విచ్ఛిన్నమవుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థ, పతనమవుతున్న మానవీయ విలువలు నేపథ్యంలో యువతకు మనం ఎలాంటి భవిష్యత్తును ఇవ్వగలుగుతున్నామన్నది మనల్ని మనం  ప్రశ్నించుకోవాలి. అత్యాశ వలన అందిందల్లా హద్దుల్లేకుండా ఆస్వాదించాలన్న ప్రగాఢమైన కోరిక, చివరకు మనల్ని మనమే అంతం చేసుకుంటున్నామన్న స్పృహ కూడా లేకుండా చేస్తోంది.గత కొన్ని రోజుల నుంచి జరుగుతున్న పరిణామాలు యువత మాదకద్రవ్యాలకు ఎలా బానిసలయ్యారో చూస్తున్నాం. ఈ పరిణామాలు ఒక ధోరణిని వెల్లడిస్తున్నాయి. పతనమవుతున్న విలువలు విశృంఖలమైన అనైతిక ఆనందాలతో గత కొన్నేళ్ళుగా మానవ సంబంధాలు ముఖ్యంగా యువతలో నైతిక విలువలు క్షీణించడం చూస్తున్నాం. దీని ఫలితంగా పెరుగుతున్న ఆత్మహత్యలు, మానభంగాలు, దోపిడీలు, దిగజారుడు సంబంధాలు పెట్రేగిపోతున్నాయి. మన సమాజంలో ఎప్పటి నుంచో వేళ్ళూనుకున్న సాంప్రదాయిక విలువలకు తిలోదకాలిచ్చి నూతన ధోరణులను, విలువలను ప్రజలు పాటిస్తున్నారు. పెట్రేగిపోతున్న అసాంఘిక కార్యక్రమాలను నిరోధించలేని, నిస్సహాయ స్థితిలోకి ప్రజలు నెట్టబడుతున్నారు. అయితే ఈ నూతన ధోరణులను మనం విస్మరించలేం. వాటిని అలాగే వదిలేస్తే జరగబోయే పరిణామాలకు ఎవరు బాధ్యులు? మాదకద్రవ్యాలకు అలవాటుపడ్డ యువత గురించి ప్రస్తావించినప్పుడల్లా యువత అలా మారడానికి కారణం తల్లిదండ్రులని, సమాజమని ఎత్తిచూపడంతో సరిపెట్టుకుంటున్నాం. ఇలాంటి సంఘటనలు వెలుగులోకొచ్చినప్పుడు ప్రతిఒక్కరూ ఇంకొకరిని నిందించడం పరిపాటి. ఇలాంటి సంస్కృతి నుంచి బయటపడి నివారణ, పరిష్కరణ మార్గాలు గురించి చర్చించాలన్న వివేకం అవసరం. ఎందుకంటే ఈ రుగ్మతను అశ్రద్ధ చేయడం సమాజానికి పెద్ద ముప్పును తెచ్చిపెట్టడమే అవుతుంది.ప్రప్రథమంగా తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, అధ్యాపకులకు వీటి మీద అవగాహన కల్పించాలి. మాదకద్రవ్యాలకు అలవాటు పడుతున్న పిల్లలు/యువతలో స్థూలంగాను, సూక్ష్మంగానూ మనం కొన్ని లక్షణాలను గుర్తించవచ్చు. ముఖ్యంగా మాదకద్రవ్యాల ప్రభావం వలన వీళ్ళ నిద్రలో తేడా కనబడుతుంది. ఆ సమయంలో నిద్రపోవడం, మొద్దు నిద్రపోవడం, నిద్రలేచిన తర్వాత కూడా మత్తుగా లేక మందకొడిగా ఉండడం గమనించగలం. వాళ్ళ ప్రవర్తనలో కనబడే మార్పుని సాధారణంగా తల్లిదండ్రులు, ఇతరులు ఏదేదో అనుకొని అశ్రద్ధ చేసే ప్రమాదాలు ఎక్కువ. ఎందుకంటే ఇలాంటి మార్పులు నెమ్మదిగా తక్కువ ప్రమాణాలతో మొదలై పురోగతి చెంది చాపకింద నీరులా ఉధృతమయ్యే అవకాశాలెక్కువ. మాదకద్రవ్యాల అలవాటుకు నెమ్మదిగా మరుగుతున్నప్పుడు వీళ్ళలో నెమ్మదిగా అసహనం, చిరాకు, నిద్రలేమి చోటుచేసుకుంటాయి. వాళ్ళకి కావలసిన ద్రవ్యాలని సేకరించడం, సేవించడం కోసం కుటుంబ సభ్యులు, గురువర్యుల నుంచి దూరం వెళ్ళడం పరిపాటి. హఠాత్తుగాఝ ఎవరికీ చెప్పకుండా బయటికి వెళ్ళడం, ఆ సమయంలో బయటికి వెళ్ళడం, ఇంటికి రావడం వంటివి చేస్తుంటారు. తల్లిదండ్రులను తరచుగా ఒప్పించి/మెప్పించి, అవి కుదరకపోతే తప్పించి, అదీ కాకపోతే ఇంట్లో గొడవపడి, మానసికక్షోభకి గురిచేసి, ఏదోవిధంగా కావలసిన డబ్బు రాబట్టుకొంటారు. ఖర్చు దేని కోసం అనే ప్రశ్నకి రకరకాల అవసరాలు ప్రస్తావించడం కూడా గమనించవచ్చు. అసాధారణమైన బద్దకం, ఫోన్లో ఏకాంతంగా మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఇతరుల ప్రవేశంతో కాస్త కలవరపాటు, ఆహారం