
 "ఒంటరిదాన్నవుతానని మునుపెన్నడూ అనుకోలేదు. జీవితంలో ఓ ఆశ వుండేది. నమ్మకమూ వుండేది. ఆ ఆశనూ, నమ్మకాన్నీ వమ్ము చేశావు నువ్వు."
 
 సుందరం శరీరం వణికినట్లయింది.
 
 "నాతో అన్ని సంవత్సరాలు చెలిమి చేసినా నీకో మరదలున్నట్లూ, ఆ మరదలుపిల్లమీద అంత మమకారం వున్నట్లు వున్నట్లు ఎన్నడూ చెప్పలేదు. నాటకం నీ జీవంలా, నటన నీ ఊపిరిలా గోచరించేది. నీలో నాక్కావల్సిన ప్రతిమను చూసి మురిసిపోయేదాన్ని పైగా నాపట్ల ఆరాధన వున్నట్లు భ్రమించాను నీ ప్రవర్తననుబట్టి చివైదకా నువ్వు నాకు తోడునీడగా నిలుస్తావని అనుకున్నానుగాని, నిన్ను పోగొట్టుకుంటానని కల్లోకూడా తలపోయలేదు. అందుకనే నీ పెళ్ళివిషయం చెప్పటానికి వచ్చినప్పుడు నీ కళ్ళలో పెళ్ళికళ, నీ ముఖంలో సంబరంచూసి షాక్ అయాను. కాని అది క్షణికమే. ఆ క్షణంలో నీకూ నాకూ వున్న అంతరం, మనమధ్య వున్న అడ్డుతెరలు, అగాధం గ్రహించాను. నాటకాల్లో నీ ప్రక్కన రాణిస్తానుగాని నిజజీవితంలో అక్కడ స్థానంలేదని తెలుసుకున్నాను. ఆ ఒక్కక్షణం ఎన్నో పాఠాలు నేర్పింది నాకు. అంతే! మామూలు మనిషినైపోయాను."
 
 అతని వ్రేళ్ళలో ఆమెచెయ్యి ఎంతస్థిరంగా వున్నదో, ఆమె చేతివ్రేళ్ళు అంత అస్థిరంగా కంపిస్తున్నాయి.
 
 గుప్తంగావుండే కొన్ని విషయాలు బయటపడితే గుండెల్ని పరపర కోసేస్తాయి. ఆ సంగతి తెలిసికూడా వాటిని బయటపెట్టించాలని తహతహలాడతారు మనుషులు.
 
 ఇంత వేదనని దాచుకుని ఏమీ జరగనట్లు యిన్నాళ్ళూ తనతో నవ్వుతూ మాట్లాడగలుగుతోంధా రాధారాణి? సామాన్యంగా కనిపించే మనుషుల్లోకూడా ఎంతలోతు, త్యాగబుద్ధి వుంటూ వుంటాయి? అసలు తానెంత అజ్ఞానంలో గడిపాడు? ఆమెను చూసి ఎన్నో సందర్భాలలో తాను వివశుడవకపోలేదు. మనసు శరీరాన్ని రెచ్చగొట్టిందికూడా. తప్పు, పాపం అని నిగ్రహించుకున్నాడే గాని యింత ఖరీదైన ఆలోచనలు ఎన్నడూ రాలేదు.
 
 "అయితే యిన్నిరోజులూ యింత బాధపుతున్నావన్నమాట!" అన్నాడు నిస్సహాయంగా.
 
 "ఉహుఁ, యిన్నిరోజులూ యింత బాధపెడుతూనే వున్నావు" అన్నది కొద్దిగా నవ్వి.
 
 అతని గుండెలో ఏదో వాడిగా గ్రుచ్చుకున్నట్లయింది.
 
 "అందుకే మనగురించికాదు, ఎదుటివారి గురించికూడా ఆలోచనకు చోటివ్వమని పదేపదే చెబుతూ వచ్చాను."
 
 "ఇలా ఎన్నాళ్ళు గడుస్తుంది?"
 
 "ఎవరికి నీకా?"
 
 "పోనీ, నీ సంగతి చెప్పు."
 
 "ఎన్నాళ్ళయినా సరే అలవాటుపడిపోయాను."
 
 "అంటే కొత్తమార్పు మరోమలుపు కోరుకోవడంలేదా?"
 
 "మార్పు కోరుకుంటే లభిస్తుంధా? మనమేం అతీతులంకాదు. జితేంద్రియులంకాదు. బలవంతంగా కాకుండా, బలమైన సంఘటన ఏదన్నా విరుచుకుపడితే, ఆ మలుపుకు నువ్వన్నట్లు లొంగిపోవచ్చు."
 
 కొన్నినిముషాలు యిద్దరూ ఏం మాట్లాడలేదు. కాని మౌనం ఇద్దరికీ దుస్సహంగాలేదు.
 
