మార్క్సిజాన్ని ఇష్టపడే వాళ్ళకి కూడా కొన్ని సందేహాలు వుంటాయి. ‘‘అసలు, ప్రపంచంలో వున్న డబ్బు అంతా ఎవరిది?’’ అని అడిగితే, కొందరైనా, ‘‘శ్రామికులది’’ అంటారు. ‘‘ఏ శ్రామికులది’’ అంటే, చెప్పలేరు. ఏ సందేహం కోసం అయినా, మార్క్స్ ‘‘కాపిటల్’’ పుస్తకం తెరవ వలిసిందే! అదే సమాజ శాస్త్రం మరి!‘‘మీమరో ప్రపంచం ఎక్కడ?’’ అంటూ, దుగ్గరాజు శ్రీనివాసరావు గారు రాసిన వ్యాసం (ఆంధ్రజ్యోతి, జూలై 26) కొన్ని ప్రశ్నలు అడిగింది. ఆ ప్రశ్నలు, నక్సల్బరీ ఉద్యమకారుల్ని అడిగినవే అయినప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా ‘‘మార్క్సిజం’’ గురించి అడిగిన ప్రశ్నలే అవుతాయి.‘‘మరో ప్రపంచం’’ అంటే, దోపిడీ సంబంధాలు లేని, ఆధిపత్యాలు లేని, ఉత్తమ మానవ సంబంధాల ప్రపంచం.అటువంటి మంచి ప్రపంచం ఏర్పడితే, అది ‘‘మాదే’’ కాదు; ‘‘మీదే’’ కాదు; మొత్తం మానవులందరిదీ అవుతుంది. ఈ నాడు, స్వంత శ్రమలు లేకుండా ఇతరుల శ్రమల్ని దోస్తూ జీవించే దోపిడీదారులు వున్నారే, ఆ మంచి ప్రపంచం, వాళ్ళందర్నీ మార్చి, వాళ్ళందరిదీ కూడా అవుతుంది.ఈ నాటి మానవ సమాజంలో ఏవేవో సమస్యలు వున్నాయని ఎంతో కొంత గ్రహించిన మానవులు, ఈ సమాజం మారాలని, ఎవరి విధానాలు వారు చెప్పి వుండవచ్చు. కానీ, ‘‘మార్క్సిజం’’ తప్ప, ఇతర విధానాలేవీ, సమాజంలో వున్న అసలు దుష్టత్వం గురించి చెప్పలేదు. మార్క్సిజం మాత్రమే ‘‘శ్రమ దోపిడీ వేల సంవత్సరాలుగా సాగుతూనే వుంది; సమస్త సమస్యలకూ మూలం అదే!’’ అని గ్రహించిన, ఏకైక సిద్ధాంతం.మార్క్సిజం మాత్రమే మానవ సమాజంలో వున్న ‘‘మౌలిక దోషాన్ని’’ గ్రహించింది కాబట్టి, దాన్ని తీసి వేసే మార్గం కూడా చెప్పగలిగింది.‘‘మంచి ప్రపంచానికి మార్గం మార్క్సిజమే’’ అని గ్రహించిన ఏ మానవులైనా, సమాజం గురించి రేకెత్తే ఏ ప్రశ్నలకైనా జవాబు ఇవ్వగలరు. ‘‘మీ మరో ప్రపంచం ఎక్కడ?’’ అని అడిగిన వ్యాసకర్త ప్రశ్నలకు నా జవాబులు ఇవి:(1) ప్రశ్న: మరో ప్రపంచానికి నమూనా ఏదైనా వుందా?జవాబు: నమూనా ఇంకా ఇప్పటికి లేదు. నమూనా కోసం, శ్రామిక వర్గ ప్రణాళిక ఏ నాడో సిద్ధమై వుంది. అదే ‘కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రణాళిక’. రష్యా–చైనాలు, నమూనాల కోసం ప్రారంభ ప్రయత్నాలు చేశాయి గానీ, ‘‘శ్రమ దోపిడీ’’ పట్లా, ‘‘శతృ వర్గాల’’ పట్లా, వాటి గ్రహింపులు గాఢమైనవిగా లేక, ఆ దేశాలు మంచి ప్రపంచానికి నమూనాలు కాలేకపోయాయి. అయితే, అక్కడి అపజయాలకు కారణాలేమిటో కాల క్రమంలో అక్కడా గ్రహిస్తారు, ఇక్కడా గ్రహిస్తారు, ప్రపంచం అంతటా గ్రహిస్తారు. ఆ గ్రహింపులు జరుగుతూనే వున్నాయి. ‘‘మంచి’’ కోసం జరిగే ప్రయత్నాల్లో అపజయాలు అదే విధంగా ఆగిపోవు. నమూనాలు కాల క్రమంలో ఏర్పడక పోవు.(2) మరో ప్రపంచంలో కూడా ఏదో ఒక ప్రభుత్వం ఉండాల్సిందే కదా?జవాబు: ‘‘మరో ప్రపంచం’’ అంటే, దాని అర్ధం వేరు. ‘‘ప్రభుత్వం’’ ప్రసక్తి, మరో ప్రపంచానిది కాదు. ఈ నాటి దోపిడీ ప్రపంచం, మరో ప్రపంచంగా స్తిర పడే వరకూ సాగే పరివర్తనా దశలో, దానికి తగిన ప్రభుత్వం (స్టేట్) అనేది, దాని కోర్టులూ, జైళ్ళూ, చిత్రహింసలూ, మరణ శిక్షలూ, వంటి వాటితో సహా, బానిసత్వం ప్రారంభమైన కాలంలో, యజమానుల వర్గ రక్షణ కోసమే, బానిస వర్గ అణిచివేత కోసమే, కొత్తగా ఏర్పడిందని మొదట తెలిస్తే; వర్గాలే పోయినప్పుడు, ప్రభుత్వం కూడా పోతుందని తెలుస్తుంది. శతృ వర్గాలు లేని ప్రపంచానికి ప్రభుత్వాలతో అవసరం వుండదు. సమాజానికి, సమాజ నిర్వహణ చాలు! ఈ నాటి శ్రామిక వర్గానికి ఈ నిజాలు తెలిస్తే, ప్రభుత్వంతో అవసరం లేని మంచి సమాజ నిర్మాణం ఒక ప్రశ్నా?(3) మీ మరో ప్రపంచంలో కూడా పెత్తనం కొందరి చేతుల్లోనే వుంటుంది కదా?జవాబు: ‘‘పెత్తనం’’ అన్నారంటే, దోపిడీ సంబంధాలనే ఊహిస్తున్నారని అర్ధం. దోపిడీ సంబంధాల్ని మార్చే ప్రయత్నాలు, ‘‘పెత్తనాలు’’ కావు, ‘‘స్వంత శ్రమ లేకుండా జీవించే హక్కు ఎవ్వరికీ లేదు. అందరూ శ్రమలు చెయ్యాలి’’ అని ఒక నిబంధన పెడితే, అది ‘‘పెత్తనం’’ కాదు. అది, శ్రామిక వర్గం, దోపిడీ నించి విముక్తి చెందే ఆత్మ రక్షణ మార్గం. ‘‘పురుషులు కూడా స్త్రీలతో పాటు ఇంటి పనులూ, పిల్లల పెంపకాలూ, వృద్ధుల సంరక్షణలూ చెయ్యాలి’’ అని నిబంధనలు పెడితే, అవి ‘‘పెత్తనాలు’’ కావు. అవి, స్త్రీలకు పురుషుల పెత్తనాల నించి విముక్తి. దోపిడీ వర్గాల పాలనలో వుండే రకపు పెత్తనాలే, శ్రామిక వర్గ పాలనలో కూడా వుంటే, అది వర్గాల రాహిత్యం అవదు. మంచి ప్రపంచం కోసం, దోపిడీ సంబంధాల్ని వ్యతిరేకించే కొత్త విద్యా, కొత్త కళలూ, కొత్త సంస్కృతీ, పెత్తనం లేని సంబంధాలూ, ఏర్పడతాయి. వాటిని కోరుకుంటేనే, ఏర్పర్చుకుంటేనే, అది మరో ప్రపంచం!(4) నేటి పోలీసు వ్యవస్త వంటిదే మరో పేరుతో వుండి తీరుతుందా లేదా?జవాబు: నేటి పోలీసు వ్యవస్త, దోపిడీ వర్గ రక్షకురాలు. రేపు, దోపిడీ వర్గం, తన స్వంత శ్రమతో తను బ్రతకాలని గ్రహిస్తే, అలా గ్రహించే వరకూ, అనేక కొత్త నిబంధనలతో పాటు పోలీసు కూడా అవసరమే. యుద్ధాలే లేకపోతే, సైన్యం ఎందుకు? దోపిడీయే లేకపోతే పోలీసు ఎందుకు? అందరికీ శ్రమలు చేసే అవకాశాలూ, కడుపునిండా తిండీ, బట్టా, ఇల్లూ, వైద్యం, విశ్రాంతీ, సంసారాల్లో శాంతీ – అన్నీ వుంటే, పోలీసు ఎందుకు? కొంత కాలం వరకూ పోలీసు వుంటే, వాళ్ళు కూడా ఉత్పాదక శ్రమలు చేసే వాళ్ళుగానే వుంటారు. అందరూ శ్రమలు చేసే మరో ప్రపంచానికి పోలీసు అక్కరలేదు.