డాక్టర్ నీలం సంజీవరెడ్డి మహోన్నత జాతీయ నాయకుడు. భారతీయులు గర్వించదగ్గ నిరుపమానుడు. స్వయం ప్రతిభతో, స్వయం కృషితో అంచెలంచల మీద ఎదిగి, భారత రాజకీయ చరిత్రలోనే అత్యున్నత స్థాయిని సొంతం చేసుకున్నారు. జీవితంలో అధిక భాగం దేశ సేవకే అంకితం చేశారు. రెండు సార్లు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా, రెండు సార్లు లోక్సభ స్పీకర్గా, రెండు సార్లు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షునిగా, నిష్కళంక పరిపాలనా దక్షతకి, నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలిచారు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత ఐదు దశాబ్దాల కాలంలో, కీలక సమయాలలో కీలక పదవులను అత్యంత సమర్థనీయంగా నిర్వహించి నీరాజనాలందుకున్నారు. దేశ ప్రధానిగా జవహర్లాల్ నెహ్రూ, అఖిల భారత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షునిగా సంజీవ రెడ్డి వ్యవహరిస్తున్న సమయంలో, కీలకాంశాలపై చర్చించడానికి, తనను కలుసుకోవలసిందిగా నెహ్రూ, రెడ్డికి కబురు పంపారు. అందుకు ఆయన నొచ్చుకోకపోయినా, పార్టీ అధ్యక్ష పదవి ఔన్నత్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని, ‘పార్టీ అధ్యక్షునిగా మిమ్మల్ని కలవాలా? లేక సంజీవరెడ్డిగా కలవాలా?’ అంటూ ప్రశ్నించారు. సునిశిత గ్రాహ్యంతో రెడ్డి ఆంతర్యాన్ని గ్రహించిన నెహ్రూ, తనే స్వయంగా వెళ్ళి, కలిసి, రెడ్డి వ్యక్తిత్వాన్ని మనసారా అభినందించారు.ముఖ్యమంత్రి పదవి తనకెంతో తృప్తినిచ్చిందనీ, ముఖ్యమంత్రిగా వున్నప్పుడు పథకం ప్రకారం ప్రవేశపెట్టిన, తద్వారా సఫలీకృతమయిన కృష్ణా బ్యారేజ్, శ్రీశైలం డ్యాం, హెచ్ఎల్సీ, నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు, పోచంపల్లి ప్రాజెక్టు వంటివే కాకుండా, జిల్లా హాస్పిటల్స్, విద్యాసంస్థలూ మొదలైనవి ఎన్నో వున్నాయనీ సంజీవరెడ్డి ఎంతో సంతృప్తిగా అనేవారు.ఆంధ్రా స్టేట్లో అధికార పార్టీకి నాయకునిగా ఎన్నిక కాబడిన సమయంలో – తాను ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చెయ్యవలసి వున్నా ముఖ్యమంత్రిగా, ప్రమాణ స్వీకారం చెయ్యవలసిందిగా, తన అభ్యర్థనను మన్నించవలసిందిగా ప్రకాశం గారి ఇంటికి వెళ్ళి, ఒప్పించే ప్రయత్నం చేశారు. ప్రకాశం గారి ధీరోదాత్తతా, త్యాగం, నిష్కపట వ్యక్తిత్వం దృష్ట్యా, ఆంధ్రా స్టేట్కు ఆయనే మొట్టమొదటి ముఖ్యమంత్రిగా వుండాలని సంజీవరెడ్డి పట్టుబట్టారు. అలాగే ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చెయ్యబోయే సమయంలో, అప్పటికే ఓటమి పాలైన బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, ఇంటికి వెళ్ళి రాష్ట్ర మంత్రి వర్గంలో రెండవ స్థానంలో వుండవలసిందిగా ఆహ్వానించారు. అలాగే తెలంగాణకు చెందిన మెహ్దీ నవాజ్ జంగ్, కె.వి. రంగారెడ్డి గార్లు, తనకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసినా, స్వయంగా వారింటికి వెళ్ళి మంత్రివర్గంలోకి ఆహ్వానించారు. ‘నేను నాయకుడైనది రాష్ట్రం మొత్తానికే గానీ, ఏ గ్రూప్లో, పార్టీలో కాదనీ, రాష్ట్ర ప్రగతే తనకు ముఖ్యమని’ నిక్కచ్చిగా చెప్పేవారు. సమకాలీన భారతదేశ చరిత్రలో – ఎన్నో గణనీయ అంశాల కోసం కృషిచేసి అఖండ విజయాలను హస్తగతం చేసుకున్నారు. పరిపాలనా విషయంలో, నాయకుని బంధనలు, న్యాయానికి ప్రతిబంధం కావటానికి ఆయన ఎప్పుడూ అవకాశం ఇవ్వలేదు. ఏది ఉచితం! ఏది న్యాయం! అనే సూక్తులనే వారు అనుసరించారు. వ్యవసాయాభివృద్ధికి, సంజీవరెడ్డి చాలా ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. వ్యవసాయ, నీటి పారుదల సౌకర్యాలను పెంచటం ద్వారా గ్రామీణాభివృద్ధి సాధ్యపడుతుందని ఆయన గట్టి నమ్మకం. నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు, వారి సాహసానికీ దూరదృష్టికీ నిదర్శనం.