1947 ఆగస్టు 14–15 నడిరేయి జవహర్లాల్ నెహ్రూ ‘ట్రిస్ట్ విత్ డెస్టినీ’ ఉపన్యాసం వినకుండా నిద్రించిన మహాత్మా గాంధీ తెల్లవారుజామున నిద్రలేచి మార్నింగ్ వాక్కు బయలుదేరగానే అశేష జనవాహిని ఆయనను అనుసరించారట. నడక ముగించుకుని బసకు తిరిగివచ్చిన వెంటనే పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వపు నూతన మంత్రివర్గం మహాత్ముని ఆశీస్సులకొరకు రాగా ‘ముళ్ల కిరీటాన్ని’ ధరించమని ఆయన వారితో అన్నారట! పదిహేనవ శతాబ్దపు చివరలో భారతావనిలో పాదం మోపిన పోర్చుగీసుల వాణిజ్య- సామ్రాజ్య వాద వ్యూహాత్మక ఆధిపత్యానికి పదహారవ శతాబ్దం ఆరంభంలోనే డచ్ వారు, -ఆంగ్లేయుల నుంచి పలు సవాళ్లు ఎదురయ్యాయి. అచిర కాలంలోనే ఆంగ్లేయుల సారథ్యంలోని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, పోర్చుగీస్ కంపెనీలపై విజయం సాధించింది. గోవా హద్దులను దాటి విస్తరించ లేకపోయిన పోర్చుగీసులు తమ వాణిజ్య అవసరాలకు మరింత లాభదాయకమైన దేశాల వేటలో పడాల్సి వచ్చింది. ఇండొనేషియా మీదుగా మనదేశంలో అడుగుపెట్టిన డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రధానోద్దేశం మసాలా దినుసుల వ్యాపారమే తప్ప రాజకీయ-సైనిక ఆధిపత్యం కాదు. డచ్ కంపెనీ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమైన రోజుల్లోనే, బ్రిటీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కూడా లాభదాయకమైన మసాలా దినుసుల వ్యాపారానికి మన దేశంలో అడుగుపెట్టింది. 1600 సంవత్సరంలో, రాయల్ చార్టర్ ద్వారా బ్రిటీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ స్థాపన జరిగింది. మన దేశంలో ఆంగ్లేయుల పాలనకు అలా అంకురార్పణ జరిగింది. డచ్, బ్రిటీష్ కంపెనీలతో పాటు అడుగుపెట్టిన ఫ్రెంచ్ కంపెనీ అంత పురోగతి సాధించ లేకపోయింది.మొగల్ చక్రవర్తి జహంగీర్తో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు సత్సంబంధాలు పెంపొందించుకోసాగారు. దరిమిలా సూరత్ లోనూ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వెలసింది. పదహారవ శతాబ్దపు తొలి నాళ్లలో మొదలైన బ్రిటీష్ వారి వాణిజ్యం అచిర కాలంలోనే అంచెలంచెలుగా ఎదగసాగింది. బాంబే నగరం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి దక్కడంతో, పదిహేడవ శతాబ్ది ఆరంభానికల్లా, కనీసం వాణిజ్యపరంగానైనా పటిష్ఠమైన స్థితికి చేరుకున్నారు ఆంగ్లేయులు. ఔరంగజేబు అనంతరం మొగలాయి సామ్రాజ్య వైభవం క్షీణించడంతో భారతావనిలో చోటుచేసుకున్న అనిశ్చిత స్థితి బ్రిటీష్ వారికి కలిసొచ్చింది. నాదిర్ షా లాంటి వారి దండయాత్రలు మొదలయ్యాయి. కష్టాల కడలిలో ఉన్న భారతదేశంలో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యానికి మార్గం సుగమం అయింది. ఆంగ్లేయులకు, ఫ్రెంచ్ వారికి మధ్య సుదీర్ఘంగా జరిగిన పోరాటంలో విజయం సాధించిన బ్రిటన్ భారత దేశంలో అధికారానికి చేరువై, సిపాయిల తిరుగుబాటు నాటికి పట్టు సాధించింది.1857 నాటి సిపాయిల తిరుగుబాటులో చిట్టచివరి మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్, తాంతియా తోపే, రాణి ఝాన్సీ లక్ష్మి బాయి లాంటి వారు పాల్గొన్నారు. బ్రిటన్ లోని పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వం, అప్పటివరకున్న ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన స్థానంలో, నేరుగా పాలన సాగించాలని నిర్ణయం జరిగింది. వాస్తవానికి, సిపాయిల తిరుగుబాటు పూర్వ రంగంలోనే, ఒక మోస్తరు సాంస్కృతిక విప్లవం, భారతావనిలో వేళ్లూనుకోవడమే కాకుండా, రాజకీయ చైతన్యానికి కూడా బీజాలు పడ్డాయి. 1885లో లార్డ్ డఫరిన్ ఆశీస్సులతో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఆవిర్భావం జరిగింది. ఆదిలోని కాంగ్రెస్ మితవాద భావాల అధినాయకత్వం ఒక వైపు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి మద్దతు పలుకుతూనే, మరొక వైపు, పరోక్షంగా ప్రభుత్వ వ్యతిరేకతకు పునాదులు వేయ సాగింది. బెంగాల్ విభజన నిర్ణయం, దేశ వ్యాప్త ఆందోళనకు దారితీసింది. స్వదేశీ ఉద్యమం, విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణ నినాదం ఊపందుకుంది. ఉద్యమకారులపై ప్రభుత్వ దమన కాండ తీవ్రతరమైంది. పంజాబ్ నుంచి లాలా లజపతి రాయ్, సర్దార్ అజిత్ సింగ్ ల బహిష్కరణ, బాల గంగాధర తిలక్, అరబిందో ఘోష్ ల నిర్బంధం, బెంగాల్ విభజన వ్యతిరేక ఆందోళన, భారత జాతీయోద్యమానికి పునాదులు బలంగా నాటాయి. .ప్రథమ ప్రపంచ సంగ్రామంలో బ్రిటన్ కూరుకుపోయిన సమయంలోనే, స్వదేశీ ఉద్యమం బలపడ సాగింది. పూనా కేంద్ర కార్యాలయంగా, హోం రూల్ లీగ్ స్థాపించిన తిలక్ దేశ వ్యాప్తంగా పర్యటించి, దేశ ప్రజలందరూ ఐకమత్యంగా ఉద్యమించాలని చేసిన విజ్ఞప్తికి అనీబీసెంటు సహకారం లభించింది. హోం రూల్ ఉద్యమ లక్ష్యం పూర్ణ స్వరాజ్యమనేది స్పష్టమైపోయింది ఆంగ్లేయ పాలకులకు. ఇంతలో, మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమం బలపడ సాగింది. ఆయన ‘అహింస’ నినాదంతో దూసుకుని పోయారు. దక్షిణాఫ్రికాలో ఆపాటికే బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించిన మోహన్ దాస్ కరంచంద్ గాంధీ, బాంబేలో కాలుపెట్టిన వెనువెంటనే, జాతీయోద్యమానికి నాయకత్వం వహించమన్న నినాదం మొదలైంది. గాంధీ నిర్ణయం తీసుకునే లోపుగానే, రౌలట్ చట్టం తీసుకొని వచ్చిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, విచారణ జరపకుండా, రాజకీయ ఖైదీలను శిక్షించి, జైలుకు పంపించే అధికారాన్ని ప్రొవిన్షియల్ ప్రభుత్వాలకిచ్చింది. విశ్వసనీయతను కోల్పోయిన ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా, ‘ఆత్మ గౌరవం నినాదంతో. సత్యాగ్రహ ఉద్యమానికి మహాత్మా గాంధీ పిలుపిచ్చారు.