దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో కాలుష్యం పతాకస్థాయికి చేరి హెల్త్ ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించవలసి వచ్చింది. ఆదివారం వరకూ స్కూళ్ళు మూతబడ్డాయి, మారథాన్లు రద్దయిపోయాయి, ఉదయపు నడకలు, పిల్లల ఆరుబయట ఆటలూ ఆగిపోయాయి. వాయు నాణ్యతను లెక్కించే కొలబద్దలో నగరం ప్రస్తుతం పతాకస్థాయిలో ఉంది. ‘బుధవారం చైనా రాజధానికి పదిరెట్ల కాలుష్యంలో భారత రాజధాని మునిగిపోయింది’ అంటూ అంతర్జాతీయ మీడియా సరిపోల్చింది. ముఖ్యమంత్రి కేజ్రీవాల్ ఢిల్లీ నగరం గ్యాస్ చాంబర్లాగా మారిపోయిందని ఓ అద్భుతమైన వ్యాఖ్య చేశారు. ఇదేమాట ఆయన నోటినుంచి రెండేళ్ళక్రితం కూడా విన్నాం. విదేశాల్లోని భారతీయులు యుద్ధాల్లోనో, అంతర్యుద్ధాల్లోనో చిక్కుకుంటే భారతప్రభుత్వం రంగంలోకి దిగి వారిని పెద్ద ఎత్తున విమానాల్లోనూ, ఓడల్లోనూ స్వదేశానికి తరలిస్తూంటుంది. ఢిల్లీ కాలుష్యం విషయంలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల దోబూచులాట చూసిన తరువాత, దేశ రాజధాని వాసులను కూడా అదే విధంగా అత్యవసరంగా వేరేచోటకు తరలించి వారిని కాపాడుకోవడం వినా మరో దారి లేదేమో!ఇంతటి దుస్థితి వస్తుందని ముందే తెలిసి కూడా నివారణ ప్రయత్నాలు ఎందుకు చేయలేదంటూ నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (ఎన్జీటీ) ఢిల్లీతో పాటు దాని పొరుగు రాష్ట్రాలకు నోటీసులు ఇచ్చింది. ఢిల్లీ ప్రజల దురదృష్టమేమంటే, ఊపిరాడని ఈ దుస్థితిలోనూ వారు కేజ్రీ, బీజేపీ మధ్య పుట్టుకతో వచ్చిన వైరాన్ని భరించాల్సి వస్తున్నది. సమస్య పరిష్కారం మీదంటే మీదంటూ ఆరోపణలతో కాలం నెట్టుకురావడం అనాదిగా సాగుతున్నదే. హర్యానా, పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రులతో భేటీ కోరుతూ లేఖలు రాస్తున్నానని కేజ్రీవాల్ ప్రకటించగానే, ఇరుగూ పొరుగుతో మంచిగా ఉంటే సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమయ్యేదని బీజేపీ దీర్ఘాలు తీసింది. కేజ్రీవాల్కు తానే పొరుగు రాష్ట్రాలకు లేఖలు రాయాలని ఎందుకు అనిపించిందో తెలియదు కానీ, గతంలో ఆయన మధ్యవర్తిత్వం నెరపమంటూ కేంద్రాన్ని లాగిన విషయం మరిచిపోకూడదు. ఇటీవలి కాలంలో కేజ్రీవాల్లో కనిపిస్తున్న మార్పో, లేక లెఫ్ట్నెంట్ జనరల్ అధికారాలపై సుప్రీంకోర్టు చేసిన వ్యాఖ్య ప్రభావమో తెలియదు కానీ ఇదీ ఒకందుకు మంచిదే. రాజకీయ కాలుష్యాన్ని బాగా తగ్గించిన కేజ్రీవాల్ వాయు కాలుష్యం విషయంలో ఏదో ఒకటి చేయడానికి సంకల్పించారన్న నమ్మకం ప్రజలకు కలుగుతుంది. రెండేళ్ళక్రితం ఏకంగా రోడ్లమీదకు వచ్చి నిరసన ప్రదర్శనలు, ర్యాలీలతో ఆగ్రహంగా ఊగిపోయిన ఢిల్లీ వాసులకు ఇప్పుడు మళ్ళీ ఆ అవసరం రాకపోతే అంతే చాలు.