కొత్త ఆర్థిక వ్యవస్థను తప్పకుండా సృష్టిద్దాం.  కానీ అందులోపడి మార్కెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా నడిచే విషవలయం నుంచి విద్యావ్యవస్థను తప్పించటం గురించి మర్చిపోరాదు. కలతపెట్టే సంఘటనలు జరిగినప్పుడు మాత్రమే రాష్ట్ర              విద్యావ్యవస్థ ఎంత దుర్మార్గమైన స్థితిలో  ఉందో ఆలోచించి, ఇక తర్వాత తేలికగా తీసుకోవడం మంచిది కాదు.తొంభైల మొదట్లో వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన సాఫ్ట్వేర్ పరిశ్రమ గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో మానవ వనరుల సృష్టిని నిర్దేశిస్తున్నది. ఇందుకు తగినట్టుగానే మన విద్యా వ్యవస్థ ఒక సాఫ్ట్వేర్ నిపుణుల తరాన్ని సృష్టించింది. ఈ తరం ఆలోచనా ధోరణి, వీరి అసంతృప్త స్వరాలూ సమాజంలోకి పాకి మనం జీవిస్తోన్న కాలానికి ఒక స్వభావాన్నిస్తున్నాయి. సాఫ్ట్వేర్ రంగం అభివృద్ధితో పాటే, ఆ రంగానికి పనికొచ్చే విధంగా మానవ వనరుల్ని సరఫరా చేయాలన్న తొందర మొదలైంది. ఇందుకోసం విద్యావ్యవస్థ అంతా ఒక కూటమిగా మారింది. రాజ్య వ్యవస్థ, మార్కెట్ వ్యవస్థలు మధ్యతరగతి, దిగువ మధ్యతరగతుల నుంచి వచ్చే ఈ మానవ వనరులపై శ్రద్ధపెట్టడంతో, ఈ కూటమి క్రమంగా ఒక పరిశ్రమగా మారిపోయింది. రేపటి పౌరుల్ని మార్కెట్కు పనికొచ్చే మూసలో తయారు చేయటమే ఈ పరిశ్రమ లక్ష్యం తప్ప, వారికి తాము జీవించే స్థలకాలాలకు సంబంధించిన అవగాహనను గానీ, దాని మీద నిర్మాణాత్మక విమర్శను గానీ అందివ్వాల్సిన బాధ్యత దాని మీద లేదు– అదో వ్యాపారం కాబట్టి. దీని వల్ల మనం హేతుబద్ధంగా, బాధ్యతాయుతంగా ఆలోచించే ఒక తరాన్ని కోల్పోవటమే కాదు, మున్ముందు మరిన్ని తరాల్ని కూడా కోల్పోనున్నాం.ఇరవై ఏళ్ళ వరుస సంస్కరణల తర్వాత ఇటీవల రెండు కొత్త పరిణామాలు జరిగాయి. ఒకటి, రాష్ట్ర అభివృద్ధి ప్రణాళికలో మార్పు. విజన్ 2029 వేగవంతమైన ఎదుగుదల, సంఘటిత అభివృద్ధి ఏక సమయంలో సాధ్యమయ్యేలాగా డిజైన్ చేయబడింది. ఇదివరకు సంపదనూ ఆదాయాన్నీ పెంచటమూ, తర్వాత దాన్ని క్రమంగా సమాజంలో అన్ని వర్గాలకు చేరవేయటమూ లక్ష్యంగా ఉండేది. మరోలా చెప్పాలంటే, ప్రజలు అంతిమ లక్ష్యంగా ఉండేవారు. ఇప్పుడు సంఘటిత అభివృద్ధి అంటే అందులో ప్రజలు కూడా పాలు పంచుకోవాల్సి ఉంటుంది. అంటే ఇదివరకటిలా గాక, ఇప్పుడు ప్రజలు అభివృద్ధికి అంతిమ లక్ష్యం కాదు, వారూ అభివృద్ధిలో భాగం. అంతేగాక, ఈ అభివృద్ధి ప్రక్రియలో ఆవిష్కరణ (ఇన్నోవేషన్) అనేది కీలకంగా చూడబడుతోంది. ఆవిష్కరణ అంటే ఉత్పత్తుల ఆవిష్కరణ కాదు; పాలన, ప్రణాళిక, నిర్వహణలకు సంబంధించిన విధానాలలో ఆవిష్కరణ. ఈ ఆవిష్కరణలు విడిగా ఎక్కడో జరిగేవి కాదు; వ్యవస్థ నేపథ్యంగా వ్యవస్థలోనే జరిగేవి. ఇక్కడ వ్యవస్థ అంటే ‘‘హార్డ్వేర్’’––అంటే ఆర్థికం, సాంకేతికం, వ్యాపారం తోపాటు, ‘‘సాఫ్ట్వేర్’’–– అంటే ప్రజలు, స్థల కాలాలు కూడా. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ఇప్పుడు మనల్ని మనమే పరిశీలించి అధ్యయనం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఇదివరకటికన్నా ఎక్కువ వుంది.