బ్లూమ్బర్గ్ వ్యాఖ్యపెద్ద నోట్ల రద్దు.. సమకాలీన భారత ఆర్థిక చరిత్రలో పెను సంచలనం. ఈ నిర్ణయ ఫలితాలు, పర్యవసానాలను ప్రపంచం ఏ విధంగా బేరీజు వేస్తోంది? భారత ఆర్థిక రంగాన్ని కుంగదీసిన  ఘోరవైఫల్యంగా  భావిస్తోందా? ప్రభుత్వం చెప్పుకుంటున్నట్టుగా నల్లధనాన్ని పెల్లగించిన విప్లవంగా అంగీకరిస్తోందా? బ్లూమ్బర్గ్ వార్తా సంస్థ దీనిపై ఆసక్తికరమైరమైన సంపాదకీయ వ్యాఖ్యను ప్రచురించింది.  ఈ విఫల ప్రయోగం నుంచి ప్రపంచం నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు అనేకం ఉన్నాయని బ్లూమ్బర్గ్ అభిప్రాయపడింది. బ్లూమ్బర్గ్ ఏం చెప్పిందంటే..పెద్ద నోట్ల రద్దు ‘‘సంపూర్ణ వైఫల్యంగా’’ చెబుతున్నారు. అయితే ఇది పూర్తి నిజం కాదు. నల్లధనాన్ని వెలికితీయాలనే లక్ష్య సాధనలో పెద్ద నోట్ల రద్దు విఫలమైన మాట నిజమే. అయితే ప్రభుత్వం దీనికి మరో లక్ష్యాన్ని కూడా జోడించింది. అదే... నగదురహిత లావాదేవీలు. ఆ దిశగా ప్రయత్నాలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. నోట్ల రద్దు తర్వాత దాదాపు 99 శాతం కరెన్సీ బ్యాంకుల్లోకి వచ్చింది. అందువల్ల రద్ద కారణంగా నల్లధనం భారీ ఎత్తున బయటపడుతుందన్న అంచనాలు పూర్తిగా తప్పాయి. అయితే పెద్ద నోట్ల రద్దుకు ముందు చలామణిలో ఉన్న నగదుతో పోలిస్తే ప్రస్తుతం చలామణిలో ఉన్న నగదు విలువ మొత్తం 25 శాతం తగ్గింది. ఎలకా్ట్రనిక్ లావాదేవీలు పెరుగుతున్నాయి. ఈ ట్రెండ్ కొనసాగితే నోట్ల రద్దు ఒకరకంగా విజయం సాధించినట్టే. అసమర్ధ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ, గడ్డకట్టుకుపోయిన అవినీతి భారత్ను వెన్నాడుతున్న శాపాలు. వీటి కారణంగా నగదుకు చెల్లించే మూల్యం... యాక్సెస్ ఫీజులు, నిర్వహణ వ్యయాలు వగైరా... ప్రపంచంలోనే భారత్లో అత్యధికం. నగదు రహితలావాదేవీల వల్ల ఈ వ్యయాలు ఉండవు. పైగా అవినీతి, నేరాలకు కూడా కళ్లెం పడుతుంది. పేదలకు ఇది నిజంగా మేలు చేస్తుంది. రుణాలు అందుబాటులోకి వస్తాయి. తక్కువ ఖర్చుతో డబ్బును పంపించుకునే వెసులుబాటు లభిస్తుంది. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, ఆర్బిఐకి డిమాండ్ ఉద్దీపనకు కొత్త సాధనం చేతికి అందివస్తుంది. సంప్రదాయంగా వడ్డీ రేట్లను  తగ్గించడం ఒక్కటే ఆర్బిఐ చేతిలో ఉన్న డిమాండ్ ఉద్దీపన అస్త్రం. నిజానికి ప్రపంచదేశాలన్ని నగదు రహిత లావాదేవీల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించాయి. అయితే ఈ విషయంలో భారత్ ప్రయోగం నుంచి ప్రపంచదేశాలు నేర్చుకోవాల్సిన విలువైన పాఠాలు ఉన్నాయి. నగదును చలామణిలోంచి తీసేయాలంటే ముందుగా కావాల్సింది ప్రజా విశ్వాసం. ఈ విషయంలోనే ‘‘ఏం చేయకూడదు’’, ‘‘ఎలా చేయకూడదు’’ అన్న విషయాలను భారత్ ప్రయోగం నుంచి ప్రపంచదేశాలు పలు పాఠాలను నేర్చుకోవచ్చు.1000, 500 నోట్ల రూపాయల నోట్ల రద్దును ప్రకటించిన తర్వాత మార్పిడిని దూకుడుగా చేపట్టారు. రద్దయిన నోట్లను మార్చుకోవడానికి ప్రజలకు కేవలం 50 రోజుల సమయం ఇచ్చారు. పైగా రద్దయిన నోట్ల స్థానే డిమాండ్కు తగిన విధంగా ఆర్బిఐ కొత్త నోట్లను ముద్రించలేకపోయింది. బ్యాం కుల ముందు క్యూలు పెరిగిపోయాయి. పెట్టుబడికి సొమ్ములేక చిన్న సంస్థలు మూతబడ్డాయి. సప్లై చెయిన్ వ్యవస్థలు కుప్పకూలాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు ధరలు పతనమయ్యాయి. ఆర్థిక వృద్ధి, పెట్టుబడులు నిలిచిపోయాయి. దాదాపు 50 లక్షల ఉద్యోగాలు గల్లంతయ్యాయి. అందువల్ల