ముంబై మహానగరం పీకల్లోతు కష్టాల నుంచి నెమ్మదిగా తేరుకుంటున్నది. అది ఎదుర్కొన్న విపత్తు సామాన్యమైనదీ కాదు, అనూహ్యమైనదీ కాదు. నెపాన్ని ప్రకృతి మీదకు నెట్టేసి చేతులు దులిపేసుకుందామన్న పాలకుల ప్రయత్నమూ పాతదే. ఒకే ఒక్కరోజు అనేక గంటలపాటు భారీ వర్షం కురవడం ఈ కల్లోలానికి ప్రధాన కారణం కావచ్చును కానీ, అంతకుముందు నుంచీ కురుస్తున్న కొద్దిపాటి వర్షాలు ముంబైలోని లోతట్టుప్రాంతాల వారికి కష్టాలను ముందే చూపించాయి. ఒకేమారు మూడువందల మిల్లీమీటర్ల వర్షం కురిసింది కనుక ముంబై మొత్తం నీటమునిగి, కదల్లేనంత కష్టం వచ్చిపడినమాట నిజమే కానీ, ఇప్పుడు మునకేసిన ప్రాంతాల్లో అనేకం ముప్పై మిల్లీమీటర్ల వర్షానికి కూడా వొణికిపోయేవే. పన్నెండేళ్ళ క్రితం ఇంతకు మూడింతల వర్షం కురిసినప్పుడు సంభవించిన మరణాల కంటే ఇప్పుడు సంఖ్య తక్కువగా ఉండివుండవచ్చు కానీ, సమస్యలు మాత్రం సమానమే. గురువారం వందేళ్ళనాటి భవనం కుప్పకూలి పాతికమందిని బలితీసుకుంది. ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ లెక్కల్లో మాత్రం ఇది కూలేందుకు అవకాశంలేని దిట్టమైన భవంతి. రాబోయే రోజుల్లో ఈ తరహా ప్రమాదాలు మరిన్ని సంభవించే అవకాశాలు లేకపోలేదు. అలాగే, వ్యాధుల బారినుంచి ప్రజలను కాపాడటమూ పెద్దపనే.నీటమునిగిన ముంబై క్రమంగా ఒడ్డునపడుతున్నది కానీ, మూడురోజుల పాటు అది పడిన బాధ చిన్నది కాదు. దేశ ఆర్థిక రాజధాని తాను దెబ్బతిని యావత్ దేశాన్ని దెబ్బకొట్టింది. షేర్లమార్కెట్ లావాదేవీలు సక్రమంగా జరగకుండా పోయాయి. ఈ బీభత్సం గురించి వాతావరణ శాఖ హెచ్చరించినా ముంబై కార్పొరేషన్ మేల్కొనలేదన్నది విపక్షాల విమర్శ. మేల్కొని మాత్రం ఆ సంస్థ చేయగలిగింది నాలాలు, భూగర్భ పైపులను ముందుగానే శుభ్రం చేసివుంచడం ఒక్కటే. సాధారణంగా జూన్, జులైలో ముంబైని వర్షాలు ముంచెత్తుతాయి కనుక ఈ పని అంతకుముందే జరగాలి. ఆ పని సవ్యంగా జరగలేదు కనుకనే ఇంతటి సమస్య వచ్చిపడిందని విపక్షాలు అంటున్నాయి. సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న ముంబైని దాని నైసర్గికస్థితి కారణంగా వర్షాలు ముంచెత్తక తప్పదు. భారీవర్షాలు కురిసినా ఏ బాధాలేకుండా స్మార్ట్డ్రైనేజ్ వ్యవస్థను ఏర్పాటుచేసుకోవడానికి అది 1985లోనే ఒక ప్రయత్నం చేసింది. బ్రిటిష్ కన్సల్టెంట్ దానిని తయారుచేయడంలోనూ, అధికారులు దానిని పాక్షికంగా ఆచరించడంలోనూ రెండు దశాబ్దాలు గడిచాయి. ఆ ప్రయత్నం కొనసాగుతుండగానే 2005జూలై 26న 944 మిల్లీమీటర్ల వర్షం కురిసి పరిస్థితిలో మార్పురాలేదన్న వాస్తవాన్ని తెలియచెప్పింది. గంటకు యాభై మిల్లీమీటర్ల వర్షం లెక్క సరికాదనీ, అంతకుమించిన అద్భుతమైన వ్యవస్థను సృష్టించుకోవాలని ప్రభుత్వాలు మళ్ళీ సంకల్పం చెప్పుకున్నాయి. ఆరువందల కోట్ల బడ్జెట్తో 100కు పైగా ప్రాంతాల్లో డ్రైనేజీవ్యవస్థను మెరుగుపరచే ప్రయత్నం ఒకటి ఆరంభమై, మూడోవంతు మాత్రమే ఖర్చుచేసి అసంపూర్ణంగా ఆగిపోయింది. నిలువనీటిని పంప్ చేయడానికి స్టేషన్లను నిర్మించడం, నాలాలను మరింత లోతుగా వెడల్పుగా మార్చడం, ముంబైని ఆనుకుని ఉన్న మీతినదిలో ఆక్రమణలను తొలగించడం వంటి ఆశయాలు నెరవేరలేదు. ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ వార్షిక బడ్జెట్ ముప్పైవేల కోట్లు. దానిని గెలుచుకోవడం కోసం రాజకీయపార్టీల మధ్య జరిగిన హోరాహోరీ పోరాటాన్ని ఈ మధ్య చూశాం. వరదసహాయక చర్యల పేరిట ఇది వందలకోట్లు ఖర్చుపెడుతుంది కానీ, వరద నివారణ వ్యవస్థల ఏర్పాటుమీద శ్రద్ధపెట్టదు.ప్రకృతి కాస్తంత కన్నెర్రచేస్తే మన మహానగరాలు చిగురాటుకుల్లా ఎలా వొణికిపోతాయో ముంబై ఘటన తెలియచెబుతున్నది. ఇక్కడి 2005 నాటి విపత్తు నిజానికి దేశాన్ని తట్టిలేపింది. వాతావరణంలో వస్తున్న విపరీతమైన మార్పులతో ఇకపై మేఘవిస్ఫోటనాలు కుంభవృష్టులు సర్వసాధారణం కాబోతున్నాయనీ, వర్షం నెలలపాటు విస్తరించే రోజులు పోయాయని పర్యావరణవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నందున, మహానగరాల్లో వరదనీటి నిర్వహణ వ్యవస్థలమీద ప్రత్యేక శ్రద్ధ పెట్టక తప్పదు. అయినా, 2005 నాటి ముంబై మునక పెద్దగా పాఠాలునేర్పింది లేదు. 2006లో సూరత్, ఆ తరువాత కలకత్తా, జమ్షెడ్పూర్, ఢిల్లీ, గౌహతి ఇలా నగరాలను నీరు ముంచుతూనే ఉన్నది. ఇటీవలే చెన్నయ్లోనూ, బెంగుళూరులోనూ ఈ బీభత్సం చూశాం. ముంబై మాదిరిగానే వివిధ నగరాల్లో ఈ దుస్థితికి ప్రత్యేకమైన ఇతేరతర కారణాలు ఉండివుండవచ్చు. కానీ, ప్రధానకారణం మాత్రం అభివృద్ధిపేరిట సాగుతున్న విధ్వంసమే. నీటిని నిక్షిప్తం చేసుకొనే చెరువులను, కుంటలను మింగేసి, సహజ ప్రవాహానికి వీల్లేకుండా ఎక్కడపడితే అక్కడ కాంక్రీటు కట్టడాలతో దారులన్నీ మూసివేయడమే. పల్లమెరగాల్సిన నీరు దారితోచక జనావాసాలను ముంచెత్తుతున్నది. ప్రణాళికలేని అభివృద్ధి ప్రాణాలను తీస్తున్నది. చెరువులను చెరిపేయడం, నాలాలను నమిలేయడం ఏదో ఒక నగరానికి సంబంధించిన విపరీతం కాదు. ముంబైలోనూ, చెన్నయ్లోనూ, బెంగుళూరులోనూ, హైదరాబాద్లోనూ ఇదే జరిగింది, జరుగుతున్నది. పాలకులు నగరాలకు వేర్వేరు పేర్లతో అభివృద్ధి కిరీటాలు పెడుతున్నప్పుడల్లా ప్రజలు భయపడాల్సిందే. ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్కు డబ్బుకు లోటులేదు. లేనిదల్లా బాగుచేసుకోవాలన్న సంకల్పబలమే. దేశ ఆర్థిక రాజధాని ఎదుర్కొనే ప్రతీ సమస్య మొత్తం దేశాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. ముంబై మునకేసిన ఈ మూడురోజుల్లో ఐదువేల కోట్ల రూపాయల నష్టం వాటిల్లిందని అంచనా. ఈ నగరం దేశ ఆర్థికవ్యవస్థకు చోదకశక్తి. వాణిజ్యానికి కీలకమైనది. దేశ ఖజానాకు పన్నులు సమకూర్చిపెట్టే విషయంలోనూ దాని వాటా పెద్దది. అటువంటి ఓ నగరాన్ని కాపాడే విషయంలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఇంత ఉదాసీనంగా ఉండటం విచిత్రం.