రెండో పరిణామం ఏమిటంటే– మన చేతుల్లో ఇప్పుడు ఒక కొత్త రాష్ట్రం ఉన్నది. అంటే ఇప్పుడు అన్ని వ్యవస్థలతో పాటుగా, విద్యా వ్యవస్థను కూడా పునర్నిర్మించుకొనే అవకాశం మన చేతుల్లో ఉంది. అభివృద్ధికి సంబంధించి కొత్త సవాళ్లు మన ముందున్నాయి. ఈ కొత్త సవాళ్ళను ఎదుర్కొనేందుకు గాను మన రాష్ట్రం బహుముఖీనమైన పద్ధతుల్ని పాటించదలచింది. కాబట్టి మనం ఇప్పుడు జ్ఞానాన్ని అన్ని వైపుల నుంచీ ఆహ్వానించాలి. ముఖ్యంగా మనం మర్చిపోవటానికి ఎంతో ఉత్సాహం చూపించే సామాజిక, మానవీయ శాస్త్రాల (సోషల్ సైన్స్, హ్యుమానిటీస్) పట్ల మన దృక్పథాన్ని మార్చుకోవాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. మనం రాష్ట్ర నిర్మాణానికి మంచి నమూనాల కోసం దేశ విదేశాలను తరచి చూస్తున్నాం. అదే చొరవను సామాజిక, మానవీయ శాస్త్రాలను మన విద్యా వ్యవస్థలో భాగం చేయటంలోనూ మనం చూపాలి.యువతరంలో నైపుణ్యాల్ని పెంచటానికి రాష్ట్రం చూపిస్తున్న ఆసక్తి విజన్ 2029 డాక్యుమెంట్లో వ్యక్తమైంది. ఈ డాక్యుమెంట్లోని ‘నాలెడ్జ్ ఎకానమి’ అన్న అధ్యాయంలో మార్కెట్కు పనికివచ్చే నైపుణ్యాలు వున్న మానవ వనరులను తయారు చేయటం గురించి రాశారు. అయితే ఇందులో సామాజిక, మానవ విజ్ఞాన శాస్త్రాల ప్రస్తావన ఎక్కడా లేకపోవటం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. ఇటీవల రాష్ట్రం 7 అభివృద్ధి లక్ష్యాలను ప్రకటించింది. ఈ ఏడింటిలోనూ ‘నాలెడ్జ్ ్క్ష స్కిల్ డెవలెప్మెంట్’ ఒకటి. అయితే జ్ఞానమూ, నైపుణ్యాల సముపార్జనలను ఉద్యోగాల కల్పనతో ముడిపెట్టడం నిరాశను కలిగించింది. అదికూడా, పరిశ్రమ అవసరాలకు సరిపోయేట్టు. అలాగే, ‘‘సమాజ సేవ చేసిన విద్యార్థులకు 5 మార్కులు’’ వంటి పరిహాసాస్పదమైన ప్రతిపాదనలను కూడా మనం ఆపేస్తే మంచిది. ఇటీవల విద్యార్థుల ఆత్మహత్యలు పెరగటంతో రాష్ట్ర ఇంటర్మీడియట్ బోర్డు ఈ ప్రతిపాదనను ముందుకు తెచ్చింది. కొత్త ఆర్థిక వ్యవస్థను తప్పకుండా సృష్టిద్దాం. కానీ అందులోపడి మార్కెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా నడిచే విషవలయంనుంచి విద్యావ్యవస్థను తప్పించటం గురించి మర్చిపోరాదు. కలతపెట్టే సంఘటనలు జరిగినప్పుడు మాత్రమే రాష్ట్ర విద్యావ్యవస్థ ఎంత దుర్మార్గమైన స్థితిలో ఉందో ఆలోచించి, ఇక తర్వాత తేలికగా తీసుకోవడం మంచిది కాదు.ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థ ఎల్లప్పుడూ సృజనాత్మకమైన, వివేచనాత్మకమైన ఆలోచనను ప్రోత్సహించాలి. అందుకోసం ఆలోచనను ప్రేరేపించే, పాతుకుపోయిన భావాలను ప్రశ్నించి విమర్శించే వేదికలు కావాలి; కులపరమైన లింగపరమైన మొండి గోడలను కూలదోసే వేదికలు కావాలి. ఈ వేదికలు రేపటి తరాల్ని కేవలం లాభసాటిగా ఉన్న రంగాలవైపు మాత్రమేగాక, ఆత్మసంతృప్తిని అందించే దారుల వైపు కూడా ప్రోత్సహించేవిగా కూడా ఉండాలి. ఈ వేదికలు సుసంపన్నమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను సృష్టించటంలో రాష్ట్రానికి సాయపడుతూనే, నీతివంతమైన సమాజం విషయంలో రాజీపడకూడదు. ఈ వేదికలపై నిపుణులైన, ఎక్కువ జీతాలు రాబట్టే మానవ వనరుల్ని సృష్టించాలన్న ఒత్తిడి ఉండకూడదు. ఇలాంటి బోధనాలయాల నుంచి మన కుటుంబాల్లోనికీ, సాంఘిక ఆవరణల్లోనికీ ప్రవేశించే యువ మేధస్సుల ప్రభావం ఎలా ఉంటుందో ఒకసారి ఊహించండి. వారు మనల్ని సవాల్ చేస్తారు. మన ప్రాధాన్యతలను పునస్సమీక్షించుకోవాల్సిన, మనకు ప్రియమైన విలువల్ని మరలా ప్రశ్నించుకోవాల్సిన అవసరం కల్పిస్తారు. ఉన్నతమైన సమాజాన్ని సృష్టించడంలో మన చేత ఒక అడుగు ముందుకేయిస్తారు. స్రవంతి చోరగుడిసీనియర్ రీసెర్చ్ ఫెలో, నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ స్టడీస్తొంభైల మొదట్లో వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన సాఫ్ట్వేర్ పరిశ్రమ గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో మానవ వనరుల సృష్టిని నిర్దేశిస్తున్నది. ఇందుకు తగినట్టుగానే మన విద్యా వ్యవస్థ ఒక సాఫ్ట్వేర్ నిపుణుల తరాన్ని సృష్టించింది. ఈ తరం ఆలోచనా ధోరణి, వీరి అసంతృప్త స్వరాలూ సమాజంలోకి పాకి మనం జీవిస్తోన్న కాలానికి ఒక స్వభావాన్నిస్తున్నాయి. సాఫ్ట్వేర్ రంగం అభివృద్ధితో పాటే, ఆ రంగానికి పనికొచ్చే విధంగా మానవ వనరుల్ని సరఫరా చేయాలన్న తొందర మొదలైంది. ఇందుకోసం విద్యావ్యవస్థ అంతా ఒక కూటమిగా మారింది. రాజ్య వ్యవస్థ, మార్కెట్ వ్యవస్థలు మధ్యతరగతి, దిగువ మధ్యతరగతుల నుంచి వచ్చే ఈ మానవ వనరులపై శ్రద్ధపెట్టడంతో, ఈ కూటమి క్రమంగా ఒక పరిశ్రమగా మారిపోయింది. రేపటి పౌరుల్ని మార్కెట్కు పనికొచ్చే మూసలో తయారు చేయటమే ఈ పరిశ్రమ లక్ష్యం తప్ప, వారికి తాము జీవించే స్థలకాలాలకు సంబంధించిన అవగాహనను గానీ, దాని మీద నిర్మాణాత్మక విమర్శను గానీ అందివ్వాల్సిన బాధ్యత దాని మీద లేదు– అదో వ్యాపారం కాబట్టి. దీని వల్ల మనం హేతుబద్ధంగా, బాధ్యతాయుతంగా ఆలోచించే ఒక తరాన్ని కోల్పోవటమే కాదు, మున్ముందు మరిన్ని తరాల్ని కూడా కోల్పోనున్నాం.ఇరవై ఏళ్ళ వరుస సంస్కరణల తర్వాత ఇటీవల రెండు కొత్త పరిణామాలు జరిగాయి. ఒకటి, రాష్ట్ర అభివృద్ధి ప్రణాళికలో మార్పు. విజన్ 2029 వేగవంతమైన ఎదుగుదల, సంఘటిత అభివృద్ధి ఏక సమయంలో సాధ్యమయ్యేలాగా డిజైన్ చేయబడింది. ఇదివరకు సంపదనూ ఆదాయాన్నీ పెంచటమూ, తర్వాత దాన్ని క్రమంగా సమాజంలో అన్ని వర్గాలకు చేరవేయటమూ లక్ష్యంగా ఉండేది. మరోలా చెప్పాలంటే, ప్రజలు అంతిమ లక్ష్యంగా ఉండేవారు. ఇప్పుడు సంఘటిత అభివృద్ధి అంటే అందులో ప్రజలు కూడా పాలు పంచుకోవాల్సి ఉంటుంది. అంటే ఇదివరకటిలా గాక, ఇప్పుడు ప్రజలు అభివృద్ధికి అంతిమ లక్ష్యం కాదు, వారూ అభివృద్ధిలో భాగం. అంతేగాక, ఈ అభివృద్ధి ప్రక్రియలో ఆవిష్కరణ (ఇన్నోవేషన్) అనేది కీలకంగా చూడబడుతోంది. ఆవిష్కరణ అంటే ఉత్పత్తుల ఆవిష్కరణ కాదు; పాలన, ప్రణాళిక, నిర్వహణలకు సంబంధించిన విధానాలలో ఆవిష్కరణ. ఈ ఆవిష్కరణలు విడిగా ఎక్కడో జరిగేవి కాదు; వ్యవస్థ నేపథ్యంగా వ్యవస్థలోనే జరిగేవి. ఇక్కడ వ్యవస్థ అంటే ‘‘హార్డ్వేర్’’––అంటే ఆర్థికం, సాంకేతికం, వ్యాపారం తోపాటు, ‘‘సాఫ్ట్వేర్’’–– అంటే ప్రజలు, స్థల కాలాలు కూడా. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ఇప్పుడు మనల్ని మనమే పరిశీలించి అధ్యయనం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఇదివరకటికన్నా ఎక్కువ వుంది.రెండో పరిణామం ఏమిటంటే– మన చేతుల్లో ఇప్పుడు ఒక కొత్త రాష్ట్రం ఉన్నది. అంటే ఇప్పుడు అన్ని వ్యవస్థలతో పాటుగా, విద్యా వ్యవస్థను కూడా పునర్నిర్మించుకొనే అవకాశం మన చేతుల్లో ఉంది. అభివృద్ధికి సంబంధించి కొత్త సవాళ్లు మన ముందున్నాయి. ఈ కొత్త సవాళ్ళను ఎదుర్కొనేందుకు గాను మన రాష్ట్రం బహుముఖీనమైన పద్ధతుల్ని పాటించదలచింది. కాబట్టి మనం ఇప్పుడు జ్ఞానాన్ని అన్ని వైపుల నుంచీ ఆహ్వానించాలి. ముఖ్యంగా మనం మర్చిపోవటానికి ఎంతో ఉత్సాహం చూపించే సామాజిక, మానవీయ శాస్త్రాల (సోషల్ సైన్స్, హ్యుమానిటీస్) పట్ల మన దృక్పథాన్ని మార్చుకోవాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. మనం రాష్ట్ర నిర్మాణానికి మంచి నమూనాల కోసం దేశ విదేశాలను తరచి చూస్తున్నాం. అదే చొరవను సామాజిక, మానవీయ శాస్త్రాలను మన విద్యా వ్యవస్థలో భాగం చేయటంలోనూ మనం చూపాలి.