‘భోపాల్ డిక్లరేషన్’ తరహాలో ఆంధ్ర    ప్రదేశ్లో కూడా ఒక ‘థింక్ ట్యాంక్’ సహకారంతో - ‘సంక్షేమం’ దశ నుంచి ‘అభివృద్ధి’ దశకు జరగాల్సిన రూపాంతర ప్రక్రియకు మనకూ ఒక ముసాయిదా పత్రం తయారు కావాలి. ‘అమరావతి డిక్లరేషన్’గా దానికి చట్టబద్ధత కల్పించి, అది దిగువకు ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ స్థాయికి వెళ్ళేంతవరకు అవసరమైన విధివిధానాలు రూపొందించాలి.ఈస్టర్ తర్వాత ఆదివారం (23–4–2017) ‘హెల్మ్ ఆఫ్ ది ఎఫైర్స్’ అని ఆంగ్లంలో అంటామే, దేశంలో అత్యున్నత అధికార కేంద్రాల్లో ఉన్న అందరికి -ప్రధాని మోదీ కొత్త అనుభవాన్ని రుచి చూపించారు. దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, చీఫ్ సెక్రటరీలు, కేంద్ర మంత్రి మండలి హాజరైన ‘నీతి-ఆయోగ్’ మూడవ గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ సమావేశమది. వీరంతా దీనికి పైన ఎర్రలైట్లు లేని కార్లలో రావలసి రావడం ఒక అంశమైతే, సమావేశస్థలాన్ని మునుపటికి భిన్నంగా ఈసారి రాష్ట్రపతి భవన్లో ఏర్పాటు చేశారు. రాష్ట్రపతి భవన్లో ప్రధాని ఒక సమీక్షా సమావేశం జరపటం ఇదే మొదటిసారి. దీంతో- మొత్తం మీద ఒక్కటొక్కటిగా ప్రధాని మోదీ అడుగులు అధ్యక్షపాలన వైపు పడుతున్నాయి అంటున్నవారికి ఊతమిచ్చే విధంగా ఆరోజు ఆ సమావేశం జరిగింది.మూడేళ్ల క్రితం ప్లానింగ్ కమిషన్ స్థానంలో ‘నీతి -ఆయోగ్’ను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసింది. ‘నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ ఇండియా’ (NITI) పేరుతో దీనిని ముందుకు తెచ్చారు. తాజా సమావేశంలో ‘విజన్ – 2032’తో రానున్న 15 యేళ్ల లక్ష్యాన్ని ప్రధాని ప్రకటించారు. మూడేళ్ల క్రితం కేంద్రం మునుపటి ప్లానింగ్ కమిషన్ను రద్దు చేసి దాని స్థానంలో ‘నీతి – ఆయోగ్’ పేరుతో కొత్త సంస్థను తీసుకువస్తే; మూడేళ్ల క్రితం ఏర్పడిన రాష్ట్రానికి ఈ ఏడాది ఫిబ్రవరి 28న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ‘సిట్’ ఏపీ (స్ట్రాటజిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ – ఏపీ) పేరుతో కొత్త సంస్థను ఆరంభించింది. రాష్ట్ర ప్రణాళిక శాఖతో అనుబంధంగా ఇది పనిచేస్తుంది. అయితే ఇప్పటికే ‘ఏపీ విజన్ – 2029’ డాక్యుమెంట్ను ప్రకటించింది. జూన్ 2016న దీని డ్రాఫ్ట్ కాపీ విడుదలైంది. కాగా ఇప్పుడు కొత్తగా ఏర్పడిన ‘సిట్ ఏపీ’ దీని అమలు- కార్యాచరణను పర్యవేక్షిస్తుంది. ఇదిలా ఉంటే, అసలు చంద్రబాబు నాయుడుకు (సీబీఎన్), 18 ఏళ్ల క్రితం ‘విజన్ – 2020’ పేరుతో 26 జనవరి 1999న ఒక డాక్యుమెంట్ తెచ్చిన చరిత్ర ఉంది. గత నెలలో జరిగిన ‘నీతి ఆయోగ్’ సమావేశ మందిరంలో ముఖ్యమంత్రుల వరుసలో ఒక్క హిమాచల్ ప్రదేశ్కు చెందిన వీరభద్రసింగ్ తప్పితే సీబీఎన్ సమకాలీకులు ఎవ్వరూ లేరు. అందరూ ఆయన కంటే జూనియర్లే. దిగ్విజయ్ సింగ్ వంటి ఒకప్పటి సమకాలీకులు ఎవరూ ఇప్పుడు ముఖ్యమంత్రులుగా లేరు.అదలా ఉంచితే, గత సీబీఎన్ పాలనలో -‘గుడ్ గవర్నెన్స్’, ‘విజన్ – 2020’ వింటే, ఇప్పుడు కొత్తగా ‘రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్’ ‘బెస్ట్ ప్రాక్టీసెస్’ వంటి కొత్త పదాలు వింటున్నాము. అవేమిటి అని పట్టించుకోలేనంత తీరిక లేని వారికి అవి ‘ఫ్యాన్సీ’గానే అనిపించవచ్చు. కానీ- అవి గతంలో అమలులో ఉన్న వేటినీ తొలగించి వాటి స్థానంలోకి ప్రత్యామ్నాయాలుగా సరికొత్త ‘రూపం’లోనూ- ‘సారం’లోనూ ప్రవేశిస్తున్నవో తెలుసుకోకపోతే, పరిపాలన సంస్కరణ దిశలో తెలుగునాట ఏమి జరుగుతోందో తెలిసే అవకాశం లేదు.సీబీఎన్ ముఖ్యమంత్రి అయిన మొదటి ‘టర్మ్’ నుంచి కూడా ‘ఆయన వ్యవ స్థలని ధ్వంసం చేస్తారని’ ఒక ఫిర్యాదు ఉంది. సాధారణంగా ఇటువంటివి కొంచెం ఎక్కువగా పట్టించుకునే మధ్య తర-గతి కులీన వర్గం అప్పట్లో దాన్ని గట్టిగానే నమ్మింది. నిజానికి అప్పట్లో అది వచ్చింది, వ్యాపించింది కూడా వాళ్ళ వద్దనుంచే! వ్యవస్థలు- కొన్ని లక్ష్యాల కోసం ఏర్పడి, అవి కొన్ని విలువలతో పని చేస్తాయనేది ఇటువంటివి ఫిర్యాదు చేసే వారి వాదన. పాలకులు చేసే ఇటువంటి ధ్వంసరచన వల్ల విలువలు లేకుండా పోతాయనేది వారు చూపించే -నష్టం. అయితే సరళీకరణ- ప్రపంచీకరణ- ప్రైవేటీకరణ దేశంలో మొదలైన మొదటి ఐదేళ్లకే ముఖ్యమంత్రి అయినవాడు సీబీఎన్. దాంతో ఆయన తన కాలానికి తగిన భాషే మాట్లాడేవాడు. పరిపాలనలో అప్పటివరకు విధిగా పాటిస్తున్న అంచెలంచెల (హైరార్కీ) విధానాన్ని పక్కన పెట్టి, ‘మినిమం గవర్నెన్స్’ విధానం తెలుగునాట పరిచయం చేసే ప్రయత్నం చేశారు. (ఇప్పుడు ‘నీతి ఆయోగ్’ అదే చెబుతున్నది).అంతకుముందు ఎన్టీఆర్ గ్రామస్థాయి పరిపాలనా వ్యవస్థలో నుంచి కరణం – మునుసబులను తొలగించి, మునపటి తాలుకా- సమితులను మండలాలుగా చిన్న పరిపాలనా యూనిట్లుగా చేసిన పునాది మీద; ఈ తదుపరి సరళీకరణ ప్రక్రియ మొదలైంది. అయితే మొదట వీటిని కాదన్నవారు క్రమక్రమంగా సద్దుమణిగారు. కారణం అప్పటికే దేశమంతా ‘మార్కెట్ ఎకానమీ’ ప్రభావంతో- టెలీ కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలో వచ్చిన పెనుమార్పులు ఇంటింటా చాపకింద నీరులా మొదలై, మన చీలమండల పైకి చేరడం జరిగింది. గడిచిన పాతికేళ్లలో ఇప్పుడు ఈ‘మునక’ నుంచి మేం తప్పించుకున్నాం, అనేవారు ఒక్కరూ కనిపించరు.