
భారతి, స్రవంతి, గృహలక్ష్మి, శోభ, జనధర్మ (వార పత్రిక), సృజన లాంటి పత్రికలు సాహిత్యానికి ఎనలేని సేవచేశాయి. ఎంతో విలువైన సాహిత్యాన్ని ప్రచురించి తెలుగు సాహిత్యానికి గొప్ప వైభవాన్ని అద్దాయి. ఆ వరుసలో కరీంనగర్ నుండి ‘విద్యుల్లత’ అనే మాస పత్రిక కూడా కొన్ని సంవత్సరాలు నడిచి ఎంతో విలువైన సాహిత్యాన్ని ప్రచురించింది. సృజన పత్రికలాగే విద్యుల్లత కూడా ఎక్కువగా విప్లవ సాహిత్యాన్నే ప్రచురించేది. సృజన పత్రికను ‘సాహితీ మిత్రులు’ ప్రచురించినట్లుగానే విద్యుల్లతను ‘సాహితీ మిత్ర మండలి’ ప్రచురిం చింది. వాళ్లే ఈ పత్రిక సంపాదకులు: బి. విజయకుమార్, గోపు లింగా రెడ్డి, ఉమ్మెంతల వెంకట్రెడ్డి. ఇందులో విజయకుమార్, లింగారెడ్డి ఇద్దరూ కాలధర్మం చేయగా, వెంకట్రెడ్డి ఇంకా ఉన్నారు. విద్యుల్లత పత్రికకు ఆనాడు ఆంధ్రప్రదేశ్లోనే గాక మద్రాసు, బెంగుళూరు, మహారాష్ట్రలలో కూడా పాఠకులుండేవారు. పత్రికలో ఎన్నో సాహితీ చర్చోపచర్చలు, పుస్తకసమీక్షలు, రచయితలతో ఇష్టాగోష్ఠులు, అనువాద కథలూ వచ్చాయి. విలువైన ఈ పత్రిక కాపీలు ఇప్పుడు అందు బాటులో లేకుండా పోయాయి. విద్యుల్లతపైనున్న విప్లవ ముద్ర వలన ఎంతో కాలంపాటు దాచుకున్న సాహిత్యాభిమానులు, రచయితలు కూడా 1975-1977 ఎమర్జెన్సీ కాలంలో పోలీసు దాడులకు భయపడి పత్రిక కాపీలను కుప్పపోసి తగులబెట్టారు. కొంతమంది రచయితల ఇళ్లపై పోలీసులే దాడులు నిర్వహించి విలువైన పుస్తకాలతోపాటు విద్యుల్లత కాపీలను కూడా ఎత్తుకుపో యిన సంఘటనలున్నాయి. అట్లా ఈ పత్రిక కాపీలు అందుబాటులో లేకుండా పోయాయి. దాంతో ఒకప్పుడు విద్యుల్లత అనే పత్రిక కరీంనగర్ నుండి వెలువడిందన్న సంగతి కూడా ఇప్పటి తరానికి తెలియకుండా పోయింది. లభించిన ఆరు కాపీలను పరిశీలిస్తే ఆనాటి అద్భుతమైన సాహిత్యపు సంగతులన్నీ కనిపిస్తున్నాయి.అబ్బురపరిచే విషయమేంటంటే సాహిత్యంలోకి కొత్త తరాన్ని తీసుకురావడానికి విద్యుల్లత పత్రిక కేవలం విద్యార్థులకే కథల పోటీ నిర్వహించింది. ఈ కథల పోటీలో ఆనాటికి విద్యార్థిగా ఉన్న అత్తలూరి నరసింహారావు రాసిన ‘నిద్ర’ కథకు మొదటి బహుమతి లభించింది. ఈ పోటీలో విజేతల కథలన్నీ 1970 ఆగష్టు-సెప్టెంబర్ విద్యుల్లత జన్మదిన సంచికలో ప్రచురింపబడ్డాయి. ఇందులోనే ప్రఖ్యాత రచయిత కిషన్ చందర్తో చేసిన ఇష్టాగోష్ఠి కూడా ప్రచురింపబడింది.1970 మే సంచికలో త్రిపురనేని మధుసూధన రావు రాసిన ‘యుగకర్త శ్రీశ్రీ’ అనే వ్యాసం ఉంది. ఈ వ్యాసంలో మధుసూదన రావు చాలా రాడికల్ వ్యాఖ్యలు చేశారు. మనమంతా గురజాడను యుగకర్తగా భావిస్తుంటే దీన్ని ఖండిస్తూ ‘‘ ‘మతములన్నియు మాసిపోవును, జ్ఞానమొక్కటె నిలిచి వెలుగును’ అన్న గురజాడకు మతం ఎలా పోతుందో తెలియదు. జ్ఞానమంటే ఏమిటో శాస్త్రీయదృష్టి లేదు. శిథిలమవుతున్న ఫ్యూడల్ సమాజానికి గురజాడ కొత్తబలాన్ని, కొత్త కాంతిని ఇచ్చాడు. అందుకే గురజాడ ఏ కవిత్వానికి యుగకర్త కాడు’’ అని రాశారు. భావ కవిత్వాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ ‘‘టక్కరి ఉంపుడు గత్తె వంటిది భావకవిత్వం’’ అంటారు.1970 జూలై సంచికలో లెనిన్ మీద వరవరరావు, ఏ. ఆర్లు రాసిన రెండు కవితలు అచ్చయ్యాయి. తొలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో వరవరరావు తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని ప్రస్తావించిన ‘ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమంలో/ ప్రజా వెల్లువను పసిగట్టింది లెనిన్’ అనే వాక్యాలున్న ఏకైక కవిత ‘లెనిన్’. ఇందులోనే సహదేవ్ రాసిన ‘శకుని పాచికలు శకుని మొహాన’ అనే కవిత కూడా ఉంది. ఈ కవిత చాలా వివాదాస్పదమైంది. ఇందులో శ్రీశ్రీ గురించి రాస్తూ ‘‘ప్రజాతంత్ర కవి కాళోజీ, నీ ఇంట్లోకి (తెలంగాణలోకి) తన ఇంట్లోకి వలె వచ్చిన శ్రీశ్రీ నైజాం కాలంలో యేం చేస్తున్నాడో చెబ్దూ రావయ్యా’’ అని ప్రశ్నించాడు కవి. వివాదాస్పదమైన ‘గురజాడ - శ్రీశ్రీలపై సోమసుందర్ దాడి’ అనే పుస్తకంపై యధావాక్కుల అనాధసూరి రాసిన చక్కని సమీక్ష వచ్చింది. ఇది చదివితే ఆనాటి సాహిత్య వాతావరణం కళ్లకు కడుతుంది.ఋక్కులు అనగానే మనకు ‘మహాప్రస్థానం’లోని ‘‘కుక్కపిల్లా/ అగ్గిపుల్లా/సబ్బుబిళ్లా’’ జ్ఞాపకం వస్తుంది కాని 1970 అక్టోబరు - నవంబర్ విద్యుల్లత సంచికలో శ్రీశ్రీ విద్యార్థుల మీద రాసిన ఋక్కులు కొన్ని ప్రచురింపబడ్డాయి:‘‘ఇది వీధి మనిషి యుగంవిద్యార్థులు వాళ్ల సమస్యల్ని ప్రజల సమస్యలుగా చేస్తున్నారు ఇది ఒక  progressసమాజమనే శరీరానికి విద్యార్థులు మెదడువిద్యార్థులు శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంచుకోవాలినీతిబోధ అంటే నాకు ఒళ్లు మంటభారతదేశంలో స్వాతంత్య్రం లేదు నేను ేస్వచ్ఛగా ఉన్నానన్న భావం ఏ ఒక్కడికీ లేదుజెండా, జాతీయగీతం స్వాతంత్ర్యానికి బాహ్యలక్షణాలు శాంతిని గురించి ఎంత తక్కువ మాట్లాడితే అంత మంచిది’’ అంటాడు.ఇక 1971 - జనవరి సంచికలో చెరబండరాజు కవితా సంపుటి ‘దిక్సూచి’ని సమీక్షిస్తూ అట్లూరి రంగారావు ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నలు సంధించాడు. ‘విప్లవ కవి ప్రజోద్యమాన్ని గుర్తించలేడా?’ అంటూ చెరబండరాజు ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని సమర్థించకపోవటాన్ని ప్రశ్నిస్తాడు. ‘‘విప్లవ కవులం అనుకునే వారిలో తెలంగాణ ఉద్యమం సందర్భంగా కొన్ని పొరపాట్లు తప్పు అవగాహనలూ వచ్చినయ్. ఈ సంపుటిలోని ‘రాజధాని లేఖ’ అలాంటిదే. విప్లవ కవికి ఉండరాని లక్షణాలు ఈ గేయంలో కనిపిస్తయ్. ఆనాడు రాజధానిలో ఉన్న పరిస్థితులను వర్ణించారు. ఆ సంక్షోభ పరిస్థితుల మీద అసహ్యం కలగటం విలక్షణం కాదు. ఆ సంక్షోభ పరిస్థితులను విప్లవోన్ముఖంగా ఎలా కొనిపోవాలా అనే తపన, ఆలోచనే ఉండాలి. ఎవరో ఎందుకో నడుపుతుంటే జనం పిచ్చిపనులు చేస్తున్నారనే ఈసడింపు ధోరణియూ గేయం నిండా వుంది. జనం కదలటం, విప్లవం వర్థిల్లాలి లాంటి నినాదాలు వినరావటం ముఖ్యమంత్రికీ ప్రభుత్వానికీ ఎదురు తిరిగి ప్రభుత్వం యొక్క అస్తిత్వాన్నే సవాలు చేసిన ప్రజా కదలిక ఆనాడు స్పష్టంగా ఉంది. వేలు, లక్షల విద్యార్థులు ఉపవాసాలు, ఊరేగింపులు చేశారు.ఉపాధ్యాయులు, మేధావులు సంచలనంలోకి వచ్చారు. అక్కడక్కడ పోలీసులతో, బారికేడ్లతో పోరాటాలే జరిగాయి. ... ఇదంతా ఏ చెన్నారెడ్డో నడిపిస్తే నడిచి జరిగింది అనుకోవటం హాస్యాస్పదమూ, బూజు పట్టిన రాజకీయ వేత్తల తత్త్వ మున్నూ. వెర్రిమొర్రి భాషారాష్ట్ర ఛాదస్తాలూ, పాతబడిన విశాలాంధ్ర పవిత్రతా మొండి వైఖరులూ, ప్రజలతో సంబంధంలేని సిద్థాంత దృక్పథాలూ, అటువంటి సమయా లను ఎలా వృథాపరిచినయ్యో విప్లవ పోరాటాలను కాంక్షించే యువకులందరూ చింతించుకోవాల్సిన సంగతి. చెరబండరాజు కూడా ఆ విశాలాంధ్ర పవిత్రతకే అంకితం అయి తన నిజ విప్లవ దృష్టిని ఈ సమయంలో కోల్పోవటం విచారకరం’’ అని తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని ఎలా చూడాలో చాలా స్పష్టంగా చెప్పాడు.