
ఏమిటి చెబుతాయి ఆ కథలు ? ఎందుకు చదవచ్చు ?ఏమీ చెప్పవు. అందుకని చదవాలి.ఇచ్ఛాపురపు జగన్నాథరావుగారు తనపైన తాను అదుపు పెంచుకుంటూ వచ్చిన రచయిత. తొలి నాళ్ళలో రాసినవాటిలో సైతం ‘తేల్చి చెప్పటాలు’ ఉండవు. జీవనంలో రెండు మూడు స్థాయిలని గుర్తుపట్టి పేచీ పెట్టకపోవటం అది. ఆంతర్యాలలో అంతకన్న ఎక్కువ పొరలనే ఆయన స్పృశిస్తారు-ఇట్టే వదిలిపెట్టేస్తారు. ఆ పల్చని ఎరుక మాత్రమే పాఠకులకి ప్రాప్తం -మునుముందుగా.ఇష్టమయి, బుద్ధిపుడితే తవ్వుకుంటూ తరచుకుంటూ పోనగును-తెరలు తొలగుతుండేందుకు. ఉత్తమ పురుషలో చెప్పుకొచ్చిన కథల్లో కూడా రచయిత పాత్రలతో దూరాన్ని పాటించటం ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. అప్పటి సంపాదకులు గోరా శాస్త్రిగారి మాటలలో-ఆ ఒక్క లక్షణంలోనూ సోమర్ సెట్ మామ్తో పోలిక. తక్కినది చాలా చాలా-ఈయన సొంతమే. మామ్ అపనమ్మకం మనిషి. జగన్నాథరావుగారు కారు. కాళిదాసును పాఠం చెప్పుకుని ఉండటం అందుకు కారణం. బహుశా.అలాగని-దేశీయమైనదీ ప్రాంతీయమనదగినదీ చప్పున ఎక్కడా కనబడదు. అసలా పనిని ఆయన పెట్టుకోలేదు. కొన్నేసి సమయాల మీదా సందర్భాల మీదా బోలెడంత ఆసక్తి పుట్టి, వాటికి ముందు వెనకలని అల్లి చదువరితో పంచుకోవటం మాత్రమే చేస్తూ పోయారు. ఒక ఎజెండా గానీ భావజాలం గానీ ఆ కథల్లో తెలియవు. స్పష్టమైన ప్రయోజనం ఉండేందుకే రాయాలన్న వాదన అప్పట్లోనూ ఉంది, ఆ విషయమై ప్రశ్నలనూ ఎదుర్కొన్నారు. 1970ల మొదట్లో రచయిత చెప్పుకున్న జవాబు ఇది-‘‘వేరు వేరు తరగతుల వ్యక్తుల బ్రతుకుల సమాహారమే సమాజం. వ్యక్తులను గురించిన రచనలు సామాజిక ప్రయోజనాన్ని స్థూలంగా కాదు, సూక్ష్మంగా సాధిస్తాయి. ఆ విధంగా సమాజం లోని అన్ని తరగతుల జీవితాలూ సాహిత్య పరిధిలోకి రావాలి. ప్రతి రచయితా తనకి పరిచితమైన సమా జాన్నే తన రచనలో చిత్రించాలి.’’- ఆ బుజుమార్గం ఆయనను అన్నిందాలా కాపాడిందవచ్చును. గొల్లపూడి మారుతిరావుగారు దాని గురించి సగం వేళాకోళంగా ముందుమాట రాసినా సరే. సరదాగా పుస్తకంలో వేసుకున్నారు, అది ఆయన సౌహార్దం. నిజానికి అప్పటి సాహిత్యకారులు కొందరితో మనసిచ్చి స్నేహం చేశారు. ముఖ్యంగా పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ గారితో. ఆ మిత్రత్వంతో చాలా దీపావళి సంచికలు వెలిగాయి.60ల రెండవ సగం, 70లు, 80ల మొదటి సగం వరకూ-అదొక తరం. లత గారూ యద్దనపూడి సులోచనారాణి గారూ ఆ వెనుకే అంతవారు కాని ఇంకొందరు రచయిత్రులూ రాజ్యమేలిన కాలం. మాలతీ చందూర్ గారి జవాబులూ పరిచయాలూ ఇంకొకవైపున. రచయితలు ‘విడిగా’ ఉండేవారు. వాళ్ళలో-భరాగో గారు సాదా మధ్య తరగతి కథలని ఒడుపుగా చెప్పేవారు. అవసరాల రామకృష్ణారావు గారు ఆ తరగతిలోనే ఇంకొన్ని కోణాలనీ మలుపులనీ తెలివిగా తీర్చి చూపించేవారు. బలివాడ కాంతారావుగారు ఉన్న వూరివీ వలస వెళ్ళినవీ ఇంకొక్క అడుగు కిందవారి జీవితాలను చిత్రించేవారు. గొల్లపూడి మారుతి రావు గారివి విచిత్రమైన మనుషుల చరిత్రలు. నాటకకర్త అవటం ఆయన కథల్లోకి ఎక్కిపోయింది. ఇచ్ఛాపురపు వారు ఎగువ మధ్య తరగతి కథలు రాశారు. నగరవాసుల కథలు అవి. ఆ కాలపు ‘అర్బన్’ కథకులు. నర్సీపట్నంలో, బహుకుటుంబీకుడైన