 "స్వామి దర్శనం చేసుకోన్నావా?"

 "చేసుకొన్నాను, పిన్ని! మీరు?"

 జవాబు ప్రభాకరం చెప్పాడు, పెళ్ళి వాళ్ళం చాలా మందిమి, ఉన్నాం కదా? అందరితోపాటు , మనమూ అన్ని నిన్న సర్వదర్శనంలో బయిల్దేరాం నిన్న పదకొండు గంటలకి, ఇవాళ తెల్లవారు ఝామున బయటికి వచ్చాం యాత్రికులను బంధించే ఆ షేడ్లలోనే మాకు శ్రీనివాసుడు కనిపించినట్టుగా అయ్యాడు.

 "ఎందుకని?"

 "నాలుగు గంటలు క్యూలో గడిచిపోయింది. తరువాత షెడ్డులో కూర్చోబెట్టేశారు. తిని ద్తేవధర్శనం ఎలా చేసుకొంటామని ఏం తినకుండా వెళ్ళాం, అలసట, ఆకలి, పిల్లలసతాయింపు దొడ్లు, ఉచ్చలు, మనంశుచిగా ద్తేవదర్శనం చేసుకోవాలంటే చచ్చినా కుదరదు షేడ్లలోకి తినడానికి ఏం వచ్చినా కోనేయల్సిందే! లేకపోతే పిల్లలు ప్రాణం తీసేస్తారు. చిరు తిళ్ళకే రెండువందల రూపాయలు ఖర్చు అయిపోయినాయంటే నమ్మండి, చచ్చి, చెడి ఆ వెంకటేశ్వరుడిని, పిక్కుపోతున్న నడుంతో సమీపిస్తే కన్నులారా ఒక నిమిషం.... ....ఒక్క నిమిషం చూచుకోడానికి నోచుకో లేదు భక్తులు, పహిల్వానుల్లా ఆడవలంటిర్లు, మగ వలంటిర్లు రెడీగా ఉంటారు వడ్డించడానికి.ఏమిటి? తిరుపతి లడ్డూలు కాదు. వీపున గుద్దులు. ఏదో ఫ్తేటింగ్ సినిమా గుర్తువచ్చేట్టుగా ఉంటుంది అక్కడా ఘట్టం. స్వామి ని సమీపించి, సమిపించకుండానే ఒకరు రెక్కపట్టి ముందుకు లాగితే, ఒకరు వీపున చేతులు వేసి ముందుకు నెట్టేస్తారు. ఇలా నిలదోక్కు కొంటామోలేదో మరొకరు రెక్కపట్టి ముందుకు ఈడుస్తారు. అలాగాడంలో నెట్టడంలో నేరస్తులని పోలీసులు ట్రీట్ చేసునట్టుగా దురుసు దానం ఉంటుంది. ఇంత శ్రమపడివచ్చింది ఈ సన్మానానికా అనిపిస్తుంది. కలియుగ ద్తేవాన్ని చూశామన్న తృప్తి ఏ కోశానా మిగలదు. మనసు గాయపడి రోషంతో బయటికి రావలసి వస్తుంది."

 "లక్షలాది యాత్రికులు వస్తుంటే వాళ్ళేం చేస్తారు, ఆన్నగారూ? లాగి పడేయకపోతే అక్కడే సాగిలబడి మ్రొక్కె వాళ్ళు, స్వామిపాదాలు పట్టి విడవమనేవాళ్ళు ఉంటారు. వెనుక వచ్చినవాళ్ళు వెనుకనే వుండిపోవాల్సి వస్తుంది కదా? నిన్నవుదయం పదకొండు గంటలకి వెళ్ళి ఇవాళ తెల్లవారుఝామున్తెనా బయటికి వచ్చాం, ఎవరి ఇష్టానుసారంగా వాళ్ళు ద్తేవాన్ని దర్శించుకొనే అవకాశం ఉంటే మనం వారంరోజుల్తెనా బయటికి రాకుండా ఉండిపోయే వాళ్ళం." అంది త్రిపుర.