సరే, ఇప్పుడు కొత్త రాష్ట్రానికి కేంద్రం విభజన చట్టంలో ఇచ్చిన సంస్థలు ఒక్కొక్కటిగా వస్తున్నాయి. సీబీఎన్ – ‘మార్కెటింగ్ ఏపీ’ నైపుణ్యంతో ఏవో కొన్ని పరిశ్రమలు రాష్ట్రంలో కాలూనుతున్నాయి. వృద్ధి లక్ష్యాలను భారత ప్రభుత్వంతో సంబంధం లేకుండా, రాష్ట్రాలు స్వంతంగా నిర్దేశించుకుంటున్నాయి. తమ పనిని తామే మదింపు చేసుకొని పని వేగాన్ని పెంచుకుంటున్నాయి. ఇదంతా ప్రభుత్వ పరిపాలనలోకి దిగుమతి అయిన కొత్త వాతావరణం. జిల్లా కలెక్టర్ల సమావేశంలో వృద్ధి పెరుగుదలకు ‘క్యు’ -ఒన్, ‘క్యు’ టూ (క్యు= క్వార్టర్- మూడు నెలలు) లెక్కలు ఇప్పటికే వచ్చేశాయి. అయితే ఇక్కడే ఒక మౌలిక ప్రశ్న తలెత్తుతున్నది. ప్రభుత్వ నివేదికల్లో మొదటి నుంచి ఇప్పటివరకు ఉంటూ వచ్చిన ‘సంక్షేమం’ స్థానం ఇప్పుడు ఎక్కడ? ఒకనాటి ‘అభివృద్ధి’ని ఇప్పుడు ‘వృద్ధి’గా పరిగణిస్తున్నాం. మరి రెండవది ఇప్పటికీ ‘సంక్షేమమా’ లేదా దాని స్థానంలోకి కొత్తది మరొకటి ఏదైనా వస్తుందా? లేదూ ‘అభివృద్ధి’ (Development) నుంచి ‘వృద్ధి’ (Growth)కి తరలివెళ్లిన వారు ఖాళీ చేసిన జాగాలోకి ‘సంక్షేమం’ (Welfare)లో ఉన్న వర్గం ప్రవేశాన్ని ప్రభుత్వాలు అనుమతిస్తున్నాయా?పాతికేళ్ల సంస్కరణల తర్వాత తలెత్తుత్తున్న సందేహమిది! అందుకు ప్రభుత్వ జవాబు- ‘అవును’ అయితే, అందుకు రుజువుగా చూపిస్తున్న దస్తావేజులు ఏమిటి? ‘వృద్ధి’ – ‘సంక్షేమం’ మరి ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న అసమతౌల్యత సంగతేమిటి? “The international experience amply demonstrates that high levels of growth comes with the risk of increasing inequality” అంటారు- ఢిల్లీలోని అబ్జర్వర్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ సలహాదారు ఫ్రొఫెసర్ సంజీవ్ అహ్లువాలియా. ఇప్పుడు ఎందుకీ మాట అనడం అంటే - రేపు  సీబీఎన్ 70–75 ఏళ్ల వయస్సులో రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి పదవిలో వుండొచ్చు, లేదా ఆయన కుమారుడో మరొకరో ఆ పదవిలోకి రావచ్చు. కానీ జాతీయస్థాయి గుర్తింపు ఉన్న ఒక ప్రాంతీయ పార్టీ నాయకుడిగా- విభజిత ఆంధ్రప్రదేశ్లో రానున్న రెండున్నరేళ్లలో, చరిత్రలో శాశ్వతంగా మిగిలిపోయే సామాజిక సంస్కరణలు చేయడానికి ఇప్పుడు సీబీఎన్కు ఎంతైనా అవకాశం ఉంది. నిజానికి మొదటినుంచి కూడా ఒక సరికొత్త ‘ఐడియా’ను ఆచరణలో ‘బుల్డోజ్’ చేసుకు వెళ్లడంలో ఇప్పుడు దక్షిణాదిలో ఉన్న నాయకుల్లో – సీబీఎన్ ఒక్కరే ఆశాజనకంగా కనిపిస్తారు. ఆయనది- ‘కం వాట్ మే’ ధోరణి! అయితే ఒక పార్టీ అధ్యక్షుడిగా– ‘పోలింగ్ బూత్ వ్యూహాలు’ ఎవరివి వారికి ఉండవచ్చు, కానీ ఆ పరిమితులు దాటి, ఒక ‘స్టేట్స్ మెన్’ స్థాయిలో తన చూపును సారించవలసిన వయస్సు ఇప్పుడు ఆయనది. కారణాలు తెలియదు కానీ, గత మూడేళ్ళుగా సీబీఎన్ ప్రసంగాల్లో ‘వృద్ధి’ తప్ప ‘సంక్షేమం’ పదం వినిపించకపోవడం విస్మయం కలిగించే అంశం. ఈ మాట అనగానే – ‘అమరావతిలో అంబేద్కర్ పార్కు కడుతున్నాం’ అంటే అది జవాబు కానే కాదు.దిగ్విజయ్ సింగ్ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా దళితులు, ఆదివాసీల కోసం ప్రకటించిన ‘భోపాల్ డిక్లరేషన్’ తరహాలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో కూడా ఒక ‘థింక్ ట్యాంక్’ సహకారంతో – ‘సంక్షేమం’ దశనుంచి ‘అభివృద్ధి’దశకు జరగాల్సిన రూపాంతర ప్రక్రియకు మనకూ ఒక ముసాయిదా పత్రం తయారు కావాలి. ‘అమరావతి డిక్లరేషన్’గా దానికి చట్టబద్ధత కల్పించి, అది దిగువకు ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ స్థాయికి వెళ్ళేంతవరకు అవసరమైన విధివిధానాలు రూపొందించాలి. 2002 జనవరిలో ‘భోపాల్ డిక్లరేషన్’ వెలువడ్డాక దాని ప్రభావం సరిహద్దున ఉన్న బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్ల మీద కూడా కనిపించడంతో ‘హిందీ బెల్ట్’లో దిగ్విజయ్ సింగ్ ప్రభావం ఒక్కసారిగా జాతీయస్థాయికి ఎదిగింది. అమరావతిలో అంబేద్కర్ పార్కు కడితే కట్టవచ్చు, కట్టాక అది అక్కడికివెళ్ళి చూస్తేనే కన్పిస్తుంది. కానీ సీబీఎన్ తన తొలిటర్మ్లో ‘అమరావతి డిక్లరేషన్’ కనుక తీసుకువస్తే, అది ప్రతి దళిత- ఆదివాసీ ఇంటిలోకి నేరుగా ప్రవేశిస్తుంది. అది వారిగుండెలను తాకుతుంది.సంస్కరణల అమలు వేగం పెరిగాక వామపక్ష క్రియాశీలత క్రమంగా సన్నగిల్లినప్పటికీ, ఆ శూన్యాన్ని దళిత, స్త్రీ, మైనార్టీ అస్తిత్వ ఉద్యమాలు భర్తీచేశాయి. అయితే వీటికి రాజకీయ పక్ష లక్షణాలు లేకపోవడం, చట్టసభల్లో ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడంతో వీటిగొంతు ప్రభుత్వాలకు చేరే దారులు మూసుకుపోయాయి. దాంతో అవి తమ క్రింది శ్రేణులకు సైతం దూరమై, కేవలం సాహిత్యం–సృజన రంగాలకే పరిమితం కావాల్సి వచ్చింది. అయితే పైన అనుకున్నట్లు ‘హిందీ బెల్ట్’ రాజకీయాలు ఉత్తరాదికే పరిమితం కాలేదు. గడచిన పదేళ్ల కాలంలో పెరిగిన సామాజిక మాధ్యమ ప్రభావంతో- అవి ఇప్పుడు ఇక్కడ నిర్లక్ష్యవర్గ కుల సమూహాలను నిరంతరం అశాంతికి గురిచేస్తున్నాయి. ఇక ఇప్పుడు రాజధాని అమరావతి రూపుదిద్దుకుంటున్న క్రమంలో ‘దక్షిణ కోస్తాకు పరిమితమైన రాజధాని అది’ అనే అభిప్రాయం ఇతరప్రాంతాల ఆలోచనాపరుల్లో ఇప్పటికే నివురుకప్పిన నిప్పులా వుంది.అదలా ఉంచితే ప్రభుత్వం చేసుకుంటున్న ప్రచారం కూడా సున్నితాలు ఎరగకుండా కీడును కొని తెచ్చి పెట్టుకుంటున్నట్లుంది. ప్రచారంలో వాణిజ్య ఒప్పందాల (MOU) హోరు, ఏడాది పొడవునా కనిపిస్తూ వినిపిస్తూ రాష్ట్రంలో వ్యాపారం జరుగుతుందనే సంకేతాలను ఇస్తే, మరి ఈ ప్రభుత్వాన్ని ఎంపిక చేసుకున్న ప్రజలకు అది ఏమి ఇస్తున్నట్లు అనే ప్రశ్నకు జవాబు దొరికేదెలా?