కృష్ణ నీటి మీద ఆశ లేక తెలంగాణ ప్రభుత్వం గోదావరి నీటి వాడకంపై శ్రద్ధ చూపుతోంది. మరొకవైపు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వమూ పట్టిసీమ ద్వారా గోదావరి నీటి మళ్లింపుతో ప్రకాశం బ్యారేజ్ క్రింద ఉన్న కృష్ణా డెల్టా ఆయకట్టు ప్రాంత నీటి అవసరాల్ని తాత్కాలికంగా తీర్చుతోంది. మధ్యన ఉన్న నాగార్జున సాగర్ ఆయకట్టు మాత్రం ఏ దిక్కులేక పైనుంచి వచ్చే నీటికోసం పడిగాపులు కాస్తున్నది.నాగరికత వికాసంలో ఒకప్పుడు ప్రధాన పాత్ర పోషించిన నదులు, కాలక్రమేణా వచ్చిన అనేక మార్పుల వల్ల ఆయా నాగరికతల అధోగ తికి కూడా దారి తీస్తున్నాయి. కావేరి నదీ జలాల పుణ్యాన తమిళనాడులోని తంజావూరు ప్రాంతం ప్రాచీన చోళుల కాలం నుంచీ అత్యున్నత అభివృద్ధి సాధించింది. అయితే గత మూడు దశాబ్దాలుగా కావేరీ నదిలో నీటి కొరత వల్ల తంజావూరు డెల్టాలో వ్యవసాయ అభివృద్ధి క్షీణించసాగి అక్కడి ప్రజలు కరువు కోరల్లోకి నెట్టబడుతున్నారు. వాతావరణ మార్పువల్ల సంభవించిన సగటు వర్షపాత క్షీణత, ముఖ్యంగా ఎగువ రాష్ట్రమైన కర్ణాటకలో పెరిగిపోతోన్న అధికార, అనధికార సాగునీటి కట్టడాలు తమిళనాడులోని కావేరి నదీ జలాల సమస్యకు మూలకారణాలు. రాష్ట్రాల మధ్య న్యాయబద్ధ నీటి పంపకం నిమిత్తమై కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన ట్రైబ్యునల్ వెలువరించిన తీర్పులను గౌరవించి అమలుపరిచే యంత్రాంగాలు లేక అవి కాగితాలకు పరిమితమై వున్నాయి. చివరికి ఈ సమస్య తమిళ కన్నడ ప్రజల మధ్య విభేదాలు, కొట్లాటలకు కూడా దారితీసింది. ఈ సమస్య తీవ్రతను కేంద్ర ప్రభుత్వ దృష్టికి తేవడం కోసం తమిళనాడు కావేరీ ప్రాంత బాధితులు, మొన్నటికి మొన్న ఢిల్లీ వీధుల్లో నగ్నపోరాటం చేయవలసిన దుస్థితి ఏర్పడింది. తమిళనాడులో సంభవించిన కావేరీ డెల్టా సాగు నీటి దుస్థితి వలెనే, రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కృష్ణా నది ఆయకట్టు ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా నాగార్జున సాగర్ పరిధిలో, పొంచివున్న ప్రమాదాన్ని తెలుగురాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు గుర్తెరిగి నివారణ చర్యలు చేపట్టవలసివున్నది. ఈ చర్యల ఆవశ్యకతను తెలియజేయటమే ఈ వ్యాస ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.కృష్ణా నది మీద, విజయవాడలోని ప్రకాశం బ్యారేజ్కి ఎగువ ప్రాంతంలో నిర్మించిన, నాగార్జున సాగర్, శ్రీశైలం, జూరాల జలాశయాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలంగాణ రాష్ట్రాల సాగు, తాగు నీరు, విద్యుత్ అవసరాలు తీర్చడంలో గత మూడు దశాబ్దాలుగా ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తూ వచ్చాయి. వీటన్నింటిలోకెల్లా నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్ట్ పాత్ర మరింత గణనీయమైనది. 1955లో ఈ బహుళార్థసాధక ప్రాజెక్టును నాటి భారత ప్రధాని జవాహర్లాల్ నెహ్రూ ఆధునిక దేవాలయంగా వర్ణించారు. ఈ ప్రాజెక్టు ఆవశ్యకత ఆ ప్రాంత అభివృద్ధిలో ఏ స్థాయిదో నెహ్రూ గారి అభివర్ణన విశదం చేసింది. 1967లో ప్రారంభం నుండి 2000 సంవత్సరం వరకు, ఈ జలాశయం దేదీప్యంగా వెలిగి, ఆంధ్ర ప్రాంతంలోని గుంటూరు, ప్రకాశం, కృష్ణా జిల్లాల్లో, తెలంగాణలోని నల్గొండ, ఖమ్మం జిల్లాల్లో అప్పటివరకు మెట్టగా వున్న సుమారు 20 లక్షల ఎకరాలకు పైగా ఉన్న కరువు ప్రాంతాల్ని సస్య శ్యామలం చేసి ఆయా ప్రజల వెతల్ని తీర్చింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యుత్ అవసరాలతో పాటు, పరిసర ప్రాంత పట్టణాల ముఖ్యంగా హైదరాబాదు మహానగర దాహార్తిని తీర్చడంలో సాగర్ పాత్ర ప్రశంసనీయమైనది. ఆ విధంగా మూడు దశాబ్దాల పాటు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ జీవనాడిగా, ఆధునిక దేవాలయంగా ఉన్న నాగార్జున సాగర్ 2002 కరువు సమయం నుంచి, మధ్యలో కొన్ని సంవత్సరాలు మినహాయించి, నేటికీ నీళ్ళు లేక విలవిలాడుతూ, కనీస నీటిమట్టం (డెడ్ స్టోరేజ్) వద్ద శోభ కోల్పోయిన దేవాలయంలా పడివున్నది. తత్ఫలితంగా, ఆయా ఆయకట్టు ప్రాంతాల ప్రజలు, గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా పూర్తిస్థాయి పంటలు లేక కరువు అంచులలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు.సాధారణ వర్షపాత తగ్గుదలతో పాటు కర్ణాటకలో ఆల్మట్టి డామ్ ఎత్తు పెంపు, మరీ ముఖ్యంగా ఆ రాష్ట్రంలో పుట్టగొడుగుల్లా వేల కొద్ది పుట్టుకొచ్చిన అనధికార చిన్న చితక సాగు నీటి ఎత్తి పోతల పథకాలు సాగర్ నీటి కరువుకు ముఖ్య కారణాలు. వీటి వల్ల, గత కాలానికి విరుద్ధంగా, సాధారణ సగటు వర్షపాత కాలంలో కూడా కృష్ణ నీరు కర్ణాటకలోని ఆల్మట్టి, నారాయణపూర్ జలాశయాలు దాటి దిగువ ప్రాజెక్టులకు రాలేని పరిస్థితి. కర్ణాటకలో రోజురోజుకూ పెరిగిపోతోన్న అనధికార ఎత్తి పోతల పథకాల సమస్యను మొన్న తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ సాగు నీటి పథకాల మీద శాసన సభా ముఖంగా చేసిన ప్రసంగంలో గూగుల్ పట సాంకేతిక సహాయంతో నిరూపించినప్పటికీ, ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోలేని నిస్సహాయ పరిస్థితి. అదనంగా, నిరంతరం పెరిగిపోతోన్న హైదరాబాదు తాగునీటి అవసరాలకై మళ్లిస్తున్న సుమారు సంవత్సరానికి 20టి.యమ్.