ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించిన ముస్లింల కోసం 12 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ చట్టాన్ని చెయ్యటం ఆహ్వానించదగ్గ అడుగు. ముస్లింలని తెలంగాణ రాష్ట్రంలో పూర్తి భాగస్వాముల్ని చేయటానికి ఈ విధానం అవసరం. దీని సక్రమమైన అమలు మన రాష్ట్రంలో ముస్లింలని సమాన పౌరులుగా, పాలితులుగా గుర్తించటానికి అత్యంత అవసరం.మన రాష్ట్రంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ప్రభుత్వం ముస్లింలలో వెనుకబడిన వర్గాలకి 12 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ తెచ్చిన చట్టం ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనం పై చర్చని మరలా ముందుకు తీసుకు వచ్చింది. ఈ రిజర్వేషన్లు వ్యతిరేకించే వాళ్ళలో కొందరు– ముస్లింలు కేవలం ఆర్థికంగా మాత్రమే వెనుక బడి వున్నారని, సామాజికంగా వారికి కుల సమస్య లేదు కాబట్టి వారిలో వెనుక బాటు తనం లేదని, అందువల్ల రిజర్వేషన్లు ఇవ్వకూడదని; ఇచ్చినా సరే వెనుకబడిన వర్గాలకు కల్పించే రిజర్వేషన్లలో కాకుండా సరి కొత్తగా వారికి రిజర్వేషన్లు కల్పించి ఇవ్వాలని, లేకుంటే దీని వల్ల వెనుకబడిన వర్గాలకి నష్టం వాటిల్లుతుందని అంటుంటే; మరికొందరు ముస్లింలకు సామూహికంగా రిజర్వేషన్లు చట్ట పరంగా చెల్లవని, కోర్టు వీటిని కొట్టేస్తుందని ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ వాదనల్లో కొత్తవి ఏమీ లేవు. 2004లో కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం మొదటి సారి వెనుక బడిన ముస్లింలకు రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చినప్పటి నుంచి వస్తున్నవే. అయితే వీటిలో సరైన వాదనలని తప్పుడు వాదనల నుంచి వేరు చేస్తే తప్ప మనకి ముస్లింలకు రిజర్వేషన్లు చేయాల్సిన అవసరం గురించి అర్థం కాదు.మొదటి అసంబద్ధ వాదన- ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ‘ఓట్ల కోసమే’ దీన్ని ప్రవేశపెట్టింది అనటం. మునుపటి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 1970 నుంచి అసెంబ్లీలో ఈ విషయంపై చర్చ నడిచింది. మొదటి రెండు బీసీ కమిషన్లు అప్పటికే రిజర్వేషన్లు వున్న దూదేకుల, మెహతార్లునీ, ఆ తరువాత ఖురేషీలనీ తప్ప వేరే వారిని గుర్తించటానికి ఏ కృషీ చెయ్యలేదు. ఎప్పుడు మైనారిటీలపై చర్చ జరిగినా, అనేక మంది, పార్టీలతో సంబంధం లేకుండా ముస్లింలు వెనుకబడి వున్నారని ఒప్పుకుని, వారికి రిజర్వేషన్లు అవసరమని బలంగా చెప్పారు. 2004 నుంచి మూడు బీసీ కమిషన్లు ఈ విషయంపై నివేదికలు సమర్పించాయి. మండల్ కమిషన్ నివేదిక కూర్పులో ప్రధాన పాత్ర వహించిన పి.ఎస్. కృష్ణన్ 2007లోనే అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ముస్లింల పరిస్థితులపై కూలంకషంగా పరిశోధన చేసి, అప్పటి వరకూ వున్న అన్ని పరిశోధక పత్రాలని క్రోడీకరించి దాదాపు 300 పేజీల నివేదికని ప్రభుత్వానికి సమర్పించారు. దానిలో ఆయన, తెలుగు ముస్లింలలో కులీన వర్గాలు మినహాయించి మిగిలిన అందరూ వెనుకబడివున్నారని నిర్ధారించారు.  దూదేకులు, ఖురేషీలు, మెహతార్లు వంటి తెలిసిన గ్రూపులని కాకుండా, మొదటి సారి అనేక ముస్లిం తెగలు/కులాలు/వర్గాలని––ముస్లిం ధోబీలు, ఫకీర్లు, గారడీ వాండ్లు వంటి 14 గ్రూపులని––- ఈ కమిషన్ రిపోర్టులో పేర్కొన్నారు.  వీరిని బీసీలలో చేరుస్తూ 2007 లో చేసిన చట్టం ఇప్పటికీ అమలులో వుంది.ముస్లింలలో ఆర్థిక వెనుకబాటు తప్ప వేరే విధమైన వెనుకబాటుతనం లేదని ఇంకొక వాదన వినిపిస్తోంది, కానీ తెలంగాణా ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన సుధీర్ కమిషన్ నివేదిక చదివితే ప్రభుత్వాల నిర్లక్ష్యంతో ఏర్పడిన సామాజిక వెనుకబాటుతనం వల్లే వారిలో ఆర్థిక వెనుకబాటుతనం కూడా పెరుగుతోందని అర్థమవుతుంది. పలువురు పరిశోధకులు 1991 నుంచి 2011 వరకు ఉన్న విద్య, వైద్య సదుపాయాలు, ఆరోగ్య పరిస్థితులు, ఉన్నత విద్య, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో శాతం, పేదరికం, స్వంత ఇల్లు, మాతా శిశు ఆరోగ్యం, సంక్షేమం వంటి అనేక విషయాలపై ప్రభుత్వ గణాంకాలు తీసుకుని, అలాగే ముస్లింలలో వున్న కృష్ణన్ కమిషన్ పేర్కొన్న అనేక వృత్తి సమూహాలపై శాంపిల్ అధ్యయనాలు జరిపి ఈ సంవత్సరాలలో రిజర్వేషన్లు తీసుకున్న అనేక వెనుకబడ్డ కులాల, షెడ్యూల్డు తరగతులవారి స్థితి  2011కి బాగా మెరుగుపడిందని, ముస్లింల స్థితి మాత్రం 1991 కంటే దిగజారిందని తేల్చారు. ముస్లింలకు ఎటువంటి సంక్షేమ పథకాలు, తగినంత రిజర్వేషన్లు కల్పించకపోవడం, అమలు పరచకపోవటం దీనికి ప్రధాన కారణాలు. అందువల్లే, కృష్ణన్ కమిషన్ కంటే ముందుకెళ్లి ఇటువంటి సామాజిక వెనుకబాటుని తగ్గించాలంటే ముస్లింలు అందరినీ కూడా మన రాష్ట్రంలో వెనుకబడ్డ వర్గంగా గుర్తించాలని సుధీర్ కమిషన్ చెప్పింది.ముస్లింలకు రిజర్వేషన్లు ఇవ్వటం ‘మత పరమైన’ రిజర్వేషన్లు కల్పించటం అని మరొక విమర్శ కూడా వినవస్తోంది. రిజర్వేషన్లని రెండు రకాల చారిత్రక అన్యాయాలకు చికిత్సగా రూపొందించారు: ఒకటి  సామాజిక వెనుకబాటుతనం, రెండవది వివక్ష. సామాజిక వెనుకబాటుతనం కులం, వర్గం, ప్రాంతం అనేక కారణాల వల్ల రావచ్చు; వివక్ష అన్నది వీటికి అతీతంగా పనిచేస్తుంది. ముస్లింలు రెండు రకాల అన్యాయాలకు గురవుతున్నారనేది సచార్ కమిషన్ నివేదికతో అందరికీ స్పష్టమయింది. మన రాష్ట్రంలో సుబ్రహ్మణ్యం కమిటీ నివేదిక, కృష్ణన్ కమిషన్ నివేదిక, అబూ సాలే షరీఫ్ నివేదిక, సుధీర్ కమిషన్ నివేదిక దీన్ని ఇంకా నిర్ధారించాయి. అంతే కాక, ఒక మతానికి చెందటం వల్లే వివక్షకు గురవుతున్నారనే విషయం కూడా వినటానికి చేదుగానే ఉంటుంది గానీ అందరికీ తెలిసిన సత్యమే. వీటిని ‘మత పరమైన’ రిజర్వేషన్లుగా ప్రచారం చేస్తున్న వారికి చెప్పాల్సింది - మత పరమయిన వివక్షకి గురవుతున్న సమూహానికి ఈ రిజర్వేషన్లు విరుగుడుగా పనిచేస్తాయీ అని.