వికలాంగుల హక్కుల జాతీయవేదిక (ఎన్పీఆర్డీ) దేశంలోని అన్ని సంఘాలను ఒక్క తాటిపైకి తెచ్చి 2010 నుంచి సాగించిన పోరాటాల ఫలితంగా దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 2016 అమల్లోకొచ్చింది. జాతీయ మహిళా పార్లమెంటు వంటి వేదికలు కూడా దివ్యాంగ మహిళల సమస్యల పట్ల స్పందించి ఉంటే వీరికి మరిన్ని సానుకూలాంశాలు దక్కేవి.సమాజంలో సామాన్య మహిళల స్థితిగతులే అధ్వానంగా ఉన్నాయి. ఇక దివ్యాంగ మహిళల స్థితిగతులెంత దుర్భరంగా ఉన్నాయో ఊహించుకోవచ్చు. అయినా విజయవాడలో జరిగిన జాతీయ మహిళా పార్లమెంటులో వీరి ప్రస్తావనే రాలేదు. దేశ జనాభాలో పది శాతంగా ఉన్న వికలాంగ జనాభాలో సగం మంది అంటే 65 లక్షల మంది సమస్యలే పట్టలేదు. వికలాంగుల్లో మొత్తం ఐదు శాతం మందే వివాహితులుగా ఉన్నారని ఐక్యరాజ్య సమితి నివేదిక వెల్లడించింది. మహిళా వికలాంగుల్లో ఇదింకా తక్కువగా ఉంది. చిన్నాచితక ఆధారం ఉంటే అంగవైకల్యం ఉన్న పురుషులను కొంత వరకూ సకలాంగ మహిళలు వివాహం చేసుకుంటున్నారు. అదే సమయంలో దివ్యాంగ మహిళలను చేసుకోవడానికి మామూలు పురుషులు ముందుకు రావడం లేదు. ఎంతో ఆర్థిక స్థోమత లేదా ఉద్యోగం ఉన్న వాళ్ళకే దాంపత్య జీవితం దక్కుతోంది. రక్షణ సమస్య కూడా ఎదురౌతోంది. అనివార్యమై ఏదో ఒక ఆధారం కోసమని భార్య చనిపోయిన లేదా వయసు మీరిన పురుషులను చేసుకుంటున్నారు. వివాహితులైన దివ్యాంగ మహిళల్లో అత్యధికులు వైధవ్య భారాన్ని మోస్తున్నారు. గుజరాత్లో ‘ఉన్నతి’ అనే సంస్థ నాలుగు జిల్లాల్లో 2004లో నిర్వహించిన సర్వేలో ఈ విషయం వెలుగులోకి వచ్చింది. మామూలు మహిళల్లో కన్నా ఈ మహిళల్లో వైధవ్యం సమస్య నాలుగురెట్లు అధికంగా ఉందని ప్రపంచ బ్యాంకు నివేదిక కూడా పేర్కొంది. అందుకనే మహిళా దివ్యాంగుల ఉపాధిపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపాల్సుంది. దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 2016 చెప్పినట్టు నాలుగు శాతం ఉపాధి కల్పించాలంటే గ్రామీణ ఉపాధికి తగిన శిక్షణనివ్వాలి. డ్వాక్రా గ్రూపుల్లో రుణాలు, పరిశ్రమల్లో వీరికి ప్రాధాన్యతనివ్వాలి. కార్పొరేషన్, మున్సిపల్, పంచాయతీ దుకాణాల కేటాయింపుల్లో రిజర్వేషన్ అమలుచేయాలి. ఇలాంటి చర్యల వల్ల గ్రామీణ ప్రాంత మహిళల ఉపాధితో పాటు వైవాహిక జీవితాన్ని పొందే అవకాశాలు మెరుగౌతాయి. పట్టణాల్లో కూడా రైల్వే, ఆర్టీసీ రిజర్వేషను