1980ల నుంచి చైనా ప్రపంచ రాజకీయాలలో కానీ, సైనిక ఘర్షణల్లో కానీ క్రియాశీలంగా పాలుపంచుకోలేదు. చైనా సోషలిజాన్ని వదిలి పెట్టుబడిదారీ దేశంగా మారాలని గతంలో కోరుకున్న అమెరికా, ఇప్పుడు పెట్టుబడిదారీ దేశంగా దూసుకుపోతున్న చైనాను చూసి భయపడుతున్నది. ఆసియాఖండంలో చైనాకు పగ్గాలు వేసే మిత్రుల కోసం వెదుకు తున్నది. ప్రస్తుత భారత్-చైనా ఉద్రిక్తతకు కూడా ఈ అంతర్జాతీయ కోణం ఉన్నది.సాంఘిక శాస్త్రం టీచర్ పాఠం చెబుతున్నారు. ప్రపంచం అంతటిలోనూ ఎక్కువ జనాభా కలిగిన దేశం చైనా. అక్కడ జనం ఎంత ఎక్కువ అంటే, మనం ఒకసారి ఊపిరి పీల్చి వదిలేసరికి వంద మంది చనిపోతుంటారు- అని పిల్లలకు ఆ జనపరిమాణం అర్థం అయ్యేందుకు వీలుగా ఒక పోలిక తెచ్చి చెప్పారు టీచర్.పాఠం కొనసాగుతోంది.ఉన్నట్టుండి భారమైన శ్వాస శబ్దం వినిపిస్తోంది. ఎగపోత దిగపోత వేగం పెరిగిపోతోంది. ఎవరికో ఏదో సమస్య వచ్చిందనుకుని టీచర్ క్లాస్ అంతా కలయతిరిగి, చివరి బెంచిలో ఒక పిల్లవాడే అట్లా వేగంగా ఊపిరి పీల్చి వదులుతున్నాడని గమనించారు.‘‘ఏమైంది బాబూ, వంట్లో బాగాలేదా’’-– అని టీచర్ అడిగారు.‘‘లేదండీ, నేను చైనా వాళ్లను చంపుతున్నాను’’– అని చెప్పాడా పిల్లవాడు.ఇదొక సుప్రసిద్ధమైన పిట్టకథ. 1960ల నాటిది. లేత మనసులకు అంతటి మొరటు ఊహలను ఆపాదించే చమత్కారం ఏమంత సంస్కారవంతమైనది కాదు కానీ, యుద్ధ సందర్భంలో ఔచిత్యాలకు ఆస్కారం ఉండదు.దేశనాయకత్వాలు యుద్ధ నిర్ణయాలు తీసుకుంటాయి. సైన్యం యుద్ధం చేస్తుంది. యుద్ధం సహేతుకమా కాదా అన్న ప్రశ్న– రణరంగంలో స్థిరంగా పోరాడవలసిన సైనికులకు రాగూడదేమో కానీ, ప్రజలకు కూడా సంశయాలు ఉండకూడదని ప్రభుత్వాలు ఆశిస్తాయి. యుద్ధంలో శత్రుదేశాన్ని ప్రజలందరూ శత్రువుగా పరిగణించాలని, పోరాడుతున్న సైనికులకు మద్దతుఇవ్వాలని కోరుకుంటాయి. రెండుదేశాలు యుద్ధం చేస్తున్నప్పుడు, ఏ దేశం ప్రజలకు ఆ దేశానిదే ధర్మంగా, ఎదుటివారిది అధర్మంగా కనిపిస్తుంది. ఎవరో ఒకరిది న్యాయమని, మరొకరిది అన్యాయమని అనుకోవడానికి గాని, రెండు పక్షాలదీ అన్యాయమేనని భావించడానికి కానీ ఆస్కారం ఉండదు. ప్రజాస్వామ్యంలో పాలనాధికారం కలిగిన పార్టీలు, ఆ దేశంలోని ఒకానొక రాజకీయపక్షం మాత్రమే. ఆ రాజకీయపక్షానికి భిన్నమయిన, వ్యతిరేకమయిన అభిప్రాయాలు కలిగినవారు కూడా దేశసమాజంలో ఉంటారు, ఉండాలి. పాండవులకు న్యాయంగా ఇవ్వవలసినది ఇవ్వమని దుర్యోధనుడికి హితవు చెప్పినవారు అతని కొలువులోనే ఉన్నారు. యుద్ధం వల్ల సాధించేది ఏముందని సాక్షాత్తూ అర్జునుడే ధర్మసంకటంలో పడ్డాడు. కానీ, ఆధునిక రాజ్యాలలో మాత్రం యుద్ధం ఒక ఏకశిలాసదృశ సమ్మతిని సృష్టించుకుంటుంది. ఆ సమ్మతికోసం అబద్ధంవిజృంభిస్తుం ది. యుద్ధంలో మొదటగాయపడేది సత్యమేనట. యుద్ధం ఆవరించినప్పుడు మీడియా సకలవిలువలు వదిలిపెట్టి పచ్చి ఉన్మాదంతో వ్యవహరిస్తుందట.పాకిస్థాన్తో జరిగిన పెద్ద యుద్ధాలతో పోలిస్తే, 1962లో మనకూ చైనాకూ జరిగిన యుద్ధం పరిమాణంలో పెద్దది కాదు. రెండు పక్షాలలోనూ చెరో వెయ్యి మంది సైనికులను కోల్పోయింది. కానీ, చైనా చేజిక్కించుకున్న భూభాగం కానీ, సాధించిన విజయం కానీ పెద్దవి. ఎంతో గొప్పగా చెప్పుకున్న పంచశీల విలువలు, భారత్–చీనీ భాయీ భాయీ నినాదం విఫలమై, ఒక శత్రుత్వం నెలకొన్న సందర్భం అత్యంత సంక్లిష్టమైనది. టిబెట్ను చైనా ఆక్రమించుకోవడం, దలైలామాకు భారత్ ఆశ్రయం ఇవ్వడం, సీఐఏ ఉనికికి భారత్ వేదికగా వ్యవహరించిందని చైనా భావించడం, అమెరికా– రష్యా మధ్య క్యూబన్ మిస్సైళ్ల సంక్షోభం జరిగే సమయంలోనే చైనా–భారత్ ఘర్షణ జరగడం – నాటి పరిణామాల వెనుక ఉన్న అంతర్జాతీయ కోణాన్ని సూచిస్తాయి. బ్రిటిష్ కాలం నాటి చారిత్రక సరిహద్దు వివాదం ఉన్నట్టుండి, వర్తమాన ఘర్షణగా మారడం, భారత్ యుద్ధంలో చొరవ చూపడం, ఎంత దూరం చొచ్చుకుపోయిందో అంతకు రెట్టింపు దూరం వెనక్కు తగ్గవలసి రావడం– ఇవన్నీ వేర్వేరు కథనాలకు ఆస్కారమున్న అంశాలు.సోషలిస్టు ఆదర్శాలను ఉధృతంగా ప్రకటించుకుంటున్న సందర్భంలో చైనా భారత్ మీద యుద్ధం చేయడం ఆశ్చర్యకరం. ఆ ఆశ్చర్యం నుంచే, సోషలిస్టు దేశం మీద నమ్మకంతోనే, కమ్యూనిస్టుల్లో ఒక శిబిరం– భారత్–చైనా వైరంలో భారత్దే తప్పని వాదించింది. సోషలిస్టు చైనా ఒక భారత్ వంటి అలీనదేశం మీద దాడి చేయదు అని నాటి రక్షణమంత్రి కృష్ణమీనన్ కూడా చివరిదాకా వాదిస్తూ వచ్చారు. యుద్ధపరిస్థితులు ముంచుకు వచ్చిన తరువాత, నెహ్రూ రక్షణమంత్రిని పక్కనబెట్టి నేరుగా సైన్యాధిపతులతోనే వ్యవహరించడం మొదలుపెట్టారు. తగినన్ని సన్నాహాలు లేకుండా సాయుధసంఘర్షణలోకి దిగడం మీద అప్పటి రాష్ట్రపతి రాధాకృష్ణన్కు కూడా అభ్యంతరం ఉండిందని, మొత్తం మీద ఇండియా–చైనా యుద్ధం పరిణామాల మీద ఆయన అసంతృప్తి చెందారని అంటారు.1962 చైనా యుద్ధం భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టులను అప్రతిష్ఠ పాలు చేసింది. తరువాత సీపీఐఎం గా పరిణమించిన ఉమ్మడి కమ్యూనిస్టు పార్టీ శిబిరం ఒకటి- బాహాటంగా యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకించి, నిర్బంధాన్ని చవిచూసింది. ‘‘హంతకుని అరచేతులు ఎరుపు, వంచకుని మాటల తెరల వెనుక పడగ విప్పిన విషసర్పాలు ఎరుపు, ...ఎర్రదనం రాజకీయ విద్రోహానికి గుర్తు..’’