సామాజిక వెనుకబాటుతనాన్ని కుల వ్యవస్థకి కుదించి, అది ఇస్లాం మతంలో లేదు కాబట్టి వారు వివక్షకు గురవ్వరు, కాబట్టి వారికి రిజర్వేషన్లు ఇవ్వకూడదు అన్న ఇంకొక విచిత్ర వాదన కొంతమంది చేస్తున్నారు. రిజర్వేషన్లకు ప్రాతిపదిక మతంలో వివక్ష కాదు. సుప్రీమ్ కోర్టు కొంత కాలం వెనుకబడ్డ వర్గాలని వెనుకబడ్డ కులాల ఆధారంగా గుర్తించింది కానీ ఇటీవల ఈ ధోరణిని అనేక తీర్పులలో తోసిపుచ్చింది. ఈ వాదనని స్వర్గీయ బాలగోపాల్ కూడా కోర్టులో తన వాదనలలో, రచనలలో అనేక సార్లు వ్యతిరేకించారు. సామాజిక వెనుకబాటుతనం  కులంతో మాత్రమే ముడిపడి లేదన్న విషయం వెనుకబడ్డ వర్గాల లిస్టు చూస్తే కూడా తెలుస్తుంది. అనేక సంచార జాతులకు వీటిలో స్థానం వుంది. అలాగే ఇస్లాం, క్రిస్టియన్ మతాలకి మారిన దళితులు కూడా భాగమే. వివిధ రాష్ట్రాల నుంచి వివిధ ముస్లిం కులాలు, వర్గాలు, తెగలు కేంద్ర వెనుకబడ్డ జాబితాలో భాగం పొందాయి కూడా. అంతేకాక వెనుకబడ్డ వర్గాలని ప్రాంతం బట్టి గుర్తి స్తారు. అందుకే బీహార్ వంటి రాష్ట్రాల్లో కొన్ని ముస్లిం కులాలు అతి వెనుకబడ్డ కులాల్లో, మరికొన్ని వెనుకబడ్డ కులాల్లో వున్నాయి. కానీ, తమిళనాడులో ముస్లిం సమూహాన్ని వివక్షకు గురయిన సమూహంగా గుర్తించారు. వారిలో అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాన్ని వెనుకబడిన వర్గాల్లో చేర్చారు. తెలంగాణరాష్ట్రంలో ముస్లింలు కుల ప్రాతిపదికన కాకుండా సమూహంగానే హైదరాబాదు రాజ్య పతనం తర్వాత జరిగిన పరిణామాల వల్ల వివక్షకు గురై వెనుకబడ్డారని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన రషీయుద్దీన్ ఖాన్, ఒమర్ ఖాలిద్ వంటి ప్రసిద్ధ పరిశోధకుల రచనలు 1970ల నుంచే చెప్తూ వచ్చాయి.అయినా సరే, చాలా మంది దీన్ని ఎలాగూ కోర్టు కొట్టేస్తుందని ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ ధీమాకి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ హైకోర్టు ఈ చట్టంపై వ్యవహరించిన తీరు కారణం. 2004, 2005లలో అప్పటి ప్రభుత్వం ముస్లిం రిజర్వేషన్లపై చేసిన చట్టాలని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం పద్ధతులు, నియమాలు పాటించలేదన్న కారణంతో కొట్టేసింది. అయితే, కృష్ణన్ కమిషన్ నివేదిక సమర్పించిన తరువాత కూడా 2010లో ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం మెజారిటీ తీర్పు (ఐదుగురు వద్దని, ఇద్దరు ఉంచాలని) ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనాన్ని నిర్ధారించటానికి అత్యంత కఠోర నియమాలని రూపొందించింది. ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనం వున్నదని ఒప్పుకుంటూనే, దాన్ని శాస్త్రీయ నిదర్శనాలతో, ఏమాత్రం తప్పు లేకుండా నిరూపించినప్పుడు మాత్రమే ఈ రిజర్వేషన్లు అమలు చెయ్యాలని, లేకుంటే వీటిని ‘మతపరమయిన రిజర్వేషన్లుగా’ పరిగణిస్తామని చెప్పింది. చట్టాన్ని అత్యంత సంకుచితంగా నిర్వచించిన ఈ ధోరణి వెనుకబడ్డ ముస్లిం వర్గాలకి రిజర్వేషన్లు ఇవ్వటానికి తీవ్ర అడ్డంకిగా మారింది.అన్నిటికన్నా ఆశ్చర్యకరమైన ధోరణి ముస్లింల వెనుకబాటుతనాన్ని గుర్తించటాన్ని ఇప్పటికే గుర్తించబడ్డ వెనుకబడ్డ వర్గాలకి వ్యతిరేకంగా భావించటం, లేదా వారి రిజర్వేషన్లని ముస్లింలు తీసేసుకుంటున్నారని భావించటం. వెనుకబడ్డ  వర్గాల జనాభాతో పోలిస్తే 27శాతం రిజర్వేషన్లు తక్కువే. దానిని పెంచటానికి తప్పకుండా రాష్ట్ర స్థాయిలో, కేంద్ర స్థాయిలో కూడా అందరూ ప్రయత్నించాలి. అయితే దానికి సుప్రీమ్ కోర్టు విధానం, కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యం కారణం గానీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వమో, తెలంగాణా ముస్లింలో కారణం కాదు. 2004తో పోలిస్తే ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనం ఉందని హిందువుల్లో వెనుకబడ్డ తరగతుల ప్రతినిధులతో సహా అనేకమంది ఒప్పుకుంటున్నారు. అయితే ప్రభుత్వం కల్పించిన 12శాతం వాటా అందరిలో కొత్త ఆశలని కల్పిస్తూనే అనుమానాల్ని కూడా కలిగిస్తోంది. కేంద్రంలో ముస్లిం వ్యతిరేక ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ఉన్నత న్యాయస్థానం వ్యతిరేకత తెలిసి కూడా ఏ నమ్మకంతో మన ముఖ్యమంత్రి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు? హిందువుల్లో వెనుకబడ్డ వర్గాల ప్రతినిధులు, వ్యతిరేకించిన ప్రతిపక్షాల మద్దతు కూడగట్టుకోవటానికి ఇంకొంత ప్రయత్నం చేసి ఉండాలేమో? నిర్ణయం తీసుకోవటం ఎంత అవసరమో, ఆ నిర్ణయానికి ఈ పరిస్థితులలో మద్దతు కూడగట్టడం అంతే అవసరం కదా? వెనుకబడ్డ వర్గాలలో ముస్లింలకు, హిందువులకు మధ్య అనవసరమైన ఘర్షణని ఎలా తగ్గించాలి?రాజ్యంగ కమిటీ ముస్లింలకు ఉద్యోగాల్లో, విద్యలో, చట్ట సభల్లో రిజర్వేషన్లని కల్పించి, దేశ విభజన తరువాత, చివరి నిముషంలో వాటిని వెనక్కి తీసుకుంది. ఒక ప్రధాన మైనారిటీకి పాలనా వ్యవస్థలో, పౌర సమాజంలో చోటు కల్పించని రాజ్య వ్యవస్థలో వారికి కేవలం రక్షణ మాత్రమే కల్పించే ధోరణి ఇన్నాళ్లూ ప్రధాన పార్టీలు తీసుకున్నాయి. గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఈ ధోరణి కొంత మారి ప్రభుత్వాలు ముస్లింలని కూడా పాలితులుగా గుర్తించి వారికి సంక్షేమ పథకాలు, సమాన పౌరసత్వం కోసం రిజర్వేషన్లు కల్పించాలనే ధోరణి, చర్చ ప్రారంభమయింది. ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించిన ముస్లింల కోసం 12శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ చట్టాన్నిచెయ్యటం ఆహ్వానించదగ్గ అడుగు. ముస్లింలని తెలంగాణ రాష్ట్రంలో పూర్తి భాగస్వాముల్ని చేయటానికి ఈ విధానం అవసరం. ఈ విధానాన్ని సక్రమంగా అమలు పరచటం, మన రాష్ట్రంలో ముస్లింలని సమాన పౌరులుగా, పాలితులుగా గుర్తించటానికి అత్యంత అవసరం. కాబట్టి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చిత్తశుద్ధితో దీన్ని అమలు చెయ్యాలని ఆశిద్దాం. డా. ఏ. సునీతమన రాష్ట్రంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ప్రభుత్వం ముస్లింలలో వెనుకబడిన వర్గాలకి 12 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ తెచ్చిన చట్టం ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనం పై చర్చని మరలా ముందుకు తీసుకు వచ్చింది. ఈ రిజర్వేషన్లు వ్యతిరేకించే వాళ్ళలో కొందరు– ముస్లింలు కేవలం ఆర్థికంగా మాత్రమే వెనుక బడి వున్నారని, సామాజికంగా వారికి కుల సమస్య లేదు కాబట్టి వారిలో వెనుక బాటు తనం లేదని, అందువల్ల రిజర్వేషన్లు ఇవ్వకూడదని; ఇచ్చినా సరే వెనుకబడిన వర్గాలకు కల్పించే రిజర్వేషన్లలో కాకుండా సరి కొత్తగా వారికి రిజర్వేషన్లు కల్పించి ఇవ్వాలని, లేకుంటే దీని వల్ల వెనుకబడిన వర్గాలకి నష్టం వాటిల్లుతుందని అంటుంటే; మరికొందరు ముస్లింలకు సామూహికంగా రిజర్వేషన్లు చట్ట పరంగా చెల్లవని, కోర్టు వీటిని కొట్టేస్తుందని ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ వాదనల్లో కొత్తవి ఏమీ లేవు. 2004లో కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం మొదటి సారి వెనుక బడిన ముస్లింలకు రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చినప్పటి నుంచి వస్తున్నవే. అయితే వీటిలో సరైన వాదనలని తప్పుడు వాదనల నుంచి వేరు చేస్తే తప్ప మనకి ముస్లింలకు రిజర్వేషన్లు చేయాల్సిన అవసరం గురించి అర్థం కాదు.మొదటి అసంబద్ధ వాదన- ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ‘ఓట్ల కోసమే’ దీన్ని ప్రవేశపెట్టింది అనటం. మునుపటి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 1970 నుంచి అసెంబ్లీలో ఈ విషయంపై చర్చ నడిచింది. మొదటి రెండు బీసీ కమిషన్లు అప్పటికే రిజర్వేషన్లు వున్న దూదేకుల, మెహతార్లునీ, ఆ తరువాత ఖురేషీలనీ తప్ప వేరే వారిని గుర్తించటానికి ఏ కృషీ చెయ్యలేదు. ఎప్పుడు మైనారిటీలపై చర్చ జరిగినా, అనేక మంది, పార్టీలతో సంబంధం లేకుండా ముస్లింలు వెనుకబడి వున్నారని ఒప్పుకుని, వారికి రిజర్వేషన్లు అవసరమని బలంగా చెప్పారు. 2004 నుంచి మూడు బీసీ కమిషన్లు ఈ విషయంపై నివేదికలు సమర్పించాయి. మండల్ కమిషన్ నివేదిక కూర్పులో ప్రధాన పాత్ర వహించిన పి.ఎస్. కృష్ణన్ 2007లోనే అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ముస్లింల పరిస్థితులపై కూలంకషంగా పరిశోధన చేసి, అప్పటి వరకూ వున్న అన్ని పరిశోధక పత్రాలని క్రోడీకరించి దాదాపు 300 పేజీల నివేదికని ప్రభుత్వానికి సమర్పించారు. దానిలో ఆయన, తెలుగు ముస్లింలలో కులీన వర్గాలు మినహాయించి మిగిలిన అందరూ వెనుకబడివున్నారని నిర్ధారించారు.  దూదేకులు, ఖురేషీలు, మెహతార్లు వంటి తెలిసిన గ్రూపులని కాకుండా, మొదటి సారి అనేక ముస్లిం తెగలు/కులాలు/వర్గాలని––ముస్లిం ధోబీలు, ఫకీర్లు, గారడీ వాండ్లు వంటి 14 గ్రూపులని––- ఈ కమిషన్ రిపోర్టులో పేర్కొన్నారు.  వీరిని బీసీలలో చేరుస్తూ 2007 లో చేసిన చట్టం ఇప్పటికీ అమలులో వుంది.ముస్లింలలో ఆర్థిక వెనుకబాటు తప్ప వేరే విధమైన వెనుకబాటుతనం లేదని ఇంకొక వాదన వినిపిస్తోంది, కానీ తెలంగాణా ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన సుధీర్ కమిషన్ నివేదిక చదివితే ప్రభుత్వాల నిర్లక్ష్యంతో ఏర్పడిన సామాజిక వెనుకబాటుతనం వల్లే వారిలో ఆర్థిక వెనుకబాటుతనం కూడా పెరుగుతోందని అర్థమవుతుంది. పలువురు పరిశోధకులు 1991 నుంచి 2011 వరకు ఉన్న విద్య, వైద్య సదుపాయాలు, ఆరోగ్య పరిస్థితులు, ఉన్నత విద్య, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో శాతం, పేదరికం, స్వంత ఇల్లు, మాతా శిశు ఆరోగ్యం, సంక్షేమం వంటి అనేక విషయాలపై ప్రభుత్వ గణాంకాలు తీసుకుని, అలాగే ముస్లింలలో వున్న కృష్ణన్ కమిషన్ పేర్కొన్న అనేక వృత్తి సమూహాలపై శాంపిల్ అధ్యయనాలు జరిపి ఈ సంవత్సరాలలో రిజర్వేషన్లు తీసుకున్న అనేక వెనుకబడ్డ కులాల, షెడ్యూల్డు తరగతులవారి స్థితి  2011కి బాగా మెరుగుపడిందని, ముస్లింల స్థితి మాత్రం 1991 కంటే దిగజారిందని తేల్చారు. ముస్లింలకు ఎటువంటి సంక్షేమ పథకాలు, తగినంత రిజర్వేషన్లు కల్పించకపోవడం, అమలు పరచకపోవటం దీనికి ప్రధాన కారణాలు. అందువల్లే, కృష్ణన్ కమిషన్ కంటే ముందుకెళ్లి ఇటువంటి సామాజిక వెనుకబాటుని తగ్గించాలంటే ముస్లింలు అందరినీ కూడా మన రాష్ట్రంలో వెనుకబడ్డ వర్గంగా గుర్తించాలని సుధీర్ కమిషన్ చెప్పింది.ముస్లింలకు రిజర్వేషన్లు ఇవ్వటం ‘మత పరమైన’ రిజర్వేషన్లు కల్పించటం అని మరొక విమర్శ కూడా వినవస్తోంది. రిజర్వేషన్లని రెండు రకాల చారిత్రక అన్యాయాలకు చికిత్సగా రూపొందించారు: ఒకటి  సామాజిక వెనుకబాటుతనం, రెండవది వివక్ష. సామాజిక వెనుకబాటుతనం కులం, వర్గం, ప్రాంతం అనేక కారణాల వల్ల రావచ్చు; వివక్ష అన్నది వీటికి అతీతంగా పనిచేస్తుంది. ముస్లింలు రెండు రకాల అన్యాయాలకు గురవుతున్నారనేది సచార్ కమిషన్ నివేదికతో అందరికీ స్పష్టమయింది. మన రాష్ట్రంలో సుబ్రహ్మణ్యం కమిటీ నివేదిక, కృష్ణన్ కమిషన్ నివేదిక, అబూ సాలే షరీఫ్ నివేదిక, సుధీర్ కమిషన్ నివేదిక దీన్ని ఇంకా నిర్ధారించాయి. అంతే కాక, ఒక మతానికి చెందటం వల్లే వివక్షకు గురవుతున్నారనే విషయం కూడా వినటానికి చేదుగానే ఉంటుంది గానీ అందరికీ తెలిసిన సత్యమే. వీటిని ‘మత పరమైన’ రిజర్వేషన్లుగా ప్రచారం చేస్తున్న వారికి చెప్పాల్సింది - మత పరమయిన వివక్షకి గురవుతున్న సమూహానికి ఈ రిజర్వేషన్లు విరుగుడుగా పనిచేస్తాయీ అని.