2017–18 ఆర్థిక సంవత్సర బడ్జెట్ మీద ముఖ్యమంత్రి ముద్ర సృష్టంగా కనిపిస్తుంది. పేదల సంక్షేమం పట్ల ఆపేక్షతో పాటు ఆదాయాన్ని పెంచే అవకాశాలు, ఉపాధి కల్పిస్తూ బంగారు తెలంగాణను సాధ్యమైనంత తొందరగా సాధించాలన్న ఆయన ఆకాంక్షను ఈ బడ్జెట్ ప్రతిబింబించింది. ఈ బడ్జెట్లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమ స్ఫూర్తి కనిపిస్తుంది. తెలంగాణ ఏర్పాటైతే బాగుపడ్తాం అని భావించిన వారికి, ఇదిగో ఇలా బాగుపడుతున్నాం అని అడుగడుగునా ఈ బడ్జెట్ చూపింది.నిర్వహణ వ్యయం కింద రూ.61,607.20 కోట్లతో, ప్రగతి పద్దు కింద రూ. 88,038.80 కోట్లతో, మొత్తం రూ.1,49,646 కోట్ల వ్యయంతో 2017–2018 సంవత్సరానికి తెలంగాణ రాష్ట్ర వార్షిక బడ్జెట్ను శాసనసభకు సమర్పించడం జరిగింది. రాష్ట్ర ఆర్థిక మంత్రి ఈటెల రాజేందర్ వరుసగా నాలుగవ సారి సమర్పించిన వార్షిక బడ్జెట్ ఏ విధంగా, ఏ కోణం లోంచి చూసినా, సందేశాత్మకంగా, స్ఫూర్తిదాయకంగా కనిపిస్తుందనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. సమాజంలోని అన్నివర్గాల వారికి, అన్ని కులవృత్తుల వారికి, అన్ని మతాల వారికి, వివిధ రంగాలలో పనిచేస్తున్నవారికి, ప్రభుత్వంలో అభివృద్ధి- సంక్షేమ కార్యక్రమాలను అమలు చేయాల్సిన అన్ని శాఖలకు, అల్పాదాయ- మధ్యతరగతి ఆదాయ వర్గాల వారికి... వారూ, వీరూ అన్న తేడా లేకుండా, అందరికీ ‘సమన్యాయం అంటే ఇలా’ అన్న రీతిలో వుందీ బడ్జెట్. గత మూడు బడ్జెట్ల మాదిరిగానే, ఈ బడ్జెట్ కూడా పేదల సంక్షేమం పట్ల, రాష్ట్ర ఆర్థికాభివృద్ధి పట్ల ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావుకు ఉన్న నిబద్ధతను ప్రతిబింబించింది.ప్రజా జీవితంలో సుమారు నాలుగున్నర దశాబ్దాలుగా వివిధ స్థాయిలలో పనిచేసి, ప్రజల నాడి తెలుసుకున్న అనుభవంతో, అసలు-సిసలైన దార్శనికతతో, ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు కనుసన్నలలో, ఆయన ఆలోచనా సరళిని ప్రతిబింబించేదిగా వుందీ బడ్జెట్. సమాజంలో అనాదిగా అణగారిన దళిత, గిరిజన, మైనారిటీ, వెనుకబడిన వర్గాలను, ఎంబీసీలను ప్రత్యేకించి వుద్దేశించినదీ బడ్జెట్. దళిత, గిరిజన, వివిధ కుల వృత్తులలో వున్న ప్రజలు గతంలో ఏమనుకునేవారో కాని, ఈ బడ్జెట్ సమర్పణ తరువాత భవిష్యత్లో తృప్తిగా జీవనం గడపవచ్చుననే భరోసా కలిగిస్తుందీ బడ్జెట్. అణగారివున్న ఈ వర్గాల వారిని బాగుచేయాలనే చిత్తశుద్ధి, దానికి ఆచరణ సాధ్యమైన కార్యాచరణ కనిపిస్తుందీ బడ్జెట్లో. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిపుష్టి ఎలా చెందనున్నదో, స్థానిక వనరుల గుర్తింపు ఎలా జరగనుందో, యాదవులు, మత్స్యకారులు, చేనేత తదితర రంగాల కులవృత్తుల వారు, వారి-వారి రంగాల ద్వారా రాష్ట్రాన్ని గొప్ప ఆర్థిక వనరుగా ఎలా మార్చబోతున్నారో వివరిస్తుందీ బడ్జెట్. గ్రామీణ వృత్తుల బాగోగులు ఆలోచించి తద్వారా గ్రామీణ జీవన విధానంలో ఎలా మార్పు రాబోతుందో వివరిస్తుందీ బడ్జెట్. ఈ బడ్జెట్ మీద ముఖ్యమంత్రి ముద్ర సృష్టంగా కనిపిస్తుంది. పేదల సంక్షేమం పట్ల ఆపేక్షతో పాటు ఆదాయాన్ని పెంచే అవకాశాలు, ఉపాధి కల్పిస్తూ బంగారు తెలంగాణను సాధ్యమైనంత తొందరగా సాధించాలన్న ఆయన ఆకాంక్షను ఈ బడ్జెట్ ప్రతిబింబించింది.గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ పదిలంగా ఉన్నంత వరకు తెలంగాణ పల్లెలు స్వయం పోషకత్వంతో సమృద్ధితో వుంటాయనే విషయం బడ్జెట్లో స్పష్టం చేయడం జరిగింది. సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ జీవన పరిస్థితులు ఎలా విచ్ఛిన్నమయ్యాయి; వ్యవసాయం పట్ల నిర్లక్ష్యం, కులవృత్తుల పట్ల అనాదరణ కారణంగా గ్రామీణ జీవితం ఎలా అల్లకల్లోలమయింది; వృత్తి నైపుణ్యం కలిగిన తెలంగాణ బిడ్డలు పొట్ట చేతపట్టుకుని పట్టణాలు, పరదేశాలు వెళ్ళి బతకాల్సిన దుస్థితిలోకి ఎలా నెట్టివేయబడ్డారు అనే విషయాలను వివరించి, వాళ్ల బతుకును నిలబెట్టే బడ్జెట్ను రూపొందించింది ప్రభుత్వం. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పరిపుష్టం చేయడం ద్వారానే తెలంగాణ ఆర్థిక వృద్ధి ఎదుగుదల దిశగా పయనిస్తుందనే విశ్వాసం ఈ బడ్జెట్లో కనిపిస్తుంది. ఇందుకనుగుణంగా గ్రామీణ వృత్తులకు ఆర్థిక ప్రేరణనిచ్చే పథకాలను రూపొందించడం జరిగింది. అలాగే, తెలంగాణలో అపారమైన మానవ సంపద ఉన్నదనీ, కులవృత్తుల ఆధారంగా జీవనం గడుపుతూ అనువంశికంగా విశేషమైన వృత్తి నైపుణ్యం పొందిన సామాజిక వర్గాలుండడం తెలంగాణకు గొప్పవరం అనీ ఈ బడ్జెట్లో విశదమవుతుంది. గ్రామీణ జీవితం మీద అలుముకున్న విషాదాన్ని తొలగించి పల్లెల ఆర్థిక వ్యవస్థ ముఖచిత్రాన్ని సుందరతరంగా, సుసంపన్నంగా మార్చే విధానానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ బడ్జెట్లో నాంది పలికింది.2017–18 ఆర్థిక సంవత్సర బడ్జెట్లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమ స్ఫూర్తి కనిపిస్తుంది. తెలంగాణ ఏర్పాటైతే బాగుపడ్తాం అని భావించిన వారికి, ఇదిగో ఇలా బాగుపడుతున్నాం అని అడుగడుగునా ఈ బడ్జెట్ చూపింది. ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పాటైతే, తెలంగాణ ప్రజలు అడుక్కు తింటారని అవాకులు- చవాకులు పేలిన అలనాటి ఆంధ్రా నాయకత్వం ఈ బడ్జెట్ చూస్తే, కేసీఆర్ నాయకత్వంలోని ఉద్యమ నాయకులు ఆనాడే అది తప్పని నొక్కి వక్కాణించిన వాదన నూటికి నూరు పాళ్లు సబబని నిరూపిస్తుందీ బడ్జెట్.