కౌంటర్లు వీరికిస్తే జీవన పోరాటంలో తొలి మెట్టు ఎక్కగలరు. కంప్యూటర్, ఇంటర్నెట్ల వినియోగంపై శిక్షణనిచ్చి, బ్యాంకు రుణసదుపాయం కల్పించాలి. అర్హతగల దేన్నీ వికలాంగులు అనే పేరిట నిరాకరించడం వారికున్న సమానత్వ హక్కును తిరస్కరించడమేనని ప్రస్తుత చట్టం కూడా స్పష్టం చేసింది. వికలాంగులను చేసుకుంటే ఇచ్చే వివాహ ప్రోత్సాహాన్ని పెంచాలని ఆయా సంఘాలు జరిపిన పోరాటాల మేరకు 2011లో రూ. 10 వేలుగా ఉన్న మొత్తాన్ని రూ. 50 వేలుగా ఇచ్చేందుకు ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. ఆ మేరకు జీవో విడుదల చేసేవరకూ ఆ సంఘాలు వదల్లేదు. అప్పటికి మూడేళ్ళుగా దీనికింద ఇవ్వకుండా నిలిపేసిన రూ.2 కోట్ల 75 లక్షల బకాయిల విడుదలపైనా పట్టుబట్టి సాధించాయి. ఎంత సాధించినా ఇక్కడా చట్టం చట్టుబండలౌతోంది. ఈ క్లాజు కింద వచ్చే దరఖాస్తులకూ, ఇచ్చే సంఖ్యకూ చాలా తేడా ఉంటోంది. పోరాడిన చోటే కొంత మేరకు వీటిని సాధిస్తున్నారు. లేకుంటే దరఖాస్తు చేసి చకోర పక్షుల్లా ఎదురుచూస్తున్నారు.పెళ్ళయిన దివ్యాంగ మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు కూడా తీవ్రంగానే ఉన్నాయి. ఒకరిద్దరు పిల్లలు పుట్టాక ఒదిలేసి పరారవుతున్నారు. ఇది మరో అదనపు భారంగా మారుతోంది. ఇలాంటి వంచితుల రక్షణకు ప్రత్యేక చట్టాల్లేవు. కోర్టుల గుమ్మం ఎక్కాలంటే ఆర్థిక స్థోమత లేదు. ఈ సమస్యను 2016 దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టంలోనూ గుర్తించలేదు. అయినా ఇందులో ప్రత్యేక న్యాయస్థానాల ఏర్పాటుకు చట్టం శ్రద్ధ చూపింది. అందులో వారి సహాయానికి నిర్దిష్ట చర్యల ప్రస్తావన ఉంది. హక్కుగా ఉన్నదాన్ని కోర్టు ద్వారా సాధించుకోవచ్చు అనే సానుకూల అంశం ఉంది. అయితే అదే పనిగా వైకల్యం బలహీనత అధారంగా దివ్యాంగ మహిళలపై అత్యాచారాలు అధికంగా జరుగుతున్నాయి. ప్రత్యేకించి మతిస్థిమితం లేని, అంధ, బధిర మహిళలపై ఇవి మరీ ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అయినా వీటి నుంచి వీరిని రక్షించేందుకు ప్రత్యేక చట్టాల్లేవు. సకలాంగుల్లాగే వీరూ కోర్టుల్లో రుజువు చేసుకోవాల్సి రావడం వీరి విషయంలో చట్టంచేస్తున్న నేరం అనడం తప్పు కాదేమో. గృహ హింస చట్టంలో సెక్షన్ 3(బి) కింద లైంగిక దుర్వినియోగం క్లాజు ఉన్నా దివ్యాంగ మహిళలు దానిని ఉపయోగించుకోగలిగే మార్పులతో లేదు. అదే