సామాజిక వెనుకబాటుతనాన్ని కుల వ్యవస్థకి కుదించి, అది ఇస్లాం మతంలో లేదు కాబట్టి వారు వివక్షకు గురవ్వరు, కాబట్టి వారికి రిజర్వేషన్లు ఇవ్వకూడదు అన్న ఇంకొక విచిత్ర వాదన కొంతమంది చేస్తున్నారు. రిజర్వేషన్లకు ప్రాతిపదిక మతంలో వివక్ష కాదు. సుప్రీమ్ కోర్టు కొంత కాలం వెనుకబడ్డ వర్గాలని వెనుకబడ్డ కులాల ఆధారంగా గుర్తించింది కానీ ఇటీవల ఈ ధోరణిని అనేక తీర్పులలో తోసిపుచ్చింది. ఈ వాదనని స్వర్గీయ బాలగోపాల్ కూడా కోర్టులో తన వాదనలలో, రచనలలో అనేక సార్లు వ్యతిరేకించారు. సామాజిక వెనుకబాటుతనం  కులంతో మాత్రమే ముడిపడి లేదన్న విషయం వెనుకబడ్డ వర్గాల లిస్టు చూస్తే కూడా తెలుస్తుంది. అనేక సంచార జాతులకు వీటిలో స్థానం వుంది. అలాగే ఇస్లాం, క్రిస్టియన్ మతాలకి మారిన దళితులు కూడా భాగమే. వివిధ రాష్ట్రాల నుంచి వివిధ ముస్లిం కులాలు, వర్గాలు, తెగలు కేంద్ర వెనుకబడ్డ జాబితాలో భాగం పొందాయి కూడా. అంతేకాక వెనుకబడ్డ వర్గాలని ప్రాంతం బట్టి గుర్తి స్తారు. అందుకే బీహార్ వంటి రాష్ట్రాల్లో కొన్ని ముస్లిం కులాలు అతి వెనుకబడ్డ కులాల్లో, మరికొన్ని వెనుకబడ్డ కులాల్లో వున్నాయి. కానీ, తమిళనాడులో ముస్లిం సమూహాన్ని వివక్షకు గురయిన సమూహంగా గుర్తించారు. వారిలో అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాన్ని వెనుకబడిన వర్గాల్లో చేర్చారు. తెలంగాణరాష్ట్రంలో ముస్లింలు కుల ప్రాతిపదికన కాకుండా సమూహంగానే హైదరాబాదు రాజ్య పతనం తర్వాత జరిగిన పరిణామాల వల్ల వివక్షకు గురై వెనుకబడ్డారని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన రషీయుద్దీన్ ఖాన్, ఒమర్ ఖాలిద్ వంటి ప్రసిద్ధ పరిశోధకుల రచనలు 1970ల నుంచే చెప్తూ వచ్చాయి.అయినా సరే, చాలా మంది దీన్ని ఎలాగూ కోర్టు కొట్టేస్తుందని ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ ధీమాకి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ హైకోర్టు ఈ చట్టంపై వ్యవహరించిన తీరు కారణం. 2004, 2005లలో అప్పటి ప్రభుత్వం ముస్లిం రిజర్వేషన్లపై చేసిన చట్టాలని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం పద్ధతులు, నియమాలు పాటించలేదన్న కారణంతో కొట్టేసింది. అయితే, కృష్ణన్ కమిషన్ నివేదిక సమర్పించిన తరువాత కూడా 2010లో ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం మెజారిటీ తీర్పు (ఐదుగురు వద్దని, ఇద్దరు ఉంచాలని) ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనాన్ని నిర్ధారించటానికి అత్యంత కఠోర నియమాలని రూపొందించింది. ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనం వున్నదని ఒప్పుకుంటూనే, దాన్ని శాస్త్రీయ నిదర్శనాలతో, ఏమాత్రం తప్పు లేకుండా నిరూపించినప్పుడు మాత్రమే ఈ రిజర్వేషన్లు అమలు చెయ్యాలని, లేకుంటే వీటిని ‘మతపరమయిన రిజర్వేషన్లుగా’ పరిగణిస్తామని చెప్పింది. చట్టాన్ని అత్యంత సంకుచితంగా నిర్వచించిన ఈ ధోరణి వెనుకబడ్డ ముస్లిం వర్గాలకి రిజర్వేషన్లు ఇవ్వటానికి తీవ్ర అడ్డంకిగా మారింది.అన్నిటికన్నా ఆశ్చర్యకరమైన ధోరణి ముస్లింల వెనుకబాటుతనాన్ని గుర్తించటాన్ని ఇప్పటికే గుర్తించబడ్డ వెనుకబడ్డ వర్గాలకి వ్యతిరేకంగా భావించటం, లేదా వారి రిజర్వేషన్లని ముస్లింలు తీసేసుకుంటున్నారని భావించటం. వెనుకబడ్డ  వర్గాల జనాభాతో పోలిస్తే 27శాతం రిజర్వేషన్లు తక్కువే. దానిని పెంచటానికి తప్పకుండా రాష్ట్ర స్థాయిలో, కేంద్ర స్థాయిలో కూడా అందరూ ప్రయత్నించాలి. అయితే దానికి సుప్రీమ్ కోర్టు విధానం, కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యం కారణం గానీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వమో, తెలంగాణా ముస్లింలో కారణం కాదు. 2004తో పోలిస్తే ముస్లింలలో వెనుకబాటుతనం ఉందని హిందువుల్లో వెనుకబడ్డ తరగతుల ప్రతినిధులతో సహా అనేకమంది ఒప్పుకుంటున్నారు. అయితే ప్రభుత్వం కల్పించిన 12శాతం వాటా అందరిలో కొత్త ఆశలని కల్పిస్తూనే అనుమానాల్ని కూడా కలిగిస్తోంది. కేంద్రంలో ముస్లిం వ్యతిరేక ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ఉన్నత న్యాయస్థానం వ్యతిరేకత తెలిసి కూడా ఏ నమ్మకంతో మన ముఖ్యమంత్రి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు? హిందువుల్లో వెనుకబడ్డ వర్గాల ప్రతినిధులు, వ్యతిరేకించిన ప్రతిపక్షాల మద్దతు కూడగట్టుకోవటానికి ఇంకొంత ప్రయత్నం చేసి ఉండాలేమో? నిర్ణయం తీసుకోవటం ఎంత అవసరమో, ఆ నిర్ణయానికి ఈ పరిస్థితులలో మద్దతు కూడగట్టడం అంతే అవసరం కదా? వెనుకబడ్డ వర్గాలలో ముస్లింలకు, హిందువులకు మధ్య అనవసరమైన ఘర్షణని ఎలా తగ్గించాలి?రాజ్యంగ కమిటీ ముస్లింలకు ఉద్యోగాల్లో, విద్యలో, చట్ట సభల్లో రిజర్వేషన్లని కల్పించి, దేశ విభజన తరువాత, చివరి నిముషంలో వాటిని వెనక్కి తీసుకుంది. ఒక ప్రధాన మైనారిటీకి పాలనా వ్యవస్థలో, పౌర సమాజంలో చోటు కల్పించని రాజ్య వ్యవస్థలో వారికి కేవలం రక్షణ మాత్రమే కల్పించే ధోరణి ఇన్నాళ్లూ ప్రధాన పార్టీలు తీసుకున్నాయి. గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఈ ధోరణి కొంత మారి ప్రభుత్వాలు ముస్లింలని కూడా పాలితులుగా గుర్తించి వారికి సంక్షేమ పథకాలు, సమాన పౌరసత్వం కోసం రిజర్వేషన్లు కల్పించాలనే ధోరణి, చర్చ ప్రారంభమయింది. ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించిన ముస్లింల కోసం 12శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ చట్టాన్నిచెయ్యటం ఆహ్వానించదగ్గ అడుగు. ముస్లింలని తెలంగాణ రాష్ట్రంలో పూర్తి భాగస్వాముల్ని చేయటానికి ఈ విధానం అవసరం. ఈ విధానాన్ని సక్రమంగా అమలు పరచటం, మన రాష్ట్రంలో ముస్లింలని సమాన పౌరులుగా, పాలితులుగా గుర్తించటానికి అత్యంత అవసరం. కాబట్టి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చిత్తశుద్ధితో దీన్ని అమలు చెయ్యాలని ఆశిద్దాం. డా. ఏ. సునీత
