
తిలక్ 50వ వర్ధంతి సందర్భంగా ‘తిలక్ సాహితీ సందర్శనం’ పేరిట పలువురు సాహితీవేత్తల వ్యాస సంకల నం వెలువడింది. సంపాదకులు పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ, కె.శరశ్చంద్రజ్యోతిశ్రీ. తిలక్ కవితాసంపుటి ‘అమృతం కురిసిన రాత్రి’ని ప్రచురించినట్లే ఈ సంకలనాన్ని కూడా విశాలాంధ్ర వాళ్లే ప్రచురించారు. తిలక్ మొత్తం సాహిత్యాన్ని స్మరిస్తూ వచ్చిన ఈ సంకలనం ‘తిలక్ సాహితీ సందర్శనం’ పేరుకు తగినట్లు వుంది. వ్యాసాల్లో తిలక్ను పూర్తిగా ప్రశంసించినవీ, ఒకందుకు ప్రశంసించి, మరొకందుకు విమర్శించినవీ (ఒకటి రెండే అయినా) ఉండటం విశేషం. తిలక్ పద్య కవితను మెచ్చుకున్నవాళ్ళకంటే ఆయన వచన కవిత్వాన్ని మెచ్చుకున్న వాళ్ళు ఎక్కువగా వుండటానికి కారణాలు తెలిసినవే. ఆయన పద్య కవిత్వం ప్రచారంలో లేకపోవడం ఒక కారణమైతే, పద్య కవిత్వం ఆధునిక ప్రక్రియ కాదన్న అభిప్రాయం కవుల్లో, విమర్శకుల్లో ఏర్పడి వుండటం మరో కారణం. స్వయంగా తిలక్ ‘వచన గేయమే ఆధునిక కాలానికి తగిన ప్రక్రియ’ అన్నారు.పద్యం ఆధునిక ప్రక్రియ కాదని అంగీకరిస్తూనే వున్నా, ఆధునికతపై కొన్ని సందేహాలు రాక తప్పవు. ఆధునికత అనేది ఎప్పటి నుంచీ ఎప్పటి వరకు? ఎప్పటి నుంచీ అన్నది ఎలాగో చెప్పినా, ఎప్పటి వరకూ అన్నది ఎవరూ చెప్పలేరు. ఉదాహరణకు తిలక్ వచన కవిత్వానికీ, ఇప్పటి వచన కవిత్వానికీ చాలా తేడా ఉంది. తిలక్ ‘వచన గేయం’ అంటే, మనం ‘వచన కవిత్వం’ అంటున్నాం. ఇంకొన్నాళ్ళకు ‘కవిత్వం’ అనేదే వుండి, వచనం అనే పదం పోవచ్చు. కవిత్వం వచనం అయినప్పుడు వచనం అన్నది వాచ్యం చెయ్యనవసరం లేదు కదా! చెప్పదలచింది ఆధునికతకు అవధి లేదన్నది. అది మంచిదా, కాదా అన్నది వేరే విషయం. ‘ఆధునికత’లో ఆలోచించవలసింది ఇంకో అంశమూ వుంది. ఏ సాహిత్య ప్రక్రియకైనా అది ఆధునికమైనా, కాకపోయినా ఉత్తమస్థాయి అనేది ఒకటుంటుంది. ఆ రీత్యా ఆలోచించి తిలక్ వచన కవిత్వం కంటే పద్య కవిత్వమే ఉత్తమ స్థాయిలో వుందని చెప్పడమే ఈ వ్యాసోద్దేశం. సంకలనంలోని వ్యాసకర్తల్లో ఎవరూ ఆ విషయం చెప్పకపోవడం మరో కారణం.అడవికేని, కడలి నడిమికేనిస్వయంవర సందర్భంగా మొట్టమొదట రాముడ్ని చూసిన సీత నిశ్చయమది. ఎక్కడా ఒక్క వ్యర్థాక్షరం కూడా లేని ఈ చిన్న పద్యంలో రామాయణమంత పెద్ద అర్థం వుంది. రామా యణం మీద గౌరవముందా లేదా అన్నది వేరే విషయం. మనం మాట్లాడుతున్నది కవిత్వ వ్యక్తీకరణ గురించి:ఏకాంత కుంతనివహమ్ము రసైకద్భావనా శకుంతమ్ము’’ఈ వచన కవిత కంటే పద్య కవిత భాషా పరంగానూ, భావజాల పరంగానూ ఉత్తమ స్థాయిలో వుంది. ఈ దృష్టితో చూస్తే ఇటువంటి ఉదాహరణలు ఎన్నో కనిపిస్తాయి. ‘‘వచన గేయమే ఆధునిక కాలానికి తగిన ప్రక్రియ’’ అన్న తిలక్ వచన గేయంలో ఆధునికత కనిపించకపోవడానికి కారణా లేమిటి? కారణాలైతే కచ్చితంగా చెప్పలేకపోవచ్చు కానీ, ఊహించడంలో తప్పేమీ లేదు, అది తిలక్కు అపచారంగా భావించనక్కర్లేదు. తిలక్ పద్య కవిత్వం కన్నా వచన కవిత్వానికి ఎక్కువ ప్రశంసలు లభించినట్టే, శ్రీశ్రీ పద్య కవిత్వం కన్నా ‘మహాప్రస్థానం’ గేయాలకే ఎక్కువ గుర్తింపు లభించింది. అయితే, శ్రీశ్రీ పద్యాల కన్నా మహాప్రస్థానం గేయాలే గొప్పవి. కేవలం శబ్దలయ వల్లనే అవి గొప్పవి కాలేదు. శ్రీశ్రీకున్న సామ్యవాద భావాల వల్ల అవి గొప్పవ య్యాయి. సామ్యవాదం కవిత్వంలో పనికి రాదన్నది తిలక్ అభిప్రాయం. అయితే, తన వచన కవిత్వానికి ఎందుకంత పేరొచ్చినట్టు? అందులోని భాష వల్ల. భావాల వల్ల కాదు (భావాల పరంగా ప్రబంధ కవికి దగ్గరగా వున్నట్టు రా.రా. చెప్పారు). ఆశ్చర్యకరంగా తిలక్ వచన కవిత్వాన్ని మెచ్చుకున్నవాళ్ళు ఆ భాషనే మెచ్చుకున్నారు. అది భాష మీద ఆయన కున్న ‘పట్టు’ అని ప్రశం సించారు. ‘పట్టు’ మాత్ర మే కాదు, ‘పట్టు విడు పులు’ కూడా వుండాలి. అది తిలక్ గ్రహించలేదా? పద్యమే అంత అందంగా, సునాయాసంగా చెప్పిన కవికి అది తెలీకుండా వుంటుందా!తెలిసే వుంటుంది కానీ గత్యంతరం లేదు, భావాల తోడు లేదు, భాష ఒక్కటే తోడు! అందుకే దాన్ని ఆసరా చేసుకు న్నారు. అవసరం లేకున్నా ఆలంకారిక శైలిని అనుసరించారు. దేన్ని ఆధునిక ప్రక్రియ కాదన్నారో అంతకన్నా వెనక్కి వెళ్ళారు. ఈ తిరోగమనానికి కారణాలేమై వుండవచ్చు? తిలక్ జీవితంలో ఆర్థికపరమైన సమస్యలు కానీ, ప్రేమకు సంబంధించిన సమస్యలు కానీ వున్నట్టు లేవు. పద్య రచన నాటికి లేని అనారోగ్య భయం వచన కవిత్వం రాసేనాటికి వచ్చినట్టుంది. డాక్టర్లు ఆరోగ్యంగానే వున్నారని చెప్పినా నమ్మకుండా అనారోగ్యాన్నే నమ్మారు. వయస్సు పెరిగే కొద్దీ అనారోగ్య భయాన్ని కూడా దాటి మృత్యుభయం దశకు వచ్చారు. ‘‘నాకొరకు చెమ్మగిల్లు నయనమ్ము లేదు’’ అని కృష్ణశాసి్త్రగారు అన్నట్టు, ‘‘ఎప్పుడో ఒకప్పుడు నా గుండె ఆగి మరణిస్తే, మీరు కన్నీటి చుక్క రాల్చరని నాకు తెలుసు’’ అన్నారు (సోమసుందర్ గారికి రాసిన లేఖలో).అటువంటి స్థితిలో తన కవిత్వానికి వచ్చిన ప్రశంసల్ని చూసి సంతోష పడదామన్నా, ఎక్కువ ప్రశంసలు వచ్చింది మరణానంతరమే. సిద్ధాంతం కోసమో, ఆశయాల కోసమో రచనను సాధనంగా చేసుకున్నవాళ్ళకు అనారోగ్య భయమూ, మృత్యు భయమూ వుండదు. ఉన్నా, వాటిగురించే ఆలోచిస్తూ వుండరు. తిలక్ ఏ సిద్ధాంతాన్నీ, ఆశయాల్నీ నమ్మలేదు. నమ్మింది కవిత్వాన్ని మాత్రమే. అందులోనే ఆనందాన్ని వెతుక్కోవాలి. అందుకు అనారోగ్యంలేని యౌవన జీవితాన్ని అనుభూతి చెందడమే మార్గం. తిలక్ కవిత్వం అంతా అదే అనలేం కానీ, శృంగార స్మృతి ప్రధానంగా కనిపించడానికి అదే కారణం. భావాల పరంగానూ, భాషా పరంగానూ, ప్రక్రి యాపరంగానూ తిలక్ వచన కవిత్వంలో కనిపిస్తున్నది ఆ వెనుక చూపే. అది ఆయన జీవితాన్ని చూసిన చూపే. పి. రామకృష్ణ

tilak 50va vardhanti sandarbhamgaa ‘tilak saahitii sandarsanam’ paerita paluvuru saahitiivettala vyaasa sankala nam veluvadindi. sampaadakulu penugonda lakshminarayana, ke.saraschandrajyotishri. tilak kavitasamputi ‘amrutam kurisina raatri’ni prachurinchinatle ee sankalanaanni kuudaa visalandhra vaalle prachurinchaaru. tilak mottam saahityaanni smaristuu vachina ee