రాష్ట్రం ఏర్పడ్డ తొలినాళ్లలో, ఒక విధంగా చెప్పుకోవాలంటే, న్యాయంగా అంగీకరించాలంటే, పెద్ద అనిశ్చిత పరిస్థితి నెలకొని వుందనాలి. దేనికీ ప్రాతిపదిక లేదు. బడ్జెట్ ఎలా ప్రవేశపెట్టాలనే అవగాహన కూడా లేదు. అంచనాలతో తొలి బడ్జెట్ ప్రవేశ పెట్టిందీ ప్రభుత్వం. కొత్తగా ఏర్పడ్డ రాష్ట్రానికి ఆర్థిక పరిస్థితి అర్థం కావాలంటే ఒక ఆర్థిక సంవత్సరం పూర్తిగా, అంటే, ఏప్రిల్ 1 నుంచి మరుసటి సంవత్సరం మార్చి 31 వరకు, రాష్ట్ర స్థితిగతులను అవగాహన చేసుకోవాలి. రాష్ట్రం పాజిటివ్ వృద్ధిలో ముందుకు సాగుతుందా, లేక, నెగెటివ్, అంటే లోటు బడ్జెట్లో కొనసాగుతుందా విశ్లేషణ జరగాలి. ఇది అవగాహన చేసుకోవడానికి ప్రభుత్వం ఓర్పుగా- నేర్పుగా సమీక్ష జరిపింది. ముఖ్యమంత్రి సుదీర్ఘంగా జరిపిన ఈ సమీక్షలలో, విశ్లేషణలలో, రాష్ట్రం 2015-–2016 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కంటే, 2016–-2017 ఆర్థిక సంవత్సరంలో వృద్ధిరేటు, భారతదేశంలో బహుశా, ఏ రాష్ట్రంలో లేనంతగా వున్నట్లు తేలింది. ఈ నేపథ్యంలో, అన్ని విషయాలను దృష్టిలో వుంచుకుని, పూర్తి పారదర్శకతతో, బడ్జెట్ ప్రతిపాదించేటప్పుడు పాటించాల్సిన అన్ని సాంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా, కేంద్ర బడ్జెట్ కూడా దృష్టిలో వుంచుకుని రాష్ట్ర బడ్జెట్ సమర్పించడం జరిగింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం మేరకు, కేంద్ర విస్తృత విత్త విధానానికి లోబడి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ బడ్జెట్ రూపొందించబడిందనాలి. విస్తృత విత్త విధానానికి సంబంధించినంతవరకు రాష్ట్రాలన్నీ, కేంద్ర ఆలోచనా సరళికి అనుగుణంగానే వుండాలి కాని, విరుద్ధంగా వుండకూడదన్న భావన కనిపిస్తుందీ బడ్జెట్లో. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆదేశాలకు, ఆదేశిక సూత్రాలకు అనుగుణంగా రాష్ట్ర బడ్జెట్ కూడా, గతంలో వున్న ప్రణాళిక, ప్రణాళికేతర పద్దులకు బదులుగా, కాపిటల్, రెవెన్యూ పద్దులుగా విభజించడం జరిగింది. అకౌంటింగ్లో కూడా కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ సూచనకు అనుగుణంగా కేంద్రం, రాష్ట్రాలు ఏకరూప విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నాయి. దేశ వ్యాప్తంగా ఏకరీతిన ఉండటం కోసం తెలంగాణ ప్రభుత్వం కూడా ఈ కొత్త పద్ధతిని చేపట్టింది.నిర్వహణ వ్యయానికి సంబంధించిన జీతభత్యాలు, పింఛన్లు, అప్పులు, ఉద్యోగుల కరవు భత్యం పెరుగుదల, కొత్తగా ఉద్యోగ నియామకాల ఖర్చు లాంటివి ఒక కేటగిరీ కిందకు తీసుకురావడం జరిగింది. మరో కేటగిరీ కింద వివిధ రకాల సంక్షేమ పథకాలను చేర్చింది ప్రభుత్వం. సంక్షేమ పథకాల్లో పెన్షన్లు, ఫీజు రీయింబర్స్మెంట్, సన్న బియ్యం లాంటివి వున్నాయి. ఇక మూడోది క్యాపిటల్ వ్యయం. ఈ బడ్జెట్లో గమనించాల్సింది, గతంలో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అవలంబించిన అనేక పద్ధతుల్లో తీసుకొచ్చిన మార్పులు- చేర్పులు. ఆర్థిక శాఖ ప్రధాన భూమిక వహించే పద్ధతి కూడా మారి, సంబంధిత శాఖలు వాటి -వాటి పరిధిలో నిర్ణయాత్మక బాధ్యత వహించే తరహాలో వుందీ బడ్జెట్.ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో అన్ని రంగాలలో నిర్లక్ష్యానికి గురైన ఆర్థిక వ్యవస్థను చక్కదిద్దుతూ, అణగారిన ప్రజల ఆకాంక్షలను తీరుస్తూ, తెలంగాణ గత వైభవాన్ని పునరుద్ధరించే బృహత్ బాధ్యతను నెరవేర్చే దిశగా సాగిందీ బడ్జెట్. ప్రజలే కేంద్రంగా, ప్రజా సమస్యలే ఇతి వృత్తంగా పాలన సాగాలని మార్గనిర్దేశనం చేసిన ముఖ్యమంత్రి ఆలోచనకు అనుగుణంగానే, అభివృద్ధి ఫలాలు అట్టడుగు వర్గాలకు అందాలనే ఆరాటం అడుగడుగునా ఈ బడ్జెట్లో ప్రస్ఫుటమవుతుంది. బడ్జెట్ రూపకల్పనలో మార్పులు వచ్చిన నేపథ్యంలో ఎస్సీ, ఎస్టీ ఉప ప్రణాళికలో కూడా చోటుచేసుకున్న అనివార్య మార్పులకు అనుగుణంగానే, ఎస్సీ, ఎస్టీ కమిటీ సిఫారసుల మేరకు ఆయా వర్గాలకు జనాభా నిష్పత్తి ప్రకారం విధిగా నిధుల కేటాయింపులు ఉండే విధంగానే ప్రత్యేక నిధిని ఏర్పాటు చేయాలని బడ్జెట్లో చెప్పడం జరిగింది. ఇది ఒక గొప్ప పరిణామం. ఎస్సీ, ఎస్టీ సంక్షేమం పట్ల రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికున్న పూర్తి నిబద్ధతకు ఇది అద్దం పడుతుంది.బడ్జెట్ ప్రవేశపెడుతూ ఆర్థిక మంత్రి పేర్కొన్న విషయాలలోనూ, బడ్జెట్ వివరాల్లోనూ, ప్రభుత్వ ఆశయాలు, ఆలోచనలు స్పష్టంగా ప్రతిబింబించాయి. పరిపాలనా విభాగాలు చిన్నవిగా వుంటే సామాన్యులకు ఎలా న్యాయం జరుగుతుందనే విషయాన్నీ, అధికార వికేంద్రీకరణ, పరిపాలనా సౌలభ్యం, ప్రజలకు సౌకర్యం లక్ష్యంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం భారీ పాలనా సంస్కరణలు ఎందుకు తీసుకొచ్చింది అనే విషయం, తద్వారా, భౌగోళిక సామీప్యం, సాంస్కృతిక ఐక్యత, స్థానిక వనరుల సమర్థ వినియోగం జరిగి, సామాన్యుల ముంగిట్లోకి పాలన రావడాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడం విశేషం. వ్యవసాయం, దాని అనుబంధ రంగాలకు ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత; పాలి హౌజ్, మైక్రో ఇరిగేషన్ పథకాలకు సబ్సిడీలు; తెలంగాణలో కోటి ఎకరాలకు నీరందించడం లక్ష్యంగా ప్రభుత్వం సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం; గొర్రెల పెంపకం; చేపల పెంపకం; చేనేత కార్మికుల సంక్షేమం; మహిళా శిశు సంక్షేమం; బ్రాహ్మణుల సంక్షేమం; రెండు పడక గదుల ఇండ్లు; విద్య; వైద్యం లాంటి పలు అంశాలను ప్రాధాన్యతల వారీగా పేర్కొనడం జరిగిందీ బడ్జెట్లో. మొత్తం మీద సందేశాత్మకం, స్ఫూర్తిదాయకం... రాష్ట్ర బడ్జెట్.వనం జ్వాలా నరసింహారావునిర్వహణ వ్యయం కింద రూ.61,607.20 కోట్లతో, ప్రగతి పద్దు కింద రూ. 