జాన్ సన్ చోరగుడిఅభివృద్ధి, సామాజిక అంశాల వ్యాఖ్యాతఈస్టర్ తర్వాత ఆదివారం (23–4–2017) ‘హెల్మ్ ఆఫ్ ది ఎఫైర్స్’ అని ఆంగ్లంలో అంటామే, దేశంలో అత్యున్నత అధికార కేంద్రాల్లో ఉన్న అందరికి -ప్రధాని మోదీ కొత్త అనుభవాన్ని రుచి చూపించారు. దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, చీఫ్ సెక్రటరీలు, కేంద్ర మంత్రి మండలి హాజరైన ‘నీతి-ఆయోగ్’ మూడవ గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ సమావేశమది. వీరంతా దీనికి పైన ఎర్రలైట్లు లేని కార్లలో రావలసి రావడం ఒక అంశమైతే, సమావేశస్థలాన్ని మునుపటికి భిన్నంగా ఈసారి రాష్ట్రపతి భవన్లో ఏర్పాటు చేశారు. రాష్ట్రపతి భవన్లో ప్రధాని ఒక సమీక్షా సమావేశం జరపటం ఇదే మొదటిసారి. దీంతో- మొత్తం మీద ఒక్కటొక్కటిగా ప్రధాని మోదీ అడుగులు అధ్యక్షపాలన వైపు పడుతున్నాయి అంటున్నవారికి ఊతమిచ్చే విధంగా ఆరోజు ఆ సమావేశం జరిగింది.మూడేళ్ల క్రితం ప్లానింగ్ కమిషన్ స్థానంలో ‘నీతి -ఆయోగ్’ను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసింది. ‘నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ ఇండియా’ (NITI) పేరుతో దీనిని ముందుకు తెచ్చారు. తాజా సమావేశంలో ‘విజన్ – 2032’తో రానున్న 15 యేళ్ల లక్ష్యాన్ని ప్రధాని ప్రకటించారు. మూడేళ్ల క్రితం కేంద్రం మునుపటి ప్లానింగ్ కమిషన్ను రద్దు చేసి దాని స్థానంలో ‘నీతి – ఆయోగ్’ పేరుతో కొత్త సంస్థను తీసుకువస్తే; మూడేళ్ల క్రితం ఏర్పడిన రాష్ట్రానికి ఈ ఏడాది ఫిబ్రవరి 28న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ‘సిట్’ ఏపీ (స్ట్రాటజిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ – ఏపీ) పేరుతో కొత్త సంస్థను ఆరంభించింది. రాష్ట్ర ప్రణాళిక శాఖతో అనుబంధంగా ఇది పనిచేస్తుంది. అయితే ఇప్పటికే ‘ఏపీ విజన్ – 2029’ డాక్యుమెంట్ను ప్రకటించింది. జూన్ 2016న దీని డ్రాఫ్ట్ కాపీ విడుదలైంది. కాగా ఇప్పుడు కొత్తగా ఏర్పడిన ‘సిట్ ఏపీ’ దీని అమలు- కార్యాచరణను పర్యవేక్షిస్తుంది. ఇదిలా ఉంటే, అసలు చంద్రబాబు నాయుడుకు (సీబీఎన్), 18 ఏళ్ల క్రితం ‘విజన్ – 2020’ పేరుతో 26 జనవరి 1999న ఒక డాక్యుమెంట్ తెచ్చిన చరిత్ర ఉంది. గత నెలలో జరిగిన ‘నీతి ఆయోగ్’ సమావేశ మందిరంలో ముఖ్యమంత్రుల వరుసలో ఒక్క హిమాచల్ ప్రదేశ్కు చెందిన వీరభద్రసింగ్ తప్పితే సీబీఎన్ సమకాలీకులు ఎవ్వరూ లేరు. అందరూ ఆయన కంటే జూనియర్లే. దిగ్విజయ్ సింగ్ వంటి ఒకప్పటి సమకాలీకులు ఎవరూ ఇప్పుడు ముఖ్యమంత్రులుగా లేరు.అదలా ఉంచితే, గత సీబీఎన్ పాలనలో -‘గుడ్ గవర్నెన్స్’, ‘విజన్ – 2020’ వింటే, ఇప్పుడు కొత్తగా ‘రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్’ ‘బెస్ట్ ప్రాక్టీసెస్’ వంటి కొత్త పదాలు వింటున్నాము. అవేమిటి అని పట్టించుకోలేనంత తీరిక లేని వారికి అవి ‘ఫ్యాన్సీ’గానే అనిపించవచ్చు. కానీ- అవి గతంలో అమలులో ఉన్న వేటినీ తొలగించి వాటి స్థానంలోకి ప్రత్యామ్నాయాలుగా సరికొత్త ‘రూపం’లోనూ- ‘సారం’లోనూ ప్రవేశిస్తున్నవో తెలుసుకోకపోతే, పరిపాలన సంస్కరణ దిశలో తెలుగునాట ఏమి జరుగుతోందో తెలిసే అవకాశం లేదు.సీబీఎన్ ముఖ్యమంత్రి అయిన మొదటి ‘టర్మ్’ నుంచి కూడా ‘ఆయన వ్యవ స్థలని ధ్వంసం చేస్తారని’ ఒక ఫిర్యాదు ఉంది. సాధారణంగా ఇటువంటివి కొంచెం ఎక్కువగా పట్టించుకునే మధ్య తర-గతి కులీన వర్గం అప్పట్లో దాన్ని గట్టిగానే నమ్మింది. నిజానికి అప్పట్లో అది వచ్చింది, వ్యాపించింది కూడా వాళ్ళ వద్దనుంచే! వ్యవస్థలు- కొన్ని లక్ష్యాల కోసం ఏర్పడి, అవి కొన్ని విలువలతో పని చేస్తాయనేది ఇటువంటివి ఫిర్యాదు చేసే వారి వాదన. పాలకులు చేసే ఇటువంటి ధ్వంసరచన వల్ల విలువలు లేకుండా పోతాయనేది వారు చూపించే -నష్టం. అయితే సరళీకరణ- ప్రపంచీకరణ- ప్రైవేటీకరణ దేశంలో మొదలైన మొదటి ఐదేళ్లకే ముఖ్యమంత్రి అయినవాడు సీబీఎన్. దాంతో ఆయన తన కాలానికి తగిన భాషే మాట్లాడేవాడు. పరిపాలనలో అప్పటివరకు విధిగా పాటిస్తున్న అంచెలంచెల (హైరార్కీ) విధానాన్ని పక్కన పెట్టి, ‘మినిమం గవర్నెన్స్’ విధానం తెలుగునాట పరిచయం చేసే ప్రయత్నం చేశారు. (ఇప్పుడు ‘నీతి ఆయోగ్’ అదే చెబుతున్నది).అంతకుముందు ఎన్టీఆర్ గ్రామస్థాయి పరిపాలనా వ్యవస్థలో నుంచి కరణం – మునుసబులను తొలగించి, మునపటి తాలుకా- సమితులను మండలాలుగా చిన్న పరిపాలనా యూనిట్లుగా చేసిన పునాది మీద; ఈ తదుపరి సరళీకరణ ప్రక్రియ మొదలైంది. అయితే మొదట వీటిని కాదన్నవారు క్రమక్రమంగా సద్దుమణిగారు. కారణం అప్పటికే దేశమంతా ‘మార్కెట్ ఎకానమీ’ ప్రభావంతో- టెలీ కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలో వచ్చిన పెనుమార్పులు ఇంటింటా చాపకింద నీరులా మొదలై, మన చీలమండల పైకి చేరడం జరిగింది. గడిచిన పాతికేళ్లలో ఇప్పుడు ఈ‘మునక’ నుంచి మేం తప్పించుకున్నాం, అనేవారు ఒక్కరూ కనిపించరు.సరే, ఇప్పుడు కొత్త రాష్ట్రానికి కేంద్రం విభజన చట్టంలో ఇచ్చిన సంస్థలు ఒక్కొక్కటిగా వస్తున్నాయి. సీబీఎన్ – ‘మార్కెటింగ్ ఏపీ’ నైపుణ్యంతో ఏవో కొన్ని పరిశ్రమలు రాష్ట్రంలో కాలూనుతున్నాయి. వృద్ధి లక్ష్యాలను భారత ప్రభుత్వంతో సంబంధం లేకుండా, రాష్ట్రాలు స్వంతంగా నిర్దేశించుకుంటున్నాయి. తమ పనిని తామే మదింపు చేసుకొని పని వేగాన్ని పెంచుకుంటున్నాయి. ఇదంతా ప్రభుత్వ పరిపాలనలోకి దిగుమతి అయిన కొత్త వాతావరణం. జిల్లా కలెక్టర్ల సమావేశంలో వృద్ధి పెరుగుదలకు ‘క్యు’ -ఒన్, ‘క్యు’ టూ (క్యు= క్వార్టర్- మూడు నెలలు) లెక్కలు ఇప్పటికే వచ్చేశాయి. అయితే ఇక్కడే ఒక మౌలిక ప్రశ్న తలెత్తుతున్నది. ప్రభుత్వ నివేదికల్లో మొదటి నుంచి ఇప్పటివరకు ఉంటూ వచ్చిన ‘సంక్షేమం’ స్థానం ఇప్పుడు ఎక్కడ? ఒకనాటి ‘అభివృద్ధి’ని ఇప్పుడు ‘వృద్ధి’గా పరిగణిస్తున్నాం. మరి రెండవది ఇప్పటికీ ‘సంక్షేమమా’ లేదా దాని స్థానంలోకి కొత్తది మరొకటి ఏదైనా వస్తుందా? లేదూ ‘అభివృద్ధి’ (Development) నుంచి ‘వృద్ధి’ (Growth)కి తరలివెళ్లిన వారు ఖాళీ చేసిన జాగాలోకి ‘సంక్షేమం’ (Welfare)లో ఉన్న వర్గం ప్రవేశాన్ని ప్రభుత్వాలు అనుమతిస్తున్నాయా?