యువతరంలో నైపుణ్యాల్ని పెంచటానికి రాష్ట్రం చూపిస్తున్న ఆసక్తి విజన్ 2029 డాక్యుమెంట్లో వ్యక్తమైంది. ఈ డాక్యుమెంట్లోని ‘నాలెడ్జ్ ఎకానమి’ అన్న అధ్యాయంలో మార్కెట్కు పనికివచ్చే నైపుణ్యాలు వున్న మానవ వనరులను తయారు చేయటం గురించి రాశారు. అయితే ఇందులో సామాజిక, మానవ విజ్ఞాన శాస్త్రాల ప్రస్తావన ఎక్కడా లేకపోవటం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. ఇటీవల రాష్ట్రం 7 అభివృద్ధి లక్ష్యాలను ప్రకటించింది. ఈ ఏడింటిలోనూ ‘నాలెడ్జ్ ్క్ష స్కిల్ డెవలెప్మెంట్’ ఒకటి. అయితే జ్ఞానమూ, నైపుణ్యాల సముపార్జనలను ఉద్యోగాల కల్పనతో ముడిపెట్టడం నిరాశను కలిగించింది. అదికూడా, పరిశ్రమ అవసరాలకు సరిపోయేట్టు. అలాగే, ‘‘సమాజ సేవ చేసిన విద్యార్థులకు 5 మార్కులు’’ వంటి పరిహాసాస్పదమైన ప్రతిపాదనలను కూడా మనం ఆపేస్తే మంచిది. ఇటీవల విద్యార్థుల ఆత్మహత్యలు పెరగటంతో రాష్ట్ర ఇంటర్మీడియట్ బోర్డు ఈ ప్రతిపాదనను ముందుకు తెచ్చింది. కొత్త ఆర్థిక వ్యవస్థను తప్పకుండా సృష్టిద్దాం. కానీ అందులోపడి మార్కెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా నడిచే విషవలయంనుంచి విద్యావ్యవస్థను తప్పించటం గురించి మర్చిపోరాదు. కలతపెట్టే సంఘటనలు జరిగినప్పుడు మాత్రమే రాష్ట్ర విద్యావ్యవస్థ ఎంత దుర్మార్గమైన స్థితిలో ఉందో ఆలోచించి, ఇక తర్వాత తేలికగా తీసుకోవడం మంచిది కాదు.ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థ ఎల్లప్పుడూ సృజనాత్మకమైన, వివేచనాత్మకమైన ఆలోచనను ప్రోత్సహించాలి. అందుకోసం ఆలోచనను ప్రేరేపించే, పాతుకుపోయిన భావాలను ప్రశ్నించి విమర్శించే వేదికలు కావాలి; కులపరమైన లింగపరమైన మొండి గోడలను కూలదోసే వేదికలు కావాలి. ఈ వేదికలు రేపటి తరాల్ని కేవలం లాభసాటిగా ఉన్న రంగాలవైపు మాత్రమేగాక, ఆత్మసంతృప్తిని అందించే దారుల వైపు కూడా ప్రోత్సహించేవిగా కూడా ఉండాలి. ఈ వేదికలు సుసంపన్నమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను సృష్టించటంలో రాష్ట్రానికి సాయపడుతూనే, నీతివంతమైన సమాజం విషయంలో రాజీపడకూడదు. ఈ వేదికలపై నిపుణులైన, ఎక్కువ జీతాలు రాబట్టే మానవ వనరుల్ని సృష్టించాలన్న ఒత్తిడి ఉండకూడదు. ఇలాంటి బోధనాలయాల నుంచి మన కుటుంబాల్లోనికీ, సాంఘిక ఆవరణల్లోనికీ ప్రవేశించే యువ మేధస్సుల ప్రభావం ఎలా ఉంటుందో ఒకసారి ఊహించండి. వారు మనల్ని సవాల్ చేస్తారు. మన ప్రాధాన్యతలను పునస్సమీక్షించుకోవాల్సిన, మనకు ప్రియమైన విలువల్ని మరలా ప్రశ్నించుకోవాల్సిన అవసరం కల్పిస్తారు. ఉన్నతమైన సమాజాన్ని సృష్టించడంలో మన చేత ఒక అడుగు ముందుకేయిస్తారు. స్రవంతి చోరగుడిసీనియర్ రీసెర్చ్ ఫెలో, నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ స్టడీస్
kotta aardhika vyavasthanu tappakunda srushtiddaam.  cony andulopadi market avasaraalaku anugunamgaa nadiche vishavalayam nunchi vidyaavyavasthanu tappinchatam gurinchi marchiporaadu. kalatapette sanghatanalu jariginappudu matrame rashtra              vidyaavyavastha entha durmaargamaina sthitilo  undo aalochinchi, ika tarvaata telikagaa teesukovadam manchidi kaadu.tombhaila modatlo vegamgaa abhivruddhi chendina saftvare parisrama gatha rendu dasaabdaalugaa aandhra pradeshlo manava vanarula srushtini nirdesistunnadi. induku taginattugaane mana vidya