
ప్రభుత్వ బ్యాంకులలో ప్రభుత్వ వాటాని తగ్గించి, ప్రైవేటు పెట్టుబడులకి ఆ బ్యాంకులని మరింత అనువుగా, ఆకర్షణీయంగా చేయాలన్నది ప్రభుత్వ లక్ష్యం. బలవంతపు డిపాజిట్లు, ఉపసంహరణలపై ఆంక్షల ద్వారా ఆ లక్ష్యసాధనకు చేస్తున్న ప్రయత్నమే అత్యధికంగా (86 శాతం) చలామణిలో వున్న నోట్ల రద్దు.హమ్ సాదా హీ ఐసే థే, కి యూఁ హీ పజీరాయీ/ జిస్ బార్ ఖజా ఆయీ, సమఝే కి బహార్ ఆయీ.. (మేం వట్టి అమాయకులం, అంతా  అలాగే నమ్మేస్తాం / శిశిరం ముంచుకొచ్చిన వేళ,  వసంత ఋతువనే మేమనునుకున్నాం..)- ఫైజ్ అహ్మద్ ఫైజ్మొదట నవంబరు 8 రాత్రి  నల్లధనంపై మెరుపుదాడి అన్నారు. ‘నల్లధనం’పై ప్రభుత్వం దగ్గర అంతకుముందు గానీ, ఆ తర్వాత గానీ అధికారికమైన అంచనాలు లేనేలేవని ఆర్థిక మంత్రి పార్లమెంటులో లిఖితపూర్వకంగా డిసెంబరు 16న తెలియజేశారు. డిసెంబరు 10 తర్వాత  బ్యాంకులలో పాతనోట్లు ఎంత మొత్తం జమ అయ్యాయనే వివరాలని రిజర్వుబ్యాంకు వెల్లడించడం లేదు. నవంబరు 27 నాటికి పల్లవి మార్చి ‘నగదు రహిత చెల్లింపులు’ లక్ష్యమన్నారు. నూటికి నూరు శాతం నగదు రహిత చెల్లింపులు ప్రభుత్వ లక్ష్యం కానే కాదనీ, కనీసం 15-–20 శాతం విజయం సాధించినా – అది గొప్ప విజయమేనని ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి డిసెంబరు 18న ప్రకటించారు. 43 రోజులలో 60 పిల్లిమొగ్గల ప్రకటనలు ప్రభుత్వ ‘సుపరిపాలన’కి అద్దం పడుతుంటే, ప్రజలు మాత్రం ఏటీఎంల దగ్గర, బ్యాంకుల దగ్గర క్యూలలో ‘పోకెమన్’ డబ్బుల భూతాన్ని వెదుకుతున్నారు. మరోవైపు, ప్రధానమంత్రి విధానానికీ (నీతి), వ్యూహానికీ (రణనీతి) మధ్య వ్యత్యాసం గురించి పాఠాలు చెబుతున్నారు. కౌటిల్యుడు, మాకియవెల్లి, సున్ జు – వేరు వేరు కాలాల్లో, నేపథ్యాలలో చెప్పినా, వుమ్మడి విషయమొకటి వుంది. అది ఉద్దేశించిన అసలు లక్ష్యం నుంచి ప్రత్యర్థుల దృష్టి మళ్ళించడం.గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుల పరిస్థితి గురించి ప్రమాద ఘంటికలు మోగుతున్నాయి. 2016 జూన్ 22న అప్పటి రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నరు బెంగళూరులో పరిశ్రమలు, వాణిజ్య సంస్థల ప్రతినిధులతో చర్చా సమావేశంలో ‘బ్యాంకింగు రంగంలో సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడం’పై చేసిన ప్రసంగం కొన్ని ఆసక్తికరమైన వివరాలు వెల్లడించింది. పరిశ్రమలకీ, చిన్న, సన్నకారు సంస్థలకీ ఇచ్చే రుణాలలో ప్రైవేటు బ్యాంకుల (యాక్సిస్, ఐసీఐసీఐ, హెచ్డీఎఫ్సీ, ఇండస్ ఇండ్)తో పోలిస్తే, ప్రభుత్వ బ్యాంకుల రుణ వితరణ మందగించిందనీ, 2014 ప్రారంభం నాటి నుంచీ ఈ ధోరణి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుందనీ ఆయన లెక్కలు చూపించారు. రుణాల బకాయిలు పేరుకపోవడంతో పెరిగిన భారమే ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులని కుంగదీస్తుందనీ, దీనికి రెండు కారణాలు – ఒకటి అప్పులు తీసుకున్న వాళ్ళు తిరిగి తీర్చేస్థితిలో లేకపోవడం, రెండు, బ్యాంకులు తాము ఇచ్చిన అప్పులని సక్రమంగా రాబట్టుకోలేకపోవడం – ఉన్నాయనీ ఆయన చెప్పారు.