ప్రజల మధ్య ఉన్న జ్ఞానానికి శాస్త్రీయ రూపమిచ్చి, దాన్ని యూనివర్సలైజ్ చెయ్యడం యూనివర్సిటీల ప్రధాన కర్తవ్యం. ఉస్మానియా ఆ దిశలో ఇంకా చాలా జ్ఞాన రచన చెయ్యాల్సి ఉంది. గ్రామజీవనాన్ని మార్క్సిజం+అంబేడ్కరిజంతో జోడించి యూనివర్సిటీలకు అవసరమయ్యే స్థాయిలో రాయడం యూనివర్సిటీలో ఉంటేనే సాధ్యం. అది ఇంగ్లీషులో జరగడమే మంచిది. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మొట్టమొదట ఏర్పర్చిన ఉస్మానియా యూనివర్సిటీకి ఈ సంవత్సరంలో వంద ఏండ్లు నిండాయి. అది దాని శత జయంతిని జరుపుకుంటుందనే తంతు జరుగుతుంది. ఈ వంద ఏండ్ల చరిత్రలో దానికి మూడు ముఖ్యమైన తత్వ చింతన, భాష దశలున్నాయి. 1. 1917 నుంచి అది ఇస్లామిక్ తత్వ చింతనతో, ఉర్దూ భాషలో నడిచింది. 2. 1948 నుంచి ఇంగ్లీష్ మీడియం విద్యలో జాతీయవాద దృక్పథంతో నిజంగా ‘యూనివర్సిటీ’ లక్షణాన్ని సంతరించుకునే దశ. 3. 1970 నుంచి ఇంగ్లీష్ తెలుగు భాషల మిళితంతో కార్ల్ మార్క్స్ తత్వ చింతనకు కేంద్రంగా మారి క్రమంగా 1974లో నేను ఎం.ఏ.లో చేరే నాటికి మార్క్సిజం ప్రభావిత కేంద్రంగా ఉంది. 1990 దశకంలో అంబేడ్కర్ అధ్యయన శక్తుల సంఖ్య పెరిగి 2017 నాటికి అంబేడ్కరిజం క్లాస్ రూం బయట బలంగా కనిపిస్తుంది. ఇంగ్లీషులో టీచింగ్ జరిగినా తెలుగు ప్రభావిత భాషగా ఉన్నరోజులివి.1917లో మీర్ ఉస్మానవలి ఖాన్ ఉర్దూ భాషలో దాన్ని ప్రారంభించినపుడు భారతదేశంలో ఎక్కువ ప్రాంతాలలో బ్రిటీష్ వలసవాదంలో ఉండి కలకత్తా, బొంబాయి, ఢిల్లీ, మద్రాసులో బ్రిటిష్ మోడల్ ఇంగ్లీష్ యూనివర్సిటీలు నడుస్తున్నాయి. ఫ్యూడల్ రాజులు అధికారంలో ఉన్న ఎక్కడా యూనివర్సిటీ లేదు. ఆనాటికి ముస్లిం ప్రపంచంలో యూనివర్సిటీ విద్యకు అంత ఆదరణా, గౌరవం లేదు. భారత ఉపఖండంలో ఇస్లామ్ బలంగా ఉన్న పాకిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్ వంటి ప్రాంతాల్లో ఇంగ్లీష్–బ్రిటీష్ విద్యా విధానం గౌరవప్రద స్థానం కలిగి ఉంది. ఉర్దూ ఆనాడు ప్రాంతీయ భాష. ప్రధానంగా ముస్లింల భాష కూడా. ఈ యూనివర్సిటీ గైడింగ్ ఫిలాసఫీ ఇస్లామ్.1917 నాటికి తెలంగాణ గ్రామాలే కాదు, తాలూకా, జిల్లా కేంద్రాలు సైతం నిరక్షరాస్యతకు కేంద్రాలు. గ్రామీణ ప్రజల భాష ఉర్దూ మిళిత తెలుగు. ఒక్క రెడ్డి, వెలమ భూస్వాములకు, బ్రాహ్మణ కోమట్లకు తప్ప చదువు సోయి కూడా లేదు. వృత్తి కులాలన్నీ పొట్ట కూటి కోసం అల్లల్లాడే రోజులవి. నేను 1970లో పీయూసీలో వరంగల్ ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చేరే నాటికి చదువు ఒక కొత్త తరహా బతుకు మార్గమనే భావన లేదు. వ్యవసాయేతర కుల వృత్తులవారు వ్యవసాయానికి మారడం లక్ష్యంగా మారుతున్న రోజులవి. ఈ క్రమంలో సంచార కులాల్లో ఒకటైన కురుమ కులం గ్రామాల్లో సెటిలై అడవి ఆసరాగా బతికే పాకాల పట్టి నుంచి నా ప్రయాణం ఉస్మానియా వైపునకు మొదలైంది.నేను వరంగల్ ఆర్ట్స్ కాలేజీలో అడుగుపెట్టే నాటికి అది భూస్వాముల పిల్లలు, వ్యాపారస్తుల పిల్లలు, ఆ ప్రాంతపు బ్రాహ్మణుల పిల్లలు (హన్మకొండలో బ్రాహ్మణవాడ, మంథని బ్రాహ్మణ సమాజం ఆధునిక చదువు వైపునకు పయనిస్తున్న రోజులవి) ఎక్కువగా ఉండేవారు. అప్పుడప్పుడే అక్కడ మార్క్సిజం ఒక ప్రాపంచిక విప్లవ దృక్పథంగా పురుడు పోసుకుంటున్నది. వరంగల్ ఆర్ట్స్ కాలేజీ లైబ్రరీలో నేను మొట్టమొదట అప్పుడే నేర్చుకుంటున్న ఇంగ్లీషులో కమ్యూనిస్టు మ్యానిఫెస్టోను చదివాను. అది నాకు మానవ సమానత్వ సిద్ధాంతాన్ని, ఉర్రూతలూగే ఇంగ్లీషునూ నేర్పింది. ఆ చిన్న పుస్తకాన్ని నేను పదే పదే పదిసార్లు చదివాను. అక్కడి నుంచి 1974లో M.A. కోసం ఉస్మానియా ఆర్ట్స్ కాలేజీ వచ్చినపుడు మరో ప్రపంచమొచ్చిన ఫీలింగు. అప్పటికి ‘నీ గోరి కడతం కొడుకో నిజాం సర్కరోడా’ అనే సంఘ నిర్మాణాల్లోకి నేను రాలేదు. 1974 నాటికి షేర్వాణీ, పైజమా వాళ్లు దాదాపు లేకుండా పోయారు. కొద్దిమంది రెడ్లు, వెలమలు, బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్నారు. వీళ్ళ నుంచే కొంతమంది మార్క్స్వాదులూ ఉండేవారు. కానీ ఎక్కువమంది అవకాశవాదులు ఇందులోనే ఉండేవారు.ఆర్ట్స్ కాలేజీ బిల్డింగ్ను 1918లో కట్టనారంభించారట. దాన్నీ, పెద్ద పెద్ద హాస్టల్ బిల్డింగులను కట్టడంలో ఆర్ట్స్ కాలేజీ వెనుకనే ఉన్న వడ్డెర బస్తీవాళ్ళు కట్టారు. కానీ 1970 దశకం నాటికి కూడా వాళ్లెవ్వరూ అందులో చదువుకు నోచుకోలేదు. దానికి రాళ్లెత్తిన కూలీలంతా తమ రక్తంతో సున్నం తడిపి కట్టి అందులో పుస్తకం చదివిన పురుగులు కాలేదు. ముస్లింల నుంచి నవాబీ ఫ్యూడల్స్, రెడ్డి, వెలమల నుంచి భూస్వాములు, బ్రాహ్మణుల నుంచి కులాన్ని పాటించే ప్రబంధ కావ్య పాఠకులు అందులో చదివారు. అందుకే ఆ బిల్డింగులో అవసరమైనంత మార్క్స్ మరెక్కడా అనిపించేవాడు కాదు. ఆ చైతన్యంతో ముందుకొచ్చిన వారే క్యాంపస్ గోడల నిండా ‘విప్లవం వర్ధిల్లాలి’ నినాదాలు రాసారు. ఆదివారం నాలా గ్రామాల నుంచి అణిచివేయబడ్డ కులాల నుంచి వచ్చిన విద్యార్థులకు ‘ఒక్క చెట్టుకల్లు ఇచ్చే అంత ఆనంద భరిత మత్తు’నిచ్చేది. మార్క్స్ మాకు విదేశస్థుడు కాదు. మా వూరి గొప్ప నేర్పరి కల్లుగీత కార్మికుడు. ఆ గుట్ట మీది లైబ్రరీలో ఆయన రాసిన దాస్ క్యాపిటల్, ఎంగెల్స్ రాసిన ‘ఆరిజన్ ఆఫ్ ఫామిలీ, ప్రయివేట్ ప్రాపర్టీ అండ్ స్టేట్’ చదువుతుంటే స్వదేశీ దోపిడీ సంబంధాలు స్పష్టంగా కనిపించేవి.