– అని అజంతా కవిత్వం రాశారు. చైనా దాడి మిత్రద్రోహానికి కూడా ప్రతీకగా మిగిలిపోయింది. అప్పటికింకా పాకిస్థాన్తో దాయాది వైరం తీవ్ర శత్రుత్వంగా, ప్రజలమధ్య వైమనస్యంగా మారలేదు. స్వతంత్ర భారతదేశానికి లభించిన తొలి పెద్ద శత్రువు చైనా. స్వాతంత్ర్యానంతర ఉత్సాహం నీరసిస్తున్న దశలో, దేశంలో సరికొత్త జాతీయావేశాలకు చైనా యుద్ధం ఆస్కారం కల్పించింది. ‘‘తెలుగువాడని అరవవాడని, కులము వేరనీ మతము వేరనీ, ఎల్ల భేదములు కల్లలాయెను, పల్లెపట్టణం ఏకమాయెను‘ అని దాశరథి ఏకతాగానం చేశారు. ‘నమ్మకు నవ్వలేని వాడిని, పువ్వులు చిదిమేవాడిని, బరిమీద వదిలే పాముని, చైనా వాడిని’ అని కవి దేవరకొండ బాలగంగాధరతిలక్ హెచ్చరించారు. అప్పటిదాకా హంతకులను, స్మగ్లర్లను ప్రతినాయకులుగా పెట్టి నవలలు రాసిన కొమ్మూరి సాంబశివరావు డిటెక్టివ్ నవలల్లో చైనా విలన్లు ప్రవేశించారు. వారి ఆదర్శాలతో ఏకీభవించే దేశీయ తోడుదొంగలు కూడా పాత్రలుగా వచ్చారు. చివరకు జానపద సినిమాల్లో కూడా చైనా పేర్లను, భాషను వెక్కిరిస్తూ వినోదింపజేశారు.తరువాత కొంతకాలం అడపాదడపా కొన్ని ఉద్రిక్తతలు కొనసాగినా, గత ఐదున్నర దశాబ్దాల కాలం రెండు దేశాల మధ్య శాంతికాలమే కొనసాగింది. సరిహద్దు వివాదాలను పరిష్కరించుకోవాలని తరచునేతలు ప్రకటనలు చేసుకుంటూ వచ్చారు. 1990ల తరువాత ప్రపంచ రంగస్థలం మీద చైనా ఆర్థికవిజృంభణ పెరిగి, భారత్–చైనాల మధ్య వ్యాపార వినిమయం పెరిగింది. ప్రపంచీకరణ వెసులుబాట్లను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం మీద ఆధారపడి పురోగమనాన్ని రచించుకుంటున్న చైనా, భారత్లో గణనీయమైన పెట్టుబడులు పెడుతున్నది. మరోవైపు కొన్ని గ్లోబల్ రంగాలలో భారత్తో స్పర్థతోనూ ఉన్నది. మావో అనంతరం చైనాలో మొదలైన మార్పులు అంతిమంగా, ఆ దేశం ఏకపార్టీ పెట్టుబడిదారీ దేశంగా పరిణమించేట్టు చేశాయి. 1980ల నుంచి చైనా ప్రపంచ రాజకీయాలలో కానీ, సైనిక ఘర్షణల్లో కానీ క్రియాశీలంగా పాలుపంచుకోలేదు. అమెరికాతోనూ, రష్యాతోనూ, అనేక మూడో ప్రపంచదేశాలతోనూ నేరుగానూ, వివిధ ఆర్థిక వేదికల భాగస్వామిగానూ వ్యవహరిస్తున్నది తప్ప, వివాదాలలో గొంతు విప్పడం లేదు. చైనా సోషలిజాన్ని వదిలి పెట్టుబడిదారీ దేశంగా మారాలని గతంలో కోరుకున్న అమెరికా, ఇప్పుడు పెట్టుబడిదారీ దేశంగా దూసుకుపోతున్న చైనాను చూసి భయపడుతున్నది. ఆసియాఖండంలో చైనాకు పగ్గాలు వేసే మిత్రుల కోసం వెదుకుతున్నది. ప్రస్తుత భారత్–చైనా ఉద్రిక్తతకు కూడా ఈ అంతర్జాతీయకోణం ఉన్నది.కమ్యూనిజాన్ని నిష్ఠగా పాటించిన రోజుల్లో అయినా, ఆ తరువాత డెంగ్ మార్గంలోకి మళ్లినప్పుడైనా, చైనా పంచశీల ఆదర్శాలపై కానీ, జాతులకు స్వేచ్ఛ ఇచ్చే విషయంలో కానీ నికార్సుగా వ్యవహరించలేదు. టిబెట్ను దురాక్రమించడానికి చైనా చెప్పిన భూభౌగోళిక కారణాలు కానీ, లామాల భూస్వామ్య సంస్కృతి కానీ హేతువుకు నిలబడేవి కావు. భారత్తో సంఘర్షణను నివారించడం చైనాకు చిటికెలో పని. అంతర్జాతీయతా ఆదర్శాలు చెప్పేవారికి దుర్భేద్యమైన కొండకోనల్లో సరిహద్దుల గురించి పట్టింపు ఎందుకు? మావో జీవిత కాలంలోనే, శ్రీలంకలో చేగువేరాయిస్టు పోరాటకారులను అణచివేయడానికి చైనా సహాయం చేయడం, ఎనిమిదేళ్ల కిందట ఎల్టీటీఈని తుడిచిపెట్టిన తుదిపోరాటంలో శ్రీలంక ప్రభుత్వానికి రహస్య సహకారం అందించడం– చైనాకు ప్రాంతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలే ముఖ్యమన్న అంశాన్ని నిరూపిస్తాయి. అట్లాగని, చైనా వారిని ఒక సమాజంగా, జాతిగా దుర్మార్గులనీ ద్రోహులనీ భావించడం సరికాదు. ప్రపంచంలో ఏ సమూహమూ దానంతట అది స్వచ్ఛమూ కాదు, దుష్టమూ కాదు. అమెరికా దాష్టీకాన్ని ఎన్నడూ ప్రశ్నించనివారు, నడివీధి హత్యలను సమర్థించేవారు కూడా ఇప్పుడు చైనా సరుకులను బహిష్కరించాలని సోషల్మీడియాలో ఉద్యమం నడుపుతున్నారు. చైనాతో యుద్ధంలో మన విజయావకాశాలెన్ని, దాని వల్ల కలిగే ప్రాంతీయ గొలుసుకట్టు సంఘర్షణలేవి– అన్న ప్రశ్నలు పక్కనబెడితే, యుద్ధం భారత్ వంటి వర్థమాన సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేస్తుంది. ఆర్థికాభివృద్ధిలో నిమ గ్నమైనందువల్లనే గత నలభై ఏళ్లుగా చైనా యుద్ధాల జోలికి వెళ్లలేదు. భారత్ ఆత్మగౌరవానికి, ఉనికికి ప్రమాదం ఏర్పడితే ఎవరితో అయినా యుద్ధం చేయవచ్చు, అంతే తప్ప, మరెవరి ప్రయోజనాలకో మనం బలి కానక్కరలేదు.చైనాను ప్రధాన శత్రువుగా చూపడం ఎన్డీఏ మొదటి ప్రభుత్వ హయాంలోనే మొదలైంది. జార్జి ఫెర్నాండెజ్ ఆ రోజుల్లో తరచు చైనా ప్రమాదాన్ని ప్రస్తావించేవారు. తిరిగి, ఇప్పటి రెండో ఎన్డీఏ ప్రభుత్వకాలంలో చైనాతో ఉద్రిక్తతలు తీవ్రమయ్యాయి. రాజకీయనాయకత్వాన్ని బట్టే విదేశసంబంధాలు ఉంటాయి. అమెరికా ప్రాజెక్టు అయిన నూతన ప్రపంచ వ్యవస్థపై ఎన్డీఏ ప్రభుత్వానికి ఎక్కువ నమ్మకం. సిక్కిం సమీపంలోని ముక్కోణపు కూడలిలో చైనా నిర్మాణాలు భారతకు వ్యూహాత్మకంగా ప్రమాదకరమైనవే. ఆ కూడలికి భారత చెబుతున్న నిర్వచనంతో చైనా ఏకీభవించడంలేదు. భూటాన్ తరఫున వ్యవహరించడం మానుకోవాలని భారతను హెచ్చరిస్తున్నది. ఈ సమస్యను మొదట దౌత్యస్థాయిలో పరిష్కరించే ప్రయత్నం చేయాలి. పరస్పర విశ్వాసం ఉంటే, ఒకరి భూభాగంలో మరొకరు రోడ్లు నిర్మించుకున్నా భయం ఉండదు. నమ్మకం లేని చోట, ఎన్ని గోడలు కట్టుకున్నా శాంతి ఉండదు. అమీతుమీ తేల్చుకునే ముందు, అన్ని అవకాశాలను అన్వేషించాలి. ఈ లోపుగా, యుద్ధ క్రీడాభిమానులు ఎగపోతలు, దిగపోతలు మానేయాలి.సాంఘిక శాస్త్రం టీచర్ పాఠం చెబుతున్నారు. ప్రపంచం అంతటిలోనూ ఎక్కువ జనాభా కలిగిన దేశం చైనా. అక్కడ జనం ఎంత ఎక్కువ అంటే, మనం ఒకసారి ఊపిరి పీల్చి వదిలేసరికి వంద మంది చనిపోతుంటారు- అని పిల్లలకు ఆ జనపరిమాణం అర్థం అయ్యేందుకు వీలుగా ఒక పోలిక తెచ్చి చెప్పారు టీచర్.పాఠం కొనసాగుతోంది.ఉన్నట్టుండి భారమైన శ్వాస శబ్దం వినిపిస్తోంది. ఎగపోత దిగపోత వేగం పెరిగిపోతోంది. ఎవరికో ఏదో సమస్య వచ్చిందనుకుని టీచర్ క్లాస్ అంతా కలయతిరిగి, చివరి బెంచిలో ఒక పిల్లవాడే అట్లా వేగంగా ఊపిరి పీల్చి వదులుతున్నాడని గమనించారు.‘‘ఏమైంది బాబూ, వంట్లో బాగాలేదా’’-– అని టీచర్ అడిగారు.