhu. ayinappatiki lootyens dhilli aayanni oka mahaa nayakudiga aahvaaninchindi. lokpal samstha patla modii dhikkaram chala spashtamgaa kanipistundi. swatantra nyayadhikari (ambadsman) bhavananu aayana asale parigananaloki teesukovadam ledu. itara samsthalaloonuu modii kaligistunna kaalushyakaandanu aayana sahacharulu marinta utsaahamgaa munduku teesuku velutunnaaru. manava vanarula abhivruddhi saakha maji mantri smruti irani, aame hayamlo vishwavidyaalayaalalo chotuchesukunna alajadulu ghnaapakam ravadam ledhoo?‘spoilt sistom’ (ennikallo vijayam saadhinchina rajakeeya pakshamlooni vyaktulaku konni padavulanu pratyekinchi iche paddhati) mana desamlo ledani evarannaru? modii prabhutvam tanaku anukuulamgaa vunna vaarini vividha keelaka sthaanaalalo niyaminchindi. vidheyulanu andalaalu ekkinchadamlo adhi etuvanti daaparikamgaa lekunda vyavaharistondi. nehroo musium, university grants kamishan, institute af adwansed stadies (simla) modalaina unnata vidya samsthalalo modii sarkar chesina niamakale induku udaaharanalu. aayaa samsthala vidhi vidhaanaalalo oka saiddhaantika maarpunu aa niyaamakaalu suuchistunnaayi. ayithe vishwavidyaalaya korsula paatyaamsaalanu maarchadaaniki modii prabhutvam chesina prayatnam bahulavaada sampradaayaalanu kalushitam chesindi. ee prabhutvam tana vidhaanaalatoe vibhedistunna vidyaavettalanu desha droham paerita vedhimpulaku gurichestunna kaaranamgaa unnata vidya samsthalalo bahulavaada, udaaravaada sampradaayaalu ippatike baga balaheenapaddaayannadi vismarinchaleni vaastavam. paryaavarana vaadampai vimarsalu, paryaavarana parirakshana samsthalu, brundaalapai aankshala vale unnata vidyaasamsthala swatantra pratipatti, swechha swaatantryaalapai prabhutva daadulu jarugutunnaayi. paalaka bgfa korutunna vidhamgaa matrame charitra adhyayanam jaragaalani, abhivruddhi amalloki ravalani modii prabhutvam tana charyala dwara spashtam chesindi.desha bhadrata bhavananu nirantaramgaa uyoginchadam bhaava swaatantryaanni, swechhaayuta aalochananu anachivestundi. antegaaka poura samaja sphurthy, vishwavidyaalaya sphurthy renditinii ullanghistondi. newdhilleeloni jnu, hyderabad kendriiya vishwavidyaalayamlo adhikara party pettanam konasagenduku jarigina prayatnaalu vishwavidyaalaya sphuurtiki entainaa nashtam kaliginchaayi. palakapaksham nissiggugaa chesina aa prayatnaalanu vidyaarthilokam samarthamgaa edurkondi. ee poraatakramamlone hechseelo keertisheshudaina yuva dalita medhavi rohit vemula, jnuelo vidyaarthi sangham maji adhyakshudu kannayya kumar vanti sphuurtidaayaka heerolu aavirbhavinchaaru. gatha juulailoo smruti iraaneeni jauli saakhaku maarchaaru. vishwavidyaalaya vyavahaaraallo prabhutva jokyam, paalakulu korukunna vidhamgaa safalam kaaledanna vaastavaanni smruti saakha maarpu spashtam chesindi. bahulavaada medho sampradaayalaku nelavugaa vishwavidyaalayaalu vilasillaalanna udaatta aasayaaniki nibaddhamaina vidyaavettalu indialo inka peddasankhyalo unnaranna satyaanni kuudaa aa vaiphalyam velladinchindi.prastuta paalakula jokyaalanu edurkovadamlo saastra, saanketika parisodhanaa samsthala kante vishwavidyaalayaale nirnayaatmakamgaa vyavaharinchaayi. antariksha parisodhana, anhu indhana rangaalalo modii prabhutva swapnaalanu chala koddi mandi matrame bahirangamgaa prasninchadam jarigindi. vividha