ఢిల్లీని ఊపిరాడకుండా చేస్తున్న అంశాలేమిటో ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోనక్కరలేదు. శీతాకాలం దానిని మరింత వేధించుకు తింటుంది. సమస్య కొత్తది కానట్టే, పరిష్కారాలు కూడా కొత్తవేమీ కాదు. ఇప్పటికే అనేక అధ్యయనాలు కారణాలను, పరిష్కారాలను తెలియచెప్పాయి. సమస్యను తీవ్రం చేస్తున్నవాటిలో రోడ్లమీద దుమ్ము, వాహనాలు, పరిశ్రమలు ప్రధానంగా ఉన్నాయి. ఏవి ఎక్కువ ప్రభావం చూపుతున్నాయనే విషయంలో వేర్వేరు అధ్యయనాల మధ్య తేడా వుండవచ్చునేమో కానీ, ఈ లెక్కల కంటే ప్రధానం సమస్య పరిష్కారం విషయంలో ప్రభుత్వాలు ఎంత పట్టింపుగా ఉన్నాయన్నదే. రోడ్లమీద దుమ్మే కనీసం మూడోవంతు కారణం. చాలా ప్రాంతాల్లో తారు రోడ్ల నిర్మాణం అంచుల వరకూ జరగనందున ధూళి అధికంగా లేస్తున్నదట. వాక్యూమ్ క్లీనింగ్తో పాటు రోడ్లను ఎప్పటికప్పుడు తడపడం ద్వారా తాత్కాలికంగానైనా ఉపశమనం సాధించవచ్చు. ఇక, వాహనకాలుష్యం నివారించే విషయంలో గతంలో న్యాయవ్యవస్థ చొరవతో డీజిల్నుంచి సీఎన్జీకి మారడం వంటి చర్యలు కొన్ని జరిగాయి. అలాగే, డీజిల్ వాహనాల వినియోగాన్ని ఎన్జీటీ నిషేధిస్తే నిర్ణయం అమలు కాకుండా ప్రభుత్వాలే తాత్సారం చేస్తున్న పరిస్థితీ ఉన్నది. మొత్తం వాహనాల్లో సగానికిపైగా ఉన్న భారీ డిజిల్ వాహనాలే వాహనకాలుష్యాన్ని హెచ్చిస్తున్నా, వాటిని నిషేధించకుండా కాలుష్యానికి మూడుశాతం కారణంగా ఉన్న ప్రైవేటు వాహనాలపై సరిసంఖ్య బేసిసంఖ్య ప్రాతిపదికన ఆంక్షలు పెట్టడం వల్ల ప్రయోజనం లేదని కొందరి వాదన. గతంలో ఈ ప్రయోగం వల్ల లాభించినదెంతో తెలియదు కానీ, ఈ కష్టకాలంలో మరోమారు ఈ విధానాన్ని ఆచరణలో తేవాలని ప్రభుత్వం అనుకుంటున్నది. ఇక శీతాకాలంలో వాతావరణ పరిస్థితులకు తోడుగా ఢిల్లీవాసులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్నది హర్యానా, పంజాబ్లలో రైతుల వైఖరి. వ్యవసాయభూముల్లో నూర్పిళ్ళ అనంతరం మిగిలిపోయిన పంట వ్యర్థాలను వారు పోకలుగా పోసి తగులబెడుతుండటంతో పొగ రాజధానిని చుట్టుముడుతున్నది. ఈ దుబ్బులను తగులబెట్టకుండా పాతిపెట్టమని ఎన్జీటీ ఆదేశాలు ఇచ్చినప్పటికీ, ఆ ప్రక్రియ గిట్టుబాటు కాదు కనుక రైతులు ఆ పనిచేయడం లేదు. ప్రభుత్వాలే వ్యర్థాలను సేకరించడమో, మరోవిధంగా వినియోగించగలిగే మార్గాలను సృష్టించడమో చేసి రైతులను ఈ పనిచేయకుండా ఆపవచ్చు. బలమైన ఓటుబ్యాంకుగా ఉన్న రైతులను బలవంతంగా దారికి తేవడం ప్రమాదమనుకుంటే, ఈ వ్యర్థాలను పాతిపెట్టే ఖర్చును రైతులకు వేరుగా ఇచ్చి తద్వారా ఒత్తిడి తేవచ్చు. కాలుష్య సమస్యను తీవ్రంగా తీసుకొని అంతర్జాతీయస్థాయిలో వస్తున్న అప్రదిష్టను చెరిపేయడానికి చైనా వేగంగా చర్యలు తీసుకుంది. పరిశ్రమలను సుదూరప్రాంతాలకు తరలించడం, కాలుష్య పరిశ్రమలను మూసేయడం వంటి నిర్ణయాలు ఈ దేశంలో అమలు జరుగుతాయని ఆశించలేం. కానీ, ఏటా ముప్పైవేలమంది ప్రాణాలు ముందుగానే తీస్తున్న ఢిల్లీ కాలుష్యాన్ని అదుపుచేయగలిగే మార్గాలు కళ్ళముందే ఉన్నాయి. వాటిని అమలు చేయడంలో చిత్తశుద్ధిలేకపోవడమే విషాదం.