సిల నీళ్ళు వల్ల, సాగుకు నీటి కొరత నానాటికీ పెరిగిపోతోన్నది. చివరికి కృష్ణ నీటి మీద ఎలాంటి ఆశ లేక తెలంగాణ ప్రభుత్వం గోదావరి నీటి వాడకంపై అత్యంత శ్రద్ధ చూపుతోంది. మరొకవైపు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పట్టిసీమ ద్వారా గోదావరి నీటి మళ్లింపుతో ప్రకాశం బ్యారేజ్ క్రింద ఉన్న కృష్ణా డెల్టా ఆయకట్టు ప్రాంత నీటి అవసరాల్ని తాత్కాలికంగా తీర్చుకొంటోంది. కానీ మధ్యన ఉన్న నాగార్జున సాగర్ ఆయకట్టు మాత్రం ఏ దిక్కులేక పైనుంచి వచ్చే నీటికోసం పడిగాపులు కాస్తున్నది.గత నాలుగైదు సంవత్సరాలుగా నాగార్జున సాగర్ జలాశయంలో పూర్తిస్థాయి సాగుకు నీరు లేకపోవటంవల్ల ఆయకట్టు పరిధిలోని వ్యవసాయం దాని అనుబంధ పనులు కుంటుపడిపోతున్నాయి. అప్పుడప్పుడు మధ్యకాలంలో ఆరుతళ్ళుకు నీరు వదులుతున్నప్పటికి ముందస్తు ప్రణాళిక, ప్రచారం లేకపోవటంతో, అంతకుముందు వరి పండించే రైతులు నీటి కోసం ఎదురుచూసి, చివరికి నిరాశతో అదును దాటిన తర్వాత చిరు, పప్పు ధాన్యాల పంటలు వేసి అధిక ఖర్చు, తక్కువ ఉత్పత్తి దిగుబడులతో నష్టపోతున్నారు. మరికొంతమంది ఏ పంట వేయక ఆయా భూములును బీడు పెడుతున్నారు. నీళ్ళు ఉన్నపుడు వరి పండించే మరికొన్ని నిస్సారమైన భూములు, ఇప్పుడు నీళ్ళు లేక ఏ వరి యేతర పంటలకు అనువుగాక బీడులుగా పడివున్నాయి.గత మూడు నాలుగు సంవత్సరాల చేదు అనుభవాల ఫలితంగా, ఈ సంవత్సరం సాగర్ నుంచి సాగు నీరు వచ్చే ఆశ లేక, చాలామంది రైతులు ముందస్తుగానే ఆయకట్టు ప్రాంతంలో వాణిజ్య పంటలను ముఖ్యంగా ప్రత్తి పంటను ఎక్కువ మోతాదుల్లో సాగు చేస్తున్నారు. ఈ పంట అత్యధిక పెట్టుబడి, ధర అనిశ్చితితో (రిస్క్) కూడివున్నది కావున, వాటి వల్ల రైతు ఎంత వరకు లబ్ధిపొందుతారన్నది భవిష్యత్తులో ప్రశ్నార్థకమే.సాగర్ సాగునీటి సమస్య కారణంగా ఈ మధ్య కాలంలో కొంతమంది రైతులు అత్యంత ఖర్చు చేసి విరివిగా బోరు, నేల బావులు త్రవ్వుతున్నారు. బావుల్లో నీరు పడకపోవడంతో, అవి విఫలమై, కొంతమంది రైతులు అప్పులపాలై ఆత్మహత్యకి కూడా పాల్పడే సందర్భాలు లేకపోలేదు. సాగునీరు లభించిన ముప్పై సంవత్సరాల అభివృద్ధి కాలంలో సౌకర్యవంతమైన ఖర్చులకి అలవాటుపడిన ప్రజలు, ఇప్పుడు నీటి కొరతవల్ల వ్యవసాయం కుంటుపడి, ఆదాయం తగ్గినప్పటికీ, రేపటి మీద ఆశతో అప్పులు చేసి అధిక ఖర్చులను కొనసాగిస్తూ, మరింత అప్పుల పాలవుతున్నారు. అభివృద్ధి కాలంలో, వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల ప్రజలకు వలస ప్రదేశంగా వుండిన ఈ సాగర్ ఆయకట్టు ప్రాంతాలలో, ఇప్పుడు ఇక్కడి ప్రజలే ఇతర ప్రాంతాలకు వలసలకి వెళ్ళే దుస్థితి దాపురించింది. ఈ ప్రాంత పల్లెల్లో వ్యవసాయ పనులు కరువై పట్టణ వలసలు పెరిగి అక్కడ తాత్కాలిక, తక్కువ వేతన పనులతో ప్రజలు ఇరుకు బ్రతుకులీడుస్తున్నారు.ఇప్పటికైనా, రెండు తెలుగు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు త్వరితగతిన మేల్కొని, కేంద్రం సహాయంతో కర్ణాటక రాష్ట్రం మీది ఒత్తిడి పెంచి, ఆ రాష్ట్రంలోని అక్రమ సాగునీటి కట్టడాలను నివారింపజేసి నదీ జలాలను క్రింది భాగం ప్రాజెక్టులకు చేరే విధంగా చూడాలి. దీనికై పాత సాగు నీటి ప్రాజెక్టులకు నదీ జలాల మీద ఉండే మొదటి హక్కును గట్టిగా ప్రస్తావించాలి. నాగార్జున సాగర్ సాగునీటికీ సంబంధించి దీర్ఘ కాల, అత్యవసర ప్రణాళికను తయారుచేసి తదనుగుణంగా యంత్రాంగాన్ని, రైతులను సన్నద్ధం చేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం ముందస్తు ప్రణాళికను విడుదలచేసి రైతులను తగుసహాయ సహకారాలతో వ్యవసాయానికి సమాయత్త పరచాలి. నీటి కరువు కాలంలో మెట్ట వరి, వరి యేతర పంటలను ప్రోత్సహించా‍‍‍‍‍‍లి. మునుపటి మిలీనియం బావుల పథకం వలె పేద బడుగు రైతులకు బావుల త్రవ్వకంలో సహాయాన్ని అందించాలి. ఉన్నచోట చెరువులను పునర్ నిర్మించి లేనిచోట కొత్త చెరువులను నిర్మించి వాటన్నింటిని గొలుసుకట్టు విధానంలో అనుసంధానించాలి. ఈ దిశలో ప్రస్తుతం తెలంగాణలో మిషన్ కాకతీయ పథకం ప్రశంసనీయమైనది కాగా, ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో ఎలాంటి ముందడుగులు లేకపోవటం బాధాకరం. నీటి కొరత కాలంలో చెరువులను నింపి వాటి ద్వారా సూక్ష్మ సాగు నీటి పద్ధతుల ద్వారా అత్యంత ఉపయోగకరంగా నీటి వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించాలి. ఈ గొలుసుకట్టు చెరువులవల్ల పరిసర బావులలో నీటిమట్టం పెరిగి రైతులకు మేలు కలుగుతుంది. వీటితో పాటు సాగర్ ఆయకట్టు ప్రాంతంలో పరిశ్రమలు సేవలసంస్థల స్థాపనద్వారా వ్యవసాయేతర ఉపాధికి పెద్దపీట వెయ్యాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలు యుద్ధప్రాతిపదికన పొంచివున్న ఈ సమస్య పరిష్కారానికి ముందస్తుగా తగు ప్రణాళికలు రచించి వెన్వెంటనే వాటిని అమలు పరచాలి. లేనిపక్షంలో తమిళనాడులో తాండవిస్తున్న కావేరీ వివాదం వంటి నీటి సమస్య కృష్ణా నదీపరివాహక ప్రాంతంలో ముఖ్యంగా నాగార్జున సాగర్ ఆయకట్టు ప్రాంతంలో తలెత్తే ప్రమాదం ఎంతైనా వున్నది. ఇదే జరిగితే ఆ ప్రాంతం కనీవినీ ఎరుగని సమస్యలపాలవుతుంది.