‘‘మంచి కాఫీ లాంటి సినిమాని’’ అందిస్తాడని అతడిపై ప్రేక్షకుల నమ్మకం. ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ లైఫ్ని, గల్లీ జీవితాల్ని వెండితెరపై ఆవిష్కరించి యువత మనసులో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న సినీ దర్శకుడు శేఖర్ కమ్ముల. ‘‘హైదరాబాద్ మీద ఇష్టంతో అమెరికా నుంచి తిరిగొచ్చాను. సికింద్రాబాద్ మీద ప్రేమతో ఫిల్మ్నగర్ని కాదనుకున్నాను’’ అని చెబుతున్నారు ఆయన. తన మనసు అరల్లో దాచిపెట్టుకున్న నగర జ్ఞాపకాల మూటను ‘‘అడుగుజాడ’’లో మనతో పంచుకుంటున్నారు. ఆ మధుర స్మృతుల్ని శేఖర్ కమ్ముల మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం..!1998లో అందరి చూపు అమెరికా వైపు అయితే, నేను మాత్రం అక్కడ నుంచి ఇండియాకి తిరిగొచ్చేశాను. అందుకు ప్రధాన కారణం హైదరాబాద్ మీద ఇష్టంతోనే. సినీ దర్శకుడిగా స్థిరపడుతున్న సమయంలో కథాచర్చలు, సమావేశాలకు అనువుగా ఉంటుందని జూబ్లీహిల్స్, ఫిల్మ్నగర్వైపునకు మారాల్సిందిగా చాలా మంది సూచించారు. కానీ నా సికింద్రాబాద్ని, అందులోనూ నన్ను నాకు పరిచయం చేసే నా పద్మారావునగర్ కాలనీ ని వదిలెళ్లడానికి ఇష్టపడలేదు. నాన్న ఉద్యోగరీత్యా మా కుటుంబం ఈ నగరానికి వచ్చినప్పుడు నా వయస్సు నాలుగేళ్లు. అప్పటి నుంచి పద్మారావునగర్కాలనీలో, అదే ఇంట్లో ఉంటున్నాం. ఇద్దరు అక్కలు, అన్నయ్యకు ఒక్కగానొక్క తమ్ముడ్ని. వాళ్లతోపాటు, స్కూలు, కాలేజీ, కాలనీ స్నేహితులు ఎంతో మంది. వారందరితో నా బాల్యం చాలా అందంగా గడిచిందని చెప్పొచ్చు. నా ప్రతి సినిమాలో హైదరాబాద్ మనుషులు కనిపిస్తారు. ఇక్కడ మాత్రమే నానుడైన ‘‘కైకు’’వంటి మాటలు వినిపిస్తాయి. మొత్తంగా గల్లీ సంస్కృతి ప్రతిబింబిస్తోంది. ఇప్పుడు విడుదలైన ‘‘ఫిదా’’ మినహాయిస్తే, దాదాపుగా ఇప్పటి వరకు నేను తీసిన సినిమాలన్నీ ఎక్కువభాగం భాగ్యనగరంలో చిత్రీకరించినవే. విజిల్వేస్తే చాలు...అప్పట్లో మాకు రెగ్యులర్గా కనపడే కార్లు అంబాసిడర్, ఫియట్. ట్రాఫిక్ సమస్య అస్సలు ఉండేదికాదు. కారున్నోళ్లని ఫ్రెండ్స్గ్రూ్పలో కొంచెం ప్రత్యేకంగా చూసేవారు. ఆ అంతరాల్ని కొంతమేరకు ‘‘లైఫ్ఈజ్ బ్యూటీఫుల్’’ లో చూపించే ప్రయత్నం చేశాను. నేను పదోతరగతి వరకూ సికింద్రాబాద్లోని సెయింట్ పాట్రిక్స్లో చదివాను. ఇంటిదగ్గర నుంచి బోయిగూడ వరకూ నడిచి, అక్కడ నుంచి సిటీబస్సులో స్కూలుకెళ్లేవాడ్ని. సెలవుల్లో క్రికెట్ ఆడటం కోసం ఫ్రెండ్స్తో కలిసిసీతాఫల్మండీ, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ క్యాంప్సకి నడుచుకుంటూ వెళ్లేవాళ్లం. ఎదురింట్లోనో, పక్కింట్లోనో ఉన్న స్నేహితుల్ని పిలిచేందుకు, మా సిగ్నల్ ఏమంటే విజిల్వేయడం. నేను ఐదోతరగతిలో ఉండగా టెలివిజన్ వచ్చింది. అప్పుడే సికింద్రాబాద్లోని నేషనల్ స్కూల్లో పిల్లలందరికోసం టీవీలో ‘‘అల్లూరిసీతారామరాజు’’ సినిమా వేస్తున్నారని చెప్పడంతో, మేమంతా పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్లాం. నేను టీవీ చూడటం