pratyeka rashtra udyamamlo keelaka paatra pooshinchina muslimla kosam 12 saatam reservationlu kalpistuu chattaanni cheyyatam aahvaaninchadagga adugu. muslimlani telamgaana rashtramlo puurti bhaagaswaamulni cheyataniki ee vidhaanam avasaram. deeni sakramamaina amalu mana rashtramlo muslimlani samaana pourulugaa, paalitulugaa gurtinchataaniki atyanta avasaram.mana rashtramlo telamgaana rashtra samiti prabhutvam muslimlalo venukabadina vargaalaki 12 saatam reservationlu kalpistuu tecchina chattam muslimlalo venukabaatutanam pai charchani marala munduku teesuku vachindi. ee reservationlu vyatirekinche vaallalo kondaru– muslimlu kevalam aardhikamgaa matrame venuka badi vunnaarani, saamaajikamgaa vaariki kula samasya ledu kabatti vaarilo venuka baatu tanam ledani, anduvalla reservationlu ivvakudadani; ichina sare venukabadina vargaalaku kalpinche reservationlalo kakunda sari kottagaa vaariki reservationlu kalpinchi ivvaalani, lekunte deeni valla venukabadina vargaalaki nashtam vaatillutundani antunte; marikondaru muslimlaku saamuuhikamgaa reservationlu chatta paramgaa chellavani, kortu veetini kottestundani dheema vyaktam chestunnaru. ee vaadanallo kottavi emi levu. 2004loo congressu prabhutvam modati saari venuka badina muslimlaku reservationlu kalpistuu chattaanni teesukuvacchinappati nunchi vastunnave. ayithe veetilo saraina vaadanalani tappudu vaadanala nunchi vaeru cheste tappa manaki muslimlaku reservationlu cheyalsina avasaram gurinchi artham kaadu.modati asambaddha vaadana- prastuta prabhutvam ‘otla kosame’ deenni pravesapettindi anatam. munupati aandhra pradesh rashtramlo 1970 nunchi assembleelo ee vishayampai charcha nadichindi. modati rendu bc kamishanlu appatike reservationlu vunna doodekula, mehataarlunii, aa taruvaata khureshilani tappa vere vaarini gurtinchataaniki e krushee cheyyaledu. eppudu minoritylapy charcha jarigina, aneka mandi, paartiilatoe sambandham lekunda muslimlu venukabadi vunnaarani oppukuni, vaariki reservationlu avasaramani balangaa cheppaaru. 2004 nunchi moodu bc kamishanlu ee vishayampai nivedikalu samarpinchaayi. mandal kamishan nivedika koorpulo pradhaana paatra vahinchina pi.es. krishnan 2007lone appati andhrapradesh loo muslimla paristhitulapai koolankashamgaa parisodhana chesi, appati varakuu vunna anni parisodhaka patraalani krodikarinchi daadaapu 300 paejeela nivedikani prabhutvaaniki samarpinchaaru. daanilo aayana, telugu muslimlalo kuleena vargaalu minahaayinchi migilina andaruu venukabadivunnaarani nirdhaarinchaaru.  doodekulu, khureshilu, mehataarlu vanti telisina groopulani kakunda, modati saari aneka muslim tegalu/kulaalu/vargaalani––muslim dhobilu, fakirlu, garady vaandlu vanti 14 groopulani––- ee kamishan reportulo perkonnaru.  veerini beeseelalo cherustu 2007 loo chesina chattam ippatikee amalulo vundi.muslimlalo aardhika venukabaatu tappa vere vidhamaina venukabaatutanam ledani inkoka vaadana vinipistondi, cony telamgaanaa prabhutvam erpaatu chesina sudhir kamishan nivedika chadivite prabhutvaala nirlakshyamtho erpadina saamaajika venukabaatutanam valle vaarilo aardhika venukabaatutanam kuudaa perugutondani ardhamavutundi. paluvuru parisodhakulu 1991 nunchi 2011 varaku unna vidya, vaidya sadupaayaalu, aarogya paristhitulu, unnata vidya, prabhutva udyogaallo saatam, pedarikam, swanta illu, maataa sishu aarogyam, sankshemam vanti aneka vishayaalapai prabhutva ganaankaalu teesukuni, alaage muslimlalo vunna krishnan kamishan perkonna aneka vrutti samuuhaalapai sampil adhyayanaalu jaripi ee samvatsaraalalo reservationlu teesukunna aneka venukabadda kulaala, sheduledu taragatulavaari sthiti  2011ki baga merugupadindani, muslimla sthiti maatram 1991 kante digajaarindani telchaaru. muslimlaku etuvanti sankshema pathakaalu, taginanta reservationlu kalpinchakapovadam, amalu parachakapovatam deeniki pradhaana kaaranaalu. anduvalle, krishnan kamishan kante mundukelli ituvanti saamaajika venukabaatuni tagginchaalante muslimlu andarinee kuudaa mana rashtramlo venukabadda vargamgaa gurtinchaalani sudhir kamishan cheppindi.muslimlaku reservationlu ivvatam ‘matha paramaina’ reservationlu kalpinchatam ani maroka vimarsa kuudaa vinavastondi. reservationlani rendu rakala chaaritraka anyaayaalaku chikitsagaa roopondinchaaru: okati  saamaajika venukabaatutanam, rendavadi vivaksha. saamaajika venukabaatutanam kulam, vargam, praantam aneka kaaranaala valla raavacchu; vivaksha annadi veetiki ateetamgaa panichestundi. muslimlu rendu rakala anyaayaalaku guravutunnaranedi sachar kamishan nivedikato andarikee spashtamayindi. mana rashtramlo subrahmanyam commity nivedika, krishnan kamishan nivedika, aboo saale sharif nivedika, sudhir kamishan nivedika deenni inka nirdhaarinchaayi. anthe kaaka, oka mataaniki chendatam valle vivakshaku guravutunnarane vishayam kuudaa vinataaniki chedugaane untundi gaanee andarikee telisina satyame. veetini ‘matha paramaina’ reservationlugaa prachaaram chestunna vaariki cheppalsindi - matha paramayina vivakshaki guravutunna samuuhaaniki ee reservationlu virugudugaa panichestaayee ani.saamaajika venukabaatutanaanni kula vyavasthaki kudinchi, adhi islam matamlo ledu kabatti vaaru vivakshaku guravvaru, kabatti vaariki reservationlu ivvakudadu anna inkoka vichitra vaadana kontamandi chestunnaru. reservationlaku praatipadika matamlo