విషయంలో నిరాసక్తి, వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత విషయంలో అశ్రద్ధ వంటి లక్షణాలు కూడా గమనించగలం. పని/చదువు పట్ల ఇదివరకు కంటె తగ్గిన ఏకాగ్రత, పనిలో చురుకుదనం లోపించడం మెల్లగా చోటుచేసుకొంటుంది. అయితే మాదకద్రవ్యాలకు అలవాటు పడిన/పడుతున్న ప్రతివారిలో పైన చెప్పిన ప్రతి లక్షణాలు కనబడకపోవచ్చు. పై వాటిలో కొన్నింటిని గమనించినా అశ్రద్ధ చేయడం భావ్యం కాదు. పైన చెప్పిన లక్షణాలు తల్లిదండ్రులకు, ఉపాధ్యాయులకు, అధ్యాపకులకు కేవలం సూచనలే. ఇందులో ఏకొన్ని లక్షణాలు గమనించినప్పటికీ పిల్లలు/విద్యార్థులలో సన్నిహితంగా మాట్లాడి సమస్యని మరింత దగ్గరగా పరిశీలించాల్సిన బాధ్యత తల్లిదండ్రులు, గురువులదే. విద్యార్థులను కేవలం వినియోగదారులుగానే పరిగణించిన గురువుల కాస్త చొరవతీసుకొని క్రింది లక్షణాలలో ఏ కొన్ని గమనించినా ఆ విద్యార్థులపై నిశితంగా దృష్టిసారించాలి. (1) క్రమంగా విద్యార్థి నీరసించిపోవడం. (2) బాగా, సరాసరిగా మార్కులొచ్చే విద్యార్థికి క్రమేపీ మార్కులు తక్కువ రావడం. (3) తరగతులకు రాకపోవడం / ఆలస్యంగా రావడం. (4) వ్యక్తిగత దుస్తులు / శుభ్రత పట్ల అశ్రద్ధ. (5) చురుకుదనం తగ్గడం – నిద్రపోవడం (6) తరగతిలో అన్యమనస్కంగా ఉండటం. (7) ఇతరులకు దూరంగా ఉండడం. (8) జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం. (9) ప్రతి విషంలోనూ నిరాశక్తత/ నిస్సహాయత. (10) పెరిగే నిర్లక్ష్యం.ఈ విపరీత పోకడలకు ప్రధాన కారణాలు ఆధునిక సమాజం విశ్లేషించుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. విచ్ఛిన్నమవుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థ, పతనమవుతున్న మానవీయ విలువలు యువతకు మనం ఎలాంటి భవిష్యత్తును ఇవ్వగలుగుతున్నామన్నది మనల్ని మనం ప్రతి ఒక్కరం ప్రశ్నించుకోవాలి. ఈ ధోరణులు కేవలం అత్యాశ వలన అందిందల్లా హద్దుల్లేకుండా ఆస్వాదించాలన్న ప్రగాఢమైన కోరిక, చివరకు మనల్ని మనమే అంతం చేసుకుంటున్నామన్న స్పృహ కూడా లేకుండా చేస్తోంది. యువతలోని కొన్ని బలహీనతల్ని ఆసరాగా చేసుకుని ఆ బలహీనతల్ని సొమ్ము చేసుకోవాలన్న కొందరి దురాశ మొత్తం సమాజాన్నే వినాశనం చేస్తుంది. కొన్ని దేశాల్లో మత్తుమందుల వాడకం వలన ప్రపంచం మొత్తం వారిని దూరం పెట్టిన మాట మనకు కనువిప్పు కావాలి. మెక్సికో లాంటి కొన్ని దేశాలు, ఆఫ్రికన్ దేశాల్లో కేవలం గంజాయి, హెరాయిన్, కొకైన్ లాంటి మత్తుమందుల సరఫరా ద్వారానే ఉపాధి పొందుతున్న వారు అధికంగా ఉన్నారు. భారతదేశం లాంటి జనాభా అధికంగా ఉన్న దేశాలపై ఇలాంటి మాదకద్రవ్యాల ప్రభావం పడితే భవిష్యత్ పరిణామాలు ఊహించడానికే కష్టం. హైదరాబాద్ లాంటి వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల్లో యువత ఆధునిక పోకడలను అత్యంత వేగంగా వంటబట్టించుకుంటుంది. దాన్ని నిరోధించాల్సిన బాధ్యత విద్యావ్యవస్థపైనే ఎక్కువగా ఉంది. ఇప్పటికైనా మేల్కొని నిజాయితీగా, నిబద్ధతగా మాదక ద్రవ్యాల వాడకం, సరఫరాలను అరికట్టాల్సిన సామాజిక బాధ్యతను మనం తీసుకోవాలి.