ప్రభుత్వ బ్యాంకులు మొండి బకాయిల భారంతో తీవ్రమైన సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాయని అటు రిజర్వు బ్యాంకు, ఇటు వివిధ పరిశోధనా సంస్థలూ, రేటింగ్ సంస్థలూ గత కొద్ది సంవత్సరాలుగా పదే పదే చెబుతూ వచ్చాయి. ప్రభుత్వ బ్యాంకులకే ఈ దుస్థితి ఎందుకు దాపురించింది? అందుకు ప్రభుత్వం ఎంచుకున్న పరిష్కారాలు ఏమిటి? ముందు, ముందు ప్రభుత్వం వీటి నుంచి ఆశిస్తున్నది ఏమిటి? ఇవి కీలకమైన ప్రశ్నలు.బ్యాంకులు ఖాతాదారుల దగ్గర నుంచి నిధులు (డిపాజిట్లు) సేకరించి, ఆ నిధులని అవసరమైన వారికి అప్పులు అందిస్తాయి. అందులో, వ్యక్తులకి ఇచ్చే రుణాలు, వివిధ స్థాయిల వ్యాపారసంస్థలకి ఇచ్చే రుణాలు, ఆస్తులని తనఖా పెట్టుకుని అందించేవి, తనఖా లేకుండా ఇచ్చేవి వుంటాయి. ఇతరత్రా కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయం ఉన్నప్పటికీ, ఇటు డిపాజిట్లపై ఖాతాదారులకి చెల్లించే వడ్డీరేట్లకీ, అటు అప్పులపై వసూలు చేసే వడ్డీ రేట్లకీ మధ్యనుండే వ్యత్యాసమే బ్యాంకుల ఆదాయానికి మూలం. ప్రభుత్వ బ్యాంకులనీ, దేశీ, విదేశీ ప్రైవేటు బ్యాంకులనీ నియంత్రించే బాధ్యత రిజర్వుబ్యాంకుపై వుంటుంది.భారతదేశంలో బ్యాంకింగు వ్యవస్థ వివిధ దశలలో పరిణామం చెందింది. స్థూలంగా, బ్యాంకింగ్ రంగం అభివృద్ధిని తరచి చూస్తే నాలుగు దశలని చూడవచ్చు – 1969కి ముందు బ్యాంకుల జాతీయీకరణ పూర్వదశ, 1969–-1981 రెండవ దశ, ఆర్ధిక సంస్కరణలు ప్రారంభించిన 1991–-2000, 2000 తర్వాతి దశ. 1969 ముందు గ్రామీణ ప్రాంతాల పరపతి సమస్య వాణిజ్య బ్యాంకుల సమస్య కాదు. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ‘హరిత విప్లవం’ సాగులో ధనిక రైతులకి పెరిగిన పెట్టుబడి అవసరాలు, బ్యాంకుల జాతీయకరణకి ఒక కారణమని చెప్పుకోవచ్చు. వ్యవసాయం, అనుబంధ రంగాలు, చిన్న, సన్నకారు పరిశ్రమల వంటి ‘ప్రాధాన్య’ రంగాలకి కనీసం 40శాతం రుణాలివ్వాలనే లక్ష్యం, ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకుల ఏర్పాటు, విస్తరణ ఈ దశకు సంబంధించినవే. కాగా రెండవ దశలో, మారిన పరిస్థితులలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమాలు (ఐఆర్డీపీ), రుణాలపై కేంద్రీకరించడం కనిపిస్తుంది. 1990ల నాటికి పరిస్థితులతో పాటు, దృక్పథం కూడా మారింది. 1991 నరసింహం కమిటీ నివేదికలో దీన్ని స్పష్టంగా గమనించవచ్చు. విధానాల రూపకల్పనలో గ్రామీణ ప్రాంతాలు, వెనుకబడిన ప్రాంతాల బ్యాంకింగ్ అవసరాలు మాటవరసకి కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం మొదలైంది. ఇటు వ్యవసాయరంగంలో వచ్చిన మార్పులు, అటు బ్యాంకుల సంస్కరణలు పేద రైతాంగాన్ని మరింతగా అప్పుల ఊబిలోకి, ఆత్మహత్యల దారిలోకి బలవంతంగా నడిపిన కాలమిది. ఈ కాలంలో ప్రాధాన్యతలు మారిపోవడంతో పాటు, అసలు ‘ప్రాధాన్యతా రంగాల’ నిర్వచనమే మారిపోయింది. మౌలిక వసతులకై నిధులు (ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఫండ్స్), నాన్ బ్యాంకింగ్ సంస్థలకి రుణాలు, పెప్సీ, కెల్లాగ్స్ వంటి సంస్థలకి రుణాలు, ఎక్కడ స్థాపిస్తున్నారనే దానితో నిమిత్తం లేకుండా కోల్డ్ స్టోరేజీ సంస్థలకి రుణాలు అన్నీ ‘ప్రాధాన్యతా రంగం’ పరిధిలోకి వచ్చేశాయి!