ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరిచే వివిధ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు సక్రమంగా అమలు కావాలంటే, ప్రభుత్వం వైపు నుంచి ప్రత్యేకించి అదే లక్ష్యంగా గల ఉత్తరాంధ్ర అభివృద్ధి మండలి ఏర్పాటు కావాలి. చిత్తశుద్ధి గల అధికారులను, ప్రజల, రాజకీయ పక్షాల, ప్రజాసంఘాల ప్రతినిధులను ఈ మండలిలో భాగం చేయాలి. విభజనచట్టం నిర్దేశించినట్టుగా ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్యాకేజీని ప్రకటించాలి.శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం జిల్లాలలో విస్తరించి, 23,537 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంతో (ఆంధ్రప్రదేశ్ విస్తీర్ణంలో 15 శాతం), దాదాపు ఒక కోటి జనాభాతో (ఆంధ్రప్రదేశ్ జనాభాలో 19 శాతం) ఉత్తరాంధ్ర, పుష్కలమైన జల, ఖనిజ, అటవీ వనరులతో, మానవ వనరులతో అభివృద్ధి పథంలో అగ్రభాగాన ఉండవలసిన స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, పాలకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల తనకు న్యాయంగా రావలసిన వాటా కూడా దక్కని దుస్థితిలో ఉంది. తమ వాటా తమకు దక్కలేదని గత ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో తెలంగాణ ప్రాంత ప్రజలు ఉద్యమించినప్పుడు, ఆ సమస్య పరిష్కారంలో భాగంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిషన్ ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించింది. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఉత్తరాంధ్ర ఎంతగా వెనుకబడి ఉన్నదో గణాంకాలతో సహా చూపింది. రాష్ట్ర విభజన జరిగే సందర్భంలో అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్లో వెనుకబడిన ప్రాంతాలైన ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమలకు ప్రత్యేక రాయితీలు కల్పిస్తామని, ప్రత్యేక ప్యాకేజీలో నిర్దిష్ట కేటాయింపులు చేస్తామని కేంద్ర, రాష్ట్ర పాలకులు నమ్మబలికారు. మూడు సంవత్సరాలు గడిచిపోయినా ఎక్కడవేసిన గొంగళి అక్కడే ఉంది. ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనం గురించి జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిషన్ వేసిన అంచనాలను మించిన మరింత దుర్భర స్థితి ఈ మూడు సంవత్సరాలలో ఏర్పడింది. ఈ నేపథ్యంలో ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనం గురించి కూలంకషంగా చర్చించుకోవడం, ఉత్తరాంధ్ర ఏమి కోరుకుంటున్నదో ప్రజా ఆకాంక్షలన్నిటినీ సవివరంగా ముందుకు తేవడం, అన్ని వేదికల మీద, అన్ని రూపాలలో ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతీయ ప్రజా ఆకాంక్షలకు సముచిత స్థానం ఇచ్చి, ఆ ఆకాంక్షలు నెరవేరే దిశగా అన్నిరకాల భావ ప్రచార, ఉద్యమ నిర్మాణ, సంఘీభావ సమీకరణ ప్రయత్నాలకూ పూనుకోవడం ఈ ప్రాంతపు రాజకీయ నాయకుల, విద్యావంతుల, యువజనుల, విద్యార్థుల, ప్రజలందరి బాధ్యత. ఈ బాధ్యత ఎంత బృహత్తరమైనదో గుర్తించడానికి ఈ ప్రాంత ప్రజా సమస్యలను, ఆకాంక్షలను సింహావలోకనం చేద్దాం.విస్తారమైన సహజవనరుల, మౌలిక సౌకర్యాల లభ్యతలో ఉత్తరాంధ్ర ప్రపంచంలోనే అరుదైన ప్రాంతాలలో ఒకటి. నదులు, అడవులు, సముద్ర తీరం, ఖనిజ సంపద, జాతీయ రైలు, రహదారి మార్గాలు, ఓడరేవు, విమానాశ్రయం, అపారమైన మానవ శ్రమశక్తి, అన్నిటికన్ని వనరులూ పుష్కలంగా ఉన్న ప్రాంతం ఉత్తరాంధ్ర. ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నాలుగు ప్రాంతాలను చూసినా ఈ వనరులన్నీ ఉన్న ఏకైక సంపన్న ప్రాంతం ఉత్తరాంధ్రే. కానీ ఈ వనరుల్లో ఏ ఒక్కటీ ఉత్తరాంధ్ర అభివృద్ధికి, ఉత్తరాంధ్ర బిడ్డల మెరుగైన జీవనానికి సంపూర్ణంగా ఉపయోగపడడం లేదు. ఇక్కడి వనరులను ఉపయోగించి ఇక్కడి ప్రజల, ఈ ప్రాంత అభివృద్ధికి దోహదం చేసే రాజకీయ, ఆర్థిక, పాలనా విధానాలు లేవు. ఈ వనరులన్నీ బిడ్డకు దక్కని తల్లి స్తన్యంలా ఇతర ప్రాంతాల వారు కొల్లగొట్టుకుపోతుంటే అరికట్టే పాలక విధానాలు లేవు. కనుక ‘మా వనరులను మా అభివృద్ధికే వెచ్చించాలి’, ‘మా వనరులు కొల్లగొట్టడానికి ఇతరులకు హక్కు లేదు’ అని ఇవాళ ఉత్తరాంధ్ర ప్రజానీకం తమ ఆకాంక్షను ఎలుగెత్తవలసిన అవసరం వచ్చింది.అన్నిటికన్నా ప్రధానమైన ఉత్తరాంధ్ర ఆకాంక్ష జల వనరుల గురించినది. బాహుదా, మహేంద్ర తనయ, వంశధార, నాగావళి, పెద్ద గెడ్డ, కందివలస గెడ్డ, చంపావతి, జంఝావతి, సీలేరు, శబరి, గోస్తని, నర్వ గెడ్డ, శారద, వరాహ, తాండవ వంటి జీవ నదులకూ నిత్యం ప్రవహించే సెలయేళ్లకూ ఆలవాలమైన, రాష్ట్రం మొత్తంలోకి అత్యధిక వర్షపాతం నమోదయ్యే ఉత్తరాంధ్రలో వ్యవసాయానికి నీటి పారుదల సౌకర్యాలు కనీస స్థాయిలో కూడా లేవు. ఈ నదులలో సెలయేళ్లలో ప్రవహించే జలాలను సక్రమంగా వినియోగిస్తే ఉత్తరాంధ్రలో సాగుకు లాయకైన భూమి ప్రతి ఎకరానికీ నీటి పారుదల సౌకర్యం కలిగించవచ్చు. ఉత్తరాంధ్రను వ్యవసాయోత్పత్తులలో అన్నపూర్ణగా మార్చవచ్చు. దాదాపు యాభై ఎనిమిది లక్షల ఎకరాల ఉత్తరాంధ్ర విస్తీర్ణంలో ఇరవై నాలుగు లక్షల ఎకరాలు సాగుకు అనుకూలం కాగా, ప్రస్తుతం అందులో ఎనిమిది లక్షల ఎకరాలకు కూడా కాలువల కింద సాగునీటి పారుదల సౌకర్యం లేదు. ఎప్పటినుంచో ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలకు పాలకులు ఆశచూపుతున్న ఉత్తరాంధ్ర సుజల స్రవంతి పనులను తక్షణమే ప్రారంభించి, నిర్ణీత వ్యవధిలో పూర్తి చేయాలని ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలు కోరుతున్నారు. ఉత్తరాంధ్రలోని పంట భూములన్నిటికీ సాగునీరు, అన్ని పట్టణాలకూ, గ్రామాలకూ తాగునీరు అందించడం తక్షణ కార్యక్రమంగా ప్రభుత్వం చేపట్టాలని ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలు కోరుతున్నారు. సాగునీటికీ తాగునీటికీ ఉద్దేశించిన పథకాలను పరిశ్రమలకు, ఇతర అవసరాలకు ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ మళ్లించగూడదని కూడా కోరుతున్నారు. ఉత్తరాంధ్రలో ప్రవహించే నదుల్లో ఎక్కువభాగం ఒరిస్సాలో పుట్టిన అంతర్రాష్ట్ర నదులు గనుక ఆ రాష్ట్రంతో చర్చలకు, సామరస్య పూర్వకమైన పరిష్కారానికి ప్రయత్నించి, ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల హక్కులను పరిరక్షించాలి.