పంజాబ్ లోని జలియన్ వాలాబాగ్లో, ఏకైక ఇరుకైన ద్వారమున్న ఒక ప్రదేశంలో శాంతియుతంగా సమావేశమైన అమాయక ప్రజలపై జనరల్ డయ్యర్ దారుణ-మారణ కాండ జరిపించాడు. ఈ ఘటనలో వేలాది దేశభక్తులు మరణించారు. దేశ వ్యాప్తంగా విషాదం చోటు చేసుకున్న ఆ సంఘటన దరిమిలా మహాత్మా గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ప్రారంభించారు. ఆబాల గోపాలం మద్దతు లభించిందా ఉద్యమానికి. లక్షలాది ప్రజలు, తారతమ్యాలు మరిచి, ఒక్క మాట మీద నిలబడి ఉద్యమానికి మద్దతుగా నిలిచారు. దురదృష్ట వశాత్తు చౌరీచౌరా సంఘటనలో పాతిక మంది పోలీసులు ప్రజాగ్రహానికి గురై చంప బడడంతో, గాంధీ ఉద్యమాన్ని నిలుపుదల చేశారు. ఆ నిర్ణయం వల్ల గాంధీని కొందరు విమర్శించినప్పటికీ, కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఆయన తిరుగులేని నాయకత్వం కొనసాగింది. జవహర్లాల్ నెహ్రూ పూర్ణ స్వరాజ్ నినాదంతో త్రివర్ణ పతాకాన్ని రావి నది ఒడ్డున ఎగురవేయడం, శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని గాందీ మొదలెట్టేందుకు సంపూర్ణ మద్దతును భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రకటించడం, స్వతంత్రం పొందే దిశగా కదిలేందుకు దోహద పడింది.గాంధీజీ పిలుపు మేరకు ఆరంభం కానున్న శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం రూపురేఖలెలా వుండబోతున్నాయో తెలుసుకోవాలన్న ఆసక్తి కేవలం భారతీయులలోనే కాకుండా, బ్రిటీష్ ప్రభుత్వంలోనూ కలిగింది. అనుకున్న రోజునే, సబర్మతీ ఆశ్రమం నుంచి, ఉప్పు సత్యాగ్రహం కొరకు ‘దండి’ యాత్ర గాంధీ సారథ్యంలో మొదలైంది. దాన్నంత పెద్దగా పట్టించుకోవద్దునుకున్న బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి ఉద్యమం ఉధృతం అవగాహనైంది. అరెస్టుల పర్వం మొదలైంది. ‘బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఉద్యమాన్ని అదుపుచేసేందుకు ఆయుధాలను ఉపయోగించినప్పటికీ, అదరకుండా-బెదరకుండా, ఎదురుతిరగకుండా, వెనుకంజ వేయకుండా, భారతీయులు ముందుకు సాగడంతో, ఆంగ్లేయులు శక్తిలేని వారై పోవడం-భారతీయులు అజేయులు కావడం జరిగింది’ అని శాసనోల్లంఘనం గురించి లూయి ఫిషర్ వర్ణించారు. లండన్ లో జరిగిన మొదటి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి కాంగ్రెస్ ప్రతినిధులెవరు హాజరు కాకపోవడంతో, నాటి గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ ఇర్విన్ గాంధీజీని విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు. ఇరువురి మధ్య సమావేశం జరిగింది. గాంధీ-–ఇర్విన్ ఒప్పందం దరిమిలా రెండో రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి హాజరయ్యారు గాంధీ. నిరాశతో స్వదేశానికి రావడం మినహా ఒరిగిందేమీ లేదు.గాంధీజీ నాయకత్వంపై భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, ప్రజలు, యావత్ భారతావని, అపారమైన నమ్మకం పెట్టుకున్నారు. ఆయన పిలుపు మేరకు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి, విజయమో-వీర స్వర్గమో తేల్చుకోవడానికి సిద్ధమయ్యారు. నాటినుంచి కౌంట్ డౌన్ మొదలైంది. స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించే సూచనలు కనపడ సాగాయి. 1946 లో లార్డ్ మౌంట్ బేటన్ ఢిల్లీకి రావడంతో రాజకీయ ప్రాధాన్యత పెరిగింది. ద్వితీయ ప్రపంచ సంగ్రామంలో నేర్చుకున్న పాఠాలతో భారత దేశాన్ని వదిలిపెట్టి పోవాలన్న నిర్ణయానికొచ్చింది బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం. హఠాత్తుగా వదిలిపెట్టకుండా, అధికార మార్పిడికి కావాల్సిన చర్యలు తీసుకోవాల్సిన బాధ్యతను మౌంట్ బాటన్కు అప్పచెప్పిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, భవిష్యత్లో భారత దేశంతో సత్సంబంధాలు కొనసాగేట్లు చూడమని సూచించింది. విభజన తప్పని పరిస్థితి అప్పటికే చోటు చేసుకుంది.అశేష ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన రోజు ఆనంద-విషాదాల మధ్య రానే వచ్చింది. 1947 ఆగస్టు పదిహేను అర్థ రాత్రి ఆంగ్లేయుల పాలన నుంచి విముక్తి కలిగింది భారత దేశానికి. మరో రెండు రోజులకు పాకిస్తాన్ మరో స్వతంత్ర దేశంగా ఏర్పాటవడంతో భారతావని రెండుగా చీలిపోయింది. చీలిక కోరుకున్న వారిలోను, కోరుకోని వారిలోను, ఎందరో తమకిష్టం వున్నా-లేకపోయినా, తర-తరాలుగా తాముంటున్న ప్రదేశాలను వదిలి, సుదూరంగా వెళ్లాల్సిన పరిస్థితులొచ్చాయి. జాతి పిత మహాత్మా గాంధీ మాత్రం, కలకత్తాలో తాను కోరుకున్న స్వతంత్రం సిద్ధించినా, కోరుకున్న రీతిలో సిద్ధించనందుకు సంబరాలకు దూరంగా, శాంతిని కాంక్షిస్తూ గడిపారు. ఢిల్లీలో వుండమని ఆయనకు చేసిన విజ్ఞప్తికి స్పందించలేదాయన. సంబరాలు జరుపుకునేందుకు ఏం మిగిలింది? దేశ విభజన తప్ప అన్నారాయన. ఆగస్టు పదిహేను అర్థ రాత్రి జవహర్లాల్ నెహ్రూ ‘ట్రిస్ట్ విత్ డెస్టినీ’ ఉపన్యాసం వినకుండా నిద్రించిన మహాత్మా గాంధీ తెల్లవారుజామున నిద్రలేచి, ఆయన తాను బస చేసిన ‘హైదరీ హౌజ్’ నుంచి మార్నింగ్ వాక్ కు బయలు దేరగానే మహాత్ముడిని ఒక్క సారన్నా చూద్దామని అశేష జన వాహిని ఆయనను అనుసరించారట. నడక ముగించుకుని తిరిగి రాగానే, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వపు నూతన మంత్రివర్గం ఆయన ఆశీస్సులకొరకు వచ్చారట. ‘ముళ్ల కిరీటాన్ని’ ధరించమని మహాత్ముడు వారితో అన్నారట! అహింసకు కట్టుబడమని, అసత్యం పలకొద్దని, వినయ విధేయతలతో మెలగమని, సహన శీలంతో మసలుకోవాలని, అధికారం అంటే అప్రమత్తంగా వుండాలని, భారతదేశంలోని గ్రామాల్లో నివసిస్తున్న పేద గ్రామీణులకు సేవచేసేందుకే అధికారమని వారికి బోధించారట మహాత్ముడు. ఆయన బోధనలను కొన్నైనా గుర్తుంచుకున్నప్పుడే, స్వతంత్ర భారతదేశంలో వుండే అర్హత