అది ప్రపంచం ప్రచ్ఛన్న యుద్ధంలో ఉన్న దశ. సోవియట్ యూనియన్, చైనాలు అమెరికానూ, యూరోపును భయపెడుతున్న రోజులవి. మార్క్స్ ప్రపంచ తాత్విక చుక్కల మధ్య చంద్రునిలా మొగ్గుతున్న రోజులవి. మావో సాంస్కృతిక విప్లవం ప్రపంచ ఫ్యూడల్ సంస్కృతిని పాతాళానికి తొక్కుతున్నట్టు మాలాంటి యువకులు భావించే రోజులవి. మావో రాసిన ‘న్యూ డెమోక్రసీ’ వ్యాసాన్ని అక్షరం తప్పకుండా చదివి అర్థం చేసుకోవాలని మేము ఆరాటపడుతున్న రోజులవి. ఆనాడు జాతీయవాదం, యూనివర్సలిజంలో వైరుధ్యరహితంగా ఇమిడి ఉండింది. ‘మన గ్రామాల్లో ఫ్యూడలిజాన్ని బద్దలుకొట్టి ప్రపంచంలో పెట్టుబడిదారి దోపిడిని కూలగొట్టు’ అనే అవగాహన మార్క్స్, మావో రచనల నుంచి మేము పిండుకుంటున్న సారం. ఫ్యూడల్ రాజరికంలో పుట్టిన యూనివర్సిటీ ప్రపంచ జ్ఞాన సమ్మిళితంగా నిజంగా ఒక విశ్వవిద్యాలయంగా మేం క్లాసు రూముల్లో, కారిడారుల్లో, లైబ్రరీలో, మెస్సులో మెదళ్ళకు పదును పెట్టిన రోజులవి. 1975లో అకస్మాత్తుగా ఎమర్జెన్సీ వచ్చింది. విద్యార్థి ఉద్యమ ధర్నాలు, ఊరేగింపులు రూం నెం. 57 మీటింగులు ఆర్గనైజ్ చేసే వారు అకస్మాత్తుగా కనిపించకుండా పోయారు. ఎమర్జెన్సీలో భయం భయంగా బతకడంతో పాటు మార్క్సిజం అధ్యయనం మాత్రమే సాధ్యమయ్యే అంశంగా మిగిలింది. ఎమర్జెన్సీ ముగిసే వరకు అది బతుకుబాటల యూనివర్సిటీగా ఉండింది. చదువులో కేవలం వ్యక్తి బతుకుబాట చదువు వేరు. సమాజ మార్పు కోసం చేసే చదువు వేరు. రెండోదానికి డెప్త్ ఉంటుంది. ఆచరణతో అది ముడిపడి ఉంటుంది. ఆ తరువాత ఎటోళ్ళు అటు పోయారు. నాలాంటి కొంత మందిమి ఉస్మానియాలోనే తిష్టవేసుకుని ఉన్నాం. జేఎన్యూ‍కు కొంత మంది మారిపోయారు.1985 కారంచేడు ఉద్యమం తరువాత ఒక కొత్త కనువిప్పు వచ్చింది. మార్క్సిస్టు విప్లవం కుల అంటరానితనాన్ని, దొంతర్ల జీవితాన్ని, ఉత్పత్తి రంగంలో బిగించుకుపోయిన కుల వృత్తుల్ని మార్చే అంశం ఆ సిద్ధాంతంలో లేదు. 1990 మండల్ ఉద్యమం రావడంతో కులాలవారీగా ఉస్మానియా చీలిపోయింది. అన్ని సంఘాల్లో దళిత బహుజనులు మండల్ అనుకూలురు. అగ్రకులాలవాళ్ళు మండల్ వ్యతిరేకులు. ఈ దశలోనే అంబేడ్కర్ ఒక తాత్వికుడిగా అడుగు పెట్టాడు. ఆయన బతికి ఉండగా ఈ యూనివర్సిటీ ఆయనకు 1953లో డి.లిట్. పట్టా ఇచ్చింది. కానీ ఆయన సిద్ధాంతాన్ని మార్క్స్ సిద్ధాంతంలా చదవడానికి వక్తులుగాని, సంస్థలుగాని సిద్ధపడలేదు. కానీ 1990 దశకంలో అది మొదలైంది.దేశమంతటా రిజర్వేషన్ అనుకూల, వ్యతిరేక మీటింగులు జరిగాయి. ఉస్మానియా మార్క్సిజం దశలో ఉన్నపుడు రెడ్డి, రావు, శాస్త్రి, శర్మ వంటి పేర్లు ఉన్నవారి కులాల మీద అంచనా ఉండేది. అప్పుడప్పుడే యూనివర్సిటీకొచ్చిన ఉత్పత్తి కులాల వారిని పేర్లు బట్టి కులం గుర్తుపట్టడం అసాధ్యం. ఆలోచనకూడా ఉండేదికాదు.ఈ దశలో అంబేడ్కర్ ‘అనిహిలేషన్ ఆఫ్ క్యాస్ట్’ మరో మ్యానిఫెస్టోగా ముందుకొచ్చింది. caste is not division of labour, but division of labourers నా లాంటి కొంతమంది అధ్యయన మార్గాన్ని మార్చింది. ఈ క్రమంలోనే బుద్ధిజం, హిందూయిజం కొత్తకోణం నుంచి అధ్యయనం మొదలైంది. అప్పటికే గౌతమబుద్ధుని రాజకీయ తత్వం మీద పీహెచ్డీ చేస్తున్న నాకు అంబేడ్కర్నూ మార్స్క్నూ జోడించి ప్రాచీన దశనుంచి సమకాలీన దశ వరకు కుల అణచివేతను శ్రమ దోపిడీతో ముడేసి చూసే ఒక అధ్యయన పద్ధతి ముందుకొచ్చింది.ఈ క్రమంలోనే నాకు యూనివర్సిటీ (విశ్వవిద్యాలయం) పని ఉద్యమాలు కాదు సీరియస్ అధ్యయనం, కొత్త ఆలోచనలను, కొత్త సిద్ధాంతాలను, శాస్త్రీయ పరిశోధనలను చెయ్యడం అని అర్థమైంది. బహుశా ప్రపంచానికి అర్థమయ్యే ఇంగ్లీషు భాషలో నేను రాసిన పుస్తకాలు ఉస్మానియా వంటి గ్రామాల అనుబంధ మల్టీ కల్చరల్ యూనివర్సిటీ నుంచి కాకుండా మరో ఎలైట్ యూనివర్సిటీ నుంచి వచ్చే అవకాశం లేదు. గ్రామజీవనాన్ని మార్క్సిజం+అంబేడ్కరిజంతో జోడించి యూనివర్సిటీలకు అవసరమయ్యే స్థాయిలో రాయడం యూనివర్సిటీలో ఉంటేనే సాధ్యం. మార్క్స్, అంబేడ్కర్లు ఇద్దరూ యూనివర్సిటీలో ఉండే తమ తమ రీసెర్చి ప్రక్రియకు రూపమిచ్చుకున్నారు. సామాజిక శాస్త్రాల్లో పీహెచ్డీ అవసరమే అది. ఈ ఇద్దరు సిద్ధాంతవేత్తల పద్ధతులను మేళవించకపోతే దేవుడి రాజకీయ తత్వం, నేను హిందునెట్లయిత, హిందూ అనంతర భారతదేశం వంటి పుస్తకాలు రాయడం నాకు సాధ్యమయ్యేది కాదు. ప్రజల మధ్య ఉన్న జ్ఞానానికి శాస్త్రీయ రూపమిచ్చి, దాన్ని యూనివర్సలైజ్ చెయ్యడం యూనివర్సిటీల ప్రధాన కర్తవ్యం. ఉస్మానియా ఆ దిశలో ఇంకా చాలా జ్ఞాన రచన చెయ్యాల్సి ఉంది. అది ఇంగ్లీషులో జరగడమే మంచిది. అంబేడ్కర్ సిద్ధాంతం, ఆచరణ వల్ల ఉస్మానియా ఉన్నత డిగ్రీలు విప్లవ చైతన్యాన్ని ఈ ప్రాంతపు గుడిసెల్లోకి తీసుకుపోయాయి. ఈ మార్పు 1990 తరువాత కొట్టొచ్చినట్టు కనిపించింది. మార్క్సిజానికి అధ్యయనం, పరిశోధన విగర్ను పెంచే శక్తి ఉంది. అంబేడ్కరిజానికి ఆ అధ్యయనాన్ని గ్రామజీవితానికి, చరిత్రకి అనువదించే శక్తి ఉంది. గ్రామ జీవనం మారాలంటే ఈ పరిశోధన నిరంతరంగా జరగాల్సిందే. ఉస్మానియా తెలంగాణ ఉద్యమకాలంలో గాడి తప్పింది. దాన్ని మళ్లీ గాడిన పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.కంచ ఐలయ్య షఫర్డ్తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మొట్టమొదట ఏర్పర్చిన ఉస్మానియా యూనివర్సిటీకి ఈ సంవత్సరంలో వంద ఏండ్లు నిండాయి. అది దాని శత జయంతిని జరుపుకుంటుందనే తంతు జరుగుతుంది. ఈ వంద ఏండ్ల చరిత్రలో దానికి మూడు ముఖ్యమైన తత్వ చింతన, భాష దశలున్నాయి. 