నోట్ల రద్దు వంటి చర్యలను చేపట్టే ముందు ఇతర దేశాలు నేర్చుకోవాల్సింది ఏమిటంటే.. హడావుడిగా పనికానిచ్చేయడం.. మంచిది కాదు. పెద్ద నోట్లను రద్దు చేయాలనుకుంటే రాత్రికిరాత్రే ముగించేయకుండా కొన్ని సంవత్సరాల వ్యవధితో  దీనిని చేపట్టాలి. ముందుగా తేలిగ్గా మార్చుకునే వెసులుబాటు ఇవ్వాలి. తర్వాత ఎంపిక చేసిన బ్యాంకుల్లో మాత్రమే మార్చుకునే అవకాశం ఇవ్వాలి. తర్వాత మరింత కఠినంగా మార్చాలి. దీనివల్ల ప్రజలకు ప్రభుత్వం అంతరం తెలుస్తుంది. లోపాలుంటే సరిదిద్దుకునే అవకాశం ఉంటుంది. ప్రజలకు సర్దుబాటుకు వెసులుబాటు లభిస్తుంది. ఈ లోపే ఎలకా్ట్రనిక్ లావాదేవీలు ప్రత్యామ్నాయంగా ముందుకు రావాలి. దీనిని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తూ పోవాలి.ఒకే దెబ్బతో 86 శాతం కరెన్సీని రద్దు చేసిన భారత ప్రభుత్వం, డిజిటల్ చెల్లింపులను ప్రోత్సహించేందుకు సబ్సిడీలు, రాయితీలు ఇతర జిమ్మిక్కులతో ఒక్కసారిగా హడావుడి పడింది. నిజానికి భారతీయ వయోజనుల్లో యాభైశాతం మందికి మాత్రమే బ్యాంకు ఖాతాలున్నాయి. పాతిక శాతం మందికి మాత్రమే ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది. మొబైల్ చెల్లింపులు చాలా అరుదు. అందరూ డిజిటల్ బాట పట్టాలనుకున్నా ఆ పరిస్థితులు లేవు. ఇతర దేశాలు దీని నుంచి నేర్చుకోవాల్సింది ఏమిటంటే.. ముందుగా ప్రత్యామ్నాయలను సిద్ధం చేయాలి. అందుకు తగిన లీగల్ ప్రొటెక్షన్స్, ప్రైవెసీ రక్షణ చర్యలూ ఉండాలి. ఇందులో ‘‘డిజిటల్ లీగల్ మారకం’’ ఒక భాగంగా ఉండాలి.
bloomberg vyaakhyapedda notla raddu.. samakaaleena bhaarata aardhika charitralo penu sanchalanam. ee nirnaya phalitaalu, paryavasaanaalanu prapancham e vidhamgaa bereeju vestondi? bhaarata aardhika rangaanni kungadeesina  ghoravaiphalyamgaa  bhavistonda? prabhutvam cheppukuntunnattuga nalladhanaanni pellaginchina viplavamgaa angeekaristonda? bloomberg varta samstha deenipai aasaktikaramairamaina sampadakiya vyaakhyanu prachurinchindi.  ee viphala prayogam nunchi prapancham nerchukovalsina paataalu anekam unnaayani bloomberg abhipraayapadindi. bloomberg yem cheppindante..pedda notla raddu ‘‘sampuurna vaiphalyamgaa’’ chebutunnaru. ayithe idhi puurti nijam kaadu. nalladhanaanni velikiteeyaalane lakshya saadhanalo pedda notla raddu viphalamaina maata nijame. ayithe prabhutvam deeniki maro lakshyaanni kuudaa jodinchindi. adhe... nagadurahita lavadevilu. aa disagaa prayatnaalu inka konasaagutunnaayi. notla raddu tarvaata daadaapu 99 saatam corrensy byaankulloki vachindi. anduvalla radda kaaranamgaa nalladhanam bhari ettuna bayatapadutundanna anchanaalu puurtigaa tappai. ayithe pedda notla radduku mundu chalaamanilo unna nagadutho poliste prastutam chalaamanilo unna nagadu viluva mottam 25 saatam taggindi. electronic lavadevilu perugutunnaayi. ee trend konasagithe notla raddu okarakamgaa vijayam saadhinchinatte. asamardha banking vyavastha, gaddakattukupoyina avineeti bhaaratnu vennaadutunna saapaalu. veeti kaaranamgaa nagaduku chellinche moolyam... access feejulu, nirvahana vyayaalu vagaira... prapanchamlone