పాతికేళ్ల సంస్కరణల తర్వాత తలెత్తుత్తున్న సందేహమిది! అందుకు ప్రభుత్వ జవాబు- ‘అవును’ అయితే, అందుకు రుజువుగా చూపిస్తున్న దస్తావేజులు ఏమిటి? ‘వృద్ధి’ – ‘సంక్షేమం’ మరి ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న అసమతౌల్యత సంగతేమిటి? “The international experience amply demonstrates that high levels of growth comes with the risk of increasing inequality” అంటారు- ఢిల్లీలోని అబ్జర్వర్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ సలహాదారు ఫ్రొఫెసర్ సంజీవ్ అహ్లువాలియా. ఇప్పుడు ఎందుకీ మాట అనడం అంటే - రేపు  సీబీఎన్ 70–75 ఏళ్ల వయస్సులో రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి పదవిలో వుండొచ్చు, లేదా ఆయన కుమారుడో మరొకరో ఆ పదవిలోకి రావచ్చు. కానీ జాతీయస్థాయి గుర్తింపు ఉన్న ఒక ప్రాంతీయ పార్టీ నాయకుడిగా- విభజిత ఆంధ్రప్రదేశ్లో రానున్న రెండున్నరేళ్లలో, చరిత్రలో శాశ్వతంగా మిగిలిపోయే సామాజిక సంస్కరణలు చేయడానికి ఇప్పుడు సీబీఎన్కు ఎంతైనా అవకాశం ఉంది. నిజానికి మొదటినుంచి కూడా ఒక సరికొత్త ‘ఐడియా’ను ఆచరణలో ‘బుల్డోజ్’ చేసుకు వెళ్లడంలో ఇప్పుడు దక్షిణాదిలో ఉన్న నాయకుల్లో – సీబీఎన్ ఒక్కరే ఆశాజనకంగా కనిపిస్తారు. ఆయనది- ‘కం వాట్ మే’ ధోరణి! అయితే ఒక పార్టీ అధ్యక్షుడిగా– ‘పోలింగ్ బూత్ వ్యూహాలు’ ఎవరివి వారికి ఉండవచ్చు, కానీ ఆ పరిమితులు దాటి, ఒక ‘స్టేట్స్ మెన్’ స్థాయిలో తన చూపును సారించవలసిన వయస్సు ఇప్పుడు ఆయనది. కారణాలు తెలియదు కానీ, గత మూడేళ్ళుగా సీబీఎన్ ప్రసంగాల్లో ‘వృద్ధి’ తప్ప ‘సంక్షేమం’ పదం వినిపించకపోవడం విస్మయం కలిగించే అంశం. ఈ మాట అనగానే – ‘అమరావతిలో అంబేద్కర్ పార్కు కడుతున్నాం’ అంటే అది జవాబు కానే కాదు.దిగ్విజయ్ సింగ్ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా దళితులు, ఆదివాసీల కోసం ప్రకటించిన ‘భోపాల్ డిక్లరేషన్’ తరహాలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో కూడా ఒక ‘థింక్ ట్యాంక్’ సహకారంతో – ‘సంక్షేమం’ దశనుంచి ‘అభివృద్ధి’దశకు జరగాల్సిన రూపాంతర ప్రక్రియకు మనకూ ఒక ముసాయిదా పత్రం తయారు కావాలి. ‘అమరావతి డిక్లరేషన్’గా దానికి చట్టబద్ధత కల్పించి, అది దిగువకు ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ స్థాయికి వెళ్ళేంతవరకు అవసరమైన విధివిధానాలు రూపొందించాలి. 2002 జనవరిలో ‘భోపాల్ డిక్లరేషన్’ వెలువడ్డాక దాని ప్రభావం సరిహద్దున ఉన్న బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్ల మీద కూడా కనిపించడంతో ‘హిందీ బెల్ట్’లో దిగ్విజయ్ సింగ్ ప్రభావం ఒక్కసారిగా జాతీయస్థాయికి ఎదిగింది. అమరావతిలో అంబేద్కర్ పార్కు కడితే కట్టవచ్చు, కట్టాక అది అక్కడికివెళ్ళి చూస్తేనే కన్పిస్తుంది. కానీ సీబీఎన్ తన తొలిటర్మ్లో ‘అమరావతి డిక్లరేషన్’ కనుక తీసుకువస్తే, అది ప్రతి దళిత- ఆదివాసీ ఇంటిలోకి నేరుగా ప్రవేశిస్తుంది. అది వారిగుండెలను తాకుతుంది.సంస్కరణల అమలు వేగం పెరిగాక వామపక్ష క్రియాశీలత క్రమంగా సన్నగిల్లినప్పటికీ, ఆ శూన్యాన్ని దళిత, స్త్రీ, మైనార్టీ అస్తిత్వ ఉద్యమాలు భర్తీచేశాయి. అయితే వీటికి రాజకీయ పక్ష లక్షణాలు లేకపోవడం, చట్టసభల్లో ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడంతో వీటిగొంతు ప్రభుత్వాలకు చేరే దారులు మూసుకుపోయాయి. దాంతో అవి తమ క్రింది శ్రేణులకు సైతం దూరమై, కేవలం సాహిత్యం–సృజన రంగాలకే పరిమితం కావాల్సి వచ్చింది. అయితే పైన అనుకున్నట్లు ‘హిందీ బెల్ట్’ రాజకీయాలు ఉత్తరాదికే పరిమితం కాలేదు. గడచిన పదేళ్ల కాలంలో పెరిగిన సామాజిక మాధ్యమ ప్రభావంతో- అవి ఇప్పుడు ఇక్కడ నిర్లక్ష్యవర్గ కుల సమూహాలను నిరంతరం అశాంతికి గురిచేస్తున్నాయి. ఇక ఇప్పుడు రాజధాని అమరావతి రూపుదిద్దుకుంటున్న క్రమంలో ‘దక్షిణ కోస్తాకు పరిమితమైన రాజధాని అది’ అనే అభిప్రాయం ఇతరప్రాంతాల ఆలోచనాపరుల్లో ఇప్పటికే నివురుకప్పిన నిప్పులా వుంది.అదలా ఉంచితే ప్రభుత్వం చేసుకుంటున్న ప్రచారం కూడా సున్నితాలు ఎరగకుండా కీడును కొని తెచ్చి పెట్టుకుంటున్నట్లుంది. ప్రచారంలో వాణిజ్య ఒప్పందాల (MOU) హోరు, ఏడాది పొడవునా కనిపిస్తూ వినిపిస్తూ రాష్ట్రంలో వ్యాపారం జరుగుతుందనే సంకేతాలను ఇస్తే, మరి ఈ ప్రభుత్వాన్ని ఎంపిక చేసుకున్న ప్రజలకు అది ఏమి ఇస్తున్నట్లు అనే ప్రశ్నకు జవాబు దొరికేదెలా?జాన్ సన్ చోరగుడిఅభివృద్ధి, సామాజిక అంశాల వ్యాఖ్యాత