డాక్టర్ చీరాల శంకర్ రావుఅసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, కౌన్సిల్ ఫర్ సోషియల్ డెవలప్మెంట్, హైదరాబాదునాగరికత వికాసంలో ఒకప్పుడు ప్రధాన పాత్ర పోషించిన నదులు, కాలక్రమేణా వచ్చిన అనేక మార్పుల వల్ల ఆయా నాగరికతల అధోగ తికి కూడా దారి తీస్తున్నాయి. కావేరి నదీ జలాల పుణ్యాన తమిళనాడులోని తంజావూరు ప్రాంతం ప్రాచీన చోళుల కాలం నుంచీ అత్యున్నత అభివృద్ధి సాధించింది. అయితే గత మూడు దశాబ్దాలుగా కావేరీ నదిలో నీటి కొరత వల్ల తంజావూరు డెల్టాలో వ్యవసాయ అభివృద్ధి క్షీణించసాగి అక్కడి ప్రజలు కరువు కోరల్లోకి నెట్టబడుతున్నారు. వాతావరణ మార్పువల్ల సంభవించిన సగటు వర్షపాత క్షీణత, ముఖ్యంగా ఎగువ రాష్ట్రమైన కర్ణాటకలో పెరిగిపోతోన్న అధికార, అనధికార సాగునీటి కట్టడాలు తమిళనాడులోని కావేరి నదీ జలాల సమస్యకు మూలకారణాలు. రాష్ట్రాల మధ్య న్యాయబద్ధ నీటి పంపకం నిమిత్తమై కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన ట్రైబ్యునల్ వెలువరించిన తీర్పులను గౌరవించి అమలుపరిచే యంత్రాంగాలు లేక అవి కాగితాలకు పరిమితమై వున్నాయి. చివరికి ఈ సమస్య తమిళ కన్నడ ప్రజల మధ్య విభేదాలు, కొట్లాటలకు కూడా దారితీసింది. ఈ సమస్య తీవ్రతను కేంద్ర ప్రభుత్వ దృష్టికి తేవడం కోసం తమిళనాడు కావేరీ ప్రాంత బాధితులు, మొన్నటికి మొన్న ఢిల్లీ వీధుల్లో నగ్నపోరాటం చేయవలసిన దుస్థితి ఏర్పడింది. తమిళనాడులో సంభవించిన కావేరీ డెల్టా సాగు నీటి దుస్థితి వలెనే, రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కృష్ణా నది ఆయకట్టు ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా నాగార్జున సాగర్ పరిధిలో, పొంచివున్న ప్రమాదాన్ని తెలుగురాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు గుర్తెరిగి నివారణ చర్యలు చేపట్టవలసివున్నది. ఈ చర్యల ఆవశ్యకతను తెలియజేయటమే ఈ వ్యాస ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.కృష్ణా నది మీద, విజయవాడలోని ప్రకాశం బ్యారేజ్కి ఎగువ ప్రాంతంలో నిర్మించిన, నాగార్జున సాగర్, శ్రీశైలం, జూరాల జలాశయాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలంగాణ రాష్ట్రాల సాగు, తాగు నీరు, విద్యుత్ అవసరాలు తీర్చడంలో గత మూడు దశాబ్దాలుగా ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తూ వచ్చాయి. వీటన్నింటిలోకెల్లా నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్ట్ పాత్ర మరింత గణనీయమైనది. 1955లో ఈ బహుళార్థసాధక ప్రాజెక్టును నాటి భారత ప్రధాని జవాహర్లాల్ నెహ్రూ ఆధునిక దేవాలయంగా వర్ణించారు. ఈ ప్రాజెక్టు ఆవశ్యకత ఆ ప్రాంత అభివృద్ధిలో ఏ స్థాయిదో నెహ్రూ గారి అభివర్ణన విశదం చేసింది. 1967లో ప్రారంభం నుండి 2000 సంవత్సరం వరకు, ఈ జలాశయం దేదీప్యంగా వెలిగి, ఆంధ్ర ప్రాంతంలోని గుంటూరు, ప్రకాశం, కృష్ణా జిల్లాల్లో, తెలంగాణలోని నల్గొండ, ఖమ్మం జిల్లాల్లో అప్పటివరకు మెట్టగా వున్న సుమారు 20 లక్షల ఎకరాలకు పైగా ఉన్న కరువు ప్రాంతాల్ని సస్య శ్యామలం చేసి ఆయా ప్రజల వెతల్ని తీర్చింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యుత్ అవసరాలతో పాటు, పరిసర ప్రాంత పట్టణాల ముఖ్యంగా హైదరాబాదు మహానగర దాహార్తిని తీర్చడంలో సాగర్ పాత్ర ప్రశంసనీయమైనది. ఆ విధంగా మూడు దశాబ్దాల పాటు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ జీవనాడిగా, ఆధునిక దేవాలయంగా ఉన్న నాగార్జున సాగర్ 2002 కరువు సమయం నుంచి, మధ్యలో కొన్ని సంవత్సరాలు మినహాయించి, నేటికీ నీళ్ళు లేక విలవిలాడుతూ, కనీస నీటిమట్టం (డెడ్ స్టోరేజ్) వద్ద శోభ కోల్పోయిన దేవాలయంలా పడివున్నది. తత్ఫలితంగా, ఆయా ఆయకట్టు ప్రాంతాల ప్రజలు, గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా పూర్తిస్థాయి పంటలు లేక కరువు అంచులలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు.సాధారణ వర్షపాత తగ్గుదలతో పాటు కర్ణాటకలో ఆల్మట్టి డామ్ ఎత్తు పెంపు, మరీ ముఖ్యంగా ఆ రాష్ట్రంలో పుట్టగొడుగుల్లా వేల కొద్ది పుట్టుకొచ్చిన అనధికార చిన్న చితక సాగు నీటి ఎత్తి పోతల పథకాలు సాగర్ నీటి కరువుకు ముఖ్య కారణాలు. వీటి వల్ల, గత కాలానికి విరుద్ధంగా, సాధారణ సగటు వర్షపాత కాలంలో కూడా కృష్ణ నీరు కర్ణాటకలోని ఆల్మట్టి, నారాయణపూర్ జలాశయాలు దాటి దిగువ ప్రాజెక్టులకు రాలేని పరిస్థితి. కర్ణాటకలో రోజురోజుకూ పెరిగిపోతోన్న అనధికార ఎత్తి పోతల పథకాల సమస్యను మొన్న తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ సాగు నీటి పథకాల మీద శాసన సభా ముఖంగా చేసిన ప్రసంగంలో గూగుల్ పట సాంకేతిక సహాయంతో నిరూపించినప్పటికీ, ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోలేని నిస్సహాయ పరిస్థితి. అదనంగా, నిరంతరం పెరిగిపోతోన్న హైదరాబాదు తాగునీటి అవసరాలకై మళ్లిస్తున్న సుమారు సంవత్సరానికి 20టి.యమ్.సిల నీళ్ళు వల్ల, సాగుకు నీటి కొరత నానాటికీ పెరిగిపోతోన్నది. చివరికి కృష్ణ నీటి మీద ఎలాంటి ఆశ లేక తెలంగాణ ప్రభుత్వం గోదావరి నీటి వాడకంపై అత్యంత శ్రద్ధ చూపుతోంది. మరొకవైపు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పట్టిసీమ ద్వారా గోదావరి నీటి మళ్లింపుతో ప్రకాశం బ్యారేజ్ క్రింద ఉన్న కృష్ణా డెల్టా ఆయకట్టు ప్రాంత నీటి అవసరాల్ని తాత్కాలికంగా తీర్చుకొంటోంది. కానీ మధ్యన ఉన్న నాగార్జున సాగర్ ఆయకట్టు మాత్రం ఏ దిక్కులేక పైనుంచి వచ్చే నీటికోసం పడిగాపులు కాస్తున్నది.