desha rajadhani dhilleelo kaalushyam pataakasthaayiki cheri helth emergency prakatinchavalasi vachindi. aadivaaram varakuu skoollu moothabaddaayi, maarathaanlu raddayipoyaayi, udayapu nadakalu, pillala aarubayata aataluu aagipoyayi. vaayu naanhyatanu lekkinche kolabaddalo nagaram prastutam pataakasthaayilo undi. ‘budhavaaram chaina rajadhaniki padiretla kaalushyamlo bhaarata rajadhani munigipoyindi’ antuu antarjaatiiya media saripolchindi. mukhyamantri kejrival dhilli nagaram gyas chambarlaga maaripoyindani oo adbhutamaina vyaakhya chesaru. idemata aayana notinunchi rendellakritam kuudaa vinnam. videsaalloni bhaaratheeyulu yuddhaallono, antaryuddhaallono chikkukunte bhaarataprabhutvam rangamloki digi vaarini pedda ettuna vimaanaalloonuu, odalloonuu swadesaaniki taralistuuntundi. dhilli kaalushyam vishayamlo kendra, rashtra prabhutvaala dobuchulata chusina taruvaata, desha rajadhani vaasulanu kuudaa adhe vidhamgaa atyavasaramgaa verechotaku taralinchi vaarini kapadukovadam vina maro daari ledemo!intati dusthiti vastundani munde telisi kuudaa nivaarana prayatnaalu enduku cheyaledantu neshanal green tribunal (engeety) dhilleetho paatu daani porugu rashtralaku notisulu ichindi. dhilli prajala duradrushtamemante, oopiraadani ee dusthitiloonuu vaaru kejri, bgfa madhya puttukatho vachina vairaanni bharinchalsi vastunnadi. samasya parishkaaram meedante meedantu aaropanalato kaalam nettukuravadam anaadigaa saagutunnade. haryana, panjab mukhyamantrulatho bheti korutu lekhalu raastunnaanani kejrival prakatinchagaane, iruguu porugutho manchigaa unte samasya eppudo parishkaaramayyedani bgfa deerghaalu teesindi. kejrivalku taane porugu rashtralaku lekhalu rayalani enduku anipinchindo teliyadu cony, gatamlo aayana madhyavartitvam nerapamantu kendraanni laagina vishayam marichipokudadu. iteevali kaalamlo kejrivallo kanipistunna marpo, leka leftnent janaral adhikaaraalapai supreenkortu chesina vyaakhya prabhaavamo teliyadu cony idhee okanduku manchide. rajakeeya kaalushyaanni baga tagginchina kejrival vaayu kaalushyam vishayamlo edho okati cheyadaaniki sankalpinchaaranna nammakam prajalaku kalugutundi. rendellakritam ekamgaa rodlameedaku vachi nirasana pradarsanalu, ryaaliilatoe aagrahamgaa oogipoyina dhilli vaasulaku ippudu mallee aa avasaram rakapothe anthe chaalu.dhilleeni oopiraadakundaa chestunna amsalemito pratyekamgaa cheppukonakkaraledu. sheethaakaalam daanini marinta vedhinchuku tintundi. samasya kottadi conatte, parishkaaraalu kuudaa kottavemi kaadu. ippatike aneka adhyayanaalu kaaranaalanu, parishkaaraalanu teliyacheppaayi. samasyanu teevram chestunnavatilo rodlameeda dummu, vaahanaalu, parisramalu pradhaanamgaa