2005-2016 సంవత్సరాల మధ్య 1.5లక్షల మంది రైతులు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. ఇదే కాలంలో దేశంలో ఆహారోత్పత్తి 1.5 రెట్లు- 365 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 534 మిలియన్ టన్నులకు- పెరిగింది. సమస్యలతో నలిగిపోతూ కూడా సాగు దారులు తమ కర్తవ్యాన్ని తాము సమర్థంగా నిర్వహించారు. మరి దేశం వారికేమిచ్చింది? రైతుల శ్రమకు ప్రతిఫలంగా వారికి న్యాయబద్ధమైన ఆదాయాన్ని సమకూర్చడంలో ఈ దేశ పాలకులు పూర్తిగా విఫలమయ్యారు.రైతులు దేశవ్యాప్తంగా పోరుబాట పడుతున్నారు. తమ న్యాయమైన హక్కులకోసం మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, పంజాబ్ రైతులు ఇటీవల నిర్వహించిన పోరాటాలు దేశ ప్రజలను కలవరపరిచాయి. అన్నదాతల ఆందోళనలు అంతకంతకూ ముమ్మరమవుతూ జాతీయ స్వభావాన్ని సంతరించుకొంటున్నాయి. రైతు లోకంలో అశాంతికి కారణమేమిటి? ఉద్యమించేందుకు వారిని పురిగొల్పుతున్నదేమిటి?రవీంద్ర కుమార్ సమస్యనే చూడండి. హర్యానాలోని రేవారికి చెందిన ఈ బజ్రా (సజ్జల) సాగుదారు ఈ ఏడాది మంచి దిగుబడి సాధించాడు. –20 క్వింటాళ్ళు– సాధించాడు. ప్రభుత్వ సొంత అంచనాల ప్రకారం ఒక క్వింటాల్ సజ్జ ధాన్యం ఉత్పత్తికి అయ్యే వ్యయం రూ.1278. క్వింటాల్ సజ్జలకు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర (ఎమ్ఎస్పీ) రూ.1425. అంటే రెండున్నర ఎకరాల రైతు 20 క్వింటాళ్ళ దిగుబడి సాధిస్తే అతనికి లభించే నికర ఆదాయం రూ.2940 మాత్రమే. ఒక పంట సీజన్లో అహోరాత్రుల కష్ట ఫలితమది. ఈ కొద్ది మొత్తంతో, ఆ బక్క రైతు కనీసం ఆరునెలల పాటు తన కుటుంబ పోషణ ఖర్చులన్నీ భరించగలడని ప్రభుత్వం భావిస్తుంది! రవీంద్ర కుమార్ తాను పండించిన సజ్జలను క్వింటాల్కు కేవలం రూ.1338 ధర మాత్రమే పొందాడు. ఇది ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ఎమ్ఎస్పీ కంటే చాలా తక్కువ. ఉత్పత్తి వ్యయం కన్నా కూడా తక్కువ. అంత కష్టపడీ అధికోత్పత్తి సాధించి కూడా ఆ సజ్జల సాగుదారు రూ.2800 నికర నష్టాన్ని మూటగట్టు కున్నాడు. ఇది రైతు శ్రేయస్సుకు తోడ్పడుతుందా? సమాధానం స్పష్టమే. అసలు అన్నదాత అలా నష్ట బాధితుడు కావడం చాలా అన్యాయం. మరింత ఘోరమైన విషయమేమిటంటే దేశవ్యాప్తంగా అత్యధిక పంటల విషయంలో సాగుదారుల పరిస్థితి రవీంద్ర కుమార్ దురవస్థకు భిన్నంగా లేదు.అనంతపురం జిల్లాలో వేరు సెనగ రైతు లలితమ్మ 31 క్వింటాళ్ల పల్లీలను క్వింటాల్కు రూ.2600 ధరకే విక్రయించవలసి వచ్చింది. వేరుసెనగకు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర రూ.4450. అంటే లలితమ్మకు రూ. 46,159 నికరనష్టం ప్రాప్తించింది. మరి రైతు ఆత్మహత్యలు అత్యధికంగా జరుగుతున్న జిల్లాల్లో అనంతపురం ఒకటిగా ఉండడంలో ఆశ్చర్యమేముంది?రైతు ఉద్యమాలు పేర్కొంటున్న కిసాన్ కీ లూట్ (రైతు దోపిడీ) రెండుస్థాయిల్లో జరుగుతోంది. చాలా పంటల విషయంలో, ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర సైతం సాగుదారుకు లభించడమే లేదు. ప్రస్తుత సీజన్లో ఎమ్ఎస్పీకి, రైతుకు లభించిన వాస్తవ ధరకు మధ్య వున్న వ్యత్యాసం వల్ల దేశవ్యాప్తంగా రైతులు రూ. 36,000 కోట్లు నష్టపోయినట్టు అంచనా. మరో స్థాయిలో, రైతులు కనీస మద్దతు ధర పొందినప్పటికీ, తద్వారా సమకూరుతున్న ఆదాయం, కుటుంబ పోషణకు ఏ మాత్రం సరిపోయేదిగా ఉండడం లేదు. ఈ కఠోర వాస్తవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని రైతులకు ఉత్పత్తి వ్యయం కంటే బాగా అధికంగా ఉండే కనీస మద్దతు ధర లభించేలా తప్పనిసరిగా చర్యలు తీసుకోవాలి. ఉత్పాదక వ్యయానికి అదనంగా 50 శాతాన్ని కలిపి కనీస మద్దతు ధర నిర్ణయించాలని 2006లో జాతీయ రైతుల కమిషన్ సిఫారసు చేసింది. ఈ సిఫారసుతో ఏకీభవిస్తూ, ఆ మేరకు రైతులకు ఎమ్ఎస్పీ తప్పక సమకూరుస్తామని నరేంద్ర మోదీ 2014 సార్వత్రక ఎన్నికలలో పదే పదే హామీ ఇచ్చారు. భారతీయ జనతా పార్టీ తన ఎన్నికల మ్యానిఫెస్టోలో ఈ హామీకి అగ్ర ప్రాధాన్యమిచ్చింది. అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత ఈ హామీ అమలును మోదీ పూర్తిగా ఉపేక్షించారు. మరింత శోచనీయమైన విషయమేమిటంటే ప్రస్తుత సీజన్లో సాగుచేసే 14 పంటల్లో ఏడు పంటలకు ఎమ్ఎస్పీని, ఉత్పాదక వ్యయం కంటే కూడా తక్కువగా నిర్ణయించారు. వరి, జొన్న, సోయా బీన్ మొదలైన పంటల విషయంలో ఉత్పత్తి వ్యయం, ఎమ్ఎస్పీకి మధ్య తేడా కేవలం 2 నుంచి 4 శాతం మేరకు మాత్రమే వున్నది. గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా ఎమ్ఎస్పీ నిర్ణయం ఇలాగే జరుగుతుందనేది ఈ సందర్భంగా తప్పక గుర్తుచేయవలసి వున్నది.ఈ వంచన రైతులను బాగా కృంగదీసింది. ఎన్నికల హామీకి, అమలవుతున్న ఎమ్ఎస్పీకి మధ్య వున్న అగాధంలోకి రైతులు దయనీయంగా జారిపోయారు. వారిని ఆ అగాధం నుంచి రక్షించే వారెవ్వరు? అనంతపురం జిల్లా రైతు లలితమ్మకు ఉత్పత్తి ఖర్చులకు అదనంగా 50 శాతం కలిపిన ఎమ్ఎస్పీని ఇచ్చి వున్నట్టయితే ఆమెకు క్వింటాల్కు రూ. 6134 ధర లభించి వుండేది. న్యాయమైన ధరకు, వాస్తవ ధరకు మధ్య వున్న తేడా ఆమె కోల్పోయిన ఆదాయాన్ని తెలుపుతుంది. లలితమ్మ తాను పండించిన 31 క్వింటాళ్ళ పల్లీలకు గాను, పాలకుల వాగ్దాన భంగం మూలంగా రూ. 1,09,554 ఆదాయాన్ని కోల్పొయింది. ఈ దేశంలో రైతులకు జరుగుతున్న అన్యాయానికి, ఈ ఆదాయ నష్టం, ఆ నష్టం సంభవించిన తీరు పూర్తిగా అద్దం పడుతున్నాయి. హామీపడిన ఎమ్ఎస్పీ, రైతులకు వాస్తవంగా లభిస్తున్న ధరకు మధ్యవున్న తేడా ఆధారంగా భారతీయ రైతులు కేవలం ఒక్క సీజన్లోనే రెండు లక్షల కోట్ల రూపాయలకు పైగా ఆదాయాన్ని కోల్పోతున్నారని అంచనా. ఈ రెండు లక్షల కోట్ల రూపాయలు దేశానికి రైతులు సమకూరుస్తున్న సబ్సిడీ అనడంలో అతిశయోక్తి ఏ మాత్రం లేదు. ఏటా దారిద్ర్యరేఖకు దిగువ స్థాయి లేదా ప్రతికూల ఆదాయాన్ని మాత్రమే పొందుతూ దేశానికి ఇంత పెద్ద మొత్తంలో సబ్సిడీని తాము ఇంకెంతకాలం సమకూర్చాలని ఇప్పుడు రైతులు ప్రశ్నిస్తున్నారు. సమాజంలో మరే వర్గం వారికంటే రైతులే దేశం పట్ల తమ కర్తవ్యాన్ని నిస్వార్థంగా నిర్వర్తిస్తున్నారన్న వాస్తవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొంటే వారి ప్రశ్న మరింత తీవ్రమైనదని మనకు అర్థమవుతుంది. కష్టాల్ నష్టాల్ రానీ పోనీ వారు తమ విధ్యుక్త ధర్మాన్ని చిత్తశుద్ధితో నిర్వర్తిస్తున్నారు. 