1. 1917 నుంచి అది ఇస్లామిక్ తత్వ చింతనతో, ఉర్దూ భాషలో నడిచింది. 2. 1948 నుంచి ఇంగ్లీష్ మీడియం విద్యలో జాతీయవాద దృక్పథంతో నిజంగా ‘యూనివర్సిటీ’ లక్షణాన్ని సంతరించుకునే దశ. 3. 1970 నుంచి ఇంగ్లీష్ తెలుగు భాషల మిళితంతో కార్ల్ మార్క్స్ తత్వ చింతనకు కేంద్రంగా మారి క్రమంగా 1974లో నేను ఎం.ఏ.లో చేరే నాటికి మార్క్సిజం ప్రభావిత కేంద్రంగా ఉంది. 1990 దశకంలో అంబేడ్కర్ అధ్యయన శక్తుల సంఖ్య పెరిగి 2017 నాటికి అంబేడ్కరిజం క్లాస్ రూం బయట బలంగా కనిపిస్తుంది. ఇంగ్లీషులో టీచింగ్ జరిగినా తెలుగు ప్రభావిత భాషగా ఉన్నరోజులివి.1917లో మీర్ ఉస్మానవలి ఖాన్ ఉర్దూ భాషలో దాన్ని ప్రారంభించినపుడు భారతదేశంలో ఎక్కువ ప్రాంతాలలో బ్రిటీష్ వలసవాదంలో ఉండి కలకత్తా, బొంబాయి, ఢిల్లీ, మద్రాసులో బ్రిటిష్ మోడల్ ఇంగ్లీష్ యూనివర్సిటీలు నడుస్తున్నాయి. ఫ్యూడల్ రాజులు అధికారంలో ఉన్న ఎక్కడా యూనివర్సిటీ లేదు. ఆనాటికి ముస్లిం ప్రపంచంలో యూనివర్సిటీ విద్యకు అంత ఆదరణా, గౌరవం లేదు. భారత ఉపఖండంలో ఇస్లామ్ బలంగా ఉన్న పాకిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్ వంటి ప్రాంతాల్లో ఇంగ్లీష్–బ్రిటీష్ విద్యా విధానం గౌరవప్రద స్థానం కలిగి ఉంది. ఉర్దూ ఆనాడు ప్రాంతీయ భాష. ప్రధానంగా ముస్లింల భాష కూడా. ఈ యూనివర్సిటీ గైడింగ్ ఫిలాసఫీ ఇస్లామ్.1917 నాటికి తెలంగాణ గ్రామాలే కాదు, తాలూకా, జిల్లా కేంద్రాలు సైతం నిరక్షరాస్యతకు కేంద్రాలు. గ్రామీణ ప్రజల భాష ఉర్దూ మిళిత తెలుగు. ఒక్క రెడ్డి, వెలమ భూస్వాములకు, బ్రాహ్మణ కోమట్లకు తప్ప చదువు సోయి కూడా లేదు. వృత్తి కులాలన్నీ పొట్ట కూటి కోసం అల్లల్లాడే రోజులవి. నేను 1970లో పీయూసీలో వరంగల్ ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చేరే నాటికి చదువు ఒక కొత్త తరహా బతుకు మార్గమనే భావన లేదు. వ్యవసాయేతర కుల వృత్తులవారు వ్యవసాయానికి మారడం లక్ష్యంగా మారుతున్న రోజులవి. ఈ క్రమంలో సంచార కులాల్లో ఒకటైన కురుమ కులం గ్రామాల్లో సెటిలై అడవి ఆసరాగా బతికే పాకాల పట్టి నుంచి నా ప్రయాణం ఉస్మానియా వైపునకు మొదలైంది.నేను వరంగల్ ఆర్ట్స్ కాలేజీలో అడుగుపెట్టే నాటికి అది భూస్వాముల పిల్లలు, వ్యాపారస్తుల పిల్లలు, ఆ ప్రాంతపు బ్రాహ్మణుల పిల్లలు (హన్మకొండలో బ్రాహ్మణవాడ, మంథని బ్రాహ్మణ సమాజం ఆధునిక చదువు వైపునకు పయనిస్తున్న రోజులవి) ఎక్కువగా ఉండేవారు. అప్పుడప్పుడే అక్కడ మార్క్సిజం ఒక ప్రాపంచిక విప్లవ దృక్పథంగా పురుడు పోసుకుంటున్నది. వరంగల్ ఆర్ట్స్ కాలేజీ లైబ్రరీలో నేను మొట్టమొదట అప్పుడే నేర్చుకుంటున్న ఇంగ్లీషులో కమ్యూనిస్టు మ్యానిఫెస్టోను చదివాను. అది నాకు మానవ సమానత్వ సిద్ధాంతాన్ని, ఉర్రూతలూగే ఇంగ్లీషునూ నేర్పింది. ఆ చిన్న పుస్తకాన్ని నేను పదే పదే పదిసార్లు చదివాను. అక్కడి నుంచి 1974లో M.A. కోసం ఉస్మానియా ఆర్ట్స్ కాలేజీ వచ్చినపుడు మరో ప్రపంచమొచ్చిన ఫీలింగు. అప్పటికి ‘నీ గోరి కడతం కొడుకో నిజాం సర్కరోడా’ అనే సంఘ నిర్మాణాల్లోకి నేను రాలేదు. 1974 నాటికి షేర్వాణీ, పైజమా వాళ్లు దాదాపు లేకుండా పోయారు. కొద్దిమంది రెడ్లు, వెలమలు, బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్నారు. వీళ్ళ నుంచే కొంతమంది మార్క్స్వాదులూ ఉండేవారు. కానీ ఎక్కువమంది అవకాశవాదులు ఇందులోనే ఉండేవారు.ఆర్ట్స్ కాలేజీ బిల్డింగ్ను 1918లో కట్టనారంభించారట. దాన్నీ, పెద్ద పెద్ద హాస్టల్ బిల్డింగులను కట్టడంలో ఆర్ట్స్ కాలేజీ వెనుకనే ఉన్న వడ్డెర బస్తీవాళ్ళు కట్టారు. కానీ 1970 దశకం నాటికి కూడా వాళ్లెవ్వరూ అందులో చదువుకు నోచుకోలేదు. దానికి రాళ్లెత్తిన కూలీలంతా తమ రక్తంతో సున్నం తడిపి కట్టి అందులో పుస్తకం చదివిన పురుగులు కాలేదు. ముస్లింల నుంచి నవాబీ ఫ్యూడల్స్, రెడ్డి, వెలమల నుంచి భూస్వాములు, బ్రాహ్మణుల నుంచి కులాన్ని పాటించే ప్రబంధ కావ్య పాఠకులు అందులో చదివారు. అందుకే ఆ బిల్డింగులో అవసరమైనంత మార్క్స్ మరెక్కడా అనిపించేవాడు కాదు. ఆ చైతన్యంతో ముందుకొచ్చిన వారే క్యాంపస్ గోడల నిండా ‘విప్లవం వర్ధిల్లాలి’ నినాదాలు రాసారు. ఆదివారం నాలా గ్రామాల నుంచి అణిచివేయబడ్డ కులాల నుంచి వచ్చిన విద్యార్థులకు ‘ఒక్క చెట్టుకల్లు ఇచ్చే అంత ఆనంద భరిత మత్తు’నిచ్చేది. మార్క్స్ మాకు విదేశస్థుడు కాదు. మా వూరి గొప్ప నేర్పరి కల్లుగీత కార్మికుడు. ఆ గుట్ట మీది లైబ్రరీలో ఆయన రాసిన దాస్ క్యాపిటల్, ఎంగెల్స్ రాసిన ‘ఆరిజన్ ఆఫ్ ఫామిలీ, ప్రయివేట్ ప్రాపర్టీ అండ్ స్టేట్’ చదువుతుంటే స్వదేశీ దోపిడీ సంబంధాలు స్పష్టంగా కనిపించేవి.అది ప్రపంచం ప్రచ్ఛన్న యుద్ధంలో ఉన్న దశ. సోవియట్ యూనియన్, చైనాలు అమెరికానూ, యూరోపును భయపెడుతున్న రోజులవి. మార్క్స్ ప్రపంచ తాత్విక చుక్కల మధ్య చంద్రునిలా మొగ్గుతున్న రోజులవి. మావో సాంస్కృతిక విప్లవం ప్రపంచ ఫ్యూడల్ సంస్కృతిని పాతాళానికి తొక్కుతున్నట్టు మాలాంటి యువకులు భావించే రోజులవి. మావో రాసిన ‘న్యూ డెమోక్రసీ’ వ్యాసాన్ని అక్షరం తప్పకుండా చదివి అర్థం చేసుకోవాలని మేము ఆరాటపడుతున్న రోజులవి. ఆనాడు జాతీయవాదం, యూనివర్సలిజంలో వైరుధ్యరహితంగా ఇమిడి ఉండింది. ‘మన గ్రామాల్లో ఫ్యూడలిజాన్ని బద్దలుకొట్టి ప్రపంచంలో పెట్టుబడిదారి దోపిడిని కూలగొట్టు’ అనే అవగాహన మార్క్స్, మావో రచనల నుంచి మేము పిండుకుంటున్న సారం. ఫ్యూడల్ రాజరికంలో పుట్టిన యూనివర్సిటీ ప్రపంచ జ్ఞాన సమ్మిళితంగా నిజంగా ఒక విశ్వవిద్యాలయంగా మేం క్లాసు రూముల్లో, కారిడారుల్లో, లైబ్రరీలో, మెస్సులో మెదళ్ళకు పదును పెట్టిన రోజులవి. 1975లో అకస్మాత్తుగా ఎమర్జెన్సీ వచ్చింది. విద్యార్థి ఉద్యమ ధర్నాలు, ఊరేగింపులు రూం నెం. 57 మీటింగులు ఆర్గనైజ్ చేసే వారు అకస్మాత్తుగా కనిపించకుండా పోయారు. ఎమర్జెన్సీలో భయం భయంగా బతకడంతో పాటు మార్క్సిజం అధ్యయనం మాత్రమే సాధ్యమయ్యే అంశంగా మిగిలింది. ఎమర్జెన్సీ ముగిసే వరకు అది బతుకుబాటల యూనివర్సిటీగా ఉండింది. చదువులో కేవలం వ్యక్తి బతుకుబాట చదువు వేరు. సమాజ మార్పు కోసం చేసే చదువు వేరు. రెండోదానికి డెప్త్ ఉంటుంది. ఆచరణతో అది ముడిపడి ఉంటుంది. ఆ తరువాత ఎటోళ్ళు అటు పోయారు. నాలాంటి కొంత మందిమి ఉస్మానియాలోనే తిష్టవేసుకుని ఉన్నాం. జేఎన్యూ‍కు కొంత మంది మారిపోయారు.1985 కారంచేడు ఉద్యమం తరువాత ఒక కొత్త కనువిప్పు వచ్చింది. మార్క్సిస్టు విప్లవం కుల అంటరానితనాన్ని, దొంతర్ల జీవితాన్ని, ఉత్పత్తి రంగంలో బిగించుకుపోయిన కుల వృత్తుల్ని మార్చే అంశం ఆ సిద్ధాంతంలో లేదు. 1990 మండల్ ఉద్యమం రావడంతో కులాలవారీగా ఉస్మానియా చీలిపోయింది. అన్ని సంఘాల్లో దళిత బహుజనులు మండల్ అనుకూలురు. అగ్రకులాలవాళ్ళు మండల్ వ్యతిరేకులు. ఈ దశలోనే అంబేడ్కర్ ఒక తాత్వికుడిగా అడుగు పెట్టాడు. ఆయన బతికి ఉండగా ఈ యూనివర్సిటీ ఆయనకు 1953లో డి.లిట్. పట్టా ఇచ్చింది. కానీ ఆయన సిద్ధాంతాన్ని మార్క్స్ సిద్ధాంతంలా చదవడానికి వక్తులుగాని, సంస్థలుగాని సిద్ధపడలేదు. కానీ 1990 దశకంలో అది మొదలైంది.దేశమంతటా రిజర్వేషన్ అనుకూల, వ్యతిరేక మీటింగులు జరిగాయి. ఉస్మానియా మార్క్సిజం దశలో ఉన్నపుడు రెడ్డి, రావు, శాస్త్రి, శర్మ వంటి పేర్లు ఉన్నవారి కులాల మీద అంచనా ఉండేది. అప్పుడప్పుడే యూనివర్సిటీకొచ్చిన ఉత్పత్తి కులాల వారిని పేర్లు బట్టి కులం గుర్తుపట్టడం అసాధ్యం. ఆలోచనకూడా ఉండేదికాదు.ఈ దశలో అంబేడ్కర్ ‘అనిహిలేషన్ ఆఫ్ క్యాస్ట్’ మరో మ్యానిఫెస్టోగా ముందుకొచ్చింది. caste is not division of labour, but division of labourers నా లాంటి కొంతమంది అధ్యయన మార్గాన్ని మార్చింది. ఈ క్రమంలోనే బుద్ధిజం, హిందూయిజం కొత్తకోణం నుంచి అధ్యయనం మొదలైంది. అప్పటికే గౌతమబుద్ధుని రాజకీయ తత్వం మీద పీహెచ్డీ చేస్తున్న నాకు అంబేడ్కర్నూ మార్స్క్నూ జోడించి ప్రాచీన దశనుంచి సమకాలీన దశ వరకు కుల అణచివేతను శ్రమ దోపిడీతో ముడేసి చూసే ఒక అధ్యయన పద్ధతి ముందుకొచ్చింది.ఈ క్రమంలోనే నాకు యూనివర్సిటీ (విశ్వవిద్యాలయం) పని ఉద్యమాలు కాదు సీరియస్ అధ్యయనం, కొత్త ఆలోచనలను, కొత్త సిద్ధాంతాలను, శాస్త్రీయ పరిశోధనలను చెయ్యడం అని అర్థమైంది. బహుశా ప్రపంచానికి అర్థమయ్యే ఇంగ్లీషు భాషలో నేను రాసిన పుస్తకాలు ఉస్మానియా వంటి గ్రామాల అనుబంధ మల్టీ కల్చరల్ యూనివర్సిటీ నుంచి కాకుండా మరో ఎలైట్ యూనివర్సిటీ నుంచి వచ్చే అవకాశం లేదు. గ్రామజీవనాన్ని మార్క్సిజం+అంబేడ్కరిజంతో జోడించి యూనివర్సిటీలకు అవసరమయ్యే స్థాయిలో రాయడం యూనివర్సిటీలో ఉంటేనే సాధ్యం. మార్క్స్, అంబేడ్కర్లు ఇద్దరూ యూనివర్సిటీలో ఉండే తమ తమ రీసెర్చి ప్రక్రియకు రూపమిచ్చుకున్నారు. సామాజిక శాస్త్రాల్లో పీహెచ్డీ అవసరమే అది. ఈ ఇద్దరు సిద్ధాంతవేత్తల పద్ధతులను మేళవించకపోతే దేవుడి రాజకీయ తత్వం, నేను హిందునెట్లయిత, హిందూ అనంతర భారతదేశం వంటి పుస్తకాలు రాయడం నాకు సాధ్యమయ్యేది కాదు. ప్రజల మధ్య ఉన్న జ్ఞానానికి శాస్త్రీయ రూపమిచ్చి, దాన్ని యూనివర్సలైజ్ చెయ్యడం యూనివర్సిటీల ప్రధాన కర్తవ్యం. ఉస్మానియా ఆ దిశలో ఇంకా చాలా జ్ఞాన రచన చెయ్యాల్సి ఉంది. అది ఇంగ్లీషులో జరగడమే మంచిది. అంబేడ్కర్ సిద్ధాంతం, ఆచరణ వల్ల ఉస్మానియా ఉన్నత డిగ్రీలు విప్లవ చైతన్యాన్ని ఈ ప్రాంతపు గుడిసెల్లోకి తీసుకుపోయాయి. ఈ మార్పు 1990 తరువాత కొట్టొచ్చినట్టు కనిపించింది. మార్క్సిజానికి అధ్యయనం, పరిశోధన విగర్ను పెంచే శక్తి ఉంది. అంబేడ్కరిజానికి ఆ అధ్యయనాన్ని గ్రామజీవితానికి, చరిత్రకి అనువదించే శక్తి ఉంది. గ్రామ జీవనం మారాలంటే ఈ పరిశోధన నిరంతరంగా జరగాల్సిందే. ఉస్మానియా తెలంగాణ ఉద్యమకాలంలో గాడి తప్పింది. దాన్ని మళ్లీ గాడిన పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.కంచ ఐలయ్య షఫర్డ్
prajala madhya unna ghnaanaaniki saastriiya roopamicchi, daanni universolis cheyyadam universityla pradhaana kartavyam. usmania aa disalo inka chala ghnaana rachana cheyyalsi undi. graamajeevanaanni marksism+ambedkarijamto jodinchi universitylaku avasaramayye sthaayilo rayadam universitylo untene saadhyam. adhi ingleeshulo jaragadame manchidi. telamgaana rashtramlo mottamodata erparchina usmania universityki ee samvatsaramlo vanda endlu nindaayi. adhi daani sata jayantini jarupukuntundane tantu jarugutundi. ee vanda endla charitralo daaniki moodu mukhyamaina tatva chintana, bhasha dasalunnaayi. 1. 1917 nunchi adhi islamic tatva chintanatho, urduu bhashalo nadichindi. 2. 1948 nunchi ingleesh meedium vidyalo jaatiiyavaada drukpathamtho nijamgaa ‘university’ lakshanaanni santarinchukune dasha. 