(5) పోలీసు వ్యవస్త లేని రాజ్యం ఎక్కడైనా వుంటుందా?జవాబు: బానిసత్వం గురించి తెలిసి వుంటే, ఈ ప్రశ్న రాదు. యజమానీ బానిస సంబంధాలు ప్రారంభం కాని కాలంలో, ‘‘రాజ్యం’’ అనేది లేదు. దానితో అవసరం ఇంకా కలగలేదు. రాజ్యం లేకుండానే అనేక వేల, లక్షల సంవత్సరాల కాలం గడిచింది. ‘‘రాజ్యం’’ ఎందుకు పుట్టిందో తెలిస్తే, అది ఎందుకు పోతుందో తెలుస్తుంది. దోపిడీ అదృశ్యమే, రాజ్యం అదృశ్యం!(6) మరో ప్రపంచంలో, శాంతి భద్రతల సమస్యలే తలెత్తవా? లాఠీ చార్జీలూ, కాల్పులూ, ఉండవా?జవాబు: దోపిడీ సంబంధాలు సాగుతూనే వుంటే, ఆ లాఠీలూ, తూటాలూ అన్నీ వుంటాయి. దోపిడీ సంబంధాలే వుంటే ‘శాంతి’ ఎవరికి కావాలి? భద్రత ఎవరికి కావాలి? కార్మికులు ఎప్పుడైనా సమ్మె చేస్తే అక్కడికి పోలీసులు తుపాకులతో దిగుతారు. అప్పుడు శాంతి భద్రతలు యజమానికి దొరుకుతాయి. కార్మికులకు కాదు. డబ్బూ, ఉత్పత్తులూ అన్నీ, ఒక వర్గం వేపు చీలిపోయి, అవన్నీ తయారుచేసిన వర్గం ఖాళీ చేతుల్తో వుంటే, వాళ్ళు డబ్బుని వెతుక్కుంటూ, అది ఎక్కడ వుందో అక్కడికి వస్తారు మరి. అందుకే, సిరి సంపదల వాళ్ళకి భద్రత కావాలి. శాంతి కావాలి. వాళ్ళ కోసం, వాళ్ళ భవనాల ముందు వాచ్మేన్లూ, పోలీసులూ, వుండాలి. ఒక చోటుకి చేరే ధన రాసులే లేకపోతే, శాంతి భద్రతల మాటేమిటి? నిరుపేద గుడిసె ముందు వాచ్మేన్ వుంటాడా?(7) మీ పాలన నచ్చని వారుంటారు. వారి అసమ్మతి వుంటుంది. వారి పోరాటం మీద మీరు ఎలా ప్రవర్తిస్తారు?జవాబు: ‘‘అసమ్మతీ; పోరాటమూ’’, మాటల్ని ఈ వ్యాసకర్త ఎంత అర్ధరహితంగా వాడేశారు! దోపిడీకి గురి అయ్యే వాళ్ళ అసమ్మతినీ, దోపిడీ చేసే వాళ్ళ అసమ్మతినీ ఒకే గాటిన కట్టారు. ‘‘అందరూ శ్రమలు చెయ్యాలి. ఇతరుల శ్రమల్ని దోస్తూ బ్రతకకూడదు’’ అని శ్రామిక వర్గం అంటే, దానికి ఎవరైనా అసమ్మతి చూపితే, వాళ్ళ అర్ధం ఏమిటి? వాళ్ళు, ‘‘మేము శ్రమలు చెయ్యం. వడ్డీలూ – లాభాలూ – కౌళ్ళూ తింటూ బ్రతికే హక్కులు మాకు కావాలి’’ అంటున్నారన్నమాట! వాళ్ళు, ఆ దృష్టితో, ‘‘దోపిడీ సమాజమే కావాలి’’ అంటే, దాన్ని, న్యాయమైన ‘‘అసమ్మతి’’గానూ, న్యాయమైన పోరాటంగానూ భావించారు ఈ వ్యాస కర్త. ‘‘మీ పాలనలో అసమ్మతిదారులు వుండరా? వాళ్ళ మీద లాఠీలూ, కాల్పులూ వుండవా?’’ అంటున్నారు. ‘‘దోపిడీ చేస్తాం! మమ్మల్ని చెయ్యనివ్వండి! మాకు అడ్డు రాకండి!’’ అనడాన్ని గొప్ప పోరాటంగా ఎంచి!‘‘మేము శ్రమలు చెయ్యం. ఇతరుల శ్రమలే లాగుతాం’’ అనే వాళ్ళు దోషులే. వాళ్ళని జైళ్ళల్లో పడేసి అక్కడే పనులు చేయించవచ్చు. కానీ, అదంతా చెత్త! భూమిని జైళ్ళ కోసం ఉపయోగించడమా? అక్కడ కాపలా మనుషులు ఉండడమా? అది చాలా చెత్త! ‘‘శ్రమలు చెయ్యం’’ అని చెప్పే వాళ్ళని అడవుల్లోకి పొమ్మనాలి. ‘‘మీరు శ్రమలు చెయ్యం అంటున్నారు. అలాంటప్పుడు, అడుగడుగునా శ్రమలతో తయారైన ఊళ్ళల్లో వుండే హక్కు వుండదు మీకు. రోడ్డు మీద నడిచే హక్కు కూడా వుండదు. తిండీ, బట్టా, ఇల్లూ, మందులూ, పుస్తకాలూ, రవాణాలూ, అన్నీ శ్రమలవే. మీ ఒంటి మీద బట్టలు కూడా కింద పడేసి అడవుల్లోకి వెళ్ళిపోవాలి. అడవులు మా శ్రమలు కావు. మీరు అక్కడ వుంటే మాకు అభ్యంతరం లేదు. కానీ, మీరు అక్కడైనా ఏదో ఒక పని చేసుకోవాలి. పాకలు కట్టుకోవాలి, నేలలో వెతికి దుంపల్ని తవ్వి వాటిని కాల్చుకోవాలి. క్షవరాలు చేసుకోవాలంటే, మొదట కత్తెర్లు కావాలి. ఒంటి మీద బట్టలు కావాలంటే మొదట రాట్నాలూ, మగ్గాలూ, కావాలి. ఇక మీ ఇష్టం! ఊళ్ళల్లో వుంటారో, అడవుల్లోకి పోతారో! తేల్చుకోండి తొందరగా. ఊళ్ళల్లో వుండాలంటే, వెంటనే లారీ డ్రైవర్లుగా పనుల్లోకి దిగండి!’’ అని చెప్తే చాలు! వాళ్ళ కోసం లాఠీలూ, తూటాలూ, ఎందుకు? వృధా!వ్యాసకర్త ఇంకా అనేక ప్రశ్నలు అడగలేదు గానీ, ఇంకా చాలా వుంటాయి. మార్క్సిజాన్ని ఇష్టపడే వాళ్ళకి కూడా కొన్ని సందేహాలు వుంటాయి.‘‘అసలు, ప్రపంచంలో వున్న డబ్బు అంతా ఎవరిది?’’ అని అడిగితే, కొందరైనా, ‘‘శ్రామికులది’’ అంటారు. ‘‘ఏ శ్రామికులది’’ అంటే, చెప్పలేరు.‘‘డబ్బు’’ అనేది, ఉత్పాదక శ్రామికుల ‘‘శ్రమ విలువ’’ మాత్రమే. అనుత్పాదక శ్రామికులు కూడా శ్రమ దోపిడీకి గురి అయినా, వారి శ్రమలు, డబ్బుగా మారవు. అలాగే, కుటుంబ శ్రమలు, డబ్బుగా మారవు.‘‘మార్క్సిజం’’ మీద ఇంకో సందేహం. ‘‘మార్క్సిజం మాత్రం, సమానత్వాన్ని ఎలా ఇవ్వగలదు? ఒక వ్యక్తి శారీరక శ్రమ చేస్తాడు; ఇంకో వ్యక్తి మేధా శ్రమ చేస్తాడు. ఆ శ్రమల విలువలు సమానంగా వుండవు. ఆ వ్యక్తుల ఆదాయాలు తేడాగా వుంటాయి. మరి, వాళ్ళు ‘‘సమానులు’’ ఎలా అవగలరు?’’ – ఇదీ సందేహం!ఏ సందేహం కోసం అయినా, మార్క్స్ ‘‘కాపిటల్’’ పుస్తకం తెరవ వలిసిందే! అదే సమాజ శాస్త్రం మరి!రంగనాయకమ్మ‘‘మీమరో ప్రపంచం ఎక్కడ?’’ అంటూ, దుగ్గరాజు శ్రీనివాసరావు గారు రాసిన వ్యాసం (ఆంధ్రజ్యోతి, జూలై 26) కొన్ని ప్రశ్నలు అడిగింది. ఆ ప్రశ్నలు, నక్సల్బరీ ఉద్యమకారుల్ని అడిగినవే అయినప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా ‘‘మార్క్సిజం’’ గురించి అడిగిన ప్రశ్నలే అవుతాయి.‘‘మరో ప్రపంచం’’ అంటే, దోపిడీ సంబంధాలు లేని, ఆధిపత్యాలు లేని, ఉత్తమ మానవ సంబంధాల ప్రపంచం.