ఈ జలవనరుల సమస్యను సక్రమంగా పరిష్కరిస్తే ఉత్తరాంధ్రలో వ్యవసాయాభివృద్ధికి మార్గం సుగమమవుతుంది. శ్రీకాకుళం, విజయనగరం జిల్లాల గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి పెద్ద ఎత్తున సాగుతున్న వలసలకు అడ్డుకట్ట పడుతుంది. పొట్టచేత పట్టుకుని ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి ఇక్కట్లు అనుభవిస్తున్న ఉత్తరాంధ్ర బిడ్డలు తమ గ్రామాలకు తిరిగివచ్చి గౌరవప్రదమైన జీవనం గడపడానికి వీలు కలుగుతుంది. వ్యవసాయాభివృద్ధి పెరిగితే వ్యవసాయాధార పరిశ్రమల స్థాపనకు, ఉపాధికీ, ప్రాంత అభివృద్ధికీ కూడా అవకాశాలు మెరుగవుతాయి. వ్యవసాయాధార పరిశ్రమలు, ఆహార, పండ్ల ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు, జీడిపప్పు పరిశ్రమలు ఇతోధికంగా స్థాపించి, ఆ పరిశ్రమలలోను, అనుబంధ పరిశ్రమలలోను ఉపాధి కల్పించడానికీ, ప్రాంత ఆదాయం పెంచడానికీ ఎన్నో అవకాశాలున్నాయి. అటువంటి పరిశ్రమలకు ఉదాహరణప్రాయమైన పరిశ్రమలను, ప్రోత్సాహక కేంద్రాలను, నైపుణ్య బదిలీ కేంద్రాలను ప్రభుత్వమే స్థాపించి ఇటువంటి పారిశ్రామికాభివృద్ధికి దోహదం చేయవచ్చు. అలాగే ఉత్తరాంధ్రలో ఉన్న అటవీ వనరులతో, ఖనిజ వనరులతో కాగితం, ఖనిజాధార తయారీ పరిశ్రమలు, రసాయన పరిశ్రమలు, ఇటుకలు, పెంకులు, వస్త్ర పరిశ్రమలు వంటి ఎన్నో భారీ, మధ్యతరహా పరిశ్రమలను ఏర్పరచడం ద్వారా, ప్రోత్సహించడం ద్వారా ప్రస్తుతం ఉత్తరాంధ్రలో నెలకొని ఉన్న తీవ్రమైన నిరుద్యోగ సమస్యను తగ్గించడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించవచ్చు. విశాఖపట్నంలో రైల్వే జోన్ ప్రధాన కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయడానికి, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీతో సహా ఇతర సేవారంగ సంస్థలు నెలకొల్పడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించవచ్చు. ఇప్పటికి జరిగిన పారిశ్రామికాభివృద్ధిలో, ఉద్యోగకల్పనలో ఉత్తరాంధ్ర స్థానిక ప్రజానీకానికి దక్కిన భాగమెంతో, ఉత్తరాంధ్ర స్థానికుల నిరుద్యోగాన్ని తగ్గించడానికి ఏ చర్యలు తీసుకున్నారో అంచనా కట్టవలసే ఉంది. ఆ అసమానతలను తగ్గించడానికి కృషి చేయవలసే ఉంది.ఉత్తరాంధ్రలో గణనీయమైన సంఖ్యలో ఆదివాసీ జనాభా ఉంది. మూడు జిల్లాలలోను ఆదివాసీ ప్రాంతాలున్నాయి. ఆదివాసుల అభివృద్ధి కోసం 2012లో విడుదల అయిన అరకు డిక్లరేషన్ ఆదివాసీ ప్రాంతాలలో అమలు చేయవలసిన అభివృద్ధి పథకాల గురించి, విధానాల గురించి వివరమైన సూచనలు చేసింది. ఆ సూచనలు ఇంతవరకూ అమలులోకి రాలేదు. ఆదివాసీ ప్రాంతాల ప్రత్యేక అస్తిత్వాన్ని పరిరక్షించే చర్యలు చేపట్టడం, 1/70 చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ అన్యాక్రాంతమైన ఆదివాసీ భూములను తిరిగి ఆదివాసులకు అప్పగించడం, రాజ్యాంగం 73, 74 సవరణల ప్రకారం, పంచాయతీ రాజ్ ఎక్స్టెన్షన్ టు షెడ్యూల్డ్ ఏరియాస్ చట్టం ప్రకారం ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో పంచాయతీ పాలనను ప్రవేశపెట్టడం, గిరిజన విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయడం, బాక్సైట్ తవ్వకాలను ఆపివేయడం వంటి ఎన్నో డిమాండ్లను ఆదివాసులు ముందుకు తెస్తున్నారు. ఈ ఆదివాసీ ఆకాంక్షలన్నీ కూడా ఉత్తరాంధ్ర ప్రజా ఆకాంక్షలలో భాగమే. ఉత్తరాంధ్రలో మరొక పెద్ద ప్రజా సమూహం సముద్రం మీద ఆధారపడిన మత్స్యకారులు, ఇతరవర్గాలు. ఉత్తరాంధ్రకు ఉన్న 340 కిమీ సముద్రతీరాన్ని సముద్రం మీద ఆధారపడిన ప్రజల అభివృద్ధికి ఉపయోగించాలి. సముద్ర తీరంపై మత్స్యకారులకు చట్టబద్ధమైన హక్కులు కల్పించాలి. ఫిష్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలను, కోల్డ్ స్టోరేజీలను స్థాపించి మత్స్యకారులకు, ఇతర నిరుద్యోగ యువతకు ఉపాధి కల్పించాలి.కేవలం పాలకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల విద్యారంగంలో ఉత్తరాంధ్ర బాగా వెనుకబడి ఉంది. రాష్ట్రంలోని 13 జిల్లాలలో అక్షరాస్యతలో విజయనగరం 13వ స్థానంలో, శ్రీకాకుళం 11వ స్థానంలో, విశాఖపట్నం 8వ స్థానంలో ఉన్నాయంటే ఈ మూడు జిల్లాల పట్ల పాలకుల నిర్లక్ష్యం అర్థమవుతుంది. పందొమ్మిదో శతాబ్ది చివరికే విద్యల నగరంగా ఉండిన విజయనగరం ఇరవయ్యొకటో శతాబ్దిలో అక్షరాస్యతలో చిట్టచివరికి చేరడం, దాన్ని సవరించడానికి పాలకులు ఎంతమాత్రం ప్రయత్నించకపోవడం, తగిన నిధులు కేటాయించి విద్యా సౌకర్యాలు కలిగించకపోవడం కొట్టొచ్చినట్టు కనబడుతున్నాయి. ప్రాథమిక, ఉన్నత పాఠశాల విద్యారంగంలోనూ, కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయాల ఉన్నత విద్యారంగంలోనూ పాలకుల ఈ నిర్లక్ష్యం కొనసాగుతూనే ఉంది.  ప్రాథమిక ఆరోగ్యం, పర్యాటక రంగం, విద్యుచ్ఛక్తి, రవాణా, ప్రభుత్వరంగ పరిశ్రమలు, వలసలు, పాలన, స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థలు, పారిశుధ్యం, పర్యావరణం వంటి ఏ రంగాన్ని తీసుకుని పరిశీలించినా ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనం స్పష్టంగా కనబడుతుంది.ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతంలో వెలుగులు నింపే, ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరిచే వివిధ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు సక్రమంగా అమలు కావాలంటే, ప్రభుత్వం వైపు నుంచి ప్రత్యేకించి అదే లక్ష్యంగా గల ఉత్తరాంధ్ర అభివృద్ధి మండలి ఏర్పాటు కావాలి. ఈ మండలిలో చిత్తశుద్ధి గల అధికారులను నియమించాలి. ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల, రాజకీయ పక్షాల, ప్రజాసంఘాల ప్రతినిధులను ఈ మండలిలో భాగం చేయాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన చట్టం 2014, సెక్షన్ 46(3)లో నిర్దేశించినట్టుగా ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్యాకేజీని ప్రకటించాలి. ఆ ఆర్థిక ప్యాకేజీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ వార్షిక బడ్జెట్లో కనీసం 15 శాతం (విస్తీర్ణాన్ని బట్టి) నుంచి 20 శాతం (జనాభాను బట్టి) ఉండాలి. అంటే రూ. 1.57 లక్షల కోట్ల 2017–18 ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ ప్రకారం ఉత్తరాంధ్ర ప్రత్యేక ప్యాకేజీ రూ. 22,000 కోట్ల నుంచి రూ. 30,000 కోట్లు ఉండాలి. ప్రజల వైపు నుంచి ఉత్తరాంధ్ర ఆకాంక్షల గురించి నిరంతర చర్చ, ఎప్పటికప్పుడు పాలకుల దృష్టికి తీసుకుపోవడం, ప్రచారం, ఆందోళన కార్యక్రమాలు కొనసాగాలి.ఇవీ ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల ఆకాంక్షలు : ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమకు బుందేల్ఖండ్, బోలంగీర్ - కలహండి – కోరాపుట్ తరహా ప్యాకేజీని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించాలి; ఉత్తరాంధ్రకు ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధి మండలిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వెంటనే ఏర్పాటు చేయాలి; ఆంధ్రప్రదేశ్కు కేంద్ర ప్రభుత్వం పన్నుల రాయితీలతో కూడిన ప్రత్యేక హోదాను ప్రకటించాలి; ఉత్తరాంధ్రలోని 24 లక్షల ఎకరాలకు కనీసం ఒక పంటకైనా సాగునీరు సదుపాయం కల్పించాలి; ఉత్తరాంధ్ర సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టు పనులను వెంటనే ప్రారంభించాలి; గోదావరి జలాల్లో ఉత్తరాంధ్రకు న్యాయమైన నీటి వాటాను కేటాయించాలి; గోదావరితో ఉత్తరాంధ్రలోని నదులను అనుసంధానం చేయాలి; విశాఖపట్నంలో రైల్వే జోన్ను వెంటనే ప్రకటించాలి; గిరిజన విశ్వవిద్యాలయాన్ని వెంటనే ఏర్పాటు చేయాలి; విమ్స్ ఆసుపత్రిని మల్టీ సూపర్ స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రిగా మార్చాలి; ఉత్తరాంధ్ర మరో భోపాల్గా మారకుండా పర్యావరణాన్ని రక్షించాలి.