ప్రొఫెసర్ మీనా హరిహరన్హెడ్, హెల్త్ సైకాలజీ, హెదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీగత కొన్ని రోజుల నుంచి జరుగుతున్న పరిణామాలు యువత మాదకద్రవ్యాలకు ఎలా బానిసలయ్యారో చూస్తున్నాం. ఈ పరిణామాలు ఒక ధోరణిని వెల్లడిస్తున్నాయి. పతనమవుతున్న విలువలు విశృంఖలమైన అనైతిక ఆనందాలతో గత కొన్నేళ్ళుగా మానవ సంబంధాలు ముఖ్యంగా యువతలో నైతిక విలువలు క్షీణించడం చూస్తున్నాం. దీని ఫలితంగా పెరుగుతున్న ఆత్మహత్యలు, మానభంగాలు, దోపిడీలు, దిగజారుడు సంబంధాలు పెట్రేగిపోతున్నాయి. మన సమాజంలో ఎప్పటి నుంచో వేళ్ళూనుకున్న సాంప్రదాయిక విలువలకు తిలోదకాలిచ్చి నూతన ధోరణులను, విలువలను ప్రజలు పాటిస్తున్నారు. పెట్రేగిపోతున్న అసాంఘిక కార్యక్రమాలను నిరోధించలేని, నిస్సహాయ స్థితిలోకి ప్రజలు నెట్టబడుతున్నారు. అయితే ఈ నూతన ధోరణులను మనం విస్మరించలేం. వాటిని అలాగే వదిలేస్తే జరగబోయే పరిణామాలకు ఎవరు బాధ్యులు? మాదకద్రవ్యాలకు అలవాటుపడ్డ యువత గురించి ప్రస్తావించినప్పుడల్లా యువత అలా మారడానికి కారణం తల్లిదండ్రులని, సమాజమని ఎత్తిచూపడంతో సరిపెట్టుకుంటున్నాం. ఇలాంటి సంఘటనలు వెలుగులోకొచ్చినప్పుడు ప్రతిఒక్కరూ ఇంకొకరిని నిందించడం పరిపాటి. ఇలాంటి సంస్కృతి నుంచి బయటపడి నివారణ, పరిష్కరణ మార్గాలు గురించి చర్చించాలన్న వివేకం అవసరం. ఎందుకంటే ఈ రుగ్మతను అశ్రద్ధ చేయడం సమాజానికి పెద్ద ముప్పును తెచ్చిపెట్టడమే అవుతుంది.ప్రప్రథమంగా తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, అధ్యాపకులకు వీటి మీద అవగాహన కల్పించాలి. మాదకద్రవ్యాలకు అలవాటు పడుతున్న పిల్లలు/యువతలో స్థూలంగాను, సూక్ష్మంగానూ మనం కొన్ని లక్షణాలను గుర్తించవచ్చు. ముఖ్యంగా మాదకద్రవ్యాల ప్రభావం వలన వీళ్ళ నిద్రలో తేడా కనబడుతుంది. ఆ సమయంలో నిద్రపోవడం, మొద్దు నిద్రపోవడం, నిద్రలేచిన తర్వాత కూడా మత్తుగా లేక మందకొడిగా ఉండడం గమనించగలం. వాళ్ళ ప్రవర్తనలో కనబడే మార్పుని సాధారణంగా తల్లిదండ్రులు, ఇతరులు ఏదేదో అనుకొని అశ్రద్ధ చేసే ప్రమాదాలు ఎక్కువ. ఎందుకంటే ఇలాంటి మార్పులు నెమ్మదిగా తక్కువ ప్రమాణాలతో మొదలై పురోగతి చెంది చాపకింద నీరులా ఉధృతమయ్యే అవకాశాలెక్కువ. మాదకద్రవ్యాల అలవాటుకు నెమ్మదిగా మరుగుతున్నప్పుడు వీళ్ళలో నెమ్మదిగా అసహనం, చిరాకు, నిద్రలేమి చోటుచేసుకుంటాయి. వాళ్ళకి కావలసిన ద్రవ్యాలని సేకరించడం, సేవించడం కోసం కుటుంబ సభ్యులు, గురువర్యుల నుంచి దూరం వెళ్ళడం పరిపాటి. హఠాత్తుగాఝ ఎవరికీ చెప్పకుండా బయటికి వెళ్ళడం, ఆ సమయంలో బయటికి వెళ్ళడం, ఇంటికి రావడం వంటివి చేస్తుంటారు. తల్లిదండ్రులను తరచుగా ఒప్పించి/మెప్పించి, అవి కుదరకపోతే తప్పించి, అదీ కాకపోతే ఇంట్లో గొడవపడి, మానసికక్షోభకి గురిచేసి, ఏదోవిధంగా కావలసిన డబ్బు రాబట్టుకొంటారు. ఖర్చు దేని కోసం అనే ప్రశ్నకి రకరకాల అవసరాలు ప్రస్తావించడం కూడా గమనించవచ్చు. అసాధారణమైన బద్దకం, ఫోన్లో ఏకాంతంగా మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఇతరుల ప్రవేశంతో కాస్త కలవరపాటు, ఆహారం విషయంలో నిరాసక్తి, వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత విషయంలో అశ్రద్ధ వంటి లక్షణాలు కూడా గమనించగలం. పని/చదువు పట్ల ఇదివరకు కంటె తగ్గిన ఏకాగ్రత, పనిలో చురుకుదనం లోపించడం మెల్లగా చోటుచేసుకొంటుంది. అయితే మాదకద్రవ్యాలకు అలవాటు పడిన/పడుతున్న ప్రతివారిలో పైన చెప్పిన ప్రతి లక్షణాలు కనబడకపోవచ్చు. పై వాటిలో కొన్నింటిని గమనించినా అశ్రద్ధ చేయడం భావ్యం కాదు. పైన చెప్పిన లక్షణాలు తల్లిదండ్రులకు, ఉపాధ్యాయులకు, అధ్యాపకులకు కేవలం సూచనలే. ఇందులో ఏకొన్ని లక్షణాలు