అటువంటి మంచి ప్రపంచం ఏర్పడితే, అది ‘‘మాదే’’ కాదు; ‘‘మీదే’’ కాదు; మొత్తం మానవులందరిదీ అవుతుంది. ఈ నాడు, స్వంత శ్రమలు లేకుండా ఇతరుల శ్రమల్ని దోస్తూ జీవించే దోపిడీదారులు వున్నారే, ఆ మంచి ప్రపంచం, వాళ్ళందర్నీ మార్చి, వాళ్ళందరిదీ కూడా అవుతుంది.ఈ నాటి మానవ సమాజంలో ఏవేవో సమస్యలు వున్నాయని ఎంతో కొంత గ్రహించిన మానవులు, ఈ సమాజం మారాలని, ఎవరి విధానాలు వారు చెప్పి వుండవచ్చు. కానీ, ‘‘మార్క్సిజం’’ తప్ప, ఇతర విధానాలేవీ, సమాజంలో వున్న అసలు దుష్టత్వం గురించి చెప్పలేదు. మార్క్సిజం మాత్రమే ‘‘శ్రమ దోపిడీ వేల సంవత్సరాలుగా సాగుతూనే వుంది; సమస్త సమస్యలకూ మూలం అదే!’’ అని గ్రహించిన, ఏకైక సిద్ధాంతం.మార్క్సిజం మాత్రమే మానవ సమాజంలో వున్న ‘‘మౌలిక దోషాన్ని’’ గ్రహించింది కాబట్టి, దాన్ని తీసి వేసే మార్గం కూడా చెప్పగలిగింది.‘‘మంచి ప్రపంచానికి మార్గం మార్క్సిజమే’’ అని గ్రహించిన ఏ మానవులైనా, సమాజం గురించి రేకెత్తే ఏ ప్రశ్నలకైనా జవాబు ఇవ్వగలరు. ‘‘మీ మరో ప్రపంచం ఎక్కడ?’’ అని అడిగిన వ్యాసకర్త ప్రశ్నలకు నా జవాబులు ఇవి:(1) ప్రశ్న: మరో ప్రపంచానికి నమూనా ఏదైనా వుందా?జవాబు: నమూనా ఇంకా ఇప్పటికి లేదు. నమూనా కోసం, శ్రామిక వర్గ ప్రణాళిక ఏ నాడో సిద్ధమై వుంది. అదే ‘కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రణాళిక’. రష్యా–చైనాలు, నమూనాల కోసం ప్రారంభ ప్రయత్నాలు చేశాయి గానీ, ‘‘శ్రమ దోపిడీ’’ పట్లా, ‘‘శతృ వర్గాల’’ పట్లా, వాటి గ్రహింపులు గాఢమైనవిగా లేక, ఆ దేశాలు మంచి ప్రపంచానికి నమూనాలు కాలేకపోయాయి. అయితే, అక్కడి అపజయాలకు కారణాలేమిటో కాల క్రమంలో అక్కడా గ్రహిస్తారు, ఇక్కడా గ్రహిస్తారు, ప్రపంచం అంతటా గ్రహిస్తారు. ఆ గ్రహింపులు జరుగుతూనే వున్నాయి. ‘‘మంచి’’ కోసం జరిగే ప్రయత్నాల్లో అపజయాలు అదే విధంగా ఆగిపోవు. నమూనాలు కాల క్రమంలో ఏర్పడక పోవు.(2) మరో ప్రపంచంలో కూడా ఏదో ఒక ప్రభుత్వం ఉండాల్సిందే కదా?జవాబు: ‘‘మరో ప్రపంచం’’ అంటే, దాని అర్ధం వేరు. ‘‘ప్రభుత్వం’’ ప్రసక్తి, మరో ప్రపంచానిది కాదు. ఈ నాటి దోపిడీ ప్రపంచం, మరో ప్రపంచంగా స్తిర పడే వరకూ సాగే పరివర్తనా దశలో, దానికి తగిన ప్రభుత్వం (స్టేట్) అనేది, దాని కోర్టులూ, జైళ్ళూ, చిత్రహింసలూ, మరణ శిక్షలూ, వంటి వాటితో సహా, బానిసత్వం ప్రారంభమైన కాలంలో, యజమానుల వర్గ రక్షణ కోసమే, బానిస వర్గ అణిచివేత కోసమే, కొత్తగా ఏర్పడిందని మొదట తెలిస్తే; వర్గాలే పోయినప్పుడు, ప్రభుత్వం కూడా పోతుందని తెలుస్తుంది. శతృ వర్గాలు లేని ప్రపంచానికి ప్రభుత్వాలతో అవసరం వుండదు. సమాజానికి, సమాజ నిర్వహణ చాలు! ఈ నాటి శ్రామిక వర్గానికి ఈ నిజాలు తెలిస్తే, ప్రభుత్వంతో అవసరం లేని మంచి సమాజ నిర్మాణం ఒక ప్రశ్నా?(3) మీ మరో ప్రపంచంలో కూడా పెత్తనం కొందరి చేతుల్లోనే వుంటుంది కదా?జవాబు: ‘‘పెత్తనం’’ అన్నారంటే, దోపిడీ సంబంధాలనే ఊహిస్తున్నారని అర్ధం. దోపిడీ సంబంధాల్ని మార్చే ప్రయత్నాలు, ‘‘పెత్తనాలు’’ కావు, ‘‘స్వంత శ్రమ లేకుండా జీవించే హక్కు ఎవ్వరికీ లేదు. అందరూ శ్రమలు చెయ్యాలి’’ అని ఒక నిబంధన పెడితే, అది ‘‘పెత్తనం’’ కాదు. అది, శ్రామిక వర్గం, దోపిడీ నించి విముక్తి చెందే ఆత్మ రక్షణ మార్గం. ‘‘పురుషులు కూడా స్త్రీలతో పాటు ఇంటి పనులూ, పిల్లల పెంపకాలూ, వృద్ధుల సంరక్షణలూ చెయ్యాలి’’ అని నిబంధనలు పెడితే, అవి ‘‘పెత్తనాలు’’ కావు. అవి, స్త్రీలకు పురుషుల పెత్తనాల నించి విముక్తి. దోపిడీ వర్గాల పాలనలో వుండే రకపు పెత్తనాలే, శ్రామిక వర్గ పాలనలో కూడా వుంటే, అది వర్గాల రాహిత్యం అవదు. మంచి ప్రపంచం కోసం, దోపిడీ సంబంధాల్ని వ్యతిరేకించే కొత్త విద్యా, కొత్త కళలూ, కొత్త సంస్కృతీ, పెత్తనం లేని సంబంధాలూ, ఏర్పడతాయి. వాటిని కోరుకుంటేనే, ఏర్పర్చుకుంటేనే, అది మరో ప్రపంచం!(4) నేటి పోలీసు వ్యవస్త వంటిదే మరో పేరుతో వుండి తీరుతుందా లేదా?జవాబు: నేటి పోలీసు వ్యవస్త, దోపిడీ వర్గ రక్షకురాలు. రేపు, దోపిడీ వర్గం, తన స్వంత శ్రమతో తను బ్రతకాలని గ్రహిస్తే, అలా గ్రహించే వరకూ, అనేక కొత్త నిబంధనలతో పాటు పోలీసు కూడా అవసరమే. యుద్ధాలే లేకపోతే, సైన్యం ఎందుకు? దోపిడీయే లేకపోతే పోలీసు ఎందుకు? అందరికీ శ్రమలు చేసే అవకాశాలూ, కడుపునిండా తిండీ, బట్టా, ఇల్లూ, వైద్యం, విశ్రాంతీ, సంసారాల్లో శాంతీ – అన్నీ వుంటే, పోలీసు ఎందుకు? కొంత కాలం వరకూ పోలీసు వుంటే, వాళ్ళు కూడా ఉత్పాదక శ్రమలు చేసే వాళ్ళుగానే వుంటారు. అందరూ శ్రమలు చేసే మరో ప్రపంచానికి పోలీసు అక్కరలేదు.(5) పోలీసు వ్యవస్త లేని రాజ్యం ఎక్కడైనా వుంటుందా?జవాబు: బానిసత్వం గురించి తెలిసి వుంటే, ఈ ప్రశ్న రాదు. యజమానీ బానిస సంబంధాలు ప్రారంభం కాని కాలంలో, ‘‘రాజ్యం’’ అనేది లేదు. దానితో అవసరం ఇంకా కలగలేదు. రాజ్యం లేకుండానే అనేక వేల, లక్షల సంవత్సరాల కాలం గడిచింది. ‘‘రాజ్యం’’ ఎందుకు పుట్టిందో తెలిస్తే, అది ఎందుకు పోతుందో తెలుస్తుంది. దోపిడీ అదృశ్యమే, రాజ్యం అదృశ్యం!(6) మరో ప్రపంచంలో, శాంతి భద్రతల సమస్యలే తలెత్తవా? లాఠీ చార్జీలూ, కాల్పులూ, ఉండవా?