సామాజిక న్యాయం అన్న మాటకు రాజకీయాల్లో అర్థం కల్పించిన తొలి రాజకీయ నాయకుడు ఎన్టీఆర్. తెలుగుదేశం ఆవిర్భావంతో మొట్టమొదటిసారి బడుగు బలహీన వర్గాలకు రాజ్యాధికారం సమీపం అయింది. వెనుకబడిన కులాల్లో రాజకీయ చైతన్యం తీసుకువచ్చి, వారికి ప్రత్యేక రిజర్వేషన్లు కల్పించి, గెలిపించి మంత్రి పదవులను కట్టబెట్టారు. రాజకీయాల్లో ధనిక, పెత్తందారీ, కులఆధిపత్యాన్ని తగ్గించారు. అన్నిటికీ మించి ప్రజలకూ రాజకీయ నాయకులకూ మధ్య దూరాన్ని తగ్గించారు.భారతదేశ రాజకీయాల్లో ఎందరో రాజకీయ నాయకులు తెరపై ఆవిష్కృతమై తెరమరుగయిపోయారు. ఎందరో ముఖ్యమంత్రులు కాలగర్భంలో కలిసిపోయారు. ఫలానా నేత ఎవరు అంటే ఆయన మాజీ కేంద్రమంత్రో – లేక ముఖ్యమంత్రో అని చెప్పగలిగిన స్థితి ఇప్పుడు లేదు. ఢిల్లీ చుట్టూ రాష్ట్ర నేతలు తిరిగే పరిస్థితి నాటినుంచి నేటి వరకు నెలకొన్న పరిస్థితుల్లోనూ అటు జాతీయస్థాయిలోనూ, ఇటు రాష్ట్ర స్థాయిలోనూ తన అస్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకుని, తెలుగువాడి కీర్తి పతాకను దశదిశలా చాటిన ఏకైక నాయకుడు ఒకరున్నారు. పేద ప్రజలు నేటికీ మరిచిపోలేని నేత ఒకరున్నారు. ఆయన నందమూరి తారక రామారావు. సినిమాల్లోనూ తనదైన ప్రత్యేకతను చాటుకుని ఎన్ని సంవత్సరాలైనా చెరగని ముద్ర వేసిన పౌరాణిక, సాంఘిక, జానపద కాల్పనిక పాత్రల్లో నటించిన ఎన్టీఆర్ రాజకీయాల్లోనూ మేరునగ శిఖరంలా ఈ నాటికి కనబడడానికి కారణం ఆయనకు ఉన్న అంకితభావం, పట్టుదల, మొక్కవోని స్థైర్యం అన్నిటికన్నా మించిన ప్రగతిశీల ఆలోచనా విధానమే అని చెప్పక తప్పదు.ఎన్టీఆర్ జీవితంలో ఎన్నో ఎత్తులు వంపులు చూశారు. ఆర్థిక సమస్యలు అంటే ఏమిటో ఆయనకు తెలుసు. కాలేజీలో విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నప్పుడే ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురు కావడంతో అనేక ఉద్యోగాలు చేశారు. పాలవ్యాపారం, పొగాకు దుకాణం నడిపారు. ఆత్మాభిమానం ఉండడం వల్ల ఆయన ఏనాడూ ఎవర్నీ చేయిచాచి అడిగిన పాపాన పోలేదు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన ఏడాదే పట్టభద్రుడైన ఎన్టీఆర్ మద్రాస్ సర్వీస్ కమిషన్కు పరీక్ష రాశారు. 1100 మందిలో ఎంపికైన ఏడుగురిలో ఆయన ఒకరు. విజయవాడలో సబ్ రిజిస్ట్రార్ ఉద్యోగం లభించింది. ఆ రోజుల్లో ప్రభుత్వోద్యోగం అందునా సబ్ రిజిస్ట్రార్ వంటి బంగారం లాంటి ఉద్యోగం లభిస్తే చేరని వారెవరుంటారు? కాని అవినీతి మయమైన ఈ ఉద్యోగ వాతావరణంలో తాను ఇమడలేనని ఎన్టీఆర్ గ్రహించారు. కొద్ది కాలంలోనే ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి సినిమాల్లో చేరడానికి మద్రాస్ వెళ్లిపోయారు ఎన్టీఆర్. కళాశాల రోజుల్లో ఉన్నప్పుడే నేషనల్ ఆర్ట్ థియేటర్ గ్రూప్ అన్న సంస్థను స్థాపించి ప్రగతిశీల కళాకారులతో కలిసి నాటకాలు వేసినందువల్లో లేక బాల్యం నుంచే కష్టాలు తెలిసినందువల్లో ఎన్టీఆర్లో ఒక ఆదర్శ స్వభావం అంతర్లీనంగా ఉండిపోయిందనే చెప్పవచ్చు. చిత్రకారుడుగా రాష్ట్ర స్థాయి చిత్రలేఖన పోటీల్లో ప్రథమ బహుమతి కూడా గెలుచుకున్న ఎన్టీఆర్ ఆ రోజుల్లోనే సుభాష్ చంద్రబోస్ విజయవాడ వచ్చినప్పుడు ఆయన చిత్రాన్ని వేసి బహూకరించడమే ఆయనలోని అభ్యుదయ భావజాలానికి నిదర్శనం. స్వాతంత్ర్యేచ్ఛ బలంగా ఉన్నందువల్లే ఆయన ఈ చిత్రం వేసి ఉంటారు. కాని స్వాతంత్ర్యం తర్వాత కూడా ప్రభుత్వ ఆఫీసుల్లో వాతావరణం మారలేదని ఆయన అనుభవంలోకి వచ్చింది. ఆయనలో ఉన్న కళా పిపాస, ఆదర్శ భావజాలం ఆయనను సినిమాలోకి మళ్లించిందని విశ్లేషించవచ్చు. నిజానికి ఆ రోజుల్లో సినిమా రంగంలో అంతా అభ్యుదయ భావజాలం ఉన్న వారే ఉండేవారు. ఎన్టీఆర్ ఆ రోజుల్లో వేసిన సినిమాలన్నీ ప్రగతిశీల సినిమాలే.ఎన్టీఆర్లోని అభ్యుదయ భావజాలం ఆయన స్వంతంగా సినిమా తీసేంతవరకూ బయటి ప్రపంచానికి ఎవరికీ తెలియదు. 1968లో ఆయన వరకట్న దురాచారంపై వరకట్నం అనే సినిమాను తీశారు. సినారేతో ‘ఇదేనా మన సంప్రదాయమిదేనా..’ అన్న పాట రాయించి ఘంటసాలతో అద్భుతంగా పాడించారు. ‘పురాణాలు తిరగేసిన చాలదు, ధర్మ పన్నాలు వల్లించిన తీరదు -చెప్పే నీతులన్నీ చేతలలో చూపాలి, అబలల కన్నీటి మంటలార్పివేయ గలగాలి’ అన్న చరణంతో సినిమా ప్రారంభమవుతుంది. ఈ సినిమాకు కథ, స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం ఎన్టీఆర్దే. సినారే ఎన్టీఆర్కు అత్యంత అభిమాన కవి. గులేబకావళి కథతో ప్రారంభమైన వారి అనుబంధం చివరివరకూ సాగింది. వరకట్నం సినిమా ద్వారా తనకు సామాజిక బాధ్యత ఉన్నదన్న విషయాన్ని ఎన్టీఆర్ నిరూపించారు. తాను అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఈ సమస్యకు పరిష్కారాలు ఆలోచించారు. మహిళా సాధికారత కోసం కృషిచేశారు. 1985 మార్చి14న ఆయన శాసనసభలో ప్రసంగిస్తూ ‘వరకట్నం వంటి సామాజిక దురాచారం పోలేదంటే అది కేవలం సమాజానికి సిగ్గుచేటు. దీనికి పరిష్కార మార్గం కేవలం వారికి ఆర్థిక స్తోమతగానీ, అధికారం కానీ కల్పించడమే. మగవారితో పాటు ఆడవారికి ఆస్తిలో సమాన హక్కు ఉండాలన్నదే మా ధ్యేయం. ఉద్యోగాల్లో 30 శాతం ఆడవారికి కేటాయించడం జరిగింది..’ అని అన్నారు. ఆ మేరకు స్త్రీలకు ఆస్తిలో హక్కు కల్పి స్తూ చట్టం తీసుకువచ్చారు. స్త్రీలకు సాధికారత కల్పించడం కోసం ఆయన పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.ఎన్టీఆర్ సినిమాల గురించి ఎంతైనా చెప్పవచ్చు. ఆయన స్వయంగా దర్శకత్వం వహించిన 18 సినిమాల్లో తొమ్మిది సినిమాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పురస్కారాలు గెలుచుకున్నాయి. మూడు సినిమాలు జాతీయ స్థాయి పురస్కారాలు పొందాయి.ఎన్టీఆర్ రాజకీయాల్లో ప్రవేశించడానికి బలమైన కారణం కూడా ఆయనలో సమాజం పట్ల తన వంతు బాధ్యత నిర్వహించాలన్న ఆలోచన రావడమే. సినీరంగంలో ఉన్నప్పుడు కూడా ఆయన సమాజాన్ని ఏమాత్రం విస్మరించలేదు. సామాజిక బాధ్యతతో సినిమాలు తీస్తూనే ప్రజలకు ఏ సమస్య వచ్చినా తీర్చేందుకు ముందుకు వచ్చేవారు. కళ ప్రజలకోసం అని భావించిన నటుడు ఆయన. రాయలసీమలో కరువొచ్చినా, గోదావరికి వరదలొచ్చినా, పేదల ఇళ్ళు అగ్నికి ఆహుతైనా, దివిసీమను ఉప్పెన ముంచెత్తినా, దేశ సరిహద్దు సైనికుల సంక్షేమం కోసమైనా, పోలీసు సంక్షేమం కోసమైనా జోలె పట్టి, ఊళ్ళు తిరిగి నిధుల సేకరణ చేశారు. ఆ విధంగానే 1952లో ‘రాయలసీమలో కరవు నివారణ నిధి’కి లక్షా ఇరవై వేల రూపాయలను, 1962లో ‘దేశ రక్షణ నిధి’కి పది లక్షల రూపాయలను, 1977లో ‘ఆంధ్ర తుఫాను సహాయనిధి’కి 15 లక్షల రూపాయలను అందించారు ఎన్టీఆర్.రాయలసీమ కరవు నిధి సేకరణకు అలనాటి నటి జి.