‘bhopal dickleration’ tarahaalo aandhra    pradeshlo kuudaa oka ‘think tank’ sahakaaramtho - ‘sankshemam’ dasha nunchi ‘abhivruddhi’ dasaku jaragaalsina roopaantara prakriyaku manakuu oka musaida patram tayaaru kavali. ‘amaravati dickleration’gaa daaniki chattabaddhata kalpinchi, adhi diguvaku egjicutive arder sthaayiki vellentavaraku avasaramaina vidhividhaanaalu roopondinchaali.eestar tarvaata aadivaaram (23–4–2017) ‘helm af dhi efires’ ani aanglamlo antame, desamlo atyunnata adhikara kendraallo unna andariki -pradhaani modii kotta anubhavaanni ruchi chuupimchaaru. desamloni anni rashtrala mukhyamantrulu, cheef secretarylu, kendra mantri mandali haajaraina ‘neethi-aayog’ moodava governing counsil samavesamadi. veerantaa deeniki paina erralaitlu laeni kaarlalo ravalasi ravadam oka amsamaite, samavesasthalaanni munupatiki bhinnamgaa eesaari rashtrapati bhavanlo erpaatu chesaru. rashtrapati bhavanlo pradhaani oka sameeksha samavesam jarapatam ide modatisaari. deentho- mottam meeda okkatokkatigaa pradhaani modii adugulu adhyakshapaalana vaipu padutunnaayi antunnavaariki ootamichhe vidhamgaa aaroju aa samavesam jarigindi.moodella kritam planing kamishan sthaanamlo ‘neethi -aayog’nu kendra prabhutvam erpatuchesindi. ‘neshanal institute af transfarming india’ (NITI) paerutho deenini munduku tecchaaru. taja samavesamlo ‘vijan – 2032’thoo raanunna 15 yella lakshyaanni pradhaani prakatinchaaru. moodella kritam kendram munupati planing kamishannu raddu chesi daani sthaanamlo ‘neethi – aayog’ paerutho kotta samsthanu teesukuvaste; moodella kritam erpadina rashtraniki ee edaadi fibravari 28na andhrapradesh prabhutvam ‘sit’ apy (stratogic institute far transfarming – apy) paerutho kotta samsthanu aarambhinchindi. rashtra pranaalika saakhatho anubandhamgaa idhi panichestundi. ayithe ippatike ‘apy vijan – 2029’ daakyumentnu prakatinchindi. joon 2016na deeni draft kaapi vidudalaindi. kaga ippudu kottagaa erpadina ‘sit apy’ deeni amalu- kaaryaacharananu paryavekshistundi. idila unte, asalu chandrababu naayuduku (cbn), 18 ella kritam ‘vijan – 2020’ paerutho 26 janavari 1999na oka dacument tecchina charitra undi. gatha nelalo jarigina ‘neethi aayog’ samavesa mandiramlo mukhyamantrula varusalo okka himachal pradesku chendina veerabhadrasing tappite cbn samakaaleekulu evvaruu leru. andaruu aayana kante joonierle. digvijay sing vanti okappati samakaaleekulu evaruu ippudu mukhyamantrulugaa leru.adala unchithe, gatha cbn paalanalo -‘gud governens’, ‘vijan – 2020’ vinte, ippudu kottagaa ‘riyal time governens’ ‘best proctiesse’ vanti kotta padaalu vintunnamu. avemiti ani pattinchukolenanta teerika laeni vaariki avi ‘fancy’gaane anipinchavacchu. cony- avi gatamlo amalulo unna vaetinee tolaginchi vaati sthaanamloki pratyaamnaayaalugaa sarikotta ‘roopam’lonoo- ‘saaram’lonoo pravesistunnavo telusukokapothe, paripaalana samskarana disalo telugunaata emi jarugutondo telise avakaasam ledu.cbn mukhyamantri ayina modati ‘turm’ nunchi kuudaa ‘aayana vyava sthalani dhwamsam chestaarani’ oka firyaadu undi. saadhaaranamgaa ituvantivi konchem ekkuvagaa pattinchukune madhya tara-gathi kuleena vargam appatlo daanni gattigaane nammindi. nijaaniki appatlo adhi vachindi, vyaapinchindi kuudaa vaalla vaddanunche! vyavasthalu- konni lakshyala kosam erpadi, avi konni viluvalatho pani chestayanedi ituvantivi firyaadu chese vaari vaadana. paalakulu chese ituvanti dhwamsarachana valla viluvalu lekunda potayanedi vaaru choopinche -nashtam. ayithe saralikarana- prapancheekarana- praiveteekarana desamlo modalaina modati aidellake mukhyamantri ayinavaadu cbn. daamto aayana tana kaalaaniki tagina bhashe matladevadu. paripaalanalo appativaraku vidhigaa paatistunna anchelanchela (hyrarki) vidhaanaanni pakkana petti, ‘minimam governens’ vidhaanam telugunaata parichayam chese prayatnam chesaru. (ippudu ‘neethi aayog’ adhe chebutunnadi).antakumundu ntr graamasthaayi paripalana vyavasthalo nunchi karanam – munusabulanu tolaginchi, munapati taluka- samitulanu mandalaalugaa chinna paripalana unitlugaa chesina punaadi meeda; ee tadupari saralikarana prakriya modalaindi. ayithe modata veetini kaadannavaaru kramakramangaa saddumanigaaru. kaaranam appatike deshamanta ‘market ekaanami’ prabhaavamtho- tely communication vyavasthalo vachina penumaarpulu intinta chaapakinda neerula modalai, mana cheelamandala paiki cheradam jarigindi. gadichina paatikellalo ippudu ee‘munaka’ nunchi mem tappinchukunnam, anevaaru okkaruu kanipincharu.sare, ippudu kotta rashtraniki kendram vibhajana chattamlo ichina samsthalu okkokkatigaa vastunnaayi. cbn – ‘marcheting apy’ naipunhyamtho evo konni parisramalu rashtramlo kaaluunutunnaayi. vruddhi lakshyaalanu bhaarata prabhutvamto sambandham lekunda, rashtralu swantamgaa nirdesinchukuntunna. tama panini taame madimpu chesukoni pani vegaanni penchukuntunnaayi. idantaa prabhutva paripaalanaloki digumati ayina kotta vaataavaranam. jilla kalektarla