గమనించినప్పటికీ పిల్లలు/విద్యార్థులలో సన్నిహితంగా మాట్లాడి సమస్యని మరింత దగ్గరగా పరిశీలించాల్సిన బాధ్యత తల్లిదండ్రులు, గురువులదే. విద్యార్థులను కేవలం వినియోగదారులుగానే పరిగణించిన గురువుల కాస్త చొరవతీసుకొని క్రింది లక్షణాలలో ఏ కొన్ని గమనించినా ఆ విద్యార్థులపై నిశితంగా దృష్టిసారించాలి. (1) క్రమంగా విద్యార్థి నీరసించిపోవడం. (2) బాగా, సరాసరిగా మార్కులొచ్చే విద్యార్థికి క్రమేపీ మార్కులు తక్కువ రావడం. (3) తరగతులకు రాకపోవడం / ఆలస్యంగా రావడం. (4) వ్యక్తిగత దుస్తులు / శుభ్రత పట్ల అశ్రద్ధ. (5) చురుకుదనం తగ్గడం – నిద్రపోవడం (6) తరగతిలో అన్యమనస్కంగా ఉండటం. (7) ఇతరులకు దూరంగా ఉండడం. (8) జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం. (9) ప్రతి విషంలోనూ నిరాశక్తత/ నిస్సహాయత. (10) పెరిగే నిర్లక్ష్యం.ఈ విపరీత పోకడలకు ప్రధాన కారణాలు ఆధునిక సమాజం విశ్లేషించుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. విచ్ఛిన్నమవుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థ, పతనమవుతున్న మానవీయ విలువలు యువతకు మనం ఎలాంటి భవిష్యత్తును ఇవ్వగలుగుతున్నామన్నది మనల్ని మనం ప్రతి ఒక్కరం ప్రశ్నించుకోవాలి. ఈ ధోరణులు కేవలం అత్యాశ వలన అందిందల్లా హద్దుల్లేకుండా ఆస్వాదించాలన్న ప్రగాఢమైన కోరిక, చివరకు మనల్ని మనమే అంతం చేసుకుంటున్నామన్న స్పృహ కూడా లేకుండా చేస్తోంది. యువతలోని కొన్ని బలహీనతల్ని ఆసరాగా చేసుకుని ఆ బలహీనతల్ని సొమ్ము చేసుకోవాలన్న కొందరి దురాశ మొత్తం సమాజాన్నే వినాశనం చేస్తుంది. కొన్ని దేశాల్లో మత్తుమందుల వాడకం వలన ప్రపంచం మొత్తం వారిని దూరం పెట్టిన మాట మనకు కనువిప్పు కావాలి. మెక్సికో లాంటి కొన్ని దేశాలు, ఆఫ్రికన్ దేశాల్లో కేవలం గంజాయి, హెరాయిన్, కొకైన్ లాంటి మత్తుమందుల సరఫరా ద్వారానే ఉపాధి పొందుతున్న వారు అధికంగా ఉన్నారు. భారతదేశం లాంటి జనాభా అధికంగా ఉన్న దేశాలపై ఇలాంటి మాదకద్రవ్యాల ప్రభావం పడితే భవిష్యత్ పరిణామాలు ఊహించడానికే కష్టం. హైదరాబాద్ లాంటి వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల్లో యువత ఆధునిక పోకడలను అత్యంత వేగంగా వంటబట్టించుకుంటుంది. దాన్ని నిరోధించాల్సిన బాధ్యత విద్యావ్యవస్థపైనే ఎక్కువగా ఉంది. ఇప్పటికైనా మేల్కొని నిజాయితీగా, నిబద్ధతగా మాదక ద్రవ్యాల వాడకం, సరఫరాలను అరికట్టాల్సిన సామాజిక బాధ్యతను మనం తీసుకోవాలి.ప్రొఫెసర్ మీనా హరిహరన్హెడ్, హెల్త్ సైకాలజీ, హెదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ
vichchinnamavutunna kutumba vyavastha, patanamavutunna manaveeya viluvalu nepathyamlo yuvataku manam elanti bhavishyattunu ivvagalugutunnamanna manalni manam  prasninchukovali. atyaasa valana andindalla haddullekunda aasvaadinchaalanna pragaadamaina korika, chivaraku manalni maname antam chesukuntunnamanna spruha kuudaa lekunda chestondi.gatha konni rojula nunchi jarugutunna parinaamaalu yuvata maadakadravyaalaku ela banisalayyaro chustunnam. ee parinaamaalu oka dhoranini velladistunnaayi. patanamavutunna viluvalu vishrunkhalamaina anaitika aanandaalato gatha konnellugaa manava sambandhaalu mukhyamgaa yuvatalo naitika