వరలక్ష్మితో కలిసి వెళ్ళారు. ఆమె ఒకప్పుడు దుక్కిపాటి మధుసూధనరావుతో కలిసి ప్రజానాట్యమండలిలో పనిచేసిన వారే. కరవు బాధితుల మాదిరిగా ఎన్టీఆర్, వరలక్ష్మి పగటి వేషాలు కట్టి వీధుల్లో తిరుగుతూ నిధులు సేకరించారు. తన సామాజిక బాధ్యతను గ్రహించినందువల్లే ఆయన చివరకు రాజకీయ రంగంలో ప్రవేశించారు. సర్దార్ పాపారాయుడు చిత్రం నిర్మిస్తున్న సమయంలో విలేకరులతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఆయన మనోభావాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ‘నేను నిమ్మకూరు అనే చిన్న గ్రామంలో పుట్టాను. తెలుగు ప్రజలకు నేనెంతో రుణపడి ఉన్నాను. ప్రతి నెలలో 15 రోజులు తెలుగు ప్రజలకోసం కేటాయిస్తాను.’. అని ఆయన తన రాజకీయ ప్రయాణానికి సంకేతాలను అందించారు. ఆయన రాక కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్లో అన్ని ప్రాంతాల ప్రజలు ఎదురు చూశారనడానికి నిదర్శనం చైతన్యరథంపై ఆయన ప్రయాణం చేస్తున్నప్పుడు వచ్చిన అద్భుతమైన ప్రతిస్పందనే.రాజకీయ రంగంలో ఆయన సాధించిన విజయాలు ఎన్నో. దేశంలో మొట్టమొదటి సారి కాంగ్రెస్ పార్టీకి ప్రత్యామ్నాయంగా ఒక ప్రాంతీయపార్టీని నిలబెట్టిన ఘనత ఎన్టీఆర్దే. కేంద్రం మిథ్య అంటూ సమాఖ్యవిధానం ప్రాధాన్యతను నొక్కిచెప్పి, ప్రధాన ప్రతిపక్షాలనన్నీ ఒకే త్రాటిపై తెచ్చి జాతీయస్థాయిలో ఒక ఫ్రంట్ను ఏర్పాటుచేసిన అభ్యుదయవాది రామారావు. తెలుగు జాతికీ, తెలుగుభాషకూ దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపుతెచ్చింది కూడా ఎన్టీఆరే.సామాజిక న్యాయం అన్న మాటకు రాజకీయాల్లో అర్థం కల్పించిన తొలి రాజకీయ నాయకుడు ఎన్టీఆర్. ‘సమాజమే దేవాలయం, పేద ప్రజలే నాకు దేవుళ్లు... రగులుతున్న పేదవాడి ఆకలి మంటల్లోంచి, చిందుతున్న శ్రామికుడి స్వేదజలం నుంచి, అట్టడుగుకు అణగారిన బడుగు బలహీనవర్గాల ఆర్తనాదాల్లో నుంచి పుట్టింది ఈ తెలుగుదేశం’ అని ఆయన ఆవేశంతో మాట్లాడేవారు. ఆయన అన్నట్లుగానే తెలుగుదేశం ఆవిర్భావంతో మొట్టమొదటి సారి బడుగు బలహీన వర్గాలకు రాజ్యాధికారం సమీపం అయింది. అనామకులుగా ఉన్న వారిని ఆయన అధికారపీఠానికి పరిచయం చేశారు. కొత్తవారిని, చదువుకున్న వారిని రాజకీయాలకు పరిచయం చేసి వారిని గెలిపించారు. రాజకీయాల్లో ధనబలం లేకపోయినా విజయం సాధించవచ్చని నిరూపించారు. క్లీనర్లు, కండక్టర్ల వంటి వారిని కూడా ఎమ్మెల్యేలుగా గెలిపించారాయన. వెనుకబడిన కులాల్లో రాజకీయ చైతన్యం తీసుకువచ్చి, వారికి ప్రత్యేక రిజర్వేషన్లు కల్పించి, గెలిపించి మంత్రి పదవులను కట్టబెట్టారు. రాజకీయాల్లో ధనిక, పెత్తందారీ, కుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించారు. అన్నిటికీ మించి ప్రజలకూ రాజకీయ నాయకులకూ మధ్య దూరాన్ని తగ్గించారు.సామాన్యుడి కడుపు చూసి ఆదుకున్న నేత ఎన్టీఆర్. రెండు రూపాయలకే కిలో బియ్యం వాగ్దానం చేసి ఎన్ని ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురైనా చలించకుండా అమలు చేసిన ప్రజానేత ఎన్టీఆర్. పేదలకు జనతా వస్త్రాల పేరుతో సగం ధరకే చేనేత వస్త్రాలు అందించారు. చేనేత కార్మికులను ఆదుకోవడానికి వారికి వస్త్రాలు నేయడానికి అవసరమైన సామగిన్రి సింగిల్ విండో విధానం ద్వారా ఇప్పించారు. బలహీన వర్గాలకు లక్షలాదిగా ఇళ్లు కట్టించిన గొప్పతనం ఆయనకే దక్కింది. పక్కా గృహాలను కట్టించడమే కాక ఆ ఇళ్లలో విద్యుత్ వెలుగులు నింపేందుకు ‘ఇంటింటి దీపం’ పథకాన్ని ప్రకటించారు. అనాథ బాలికలను, నిరాశ్రయులైన స్త్రీలను ఆదుకునేదుకు తెలుగు బాల మహిళా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేశారు. పంచాయతీల్లో మహిళలకు 30 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించారు. ఇవాళ స్వచ్చభారత్ అన్న పేరు ప్రాచుర్యం పొందింది కాని దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల క్రితమే ఆయన పల్లెల్లోని మహిళలకు కనీస వసతులు లేని పరిస్థితులలో తెలుగు మహిళా బహిర్భూమి పధకం క్రింద మరుగుదొడ్లు కట్టించి తెలుగింటి మహిళ ఆత్మ గౌరవాన్ని కాపాడారు.ప్రాంతీయ భేదం చూపని సమగ్రతా వాది ఎన్టీఆర్. తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టుల్లో పట్టుబట్టి రాయలసీమ అంశాన్ని సాగునీటి అంశంగా మార్చారు. తెలంగాణ ప్రజలకు ఉద్యోగాల్లో వివక్ష జరుగుతున్నదన్న ఆరోపణలు రావడంతో ప్రాంతీయ విభేదాలను పట్టించుకోకుండా జీవో 610ను అమలు చేసేందుకు ఆయన ఉపక్రమించారు. పటేల్, పట్వారీ వ్యవస్థ రద్దు చేయడంతో ముఖ్యంగా తెలంగాణ గ్రామాల్లో ప్రజాకంటకుల పీడ విరగడై ప్రజలకు సాంత్వన లభించింది. రూ. 50కే హార్స్ పవర్ విద్యుత్ సరఫరా చేయడంతో తెలంగాణ రైతాంగం అధికంగా లాభపడింది. రాష్ట్ర రాజధానిలో ఉన్న సచివాలయం మాదిరే జిల్లా స్థాయిలో కలెక్టరేట్, మండల స్థాయిలో మండల సముదాయాలను కట్టించారు. ప్రజలను అభివృద్ధిలో భాగస్వామలు చేసి వారి జవాబుదారీని పెంచాలన్న ఉద్దేశంతో ప్రజలకు అవసరమైన రహదారులు, భవనాలు నిర్మించేందుకు ‘తెలుగు గ్రామీణ క్రాంతి పథం’ పేరుతో అమలు చేసిన పథకం గ్రామీణాభివృద్ధిలో ఒక నూతన అధ్యాయానికి తెర లేపింది. సంపూర్ణ మద్యనిషేధాన్ని అమలు చేసి చూపించిన ఘనత ఆయనదే.తెలుగుభాష కోసం ఎన్టీఆర్ లాగా తపించిన నేత మరొకరు లేరు. ప్రతి కొత్త పథకానికి అచ్చతెలుగు భాషలోనే పేర్లు పెట్టారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించింది ఆయనే. దేశ ప్రధానిగా పి.వి. నరసింహారావు నంద్యాల పార్లమెంట్ నియోజవర్గం నుంచి లోక్సభకు పోటీ చేసినప్పుడు తెలుగువాడనే అభిమానంతో ఆయనకు పోటీ పెట్టలేదు.కుల, మత, ప్రాంత వివక్షలేని సమాజం కోసం ఆయన తపించారనడానికి నిదర్శనం హుస్సేన్ సాగర్ మధ్యలో బుద్ధుడి విగ్రహాన్ని నెలకొల్పడమే. సుపరిపాలన, సంఘసంస్కరణ, మానవీయ దృక్పథం, స్త్రీ సమానత్వం, అన్నార్తులగోడు పట్టించుకోవడం, తెలుగువారి ఆత్మగౌరవం నిలబెట్టడం, అవినీతి రహిత పాలనను అందించడం, రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న సమాఖ్యస్ఫూర్తి ప్రాధాన్యతను జాతీయ స్థాయిలో చాటడం మొదలైనవి ఎన్టీఆర్ పాలనలో మనకు కనపడతాయి. పౌరాణికపాత్రల్లో నటించి తెలుగు ప్రజకు ఆరాధ్యదైవం కావడమే కాదు, ఆకలితో ఉన్న ప్రతి తమ్ముడూ, వివక్షకు గురయ్యే ప్రతి సోదరుడూ తనను నోరారా ‘అన్నా’ అని పిలిపించుకోగలిగిన ఏకైకనాయకుడు ఎన్టీఆర్. అవినీతి పరులకు సింహస్వప్నం. మడమతిప్పని పోరాట యోధుడు ఆయన.ఎంతమంది నేటి నాయకులు ఎన్టీఆర్ లాగా చిరస్థాయిలో నిలిచిపోగలరు.. అన్నది ఆత్మపరిశీలన చేసుకుంటే మంచిది.