ప్రపంచంలో చాలా భాషలు ఉన్నాయి. చాలా భాషలు అంతరించిపోయాయి కూడా. ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో చాలా భాషలు ఉనికిని కోల్పోయాయి. చాలా భాషలకు లిపిలేదు. ఆ పరంపరలో మరొక భాషను పరిచయం చేయాలని ఈ చిన్న ప్రయత్నం. వ్యవసాయ ఆధారితమైన ఈ దేశంలో పశువుల క్రయ విక్రయాలకు చాలా ప్రాధాన్యత ఉన్నది. పూర్వం (చాలా వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ) ఒక ప్రధాన కూడలి అయిన ఊర్లో, పల్లెల్లో అంగడి సంత జరుగుతుండేది. ఆ అంగట్లో అన్ని రకాల నిత్యావసర వస్తువుల కొనుగోలు లేదా అమ్మకాలు జరిగేవి. సంత గొప్పదనం, రూపురేఖలను గోరటి వెంకన్న సంత పాటలో మనం విన్నాం. ఆ క్రయవిక్రయాలలో పశువులు, మేకలు, గొర్లు, ఇతర జీవులు భాగమే. వీటిని అమ్మిపెట్టడానికి లేదా కొనడానికి రైతులు మధ్యవర్తులమీద ఆధారపడతారనేది మనకు తెలిసిన విషయమే. ఎందుకంటే, వివిధ రకాల పశువులమీద, వేర్వేరు ప్రాంతాల దొడ్ల పశువులమీద బేరగాళ్ళకు అవగాహన ఉంటుందని వారి అనుభవం (బేరగాళ్ళను దళారులు అని సంబోధించడం ఇష్టం లేదు. ఎందుకంటే ఆ పదం ఎబ్యూస్ చేయబడింది కనుక). బేరగాళ్ళ జీవనాధార వృత్తికూడా ఇదే. బేరగాళ్ళ మనుగడకోసమో, లేదా ఆ వృత్తి ప్రత్యేకతకోసమో ఉద్భవించిన భాష ‘గళ్లు భాష’. షేర్మార్కెట్ లేదా సెన్సెక్స్ పదజాలం లాగా.మా నాన్న గత 25 ఏండ్లుగా పశువుల బేరం చేస్తున్నాడు. నేను ఇంజనీరింగ్ చదువు అయ్యేవరకు చాలా ఏండ్లు నాన్నవెంట   పశువులను అంగళ్ళకు కొట్టుకుపోయేవాడిని. అంగట్లో వాళ్ళు మాట్లాడుకొనే భాష కొత్తగా ఉండేది. దానిని ఎప్పటికైనా ప్రపంచం దృష్టికి తీసుకురావాలనిపించేది. ఈ భాషను ఉపయోగించడం అంత సులువేం కాదు. అనుభవం ఉంటే తప్ప అది సాధ్యం కాదు. బేరగాళ్ళకు, బేరగాళ్లకు మధ్య మంచి అవగాహన ఉంటది. అలా అని అంతా మోసం ఉండదు. ఉదాహరణకు బేరంకాడ రూపాయలను రకరకాలుగా పిలుస్తుంటరు. పేకాటలో కార్డుముక్కల్లాగా అక్కడి పరిస్థితిని బట్టి ఈ భాషను ఉపయోగిస్తారు. మామూలు జనానికి అంతగా అర్థంకాకుండా భాషను, పదజాలాన్నీ వాడుతుంటారు. వెయ్యి రూపాయలను ఒకసారి ‘శికారే’ అనీ, మరొకసారి ‘వంద బైలాలు’ అనీ అంటారు. మాట వాడిన సందర్భాన్ని బట్టి మొదట అమ్మేవాళ్ళు లేదా కొనేవాళ్ళు అనుకున్న రేటును బట్టి బేరగాళ్లకు మాత్రమే అర్థం అవుతుంది. అంతా ఖాయం అయినంక ఇరుపక్కలవాళ్ళకు అసలు ధర చెబుతారు. ఆ రేటు ఇద్దరికీ నచ్చకపోతే మళ్ళీ బేరగాళ్ళు వాళ్ళ భాషలో మాట్లాడుకొని తగ్గించిన లేదా పెంచిన రేటును చెప్పి ఇరుపక్షాలనూ ఒక సమ్మతికి తీసుకువస్తారు. అంగళ్లు కనుమరుగవుతున్న తరుణంలో ఈ భాష కూడా అంతరించిపోయే దశకు చేరుకుంది. అందుకే, మా నాన్న గాదె రాములు, అతని స్నేహితుడు ఎండీ సిద్దిఖీ సహాయంతో మీ ముందు ఈ గళ్ళ భాషను ఉంచుతున్నాను. స్థలాభావం కారణంగా కొన్ని సంఖ్యలను మాత్రమే పరిచయం చేస్తున్నాను.ఒక రూపాయి–ఖైలా/ఎక్కాస్, రెండు రూపాయలు–యాది, మూడురూపాయలు– దళ, నాలుగు రూపాయలు–రవ్వ, ఐదు రూపాయలు–ఖమ్మస్, ఆరు రూపాయలు–తీస్, ఏడురూపాయలు–సవ్య, ఎనిమిది రూపాయలు–కోటర, తొమ్మిది రూపాయలు–ఒనసార, పది రూపాయలు–ఆసరా. 11రూ.లు– ఎక్కాస్ ఖైలలు, 12రూ.లు– యాది ఖైలలు, 13 రూ.లు–దళ ఖైలలు, 14రూ.లు–రవ్వ ఖైలలు, 15 రూ.లు– ఖమ్మస్ ఖైలలు. 20రూ.లు– సుతి, 21 రూ.లు– సుతి ఖైలలు, 30రూ.లు– మేటి ఖైలలు, 31 రూ.