‘‘లేదండీ, నేను చైనా వాళ్లను చంపుతున్నాను’’– అని చెప్పాడా పిల్లవాడు.ఇదొక సుప్రసిద్ధమైన పిట్టకథ. 1960ల నాటిది. లేత మనసులకు అంతటి మొరటు ఊహలను ఆపాదించే చమత్కారం ఏమంత సంస్కారవంతమైనది కాదు కానీ, యుద్ధ సందర్భంలో ఔచిత్యాలకు ఆస్కారం ఉండదు.దేశనాయకత్వాలు యుద్ధ నిర్ణయాలు తీసుకుంటాయి. సైన్యం యుద్ధం చేస్తుంది. యుద్ధం సహేతుకమా కాదా అన్న ప్రశ్న– రణరంగంలో స్థిరంగా పోరాడవలసిన సైనికులకు రాగూడదేమో కానీ, ప్రజలకు కూడా సంశయాలు ఉండకూడదని ప్రభుత్వాలు ఆశిస్తాయి. యుద్ధంలో శత్రుదేశాన్ని ప్రజలందరూ శత్రువుగా పరిగణించాలని, పోరాడుతున్న సైనికులకు మద్దతుఇవ్వాలని కోరుకుంటాయి. రెండుదేశాలు యుద్ధం చేస్తున్నప్పుడు, ఏ దేశం ప్రజలకు ఆ దేశానిదే ధర్మంగా, ఎదుటివారిది అధర్మంగా కనిపిస్తుంది. ఎవరో ఒకరిది న్యాయమని, మరొకరిది అన్యాయమని అనుకోవడానికి గాని, రెండు పక్షాలదీ అన్యాయమేనని భావించడానికి కానీ ఆస్కారం ఉండదు. ప్రజాస్వామ్యంలో పాలనాధికారం కలిగిన పార్టీలు, ఆ దేశంలోని ఒకానొక రాజకీయపక్షం మాత్రమే. ఆ రాజకీయపక్షానికి భిన్నమయిన, వ్యతిరేకమయిన అభిప్రాయాలు కలిగినవారు కూడా దేశసమాజంలో ఉంటారు, ఉండాలి. పాండవులకు న్యాయంగా ఇవ్వవలసినది ఇవ్వమని దుర్యోధనుడికి హితవు చెప్పినవారు అతని కొలువులోనే ఉన్నారు. యుద్ధం వల్ల సాధించేది ఏముందని సాక్షాత్తూ అర్జునుడే ధర్మసంకటంలో పడ్డాడు. కానీ, ఆధునిక రాజ్యాలలో మాత్రం యుద్ధం ఒక ఏకశిలాసదృశ సమ్మతిని సృష్టించుకుంటుంది. ఆ సమ్మతికోసం అబద్ధంవిజృంభిస్తుం ది. యుద్ధంలో మొదటగాయపడేది సత్యమేనట. యుద్ధం ఆవరించినప్పుడు మీడియా సకలవిలువలు వదిలిపెట్టి పచ్చి ఉన్మాదంతో వ్యవహరిస్తుందట.పాకిస్థాన్తో జరిగిన పెద్ద యుద్ధాలతో పోలిస్తే, 1962లో మనకూ చైనాకూ జరిగిన యుద్ధం పరిమాణంలో పెద్దది కాదు. రెండు పక్షాలలోనూ చెరో వెయ్యి మంది సైనికులను కోల్పోయింది. కానీ, చైనా చేజిక్కించుకున్న భూభాగం కానీ, సాధించిన విజయం కానీ పెద్దవి. ఎంతో గొప్పగా చెప్పుకున్న పంచశీల విలువలు, భారత్–చీనీ భాయీ భాయీ నినాదం విఫలమై, ఒక శత్రుత్వం నెలకొన్న సందర్భం అత్యంత సంక్లిష్టమైనది. టిబెట్ను చైనా ఆక్రమించుకోవడం, దలైలామాకు భారత్ ఆశ్రయం ఇవ్వడం, సీఐఏ ఉనికికి భారత్ వేదికగా వ్యవహరించిందని చైనా భావించడం, అమెరికా– రష్యా మధ్య క్యూబన్ మిస్సైళ్ల సంక్షోభం జరిగే సమయంలోనే చైనా–భారత్ ఘర్షణ జరగడం – నాటి పరిణామాల వెనుక ఉన్న అంతర్జాతీయ కోణాన్ని సూచిస్తాయి. బ్రిటిష్ కాలం నాటి చారిత్రక సరిహద్దు వివాదం ఉన్నట్టుండి, వర్తమాన ఘర్షణగా మారడం, భారత్ యుద్ధంలో చొరవ చూపడం, ఎంత దూరం చొచ్చుకుపోయిందో అంతకు రెట్టింపు దూరం వెనక్కు తగ్గవలసి రావడం– ఇవన్నీ వేర్వేరు కథనాలకు ఆస్కారమున్న అంశాలు.సోషలిస్టు ఆదర్శాలను ఉధృతంగా ప్రకటించుకుంటున్న సందర్భంలో చైనా భారత్ మీద యుద్ధం చేయడం ఆశ్చర్యకరం. ఆ ఆశ్చర్యం నుంచే, సోషలిస్టు దేశం మీద నమ్మకంతోనే, కమ్యూనిస్టుల్లో ఒక శిబిరం– భారత్–చైనా వైరంలో భారత్దే తప్పని వాదించింది. సోషలిస్టు చైనా ఒక భారత్ వంటి అలీనదేశం మీద దాడి చేయదు అని నాటి రక్షణమంత్రి కృష్ణమీనన్ కూడా చివరిదాకా వాదిస్తూ వచ్చారు. యుద్ధపరిస్థితులు ముంచుకు వచ్చిన తరువాత, నెహ్రూ రక్షణమంత్రిని పక్కనబెట్టి నేరుగా సైన్యాధిపతులతోనే వ్యవహరించడం మొదలుపెట్టారు. తగినన్ని సన్నాహాలు లేకుండా సాయుధసంఘర్షణలోకి దిగడం మీద అప్పటి రాష్ట్రపతి రాధాకృష్ణన్కు కూడా అభ్యంతరం ఉండిందని, మొత్తం మీద ఇండియా–చైనా యుద్ధం పరిణామాల మీద ఆయన అసంతృప్తి చెందారని అంటారు.1962 చైనా యుద్ధం భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టులను అప్రతిష్ఠ పాలు చేసింది. తరువాత సీపీఐఎం గా పరిణమించిన ఉమ్మడి కమ్యూనిస్టు పార్టీ శిబిరం ఒకటి- బాహాటంగా యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకించి, నిర్బంధాన్ని చవిచూసింది. ‘‘హంతకుని అరచేతులు ఎరుపు, వంచకుని మాటల తెరల వెనుక పడగ విప్పిన విషసర్పాలు ఎరుపు, ...ఎర్రదనం రాజకీయ విద్రోహానికి గుర్తు..’’– అని అజంతా కవిత్వం రాశారు. చైనా దాడి మిత్రద్రోహానికి కూడా ప్రతీకగా మిగిలిపోయింది. అప్పటికింకా పాకిస్థాన్తో దాయాది వైరం తీవ్ర శత్రుత్వంగా, ప్రజలమధ్య వైమనస్యంగా మారలేదు. స్వతంత్ర భారతదేశానికి లభించిన తొలి పెద్ద శత్రువు చైనా. స్వాతంత్ర్యానంతర ఉత్సాహం నీరసిస్తున్న దశలో, దేశంలో సరికొత్త జాతీయావేశాలకు చైనా యుద్ధం ఆస్కారం కల్పించింది. ‘‘తెలుగువాడని అరవవాడని, కులము వేరనీ మతము వేరనీ, ఎల్ల భేదములు కల్లలాయెను, పల్లెపట్టణం ఏకమాయెను‘ అని దాశరథి ఏకతాగానం చేశారు. ‘నమ్మకు నవ్వలేని వాడిని, పువ్వులు చిదిమేవాడిని, బరిమీద వదిలే పాముని, చైనా వాడిని’ అని కవి దేవరకొండ బాలగంగాధరతిలక్ హెచ్చరించారు. అప్పటిదాకా హంతకులను, స్మగ్లర్లను ప్రతినాయకులుగా పెట్టి నవలలు రాసిన కొమ్మూరి సాంబశివరావు డిటెక్టివ్ నవలల్లో చైనా విలన్లు ప్రవేశించారు. వారి ఆదర్శాలతో ఏకీభవించే దేశీయ తోడుదొంగలు కూడా పాత్రలుగా వచ్చారు. చివరకు జానపద సినిమాల్లో కూడా చైనా పేర్లను, భాషను వెక్కిరిస్తూ వినోదింపజేశారు.తరువాత కొంతకాలం అడపాదడపా కొన్ని ఉద్రిక్తతలు కొనసాగినా, గత ఐదున్నర దశాబ్దాల కాలం రెండు దేశాల మధ్య శాంతికాలమే కొనసాగింది. సరిహద్దు వివాదాలను పరిష్కరించుకోవాలని తరచునేతలు ప్రకటనలు చేసుకుంటూ వచ్చారు. 