మనకుందనుకోవాలి. ఆగస్టు పదిహేనున ఇదే మనం ఆయనకిచ్చే నిజమైన నివాళి. వనం జ్వాలా నరసింహారావుపదిహేనవ శతాబ్దపు చివరలో భారతావనిలో పాదం మోపిన పోర్చుగీసుల వాణిజ్య- సామ్రాజ్య వాద వ్యూహాత్మక ఆధిపత్యానికి పదహారవ శతాబ్దం ఆరంభంలోనే డచ్ వారు, -ఆంగ్లేయుల నుంచి పలు సవాళ్లు ఎదురయ్యాయి. అచిర కాలంలోనే ఆంగ్లేయుల సారథ్యంలోని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, పోర్చుగీస్ కంపెనీలపై విజయం సాధించింది. గోవా హద్దులను దాటి విస్తరించ లేకపోయిన పోర్చుగీసులు తమ వాణిజ్య అవసరాలకు మరింత లాభదాయకమైన దేశాల వేటలో పడాల్సి వచ్చింది. ఇండొనేషియా మీదుగా మనదేశంలో అడుగుపెట్టిన డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రధానోద్దేశం మసాలా దినుసుల వ్యాపారమే తప్ప రాజకీయ-సైనిక ఆధిపత్యం కాదు. డచ్ కంపెనీ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమైన రోజుల్లోనే, బ్రిటీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కూడా లాభదాయకమైన మసాలా దినుసుల వ్యాపారానికి మన దేశంలో అడుగుపెట్టింది. 1600 సంవత్సరంలో, రాయల్ చార్టర్ ద్వారా బ్రిటీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ స్థాపన జరిగింది. మన దేశంలో ఆంగ్లేయుల పాలనకు అలా అంకురార్పణ జరిగింది. డచ్, బ్రిటీష్ కంపెనీలతో పాటు అడుగుపెట్టిన ఫ్రెంచ్ కంపెనీ అంత పురోగతి సాధించ లేకపోయింది.మొగల్ చక్రవర్తి జహంగీర్తో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు సత్సంబంధాలు పెంపొందించుకోసాగారు. దరిమిలా సూరత్ లోనూ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వెలసింది. పదహారవ శతాబ్దపు తొలి నాళ్లలో మొదలైన బ్రిటీష్ వారి వాణిజ్యం అచిర కాలంలోనే అంచెలంచెలుగా ఎదగసాగింది. బాంబే నగరం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి దక్కడంతో, పదిహేడవ శతాబ్ది ఆరంభానికల్లా, కనీసం వాణిజ్యపరంగానైనా పటిష్ఠమైన స్థితికి చేరుకున్నారు ఆంగ్లేయులు. ఔరంగజేబు అనంతరం మొగలాయి సామ్రాజ్య వైభవం క్షీణించడంతో భారతావనిలో చోటుచేసుకున్న అనిశ్చిత స్థితి బ్రిటీష్ వారికి కలిసొచ్చింది. నాదిర్ షా లాంటి వారి దండయాత్రలు మొదలయ్యాయి. కష్టాల కడలిలో ఉన్న భారతదేశంలో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యానికి మార్గం సుగమం అయింది. ఆంగ్లేయులకు, ఫ్రెంచ్ వారికి మధ్య సుదీర్ఘంగా జరిగిన పోరాటంలో విజయం సాధించిన బ్రిటన్ భారత దేశంలో అధికారానికి చేరువై, సిపాయిల తిరుగుబాటు నాటికి పట్టు సాధించింది.1857 నాటి సిపాయిల తిరుగుబాటులో చిట్టచివరి మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్, తాంతియా తోపే, రాణి ఝాన్సీ లక్ష్మి బాయి లాంటి వారు పాల్గొన్నారు. బ్రిటన్ లోని పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వం, అప్పటివరకున్న ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన స్థానంలో, నేరుగా పాలన సాగించాలని నిర్ణయం జరిగింది. వాస్తవానికి, సిపాయిల తిరుగుబాటు పూర్వ రంగంలోనే, ఒక మోస్తరు సాంస్కృతిక విప్లవం, భారతావనిలో వేళ్లూనుకోవడమే కాకుండా, రాజకీయ చైతన్యానికి కూడా బీజాలు పడ్డాయి. 1885లో లార్డ్ డఫరిన్ ఆశీస్సులతో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఆవిర్భావం జరిగింది. ఆదిలోని కాంగ్రెస్ మితవాద భావాల అధినాయకత్వం ఒక వైపు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి మద్దతు పలుకుతూనే, మరొక వైపు, పరోక్షంగా ప్రభుత్వ వ్యతిరేకతకు పునాదులు వేయ సాగింది. బెంగాల్ విభజన నిర్ణయం, దేశ వ్యాప్త ఆందోళనకు దారితీసింది. స్వదేశీ ఉద్యమం, విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణ నినాదం ఊపందుకుంది. ఉద్యమకారులపై ప్రభుత్వ దమన కాండ తీవ్రతరమైంది. పంజాబ్ నుంచి లాలా లజపతి రాయ్, సర్దార్ అజిత్ సింగ్ ల బహిష్కరణ, బాల గంగాధర తిలక్, అరబిందో ఘోష్ ల నిర్బంధం, బెంగాల్ విభజన వ్యతిరేక ఆందోళన, భారత జాతీయోద్యమానికి పునాదులు బలంగా నాటాయి. .ప్రథమ ప్రపంచ సంగ్రామంలో బ్రిటన్ కూరుకుపోయిన సమయంలోనే, స్వదేశీ ఉద్యమం బలపడ సాగింది. పూనా కేంద్ర కార్యాలయంగా, హోం రూల్ లీగ్ స్థాపించిన తిలక్ దేశ వ్యాప్తంగా పర్యటించి, దేశ ప్రజలందరూ ఐకమత్యంగా ఉద్యమించాలని చేసిన విజ్ఞప్తికి అనీబీసెంటు సహకారం లభించింది. హోం రూల్ ఉద్యమ లక్ష్యం పూర్ణ స్వరాజ్యమనేది స్పష్టమైపోయింది ఆంగ్లేయ పాలకులకు. ఇంతలో, మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమం బలపడ సాగింది. ఆయన ‘అహింస’ నినాదంతో దూసుకుని పోయారు. దక్షిణాఫ్రికాలో ఆపాటికే బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించిన మోహన్ దాస్ కరంచంద్ గాంధీ, బాంబేలో కాలుపెట్టిన వెనువెంటనే, జాతీయోద్యమానికి నాయకత్వం వహించమన్న నినాదం మొదలైంది. గాంధీ నిర్ణయం తీసుకునే లోపుగానే, రౌలట్ చట్టం తీసుకొని వచ్చిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, విచారణ జరపకుండా, రాజకీయ ఖైదీలను శిక్షించి, జైలుకు పంపించే అధికారాన్ని ప్రొవిన్షియల్ ప్రభుత్వాలకిచ్చింది. విశ్వసనీయతను కోల్పోయిన ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా, ‘ఆత్మ గౌరవం నినాదంతో. సత్యాగ్రహ ఉద్యమానికి మహాత్మా గాంధీ పిలుపిచ్చారు.