గత నాలుగైదు సంవత్సరాలుగా నాగార్జున సాగర్ జలాశయంలో పూర్తిస్థాయి సాగుకు నీరు లేకపోవటంవల్ల ఆయకట్టు పరిధిలోని వ్యవసాయం దాని అనుబంధ పనులు కుంటుపడిపోతున్నాయి. అప్పుడప్పుడు మధ్యకాలంలో ఆరుతళ్ళుకు నీరు వదులుతున్నప్పటికి ముందస్తు ప్రణాళిక, ప్రచారం లేకపోవటంతో, అంతకుముందు వరి పండించే రైతులు నీటి కోసం ఎదురుచూసి, చివరికి నిరాశతో అదును దాటిన తర్వాత చిరు, పప్పు ధాన్యాల పంటలు వేసి అధిక ఖర్చు, తక్కువ ఉత్పత్తి దిగుబడులతో నష్టపోతున్నారు. మరికొంతమంది ఏ పంట వేయక ఆయా భూములును బీడు పెడుతున్నారు. నీళ్ళు ఉన్నపుడు వరి పండించే మరికొన్ని నిస్సారమైన భూములు, ఇప్పుడు నీళ్ళు లేక ఏ వరి యేతర పంటలకు అనువుగాక బీడులుగా పడివున్నాయి.గత మూడు నాలుగు సంవత్సరాల చేదు అనుభవాల ఫలితంగా, ఈ సంవత్సరం సాగర్ నుంచి సాగు నీరు వచ్చే ఆశ లేక, చాలామంది రైతులు ముందస్తుగానే ఆయకట్టు ప్రాంతంలో వాణిజ్య పంటలను ముఖ్యంగా ప్రత్తి పంటను ఎక్కువ మోతాదుల్లో సాగు చేస్తున్నారు. ఈ పంట అత్యధిక పెట్టుబడి, ధర అనిశ్చితితో (రిస్క్) కూడివున్నది కావున, వాటి వల్ల రైతు ఎంత వరకు లబ్ధిపొందుతారన్నది భవిష్యత్తులో ప్రశ్నార్థకమే.సాగర్ సాగునీటి సమస్య కారణంగా ఈ మధ్య కాలంలో కొంతమంది రైతులు అత్యంత ఖర్చు చేసి విరివిగా బోరు, నేల బావులు త్రవ్వుతున్నారు. బావుల్లో నీరు పడకపోవడంతో, అవి విఫలమై, కొంతమంది రైతులు అప్పులపాలై ఆత్మహత్యకి కూడా పాల్పడే సందర్భాలు లేకపోలేదు. సాగునీరు లభించిన ముప్పై సంవత్సరాల అభివృద్ధి కాలంలో సౌకర్యవంతమైన ఖర్చులకి అలవాటుపడిన ప్రజలు, ఇప్పుడు నీటి కొరతవల్ల వ్యవసాయం కుంటుపడి, ఆదాయం తగ్గినప్పటికీ, రేపటి మీద ఆశతో అప్పులు చేసి అధిక ఖర్చులను కొనసాగిస్తూ, మరింత అప్పుల పాలవుతున్నారు. అభివృద్ధి కాలంలో, వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల ప్రజలకు వలస ప్రదేశంగా వుండిన ఈ సాగర్ ఆయకట్టు ప్రాంతాలలో, ఇప్పుడు ఇక్కడి ప్రజలే ఇతర ప్రాంతాలకు వలసలకి వెళ్ళే దుస్థితి దాపురించింది. ఈ ప్రాంత పల్లెల్లో వ్యవసాయ పనులు కరువై పట్టణ వలసలు పెరిగి అక్కడ తాత్కాలిక, తక్కువ వేతన పనులతో ప్రజలు ఇరుకు బ్రతుకులీడుస్తున్నారు.ఇప్పటికైనా, రెండు తెలుగు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు త్వరితగతిన మేల్కొని, కేంద్రం సహాయంతో కర్ణాటక రాష్ట్రం మీది ఒత్తిడి పెంచి, ఆ రాష్ట్రంలోని అక్రమ సాగునీటి కట్టడాలను నివారింపజేసి నదీ జలాలను క్రింది భాగం ప్రాజెక్టులకు చేరే విధంగా చూడాలి. దీనికై పాత సాగు నీటి ప్రాజెక్టులకు నదీ జలాల మీద ఉండే మొదటి హక్కును గట్టిగా ప్రస్తావించాలి. నాగార్జున సాగర్ సాగునీటికీ సంబంధించి దీర్ఘ కాల, అత్యవసర ప్రణాళికను తయారుచేసి తదనుగుణంగా యంత్రాంగాన్ని, రైతులను సన్నద్ధం చేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం ముందస్తు ప్రణాళికను విడుదలచేసి రైతులను తగుసహాయ సహకారాలతో వ్యవసాయానికి సమాయత్త పరచాలి. నీటి కరువు కాలంలో మెట్ట వరి, వరి యేతర పంటలను ప్రోత్సహించా‍‍‍‍‍‍లి. మునుపటి మిలీనియం బావుల పథకం వలె పేద బడుగు రైతులకు బావుల త్రవ్వకంలో సహాయాన్ని అందించాలి. ఉన్నచోట చెరువులను పునర్ నిర్మించి లేనిచోట కొత్త చెరువులను నిర్మించి వాటన్నింటిని గొలుసుకట్టు విధానంలో అనుసంధానించాలి. ఈ దిశలో ప్రస్తుతం తెలంగాణలో మిషన్ కాకతీయ పథకం ప్రశంసనీయమైనది కాగా, ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో ఎలాంటి ముందడుగులు లేకపోవటం బాధాకరం. నీటి కొరత కాలంలో చెరువులను నింపి వాటి ద్వారా సూక్ష్మ సాగు నీటి పద్ధతుల ద్వారా అత్యంత ఉపయోగకరంగా నీటి వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించాలి. ఈ గొలుసుకట్టు చెరువులవల్ల పరిసర బావులలో నీటిమట్టం పెరిగి రైతులకు మేలు కలుగుతుంది. వీటితో పాటు సాగర్ ఆయకట్టు ప్రాంతంలో పరిశ్రమలు సేవలసంస్థల స్థాపనద్వారా వ్యవసాయేతర ఉపాధికి పెద్దపీట వెయ్యాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలు యుద్ధప్రాతిపదికన పొంచివున్న ఈ సమస్య పరిష్కారానికి ముందస్తుగా తగు ప్రణాళికలు రచించి వెన్వెంటనే వాటిని అమలు పరచాలి. లేనిపక్షంలో తమిళనాడులో తాండవిస్తున్న కావేరీ వివాదం వంటి నీటి సమస్య కృష్ణా నదీపరివాహక ప్రాంతంలో ముఖ్యంగా నాగార్జున సాగర్ ఆయకట్టు ప్రాంతంలో తలెత్తే ప్రమాదం ఎంతైనా వున్నది. ఇదే జరిగితే ఆ ప్రాంతం కనీవినీ ఎరుగని సమస్యలపాలవుతుంది.డాక్టర్ చీరాల శంకర్ రావుఅసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, కౌన్సిల్ ఫర్ సోషియల్ డెవలప్మెంట్, హైదరాబాదు
krishna neeti meeda aasha leka telamgaana prabhutvam godavari neeti vaadakampai shraddha chuuputoondi. marokavaipu andhrapradesh prabhutvamuu pattiseema dwara godavari neeti mallimputho prakaasam byarage krinda unna krishna delta aayakattu praanta neeti avasaraalni taatkaalikamgaa teerchutondi. madhyana unna nagarjuna sagar aayakattu maatram e dikkuleka painunchi vache neetikosam padigaapulu kaastunnadi.naagarikata vikaasamlo okappudu pradhaana paatra pooshinchina nadulu, kalakramena vachina aneka maarpula valla aayaa naagarikatala adhoga tiki kuudaa daari teestunnaayi. kaveri nadee jalaala punyaana tamilanaadulooni tanjavuru