mumbai mahanagaram peekallothu kashtala nunchi nemmadigaa terukuntunnadi. adhi edurkonna vipattu saamaanyamainadii kaadu, anoohyamainadee kaadu. nepanni prakruti meedaku nettesi chetulu dulipesukundamanna paalakula prayatnamuu paatade. oke okkaroju aneka gantalapaatu bhari varsham kuravadam ee kallolaaniki pradhaana kaaranam kaavacchunu cony, antakumundu nunchi kurustunna koddipati varshaalu mumbailooni lothattupraanthaala vaariki kashtaalanu munde chuupimchaayi. okemaru mooduvandala milleemeetarla varsham kurisindi kanuka mumbai mottam neetamunigi, kadallenanta kashtam vachipadinamaata nijame cony, ippudu munakesina praantaallo anekam muppai milleemeetarla varshaaniki kuudaa vonikipoyeve. pannendella kritam intaku moodintala varsham kurisinappudu sambhavinchina maranaala kante ippudu sankhya takkuvagaa undivundavachhu cony, samasyalu maatram samaname. guruvaram vandellanati bhavanam kuppakuuli paatikamandini baliteesukundi. mumbai munisipal carporation lekkallo maatram idhi koolenduku avakaasamleni dittamaina bhavanti. raboye rojullo ee taraha pramaadaalu marinni sambhavinche avakaasaalu lekapoledu. alaage, vyaadhula baarinunchi prajalanu kaapaadatamuu peddapane.neetamunigina mumbai kramangaa oddunapadutunnadi cony, moodurojula paatu adhi padina baadha chinnadi kaadu. desha aardhika rajadhani taanu debbatini yavat deshaanni debbakottindi. sharlamarket lavadevilu sakramamgaa jaragakunda poyayi. ee beebhatsam gurinchi vaataavarana saakha hecharinchinaa mumbai carporation melkonaledannadi vipakshaala vimarsa. melkoni maatram aa samstha cheyagaligindi naalaalu, bhugarbha paipulanu mundugaane subhram chesivunchadam okkate. saadhaaranamgaa joon, julailo mumbaini varshaalu munchettutaayi kanuka ee pani antakumunde jaragali. aa pani savyamgaa jaragaledu kanukane intati samasya vachipadindani vipakshaalu antunnayi. samudram odduna unna mumbaini daani naisargikasthiti kaaranamgaa varshaalu munchettaka tappadu. bhaariivarshaalu kurisina e badhalekunda smartdrinage vyavasthanu erpatuchesukovadanika adhi 1985lone oka prayatnam chesindi. british consaltent daanini tayaarucheyadamloonuu, adhikaarulu daanini paakshikamgaa aacharinchadamloonuu rendu dasaabdaalu gadichayi. aa prayatnam konasaagutundagaane 2005juulai 26na 944 milleemeetarla varsham kurisi paristhitilo maarpuraaledanna vaastavaanni teliyacheppindi. gantaku yabhai milleemeetarla varsham lekka sarikaadanii, antakuminchina adbhutamaina vyavasthanu srushtinchukovaalani prabhutvaalu mallee sankalpam cheppukunnaayi. aaruvandala kotla badjetto 100ku paiga praantaallo drainejeevyavasthanu meruguparache prayatnam okati aarambhamai, moodovanthu matrame kharchuchesi asampuurnamgaa aagipoyindi. niluvaneetini pump cheyadaaniki stationlanu nirminchadam, naalaalanu