ప్రతి సంచికలో చాలా విలువైన సంపాదకీయ వ్యాసాలున్నాయి. లభించిన ఆరు సంచికల్లోనే సాహిత్య చరిత్రకు కొత్త చేర్పును చేసే అనేక అంశాలున్నాయి. ఇంకా మిగిలిన సంచికలు కూడా అందుబాటు లోకి వస్తే చాల సాహిత్యం లభ్యమవుతుంది. ముఖ్యంగా ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ కాలంలో ప్రచురించిన కవితలు, వ్యాసాలు, కథలు ఏమైనా దొరికే అవకాశమున్నది. తెలుగు అకాడమీ, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ లేదా ఇతర ప్రచురణ సంస్థలు విద్యుల్లత పత్రిక సంచికలన్నింటినీ సేకరించి ముద్రిస్తే సాహిత్యానికి ఎంతో మేలు జరుగుతుంది. కనీసం సృజన పత్రిక సంచికలను పిడిఎఫ్గా మార్చి సీడీ విడుదల చేసినట్లుగా చేసినా ఎంతో మేలు చేకూరుతుంది. వెల్దండి శ్రీధర్98669 77741(అక్టోబర్ 11 ‘జీవగడ్డ’ విజయకుమార్ 3వ వర్ధంతి)

bhaarati, sravanti, gruhalakshmi, shobha, janadharma (vaara patrika), srujana lanti patrikalu saahityaaniki enaleni sevachesai. entho viluvaina saahityaanni prachurinchi telugu saahityaaniki goppa vaibhavaanni addaayi. aa varusalo karinnagar nundi ‘vidyullata’ ane masa patrika kuudaa konni samvatsaraalu nadichi entho viluvaina saahityaanni prachurinchindi. srujana patrikalaage vidyullata kuudaa ekkuvagaa viplava saahityaanne prachurinchedi. srujana patrikanu ‘saahitii mitrulu’ prachurinchinatlugaane vidyullatanu ‘saahitii mitra mandali’ prachurim chindi. vaalle ee patrika sampaadakulu: bi. vijayakumar, gopu linga reddi, ummentala venkatreddy. indulo vijayakumar, lingareddy iddaruu kaaladharmam cheyagaa, venkatreddy inka unnaaru. vidyullata patrikaku aanaadu aandhrapradeshlone gaaka madrasu, benguluru, mahaaraashtralalo kuudaa paatakulundevaaru. patrikalo enno saahitii charchopacharchalu, pustakasameekshalu, rachayitalatho ishtaagoshtulu, anuvaada kathaluu vachayi. viluvaina ee patrika kaapeelu ippudu andu baatulo lekunda poyayi. vidyullatapainunna viplava mudra valana entho kaalampaatu daachukunna saahityaabhimaanulu, rachayitalu kuudaa 1975-1977 emergency kaalamlo polisu daadulaku bhayapadi patrika kaapeelanu kuppaposi tagulabettaaru. kontamandi rachayitala illapai polisule daadulu nirvahinchi viluvaina pustakaalatopaatu vidyullata kaapeelanu kuudaa ettukupo yina sanghatanalunnaayi. atla ee patrika kaapeelu andubaatulo lekunda poyayi. daamto okappudu vidyullata ane patrika karinnagar nundi veluvadindanna sangati kuudaa ippati taraaniki teliyakunda poyindi. labhinchina