నిరాడంబరతకు అలవాటుపడిన సంజీవరెడ్డి నిష్కామకర్మ యోగాన్నే నమ్ముకునేవారు. ‘పదవులన్నీ తాత్కాలికాలేననీ, శాశ్వతమైన ఉత్తమ ప్రవృత్తి నా దృష్టిలో వ్యవసాయమేననీ’ తరచుగా చెప్పేవారాయన. జాతి, కుల, ప్రాంతీయ తత్వాలకు అతీతంగా వుండే ఆయన ఎప్పటికీ, భగవంతుడినే నమ్ముకునేవారు. మహాత్మా గాంధీ, జవహర్ లాల్ నెహ్రూలకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడైన సంజీవరెడ్డి – వారిని ఆదర్శంగా తీసుకునేవారు. ‘ఈనాడు రాజకీయ నాయకులనబడే వారిలో ధనాపేక్షా, స్వార్థం, ధన దాహం, పదవీకాంక్ష తప్ప మరేదీ కనిపించటం లేదంటూ’ ప్రస్తుత రాజకీయ వ్యవస్థను తలుచుకుని ఎంతో మనస్తాపానికి గురయ్యేవారు.దేశానికీ, రాష్ట్రానికి ఆయన అందించిన త్యాగఫలాలను మనం అనుభవిస్తున్నా, కనీసం వారి జయంతి, వర్ధంతి రోజుల్లోనైనా, ఆ మహనీయుని స్మరించుకోవటంమన కనీస బాధ్యత. కనీస ధర్మం. అయితే ఆ ధర్మం సరైన రీతిలో నిర్వహించబడటం లేదన్న వ్యథ నన్ను తీవ్రంగా బాధిస్తోంది. పసి వయసు నుంచి పితృ వాత్సల్యంతో నన్ను పెంచి పెద్దచేసిన ఆ త్యాగధనుని గుర్తుచేసుకోవలసిందిగా అభ్యర్థించే బాధ్యత ఆయన మానస పుత్రికనైనా నాపైన వుంది.డాక్టర్ కె.వి. కృష్ణకుమారి(నేడు నీలం సంజీవరెడ్డి జయంతి)
dactor neelam sanjeevareddy mahonnata jaateeya nayakudu. bhaaratheeyulu garvinchadagga nirupamaanudu. swayam pratibhatho, swayam krushitho anchelanchala meeda edigi, bhaarata rajakeeya charitralone atyunnata sthaayini sontam chesukunnaru. jeevitamlo adhika bhagam desha sevake ankitam chesaru. rendu saarlu andhrapradesh mukhyamantrigaa, rendu saarlu loksabha speekarga, rendu saarlu bhaarata jaateeya congress adhyakshunigaa, nishkalanka paripalana dakshataki, niluvettu nidarsanamgaa nilichaaru. bhaaratadesaaniki swaatantryam vachina taruvaata aidu dasaabdaala kaalamlo, keelaka samayaalalo keelaka padavulanu atyanta samarthaneeyamgaa nirvahinchi neeraajanaalandukunnaaru. desha pradhaanigaa jawaharlal nehroo, akhila bhaarata congress adhyakshunigaa sanjeeva reddi vyavaharistunna samayamlo, keelakaamsaalapai charchinchadaaniki, tananu kalusukovalasindigaa nehroo, reddiki kaburu pampaaru. anduku aayana nochukokapoyina, party adhyaksha padavi aunnatyaanni drushtilo pettukuni, ‘party adhyakshunigaa mimmalni kalawala? leka sanjeevareddigaa kalawala?’ antuu prasninchaaru. sunisita graahyamto reddi aantaryaanni grahinchina nehroo, tane swayamgaa velli, kalisi, reddi vyaktitvaanni manasara abhinandinchaaru.mukhyamantri padavi tanakentho truptinichindanii, mukhyamantrigaa vunnappudu pathakam prakaaram pravesapettina, tadwara safaleekrutamayina krishna byarage, srisailam dyaam, hechlsy, nagarjuna sagar praajektu, pochampalli praajektu vantive kakunda, jilla haspitals, vidyaasamsthaluu modalainavi enno vunnayani