viluvalu ksheeninchadam chustunnam. deeni phalitamgaa perugutunna aatmahatyalu, maanabhamgaalu, dopideelu, digajaarudu sambandhaalu petregipotunnayi. mana samaajamlo eppati nuncho velluunukunna saampradaayika viluvalaku tilodakaalichi noothana dhoranulanu, viluvalanu prajalu paatistunnaaru. petregipotunna asanghika kaaryakramaalanu nirodhinchaleni, nissahaya sthitiloki prajalu nettabadutunnaaru. ayithe ee noothana dhoranulanu manam vismarinchalem. vaatini alaage vadileste jaragaboye parinaamaalaku evaru baadhyulu? maadakadravyaalaku alavatupadda yuvata gurinchi prastaavinchinappulada yuvata alaa maaradaaniki kaaranam tallidandrulani, samajamani ettichuupadamtoe saripettukuntunnam. ilanti sanghatanalu velugulokochinappu pratiokkaruu inkokarini nindinchadam paripati. ilanti samskruti nunchi bayatapadi nivaarana, parishkarana maargaalu gurinchi charchinchaalanna vivekam avasaram. endukante ee rugmatanu ashraddha cheyadam samaajaaniki pedda muppunu tecchipettadame avutundi.praprathamamgaa tallidandrulu, upaadhyaayulu, adhyaapakulaku veeti meeda avagaahana kalpinchaali. maadakadravyaalaku alavaatu padutunna pillalu/yuvatalo sthoolamgaanu, suukshmamgaanuu manam konni lakshanaalanu gurtinchavacchu. mukhyamgaa maadakadravyaala prabhaavam valana veella nidralo teda kanabadutundi. aa samayamlo nidrapovadam, moddu nidrapovadam, nidralechina tarvaata kuudaa mattugaa leka mandakodigaa undadam gamaninchagalam. vaalla pravartanalo kanabade maarpuni saadhaaranamgaa tallidandrulu, itarulu ededo anukoni ashraddha chese pramaadaalu ekkuva. endukante ilanti maarpulu nemmadigaa takkuva pramaanaalatoe modalai purogati chendi chaapakinda neerula udhrutamayye avakaasaalekkuva. maadakadravyaala alavaatuku nemmadigaa marugutunnappudu veellalo nemmadigaa asahanam, chiraaku, nidralemi chotuchesukuntayi. vaallaki kaavalasina dravyaalani sekarinchadam, sevinchadam kosam kutumba sabhyulu, guruvaryula nunchi dooram velladam paripati. hataattugaa evariki cheppakunda bayatiki velladam, aa samayamlo bayatiki velladam, intiki ravadam vantivi chestuntaaru. tallidandrulanu tarachugaa oppinchi/meppinchi, avi kudarakapothe tappinchi, adhee kakapothe intlo godavapadi, maanasikakshobhaki gurichesi, edovidhamgaa kaavalasina dabbu rabattukontaru. kharchu deni kosam ane prasnaki rakarakaala avasaraalu prastaavinchadam kuudaa gamaninchavachhu. asaadhaaranamaina baddakam, fonlo ekaantamgaa matladutunnappudu itarula pravesamto kaasta kalavarapatu, aahaaram vishayamlo niraasakti, vyaktigata parisubhrata vishayamlo ashraddha vanti lakshanaalu kuudaa gamaninchagalam. pani/chaduvu patla idivaraku kante taggina ekagrata, panilo churukudanam lopinchadam mellagaa chotuchesukontundi. ayithe