బడిపంతులుగారికి మొదటి సంతానం. తండ్రి ఉభయభాషాప్రవీణ అవటం కొన్నింటిలో అక్కరకొచ్చింది. కాని దాహంగా చదువుకున్నది ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని. ఎవరో ఇంగ్లీష్ వాళ్ళు వదిలి వెళ్ళిన లైబ్రరీలో. అక్కడ చదివిన Ultima Thule రచయిత ఎవరో తెలియదూ అని కొన్నేళ్ళ కిందటి ముఖాముఖిలో చెప్పారు. తెలుసుకోవచ్చును, అయిదు నిమిషాల పని. తెలియక్కరలేదనిపించటం అది. యవనికకి అవతల ఏముందో ఊహిస్తూ కలలు కనే కథలని ఆయన రాసినది అలాగనే. బాల్యం, నాస్టాల్జియా ఆయన వస్తువులు కావు. ఎదగటం, స్థిరపడటం... ఆ దారిలో ఎడాపెడా తగిలే చల్లగాలులు, చలి గాలులు. ఎండా నీడా వెన్నెలా. కిక్కిరిసిపోని తనం. ఇంగ్లీష్లో ఆలోచించి తెలుగులో రాస్తారని అనేవారు-కొంత నిజమేనేమో, అదొక విలక్షణమైన సొగసును తెచ్చిపెట్టింది.భాష తన ప్రాంతానిది. మౌఖికంగా రాయటంలో చలంగారి నుంచి తెచ్చుకున్న స్వేచ్ఛ. ఆగ్రా, కలకత్తా, టాక్సీలూ రెస్టరాంట్లూ, ఆగకుండా కురిసే వర్షం. చినుకుపడినప్పుడే విచ్చుకునే పువ్వులేవో, వాటి సుకుమారమైన పరిమళం. అందమైన వాక్యాలు, వాటిలో చివరంటా చిత్రిక పట్టిన మెరుపు... ఒక్కమాట ఎక్కువ ఉండదు, రెండో మూడో తక్కువే పడతాయి. కాళ్ళకీ చేతులకీ అడ్డం పడని వర్ణనలు-నిజాయితీగా చేసినవి. చాలా సాధికారమైన వాతావరణ కల్పన. కథకి ముందర ఆ పాత్రలు ఉన్నాయి, ముగిశాకా ఉంటాయి- ఇప్పుడు చెప్పుకునే slice of life పద్థతి అది. ప్రతీ చిన్న వివరాన్నీ పూసగుచ్చి వినమనే చైతన్య స్రవంతి మటుకు కాదు. నాజూకునూ నాగరికతనూ ఒంటబట్టించుకున్న ఆధునికులు కథల్లో మనుషులు.సున్నితమైనవాళ్ళు. కాని, దిగుళ్ళూ భంగాలూ అశనిపాతాలూ- దేంతోనూ జీవనం ఆగదు, వెడుతూనే ఉంటుంది. దీపాలు ఆరినా నిర్వాణగంధంనుంచి కొంత జ్ఞానం వస్తుంది. అది ఉపయోగిస్తుంది. అంతగా చలించే హృదయాలు ఉండీ ఆ పాత్రలు శోకంతో చచ్చిపోనందుకు రచయితకి కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవలసి ఉంది.పాత్రలు-పురుషులూ స్త్రీలూ ఇద్దరూ లోపాలుగలవాళ్ళే. వాటిని, లోపాలేనని-సాగనప్పుడు పైకి ఒప్పుకోగలిగేవాళ్ళు. అవతలివాళ్ళకి ముచ్చటా విసుగూ సగం సగం. ఓరుపూ పట్టూ విడుపూ ఉన్నవాళ్ళవి ‘సుఖాంతాలు’. పట్టుదలలవి విషాదాలు. అలాంటి కథ ‘రూపాయలూ-అణాలూ’. అమ్మాయి దయాగుణం మచ్చుకి చూసి అతను పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. ఆ తర్వాత తన కన్నా తక్కినవన్నీ అతనికి ముఖ్యమవుతూండటం ఆమెకి గుచ్చుకుపో తుంది. డబ్బుని మరొకందుకూ మరొకరికీ ఇచ్చేస్తున్నందుకనే కాదు, తనను అందులోకి కలుపుకోనందుకు ఆమె బాధ. చిన్న కోరికలకి విలువ ఇవ్వకుండా ధర కట్టబోతాడు అతను. ఒకరికొకరు అస్పష్టమై ఆఖరికి కనిపించటం మానేస్తారు. తర్వాత మనిషి ఉన్నా లేకపోయినా ఒకటే.ఎడమెడమయిన మనుషులు కాస్త వేరేదారిమీద నడిచి వచ్చి దగ్గరయే కథలు- హాయిగా అనిపించేవి- ‘వరమిచ్చిన వేలుపు’, ఇంకొంత కిందని-‘జ్ఞానోదయం’. ‘అదృష్టం’లాంటి పూర్తి చేదు కథలు- అదృష్టవశాత్తూ చాలా తక్కువ. ‘రెండో ప్రాణం’ అసాధారణమైన కథ. తనని అవ్యాజంగా, విపరీతంగా ప్రేమించిన స్త్రీకి, తనకు ఆమెపైన అనురక్తి లేకపోయినా-నెలలో రెండు రోజులని ఇచ్చేసుకున్న అతనిదీ ఆ మాట చర్చించదలచని భార్యదీ. మనసు చెదరటం ఎక్కువ కథలలో కనిపించినా, వివాహానికి దాదాపు అన్ని చోట్లా రచయిత గౌరవమే ఇస్తారు.