2005–06 నుంచి 2015–16 సంవత్సరాల మధ్య 1.5 లక్షల మంది రైతులు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. ఇదే కాలంలో ఆహార ధాన్యాలు, కూరగాయలు, పండ్లతో సహా దేశంలో ఆహారోత్పత్తి 1.5 రెట్లు– 365 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 534 మిలియన్ టన్నులకు– పెరిగింది. సమస్యలతో నలిగిపోతూ కూడా సాగుదారులు తమ కర్తవ్యాన్ని తాము సమర్థంగా నిర్వహించారు. మరి దేశం వారికేమిచ్చింది? రైతుల శ్రమకు ప్రతిఫలంగా వారికి న్యాయబద్ధమైన ఆదాయాన్ని సమకూర్చడంలో ఈ దేశ పాలకులు పూర్తిగా విఫలమయ్యారు.ఎందుకిలా జరుగుతోంది? ఏటికి ఏటా వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ధరల విషయంలో దూరదృష్టితో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం జరగడం లేదు. రైతుల శ్రేయస్సు విషయంలో ఎవరూ నైతిక బాధ్యత చూపడం లేదు. ఫలితంగానే ఏ పంటకూ గిట్టుబాటు ధర లభించడం లేదు. రైతుల ఆదాయాలు తగ్గిపోతున్నాయి. పంటలసాగుకు అయ్యే ప్రాథమిక ఖర్చుల కోసం కూడా రైతులు రుణాలు తీసుకోవడం అనివార్యమైపోయింది. ఆరుగాలమూ శ్రమించి పండించిన పంటకు సరైన ధర లభించకపోవడంతో, సేద్యం నిమిత్తం చేసిన రుణాలు తీరడం లేదు. పైగా పెరిగిపోతున్నాయి. గత్యంతరం లేని పరిస్థితుల వల్లే అన్నదాతలు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆత్మహత్యకు పాల్పడిన రైతుల సంఖ్య లక్షకు పైగా ఉండగా అందుకు 100 రెట్లు అధిక సంఖ్యలో రైతులు అతి నీచమైన అవమానాలకు గురవుతున్నారు. రైతుల పరిస్థితి ఆర్థికంగా భరింపరానిది. ఈ పరిస్థితికి పాలకులదే బాధ్యత కాగా అన్నదాతలు అటువంటి దుర్గతి పాలు కావడం ఒక నైతిక దురాగతం. ఇందుకు సమాజమే బాధ్యత వహించాలి.పంట రుణాలను మాఫీ చేయాలని రైతులు అడిగినప్పుడు ప్రభుత్వ విధానాల వైఫల్యం వల్ల సంచితమయిన రుణాన్ని మాఫీ చేయమని అడుగుతున్నారన్న వాస్తవాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. నిజానికి అది దేశమే రైతులకు చెల్లించవలసిన రుణం. రైతులు దేశానికి చెల్లించవలసిన రుణం కానేకాదు. వ్యవసాయ రంగంలో నెలకొనివున్న దుస్థితిని తొలగించడానికి, రైతుల ఆత్మహత్యలను నివారించడానికి గాను కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తక్షణమే ఒక బృహత్ రుణ ఉపశమన ప్యాకేజీని ఇవ్వవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. దీనికి తోడు రైతులు చాలా కాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్న విధంగా సంస్థాగత రుణ విధానాన్ని సంస్కరించాలి. అప్పుల ఊబిలోకి దిగజారిపోకుండా రైతులను రక్షించడానికి గాను రైతుల రుణ ఉపశమన కమిషన్ను ఏర్పాటుచేయాలి. మరింత ముఖ్యమైన విషయమేమిటంటే రైతులు ఏటా ఒక కనీస ఆదాయాన్ని పొందేందుకు పటిష్ఠ చర్యలు చేపట్టాలి. ప్రతి రైతు కుటుంబమూ హుందాగా జీవించడానికి ఒక స్థిరమైన కనీస ఆదాయం ఉండడం తప్పనిసరి. మరి ఇది సాధ్యం కావాలంటే వారి పంట దిగుబడులకు న్యాయమైన ధర లభించేలా చూడవలసి వున్నది. అందుకే తమకు గిట్టుబాటు ధరలు తప్పక లభించే విధంగా ఒక చట్టాన్ని తీసుకురావాలని రైతులు చాలాకాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ప్రతిపాదిత చట్టం ప్రకారం ప్రభుత్వం ఈ క్రింద సూచించిన చర్యలు చేపట్టవలసి వుంటుంది: (అ) వ్యవసాయ ఉత్పాదక వ్యయాల అంచనాలను మెరుగుపరచాలి. అన్ని వ్యవసాయక సరుకులకు కనీస మద్దతు ధరను ప్రకటించాలి. ఉత్పాదక వ్యయంపై కనీసం యాభై శాతం అధికంగా ఎమ్ఎస్పీని ప్రకటించాలి. (ఆ) అన్ని మార్కెట్లలోను పంటల వేలం కనీస ధర ఎమ్ఎస్పీతో ప్రారంభమయ్యేలా పటిష్ఠ చర్యలు తీసుకోవాలి. తద్వారా రైతులు అందరికీ విధిగా ఎమ్ఎస్పీ సమకూరేందుకు భరోసా కల్పించాలి. మరీ ముఖ్యంగా ఎమ్ఎస్పీ కంటే తక్కువ ధరకు పంట దిగుబడులను కొనుగోలు చేయడాన్ని చట్ట విరుద్ధంగా ప్రకటించాలి. అన్ని వ్యవసాయక దిగుబడులను సకాలంలో సేకరించాలి. ధరలు పడిపోతున్నప్పుడు మార్కెట్ సమర్థంగా జోక్యం చేసుకొనేందుకు చర్యలు చేపట్టాలి. మార్కెట్లో రైతులకు ఎమ్ఎస్పీ లభించనప్పుడు రైతులకు నష్టపరిహారం ఇవ్వాలి. (ఇ) ఉత్పాదక వ్యయాలను తగ్గించేందుకు పటిష్ఠ చర్యలు చేపట్టాలి. స్వతంత్ర రైతుల ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలను పటిష్ఠం చేయాలి. వాటికి ఆర్థికంగా కూడా మద్దతునివ్వాలి. తద్వారా రైతులు తమ ఉత్పత్తులకు లభించే ధరలో మెరుగైన వాటా పొందే వెసులుబాటు కల్పించాలి.నేషనల్ ఫార్మర్స్ కమిషన్, రమేష్ చంద్ కమిటీ మొదలైన ప్రపభుత్వ కమిషన్లు చేసిన సిఫారసులనే ఈ డిమాండ్లు పునరుద్ఘాటిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ ఖర్చులు, ధరల కమిషన్ తన 2017–18 నివేదికలో కనీస మద్దతు ధరకు విక్రయించే హక్కును రైతులకు కల్పిస్తూ ఒక చట్టాన్ని తీసుకురావాలని సిఫారసు చేసింది. ఇటువంటి చట్టం రైతులకు తమ ఆర్థిక భద్రత విషయమై భరోసా కల్పిస్తుందని ఆ కమిషన్ పేర్కొంది. రైతులకు న్యాయబద్ధమైన ఆదాయాన్ని సమకూర్చే విషయమై దేశం తన దృష్టిని కేంద్రీకరించాల్సిన సమయం ఆసన్నమయింది. రుణ భారం నుంచి ఉపశమనం, గిట్టుబాటు ధరలు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేయడంలో రైతులు తమకు న్యాయంగా రావాల్సిన వాటినే కోరుతున్నారనే వాస్తవాన్ని గుర్తించాలి. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ సుస్థిరంగా అబివృద్ధి బాటలో సాగిపోవాలంటే రైతు కుటుంబాలన్నిటికీ ఒక కనీస ఆదాయం విషయంలో పూర్తి భరోసా వుండాలి. మరి ఈ మేలు మార్పులకు దేశ ఆర్థికవ్యవస్థ ప్రాథమ్యాలను సత్వరమే పునర్ నిర్ణయించుకోవాలి.విస్సా కిరణ్కుమార్రైతు స్వరాజ్య వేదికరైతులు దేశవ్యాప్తంగా పోరుబాట పడుతున్నారు. తమ న్యాయమైన హక్కులకోసం మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, పంజాబ్ రైతులు ఇటీవల నిర్వహించిన పోరాటాలు దేశ ప్రజలను కలవరపరిచాయి. అన్నదాతల ఆందోళనలు అంతకంతకూ ముమ్మరమవుతూ జాతీయ స్వభావాన్ని సంతరించుకొంటున్నాయి. రైతు లోకంలో అశాంతికి కారణమేమిటి? ఉద్యమించేందుకు వారిని పురిగొల్పుతున్నదేమిటి?