praantam praacheena cholula kaalam nunchi atyunnata abhivruddhi saadhinchindi. ayithe gatha moodu dasaabdaalugaa kaaveri nadilo neeti korata valla tanjavuru deltalo vyavasaaya abhivruddhi ksheeninchasaagi akkadi prajalu karuvu koralloki nettabadutunnaaru. vaataavarana marpuvalla sambhavinchina sagatu varshapaata ksheenata, mukhyamgaa eguva rashtramaina karnaatakalo perigipothonna adhikara, anadhikaara saguneeti kattadaalu tamilanaadulooni kaveri nadee jalaala samasyaku muulakaaranaalu. rashtrala madhya nyaayabaddha neeti pampakam nimittamai kendra prabhutvam niyaminchina tribunal veluvarinchina teerpulanu gowravinchi amalupariche yantraamgaalu leka avi kaagitaalaku parimitamai vunnayi. chivariki ee samasya tamila kannada prajala madhya vibhedaalu, kotlaatalaku kuudaa daariteesindi. ee samasya teevratanu kendra prabhutva drushtiki tevadam kosam tamilanadu kaaveri praanta baadhitulu, monnatiki monna dhilli veedhullo nagnaporatam cheyavalasina dusthiti erpadindi. tamilanaadulo sambhavinchina kaaveri delta saagu neeti dusthiti valene, rendu telugu rashtrallo krishna nadi aayakattu praantamlo, mukhyamgaa nagarjuna sagar paridhilo, ponchivunna pramaadaanni teluguraashtraala prabhutvaalu gurterigi nivaarana charyalu chepattavalasivunnadi. ee charyala aavasyakatanu teliyajeyatame ee vyaasa mukhya uddesyam.krishna nadi meeda, vijayavaadaloni prakaasam byarejki eguva praantamlo nirminchina, nagarjuna sagar, srisailam, juuraala jalaasayaalu andhrapradesh telamgaana rashtrala saagu, taagu neeru, vidyut avasaraalu teerchadamlo gatha moodu dasaabdaalugaa pramukha paatra pooshistuu vachayi. veetannintilokella nagarjuna sagar praject paatra marinta gananeeyamainadi. 1955loo ee bahulaarthasaadhaka praajektunu naati bhaarata pradhaani jawaharlal nehroo aadhunika devalayamga varninchaaru. ee praajektu aavasyakata aa praanta abhivruddhilo e sthaayido nehroo gaari abhivarnana visadam chesindi. 1967loo praarambham nundi 2000 samvatsaram varaku, ee jalasayam deedeepyamgaa veligi, aandhra praantamlooni gunturu, prakaasam, krishna jillaallo, telangaanaloni nalgonda, khammam jillaallo appativaraku mettagaa vunna sumaru 20 lakshala ekaraalaku paiga unna karuvu praantaalni sasya shyaamalam chesi aayaa prajala vetalni teerchindi. ummadi andhrapradesh vidyut avasaraalato paatu, parisara praanta pattanaala mukhyamgaa haidaraabaadu mahanagara daahaartini teerchadamlo sagar paatra prasamsaneeyamainadi. aa vidhamgaa moodu dasaabdaala paatu ummadi andhrapradesh jeevanaadigaa, aadhunika devalayamga unna nagarjuna sagar 2002 karuvu samayam nunchi, madhyalo konni samvatsaraalu minahaayinchi, netiki neellu leka vilavilaadutuu, kaneesa neetimattam (ded storage) vadda shobha kolpoina devalayamla padivunnadi. tatphalitamgaa, aayaa aayakattu praantaala prajalu, gatha naalugu samvatsaraalugaa puurtisthaayi pantalu leka karuvu anchulalo kottumittaadutunna.saadhaarana varshapaata taggudalato paatu karnaatakalo almatti dam ettu pempu, mari mukhyamgaa aa rashtramlo puttagodugulla vela koddi puttukochina anadhikaara chinna chitaka saagu neeti etti potala pathakaalu sagar neeti karuvuku mukhya kaaranaalu. veeti valla, gatha kaalaaniki viruddhamgaa, saadhaarana sagatu varshapaata kaalamlo kuudaa krishna neeru karnaatakalooni almatti, narayanapur jalaasayaalu daati diguva praajektulaku raleni paristhiti. karnaatakalo rojurojuku perigipothonna anadhikaara etti potala pathakaala samasyanu monna telamgaana mukhyamantri kcr saagu neeti pathakaala meeda saasana sabhaa mukhangaa chesina prasangamlo googul pata saanketika sahaayamtho niroopinchinappatiki, elanti charyalu teesukoleni nissahaya paristhiti. adanamgaa, nirantaram perigipothonna haidaraabaadu taguneeti avasaraalakai mallistunna sumaru samvatsaraaniki 20ti.yam.sila neellu valla, saaguku neeti korata naanaatikii perigipotonnadi. chivariki krishna neeti meeda elanti aasha leka telamgaana prabhutvam godavari neeti vaadakampai atyanta shraddha chuuputoondi. marokavaipu aandhra pradesh prabhutvam pattiseema dwara godavari neeti mallimputho prakaasam byarage krinda unna krishna delta aayakattu praanta neeti avasaraalni taatkaalikamgaa teerchukontondi. cony madhyana unna nagarjuna sagar aayakattu maatram e dikkuleka painunchi vache neetikosam