88,038.80 కోట్లతో, మొత్తం రూ.1,49,646 కోట్ల వ్యయంతో 2017–2018 సంవత్సరానికి తెలంగాణ రాష్ట్ర వార్షిక బడ్జెట్ను శాసనసభకు సమర్పించడం జరిగింది. రాష్ట్ర ఆర్థిక మంత్రి ఈటెల రాజేందర్ వరుసగా నాలుగవ సారి సమర్పించిన వార్షిక బడ్జెట్ ఏ విధంగా, ఏ కోణం లోంచి చూసినా, సందేశాత్మకంగా, స్ఫూర్తిదాయకంగా కనిపిస్తుందనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. సమాజంలోని అన్నివర్గాల వారికి, అన్ని కులవృత్తుల వారికి, అన్ని మతాల వారికి, వివిధ రంగాలలో పనిచేస్తున్నవారికి, ప్రభుత్వంలో అభివృద్ధి- సంక్షేమ కార్యక్రమాలను అమలు చేయాల్సిన అన్ని శాఖలకు, అల్పాదాయ- మధ్యతరగతి ఆదాయ వర్గాల వారికి... వారూ, వీరూ అన్న తేడా లేకుండా, అందరికీ ‘సమన్యాయం అంటే ఇలా’ అన్న రీతిలో వుందీ బడ్జెట్. గత మూడు బడ్జెట్ల మాదిరిగానే, ఈ బడ్జెట్ కూడా పేదల సంక్షేమం పట్ల, రాష్ట్ర ఆర్థికాభివృద్ధి పట్ల ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావుకు ఉన్న నిబద్ధతను ప్రతిబింబించింది.ప్రజా జీవితంలో సుమారు నాలుగున్నర దశాబ్దాలుగా వివిధ స్థాయిలలో పనిచేసి, ప్రజల నాడి తెలుసుకున్న అనుభవంతో, అసలు-సిసలైన దార్శనికతతో, ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు కనుసన్నలలో, ఆయన ఆలోచనా సరళిని ప్రతిబింబించేదిగా వుందీ బడ్జెట్. సమాజంలో అనాదిగా అణగారిన దళిత, గిరిజన, మైనారిటీ, వెనుకబడిన వర్గాలను, ఎంబీసీలను ప్రత్యేకించి వుద్దేశించినదీ బడ్జెట్. దళిత, గిరిజన, వివిధ కుల వృత్తులలో వున్న ప్రజలు గతంలో ఏమనుకునేవారో కాని, ఈ బడ్జెట్ సమర్పణ తరువాత భవిష్యత్లో తృప్తిగా జీవనం గడపవచ్చుననే భరోసా కలిగిస్తుందీ బడ్జెట్. అణగారివున్న ఈ వర్గాల వారిని బాగుచేయాలనే చిత్తశుద్ధి, దానికి ఆచరణ సాధ్యమైన కార్యాచరణ కనిపిస్తుందీ బడ్జెట్లో. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిపుష్టి ఎలా చెందనున్నదో, స్థానిక వనరుల గుర్తింపు ఎలా జరగనుందో, యాదవులు, మత్స్యకారులు, చేనేత తదితర రంగాల కులవృత్తుల వారు, వారి-వారి రంగాల ద్వారా రాష్ట్రాన్ని గొప్ప ఆర్థిక వనరుగా ఎలా మార్చబోతున్నారో వివరిస్తుందీ బడ్జెట్. గ్రామీణ వృత్తుల బాగోగులు ఆలోచించి తద్వారా గ్రామీణ జీవన విధానంలో ఎలా మార్పు రాబోతుందో వివరిస్తుందీ బడ్జెట్. ఈ బడ్జెట్ మీద ముఖ్యమంత్రి ముద్ర సృష్టంగా కనిపిస్తుంది. పేదల సంక్షేమం పట్ల ఆపేక్షతో పాటు ఆదాయాన్ని పెంచే అవకాశాలు, ఉపాధి కల్పిస్తూ బంగారు తెలంగాణను సాధ్యమైనంత తొందరగా సాధించాలన్న ఆయన ఆకాంక్షను ఈ బడ్జెట్ ప్రతిబింబించింది.గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ పదిలంగా ఉన్నంత వరకు తెలంగాణ పల్లెలు స్వయం పోషకత్వంతో సమృద్ధితో వుంటాయనే విషయం బడ్జెట్లో స్పష్టం చేయడం జరిగింది. సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ జీవన పరిస్థితులు ఎలా విచ్ఛిన్నమయ్యాయి; వ్యవసాయం పట్ల నిర్లక్ష్యం, కులవృత్తుల పట్ల అనాదరణ కారణంగా గ్రామీణ జీవితం ఎలా అల్లకల్లోలమయింది; వృత్తి నైపుణ్యం కలిగిన తెలంగాణ బిడ్డలు పొట్ట చేతపట్టుకుని పట్టణాలు, పరదేశాలు వెళ్ళి బతకాల్సిన దుస్థితిలోకి ఎలా నెట్టివేయబడ్డారు అనే విషయాలను వివరించి, వాళ్ల బతుకును నిలబెట్టే బడ్జెట్ను రూపొందించింది ప్రభుత్వం. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పరిపుష్టం చేయడం ద్వారానే తెలంగాణ ఆర్థిక వృద్ధి ఎదుగుదల దిశగా పయనిస్తుందనే విశ్వాసం ఈ బడ్జెట్లో కనిపిస్తుంది. ఇందుకనుగుణంగా గ్రామీణ వృత్తులకు ఆర్థిక ప్రేరణనిచ్చే పథకాలను రూపొందించడం జరిగింది. అలాగే, తెలంగాణలో అపారమైన మానవ సంపద ఉన్నదనీ, కులవృత్తుల ఆధారంగా జీవనం గడుపుతూ అనువంశికంగా విశేషమైన వృత్తి నైపుణ్యం పొందిన సామాజిక వర్గాలుండడం తెలంగాణకు గొప్పవరం అనీ ఈ బడ్జెట్లో విశదమవుతుంది. గ్రామీణ జీవితం మీద అలుముకున్న విషాదాన్ని తొలగించి పల్లెల ఆర్థిక వ్యవస్థ ముఖచిత్రాన్ని సుందరతరంగా, సుసంపన్నంగా మార్చే విధానానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ బడ్జెట్లో నాంది పలికింది.2017–18 ఆర్థిక సంవత్సర బడ్జెట్లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమ స్ఫూర్తి కనిపిస్తుంది. తెలంగాణ ఏర్పాటైతే బాగుపడ్తాం అని భావించిన వారికి, ఇదిగో ఇలా బాగుపడుతున్నాం అని అడుగడుగునా ఈ బడ్జెట్ చూపింది. ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పాటైతే, తెలంగాణ ప్రజలు అడుక్కు తింటారని అవాకులు- చవాకులు పేలిన అలనాటి ఆంధ్రా నాయకత్వం ఈ బడ్జెట్ చూస్తే, కేసీఆర్ నాయకత్వంలోని ఉద్యమ నాయకులు ఆనాడే అది తప్పని నొక్కి వక్కాణించిన వాదన నూటికి నూరు పాళ్లు సబబని నిరూపిస్తుందీ బడ్జెట్.రాష్ట్రం ఏర్పడ్డ తొలినాళ్లలో, ఒక విధంగా చెప్పుకోవాలంటే, న్యాయంగా అంగీకరించాలంటే, పెద్ద అనిశ్చిత పరిస్థితి నెలకొని వుందనాలి. దేనికీ ప్రాతిపదిక లేదు. బడ్జెట్ ఎలా ప్రవేశపెట్టాలనే అవగాహన కూడా లేదు. అంచనాలతో తొలి బడ్జెట్ ప్రవేశ పెట్టిందీ ప్రభుత్వం. కొత్తగా ఏర్పడ్డ రాష్ట్రానికి ఆర్థిక పరిస్థితి అర్థం కావాలంటే ఒక ఆర్థిక సంవత్సరం పూర్తిగా, అంటే, ఏప్రిల్ 1 నుంచి మరుసటి సంవత్సరం మార్చి 31 వరకు, రాష్ట్ర స్థితిగతులను అవగాహన చేసుకోవాలి. రాష్ట్రం పాజిటివ్ వృద్ధిలో ముందుకు సాగుతుందా, లేక, నెగెటివ్, అంటే లోటు బడ్జెట్లో కొనసాగుతుందా విశ్లేషణ జరగాలి. ఇది అవగాహన చేసుకోవడానికి ప్రభుత్వం ఓర్పుగా- నేర్పుగా సమీక్ష జరిపింది. ముఖ్యమంత్రి సుదీర్ఘంగా జరిపిన ఈ సమీక్షలలో, విశ్లేషణలలో, రాష్ట్రం 2015-–2016 