marinta lothugaa vedalpugaa marchadam, mumbaini aanukuni unna meetinadilo aakramanalanu tolaginchadam vanti aasayaalu neraveraledu. mumbai munisipal carporation vaarshika budget muppaivela kotlu. daanini geluchukovadam kosam raajakeeyapaarteela madhya jarigina horahori poraataanni ee madhya chusham. varadasahaayaka charyala paerita idhi vandalakotlu kharchupedutundi cony, varada nivaarana vyavasthala erpaatumeeda shraddhapettadu.prakruti kaastanta kannerracheste mana mahanagaralu chiguratukulla ela vonikipotayo mumbai ghatana teliyachebutunnadi. ikkadi 2005 naati vipattu nijaaniki deshaanni tattilepindi. vaataavaranamlo vastunna vipareetamaina maarpulatho ikapai meghavisphotanalu kumbhavrushtulu sarvasaadhaaranam kaabotunnaayanii, varsham nelalapatu vistarinche rojulu poyayani paryaavaranavettalu hecharistunnanduna, mahanagarallo varadaneeti nirvahana vyavasthalameeda pratyeka shraddha pettaka tappadu. aina, 2005 naati mumbai munaka peddagaa paataalunerpindi ledu. 2006loo surat, aa taruvaata kalakatta, jamshedpur, dhilli, gauhati ilaa nagaraalanu neeru munchutune unnadi. itivale chennayloonuu, bengulurulonu ee beebhatsam chusham. mumbai maadirigaane vividha nagaraallo ee dusthitiki pratyekamaina iteratara kaaranaalu undivundavachhu. cony, pradhaanakaaranam maatram abhivruddhiperita saagutunna vidhvamsame. neetini nikshiptam chesukone cheruvulanu, kuntalanu mingesi, sahaja pravaahaaniki veellekunda ekkadapadithe akkada concreetu kattadaalato daarulannee moosiveyadame. pallameragaalsina neeru daaritochaka janaavaasaalanu munchettutunnadi. pranaalikaleni abhivruddhi praanaalanu teestunnadi. cheruvulanu cheripeyadam, naalaalanu namileyadam edho oka nagaraniki sambandhinchina vipareetam kaadu. mumbailoonuu, chennayloonuu, bengulurulonu, hyderabadlonu ide jarigindi, jarugutunnadi. paalakulu nagaraalaku ververu paerlatho abhivruddhi kireetaalu pedutunnappudalla prajalu bhayapadalsinde. mumbai munisipal kaarporeshanku dabbuku lotuledu. lenidallah baguchesukovalanna sankalpabalame. desha aardhika rajadhani edurkone pratee samasya mottam deshaanni prabhaavitam chestundi. mumbai munakesina ee moodurojullo aiduvela kotla roopaayala nashtam vaatillindani anchana. ee nagaram desha aardhikavyavasthaku chodakasakti. vaanijyaaniki keelakamainadi. desha khajanaku pannulu samakurchipette vishayamloonuu daani wata peddadi. atuvanti oo nagaraanni kapade vishayamlo kendra, rashtra prabhutvaalu inta udaaseenamgaa undatam vichitram.