maadakadravyaalaku alavaatu padina/padutunna prativaarilo paina cheppina prati lakshanaalu kanabadakapovachhu. pai vaatilo konnintini gamaninchinaa ashraddha cheyadam bhavyam kaadu. paina cheppina lakshanaalu tallidandrulaku, upaadhyaayulaku, adhyaapakulaku kevalam suuchanalee. indulo ekonni lakshanaalu gamaninchinappatiki pillalu/vidyaarthulalo sannihitamgaa matladi samasyani marinta daggaragaa pariseelinchaalsina baadhyata tallidandrulu, guruvulade. vidyaarthulanu kevalam viniyogadaarulugaane pariganinchina guruvula kaasta choravatiisukoni krindi lakshanaalalo e konni gamaninchinaa aa vidyaarthulapai nisitamgaa drushtisaarinchaali. (1) kramangaa vidyaarthi neerasinchipovadam. (2) baga, saraasarigaa markuloche vidyaarthiki cramepy maarkulu takkuva ravadam. (3) taragatulaku rakapovadam / aalasyamgaa ravadam. (4) vyaktigata dustulu / subhrata patla ashraddha. (5) churukudanam taggadam – nidrapovadam (6) taragatilo anyamanaskamgaa undatam. (7) itarulaku dooramgaa undadam. (8) ghnaapakashakti taggadam. (9) prati vishamloonuu niraasaktata/ nissahaayata. (10) perige nirlakshyam.ee vipareeta pokadalaku pradhaana kaaranaalu aadhunika samajam visleshinchukovalsi avasaram undi. vichchinnamavutunna kutumba vyavastha, patanamavutunna manaveeya viluvalu yuvataku manam elanti bhavishyattunu ivvagalugutunnamanna manalni manam prati okkaram prasninchukovali. ee dhoranulu kevalam atyaasa valana andindalla haddullekunda aasvaadinchaalanna pragaadamaina korika, chivaraku manalni maname antam chesukuntunnamanna spruha kuudaa lekunda chestondi. yuvataloni konni balaheenatalni aasaraagaa chesukuni aa balaheenatalni sommu chesukovalanna kondari durasa mottam samajanne vinaasanam chestundi. konni deshaallo mattumandula vaadakam valana prapancham mottam vaarini dooram pettina maata manaku kanuvippu kavali. mexico lanti konni deshaalu, african deshaallo kevalam ganjai, heroin, kokain lanti mattumandula sarafara dwarane upaadhi pondutunna vaaru adhikamgaa unnaaru. bharatadesam lanti janabha adhikamgaa unna deshaalapai ilanti maadakadravyaala prabhaavam padithe bhavishyat parinaamaalu oohinchadaanike kashtam. hyderabad lanti vegamgaa abhivruddhi chendutunna nagaraallo yuvata aadhunika pokadalanu atyanta vegamgaa vantabattinchukuntundi. daanni nirodhinchaalsina baadhyata vidyaavyavasthapaine ekkuvagaa undi. ippatikaina melkoni nijaayitiigaa, nibaddhatagaa maadaka dravyaala vaadakam, sarafaraalanu arikattaalsina saamaajika baadhyatanu manam teesukovali.professor meena hariharanhead, helth cycology, hedarabad central universitygata konni rojula nunchi jarugutunna parinaamaalu yuvata maadakadravyaalaku ela banisalayyaro chustunnam. ee parinaamaalu oka dhoranini