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కంటే, 2016–-2017 ఆర్థిక సంవత్సరంలో వృద్ధిరేటు, భారతదేశంలో బహుశా, ఏ రాష్ట్రంలో లేనంతగా వున్నట్లు తేలింది. ఈ నేపథ్యంలో, అన్ని విషయాలను దృష్టిలో వుంచుకుని, పూర్తి పారదర్శకతతో, బడ్జెట్ ప్రతిపాదించేటప్పుడు పాటించాల్సిన అన్ని సాంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా, కేంద్ర బడ్జెట్ కూడా దృష్టిలో వుంచుకుని రాష్ట్ర బడ్జెట్ సమర్పించడం జరిగింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం మేరకు, కేంద్ర విస్తృత విత్త విధానానికి లోబడి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ బడ్జెట్ రూపొందించబడిందనాలి. విస్తృత విత్త విధానానికి సంబంధించినంతవరకు రాష్ట్రాలన్నీ, కేంద్ర ఆలోచనా సరళికి అనుగుణంగానే వుండాలి కాని, విరుద్ధంగా వుండకూడదన్న భావన కనిపిస్తుందీ బడ్జెట్లో. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆదేశాలకు, ఆదేశిక సూత్రాలకు అనుగుణంగా రాష్ట్ర బడ్జెట్ కూడా, గతంలో వున్న ప్రణాళిక, ప్రణాళికేతర పద్దులకు బదులుగా, కాపిటల్, రెవెన్యూ పద్దులుగా విభజించడం జరిగింది. అకౌంటింగ్లో కూడా కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ సూచనకు అనుగుణంగా కేంద్రం, రాష్ట్రాలు ఏకరూప విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నాయి. దేశ వ్యాప్తంగా ఏకరీతిన ఉండటం కోసం తెలంగాణ ప్రభుత్వం కూడా ఈ కొత్త పద్ధతిని చేపట్టింది.నిర్వహణ వ్యయానికి సంబంధించిన జీతభత్యాలు, పింఛన్లు, అప్పులు, ఉద్యోగుల కరవు భత్యం పెరుగుదల, కొత్తగా ఉద్యోగ నియామకాల ఖర్చు లాంటివి ఒక కేటగిరీ కిందకు తీసుకురావడం జరిగింది. మరో కేటగిరీ కింద వివిధ రకాల సంక్షేమ పథకాలను చేర్చింది ప్రభుత్వం. సంక్షేమ పథకాల్లో పెన్షన్లు, ఫీజు రీయింబర్స్మెంట్, సన్న బియ్యం లాంటివి వున్నాయి. ఇక మూడోది క్యాపిటల్ వ్యయం. ఈ బడ్జెట్లో గమనించాల్సింది, గతంలో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అవలంబించిన అనేక పద్ధతుల్లో తీసుకొచ్చిన మార్పులు- చేర్పులు. ఆర్థిక శాఖ ప్రధాన భూమిక వహించే పద్ధతి కూడా మారి, సంబంధిత శాఖలు వాటి -వాటి పరిధిలో నిర్ణయాత్మక బాధ్యత వహించే తరహాలో వుందీ బడ్జెట్.ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో అన్ని రంగాలలో నిర్లక్ష్యానికి గురైన ఆర్థిక వ్యవస్థను చక్కదిద్దుతూ, అణగారిన ప్రజల ఆకాంక్షలను తీరుస్తూ, తెలంగాణ గత వైభవాన్ని పునరుద్ధరించే బృహత్ బాధ్యతను నెరవేర్చే దిశగా సాగిందీ బడ్జెట్. ప్రజలే కేంద్రంగా, ప్రజా సమస్యలే ఇతి వృత్తంగా పాలన సాగాలని మార్గనిర్దేశనం చేసిన ముఖ్యమంత్రి ఆలోచనకు అనుగుణంగానే, అభివృద్ధి ఫలాలు అట్టడుగు వర్గాలకు అందాలనే ఆరాటం అడుగడుగునా ఈ బడ్జెట్లో ప్రస్ఫుటమవుతుంది. బడ్జెట్ రూపకల్పనలో మార్పులు వచ్చిన నేపథ్యంలో ఎస్సీ, ఎస్టీ ఉప ప్రణాళికలో కూడా చోటుచేసుకున్న అనివార్య మార్పులకు అనుగుణంగానే, ఎస్సీ, ఎస్టీ కమిటీ సిఫారసుల మేరకు ఆయా వర్గాలకు జనాభా నిష్పత్తి ప్రకారం విధిగా నిధుల కేటాయింపులు ఉండే విధంగానే ప్రత్యేక నిధిని ఏర్పాటు చేయాలని బడ్జెట్లో చెప్పడం జరిగింది. ఇది ఒక గొప్ప పరిణామం. ఎస్సీ, ఎస్టీ సంక్షేమం పట్ల రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికున్న పూర్తి నిబద్ధతకు ఇది అద్దం పడుతుంది.బడ్జెట్ ప్రవేశపెడుతూ ఆర్థిక మంత్రి పేర్కొన్న విషయాలలోనూ, బడ్జెట్ వివరాల్లోనూ, ప్రభుత్వ ఆశయాలు, ఆలోచనలు స్పష్టంగా ప్రతిబింబించాయి. పరిపాలనా విభాగాలు చిన్నవిగా వుంటే సామాన్యులకు ఎలా న్యాయం జరుగుతుందనే విషయాన్నీ, అధికార వికేంద్రీకరణ, పరిపాలనా సౌలభ్యం, ప్రజలకు సౌకర్యం లక్ష్యంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం భారీ పాలనా సంస్కరణలు ఎందుకు తీసుకొచ్చింది అనే విషయం, తద్వారా, భౌగోళిక సామీప్యం, సాంస్కృతిక ఐక్యత, స్థానిక వనరుల సమర్థ వినియోగం జరిగి, సామాన్యుల ముంగిట్లోకి పాలన రావడాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడం విశేషం. వ్యవసాయం, దాని అనుబంధ రంగాలకు ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత; పాలి హౌజ్, మైక్రో ఇరిగేషన్ పథకాలకు సబ్సిడీలు; తెలంగాణలో కోటి ఎకరాలకు నీరందించడం లక్ష్యంగా ప్రభుత్వం సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం; గొర్రెల పెంపకం; చేపల పెంపకం; చేనేత కార్మికుల సంక్షేమం; మహిళా శిశు సంక్షేమం; బ్రాహ్మణుల సంక్షేమం; రెండు పడక గదుల ఇండ్లు; విద్య; వైద్యం లాంటి పలు అంశాలను ప్రాధాన్యతల వారీగా పేర్కొనడం జరిగిందీ బడ్జెట్లో. మొత్తం మీద సందేశాత్మకం, స్ఫూర్తిదాయకం... రాష్ట్ర బడ్జెట్.వనం జ్వాలా నరసింహారావు