vyavastha oka saftvare nipunula taraanni srushtinchindi. ee taram alochana dhorani, veeri asantrupta swaraaluu samaajamloki paaki manam jeevistonna kaalaaniki oka swabhaavaannistunnaa. saftvare rangam abhivruddhitho pate, aa rangaaniki panikoche vidhamgaa manava vanarulni sarafara cheyalanna tondara modalaindi. indukosam vidyaavyavastha antaa oka kootamigaa maarindi. rajya vyavastha, market vyavasthalu madhyataragati, diguva madhyataragatula nunchi vache ee manava vanarulapai shraddhapettadamtho, ee kootami kramangaa oka parisramagaa maaripoyindi. repati pourulni marketku panikoche moosalo tayaaru cheyatame ee parisrama lakshyam tappa, vaariki taamu jeevinche sthalakaalaalaku sambandhinchina avagaahananu gaanee, daani meeda nirmaanaatmaka vimarsanu gaanee andivvaalsina baadhyata daani meeda ledu– adho vyaparam kabatti. deeni valla manam hetubaddhamgaa, baadhyataayutamgaa aalochinche oka taraanni kolpovatame kaadu, munmundu marinni taraalni kuudaa kolponunnam.iravai ella varusa samskaranala tarvaata iteevala rendu kotta parinaamaalu jarigai. okati, rashtra abhivruddhi pranaalikalo maarpu. vijan 2029 vegavantamaina edugudala, sanghatita abhivruddhi eka samayamlo saadhyamayyelaagaa dizine cheyabadindi. idivaraku sampadanuu aadaayaannii penchatamuu, tarvaata daanni kramangaa samaajamlo anni vargaalaku cheraveyatamuu lakshyamgaa undedi. marola cheppalante, prajalu antima lakshyamgaa undevaaru. ippudu sanghatita abhivruddhi ante andulo prajalu kuudaa paalu panchukovalsi untundi. ante idivarakatila gaaka, ippudu prajalu abhivruddhiki antima lakshyam kaadu, vaaruu abhivruddhilo bhagam. antegaaka, ee abhivruddhi prakriyalo aavishkarana (innovation) anedi keelakamgaa chudabadutondi. aavishkarana ante utpattula aavishkarana kaadu; paalana, pranaalika, nirvahanalaku sambandhinchina vidhaanaalalo aavishkarana. ee aavishkaranalu vidigaa ekkado jarigevi kaadu; vyavastha nepathyamgaa vyavasthalone jarigevi. ikkada vyavastha ante ‘‘hardware’’––ante aardhikam, saanketikam, vyaparam thopaatu, ‘‘saftvare’’–– ante prajalu, sthala kaalaalu kuudaa. kluptamgaa cheppalante ippudu manalni maname pariseelinchi adhyayanam chesukovalsina avasaram idivarakatikanna ekkuva vundi.rendo parinaamam emitante– mana chetullo ippudu oka kotta rashtram unnadi. ante ippudu anni vyavasthalatho paatugaa, vidya vyavasthanu kuudaa punarnirminchukone avakaasam mana chetullo undi. abhivruddhiki sambandhinchi kotta savaallu mana mundunnayi. ee kotta savaallanu edurkonenduku gaanu mana rashtram bahumukheenamaina paddhatulni paatinchadalachindi. kabatti manam ippudu ghnaanaanni anni vaipula nunchi aahvaaninchaali. mukhyamgaa manam marchipovataaniki entho utsaaham choopinche saamaajika, manaveeya saastraala (soshal sains, humanities) patla mana