పంజాబ్ లోని జలియన్ వాలాబాగ్లో, ఏకైక ఇరుకైన ద్వారమున్న ఒక ప్రదేశంలో శాంతియుతంగా సమావేశమైన అమాయక ప్రజలపై జనరల్ డయ్యర్ దారుణ-మారణ కాండ జరిపించాడు. ఈ ఘటనలో వేలాది దేశభక్తులు మరణించారు. దేశ వ్యాప్తంగా విషాదం చోటు చేసుకున్న ఆ సంఘటన దరిమిలా మహాత్మా గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ప్రారంభించారు. ఆబాల గోపాలం మద్దతు లభించిందా ఉద్యమానికి. లక్షలాది ప్రజలు, తారతమ్యాలు మరిచి, ఒక్క మాట మీద నిలబడి ఉద్యమానికి మద్దతుగా నిలిచారు. దురదృష్ట వశాత్తు చౌరీచౌరా సంఘటనలో పాతిక మంది పోలీసులు ప్రజాగ్రహానికి గురై చంప బడడంతో, గాంధీ ఉద్యమాన్ని నిలుపుదల చేశారు. ఆ నిర్ణయం వల్ల గాంధీని కొందరు విమర్శించినప్పటికీ, కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఆయన తిరుగులేని నాయకత్వం కొనసాగింది. జవహర్లాల్ నెహ్రూ పూర్ణ స్వరాజ్ నినాదంతో త్రివర్ణ పతాకాన్ని రావి నది ఒడ్డున ఎగురవేయడం, శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని గాందీ మొదలెట్టేందుకు సంపూర్ణ మద్దతును భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రకటించడం, స్వతంత్రం పొందే దిశగా కదిలేందుకు దోహద పడింది.గాంధీజీ పిలుపు మేరకు ఆరంభం కానున్న శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం రూపురేఖలెలా వుండబోతున్నాయో తెలుసుకోవాలన్న ఆసక్తి కేవలం భారతీయులలోనే కాకుండా, బ్రిటీష్ ప్రభుత్వంలోనూ కలిగింది. అనుకున్న రోజునే, సబర్మతీ ఆశ్రమం నుంచి, ఉప్పు సత్యాగ్రహం కొరకు ‘దండి’ యాత్ర గాంధీ సారథ్యంలో మొదలైంది. దాన్నంత పెద్దగా పట్టించుకోవద్దునుకున్న బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి ఉద్యమం ఉధృతం అవగాహనైంది. అరెస్టుల పర్వం మొదలైంది. ‘బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఉద్యమాన్ని అదుపుచేసేందుకు ఆయుధాలను ఉపయోగించినప్పటికీ, అదరకుండా-బెదరకుండా, ఎదురుతిరగకుండా, వెనుకంజ వేయకుండా, భారతీయులు ముందుకు సాగడంతో, ఆంగ్లేయులు శక్తిలేని వారై పోవడం-భారతీయులు అజేయులు కావడం జరిగింది’ అని శాసనోల్లంఘనం గురించి లూయి ఫిషర్ వర్ణించారు. లండన్ లో జరిగిన మొదటి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి కాంగ్రెస్ ప్రతినిధులెవరు హాజరు కాకపోవడంతో, నాటి గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ ఇర్విన్ గాంధీజీని విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు. ఇరువురి మధ్య సమావేశం జరిగింది. గాంధీ-–ఇర్విన్ ఒప్పందం దరిమిలా రెండో రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి హాజరయ్యారు గాంధీ. నిరాశతో స్వదేశానికి రావడం మినహా ఒరిగిందేమీ లేదు.గాంధీజీ నాయకత్వంపై భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, ప్రజలు, యావత్ భారతావని, అపారమైన నమ్మకం పెట్టుకున్నారు. ఆయన పిలుపు మేరకు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి, విజయమో-వీర స్వర్గమో తేల్చుకోవడానికి సిద్ధమయ్యారు. నాటినుంచి కౌంట్ డౌన్ మొదలైంది. స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించే సూచనలు కనపడ సాగాయి. 1946 లో లార్డ్ మౌంట్ బేటన్ ఢిల్లీకి రావడంతో రాజకీయ ప్రాధాన్యత పెరిగింది. ద్వితీయ ప్రపంచ సంగ్రామంలో నేర్చుకున్న పాఠాలతో భారత దేశాన్ని వదిలిపెట్టి పోవాలన్న నిర్ణయానికొచ్చింది బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం. హఠాత్తుగా వదిలిపెట్టకుండా, అధికార మార్పిడికి కావాల్సిన చర్యలు తీసుకోవాల్సిన బాధ్యతను మౌంట్ బాటన్కు అప్పచెప్పిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, భవిష్యత్లో భారత దేశంతో సత్సంబంధాలు కొనసాగేట్లు చూడమని సూచించింది. విభజన తప్పని పరిస్థితి అప్పటికే చోటు చేసుకుంది.అశేష ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన రోజు ఆనంద-విషాదాల మధ్య రానే వచ్చింది. 1947 ఆగస్టు పదిహేను అర్థ రాత్రి ఆంగ్లేయుల పాలన నుంచి విముక్తి కలిగింది భారత దేశానికి. మరో రెండు రోజులకు పాకిస్తాన్ మరో స్వతంత్ర దేశంగా ఏర్పాటవడంతో భారతావని రెండుగా చీలిపోయింది. చీలిక కోరుకున్న వారిలోను, కోరుకోని వారిలోను, ఎందరో తమకిష్టం వున్నా-లేకపోయినా, తర-తరాలుగా తాముంటున్న ప్రదేశాలను వదిలి, సుదూరంగా వెళ్లాల్సిన పరిస్థితులొచ్చాయి. జాతి పిత మహాత్మా గాంధీ మాత్రం, కలకత్తాలో తాను కోరుకున్న స్వతంత్రం సిద్ధించినా, కోరుకున్న రీతిలో సిద్ధించనందుకు సంబరాలకు దూరంగా, శాంతిని కాంక్షిస్తూ గడిపారు. ఢిల్లీలో వుండమని ఆయనకు చేసిన విజ్ఞప్తికి స్పందించలేదాయన. సంబరాలు జరుపుకునేందుకు ఏం మిగిలింది? దేశ విభజన తప్ప అన్నారాయన. ఆగస్టు పదిహేను అర్థ రాత్రి జవహర్లాల్ నెహ్రూ ‘ట్రిస్ట్ విత్ డెస్టినీ’ ఉపన్యాసం వినకుండా నిద్రించిన మహాత్మా గాంధీ తెల్లవారుజామున నిద్రలేచి, ఆయన తాను బస చేసిన ‘హైదరీ హౌజ్’ నుంచి మార్నింగ్ వాక్ కు బయలు దేరగానే మహాత్ముడిని ఒక్క సారన్నా చూద్దామని అశేష జన వాహిని ఆయనను అనుసరించారట. నడక ముగించుకుని తిరిగి రాగానే, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వపు నూతన మంత్రివర్గం ఆయన ఆశీస్సులకొరకు వచ్చారట. ‘ముళ్ల కిరీటాన్ని’ ధరించమని మహాత్ముడు వారితో అన్నారట! అహింసకు కట్టుబడమని, అసత్యం పలకొద్దని, వినయ విధేయతలతో మెలగమని, సహన శీలంతో మసలుకోవాలని, అధికారం అంటే అప్రమత్తంగా వుండాలని, భారతదేశంలోని గ్రామాల్లో నివసిస్తున్న పేద గ్రామీణులకు సేవచేసేందుకే అధికారమని వారికి బోధించారట మహాత్ముడు. ఆయన బోధనలను కొన్నైనా గుర్తుంచుకున్నప్పుడే, స్వతంత్ర భారతదేశంలో వుండే అర్హత మనకుందనుకోవాలి. ఆగస్టు పదిహేనున ఇదే మనం ఆయనకిచ్చే నిజమైన నివాళి. వనం జ్వాలా నరసింహారావు