3. 1970 nunchi ingleesh telugu bhashala militamtho carle marks tatva chintanaku kendramgaa maari kramangaa 1974loo nenu em.e.loo chere naatiki marksism prabhaavita kendramgaa undi. 1990 dasakamlo ambedker adhyayana saktula sankhya perigi 2017 naatiki ambadkarijam class room bayata balangaa kanipistundi. ingleeshulo teaching jarigina telugu prabhaavita bhashaga unnarojulivi.1917loo meer usmanavali khan urduu bhashalo daanni praarambhinchinapudu bhaaratadesamlo ekkuva praantaalalo british valasavaadamlo undi kalakatta, bombai, dhilli, madraasulo british modal ingleesh universitylu nadustunnaayi. fudel rajulu adhikaaramlo unna ekkada university ledu. aanaatiki muslim prapanchamlo university vidyaku anta aadaranaa, gowravam ledu. bhaarata upakhandamlo islam balangaa unna pakisthan, bangladesh vanti praantaallo ingleesh–british vidya vidhaanam gouravaprada sthaanam kaligi undi. urduu aanaadu praantiiya bhasha. pradhaanamgaa muslimla bhasha kuudaa. ee university giding philasafy islam.1917 naatiki telamgaana gramale kaadu, taluka, jilla kendraalu saitam niraksharaasyataku kendraalu. graameena prajala bhasha urduu milita telugu. okka reddi, velama bhuswamulaku, brahmana komatlaku tappa chaduvu soi kuudaa ledu. vrutti kulaalannii potta kooti kosam allallade rojulavi. nenu 1970loo pceucelo varangal arts kaalejeelo chere naatiki chaduvu oka kotta taraha batuku margamane bhavana ledu. vyavasaayetara kula vruttulavaaru vyavasaayaaniki maaradam lakshyamgaa maarutunna rojulavi. ee kramamlo sanchaara kulaallo okataina kuruma kulam graamaallo setilai adavi aasaraagaa batike paakaala patti nunchi naa prayaanam usmania vaipunaku modalaindi.nenu varangal arts kaalejeelo adugupette naatiki adhi bhuswamula pillalu, vyaapaarastula pillalu, aa praantapu brahmanula pillalu (hanmakondalo brahmanavada, manthani brahmana samajam aadhunika chaduvu vaipunaku payanistunna rojulavi) ekkuvagaa undevaaru. appudappude akkada marksism oka praapanchika viplava drukpathamgaa purudu posukuntunnadi. varangal arts callagy librarilo nenu mottamodata appude neerchukuntunna ingleeshulo kamyuunistu manifestonu chadivaanu. adhi naaku manava samaanatva siddhaantaanni, urrootaluge ingleeshunuu nerpindi. aa chinna pustakaanni nenu pade pade padisaarlu chadivaanu. akkadi nunchi 1974loo M.A. kosam usmania arts callagy vachinapudu maro prapanchamochina pheelingu. appatiki ‘nee gori kadatam koduko nijam sarkaroda’ ane sangha nirmaanaalloki nenu raledu. 1974 naatiki sherwani, paijama vaallu daadaapu lekunda poyaru. koddimandi redlu, velamalu, brahmanula aadhipatyamlo unnaaru. veella nunche kontamandi maarkswaaduluu undevaaru. cony ekkuvamandi avakaasavaadulu indulone undevaaru.arts callagy bildingnu 1918loo kattanarambhinchaarata. daannii, pedda pedda hastla bildingulanu kattadamlo arts callagy venukane unna vaddera basteevaallu kattaru. cony 1970 dasakam naatiki kuudaa vallevvaru andulo chaduvuku nochukoledu. daaniki raallettina kuuliilantaa tama raktamtho sunnam tadipi katti andulo pustakam chadivina purugulu kaaledu. muslimla nunchi nawabi fudels, reddi, velamala nunchi bhuswamulu, brahmanula nunchi kulaanni paatinche prabandha kaavya paatakulu andulo chadivaaru. anduke aa bildingulo avasaramainanta marks marekkada anipinchevaadu kaadu. aa chaitanyamtho mundukochina vaare campus godala ninda ‘viplavam vardhillaali’ ninaadaalu rasaru. aadivaaram nala gramala nunchi anichiveyabadda kulaala nunchi vachina vidyaarthulaku ‘okka chettukallu iche anta aananda bharita mattu’nichedi. marks maaku videsasthudu kaadu. maa vuuri goppa nerpari kallugeeta kaarmikudu. aa gutta meedi librarilo aayana raasina das capital, engels raasina ‘arijan af fomily, prievate property and state’ chaduvutunte swadeshee dopidi sambandhaalu spashtamgaa kanipinchevi.adhi prapancham prachchanna yuddhamlo unna dasha. soviat unian, chainaalu americanu, europunu bhayapedutunna rojulavi. marks prapancha taatvika chukkala madhya chandrunila moggutunna rojulavi. mavo saamskrutika viplavam prapancha fudel samskrutini paataalaaniki tokkutunnattu malanti yuvakulu bhavinche rojulavi. mavo raasina ‘nyoo democrusy’ vyaasaanni aksharam tappakunda chadivi artham chesukovalani memu aaraatapadutunna rojulavi. aanaadu jaatiiyavaadam, universalijamlo vairudhyarahitamgaa imidi undindi. ‘mana graamaallo fudelijanni baddalukotti prapanchamlo pettubadidaari dopidini koolagottu’ ane avagaahana marks, mavo rachanala nunchi memu pindukuntunna saaram. fudel rajarikamlo puttina university prapancha ghnaana sammilitamgaa nijamgaa oka vishwavidyaalayamgaa mem klaasu roomullo, kaaridaarullo, librarilo, messulo medallaku padunu pettina rojulavi. 