vivaksha kaadu. supreem kortu kontha kaalam venukabadda vargaalani venukabadda kulaala aadhaaramgaa gurtinchindi cony iteevala ee dhoranini aneka teerpulalo tosipuchindi. ee vaadanani swargeeya balagopal kuudaa kortulo tana vaadanalalo, rachanalalo aneka saarlu vyatirekinchaaru. saamaajika venukabaatutanam  kulamtho matrame mudipadi ledanna vishayam venukabadda vargala listu chuste kuudaa telustundi. aneka sanchaara jaatulaku veetilo sthaanam vundi. alaage islam, christian matalaki maarina dalitulu kuudaa bhagame. vividha rashtrala nunchi vividha muslim kulaalu, vargaalu, tegalu kendra venukabadda jaabitaalo bhagam pondaayi kuudaa. antekaka venukabadda vargaalani praantam batti gurti staaru. anduke beehar vanti rashtrallo konni muslim kulaalu athi venukabadda kulaallo, marikonni venukabadda kulaallo vunnayi. cony, tamilanaadulo muslim samuuhaanni vivakshaku gurayina samuuhamgaa gurtinchaaru. vaarilo atyanta venukabadina vargaanni venukabadina vargaallo cherchaaru. telangaanaraashtramlo muslimlu kula praatipadikana kakunda samuuhamgaanee haidaraabaadu rajya patanam tarvaata jarigina parinaamaala valla vivakshaku gurai venukabaddaarani usmania vishwavidyaalayaaniki chendina rasheeyuddin khan, omar khalid vanti prasiddha parisodhakula rachanalu 1970la nunche cheptuu vachayi.aina sare, chala mandi deenni elaaguu kortu kottestundani dheema vyaktam chestunnaru. ee dheemaki aandhra pradesh hycortu ee chattampai vyavaharinchina teeru kaaranam. 2004, 2005lalo appati prabhutvam muslim reservationlapy chesina chattaalani aandhra pradesh unnata nyaayasthaanam paddhatulu, niyamaalu paatinchaledanna kaaranamtho kottesindi. ayithe, krishnan kamishan nivedika samarpinchina taruvaata kuudaa 2010loo eduguru nyaayamuurtula dharmasana magerity teerpu (aiduguru vaddani, iddaru unchaalani) muslimlalo venukabaatutanaanni nirdhaarinchataaniki atyanta kathora niyamaalani roopondinchindi. muslimlalo venukabaatutanam vunnadani oppukuntune, daanni saastriiya nidarsanaalato, ematram tappu lekunda niroopinchinappudu matrame ee reservationlu amalu cheyyaalani, lekunte veetini ‘mataparamayina reservationlugaa’ pariganistaamani cheppindi. chattaanni atyanta sankuchitamgaa nirvachinchina ee dhorani venukabadda muslim vargaalaki reservationlu ivvataaniki teevra addankigaa maarindi.annitikanna aascharyakaramaina dhorani muslimla venukabaatutanaanni gurtinchataanni ippatike gurtinchabadda venukabadda vargaalaki vyatirekamgaa bhaavinchatam, leda vaari reservationlani muslimlu teesesukuntunnarani bhaavinchatam. venukabadda  vargala janabhato poliste 27saatam reservationlu takkuve. daanini penchataaniki tappakunda rashtra sthaayilo, kendra sthaayilo kuudaa andaruu prayatninchaali. ayithe daaniki supreem kortu vidhaanam, kendra prabhutva nirlakshyam kaaranam gaanee, rashtra prabhutvamo, telamgaanaa muslimlo kaaranam kaadu. 2004thoo poliste muslimlalo venukabaatutanam undani hinduvullo venukabadda taragatula pratinidhulatho sahaa anekamandi oppukuntunnaru. ayithe prabhutvam kalpinchina 12saatam wata andarilo kotta aasalani kalpistune anumaanaalni kuudaa kaligistondi. kendramlo muslim vyatireka prabhutvam, rashtra unnata nyaayasthaanam vyatirekata telisi kuudaa e nammakamtho mana mukhyamantri ee nirnayam teesukunnaru? hinduvullo venukabadda vargala pratinidhulu, vyatirekinchina pratipakshaala maddatu koodagattukovataniki inkonta prayatnam chesi undaalemo? nirnayam teesukovatam entha avasaramo, aa nirnayaaniki ee paristhitulalo maddatu koodagattadam anthe avasaram kada? venukabadda vargaalalo muslimlaku, hinduvulaku madhya anavasaramaina gharshanani ela tagginchaali?rajyanga commity muslimlaku udyogaallo, vidyalo, chatta sabhallo reservationlani kalpinchi, desha vibhajana taruvaata, chivari nimushamlo vaatini venakki teesukundi. oka pradhaana minaritiki palana vyavasthalo, poura samaajamlo chotu kalpinchani rajya vyavasthalo vaariki kevalam rakshana matrame kalpinche dhorani innaalluu pradhaana paarteelu teesukunnaayi. gatha rendu dasaabdaalugaa ee dhorani kontha maari prabhutvaalu muslimlani kuudaa paalitulugaa gurtinchi vaariki sankshema pathakaalu, samaana pourasatvam kosam reservationlu kalpinchaalane dhorani, charcha praarambhamayindi. pratyeka rashtra udyamamlo keelaka paatra pooshinchina muslimla kosam 12saatam reservationlu kalpistuu chattannicheyyatam aahvaaninchadagga adugu. muslimlani telamgaana rashtramlo puurti bhaagaswaamulni cheyataniki ee vidhaanam avasaram. ee vidhaanaanni sakramamgaa amalu parachatam, mana rashtramlo muslimlani samaana pourulugaa, paalitulugaa gurtinchataaniki atyanta avasaram. kabatti rashtra prabhutvam chittasuddhito deenni amalu cheyyaalani aasiddaam. daa. e. suneetamana rashtramlo telamgaana rashtra samiti prabhutvam muslimlalo venukabadina vargaalaki 12 