ఇక ఈ దశ నుంచి, బ్యాంకుల రుణాల వితరణ విచ్చలవిడిగా సాగింది. మౌలిక వసతులు అంటే – రోడ్లు, రైలు మార్గాలు, ఓడరేవులు, విమానాశ్రయాలు, విద్యుత్తు, సమాచార ప్రసారం (కమ్యూనికేషన్స్) సదుపాయాలని కల్పించడంలో – ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు భాగస్వామ్యం పేరిట పెద్ద సంస్థలకీ, పెట్టుబడిదారులకీ అందించిన రుణాలు ఇందులో ప్రధానమైనవి. 1990లకి ముందు, మౌలిక వసతుల కల్పన ప్రధానంగా ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో కొనసాగేది. భారీ పెట్టుబడుల అవసరం, సాపేక్షంగా లాభార్జనకి అవకాశాలు తక్కువ స్థాయిలో వుండటం, ప్రాజెక్టులపై రాబడికి అనేక సంవత్సరాల దీర్ఘకాలం అవసరం కావడం అందుకు కారణాలు. ప్రైవేటీకరణతో, బ్యాంకుల రుణ విధానాలని సరళీకరించడంతో ఈ పరిస్థితి మారిపోయి ప్రైవేటు రంగం పాత్ర పెరిగిపోయింది. ఇది వొక్క భారతదేశానికి పరిమితమైనది కాదు. ఇటీవలి ఐఎంఎఫ్ పత్రం ప్రకారం, 1990 నుంచి 2003 మధ్య కాలంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో మొత్తం 2700 ప్రాజెక్టులు చేపట్టారు. ఇందులో అత్యధిక భాగం ఆశించిన ఫలితాలివ్వలేదని 2013 ఆగస్టు నాటి రిజర్వ్బ్యాంకు చర్చాపత్రం పేర్కొంది.మౌలిక వసతుల కల్పన ప్రాజెక్టులకి భారీగా నిధులు సమకూర్చడానికి ఎంచుకున్న పద్ధతే ‘ప్రాజెక్టు ఫైనాన్సు’. ఇందులో, అప్పులు తీసుకునే సంస్థల ఆస్తులు, ఆదాయ వివరాలపై ఆధారపడి కాకుండా, నిర్ణీత ప్రాజెక్టు (పథకం) కోసం ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన ‘స్పెషల్ పర్పస్ వెహికిల్ (ఎస్పీవీ) ద్వారా రుణాలు అందించడం అన్న పద్ధతి ముందుకొచ్చింది. ఈ పద్ధతిలో రుణాలు తీసుకొన్న సంస్థలకి తక్కువ పూచీ వుంటుంది. అంటే, ‘గాలిలో దీపం’ పథకం ప్రకారం ఈ రుణాలు ఇస్తారన్నమాట! 1990ల లోనే ప్రారంభమైనా, 2000 తర్వాత భారతదేశంలో ఈ ప్రాజెక్టు ఫైనాన్సు పద్ధతి ఊపందుకుంది. గత దశాబ్దంలో ఊపందుకున్న ‘అహేతుకమైన, అత్యుత్సాహపు’ వితరణల రుణ భారం 2014 నుంచి బ్యాంకులని కుంగదీయడం మొదలైంది. దేశంలోని అతి పెద్ద కార్పోరేట్ సంస్థలు తీసుకున్న అప్పుల విలువ రూ.10 లక్షల కోట్లు. దేశంలో మొత్తం రుణాలలో వీటి వాటా 15 శాతం.  కాగా, ఈ అప్పులకి ఆధారంగా అవి చూపిన ఆస్తుల విలువ రూ.1.90 లక్షల కోట్లు! ఈ రుణాలు ఎలా తీరతాయి? ఎప్పటికి తీరతాయి?నిర్లక్ష్యంగా, విచ్చలవిడిగా కార్పొరేట్ సంస్థలకి అప్పులు ఇవ్వడంతో తలెత్తిన బ్యాంకుల సంక్షోభానికి ప్రభుత్వం ఎంచుకున్న పరిష్కారమే ప్రస్తుత నోట్ల రద్దు నిర్ణయం. దీనితో పాటు ప్రభుత్వ బ్యాంకులలో ప్రభుత్వ వాటాని తగ్గించి, ప్రైవేటు పెట్టుబడులకి ఆ బ్యాంకులని మరింత అనువుగా, ఆకర్షణీయంగా చేయాలన్నది ప్రభుత్వ లక్ష్యం.దీనికోసం, బాసెల్ నిబంధనలకి అనువుగా బ్యాంకులకి మరింత పెట్టుబడి అవసరం. బలవంతపు డిపాజిట్లు, ఉపసంహరణలపై ఆంక్షల ద్వారా ఈ సంక్షోభం నుంచి గట్టెక్కడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నమే అత్యధికంగా (86 శాతం) చలామణిలో వున్న నోట్ల రద్దు.