 బహుమతులు వచ్చినవారి కందరికీ ఖరీదుగల వెండి వస్తువులను అధ్యక్షురాలిచే సభవారు ఇప్పించారు. ఆ వెనుక పలువురు సభ్యురాండ్రు విడాకుల చట్టం, బహుభార్యత్వ నిరసనా, స్త్రిలకూ బాలికలకూ వేరే కాళాశాలలు ఉండకూడదని, కుమార్తేలకు సమానాస్త్రి సంక్రణమ ఉండాలని, భర్త ఆస్తి భార్యకు అసంపూర్ణమ్తెన హక్కులతో రావాలనిమొదల్తెనవిషయాల గురించి ఉపన్యసించారు ఆ వెనుక అందరూ రంగాస్ధలం నుంచి దిగి, ప్రేక్షకస్థలంలో అధివసించారు. నాట్య నాటకాది కార్యక్రమం ప్రారంభం అయింది. రెండు తెరలు ఈవలావలనుంచి వచ్చి రంగస్థలాన్ని క్రమ్మివేసినది. ఆ తెరలు గాఢనీలమైనవి. ఆ తెరలకు పూలఅంచులూ, మధ్య కమలాలూ మిలమిలలాడుతూ వున్నవి. 

 అయిదు నిమిషాలు నిశ్శబ్దం ఆవహించింది. ఏమి జరుగుతుందో అన్న నిరీక్షణలో ప్రేక్షకురాండ్రూ, వేరే ప్రత్యేక స్థలములో ఆసనములు చూపబడిన పురుష ప్రేక్షకులూ మౌనం వహించారు. అక్కడక్కడ అమరింపబడిన విద్యుచ్చామరముల స్వనం మాత్రం శ్రుతిలా వినబడుతూంది. అప్పుడా నిశ్చలతలో ఒక్క జేగంట' ఖంగ్' మని మ్రోగింది. దానిని అనుసరిస్తూ శంఖారావం, వివిధ వాద్యాల ధ్వనులు ఒక్కరాగం ఆలపించాయి. రెండు తెరలూ ఈవలావలకు మాయమైనాయి. ప్రేక్షకుల స్థలంలో దీపాలు ఆరిపోయాయి. రంగస్థలంలో అస్పష్ట దీపకాంతులూ, బూడిదరంగులతో వెనక తెరలూ, పక్కతెరలూ, వున్నాయి. ఒక మొండి చెట్లు బొమ్మ రంగస్థలం మధ్యనే వున్నది. అప్పుడపశ్రుతి అనిపించే ఒక విషాదవాద్య మేళనము అస్పష్టంగా ప్రారంభమైనది. పోను పోను కొంచం స్పష్టమైనది. అంతలో వణికిపోతూ ఒక వృద్దుడు తెల్లటి గడ్డంతో, నల్లటి దుస్తులతో ప్రవేసించి కర్ర పుచ్చుకొని వంగిపోయి తిరుగుతూ,

  ''వెళ్ళిపోయే ముసలి ఏడును
                       కుళ్ళిపోయిన పాత కాంక్షను
  మళ్ళి ఎప్పుడో నాకు మీకూ
                       కళ్ళతో చూపుల్!
                      విక్రమాన్నై వేగలేచితి
                      ఆశ్రమాలు కోటిచేసి ప
                       రాక్రమంతో వాజినైతీ
                      రష్య చొచ్చాడూ! 
                       పాతమాటల చివరిపల్కును
                       తాత గీతం తుది స్వరాన్నీ
                      పాడుకొనుచూ, వణికిపోతూ
                      కాలమునపోదున్''

 అని పాడుతూ అంతకన్న అంతకన్న అస్పస్టమగు కాంతులతో తిరిగి కూలిపోయినాడు. అందరూ చూస్తూవుండగా దీపాలన్నీ ఒక్కసారిగా ఆరిపోయినాయి. రంగస్థలంలో గులాబి రంగులుప్రసరించాయి. మోడు చెట్టున చిగుర్లు ప్రసరించాయి. లేత జేగురు ఆకులు గాలిలో ఆడుతున్నాయి.అప్పుడొక బాల ప్రవేసించింది. ఆమె వేషం కోకిలవేషం!

