హైదరాబాద్ సంస్థానంలోని తెలంగాణలో పాఠశాలలే చాలా తక్కువ. సంస్కృత భాషను నేర్చుకోవాలంటే మరీ కష్టం. అటువంటి సమయంలో హైదరాబాద్లోని సీతారాంబాగ్ నివాసులు శ్రీమాన్ శఠగోప రామానుజాచార్యులు గారు తమిళనాడులోని శ్రీపెరుంబుదూరు వెళ్ళి సంస్కృతంలో నాలుగు శాస్ర్తాలు చదివి తిరిగి వచ్చి తమ ఇంటివద్దనే కొందరికి పాఠాలు చెప్పడం ఆరంభించారు. తరువాత కొంత కాలానికి ఒక పాఠశాల నడపాలని సంకల్పించి సీతారాంబాగ్ దేవస్థాన ధర్మకర్తను అడిగి పాఠశాలకు స్థలం సంపాదించి దానిలో పాఠశాల ఆరంభించినారు.కొంత కాలానికి ఎన్.కె. రావు వంటి కొందరు ప్రముఖులతో సంబంధం పెట్టుకొని పాఠశాలకు ప్రభుత్వ గుర్తింపును, గ్రాంటును కూడా సంపాదించడం జరిగింది. అప్పుడు చాలా మంది విద్యార్థులు జిల్లాల నుంచి వచ్చి చదువుకున్నారు. ఉద్యోగాలలో చేరాలంటే ఏదైనా పరీక్ష పాస్ కావటం అవసరం. అప్పుడిక్కడ సంస్కృతంలో ఎటువంటి పరీక్షలు లేవు. ఆంధ్ర ప్రాంతంలో మద్రాసు, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాలలో శిరోమణి, విద్వాన్ వంటి పరీక్షలు నిర్వహించేవారు. ఇక్కడి నిజాం కళాశాల మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలకు కేంద్రంగా ఉండేది. అందువలన కొందరు శిరోమణి మొదలగు పరీక్షలను రాసి ఉత్తీర్ణులైనారు. కానీ ఆ పరీక్షలు ప్రైవేటుగా రాయాలంటే అభ్యర్థి వయస్సు 25 సంవత్సరాలు నిండి ఉండాలనే నిర్బంధం ఉండేది. అందువలన ఇక్కడి యూనివర్సిటీలో ప్రాచ్య భాషల పరీక్షలు నిర్వహిస్తే బాగుంటుందనే తలంపుతో ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఆ విషయంలో అప్పటి సంస్కృత శాఖ అధ్యక్షులు ఆర్యేంద్ర శర్మ గారు, తెలుగు శాఖాధిపతి ఆచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారి సహాయాలు చాలా పేర్కొనదగినవి. చాలా ప్రయత్నాల తరువాత ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఓరియెంటల్ (ప్రాచ్య) పరీక్షలు నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు.మొదటిసారిగా 1955 ఏప్రిల్లో ఎంట్రన్స్, డిప్లొమో ఇన్ ఓరియెంటల్ లెర్నింగ్ (డీపీఓఎల్), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఓరియెంటల్ లెర్నింగ్ (బీఓఎల్) పరీక్షలలో నాతో సహా 21 మంది ఆర్ట్స్ కళాశాల భవనంలో పరీక్షలు రాయటం జరిగింది. మొదట సంస్కృతంలో మాత్రమే పరీక్షలు నిర్వహించి, తరువాత మూడు సంవత్సరాలకు 1958 నుంచి తెలుగు, హిందీ, ఉర్దూ మొదలగు భాషలలో కూడా ఈ పరీక్షలను నిర్వహించారు. తిలక్ రోడ్డులోని ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు కళాశాల (ప్రస్తుతం తెలుగు సారస్వత పరిషత్తు కళాశాల), నల్లకుంటలోని ఆంధ్ర ప్రాచ్య కళాశాల, జియాగూడ అభ్యుదయ కళాశాల, కామారెడ్డి, వేములవాడ, ధర్మపురి, వరంగల్, నల్లగొండ మొదలైన ప్రదేశాలలో ఈ కోర్సులను బోధించే కళాశాలలుండేవి. సీతారాంబాగ్లోని వేదాంతవర్థిని సంస్కృత కళాశాలలో విద్యనభ్యసించిన విద్యార్థులలో చాలా మంది ఉపన్యాసకులుగా, ప్రిన్సిపాళ్ళుగా పనిచేసినారు. ద్రవిడ విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్ ఛాన్స్లర్ రవ్వా శ్రీహరి అక్కడ చదివినవారే. తరువాత కొంతకాలానికి ఓరియెంటల్ ఫ్యాకల్టీ కూడా ఏర్పడింది. 1980 నుంచి ఈ పరీక్షల పేర్లు మార్చి డీపీఓఎల్ను ప్రీడిగ్రీ కోర్సు అని, బీఓఎల్ను బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఓరియెంటల్ లాంగ్వేజెస్ – బీఏ(ఎల్)గా వ్యవహరిస్తున్నారు. తరువాత పీజీ కోర్సు కూడా ఎం.ఏ. (ఎల్) అనే పేరుతో కాలేజీలలో బోధిస్తున్నారు.ఈ విధంగా గత 62 సంవత్సరాలుగా కొన్ని వేల మంది ప్రాచ్య భాషా పట్టభద్రులు తెలంగాణ అంతటా విస్తరించి విభిన్న ఉద్యోగాలలో పనిచేస్తున్నారు. నూరు సంవత్సరాల ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ చరిత్రలో ఇది కూడా ఒక ముఖ్య ఘట్టమే అని చెప్పక తప్పదు.డాక్టర్ కె.ఏ. సింగరాచార్యులు