కొణతాల రామకృష్ణమాజీ మంత్రిkonathalark09@gmail.comశ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం జిల్లాలలో విస్తరించి, 23,537 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంతో (ఆంధ్రప్రదేశ్ విస్తీర్ణంలో 15 శాతం), దాదాపు ఒక కోటి జనాభాతో (ఆంధ్రప్రదేశ్ జనాభాలో 19 శాతం) ఉత్తరాంధ్ర, పుష్కలమైన జల, ఖనిజ, అటవీ వనరులతో, మానవ వనరులతో అభివృద్ధి పథంలో అగ్రభాగాన ఉండవలసిన స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, పాలకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల తనకు న్యాయంగా రావలసిన వాటా కూడా దక్కని దుస్థితిలో ఉంది. తమ వాటా తమకు దక్కలేదని గత ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో తెలంగాణ ప్రాంత ప్రజలు ఉద్యమించినప్పుడు, ఆ సమస్య పరిష్కారంలో భాగంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిషన్ ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించింది. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఉత్తరాంధ్ర ఎంతగా వెనుకబడి ఉన్నదో గణాంకాలతో సహా చూపింది. రాష్ట్ర విభజన జరిగే సందర్భంలో అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్లో వెనుకబడిన ప్రాంతాలైన ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమలకు ప్రత్యేక రాయితీలు కల్పిస్తామని, ప్రత్యేక ప్యాకేజీలో నిర్దిష్ట కేటాయింపులు చేస్తామని కేంద్ర, రాష్ట్ర పాలకులు నమ్మబలికారు. మూడు సంవత్సరాలు గడిచిపోయినా ఎక్కడవేసిన గొంగళి అక్కడే ఉంది. ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనం గురించి జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిషన్ వేసిన అంచనాలను మించిన మరింత దుర్భర స్థితి ఈ మూడు సంవత్సరాలలో ఏర్పడింది. ఈ నేపథ్యంలో ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనం గురించి కూలంకషంగా చర్చించుకోవడం, ఉత్తరాంధ్ర ఏమి కోరుకుంటున్నదో ప్రజా ఆకాంక్షలన్నిటినీ సవివరంగా ముందుకు తేవడం, అన్ని వేదికల మీద, అన్ని రూపాలలో ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతీయ ప్రజా ఆకాంక్షలకు సముచిత స్థానం ఇచ్చి, ఆ ఆకాంక్షలు నెరవేరే దిశగా అన్నిరకాల భావ ప్రచార, ఉద్యమ నిర్మాణ, సంఘీభావ సమీకరణ ప్రయత్నాలకూ పూనుకోవడం ఈ ప్రాంతపు రాజకీయ నాయకుల, విద్యావంతుల, యువజనుల, విద్యార్థుల, ప్రజలందరి బాధ్యత. ఈ బాధ్యత ఎంత బృహత్తరమైనదో గుర్తించడానికి ఈ ప్రాంత ప్రజా సమస్యలను, ఆకాంక్షలను సింహావలోకనం చేద్దాం.విస్తారమైన సహజవనరుల, మౌలిక సౌకర్యాల లభ్యతలో ఉత్తరాంధ్ర ప్రపంచంలోనే అరుదైన ప్రాంతాలలో ఒకటి. నదులు, అడవులు, సముద్ర తీరం, ఖనిజ సంపద, జాతీయ రైలు, రహదారి మార్గాలు, ఓడరేవు, విమానాశ్రయం, అపారమైన మానవ శ్రమశక్తి, అన్నిటికన్ని వనరులూ పుష్కలంగా ఉన్న ప్రాంతం ఉత్తరాంధ్ర. ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నాలుగు ప్రాంతాలను చూసినా ఈ వనరులన్నీ ఉన్న ఏకైక సంపన్న ప్రాంతం ఉత్తరాంధ్రే. కానీ ఈ వనరుల్లో ఏ ఒక్కటీ ఉత్తరాంధ్ర అభివృద్ధికి, ఉత్తరాంధ్ర బిడ్డల మెరుగైన జీవనానికి సంపూర్ణంగా ఉపయోగపడడం లేదు. ఇక్కడి వనరులను ఉపయోగించి ఇక్కడి ప్రజల, ఈ ప్రాంత అభివృద్ధికి దోహదం చేసే రాజకీయ, ఆర్థిక, పాలనా విధానాలు లేవు. ఈ వనరులన్నీ బిడ్డకు దక్కని తల్లి స్తన్యంలా ఇతర ప్రాంతాల వారు కొల్లగొట్టుకుపోతుంటే అరికట్టే పాలక విధానాలు లేవు. కనుక ‘మా వనరులను మా అభివృద్ధికే వెచ్చించాలి’, ‘మా వనరులు కొల్లగొట్టడానికి ఇతరులకు హక్కు లేదు’ అని ఇవాళ ఉత్తరాంధ్ర ప్రజానీకం తమ ఆకాంక్షను ఎలుగెత్తవలసిన అవసరం వచ్చింది.అన్నిటికన్నా ప్రధానమైన ఉత్తరాంధ్ర ఆకాంక్ష జల వనరుల గురించినది. బాహుదా, మహేంద్ర తనయ, వంశధార, నాగావళి, పెద్ద గెడ్డ, కందివలస గెడ్డ, చంపావతి, జంఝావతి, సీలేరు, శబరి, గోస్తని, నర్వ గెడ్డ, శారద, వరాహ, తాండవ వంటి జీవ నదులకూ నిత్యం ప్రవహించే సెలయేళ్లకూ ఆలవాలమైన, రాష్ట్రం మొత్తంలోకి అత్యధిక వర్షపాతం నమోదయ్యే ఉత్తరాంధ్రలో వ్యవసాయానికి నీటి పారుదల సౌకర్యాలు కనీస స్థాయిలో కూడా లేవు. ఈ నదులలో సెలయేళ్లలో ప్రవహించే జలాలను సక్రమంగా వినియోగిస్తే ఉత్తరాంధ్రలో సాగుకు లాయకైన భూమి ప్రతి ఎకరానికీ నీటి పారుదల సౌకర్యం కలిగించవచ్చు. ఉత్తరాంధ్రను వ్యవసాయోత్పత్తులలో అన్నపూర్ణగా మార్చవచ్చు. దాదాపు యాభై ఎనిమిది లక్షల ఎకరాల ఉత్తరాంధ్ర విస్తీర్ణంలో ఇరవై నాలుగు లక్షల ఎకరాలు సాగుకు అనుకూలం కాగా, ప్రస్తుతం అందులో ఎనిమిది లక్షల ఎకరాలకు కూడా కాలువల కింద సాగునీటి పారుదల సౌకర్యం లేదు. ఎప్పటినుంచో ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలకు పాలకులు ఆశచూపుతున్న ఉత్తరాంధ్ర సుజల స్రవంతి పనులను తక్షణమే ప్రారంభించి, నిర్ణీత వ్యవధిలో పూర్తి చేయాలని ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలు కోరుతున్నారు. ఉత్తరాంధ్రలోని పంట భూములన్నిటికీ సాగునీరు, అన్ని పట్టణాలకూ, గ్రామాలకూ తాగునీరు అందించడం తక్షణ కార్యక్రమంగా ప్రభుత్వం చేపట్టాలని ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలు కోరుతున్నారు. సాగునీటికీ తాగునీటికీ ఉద్దేశించిన పథకాలను పరిశ్రమలకు, ఇతర అవసరాలకు ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ మళ్లించగూడదని కూడా కోరుతున్నారు. ఉత్తరాంధ్రలో ప్రవహించే నదుల్లో ఎక్కువభాగం ఒరిస్సాలో పుట్టిన అంతర్రాష్ట్ర నదులు గనుక ఆ రాష్ట్రంతో చర్చలకు, సామరస్య పూర్వకమైన పరిష్కారానికి ప్రయత్నించి, ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల హక్కులను పరిరక్షించాలి.ఈ జలవనరుల సమస్యను సక్రమంగా పరిష్కరిస్తే ఉత్తరాంధ్రలో వ్యవసాయాభివృద్ధికి మార్గం సుగమమవుతుంది. శ్రీకాకుళం, విజయనగరం జిల్లాల గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి పెద్ద ఎత్తున సాగుతున్న వలసలకు అడ్డుకట్ట పడుతుంది. పొట్టచేత పట్టుకుని ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి ఇక్కట్లు అనుభవిస్తున్న ఉత్తరాంధ్ర బిడ్డలు తమ గ్రామాలకు తిరిగివచ్చి గౌరవప్రదమైన జీవనం గడపడానికి వీలు కలుగుతుంది. వ్యవసాయాభివృద్ధి పెరిగితే వ్యవసాయాధార పరిశ్రమల స్థాపనకు, ఉపాధికీ, ప్రాంత అభివృద్ధికీ కూడా అవకాశాలు మెరుగవుతాయి. వ్యవసాయాధార పరిశ్రమలు, ఆహార, పండ్ల ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు, జీడిపప్పు పరిశ్రమలు ఇతోధికంగా స్థాపించి, ఆ పరిశ్రమలలోను, అనుబంధ పరిశ్రమలలోను ఉపాధి కల్పించడానికీ, ప్రాంత ఆదాయం పెంచడానికీ ఎన్నో అవకాశాలున్నాయి. అటువంటి పరిశ్రమలకు ఉదాహరణప్రాయమైన పరిశ్రమలను, ప్రోత్సాహక కేంద్రాలను, నైపుణ్య బదిలీ కేంద్రాలను