
రాయలసీమ స్వాతంత్య్ర వీరుడు ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి. బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా అనేక మంది జమీందారులను కూడగట్టుకుని పోరాడారు. వనపర్తి జమీందారు రాజా రామేశ్వరరావు, మునగాల రామకృష్ణారెడ్డి, జటఫ్రోలు రాజాలక్ష్మణరాయుడు, ఔకు జమీందార్లు, పెనుగొండ వాళ్ళు, బనగానపల్లి నవాబు మొదలైన వారితో వందల కొలది గ్రామాలను పోరాటంలో మమేకం చేసాడు. నరసింహారెడ్డి పోరాటం సాయుధ పోరాటం. ఈ పోరును ప్రజలు కోలాటపు పాటగా ఇట్లా ఇప్పటికీ పాడుతున్నారు.‘అడుగో వచ్చే, ఇడుగో వచ్చే నరసింహారెడ్డి పళపళపళపళ కేక వేసెరా నరసింహారెడ్డి నాలుగు గ్రామాలు మందిగా తాములేచినారు.’నరసింహారెడ్డిని ఉరి తీసిన తేదీ, పోరాట కాలం విషయమై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఆచార్య ద్రోణప్ప నరసింహారెడ్డి తిరుగుబాటు 1800-25 సంవత్సరాల నాటిదంటారు. తిరుగుబాటు జూలై 1846లో ప్రారంభమై అదే ఏడాది అక్టోబరులో ముగగుస్తుంది. బంగోరె ప్రకారం 1847 ఫిబ్రవరి 22న సోమవారం ఉదయం 7 గంటలకు నరసింహారెడ్డిని ఉరి తీసారు. ఆనాటి కలెక్టర్ అయిన కాంక్రేన్ ఉత్తరాల ద్వారా ఈ తిరుగుబాటును గురించి ఎప్పటికప్పుడు ప్రభుత్వ కార్యదర్శికి తెలియజేస్తాడు. వాటి నుంచి కొన్ని విషయాలు తెలుసుకుందాం. మొదటి ఉత్తరం 12 జూలై 1846న రాయచోటి నుంచి రాస్తాడు. రెడ్డి గారి పోరాటం చుట్టుపక్క జిల్లాలకు పాకనీయకుండా చూడాలని తెలియజేస్తాడు. 11 జూలై 1846న రెడ్డిగారు రుద్రావరాన్ని దోచుకున్నట్లు పోలీసులతో మిట్టపల్లి వద్ద (కోయలకుంట్ల దగ్గర) రెడ్డి తలపడినట్లు, 9 మంది తలారీలు ఒక హెడ్ దఫేదార్ చనిపోయినట్లు తెలియజేస్తాడు. రెడ్డి గారికి 9000 మంది సైన్యం ఉన్నట్లు, కడప నుంచి సైన్యాన్ని పంపమని కోరుతాడు.12 జూలై 1846 కోయలకుంట్ల ట్రెజరీని పాళేగాళ్ళు కొల్లగొడతారు. ఐదుగురు పోలీసు జవానులు ఆ పోరులో చనిపోతారు. కర్నూలు నుంచి గుర్రాలను పంపమని కోరినట్లు తెలుపుతాడు.నరసింహారెడ్డిని 1847 ఫిబ్రవరి 22న 7 గంటలకు ఉరితీశారు. కలెక్టర్ కాంక్రేన్ దీన్ని పర్యవేక్షించారు. ప్రజలు చూస్తుండగా ఉరి తీసి, రెడ్డి శిరస్సును నరికి దానిని 1847 నుంచి 1877 దాకా కోయలకుంట్లలో బురుజుకు వేలాడేలా జాగ్రత్త వహించారు. ఇదొక సీమ రక్తచరిత్ర ఉదాహరణ మాత్రమే. – ఎనుగొండ నాగరాజనాయుడు‍శాంతినగర్, తిరుపతి

rayalaseema swaatantyra veerudu uyyalavada narasimhareddy. british vaariki vyatirekamgaa aneka mandi jameendaarulanu koodagattukuni poraadaaru. vanaparti jameendaaru raja rameshwararao, munagaala ramakrishnareddy, jatafrolu rajalakshmanarayudu, auku jameendaarlu, penugonda vaallu, banaganapalli nawabu modalaina vaaritho vandala koladi graamaalanu poraatamlo mamekam chesadu. narasimhareddy poratam saayudha poratam. ee porunu prajalu kolatapu paatagaa itla ippatikee paadutunnaaru.‘adugo vache, idugo vache narasimhareddy palapalapalapala keka vesera narasimhareddy naalugu graamaalu mandigaa taamulechinaaru.’narasimhaareddini uri teesina tedee, porata kaalam vishayamai bhinnabhiprayalu unnaayi. aachaarya dronappa narasimhareddy tirugubaatu 1800-25 samvatsaraala naatidantaaru. tirugubaatu juulai 1846loo praarambhamai adhe edaadi aktobarulo mugagustundi. bangore prakaaram 1847 fibravari 22na somavaram udayam 7 gantalaku narasimhaareddini uri teesaaru. aanaati kalektar ayina concrane uttaraala dwara ee tirugubaatunu gurinchi eppatikappudu prabhutva kaaryadarsiki teliyajestaadu. vaati nunchi konni vishayaalu telusukundam. modati uttaram 12 juulai 1846na rayachoti nunchi raastaadu. reddi gaari poratam chuttupakka jillalaku pakaneeyakunda chuudaalani teliyajestaadu. 11 juulai 1846na reddigaaru rudraavaraanni dochukunnatlu polisulatho mittapalli vadda (koyalakuntla daggara) reddi talapadinatlu, 9 mandi talaareelu oka head dafedar chanipoyinatlu teliyajestaadu. reddi gaariki 9000 mandi sainyam unnatlu, kadapa nunchi sainyaanni pampamani korutadu.12 juulai 1846 koyalakuntla treserini paalegaallu kollagodataaru. aiduguru polisu javaanulu aa porulo chanipotaru. karnoolu nunchi gurraalanu pampamani korinatlu teluputaadu.narasimhaareddini 1847 fibravari 22na 7 gantalaku uriteesaaru. kalektar concrane deenni paryaveekshinchaaru. prajalu chustundagaa uri teesi, reddi shirassunu nariki daanini 1847 nunchi 1877 daka koyalakuntlalo burujuku veladela jaagratta vahinchaaru. idoka seema raktacharitra udaaharana matrame. – enugonda nagarajanayudu‍santinagar, tirupati