velladistunnaayi. patanamavutunna viluvalu vishrunkhalamaina anaitika aanandaalato gatha konnellugaa manava sambandhaalu mukhyamgaa yuvatalo naitika viluvalu ksheeninchadam chustunnam. deeni phalitamgaa perugutunna aatmahatyalu, maanabhamgaalu, dopideelu, digajaarudu sambandhaalu petregipotunnayi. mana samaajamlo eppati nuncho velluunukunna saampradaayika viluvalaku tilodakaalichi noothana dhoranulanu, viluvalanu prajalu paatistunnaaru. petregipotunna asanghika kaaryakramaalanu nirodhinchaleni, nissahaya sthitiloki prajalu nettabadutunnaaru. ayithe ee noothana dhoranulanu manam vismarinchalem. vaatini alaage vadileste jaragaboye parinaamaalaku evaru baadhyulu? maadakadravyaalaku alavatupadda yuvata gurinchi prastaavinchinappulada yuvata alaa maaradaaniki kaaranam tallidandrulani, samajamani ettichuupadamtoe saripettukuntunnam. ilanti sanghatanalu velugulokochinappu pratiokkaruu inkokarini nindinchadam paripati. ilanti samskruti nunchi bayatapadi nivaarana, parishkarana maargaalu gurinchi charchinchaalanna vivekam avasaram. endukante ee rugmatanu ashraddha cheyadam samaajaaniki pedda muppunu tecchipettadame avutundi.praprathamamgaa tallidandrulu, upaadhyaayulu, adhyaapakulaku veeti meeda avagaahana kalpinchaali. maadakadravyaalaku alavaatu padutunna pillalu/yuvatalo sthoolamgaanu, suukshmamgaanuu manam konni lakshanaalanu gurtinchavacchu. mukhyamgaa maadakadravyaala prabhaavam valana veella nidralo teda kanabadutundi. aa samayamlo nidrapovadam, moddu nidrapovadam, nidralechina tarvaata kuudaa mattugaa leka mandakodigaa undadam gamaninchagalam. vaalla pravartanalo kanabade maarpuni saadhaaranamgaa tallidandrulu, itarulu ededo anukoni ashraddha chese pramaadaalu ekkuva. endukante ilanti maarpulu nemmadigaa takkuva pramaanaalatoe modalai purogati chendi chaapakinda neerula udhrutamayye avakaasaalekkuva. maadakadravyaala alavaatuku nemmadigaa marugutunnappudu veellalo nemmadigaa asahanam, chiraaku, nidralemi chotuchesukuntayi. vaallaki kaavalasina dravyaalani sekarinchadam, sevinchadam kosam kutumba sabhyulu, guruvaryula nunchi dooram velladam paripati. hataattugaa evariki cheppakunda bayatiki velladam, aa samayamlo bayatiki velladam, intiki ravadam vantivi chestuntaaru. tallidandrulanu tarachugaa oppinchi/meppinchi, avi kudarakapothe tappinchi, adhee kakapothe intlo godavapadi, maanasikakshobhaki gurichesi, edovidhamgaa kaavalasina dabbu rabattukontaru. kharchu deni kosam ane prasnaki rakarakaala avasaraalu prastaavinchadam kuudaa gamaninchavachhu. asaadhaaranamaina baddakam, fonlo ekaantamgaa matladutunnappudu itarula pravesamto kaasta kalavarapatu, aahaaram vishayamlo niraasakti, vyaktigata parisubhrata vishayamlo ashraddha vanti lakshanaalu kuudaa