1947 aagastu 14–15 nadireyi jawaharlal nehroo ‘trist vith destiny’ upanyaasam vinakunda nidrinchina mahatma gaandhi tellavaarujaamuna nidralechi marning vaakku bayaluderagaane ashesha janavahini aayananu anusarinchaarata. nadaka muginchukuni basaku tirigivacchina ventane paschima bengal prabhutvapu noothana mantrivargam mahaatmuni aasiissulakoraku raga ‘mulla kiriitaanni’ dharinchamani aayana vaaritho annarata! padihenava sataabdapu chivaralo bhaarataavanilo paadam mopina porchugeesula vaanijya- samrajya vaada vyuuhaatmaka aadhipatyaaniki padahaarava sataabdam aarambhamlone duth vaaru, -aangleyula nunchi palu savaallu edurayyaayi. achira kaalamlone aangleyula saarathyamlooni eest india company, porchugies companylapai vijayam saadhinchindi. gova haddulanu daati vistarincha lekapoyina porchugeesulu tama vaanijya avasaraalaku marinta laabhadaayakamaina deshaala vetalo padalsi vachindi. indonatia meedugaa manadesamlo adugupettina duth eest india company pradhaanoddesam masala dinusula vyaparame tappa rajakeeya-sainika aadhipatyam kaadu. duth company kaaryakalaapaalu praarambhamaina rojullone, british eest india company kuudaa laabhadaayakamaina masala dinusula vyaapaaraaniki mana desamlo adugupettindi. 1600 samvatsaramlo, rayal charter dwara british eest india company sthaapana jarigindi. mana desamlo aangleyula paalanaku alaa ankuraarpana jarigindi. duth, british companylatho paatu adugupettina french company anta purogati saadhincha lekapoyindi.mogal chakravarti jahangirtho british prabhutva pratinidhulu satsambandhaalu pempondinchukosagaaru. darimila surat lonoo eest india company velasindi. padahaarava sataabdapu toli naallalo modalaina british vaari vaanijyam achira kaalamlone anchelanchelugaa edagasaagindi. bambe nagaram eest india kampeneeki dakkadamtho, padihedava satabdi arambhanikalla, kaneesam vaanijyaparamgaanainaa patishtamaina sthitiki cherukunnaru aangleyulu. aurangajebu anantaram mogalai samrajya vaibhavam ksheeninchadamto bhaarataavanilo chotuchesukunna anischita sthiti british vaariki kalisochindi. nadir shaa lanti vaari dandayaatralu modalayyayi. kashtala kadalilo unna bhaaratadesamlo british aadhipatyaaniki maargam sugamam ayindi. aangleyulaku, french vaariki madhya sudiirghamgaa jarigina poraatamlo vijayam saadhinchina briton bhaarata desamlo adhikaaraaniki cheruvai, sipaayila tirugubaatu naatiki pattu saadhinchindi.1857 naati sipaayila tirugubaatulo chittachivari moghal chakravarti bahadur shaa jaffer, tantia thope, raani jhaansee lakshmi baayi lanti vaaru paalgonnaaru. briton loni parlamentary prabhutvam, appativarakunna eest india company paalana sthaanamlo, nerugaa paalana saaginchaalani nirnayam jarigindi. vaastavaaniki, sipaayila tirugubaatu puurva rangamlone, oka mostaru saamskrutika viplavam, bhaarataavanilo vellunukovadame kakunda, rajakeeya chaitanyaaniki kuudaa beejaalu paddai. 1885loo lard dafurin aasiissulatoe bhaarata jaateeya congress aavirbhaavam jarigindi. aadilooni congress mitavaada bhavala adhinaayakatvam oka vaipu british prabhutvaaniki maddatu palukutune, maroka vaipu, parokshamgaa prabhutva vyatirekataku punaadulu veya saagindi. bengal vibhajana nirnayam, desha vyaapta aandolanaku daariteesindi. swadeshee udyamam, videshee vastuvula bahishkarana ninaadam oopandukundi. udyamakaarulapai prabhutva damana kaanda teevrataramaindi. panjab nunchi lala lajapati raay, sardar ajit sing la bahishkarana, baala gangadhara tilak, arabindo ghosh la nirbandham, bengal vibhajana vyatireka aandolana, bhaarata jaatiiyoodyaamaaniki punaadulu balangaa natai. .prathama prapancha sangraamamlo briton kuurukupooyina samayamlone, swadeshee udyamam balapada saagindi. poona kendra kaaryaalayamgaa, homem rool leag sthaapinchina tilak desha vyaaptamgaa paryatinchi, desha prajalandaruu aikamatyamgaa udyaminchaalani chesina vignaptiki anibisentu sahakaaram labhinchindi. homem rool udyama lakshyam puurna swarajyamanedi spashtamaipoyindi aangleya paalakulaku. intalo, mahatma gaandhi naayakatvamlo swaatantryodyamam balapada saagindi. aayana ‘ahimsa’ ninaadamtoe doosukuni poyaru. dakshinaafrikaalo aapaatike british vaariki vyatirekamgaa udyaminchina mohan das karanchand gaandhi, bambelo kaalupettina venuventane, jaatiiyoodyaamaaniki naayakatvam vahinchamanna ninaadam modalaindi. gaandhi nirnayam teesukune lopugaane, roulat chattam teesukoni vachina british prabhutvam, vichaarana jarapakunda, rajakeeya khaideelanu sikshinchi, jailuku pampinche adhikaaraanni provinshial prabhutvaalakichindi. viswasaneeyatanu kolpoina aangleya prabhutvaaniki vyatirekamgaa, ‘aatma gowravam ninaadamtoe. satyagraha udyamaaniki mahatma gaandhi pilupicchaaru.panjab loni jalian valabaglo, ekaika irukaina dwaaramunna oka pradesamlo saantiyutamgaa samavesamaina amayaka prajalapai janaral dayyar