saatam reservationlu kalpistuu tecchina chattam muslimlalo venukabaatutanam pai charchani marala munduku teesuku vachindi. ee reservationlu vyatirekinche vaallalo kondaru– muslimlu kevalam aardhikamgaa matrame venuka badi vunnaarani, saamaajikamgaa vaariki kula samasya ledu kabatti vaarilo venuka baatu tanam ledani, anduvalla reservationlu ivvakudadani; ichina sare venukabadina vargaalaku kalpinche reservationlalo kakunda sari kottagaa vaariki reservationlu kalpinchi ivvaalani, lekunte deeni valla venukabadina vargaalaki nashtam vaatillutundani antunte; marikondaru muslimlaku saamuuhikamgaa reservationlu chatta paramgaa chellavani, kortu veetini kottestundani dheema vyaktam chestunnaru. ee vaadanallo kottavi emi levu. 2004loo congressu prabhutvam modati saari venuka badina muslimlaku reservationlu kalpistuu chattaanni teesukuvacchinappati nunchi vastunnave. ayithe veetilo saraina vaadanalani tappudu vaadanala nunchi vaeru cheste tappa manaki muslimlaku reservationlu cheyalsina avasaram gurinchi artham kaadu.modati asambaddha vaadana- prastuta prabhutvam ‘otla kosame’ deenni pravesapettindi anatam. munupati aandhra pradesh rashtramlo 1970 nunchi assembleelo ee vishayampai charcha nadichindi. modati rendu bc kamishanlu appatike reservationlu vunna doodekula, mehataarlunii, aa taruvaata khureshilani tappa vere vaarini gurtinchataaniki e krushee cheyyaledu. eppudu minoritylapy charcha jarigina, aneka mandi, paartiilatoe sambandham lekunda muslimlu venukabadi vunnaarani oppukuni, vaariki reservationlu avasaramani balangaa cheppaaru. 2004 nunchi moodu bc kamishanlu ee vishayampai nivedikalu samarpinchaayi. mandal kamishan nivedika koorpulo pradhaana paatra vahinchina pi.es. krishnan 2007lone appati andhrapradesh loo muslimla paristhitulapai koolankashamgaa parisodhana chesi, appati varakuu vunna anni parisodhaka patraalani krodikarinchi daadaapu 300 paejeela nivedikani prabhutvaaniki samarpinchaaru. daanilo aayana, telugu muslimlalo kuleena vargaalu minahaayinchi migilina andaruu venukabadivunnaarani nirdhaarinchaaru.  doodekulu, khureshilu, mehataarlu vanti telisina groopulani kakunda, modati saari aneka muslim tegalu/kulaalu/vargaalani––muslim dhobilu, fakirlu, garady vaandlu vanti 14 groopulani––- ee kamishan reportulo perkonnaru.  veerini beeseelalo cherustu 2007 loo chesina chattam ippatikee amalulo vundi.muslimlalo aardhika venukabaatu tappa vere vidhamaina venukabaatutanam ledani inkoka vaadana vinipistondi, cony telamgaanaa prabhutvam erpaatu chesina sudhir kamishan nivedika chadivite prabhutvaala nirlakshyamtho erpadina saamaajika venukabaatutanam valle vaarilo aardhika venukabaatutanam kuudaa perugutondani ardhamavutundi. paluvuru parisodhakulu 1991 nunchi 2011 varaku unna vidya, vaidya sadupaayaalu, aarogya paristhitulu, unnata vidya, prabhutva udyogaallo saatam, pedarikam, swanta illu, maataa sishu aarogyam, sankshemam vanti aneka vishayaalapai prabhutva ganaankaalu teesukuni, alaage muslimlalo vunna krishnan kamishan perkonna aneka vrutti samuuhaalapai sampil adhyayanaalu jaripi ee samvatsaraalalo reservationlu teesukunna aneka venukabadda kulaala, sheduledu taragatulavaari sthiti  2011ki baga merugupadindani, muslimla sthiti maatram 1991 kante digajaarindani telchaaru. muslimlaku etuvanti sankshema pathakaalu, taginanta reservationlu kalpinchakapovadam, amalu parachakapovatam deeniki pradhaana kaaranaalu. anduvalle, krishnan kamishan kante mundukelli ituvanti saamaajika venukabaatuni tagginchaalante muslimlu andarinee kuudaa mana rashtramlo venukabadda vargamgaa gurtinchaalani sudhir kamishan cheppindi.muslimlaku reservationlu ivvatam ‘matha paramaina’ reservationlu kalpinchatam ani maroka vimarsa kuudaa vinavastondi. reservationlani rendu rakala chaaritraka anyaayaalaku chikitsagaa roopondinchaaru: okati  saamaajika venukabaatutanam, rendavadi vivaksha. saamaajika venukabaatutanam kulam, vargam, praantam aneka kaaranaala valla raavacchu; vivaksha annadi veetiki ateetamgaa panichestundi. muslimlu rendu rakala anyaayaalaku guravutunnaranedi sachar kamishan nivedikato andarikee spashtamayindi. mana rashtramlo subrahmanyam commity nivedika, krishnan kamishan nivedika, aboo saale sharif nivedika, sudhir kamishan nivedika deenni inka nirdhaarinchaayi. anthe kaaka, oka mataaniki chendatam valle vivakshaku guravutunnarane vishayam kuudaa vinataaniki chedugaane untundi gaanee andarikee telisina satyame. veetini ‘matha paramaina’ reservationlugaa prachaaram chestunna vaariki cheppalsindi - matha paramayina vivakshaki guravutunna samuuhaaniki ee reservationlu virugudugaa panichestaayee ani.saamaajika venukabaatutanaanni kula vyavasthaki kudinchi, adhi islam matamlo ledu kabatti vaaru vivakshaku guravvaru, kabatti vaariki reservationlu ivvakudadu