padigaapulu kaastunnadi.gatha naalugaidu samvatsaraalugaa nagarjuna sagar jalaasayamlo puurtisthaayi saaguku neeru lekapovatamvalla aayakattu paridhilooni vyavasaayam daani anubandha panulu kuntupadipotunnaayi. appudappudu madhyakaalamlo aarutalluku neeru vadulutunnappatiki mundastu pranaalika, prachaaram lekapovatamto, antakumundu vari pandinche raitulu neeti kosam eduruchusi, chivariki niraasatoe adunu daatina tarvaata chiru, pappu dhaanyaala pantalu vesi adhika kharchu, takkuva utpatti digubadulato nashtapotunnaru. marikontamandi e panta veyaka aayaa bhoomulunu beedu pedutunnaaru. neellu unnapudu vari pandinche marikonni nissaaramaina bhoomulu, ippudu neellu leka e vari yetara pantalaku anuvugaaka beedulugaa padivunnaayi.gatha moodu naalugu samvatsaraala chedu anubhavaala phalitamgaa, ee samvatsaram sagar nunchi saagu neeru vache aasha leka, chaalaamandi raitulu mundastugaane aayakattu praantamlo vaanijya pantalanu mukhyamgaa pratti pantanu ekkuva motaadullo saagu chestunnaru. ee panta atyadhika pettubadi, dhara anischititoe (risk) kuudivunnadi kaavuna, vaati valla raitu entha varaku labdhipondutaarannadi bhavishyattulo prasnaarthakame.sagar saguneeti samasya kaaranamgaa ee madhya kaalamlo kontamandi raitulu atyanta kharchu chesi virivigaa boru, neela baavulu travvutunnaaru. baavullo neeru padakapovadamtho, avi viphalamai, kontamandi raitulu appulapalai aatmahatyaki kuudaa palpade sandarbhaalu lekapoledu. saguneeru labhinchina muppai samvatsaraala abhivruddhi kaalamlo soukaryavantamaina kharchulaki alavaatupadina prajalu, ippudu neeti koratavalla vyavasaayam kuntupadi, aadaayam tagginappatiki, repati meeda aasato appulu chesi adhika kharchulanu konasaagistuu, marinta appula paalavutunnaaru. abhivruddhi kaalamlo, venukabadda praantaala prajalaku valasa pradesamgaa vundina ee sagar aayakattu praantaalalo, ippudu ikkadi prajale itara praantaalaku valasalaki velle dusthiti daapurinchindi. ee praanta pallello vyavasaaya panulu karuvai pattana valasalu perigi akkada taatkaalika, takkuva vetana panulatho prajalu iruku bratukuliidustunna.ippatikaina, rendu telugu rashtra prabhutvaalu tvaritagatina melkoni, kendram sahaayamtho karnaataka rashtram meedi ottidi penchi, aa rashtramloni akrama saguneeti kattadaalanu nivaarimpajesi nadee jalaalanu krindi bhagam praajektulaku chere vidhamgaa chudali. deenikai paata saagu neeti praajektulaku nadee jalaala meeda unde modati hakkunu gattigaa prastaavinchaali. nagarjuna sagar saaguneetikii sambandhinchi deergha kaala, atyavasara pranaalikanu tayaaruchesi tadanugunamgaa yantraamgaanni, raitulanu sannaddham cheyali. prati samvatsaram mundastu pranaalikanu vidudalachesi raitulanu tagusahaya sahakaaraalato vyavasaayaaniki samaayatta parachaali. neeti karuvu kaalamlo metta vari, vari yetara pantalanu prothsahinchaa‍‍‍‍‍‍li. munupati mileenium baavula pathakam vale pedha badugu raitulaku baavula travvakamlo sahaayaanni andinchaali. unnachota cheruvulanu punar nirminchi lenichota kotta cheruvulanu nirminchi vaatannintini golusukattu vidhaanamlo anusandhaaninchaali. ee disalo prastutam telamgaanalo mishan kaakateeya pathakam prasamsaneeyamainadi kaga, aandhra pradeshlo elanti mundadugulu lekapovatam badhakaram. neeti korata kaalamlo cheruvulanu nimpi vaati dwara suukshma saagu neeti paddhatula dwara atyanta upayogakaramgaa neeti viniyogaanni prothsahinchaali. ee golusukattu cheruvulavalla parisara baavulalo neetimattam perigi raitulaku melu kalugutundi. veetitho paatu sagar aayakattu praantamlo parisramalu sevalasamsthala sthapanadwara vyavasaayetara upaadhiki peddapeeta veyyaali. rendu telugu rashtralu yuddhapraatipadikana ponchivunna ee samasya parishkaaraaniki mundastugaa tagu pranaalikalu rachinchi venventane vaatini amalu parachaali. lenipakshamlo tamilanaadulo taandavistunna kaaveri vivaadam vanti neeti samasya krishna nadiiparivaahaka praantamlo mukhyamgaa nagarjuna sagar aayakattu praantamlo talette pramaadam entainaa vunnadi. ide jarigithe aa praantam kaneevinee erugani samasyalapaalavutundi.dactor chiiraala shankar ravuasistent professor, counsil far soshial devalapment, haidaraabaadunaagarikata vikaasamlo okappudu pradhaana paatra pooshinchina nadulu, kalakramena vachina aneka maarpula valla aayaa