సంక్రాంతితో నగరాలూ పట్టణాల్లో కూడా గ్రామీణ శోభ కనిపిస్తుంది. తెలుగు సంస్కృతికి సంపూర్ణంగా అద్దంపట్టే పెద్ద పండుగ ఇది. ఆర్థికం దీని వైభవానికి ఆధారం. గ్రామాలు ధనధాన్యాలు పాడిపంటలతో కళకళలాడే కాలం కనుక సంక్రాంతి కాంతులు దేదీప్యమానంగా ఉంటాయి. కొత్తపంటలతోనూ, వంటలతోనూ పండుగ పరిమళిస్తుంది. మిగతా పండుగలకు చాంద్రమానం ఆధారమైతే, ఈ పండుగ సౌరమానం ప్రకారం జరుగుతుంది. సూర్యుడు మకరరాశిలోకి అడుగుపెట్టే సంక్రాంతి నాడు ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం ప్రవేశిస్తుంది. శాస్త్రాలు దీని మహత్యాన్ని అద్భుతంగా అభివర్ణించి, శుభకార్యాలను సంకల్పించమంటున్నాయి. చలికాలం నుంచి వేసవికాలం వైపు పయనం ఆరంభమై, పగలు పెరుగుతూ రాత్రి తగ్గుతూంటుంది. పంట చేతికి రావడమే పండుగ కాబట్టి, ఈ పంటల పండుగ దేశంలోని అనేకచోట్ల వేర్వేరు పేర్లతో, ప్రాంతాల వారీగా విభిన్నమైన రీతుల్లో వైవిధ్యభరితంగా జరుగుతుంది.ధనుర్మాసారంభంతోనే పండుగ శోభ వచ్చేస్తుంది. ముంగిట్లో రంగవల్లులు పౌష్యలక్ష్మి ఆగమనానికి దారులు పరుస్తాయి. ఆవుపేడతో కళ్ళాపి జల్లి, అల్పజీవులకు ఆహారంగా పనికివచ్చే బియ్యంపిండితో తీర్చిదిద్దిన ముగ్గులు, పసుపు కుంకుమలతోనూ పుష్పాలతోనూ తీర్చిదిద్దిన గొబ్బెలూ స్వాగతం పలుకుతాయి. హరిదాసు పాట సామాన్యుడికి మేలుకొలుపు. హరిదాసు అక్షయ పాత్రలో వేసే బిక్ష మనచేతికొచ్చిన గింజలను పంచుకోవడం, పెంచుకోవడం. శాలువలు కప్పుకుని ముస్తాబై గుమ్మం ముందుకు వచ్చే గంగిరెద్దును సాక్షాత్తూ ఆ గంగాధరుడి అవతారంగా భావిస్తారు కాబట్టి, దాని విన్యాసాలకు ఆనందిస్తూ ఆశీస్సులు అందుకుంటారు. వ్యవసాయ ప్రధానమైన ఈ దేశంలో గాదెలు నిండి అందరి గుండెలూ తృప్తిగా ఉన్నప్పుడు వచ్చే పండుగ కనుక దీని సందడి అంతా ఇంతా కాదు. ముందురోజు భోగిమంటలతోనూ, కొత్తకుండలో వండిన పొంగలిని సూర్యుడికి నివేదించడంతోనూ చలికి వీడ్కోలు చెప్పడంతో చైతన్యం రాజుకుంటుంది. సాయంత్రం పిల్లలకు భోగిపళ్ళు పోయడమూ, బొమ్మల కొలువులు అమర్చడం మర్నాటి సంక్రాంతికి అందరినీ సన్నద్ధం చేస్తాయి. పండుగభోజనానికి ఇక సాటేలేదు. ఆయా ప్రాంతాల ఆచారాలు, వారివారి ఆర్థికస్థితిగతులను బట్టి బహురకాల పిండి వంటలు తయారవుతాయి. పిల్లలకు ఇది పతంగుల పండుగే. పొద్దున్నే తలస్నానం చేసి, నోరు కాస్త తీపిచేసుకుని పతంగులను ఎగురవేయడానికి పరుగు తీస్తే రాత్రి ‘దీపం పతంగి’ ఎగురవేసిన అనంతరం ఇంటికి చేరడంతోనే వారి ఉద్దేశంలో పండుగ పూర్తయినట్టు. సంక్రాంతి మరునాడు కనుమ పశువుల పండుగే. ఏడాదంతా తనకోసం శ్రమించి, రకరకాల సేవలు అందించిన ఆ మూగజీవాలను నిండుగా ఆలంకరించి, కడుపునిండా మేతపెట్టి పూర్తి విశ్రాంతి ఇచ్చి రుణం తీర్చుకుంటాడు రైతన్న. పాడిపశువులు అలంకరణలతో పాటు పూజలు కూడా అందుకుంటాయి. మరే పర్వదినంలోనూ లేని విశేషం ఇది. సంప్రదాయాలు, సంబరాలు, సర్వప్రాణి హితం, పర్యావరణ హితం ఇత్యాదివన్నీ కలగలసిన పర్వదినం ఇది. కుటుంబాలు, సన్నిహితులతో పాటు సమాజంలోని విభిన్నవర్గాల మధ్య అప్యాయత, అనుబంధం పెరగడానికి ఇది దోహదం చేస్తుంది. ఒక సానుకూల, ఆశావాద, ఆరోగ్యకరమైన మార్పుకు సంకేతం. సంక్రాంతితో ఆరంభమయ్యే ఆరునెలల ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం శుభకార్యాలకు వీలుకల్పిస్తుంది. పుణ్యస్నానాలు, తర్పణాలతో ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకుంటుంది.ఈ ఆధునిక కాలంలో పండుగలు జరుపుకుంటున్నా ఏదో తెలియని వెలితి వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. ఒక సామాజిక కార్యక్రమంగా అవి జరగడం లేదు. గతంలో ప్రకృతిమీదా, మిగతా సమాజంమీదా ఆధారపడి జరుపుకొనే పండుగల్లో సమష్టిజీవనం నుంచి సంరంభం వచ్చేది. ఇప్పుడు ప్రకృతితోనూ, సమాజంతోనూ బంధం తెగిపోయింది.పశుసంపద నశించిపోతున్నది. గ్రామీణ జీవన విధానం ఛిన్నాభిన్నమైపోతున్నది. అల్పజీవులకు ఆహారంగా ఉపకరించే ముగ్గులపొడి స్థానంలో రసాయనాలు వచ్చాయి. గాలిపటాలు ప్లాస్టిక్తో తయారవుతున్నాయి. చైనా మాంజా పక్షుల ప్రాణాలు తీస్తున్నది. పిండివంటలను నలుగురితో పంచుకోవడానికి అంతరాలూ, అడ్డుగోడలు వీలులేకుండా చేస్తున్నాయి. రుతువులు గతి తప్పి పోతున్నాయి. పండుగకూ పర్యావరణానికీ ఉన్న బంధం తెగిపోతున్నది. అయినా, ఇంకా ముగ్గులూ, ముచ్చట్లూ, పరమన్నాలూ మిగిలివున్నందుకు సంతోషించవలసిందే. అన్ని అడ్డంకులనూ అధిగమించి ఈ పండుగను సందడిగా జరుపుకొంటే మకర సంక్రాంతి శుభాలతో పాటు, మరపురాని జ్ఞాపకాలను కూడా అందిస్తుంది.
sankraantitoe nagaraaluu pattanaallo kuudaa graameena shobha kanipistundi. telugu samskrutiki sampuurnamgaa addampatte pedda panduga idhi. aardhikam deeni vaibhavaaniki aadhaaram. graamaalu dhanadhaanyaalu paadipantalato kalakalalade kaalam kanuka sankraanti kaantulu deediipyamaanamgaa untaayi. kottapantalatoonuu, vantalathoonuu panduga parimalistundi. migata pandugalaku chandramanam aadhaaramaithe, ee panduga souramaanam prakaaram jarugutundi. suuryudu makararasiloki adugupette sankraanti naadu uttaraayana punyakaalam pravesistundi. saastraalu deeni mahatyaanni adbhutamgaa abhivarninchi, subhakaaryaalanu sankalpinchamantunnaayi. chalikaalam nunchi vesavikaalam vaipu payanam aarambhamai, pagalu perugutuu raatri taggutuuntundi. panta chetiki ravadame panduga kabatti, ee pantala panduga desamloni anekachotla ververu paerlatho, praantaala vaareegaa vibhinnamaina reethullo vaividhyabharitamgaa jarugutundi.dhanurmasarambhamtone panduga shobha vachestundi. mungitlo rangavallulu poushyalakshmi aagamanaaniki daarulu parustaayi. aavupedatho kallapi jalli, alpajeevulaku aahaaramgaa panikivacche biyyampinditho teerchididdina muggulu, pasupu kunkumalatoonuu pushpaalatoonuu teerchididdina gobbelu swaagatam palukutaayi. haridasu paata saamaanyudiki melukolupu. haridasu akshaya paatralo vese biksha manachetikochina ginjalanu panchukovadam, penchukovadam. saaluvalu kappukuni mustabai gummam munduku vache gangireddunu saakshaattuu aa gangadharudi avataaramgaa bhaavistaaru kabatti, daani vinyaasaalaku aanandistuu aasheessulu andukuntaaru. vyavasaaya pradhaanamaina