2017–18 aardhika samvatsara budget meeda mukhyamantri mudra srushtamgaa kanipistundi. pedala sankshemam patla aapekshatho paatu aadaayaanni penche avakaasaalu, upaadhi kalpistuu bangaaru telangaananu saadhyamainanta tondaragaa saadhinchaalanna aayana aakaankshanu ee budget pratibimbimchindi. ee badjetlo telamgaana rashtra udyama sphurthy kanipistundi. telamgaana erpataithe bagupadtam ani bhaavinchina vaariki, idigo ilaa bagupadutunnam ani adugaduguna ee budget chuupindi.nirvahana vyayam kinda roo.61,607.20 kotlatho, pragati paddu kinda roo. 88,038.80 kotlatho, mottam roo.1,49,646 kotla vyayamtho 2017–2018 samvatsaraaniki telamgaana rashtra vaarshika badjetnu saasanasabhaku samarpinchadam jarigindi. rashtra aardhika mantri eetela rajender varusagaa nalugava saari samarpinchina vaarshika budget e vidhamgaa, e konam lonchi chusina, sandesaatmakamgaa, sphuurtidaayakamgaa kanipistundanadamlo atisayokti ledu. samaajamlooni annivargaala vaariki, anni kulavruttula vaariki, anni mataala vaariki, vividha rangaalalo panichestunnavaariki, prabhutvamlo abhivruddhi- sankshema kaaryakramaalanu amalu cheyalsina anni saakhalaku, alpadaya- madhyataragati aadaaya vargala vaariki... vaaruu, veeroo anna teda lekunda, andarikee ‘samanyayam ante ilaa’ anna reetilo vundee budget. gatha moodu badjetla maadirigaane, ee budget kuudaa pedala sankshemam patla, rashtra aardhikaabhivruddhi patla mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar ravuku unna nibaddhatanu pratibimbimchindi.praja jeevitamlo sumaru nalugunnara dasaabdaalugaa vividha sthaayilalo panichesi, prajala naadi telusukunna anubhavamtho, asalu-sisalaina daarsanikatatoe, mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar raavu kanusannalalo, aayana alochana saralini pratibimbimchedigaa vundee budget. samaajamlo anaadigaa anagaarina dalita, girijana, minority, venukabadina vargaalanu, embiciilanu pratyekinchi vuddesinchinadii budget. dalita, girijana, vividha kula vruttulalo vunna prajalu gatamlo emanukunevaro kaani, ee budget samarpana taruvaata bhavishyatlo truptigaa jeevanam gadapavachunane bharosa kaligistundii budget. anagaarivunna ee vargala vaarini bagucheyalane chittasuddhi, daaniki aacharana saadhyamaina kaaryaacharana kanipistundii badjetlo. graameena aardhika vyavastha paripushti ela chendanunnado, sthaanika vanarula gurtimpu ela jaraganundo, yaadavulu, matsyakaarulu, chenetha taditara rangaala kulavruttula vaaru, vaari-vaari rangaala dwara rashtranni goppa aardhika vanarugaa ela maarchabotunnaaro vivaristundii budget. graameena vruttula bagogulu aalochinchi tadwara graameena jeevana vidhaanamlo ela maarpu rabotundo vivaristundii budget. ee budget meeda mukhyamantri mudra srushtamgaa kanipistundi. pedala sankshemam patla aapekshatho paatu aadaayaanni penche avakaasaalu, upaadhi kalpistuu bangaaru telangaananu saadhyamainanta tondaragaa saadhinchaalanna aayana aakaankshanu ee budget pratibimbimchindi.graameena aardhika vyavastha padilamgaa unnanta varaku telamgaana pallelu swayam pooshakatvamto samruddhitho vuntaayane vishayam badjetlo spashtam cheyadam jarigindi. samaikya paalanalo telamgaana jeevana paristhitulu ela vichchinnamayyaayi; vyavasaayam patla nirlakshyam, kulavruttula patla anaadarana kaaranamgaa graameena jeevitam ela allakallolamayindi; vrutti naipunyam kaligina telamgaana biddalu potta chetapattukuni pattanaalu, paradesaalu velli batakaalsina dusthitiloki ela nettiveyabaddaaru ane vishayaalanu vivarinchi, vaalla batukunu nilabette badjetnu roopondinchindi prabhutvam. graameena aardhika vyavasthanu paripushtam cheyadam dwarane telamgaana aardhika vruddhi edugudala disagaa payanistundane vishwaasam ee badjetlo kanipistundi. indukanugunamgaa graameena vruttulaku aardhika prerananicche pathakaalanu roopondinchadam jarigindi. alaage, telamgaanalo apaaramaina manava sampada unnadanee, kulavruttula aadhaaramgaa jeevanam gaduputuu anuvamsikamgaa visaeshamaina vrutti naipunyam pondina saamaajika vargaalundadam telangaanaku goppavaram any ee badjetlo visadamavutundi. graameena jeevitam meeda alumukunna vishaadaanni tolaginchi pallela aardhika vyavastha mukhachitraanni sundarataramgaa, susampannamgaa marche vidhaanaaniki telamgaana prabhutvam ee badjetlo naandi palikindi.2017–18 aardhika samvatsara badjetlo telamgaana rashtra udyama sphurthy kanipistundi. telamgaana erpataithe bagupadtam ani bhaavinchina vaariki, idigo ilaa bagupadutunnam ani adugaduguna ee budget chuupindi. pratyeka rashtram erpataithe, telamgaana prajalu adukku tintaarani avaakulu- chavaakulu paelina alanati andhra naayakatvam ee budget chuste, kcr naayakatvamloni udyama naayakulu aanade adhi tappani nokki vakkaaninchina vaadana nootiki nooru paallu sababani niroopistundii budget.rashtram erpadda tolinaallalo, oka vidhamgaa cheppukovalante, nyaayamgaa angeekarinchaalante, pedda anischita paristhiti nelakoni vundanaali. denikee praatipadika ledu. budget ela pravesapettaalane avagaahana kuudaa ledu. anchanaalatho toli budget pravesha pettindii prabhutvam. kottagaa erpadda rashtraniki aardhika paristhiti artham kavalante oka aardhika samvatsaram