aaru kaapeelanu pariseeliste aanaati adbhutamaina saahityapu sangatulannee kanipistunnaayi.abburapariche vishayamentante saahityamloki kotta taraanni teesukuraavadaaniki vidyullata patrika kevalam vidyaarthulake kathala poty nirvahinchindi. ee kathala potilo aanaatiki vidyaarthigaa unna attaluri narasimhaaraavu raasina ‘nidra’ kathaku modati bahumati labhinchindi. ee potilo vijetala kathalannee 1970 aagashtu-september vidyullata janmadina sanchikalo prachurimpabaddaayi. indulone prakhyaata rachayita kishan chandarto chesina ishtaagoshti kuudaa prachurimpabadindi.1970 mee sanchikalo tripuraneni madhusudhana raavu raasina ‘yugakarta srishree’ ane vyaasam undi. ee vyaasamlo madhusudana raavu chala radical vyaakhyalu chesaru. manamanta gurajadanu yugakartagaa bhavistunte deenni khandistu ‘‘ ‘matamulanniyu masipovunu, ghnaanamokkate nilichi velugunu’ anna gurajadaku matham ela potundo teliyadu. ghnaanamante emito saastriiyadrushti ledu. shidhilamavuthunna fudel samaajaaniki gurajada kottabalaanni, kotta kaantini ichadu. anduke gurajada e kavitvaaniki yugakarta kaadu’’ ani raasaaru. bhaava kavitvaanni vyaakhyaanistuu ‘‘takkari umpudu gatte vantidi bhaavakavitvam’’ antaaru.1970 juulai sanchikalo lenin meeda varavararao, e. aarlu raasina rendu kavitalu achayyaayi. tolidasa telamgaana udyamamlo varavararao telamgaana udyamaanni prastaavinchina ‘pratyeka telamgaana udyamamlo/ praja velluvanu pasigattindi lenin’ ane vaakyaalunna ekaika kavita ‘lenin’. indulone sahadev raasina ‘sakuni paachikalu sakuni mohana’ ane kavita kuudaa undi. ee kavita chala vivaadaaspadamaindi. indulo srishree gurinchi raastuu ‘‘prajaatantra kavi kaaloji, nee intloki (telangaanaloki) tana intloki vale vachina srishree naijam kaalamlo yem chestunnado chebduu ravayya’’ ani prasninchaadu kavi. vivaadaaspadamaina ‘gurajada - srisriilapai somasunder daadi’ ane pustakampai yadhaavaakkula anadhasuri raasina chakkani sameeksha vachindi. idhi chadivite aanaati saahitya vaataavaranam kallaku kadutundi.rukkulu anagaane manaku ‘mahaprasthanam’loni ‘‘kukkapilla/ aggipulla/sabbubilla’’ ghnaapakam vastundi kaani 1970 aktobaru - navambar vidyullata sanchikalo srishree vidyaarthula meeda raasina rukkulu konni prachurimpabaddaayi:‘‘idhi veedhi manishi yugamvidyaarthulu vaalla samasyalni prajala samasyalugaa chestunnaru idhi oka  progresssamajamane sariiraaniki vidyaarthulu medaduvidyaarthulu saastriiya drukpathaanni penchukovaaliniitaboodha ante naaku ollu mantabhaaratadesamlo swaatantyram ledu nenu eswachchagaa unnaananna bhavam e okkadiki ledujenda, jaateeyageetam swaatantryaaniki baahyalakshanaalu saantini gurinchi entha takkuva matladithe anta manchidi’’ antaadu.ika 1971 - janavari sanchikalo cherabandaraju kavita samputi ‘diksuchi’ni sameekshistuu atluri rangaarao aasaktikaramaina prasnalu sandhinchaadu. ‘viplava kavi prajodyamaanni gurtinchaleda?’ antuu cherabandaraju pratyeka telamgaana udyamaanni samarthinchakapovataanni prasnistaadu. ‘‘viplava kavulam anukune vaarilo telamgaana udyamam sandarbhamgaa konni porapaatlu tappu avagaahanaluu vachinay. ee samputilooni ‘rajadhani lekha’ alantide. viplava kaviki undaraani lakshanaalu ee geyamlo kanipistay. aanaadu raajadhaanilo unna paristhitulanu varninchaaru. aa sankshobha paristhitula meeda asahyam kalagatam vilakshanam kaadu. aa sankshobha paristhitulanu viplavonmukhamgaa ela konipovala ane tapana, aalochane undaali. evaro enduko naduputunte janam picchipanulu chestunnarane eesadimpu dhoraniyu geyam ninda vundi. janam kadalatam, viplavam vardhillaali lanti ninaadaalu vinaravatam mukhyamantriki prabhutvaanikii eduru tirigi prabhutvam yokka astitvaanne savalu chesina praja kadalika aanaadu spashtamgaa undi. velu, lakshala vidyaarthulu upavaasaalu, ooregimpulu chesaru.upaadhyaayulu, medhaavulu sanchalanamloki vachaaru. akkadakkada polisulatho, barikedlatho poratale jarigai. ... idantaa e chennareddo nadipiste nadichi jarigindi anukovatam haasyaaspadamuu, booju pattina rajakeeya vettala tattva munnoo. verrimorri bhasharashtra chhaadastaaluu, paatabadina visalandhra pavitrataa mondi vaikharuluu, prajalatho sambandhamleni siddhaanta drukpathaaluu, atuvanti samaya lanu ela vruthaaparichinayyo viplava poraataalanu kankshinche yuvakulandaru chintinchukovalsina sangati. cherabandaraju kuudaa aa visalandhra pavitratake ankitam ayi tana nija viplava drushtini ee samayamlo kolpovatam vichaarakaram’’ ani telamgaana udyamaanni ela chudalo chala spashtamgaa cheppaadu.prati sanchikalo chala viluvaina sampadakiya vyaasaalunnaayi. labhinchina aaru sanchikallone saahitya charitraku kotta cherpunu chese aneka amsaalunnaayi. inka migilina sanchikalu kuudaa andubaatu loki vaste chaala saahityam labhyamavutundi. mukhyamgaa pratyeka telamgaana udyama kaalamlo prachurinchina kavitalu, vyaasaalu, kathalu emaina dorike avakaasamunnadi. telugu akadami, telamgaana saahitya akadami leda itara prachurana samsthalu vidyullata patrika sanchikalannintini sekarinchi mudriste saahityaaniki entho melu jarugutundi. kaneesam srujana patrika sanchikalanu pdphga marchi cd vidudala chesinatlugaa chesina entho melu chekurutundi. veldandi shreedhar98669 77741(actober 11 ‘jeevagadda’ vijayakumar 3va vardhanti)