  ''నేనె కోయిలనమ్మ!
                      నేనె ఆశనుకొమ్మ!
  కొమ్మ కొమశిల తిరిగి
                     ' కో ' యందు ' కో !కో !కో !''
                       పిలుతు నూత్నోత్సాహ
                       కలిత మధుపాయలను,
                       తలతు నా దేవుని వ
                      సంతమూర్తిని ప్రేమ.
                     నేనె వై తాళికుడ
                     నేనె ప్రస్తావనను
                    తన్వి! నాందీ సూత్ర
                     ధారుణ్ణి నేనే!''

 అని పాడి ''కోకో'' అంటూ నిష్క్రమించింది. కాంతులు స్పష్టమయ్యాయి, ఆకులూ, కొమ్మలూ, చెట్టుకు తోచినవి. జంతుమేళము పూర్ణ స్వనయుక్తమైనది. అప్పుడు వివిధ వర్ణ, వస్త్ర, పుష్పాలంకారాయుక్తలై ఎందరో బాలికలు పాడుతూ ప్రవేశించారు. వారు పూవుల కన్యలు.

 మల్లిక : స్త్రీలకు మాత్రం హక్కులు లేవా
  సిగ్గులు లేవా పురుషులకూ?

 మాధవి :వనితకు మాత్రం ఆస్తి వలదటే
  ప్రాణం మానం పడతికి లేదా?

 శేఫాలి:మహిళలకు శక్తులు లేవనకే
  మహిషమర్థని మహిళేగా!

 మాలతి: కళలు లలితవే! చదువులు చేలివే!
  కర్మలలోనూ కామినేప్రథమం!
 అంతదీపాలు వంగపండు ఛాయదాల్చి రంగస్థలంలో దీపాలైనవి.

                           
 వంగపండుచాయతో నిండిన ఆ రంగస్థలంలోనికి వనదేవి వేషాన నాట్యంచేస్తూ హేమ ప్రవేసించింది. ఆమె చీర వంగపండుఛాయ; రవిక ఆకుపచ్చ. ఆమె అలంకారాలన్నీ పూలమాలలూ , ఆకులూ, పూలబాలిక లందరూ ఒకప్రక్క నాట్యరూపంగా నిలిచి ఉండిరి.

                         వనదేవి : వనదేవినే నేను 
                      వినుడమ్మ సుమసుతులు
                      వనిత హక్కులు కోరు
                        దినము వచ్చే నేడు.
                      మగవాని ఆజ్ఞలో 
                     మసలితిమి ఇన్నాళ్ళు
                         మన ధర్మముల మరచి
                         మాయ ముంచెను నరుడు
                                వన........
                     ఆర్యనారీ ధర్మ
  మడుగంటచేసాడు
                        వేదకాలం మాట
   చేదయ్యే అతనికి
   వన........
  వెనక చూపులు మాని
                    వెళ్ళాలి ముందుకే
                        బెదురూ చూపులు మాని
                    కదలండి ముందుకే!
                              వన........

 bahumatulu vachinavaari kandarikee khareedugala vendi vastuvulanu adhyakshuraaliche sabhavaaru ippinchaaru. aa venuka paluvuru sabhyurandru vidaakula chattam, bahubhaaryatva nirasana, strilakuu baalikalakuu vere kaalaasaalalu undakudadani, kumartelaku samanastri sankranama undaalani, bharta aasti bhaaryaku asampuurnamtena hakkulatho ravalanimodaltenavishai gurinchi upanyasinchaaru aa venuka andaruu rangaasdhalam nunchi digi, prekshakasthalamlo adhivasinchaaru. naatya natakadi kaaryakramam praarambham ayindi. rendu teralu eevalaavalanunchi vachi rangasthalaanni krammivesinadi. aa teralu gaadaneelamainavi. aa teralaku poolaanchuluu, madhya kamalaaluu milamilalaadutuu vunnavi. 