puurtigaa, ante, epril 1 nunchi marusati samvatsaram marchi 31 varaku, rashtra sthitigatulanu avagaahana chesukovali. rashtram pajitive vruddhilo munduku saagutundaa, leka, negetive, ante lotu badjetlo konasagutunda vislaeshana jaragali. idhi avagaahana chesukovadaniki prabhutvam orpugaa- nerpugaa sameeksha jaripindi. mukhyamantri sudiirghamgaa jaripina ee sameekshalalo, vislaeshanhalalo, rashtram 2015-–2016 aardhika samvatsaramlo kante, 2016–-2017 aardhika samvatsaramlo vruddhiretu, bhaaratadesamlo bahusa, e rashtramlo lenantagaa vunnatlu telindi. ee nepathyamlo, anni vishayaalanu drushtilo vunchukuni, puurti paaradarsakatatoe, budget pratipaadinchetappudu paatinchaalsina anni saampradaayaalaku anugunamgaa, kendra budget kuudaa drushtilo vunchukuni rashtra budget samarpinchadam jarigindi. kendra prabhutvam teesukunna nirnayam meraku, kendra vistruta vitta vidhaanaaniki lobadi rashtra prabhutva budget roopondinchabadindanaali. vistruta vitta vidhaanaaniki sambandhinchinantavaraku rashtralanni, kendra alochana saraliki anugunamgaane vundaali kaani, viruddhamgaa vundakudadanna bhavana kanipistundii badjetlo. kendra prabhutvam aadesaalaku, aadesika suutraalaku anugunamgaa rashtra budget kuudaa, gatamlo vunna pranaalika, pranaaliketara paddulaku badulugaa, capital, revenue paddulugaa vibhajinchadam jarigindi. accountinglo kuudaa comptroller and auditer janaral suuchanaku anugunamgaa kendram, rashtralu ekaroopa vidhaanaanni anusaristunnaayi. desha vyaaptamgaa ekareetina undatam kosam telamgaana prabhutvam kuudaa ee kotta paddhatini chepattindi.nirvahana vyayaaniki sambandhinchina jeetabhatyaalu, pinchanlu, appulu, udyogula karavu bhatyam perugudala, kottagaa udyoga niyaamakaala kharchu lantivi oka ketagiri kindaku teesukuraavadam jarigindi. maro ketagiri kinda vividha rakala sankshema pathakaalanu cherchindi prabhutvam. sankshema pathakaallo pensionlu, feeju reaimbersment, sanna biyyam lantivi vunnayi. ika moododi capital vyayam. ee badjetlo gamaninchaalsindi, gatamlo ummadi andhrapradesh rashtram avalambinchina aneka paddhatullo teesukochina maarpulu- cherpulu. aardhika saakha pradhaana bhoomika vahinche paddhati kuudaa maari, sambandhita saakhalu vaati -vaati paridhilo nirnayaatmaka baadhyata vahinche tarahaalo vundee budget.ummadi rashtramlo anni rangaalalo nirlakshyaaniki guraina aardhika vyavasthanu chakkadiddutuu, anagaarina prajala aakaankshalanu teerustuu, telamgaana gatha vaibhavaanni punaruddharinche bruhat baadhyatanu neraverche disagaa saagindee budget. prajale kendramgaa, praja samasyale ithi vruttamgaa paalana saagaalani marganirdesanam chesina mukhyamantri aalochanaku anugunamgaane, abhivruddhi phalaalu attadugu vargaalaku andaalane aaraatam adugaduguna ee badjetlo prasphutamavutundi. budget roopakalpanalo maarpulu vachina nepathyamlo essy, esty upa pranaalikalo kuudaa chotuchesukunna anivarya maarpulaku anugunamgaane, essy, esty commity sifaarasula meraku aayaa vargaalaku janabha nishpatti prakaaram vidhigaa nidhula ketayimpulu unde vidhamgaane pratyeka nidhini erpaatu cheyalani badjetlo cheppadam jarigindi. idhi oka goppa parinaamam. essy, esty sankshemam patla rashtra prabhutvaanikunna puurti nibaddhataku idhi addam padutundi.budget pravesapedutuu aardhika mantri perkonna vishayaalaloonuu, budget vivaraalloonuu, prabhutva aasayaalu, aalochanalu spashtamgaa pratibimbimchaayi. paripalana vibhaagaalu chinnavigaa vunte saamaanyulaku ela nyaayam jarugutundane vishayaannii, adhikara vikendreekarana, paripalana soulabhyam, prajalaku soukaryam lakshyamgaa telamgaana prabhutvam bhari palana samskaranalu enduku teesukochindi ane vishayam, tadwara, bhougolika saameepyam, saamskrutika aikyata, sthaanika vanarula samartha viniyogam jarigi, saamaanyula mungitloki paalana raavadaanni pratyekamgaa perkonadam visesham. vyavasaayam, daani anubandha rangaalaku prabhutvam ichina praadhaanyata; paali house, micro irigation pathakaalaku subsidiilu; telamgaanalo koti ekaraalaku neerandinchadam lakshyamgaa prabhutvam saguneeti praajektula nirmaanam; gorrela pempakam; chepala pempakam; chenetha kaarmikula sankshemam; mahila sishu sankshemam; brahmanula sankshemam; rendu padaka gadula indlu; vidya; vaidyam lanti palu amsaalanu praadhaanyatala vaareegaa perkonadam jarigindii badjetlo. mottam meeda sandesatmakam, sphuurtidaayakam... rashtra budget.vanam jwala narasimhaaraavunirvahna vyayam kinda roo.61,607.20 kotlatho, pragati paddu kinda roo. 88,038.80 