hyderabad samsthaanamlooni telamgaanalo paatasaalale chala takkuva. samskruta bhashanu nerchukovalante mari kashtam. atuvanti samayamlo hyderabadloni seetarambag nivaasulu sriman sathagopa ramanujacharyulu gaaru tamilanaadulooni sriperumbuduru velli samskrutamlo naalugu saasrtaalu chadivi tirigi vachi tama intivaddane kondariki paataalu cheppadam aarambhinchaaru. taruvaata kontha kaalaaniki oka paatasaala nadapalani sankalpinchi seetarambag devasthaana dharmakartanu adigi paatasaalaku sthalam sampaadinchi daanilo paatasaala aarambhinchinaaru.kontha kaalaaniki en.ke. raavu vanti kondaru pramukhulatho sambandham pettukoni paatasaalaku prabhutva gurtimpunu, graantunu kuudaa sampaadinchadam jarigindi. appudu chala mandi vidyaarthulu jillala nunchi vachi chaduvukunnaru. udyogaalalo cheralante edaina pareeksha pas kaavatam avasaram. appudikkada samskrutamlo etuvanti pareekshalu levu. aandhra praantamlo madrasu, aandhra vishwavidyaalayaalalo siromani, vidwan vanti pareekshalu nirvahinchevaaru. ikkadi nijam kalasala madrasu vishwavidyaalaya pareekshalaku kendramgaa undedi. anduvalana kondaru siromani modalagu pareekshalanu rasi utteernulainaaru. cony aa pareekshalu praivetugaa rayalante abhyarthi vayassu 25 samvatsaraalu nindi undaalane nirbandham undedi. anduvalana ikkadi universitylo prachya bhashala pareekshalu nirvahiste baguntundane talamputho prayatnaalu jarigai. aa vishayamlo appati samskruta saakha adhyakshulu aryendra sharma gaaru, telugu saakhaadhipati aachaarya khandavalli lakshmiranjanam gaari sahaayaalu chala perkonadaginavi. chala prayatnaala taruvaata prabhutvaanni oppinchi usmania vishwavidyaalayamlo oriyental (prachya) pareekshalu nirvahinchaalani nirnayinchaaru.modatisaarigaa 1955 eprillo entrans, diplomo in oriyental lerning (dpol), batchiler af oriyental lerning (bol) pareekshalalo naatho sahaa 21 mandi arts kalasala bhavanamlo pareekshalu rayatam jarigindi. modata samskrutamlo matrame pareekshalu nirvahinchi, taruvaata moodu samvatsaraalaku 1958 nunchi telugu, hindi, urduu modalagu bhaashalalo kuudaa ee pareekshalanu nirvahinchaaru. tilak rodduloni aandhra saarasvata parishattu kalasala (prastutam telugu saarasvata parishattu kalasala), nallakuntaloni aandhra prachya kalasala, jiaguda abhyudaya kalasala, kamareddy, vemulavada, dharmapuri, varangal, nallagonda modalaina pradesaalalo ee korsulanu bodhinche kalasalalundevi. seetaaraambaagloni vedaantavarthini samskruta kalaasaalalo vidyanabhyasinchina vidyaarthulalo chala mandi upanyaasakulugaa, prinsipaallugaa panichesinaaru. dravida vishwavidyaalayam maji vais chanslar ravwa srihari akkada chadivinavare. taruvaata kontakaalaaniki oriyental fackalty kuudaa erpadindi. 1980 nunchi ee pareekshala paerlu marchi dpolnu preedigri korsu ani, bolnu batchiler af oriyental langwages – bae(el)gaa vyavaharistunnaaru. taruvaata pg korsu kuudaa em.e. (el) ane paerutho collagylalo bodhistunnaru.ee vidhamgaa gatha 62 samvatsaraalugaa konni vela mandi prachya bhasha pattabhadrulu telamgaana antataa vistarinchi vibhinna udyogaalalo panichestunnaaru. nooru samvatsaraala usmania vishwavidyaalaya charitralo idhi kuudaa oka mukhya ghattame ani cheppaka tappadu.dactor ke.e. singaraachaaryulu