ఆచార్య యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్కేంద్రీయ హిందీ సమితి సభ్యుడు(నేడు ఎన్టీఆర్ జయంతి)భారతదేశ రాజకీయాల్లో ఎందరో రాజకీయ నాయకులు తెరపై ఆవిష్కృతమై తెరమరుగయిపోయారు. ఎందరో ముఖ్యమంత్రులు కాలగర్భంలో కలిసిపోయారు. ఫలానా నేత ఎవరు అంటే ఆయన మాజీ కేంద్రమంత్రో – లేక ముఖ్యమంత్రో అని చెప్పగలిగిన స్థితి ఇప్పుడు లేదు. ఢిల్లీ చుట్టూ రాష్ట్ర నేతలు తిరిగే పరిస్థితి నాటినుంచి నేటి వరకు నెలకొన్న పరిస్థితుల్లోనూ అటు జాతీయస్థాయిలోనూ, ఇటు రాష్ట్ర స్థాయిలోనూ తన అస్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకుని, తెలుగువాడి కీర్తి పతాకను దశదిశలా చాటిన ఏకైక నాయకుడు ఒకరున్నారు. పేద ప్రజలు నేటికీ మరిచిపోలేని నేత ఒకరున్నారు. ఆయన నందమూరి తారక రామారావు. సినిమాల్లోనూ తనదైన ప్రత్యేకతను చాటుకుని ఎన్ని సంవత్సరాలైనా చెరగని ముద్ర వేసిన పౌరాణిక, సాంఘిక, జానపద కాల్పనిక పాత్రల్లో నటించిన ఎన్టీఆర్ రాజకీయాల్లోనూ మేరునగ శిఖరంలా ఈ నాటికి కనబడడానికి కారణం ఆయనకు ఉన్న అంకితభావం, పట్టుదల, మొక్కవోని స్థైర్యం అన్నిటికన్నా మించిన ప్రగతిశీల ఆలోచనా విధానమే అని చెప్పక తప్పదు.ఎన్టీఆర్ జీవితంలో ఎన్నో ఎత్తులు వంపులు చూశారు. ఆర్థిక సమస్యలు అంటే ఏమిటో ఆయనకు తెలుసు. కాలేజీలో విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నప్పుడే ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురు కావడంతో అనేక ఉద్యోగాలు చేశారు. పాలవ్యాపారం, పొగాకు దుకాణం నడిపారు. ఆత్మాభిమానం ఉండడం వల్ల ఆయన ఏనాడూ ఎవర్నీ చేయిచాచి అడిగిన పాపాన పోలేదు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన ఏడాదే పట్టభద్రుడైన ఎన్టీఆర్ మద్రాస్ సర్వీస్ కమిషన్కు పరీక్ష రాశారు. 1100 మందిలో ఎంపికైన ఏడుగురిలో ఆయన ఒకరు. విజయవాడలో సబ్ రిజిస్ట్రార్ ఉద్యోగం లభించింది. ఆ రోజుల్లో ప్రభుత్వోద్యోగం అందునా సబ్ రిజిస్ట్రార్ వంటి బంగారం లాంటి ఉద్యోగం లభిస్తే చేరని వారెవరుంటారు? కాని అవినీతి మయమైన ఈ ఉద్యోగ వాతావరణంలో తాను ఇమడలేనని ఎన్టీఆర్ గ్రహించారు. కొద్ది కాలంలోనే ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి సినిమాల్లో చేరడానికి మద్రాస్ వెళ్లిపోయారు ఎన్టీఆర్. కళాశాల రోజుల్లో ఉన్నప్పుడే నేషనల్ ఆర్ట్ థియేటర్ గ్రూప్ అన్న సంస్థను స్థాపించి ప్రగతిశీల కళాకారులతో కలిసి నాటకాలు వేసినందువల్లో లేక బాల్యం నుంచే కష్టాలు తెలిసినందువల్లో ఎన్టీఆర్లో ఒక ఆదర్శ స్వభావం అంతర్లీనంగా ఉండిపోయిందనే చెప్పవచ్చు. చిత్రకారుడుగా రాష్ట్ర స్థాయి చిత్రలేఖన పోటీల్లో ప్రథమ బహుమతి కూడా గెలుచుకున్న ఎన్టీఆర్ ఆ రోజుల్లోనే సుభాష్ చంద్రబోస్ విజయవాడ వచ్చినప్పుడు ఆయన చిత్రాన్ని వేసి బహూకరించడమే ఆయనలోని అభ్యుదయ భావజాలానికి నిదర్శనం. స్వాతంత్ర్యేచ్ఛ బలంగా ఉన్నందువల్లే ఆయన ఈ చిత్రం వేసి ఉంటారు. కాని స్వాతంత్ర్యం తర్వాత కూడా ప్రభుత్వ ఆఫీసుల్లో వాతావరణం మారలేదని ఆయన అనుభవంలోకి వచ్చింది. ఆయనలో ఉన్న కళా పిపాస, ఆదర్శ భావజాలం ఆయనను సినిమాలోకి మళ్లించిందని విశ్లేషించవచ్చు. నిజానికి ఆ రోజుల్లో సినిమా రంగంలో అంతా అభ్యుదయ భావజాలం ఉన్న వారే ఉండేవారు. ఎన్టీఆర్ ఆ రోజుల్లో వేసిన సినిమాలన్నీ ప్రగతిశీల సినిమాలే.ఎన్టీఆర్లోని అభ్యుదయ భావజాలం ఆయన స్వంతంగా సినిమా తీసేంతవరకూ బయటి ప్రపంచానికి ఎవరికీ తెలియదు. 1968లో ఆయన వరకట్న దురాచారంపై వరకట్నం అనే సినిమాను తీశారు. సినారేతో ‘ఇదేనా మన సంప్రదాయమిదేనా..’ అన్న పాట రాయించి ఘంటసాలతో అద్భుతంగా పాడించారు. ‘పురాణాలు తిరగేసిన చాలదు, ధర్మ పన్నాలు వల్లించిన తీరదు -చెప్పే నీతులన్నీ చేతలలో చూపాలి, అబలల కన్నీటి మంటలార్పివేయ గలగాలి’ అన్న చరణంతో సినిమా ప్రారంభమవుతుంది. ఈ సినిమాకు కథ, స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం ఎన్టీఆర్దే. సినారే ఎన్టీఆర్కు అత్యంత అభిమాన కవి. గులేబకావళి కథతో ప్రారంభమైన వారి అనుబంధం చివరివరకూ సాగింది. వరకట్నం సినిమా ద్వారా తనకు సామాజిక బాధ్యత ఉన్నదన్న విషయాన్ని ఎన్టీఆర్ నిరూపించారు. తాను అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఈ సమస్యకు పరిష్కారాలు ఆలోచించారు. మహిళా సాధికారత కోసం కృషిచేశారు. 1985 మార్చి14న ఆయన శాసనసభలో ప్రసంగిస్తూ ‘వరకట్నం వంటి సామాజిక దురాచారం పోలేదంటే అది కేవలం సమాజానికి సిగ్గుచేటు. దీనికి పరిష్కార మార్గం కేవలం వారికి ఆర్థిక స్తోమతగానీ, అధికారం కానీ కల్పించడమే. మగవారితో పాటు ఆడవారికి ఆస్తిలో సమాన హక్కు ఉండాలన్నదే మా ధ్యేయం. ఉద్యోగాల్లో 30 శాతం ఆడవారికి కేటాయించడం జరిగింది..’ అని అన్నారు. ఆ మేరకు స్త్రీలకు ఆస్తిలో హక్కు కల్పి స్తూ చట్టం తీసుకువచ్చారు. స్త్రీలకు సాధికారత కల్పించడం కోసం ఆయన పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.ఎన్టీఆర్ సినిమాల గురించి ఎంతైనా చెప్పవచ్చు. ఆయన స్వయంగా దర్శకత్వం వహించిన 18 సినిమాల్లో తొమ్మిది సినిమాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పురస్కారాలు గెలుచుకున్నాయి. మూడు సినిమాలు జాతీయ స్థాయి పురస్కారాలు పొందాయి.ఎన్టీఆర్ రాజకీయాల్లో ప్రవేశించడానికి బలమైన కారణం కూడా ఆయనలో సమాజం పట్ల తన వంతు బాధ్యత నిర్వహించాలన్న ఆలోచన రావడమే. సినీరంగంలో ఉన్నప్పుడు కూడా ఆయన సమాజాన్ని ఏమాత్రం విస్మరించలేదు. సామాజిక బాధ్యతతో సినిమాలు తీస్తూనే ప్రజలకు ఏ సమస్య వచ్చినా తీర్చేందుకు ముందుకు వచ్చేవారు. కళ ప్రజలకోసం అని భావించిన నటుడు ఆయన. రాయలసీమలో కరువొచ్చినా, గోదావరికి వరదలొచ్చినా, పేదల ఇళ్ళు అగ్నికి ఆహుతైనా, దివిసీమను ఉప్పెన ముంచెత్తినా, దేశ సరిహద్దు సైనికుల సంక్షేమం కోసమైనా, పోలీసు సంక్షేమం కోసమైనా జోలె పట్టి, ఊళ్ళు తిరిగి నిధుల సేకరణ చేశారు. ఆ విధంగానే 1952లో ‘రాయలసీమలో కరవు నివారణ నిధి’కి లక్షా ఇరవై వేల రూపాయలను, 1962లో ‘దేశ రక్షణ నిధి’కి పది లక్షల రూపాయలను, 1977లో ‘ఆంధ్ర తుఫాను సహాయనిధి’కి 15 లక్షల రూపాయలను అందించారు ఎన్టీఆర్.రాయలసీమ కరవు నిధి సేకరణకు అలనాటి నటి జి.వరలక్ష్మితో కలిసి వెళ్ళారు. ఆమె ఒకప్పుడు దుక్కిపాటి మధుసూధనరావుతో కలిసి ప్రజానాట్యమండలిలో పనిచేసిన వారే. కరవు బాధితుల మాదిరిగా ఎన్టీఆర్, వరలక్ష్మి పగటి వేషాలు కట్టి వీధుల్లో తిరుగుతూ నిధులు సేకరించారు. తన సామాజిక బాధ్యతను గ్రహించినందువల్లే ఆయన చివరకు రాజకీయ రంగంలో ప్రవేశించారు. సర్దార్ పాపారాయుడు చిత్రం నిర్మిస్తున్న సమయంలో విలేకరులతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఆయన మనోభావాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ‘నేను నిమ్మకూరు అనే చిన్న గ్రామంలో పుట్టాను. తెలుగు ప్రజలకు నేనెంతో రుణపడి ఉన్నాను. ప్రతి నెలలో 15 రోజులు తెలుగు ప్రజలకోసం కేటాయిస్తాను.’. అని ఆయన తన రాజకీయ ప్రయాణానికి సంకేతాలను అందించారు. ఆయన రాక కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్లో అన్ని ప్రాంతాల ప్రజలు ఎదురు చూశారనడానికి నిదర్శనం చైతన్యరథంపై ఆయన ప్రయాణం చేస్తున్నప్పుడు వచ్చిన అద్భుతమైన ప్రతిస్పందనే.