drukpathaanni maarchukovaalsina samayam aasannamaindi. manam rashtra nirmaanaaniki manchi namuunaala kosam desha videsaalanu tarachi chustunnam. adhe choravanu saamaajika, manaveeya saastraalanu mana vidya vyavasthalo bhagam cheyatamlonu manam chuupaali.yuvataramlo naipunyaalni penchataaniki rashtram chuupistunna aasakti vijan 2029 dacumentlo vyaktamaindi. ee dacumentloni ‘naledge ekaanami’ anna adhyaayamlo marketku panikivacche naipunyaalu vunna manava vanarulanu tayaaru cheyatam gurinchi raasaaru. ayithe indulo saamaajika, manava vignaana saastraala prastaavana ekkada lekapovatam aascharyaanni kaliginchindi. iteevala rashtram 7 abhivruddhi lakshyaalanu prakatinchindi. ee edintiloonuu ‘naledge tksha skill devalepment’ okati. ayithe ghnaanamuu, naipunyaala samupaarjanalanu udyogaala kalpanatho mudipettadam niraasanu kaliginchindi. adikuda, parisrama avasaraalaku saripoyettu. alaage, ‘‘samaja seva chesina vidyaarthulaku 5 maarkulu’’ vanti parihaasaaspadamaina pratipaadanalanu kuudaa manam aapeste manchidi. iteevala vidyaarthula aatmahatyalu peragatamtho rashtra intermediat bordu ee pratipaadananu munduku tecchindi. kotta aardhika vyavasthanu tappakunda srushtiddaam. cony andulopadi market avasaraalaku anugunamgaa nadiche vishavalayamnunchi vidyaavyavasthanu tappinchatam gurinchi marchiporaadu. kalatapette sanghatanalu jariginappudu matrame rashtra vidyaavyavastha entha durmaargamaina sthitilo undo aalochinchi, ika tarvaata telikagaa teesukovadam manchidi kaadu.unnata vidya vyavastha ellappuduu srujanaatmakamaina, vivechanaatmakamaina aalochananu prothsahinchaali. andukosam aalochananu prerepinche, paatukupoyina bhaavaalanu prasninchi vimarsinche vedikalu kavali; kulaparamaina lingaparamaina mondi godalanu kooladose vedikalu kavali. ee vedikalu repati taraalni kevalam labhasatiga unna rangaalavaipu maatramegaaka, aatmasantruptini andinche daarula vaipu kuudaa prothsahinchevigaa kuudaa undaali. ee vedikalu susampannamaina aardhika vyavasthanu srushtinchatamlo rashtraniki saayapadutuunee, neetivantamaina samajam vishayamlo rajipadakudadu. ee vedikalapai nipunulaina, ekkuva jeetaalu rabatte manava vanarulni srushtinchaalanna ottidi undakudadu. ilanti bodhanalayala nunchi mana kutumbaallonikii, saanghika aavaranalloonikii pravesinche yuva medhassula prabhaavam ela untundo okasari oohinchandi. vaaru manalni sawal chestaaru. mana praadhaanyatalanu punassameekshinchukovaa, manaku priyamaina viluvalni marala prasninchukovaalsina avasaram kalpistaaru. unnatamaina samaajaanni srushtinchadamlo mana chetha oka adugu mundukeyistaaru. sravanti choragudiciniyar reserch phelo, neshanal institute af adwansed stadiistombhaila modatlo vegamgaa abhivruddhi chendina saftvare parisrama gatha rendu dasaabdaalugaa