ఈ రుణయజ్ఞం ఇక్కడితో ఆగేది కాదు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా మౌలిక వసతుల కల్పనలో మరిన్ని భారీ ప్రాజెక్టులు ముందుకు రాబోతున్నాయి. మన దేశంలోనూ అణువిద్యుత్ కర్మాగారాలు, ఆకర్షణీయ నగరాలు, విమానాశ్రయాల విస్తరణ, ఎనిమిది లేన్ల రహదారులు, రైల్వేలు  ఇంకా ఎన్నో వున్నాయి. ఇవికాక ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ పేరుతో రక్షణ రంగంలో ప్రైవేటు సంస్థలు, విదేశీ సంస్థల భాగస్వామ్యంతో ఆయుధాల తయారీ పరిశ్రమలు రానున్నాయి. వీటికి అవసరమైన పెట్టుబడి లెక్కలు కళ్ళు చెదిరే స్థాయిలో వుంటాయి.మునుపటి దశ ‘అభివృద్ది’ చరిత్ర రూ.500, రూ.1000 నోట్లతో ముడిపడి వుంది. ఆర్థిక సంస్కరణలు ఊపందుకున్న దశలో, అప్పటి ప్రభుత్వం 2000 సంవత్సరం నవంబరులో రూ.1000 నోటుని విడుదల చేసింది. ద్రవ్యోల్బణాన్ని సూచించడంతో పాటు, పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు పంపిణీ, నిల్వలకీ, అవినీతికీ ఆ నోట్లు తమవంతు దోహదం చేశాయి. ప్రస్తుత ప్రభుత్వం మరొక అడుగు ముందుకు వేసి, రూ.2000 నోటు విడుదల చేసింది. మరింత భారీస్థాయిలో, మరిన్ని పధకాలు తలపెడుతున్నది. ఎలాంటి ఆర్థిక వైపరీత్యాలు చోటుచేసుకోనున్నాయో?సుధా కిరణ్

prabhutva byaankulalo prabhutva vaataani tagginchi, praivetu pettubadulaki aa byaankulani marinta anuvugaa, aakarshaneeyamgaa cheyalannadi prabhutva lakshyam. balavantapu depaajitlu, upasamharanalapai aankshala dwara aa lakshyasaadhanaku chestunna prayatname atyadhikamgaa (86 saatam) chalaamanilo vunna notla raddu.ham saadaa hee aise thee, ki uae hee pajirayee/ jis bar khaja aayee, samaje ki bahar aayee.. (mem vatti amayakulam, antaa  alaage nammestam / sisiram munchukochina vaela,  vasanta ruthuvane memanunukunnam..)- faiz ahmad faijmodata navambaru 8 raatri  nalladhanampai merupudaadi annaru. ‘nalladhanam’pai prabhutvam daggara antakumundu gaanee, aa tarvaata gaanee adhikaarikamaina anchanaalu lenelevani aardhika mantri paarlamentulo likhitapuurvakamgaa disembaru 16na teliyajesaaru. disembaru 10 tarvaata  byaankulalo paatanotlu entha mottam jama ayyayane vivaraalani rijarvubyaanku velladinchadam ledu. navambaru 27 naatiki pallavi marchi ‘nagadu rahita chellimpulu’ lakshyamannaru. nootiki nooru saatam nagadu rahita chellimpulu prabhutva lakshyam kaane kaadanii, kaneesam 15-–20 saatam vijayam saadhinchinaa – adhi goppa vijayamenani aardhika saakha sahaya mantri disembaru 18na prakatinchaaru. 43 rojulalo 60 pillimoggala prakatanalu prabhutva ‘suparipaalana’ki addam padutunte, prajalu maatram atmla daggara, byaankula daggara kyoolalo ‘pokeman’ dabbula bhuutaanni vedukutunnaaru. marovaipu, pradhaanamantri vidhaanaanikii (neethi), vyuhaniki (rananeeti) madhya vyatyaasam gurinchi paataalu chebutunnaru. kautilyudu, makiyavelli, sun ju – vaeru vaeru kaalaallo, nepathyaalalo cheppina, vummadi vishayamokati vundi. adhi uddesinchina asalu lakshyam nunchi pratyarthula drushti mallinchadam.gatha konni samvatsaraalugaa prabhutva ranga byaankula paristhiti gurinchi pramaada ghantikalu mogutunnayi. 