రవీంద్ర కుమార్ సమస్యనే చూడండి. హర్యానాలోని రేవారికి చెందిన ఈ బజ్రా (సజ్జల) సాగుదారు ఈ ఏడాది మంచి దిగుబడి సాధించాడు. –20 క్వింటాళ్ళు– సాధించాడు. ప్రభుత్వ సొంత అంచనాల ప్రకారం ఒక క్వింటాల్ సజ్జ ధాన్యం ఉత్పత్తికి అయ్యే వ్యయం రూ.1278. క్వింటాల్ సజ్జలకు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర (ఎమ్ఎస్పీ) రూ.1425. అంటే రెండున్నర ఎకరాల రైతు 20 క్వింటాళ్ళ దిగుబడి సాధిస్తే అతనికి లభించే నికర ఆదాయం రూ.2940 మాత్రమే. ఒక పంట సీజన్లో అహోరాత్రుల కష్ట ఫలితమది. ఈ కొద్ది మొత్తంతో, ఆ బక్క రైతు కనీసం ఆరునెలల పాటు తన కుటుంబ పోషణ ఖర్చులన్నీ భరించగలడని ప్రభుత్వం భావిస్తుంది! రవీంద్ర కుమార్ తాను పండించిన సజ్జలను క్వింటాల్కు కేవలం రూ.1338 ధర మాత్రమే పొందాడు. ఇది ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ఎమ్ఎస్పీ కంటే చాలా తక్కువ. ఉత్పత్తి వ్యయం కన్నా కూడా తక్కువ. అంత కష్టపడీ అధికోత్పత్తి సాధించి కూడా ఆ సజ్జల సాగుదారు రూ.2800 నికర నష్టాన్ని మూటగట్టు కున్నాడు. ఇది రైతు శ్రేయస్సుకు తోడ్పడుతుందా? సమాధానం స్పష్టమే. అసలు అన్నదాత అలా నష్ట బాధితుడు కావడం చాలా అన్యాయం. మరింత ఘోరమైన విషయమేమిటంటే దేశవ్యాప్తంగా అత్యధిక పంటల విషయంలో సాగుదారుల పరిస్థితి రవీంద్ర కుమార్ దురవస్థకు భిన్నంగా లేదు.అనంతపురం జిల్లాలో వేరు సెనగ రైతు లలితమ్మ 31 క్వింటాళ్ల పల్లీలను క్వింటాల్కు రూ.2600 ధరకే విక్రయించవలసి వచ్చింది. వేరుసెనగకు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర రూ.4450. అంటే లలితమ్మకు రూ. 46,159 నికరనష్టం ప్రాప్తించింది. మరి రైతు ఆత్మహత్యలు అత్యధికంగా జరుగుతున్న జిల్లాల్లో అనంతపురం ఒకటిగా ఉండడంలో ఆశ్చర్యమేముంది?రైతు ఉద్యమాలు పేర్కొంటున్న కిసాన్ కీ లూట్ (రైతు దోపిడీ) రెండుస్థాయిల్లో జరుగుతోంది. చాలా పంటల విషయంలో, ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర సైతం సాగుదారుకు లభించడమే లేదు. ప్రస్తుత సీజన్లో ఎమ్ఎస్పీకి, రైతుకు లభించిన వాస్తవ ధరకు మధ్య వున్న వ్యత్యాసం వల్ల దేశవ్యాప్తంగా రైతులు రూ. 36,000 కోట్లు నష్టపోయినట్టు అంచనా. మరో స్థాయిలో, రైతులు కనీస మద్దతు ధర పొందినప్పటికీ, తద్వారా సమకూరుతున్న ఆదాయం, కుటుంబ పోషణకు ఏ మాత్రం సరిపోయేదిగా ఉండడం లేదు. ఈ కఠోర వాస్తవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని రైతులకు ఉత్పత్తి వ్యయం కంటే బాగా అధికంగా ఉండే కనీస మద్దతు ధర లభించేలా తప్పనిసరిగా చర్యలు తీసుకోవాలి. ఉత్పాదక వ్యయానికి అదనంగా 50 శాతాన్ని కలిపి కనీస మద్దతు ధర నిర్ణయించాలని 2006లో జాతీయ రైతుల కమిషన్ సిఫారసు చేసింది. ఈ సిఫారసుతో ఏకీభవిస్తూ, ఆ మేరకు రైతులకు ఎమ్ఎస్పీ తప్పక సమకూరుస్తామని నరేంద్ర మోదీ 2014 సార్వత్రక ఎన్నికలలో పదే పదే హామీ ఇచ్చారు. భారతీయ జనతా పార్టీ తన ఎన్నికల మ్యానిఫెస్టోలో ఈ హామీకి అగ్ర ప్రాధాన్యమిచ్చింది. అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత ఈ హామీ అమలును మోదీ పూర్తిగా ఉపేక్షించారు. మరింత శోచనీయమైన విషయమేమిటంటే ప్రస్తుత సీజన్లో సాగుచేసే 14 పంటల్లో ఏడు పంటలకు ఎమ్ఎస్పీని, ఉత్పాదక వ్యయం కంటే కూడా తక్కువగా నిర్ణయించారు. వరి, జొన్న, సోయా బీన్ మొదలైన పంటల విషయంలో ఉత్పత్తి వ్యయం, ఎమ్ఎస్పీకి మధ్య తేడా కేవలం 2 నుంచి 4 శాతం మేరకు మాత్రమే వున్నది. గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా ఎమ్ఎస్పీ నిర్ణయం ఇలాగే జరుగుతుందనేది ఈ సందర్భంగా తప్పక గుర్తుచేయవలసి వున్నది.ఈ వంచన రైతులను బాగా కృంగదీసింది. ఎన్నికల హామీకి, అమలవుతున్న ఎమ్ఎస్పీకి మధ్య వున్న అగాధంలోకి రైతులు దయనీయంగా జారిపోయారు. వారిని ఆ అగాధం నుంచి రక్షించే వారెవ్వరు? అనంతపురం జిల్లా రైతు లలితమ్మకు ఉత్పత్తి ఖర్చులకు అదనంగా 50 శాతం కలిపిన ఎమ్ఎస్పీని ఇచ్చి వున్నట్టయితే ఆమెకు క్వింటాల్కు రూ. 6134 ధర లభించి వుండేది. న్యాయమైన ధరకు, వాస్తవ ధరకు మధ్య వున్న తేడా ఆమె కోల్పోయిన ఆదాయాన్ని తెలుపుతుంది. లలితమ్మ తాను పండించిన 31 క్వింటాళ్ళ పల్లీలకు గాను, పాలకుల వాగ్దాన భంగం మూలంగా రూ. 1,09,554 ఆదాయాన్ని కోల్పొయింది. ఈ దేశంలో రైతులకు జరుగుతున్న అన్యాయానికి, ఈ ఆదాయ నష్టం, ఆ నష్టం సంభవించిన తీరు పూర్తిగా అద్దం పడుతున్నాయి. హామీపడిన ఎమ్ఎస్పీ, రైతులకు వాస్తవంగా లభిస్తున్న ధరకు మధ్యవున్న తేడా ఆధారంగా భారతీయ రైతులు కేవలం ఒక్క సీజన్లోనే రెండు లక్షల కోట్ల రూపాయలకు పైగా ఆదాయాన్ని కోల్పోతున్నారని అంచనా. ఈ రెండు లక్షల కోట్ల రూపాయలు దేశానికి రైతులు సమకూరుస్తున్న సబ్సిడీ అనడంలో అతిశయోక్తి ఏ మాత్రం లేదు. ఏటా దారిద్ర్యరేఖకు దిగువ స్థాయి లేదా ప్రతికూల ఆదాయాన్ని మాత్రమే పొందుతూ దేశానికి ఇంత పెద్ద మొత్తంలో సబ్సిడీని తాము ఇంకెంతకాలం సమకూర్చాలని ఇప్పుడు రైతులు ప్రశ్నిస్తున్నారు. సమాజంలో మరే వర్గం వారికంటే రైతులే దేశం పట్ల తమ కర్తవ్యాన్ని నిస్వార్థంగా నిర్వర్తిస్తున్నారన్న వాస్తవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొంటే వారి ప్రశ్న మరింత తీవ్రమైనదని మనకు అర్థమవుతుంది. కష్టాల్ నష్టాల్ రానీ పోనీ వారు తమ విధ్యుక్త ధర్మాన్ని చిత్తశుద్ధితో నిర్వర్తిస్తున్నారు. 2005–06 నుంచి 2015–16 సంవత్సరాల మధ్య 1.5 లక్షల మంది రైతులు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. ఇదే కాలంలో ఆహార ధాన్యాలు, కూరగాయలు, పండ్లతో సహా దేశంలో ఆహారోత్పత్తి 1.5 రెట్లు– 365 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 534 మిలియన్ టన్నులకు– పెరిగింది. సమస్యలతో నలిగిపోతూ కూడా సాగుదారులు తమ కర్తవ్యాన్ని తాము సమర్థంగా నిర్వహించారు. మరి దేశం వారికేమిచ్చింది? రైతుల శ్రమకు ప్రతిఫలంగా వారికి న్యాయబద్ధమైన ఆదాయాన్ని సమకూర్చడంలో ఈ దేశ పాలకులు పూర్తిగా విఫలమయ్యారు.