1990ల తరువాత ప్రపంచ రంగస్థలం మీద చైనా ఆర్థికవిజృంభణ పెరిగి, భారత్–చైనాల మధ్య వ్యాపార వినిమయం పెరిగింది. ప్రపంచీకరణ వెసులుబాట్లను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం మీద ఆధారపడి పురోగమనాన్ని రచించుకుంటున్న చైనా, భారత్లో గణనీయమైన పెట్టుబడులు పెడుతున్నది. మరోవైపు కొన్ని గ్లోబల్ రంగాలలో భారత్తో స్పర్థతోనూ ఉన్నది. మావో అనంతరం చైనాలో మొదలైన మార్పులు అంతిమంగా, ఆ దేశం ఏకపార్టీ పెట్టుబడిదారీ దేశంగా పరిణమించేట్టు చేశాయి. 1980ల నుంచి చైనా ప్రపంచ రాజకీయాలలో కానీ, సైనిక ఘర్షణల్లో కానీ క్రియాశీలంగా పాలుపంచుకోలేదు. అమెరికాతోనూ, రష్యాతోనూ, అనేక మూడో ప్రపంచదేశాలతోనూ నేరుగానూ, వివిధ ఆర్థిక వేదికల భాగస్వామిగానూ వ్యవహరిస్తున్నది తప్ప, వివాదాలలో గొంతు విప్పడం లేదు. చైనా సోషలిజాన్ని వదిలి పెట్టుబడిదారీ దేశంగా మారాలని గతంలో కోరుకున్న అమెరికా, ఇప్పుడు పెట్టుబడిదారీ దేశంగా దూసుకుపోతున్న చైనాను చూసి భయపడుతున్నది. ఆసియాఖండంలో చైనాకు పగ్గాలు వేసే మిత్రుల కోసం వెదుకుతున్నది. ప్రస్తుత భారత్–చైనా ఉద్రిక్తతకు కూడా ఈ అంతర్జాతీయకోణం ఉన్నది.కమ్యూనిజాన్ని నిష్ఠగా పాటించిన రోజుల్లో అయినా, ఆ తరువాత డెంగ్ మార్గంలోకి మళ్లినప్పుడైనా, చైనా పంచశీల ఆదర్శాలపై కానీ, జాతులకు స్వేచ్ఛ ఇచ్చే విషయంలో కానీ నికార్సుగా వ్యవహరించలేదు. టిబెట్ను దురాక్రమించడానికి చైనా చెప్పిన భూభౌగోళిక కారణాలు కానీ, లామాల భూస్వామ్య సంస్కృతి కానీ హేతువుకు నిలబడేవి కావు. భారత్తో సంఘర్షణను నివారించడం చైనాకు చిటికెలో పని. అంతర్జాతీయతా ఆదర్శాలు చెప్పేవారికి దుర్భేద్యమైన కొండకోనల్లో సరిహద్దుల గురించి పట్టింపు ఎందుకు? మావో జీవిత కాలంలోనే, శ్రీలంకలో చేగువేరాయిస్టు పోరాటకారులను అణచివేయడానికి చైనా సహాయం చేయడం, ఎనిమిదేళ్ల కిందట ఎల్టీటీఈని తుడిచిపెట్టిన తుదిపోరాటంలో శ్రీలంక ప్రభుత్వానికి రహస్య సహకారం అందించడం– చైనాకు ప్రాంతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలే ముఖ్యమన్న అంశాన్ని నిరూపిస్తాయి. అట్లాగని, చైనా వారిని ఒక సమాజంగా, జాతిగా దుర్మార్గులనీ ద్రోహులనీ భావించడం సరికాదు. ప్రపంచంలో ఏ సమూహమూ దానంతట అది స్వచ్ఛమూ కాదు, దుష్టమూ కాదు. అమెరికా దాష్టీకాన్ని ఎన్నడూ ప్రశ్నించనివారు, నడివీధి హత్యలను సమర్థించేవారు కూడా ఇప్పుడు చైనా సరుకులను బహిష్కరించాలని సోషల్మీడియాలో ఉద్యమం నడుపుతున్నారు. చైనాతో యుద్ధంలో మన విజయావకాశాలెన్ని, దాని వల్ల కలిగే ప్రాంతీయ గొలుసుకట్టు సంఘర్షణలేవి– అన్న ప్రశ్నలు పక్కనబెడితే, యుద్ధం భారత్ వంటి వర్థమాన సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేస్తుంది. ఆర్థికాభివృద్ధిలో నిమ గ్నమైనందువల్లనే గత నలభై ఏళ్లుగా చైనా యుద్ధాల జోలికి వెళ్లలేదు. భారత్ ఆత్మగౌరవానికి, ఉనికికి ప్రమాదం ఏర్పడితే ఎవరితో అయినా యుద్ధం చేయవచ్చు, అంతే తప్ప, మరెవరి ప్రయోజనాలకో మనం బలి కానక్కరలేదు.చైనాను ప్రధాన శత్రువుగా చూపడం ఎన్డీఏ మొదటి ప్రభుత్వ హయాంలోనే మొదలైంది. జార్జి ఫెర్నాండెజ్ ఆ రోజుల్లో తరచు చైనా ప్రమాదాన్ని ప్రస్తావించేవారు. తిరిగి, ఇప్పటి రెండో ఎన్డీఏ ప్రభుత్వకాలంలో చైనాతో ఉద్రిక్తతలు తీవ్రమయ్యాయి. రాజకీయనాయకత్వాన్ని బట్టే విదేశసంబంధాలు ఉంటాయి. అమెరికా ప్రాజెక్టు అయిన నూతన ప్రపంచ వ్యవస్థపై ఎన్డీఏ ప్రభుత్వానికి ఎక్కువ నమ్మకం. సిక్కిం సమీపంలోని ముక్కోణపు కూడలిలో చైనా నిర్మాణాలు భారతకు వ్యూహాత్మకంగా ప్రమాదకరమైనవే. ఆ కూడలికి భారత చెబుతున్న నిర్వచనంతో చైనా ఏకీభవించడంలేదు. భూటాన్ తరఫున వ్యవహరించడం మానుకోవాలని భారతను హెచ్చరిస్తున్నది. ఈ సమస్యను మొదట దౌత్యస్థాయిలో పరిష్కరించే ప్రయత్నం చేయాలి. పరస్పర విశ్వాసం ఉంటే, ఒకరి భూభాగంలో మరొకరు రోడ్లు నిర్మించుకున్నా భయం ఉండదు. నమ్మకం లేని చోట, ఎన్ని గోడలు కట్టుకున్నా శాంతి ఉండదు. అమీతుమీ తేల్చుకునే ముందు, అన్ని అవకాశాలను అన్వేషించాలి. ఈ లోపుగా, యుద్ధ క్రీడాభిమానులు ఎగపోతలు, దిగపోతలు మానేయాలి.
1980la nunchi chaina prapancha raajakeeyaalalo cony, sainika gharshanallo cony kriyaaseelamgaa palupanchukoledu. chaina soshalijaanni vadili pettubadidaarii desangaa maaraalani gatamlo korukunna america, ippudu pettubadidaarii desangaa doosukupotunna chainanu chusi bhayapadutunnadi. aasiyaakhandamlo chainaaku paggaalu vese mitrula kosam veduku tunnadi. prastuta bharat-chaina udriktataku kuudaa ee antarjaatiiya konam unnadi.saanghika saastram teacher paatham chebutunnaru. prapancham antatiloonuu ekkuva janabha kaligina desham chaina. akkada janam entha ekkuva ante, manam okasari oopiri peelchi vadilesariki vanda mandi chanipotuntaru- ani pillalaku aa janaparimanam artham ayyenduku veelugaa oka polika tecchi cheppaaru teacher.paatham konasagutondi.unnattundi bhaaramaina shwasa sabdam vinipistondi. egapotha digapota vegam perigipotondi. evariko edho samasya vachindanukuni teacher class antaa kalayatirigi, chivari benchilo oka pillawade atla vegamgaa oopiri peelchi vadulutunnadani gamaninchaaru.‘‘emaindi baaboo, vantlo bagaleda’’-– ani teacher adigaaru.‘‘ledandi, nenu chaina vaallanu champutunnanu’’– ani cheppada pillavadu.idoka suprasiddhamaina pittakatha. 