సెక్షన్(డి) కింద ‘ఆర్థిక దుర్వినియోగం’ క్లాజు కింద బాధితురాలి వనరులు అమ్మినా, దాని సౌకర్యం పొందకుండా చేసినా ‘నేరం’గా గుర్తిస్తోంది. దాంతో పాటు 2016 హక్కుల చట్టంలో దీని ప్రస్తావన ఉన్నా సాక్ష్యాలు ప్రదర్శించడంలో వీరికి తగిన మార్పులతో కూడిన ప్రతిపాదనల్లేవు. కేవలం చట్టం ఉంటే చాలదు. ప్రభుత్వం హెల్ప్లైన్లు ఏర్పాటు చేసి అవగాహన కల్పించాలి. గ్రామ, వార్డు స్థాయిలో పరిష్కారాలు చూపే న్యాయ సహాయ యంత్రాంగాన్ని నియమించాలి. న్యాయం అందని సందర్భాల్లో సంఘటితమై కుటుంబసభ్యుల సహాయంతో పోరాడి సాధించుకునే సహాయమూ అందాలి.సమాజంలో వికలాంగులు ప్రధానంగా మూడు రకాల దాడులకు గురౌతున్నారు. ఇందులో మొదటిది మహిళలపై జరుగుతున్న అత్యాచారాలు. ఇవి మానసిక వికలాంగులపైనే అధికంగా జరుగుతున్నాయి. యునెస్కో అంచనా కూడా దీన్నే ధ్రువీకరించింది. రెండోది వికలాంగులపై జరుగుతున్న భౌతిక దాడులు. గతంలో జరిగిన సంఘటనలు ఇందుకు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు. అనంతపురం జిల్లా చెన్నేకొత్తపల్లి మండలం నామాల గ్రామ నివాసి, వికలాంగుడైన తిరుపాల్(42) పై ఆ ఊరి పెత్తందారులు దాడి చేశారు. దేని కోసం? ఆధార్ కార్డుల కోసం నిలిచిన వరుసలో ముందున్న తిరుపాల్ను తప్పుకోవాలంటూ ఆ ఊరి పెత్తందారు ఆదేశించాడు. తప్పుకున్న అతను నిలబడలేక పక్కనున్న కుర్చీలో కూర్చున్నాడు. వికలాంగుడు, పైగా దళితుడు తన ఎదుట కూర్చోవడమేమిటన్న అహంతో ఆయనపై దాడి చేశారు. మరణించేంతగా చావ మోదారు. ఖమ్మం జిల్లా వైరాలో మోదుకు ప్రసాద్ అనే దళిత వికలాంగునిపై సీఐ ఇలాగే విరుచుకుపడ్డాడు. ఆయన చేసిన నేరమేంటి? తన సొత్తును దొంగిలించిన వ్యక్తి పెద్ద మనుషుల తీర్పును ధిక్కరించాడంటూ కేసు పెట్టడానికి వెళ్ళాడు. ఆలస్యంగా రావడం సీఐ ఆగ్రహానికి కారణమైంది.ఈ దాడులకు అసలు కారణం వారు దివ్యాంగులు కావడం. దళిత సెక్షనుకు చెందిన వారనే అహం తలకెక్కడం. కడపలో ఐదేళ్ళ క్రితం ఆస్తి కోసం ఒక వికలాంగుణ్ణి హత్య చేశారు. ఆయన విద్యావలంటీరుగా పని చేస్తున్నాడు. ఒక అమ్మాయిని అల్లరి చేస్తున్నాడనే పేరిట ఈ హత్య చేశారు. ఆయనకు వివాహ అర్హత లేదని డాక్టర్లు నిర్ధారించారు. అయినా అమ్మాయిలపై వేధింపుల పేరిట ఈ హత్య చేశారు. దీని వెనుక ఆస్తి కాజేసే కుట్రలున్నాయి. మూడోది వికలాంగ మహిళలను పెళ్ళి చేసుకుని వదిలేసే సామాజిక దాడి. పైన పేర్కొన్న సంఘటనల్లో ఈ కోణం స్పష్టంగా ఉంది. ఇప్పుడిలాంటి వారందరూ తమను పోషించుకోవడంతో పాటు పిల్లల్ని పోషించే భారాన్నీ మోయాల్సి వస్తోంది. 