 "ఈ రాత్రి యిక్కడికెందుకొచ్చానో తెలుసా?"
 
 "చెప్పావుగా, మనసు బావుండలేదని."
 
 "అది సరే ఏ దురాలోచన నాలో పెరిగిందో తెలుసా?"
 
 "అది సామాన్యమైన, సహజమైన దురాలోచనే అంత వెలివెయ్యవలసిందేమీ లేదు."
 
 ".... రాత్రంతా యిక్కడే వుండిపోదామనుకున్నాను"
 
 "ఇప్పుడనుకోవడంలేదా?"
 
 అతను తడబడ్డాడు "ఒకవేళ అనుకుంటే?"
 
 "పక్క దులిపి కొత్తదుప్పటి వేసి పడుకోమంటాను."
 
 "మరి నువ్వు?"
 
 "నాకేమవుతుంది? ఆ పాతదుప్పటి నేలమీద పరుచుకుని పడుకుంటాను."
 
 "అంతకన్నా దగ్గరతనాన్ని కోరుకుంటే?"
 
 "కోరి చూడు."
 
 అతను అప్రతిభుడైపోయాడు. ఒక ఆడపిల్ల, జీవితాన్ని అర్ధంచేసుకున్న ఆడపిల్ల యించుమించు తనచేతుల్లో వుంది. ఈ మాటలంటోంది. బ్రతుకు అతన్ని సవాల్ చెసినట్లయింది. అతనికి గిరిజ జ్ఞాపకం వచ్చింది. పెళ్ళికిముందు గిరిజ అంటే తను పడిచావటం గుర్తొచ్చింది. రాధారాణితో తను నిర్మించుకున్న పరిధి కళ్ళముందు కదలాడింది. ఆ రాత్రి సమయం తామిద్దరూ మాటలు మానేసినప్పుడు ఏర్పడుతున్న నిశ్శబ్దం గుండెను ఎంతగా కోస్తుంది? బయట సాధువెవరో "సీతారాం! సీతారాం" అనుకుంటూ నడిచిపోతున్నాడు. గదిలో యిద్దరూ అదే భంగిమలో వున్నారు. ఆమెచెయ్యి మృదువుగా అతని గుండెల్ని సవరిస్తూనే వుంది.
 
 చాలాసేపటికి "వెడతాను" అని నెమ్మదిగా లేచి కూర్చున్నాడు.
 
 "మంచిది" అని ముక్తసరిగా వూరుకుంది.
 
 పరిష్కారం లభించని సమస్యలకు పరిష్కారాలు ఆశించటం అవివేకం కాని అవివేకమని తెలిసే ఆశపడుతూ వుండటమూ సహజమే. నిండు జీవితాలుకూడా అసంపూర్తి చిత్రాలే.
 
 వెర్రివాడిలా ఆ చీకట్లో అతను కదిలి వెళ్ళిపోయాడు.
 
 పిచ్చిదానిలా ఆ చీకట్లో ఆమె మిగిలిపోయింది.
 
                         14
 
 "బావా! ఇవేళ నిన్ను మా మామిడితోటలోకి తీసుకెడుతున్నాను. కాచుకో" అంది శ్రీలక్ష్మి.
 
 "కాచుకోటానికేగా మరదలుపిల్లా ఆ బస్తీనుంచి ఈ పల్లెటూరికి వచ్చింది. కానియ్యి" అన్నాడు మన్మథరావు. అంతాకలసి వెల్లటూరు వచ్చి నాలుగయిదు రోజులయింది. సామ్రాజ్యం ప్రయాణానికి ముందు అటూ ఇటూ కదిలేస్థితిలోనే వుంది. ఇక్కడికొచ్చాక మళ్ళీ మంచానపడింది.

 "ontaridaannavutaanani munupennaduu anukoledu. jeevitamlo oo aasha vundedi. nammakamuu vundedi. aa aasanuu, nammakaannii vammu chesavu nuvvu."
 
 sundaram sareeram vanikinatlayindi.
 
 "naatho anni samvatsaraalu chelimi chesina neeko maradalunnatluu, aa maradalupillameeda anta mamakaram vunnatlu vunnatlu ennaduu cheppaledu. naatakam nee jeevamla, natana nee oopirilaa gocharinchedi. neelo naakkaavalsina pratimanu chusi murisipoyedaanni paiga napatla aaraadhana vunnatlu bhraminchaanu nee pravartananubatti chivaidaka nuvvu naaku thoduneedagaa nilustaavani anukunnaanugaani, ninnu pogottukuntanani kallokuda talapoyaledu. andukane nee pellivishayam cheppataaniki vachinappudu nee kallalo pellikala, nee mukhamlo sambaranchusi shak ayaanu. kaani adhi kshanikame. aa kshanamlo neekuu naakuu vunna antaram, manamadhya vunna adduteralu, agaadham grahinchaanu. naatakaallo nee prakkana raanistaanugaani nijajeevitamlo akkada sthaanamledani telusukunnaanu. aa okkakshanam enno paataalu nerpindi naaku. anthe! maamuulu manishinaipoyaanu."
 