అదే మొదటిసారి. మా ఇంటిదగ్గర ‘‘కల్పనా టాకీస్’’, ‘‘రెహత్మహల్’’ థియేటర్లలో ‘‘నర్తనశాల’’, ‘‘మాయాబజార్’’, ‘‘మిస్సమ్మ’’ వంటి ఆ పాత మధురాల్ని చూశాను. ఎన్టీఆర్కి వీరాభిమానినైపోయాను. ‘‘షోలే’’, ‘‘శంకరాభరణం’’, ‘‘ముత్యాలముగ్గు’, ‘‘దానవీరశూరకర్ణ’’ సినిమా డైలాగులు మా నోళ్లలో నానుతుండేవి. ఇంటర్మీడియట్ అమీర్పేట్లోని సెయింట్ ఆల్ఫాన్సా కాలేజ్లో పూర్తిచేశాను. ఆ టైంలో చిరంజీవి మా అభిమాన హీరో. అప్పట్లో అమీర్పేట్ పెద్ద ఫోక్సలో ఉండేదికాదు. ఊరి నుంచి బంధువులు ఎవరైనా వస్తే చాలు, వారికి బిర్లామందిర్, గోల్కొండ కోట, సాలార్జంగ్ మ్యూజియం చూపించిపంపేవాళ్లం. జనవరిలో జరిగే ఎగ్జిబిషన్ అంటే మా అందరికీ  పండుగ.నా ఫేవరెట్స్ ...ఆల్ఇండియా రేడియోకి అభిమానిని. అందులో ప్రసారమయ్యే క్లాసికల్ సాంగ్స్ అస్సలు మిస్ అయ్యేవాడ్ని కాదు. ఆ ఇష్టంతోనే ‘‘ఆనంద్’’, ‘‘హ్యాపీడేస్’’, వంటి కొన్ని సినిమాల్లో రేడియోలో ‘‘మల్లీశ్వరి’’ వంటి క్లాసికల్ సినిమా పాటలు ప్రసారమవడం సన్నివేశంలో భాగంగా కనిపిస్తాయి. ఒంటరిగా కారుడ్రైవ్చేసుకుంటూ, రేడియోలోని పాతపాటల్ని ఆస్వాదిస్తూ నెక్లె్సరోడ్లో  ప్రయాణించడం నాకు చాలా ఇష్టం. సినిమా స్ర్కిప్ట్ రాసుకోడానికి నాకు అనువైన స్థలమంటే మా ఇల్లు, అందులోనూ మా నాన్న పడక కుర్చీ నాన్నే నా హీరో... నా చదువు, సినిమా కెరీర్ తోపాటు వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దింది ఈ నగర వాతావరణమే. ఇక నాకు వ్యక్తిగతంగా ప్రేరణ, స్ఫూర్తి నాన్న శేషయ్య కమ్ముల. ఆయన రెవెన్యూ  ఉద్యోగి. నాకు బాగా గుర్తు ఏమంటే, మా చిన్నప్పుడు నాన్న కన్నా తక్కువ స్థాయి ఉద్యోగులు కార్లలో తిరిగేవారు. వారు నాన్నను కలవడానికి మా ఇంటికొచ్చేప్పుడు పక్క వీధిలో కారు పార్కు చేయడం, ఆ పక్కనే గ్రౌండ్లో ఆడుకుంటున్న నా కళ్లలో పడేది. నాన్న వాహనం మాత్రం ‘‘బజాజ్ చేతక్’’ స్కూటర్. ఇలా ఉండాలని ఎప్పుడూ నాన్న నాకు చెప్పలేదు కానీ, ఎలా ఉండాలో మాత్రం ఆయన తన ప్రవర్తన ద్వారా మాకు నేర్పించారు. అందుకే నా జీవితానికి హీరో మా నాన్నే. జైల్లోకి వెళ్లి..నా బాల్య స్మృతుల్లోకి వెళితే... అందరితో కలిసి మెలిసి పెరిగాను . దసరా, రంజాన్, క్రిస్మస్ పండుగలన్నీ మావే అన్నట్లుగా ఉండేది. వినాయక చవితి  వస్తే, పిల్లలంతా కలిసి చందాలు వసూలు చేయడం, వీధిలో గణేశుడిని కూర్చోబెట్టడం, ఆ ఇరవై రోజులు మా పిల్లలందరికీ పెద్ద సంబరం. సాయంత్రమైతే చాలు అందరం మండపం వద్దచేరి, పాటలు, ఆటలు రకరకాల సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవాళ్లం.  సెలవుదొరికితే చాలు, మా అడ్డా పద్మారావునగర్కాలనీ గ్రౌండ్. క్రికెట్ బాగా ఆడేవాళ్లం. దీపావళి నెలరోజులు మా దృష్టంతా టపాకాయలమీదే. సంక్రాంతి సీజనంతా పతంగులెగరేయడం. ఇప్పుడు గాంధీ ఆస్పత్రి ఉన్న చోట, అప్పుడు ముషీరాబాద్ జైలు ఉండేది. ఆ జైలుకి ప్రహరీగోడ కూడా లేదు. అందులో ఉన్న ఖైదీలు పారిపోయి మా ఇళ్లల్లోకి వస్తారేమోనని చిన్నప్పుడు భయపడేవాళ్లం. వాళ్లు జైలు పరిసరాల్లో కూరగాయలు పండిస్తుండేవారు. మేం ఆటలాడేప్పుడు కొన్నిసార్లు బంతి, పతంగులు ఆ జైలు  లోపల పడేవి. మేం కంచె ద్వారా వాళ్లకి బీడీలు ఇచ్చి, వాటిని తెచ్చుకునేవాళ్లం. కొన్నిసార్లు ఆడుకుంటూ, కంచెలో దూరి జైల్లోపలికి కూడా వెళ్లేవాళ్లం. ఆ జ్ఞాపకాలు పదిలం...