జవాబు: దోపిడీ సంబంధాలు సాగుతూనే వుంటే, ఆ లాఠీలూ, తూటాలూ అన్నీ వుంటాయి. దోపిడీ సంబంధాలే వుంటే ‘శాంతి’ ఎవరికి కావాలి? భద్రత ఎవరికి కావాలి? కార్మికులు ఎప్పుడైనా సమ్మె చేస్తే అక్కడికి పోలీసులు తుపాకులతో దిగుతారు. అప్పుడు శాంతి భద్రతలు యజమానికి దొరుకుతాయి. కార్మికులకు కాదు. డబ్బూ, ఉత్పత్తులూ అన్నీ, ఒక వర్గం వేపు చీలిపోయి, అవన్నీ తయారుచేసిన వర్గం ఖాళీ చేతుల్తో వుంటే, వాళ్ళు డబ్బుని వెతుక్కుంటూ, అది ఎక్కడ వుందో అక్కడికి వస్తారు మరి. అందుకే, సిరి సంపదల వాళ్ళకి భద్రత కావాలి. శాంతి కావాలి. వాళ్ళ కోసం, వాళ్ళ భవనాల ముందు వాచ్మేన్లూ, పోలీసులూ, వుండాలి. ఒక చోటుకి చేరే ధన రాసులే లేకపోతే, శాంతి భద్రతల మాటేమిటి? నిరుపేద గుడిసె ముందు వాచ్మేన్ వుంటాడా?(7) మీ పాలన నచ్చని వారుంటారు. వారి అసమ్మతి వుంటుంది. వారి పోరాటం మీద మీరు ఎలా ప్రవర్తిస్తారు?జవాబు: ‘‘అసమ్మతీ; పోరాటమూ’’, మాటల్ని ఈ వ్యాసకర్త ఎంత అర్ధరహితంగా వాడేశారు! దోపిడీకి గురి అయ్యే వాళ్ళ అసమ్మతినీ, దోపిడీ చేసే వాళ్ళ అసమ్మతినీ ఒకే గాటిన కట్టారు. ‘‘అందరూ శ్రమలు చెయ్యాలి. ఇతరుల శ్రమల్ని దోస్తూ బ్రతకకూడదు’’ అని శ్రామిక వర్గం అంటే, దానికి ఎవరైనా అసమ్మతి చూపితే, వాళ్ళ అర్ధం ఏమిటి? వాళ్ళు, ‘‘మేము శ్రమలు చెయ్యం. వడ్డీలూ – లాభాలూ – కౌళ్ళూ తింటూ బ్రతికే హక్కులు మాకు కావాలి’’ అంటున్నారన్నమాట! వాళ్ళు, ఆ దృష్టితో, ‘‘దోపిడీ సమాజమే కావాలి’’ అంటే, దాన్ని, న్యాయమైన ‘‘అసమ్మతి’’గానూ, న్యాయమైన పోరాటంగానూ భావించారు ఈ వ్యాస కర్త. ‘‘మీ పాలనలో అసమ్మతిదారులు వుండరా? వాళ్ళ మీద లాఠీలూ, కాల్పులూ వుండవా?’’ అంటున్నారు. ‘‘దోపిడీ చేస్తాం! మమ్మల్ని చెయ్యనివ్వండి! మాకు అడ్డు రాకండి!’’ అనడాన్ని గొప్ప పోరాటంగా ఎంచి!‘‘మేము శ్రమలు చెయ్యం. ఇతరుల శ్రమలే లాగుతాం’’ అనే వాళ్ళు దోషులే. వాళ్ళని జైళ్ళల్లో పడేసి అక్కడే పనులు చేయించవచ్చు. కానీ, అదంతా చెత్త! భూమిని జైళ్ళ కోసం ఉపయోగించడమా? అక్కడ కాపలా మనుషులు ఉండడమా? అది చాలా చెత్త! ‘‘శ్రమలు చెయ్యం’’ అని చెప్పే వాళ్ళని అడవుల్లోకి పొమ్మనాలి. ‘‘మీరు శ్రమలు చెయ్యం అంటున్నారు. అలాంటప్పుడు, అడుగడుగునా శ్రమలతో తయారైన ఊళ్ళల్లో వుండే హక్కు వుండదు మీకు. రోడ్డు మీద నడిచే హక్కు కూడా వుండదు. తిండీ, బట్టా, ఇల్లూ, మందులూ, పుస్తకాలూ, రవాణాలూ, అన్నీ శ్రమలవే. మీ ఒంటి మీద బట్టలు కూడా కింద పడేసి అడవుల్లోకి వెళ్ళిపోవాలి. అడవులు మా శ్రమలు కావు. మీరు అక్కడ వుంటే మాకు అభ్యంతరం లేదు. కానీ, మీరు అక్కడైనా ఏదో ఒక పని చేసుకోవాలి. పాకలు కట్టుకోవాలి, నేలలో వెతికి దుంపల్ని తవ్వి వాటిని కాల్చుకోవాలి. క్షవరాలు చేసుకోవాలంటే, మొదట కత్తెర్లు కావాలి. ఒంటి మీద బట్టలు కావాలంటే మొదట రాట్నాలూ, మగ్గాలూ, కావాలి. ఇక మీ ఇష్టం! ఊళ్ళల్లో వుంటారో, అడవుల్లోకి పోతారో! తేల్చుకోండి తొందరగా. ఊళ్ళల్లో వుండాలంటే, వెంటనే లారీ డ్రైవర్లుగా పనుల్లోకి దిగండి!’’ అని చెప్తే చాలు! వాళ్ళ కోసం లాఠీలూ, తూటాలూ, ఎందుకు? వృధా!వ్యాసకర్త ఇంకా అనేక ప్రశ్నలు అడగలేదు గానీ, ఇంకా చాలా వుంటాయి. మార్క్సిజాన్ని ఇష్టపడే వాళ్ళకి కూడా కొన్ని సందేహాలు వుంటాయి.‘‘అసలు, ప్రపంచంలో వున్న డబ్బు అంతా ఎవరిది?’’ అని అడిగితే, కొందరైనా, ‘‘శ్రామికులది’’ అంటారు. ‘‘ఏ శ్రామికులది’’ అంటే, చెప్పలేరు.‘‘డబ్బు’’ అనేది, ఉత్పాదక శ్రామికుల ‘‘శ్రమ విలువ’’ మాత్రమే. అనుత్పాదక శ్రామికులు కూడా శ్రమ దోపిడీకి గురి అయినా, వారి శ్రమలు, డబ్బుగా మారవు. అలాగే, కుటుంబ శ్రమలు, డబ్బుగా మారవు.‘‘మార్క్సిజం’’ మీద ఇంకో సందేహం. ‘‘మార్క్సిజం మాత్రం, సమానత్వాన్ని ఎలా ఇవ్వగలదు? ఒక వ్యక్తి శారీరక శ్రమ చేస్తాడు; ఇంకో వ్యక్తి మేధా శ్రమ చేస్తాడు. ఆ శ్రమల విలువలు సమానంగా వుండవు. ఆ వ్యక్తుల ఆదాయాలు తేడాగా వుంటాయి. మరి, వాళ్ళు ‘‘సమానులు’’ ఎలా అవగలరు?’’ – ఇదీ సందేహం!ఏ సందేహం కోసం అయినా, మార్క్స్ ‘‘కాపిటల్’’ పుస్తకం తెరవ వలిసిందే! అదే సమాజ శాస్త్రం మరి!రంగనాయకమ్మ
marksijanni ishtapade vaallaki kuudaa konni sandehaalu vuntaayi. ‘‘asalu, prapanchamlo vunna dabbu antaa evaridi?’’ ani adigithe, kondaraina, ‘‘sraamikuladi’’ antaaru. ‘‘e sraamikuladi’’ ante, cheppaleru. e sandeham kosam aina, marks ‘‘capital’’ pustakam terava valisinde! adhe samaja saastram mari!‘‘meemaro prapancham ekkada?’’ antuu, duggaraju srinivasarao gaaru raasina vyaasam (aandhrajyoti, juulai 26) konni prasnalu adigindi. aa prasnalu, naksalbari udyamakaarulni adiginave ayinappatiki, avi pradhaanamgaa ‘‘marksism’’ gurinchi adigina prasnale avtayi.‘‘maro prapancham’’ ante, dopidi sambandhaalu laeni, aadhipatyaalu laeni, uttama manava sambandhaala prapancham.atuvanti manchi prapancham erpadithe, adhi ‘‘maade’’ kaadu; ‘‘meede’’ kaadu; mottam maanavulandaridii avutundi. ee naadu, swanta shramalu lekunda itarula shramalni dostu jeevinche dopidiidaarulu vunnare, aa manchi prapancham, vaallandarnii marchi, vaallandaridii kuudaa avutundi.ee naati manava samaajamlo evevo samasyalu vunnaayani entho kontha grahinchina maanavulu, ee samajam maaraalani, evari vidhaanaalu vaaru cheppi vundavacchu. cony, ‘‘marksism’’ tappa, itara vidhaanaaleevii, samaajamlo vunna asalu dushtatvam gurinchi cheppaledu. marksism matrame ‘‘shrama dopidi vela samvatsaraalugaa saagutuunee vundi; samasta samasyalakuu moolam adhe!’’ ani grahinchina, ekaika siddhaantam.marksism matrame manava samaajamlo vunna ‘‘moulika doshanni’’ grahinchindi kabatti, daanni teesi vese maargam kuudaa cheppagaligindi.