1960la naatidi. letha manasulaku antati moratu oohalanu aapaadinche chamatkaram emantha samskaaravantamainadi kaadu cony, yuddha sandarbhamlo auchityaalaku askaram undadu.desanaayakatvaalu yuddha nirnayaalu teesukuntaayi. sainyam yuddham chestundi. yuddham sahetukama kaadaa anna prasna– ranarangamlo sthiramgaa poraadavalasina sainikulaku ragudademo cony, prajalaku kuudaa samsayaalu undakudadani prabhutvaalu aasistaayi. yuddhamlo satrudesaanni prajalandaruu satruvugaa pariganinchaalani, poraadutunna sainikulaku maddatuivvaalani korukuntayi. rendudesaalu yuddham chestunnappudu, e desham prajalaku aa deshanide dharmanga, edutivaaridi adharmamgaa kanipistundi. evaro okaridi nyaayamani, marokaridi anyayamani anukovadaaniki gaani, rendu pakshaaladii anyaayamenani bhaavinchadaaniki cony askaram undadu. prajaaswaamyamlo palanadhikaram kaligina paarteelu, aa desamloni okanoka rajakeeyapaksham matrame. aa raajakeeyapakshaaniki bhinnamayina, vyatirekamayina abhipraayaalu kaliginavaaru kuudaa desasamajamlo untaaru, undaali. paandavulaku nyaayamgaa ivvavalasinadi ivvamani duryodhanudiki hitavu cheppinavaaru athani koluvulone unnaaru. yuddham valla saadhinchedi emundani saakshaattuu arjunude dharmasankatamlo paddaadu. cony, aadhunika raajyaalalo maatram yuddham oka ekasilasadrusa sammatini srushtinchukuntundi. aa sammatikosam abaddhamvijrumbhistum dhi. yuddhamlo modatagaayapadedi satyamenata. yuddham aavarinchinappudu media sakalaviluvalu vadilipetti pachi unmaadamto vyavaharistundata.paakisthaantho jarigina pedda yuddhaalatho poliste, 1962loo manakuu chainaakuu jarigina yuddham parimaanamlo peddadi kaadu. rendu pakshaalaloonuu chero veyyi mandi sainikulanu kolpoyindi. cony, chaina chejikkinchukunna bhuubhaagam cony, saadhinchina vijayam cony peddavi. entho goppagaa cheppukunna panchaseela viluvalu, bharat–cheenee bhaayee bhaayee ninaadam viphalamai, oka satrutvam nelakonna sandarbham atyanta sanklishtamainadi. tibetnu chaina aakraminchukovadam, dalailaamaaku bharat aashrayam ivvadam, ciai unikiki bharat vedikagaa vyavaharinchindani chaina bhavinchadam, america– rashya madhya cuben missailla sankshobham jarige samayamlone chaina–bharat gharshana jaragadam – naati parinaamaala venuka unna antarjaatiiya konanni suuchistaayi. british kaalam naati chaaritraka sarihaddu vivaadam unnattundi, vartamaana gharshanagaa maaradam, bharat yuddhamlo chorava chuupadam, entha dooram chochukupoyindo antaku rettimpu dooram venakku taggavalasi ravadam– ivannee ververu kathanaalaku aaskaaramunna amsaalu.soshalistu aadarsaalanu udhrutamgaa prakatinchukuntunna sandarbhamlo chaina bharat meeda yuddham cheyadam aascharyakaram. aa aascharyam nunche, soshalistu desham meeda nammakamthone, kamyoonistullo oka sibiram– bharat–chaina vairamlo bharatde tappani vaadinchindi. soshalistu chaina oka bharat vanti aleenadesam meeda daadi cheyadu ani naati rakshanamantri krishnameenan kuudaa chivaridaka vaadistuu vachaaru. yuddhaparisthithulu munchuku vachina taruvaata, nehroo rakshanamantrini pakkanabetti nerugaa sainyaadhipatulatoone vyavaharinchadam modalupettaaru. taginanni sannaahaalu lekunda saayudhasangharshanaloki digadam meeda appati rashtrapati raadhaakrishnanku kuudaa abhyantaram undindani, mottam meeda india–chaina yuddham parinaamaala meeda aayana asantrupti chendaarani antaaru.1962 chaina yuddham bhaaratadesamlo kamyuunistulanu apratishta paalu chesindi. taruvaata cpim gaa parinaminchina ummadi kamyuunistu party sibiram okati- baahaatamgaa yuddhaanni vyatirekinchi, nirbandhaanni chavichusindi. ‘‘hantakuni arachetulu erupu, vanchakuni maatala terala venuka padaga vippina vishasarpaalu erupu, ...erradanam rajakeeya vidrohaaniki gurtu..’’– ani ajanta kavitvam raasaaru. chaina daadi mitradrohaaniki kuudaa prateekagaa migilipoyindi. appatikinka paakisthaantho daayaadi vairam teevra satrutvamgaa, prajalamadhya vaimanasyamgaa maaraledu. swatantra bhaaratadesaaniki labhinchina toli pedda satruvu chaina. swaatantryaanantara utsaaham neerasistunna dasalo, desamlo sarikotta jaatiiyaaveesaalaku chaina yuddham askaram kalpinchindi. ‘‘teluguvaadani aravavaadani, kulamu vaeranee matamu vaeranee, ella bhedamulu kallalaayenu, pallepattanam ekamaayenu‘ ani daasarathi ekataganam chesaru. ‘nammaku navvaleni vaadini, puvvulu chidimevadini, barimeeda vadile paamuni, chaina vaadini’ ani kavi devarakonda balagangadharatilak heccharinchaaru. appatidaka hantakulanu, smaglarlanu pratinaayakulugaa petti navalalu raasina kommuri saambasivaraavu detective navalallo chaina vilanlu pravesinchaaru. vaari aadarsaalatoe ekibhavinche desheeya thodudongalu kuudaa paatralugaa vachaaru. chivaraku jaanapada cinemallo kuudaa chaina paerlanu, bhashanu vekkiristuu vinodimpajesaaru.taruvaata kontakaalam adapadadapa konni udriktatalu konasagina, gatha aidunnara dasaabdaala kaalam rendu deshaala madhya saantikaalame konasagindi. sarihaddu vivaadaalanu parishkarinchukovalani tarachunetalu prakatanalu chesukuntu vachaaru. 