daaruna-maarana kaanda jaripinchaadu. ee ghatanalo velaadi deshabhaktulu maraninchaaru. desha vyaaptamgaa vishaadam chotu chesukunna aa sanghatana darimila mahatma gaandhi sahaya niraakarana udyamam praarambhinchaaru. aabaala gopalam maddatu labhinchinda udyamaaniki. lakshalaadi prajalu, taaratamyaalu marichi, okka maata meeda nilabadi udyamaaniki maddatugaa nilichaaru. duradrishta vasaattu chourichoura sanghatanalo paatika mandi poliisulu prajaagrahaaniki gurai champa badadamtho, gaandhi udyamaanni nilupudala chesaru. aa nirnayam valla gaandheeni kondaru vimarsinchinappatiki, congress paartiiloo aayana tiruguleni naayakatvam konasagindi. jawaharlal nehroo puurna swaraj ninaadamtoe trivarna pataakaanni ravi nadi odduna eguraveyadam, saasanollanghana udyamaanni gaandii modalettenduku sampuurna maddatunu bhaarata jaateeya congress prakatinchadam, swatantram ponde disagaa kadilenduku dohada padindi.gandhiji pilupu meraku aarambham kaanunna saasanollanghana udyamam roopurekhalela vundabotunnayo telusukovalanna aasakti kevalam bhaaratheeyulalone kakunda, british prabhutvamloonuu kaligindi. anukunna rojune, sabarmati aashramam nunchi, uppu satyagraham koraku ‘dandi’ yaatra gaandhi saarathyamlo modalaindi. daannanta peddagaa pattinchukovaddunuku british prabhutvaaniki udyamam udhrutam avagaahanaindi. arestula parvam modalaindi. ‘british prabhutvam udyamaanni adupuchesenduku aayudhaalanu upayoginchinappatiki, adarakunda-bedarakunda, edurutiragakundaa, venukanja veyakunda, bhaaratheeyulu munduku saagadamtho, aangleyulu saktileni vaarai povadam-bhaaratheeyulu ajeyulu kaavadam jarigindi’ ani saasanollanghanam gurinchi lui fisher varninchaaru. landan loo jarigina modati round table samavesaniki congress pratinidhulevaru haajaru kakapovadamto, naati gavarnar janaral lard irvin gaandheejeeni vidudala chestunnatlu prakatinchaadu. iruvuri madhya samavesam jarigindi. gaandhi-–irvin oppandam darimila rendo round table samavesaniki haajarayyaaru gaandhi. niraasatoe swadesaaniki ravadam minaha origindemi ledu.gandhiji naayakatvampai bhaarata jaateeya congress, prajalu, yavat bhaaratavani, apaaramaina nammakam pettukunnaru. aayana pilupu meraku kwit india udyamaaniki, vijayamo-veera swargamo telchukovadaaniki siddhamayyaaru. naatinunchi count doun modalaindi. swaatantryam siddhinche suuchanalu kanapada saagaayi. 1946 loo lard mount baten dhilleeki raavadamtho rajakeeya praadhaanyata perigindi. dviteeya prapancha sangraamamlo nerchukunna paathaalatho bhaarata deshaanni vadilipetti povalanna nirnayaanikochindi british prabhutvam. hataattugaa vadilipettakundaa, adhikara maarpidiki kaavaalsina charyalu teesukovaalsina baadhyatanu mount baatanku appacheppina british prabhutvam, bhavishyatlo bhaarata deshamtho satsambandhaalu konasagetlu chudamani suuchimchimdi. vibhajana tappani paristhiti appatike chotu chesukundi.ashesha prajaaneekam eduru chusina roju aananda-vishaadaala madhya raane vachindi. 1947 aagastu padihenu artha raatri aangleyula paalana nunchi vimukti kaligindi bhaarata deshaniki. maro rendu rojulaku pakistan maro swatantra desangaa erpaatavadamtho bhaaratavani rendugaa cheelipoyindi. cheelika korukunna vaariloonu, korukoni vaariloonu, endaro tamakishtam vunna-lekapoyina, tara-taraalugaa taamuntunna pradesaalanu vadili, suduuramgaa vellaalsina paristhitulochaayi. jaati pitha mahatma gaandhi maatram, kalakattaalo taanu korukunna swatantram siddhinchinaa, korukunna reetilo siddhinchananduku sambaraalaku dooramgaa, saantini kaankshistuu gadiparu. dhilleelo vundamani aayanaku chesina vignaptiki spandinchaledaayana. sambaraalu jarupukunenduku yem migilindi? desha vibhajana tappa annarayana. aagastu padihenu artha raatri jawaharlal nehroo ‘trist vith destiny’ upanyaasam vinakunda nidrinchina mahatma gaandhi tellavaarujaamuna nidralechi, aayana taanu basa chesina ‘haidari house’ nunchi marning wack ku bayalu deragaane mahaatmudini okka saranna chuddamani ashesha jana vaahini aayananu anusarinchaarata. nadaka muginchukuni tirigi ragane, paschima bengal prabhutvapu noothana mantrivargam aayana aasiissulakoraku vacharata. ‘mulla kiriitaanni’ dharinchamani mahatmudu vaaritho annarata! ahimsaku kattubadamani, asatyam palakoddani, vinaya vidheyatalatho melagamani, sahana sheelamtho masalukovalani, adhikaaram ante apramattamgaa vundaalani, bhaaratadesamlooni graamaallo nivasistunna pedha graameenulaku sevachesenduke adhikaaramani vaariki bodhinchaarata mahatmudu. aayana bodhanalanu konnaina gurtunchukunnappuda, swatantra bhaaratadesamlo vunde arhata manakundanukovali. aagastu