samavesamlo vruddhi perugudalaku ‘kyu’ -on, ‘kyu’ too (kyu= quarter- moodu nelalu) lekkalu ippatike vachesaayi. ayithe ikkade oka moulika prasna talettutunnadi. prabhutva nivedikallo modati nunchi ippativaraku untuu vachina ‘sankshemam’ sthaanam ippudu ekkada? okanati ‘abhivruddhi’ni ippudu ‘vruddhi’gaa pariganistunnam. mari rendavadi ippatikee ‘sankshemama’ leda daani sthaanamloki kottadi marokati edaina vastundaa? ledhoo ‘abhivruddhi’ (Development) nunchi ‘vruddhi’ (Growth)ki taralivellina vaaru khaalii chesina jagaloki ‘sankshemam’ (Welfare)loo unna vargam pravesaanni prabhutvaalu anumatistunnaya?paatikella samskaranala tarvaata talettuttunna sandehamidi! anduku prabhutva jawabu- ‘avunu’ ayithe, anduku rujuvugaa chuupistunna dastavejulu emiti? ‘vruddhi’ – ‘sankshemam’ mari ee rendinti madhya unna asamathoulyata sangathemiti? “The international experience amply demonstrates that high levels of growth comes with the risk of increasing inequality” antaaru- dhilleelooni abjarwar reserch foundation salahaadaaru frofessor sanjiv ahluvalia. ippudu endukee maata anadam ante - repu  cbn 70–75 ella vayassulo rashtra mukhyamantri padavilo vundochu, leda aayana kumarudo marokaro aa padaviloki raavacchu. cony jaatiiyasthaayi gurtimpu unna oka praantiiya party nayakudiga- vibhajita aandhrapradeshlo raanunna rendunnarellalo, charitralo saasvatamgaa migilipoye saamaajika samskaranalu cheyadaaniki ippudu cbncu entainaa avakaasam undi. nijaaniki modatinunchi kuudaa oka sarikotta ‘idia’nu aacharanalo ‘buldoz’ chesuku velladamlo ippudu dakshinaadilo unna naayakullo – cbn okkare aasaajanakamgaa kanipistaaru. aayanadi- ‘kam wat mee’ dhorani! ayithe oka party adhyakshudigaa– ‘poling booth vyuhalu’ evarivi vaariki undavacchu, cony aa parimitulu daati, oka ‘states men’ sthaayilo tana chuupunu saarinchavalasina vayassu ippudu aayanadi. kaaranaalu teliyadu cony, gatha moodellugaa cbn prasamgaallo ‘vruddhi’ tappa ‘sankshemam’ padam vinipinchakapovadam vismayam kaliginche amsam. ee maata anagaane – ‘amaravatilo ambedkar paarku kadutunnam’ ante adhi jawabu kaane kaadu.digvijay sing madhyapradesh mukhyamantrigaa undagaa dalitulu, aadivaaseela kosam prakatinchina ‘bhopal dickleration’ tarahaalo aandhrapradeshlo kuudaa oka ‘think tank’ sahakaaramtho – ‘sankshemam’ dasanunchi ‘abhivruddhi’dasaku jaragaalsina roopaantara prakriyaku manakuu oka musaida patram tayaaru kavali. ‘amaravati dickleration’gaa daaniki chattabaddhata kalpinchi, adhi diguvaku egjicutive arder sthaayiki vellentavaraku avasaramaina vidhividhaanaalu roopondinchaali. 2002 janavarilo ‘bhopal dickleration’ veluvaddaaka daani prabhaavam sarihadduna unna beehar, uttarapradeshla meeda kuudaa kanipinchadamtho ‘hindi belt’loo digvijay sing prabhaavam okkasariga jaatiiyasthaayiki edigindi. amaravatilo ambedkar paarku kadithe kattavachhu, kattaka adhi akkadikivelli chustene kanpistundi. cony cbn tana tolitarmlo ‘amaravati dickleration’ kanuka teesukuvaste, adhi prati dalita- aadivaasii intiloki nerugaa pravesistundi. adhi vaarigundelanu taakutundi.samskaranala amalu vegam perigaaka vamapaksha kriyaaseelata kramangaa sannagillinappatiki, aa shoonyaanni dalita, stree, minarty astitva udyamaalu bhartichesaayi. ayithe veetiki rajakeeya paksha lakshanaalu lekapovadam, chattasabhallo praatinidhyam lekapovadamto veetigonthu prabhutvaalaku chere daarulu moosukupoyaayi. daamto avi tama krindi shrenulaku saitam dooramai, kevalam saahityam–srujana rangalake parimitam kavalsi vachindi. ayithe paina anukunnatlu ‘hindi belt’ rajakeeyaalu uttaraadike parimitam kaaledu. gadachina padella kaalamlo perigina saamaajika maadhyama prabhaavamtho- avi ippudu ikkada nirlakshyavarga kula samuuhaalanu nirantaram asaantiki gurichestunnayi. ika ippudu rajadhani amaravati roopudiddukuntunna kramamlo ‘dakshina kostaku parimitamaina rajadhani adhi’ ane abhiprayam itarapraantaala aalochanaaparullo ippatike nivurukappina nippula vundi.adala unchithe prabhutvam chesukuntunna prachaaram kuudaa sunnitaalu eragakunda keedunu koni tecchi pettukuntunnatlum. prachaaramlo vaanijya oppandaala (MOU) horu, edaadi podavuna kanipistuu vinipistuu rashtramlo vyaparam jarugutundane sanketaalanu iste, mari ee prabhutvaanni empika chesukunna prajalaku adhi emi istunnatlu ane prasnaku jawabu dorikedela?jan sun choragudiabhivruddhi, saamaajika amsaala vyakhyataistar tarvaata aadivaaram (23–4–2017) ‘helm af dhi efires’ ani aanglamlo