 "యత్రికులలో మొండివాళ్ళే కాదు, పరిస్ధితి అర్ధం చేసుకొనేవాళ్ళు ఉంటారు కదమ్మా? అందరిని ఓకే విధంగా ట్రీట్ చేస్తే ఎలా? ఈ పద్ధతి మారాలి. దేవస్ధానం ఎన్నెన్నో మంచిపనులు చేపడుతూందే? ఎన్నో మ్తెళ్ళనుండి, ఎంతో తహతహతో వచ్చే భక్తుడికి ప్రశాంతంగా అరనిమిషం ఆ కలియుగ ద్తేవాన్ని దర్శించుకొనే ఆవకాశం కల్పిస్తే బాగుండును."

 "యాత్రికుల రద్ది ఇంతగా ఉంటూంటే వాళ్ళు మాత్రం ఏం ఉపాయం ఆలోచిస్తారు. డబ్బుతో తీర్చే సమస్య కాదు కదా?"
 "మా చిన్నప్పుడు ఇంత రధ్దిలేదు ధర్మ దర్శనంలో వెళ్ళి నాలుగుసార్లు దేవుడిని దర్శనం చేసుకొనేవాళ్ళం. మంది ఎక్కువ్తెన కొద్ది మజ్జిగ పలుచన అన్నట్టు యాత్రికుల రద్ది పెరిగిపోయి ద్తేవ దర్శనమే కారువ్తే పోయింది" అంది ఒక ముసలావిడ.


                27


 "ఏరా, వాసూ? అజితుడు నిన్న మధ్యాహ్నం వెళ్ళినవాడు ఇంత వరకూ కంటికే కనిపించకుండా పోయడేమిటిరా? ఎక్కడి కెళ్ళాడు? స్వామి కళ్యాణోత్సవానికి కోదా రాకపోయేనే?" అని వాపోయియింది స్వరాజ్య లక్ష్మమ్మ.

 "ఇవాళ ఉదయం ఇక్కడ యెవరిధో పెళ్ళి ఉందన్నాడమ్మా."

 "ఆ రోజు మనింటికి వచ్చారే ఆ ఇద్దరమ్మాయిలు? అదే, నా బర్త్ డే రోజు! అందులో ఒకమ్మాయిదన్న మాట పెళ్ళి. నాకు వెడ్డింగ్ కార్డు పంపిందికూడా." వివరించింది సాధన.

  బావతో తిరుపతి కొండమీద చక్కగా షికార్లు కొట్టొచ్చునని, బావతో మనసువిప్పి కబుర్లు చెప్పకోవచ్చునని, ఈ యాత్ర సందర్భంగా ఎంతో ఆశపడిన సాధనకి అజిత్ నిన్నటినుండి మాయమ్తె పోయి చెప్పా లేనంత ఆశాభంగంకలిగించాడు.

 ఊళ్ళో ఉన్నప్పుడు సినిమాకు పిలిచినా షికారుకు పిలిచినా పనిపని అనేవాడు. కనీసం ఇలా వచ్చినప్పడ్తే నా సరదాగా గడపాలనుకాకూడదు? సాధన బావమిధ చిరాకు పడిపోసాగింది.

 మధ్యాహ్నం మూడు గంటలవుతూంటే తాంబూల చర్వణంతో పెదవులంతా ఎర్ర చేసుకొని వచ్చాడు అజిత్, ఉత్సాహం ముఖమంతా నింపుకొని.

 "ఏరా? నిన్న అనగా వెళ్ళి ఇవాళా రావడం?" స్వరాజ్యలక్ష్మ అడిగింది.

 "పెళ్ళికి వెళ్ళాను అమ్మమ్మా."

 "పెళ్ళి బాగా జరిగిందా?"

 "బాగా జరిగింది, అమ్మమ్మా."