ప్రభుత్వమే స్థాపించి ఇటువంటి పారిశ్రామికాభివృద్ధికి దోహదం చేయవచ్చు. అలాగే ఉత్తరాంధ్రలో ఉన్న అటవీ వనరులతో, ఖనిజ వనరులతో కాగితం, ఖనిజాధార తయారీ పరిశ్రమలు, రసాయన పరిశ్రమలు, ఇటుకలు, పెంకులు, వస్త్ర పరిశ్రమలు వంటి ఎన్నో భారీ, మధ్యతరహా పరిశ్రమలను ఏర్పరచడం ద్వారా, ప్రోత్సహించడం ద్వారా ప్రస్తుతం ఉత్తరాంధ్రలో నెలకొని ఉన్న తీవ్రమైన నిరుద్యోగ సమస్యను తగ్గించడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించవచ్చు. విశాఖపట్నంలో రైల్వే జోన్ ప్రధాన కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయడానికి, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీతో సహా ఇతర సేవారంగ సంస్థలు నెలకొల్పడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించవచ్చు. ఇప్పటికి జరిగిన పారిశ్రామికాభివృద్ధిలో, ఉద్యోగకల్పనలో ఉత్తరాంధ్ర స్థానిక ప్రజానీకానికి దక్కిన భాగమెంతో, ఉత్తరాంధ్ర స్థానికుల నిరుద్యోగాన్ని తగ్గించడానికి ఏ చర్యలు తీసుకున్నారో అంచనా కట్టవలసే ఉంది. ఆ అసమానతలను తగ్గించడానికి కృషి చేయవలసే ఉంది.ఉత్తరాంధ్రలో గణనీయమైన సంఖ్యలో ఆదివాసీ జనాభా ఉంది. మూడు జిల్లాలలోను ఆదివాసీ ప్రాంతాలున్నాయి. ఆదివాసుల అభివృద్ధి కోసం 2012లో విడుదల అయిన అరకు డిక్లరేషన్ ఆదివాసీ ప్రాంతాలలో అమలు చేయవలసిన అభివృద్ధి పథకాల గురించి, విధానాల గురించి వివరమైన సూచనలు చేసింది. ఆ సూచనలు ఇంతవరకూ అమలులోకి రాలేదు. ఆదివాసీ ప్రాంతాల ప్రత్యేక అస్తిత్వాన్ని పరిరక్షించే చర్యలు చేపట్టడం, 1/70 చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ అన్యాక్రాంతమైన ఆదివాసీ భూములను తిరిగి ఆదివాసులకు అప్పగించడం, రాజ్యాంగం 73, 74 సవరణల ప్రకారం, పంచాయతీ రాజ్ ఎక్స్టెన్షన్ టు షెడ్యూల్డ్ ఏరియాస్ చట్టం ప్రకారం ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో పంచాయతీ పాలనను ప్రవేశపెట్టడం, గిరిజన విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయడం, బాక్సైట్ తవ్వకాలను ఆపివేయడం వంటి ఎన్నో డిమాండ్లను ఆదివాసులు ముందుకు తెస్తున్నారు. ఈ ఆదివాసీ ఆకాంక్షలన్నీ కూడా ఉత్తరాంధ్ర ప్రజా ఆకాంక్షలలో భాగమే. ఉత్తరాంధ్రలో మరొక పెద్ద ప్రజా సమూహం సముద్రం మీద ఆధారపడిన మత్స్యకారులు, ఇతరవర్గాలు. ఉత్తరాంధ్రకు ఉన్న 340 కిమీ సముద్రతీరాన్ని సముద్రం మీద ఆధారపడిన ప్రజల అభివృద్ధికి ఉపయోగించాలి. సముద్ర తీరంపై మత్స్యకారులకు చట్టబద్ధమైన హక్కులు కల్పించాలి. ఫిష్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలను, కోల్డ్ స్టోరేజీలను స్థాపించి మత్స్యకారులకు, ఇతర నిరుద్యోగ యువతకు ఉపాధి కల్పించాలి.కేవలం పాలకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల విద్యారంగంలో ఉత్తరాంధ్ర బాగా వెనుకబడి ఉంది. రాష్ట్రంలోని 13 జిల్లాలలో అక్షరాస్యతలో విజయనగరం 13వ స్థానంలో, శ్రీకాకుళం 11వ స్థానంలో, విశాఖపట్నం 8వ స్థానంలో ఉన్నాయంటే ఈ మూడు జిల్లాల పట్ల పాలకుల నిర్లక్ష్యం అర్థమవుతుంది. పందొమ్మిదో శతాబ్ది చివరికే విద్యల నగరంగా ఉండిన విజయనగరం ఇరవయ్యొకటో శతాబ్దిలో అక్షరాస్యతలో చిట్టచివరికి చేరడం, దాన్ని సవరించడానికి పాలకులు ఎంతమాత్రం ప్రయత్నించకపోవడం, తగిన నిధులు కేటాయించి విద్యా సౌకర్యాలు కలిగించకపోవడం కొట్టొచ్చినట్టు కనబడుతున్నాయి. ప్రాథమిక, ఉన్నత పాఠశాల విద్యారంగంలోనూ, కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయాల ఉన్నత విద్యారంగంలోనూ పాలకుల ఈ నిర్లక్ష్యం కొనసాగుతూనే ఉంది.  ప్రాథమిక ఆరోగ్యం, పర్యాటక రంగం, విద్యుచ్ఛక్తి, రవాణా, ప్రభుత్వరంగ పరిశ్రమలు, వలసలు, పాలన, స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థలు, పారిశుధ్యం, పర్యావరణం వంటి ఏ రంగాన్ని తీసుకుని పరిశీలించినా ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటుతనం స్పష్టంగా కనబడుతుంది.ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతంలో వెలుగులు నింపే, ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరిచే వివిధ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు సక్రమంగా అమలు కావాలంటే, ప్రభుత్వం వైపు నుంచి ప్రత్యేకించి అదే లక్ష్యంగా గల ఉత్తరాంధ్ర అభివృద్ధి మండలి ఏర్పాటు కావాలి. ఈ మండలిలో చిత్తశుద్ధి గల అధికారులను నియమించాలి. ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల, రాజకీయ పక్షాల, ప్రజాసంఘాల ప్రతినిధులను ఈ మండలిలో భాగం చేయాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన చట్టం 2014, సెక్షన్ 46(3)లో నిర్దేశించినట్టుగా ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్యాకేజీని ప్రకటించాలి. ఆ ఆర్థిక ప్యాకేజీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ వార్షిక బడ్జెట్లో కనీసం 15 శాతం (విస్తీర్ణాన్ని బట్టి) నుంచి 20 శాతం (జనాభాను బట్టి) ఉండాలి. అంటే రూ. 1.57 లక్షల కోట్ల 2017–18 ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ ప్రకారం ఉత్తరాంధ్ర ప్రత్యేక ప్యాకేజీ రూ. 22,000 కోట్ల నుంచి రూ. 30,000 కోట్లు ఉండాలి. ప్రజల వైపు నుంచి ఉత్తరాంధ్ర ఆకాంక్షల గురించి నిరంతర చర్చ, ఎప్పటికప్పుడు పాలకుల దృష్టికి తీసుకుపోవడం, ప్రచారం, ఆందోళన కార్యక్రమాలు కొనసాగాలి.ఇవీ ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల ఆకాంక్షలు : ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమకు బుందేల్ఖండ్, బోలంగీర్ - కలహండి – కోరాపుట్ తరహా ప్యాకేజీని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించాలి; ఉత్తరాంధ్రకు ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధి మండలిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వెంటనే ఏర్పాటు చేయాలి; ఆంధ్రప్రదేశ్కు కేంద్ర ప్రభుత్వం పన్నుల రాయితీలతో కూడిన ప్రత్యేక హోదాను ప్రకటించాలి; ఉత్తరాంధ్రలోని 24 లక్షల ఎకరాలకు కనీసం ఒక పంటకైనా సాగునీరు సదుపాయం కల్పించాలి; ఉత్తరాంధ్ర సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టు పనులను వెంటనే ప్రారంభించాలి; గోదావరి జలాల్లో ఉత్తరాంధ్రకు న్యాయమైన నీటి వాటాను కేటాయించాలి; గోదావరితో ఉత్తరాంధ్రలోని నదులను అనుసంధానం చేయాలి; విశాఖపట్నంలో రైల్వే జోన్ను వెంటనే ప్రకటించాలి; గిరిజన విశ్వవిద్యాలయాన్ని వెంటనే ఏర్పాటు చేయాలి; విమ్స్ ఆసుపత్రిని మల్టీ సూపర్ స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రిగా మార్చాలి; ఉత్తరాంధ్ర మరో భోపాల్గా మారకుండా పర్యావరణాన్ని రక్షించాలి.కొణతాల రామకృష్ణమాజీ మంత్రిkonathalark09@gmail.com