1975loo akasmaattugaa emergency vachindi. vidyaarthi udyama dharnalu, ooregimpulu room nem. 57 meetingulu arganize chese vaaru akasmaattugaa kanipinchakunda poyaru. emergencylo bhayam bhayamgaa batakadamtho paatu marksism adhyayanam matrame saadhyamayye amsamgaa migilindi. emergency mugise varaku adhi batukubaatala universityga undindi. chaduvulo kevalam vyakti batukubata chaduvu vaeru. samaja maarpu kosam chese chaduvu vaeru. rendodaniki depth untundi. aacharanatho adhi mudipadi untundi. aa taruvaata etollu atu poyaru. nalanti kontha mandimi usmanialone tishtavesukuni unnam. jnu‍ku kontha mandi maaripoyaaru.1985 kaaranchedu udyamam taruvaata oka kotta kanuvippu vachindi. marksistu viplavam kula antaraanitanaanni, dontarla jeevitaanni, utpatti rangamlo biginchukupoyina kula vruttulni marche amsam aa siddhaantamlo ledu. 1990 mandal udyamam raavadamtho kulalavariga usmania cheelipoyindi. anni sanghaallo dalita bahujanulu mandal anukuluru. agrakulaalavaallu mandal vyatirekulu. ee dasalone ambedker oka taatvikudigaa adugu pettaadu. aayana batiki undagaa ee university aayanaku 1953loo di.lit. patta ichindi. cony aayana siddhaantaanni marks siddhaantamlaa chadavadaaniki vaktulugaani, samsthalugaani siddhapadaledu. cony 1990 dasakamlo adhi modalaindi.deshamantata reservation anukuula, vyatireka meetingulu jarigai. usmania marksism dasalo unnapudu reddi, raavu, saastri, sharma vanti paerlu unnavaari kulaala meeda anchana undedi. appudappude universitiikochina utpatti kulaala vaarini paerlu batti kulam gurthupattadam asaadhyam. alochanakuda undedikaadu.ee dasalo ambedker ‘anihilation af cast’ maro manifestoga mundukochindi. caste is not division of labour, but division of labourers naa lanti kontamandi adhyayana maargaanni maarchindi. ee kramamlone buddhijam, hinduism kottakonam nunchi adhyayanam modalaindi. appatike goutamabuddhuni rajakeeya tatvam meeda peehechdi chestunna naaku ambedkarnu maarsknuu jodinchi praacheena dasanunchi samakaaleena dasha varaku kula anachivetanu shrama dopidiitoe mudesi chuse oka adhyayana paddhati mundukochindi.ee kramamlone naaku university (vishwavidyaalayam) pani udyamaalu kaadu seerius adhyayanam, kotta aalochanalanu, kotta siddhaantaalanu, saastriiya parisoedhanalanu cheyyadam ani ardhamaindi. bahusa prapanchaaniki arthamayye ingleeshu bhashalo nenu raasina pustakaalu usmania vanti gramala anubandha multy kalcharal university nunchi kakunda maro elite university nunchi vache avakaasam ledu. graamajeevanaanni marksism+ambedkarijamto jodinchi universitylaku avasaramayye sthaayilo rayadam universitylo untene saadhyam. marks, ambedkarlu iddaruu universitylo unde tama tama reeserchi prakriyaku roopamicchukunnaaru. saamaajika saastraallo peehechdi avasarame adhi. ee iddaru siddhaantavettala paddhatulanu melavinchakapothe devudi rajakeeya tatvam, nenu hindunetlayita, hindu anantara bharatadesam vanti pustakaalu rayadam naaku saadhyamayyedi kaadu. prajala madhya unna ghnaanaaniki saastriiya roopamicchi, daanni universolis cheyyadam universityla pradhaana kartavyam. usmania aa disalo inka chala ghnaana rachana cheyyalsi undi. adhi ingleeshulo jaragadame manchidi. ambedker siddhaantam, aacharana valla usmania unnata degreelu viplava chaitanyaanni ee praantapu gudiselloki teesukupoyaayi. ee maarpu 1990 taruvaata kottochinattu kanipinchindi. maarksijaaniki adhyayanam, parisodhana vigarnu penche sakti undi. ambedkarijaaniki aa adhyayanaanni graamajeevitaaniki, charitraki anuvadinche sakti undi. grama jeevanam maralante ee parisodhana nirantaramgaa jaragalsinde. usmania telamgaana udyamakaalamlo gaadi tappindi. daanni malli gaadina pettalsina avasaram undi.kancha ailayya shafardtelamgaana rashtramlo mottamodata erparchina usmania universityki ee samvatsaramlo vanda endlu nindaayi. adhi daani sata jayantini jarupukuntundane tantu jarugutundi. ee vanda endla charitralo daaniki moodu mukhyamaina tatva chintana, bhasha dasalunnaayi. 