aandhra pradeshlo manava vanarula srushtini nirdesistunnadi. induku taginattugaane mana vidya vyavastha oka saftvare nipunula taraanni srushtinchindi. ee taram alochana dhorani, veeri asantrupta swaraaluu samaajamloki paaki manam jeevistonna kaalaaniki oka swabhaavaannistunnaa. saftvare rangam abhivruddhitho pate, aa rangaaniki panikoche vidhamgaa manava vanarulni sarafara cheyalanna tondara modalaindi. indukosam vidyaavyavastha antaa oka kootamigaa maarindi. rajya vyavastha, market vyavasthalu madhyataragati, diguva madhyataragatula nunchi vache ee manava vanarulapai shraddhapettadamtho, ee kootami kramangaa oka parisramagaa maaripoyindi. repati pourulni marketku panikoche moosalo tayaaru cheyatame ee parisrama lakshyam tappa, vaariki taamu jeevinche sthalakaalaalaku sambandhinchina avagaahananu gaanee, daani meeda nirmaanaatmaka vimarsanu gaanee andivvaalsina baadhyata daani meeda ledu– adho vyaparam kabatti. deeni valla manam hetubaddhamgaa, baadhyataayutamgaa aalochinche oka taraanni kolpovatame kaadu, munmundu marinni taraalni kuudaa kolponunnam.iravai ella varusa samskaranala tarvaata iteevala rendu kotta parinaamaalu jarigai. okati, rashtra abhivruddhi pranaalikalo maarpu. vijan 2029 vegavantamaina edugudala, sanghatita abhivruddhi eka samayamlo saadhyamayyelaagaa dizine cheyabadindi. idivaraku sampadanuu aadaayaannii penchatamuu, tarvaata daanni kramangaa samaajamlo anni vargaalaku cheraveyatamuu lakshyamgaa undedi. marola cheppalante, prajalu antima lakshyamgaa undevaaru. ippudu sanghatita abhivruddhi ante andulo prajalu kuudaa paalu panchukovalsi untundi. ante idivarakatila gaaka, ippudu prajalu abhivruddhiki antima lakshyam kaadu, vaaruu abhivruddhilo bhagam. antegaaka, ee abhivruddhi prakriyalo aavishkarana (innovation) anedi keelakamgaa chudabadutondi. aavishkarana ante utpattula aavishkarana kaadu; paalana, pranaalika, nirvahanalaku sambandhinchina vidhaanaalalo aavishkarana. ee aavishkaranalu vidigaa ekkado jarigevi kaadu; vyavastha nepathyamgaa vyavasthalone jarigevi. ikkada vyavastha ante ‘‘hardware’’––ante aardhikam, saanketikam, vyaparam thopaatu, ‘‘saftvare’’–– ante prajalu, sthala kaalaalu kuudaa. kluptamgaa cheppalante ippudu manalni maname pariseelinchi adhyayanam chesukovalsina avasaram idivarakatikanna ekkuva vundi.rendo parinaamam emitante– mana chetullo ippudu oka kotta rashtram unnadi. ante ippudu anni vyavasthalatho paatugaa, vidya vyavasthanu kuudaa punarnirminchukone avakaasam mana chetullo undi. abhivruddhiki sambandhinchi kotta savaallu mana mundunnayi. ee kotta savaallanu edurkonenduku gaanu mana rashtram bahumukheenamaina paddhatulni paatinchadalachindi. kabatti manam ippudu ghnaanaanni anni vaipula nunchi aahvaaninchaali. mukhyamgaa manam marchipovataaniki