uttarandhra prajala jeevana pramaanaalanu merugupariche vividha abhivruddhi kaaryakramaalu sakramamgaa amalu kavalante, prabhutvam vaipu nunchi pratyekinchi adhe lakshyamgaa gala uttarandhra abhivruddhi mandali erpaatu kavali. chittasuddhi gala adhikaarulanu, prajala, rajakeeya pakshaala, prajaasanghaala pratinidhulanu ee mandalilo bhagam cheyali. vibhajanachattam nirdesinchinattugaa pratyeka aardhika packageni prakatinchaali.srikaakulam, vijayanagaram, visaakhapatnam jillaalalo vistarinchi, 23,537 cha.ki.mee vistiirnamtoe (andhrapradesh vistiirnamlo 15 saatam), daadaapu oka koti janabhato (andhrapradesh janabhalo 19 saatam) uttarandhra, pushkalamaina jala, khanija, atavi vanarulatho, manava vanarulatho abhivruddhi pathamlo agrabhaagaana undavalasina sthitilo unnappatikii, paalakula nirlakshyam valla tanaku nyaayamgaa raavalasina wata kuudaa dakkani dusthitilo undi. tama wata tamaku dakkaledani gatha ummadi andhrapradesh rashtramlo telamgaana praanta prajalu udyaminchinappudu, aa samasya parishkaaramlo bhagamga kendra prabhutvam niyaminchina justis srikrishna kamishan uttarandhra venukabaatutanaanni pramukhamgaa prastaavinchindi. ummadi rashtramlo uttarandhra entagaa venukabadi unnado ganaamkaalato sahaa chuupindi. rashtra vibhajana jarige sandarbhamlo avashesha aandhrapradeshlo venukabadina praantaalaina uttarandhra, raayalaseemalaku pratyeka raayiteelu kalpistaamani, pratyeka packageelo nirdishta ketayimpulu chestamani kendra, rashtra paalakulu nammabalikaaru. moodu samvatsaraalu gadichipoyina ekkadavesina gongali akkade undi. uttarandhra venukabaatutanam gurinchi justis srikrishna kamishan vesina anchanaalanu minchina marinta durbhara sthiti ee moodu samvatsaraalalo erpadindi. ee nepathyamlo uttarandhra venukabaatutanam gurinchi koolankashamgaa charchinchukovadam, uttarandhra emi korukuntunnado praja aakaankshalannitinii savivaramgaa munduku tevadam, anni vedikala meeda, anni roopaalalo uttarandhra praantiiya praja aakaankshalaku samuchita sthaanam ichi, aa aakaankshalu neravere disagaa annirakaala bhaava prachaara, udyama nirmaana, sanghibhava sameekarana prayatnaalakuu poonukovadam ee praantapu rajakeeya naayakula, vidyaavantula, yuvajanula, vidyaarthula, prajalandari baadhyata. ee baadhyata entha bruhattaramainado gurtinchadaaniki ee praanta praja samasyalanu, aakaankshalanu simhaavalokanam cheddam.vistaaramaina sahajavanarula, moulika soukaryaala labhyatalo uttarandhra prapanchamlone arudaina praantaalalo okati. nadulu, adavulu, samudra teeram, khanija sampada, jaateeya railu, rahadari maargaalu, odarevu, vimaanaasrayam, apaaramaina manava shramasakti, annitikanni vanaruluu pushkalamgaa unna praantam uttarandhra. aandhrapradeshloni naalugu praantaalanu chusina ee vanarulannee unna ekaika sampanna praantam uttarandhre. cony ee vanarullo e okkati uttarandhra abhivruddhiki, uttarandhra biddala merugaina jeevanaaniki sampuurnamgaa upayogapadadam ledu. ikkadi vanarulanu upayoginchi ikkadi prajala, ee praanta abhivruddhiki dohadam chese rajakeeya, aardhika, palana vidhaanaalu levu. ee vanarulannee biddaku dakkani talli stanyamla itara praantaala vaaru kollagottukupotumta arikatte paalaka vidhaanaalu levu. kanuka ‘maa vanarulanu maa abhivruddhike vecchinchaali’, ‘maa vanarulu kollagottadaaniki itarulaku hakku ledu’ ani ivaala uttarandhra prajaaneekam tama aakaankshanu elugettavalasina avasaram vachindi.annitikanna pradhaanamaina uttarandhra aakanksha jala vanarula gurinchinadi. bahuda, mahendra tanaya, vamsadhaara, nagavali, pedda gedda, kandivalasa gedda, champavati, janjaati, seeleru, sabari, gostani, narva gedda, saarada, varaha, tandava vanti jeeva nadulakuu nityam pravahinche selayellakuu aalavaalamaina, rashtram mottamloki atyadhika varshapaatam namodayye uttaraandhralo vyavasaayaaniki neeti paarudala soukaryaalu kaneesa sthaayilo kuudaa levu. ee nadulalo selayellalo pravahinche jalaalanu sakramamgaa viniyogiste uttaraandhralo saaguku laayakaina bhoomi prati ekaraanikii neeti paarudala soukaryam kaliginchavacchu. uttaraandhranu vyavasaayotpattulalo annapuurnagaa maarchavachchu. daadaapu yabhai enimidi lakshala ekaraala uttarandhra vistiirnamlo iravai naalugu lakshala ekaraalu saaguku anukuulam kaga, prastutam andulo enimidi lakshala ekaraalaku kuudaa kaaluvala kinda saguneeti paarudala soukaryam ledu. eppatinuncho uttarandhra prajalaku paalakulu aasachuuputunna uttarandhra sujala sravanti panulanu takshaname praarambhinchi, nirneeta vyavadhilo puurti cheyalani uttarandhra prajalu korutunnaru. uttaraandhraloni panta bhoomulannitiki saguneeru, anni pattanaalakuu, graamaalakuu taguneeru andinchadam takshana kaaryakramamgaa prabhutvam chepattalani uttarandhra prajalu korutunnaru. saaguneetikii taaguneetikii uddesinchina pathakaalanu parisramalaku, itara avasaraalaku etty paristhitulaloonuu mallinchagudadani kuudaa korutunnaru. uttaraandhralo pravahinche nadullo ekkuvabhaagam orissalo puttina antarrashtra nadulu ganuka aa rashtramtho charchalaku, saamarasya puurvakamaina parishkaaraaniki prayatninchi, uttarandhra prajala hakkulanu parirakshinchaali.ee jalavanarula samasyanu sakramamgaa parishkariste uttaraandhralo vyavasaayaabhivruddhiki maargam sugamamavutundi. srikaakulam, vijayanagaram jillala graameena praantaala nunchi pedda ettuna saagutunna valasalaku addukatta padutundi. pottacheta pattukuni itara praantaalaku valasa velli ikkatlu anubhavistunna uttarandhra biddalu tama graamaalaku tirigivacchi gouravapradamaina jeevanam gadapadaaniki veelu kalugutundi. vyavasaayaabhivruddhi perigithe vyavasaayaadhaara parisramala sthaapanaku, upaadhikee, praanta abhivruddhikii kuudaa avakaasaalu