ee desamlo gaadelu nindi andari gundeluu truptigaa unnappudu vache panduga kanuka deeni sandadi antaa intaa kaadu. munduroju bhogimantalatonu, kottakundalo vandina pongalini suuryudiki nivedinchadamtoonuu chaliki veedkolu cheppadamtho chaitanyam rajukuntundi. saayantram pillalaku bhogipallu poyadamuu, bommala koluvulu amarchadam marnati sankraantiki andarinee sannaddham chestayi. pandugabhojanaaniki ika saateledu. aayaa praantaala aachaaraalu, vaarivaari aardhikasthithigathulanu batti bahurakaala pindi vantalu tayaaravutaayi. pillalaku idhi patangula panduge. poddunne talasnanam chesi, noru kaasta teepichesukuni patangulanu eguraveyadaaniki parugu teeste raatri ‘deepam patangi’ eguravesina anantaram intiki cheradamtone vaari uddesamlo panduga puurtayinattu. sankraanti marunadu kanuma pasuvula panduge. edaadanta tanakosam shraminchi, rakarakaala sevalu andinchina aa moogajeevaalanu nindugaa aalankarinchi, kadupuninda methapetti puurti vishraanti ichi runam teerchukuntaadu raitanna. paadipasuvulu alankaranalato paatu poojalu kuudaa andukuntaayi. mare parvadinamloonuu laeni visesham idhi. sampradaayaalu, sambaraalu, sarvapraani hitam, paryaavarana hitam ityaadivannii kalagalasina parvadinam idhi. kutumbaalu, sannihitulatoe paatu samaajamlooni vibhinnavargaala madhya apyaayata, anubandham peragadaaniki idhi dohadam chestundi. oka saanukuula, aasaavaada, aarogyakaramaina maarpuku sanketam. sankraantitoe aarambhamayye aarunelala uttaraayana punyakaalam subhakaaryaalaku veelukalpistundi. punyasnaanaalu, tarpanaalato aadhyaatmika praadhaanyaanni santarinchukuntundi.ee aadhunika kaalamlo pandugalu jarupukuntunna edho teliyani veliti ventaadutuunee untundi. oka saamaajika kaaryakramamgaa avi jaragadam ledu. gatamlo prakrutimeedaa, migata samajammida aadhaarapadi jarupukone pandugallo samashtijeevanam nunchi samrambham vachedi. ippudu prakrutitoonuu, samaajamtoonuu bandham tegipoyindi.pasusampada nasinchipotunnadi. graameena jeevana vidhaanam chinnabhinnamaipothun. alpajeevulaku aahaaramgaa upakarinche muggulapodi sthaanamlo rasaayanaalu vachayi. gaalipataalu plasticto tayaaravutunnaayi. chaina manja pakshula praanaalu teestunnadi. pindivantalanu naluguritho panchukoovadaaniki antaraaluu, addugodalu veelulekunda chestunnayi. rutuvulu gathi tappi potunnayi. pandugakuu paryaavaranaanikii unna bandham tegipotunnadi. aina, inka mugguluu, muchatluu, paramannaaluu migilivunnanduku santoshinchavalasinde. anni addankulanuu adhigaminchi ee panduganu sandadigaa jarupukonte makara sankraanti subhaalato paatu, marapurani ghnaapakaalanu kuudaa andistundi.