padihenuna ide manam aayanakichhe nijamaina nivaali. vanam jwala narasimhaaraavupadihenava sataabdapu chivaralo bhaarataavanilo paadam mopina porchugeesula vaanijya- samrajya vaada vyuuhaatmaka aadhipatyaaniki padahaarava sataabdam aarambhamlone duth vaaru, -aangleyula nunchi palu savaallu edurayyaayi. achira kaalamlone aangleyula saarathyamlooni eest india company, porchugies companylapai vijayam saadhinchindi. gova haddulanu daati vistarincha lekapoyina porchugeesulu tama vaanijya avasaraalaku marinta laabhadaayakamaina deshaala vetalo padalsi vachindi. indonatia meedugaa manadesamlo adugupettina duth eest india company pradhaanoddesam masala dinusula vyaparame tappa rajakeeya-sainika aadhipatyam kaadu. duth company kaaryakalaapaalu praarambhamaina rojullone, british eest india company kuudaa laabhadaayakamaina masala dinusula vyaapaaraaniki mana desamlo adugupettindi. 1600 samvatsaramlo, rayal charter dwara british eest india company sthaapana jarigindi. mana desamlo aangleyula paalanaku alaa ankuraarpana jarigindi. duth, british companylatho paatu adugupettina french company anta purogati saadhincha lekapoyindi.mogal chakravarti jahangirtho british prabhutva pratinidhulu satsambandhaalu pempondinchukosagaaru. darimila surat lonoo eest india company velasindi. padahaarava sataabdapu toli naallalo modalaina british vaari vaanijyam achira kaalamlone anchelanchelugaa edagasaagindi. bambe nagaram eest india kampeneeki dakkadamtho, padihedava satabdi arambhanikalla, kaneesam vaanijyaparamgaanainaa patishtamaina sthitiki cherukunnaru aangleyulu. aurangajebu anantaram mogalai samrajya vaibhavam ksheeninchadamto bhaarataavanilo chotuchesukunna anischita sthiti british vaariki kalisochindi. nadir shaa lanti vaari dandayaatralu modalayyayi. kashtala kadalilo unna bhaaratadesamlo british aadhipatyaaniki maargam sugamam ayindi. aangleyulaku, french vaariki madhya sudiirghamgaa jarigina poraatamlo vijayam saadhinchina briton bhaarata desamlo adhikaaraaniki cheruvai, sipaayila tirugubaatu naatiki pattu saadhinchindi.1857 naati sipaayila tirugubaatulo chittachivari moghal chakravarti bahadur shaa jaffer, tantia thope, raani jhaansee lakshmi baayi lanti vaaru paalgonnaaru. briton loni parlamentary prabhutvam, appativarakunna eest india company paalana sthaanamlo, nerugaa paalana saaginchaalani nirnayam jarigindi. vaastavaaniki, sipaayila tirugubaatu puurva rangamlone, oka mostaru saamskrutika viplavam, bhaarataavanilo vellunukovadame kakunda, rajakeeya chaitanyaaniki kuudaa beejaalu paddai. 1885loo lard dafurin aasiissulatoe bhaarata jaateeya congress aavirbhaavam jarigindi. aadilooni congress mitavaada bhavala adhinaayakatvam oka vaipu british prabhutvaaniki maddatu palukutune, maroka vaipu, parokshamgaa prabhutva vyatirekataku punaadulu veya saagindi. bengal vibhajana nirnayam, desha vyaapta aandolanaku daariteesindi. swadeshee udyamam, videshee vastuvula bahishkarana ninaadam oopandukundi. udyamakaarulapai prabhutva damana kaanda teevrataramaindi. panjab nunchi lala lajapati raay, sardar ajit sing la bahishkarana, baala gangadhara tilak, arabindo ghosh la nirbandham, bengal vibhajana vyatireka aandolana, bhaarata jaatiiyoodyaamaaniki punaadulu balangaa natai. .prathama prapancha sangraamamlo briton kuurukupooyina samayamlone, swadeshee udyamam balapada saagindi. poona kendra kaaryaalayamgaa, homem rool leag sthaapinchina tilak desha vyaaptamgaa paryatinchi, desha prajalandaruu aikamatyamgaa udyaminchaalani chesina vignaptiki anibisentu sahakaaram labhinchindi. homem rool udyama lakshyam puurna swarajyamanedi spashtamaipoyindi aangleya paalakulaku. intalo, mahatma gaandhi naayakatvamlo swaatantryodyamam balapada saagindi. aayana ‘ahimsa’ ninaadamtoe doosukuni poyaru. dakshinaafrikaalo aapaatike british vaariki vyatirekamgaa udyaminchina mohan das karanchand gaandhi, bambelo kaalupettina venuventane, jaatiiyoodyaamaaniki naayakatvam vahinchamanna ninaadam modalaindi. gaandhi nirnayam teesukune lopugaane, roulat chattam teesukoni vachina british prabhutvam, vichaarana jarapakunda, rajakeeya khaideelanu sikshinchi, jailuku pampinche adhikaaraanni provinshial prabhutvaalakichindi. viswasaneeyatanu kolpoina aangleya prabhutvaaniki vyatirekamgaa, ‘aatma gowravam ninaadamtoe. satyagraha udyamaaniki mahatma gaandhi pilupicchaaru.panjab loni jalian valabaglo, ekaika irukaina dwaaramunna oka pradesamlo saantiyutamgaa samavesamaina amayaka prajalapai janaral dayyar daaruna-maarana kaanda jaripinchaadu. ee ghatanalo velaadi deshabhaktulu maraninchaaru. desha