merugavutaayi. vyavasaayaadhaara parisramalu, aahaara, pandla prossesing parisramalu, jeedipappu parisramalu itodhikamgaa sthaapinchi, aa parisramalalonu, anubandha parisramalalonu upaadhi kalpinchadaanikii, praanta aadaayam penchadaanikii enno avakaasaalunnaayi. atuvanti parisramalaku udaaharanapraayamaina parisramalanu, prothsaahaka kendraalanu, naipunya badili kendraalanu prabhutvame sthaapinchi ituvanti paarisraamikaabhivrudh dohadam cheyavachu. alaage uttaraandhralo unna atavi vanarulatho, khanija vanarulatho kaagitam, khanijadhara tayaarii parisramalu, rasayana parisramalu, itukalu, penkulu, vastra parisramalu vanti enno bhari, madhyataraha parisramalanu erparachadam dwara, prothsahinchadam dwara prastutam uttaraandhralo nelakoni unna teevramaina nirudyoga samasyanu tagginchadaaniki prabhutvam prayatninchavacchu. visaakhapatnamlo railve jon pradhaana kaaryaalayam erpaatu cheyadaaniki, infermation technologytho sahaa itara sevaaranga samsthalu nelakolpadaaniki prabhutvam prayatninchavacchu. ippatiki jarigina paarisraamikaabhivrudh, udyogakalpanalo uttarandhra sthaanika prajaaneekaaniki dakkina bhaagamentho, uttarandhra sthaanikula nirudyogaanni tagginchadaaniki e charyalu teesukunnaro anchana kattavalase undi. aa asamaanatalanu tagginchadaaniki krushi cheyavalase undi.uttaraandhralo gananeeyamaina sankhyalo aadivaasii janabha undi. moodu jillaalalonu aadivaasii praantaalunnaayi. aadivaasula abhivruddhi kosam 2012loo vidudala ayina araku dickleration aadivaasii praantaalalo amalu cheyavalasina abhivruddhi pathakaala gurinchi, vidhaanaala gurinchi vivaramaina suuchanalu chesindi. aa suuchanalu intavarakuu amaluloki raledu. aadivaasii praantaala pratyeka astitvaanni parirakshinche charyalu chepattadam, 1/70 chattaanni ullanghistuu anyaakraantamaina aadivaasii bhoomulanu tirigi aadivaasulaku appaginchadam, raajyaangam 73, 74 savaranala prakaaram, panchaayatii raj extention tu sheduled arias chattam prakaaram aadivaasii praantaallo panchaayatii paalananu pravesapettadam, girijana vishwavidyaalayaanni erpaatu cheyadam, baxite tavvakaalanu aapiveyadam vanti enno demandlanu aadivaasulu munduku testunnaru. ee aadivaasii aakaankshalannii kuudaa uttarandhra praja aakaankshalalo bhagame. uttaraandhralo maroka pedda praja samuuham samudram meeda aadhaarapadina matsyakaarulu, itaravargaalu. uttaraandhraku unna 340 kimi samudratiiraanni samudram meeda aadhaarapadina prajala abhivruddhiki upayoginchaali. samudra teerampai matsyakaarulaku chattabaddhamaina hakkulu kalpinchaali. fish prossesing parisramalanu, cold storageelanu sthaapinchi matsyakaarulaku, itara nirudyoga yuvataku upaadhi kalpinchaali.kevalam paalakula nirlakshyam valla vidyaarangamlo uttarandhra baga venukabadi undi. rashtramloni 13 jillaalalo aksharaasyatalo vijayanagaram 13va sthaanamlo, srikaakulam 11va sthaanamlo, visaakhapatnam 8va sthaanamlo unnayante ee moodu jillala patla paalakula nirlakshyam ardhamavutundi. pandommido satabdi chivarike vidyala nagaramgaa undina vijayanagaram iravayyokato sataabdilo aksharaasyatalo chittachivariki cheradam, daanni savarinchadaaniki paalakulu entamaatram prayatninchakapovadam, tagina nidhulu ketayinchi vidya soukaryaalu kaliginchakapovadam kottochinattu kanabadutunnaayi. praathamika, unnata paatasaala vidyaarangamloonuu, kalasala, vishwavidyaalayaala unnata vidyaarangamloonuu paalakula ee nirlakshyam konasagutune undi.  praathamika aarogyam, paryaataka rangam, vidyuchchakti, rawana, prabhutvaranga parisramalu, valasalu, paalana, sthaanika swaparipaalanaa samsthalu, paarisudhyam, paryaavaranam vanti e rangaanni teesukuni pariseelinchinaa uttarandhra venukabaatutanam spashtamgaa kanabadutundi.uttarandhra praantamlo velugulu nimpe, uttarandhra prajala jeevana pramaanaalanu merugupariche vividha abhivruddhi kaaryakramaalu sakramamgaa amalu kavalante, prabhutvam vaipu nunchi pratyekinchi adhe lakshyamgaa gala uttarandhra abhivruddhi mandali erpaatu kavali. ee mandalilo chittasuddhi gala adhikaarulanu niyaminchaali. uttarandhra prajala, rajakeeya pakshaala, prajaasanghaala pratinidhulanu ee mandalilo bhagam cheyali. andhrapradesh vibhajana chattam 2014, section 46(3)loo nirdesinchinattugaa pratyeka aardhika packageni prakatinchaali. aa aardhika packagy, andhrapradesh vaarshika badjetlo kaneesam 15 saatam (vistiirnaanni batti) nunchi 20 saatam (janabhanu batti) undaali. ante roo. 1.57 lakshala kotla 2017–18 andhrapradesh budget prakaaram uttarandhra pratyeka packagy roo. 22,000 kotla nunchi roo. 30,000 kotlu undaali. prajala vaipu nunchi uttarandhra aakaankshala gurinchi nirantara charcha, eppatikappudu paalakula drushtiki teesukupovadam, prachaaram, aandolana kaaryakramaalu konasagali.ivee uttarandhra prajala aakaankshalu : uttarandhra, raayalaseemaku bundelkhand, bolangir - kalahandi – koraput taraha packageni kendra prabhutvam prakatinchaali; uttaraandhraku pratyekamgaa abhivruddhi mandalini rashtra prabhutvam ventane erpaatu cheyali; aandhrapradeshku kendra prabhutvam pannula raayiteelato kuudina pratyeka hodanu prakatinchaali; uttaraandhraloni 24 lakshala ekaraalaku kaneesam oka pantakaina saguneeru sadupayam kalpinchaali; uttarandhra sujala sravanti praajektu panulanu ventane praarambhinchaali; godavari jalaallo uttaraandhraku nyaayamaina neeti vaataanu ketayinchali; godavarito uttaraandhraloni nadulanu anusandhaanam cheyali; visaakhapatnamlo railve jonnu ventane prakatinchaali; girijana vishwavidyaalayaanni ventane erpaatu cheyali; wims aasupatrini multy super speshality