 athani vrellalo aamecheyyi entasthiramgaa vunnado, aame chetivrellu anta asthiramgaa kampistunnayi.
 
 guptamgavunde konni vishayaalu bayatapadithe gundelni parapara kosestayi. aa sangati telisikuda vaatini bayatapettinchaalani tahatahalaadataaru manushulu.
 
 inta vedanani daachukuni emi jaraganatlu yinnaalluu tanatho navvutuu matladagalugutondha radharani? saamaanyamgaa kanipinche manushullokuda entalothu, tyaagabuddhi vuntuu vuntaayi? asalu taanenta agnaanamlo gadipadu? aamenu chusi enno sandarbhaalalo taanu vivasudavakapoledu. manasu sariiraanni rechagottindikuda. tappu, paapam ani nigrahinchukunnade gaani yinta khareedaina aalochanalu ennaduu raledu.
 
 "ayithe yinnirojulu yinta baadhaputunnaavannamaata!" annadu nissahaayamgaa.
 
 "uhi, yinnirojulu yinta baadhapedutuunee vunnavu" annadi koddigaa navvi.
 
 athani gundelo edho vaadigaa gruchukunnattayim.
 
 "anduke managurinchikaadu, edutivaari gurinchikuda aalochanaku chotivvamani padepade chebutuu vachanu."
 
 "ilaa ennaallu gadustundi?"
 
 "evariki neeka?"
 
 "ponee, nee sangati cheppu."
 
 "ennaallayinaa sare alavaatupadipoyaanu."
 
 "ante kottamaarpu maromalupu korukovadamleda?"
 
 "maarpu korukunte labhistundha? manamem ateetulankaadu. jitendriyulankaadu. balavantamgaa kakunda, balamaina sanghatana edanna viruchukupadithe, aa malupuku nuvvannatlu longipovachhu."
 
 konninimushaalu yiddaruu yem matladaledu. kaani mounam iddarikee dussahamgaaledu.
 
 "ee raatri yikkadikendukochana telusa?"
 
 "cheppavuga, manasu bavundaledani."
 
 "adhi sare e duralochana naalo perigindo telusa?"
 
 "adhi saamaanyamaina, sahajamaina duralochane anta veliveyyavalasindemi ledu."
 
 ".... raatrantaa yikkade vundipodaamanukunnaana"
 
 "ippudanukovadamleda?"
 
 atanu tadabaddadu "okavela anukunte?"
 
 "pakka dulipi kottaduppati vesi padukomantanu."
 
 "mari nuvvu?"
 
 "naakemavutundi? aa paataduppati neelameeda paruchukuni padukuntaanu."
 
 "antakanna daggaratanaanni korukunte?"
 
 "kori chudu."
 
 atanu apratibhudaipoyaadu. oka aadapilla, jeevitaanni ardhamchesukunna aadapilla yinchuminchu tanachetullo vundi. ee matalantondi. bratuku atanni sawal chesinatlayindi. ataniki girija ghnaapakam vachindi. pellikimundu girija ante tanu padichaavatam gurtochindi. raadhaaraanitoe tanu nirminchukunna paridhi kallamundu kadalaadindi. aa raatri samayam taamiddaruu maatalu maanesinappudu erpadutunna nissabdam gundenu entagaa kostundi? bayata saadhuvevaro "siitaram! siitaram" anukuntu nadichipotunnadu. gadilo yiddaruu adhe bhangimalo vunnaru. aamecheyyi mruduvugaa athani gundelni savaristune vundi.
 
 chaalaasepatiki "vedataanu" ani nemmadigaa lechi kuurchunnaadu.
 
 "manchidi" ani muktasarigaa voorukundi.
 
 parishkaaram labhinchani samasyalaku parishkaaraalu aasinchatam avivekam kaani avivekamani telise aasapadutuu vundatamuu sahajame. nindu jeevitaalukudaa asampurthy chitrale.
 
 verrivadila aa cheekatlo atanu kadili vellipoyaadu.
 
 picchidaanilaa aa cheekatlo aame migilipoyindi.
 
                         14
 
 "bava! ivela ninnu maa mamiditotaloki teesukedutunnaanu. kachuko" andi srilakshmi.
 
 "kachukotanikega maradalupilla aa basteenunchi ee palleturiki vachindi. kaaniyyi" annadu manmatharao. antaakalasi vellaturu vachi naalugayidu rojulayindi. saamraajyam prayaanaaniki mundu atuu itoo kadilesthitilone vundi. ikkadikochaka mallee manchaanapadindi.