naagarikatala adhoga tiki kuudaa daari teestunnaayi. kaveri nadee jalaala punyaana tamilanaadulooni tanjavuru praantam praacheena cholula kaalam nunchi atyunnata abhivruddhi saadhinchindi. ayithe gatha moodu dasaabdaalugaa kaaveri nadilo neeti korata valla tanjavuru deltalo vyavasaaya abhivruddhi ksheeninchasaagi akkadi prajalu karuvu koralloki nettabadutunnaaru. vaataavarana marpuvalla sambhavinchina sagatu varshapaata ksheenata, mukhyamgaa eguva rashtramaina karnaatakalo perigipothonna adhikara, anadhikaara saguneeti kattadaalu tamilanaadulooni kaveri nadee jalaala samasyaku muulakaaranaalu. rashtrala madhya nyaayabaddha neeti pampakam nimittamai kendra prabhutvam niyaminchina tribunal veluvarinchina teerpulanu gowravinchi amalupariche yantraamgaalu leka avi kaagitaalaku parimitamai vunnayi. chivariki ee samasya tamila kannada prajala madhya vibhedaalu, kotlaatalaku kuudaa daariteesindi. ee samasya teevratanu kendra prabhutva drushtiki tevadam kosam tamilanadu kaaveri praanta baadhitulu, monnatiki monna dhilli veedhullo nagnaporatam cheyavalasina dusthiti erpadindi. tamilanaadulo sambhavinchina kaaveri delta saagu neeti dusthiti valene, rendu telugu rashtrallo krishna nadi aayakattu praantamlo, mukhyamgaa nagarjuna sagar paridhilo, ponchivunna pramaadaanni teluguraashtraala prabhutvaalu gurterigi nivaarana charyalu chepattavalasivunnadi. ee charyala aavasyakatanu teliyajeyatame ee vyaasa mukhya uddesyam.krishna nadi meeda, vijayavaadaloni prakaasam byarejki eguva praantamlo nirminchina, nagarjuna sagar, srisailam, juuraala jalaasayaalu andhrapradesh telamgaana rashtrala saagu, taagu neeru, vidyut avasaraalu teerchadamlo gatha moodu dasaabdaalugaa pramukha paatra pooshistuu vachayi. veetannintilokella nagarjuna sagar praject paatra marinta gananeeyamainadi. 1955loo ee bahulaarthasaadhaka praajektunu naati bhaarata pradhaani jawaharlal nehroo aadhunika devalayamga varninchaaru. ee praajektu aavasyakata aa praanta abhivruddhilo e sthaayido nehroo gaari abhivarnana visadam chesindi. 1967loo praarambham nundi 2000 samvatsaram varaku, ee jalasayam deedeepyamgaa veligi, aandhra praantamlooni gunturu, prakaasam, krishna jillaallo, telangaanaloni nalgonda, khammam jillaallo appativaraku mettagaa vunna sumaru 20 lakshala ekaraalaku paiga unna karuvu praantaalni sasya shyaamalam chesi aayaa prajala vetalni teerchindi. ummadi andhrapradesh vidyut avasaraalato paatu, parisara praanta pattanaala mukhyamgaa haidaraabaadu mahanagara daahaartini teerchadamlo sagar paatra prasamsaneeyamainadi. aa vidhamgaa moodu dasaabdaala paatu ummadi andhrapradesh jeevanaadigaa, aadhunika devalayamga unna nagarjuna sagar 2002 karuvu samayam nunchi, madhyalo konni samvatsaraalu minahaayinchi, netiki neellu leka vilavilaadutuu, kaneesa neetimattam (ded storage) vadda shobha kolpoina devalayamla padivunnadi. tatphalitamgaa, aayaa aayakattu praantaala prajalu, gatha naalugu samvatsaraalugaa puurtisthaayi pantalu leka karuvu anchulalo kottumittaadutunna.saadhaarana varshapaata taggudalato paatu karnaatakalo almatti dam ettu pempu, mari mukhyamgaa aa rashtramlo puttagodugulla vela koddi puttukochina anadhikaara chinna chitaka saagu neeti etti potala pathakaalu sagar neeti karuvuku mukhya kaaranaalu. veeti valla, gatha kaalaaniki viruddhamgaa, saadhaarana sagatu varshapaata kaalamlo kuudaa krishna neeru karnaatakalooni almatti, narayanapur jalaasayaalu daati diguva praajektulaku raleni paristhiti. karnaatakalo rojurojuku perigipothonna anadhikaara etti potala pathakaala samasyanu monna telamgaana mukhyamantri kcr saagu neeti pathakaala meeda saasana sabhaa mukhangaa chesina prasangamlo googul pata saanketika sahaayamtho niroopinchinappatiki, elanti charyalu teesukoleni nissahaya paristhiti. adanamgaa, nirantaram perigipothonna haidaraabaadu taguneeti avasaraalakai mallistunna sumaru samvatsaraaniki 20ti.yam.sila neellu valla, saaguku neeti korata naanaatikii perigipotonnadi. chivariki krishna neeti meeda elanti aasha leka telamgaana prabhutvam godavari neeti vaadakampai atyanta shraddha chuuputoondi. marokavaipu aandhra pradesh prabhutvam pattiseema dwara godavari neeti mallimputho prakaasam byarage krinda unna krishna delta aayakattu praanta neeti avasaraalni taatkaalikamgaa