‘ఆకులు రాలే కాలం’- అద్భుతమైన కథ, చాలా కారణాలకు గాను. వయసులో ఉన్న వసంతా వయసు దాటుతూన్న శివరామ్-ఇద్దరి మధ్యనా అడ్డొచ్చే అతని గతం. అనవసర నేపథ్యంగా ఒక భ్రాంతి. శిశిరమే స్థిరపడుతుంది చివరికి. చాలా సౌందర్యం, కవిత్వం కథంతా. వాక్యాలకు వాక్యాలనే అందులోంచి ఉదాహరించవచ్చు- ‘‘తడితడిగా ఉన్న దుఃఖపు జీర వొచ్చింది ఆమె గొంతులోకి-ఉండీ ఉండీ ఆ నది ఒడ్డు మీదికొచ్చి త్వరత్వరగా హద్దులోకి వెళ్ళిపోయాక ఆ చుట్టుపక్కల నేలా అలాగే తడి తడిగా ఉంటుంది’’, ‘‘నిన్న రాత్రి మరో లోకం లాగ కనిపించిన చెట్లూ, అవతల అరణ్యమూ, దాని వెనక కొండా, కొత్తగా కనిపిస్తున్నాయి... రోజంతా మాటలాడటం అయాక కొత్తగా పరిచయం చేసుకుంటూన్న స్నేహితుడిలాగ.’’తనదైన నాయికగా ‘సుజాత’ని కొన్ని కథల్లోకి తెచ్చారు రచయిత. చక్కనిదే, గొప్ప అందమైతే కాదు. తెలివిగలది, అబద్ధాలని ఇష్టపడనిది, అలిగి వెళ్ళిపోతుంది- అక్కడినుంచి ఏడిపించే తేలిక మీంచి అతన్ని క్షమించి వెనక్కి వచ్చేవరకూ. అతను కొన్ని ఎడల విధేయుడూ కొద్ది కొద్దిగా చంచలుడూ. ఒకరి పైన ఒకరికి చాలా అనురాగం-దాటేస్తుంటారు కలతలని. ‘వేడికూడా ఒక రుచే’- ఎంచేతో సంపుటాల్లోకి రాలేదు. అందులో- ఏదీ సరిగ్గా చేతరాని భార్యతో అసంతృప్తి పడే అతనికి కదలికే ఉండని బొమ్మలాంటి అమ్మాయి తారసపడుతుంది- భార్యని తలచుకుని ‘తనే నయం. ఫ్రిజ్ లోంచి తీసినట్లుండదు’ అని ఊపిరి పీల్చుకుంటాడు అతను.రచనా ప్రయాణమంతా ముగిసిన చాలా ఏళ్ళ తర్వాత, జగన్నాథరావు గారు ఒకసారి నాతో అన్నారు ‘‘రచయితకి ఎత్తు పీట మీద నిలుచుని బోధించే హక్కు లేదు. పాఠకులు తనకన్న తక్కువవారు ఎప్పటికీ కారు’’ అని. ఆ మర్యాదను రచనలోనూ జీవితంలోనూ పద్థతిగా పాటించారు- చాలా విధాల ఉన్నతులు. ఆ పరిచయం గొప్ప సంగతి, ఎవరికైనా.ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా సరే, ఒక్కటి కన్న ఎక్కువే నిజాలుంటాయి- వాటిపైన రచయితలు దివిటీ వేస్తుంటారంతే. అన్నిటినీ సమన్వయించి నిర్థారించుకోగల సత్యం ఒకటి ఉంటే ఉండవచ్చును- ఆ తారాదర్శనానికి నిర్మేఘమైన ఆకాశం అవసరం. అది అందాలంటే- ఇంకొంచెం చదువుకోవాలేమో. మైథిలి అబ్బరాజు(డిసెంబర్ 13న మరణించిన రచయిత ఇచ్ఛాపురపు జగన్నాథరావుకు నివాళిగా)

emiti chebutaayi aa kathalu ? enduku chadavachu ?emi cheppavu. andukani chadavali.ichchaapurapu jagannaatharaavugaaru tanapaina taanu adupu penchukuntuu vachina rachayita. toli naallalo rasinavatilo saitam ‘telchi cheppataalu’ undavu. jeevanamlo rendu moodu sthaayilani gurthupatti paechee pettakapovatam adhi. aantaryaalalo antakanna ekkuva poralane aayana sprusistaaru-itte vadilipettestaaru. aa palchani eruka matrame paatakulaki praaptam -munumundugaa.ishtamayi, buddhipudithe tavvukuntu tarachukuntu ponagunu-teralu tolagutundenduku. uttama