anna inkoka vichitra vaadana kontamandi chestunnaru. reservationlaku praatipadika matamlo vivaksha kaadu. supreem kortu kontha kaalam venukabadda vargaalani venukabadda kulaala aadhaaramgaa gurtinchindi cony iteevala ee dhoranini aneka teerpulalo tosipuchindi. ee vaadanani swargeeya balagopal kuudaa kortulo tana vaadanalalo, rachanalalo aneka saarlu vyatirekinchaaru. saamaajika venukabaatutanam  kulamtho matrame mudipadi ledanna vishayam venukabadda vargala listu chuste kuudaa telustundi. aneka sanchaara jaatulaku veetilo sthaanam vundi. alaage islam, christian matalaki maarina dalitulu kuudaa bhagame. vividha rashtrala nunchi vividha muslim kulaalu, vargaalu, tegalu kendra venukabadda jaabitaalo bhagam pondaayi kuudaa. antekaka venukabadda vargaalani praantam batti gurti staaru. anduke beehar vanti rashtrallo konni muslim kulaalu athi venukabadda kulaallo, marikonni venukabadda kulaallo vunnayi. cony, tamilanaadulo muslim samuuhaanni vivakshaku gurayina samuuhamgaa gurtinchaaru. vaarilo atyanta venukabadina vargaanni venukabadina vargaallo cherchaaru. telangaanaraashtramlo muslimlu kula praatipadikana kakunda samuuhamgaanee haidaraabaadu rajya patanam tarvaata jarigina parinaamaala valla vivakshaku gurai venukabaddaarani usmania vishwavidyaalayaaniki chendina rasheeyuddin khan, omar khalid vanti prasiddha parisodhakula rachanalu 1970la nunche cheptuu vachayi.aina sare, chala mandi deenni elaaguu kortu kottestundani dheema vyaktam chestunnaru. ee dheemaki aandhra pradesh hycortu ee chattampai vyavaharinchina teeru kaaranam. 2004, 2005lalo appati prabhutvam muslim reservationlapy chesina chattaalani aandhra pradesh unnata nyaayasthaanam paddhatulu, niyamaalu paatinchaledanna kaaranamtho kottesindi. ayithe, krishnan kamishan nivedika samarpinchina taruvaata kuudaa 2010loo eduguru nyaayamuurtula dharmasana magerity teerpu (aiduguru vaddani, iddaru unchaalani) muslimlalo venukabaatutanaanni nirdhaarinchataaniki atyanta kathora niyamaalani roopondinchindi. muslimlalo venukabaatutanam vunnadani oppukuntune, daanni saastriiya nidarsanaalato, ematram tappu lekunda niroopinchinappudu matrame ee reservationlu amalu cheyyaalani, lekunte veetini ‘mataparamayina reservationlugaa’ pariganistaamani cheppindi. chattaanni atyanta sankuchitamgaa nirvachinchina ee dhorani venukabadda muslim vargaalaki reservationlu ivvataaniki teevra addankigaa maarindi.annitikanna aascharyakaramaina dhorani muslimla venukabaatutanaanni gurtinchataanni ippatike gurtinchabadda venukabadda vargaalaki vyatirekamgaa bhaavinchatam, leda vaari reservationlani muslimlu teesesukuntunnarani bhaavinchatam. venukabadda  vargala janabhato poliste 27saatam reservationlu takkuve. daanini penchataaniki tappakunda rashtra sthaayilo, kendra sthaayilo kuudaa andaruu prayatninchaali. ayithe daaniki supreem kortu vidhaanam, kendra prabhutva nirlakshyam kaaranam gaanee, rashtra prabhutvamo, telamgaanaa muslimlo kaaranam kaadu. 2004thoo poliste muslimlalo venukabaatutanam undani hinduvullo venukabadda taragatula pratinidhulatho sahaa anekamandi oppukuntunnaru. ayithe prabhutvam kalpinchina 12saatam wata andarilo kotta aasalani kalpistune anumaanaalni kuudaa kaligistondi. kendramlo muslim vyatireka prabhutvam, rashtra unnata nyaayasthaanam vyatirekata telisi kuudaa e nammakamtho mana mukhyamantri ee nirnayam teesukunnaru? hinduvullo venukabadda vargala pratinidhulu, vyatirekinchina pratipakshaala maddatu koodagattukovataniki inkonta prayatnam chesi undaalemo? nirnayam teesukovatam entha avasaramo, aa nirnayaaniki ee paristhitulalo maddatu koodagattadam anthe avasaram kada? venukabadda vargaalalo muslimlaku, hinduvulaku madhya anavasaramaina gharshanani ela tagginchaali?rajyanga commity muslimlaku udyogaallo, vidyalo, chatta sabhallo reservationlani kalpinchi, desha vibhajana taruvaata, chivari nimushamlo vaatini venakki teesukundi. oka pradhaana minaritiki palana vyavasthalo, poura samaajamlo chotu kalpinchani rajya vyavasthalo vaariki kevalam rakshana matrame kalpinche dhorani innaalluu pradhaana paarteelu teesukunnaayi. gatha rendu dasaabdaalugaa ee dhorani kontha maari prabhutvaalu muslimlani kuudaa paalitulugaa gurtinchi vaariki sankshema pathakaalu, samaana pourasatvam kosam reservationlu kalpinchaalane dhorani, charcha praarambhamayindi. pratyeka rashtra udyamamlo keelaka paatra pooshinchina muslimla kosam 12saatam reservationlu kalpistuu chattannicheyyatam aahvaaninchadagga adugu. muslimlani telamgaana rashtramlo puurti bhaagaswaamulni cheyataniki ee vidhaanam avasaram. ee vidhaanaanni sakramamgaa amalu parachatam, mana rashtramlo muslimlani samaana pourulugaa, paalitulugaa gurtinchataaniki atyanta avasaram. kabatti rashtra prabhutvam chittasuddhito deenni amalu cheyyaalani aasiddaam. daa. e. suneeta