సీబీఐటీలో ఇంజనీరింగ్ చదివాను. అప్పటికీ, ఇప్పటికీ దాదాపుగా ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ లైఫ్లో ఏమీ మార్పూలేదనిపిస్తోంది. ఆ లైఫ్ని చాలావరకూ ‘‘హ్యాపీడేస్’’ ద్వారా చూపించాను. ఉదయం 8గంటలకు సికింద్రాబాద్లో మొదలై పదింటికల్లా కాలేజీలో ఉండేవాళ్లం. మెహదీపట్నంలో గండిపేట్ బస్సుఎక్కితే చాలు, అందులో అంతా సీనియర్లే ఉండేవారు. బస్సులో ర్యాగింగ్, ఆ గంటసేపు నిల్చోని, సీనియర్లకి సీటు ఇవ్వడం.. కాళ్లులాగడం..బస్సుద్వారం వద్ద వేలాడుతూ  ప్రయాణించడం ఇవన్నీ అప్పుడు కష్టంగా తోచినా, తలపుకొస్తే ఇప్పుడు మధురంగా అనిపిస్తాయి. చినిగిపోయిన రైన్కోట్, బూట్లు వేసుకొని వర్షంలో తడవడం, ఆ షూస్లోకి రంధ్రాలద్వారా నీళ్లువెళ్లడం... భలే సరదాగా గడిచాయి ఆ రోజులు. కొట్లాటలు, అల్లర్లు ఇక మామూలే. మా కాలనీలో స్కందగిరి టెంపుల్లో ఒక ప్రేమ జంట పెళ్లిచేసుకున్నారు. ఇకఅంతే, వారంపాటు అందరినోటా ఆ ప్రేమపెళ్లి మాటే. ఆల్ఫాలో బిర్యానీ, తోపుడుబండిమీద కుల్ఫీ, ఇరానీ చాయ్ నాకు ఇష్టం. కాలేజీ రోజుల్లో మా ఫ్రెండ్స్తో కలిసి క్లాక్టవర్ వద్ద కామత్ హోటల్లో కాఫీతాగుతూ కబుర్లు చెప్పుకునేవాళ్లం. ఇప్పుడు నా మీటింగ్ స్పాట్ హోటల్ మినర్వా. దాహమేస్తే, రోడ్డుమీద ఎక్కడపడితే అక్కడే కుళాయిల్లోని నీరు తాగేవాళ్లం. గోడలు దూకి జామకాయలు కోసుకోవడం, రాలిన బాదంకాయలు పోగుచేసి పగలగొట్టడం, ఉసిరికాయలు తెంపడం ఇవన్నీ నా బాల్యజ్ఞాపకాల్లో పదిలం. ఇప్పుడు భయం వేస్తోంది..నేను గడిపిన అందమైన బాల్యాన్ని మా పిల్లలకు అందించాలన్నది నా ఆశ. కానీ అది సాధ్యపడటంలేదు. రోడ్డుమీద దూసుకుపోతున్న కార్లు, మోటారుబైకులు చూస్తుంటే పిల్లల్ని బయటకు పంపించాలంటే భయమేస్తోంది. చూస్తుండగానే నగరం చాలా మారిపోయింది. ఇప్పుడు ఇరుగుపొరుగు పలకరింపులు లేవు. ఒకరితో మరొకరికి సంబంధాలు లేవు. ‘ఒక్కరోజైనా స్కూలుకి నడిచివెళ్లమని’ మా పిల్లలతో చెబుతాను. ‘అది కుదరని పని’ అని వాళ్లు అంటారు. చదువు, ర్యాంకులు పేరుతో కన్నవారు పిల్లల్ని స్వేచ్ఛగా పెరగనివ్వడం లేదనిపిస్తోంది. కూరగాయలు, పండ్ల బుట్టలు, తోపుడుబండ్లతో ఇంటిముందుకొచ్చే చిరువ్యాపారుల అరుపులు, ఆటస్థలాల్లో పిల్లల కేకలు ఇవన్నీ నాటి కాలనీలకు సందడి. ఇప్పుడు ఆ సందడి  కరువైందని బాధపడేవారిలో నేనూ ఒకడిని.