1. 1917 nunchi adhi islamic tatva chintanatho, urduu bhashalo nadichindi. 2. 1948 nunchi ingleesh meedium vidyalo jaatiiyavaada drukpathamtho nijamgaa ‘university’ lakshanaanni santarinchukune dasha. 3. 1970 nunchi ingleesh telugu bhashala militamtho carle marks tatva chintanaku kendramgaa maari kramangaa 1974loo nenu em.e.loo chere naatiki marksism prabhaavita kendramgaa undi. 1990 dasakamlo ambedker adhyayana saktula sankhya perigi 2017 naatiki ambadkarijam class room bayata balangaa kanipistundi. ingleeshulo teaching jarigina telugu prabhaavita bhashaga unnarojulivi.1917loo meer usmanavali khan urduu bhashalo daanni praarambhinchinapudu bhaaratadesamlo ekkuva praantaalalo british valasavaadamlo undi kalakatta, bombai, dhilli, madraasulo british modal ingleesh universitylu nadustunnaayi. fudel rajulu adhikaaramlo unna ekkada university ledu. aanaatiki muslim prapanchamlo university vidyaku anta aadaranaa, gowravam ledu. bhaarata upakhandamlo islam balangaa unna pakisthan, bangladesh vanti praantaallo ingleesh–british vidya vidhaanam gouravaprada sthaanam kaligi undi. urduu aanaadu praantiiya bhasha. pradhaanamgaa muslimla bhasha kuudaa. ee university giding philasafy islam.1917 naatiki telamgaana gramale kaadu, taluka, jilla kendraalu saitam niraksharaasyataku kendraalu. graameena prajala bhasha urduu milita telugu. okka reddi, velama bhuswamulaku, brahmana komatlaku tappa chaduvu soi kuudaa ledu. vrutti kulaalannii potta kooti kosam allallade rojulavi. nenu 1970loo pceucelo varangal arts kaalejeelo chere naatiki chaduvu oka kotta taraha batuku margamane bhavana ledu. vyavasaayetara kula vruttulavaaru vyavasaayaaniki maaradam lakshyamgaa maarutunna rojulavi. ee kramamlo sanchaara kulaallo okataina kuruma kulam graamaallo setilai adavi aasaraagaa batike paakaala patti nunchi naa prayaanam usmania vaipunaku modalaindi.nenu varangal arts kaalejeelo adugupette naatiki adhi bhuswamula pillalu, vyaapaarastula pillalu, aa praantapu brahmanula pillalu (hanmakondalo brahmanavada, manthani brahmana samajam aadhunika chaduvu vaipunaku payanistunna rojulavi) ekkuvagaa undevaaru. appudappude akkada marksism oka praapanchika viplava drukpathamgaa purudu posukuntunnadi. varangal arts callagy librarilo nenu mottamodata appude neerchukuntunna ingleeshulo kamyuunistu manifestonu chadivaanu. adhi naaku manava samaanatva siddhaantaanni, urrootaluge ingleeshunuu nerpindi. aa chinna pustakaanni nenu pade pade padisaarlu chadivaanu. akkadi nunchi 1974loo M.A. kosam usmania arts callagy vachinapudu maro prapanchamochina pheelingu. appatiki ‘nee gori kadatam koduko nijam sarkaroda’ ane sangha nirmaanaalloki nenu raledu. 1974 naatiki sherwani, paijama vaallu daadaapu lekunda poyaru. koddimandi redlu, velamalu, brahmanula aadhipatyamlo unnaaru. veella nunche kontamandi maarkswaaduluu undevaaru. cony ekkuvamandi avakaasavaadulu indulone undevaaru.arts callagy bildingnu 1918loo kattanarambhinchaarata. daannii, pedda pedda hastla bildingulanu kattadamlo arts callagy venukane unna vaddera basteevaallu kattaru. cony 1970 dasakam naatiki kuudaa vallevvaru andulo chaduvuku nochukoledu. daaniki raallettina kuuliilantaa tama raktamtho sunnam tadipi katti andulo pustakam chadivina purugulu kaaledu. muslimla nunchi nawabi fudels, reddi, velamala nunchi bhuswamulu, brahmanula nunchi kulaanni paatinche prabandha kaavya paatakulu andulo chadivaaru. anduke aa bildingulo avasaramainanta marks marekkada anipinchevaadu kaadu. aa chaitanyamtho mundukochina vaare campus godala ninda ‘viplavam vardhillaali’ ninaadaalu rasaru. aadivaaram nala gramala nunchi anichiveyabadda kulaala nunchi vachina vidyaarthulaku ‘okka chettukallu iche anta aananda bharita mattu’nichedi. marks maaku videsasthudu kaadu. maa vuuri goppa nerpari kallugeeta kaarmikudu. aa gutta meedi librarilo aayana raasina das capital, engels raasina ‘arijan af fomily, prievate property and state’ chaduvutunte swadeshee dopidi sambandhaalu spashtamgaa kanipinchevi.adhi prapancham prachchanna yuddhamlo unna dasha. soviat unian, chainaalu americanu, europunu bhayapedutunna rojulavi. marks prapancha taatvika chukkala madhya chandrunila moggutunna rojulavi. mavo saamskrutika viplavam prapancha fudel samskrutini paataalaaniki tokkutunnattu malanti yuvakulu bhavinche rojulavi. mavo raasina ‘nyoo democrusy’ vyaasaanni aksharam tappakunda chadivi artham chesukovalani memu aaraatapadutunna rojulavi. aanaadu jaatiiyavaadam, universalijamlo vairudhyarahitamgaa imidi undindi. ‘mana graamaallo fudelijanni baddalukotti prapanchamlo pettubadidaari dopidini koolagottu’ ane avagaahana marks, mavo rachanala nunchi memu pindukuntunna saaram. fudel rajarikamlo puttina university prapancha ghnaana sammilitamgaa nijamgaa oka vishwavidyaalayamgaa mem klaasu roomullo, kaaridaarullo, librarilo, messulo medallaku padunu pettina rojulavi. 