purushalo cheppukochina kathallo kuudaa rachayita paatralatoe dooraanni paatinchatam aakarshaneeyamgaa untundi. appati sampaadakulu gora saastrigaari maatalalo-aa okka lakshanamloonuu somar sett mamto polika. takkinadi chala chala-eeyana sontame. mam apanammakam manishi. jagannaatharaavugaaru kaaru. kaalidaasunu paatham cheppukuni undatam anduku kaaranam. bahusa.alaagani-desheeyamainadee praanteeyamanadaginadii chappuna ekkada kanabadadu. asala panini aayana pettukoledu. konnesi samayala meeda sandarbhaala meeda boledanta aasakti putti, vaatiki mundu venakalani alli chaduvaritho panchukovatam matrame chestu poyaru. oka ezenda gaanee bhaavajaalam gaanee aa kathallo teliyavu. spashtamaina prayojanam undenduke rayalanna vaadana appatloonuu undi, aa vishayamai prasnalanuu edurkonnaru. 1970la modatlo rachayita cheppukunna jawabu idhi-‘‘vaeru vaeru taragatula vyaktula bratukula samaharame samajam. vyaktulanu gurinchina rachanalu saamaajika prayojanaanni sthoolamgaa kaadu, suukshmamgaa saadhistaayi. aa vidhamgaa samajam loni anni taragatula jeevitaaluu saahitya paridhiloki ravali. prati rachayita tanaki parichitamaina sama jaanne tana rachanalo chitrinchaali.’’- aa bujumargam aayananu annindala kaapaadindavachchunu. gollapudi maarutiraavugaaru daani gurinchi sagam velaakolamgaa mundumata rasina sare. saradaagaa pustakamlo vesukunnaru, adhi aayana souhaardam. nijaaniki appati saahityakaarulu kondaritho manasicchi sneham chesaru. mukhyamgaa puraanam subrahmanyasarma gaaritho. aa mitratvamto chala deepaavali sanchikalu veligaayi.60la rendava sagam, 70lu, 80la modati sagam varakuu-adoka taram. latha gaaruu yaddanapudi sulochanarani gaaruu aa venuke antavaaru kaani inkondaru rachayitruluu raajyamelina kaalam. maalatii chandur gaari javaabuluu parichayaaluu inkokavaipuna. rachayitalu ‘vidigaa’ undevaaru. vaallalo-bharago gaaru saadaa madhya taragati kathalani odupugaa cheppevaaru. avasaraala ramakrishnarao gaaru aa taragatilone inkonni konalani malupulanee telivigaa teerchi chupinchevaaru. baliwada kaantaaraavugaaru unna voorivee valasa vellinavee inkokka adugu kindavaari jeevitaalanu chitrinchevaaru. gollapudi maaruti raavu gaarivi vichitramaina manushula charitralu. naatakakarta avatam aayana kathalloki ekkipoyindi. ichchaapurapu vaaru eguva madhya taragati kathalu raasaaru. nagaravasula kathalu avi. aa kaalapu ‘arban’ kathakulu. narseepatnamlo, bahukutumbeekudaina badipantulugaariki modati santaanam. tandri ubhayabhaashaapraveena avatam konnintilo