ఎందుకిలా జరుగుతోంది? ఏటికి ఏటా వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ధరల విషయంలో దూరదృష్టితో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం జరగడం లేదు. రైతుల శ్రేయస్సు విషయంలో ఎవరూ నైతిక బాధ్యత చూపడం లేదు. ఫలితంగానే ఏ పంటకూ గిట్టుబాటు ధర లభించడం లేదు. రైతుల ఆదాయాలు తగ్గిపోతున్నాయి. పంటలసాగుకు అయ్యే ప్రాథమిక ఖర్చుల కోసం కూడా రైతులు రుణాలు తీసుకోవడం అనివార్యమైపోయింది. ఆరుగాలమూ శ్రమించి పండించిన పంటకు సరైన ధర లభించకపోవడంతో, సేద్యం నిమిత్తం చేసిన రుణాలు తీరడం లేదు. పైగా పెరిగిపోతున్నాయి. గత్యంతరం లేని పరిస్థితుల వల్లే అన్నదాతలు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆత్మహత్యకు పాల్పడిన రైతుల సంఖ్య లక్షకు పైగా ఉండగా అందుకు 100 రెట్లు అధిక సంఖ్యలో రైతులు అతి నీచమైన అవమానాలకు గురవుతున్నారు. రైతుల పరిస్థితి ఆర్థికంగా భరింపరానిది. ఈ పరిస్థితికి పాలకులదే బాధ్యత కాగా అన్నదాతలు అటువంటి దుర్గతి పాలు కావడం ఒక నైతిక దురాగతం. ఇందుకు సమాజమే బాధ్యత వహించాలి.పంట రుణాలను మాఫీ చేయాలని రైతులు అడిగినప్పుడు ప్రభుత్వ విధానాల వైఫల్యం వల్ల సంచితమయిన రుణాన్ని మాఫీ చేయమని అడుగుతున్నారన్న వాస్తవాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. నిజానికి అది దేశమే రైతులకు చెల్లించవలసిన రుణం. రైతులు దేశానికి చెల్లించవలసిన రుణం కానేకాదు. వ్యవసాయ రంగంలో నెలకొనివున్న దుస్థితిని తొలగించడానికి, రైతుల ఆత్మహత్యలను నివారించడానికి గాను కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తక్షణమే ఒక బృహత్ రుణ ఉపశమన ప్యాకేజీని ఇవ్వవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. దీనికి తోడు రైతులు చాలా కాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్న విధంగా సంస్థాగత రుణ విధానాన్ని సంస్కరించాలి. అప్పుల ఊబిలోకి దిగజారిపోకుండా రైతులను రక్షించడానికి గాను రైతుల రుణ ఉపశమన కమిషన్ను ఏర్పాటుచేయాలి. మరింత ముఖ్యమైన విషయమేమిటంటే రైతులు ఏటా ఒక కనీస ఆదాయాన్ని పొందేందుకు పటిష్ఠ చర్యలు చేపట్టాలి. ప్రతి రైతు కుటుంబమూ హుందాగా జీవించడానికి ఒక స్థిరమైన కనీస ఆదాయం ఉండడం తప్పనిసరి. మరి ఇది సాధ్యం కావాలంటే వారి పంట దిగుబడులకు న్యాయమైన ధర లభించేలా చూడవలసి వున్నది. అందుకే తమకు గిట్టుబాటు ధరలు తప్పక లభించే విధంగా ఒక చట్టాన్ని తీసుకురావాలని రైతులు చాలాకాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ప్రతిపాదిత చట్టం ప్రకారం ప్రభుత్వం ఈ క్రింద సూచించిన చర్యలు చేపట్టవలసి వుంటుంది: (అ) వ్యవసాయ ఉత్పాదక వ్యయాల అంచనాలను మెరుగుపరచాలి. అన్ని వ్యవసాయక సరుకులకు కనీస మద్దతు ధరను ప్రకటించాలి. ఉత్పాదక వ్యయంపై కనీసం యాభై శాతం అధికంగా ఎమ్ఎస్పీని ప్రకటించాలి. (ఆ) అన్ని మార్కెట్లలోను పంటల వేలం కనీస ధర ఎమ్ఎస్పీతో ప్రారంభమయ్యేలా పటిష్ఠ చర్యలు తీసుకోవాలి. తద్వారా రైతులు అందరికీ విధిగా ఎమ్ఎస్పీ సమకూరేందుకు భరోసా కల్పించాలి. మరీ ముఖ్యంగా ఎమ్ఎస్పీ కంటే తక్కువ ధరకు పంట దిగుబడులను కొనుగోలు చేయడాన్ని చట్ట విరుద్ధంగా ప్రకటించాలి. అన్ని వ్యవసాయక దిగుబడులను సకాలంలో సేకరించాలి. ధరలు పడిపోతున్నప్పుడు మార్కెట్ సమర్థంగా జోక్యం చేసుకొనేందుకు చర్యలు చేపట్టాలి. మార్కెట్లో రైతులకు ఎమ్ఎస్పీ లభించనప్పుడు రైతులకు నష్టపరిహారం ఇవ్వాలి. (ఇ) ఉత్పాదక వ్యయాలను తగ్గించేందుకు పటిష్ఠ చర్యలు చేపట్టాలి. స్వతంత్ర రైతుల ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలను పటిష్ఠం చేయాలి. వాటికి ఆర్థికంగా కూడా మద్దతునివ్వాలి. తద్వారా రైతులు తమ ఉత్పత్తులకు లభించే ధరలో మెరుగైన వాటా పొందే వెసులుబాటు కల్పించాలి.నేషనల్ ఫార్మర్స్ కమిషన్, రమేష్ చంద్ కమిటీ మొదలైన ప్రపభుత్వ కమిషన్లు చేసిన సిఫారసులనే ఈ డిమాండ్లు పునరుద్ఘాటిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ ఖర్చులు, ధరల కమిషన్ తన 2017–18 నివేదికలో కనీస మద్దతు ధరకు విక్రయించే హక్కును రైతులకు కల్పిస్తూ ఒక చట్టాన్ని తీసుకురావాలని సిఫారసు చేసింది. ఇటువంటి చట్టం రైతులకు తమ ఆర్థిక భద్రత విషయమై భరోసా కల్పిస్తుందని ఆ కమిషన్ పేర్కొంది. రైతులకు న్యాయబద్ధమైన ఆదాయాన్ని సమకూర్చే విషయమై దేశం తన దృష్టిని కేంద్రీకరించాల్సిన సమయం ఆసన్నమయింది. రుణ భారం నుంచి ఉపశమనం, గిట్టుబాటు ధరలు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేయడంలో రైతులు తమకు న్యాయంగా రావాల్సిన వాటినే కోరుతున్నారనే వాస్తవాన్ని గుర్తించాలి. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ సుస్థిరంగా అబివృద్ధి బాటలో సాగిపోవాలంటే రైతు కుటుంబాలన్నిటికీ ఒక కనీస ఆదాయం విషయంలో పూర్తి భరోసా వుండాలి. మరి ఈ మేలు మార్పులకు దేశ ఆర్థికవ్యవస్థ ప్రాథమ్యాలను సత్వరమే పునర్ నిర్ణయించుకోవాలి.విస్సా కిరణ్కుమార్రైతు స్వరాజ్య వేదిక
2005-2016 samvatsaraala madhya 1.5lakshala mandi raitulu aatmahatya chesukunnaru. ide kaalamlo desamlo aahaarotpatti 1.5 retlu- 365 millian tannula nunchi 534 millian tannulaku- perigindi. samasyalatho naligipotu kuudaa saagu daarulu tama kartavyaanni taamu samarthamgaa nirvahinchaaru. mari desham vaarikemichindi? raitula shramaku pratiphalamgaa vaariki nyaayabaddhamaina aadaayaanni samakuurchadamlo ee desha paalakulu puurtigaa viphalamayyaru.raitulu desavyaaptamgaa porubata padutunnaru. tama nyaayamaina hakkulakosam maharashtra, madhyapradesh, rajasthan, telamgaana, tamilanadu, panjab raitulu iteevala nirvahinchina poraataalu desha prajalanu kalavaraparichaayi. annadaatala aandolanalu antakantakuu mummaramavutuu jaateeya swabhaavaanni santarinchukontunnaayi. raitu lokamlo asaantiki kaaranamemiti? udyaminchenduku vaarini purigolputunnademi?ravindra kumar samasyane chudandi. haryaanaaloni revaariki