లు– మేటి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 40రూ.లు – జోడి ఖైలలు, 41 రూ.లు – జోడి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 50రూ.లు – నిమ్తి ఖైలలు, 51 రూ.లు – నిమ్తి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 60రూ.లు – గిరి, 61రూ.లు – గిరి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 70రూ.లు – సాడెగిరి ఖైలలు – 71రూ.లు – సాడెగిరి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 80రూ.లు – చౌసుట్టి, 81 రూ.లు – చౌసుట్టి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 90 రూ.లు – ఆతర్కమ్, 91 రూ.లు – ఆతర్కమ్ ఎక్కాస్ ఖైలలు, 100 రూ.లు – శికారె ఖైలలు, 200 రూ.లు – యాది ఖైలలు, 300 రూ.లు – దళ ఖైలలు, 1000 రూ.లు – ఆసర ఖైలలు, 1100రూ.లు – ఆసర ఎక్కాస్, 1200 రూ.లు – ఆసర యాది, 2000 రూ.లు – యాది డిగారాలు, 2100రూ.లు – సుతి ఎక్కాస్ ఖైలలు, 2200 రూ.లు – సుతి యాది ఖైలలు, 3000 రూ.లు – దళ డిగారాలు, 10,000 రూ.లు – ఆసర డిగారాలు, 11,000 రూ.లు – ఆసర ఎక్కాస్ డిగారాలు, 20,000 రూ.లు – సుతి డిగారాలు, 30,000 రూ.లు – మేటి డిగారాలు, 40,000 రూ.లు – జోడి డిగారాలు, 50,000 రూ.లు – నిమ్తి డిగారాలు, 60,000 రూ.లు – గిరి డిగారాలు, 70,000 రూ.లు – సాడె డిగారాలు, 80,000 రూ.లు – చౌసుట్టి డిగారాలు, 90,000 రూ.లు – ఆతర్కమ్ డిగారాలు, 100,000 రూ.లు – శికారె డిగారాలు.-గాదె వెంకటేశ్
prapanchamlo chala bhashalu unnaayi. chala bhashalu antarinchipoyaayi kuudaa. prapancheekarana nepathyamlo chala bhashalu unikini kolpoyayi. chala bhashalaku lipiledu. aa paramparalo maroka bhashanu parichayam cheyalani ee chinna prayatnam. vyavasaaya aadhaaritamaina ee desamlo pasuvula kraya vikrayaalaku chala praadhaanyata unnadi. puurvam (chala venukabadda praantaallo ippatikee) oka pradhaana koodali ayina oorlo, pallello angadi santa jarugutundedi. aa angatlo anni rakala nityavasara vastuvula konugolu leda ammakaalu jarigevi. santa goppadanam, roopurekhalanu gorati venkanna santa paatalo manam vinnam. aa krayavikrayaalalo pasuvulu, mekalu, gorlu, itara jeevulu bhagame. veetini ammipettadaaniki leda konadaaniki raitulu madhyavartulameeda aadhaarapadataaranedi manaku telisina vishayame. endukante, vividha rakala pasuvulameeda, ververu praantaala dodla pasuvulameeda beragallaku avagaahana untundani vaari anubhavam (beragallanu dalaarulu ani sambodhinchadam ishtam ledu. endukante aa padam ebues cheyabadindi kanuka). beragalla jeevanaadhaara vruttikuda ide. beragalla manugadakosamo, leda aa vrutti pratyekatakosamo udbhavinchina bhasha ‘gallu bhasha’. sharmarket leda sensex padajaalam laga.maa naanna gatha 25 endlugaa pasuvula beram chestunnadu. nenu injaneering chaduvu ayyevaraku chala endlu nannaventa   pasuvulanu angallaku kottukupoyevadini. angatlo vaallu matladukone bhasha kottagaa undedi. daanini eppatikaina prapancham drushtiki