2016 హక్కుల చట్టం వీటి నుంచి రక్షణకు సంబంధించిన ఆశలు కల్పిస్తున్నా దానంతటదే వచ్చి ఆదుకోదు. ప్రయత్నించినా సహాయం అందకపోవచ్చు. దాన్ని సంఘాల కింద ఏకమై పోరాడి సాధించుకునే చైతన్యం పెరగాలంటే జాతీయ మహిళా పార్లమెంట్ వంటి వేదికలపైకి అద్భుతాలు సాధించిన ఈ రంగంలోని మహిళల్ని ఆహ్వానించి వారి వాణి వినిపించే అవకాశం కల్పించి ఉండాలి. ఈ చైతన్యాన్ని పెంచుతూ వికలాంగుల హక్కుల జాతీయవేదిక (ఎన్పీఆర్డీ) దేశంలోని అన్ని సంఘాలను ఒక్క తాటిపైకి తెచ్చి 2010 నుంచి సాగించిన పోరాటాల ఫలితంగా దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 2016 అమల్లోకొచ్చింది. జాతీయ మహిళా పార్లమెంటు వంటి వేదికలు కూడా వీరి సమస్యల పట్ల స్పందించి ఉంటే వీరికి మరిన్ని సానుకూలాంశాలు దక్కేవి.ఉన్నం వెంకటేశ్వర్లుసీనియర్ జర్నలిస్టు, సెల్ : 8790068814సమాజంలో సామాన్య మహిళల స్థితిగతులే అధ్వానంగా ఉన్నాయి. ఇక దివ్యాంగ మహిళల స్థితిగతులెంత దుర్భరంగా ఉన్నాయో ఊహించుకోవచ్చు. అయినా విజయవాడలో జరిగిన జాతీయ మహిళా పార్లమెంటులో వీరి ప్రస్తావనే రాలేదు. దేశ జనాభాలో పది శాతంగా ఉన్న వికలాంగ జనాభాలో సగం మంది అంటే 65 లక్షల మంది సమస్యలే పట్టలేదు. వికలాంగుల్లో మొత్తం ఐదు శాతం మందే వివాహితులుగా ఉన్నారని ఐక్యరాజ్య సమితి నివేదిక వెల్లడించింది. మహిళా వికలాంగుల్లో ఇదింకా తక్కువగా ఉంది. చిన్నాచితక ఆధారం ఉంటే అంగవైకల్యం ఉన్న పురుషులను కొంత వరకూ సకలాంగ మహిళలు వివాహం చేసుకుంటున్నారు. అదే సమయంలో దివ్యాంగ మహిళలను చేసుకోవడానికి మామూలు పురుషులు ముందుకు రావడం లేదు. ఎంతో ఆర్థిక స్థోమత లేదా ఉద్యోగం ఉన్న వాళ్ళకే దాంపత్య జీవితం దక్కుతోంది. రక్షణ సమస్య కూడా ఎదురౌతోంది. అనివార్యమై ఏదో ఒక ఆధారం కోసమని భార్య చనిపోయిన లేదా వయసు మీరిన పురుషులను చేసుకుంటున్నారు. వివాహితులైన దివ్యాంగ మహిళల్లో అత్యధికులు వైధవ్య భారాన్ని మోస్తున్నారు. గుజరాత్లో ‘ఉన్నతి’ అనే సంస్థ నాలుగు జిల్లాల్లో 2004లో నిర్వహించిన సర్వేలో ఈ విషయం వెలుగులోకి వచ్చింది. మామూలు మహిళల్లో కన్నా ఈ మహిళల్లో వైధవ్యం సమస్య నాలుగురెట్లు అధికంగా ఉందని ప్రపంచ బ్యాంకు నివేదిక కూడా పేర్కొంది. అందుకనే