unnaayi. evi ekkuva prabhaavam chuuputunnaayanee vishayamlo ververu adhyayanaala madhya teda vundavachunemo cony, ee lekkala kante pradhaanam samasya parishkaaram vishayamlo prabhutvaalu entha pattimpugaa unnaayannade. rodlameeda dumme kaneesam moodovanthu kaaranam. chala praantaallo taaru rodla nirmaanam anchula varakuu jaragananduna dhooli adhikamgaa lestunnadata. vakyum cleeningtho paatu rodlanu eppatikappudu tadapadam dwara taatkaalikamgaanainaa upasamanam saadhinchavachchu. ika, vahanakalushyam nivaarinche vishayamlo gatamlo nyaayavyavastha choravatho deasilnunchi cngn maaradam vanti charyalu konni jarigai. alaage, deasil vahanala viniyogaanni engeety nishedhiste nirnayam amalu kakunda prabhutvaale taatsaaram chestunna paristhitii unnadi. mottam vaahanaallo sagaanikipaigaa unna bhari disil vahanale vaahanakaalushyaanni hechistunna, vaatini nishedhinchakundaa kaalushyaaniki muudusaatam kaaranamgaa unna praivetu vaahanaalapai sarisankhya besisankhya praatipadikana aankshalu pettadam valla prayojanam ledani kondari vaadana. gatamlo ee prayogam valla laabhinchinadentho teliyadu cony, ee kashtakaalamlo maromaru ee vidhaanaanni aacharanalo tevalani prabhutvam anukuntunnadi. ika sheethaakaalamlo vaataavarana paristhitulaku thodugaa dhillivasulanu ukkiribikkiri chestunnadi haryana, panjaablalo raitula vaikhari. vyavasaayabhoomullo noorpilla anantaram migilipoyina panta vyardhaalanu vaaru pokalugaa posi tagulabedutundatamto poga raajadhaanini chuttumudutunnadi. ee dubbulanu tagulabettakunda paatipettamani engeety aadesaalu ichinappatiki, aa prakriya gittubaatu kaadu kanuka raitulu aa panicheyadam ledu. prabhutvaale vyardhaalanu sekarinchadamo, marovidhamgaa viniyoginchagalige maargaalanu srushtinchadamo chesi raitulanu ee panicheyakunda aapavacchu. balamaina otubyaankugaa unna raitulanu balavantamgaa daariki tevadam pramaadamanukunte, ee vyardhaalanu pathipette kharchunu raitulaku vaerugaa ichi tadwara ottidi tevachu. kalushya samasyanu teevramgaa teesukoni antarjaatiisthaayilo vastunna apradishtanu cheripeyadaaniki chaina vegamgaa charyalu teesukundi. parisramalanu suduurapraantaalaku taralinchadam, kalushya parisramalanu mooseyadam vanti nirnayaalu ee desamlo amalu jarugutaayani aasinchalem. cony, eta muppaivelamandi praanaalu mundugaane teestunna dhilli kaalushyaanni adupucheyagalige maargaalu kallamunde unnaayi. vaatini amalu cheyadamlo chittasuddhilekapovadama vishaadam.