‘‘manchi prapanchaaniki maargam marksijame’’ ani grahinchina e manavulaina, samajam gurinchi rekette e prasnalakainaa jawabu ivvagalaru. ‘‘mee maro prapancham ekkada?’’ ani adigina vyaasakarta prasnalaku naa javaabulu ivi:(1) prasna: maro prapanchaaniki namuunaa edaina vunda?jawabu: namuunaa inka ippatiki ledu. namuunaa kosam, shraamika varga pranaalika e nado siddhamai vundi. adhe ‘kamyuunistu party pranaalika’. rashya–chainaalu, namuunaala kosam praarambha prayatnaalu chesaayi gaanee, ‘‘shrama dopidi’’ patla, ‘‘shathru vargala’’ patla, vaati grahimpulu gaadamainavigaa leka, aa deshaalu manchi prapanchaaniki namuunaalu kalekapoyayi. ayithe, akkadi apajayaalaku karanalemito kaala kramamlo akkada grahistaaru, ikkada grahistaaru, prapancham antataa grahistaaru. aa grahimpulu jarugutune vunnayi. ‘‘manchi’’ kosam jarige prayatnaallo apajayaalu adhe vidhamgaa aagipovu. namuunaalu kaala kramamlo erpadaka povu.(2) maro prapanchamlo kuudaa edho oka prabhutvam undalsinde kada?jawabu: ‘‘maro prapancham’’ ante, daani ardham vaeru. ‘‘prabhutvam’’ prasakti, maro prapanchaanidi kaadu. ee naati dopidi prapancham, maro prapanchamgaa stira pade varakuu saage parivartanaa dasalo, daaniki tagina prabhutvam (state) anedi, daani kortuluu, jailluu, chitrahimsaluu, marana shikshaluu, vanti vaatitho sahaa, baanisatvam praarambhamaina kaalamlo, yajamaanula varga rakshana kosame, banisa varga anichiveta kosame, kottagaa erpadindani modata teliste; vargale poinappudu, prabhutvam kuudaa potundani telustundi. shathru vargaalu laeni prapanchaaniki prabhutvaalato avasaram vundadu. samaajaaniki, samaja nirvahana chaalu! ee naati shraamika vargaaniki ee nijaalu teliste, prabhutvamto avasaram laeni manchi samaja nirmaanam oka prasna?(3) mee maro prapanchamlo kuudaa pettanam kondari chetullone vuntundi kada?jawabu: ‘‘pettanam’’ annarante, dopidi sambandhaalane oohistunnaarani ardham. dopidi sambandhaalni marche prayatnaalu, ‘‘pettanaalu’’ kaavu, ‘‘swanta shrama lekunda jeevinche hakku evvarikee ledu. andaruu shramalu cheyyali’’ ani oka nibandhana pedithe, adhi ‘‘pettanam’’ kaadu. adhi, shraamika vargam, dopidi ninchi vimukti chende aatma rakshana maargam. ‘‘purushulu kuudaa streelatho paatu inti panuluu, pillala pempakaaluu, vruddhula samrakshanaluu cheyyali’’ ani nibandhanalu pedithe, avi ‘‘pettanaalu’’ kaavu. avi, streelaku purushula pettanaala ninchi vimukti. dopidi vargala paalanalo vunde rakapu pettanaale, shraamika varga paalanalo kuudaa vunte, adhi vargala rahityam avadu. manchi prapancham kosam, dopidi sambandhaalni vyatirekinche kotta vidya, kotta kalaluu, kotta samskrutii, pettanam laeni sambandhaaluu, erpadataayi. vaatini korukuntene, erparchukuntene, adhi maro prapancham!(4) neti polisu vyavasta vantide maro paerutho vundi teerutundaa leda?jawabu: neti polisu vyavasta, dopidi varga rakshakuraalu. repu, dopidi vargam, tana swanta shramatho tanu bratakaalani grahiste, alaa grahinche varakuu, aneka kotta nibandhanalatho paatu polisu kuudaa avasarame. yuddhale lekapothe, sainyam enduku? dopidiye lekapothe polisu enduku? andarikee shramalu chese avakaasaaluu, kadupuninda tindii, batta, illu, vaidyam, vishraantii, samsaaraallo saantii – annee vunte, polisu enduku? kontha kaalam varakuu polisu vunte, vaallu kuudaa utpaadaka shramalu chese vaallugaane vuntaaru. andaruu shramalu chese maro prapanchaaniki polisu akkaraledu.(5) polisu vyavasta laeni rajyam ekkadaina vuntundaa?jawabu: baanisatvam gurinchi telisi vunte, ee prasna raadu. yajamani banisa sambandhaalu praarambham kaani kaalamlo, ‘‘rajyam’’ anedi ledu. daanitho avasaram inka kalagaledu. rajyam lekundane aneka vela, lakshala samvatsaraala kaalam gadichindi. ‘‘rajyam’’ enduku puttindo teliste, adhi enduku potundo telustundi. dopidi adrushyame, rajyam adrushyam!