1975loo akasmaattugaa emergency vachindi. vidyaarthi udyama dharnalu, ooregimpulu room nem. 57 meetingulu arganize chese vaaru akasmaattugaa kanipinchakunda poyaru. emergencylo bhayam bhayamgaa batakadamtho paatu marksism adhyayanam matrame saadhyamayye amsamgaa migilindi. emergency mugise varaku adhi batukubaatala universityga undindi. chaduvulo kevalam vyakti batukubata chaduvu vaeru. samaja maarpu kosam chese chaduvu vaeru. rendodaniki depth untundi. aacharanatho adhi mudipadi untundi. aa taruvaata etollu atu poyaru. nalanti kontha mandimi usmanialone tishtavesukuni unnam. jnu‍ku kontha mandi maaripoyaaru.1985 kaaranchedu udyamam taruvaata oka kotta kanuvippu vachindi. marksistu viplavam kula antaraanitanaanni, dontarla jeevitaanni, utpatti rangamlo biginchukupoyina kula vruttulni marche amsam aa siddhaantamlo ledu. 1990 mandal udyamam raavadamtho kulalavariga usmania cheelipoyindi. anni sanghaallo dalita bahujanulu mandal anukuluru. agrakulaalavaallu mandal vyatirekulu. ee dasalone ambedker oka taatvikudigaa adugu pettaadu. aayana batiki undagaa ee university aayanaku 1953loo di.lit. patta ichindi. cony aayana siddhaantaanni marks siddhaantamlaa chadavadaaniki vaktulugaani, samsthalugaani siddhapadaledu. cony 1990 dasakamlo adhi modalaindi.deshamantata reservation anukuula, vyatireka meetingulu jarigai. usmania marksism dasalo unnapudu reddi, raavu, saastri, sharma vanti paerlu unnavaari kulaala meeda anchana undedi. appudappude universitiikochina utpatti kulaala vaarini paerlu batti kulam gurthupattadam asaadhyam. alochanakuda undedikaadu.ee dasalo ambedker ‘anihilation af cast’ maro manifestoga mundukochindi. caste is not division of labour, but division of labourers naa lanti kontamandi adhyayana maargaanni maarchindi. ee kramamlone buddhijam, hinduism kottakonam nunchi adhyayanam modalaindi. appatike goutamabuddhuni rajakeeya tatvam meeda peehechdi chestunna naaku ambedkarnu maarsknuu jodinchi praacheena dasanunchi samakaaleena dasha varaku kula anachivetanu shrama dopidiitoe mudesi chuse oka adhyayana paddhati mundukochindi.ee kramamlone naaku university (vishwavidyaalayam) pani udyamaalu kaadu seerius adhyayanam, kotta aalochanalanu, kotta siddhaantaalanu, saastriiya parisoedhanalanu cheyyadam ani ardhamaindi. bahusa prapanchaaniki arthamayye ingleeshu bhashalo nenu raasina pustakaalu usmania vanti gramala anubandha multy kalcharal university nunchi kakunda maro elite university nunchi vache avakaasam ledu. graamajeevanaanni marksism+ambedkarijamto jodinchi universitylaku avasaramayye sthaayilo rayadam universitylo untene saadhyam. marks, ambedkarlu iddaruu universitylo unde tama tama reeserchi prakriyaku roopamicchukunnaaru. saamaajika saastraallo peehechdi avasarame adhi. ee iddaru siddhaantavettala paddhatulanu melavinchakapothe devudi rajakeeya tatvam, nenu hindunetlayita, hindu anantara bharatadesam vanti pustakaalu rayadam naaku saadhyamayyedi kaadu. prajala madhya unna ghnaanaaniki saastriiya roopamicchi, daanni universolis cheyyadam universityla pradhaana kartavyam. usmania aa disalo inka chala ghnaana rachana cheyyalsi undi. adhi ingleeshulo jaragadame manchidi. ambedker siddhaantam, aacharana valla usmania unnata degreelu viplava chaitanyaanni ee praantapu gudiselloki teesukupoyaayi. ee maarpu 1990 taruvaata kottochinattu kanipinchindi. maarksijaaniki adhyayanam, parisodhana vigarnu penche sakti undi. ambedkarijaaniki aa adhyayanaanni graamajeevitaaniki, charitraki anuvadinche sakti undi. grama jeevanam maralante ee parisodhana nirantaramgaa jaragalsinde. usmania telamgaana udyamakaalamlo gaadi tappindi. daanni malli gaadina pettalsina avasaram undi.kancha ailayya shufferd