vaignaanika parisodhanaa praajektulaku nidhulanu gananeeyamgaa tagginchadampai parisodhanaa samsthalalo peddagaa charcha jaragaledu. nijaaniki, antariksha parisoedhanaarangamlooni kontha mandi saastravettalu rashtriiya swayamsevak sangh maddatu pondadaaniki bahirangamgaa prayatninchadam digbhraantikaramgaa vunnadi. vikram sarabhai, satish dhavan lanti mahnota saastravettalu nelakolpina sampradaayaalanu ee taram vaignaanikulu vismarinchadam entainaa vismayakaramgaa unnadi.vishwavidyaalayaalu, vaignaanika parisodhanaa samsthala patla vyavaharistunna teeru kante desha sarihaddulanu kapade saayudhabalagaala vishayamlo modii prabhutva vaikhari marinta aandolanakaramgaa unnadi. sainikaadhikaarula vishayamlo rakshana mantritva saakha poura adhikaarula vaikhari induku paakshika kaaranamgaa cheppavachhu. ayithe modii prabhutva vidhaanaparamaina swaanurakti kuudaa induku balamaina kaaranamani cheppitiiraali. sainika dalaala pradhaanaadhikaarigaa iddaru seanier janaralsnu pakkana petti joonier janaral bipin raavatnu empikacheyadam indukoka udaaharana. ravat empika anantaram kuudaa sainika dalaalu rajakeeya tatasthatanu paatinchaalani modii prabhutvam aasistunnadaa ani prajalu aascharyakaramgaa adugutunnaru. sainika dalaala pradhaanaadhikaarini niyaminchadamlo ceeniarity suutraanni upekshinchadam patla paluvuru vishraanta, prastutam sarveeslo unna sainikaadhikaarulu nirasana vyaktamchaesaaru. ee parinaamaalannitiloonuu modii prabhutvam saraina avagaahana, kaaryakusalatatoe vyavaharinchaledu. paaradarsakatatoe vyavaharinchaalanna naitika niyamaanni e maatram paatinchaledu.modii prabhutvam oke okka samstha vishayamlo chala jaagrattagaa vyavaharistunnadi. aa ekaika samstha desha sarvonnata nyaayasthaanam. unnata nyaayavyavastha kriyaaseelatapai vivaadam konasaagutunnappatiki adhikaaramlo unna prabhutvam nyaayavyavastha patla atyanta gouravapuurvakamgaa, namratatho vyavaharistunnadi. tama swatantra pratipattini kapadukovadamlo nyaayavyavastha migata vyavasthalu, samsthala kante chala sunnitamgaa, churugga vyavaharistundanna vaastavaanni paalakulu vismarinchaledu. ayithe unnata nyaayasthaanaalalo nyaayamuurtula niyaamakaala vishayamlo modii prabhutvam jaapyam chestune vunnadi.prajaaswaamya viluvalu, sampradaayaalu vardhilladamlo samsthala praadhaanyaanni modii prabhutvam upekshistondi. gatha rendunnara samvatsaraala modii paalana ee vaastavaaniki drushtaantamgaa unnadi. nadee kaalushyam paryaavaranaaniki ela chetu chestundo samsthaagata kaalushyam kuudaa prajaaswaamika viluvalu, palana paddhatulaku itodhika haani chestundi. ee satyaanni artham chesukovadamlo modii prabhutvam viphalamayindi. oka samsthaku okasari nashtam jarigithe aa nashtaanni poorinchukoni puurvapu paristhitini punaruddharinchadam asaadhyam. raajyaamga samsthalaku jarige haani deerghakaalamlo prajaaswaamyaanni tappakunda naasanam chestundane vaastavaanni rajakeeya pakshaalu asalu artham chesukunnaya ani aascharyam kalugutondi. vichaarakaramaina vishayamemitante samsthalaku haani jarigina chala kaalam taruvaata matrame aa nijaanni, nashtaanni gurtinchadam. nedu prajaaswaamya, raajyaamga samsthalalo elledala alamukuntunna andhakaaramlo, munchukostunna muppunu hecharinche sanketaalu chala saktiheenamgaa vunnayi.shiv vishwanaathansaamaajika saastravetta‘scroll’ soujanyam