chendina ee bajra (sajjala) saagudaaru ee edaadi manchi digubadi saadhinchaadu. –20 kvintaallu– saadhinchaadu. prabhutva sonta anchanaala prakaaram oka quintal sajja dhaanyam utpattiki ayye vyayam roo.1278. quintal sajjalaku prabhutvam prakatinchina kaneesa maddatu dhara (amsp) roo.1425. ante rendunnara ekaraala raitu 20 kvintaalla digubadi saadhisthe ataniki labhinche nikara aadaayam roo.2940 matrame. oka panta seejanlo ahoratrula kashta phalitamadi. ee koddi mottamto, aa bakka raitu kaneesam aarunelala paatu tana kutumba poshana kharchulanni bharinchagaladani prabhutvam bhaavistundi! ravindra kumar taanu pandinchina sajjalanu kvintaalku kevalam roo.1338 dhara matrame pondaadu. idhi prabhutvam prakatinchina amsp kante chala takkuva. utpatti vyayam kanna kuudaa takkuva. anta kashtapadi adhikotpatti saadhinchi kuudaa aa sajjala saagudaaru roo.2800 nikara nashtaanni mootagattu kunnadu. idhi raitu shreyassuku todpadutunda? samadhanam spashtame. asalu annadaata alaa nashta badhithudu kaavadam chala anyayam. marinta ghoramaina vishayamemitante desavyaaptamgaa atyadhika pantala vishayamlo saagudaarula paristhiti ravindra kumar duravasthaku bhinnamgaa ledu.anantapuram jillaalo vaeru senaga raitu lalitamma 31 kvintaalla palleelanu kvintaalku roo.2600 dharake vikrayinchavalasi vachindi. verusenagaku prabhutvam prakatinchina kaneesa maddatu dhara roo.4450. ante lalitammaku roo. 46,159 nikaranashtam praaptinchindi. mari raitu aatmahatyalu atyadhikamgaa jarugutunna jillaallo anantapuram okatigaa undadamlo aascharyamemundi?raitu udyamaalu perkontunna kisan kee loot (raitu dopidi) rendusthaayillo jarugutondi. chala pantala vishayamlo, prabhutvam prakatinchina kaneesa maddatu dhara saitam saagudaaruku labhinchadame ledu. prastuta seejanlo emspeeki, raituku labhinchina vaastava dharaku madhya vunna vyatyaasam valla desavyaaptamgaa raitulu roo. 36,000 kotlu nashtapoyinattu anchana. maro sthaayilo, raitulu kaneesa maddatu dhara pondinappatikii, tadwara samakuurutunna aadaayam, kutumba poshanaku e maatram saripoyedigaa undadam ledu. ee kathora vaastavaanni drushtilo unchukoni raitulaku utpatti vyayam kante baga adhikamgaa unde kaneesa maddatu dhara labhinchela tappanisarigaa charyalu teesukovali. utpaadaka vyayaaniki adanamgaa 50 saataanni kalipi kaneesa maddatu dhara nirnayinchaalani 2006loo jaateeya raitula kamishan sifaarasu chesindi. ee siphaarasutho ekibhavistu, aa meraku raitulaku amsp tappaka samakuurustaamani narendra modii 2014 saarvatraka ennikalalo pade pade haami icharu. bhaarateeya janata party tana ennikala manifestolo ee haameeki agra praadhaanyamichindi. adhikaaramloki vachina taruvaata ee haami amalunu modii puurtigaa upekshinchaaru. marinta sochaneeyamaina vishayamemitante prastuta seejanlo saguchese 14 pantallo edu pantalaku emspni, utpaadaka vyayam kante kuudaa takkuvagaa nirnayinchaaru. vari, jonna, soya bean modalaina pantala vishayamlo utpatti vyayam, emspeeki madhya teda kevalam 2 nunchi 4 saatam meraku matrame vunnadi. gatha naalugu samvatsaraalugaa amsp nirnayam ilaage jarugutundanedi ee sandarbhamgaa tappaka gurtucheyavalasi vunnadi.ee vanchana raitulanu baga krungadeesindi. ennikala haameeki, amalavutunna emspeeki madhya vunna agaadhamloki raitulu dayaneeyamgaa jaaripoyaaru. vaarini aa agaadham nunchi rakshinche vaarevvaru? anantapuram jilla raitu lalitammaku utpatti kharchulaku adanamgaa 50 saatam kalipina emspni ichi vunnattayithe aameku kvintaalku roo. 6134 dhara labhinchi vundedi. nyaayamaina dharaku, vaastava dharaku madhya vunna teda aame kolpoina aadaayaanni teluputundi. lalitamma taanu pandinchina 31 kvintaalla palleelaku gaanu, paalakula vaagdaana bhangam moolamgaa roo. 1,09,554 aadaayaanni kolpoindi. ee desamlo raitulaku jarugutunna anyaayaaniki, ee aadaaya nashtam, aa nashtam sambhavinchina teeru puurtigaa addam padutunnaayi. haameepadina amsp, raitulaku vaastavamgaa labhistunna dharaku madhyavunna teda aadhaaramgaa bhaarateeya raitulu kevalam okka seejanlone rendu lakshala kotla roopaayalaku paiga aadaayaanni kolpotunnarani anchana. ee rendu lakshala kotla roopaayalu deshaniki raitulu samakuurustunna subsidy anadamlo atisayokti e maatram ledu. eta daaridryarekhaku diguva sthaayi leda pratikuula aadaayaanni matrame pondutuu deshaniki inta pedda mottamlo subsidiini taamu inkentakaalam samakuurchaalani ippudu raitulu prasnistunnaaru. samaajamlo mare vargam vaarikante raitule desham patla tama kartavyaanni niswaarthamgaa nirvartistunnaarana vaastavaanni drushtilo unchukonte vaari prasna marinta teevramainadani manaku ardhamavutundi. kashtal nashtal raanii ponee vaaru tama vidhyukta dharmanni chittasuddhito nirvartistunnaaru. 