2016 joon 22na appati rizerv byaanku gavarnaru bengalurulo parisramalu, vaanijya samsthala pratinidhulatho charcha samavesamlo ‘byaankingu rangamlo sankshobhaanni parishkarinchadam’pai chesina prasangam konni aasaktikaramaina vivaraalu velladinchindi. parisramalakee, chinna, sannakaaru samsthalakee iche runaalalo praivetu byaankula (accis, icici, hachdiessy, indus ind)thoo poliste, prabhutva byaankula runa vitarana mandaginchindanii, 2014 praarambham naati nunchi ee dhorani prasphutamgaa kanipistundanii aayana lekkalu chuupimchaaru. runaala bakaayilu perukapovadamto perigina bharame prabhutva ranga byaankulani kungadeestundanii, deeniki rendu kaaranaalu – okati appulu teesukunna vaallu tirigi teerchesthitilo lekapovadam, rendu, byaankulu taamu ichina appulani sakramamgaa rabattukolekapovadam – unnaayanee aayana cheppaaru.prabhutva byaankulu mondi bakaayila bhaaramtho teevramaina sankshobhaanni edurkontunnayani atu rijarvu byaanku, itu vividha parisodhanaa samsthaluu, rating samsthaluu gatha koddi samvatsaraalugaa pade pade chebutuu vachayi. prabhutva byankulake ee dusthiti enduku daapurinchindi? anduku prabhutvam enchukunna parishkaaraalu emiti? mundu, mundu prabhutvam veeti nunchi aasistunnadi emiti? ivi keelakamaina prasnalu.byaankulu khaataadaarula daggara nunchi nidhulu (depaajitlu) sekarinchi, aa nidhulani avasaramaina vaariki appulu andistaayi. andulo, vyaktulaki iche runaalu, vividha sthaayila vyaapaarasamsthalaki iche runaalu, aastulani tanakha pettukuni andinchevi, tanakha lekunda ichevi vuntaayi. itaratra karyakalapala dwara aadaayam unnappatikii, itu depajitlapai khaataadaarulaki chellinche vaddiiratlakii, atu appulapai vasulu chese vaddi ratelakee madhyanunde vyatyaasame byaankula aadaayaaniki moolam. prabhutva byaankulanee, deshee, videshee praivetu byaankulanee niyantrinche baadhyata rijarvubyaankupai vuntundi.bhaaratadesamlo byaankingu vyavastha vividha dasalalo parinaamam chendindi. sthoolamgaa, banking rangam abhivruddhini tarachi chuste naalugu dasalani chudavachhu – 1969ki mundu byaankula jaateeyeekarana puurvadasa, 1969–-1981 rendava dasha, aardhika samskaranalu praarambhinchina 1991–-2000, 2000 tarvaati dasha. 