antame, desamlo atyunnata adhikara kendraallo unna andariki -pradhaani modii kotta anubhavaanni ruchi chuupimchaaru. desamloni anni rashtrala mukhyamantrulu, cheef secretarylu, kendra mantri mandali haajaraina ‘neethi-aayog’ moodava governing counsil samavesamadi. veerantaa deeniki paina erralaitlu laeni kaarlalo ravalasi ravadam oka amsamaite, samavesasthalaanni munupatiki bhinnamgaa eesaari rashtrapati bhavanlo erpaatu chesaru. rashtrapati bhavanlo pradhaani oka sameeksha samavesam jarapatam ide modatisaari. deentho- mottam meeda okkatokkatigaa pradhaani modii adugulu adhyakshapaalana vaipu padutunnaayi antunnavaariki ootamichhe vidhamgaa aaroju aa samavesam jarigindi.moodella kritam planing kamishan sthaanamlo ‘neethi -aayog’nu kendra prabhutvam erpatuchesindi. ‘neshanal institute af transfarming india’ (NITI) paerutho deenini munduku tecchaaru. taja samavesamlo ‘vijan – 2032’thoo raanunna 15 yella lakshyaanni pradhaani prakatinchaaru. moodella kritam kendram munupati planing kamishannu raddu chesi daani sthaanamlo ‘neethi – aayog’ paerutho kotta samsthanu teesukuvaste; moodella kritam erpadina rashtraniki ee edaadi fibravari 28na andhrapradesh prabhutvam ‘sit’ apy (stratogic institute far transfarming – apy) paerutho kotta samsthanu aarambhinchindi. rashtra pranaalika saakhatho anubandhamgaa idhi panichestundi. ayithe ippatike ‘apy vijan – 2029’ daakyumentnu prakatinchindi. joon 2016na deeni draft kaapi vidudalaindi. kaga ippudu kottagaa erpadina ‘sit apy’ deeni amalu- kaaryaacharananu paryavekshistundi. idila unte, asalu chandrababu naayuduku (cbn), 18 ella kritam ‘vijan – 2020’ paerutho 26 janavari 1999na oka dacument tecchina charitra undi. gatha nelalo jarigina ‘neethi aayog’ samavesa mandiramlo mukhyamantrula varusalo okka himachal pradesku chendina veerabhadrasing tappite cbn samakaaleekulu evvaruu leru. andaruu aayana kante joonierle. digvijay sing vanti okappati samakaaleekulu evaruu ippudu mukhyamantrulugaa leru.adala unchithe, gatha cbn paalanalo -‘gud governens’, ‘vijan – 2020’ vinte, ippudu kottagaa ‘riyal time governens’ ‘best proctiesse’ vanti kotta padaalu vintunnamu. avemiti ani pattinchukolenanta teerika laeni vaariki avi ‘fancy’gaane anipinchavacchu. cony- avi gatamlo amalulo unna vaetinee tolaginchi vaati sthaanamloki pratyaamnaayaalugaa sarikotta ‘roopam’lonoo- ‘saaram’lonoo pravesistunnavo telusukokapothe, paripaalana samskarana disalo telugunaata emi jarugutondo telise avakaasam ledu.cbn mukhyamantri ayina modati ‘turm’ nunchi kuudaa ‘aayana vyava sthalani dhwamsam chestaarani’ oka firyaadu undi. saadhaaranamgaa ituvantivi konchem ekkuvagaa pattinchukune madhya tara-gathi kuleena vargam appatlo daanni gattigaane nammindi. nijaaniki appatlo adhi vachindi, vyaapinchindi kuudaa vaalla vaddanunche! vyavasthalu- konni lakshyala kosam erpadi, avi konni viluvalatho pani chestayanedi ituvantivi firyaadu chese vaari vaadana. paalakulu chese ituvanti dhwamsarachana valla viluvalu lekunda potayanedi vaaru choopinche -nashtam. ayithe saralikarana- prapancheekarana- praiveteekarana desamlo modalaina modati aidellake mukhyamantri ayinavaadu cbn. daamto aayana tana kaalaaniki tagina bhashe matladevadu. paripaalanalo appativaraku vidhigaa paatistunna anchelanchela (hyrarki) vidhaanaanni pakkana petti, ‘minimam governens’ vidhaanam telugunaata parichayam chese prayatnam chesaru. (ippudu ‘neethi aayog’ adhe chebutunnadi).antakumundu ntr graamasthaayi paripalana vyavasthalo nunchi karanam – munusabulanu tolaginchi, munapati taluka- samitulanu mandalaalugaa chinna paripalana unitlugaa chesina punaadi meeda; ee tadupari saralikarana prakriya modalaindi. ayithe modata veetini kaadannavaaru kramakramangaa saddumanigaaru. kaaranam appatike deshamanta ‘market ekaanami’ prabhaavamtho- tely communication vyavasthalo vachina penumaarpulu intinta chaapakinda neerula modalai, mana cheelamandala paiki cheradam jarigindi. gadichina paatikellalo ippudu ee‘munaka’ nunchi mem tappinchukunnam, anevaaru okkaruu kanipincharu.sare, ippudu kotta rashtraniki kendram vibhajana chattamlo ichina samsthalu okkokkatigaa vastunnaayi. cbn – ‘marcheting apy’ naipunhyamtho evo konni parisramalu rashtramlo kaaluunutunnaayi. vruddhi lakshyaalanu bhaarata prabhutvamto sambandham lekunda, rashtralu swantamgaa nirdesinchukuntunna. tama panini taame madimpu chesukoni pani vegaanni penchukuntunnaayi. idantaa prabhutva