kotlatho, mottam roo.1,49,646 kotla vyayamtho 2017–2018 samvatsaraaniki telamgaana rashtra vaarshika badjetnu saasanasabhaku samarpinchadam jarigindi. rashtra aardhika mantri eetela rajender varusagaa nalugava saari samarpinchina vaarshika budget e vidhamgaa, e konam lonchi chusina, sandesaatmakamgaa, sphuurtidaayakamgaa kanipistundanadamlo atisayokti ledu. samaajamlooni annivargaala vaariki, anni kulavruttula vaariki, anni mataala vaariki, vividha rangaalalo panichestunnavaariki, prabhutvamlo abhivruddhi- sankshema kaaryakramaalanu amalu cheyalsina anni saakhalaku, alpadaya- madhyataragati aadaaya vargala vaariki... vaaruu, veeroo anna teda lekunda, andarikee ‘samanyayam ante ilaa’ anna reetilo vundee budget. gatha moodu badjetla maadirigaane, ee budget kuudaa pedala sankshemam patla, rashtra aardhikaabhivruddhi patla mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar ravuku unna nibaddhatanu pratibimbimchindi.praja jeevitamlo sumaru nalugunnara dasaabdaalugaa vividha sthaayilalo panichesi, prajala naadi telusukunna anubhavamtho, asalu-sisalaina daarsanikatatoe, mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar raavu kanusannalalo, aayana alochana saralini pratibimbimchedigaa vundee budget. samaajamlo anaadigaa anagaarina dalita, girijana, minority, venukabadina vargaalanu, embiciilanu pratyekinchi vuddesinchinadii budget. dalita, girijana, vividha kula vruttulalo vunna prajalu gatamlo emanukunevaro kaani, ee budget samarpana taruvaata bhavishyatlo truptigaa jeevanam gadapavachunane bharosa kaligistundii budget. anagaarivunna ee vargala vaarini bagucheyalane chittasuddhi, daaniki aacharana saadhyamaina kaaryaacharana kanipistundii badjetlo. graameena aardhika vyavastha paripushti ela chendanunnado, sthaanika vanarula gurtimpu ela jaraganundo, yaadavulu, matsyakaarulu, chenetha taditara rangaala kulavruttula vaaru, vaari-vaari rangaala dwara rashtranni goppa aardhika vanarugaa ela maarchabotunnaaro vivaristundii budget. graameena vruttula bagogulu aalochinchi tadwara graameena jeevana vidhaanamlo ela maarpu rabotundo vivaristundii budget. ee budget meeda mukhyamantri mudra srushtamgaa kanipistundi. pedala sankshemam patla aapekshatho paatu aadaayaanni penche avakaasaalu, upaadhi kalpistuu bangaaru telangaananu saadhyamainanta tondaragaa saadhinchaalanna aayana aakaankshanu ee budget pratibimbimchindi.graameena aardhika vyavastha padilamgaa unnanta varaku telamgaana pallelu swayam pooshakatvamto samruddhitho vuntaayane vishayam badjetlo spashtam cheyadam jarigindi. samaikya paalanalo telamgaana jeevana paristhitulu ela vichchinnamayyaayi; vyavasaayam patla nirlakshyam, kulavruttula patla anaadarana kaaranamgaa graameena jeevitam ela allakallolamayindi; vrutti naipunyam kaligina telamgaana biddalu potta chetapattukuni pattanaalu, paradesaalu velli batakaalsina dusthitiloki ela nettiveyabaddaaru ane vishayaalanu vivarinchi, vaalla batukunu nilabette badjetnu roopondinchindi prabhutvam. graameena aardhika vyavasthanu paripushtam cheyadam dwarane telamgaana aardhika vruddhi edugudala disagaa payanistundane vishwaasam ee badjetlo kanipistundi. indukanugunamgaa graameena vruttulaku aardhika prerananicche pathakaalanu roopondinchadam jarigindi. alaage, telamgaanalo apaaramaina manava sampada unnadanee, kulavruttula aadhaaramgaa jeevanam gaduputuu anuvamsikamgaa visaeshamaina vrutti naipunyam pondina saamaajika vargaalundadam telangaanaku goppavaram any ee badjetlo visadamavutundi. graameena jeevitam meeda alumukunna vishaadaanni tolaginchi pallela aardhika vyavastha mukhachitraanni sundarataramgaa, susampannamgaa marche vidhaanaaniki telamgaana prabhutvam ee badjetlo naandi palikindi.2017–18 aardhika samvatsara badjetlo telamgaana rashtra udyama sphurthy kanipistundi. telamgaana erpataithe bagupadtam ani bhaavinchina vaariki, idigo ilaa bagupadutunnam ani adugaduguna ee budget chuupindi. pratyeka rashtram erpataithe, telamgaana prajalu adukku tintaarani avaakulu- chavaakulu paelina alanati andhra naayakatvam ee budget chuste, kcr naayakatvamloni udyama naayakulu aanade adhi tappani nokki vakkaaninchina vaadana nootiki nooru paallu sababani niroopistundii budget.rashtram erpadda tolinaallalo, oka vidhamgaa cheppukovalante, nyaayamgaa angeekarinchaalante, pedda anischita paristhiti nelakoni vundanaali. denikee praatipadika ledu. budget ela pravesapettaalane avagaahana kuudaa ledu. anchanaalatho toli budget pravesha pettindii prabhutvam. kottagaa