 "పాపనాశనానికి వెడుతున్నాం. వస్తావా" మేనమామ అడిగాడు. వెళ్ళానా? మగపెళ్ళి వాళ్ళకు మర్యాదలు చేసి చేసి అలిసిపోయాను."

 "నువ్వేం చుట్టానివా? పక్కానివా? నువ్వెందుకు చేశావురా?" విడ్డూరంగా అడిగింది అమ్మమ్మ.

 "సహాయం చేయడానికి చుట్టమే కావలేమిటి? మన పెళ్ళిళ్లు ఎలా ఉంటాయో ఇప్పడే నేను చూడడం. మగపెళ్ళి వాళ్ళ డిమాండ్లు చాలా తమాషాగా ఉంటాయి. అమ్మమ్మా! ఒకాయనకి ఉప్మా పడదట; ఒకయనకి చపాతిలే కావాలట. ఒపాయనకి జంతికలు, కజ్జికాయలు పెడితే "చేతికి చెంబిచ్చి పెట్టండి." అన్నాడు. చేఅబు ఎందుకు అని తెల్ల బోతుంటే 'లెట్రిన్ కి పరిగెత్తడానికి ' అన్నాడు. మగపెళ్ళి వాళ్ళంటే కోరికలు కోరడానికే, దర్జా ఒలకబోయడానికే దిగివచ్చిన దేవతల్లా ప్రవర్తించారు. మొత్తానికి భలే సరదాగా గడిచిపోయిందివాళ."

 "పూర్వాచార పద్ధతిగా జరిగే ఈ పెళ్ళి నయం అంటావా? రెండు పూలదండలతో సింపిల్ గా ఒకటయ్యే పెళ్ళి నయం అంటావా?" సాధన అడిగింది.
 "swami darsanam chesukonnava?"

 "chesukonnanu, pinni! meeru?"

 jawabu prabhaakaram cheppaadu, pelli vaallam chala mandimi, unnam kada? andarithopaatu , manamuu anni ninna sarvadarsanamlo bayilderam ninna padakondu gantalaki, ivaala tellavaaru jhaamuna bayatiki vacham yaatrikulanu bandhinche aa shedlalone maaku srinivasudu kanipinchinattugaa ayyadu.

 "endukani?"

 "naalugu gantalu culo gadichipoyindi. taruvaata sheddulo koorchobettesaaru. tini dtevadharsanam ela chesukontamani yem tinakunda vellaam, alasata, aakali, pillalasataayimpu dodlu, uchhalu, manamsuchigaa dtevadarsanam chesukovalante chachina kudaradu shedlaloki tinadaaniki yem vachina koneyalsinde! lekapothe pillalu praanam teesestaaru. chiru tillake renduvandala roopaayalu kharchu aipoinayante nammandi, chachi, chedi aa venkateshwarudini, pikkupotunna naduntho sameepiste kannulara oka nimisham.... ....okka nimisham chuuchukoodaaniki nochuko ledu bhaktulu, pahilvanulla aadavalantirlu, maga valantirlu redeegaa untaaru vaddinchadaaniki.emiti? tirupati laddoolu kaadu. veepuna guddulu. edho ftating sinima gurtuvachettugaa untundi akkada ghattam. swami ni sameepinchi, samipinchakundaane okaru rekkapatti munduku lagithe, okaru veepuna chetulu vesi munduku nettestaaru. ilaa niladokku kontamoledo marokaru rekkapatti munduku eedustaaru. alaagaadamlo nettadamlo nerastulani poliisulu treate chesunattugaa durusu daanam untundi. inta shramapadivachindi ee sanmananika anipistundi. kaliyuga dtevaanni chusamanna trupti e koshana migaladu. manasu gayapadi roshamtho bayatiki ravalasi vastundi."