రాజకీయ రంగంలో ఆయన సాధించిన విజయాలు ఎన్నో. దేశంలో మొట్టమొదటి సారి కాంగ్రెస్ పార్టీకి ప్రత్యామ్నాయంగా ఒక ప్రాంతీయపార్టీని నిలబెట్టిన ఘనత ఎన్టీఆర్దే. కేంద్రం మిథ్య అంటూ సమాఖ్యవిధానం ప్రాధాన్యతను నొక్కిచెప్పి, ప్రధాన ప్రతిపక్షాలనన్నీ ఒకే త్రాటిపై తెచ్చి జాతీయస్థాయిలో ఒక ఫ్రంట్ను ఏర్పాటుచేసిన అభ్యుదయవాది రామారావు. తెలుగు జాతికీ, తెలుగుభాషకూ దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపుతెచ్చింది కూడా ఎన్టీఆరే.సామాజిక న్యాయం అన్న మాటకు రాజకీయాల్లో అర్థం కల్పించిన తొలి రాజకీయ నాయకుడు ఎన్టీఆర్. ‘సమాజమే దేవాలయం, పేద ప్రజలే నాకు దేవుళ్లు... రగులుతున్న పేదవాడి ఆకలి మంటల్లోంచి, చిందుతున్న శ్రామికుడి స్వేదజలం నుంచి, అట్టడుగుకు అణగారిన బడుగు బలహీనవర్గాల ఆర్తనాదాల్లో నుంచి పుట్టింది ఈ తెలుగుదేశం’ అని ఆయన ఆవేశంతో మాట్లాడేవారు. ఆయన అన్నట్లుగానే తెలుగుదేశం ఆవిర్భావంతో మొట్టమొదటి సారి బడుగు బలహీన వర్గాలకు రాజ్యాధికారం సమీపం అయింది. అనామకులుగా ఉన్న వారిని ఆయన అధికారపీఠానికి పరిచయం చేశారు. కొత్తవారిని, చదువుకున్న వారిని రాజకీయాలకు పరిచయం చేసి వారిని గెలిపించారు. రాజకీయాల్లో ధనబలం లేకపోయినా విజయం సాధించవచ్చని నిరూపించారు. క్లీనర్లు, కండక్టర్ల వంటి వారిని కూడా ఎమ్మెల్యేలుగా గెలిపించారాయన. వెనుకబడిన కులాల్లో రాజకీయ చైతన్యం తీసుకువచ్చి, వారికి ప్రత్యేక రిజర్వేషన్లు కల్పించి, గెలిపించి మంత్రి పదవులను కట్టబెట్టారు. రాజకీయాల్లో ధనిక, పెత్తందారీ, కుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించారు. అన్నిటికీ మించి ప్రజలకూ రాజకీయ నాయకులకూ మధ్య దూరాన్ని తగ్గించారు.సామాన్యుడి కడుపు చూసి ఆదుకున్న నేత ఎన్టీఆర్. రెండు రూపాయలకే కిలో బియ్యం వాగ్దానం చేసి ఎన్ని ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురైనా చలించకుండా అమలు చేసిన ప్రజానేత ఎన్టీఆర్. పేదలకు జనతా వస్త్రాల పేరుతో సగం ధరకే చేనేత వస్త్రాలు అందించారు. చేనేత కార్మికులను ఆదుకోవడానికి వారికి వస్త్రాలు నేయడానికి అవసరమైన సామగిన్రి సింగిల్ విండో విధానం ద్వారా ఇప్పించారు. బలహీన వర్గాలకు లక్షలాదిగా ఇళ్లు కట్టించిన గొప్పతనం ఆయనకే దక్కింది. పక్కా గృహాలను కట్టించడమే కాక ఆ ఇళ్లలో విద్యుత్ వెలుగులు నింపేందుకు ‘ఇంటింటి దీపం’ పథకాన్ని ప్రకటించారు. అనాథ బాలికలను, నిరాశ్రయులైన స్త్రీలను ఆదుకునేదుకు తెలుగు బాల మహిళా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేశారు. పంచాయతీల్లో మహిళలకు 30 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించారు. ఇవాళ స్వచ్చభారత్ అన్న పేరు ప్రాచుర్యం పొందింది కాని దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల క్రితమే ఆయన పల్లెల్లోని మహిళలకు కనీస వసతులు లేని పరిస్థితులలో తెలుగు మహిళా బహిర్భూమి పధకం క్రింద మరుగుదొడ్లు కట్టించి తెలుగింటి మహిళ ఆత్మ గౌరవాన్ని కాపాడారు.ప్రాంతీయ భేదం చూపని సమగ్రతా వాది ఎన్టీఆర్. తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టుల్లో పట్టుబట్టి రాయలసీమ అంశాన్ని సాగునీటి అంశంగా మార్చారు. తెలంగాణ ప్రజలకు ఉద్యోగాల్లో వివక్ష జరుగుతున్నదన్న ఆరోపణలు రావడంతో ప్రాంతీయ విభేదాలను పట్టించుకోకుండా జీవో 610ను అమలు చేసేందుకు ఆయన ఉపక్రమించారు. పటేల్, పట్వారీ వ్యవస్థ రద్దు చేయడంతో ముఖ్యంగా తెలంగాణ గ్రామాల్లో ప్రజాకంటకుల పీడ విరగడై ప్రజలకు సాంత్వన లభించింది. రూ. 50కే హార్స్ పవర్ విద్యుత్ సరఫరా చేయడంతో తెలంగాణ రైతాంగం అధికంగా లాభపడింది. రాష్ట్ర రాజధానిలో ఉన్న సచివాలయం మాదిరే జిల్లా స్థాయిలో కలెక్టరేట్, మండల స్థాయిలో మండల సముదాయాలను కట్టించారు. ప్రజలను అభివృద్ధిలో భాగస్వామలు చేసి వారి జవాబుదారీని పెంచాలన్న ఉద్దేశంతో ప్రజలకు అవసరమైన రహదారులు, భవనాలు నిర్మించేందుకు ‘తెలుగు గ్రామీణ క్రాంతి పథం’ పేరుతో అమలు చేసిన పథకం గ్రామీణాభివృద్ధిలో ఒక నూతన అధ్యాయానికి తెర లేపింది. సంపూర్ణ మద్యనిషేధాన్ని అమలు చేసి చూపించిన ఘనత ఆయనదే.తెలుగుభాష కోసం ఎన్టీఆర్ లాగా తపించిన నేత మరొకరు లేరు. ప్రతి కొత్త పథకానికి అచ్చతెలుగు భాషలోనే పేర్లు పెట్టారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించింది ఆయనే. దేశ ప్రధానిగా పి.వి. నరసింహారావు నంద్యాల పార్లమెంట్ నియోజవర్గం నుంచి లోక్సభకు పోటీ చేసినప్పుడు తెలుగువాడనే అభిమానంతో ఆయనకు పోటీ పెట్టలేదు.కుల, మత, ప్రాంత వివక్షలేని సమాజం కోసం ఆయన తపించారనడానికి నిదర్శనం హుస్సేన్ సాగర్ మధ్యలో బుద్ధుడి విగ్రహాన్ని నెలకొల్పడమే. సుపరిపాలన, సంఘసంస్కరణ, మానవీయ దృక్పథం, స్త్రీ సమానత్వం, అన్నార్తులగోడు పట్టించుకోవడం, తెలుగువారి ఆత్మగౌరవం నిలబెట్టడం, అవినీతి రహిత పాలనను అందించడం, రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న సమాఖ్యస్ఫూర్తి ప్రాధాన్యతను జాతీయ స్థాయిలో చాటడం మొదలైనవి ఎన్టీఆర్ పాలనలో మనకు కనపడతాయి. పౌరాణికపాత్రల్లో నటించి తెలుగు ప్రజకు ఆరాధ్యదైవం కావడమే కాదు, ఆకలితో ఉన్న ప్రతి తమ్ముడూ, వివక్షకు గురయ్యే ప్రతి సోదరుడూ తనను నోరారా ‘అన్నా’ అని పిలిపించుకోగలిగిన ఏకైకనాయకుడు ఎన్టీఆర్. అవినీతి పరులకు సింహస్వప్నం. మడమతిప్పని పోరాట యోధుడు ఆయన.ఎంతమంది నేటి నాయకులు ఎన్టీఆర్ లాగా చిరస్థాయిలో నిలిచిపోగలరు.. అన్నది ఆత్మపరిశీలన చేసుకుంటే మంచిది.ఆచార్య యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్కేంద్రీయ హిందీ సమితి సభ్యుడు(నేడు ఎన్టీఆర్ జయంతి)
saamaajika nyaayam anna maataku rajakeeyaallo artham kalpinchina toli rajakeeya nayakudu ntr. telugudesam aavirbhaavamto mottamodatisaari badugu balaheena vargaalaku rajyadhikaram sameepam ayindi. venukabadina kulaallo rajakeeya chaitanyam teesukuvacchi, vaariki pratyeka reservationlu kalpinchi, gelipinchi mantri padavulanu kattabettaru. rajakeeyaallo dhanika, pettandaarii, kuladhipatyanni tagginchaaru. annitikee minchi prajalakuu rajakeeya naayakulakuu madhya dooraanni tagginchaaru.bharatadesa rajakeeyaallo endaro rajakeeya naayakulu terapai aavishkrutamai teramarugayipoyaru. endaro mukhyamantrulu kaalagarbhamlo kalisipoyaru. falana netha evaru ante aayana maji kendramantro – leka mukhyamantro ani cheppagaligina sthiti ippudu ledu. dhilli chuttu rashtra nethalu tirige paristhiti naatinunchi neti varaku nelakonna paristhitulloonuu atu jaatiiyasthaayiloonuu, itu rashtra sthaayiloonuu tana astitvaanni nilabettukuni, teluguvaadi keerti pataakanu dasadisalaa chaatina ekaika nayakudu okarunnaru. pedha prajalu netiki marichipoleni netha okarunnaru. aayana nandamuri taaraka ramarao. cinemaallonuu tanadaina pratyekatanu chaatukuni enni samvatsaraalainaa cheragani mudra vesina pouraanika, saanghika, jaanapada kaalpanika paatrallo natinchina ntr raajakeeyaalloonuu merunaga sikharamla ee naatiki kanabadadaaniki kaaranam aayanaku unna ankitabhaavam, pattudala, mokkavoni sthairyam annitikanna minchina pragatiseela alochana vidhaaname ani cheppaka tappadu.ntr jeevitamlo enno ettulu vampulu chusaru. aardhika samasyalu ante emito aayanaku telusu. kaalejeelo vidyaabhyaasam chestunnappude aardhika ibbandulu eduru kaavadamtho aneka udyogaalu chesaru. palavyaparam, pogaaku dukaanam nadipaaru. aatmaabhimaanam undadam valla aayana enaaduu evarni cheyichachi adigina papana poledu. swaatantryam vachina edade pattabhadrudaina ntr madras survies kamishanku pareeksha raasaaru. 1100 mandilo empikaina edugurilo aayana okaru. vijayavaadalo sab resistrar udyogam labhinchindi. aa rojullo prabhutvodyogam anduna sab resistrar vanti bangaram lanti udyogam labhiste cherani vaarevaruntaaru? kaani avineeti mayamaina ee udyoga vaataavaranamlo taanu imadalenani ntr grahinchaaru. koddi kaalamlone udyogaaniki rajinama chesi cinemallo cheradaaniki madras vellipoyaaru ntr. kalasala rojullo unnappude neshanal art theater groop anna samsthanu sthaapinchi pragatiseela kalaakaarulatoe kalisi naatakaalu vesinanduvallo leka balyam nunche kashtaalu telisinanduvallo entrlo oka aadarsa swabhaavam antarleenamgaa undipoyindane cheppavachhu. chitrakaarudugaa rashtra sthaayi chitralekhana potillo prathama bahumati kuudaa geluchukunna ntr aa rojullone subhash chandrabos vijayavada vachinappudu aayana chitraanni vesi bahookarinchadame aayanaloni abhyudaya bhaavajaalaaniki nidarsanam. swaatantryechcha balangaa unnanduvalle aayana ee chitram vesi untaaru. kaani swaatantryam tarvaata kuudaa prabhutva aaficello vaataavaranam maraledani aayana anubhavamloki vachindi. aayanalo unna kalaa pipasa, aadarsa bhaavajaalam aayananu cinemaloki mallinchindani vislaeshimchavacchu. nijaaniki aa rojullo sinima rangamlo antaa abhyudaya bhaavajaalam unna vaare undevaaru. ntr aa rojullo vesina cinemalanni pragatiseela cinemale.enterloni abhyudaya bhaavajaalam aayana swantamgaa sinima teesentavarakuu bayati prapanchaaniki evariki teliyadu. 1968loo aayana varakatna duracharampai varakatnam ane sinimaanu teesaaru. sinaretho ‘idena mana sampradaayamidenaa..’ anna paata raayinchi ghantasaalato adbhutamgaa paadinchaaru. ‘puraanaalu tiragesina chaaladu, dharma pannaalu vallinchina teeradu -cheppe neetulannee chetalalo chuupaali, abalala kanneeti mantalarpiveya galagaali’ anna charanamtho sinima praarambhamavutundi. ee sinimaaku katha, screen play, darsakatvam enterday. sinare entercu atyanta abhimana kavi. gulebakavali kathatho praarambhamaina vaari anubandham chivarivarakuu saagindi. varakatnam sinima dwara tanaku saamaajika baadhyata unnadanna vishayaanni ntr niruupinchaaru. taanu adhikaaramloki vachina tarvaata aayana ee samasyaku parishkaaraalu aalochinchaaru. mahila saadhikaarata kosam krushichaesaaru. 1985 marchi14na aayana saasanasabhalo prasangistuu ‘varakatnam vanti saamaajika duracharam poledante adhi kevalam samaajaaniki sigguchetu. deeniki parishkaara maargam kevalam vaariki aardhika stomatagaanii, adhikaaram cony kalpinchadame. magavaarito paatu aadavaariki aastilo samaana hakku undaalannade maa dhyeyam. udyogaallo 30 saatam aadavaariki ketayinchadam jarigindi..’ ani annaru. aa meraku streelaku aastilo hakku kalpi stuu chattam teesukuvacchaaru. streelaku saadhikaarata kalpinchadam kosam aayana padmavati mahila vishwavidyaalayaanni erpaatu chesaru.ntr cinimala gurinchi entainaa cheppavachhu. aayana swayamgaa darsakatvam vahinchina 18 cinemallo tommidi cinimaalu rashtra prabhutva puraskaaraalu geluchukunnaayi. moodu cinimaalu jaateeya sthaayi puraskaaraalu pondaayi.ntr rajakeeyaallo pravesinchadaaniki balamaina kaaranam kuudaa aayanalo samajam patla tana vantu baadhyata nirvahinchaalanna aalochana ravadame. sineerangamlo unnappudu kuudaa aayana samaajaanni ematram vismarinchaledu. saamaajika baadhyatatho cinimaalu teestune prajalaku e samasya vachina teerchenduku munduku vachevaaru. kala prajalakosam ani bhaavinchina natudu aayana. raayalaseemalo karuvochina, godavariki varadalochinaa, pedala illu agniki aahutainaa, diviseemanu uppena munchettinaa, desha sarihaddu sainikula sankshemam kosamaina, polisu sankshemam kosamaina jole patti, oollu tirigi nidhula sekarana chesaru. aa vidhamgaane 1952loo ‘raayalaseemalo karavu nivaarana nidhi’ki laksha iravai vela roopaayalanu, 1962loo ‘desha rakshana nidhi’ki padi lakshala roopaayalanu, 1977loo ‘aandhra tuphaanu sahayanidhi’ki 15 lakshala roopaayalanu andinchaaru ntr.rayalaseema karavu nidhi sekaranaku alanati nati ji.varalakshmitho kalisi vellaaru. aame okappudu dukkipati madhusudhanaraavutho kalisi prajaanaatyamandalilo panichesina vaare. karavu baadhitula maadirigaa ntr, varalakshmi pagati veshaalu katti veedhullo tirugutuu nidhulu sekarinchaaru. tana saamaajika baadhyatanu grahinchinanduvalle aayana chivaraku rajakeeya rangamlo pravesinchaaru. sardar paparayudu chitram nirmistunna samayamlo vilekarulatho matladutunnappudu aayana manobhavalu vyaktamayyaayi. ‘nenu nimmakuru ane chinna graamamlo puttaanu. telugu prajalaku nenentho runapadi unnaanu. prati nelalo 15 rojulu telugu prajalakosam ketaayistaanu.’