aasupatrigaa marchali; uttarandhra maro bhopalga marakunda paryaavaranaanni rakshinchaali.konataala ramakrishnamaji mantrikonathalark09@gmail.comsrikaakulam, vijayanagaram, visaakhapatnam jillaalalo vistarinchi, 23,537 cha.ki.mee vistiirnamtoe (andhrapradesh vistiirnamlo 15 saatam), daadaapu oka koti janabhato (andhrapradesh janabhalo 19 saatam) uttarandhra, pushkalamaina jala, khanija, atavi vanarulatho, manava vanarulatho abhivruddhi pathamlo agrabhaagaana undavalasina sthitilo unnappatikii, paalakula nirlakshyam valla tanaku nyaayamgaa raavalasina wata kuudaa dakkani dusthitilo undi. tama wata tamaku dakkaledani gatha ummadi andhrapradesh rashtramlo telamgaana praanta prajalu udyaminchinappudu, aa samasya parishkaaramlo bhagamga kendra prabhutvam niyaminchina justis srikrishna kamishan uttarandhra venukabaatutanaanni pramukhamgaa prastaavinchindi. ummadi rashtramlo uttarandhra entagaa venukabadi unnado ganaamkaalato sahaa chuupindi. rashtra vibhajana jarige sandarbhamlo avashesha aandhrapradeshlo venukabadina praantaalaina uttarandhra, raayalaseemalaku pratyeka raayiteelu kalpistaamani, pratyeka packageelo nirdishta ketayimpulu chestamani kendra, rashtra paalakulu nammabalikaaru. moodu samvatsaraalu gadichipoyina ekkadavesina gongali akkade undi. uttarandhra venukabaatutanam gurinchi justis srikrishna kamishan vesina anchanaalanu minchina marinta durbhara sthiti ee moodu samvatsaraalalo erpadindi. ee nepathyamlo uttarandhra venukabaatutanam gurinchi koolankashamgaa charchinchukovadam, uttarandhra emi korukuntunnado praja aakaankshalannitinii savivaramgaa munduku tevadam, anni vedikala meeda, anni roopaalalo uttarandhra praantiiya praja aakaankshalaku samuchita sthaanam ichi, aa aakaankshalu neravere disagaa annirakaala bhaava prachaara, udyama nirmaana, sanghibhava sameekarana prayatnaalakuu poonukovadam ee praantapu rajakeeya naayakula, vidyaavantula, yuvajanula, vidyaarthula, prajalandari baadhyata. ee baadhyata entha bruhattaramainado gurtinchadaaniki ee praanta praja samasyalanu, aakaankshalanu simhaavalokanam cheddam.vistaaramaina sahajavanarula, moulika soukaryaala labhyatalo uttarandhra prapanchamlone arudaina praantaalalo okati. nadulu, adavulu, samudra teeram, khanija sampada, jaateeya railu, rahadari maargaalu, odarevu, vimaanaasrayam, apaaramaina manava shramasakti, annitikanni vanaruluu pushkalamgaa unna praantam uttarandhra. aandhrapradeshloni naalugu praantaalanu chusina ee vanarulannee unna ekaika sampanna praantam uttarandhre. cony ee vanarullo e okkati uttarandhra abhivruddhiki, uttarandhra biddala merugaina jeevanaaniki sampuurnamgaa upayogapadadam ledu. ikkadi vanarulanu upayoginchi ikkadi prajala, ee praanta abhivruddhiki dohadam chese rajakeeya, aardhika, palana vidhaanaalu levu. ee vanarulannee biddaku dakkani talli stanyamla itara praantaala vaaru kollagottukupotumta arikatte paalaka vidhaanaalu levu. kanuka ‘maa vanarulanu maa abhivruddhike vecchinchaali’, ‘maa vanarulu kollagottadaaniki itarulaku hakku ledu’ ani ivaala uttarandhra prajaaneekam tama aakaankshanu elugettavalasina avasaram vachindi.annitikanna pradhaanamaina uttarandhra aakanksha jala vanarula gurinchinadi. bahuda, mahendra tanaya, vamsadhaara, nagavali, pedda gedda, kandivalasa gedda, champavati, janjaati, seeleru, sabari, gostani, narva gedda, saarada, varaha, tandava vanti jeeva nadulakuu nityam pravahinche selayellakuu aalavaalamaina, rashtram mottamloki atyadhika varshapaatam namodayye uttaraandhralo vyavasaayaaniki neeti paarudala soukaryaalu kaneesa sthaayilo kuudaa levu. ee nadulalo selayellalo pravahinche jalaalanu sakramamgaa viniyogiste uttaraandhralo saaguku laayakaina bhoomi prati ekaraanikii neeti paarudala soukaryam kaliginchavacchu. uttaraandhranu vyavasaayotpattulalo annapuurnagaa maarchavachchu. daadaapu yabhai enimidi lakshala ekaraala uttarandhra vistiirnamlo iravai naalugu lakshala ekaraalu saaguku anukuulam kaga, prastutam andulo enimidi lakshala ekaraalaku kuudaa kaaluvala kinda saguneeti paarudala soukaryam ledu. eppatinuncho uttarandhra prajalaku paalakulu aasachuuputunna uttarandhra sujala sravanti panulanu takshaname praarambhinchi, nirneeta vyavadhilo puurti cheyalani uttarandhra prajalu korutunnaru. uttaraandhraloni panta bhoomulannitiki saguneeru, anni pattanaalakuu, graamaalakuu taguneeru andinchadam takshana kaaryakramamgaa prabhutvam chepattalani uttarandhra prajalu korutunnaru. saaguneetikii taaguneetikii uddesinchina pathakaalanu parisramalaku, itara avasaraalaku etty paristhitulaloonuu mallinchagudadani kuudaa korutunnaru. uttaraandhralo pravahinche nadullo ekkuvabhaagam orissalo puttina antarrashtra nadulu ganuka aa rashtramtho charchalaku, saamarasya puurvakamaina parishkaaraaniki prayatninchi, uttarandhra prajala hakkulanu parirakshinchaali.ee jalavanarula samasyanu sakramamgaa parishkariste uttaraandhralo vyavasaayaabhivruddhiki maargam sugamamavutundi. srikaakulam, vijayanagaram jillala graameena praantaala nunchi pedda ettuna saagutunna valasalaku addukatta padutundi. pottacheta pattukuni itara praantaalaku valasa velli ikkatlu anubhavistunna uttarandhra biddalu tama graamaalaku tirigivacchi gouravapradamaina jeevanam gadapadaaniki veelu kalugutundi. vyavasaayaabhivruddhi perigithe vyavasaayaadhaara parisramala sthaapanaku, upaadhikee, praanta abhivruddhikii kuudaa avakaasaalu merugavutaayi. vyavasaayaadhaara parisramalu, aahaara, pandla prossesing parisramalu, jeedipappu parisramalu itodhikamgaa sthaapinchi, aa parisramalalonu, anubandha