2005–06 nunchi 2015–16 samvatsaraala madhya 1.5 lakshala mandi raitulu aatmahatya chesukunnaru. ide kaalamlo aahaara dhaanyaalu, kuuragaayalu, pandlatho sahaa desamlo aahaarotpatti 1.5 retlu– 365 millian tannula nunchi 534 millian tannulaku– perigindi. samasyalatho naligipotu kuudaa saagudaarulu tama kartavyaanni taamu samarthamgaa nirvahinchaaru. mari desham vaarikemichindi? raitula shramaku pratiphalamgaa vaariki nyaayabaddhamaina aadaayaanni samakuurchadamlo ee desha paalakulu puurtigaa viphalamayyaru.endukila jarugutondi? etiki eta vyavasaaya utpattula dharala vishayamlo dooradrushtito nirnayaalu teesukovadam jaragadam ledu. raitula shreyassu vishayamlo evaruu naitika baadhyata chuupadam ledu. phalitamgaane e pantakuu gittubaatu dhara labhinchadam ledu. raitula aadaayaalu taggipotunnayi. pantalasaaguku ayye praathamika kharchula kosam kuudaa raitulu runaalu teesukovadam anivaaryamaipoyindi. aarugaalamuu shraminchi pandinchina pantaku saraina dhara labhinchakapovadamto, sedyam nimittam chesina runaalu teeradam ledu. paiga perigipotunnaayi. gatyantaram laeni paristhitula valle annadaatalu aatmahatyalaku paalpadutunnaaru. aatmahatyaku paalpadina raitula sankhya lakshaku paiga undagaa anduku 100 retlu adhika sankhyalo raitulu athi neechamaina avamaanaalaku guravutunnaru. raitula paristhiti aardhikamgaa bharimparaanidi. ee paristhitiki palakulade baadhyata kaga annadaatalu atuvanti durgati paalu kaavadam oka naitika duragatam. induku samajame baadhyata vahinchaali.panta runaalanu maffey cheyalani raitulu adiginappudu prabhutva vidhaanaala vaiphalyam valla sanchitamayina runaanni maffey cheyamani adugutunnaranna vaastavaanni artham chesukovali. nijaaniki adhi deshame raitulaku chellinchavalasina runam. raitulu deshaniki chellinchavalasina runam kaanekaadu. vyavasaaya rangamlo nelakonivunna dusthitini tolaginchadaaniki, raitula aatmahatyalanu nivaarinchadaaniki gaanu kendra, rashtra prabhutvaalu takshaname oka bruhat runa upasamana packageni ivvavalasina avasaram entainaa unnadi. deeniki thodu raitulu chala kaalamgaa demand chestunna vidhamgaa samsthaagata runa vidhaanaanni samskarinchaali. appula oobiloki digajaripokunda raitulanu rakshinchadaaniki gaanu raitula runa upasamana kamishannu erpatucheyali. marinta mukhyamaina vishayamemitante raitulu eta oka kaneesa aadaayaanni pondenduku patishta charyalu chepattali. prati raitu kutumbamuu hundaagaa jeevinchadaaniki oka sthiramaina kaneesa aadaayam undadam tappanisari. mari idhi saadhyam kavalante vaari panta digubadulaku nyaayamaina dhara labhinchela chudavalasi vunnadi. anduke tamaku gittubaatu dharalu tappaka labhinche vidhamgaa oka chattaanni teesukuraavaalani raitulu chalakalanga demand chestunnaru. pratipaadita chattam prakaaram prabhutvam ee krinda suuchinchina charyalu chepattavalasi vuntundi: (a) vyavasaaya utpaadaka vyayaala anchanaalanu meruguparachaali. anni vyavasaayaka sarukulaku kaneesa maddatu dharanu prakatinchaali. utpaadaka vyayampai kaneesam yabhai saatam adhikamgaa emspni prakatinchaali. (aa) anni maarketlalonu pantala velam kaneesa dhara emspeetho prarambhamayyela patishta charyalu teesukovali. tadwara raitulu andarikee vidhigaa amsp samakuureenduku bharosa kalpinchaali. mari mukhyamgaa amsp kante takkuva dharaku panta digubadulanu konugolu cheyadaanni chatta viruddhamgaa prakatinchaali. anni vyavasaayaka digubadulanu sakaalamlo sekarinchaali. dharalu padipotunnappudu market samarthamgaa jokyam chesukonenduku charyalu chepattali. marketlo raitulaku amsp labhinchanappudu raitulaku nashtapariharam ivvali. (i) utpaadaka vyayaalanu tagginchenduku patishta charyalu chepattali. swatantra raitula utpattidaarula sanghaalanu patishtam cheyali. vaatiki aardhikamgaa kuudaa maddatunivvaali. tadwara raitulu tama utpattulaku labhinche dharalo merugaina wata ponde vesulubaatu kalpinchaali.neshanal formers kamishan, ramesh chand commity modalaina prapabhutva kamishanlu chesina sifaarasulane ee demandlu punarudghaatistunnaa. vyavasaaya kharchulu, dharala kamishan tana 2017–18 nivedikalo kaneesa maddatu dharaku vikrayinche hakkunu raitulaku kalpistuu oka chattaanni teesukuraavaalani sifaarasu chesindi. ituvanti chattam raitulaku tama aardhika bhadrata vishayamai bharosa kalpistundani aa kamishan perkondi. raitulaku nyaayabaddhamaina aadaayaanni samakurche vishayamai desham tana drushtini kendrikarinchaalsina samayam aasannamayindi. runa bharam nunchi upasamanam, gittubaatu dharalu ivvaalani demand cheyadamlo raitulu tamaku nyaayamgaa ravalsina vaatine korutunnarane vaastavaanni gurtinchaali. desha aardhika vyavastha susthiramgaa abivruddhi baatalo sagipovalante raitu kutumbaalannitiki oka kaneesa aadaayam vishayamlo puurti bharosa vundaali. mari ee melu maarpulaku desha aardhikavyavastha praathamyaalanu satvarame punar nirnayinchukovali.vissa kirankumaarraitu swarajya vedikaraitulu desavyaaptamgaa porubata padutunnaru. tama nyaayamaina hakkulakosam maharashtra, madhyapradesh, rajasthan, telamgaana, tamilanadu, panjab raitulu iteevala nirvahinchina poraataalu desha prajalanu kalavaraparichaayi. annadaatala