erpadda rashtraniki aardhika paristhiti artham kavalante oka aardhika samvatsaram puurtigaa, ante, epril 1 nunchi marusati samvatsaram marchi 31 varaku, rashtra sthitigatulanu avagaahana chesukovali. rashtram pajitive vruddhilo munduku saagutundaa, leka, negetive, ante lotu badjetlo konasagutunda vislaeshana jaragali. idhi avagaahana chesukovadaniki prabhutvam orpugaa- nerpugaa sameeksha jaripindi. mukhyamantri sudiirghamgaa jaripina ee sameekshalalo, vislaeshanhalalo, rashtram 2015-–2016 aardhika samvatsaramlo kante, 2016–-2017 aardhika samvatsaramlo vruddhiretu, bhaaratadesamlo bahusa, e rashtramlo lenantagaa vunnatlu telindi. ee nepathyamlo, anni vishayaalanu drushtilo vunchukuni, puurti paaradarsakatatoe, budget pratipaadinchetappudu paatinchaalsina anni saampradaayaalaku anugunamgaa, kendra budget kuudaa drushtilo vunchukuni rashtra budget samarpinchadam jarigindi. kendra prabhutvam teesukunna nirnayam meraku, kendra vistruta vitta vidhaanaaniki lobadi rashtra prabhutva budget roopondinchabadindanaali. vistruta vitta vidhaanaaniki sambandhinchinantavaraku rashtralanni, kendra alochana saraliki anugunamgaane vundaali kaani, viruddhamgaa vundakudadanna bhavana kanipistundii badjetlo. kendra prabhutvam aadesaalaku, aadesika suutraalaku anugunamgaa rashtra budget kuudaa, gatamlo vunna pranaalika, pranaaliketara paddulaku badulugaa, capital, revenue paddulugaa vibhajinchadam jarigindi. accountinglo kuudaa comptroller and auditer janaral suuchanaku anugunamgaa kendram, rashtralu ekaroopa vidhaanaanni anusaristunnaayi. desha vyaaptamgaa ekareetina undatam kosam telamgaana prabhutvam kuudaa ee kotta paddhatini chepattindi.nirvahana vyayaaniki sambandhinchina jeetabhatyaalu, pinchanlu, appulu, udyogula karavu bhatyam perugudala, kottagaa udyoga niyaamakaala kharchu lantivi oka ketagiri kindaku teesukuraavadam jarigindi. maro ketagiri kinda vividha rakala sankshema pathakaalanu cherchindi prabhutvam. sankshema pathakaallo pensionlu, feeju reaimbersment, sanna biyyam lantivi vunnayi. ika moododi capital vyayam. ee badjetlo gamaninchaalsindi, gatamlo ummadi andhrapradesh rashtram avalambinchina aneka paddhatullo teesukochina maarpulu- cherpulu. aardhika saakha pradhaana bhoomika vahinche paddhati kuudaa maari, sambandhita saakhalu vaati -vaati paridhilo nirnayaatmaka baadhyata vahinche tarahaalo vundee budget.ummadi rashtramlo anni rangaalalo nirlakshyaaniki guraina aardhika vyavasthanu chakkadiddutuu, anagaarina prajala aakaankshalanu teerustuu, telamgaana gatha vaibhavaanni punaruddharinche bruhat baadhyatanu neraverche disagaa saagindee budget. prajale kendramgaa, praja samasyale ithi vruttamgaa paalana saagaalani marganirdesanam chesina mukhyamantri aalochanaku anugunamgaane, abhivruddhi phalaalu attadugu vargaalaku andaalane aaraatam adugaduguna ee badjetlo prasphutamavutundi. budget roopakalpanalo maarpulu vachina nepathyamlo essy, esty upa pranaalikalo kuudaa chotuchesukunna anivarya maarpulaku anugunamgaane, essy, esty commity sifaarasula meraku aayaa vargaalaku janabha nishpatti prakaaram vidhigaa nidhula ketayimpulu unde vidhamgaane pratyeka nidhini erpaatu cheyalani badjetlo cheppadam jarigindi. idhi oka goppa parinaamam. essy, esty sankshemam patla rashtra prabhutvaanikunna puurti nibaddhataku idhi addam padutundi.budget pravesapedutuu aardhika mantri perkonna vishayaalaloonuu, budget vivaraalloonuu, prabhutva aasayaalu, aalochanalu spashtamgaa pratibimbimchaayi. paripalana vibhaagaalu chinnavigaa vunte saamaanyulaku ela nyaayam jarugutundane vishayaannii, adhikara vikendreekarana, paripalana soulabhyam, prajalaku soukaryam lakshyamgaa telamgaana prabhutvam bhari palana samskaranalu enduku teesukochindi ane vishayam, tadwara, bhougolika saameepyam, saamskrutika aikyata, sthaanika vanarula samartha viniyogam jarigi, saamaanyula mungitloki paalana raavadaanni pratyekamgaa perkonadam visesham. vyavasaayam, daani anubandha rangaalaku prabhutvam ichina praadhaanyata; paali house, micro irigation pathakaalaku subsidiilu; telamgaanalo koti ekaraalaku neerandinchadam lakshyamgaa prabhutvam saguneeti praajektula nirmaanam; gorrela pempakam; chepala pempakam; chenetha kaarmikula sankshemam; mahila sishu sankshemam; brahmanula sankshemam; rendu padaka gadula indlu; vidya; vaidyam lanti palu amsaalanu praadhaanyatala vaareegaa perkonadam jarigindii badjetlo. mottam meeda sandesatmakam, sphuurtidaayakam... rashtra budget.vanam jwala narasimhaaraavu