1990la taruvaata prapancha rangasthalam meeda chaina aardhikavijrumbhana perigi, bharat–chainaala madhya vyapara vinimayam perigindi. prapancheekarana vesulubaatlanu samarthamgaa viniyoginchukovadam meeda aadhaarapadi purogamanaanni rachinchukuntunna chaina, bhaaratlo gananeeyamaina pettubadulu pedutunnadi. marovaipu konni global rangaalalo bhaaratto sparthathoonuu unnadi. mavo anantaram chainaalo modalaina maarpulu antimamgaa, aa desham ekaparti pettubadidaarii desangaa parinaminchettu chesaayi. 1980la nunchi chaina prapancha raajakeeyaalalo cony, sainika gharshanallo cony kriyaaseelamgaa palupanchukoledu. amerikaathonuu, rashyaatoonuu, aneka moodo prapanchadesaalatoonuu nerugaanuu, vividha aardhika vedikala bhaagaswaamigaanuu vyavaharistunnadi tappa, vivaadaalalo gontu vippadam ledu. chaina soshalijaanni vadili pettubadidaarii desangaa maaraalani gatamlo korukunna america, ippudu pettubadidaarii desangaa doosukupotunna chainanu chusi bhayapadutunnadi. aasiyaakhandamlo chainaaku paggaalu vese mitrula kosam vedukutunnadi. prastuta bharat–chaina udriktataku kuudaa ee antarjaatiiyakoonam unnadi.kamyuunijaanni nishtagaa paatinchina rojullo aina, aa taruvaata deng maargamloki mallinappudaina, chaina panchaseela aadarsaalapai cony, jaatulaku swechha iche vishayamlo cony nikaarsugaa vyavaharinchaledu. tibetnu duraakraminchadaaniki chaina cheppina bhuubhoogalika kaaranaalu cony, lamala bhuswamya samskruti cony hetuvuku nilabadevi kaavu. bhaaratto sangharshananu nivaarinchadam chainaaku chitikelo pani. antarjaatiiyataa aadarsaalu cheppevaariki durbhedyamaina kondakonallo sarihaddula gurinchi pattimpu enduku? mavo jeevita kaalamlone, srilankalo cheguverayistu poraatakaarulanu anachiveyadaaniki chaina sahayam cheyadam, enimidella kindata elteeteeeni tudichipettina tudiporaatamlo srilanka prabhutvaaniki rahasya sahakaaram andinchadam– chainaaku praantiiya bhougolika rajakeeyale mukhyamanna amsaanni niruupistaayi. atlaagani, chaina vaarini oka samajamga, jaatigaa durmaargulanii drohulanee bhavinchadam sarikaadu. prapanchamlo e samuuhamuu daanantata adhi swachchamuu kaadu, dushtamuu kaadu. america daashteekaanni ennaduu prasninchanivaaru, nadiveedhi hatyalanu samarthinchevaaru kuudaa ippudu chaina sarukulanu bahishkarinchaalani soshalmeediyaalo udyamam naduputunnaru. chainatho yuddhamlo mana vijayaavakaasaalenni, daani valla kalige praantiiya golusukattu sangharshanalevi– anna prasnalu pakkanabedithe, yuddham bharat vanti vardhamaana samaajaanni atalaakutalam chestundi. aardhikaabhivruddhilo nima gnamainanduvallane gatha nalabhai ellugaa chaina yuddhaala joliki vellaledu. bharat aatmagouravaaniki, unikiki pramaadam erpadithe evaritho aina yuddham cheyavachu, anthe tappa, marevari prayojanaalako manam bali kaanakkaraledu.chainanu pradhaana satruvugaa chuupadam ndda modati prabhutva hayamlone modalaindi. jarji fernandez aa rojullo tarachu chaina pramaadaanni prastaavinchevaaru. tirigi, ippati rendo ndda prabhutvakaalamlo chainatho udriktatalu teevramayyaayi. raajakeeyanaayakatvaanni batte videsasambandhaalu untaayi. america praajektu ayina noothana prapancha vyavasthapai ndda prabhutvaaniki ekkuva nammakam. sikkim sameepamloni mukkonapu koodalilo chaina nirmaanaalu bhaarataku vyuuhaatmakamgaa pramaadakaramainave. aa koodaliki bhaarata chebutunna nirvachanamtho chaina ekibhavinchadamledu. bhootan tarafuna vyavaharinchadam maanukovaalani bhaaratanu hecharistunnadi. ee samasyanu modata douthyasthaayilo parishkarinche prayatnam cheyali. paraspara vishwaasam unte, okari bhuubhaagamloo marokaru rodlu nirminchukunnaa bhayam undadu. nammakam laeni chota, enni godalu kattukunna saanti undadu. ameetumee telchukune mundu, anni avakaasaalanu anveshinchaali. ee lopugaa, yuddha kridaabhimaanulu egapotalu, digapotalu maneyali.saanghika saastram teacher paatham chebutunnaru. prapancham antatiloonuu ekkuva janabha kaligina desham chaina. akkada janam entha ekkuva ante, manam okasari oopiri peelchi vadilesariki vanda mandi chanipotuntaru- ani pillalaku aa janaparimanam artham ayyenduku veelugaa oka polika tecchi cheppaaru teacher.paatham konasagutondi.unnattundi bhaaramaina shwasa sabdam vinipistondi. egapotha digapota vegam perigipotondi. evariko edho samasya vachindanukuni teacher class antaa kalayatirigi, chivari benchilo oka pillawade atla vegamgaa oopiri peelchi vadulutunnadani gamaninchaaru.