. ani aayana tana rajakeeya prayaanaaniki sanketaalanu andinchaaru. aayana raaka kosam aandhrapradeshlo anni praantaala prajalu eduru chusaaranadaaniki nidarsanam chaitanyarathampai aayana prayaanam chestunnappudu vachina adbhutamaina pratispandane.rajakeeya rangamlo aayana saadhinchina vijayaalu enno. desamlo mottamodati saari congress paarteeki pratyaamnaayamgaa oka praantiiyapaartiini nilabettina ghanata enterday. kendram mithya antuu samakhyavidhanam praadhaanyatanu nokkicheppi, pradhaana pratipakshaalanannii oke traatipai tecchi jaatiiyasthaayilo oka frantnu erpaatuchesina abhyudayavaadi ramarao. telugu jaatikii, telugubhaashakuu desavyaaptamgaa gurtimputechindi kuudaa ntr.saamaajika nyaayam anna maataku rajakeeyaallo artham kalpinchina toli rajakeeya nayakudu ntr. ‘samajame devalayam, pedha prajale naaku devullu... ragulutunna pedavadi aakali mantallonchi, chindutunna shramikudi swedajalam nunchi, attaduguku anagaarina badugu balaheenavargaala aartanaadaallo nunchi puttindi ee telugudesam’ ani aayana aavesamto matladevaru. aayana annatlugaane telugudesam aavirbhaavamto mottamodati saari badugu balaheena vargaalaku rajyadhikaram sameepam ayindi. anamakuluga unna vaarini aayana adhikaarapeetaaniki parichayam chesaru. kottavaarini, chaduvukunna vaarini raajakeeyaalaku parichayam chesi vaarini gelipinchaaru. rajakeeyaallo dhanabalam lekapoyina vijayam saadhinchavacchani niruupinchaaru. cleenerlu, conductorla vanti vaarini kuudaa emmelyelugaa gelipinchaaraayana. venukabadina kulaallo rajakeeya chaitanyam teesukuvacchi, vaariki pratyeka reservationlu kalpinchi, gelipinchi mantri padavulanu kattabettaru. rajakeeyaallo dhanika, pettandaarii, kula aadhipatyaanni tagginchaaru. annitikee minchi prajalakuu rajakeeya naayakulakuu madhya dooraanni tagginchaaru.saamaanyudi kadupu chusi aadukunna netha ntr. rendu roopaayalake kilo biyyam vaagdaanam chesi enni aardhika ibbandulu edurainaa chalinchakunda amalu chesina prajaaneta ntr. pedalaku janata vastraala paerutho sagam dharake chenetha vastraalu andinchaaru. chenetha kaarmikulanu aadukovadaaniki vaariki vastraalu neyadaaniki avasaramaina saamaginri singil vindo vidhaanam dwara ippinchaaru. balaheena vargaalaku lakshalaadigaa illu kattinchina goppatanam aayanake dakkindi. pakka gruhaalanu kattinchadame kaaka aa illalo vidyut velugulu nimpenduku ‘intinti deepam’ pathakaanni prakatinchaaru. anatha baalikalanu, niraasrayulaina streelanu aadukuneduku telugu baala mahila kendraalanu erpaatu chesaru. panchaayatiillo mahilalaku 30 saatam reservation kalpinchaaru. ivaala swachchabharat anna paeru praachuryam pondindi kaani daadaapu naalugu dasaabdaala kritame aayana pallelloni mahilalaku kaneesa vasatulu laeni paristhitulalo telugu mahila bahirbhoomi padhakam krinda marugudodlu kattinchi teluginti mahila aatma gowravanni kapadaru.praantiiya bhedam chuupani samagrata vaadi ntr. telugu ganga praajectullo pattubatti rayalaseema amsaanni saguneeti amsamgaa maarchaaru. telamgaana prajalaku udyogaallo vivaksha jarugutunnadanna aaropanalu raavadamtho praantiiya vibhedaalanu pattinchukokunda jeevo 610nu amalu chesenduku aayana upakraminchaaru. patel, patwari vyavastha raddu cheyadamtho mukhyamgaa telamgaana graamaallo prajaakantakula peeda viragadai prajalaku saantvana labhinchindi. roo. 50kee hars paver vidyut sarafara cheyadamtho telamgaana raitangam adhikamgaa laabhapadindi. rashtra raajadhaanilo unna sachivalayam madire jilla sthaayilo collectoret, mandala sthaayilo mandala samudaayaalanu kattinchaaru. prajalanu abhivruddhilo bhagaswamalu chesi vaari javaabudaareeni penchaalanna uddesamto prajalaku avasaramaina rahadaarulu, bhavanalu nirminchenduku ‘telugu graameena kraanti patham’ paerutho amalu chesina pathakam graameenaabhivruddhilo oka noothana adhyaayaaniki tera lepindi. sampuurna madyanishedhaanni amalu chesi chuupinchina ghanata aayanade.telugubhasha kosam ntr laga tapinchina netha marokaru leru. prati kotta pathakaaniki achchatelugu bhashalone paerlu pettaaru. telugu vishwavidyaalayaanni sthaapinchindi aayane. desha pradhaanigaa pi.vi. narasimhaaraavu nandyaala parlament niyojavargam nunchi loksabhaku poty chesinappudu teluguvaadane abhimaanamtho aayanaku poty pettaledu.kula, matha, praanta vivakshaleni samajam kosam aayana tapinchaaranadaaniki nidarsanam hussen sagar madhyalo buddhudi vigrahaanni nelakolpadame. suparipaalana, sanghasamskarana, manaveeya drukpatham, stree samaanatvam, annaartulagodu pattinchukovadam, teluguvaari aatmagouravam nilabettadam, avineeti rahita paalananu andinchadam, raajyaangamlo perkonna samakhyasphurthy praadhaanyatanu jaateeya sthaayilo chaatadam modalainavi ntr paalanalo manaku kanapadataayi. pouraanikapaatrallo natinchi telugu prajaku aaraadhyadaivam kavadame kaadu, aakalitho unna prati tammuduu, vivakshaku gurayye prati sodaruduu tananu norara ‘anna’ ani pilipinchukogaligani ekaikanayakudu ntr. avineeti parulaku simhaswapnam. madamatippani porata yodhudu aayana.entamandi neti naayakulu ntr laga chirasthaayilo nilichipogalaru.. annadi aatmapariseelana chesukunte manchidi.aachaarya yarlagadda lakshmi prasaadkendriya hindi samiti sabhyudu(nedu ntr jayanti)bharatadesa rajakeeyaallo endaro rajakeeya naayakulu terapai aavishkrutamai teramarugayipoyaru. endaro mukhyamantrulu kaalagarbhamlo kalisipoyaru. falana netha evaru ante aayana maji kendramantro – leka mukhyamantro ani cheppagaligina sthiti ippudu ledu. dhilli