akkarakochindi. kaani daahamgaa chaduvukunnadi aangla saahityaanni. evaro ingleesh vaallu vadili vellina librarilo. akkada chadivina Ultima Thule rachayita evaro teliyaduu ani konnella kindati mukhamukhilo cheppaaru. telusukovachhunu, ayidu nimishaala pani. teliyakkaraledanipincha adhi. yavanikaki avatala emundo oohistuu kalalu kane kathalani aayana rasinadi alaagane. balyam, nastalgia aayana vastuvulu kaavu. edagatam, sthirapadatam... aa daarilo edapeda tagile challagaalulu, chali gaalulu. enda needa vennela. kikkirisiponi tanam. ingleeshlo aalochinchi telugulo raastaarani anevaaru-kontha nijamenemo, adoka vilakshanamaina sogasunu tecchipettindi.bhasha tana praantaanidi. moukhikamgaa raayatamlo chalangari nunchi tecchukunna swechha. agra, kalakatta, taakseeluu resterantloo, agakunda kurise varsham. chinukupadinappude vichukune puvvulevo, vaati sukumaaramaina parimalam. andamaina vaakyaalu, vaatilo chivaranta chitrika pattina merupu... okkamata ekkuva undadu, rendo moodo takkuve padataayi. kaallakee chetulakee addam padani varnanalu-nijaayitiigaa chesinavi. chala saadhikaaramaina vaataavarana kalpana. kathaki mundara aa paatralu unnaayi, mugisaka untaayi- ippudu cheppukune slice of life padthati adhi. pratee chinna vivaraannii poosagucchi vinamane chaitanya sravanti matuku kaadu. naajuukunuu naagarikatanuu ontabattinchukunna aadhunikulu kathallo manushulu.sunnitamainavaallu. kaani, digulluu bhangaaluu asanipaataaluu- dentonu jeevanam aagadu, vedutuune untundi. deepaalu aarina nirvaanagandhamnunchi kontha ghnaanam vastundi. adhi upayogistundi. antagaa chalinche hrudayaalu undi aa paatralu shokamtho chachiponanduku rachayitaki krutagnatalu cheppukovalasi undi.paatralu-purushuluu streeluu iddaruu lopalugalavalle. vaatini, lopalenani-saaganappudu paiki oppukogaligevallu. avatalivaallaki muchhata visuguu sagam sagam. orupuu pattoo vidupuu unnavallavi ‘sukhaantaalu’. pattudalalavi vishaadaalu. alanti katha ‘roopaayaluu-anaaluu’. ammai dayagunam machuki chusi atanu pelli chesukuntadu. aa tarvaata tana kanna takkinavanni ataniki mukhyamavutuundatam aameki guchukupo tundi. dabbuni marokandukuu marokariki ichestunnandukane kaadu, tananu anduloki kalupukonanduku aame baadha. chinna korikalaki viluva ivvakunda dhara kattabotadu atanu. okarikokaru aspashtamai aakhariki kanipinchatam maanestaaru. tarvaata manishi unna lekapoyina okate.edamedamayina manushulu kaasta veredaarimeeda nadichi vachi daggaraye kathalu- haayigaa anipinchevi- ‘varamicchina velupu’, inkonta