sankalanam ‘tilak saahitii sandarsanam’ peruku taginatlu vundi. vyaasaallo tilaknu puurtigaa prasamsinchinavii, okanduku prasamsinchi, marokanduku vimarsinchinavii (okati rende aina) undatam visesham. tilak padya kavitanu mechukunnavallakanta aayana vachana kavitvaanni mechukunna vaallu ekkuvagaa vundataaniki kaaranaalu telisinave. aayana padya kavitvam prachaaramlo lekapovadam oka kaaranamaite, padya kavitvam aadhunika prakriya kaadanna abhiprayam kavullo, vimarsakullo erpadi vundatam maro kaaranam. swayamgaa tilak ‘vachana geyame aadhunika kaalaaniki tagina prakriya’ annaru.padyam aadhunika prakriya kaadani angeekaristune vunna, aadhunikatapai konni sandehaalu raaka tappavu. aadhunikata anedi eppati nunchi eppati varaku? eppati nunchi annadi elago cheppina, eppati varakuu annadi evaruu cheppaleru. udaaharanaku tilak vachana kavitvaanikii, ippati vachana kavitvaanikii chala teda undi. tilak ‘vachana geyam’ ante, manam ‘vachana kavitvam’ antunnam. inkonnaallaku ‘kavitvam’ anede vundi, vachanam ane padam povachu. kavitvam vachanam ayinappudu vachanam annadi vaachyam cheyyanavasaram ledu kada! cheppadalachindi aadhunikataku avadhi ledannadi. adhi manchida, kaadaa annadi vere vishayam. ‘aadhunikata’loo aalochinchavalasindi inko amsamuu vundi. e saahitya prakriyakaina adhi aadhunikamainaa, kakapoyina uttamasthaayi anedi okatuntundi. aa reetya aalochinchi tilak vachana kavitvam kante padya kavitvame uttama sthaayilo vundani cheppadame ee vyaasoddesam. sankalanamloni vyaasakartallo evaruu aa vishayam cheppakapovadam maro kaaranam.adavikeni, kadali nadimikeniswayamvara sandarbhamgaa mottamodata ramudni chusina seetha nischayamadi. ekkada okka vyardhaaksharam kuudaa laeni ee chinna padyamlo ramayanamanta pedda artham vundi. rama yanam meeda gouravamundaa leda annadi vere vishayam. manam maatlaadutunnadi kavitva vyakteekarana gurinchi:ekanta kuntanivahammu rasaikadbhavana sakuntammu’’ee vachana kavita kante padya kavita bhasha paramgaanuu, bhavajala paramgaanuu uttama sthaayilo vundi. ee drushtitho chuste ituvanti udaaharanalu enno kanipistaayi. ‘‘vachana geyame aadhunika kaalaaniki tagina prakriya’’ anna tilak vachana geyamlo aadhunikata kanipinchakapovadaaniki karana laemiti? kaaranaalaite kachitamgaa cheppalekapovachhu cony, oohinchadamlo tappemi ledu, adhi tilakku apachaaramgaa bhavinchanakkarledu. tilak padya kavitvam kanna vachana kavitvaaniki ekkuva prasamsalu