‘‘manchi coffy lanti cinimani’’ andistaadani atadipai prekshakula nammakam. injaneering callagy laifni, galli jeevitaalni venditerapai aavishkarinchi yuvata manasulo pratyeka sthaanaanni sampaadinchukunna cinee darsakudu shekhar kammula. ‘‘hyderabad meeda ishtamto america nunchi tirigochaanu. sikindrabad meeda prematho filmnagarni kaadanukunnaanu’’ ani chebutunnaru aayana. tana manasu arallo dachipettukunna nagara ghnaapakaala mootanu ‘‘adugujada’’loo manatho panchukuntunnaaru. aa madhura smrutulni shekhar kammula matallone telusukundam..!1998loo andari chuupu america vaipu ayithe, nenu maatram akkada nunchi indiaki tirigochesaanu. anduku pradhaana kaaranam hyderabad meeda ishtamtone. cinee darsakudigaa sthirapadutunna samayamlo kathaacharchalu, samavesalaku anuvugaa untundani jublehils, philmnagarvaipunaku maaraalsindigaa chala mandi suuchimchaaru. cony naa sikindraabaadni, anduloonuu nannu naaku parichayam chese naa padmaraonugar kaalanee ni vadilelladaaniki ishtapadaledu. naanna udyogareetyaa maa kutumbam ee nagaraniki vachinappudu naa vayassu naalugellu. appati nunchi padmaaraavunagarkaalaniila, adhe intlo untunnam. iddaru akkalu, annayyaku okkagaanokka tammudni. vaallathopaatu, skoolu, callagy, kaalanee snehitulu entho mandi. vaarandarito naa balyam chala andamgaa gadichindani cheppochu. naa prati cinemalo hyderabad manushulu kanipistaaru. ikkada matrame naanudaina ‘‘kaiku’’vanti maatalu vinipistaayi. mottamgaa galli samskruti pratibimbistondi. ippudu vidudalaina ‘‘fida’’ minahaayisthe, daadaapugaa ippati varaku nenu teesina cinemalanni ekkuvabhaagam bhagyanagaramlo chitrikarinchinave. vijilveste chaalu...appatlo maaku regularga kanapade kaarlu ambasider, fiat. trafic samasya assalu undedikaadu. kaarunnollani frendsgrooplo konchem pratyekamgaa chusevaru. aa antaraalni kontameraku ‘‘lifiiiis beautiful’’ loo choopinche prayatnam cheshaanu. nenu padotaragati varakuu sikindraabaadloni seint patricslo chadivaanu. intidaggara nunchi boiguda varakuu nadichi, akkada nunchi sitibassulo skoolukellevadni. selavullo cricket aadatam kosam frendsto kalisiseetaafalmandii, usmania university campscu naduchukuntu vellevallam. edurintlono, pakkintlono unna snehitulni pilichenduku, maa signal emante vijilveyadam. nenu aidotaragatilo undagaa television vachindi. appude sikindraabaadloni neshanal schoollo pillalandarikosam tvlo ‘‘allurisitaramaraja’’ sinima vestunnarani cheppadamtho, memanta parigettukuntu vellaam. nenu tv chudatam adhe modatisaari. maa intidaggara ‘‘kalpana tackies’’, ‘‘rehatmahal’’ theaterlalo ‘‘nartanasaala’’, ‘‘mayabajar’’, ‘‘missamma’’ vanti aa paata madhuraalni chushanu. ntrc