gamaninchagalam. pani/chaduvu patla idivaraku kante taggina ekagrata, panilo churukudanam lopinchadam mellagaa chotuchesukontundi. ayithe maadakadravyaalaku alavaatu padina/padutunna prativaarilo paina cheppina prati lakshanaalu kanabadakapovachhu. pai vaatilo konnintini gamaninchinaa ashraddha cheyadam bhavyam kaadu. paina cheppina lakshanaalu tallidandrulaku, upaadhyaayulaku, adhyaapakulaku kevalam suuchanalee. indulo ekonni lakshanaalu gamaninchinappatiki pillalu/vidyaarthulalo sannihitamgaa matladi samasyani marinta daggaragaa pariseelinchaalsina baadhyata tallidandrulu, guruvulade. vidyaarthulanu kevalam viniyogadaarulugaane pariganinchina guruvula kaasta choravatiisukoni krindi lakshanaalalo e konni gamaninchinaa aa vidyaarthulapai nisitamgaa drushtisaarinchaali. (1) kramangaa vidyaarthi neerasinchipovadam. (2) baga, saraasarigaa markuloche vidyaarthiki cramepy maarkulu takkuva ravadam. (3) taragatulaku rakapovadam / aalasyamgaa ravadam. (4) vyaktigata dustulu / subhrata patla ashraddha. (5) churukudanam taggadam – nidrapovadam (6) taragatilo anyamanaskamgaa undatam. (7) itarulaku dooramgaa undadam. (8) ghnaapakashakti taggadam. (9) prati vishamloonuu niraasaktata/ nissahaayata. (10) perige nirlakshyam.ee vipareeta pokadalaku pradhaana kaaranaalu aadhunika samajam visleshinchukovalsi avasaram undi. vichchinnamavutunna kutumba vyavastha, patanamavutunna manaveeya viluvalu yuvataku manam elanti bhavishyattunu ivvagalugutunnamanna manalni manam prati okkaram prasninchukovali. ee dhoranulu kevalam atyaasa valana andindalla haddullekunda aasvaadinchaalanna pragaadamaina korika, chivaraku manalni maname antam chesukuntunnamanna spruha kuudaa lekunda chestondi. yuvataloni konni balaheenatalni aasaraagaa chesukuni aa balaheenatalni sommu chesukovalanna kondari durasa mottam samajanne vinaasanam chestundi. konni deshaallo mattumandula vaadakam valana prapancham mottam vaarini dooram pettina maata manaku kanuvippu kavali. mexico lanti konni deshaalu, african deshaallo kevalam ganjai, heroin, kokain lanti mattumandula sarafara dwarane upaadhi pondutunna vaaru adhikamgaa unnaaru. bharatadesam lanti janabha adhikamgaa unna deshaalapai ilanti maadakadravyaala prabhaavam padithe bhavishyat parinaamaalu oohinchadaanike kashtam. hyderabad lanti vegamgaa abhivruddhi chendutunna nagaraallo yuvata aadhunika pokadalanu atyanta vegamgaa vantabattinchukuntundi. daanni nirodhinchaalsina baadhyata vidyaavyavasthapaine ekkuvagaa undi. ippatikaina melkoni nijaayitiigaa, nibaddhatagaa maadaka dravyaala vaadakam, sarafaraalanu arikattaalsina saamaajika baadhyatanu manam teesukovali.professor meena hariharanhead, helth cycology, hedarabad central university