entho utsaaham choopinche saamaajika, manaveeya saastraala (soshal sains, humanities) patla mana drukpathaanni maarchukovaalsina samayam aasannamaindi. manam rashtra nirmaanaaniki manchi namuunaala kosam desha videsaalanu tarachi chustunnam. adhe choravanu saamaajika, manaveeya saastraalanu mana vidya vyavasthalo bhagam cheyatamlonu manam chuupaali.yuvataramlo naipunyaalni penchataaniki rashtram chuupistunna aasakti vijan 2029 dacumentlo vyaktamaindi. ee dacumentloni ‘naledge ekaanami’ anna adhyaayamlo marketku panikivacche naipunyaalu vunna manava vanarulanu tayaaru cheyatam gurinchi raasaaru. ayithe indulo saamaajika, manava vignaana saastraala prastaavana ekkada lekapovatam aascharyaanni kaliginchindi. iteevala rashtram 7 abhivruddhi lakshyaalanu prakatinchindi. ee edintiloonuu ‘naledge tksha skill devalepment’ okati. ayithe ghnaanamuu, naipunyaala samupaarjanalanu udyogaala kalpanatho mudipettadam niraasanu kaliginchindi. adikuda, parisrama avasaraalaku saripoyettu. alaage, ‘‘samaja seva chesina vidyaarthulaku 5 maarkulu’’ vanti parihaasaaspadamaina pratipaadanalanu kuudaa manam aapeste manchidi. iteevala vidyaarthula aatmahatyalu peragatamtho rashtra intermediat bordu ee pratipaadananu munduku tecchindi. kotta aardhika vyavasthanu tappakunda srushtiddaam. cony andulopadi market avasaraalaku anugunamgaa nadiche vishavalayamnunchi vidyaavyavasthanu tappinchatam gurinchi marchiporaadu. kalatapette sanghatanalu jariginappudu matrame rashtra vidyaavyavastha entha durmaargamaina sthitilo undo aalochinchi, ika tarvaata telikagaa teesukovadam manchidi kaadu.unnata vidya vyavastha ellappuduu srujanaatmakamaina, vivechanaatmakamaina aalochananu prothsahinchaali. andukosam aalochananu prerepinche, paatukupoyina bhaavaalanu prasninchi vimarsinche vedikalu kavali; kulaparamaina lingaparamaina mondi godalanu kooladose vedikalu kavali. ee vedikalu repati taraalni kevalam labhasatiga unna rangaalavaipu maatramegaaka, aatmasantruptini andinche daarula vaipu kuudaa prothsahinchevigaa kuudaa undaali. ee vedikalu susampannamaina aardhika vyavasthanu srushtinchatamlo rashtraniki saayapadutuunee, neetivantamaina samajam vishayamlo rajipadakudadu. ee vedikalapai nipunulaina, ekkuva jeetaalu rabatte manava vanarulni srushtinchaalanna ottidi undakudadu. ilanti bodhanalayala nunchi mana kutumbaallonikii, saanghika aavaranalloonikii pravesinche yuva medhassula prabhaavam ela untundo okasari oohinchandi. vaaru manalni sawal chestaaru. mana praadhaanyatalanu punassameekshinchukovaa, manaku priyamaina viluvalni marala prasninchukovaalsina avasaram kalpistaaru. unnatamaina samaajaanni srushtinchadamlo mana chetha oka adugu mundukeyistaaru. sravanti choragudiciniyar reserch phelo, neshanal institute af adwansed stadies