మహిళా దివ్యాంగుల ఉపాధిపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపాల్సుంది. దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 2016 చెప్పినట్టు నాలుగు శాతం ఉపాధి కల్పించాలంటే గ్రామీణ ఉపాధికి తగిన శిక్షణనివ్వాలి. డ్వాక్రా గ్రూపుల్లో రుణాలు, పరిశ్రమల్లో వీరికి ప్రాధాన్యతనివ్వాలి. కార్పొరేషన్, మున్సిపల్, పంచాయతీ దుకాణాల కేటాయింపుల్లో రిజర్వేషన్ అమలుచేయాలి. ఇలాంటి చర్యల వల్ల గ్రామీణ ప్రాంత మహిళల ఉపాధితో పాటు వైవాహిక జీవితాన్ని పొందే అవకాశాలు మెరుగౌతాయి. పట్టణాల్లో కూడా రైల్వే, ఆర్టీసీ రిజర్వేషను కౌంటర్లు వీరికిస్తే జీవన పోరాటంలో తొలి మెట్టు ఎక్కగలరు. కంప్యూటర్, ఇంటర్నెట్ల వినియోగంపై శిక్షణనిచ్చి, బ్యాంకు రుణసదుపాయం కల్పించాలి. అర్హతగల దేన్నీ వికలాంగులు అనే పేరిట నిరాకరించడం వారికున్న సమానత్వ హక్కును తిరస్కరించడమేనని ప్రస్తుత చట్టం కూడా స్పష్టం చేసింది. వికలాంగులను చేసుకుంటే ఇచ్చే వివాహ ప్రోత్సాహాన్ని పెంచాలని ఆయా సంఘాలు జరిపిన పోరాటాల మేరకు 2011లో రూ. 10 వేలుగా ఉన్న మొత్తాన్ని రూ. 50 వేలుగా ఇచ్చేందుకు ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. ఆ మేరకు జీవో విడుదల చేసేవరకూ ఆ సంఘాలు వదల్లేదు. అప్పటికి మూడేళ్ళుగా దీనికింద ఇవ్వకుండా నిలిపేసిన రూ.2 కోట్ల 75 లక్షల బకాయిల విడుదలపైనా పట్టుబట్టి సాధించాయి. ఎంత సాధించినా ఇక్కడా చట్టం చట్టుబండలౌతోంది. ఈ క్లాజు కింద వచ్చే దరఖాస్తులకూ, ఇచ్చే సంఖ్యకూ చాలా తేడా ఉంటోంది. పోరాడిన చోటే కొంత మేరకు వీటిని సాధిస్తున్నారు. లేకుంటే దరఖాస్తు చేసి చకోర పక్షుల్లా ఎదురుచూస్తున్నారు.పెళ్ళయిన దివ్యాంగ మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు కూడా తీవ్రంగానే ఉన్నాయి. ఒకరిద్దరు పిల్లలు పుట్టాక ఒదిలేసి పరారవుతున్నారు. ఇది మరో అదనపు భారంగా మారుతోంది. ఇలాంటి వంచితుల రక్షణకు ప్రత్యేక చట్టాల్లేవు. కోర్టుల గుమ్మం ఎక్కాలంటే ఆర్థిక స్థోమత లేదు. ఈ సమస్యను 2016 దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టంలోనూ గుర్తించలేదు. అయినా ఇందులో ప్రత్యేక న్యాయస్థానాల ఏర్పాటుకు చట్టం శ్రద్ధ చూపింది. అందులో వారి సహాయానికి నిర్దిష్ట చర్యల ప్రస్తావన ఉంది. హక్కుగా ఉన్నదాన్ని కోర్టు ద్వారా సాధించుకోవచ్చు అనే సానుకూల అంశం