parisramalalonu upaadhi kalpinchadaanikii, praanta aadaayam penchadaanikii enno avakaasaalunnaayi. atuvanti parisramalaku udaaharanapraayamaina parisramalanu, prothsaahaka kendraalanu, naipunya badili kendraalanu prabhutvame sthaapinchi ituvanti paarisraamikaabhivrudh dohadam cheyavachu. alaage uttaraandhralo unna atavi vanarulatho, khanija vanarulatho kaagitam, khanijadhara tayaarii parisramalu, rasayana parisramalu, itukalu, penkulu, vastra parisramalu vanti enno bhari, madhyataraha parisramalanu erparachadam dwara, prothsahinchadam dwara prastutam uttaraandhralo nelakoni unna teevramaina nirudyoga samasyanu tagginchadaaniki prabhutvam prayatninchavacchu. visaakhapatnamlo railve jon pradhaana kaaryaalayam erpaatu cheyadaaniki, infermation technologytho sahaa itara sevaaranga samsthalu nelakolpadaaniki prabhutvam prayatninchavacchu. ippatiki jarigina paarisraamikaabhivrudh, udyogakalpanalo uttarandhra sthaanika prajaaneekaaniki dakkina bhaagamentho, uttarandhra sthaanikula nirudyogaanni tagginchadaaniki e charyalu teesukunnaro anchana kattavalase undi. aa asamaanatalanu tagginchadaaniki krushi cheyavalase undi.uttaraandhralo gananeeyamaina sankhyalo aadivaasii janabha undi. moodu jillaalalonu aadivaasii praantaalunnaayi. aadivaasula abhivruddhi kosam 2012loo vidudala ayina araku dickleration aadivaasii praantaalalo amalu cheyavalasina abhivruddhi pathakaala gurinchi, vidhaanaala gurinchi vivaramaina suuchanalu chesindi. aa suuchanalu intavarakuu amaluloki raledu. aadivaasii praantaala pratyeka astitvaanni parirakshinche charyalu chepattadam, 1/70 chattaanni ullanghistuu anyaakraantamaina aadivaasii bhoomulanu tirigi aadivaasulaku appaginchadam, raajyaangam 73, 74 savaranala prakaaram, panchaayatii raj extention tu sheduled arias chattam prakaaram aadivaasii praantaallo panchaayatii paalananu pravesapettadam, girijana vishwavidyaalayaanni erpaatu cheyadam, baxite tavvakaalanu aapiveyadam vanti enno demandlanu aadivaasulu munduku testunnaru. ee aadivaasii aakaankshalannii kuudaa uttarandhra praja aakaankshalalo bhagame. uttaraandhralo maroka pedda praja samuuham samudram meeda aadhaarapadina matsyakaarulu, itaravargaalu. uttaraandhraku unna 340 kimi samudratiiraanni samudram meeda aadhaarapadina prajala abhivruddhiki upayoginchaali. samudra teerampai matsyakaarulaku chattabaddhamaina hakkulu kalpinchaali. fish prossesing parisramalanu, cold storageelanu sthaapinchi matsyakaarulaku, itara nirudyoga yuvataku upaadhi kalpinchaali.kevalam paalakula nirlakshyam valla vidyaarangamlo uttarandhra baga venukabadi undi. rashtramloni 13 jillaalalo aksharaasyatalo vijayanagaram 13va sthaanamlo, srikaakulam 11va sthaanamlo, visaakhapatnam 8va sthaanamlo unnayante ee moodu jillala patla paalakula nirlakshyam ardhamavutundi. pandommido satabdi chivarike vidyala nagaramgaa undina vijayanagaram iravayyokato sataabdilo aksharaasyatalo chittachivariki cheradam, daanni savarinchadaaniki paalakulu entamaatram prayatninchakapovadam, tagina nidhulu ketayinchi vidya soukaryaalu kaliginchakapovadam kottochinattu kanabadutunnaayi. praathamika, unnata paatasaala vidyaarangamloonuu, kalasala, vishwavidyaalayaala unnata vidyaarangamloonuu paalakula ee nirlakshyam konasagutune undi.  praathamika aarogyam, paryaataka rangam, vidyuchchakti, rawana, prabhutvaranga parisramalu, valasalu, paalana, sthaanika swaparipaalanaa samsthalu, paarisudhyam, paryaavaranam vanti e rangaanni teesukuni pariseelinchinaa uttarandhra venukabaatutanam spashtamgaa kanabadutundi.uttarandhra praantamlo velugulu nimpe, uttarandhra prajala jeevana pramaanaalanu merugupariche vividha abhivruddhi kaaryakramaalu sakramamgaa amalu kavalante, prabhutvam vaipu nunchi pratyekinchi adhe lakshyamgaa gala uttarandhra abhivruddhi mandali erpaatu kavali. ee mandalilo chittasuddhi gala adhikaarulanu niyaminchaali. uttarandhra prajala, rajakeeya pakshaala, prajaasanghaala pratinidhulanu ee mandalilo bhagam cheyali. andhrapradesh vibhajana chattam 2014, section 46(3)loo nirdesinchinattugaa pratyeka aardhika packageni prakatinchaali. aa aardhika packagy, andhrapradesh vaarshika badjetlo kaneesam 15 saatam (vistiirnaanni batti) nunchi 20 saatam (janabhanu batti) undaali. ante roo. 1.57 lakshala kotla 2017–18 andhrapradesh budget prakaaram uttarandhra pratyeka packagy roo. 22,000 kotla nunchi roo. 30,000 kotlu undaali. prajala vaipu nunchi uttarandhra aakaankshala gurinchi nirantara charcha, eppatikappudu paalakula drushtiki teesukupovadam, prachaaram, aandolana kaaryakramaalu konasagali.ivee uttarandhra prajala aakaankshalu : uttarandhra, raayalaseemaku bundelkhand, bolangir - kalahandi – koraput taraha packageni kendra prabhutvam prakatinchaali; uttaraandhraku pratyekamgaa abhivruddhi mandalini rashtra prabhutvam ventane erpaatu cheyali; aandhrapradeshku kendra prabhutvam pannula raayiteelato kuudina pratyeka hodanu prakatinchaali; uttaraandhraloni 24 lakshala ekaraalaku kaneesam oka pantakaina saguneeru sadupayam kalpinchaali; uttarandhra sujala sravanti praajektu panulanu ventane praarambhinchaali; godavari jalaallo uttaraandhraku nyaayamaina neeti vaataanu ketayinchali; godavarito uttaraandhraloni nadulanu anusandhaanam cheyali; visaakhapatnamlo railve jonnu ventane prakatinchaali; girijana vishwavidyaalayaanni ventane erpaatu cheyali; wims aasupatrini multy super speshality aasupatrigaa marchali; uttarandhra maro bhopalga marakunda paryaavaranaanni rakshinchaali.konataala ramakrishnamaji mantrikonathalark09@gmail.com