(6) maro prapanchamlo, saanti bhadratala samasyale talettava? laathee chaarjeeluu, kaalpuluu, undava?jawabu: dopidi sambandhaalu saagutuunee vunte, aa laatiiluu, thootaaluu annee vuntaayi. dopidi sambandhaale vunte ‘saanti’ evariki kavali? bhadrata evariki kavali? kaarmikulu eppudaina samme cheste akkadiki poliisulu tupaakulatoe digutaaru. appudu saanti bhadratalu yajamaniki dorukutaayi. kaarmikulaku kaadu. dabboo, utpattuluu annee, oka vargam vepu cheelipoyi, avannee tayaaruchesina vargam khaalii chetulto vunte, vaallu dabbuni vetukkuntu, adhi ekkada vundo akkadiki vastaaru mari. anduke, siri sampadala vaallaki bhadrata kavali. saanti kavali. vaalla kosam, vaalla bhavanala mundu vaachmenluu, poliisuluu, vundaali. oka chotuki chere dhana rasule lekapothe, saanti bhadratala matemiti? nirupeda gudise mundu vachmen vuntada?(7) mee paalana nachani vaaruntaaru. vaari asammati vuntundi. vaari poratam meeda meeru ela pravartistaaru?jawabu: ‘‘asammati; poraatamuu’’, maatalni ee vyaasakarta entha ardharahitamgaa vaadesaaru! dopideeki guri ayye vaalla asammatini, dopidi chese vaalla asammatini oke gaatina kattaru. ‘‘andaruu shramalu cheyyali. itarula shramalni dostu bratakakudadu’’ ani shraamika vargam ante, daaniki evaraina asammati chuupithee, vaalla ardham emiti? vaallu, ‘‘memu shramalu cheyyam. vaddiiluu – laabhaaluu – kaulluu tintuu bratike hakkulu maaku kavali’’ antunnarannamata! vaallu, aa drushtitho, ‘‘dopidi samajame kavali’’ ante, daanni, nyaayamaina ‘‘asammati’’gaanuu, nyaayamaina poraatamgaanuu bhaavinchaaru ee vyaasa karta. ‘‘mee paalanalo asammatidaarulu vundara? vaalla meeda laatiiluu, kaalpuluu vundava?’’ antunnaru. ‘‘dopidi chestam! mammalni cheyyanivvandi! maaku addu rakandi!’’ anadaanni goppa poraatamgaa enchi!‘‘memu shramalu cheyyam. itarula shramale lagutam’’ ane vaallu doshule. vaallani jaillallo padesi akkade panulu cheyinchavachhu. cony, adanta chetta! bhoomini jailla kosam upayoginchadama? akkada kapala manushulu undadama? adhi chala chetta! ‘‘shramalu cheyyam’’ ani cheppe vaallani adavulloki pommanali. ‘‘meeru shramalu cheyyam antunnaru. alantappudu, adugaduguna shramalatho tayaaraina oollallo vunde hakku vundadu meeku. roddu meeda nadiche hakku kuudaa vundadu. tindii, batta, illu, manduluu, pustakaaluu, ravaanaaluu, annee shramalave. mee onti meeda battalu kuudaa kinda padesi adavulloki vellipovali. adavulu maa shramalu kaavu. meeru akkada vunte maaku abhyantaram ledu. cony, meeru akkadaina edho oka pani chesukovali. paakalu kattukovali, neelalo vetiki dumpalni tavvi vaatini kalchukovali. kshavaraalu chesukovalante, modata katterlu kavali. onti meeda battalu kavalante modata raatnaaluu, maggaaluu, kavali. ika mee ishtam! oollallo vuntaro, adavulloki potaro! telchukondi tondaragaa. oollallo vundalante, ventane lari driverluga panulloki digandi!’’ ani chepte chaalu! vaalla kosam laatiiluu, thootaaluu, enduku? vrudhaa!vyaasakarta inka aneka prasnalu adagaledu gaanee, inka chala vuntaayi. marksijanni ishtapade vaallaki kuudaa konni sandehaalu vuntaayi.‘‘asalu, prapanchamlo vunna dabbu antaa evaridi?’’ ani adigithe, kondaraina, ‘‘sraamikuladi’’ antaaru. ‘‘e sraamikuladi’’ ante, cheppaleru.‘‘dabbu’’ anedi, utpaadaka shraamikula ‘‘shrama viluva’’ matrame. anutpaadaka shraamikulu kuudaa shrama dopideeki guri aina, vaari shramalu, dabbuga maaravu. alaage, kutumba shramalu, dabbuga maaravu.‘‘marksism’’ meeda inko sandeham. ‘‘marksism maatram, samaanatvaanni ela ivvagaladu? oka vyakti saareeraka shrama chestaadu; inko vyakti medha shrama chestaadu. aa shramala viluvalu samaanamgaa vundavu. aa vyaktula aadaayaalu tedaagaa vuntaayi. mari, vaallu ‘‘samaanulu’’ ela avagalaru?’’ – idhee sandeham!e sandeham kosam aina, marks ‘‘capital’’ pustakam terava valisinde! adhe samaja saastram mari!ranganayakamma‘‘meemaro prapancham ekkada?’’ antuu, duggaraju srinivasarao gaaru raasina vyaasam (aandhrajyoti, juulai 26) konni prasnalu adigindi. aa prasnalu, naksalbari udyamakaarulni adiginave ayinappatiki, avi pradhaanamgaa ‘‘marksism’’ gurinchi adigina prasnale avtayi.