1969 mundu graameena praantaala parapati samasya vaanijya byaankula samasya kaadu. graameena praantaalalo ‘harita viplavam’ saagulo dhanika raitulaki perigina pettubadi avasaraalu, byaankula jaateeyakaranaki oka kaaranamani cheppukovachhu. vyavasaayam, anubandha rangaalu, chinna, sannakaaru parisramala vanti ‘praadhaanya’ rangaalaki kaneesam 40saatam runalivvalane lakshyam, praantiiya graameena byaankula erpaatu, vistarana ee dasaku sambandhinchinave. kaga rendava dasalo, maarina paristhitulalo graameena praantaalalo upaadhi kalpana kaaryakramaalu (irdp), runaalapai kendrikarinchadam kanipistundi. 1990la naatiki paristhitulatho paatu, drukpatham kuudaa maarindi. 1991 narasimham commity nivedikalo deenni spashtamgaa gamaninchavachhu. vidhaanaala roopakalpanalo graameena praantaalu, venukabadina praantaala banking avasaraalu matavarasaki kuudaa parigananaloki teesukokapovadam modalaindi. itu vyavasaayarangamlo vachina maarpulu, atu byaankula samskaranalu pedha raitaamgaanni marintagaa appula oobiloki, aatmahatyala daariloki balavantamgaa nadipina kaalamidi. ee kaalamlo praadhaanyatalu maaripovadamto paatu, asalu ‘praadhaanyataa rangaala’ nirvachaname maaripoyindi. moulika vasatulakai nidhulu (infrastracture funds), nan banking samsthalaki runaalu, pepsi, kellags vanti samsthalaki runaalu, ekkada sthaapistunnaarane daanitho nimittam lekunda cold storagey samsthalaki runaalu annee ‘praadhaanyataa rangam’ paridhiloki vachesaayi!ika ee dasha nunchi, byaankula runaala vitarana vichchalavidigaa saagindi. moulika vasatulu ante – rodlu, railu maargaalu, odarevulu, vimaanaasrayaalu, vidyuttu, samachara prasaaram (communications) sadupaayaalani kalpinchadamlo – prabhutva, praivetu bhagaswamyam paerita pedda samsthalakee, pettubadidaarulakii andinchina runaalu indulo pradhaanamainavi. 1990laki mundu, moulika vasatula kalpana pradhaanamgaa prabhutva aadhvaryamlo konasagedi. bhari pettubadula avasaram, saapekshamgaa labharjanaki avakaasaalu takkuva sthaayilo vundatam, praajektulapai rabadiki aneka samvatsaraala deerghakaalam avasaram kaavadam anduku kaaranaalu. praiveteekaranato, byaankula runa vidhaanaalani saralikarinchadamtho ee paristhiti maripoi praivetu rangam paatra perigipoyindi. idhi vokka bhaaratadesaaniki parimitamainadi kaadu. iteevali imf patram prakaaram, 1990 nunchi 2003 madhya kaalamlo abhivruddhi chendutunna deshaalalo mottam 2700 praajektulu chepattaru. indulo atyadhika bhagam aasinchina phalitaalivvaledani 2013 aagastu naati reservebyaanku charchaapatram perkondi.moulika vasatula kalpana praajektulaki bhariga nidhulu samakuurchadaaniki enchukunna paddhate ‘praajektu finansu’. indulo, appulu teesukune samsthala aastulu, aadaaya vivaraalapai aadhaarapadi kakunda, nirneeta praajektu (pathakam) kosam pratyekamgaa erpaatu chesina ‘speshal parpas vehikil (espvy) dwara runaalu andinchadam anna paddhati mundukochindi. ee paddhatilo runaalu teesukonna samsthalaki takkuva poochee vuntundi. ante, ‘gaalilo deepam’ pathakam prakaaram ee runaalu istarannamata! 