bhaaratlo atyadhikam. nagadu rahitalaavaadeevila valla ee vyayaalu undavu. paiga avineeti, neraalaku kuudaa kallem padutundi. pedalaku idhi nijamgaa melu chestundi. runaalu andubaatuloki vastaayi. takkuva kharchuto dabbunu pampinchukune vesulubaatu labhistundi. annintikante mukhyamgaa, aarbiki demand uddeepanaku kotta saadhanam chetiki andivastundi. sampradaayamgaa vaddi retlanu  tagginchadam okkate arbi chetilo unna demand uddeepana astram. nijaaniki prapanchadesaalanni nagadu rahita lavadevila praadhaanyaanni gurtinchaayi. ayithe ee vishayamlo bharat prayogam nunchi prapanchadesaalu nerchukovalsina viluvaina paataalu unnaayi. nagadunu chalaamanilonchi teeseyaalante mundugaa kaavaalsindi praja vishwaasam. ee vishayamlone ‘‘yem cheyakudadu’’, ‘‘ela cheyakudadu’’ anna vishayaalanu bharat prayogam nunchi prapanchadesaalu palu paataalanu nerchukovachhu.1000, 500 notla roopaayala notla raddunu prakatinchina tarvaata maarpidini dookudugaa chepattaru. raddayina notlanu maarchukoovadaaniki prajalaku kevalam 50 rojula samayam icharu. paiga raddayina notla sthaane demandku tagina vidhamgaa arbi kotta notlanu mudrinchalekapoyindi. byaam kula mundu kyoolu perigipoyayi. pettubadiki sommuleka chinna samsthalu moothabaddaayi. saplai cheyin vyavasthalu kuppakulayi. vyavasaaya utpattulu dharalu patanamayyaayi. aardhika vruddhi, pettubadulu nilichipoyayi. daadaapu 50 lakshala udyogaalu gallantayyaayi. anduvalla notla raddu vanti charyalanu chepatte mundu itara deshaalu neerchukoovaalsindi emitante.. hadavudiga panikaanicheyadam.. manchidi kaadu. pedda notlanu raddu cheyalanukunte raatrikiraatre mugincheyakunda konni samvatsaraala vyavadhitho  deenini chepattali. mundugaa teliggaa maarchukune vesulubaatu ivvali. tarvaata empika chesina byaankullo matrame maarchukune avakaasam ivvali. tarvaata marinta kathinamgaa marchali. deenivalla prajalaku prabhutvam antaram telustundi. lopalunte sarididdukune avakaasam untundi. prajalaku sardubaatuku vesulubaatu labhistundi. ee lope electronic lavadevilu pratyaamnaayamgaa munduku ravali. deenini prabhutvam prothsahistuu povali.oke debbatho 86 saatam karenseeni raddu chesina bhaarata prabhutvam, disital chellimpulanu prothsahinchenduku subsidiilu, raayiteelu itara jimmikkulatho okkasariga hadavudi padindi. nijaaniki bhaarateeya vayojanullo yaabhaisaatam mandiki matrame byaanku khatalunnayi. paatika saatam mandiki matrame internet soukaryam andubaatulo undi. mobail chellimpulu chala arudu. andaruu disital baata pattalanukunna aa paristhitulu levu. itara deshaalu deeni nunchi neerchukoovaalsindi emitante.. mundugaa pratyaamnaayalanu siddham cheyali. anduku tagina leagal protections, privesey rakshana charyaluu undaali. indulo ‘‘disital leagal maarakam’’ oka bhagamga undaali.