aandolanalu antakantakuu mummaramavutuu jaateeya swabhaavaanni santarinchukontunnaayi. raitu lokamlo asaantiki kaaranamemiti? udyaminchenduku vaarini purigolputunnademi?ravindra kumar samasyane chudandi. haryaanaaloni revaariki chendina ee bajra (sajjala) saagudaaru ee edaadi manchi digubadi saadhinchaadu. –20 kvintaallu– saadhinchaadu. prabhutva sonta anchanaala prakaaram oka quintal sajja dhaanyam utpattiki ayye vyayam roo.1278. quintal sajjalaku prabhutvam prakatinchina kaneesa maddatu dhara (amsp) roo.1425. ante rendunnara ekaraala raitu 20 kvintaalla digubadi saadhisthe ataniki labhinche nikara aadaayam roo.2940 matrame. oka panta seejanlo ahoratrula kashta phalitamadi. ee koddi mottamto, aa bakka raitu kaneesam aarunelala paatu tana kutumba poshana kharchulanni bharinchagaladani prabhutvam bhaavistundi! ravindra kumar taanu pandinchina sajjalanu kvintaalku kevalam roo.1338 dhara matrame pondaadu. idhi prabhutvam prakatinchina amsp kante chala takkuva. utpatti vyayam kanna kuudaa takkuva. anta kashtapadi adhikotpatti saadhinchi kuudaa aa sajjala saagudaaru roo.2800 nikara nashtaanni mootagattu kunnadu. idhi raitu shreyassuku todpadutunda? samadhanam spashtame. asalu annadaata alaa nashta badhithudu kaavadam chala anyayam. marinta ghoramaina vishayamemitante desavyaaptamgaa atyadhika pantala vishayamlo saagudaarula paristhiti ravindra kumar duravasthaku bhinnamgaa ledu.anantapuram jillaalo vaeru senaga raitu lalitamma 31 kvintaalla palleelanu kvintaalku roo.2600 dharake vikrayinchavalasi vachindi. verusenagaku prabhutvam prakatinchina kaneesa maddatu dhara roo.4450. ante lalitammaku roo. 46,159 nikaranashtam praaptinchindi. mari raitu aatmahatyalu atyadhikamgaa jarugutunna jillaallo anantapuram okatigaa undadamlo aascharyamemundi?raitu udyamaalu perkontunna kisan kee loot (raitu dopidi) rendusthaayillo jarugutondi. chala pantala vishayamlo, prabhutvam prakatinchina kaneesa maddatu dhara saitam saagudaaruku labhinchadame ledu. prastuta seejanlo emspeeki, raituku labhinchina vaastava dharaku madhya vunna vyatyaasam valla desavyaaptamgaa raitulu roo. 36,000 kotlu nashtapoyinattu anchana. maro sthaayilo, raitulu kaneesa maddatu dhara pondinappatikii, tadwara samakuurutunna aadaayam, kutumba poshanaku e maatram saripoyedigaa undadam ledu. ee kathora vaastavaanni drushtilo unchukoni raitulaku utpatti vyayam kante baga adhikamgaa unde kaneesa maddatu dhara labhinchela tappanisarigaa charyalu teesukovali. utpaadaka vyayaaniki adanamgaa 50 saataanni kalipi kaneesa maddatu dhara nirnayinchaalani 2006loo jaateeya raitula kamishan sifaarasu chesindi. ee siphaarasutho ekibhavistu, aa meraku raitulaku amsp tappaka samakuurustaamani narendra modii 2014 saarvatraka ennikalalo pade pade haami icharu. bhaarateeya janata party tana ennikala manifestolo ee haameeki agra praadhaanyamichindi. adhikaaramloki vachina taruvaata ee haami amalunu modii puurtigaa upekshinchaaru. marinta sochaneeyamaina vishayamemitante prastuta seejanlo saguchese 14 pantallo edu pantalaku emspni, utpaadaka vyayam kante kuudaa takkuvagaa nirnayinchaaru. vari, jonna, soya bean modalaina pantala vishayamlo utpatti vyayam, emspeeki madhya teda kevalam 2 nunchi 4 saatam meraku matrame vunnadi. gatha naalugu samvatsaraalugaa amsp nirnayam ilaage jarugutundanedi ee sandarbhamgaa tappaka gurtucheyavalasi vunnadi.ee vanchana raitulanu baga krungadeesindi. ennikala haameeki, amalavutunna emspeeki madhya vunna agaadhamloki raitulu dayaneeyamgaa jaaripoyaaru. vaarini aa agaadham nunchi rakshinche vaarevvaru? anantapuram jilla raitu lalitammaku utpatti kharchulaku adanamgaa 50 saatam kalipina emspni ichi vunnattayithe aameku kvintaalku roo. 6134 dhara labhinchi vundedi. nyaayamaina dharaku, vaastava dharaku madhya vunna teda aame kolpoina aadaayaanni teluputundi. lalitamma taanu pandinchina 31 kvintaalla palleelaku gaanu, paalakula vaagdaana bhangam moolamgaa roo. 1,09,554 aadaayaanni kolpoindi. ee desamlo raitulaku jarugutunna anyaayaaniki, ee aadaaya nashtam, aa nashtam sambhavinchina teeru puurtigaa addam padutunnaayi. haameepadina amsp, raitulaku vaastavamgaa labhistunna dharaku madhyavunna teda aadhaaramgaa bhaarateeya raitulu kevalam okka seejanlone rendu lakshala kotla roopaayalaku paiga aadaayaanni kolpotunnarani anchana. ee rendu lakshala kotla roopaayalu deshaniki raitulu samakuurustunna subsidy anadamlo atisayokti e maatram ledu. eta daaridryarekhaku diguva sthaayi leda pratikuula aadaayaanni matrame pondutuu deshaniki inta pedda mottamlo subsidiini taamu inkentakaalam samakuurchaalani ippudu raitulu prasnistunnaaru. samaajamlo mare vargam vaarikante raitule desham patla tama kartavyaanni niswaarthamgaa nirvartistunnaarana vaastavaanni drushtilo unchukonte vaari prasna marinta teevramainadani manaku ardhamavutundi. kashtal nashtal raanii ponee vaaru tama vidhyukta dharmanni chittasuddhito nirvartistunnaaru. 