chuttu rashtra nethalu tirige paristhiti naatinunchi neti varaku nelakonna paristhitulloonuu atu jaatiiyasthaayiloonuu, itu rashtra sthaayiloonuu tana astitvaanni nilabettukuni, teluguvaadi keerti pataakanu dasadisalaa chaatina ekaika nayakudu okarunnaru. pedha prajalu netiki marichipoleni netha okarunnaru. aayana nandamuri taaraka ramarao. cinemaallonuu tanadaina pratyekatanu chaatukuni enni samvatsaraalainaa cheragani mudra vesina pouraanika, saanghika, jaanapada kaalpanika paatrallo natinchina ntr raajakeeyaalloonuu merunaga sikharamla ee naatiki kanabadadaaniki kaaranam aayanaku unna ankitabhaavam, pattudala, mokkavoni sthairyam annitikanna minchina pragatiseela alochana vidhaaname ani cheppaka tappadu.ntr jeevitamlo enno ettulu vampulu chusaru. aardhika samasyalu ante emito aayanaku telusu. kaalejeelo vidyaabhyaasam chestunnappude aardhika ibbandulu eduru kaavadamtho aneka udyogaalu chesaru. palavyaparam, pogaaku dukaanam nadipaaru. aatmaabhimaanam undadam valla aayana enaaduu evarni cheyichachi adigina papana poledu. swaatantryam vachina edade pattabhadrudaina ntr madras survies kamishanku pareeksha raasaaru. 1100 mandilo empikaina edugurilo aayana okaru. vijayavaadalo sab resistrar udyogam labhinchindi. aa rojullo prabhutvodyogam anduna sab resistrar vanti bangaram lanti udyogam labhiste cherani vaarevaruntaaru? kaani avineeti mayamaina ee udyoga vaataavaranamlo taanu imadalenani ntr grahinchaaru. koddi kaalamlone udyogaaniki rajinama chesi cinemallo cheradaaniki madras vellipoyaaru ntr. kalasala rojullo unnappude neshanal art theater groop anna samsthanu sthaapinchi pragatiseela kalaakaarulatoe kalisi naatakaalu vesinanduvallo leka balyam nunche kashtaalu telisinanduvallo entrlo oka aadarsa swabhaavam antarleenamgaa undipoyindane cheppavachhu. chitrakaarudugaa rashtra sthaayi chitralekhana potillo prathama bahumati kuudaa geluchukunna ntr aa rojullone subhash chandrabos vijayavada vachinappudu aayana chitraanni vesi bahookarinchadame aayanaloni abhyudaya bhaavajaalaaniki nidarsanam. swaatantryechcha balangaa unnanduvalle aayana ee chitram vesi untaaru. kaani swaatantryam tarvaata kuudaa prabhutva aaficello vaataavaranam maraledani aayana anubhavamloki vachindi. aayanalo unna kalaa pipasa, aadarsa bhaavajaalam aayananu cinemaloki mallinchindani vislaeshimchavacchu. nijaaniki aa rojullo sinima rangamlo antaa abhyudaya bhaavajaalam unna vaare undevaaru. ntr aa rojullo vesina cinemalanni pragatiseela cinemale.enterloni abhyudaya bhaavajaalam aayana swantamgaa sinima teesentavarakuu bayati prapanchaaniki evariki teliyadu. 1968loo aayana varakatna duracharampai varakatnam ane sinimaanu teesaaru. sinaretho ‘idena mana sampradaayamidenaa..’ anna paata raayinchi ghantasaalato adbhutamgaa paadinchaaru. ‘puraanaalu tiragesina chaaladu, dharma pannaalu vallinchina teeradu -cheppe neetulannee chetalalo chuupaali, abalala kanneeti mantalarpiveya galagaali’ anna charanamtho sinima praarambhamavutundi. ee sinimaaku katha, screen play, darsakatvam enterday. sinare entercu atyanta abhimana kavi. gulebakavali kathatho praarambhamaina vaari anubandham chivarivarakuu saagindi. varakatnam sinima dwara tanaku saamaajika baadhyata unnadanna vishayaanni ntr niruupinchaaru. taanu adhikaaramloki vachina tarvaata aayana ee samasyaku parishkaaraalu aalochinchaaru. mahila saadhikaarata kosam krushichaesaaru. 1985 marchi14na aayana saasanasabhalo prasangistuu ‘varakatnam vanti saamaajika duracharam poledante adhi kevalam samaajaaniki sigguchetu. deeniki parishkaara maargam kevalam vaariki aardhika stomatagaanii, adhikaaram cony kalpinchadame. magavaarito paatu aadavaariki aastilo samaana hakku undaalannade maa dhyeyam. udyogaallo 30 saatam aadavaariki ketayinchadam jarigindi..’ ani annaru. aa meraku streelaku aastilo hakku kalpi stuu chattam teesukuvacchaaru. streelaku saadhikaarata kalpinchadam kosam aayana padmavati mahila vishwavidyaalayaanni erpaatu chesaru.ntr cinimala gurinchi entainaa cheppavachhu. aayana swayamgaa darsakatvam vahinchina 18 cinemallo tommidi cinimaalu rashtra prabhutva puraskaaraalu geluchukunnaayi. moodu cinimaalu jaateeya sthaayi puraskaaraalu pondaayi.ntr rajakeeyaallo pravesinchadaaniki balamaina kaaranam kuudaa aayanalo samajam patla tana vantu baadhyata nirvahinchaalanna aalochana ravadame. sineerangamlo unnappudu kuudaa aayana samaajaanni ematram vismarinchaledu. saamaajika baadhyatatho cinimaalu teestune prajalaku e samasya vachina teerchenduku munduku vachevaaru. kala prajalakosam ani bhaavinchina natudu aayana. raayalaseemalo karuvochina, godavariki varadalochinaa, pedala illu agniki aahutainaa, diviseemanu uppena munchettinaa, desha sarihaddu sainikula sankshemam kosamaina, polisu sankshemam kosamaina jole patti, oollu tirigi nidhula sekarana chesaru. aa vidhamgaane 1952loo ‘raayalaseemalo karavu nivaarana nidhi’ki laksha iravai vela roopaayalanu, 1962loo ‘desha rakshana nidhi’ki padi lakshala roopaayalanu, 1977loo ‘aandhra tuphaanu sahayanidhi’ki 15 lakshala roopaayalanu andinchaaru ntr.rayalaseema karavu nidhi sekaranaku alanati nati ji.varalakshmitho kalisi vellaaru. aame okappudu dukkipati madhusudhanaraavutho kalisi prajaanaatyamandalilo panichesina vaare. karavu baadhitula maadirigaa ntr, varalakshmi pagati veshaalu katti veedhullo tirugutuu nidhulu sekarinchaaru. tana saamaajika baadhyatanu grahinchinanduvalle aayana chivaraku rajakeeya rangamlo pravesinchaaru. sardar paparayudu chitram nirmistunna samayamlo vilekarulatho matladutunnappudu aayana manobhavalu vyaktamayyaayi. ‘nenu nimmakuru ane chinna graamamlo puttaanu. telugu prajalaku nenentho runapadi unnaanu. prati nelalo 15 rojulu telugu prajalakosam ketaayistaanu.’