labhinchinatte, srishree padya kavitvam kanna ‘mahaprasthanam’ geyalake ekkuva gurtimpu labhinchindi. ayithe, srishree padyaala kanna mahaprasthanam geyale goppavi. kevalam sabdalaya vallane avi goppavi kaaledu. srisrikunna saamyavaada bhavala valla avi goppava yyaai. saamyavaadam kavitvamlo paniki raadannadi tilak abhiprayam. ayithe, tana vachana kavitvaaniki endukanta perochinattu? andulooni bhasha valla. bhavala valla kaadu (bhavala paramgaa prabandha kaviki daggaragaa vunnattu raa.raa. cheppaaru). aascharyakaramgaa tilak vachana kavitvaanni mechukunnavallu aa bhashane mechukunnaru. adhi bhasha meeda aayana kunna ‘pattu’ ani prasam sinchaaru. ‘pattu’ matra mee kaadu, ‘pattu vidu pulu’ kuudaa vundaali. adhi tilak grahinchaleda? padyame anta andamgaa, sunayasanga cheppina kaviki adhi telikunda vuntundaa!telise vuntundi cony gatyantaram ledu, bhavala thodu ledu, bhasha okkate thodu! anduke daanni asara chesuku nnaaru. avasaram lekunna aalankaarika sailini anusarinchaaru. denni aadhunika prakriya kaadannaro antakanna venakki vellaaru. ee tirogamananiki kaaranaalemai vundavacchu? tilak jeevitamlo aardhikaparamaina samasyalu cony, premaku sambandhinchina samasyalu cony vunnattu levu. padya rachana naatiki laeni anarogya bhayam vachana kavitvam rasenatiki vachinattundi. daaktarlu aarogyamgaane vunnaarani cheppina nammakunda anarogyanne nammaru. vayassu perige koddi anarogya bhayanni kuudaa daati mrutyubhayam dasaku vachaaru. ‘‘naakoraku chemmagillu nayanammu ledu’’ ani krushnasaasitragaaru annattu, ‘‘eppudo okappudu naa gunde aagi maraniste, meeru kanneeti chukka ralcharani naaku telusu’’ annaru (somasunder gaariki raasina lekhalo).atuvanti sthitilo tana kavitvaaniki vachina prasamsalni chusi santosha padadamanna, ekkuva prasamsalu vachindi marananantarame. siddhaantam kosamo, aasayaala kosamo rachananu saadhanamgaa chesukunnavallaku anarogya bhayamuu, mrutyu bhayamuu vundadu. unna, vaatigurinche aalochistuu vundaru. tilak e siddhaantaannii, aasayaalnii nammaledu. nammindi kavitvaanni matrame. andulone aanandaanni vetukkovali. anduku anaarogyamleni youvana jeevitaanni anubhooti chendadame maargam. tilak kavitvam antaa adhe analem cony, shrungaara smruti pradhaanamgaa kanipinchadaaniki adhe kaaranam. bhavala paramgaanuu, bhasha paramgaanuu, prakri yaaparamgaanuu tilak vachana kavitvamlo kanipistunnadi aa venuka chuupee. adhi aayana jeevitaanni chusina chuupee. pi. ramakrishna