veeraabhimaaninaipoyaanu. ‘‘shole’’, ‘‘sankaraabharanam’’, ‘‘mutyaalamuggu’, ‘‘daanaveerasurakarna’’ sinima dailagulu maa nollalo naanutundevi. intermediat amirpetloni seint alphansa kaalejlo puurtichaesaanu. aa taimlo chiranjeevi maa abhimana heero. appatlo amirpate pedda fokesalo undedikaadu. oori nunchi bandhuvulu evaraina vaste chaalu, vaariki birlamandir, golkonda kota, salarjang musium choopinchipampevallam. janavarilo jarige egjibission ante maa andarikee  panduga.naa faverets ...alindia radioki abhimaanini. andulo prasaaramayye classical sangs assalu mis ayyevaadni kaadu. aa ishtamtone ‘‘anand’’, ‘‘happedes’’, vanti konni cinemallo radiolo ‘‘mallishwari’’ vanti classical sinima paatalu prasaaramavadam sannivesamlo bhagamga kanipistaayi. ontarigaa kaarudraivchesukuntuu, radioloni paatapaatalni aasvaadistuu neclesrodlo  prayaaninchadam naaku chala ishtam. sinima srcipt rasukodaniki naaku anuvaina sthalamante maa illu, anduloonuu maa naanna padaka kurchi naanne naa heero... naa chaduvu, sinima kereer thopaatu vyaktitvaanni teerchididdindi ee nagara vaataavaraname. ika naaku vyaktigatamgaa prerana, sphurthy naanna sheshayya kammula. aayana revenue  udyogi. naaku baga gurtu emante, maa chinnappudu naanna kanna takkuva sthaayi udyogulu kaarlalo tirigevaaru. vaaru naannanu kalavadaaniki maa intikocheppudu pakka veedhilo kaaru paarku cheyadam, aa pakkane groundlo aadukuntunna naa kallalo padedi. naanna vaahanam maatram ‘‘bajaj chetak’’ scooter. ilaa undaalani eppuduu naanna naaku cheppaledu cony, ela undaalo maatram aayana tana pravartana dwara maaku neerpinchaaru. anduke naa jeevitaaniki heero maa naanne. jailloki velli..naa balya smrutulloki velithe... andaritho kalisi melisi perigaanu . dasara, ranjan, crismus pandugalannee mave annatlugaa undedi. vinayaka chaviti  vaste, pillalanta kalisi chandaalu vasulu cheyadam, veedhilo ganesudini koorchobettadam, aa iravai rojulu maa pillalandarikee pedda sambaram. saayantramaite chaalu andaram mandapam vaddacheri, paatalu, aatalu rakarakaala saamskrutika kaaryakramaalu nirvahinchevallam.  