kindani-‘ghnaanodayam’. ‘adrushtam’lanti puurti chedu kathalu- adrushtavasaattuu chala takkuva. ‘rendo praanam’ asaadhaaranamaina katha. tanani avyaajamgaa, vipareetamgaa preminchina streeki, tanaku aamepaina anurakti lekapoyina-nelalo rendu rojulani ichesukunna atanidee aa maata charchinchadalachani bhaaryadii. manasu chedaratam ekkuva kathalalo kanipinchinaa, vivaahaaniki daadaapu anni chotla rachayita gowravame istaaru.‘aakulu raale kaalam’- adbhutamaina katha, chala kaaranaalaku gaanu. vayasulo unna vasanta vayasu daatutuunna shivaram-iddari madhyana addoche athani gatam. anavasara nepathyamgaa oka bhranti. sisirame sthirapadutundi chivariki. chala soundaryam, kavitvam kathantaa. vaakyaalaku vaakyaalane andulonchi udaaharinchavachchu- ‘‘taditadigaa unna dukkhapu jeera vochindi aame gontuloki-undi undi aa nadi oddu meedikochi twaratvaragaa hadduloki vellipoyaaka aa chuttupakkala nela alaage tadi tadigaa untundi’’, ‘‘ninna raatri maro lokam laaga kanipinchina chetluu, avatala aranyamuu, daani venaka konda, kottagaa kanipistunnaayi... rojanta mataladatam ayaaka kottagaa parichayam chesukuntunna snehitudilaaga.’’tanadaina naayikagaa ‘sujaata’ni konni kathalloki tecchaaru rachayita. chakkanide, goppa andamaite kaadu. telivigaladi, abaddhaalani ishtapadanidi, aligi vellipotundi- akkadinunchi edipinche telika meenchi atanni kshaminchi venakki vachevarakuu. atanu konni edala vidheyuduu koddi koddigaa chanchaluduu. okari paina okariki chala anuraagam-daatestuntaaru kalatalani. ‘vedikuda oka ruche’- enchetho samputaalloki raledu. andulo- edhee sarigga chetaraani bhaaryatho asantrupti pade ataniki kadalike undani bommalanti ammai taarasapadutundi- bharyani talachukuni ‘tane nayam. friz lonchi teesinatlundadu’ ani oopiri peelchukuntaadu atanu.rachana prayaanamantaa mugisina chala ella tarvaata, jagannatharao gaaru okasari naatho annaru ‘‘rachayitaki ettu peeta meeda niluchuni bodhinche hakku ledu. paatakulu tanakanna takkuvavaaru eppatiki kaaru’’ ani. aa maryaadanu rachanaloonuu jeevitamloonuu padthatigaa paatinchaaru- chala vidhaala unnatulu. aa parichayam goppa sangati, evarikainaa.eppudaina, ekkadaina sare, okkati kanna ekkuve nijaluntayi- vaatipaina rachayitalu divitii vestuntaarante. annitinee samanvayinchi nirthaarinchukogala satyam okati unte undavacchunu- aa taaraadarsanaaniki nirmeghamaina aakaasam avasaram. adhi andalante- inkonchem chaduvukovalemo. maithili abbaraju(dissember 13na maraninchina rachayita ichchaapurapu jagannatharaoku nivaaligaa)