. ani aayana tana rajakeeya prayaanaaniki sanketaalanu andinchaaru. aayana raaka kosam aandhrapradeshlo anni praantaala prajalu eduru chusaaranadaaniki nidarsanam chaitanyarathampai aayana prayaanam chestunnappudu vachina adbhutamaina pratispandane.rajakeeya rangamlo aayana saadhinchina vijayaalu enno. desamlo mottamodati saari congress paarteeki pratyaamnaayamgaa oka praantiiyapaartiini nilabettina ghanata enterday. kendram mithya antuu samakhyavidhanam praadhaanyatanu nokkicheppi, pradhaana pratipakshaalanannii oke traatipai tecchi jaatiiyasthaayilo oka frantnu erpaatuchesina abhyudayavaadi ramarao. telugu jaatikii, telugubhaashakuu desavyaaptamgaa gurtimputechindi kuudaa ntr.saamaajika nyaayam anna maataku rajakeeyaallo artham kalpinchina toli rajakeeya nayakudu ntr. ‘samajame devalayam, pedha prajale naaku devullu... ragulutunna pedavadi aakali mantallonchi, chindutunna shramikudi swedajalam nunchi, attaduguku anagaarina badugu balaheenavargaala aartanaadaallo nunchi puttindi ee telugudesam’ ani aayana aavesamto matladevaru. aayana annatlugaane telugudesam aavirbhaavamto mottamodati saari badugu balaheena vargaalaku rajyadhikaram sameepam ayindi. anamakuluga unna vaarini aayana adhikaarapeetaaniki parichayam chesaru. kottavaarini, chaduvukunna vaarini raajakeeyaalaku parichayam chesi vaarini gelipinchaaru. rajakeeyaallo dhanabalam lekapoyina vijayam saadhinchavacchani niruupinchaaru. cleenerlu, conductorla vanti vaarini kuudaa emmelyelugaa gelipinchaaraayana. venukabadina kulaallo rajakeeya chaitanyam teesukuvacchi, vaariki pratyeka reservationlu kalpinchi, gelipinchi mantri padavulanu kattabettaru. rajakeeyaallo dhanika, pettandaarii, kula aadhipatyaanni tagginchaaru. annitikee minchi prajalakuu rajakeeya naayakulakuu madhya dooraanni tagginchaaru.saamaanyudi kadupu chusi aadukunna netha ntr. rendu roopaayalake kilo biyyam vaagdaanam chesi enni aardhika ibbandulu edurainaa chalinchakunda amalu chesina prajaaneta ntr. pedalaku janata vastraala paerutho sagam dharake chenetha vastraalu andinchaaru. chenetha kaarmikulanu aadukovadaaniki vaariki vastraalu neyadaaniki avasaramaina saamaginri singil vindo vidhaanam dwara ippinchaaru. balaheena vargaalaku lakshalaadigaa illu kattinchina goppatanam aayanake dakkindi. pakka gruhaalanu kattinchadame kaaka aa illalo vidyut velugulu nimpenduku ‘intinti deepam’ pathakaanni prakatinchaaru. anatha baalikalanu, niraasrayulaina streelanu aadukuneduku telugu baala mahila kendraalanu erpaatu chesaru. panchaayatiillo mahilalaku 30 saatam reservation kalpinchaaru. ivaala swachchabharat anna paeru praachuryam pondindi kaani daadaapu naalugu dasaabdaala kritame aayana pallelloni mahilalaku kaneesa vasatulu laeni paristhitulalo telugu mahila bahirbhoomi padhakam krinda marugudodlu kattinchi teluginti mahila aatma gowravanni kapadaru.praantiiya bhedam chuupani samagrata vaadi ntr. telugu ganga praajectullo pattubatti rayalaseema amsaanni saguneeti amsamgaa maarchaaru. telamgaana prajalaku udyogaallo vivaksha jarugutunnadanna aaropanalu raavadamtho praantiiya vibhedaalanu pattinchukokunda jeevo 610nu amalu chesenduku aayana upakraminchaaru. patel, patwari vyavastha raddu cheyadamtho mukhyamgaa telamgaana graamaallo prajaakantakula peeda viragadai prajalaku saantvana labhinchindi. roo. 50kee hars paver vidyut sarafara cheyadamtho telamgaana raitangam adhikamgaa laabhapadindi. rashtra raajadhaanilo unna sachivalayam madire jilla sthaayilo collectoret, mandala sthaayilo mandala samudaayaalanu kattinchaaru. prajalanu abhivruddhilo bhagaswamalu chesi vaari javaabudaareeni penchaalanna uddesamto prajalaku avasaramaina rahadaarulu, bhavanalu nirminchenduku ‘telugu graameena kraanti patham’ paerutho amalu chesina pathakam graameenaabhivruddhilo oka noothana adhyaayaaniki tera lepindi. sampuurna madyanishedhaanni amalu chesi chuupinchina ghanata aayanade.telugubhasha kosam ntr laga tapinchina netha marokaru leru. prati kotta pathakaaniki achchatelugu bhashalone paerlu pettaaru. telugu vishwavidyaalayaanni sthaapinchindi aayane. desha pradhaanigaa pi.vi. narasimhaaraavu nandyaala parlament niyojavargam nunchi loksabhaku poty chesinappudu teluguvaadane abhimaanamtho aayanaku poty pettaledu.kula, matha, praanta vivakshaleni samajam kosam aayana tapinchaaranadaaniki nidarsanam hussen sagar madhyalo buddhudi vigrahaanni nelakolpadame. suparipaalana, sanghasamskarana, manaveeya drukpatham, stree samaanatvam, annaartulagodu pattinchukovadam, teluguvaari aatmagouravam nilabettadam, avineeti rahita paalananu andinchadam, raajyaangamlo perkonna samakhyasphurthy praadhaanyatanu jaateeya sthaayilo chaatadam modalainavi ntr paalanalo manaku kanapadataayi. pouraanikapaatrallo natinchi telugu prajaku aaraadhyadaivam kavadame kaadu, aakalitho unna prati tammuduu, vivakshaku gurayye prati sodaruduu tananu norara ‘anna’ ani pilipinchukogaligani ekaikanayakudu ntr. avineeti parulaku simhaswapnam. madamatippani porata yodhudu aayana.entamandi neti naayakulu ntr laga chirasthaayilo nilichipogalaru.. annadi aatmapariseelana chesukunte manchidi.aachaarya yarlagadda lakshmi prasaadkendriya hindi samiti sabhyudu(nedu ntr jayanti)