vyaaptamgaa vishaadam chotu chesukunna aa sanghatana darimila mahatma gaandhi sahaya niraakarana udyamam praarambhinchaaru. aabaala gopalam maddatu labhinchinda udyamaaniki. lakshalaadi prajalu, taaratamyaalu marichi, okka maata meeda nilabadi udyamaaniki maddatugaa nilichaaru. duradrishta vasaattu chourichoura sanghatanalo paatika mandi poliisulu prajaagrahaaniki gurai champa badadamtho, gaandhi udyamaanni nilupudala chesaru. aa nirnayam valla gaandheeni kondaru vimarsinchinappatiki, congress paartiiloo aayana tiruguleni naayakatvam konasagindi. jawaharlal nehroo puurna swaraj ninaadamtoe trivarna pataakaanni ravi nadi odduna eguraveyadam, saasanollanghana udyamaanni gaandii modalettenduku sampuurna maddatunu bhaarata jaateeya congress prakatinchadam, swatantram ponde disagaa kadilenduku dohada padindi.gandhiji pilupu meraku aarambham kaanunna saasanollanghana udyamam roopurekhalela vundabotunnayo telusukovalanna aasakti kevalam bhaaratheeyulalone kakunda, british prabhutvamloonuu kaligindi. anukunna rojune, sabarmati aashramam nunchi, uppu satyagraham koraku ‘dandi’ yaatra gaandhi saarathyamlo modalaindi. daannanta peddagaa pattinchukovaddunuku british prabhutvaaniki udyamam udhrutam avagaahanaindi. arestula parvam modalaindi. ‘british prabhutvam udyamaanni adupuchesenduku aayudhaalanu upayoginchinappatiki, adarakunda-bedarakunda, edurutiragakundaa, venukanja veyakunda, bhaaratheeyulu munduku saagadamtho, aangleyulu saktileni vaarai povadam-bhaaratheeyulu ajeyulu kaavadam jarigindi’ ani saasanollanghanam gurinchi lui fisher varninchaaru. landan loo jarigina modati round table samavesaniki congress pratinidhulevaru haajaru kakapovadamto, naati gavarnar janaral lard irvin gaandheejeeni vidudala chestunnatlu prakatinchaadu. iruvuri madhya samavesam jarigindi. gaandhi-–irvin oppandam darimila rendo round table samavesaniki haajarayyaaru gaandhi. niraasatoe swadesaaniki ravadam minaha origindemi ledu.gandhiji naayakatvampai bhaarata jaateeya congress, prajalu, yavat bhaaratavani, apaaramaina nammakam pettukunnaru. aayana pilupu meraku kwit india udyamaaniki, vijayamo-veera swargamo telchukovadaaniki siddhamayyaaru. naatinunchi count doun modalaindi. swaatantryam siddhinche suuchanalu kanapada saagaayi. 1946 loo lard mount baten dhilleeki raavadamtho rajakeeya praadhaanyata perigindi. dviteeya prapancha sangraamamlo nerchukunna paathaalatho bhaarata deshaanni vadilipetti povalanna nirnayaanikochindi british prabhutvam. hataattugaa vadilipettakundaa, adhikara maarpidiki kaavaalsina charyalu teesukovaalsina baadhyatanu mount baatanku appacheppina british prabhutvam, bhavishyatlo bhaarata deshamtho satsambandhaalu konasagetlu chudamani suuchimchimdi. vibhajana tappani paristhiti appatike chotu chesukundi.ashesha prajaaneekam eduru chusina roju aananda-vishaadaala madhya raane vachindi. 1947 aagastu padihenu artha raatri aangleyula paalana nunchi vimukti kaligindi bhaarata deshaniki. maro rendu rojulaku pakistan maro swatantra desangaa erpaatavadamtho bhaaratavani rendugaa cheelipoyindi. cheelika korukunna vaariloonu, korukoni vaariloonu, endaro tamakishtam vunna-lekapoyina, tara-taraalugaa taamuntunna pradesaalanu vadili, suduuramgaa vellaalsina paristhitulochaayi. jaati pitha mahatma gaandhi maatram, kalakattaalo taanu korukunna swatantram siddhinchinaa, korukunna reetilo siddhinchananduku sambaraalaku dooramgaa, saantini kaankshistuu gadiparu. dhilleelo vundamani aayanaku chesina vignaptiki spandinchaledaayana. sambaraalu jarupukunenduku yem migilindi? desha vibhajana tappa annarayana. aagastu padihenu artha raatri jawaharlal nehroo ‘trist vith destiny’ upanyaasam vinakunda nidrinchina mahatma gaandhi tellavaarujaamuna nidralechi, aayana taanu basa chesina ‘haidari house’ nunchi marning wack ku bayalu deragaane mahaatmudini okka saranna chuddamani ashesha jana vaahini aayananu anusarinchaarata. nadaka muginchukuni tirigi ragane, paschima bengal prabhutvapu noothana mantrivargam aayana aasiissulakoraku vacharata. ‘mulla kiriitaanni’ dharinchamani mahatmudu vaaritho annarata! ahimsaku kattubadamani, asatyam palakoddani, vinaya vidheyatalatho melagamani, sahana sheelamtho masalukovalani, adhikaaram ante apramattamgaa vundaalani, bhaaratadesamlooni graamaallo nivasistunna pedha graameenulaku sevachesenduke adhikaaramani vaariki bodhinchaarata mahatmudu. aayana bodhanalanu konnaina gurtunchukunnappuda, swatantra bhaaratadesamlo vunde arhata manakundanukovali. aagastu padihenuna ide manam aayanakichhe nijamaina nivaali. vanam jwala narasimhaaraavu