‘‘emaindi baaboo, vantlo bagaleda’’-– ani teacher adigaaru.‘‘ledandi, nenu chaina vaallanu champutunnanu’’– ani cheppada pillavadu.idoka suprasiddhamaina pittakatha. 1960la naatidi. letha manasulaku antati moratu oohalanu aapaadinche chamatkaram emantha samskaaravantamainadi kaadu cony, yuddha sandarbhamlo auchityaalaku askaram undadu.desanaayakatvaalu yuddha nirnayaalu teesukuntaayi. sainyam yuddham chestundi. yuddham sahetukama kaadaa anna prasna– ranarangamlo sthiramgaa poraadavalasina sainikulaku ragudademo cony, prajalaku kuudaa samsayaalu undakudadani prabhutvaalu aasistaayi. yuddhamlo satrudesaanni prajalandaruu satruvugaa pariganinchaalani, poraadutunna sainikulaku maddatuivvaalani korukuntayi. rendudesaalu yuddham chestunnappudu, e desham prajalaku aa deshanide dharmanga, edutivaaridi adharmamgaa kanipistundi. evaro okaridi nyaayamani, marokaridi anyayamani anukovadaaniki gaani, rendu pakshaaladii anyaayamenani bhaavinchadaaniki cony askaram undadu. prajaaswaamyamlo palanadhikaram kaligina paarteelu, aa desamloni okanoka rajakeeyapaksham matrame. aa raajakeeyapakshaaniki bhinnamayina, vyatirekamayina abhipraayaalu kaliginavaaru kuudaa desasamajamlo untaaru, undaali. paandavulaku nyaayamgaa ivvavalasinadi ivvamani duryodhanudiki hitavu cheppinavaaru athani koluvulone unnaaru. yuddham valla saadhinchedi emundani saakshaattuu arjunude dharmasankatamlo paddaadu. cony, aadhunika raajyaalalo maatram yuddham oka ekasilasadrusa sammatini srushtinchukuntundi. aa sammatikosam abaddhamvijrumbhistum dhi. yuddhamlo modatagaayapadedi satyamenata. yuddham aavarinchinappudu media sakalaviluvalu vadilipetti pachi unmaadamto vyavaharistundata.paakisthaantho jarigina pedda yuddhaalatho poliste, 1962loo manakuu chainaakuu jarigina yuddham parimaanamlo peddadi kaadu. rendu pakshaalaloonuu chero veyyi mandi sainikulanu kolpoyindi. cony, chaina chejikkinchukunna bhuubhaagam cony, saadhinchina vijayam cony peddavi. entho goppagaa cheppukunna panchaseela viluvalu, bharat–cheenee bhaayee bhaayee ninaadam viphalamai, oka satrutvam nelakonna sandarbham atyanta sanklishtamainadi. tibetnu chaina aakraminchukovadam, dalailaamaaku bharat aashrayam ivvadam, ciai unikiki bharat vedikagaa vyavaharinchindani chaina bhavinchadam, america– rashya madhya cuben missailla sankshobham jarige samayamlone chaina–bharat gharshana jaragadam – naati parinaamaala venuka unna antarjaatiiya konanni suuchistaayi. british kaalam naati chaaritraka sarihaddu vivaadam unnattundi, vartamaana gharshanagaa maaradam, bharat yuddhamlo chorava chuupadam, entha dooram chochukupoyindo antaku rettimpu dooram venakku taggavalasi ravadam– ivannee ververu kathanaalaku aaskaaramunna amsaalu.soshalistu aadarsaalanu udhrutamgaa prakatinchukuntunna sandarbhamlo chaina bharat meeda yuddham cheyadam aascharyakaram. aa aascharyam nunche, soshalistu desham meeda nammakamthone, kamyoonistullo oka sibiram– bharat–chaina vairamlo bharatde tappani vaadinchindi. soshalistu chaina oka bharat vanti aleenadesam meeda daadi cheyadu ani naati rakshanamantri krishnameenan kuudaa chivaridaka vaadistuu vachaaru. yuddhaparisthithulu munchuku vachina taruvaata, nehroo rakshanamantrini pakkanabetti nerugaa sainyaadhipatulatoone vyavaharinchadam modalupettaaru. taginanni sannaahaalu lekunda saayudhasangharshanaloki digadam meeda appati rashtrapati raadhaakrishnanku kuudaa abhyantaram undindani, mottam meeda india–chaina yuddham parinaamaala meeda aayana asantrupti chendaarani antaaru.1962 chaina yuddham bhaaratadesamlo kamyuunistulanu apratishta paalu chesindi. taruvaata cpim gaa parinaminchina ummadi kamyuunistu party sibiram okati- baahaatamgaa yuddhaanni vyatirekinchi, nirbandhaanni chavichusindi. ‘‘hantakuni arachetulu erupu, vanchakuni maatala terala venuka padaga vippina vishasarpaalu erupu, ...erradanam rajakeeya vidrohaaniki gurtu..’’