teerchukontondi. cony madhyana unna nagarjuna sagar aayakattu maatram e dikkuleka painunchi vache neetikosam padigaapulu kaastunnadi.gatha naalugaidu samvatsaraalugaa nagarjuna sagar jalaasayamlo puurtisthaayi saaguku neeru lekapovatamvalla aayakattu paridhilooni vyavasaayam daani anubandha panulu kuntupadipotunnaayi. appudappudu madhyakaalamlo aarutalluku neeru vadulutunnappatiki mundastu pranaalika, prachaaram lekapovatamto, antakumundu vari pandinche raitulu neeti kosam eduruchusi, chivariki niraasatoe adunu daatina tarvaata chiru, pappu dhaanyaala pantalu vesi adhika kharchu, takkuva utpatti digubadulato nashtapotunnaru. marikontamandi e panta veyaka aayaa bhoomulunu beedu pedutunnaaru. neellu unnapudu vari pandinche marikonni nissaaramaina bhoomulu, ippudu neellu leka e vari yetara pantalaku anuvugaaka beedulugaa padivunnaayi.gatha moodu naalugu samvatsaraala chedu anubhavaala phalitamgaa, ee samvatsaram sagar nunchi saagu neeru vache aasha leka, chaalaamandi raitulu mundastugaane aayakattu praantamlo vaanijya pantalanu mukhyamgaa pratti pantanu ekkuva motaadullo saagu chestunnaru. ee panta atyadhika pettubadi, dhara anischititoe (risk) kuudivunnadi kaavuna, vaati valla raitu entha varaku labdhipondutaarannadi bhavishyattulo prasnaarthakame.sagar saguneeti samasya kaaranamgaa ee madhya kaalamlo kontamandi raitulu atyanta kharchu chesi virivigaa boru, neela baavulu travvutunnaaru. baavullo neeru padakapovadamtho, avi viphalamai, kontamandi raitulu appulapalai aatmahatyaki kuudaa palpade sandarbhaalu lekapoledu. saguneeru labhinchina muppai samvatsaraala abhivruddhi kaalamlo soukaryavantamaina kharchulaki alavaatupadina prajalu, ippudu neeti koratavalla vyavasaayam kuntupadi, aadaayam tagginappatiki, repati meeda aasato appulu chesi adhika kharchulanu konasaagistuu, marinta appula paalavutunnaaru. abhivruddhi kaalamlo, venukabadda praantaala prajalaku valasa pradesamgaa vundina ee sagar aayakattu praantaalalo, ippudu ikkadi prajale itara praantaalaku valasalaki velle dusthiti daapurinchindi. ee praanta pallello vyavasaaya panulu karuvai pattana valasalu perigi akkada taatkaalika, takkuva vetana panulatho prajalu iruku bratukuliidustunna.ippatikaina, rendu telugu rashtra prabhutvaalu tvaritagatina melkoni, kendram sahaayamtho karnaataka rashtram meedi ottidi penchi, aa rashtramloni akrama saguneeti kattadaalanu nivaarimpajesi nadee jalaalanu krindi bhagam praajektulaku chere vidhamgaa chudali. deenikai paata saagu neeti praajektulaku nadee jalaala meeda unde modati hakkunu gattigaa prastaavinchaali. nagarjuna sagar saaguneetikii sambandhinchi deergha kaala, atyavasara pranaalikanu tayaaruchesi tadanugunamgaa yantraamgaanni, raitulanu sannaddham cheyali. prati samvatsaram mundastu pranaalikanu vidudalachesi raitulanu tagusahaya sahakaaraalato vyavasaayaaniki samaayatta parachaali. neeti karuvu kaalamlo metta vari, vari yetara pantalanu prothsahinchaa‍‍‍‍‍‍li. munupati mileenium baavula pathakam vale pedha badugu raitulaku baavula travvakamlo sahaayaanni andinchaali. unnachota cheruvulanu punar nirminchi lenichota kotta cheruvulanu nirminchi vaatannintini golusukattu vidhaanamlo anusandhaaninchaali. ee disalo prastutam telamgaanalo mishan kaakateeya pathakam prasamsaneeyamainadi kaga, aandhra pradeshlo elanti mundadugulu lekapovatam badhakaram. neeti korata kaalamlo cheruvulanu nimpi vaati dwara suukshma saagu neeti paddhatula dwara atyanta upayogakaramgaa neeti viniyogaanni prothsahinchaali. ee golusukattu cheruvulavalla parisara baavulalo neetimattam perigi raitulaku melu kalugutundi. veetitho paatu sagar aayakattu praantamlo parisramalu sevalasamsthala sthapanadwara vyavasaayetara upaadhiki peddapeeta veyyaali. rendu telugu rashtralu yuddhapraatipadikana ponchivunna ee samasya parishkaaraaniki mundastugaa tagu pranaalikalu rachinchi venventane vaatini amalu parachaali. lenipakshamlo tamilanaadulo taandavistunna kaaveri vivaadam vanti neeti samasya krishna nadiiparivaahaka praantamlo mukhyamgaa nagarjuna sagar aayakattu praantamlo talette pramaadam entainaa vunnadi. ide jarigithe aa praantam kaneevinee erugani samasyalapaalavutundi.dactor chiiraala shankar ravuasistent professor, counsil far soshial devalapment, haidaraabaadu