‘‘maro prapancham’’ ante, dopidi sambandhaalu laeni, aadhipatyaalu laeni, uttama manava sambandhaala prapancham.atuvanti manchi prapancham erpadithe, adhi ‘‘maade’’ kaadu; ‘‘meede’’ kaadu; mottam maanavulandaridii avutundi. ee naadu, swanta shramalu lekunda itarula shramalni dostu jeevinche dopidiidaarulu vunnare, aa manchi prapancham, vaallandarnii marchi, vaallandaridii kuudaa avutundi.ee naati manava samaajamlo evevo samasyalu vunnaayani entho kontha grahinchina maanavulu, ee samajam maaraalani, evari vidhaanaalu vaaru cheppi vundavacchu. cony, ‘‘marksism’’ tappa, itara vidhaanaaleevii, samaajamlo vunna asalu dushtatvam gurinchi cheppaledu. marksism matrame ‘‘shrama dopidi vela samvatsaraalugaa saagutuunee vundi; samasta samasyalakuu moolam adhe!’’ ani grahinchina, ekaika siddhaantam.marksism matrame manava samaajamlo vunna ‘‘moulika doshanni’’ grahinchindi kabatti, daanni teesi vese maargam kuudaa cheppagaligindi.‘‘manchi prapanchaaniki maargam marksijame’’ ani grahinchina e manavulaina, samajam gurinchi rekette e prasnalakainaa jawabu ivvagalaru. ‘‘mee maro prapancham ekkada?’’ ani adigina vyaasakarta prasnalaku naa javaabulu ivi:(1) prasna: maro prapanchaaniki namuunaa edaina vunda?jawabu: namuunaa inka ippatiki ledu. namuunaa kosam, shraamika varga pranaalika e nado siddhamai vundi. adhe ‘kamyuunistu party pranaalika’. rashya–chainaalu, namuunaala kosam praarambha prayatnaalu chesaayi gaanee, ‘‘shrama dopidi’’ patla, ‘‘shathru vargala’’ patla, vaati grahimpulu gaadamainavigaa leka, aa deshaalu manchi prapanchaaniki namuunaalu kalekapoyayi. ayithe, akkadi apajayaalaku karanalemito kaala kramamlo akkada grahistaaru, ikkada grahistaaru, prapancham antataa grahistaaru. aa grahimpulu jarugutune vunnayi. ‘‘manchi’’ kosam jarige prayatnaallo apajayaalu adhe vidhamgaa aagipovu. namuunaalu kaala kramamlo erpadaka povu.(2) maro prapanchamlo kuudaa edho oka prabhutvam undalsinde kada?jawabu: ‘‘maro prapancham’’ ante, daani ardham vaeru. ‘‘prabhutvam’’ prasakti, maro prapanchaanidi kaadu. ee naati dopidi prapancham, maro prapanchamgaa stira pade varakuu saage parivartanaa dasalo, daaniki tagina prabhutvam (state) anedi, daani kortuluu, jailluu, chitrahimsaluu, marana shikshaluu, vanti vaatitho sahaa, baanisatvam praarambhamaina kaalamlo, yajamaanula varga rakshana kosame, banisa varga anichiveta kosame, kottagaa erpadindani modata teliste; vargale poinappudu, prabhutvam kuudaa potundani telustundi. shathru vargaalu laeni prapanchaaniki prabhutvaalato avasaram vundadu. samaajaaniki, samaja nirvahana chaalu! ee naati shraamika vargaaniki ee nijaalu teliste, prabhutvamto avasaram laeni manchi samaja nirmaanam oka prasna?(3) mee maro prapanchamlo kuudaa pettanam kondari chetullone vuntundi kada?jawabu: ‘‘pettanam’’ annarante, dopidi sambandhaalane oohistunnaarani ardham. dopidi sambandhaalni marche prayatnaalu, ‘‘pettanaalu’’ kaavu, ‘‘swanta shrama lekunda jeevinche hakku evvarikee ledu. andaruu shramalu cheyyali’’ ani oka nibandhana pedithe, adhi ‘‘pettanam’’ kaadu. adhi, shraamika vargam, dopidi ninchi vimukti chende aatma rakshana maargam. ‘‘purushulu kuudaa streelatho paatu inti panuluu, pillala pempakaaluu, vruddhula samrakshanaluu cheyyali’’ ani nibandhanalu pedithe, avi ‘‘pettanaalu’’ kaavu. avi, streelaku purushula pettanaala ninchi vimukti. dopidi vargala paalanalo vunde rakapu pettanaale, shraamika varga paalanalo kuudaa vunte, adhi vargala rahityam avadu. manchi prapancham kosam, dopidi sambandhaalni vyatirekinche kotta vidya, kotta kalaluu, kotta samskrutii, pettanam laeni sambandhaaluu, erpadataayi. vaatini korukuntene, erparchukuntene, adhi maro prapancham!(4) neti polisu vyavasta vantide maro paerutho vundi teerutundaa leda?jawabu: neti polisu vyavasta, dopidi varga rakshakuraalu. repu, dopidi vargam, tana swanta shramatho tanu bratakaalani grahiste, alaa grahinche varakuu, aneka kotta nibandhanalatho paatu polisu kuudaa avasarame. yuddhale lekapothe, sainyam enduku? dopidiye lekapothe polisu enduku? andarikee shramalu chese avakaasaaluu, kadupuninda tindii, batta, illu, vaidyam, vishraantii, samsaaraallo saantii – annee vunte, polisu enduku? kontha kaalam varakuu polisu vunte, vaallu kuudaa utpaadaka shramalu chese vaallugaane vuntaaru. andaruu shramalu chese maro prapanchaaniki polisu akkaraledu.