 "lakshalaadi yaatrikulu vastunte vallem chestaaru, aannagaaruu? laagi padeyakapothe akkade sagilabadi mrokke vaallu, swaamipaadaalu patti vidavamanevallu untaaru. venuka vachinavaallu venukane vundipovalsi vastundi kada? ninnavudayam padakondu gantalaki velli ivaala tellavaarujaamuntenaa bayatiki vacham, evari ishtaanusaaramgaa vaallu dtevaanni darsinchukone avakaasam unte manam vaaramrojultenaa bayatiki rakunda undipoye vaallam." andi tripura.

 "yatrikulalo mondivalle kaadu, parisdhiti ardham chesukonevallu untaaru kadamma? andarini oke vidhamgaa treate cheste ela? ee paddhati marali. devasdhaanam ennenno manchipanulu chepadutunde? enno mtellanundi, entho tahatahatho vache bhaktudiki prasaantamgaa aranimisham aa kaliyuga dtevaanni darsinchukone aavakaasam kalpiste bagundunu."

 "yaatrikula raddi intagaa untoonte vaallu maatram yem upaayam aalochistaaru. dabbutho teerche samasya kaadu kada?"
 "maa chinnappudu inta radhdiledu dharma darsanamlo velli naalugusaarlu devudini darsanam chesukonevallam. mandi ekkuvtena koddi majjiga paluchana annattu yaatrikula raddi perigipoyi dteva darsaname kaaruvte poyindi" andi oka musalavida.


                27


 "era, vaasuu? ajitudu ninna madhyaahnam vellinavaadu inta varakuu kantike kanipinchakunda poyademitira? ekkadi kellaadu? swami kalyaanotsavaaniki koda rakapoyene?" ani vaapoyiyindi swarajya lakshmamma.

 "ivaala udayam ikkada yevaridho pelli undannadamma."

 "aa roju manintiki vachare aa iddarammaayilu? adhe, naa barth dee roju! andulo okammaayidanna maata pelli. naaku wedding kaardu pampindikuda." vivarinchindi saadhana.

  baavatho tirupati kondameeda chakkaga shikarlu kottochunani, baavatho manasuvippi kaburlu cheppakovachhunani, ee yaatra sandarbhamgaa entho aasapadina saadhanaki ajit ninnatinundi mayamte poyi cheppa lenanta aasaabhangankaliginchaadu.

 oollo unnappudu sinimaaku pilichina shikaruku pilichina panipani anevaadu. kaneesam ilaa vachinappadte naa saradaagaa gadapalanukakudadu? saadhana bavamidha chiraaku padiposagindi.

 madhyaahnam moodu gantalavutunte taambuula charvanamtho pedavulantaa erra chesukoni vachaadu ajit, utsaaham mukhamanta nimpukoni.

 "era? ninna anagaa velli ivala ravadam?" swarajyalakshma adigindi.

 "pelliki vellaanu ammamma."

 "pelli baga jariginda?"

 "baga jarigindi, ammamma."

 "paapanaasanaaniki vedutunnam. vastava" menamama adigaadu. vellaanaa? magapelli vaallaku maryaadalu chesi chesi alisipoyanu."

 "nuvvem chuttaniva? pakkaniva? nuvvenduku chesavura?" vidduuramgaa adigindi ammamma.

 "sahayam cheyadaaniki chuttame kavalemiti? mana pellillu ela untayo ippade nenu chudadam. magapelli vaalla demandlu chala tamashaga untaayi. ammamma! okaayanaki upma padadata; okayanaki chapatile kavalata. opaayanaki jantikalu, kajjikayalu pedithe "chetiki chembichi pettandi." annadu. cheabu enduku ani tella bothunte 'letrin ki parigettadaaniki ' annadu. magapelli vallante korikalu koradanike, darja olakaboyadaanike digivacchina devatalla pravartinchaaru. mottaaniki bhale saradaagaa gadichipoyindivala."

 "puurvaachaara paddhatigaa jarige ee pelli nayam antava? rendu pooladandalatho simpil gaa okatayye pelli nayam antava?" saadhana adigindi.