paripaalanaloki digumati ayina kotta vaataavaranam. jilla kalektarla samavesamlo vruddhi perugudalaku ‘kyu’ -on, ‘kyu’ too (kyu= quarter- moodu nelalu) lekkalu ippatike vachesaayi. ayithe ikkade oka moulika prasna talettutunnadi. prabhutva nivedikallo modati nunchi ippativaraku untuu vachina ‘sankshemam’ sthaanam ippudu ekkada? okanati ‘abhivruddhi’ni ippudu ‘vruddhi’gaa pariganistunnam. mari rendavadi ippatikee ‘sankshemama’ leda daani sthaanamloki kottadi marokati edaina vastundaa? ledhoo ‘abhivruddhi’ (Development) nunchi ‘vruddhi’ (Growth)ki taralivellina vaaru khaalii chesina jagaloki ‘sankshemam’ (Welfare)loo unna vargam pravesaanni prabhutvaalu anumatistunnaya?paatikella samskaranala tarvaata talettuttunna sandehamidi! anduku prabhutva jawabu- ‘avunu’ ayithe, anduku rujuvugaa chuupistunna dastavejulu emiti? ‘vruddhi’ – ‘sankshemam’ mari ee rendinti madhya unna asamathoulyata sangathemiti? “The international experience amply demonstrates that high levels of growth comes with the risk of increasing inequality” antaaru- dhilleelooni abjarwar reserch foundation salahaadaaru frofessor sanjiv ahluvalia. ippudu endukee maata anadam ante - repu  cbn 70–75 ella vayassulo rashtra mukhyamantri padavilo vundochu, leda aayana kumarudo marokaro aa padaviloki raavacchu. cony jaatiiyasthaayi gurtimpu unna oka praantiiya party nayakudiga- vibhajita aandhrapradeshlo raanunna rendunnarellalo, charitralo saasvatamgaa migilipoye saamaajika samskaranalu cheyadaaniki ippudu cbncu entainaa avakaasam undi. nijaaniki modatinunchi kuudaa oka sarikotta ‘idia’nu aacharanalo ‘buldoz’ chesuku velladamlo ippudu dakshinaadilo unna naayakullo – cbn okkare aasaajanakamgaa kanipistaaru. aayanadi- ‘kam wat mee’ dhorani! ayithe oka party adhyakshudigaa– ‘poling booth vyuhalu’ evarivi vaariki undavacchu, cony aa parimitulu daati, oka ‘states men’ sthaayilo tana chuupunu saarinchavalasina vayassu ippudu aayanadi. kaaranaalu teliyadu cony, gatha moodellugaa cbn prasamgaallo ‘vruddhi’ tappa ‘sankshemam’ padam vinipinchakapovadam vismayam kaliginche amsam. ee maata anagaane – ‘amaravatilo ambedkar paarku kadutunnam’ ante adhi jawabu kaane kaadu.digvijay sing madhyapradesh mukhyamantrigaa undagaa dalitulu, aadivaaseela kosam prakatinchina ‘bhopal dickleration’ tarahaalo aandhrapradeshlo kuudaa oka ‘think tank’ sahakaaramtho – ‘sankshemam’ dasanunchi ‘abhivruddhi’dasaku jaragaalsina roopaantara prakriyaku manakuu oka musaida patram tayaaru kavali. ‘amaravati dickleration’gaa daaniki chattabaddhata kalpinchi, adhi diguvaku egjicutive arder sthaayiki vellentavaraku avasaramaina vidhividhaanaalu roopondinchaali. 2002 janavarilo ‘bhopal dickleration’ veluvaddaaka daani prabhaavam sarihadduna unna beehar, uttarapradeshla meeda kuudaa kanipinchadamtho ‘hindi belt’loo digvijay sing prabhaavam okkasariga jaatiiyasthaayiki edigindi. amaravatilo ambedkar paarku kadithe kattavachhu, kattaka adhi akkadikivelli chustene kanpistundi. cony cbn tana tolitarmlo ‘amaravati dickleration’ kanuka teesukuvaste, adhi prati dalita- aadivaasii intiloki nerugaa pravesistundi. adhi vaarigundelanu taakutundi.samskaranala amalu vegam perigaaka vamapaksha kriyaaseelata kramangaa sannagillinappatiki, aa shoonyaanni dalita, stree, minarty astitva udyamaalu bhartichesaayi. ayithe veetiki rajakeeya paksha lakshanaalu lekapovadam, chattasabhallo praatinidhyam lekapovadamto veetigonthu prabhutvaalaku chere daarulu moosukupoyaayi. daamto avi tama krindi shrenulaku saitam dooramai, kevalam saahityam–srujana rangalake parimitam kavalsi vachindi. ayithe paina anukunnatlu ‘hindi belt’ rajakeeyaalu uttaraadike parimitam kaaledu. gadachina padella kaalamlo perigina saamaajika maadhyama prabhaavamtho- avi ippudu ikkada nirlakshyavarga kula samuuhaalanu nirantaram asaantiki gurichestunnayi. ika ippudu rajadhani amaravati roopudiddukuntunna kramamlo ‘dakshina kostaku parimitamaina rajadhani adhi’ ane abhiprayam itarapraantaala aalochanaaparullo ippatike nivurukappina nippula vundi.adala unchithe prabhutvam chesukuntunna prachaaram kuudaa sunnitaalu eragakunda keedunu koni tecchi pettukuntunnatlum. prachaaramlo vaanijya oppandaala (MOU) horu, edaadi podavuna kanipistuu vinipistuu rashtramlo vyaparam jarugutundane sanketaalanu iste, mari ee prabhutvaanni empika chesukunna prajalaku adhi emi istunnatlu ane prasnaku jawabu dorikedela?jan sun choragudiabhivruddhi, saamaajika amsaala vyaakhyaata