1990la lone praarambhamainaa, 2000 tarvaata bhaaratadesamlo ee praajektu finansu paddhati oopandukundi. gatha dasaabdamlo oopandukunna ‘ahetukamaina, atyutsaahapu’ vitaranala runa bharam 2014 nunchi byaankulani kungadeeyadam modalaindi. desamloni athi pedda carporate samsthalu teesukunna appula viluva roo.10 lakshala kotlu. desamlo mottam runaalalo veeti wata 15 saatam.  kaga, ee appulaki aadhaaramgaa avi chuupina aastula viluva roo.1.90 lakshala kotlu! ee runaalu ela tiirataayi? eppatiki tiirataayi?nirlakshyamgaa, vichchalavidigaa carporate samsthalaki appulu ivvadamtho talettina byaankula sankshobhaaniki prabhutvam enchukunna parishkaarame prastuta notla raddu nirnayam. deenitho paatu prabhutva byaankulalo prabhutva vaataani tagginchi, praivetu pettubadulaki aa byaankulani marinta anuvugaa, aakarshaneeyamgaa cheyalannadi prabhutva lakshyam.deenikosam, bassel nibandhanalaki anuvugaa byaankulaki marinta pettubadi avasaram. balavantapu depaajitlu, upasamharanalapai aankshala dwara ee sankshobham nunchi gattekkadaaniki chestunna prayatname atyadhikamgaa (86 saatam) chalaamanilo vunna notla raddu.ee runayagnam ikkaditho aagedi kaadu. prapancha vyaaptamgaa moulika vasatula kalpanalo marinni bhari praajektulu munduku rabotunnayi. mana desamloonuu anuvidyut karmagaralu, aakarshaneeya nagaraalu, vimaanaasrayaala vistarana, enimidi lenla rahadaarulu, railvelu  inka enno vunnayi. ivikaka ‘mek in india’ paerutho rakshana rangamlo praivetu samsthalu, videshee samsthala bhaagaswaamyamtho aayudhaala tayaarii parisramalu ranunnayi. veetiki avasaramaina pettubadi lekkalu kallu chedire sthaayilo vuntaayi.munupati dasha ‘abhivruddi’ charitra roo.500, roo.1000 notlatho mudipadi vundi. aardhika samskaranalu oopandukunna dasalo, appati prabhutvam 2000 samvatsaram navambarulo roo.1000 notuni vidudala chesindi. dravyolbanaanni suuchimchadamthoo paatu, pedda mottamlo dabbu pampinee, nilvalakee, avineetikii aa notlu tamavantu dohadam chesaayi. prastuta prabhutvam maroka adugu munduku vesi, roo.2000 notu vidudala chesindi. marinta bhaariisthaayilo, marinni padhakaalu talapedutunnadi. elanti aardhika vaipareetyaalu chotuchesukonunnayo?sudha kiran