– ani ajanta kavitvam raasaaru. chaina daadi mitradrohaaniki kuudaa prateekagaa migilipoyindi. appatikinka paakisthaantho daayaadi vairam teevra satrutvamgaa, prajalamadhya vaimanasyamgaa maaraledu. swatantra bhaaratadesaaniki labhinchina toli pedda satruvu chaina. swaatantryaanantara utsaaham neerasistunna dasalo, desamlo sarikotta jaatiiyaaveesaalaku chaina yuddham askaram kalpinchindi. ‘‘teluguvaadani aravavaadani, kulamu vaeranee matamu vaeranee, ella bhedamulu kallalaayenu, pallepattanam ekamaayenu‘ ani daasarathi ekataganam chesaru. ‘nammaku navvaleni vaadini, puvvulu chidimevadini, barimeeda vadile paamuni, chaina vaadini’ ani kavi devarakonda balagangadharatilak heccharinchaaru. appatidaka hantakulanu, smaglarlanu pratinaayakulugaa petti navalalu raasina kommuri saambasivaraavu detective navalallo chaina vilanlu pravesinchaaru. vaari aadarsaalatoe ekibhavinche desheeya thodudongalu kuudaa paatralugaa vachaaru. chivaraku jaanapada cinemallo kuudaa chaina paerlanu, bhashanu vekkiristuu vinodimpajesaaru.taruvaata kontakaalam adapadadapa konni udriktatalu konasagina, gatha aidunnara dasaabdaala kaalam rendu deshaala madhya saantikaalame konasagindi. sarihaddu vivaadaalanu parishkarinchukovalani tarachunetalu prakatanalu chesukuntu vachaaru. 1990la taruvaata prapancha rangasthalam meeda chaina aardhikavijrumbhana perigi, bharat–chainaala madhya vyapara vinimayam perigindi. prapancheekarana vesulubaatlanu samarthamgaa viniyoginchukovadam meeda aadhaarapadi purogamanaanni rachinchukuntunna chaina, bhaaratlo gananeeyamaina pettubadulu pedutunnadi. marovaipu konni global rangaalalo bhaaratto sparthathoonuu unnadi. mavo anantaram chainaalo modalaina maarpulu antimamgaa, aa desham ekaparti pettubadidaarii desangaa parinaminchettu chesaayi. 1980la nunchi chaina prapancha raajakeeyaalalo cony, sainika gharshanallo cony kriyaaseelamgaa palupanchukoledu. amerikaathonuu, rashyaatoonuu, aneka moodo prapanchadesaalatoonuu nerugaanuu, vividha aardhika vedikala bhaagaswaamigaanuu vyavaharistunnadi tappa, vivaadaalalo gontu vippadam ledu. chaina soshalijaanni vadili pettubadidaarii desangaa maaraalani gatamlo korukunna america, ippudu pettubadidaarii desangaa doosukupotunna chainanu chusi bhayapadutunnadi. aasiyaakhandamlo chainaaku paggaalu vese mitrula kosam vedukutunnadi. prastuta bharat–chaina udriktataku kuudaa ee antarjaatiiyakoonam unnadi.kamyuunijaanni nishtagaa paatinchina rojullo aina, aa taruvaata deng maargamloki mallinappudaina, chaina panchaseela aadarsaalapai cony, jaatulaku swechha iche vishayamlo cony nikaarsugaa vyavaharinchaledu. tibetnu duraakraminchadaaniki chaina cheppina bhuubhoogalika kaaranaalu cony, lamala bhuswamya samskruti cony hetuvuku nilabadevi kaavu. bhaaratto sangharshananu nivaarinchadam chainaaku chitikelo pani. antarjaatiiyataa aadarsaalu cheppevaariki durbhedyamaina kondakonallo sarihaddula gurinchi pattimpu enduku? mavo jeevita kaalamlone, srilankalo cheguverayistu poraatakaarulanu anachiveyadaaniki chaina sahayam cheyadam, enimidella kindata elteeteeeni tudichipettina tudiporaatamlo srilanka prabhutvaaniki rahasya sahakaaram andinchadam– chainaaku praantiiya bhougolika rajakeeyale mukhyamanna amsaanni niruupistaayi. atlaagani, chaina vaarini oka samajamga, jaatigaa durmaargulanii drohulanee bhavinchadam sarikaadu. prapanchamlo e samuuhamuu daanantata adhi swachchamuu kaadu, dushtamuu kaadu. america daashteekaanni ennaduu prasninchanivaaru, nadiveedhi hatyalanu samarthinchevaaru kuudaa ippudu chaina sarukulanu bahishkarinchaalani soshalmeediyaalo udyamam naduputunnaru. chainatho yuddhamlo mana vijayaavakaasaalenni, daani valla kalige praantiiya golusukattu sangharshanalevi– anna prasnalu pakkanabedithe, yuddham bharat vanti vardhamaana samaajaanni atalaakutalam chestundi. aardhikaabhivruddhilo nima gnamainanduvallane gatha nalabhai ellugaa chaina yuddhaala joliki vellaledu. bharat aatmagouravaaniki, unikiki pramaadam erpadithe evaritho aina yuddham cheyavachu, anthe tappa, marevari prayojanaalako manam bali kaanakkaraledu.chainanu pradhaana satruvugaa chuupadam ndda modati prabhutva hayamlone modalaindi. jarji fernandez aa rojullo tarachu chaina pramaadaanni prastaavinchevaaru. tirigi, ippati rendo ndda prabhutvakaalamlo chainatho udriktatalu teevramayyaayi. raajakeeyanaayakatvaanni batte videsasambandhaalu untaayi. america praajektu ayina noothana prapancha vyavasthapai ndda prabhutvaaniki ekkuva nammakam. sikkim sameepamloni mukkonapu koodalilo chaina nirmaanaalu bhaarataku vyuuhaatmakamgaa pramaadakaramainave. aa koodaliki bhaarata chebutunna nirvachanamtho chaina ekibhavinchadamledu. bhootan tarafuna vyavaharinchadam maanukovaalani bhaaratanu hecharistunnadi. ee samasyanu modata douthyasthaayilo parishkarinche prayatnam cheyali. paraspara vishwaasam unte, okari bhuubhaagamloo marokaru rodlu nirminchukunnaa bhayam undadu. nammakam laeni chota, enni godalu kattukunna saanti undadu. ameetumee telchukune mundu, anni avakaasaalanu anveshinchaali. ee lopugaa, yuddha kridaabhimaanulu egapotalu, digapotalu maneyali.