 ayidu nimishaalu nissabdam aavahinchindi. emi jarugutundo anna nireekshanhalo prekshakurandroo, vere pratyeka sthalamulo aasanamulu chuupabadina purusha prekshakuluu mounam vahinchaaru. akkadakkada amarimpabadina vidyuchamaramamula swanam maatram shrutila vinabadutuundi. appuda nischalatalo okka jeganta' khang' mani mrogindi. daanini anusaristuu sankhaaraavam, vividha vaadyaala dhwanulu okkaraagam aalapinchaayi. rendu teraluu eevalaavalaku mayamainayi. prekshakula sthalamlo deepaalu aaripoyaayi. rangasthalamlo aspashta deepakaantuluu, boodidarangulato venaka teraluu, pakkateraluu, vunnayi. oka mondi chetlu bomma rangasthalam madhyane vunnadi. appudapashruti anipinche oka vishaadavaadya melanamu aspashtamgaa praarambhamainadi. ponu ponu koncham spashtamainadi. antalo vanikipotuu oka vruddudu tellati gaddamtho, nallati dustulato pravesinchi karra puchukoni vangipoyi tirugutuu,

  ''vellipoye musali edunu
                       kullipoyina paata kaankshanu
  malli eppudo naaku meekoo
                       kallatho chupul!
                      vikramaannai vegalechiti
                      aashramaalu kotichesi pa
                       raakramamtho vaajinaitii
                      rashya chochaaduu! 
                       paatamaatala chivaripalkunu
                       taata geetam tudi swaraannii
                      paadukonuchuu, vanikipotuu
                      kalamunapodun''

 ani paadutuu antakanna antakanna aspastamagu kaantulatoe tirigi koolipoyinaadu. andaruu chustuuvundagaa deepaalannii okkasariga aaripoyinaayi. rangasthalamlo gulabi ranguluprasarinchaayi. modu chettuna chigurlu prasarinchaayi. letha jeguru aakulu gaalilo aadutunnaayi.appudoka baala pravesinchindi. aame vesham kokilavesham!

  ''nene koilanamma!
                      nene aasanukomma!
  komma komasila tirigi
                     ' koo ' yandu ' koo !koo !koo !''
                       pilutu noothnothsaaha
                       kalita madhupaayalanu,
                       talatu naa devuni va
                      santamoortini prema.
                     nene vai talikuda
                     nene prastaavananu
                    tanvi! naandii suutra
                     dhaarunni nene!''

 ani paadi ''koko'' antuu nishkraminchindi. kaantulu spashtamayyaayi, aakuluu, kommaluu, chettuku thochinavi. jantumelamu puurna swanayuktamainadi. appudu vividha varna, vastra, pushpaalankaaraayuktalai endaro baalikalu paadutuu pravesinchaaru. vaaru poovula kanyalu.

 mallika : streelaku maatram hakkulu leva
  siggulu leva purushulakuu?

 madhavi :vanitaku maatram aasti valadate
  praanam maanam padatiki leda?

 shephali:mahilalaku saktulu levanake
  mahishamarthani mahilegaa!

 maalati: kalalu lalitave! chaduvulu chelive!
  karmalaloonuu kamineprathamam!
 antadeepaalu vangapandu chaayadaalchi rangasthalamlo deepaalainavi.

                           
 vangapanduchaayatho nindina aa rangasthalamlooniki vanadevi veshana naatyanchestuu hema pravesinchindi. aame cheera vangapanduchaaya; ravika aakupaccha. aame alankaaraalannii poolamaalaluu , aakuluu, poolabaalika landaroo okaprakka naatyaroopamgaa nilichi undiri.

                         vanadevi : vanadevine nenu 
                      vinudamma sumasutulu
                      vanita hakkulu koru
                        dinamu vache nedu.
                      magavani aagnalo 
                     masalitimi innaallu
                         mana dharmamula marachi
                         maaya munchenu narudu
                                vana........
                     aaryanaarii dharma
  madugantachesadu
                        vedakaalam maata
   chedayye ataniki
   vana........
  venaka chuupulu maani
                    vellaali munduke
                        beduruu chuupulu maani
                    kadalandi munduke!
                              vana........