(5) polisu vyavasta laeni rajyam ekkadaina vuntundaa?jawabu: baanisatvam gurinchi telisi vunte, ee prasna raadu. yajamani banisa sambandhaalu praarambham kaani kaalamlo, ‘‘rajyam’’ anedi ledu. daanitho avasaram inka kalagaledu. rajyam lekundane aneka vela, lakshala samvatsaraala kaalam gadichindi. ‘‘rajyam’’ enduku puttindo teliste, adhi enduku potundo telustundi. dopidi adrushyame, rajyam adrushyam!(6) maro prapanchamlo, saanti bhadratala samasyale talettava? laathee chaarjeeluu, kaalpuluu, undava?jawabu: dopidi sambandhaalu saagutuunee vunte, aa laatiiluu, thootaaluu annee vuntaayi. dopidi sambandhaale vunte ‘saanti’ evariki kavali? bhadrata evariki kavali? kaarmikulu eppudaina samme cheste akkadiki poliisulu tupaakulatoe digutaaru. appudu saanti bhadratalu yajamaniki dorukutaayi. kaarmikulaku kaadu. dabboo, utpattuluu annee, oka vargam vepu cheelipoyi, avannee tayaaruchesina vargam khaalii chetulto vunte, vaallu dabbuni vetukkuntu, adhi ekkada vundo akkadiki vastaaru mari. anduke, siri sampadala vaallaki bhadrata kavali. saanti kavali. vaalla kosam, vaalla bhavanala mundu vaachmenluu, poliisuluu, vundaali. oka chotuki chere dhana rasule lekapothe, saanti bhadratala matemiti? nirupeda gudise mundu vachmen vuntada?(7) mee paalana nachani vaaruntaaru. vaari asammati vuntundi. vaari poratam meeda meeru ela pravartistaaru?jawabu: ‘‘asammati; poraatamuu’’, maatalni ee vyaasakarta entha ardharahitamgaa vaadesaaru! dopideeki guri ayye vaalla asammatini, dopidi chese vaalla asammatini oke gaatina kattaru. ‘‘andaruu shramalu cheyyali. itarula shramalni dostu bratakakudadu’’ ani shraamika vargam ante, daaniki evaraina asammati chuupithee, vaalla ardham emiti? vaallu, ‘‘memu shramalu cheyyam. vaddiiluu – laabhaaluu – kaulluu tintuu bratike hakkulu maaku kavali’’ antunnarannamata! vaallu, aa drushtitho, ‘‘dopidi samajame kavali’’ ante, daanni, nyaayamaina ‘‘asammati’’gaanuu, nyaayamaina poraatamgaanuu bhaavinchaaru ee vyaasa karta. ‘‘mee paalanalo asammatidaarulu vundara? vaalla meeda laatiiluu, kaalpuluu vundava?’’ antunnaru. ‘‘dopidi chestam! mammalni cheyyanivvandi! maaku addu rakandi!’’ anadaanni goppa poraatamgaa enchi!‘‘memu shramalu cheyyam. itarula shramale lagutam’’ ane vaallu doshule. vaallani jaillallo padesi akkade panulu cheyinchavachhu. cony, adanta chetta! bhoomini jailla kosam upayoginchadama? akkada kapala manushulu undadama? adhi chala chetta! ‘‘shramalu cheyyam’’ ani cheppe vaallani adavulloki pommanali. ‘‘meeru shramalu cheyyam antunnaru. alantappudu, adugaduguna shramalatho tayaaraina oollallo vunde hakku vundadu meeku. roddu meeda nadiche hakku kuudaa vundadu. tindii, batta, illu, manduluu, pustakaaluu, ravaanaaluu, annee shramalave. mee onti meeda battalu kuudaa kinda padesi adavulloki vellipovali. adavulu maa shramalu kaavu. meeru akkada vunte maaku abhyantaram ledu. cony, meeru akkadaina edho oka pani chesukovali. paakalu kattukovali, neelalo vetiki dumpalni tavvi vaatini kalchukovali. kshavaraalu chesukovalante, modata katterlu kavali. onti meeda battalu kavalante modata raatnaaluu, maggaaluu, kavali. ika mee ishtam! oollallo vuntaro, adavulloki potaro! telchukondi tondaragaa. oollallo vundalante, ventane lari driverluga panulloki digandi!’’ ani chepte chaalu! vaalla kosam laatiiluu, thootaaluu, enduku? vrudhaa!vyaasakarta inka aneka prasnalu adagaledu gaanee, inka chala vuntaayi. marksijanni ishtapade vaallaki kuudaa konni sandehaalu vuntaayi.‘‘asalu, prapanchamlo vunna dabbu antaa evaridi?’’ ani adigithe, kondaraina, ‘‘sraamikuladi’’ antaaru. ‘‘e sraamikuladi’’ ante, cheppaleru.‘‘dabbu’’ anedi, utpaadaka shraamikula ‘‘shrama viluva’’ matrame. anutpaadaka shraamikulu kuudaa shrama dopideeki guri aina, vaari shramalu, dabbuga maaravu. alaage, kutumba shramalu, dabbuga maaravu.‘‘marksism’’ meeda inko sandeham. ‘‘marksism maatram, samaanatvaanni ela ivvagaladu? oka vyakti saareeraka shrama chestaadu; inko vyakti medha shrama chestaadu. aa shramala viluvalu samaanamgaa vundavu. aa vyaktula aadaayaalu tedaagaa vuntaayi. mari, vaallu ‘‘samaanulu’’ ela avagalaru?’’ – idhee sandeham!e sandeham kosam aina, marks ‘‘capital’’ pustakam terava valisinde! adhe samaja saastram mari!ranganayakamma