teesukuraavaalanipindee. ee bhashanu upayoginchadam anta suluvem kaadu. anubhavam unte tappa adhi saadhyam kaadu. beragallaku, beragallaku madhya manchi avagaahana untadi. alaa ani antaa mosam undadu. udaaharanaku berankada roopaayalanu rakarakaalugaa pilustuntaru. pekaatalo kardumukkallaga akkadi paristhitini batti ee bhashanu upayogistaaru. maamuulu jananiki antagaa ardhamkakunda bhashanu, padajaalaannii vaadutuntaaru. veyyi roopaayalanu okasari ‘shikare’ any, marokasari ‘vanda bailalu’ any antaaru. maata vaadina sandarbhaanni batti modata ammevallu leda konevallu anukunna retunu batti beragallaku matrame artham avutundi. antaa khayam ayinanka irupakkalavallaku asalu dhara chebutaaru. aa retu iddarikee nachakapothe mallee beragallu vaalla bhashalo matladukoni tagginchina leda penchina retunu cheppi irupakshaalanuu oka sammatiki teesukuvastaaru. angallu kanumarugavutunna tarunamlo ee bhasha kuudaa antarinchipoye dasaku cherukundi. anduke, maa naanna gaade ramulu, athani snehitudu endy siddikhee sahaayamtho mee mundu ee galla bhashanu unchutunnaanu. sthalaabhaavam kaaranamgaa konni sankhyalanu matrame parichayam chestunnanu.oka roopaayi–khaila/ekkas, rendu roopaayalu–yaadi, muuduroopaayalu– dala, naalugu roopaayalu–ravva, aidu roopaayalu–khammas, aaru roopaayalu–tees, edurupayalu–savya, enimidi roopaayalu–kotara, tommidi roopaayalu–onasara, padi roopaayalu–asara. 11roo.lu– ekkas khailalu, 12roo.lu– yaadi khailalu, 13 roo.lu–dala khailalu, 14roo.lu–ravva khailalu, 15 roo.lu– khammas khailalu. 20roo.lu– suti, 21 roo.lu– suti khailalu, 30roo.lu– meti khailalu, 31 roo.lu– meti ekkas khailalu, 40roo.lu – jodi khailalu, 41 roo.lu – jodi ekkas khailalu, 50roo.lu – nimti khailalu, 51 roo.lu – nimti ekkas khailalu, 60roo.lu – giri, 61roo.lu – giri ekkas khailalu, 70roo.lu – sadegiri khailalu – 71roo.lu – sadegiri ekkas khailalu, 80roo.lu – chousutti, 81 roo.lu – chousutti ekkas khailalu, 90 roo.lu – atharkam, 91 roo.lu – atharkam ekkas khailalu, 100 roo.lu – shikare khailalu, 200 roo.lu – yaadi khailalu, 300 roo.lu – dala khailalu, 1000 roo.lu – aasara khailalu, 1100roo.lu – aasara ekkas, 1200 roo.lu – aasara yaadi, 2000 roo.lu – yaadi digaralu, 2100roo.lu – suti ekkas khailalu, 2200 roo.lu – suti yaadi khailalu, 3000 roo.lu – dala digaralu, 10,000 roo.lu – aasara digaralu, 11,000 roo.lu – aasara ekkas digaralu, 20,000 roo.lu – suti digaralu, 30,000 roo.lu – meti digaralu, 40,000 roo.lu – jodi digaralu, 50,000 roo.lu – nimti digaralu, 60,000 roo.lu – giri digaralu, 70,000 roo.lu – sade digaralu, 80,000 roo.lu – chousutti digaralu, 90,000 roo.lu – atharkam digaralu, 100,000 roo.lu – shikare digaralu.-gaade venkatesh