2005–06 nunchi 2015–16 samvatsaraala madhya 1.5 lakshala mandi raitulu aatmahatya chesukunnaru. ide kaalamlo aahaara dhaanyaalu, kuuragaayalu, pandlatho sahaa desamlo aahaarotpatti 1.5 retlu– 365 millian tannula nunchi 534 millian tannulaku– perigindi. samasyalatho naligipotu kuudaa saagudaarulu tama kartavyaanni taamu samarthamgaa nirvahinchaaru. mari desham vaarikemichindi? raitula shramaku pratiphalamgaa vaariki nyaayabaddhamaina aadaayaanni samakuurchadamlo ee desha paalakulu puurtigaa viphalamayyaru.endukila jarugutondi? etiki eta vyavasaaya utpattula dharala vishayamlo dooradrushtito nirnayaalu teesukovadam jaragadam ledu. raitula shreyassu vishayamlo evaruu naitika baadhyata chuupadam ledu. phalitamgaane e pantakuu gittubaatu dhara labhinchadam ledu. raitula aadaayaalu taggipotunnayi. pantalasaaguku ayye praathamika kharchula kosam kuudaa raitulu runaalu teesukovadam anivaaryamaipoyindi. aarugaalamuu shraminchi pandinchina pantaku saraina dhara labhinchakapovadamto, sedyam nimittam chesina runaalu teeradam ledu. paiga perigipotunnaayi. gatyantaram laeni paristhitula valle annadaatalu aatmahatyalaku paalpadutunnaaru. aatmahatyaku paalpadina raitula sankhya lakshaku paiga undagaa anduku 100 retlu adhika sankhyalo raitulu athi neechamaina avamaanaalaku guravutunnaru. raitula paristhiti aardhikamgaa bharimparaanidi. ee paristhitiki palakulade baadhyata kaga annadaatalu atuvanti durgati paalu kaavadam oka naitika duragatam. induku samajame baadhyata vahinchaali.panta runaalanu maffey cheyalani raitulu adiginappudu prabhutva vidhaanaala vaiphalyam valla sanchitamayina runaanni maffey cheyamani adugutunnaranna vaastavaanni artham chesukovali. nijaaniki adhi deshame raitulaku chellinchavalasina runam. raitulu deshaniki chellinchavalasina runam kaanekaadu. vyavasaaya rangamlo nelakonivunna dusthitini tolaginchadaaniki, raitula aatmahatyalanu nivaarinchadaaniki gaanu kendra, rashtra prabhutvaalu takshaname oka bruhat runa upasamana packageni ivvavalasina avasaram entainaa unnadi. deeniki thodu raitulu chala kaalamgaa demand chestunna vidhamgaa samsthaagata runa vidhaanaanni samskarinchaali. appula oobiloki digajaripokunda raitulanu rakshinchadaaniki gaanu raitula runa upasamana kamishannu erpatucheyali. marinta mukhyamaina vishayamemitante raitulu eta oka kaneesa aadaayaanni pondenduku patishta charyalu chepattali. prati raitu kutumbamuu hundaagaa jeevinchadaaniki oka sthiramaina kaneesa aadaayam undadam tappanisari. mari idhi saadhyam kavalante vaari panta digubadulaku nyaayamaina dhara labhinchela chudavalasi vunnadi. anduke tamaku gittubaatu dharalu tappaka labhinche vidhamgaa oka chattaanni teesukuraavaalani raitulu chalakalanga demand chestunnaru. pratipaadita chattam prakaaram prabhutvam ee krinda suuchinchina charyalu chepattavalasi vuntundi: (a) vyavasaaya utpaadaka vyayaala anchanaalanu meruguparachaali. anni vyavasaayaka sarukulaku kaneesa maddatu dharanu prakatinchaali. utpaadaka vyayampai kaneesam yabhai saatam adhikamgaa emspni prakatinchaali. (aa) anni maarketlalonu pantala velam kaneesa dhara emspeetho prarambhamayyela patishta charyalu teesukovali. tadwara raitulu andarikee vidhigaa amsp samakuureenduku bharosa kalpinchaali. mari mukhyamgaa amsp kante takkuva dharaku panta digubadulanu konugolu cheyadaanni chatta viruddhamgaa prakatinchaali. anni vyavasaayaka digubadulanu sakaalamlo sekarinchaali. dharalu padipotunnappudu market samarthamgaa jokyam chesukonenduku charyalu chepattali. marketlo raitulaku amsp labhinchanappudu raitulaku nashtapariharam ivvali. (i) utpaadaka vyayaalanu tagginchenduku patishta charyalu chepattali. swatantra raitula utpattidaarula sanghaalanu patishtam cheyali. vaatiki aardhikamgaa kuudaa maddatunivvaali. tadwara raitulu tama utpattulaku labhinche dharalo merugaina wata ponde vesulubaatu kalpinchaali.neshanal formers kamishan, ramesh chand commity modalaina prapabhutva kamishanlu chesina sifaarasulane ee demandlu punarudghaatistunnaa. vyavasaaya kharchulu, dharala kamishan tana 2017–18 nivedikalo kaneesa maddatu dharaku vikrayinche hakkunu raitulaku kalpistuu oka chattaanni teesukuraavaalani sifaarasu chesindi. ituvanti chattam raitulaku tama aardhika bhadrata vishayamai bharosa kalpistundani aa kamishan perkondi. raitulaku nyaayabaddhamaina aadaayaanni samakurche vishayamai desham tana drushtini kendrikarinchaalsina samayam aasannamayindi. runa bharam nunchi upasamanam, gittubaatu dharalu ivvaalani demand cheyadamlo raitulu tamaku nyaayamgaa ravalsina vaatine korutunnarane vaastavaanni gurtinchaali. desha aardhika vyavastha susthiramgaa abivruddhi baatalo sagipovalante raitu kutumbaalannitiki oka kaneesa aadaayam vishayamlo puurti bharosa vundaali. mari ee melu maarpulaku desha aardhikavyavastha praathamyaalanu satvarame punar nirnayinchukovali.vissa kirankumaarraitu swarajya vedika