selavudorikite chaalu, maa adda padmaaraavunagarkaalanii ground. cricket baga aadevaallam. deepaavali nelarojulu maa drushtantaa tapaakaayalameede. sankraanti seejananta patangulegareyadam. ippudu gaandhi aaspatri unna chota, appudu mushirabad jailu undedi. aa jailuki prahareegoda kuudaa ledu. andulo unna khaideelu paaripoyi maa illalloki vastaremonani chinnappudu bhayapadevallam. vaallu jailu parisaraallo kuuragaayalu pandistundevaaru. mem aatalaadeppudu konnisaarlu banti, patangulu aa jailu  lopala padevi. mem kanche dwara vaallaki beedeelu ichi, vaatini tecchukunevallam. konnisaarlu aadukuntu, kanchelo doori jaillopaliki kuudaa vellevallam. aa ghnaapakaalu padilam...cbitlo injaneering chadivaanu. appatikee, ippatikee daadaapugaa injaneering callagy laiflo emi maarpooledanipistonda. aa laifni chaalaavarakuu ‘‘happedes’’ dwara chuupimchaanu. udayam 8gantalaku sikindraabaadlo modalai padintikalla kaalejeelo undevallam. mehadiipatnamlo gandipet bassuekkite chaalu, andulo antaa seenierle undevaaru. bassulo raging, aa gantasepu nilchoni, seeniyarlaki seetu ivvadam.. kaallulaagadam..bassudwaram vadda vaelaadutuu  prayaaninchadam ivannee appudu kashtamgaa tochina, talapukoste ippudu madhuramgaa anipistaayi. chinigipoyina raincot, bootlu vesukoni varshamlo tadavadam, aa shoosloki randhraladwara neelluvelladam... bhale saradaagaa gadichayi aa rojulu. kotlaatalu, allarlu ika maamoole. maa kaalaneelo skandagiri tempullo oka prema janta pellichesukunnaaru. ikaanthe, vaarampaatu andarinota aa premapelli mate. alphalo biryani, topudubandimeeda kulfi, irani chaay naaku ishtam. callagy rojullo maa frendsto kalisi clactover vadda kamat hotallo kaafeetaagutuu kaburlu cheppukunevallam. ippudu naa meating spat hotal minarwa. dahameste, roddumeeda ekkadapadithe akkade kulaayilloni neeru tagevallam. godalu dooki jamakayalu kosukovadam, raalina baadankaayalu poguchesi pagalagottadam, usirikaayalu tempadam ivannee naa balyagnapakallo padilam. ippudu bhayam vestondi..nenu gadipina andamaina balyanni maa pillalaku andinchaalannadi naa aasha. cony adhi saadhyapadatamledu. roddumeeda doosukupotunna kaarlu, motarubaikulu chustunte pillalni bayataku pampinchaalante bhayamestondi. chustundagaane nagaram chala maaripoyindi. ippudu iruguporugu palakarimpulu levu. okaritho marokariki sambandhaalu levu. ‘okkarojaina skooluki nadichivellamani’ maa pillalatho chebutaanu. ‘adhi kudarani pani’ ani vaallu antaaru. chaduvu, ryaankulu paerutho kannavaaru pillalni swechhagaa peraganivvadam ledanipistondi. kuuragaayalu, pandla buttalu, topudubandlatho intimundukocche chiruvyaapaarula arupulu, aatasthalaallo pillala kekalu ivannee naati kaalaneelaku sandadi. ippudu aa sandadi  karuvaindani badhapadevarilo nenuu okadini.