sanjeevareddy entho santruptigaa anevaaru.andhra statelo adhikara paarteeki nayakuniga ennika kaabadina samayamlo – taanu mukhyamantrigaa pramaana sweekaaram cheyyavalasi vunna mukhyamantrigaa, pramaana sweekaaram cheyyavalasindigaa, tana abhyardhananu manninchavalasindigaa prakaasam gaari intiki velli, oppinche prayatnam chesaru. prakaasam gaari dheerodaattataa, tyaagam, nishkapata vyaktitvam drishtya, andhra stateku aayane mottamodati mukhyamantrigaa vundaalani sanjeevareddy pattubattaaru. alaage andhrapradesh mukhyamantrigaa pramaana sweekaaram cheyyaboye samayamlo, appatike otami paalaina bejawada gopalareddy, intiki velli rashtra mantri vargamlo rendava sthaanamlo vundavalasindigaa aahvaaninchaaru. alaage telangaanaku chendina mehdi nawaj jang, ke.vi. rangareddy gaarlu, tanaku vyatirekamgaa otu vesina, swayamgaa vaarintiki velli mantrivargamloki aahvaaninchaaru. ‘nenu naayakudainadi rashtram mottaanike gaanee, e grooplo, paartiiloo kaadanii, rashtra pragathe tanaku mukhyamani’ nikkacchigaa cheppevaaru. samakaaleena bharatadesa charitralo – enno gananeeya amsaala kosam krushichesi akhanda vijayaalanu hastagatam chesukunnaru. paripalana vishayamlo, naayakuni bandhanalu, nyaayaaniki pratibandham kaavataaniki aayana eppuduu avakaasam ivvaledu. edhi uchitam! edhi nyaayam! ane suuktulanee vaaru anusarinchaaru. vyavasaayaabhivruddhiki, sanjeevareddy chala praadhaanyam icharu. vyavasaaya, neeti paarudala soukaryaalanu penchatam dwara graameenaabhivruddhi saadhyapadutundani aayana gatti nammakam. nagarjuna sagar praajektu, vaari saahasaanikii dooradrushtiki nidarsanam.niraadambarataku alavaatupadina sanjeevareddy nishkaamakarma yoganne nammukunevaaru. ‘padavulannee taatkaalikaalenanii, saasvatamaina uttama pravrutti naa drushtilo vyavasaayamenanee’ tarachugaa cheppevaaraayana. jaati, kula, praantiiya tatvaalaku ateetamgaa vunde aayana eppatiki, bhagavantudine nammukunevaaru. mahatma gaandhi, jawahar lal nehroolaku atyanta preetipaatrudaina sanjeevareddy – vaarini aadarsamgaa teesukunevaaru. ‘eenaadu rajakeeya nayakulanabade vaarilo dhanapeksha, swaartham, dhana daaham, padavikanksha tappa maredi kanipinchatam ledantu’ prastuta rajakeeya vyavasthanu taluchukuni entho manastaapaaniki gurayyevaaru.deshaanikee, rashtraniki aayana andinchina tyaagaphalaalanu manam anubhavistunna, kaneesam vaari jayanti, vardhanti rojullonaina, aa mahaneeyuni smarinchukovatammana kaneesa baadhyata. kaneesa dharmam. ayithe aa dharmam saraina reetilo nirvahinchabadatam ledanna vyatha nannu teevramgaa baadhistondi. pasi vayasu nunchi pitru vaatsalyamtho nannu penchi peddachesina aa tyaagadhanuni gurtuchesukovalasindi abhyardhinche baadhyata aayana maanasa putrikanainaa naapaina vundi.dactor ke.vi. krishnakumari(nedu neelam sanjeevareddy jayanti)