ఉంది. అయితే అదే పనిగా వైకల్యం బలహీనత అధారంగా దివ్యాంగ మహిళలపై అత్యాచారాలు అధికంగా జరుగుతున్నాయి. ప్రత్యేకించి మతిస్థిమితం లేని, అంధ, బధిర మహిళలపై ఇవి మరీ ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అయినా వీటి నుంచి వీరిని రక్షించేందుకు ప్రత్యేక చట్టాల్లేవు. సకలాంగుల్లాగే వీరూ కోర్టుల్లో రుజువు చేసుకోవాల్సి రావడం వీరి విషయంలో చట్టంచేస్తున్న నేరం అనడం తప్పు కాదేమో. గృహ హింస చట్టంలో సెక్షన్ 3(బి) కింద లైంగిక దుర్వినియోగం క్లాజు ఉన్నా దివ్యాంగ మహిళలు దానిని ఉపయోగించుకోగలిగే మార్పులతో లేదు. అదే సెక్షన్(డి) కింద ‘ఆర్థిక దుర్వినియోగం’ క్లాజు కింద బాధితురాలి వనరులు అమ్మినా, దాని సౌకర్యం పొందకుండా చేసినా ‘నేరం’గా గుర్తిస్తోంది. దాంతో పాటు 2016 హక్కుల చట్టంలో దీని ప్రస్తావన ఉన్నా సాక్ష్యాలు ప్రదర్శించడంలో వీరికి తగిన మార్పులతో కూడిన ప్రతిపాదనల్లేవు. కేవలం చట్టం ఉంటే చాలదు. ప్రభుత్వం హెల్ప్లైన్లు ఏర్పాటు చేసి అవగాహన కల్పించాలి. గ్రామ, వార్డు స్థాయిలో పరిష్కారాలు చూపే న్యాయ సహాయ యంత్రాంగాన్ని నియమించాలి. న్యాయం అందని సందర్భాల్లో సంఘటితమై కుటుంబసభ్యుల సహాయంతో పోరాడి సాధించుకునే సహాయమూ అందాలి.సమాజంలో వికలాంగులు ప్రధానంగా మూడు రకాల దాడులకు గురౌతున్నారు. ఇందులో మొదటిది మహిళలపై జరుగుతున్న అత్యాచారాలు. ఇవి మానసిక వికలాంగులపైనే అధికంగా జరుగుతున్నాయి. యునెస్కో అంచనా కూడా దీన్నే ధ్రువీకరించింది. రెండోది వికలాంగులపై జరుగుతున్న భౌతిక దాడులు. గతంలో జరిగిన సంఘటనలు ఇందుకు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు. అనంతపురం జిల్లా చెన్నేకొత్తపల్లి మండలం నామాల గ్రామ నివాసి, వికలాంగుడైన తిరుపాల్(42) పై ఆ ఊరి పెత్తందారులు దాడి చేశారు. దేని కోసం? ఆధార్ కార్డుల కోసం నిలిచిన వరుసలో ముందున్న తిరుపాల్ను తప్పుకోవాలంటూ ఆ ఊరి పెత్తందారు ఆదేశించాడు. తప్పుకున్న అతను నిలబడలేక పక్కనున్న కుర్చీలో కూర్చున్నాడు. వికలాంగుడు, పైగా దళితుడు తన ఎదుట కూర్చోవడమేమిటన్న అహంతో ఆయనపై దాడి చేశారు. మరణించేంతగా చావ మోదారు. ఖమ్మం జిల్లా వైరాలో మోదుకు ప్రసాద్ అనే దళిత వికలాంగునిపై సీఐ ఇలాగే విరుచుకుపడ్డాడు. ఆయన చేసిన నేరమేంటి? తన సొత్తును దొంగిలించిన వ్యక్తి పెద్ద మనుషుల తీర్పును ధిక్కరించాడంటూ కేసు పెట్టడానికి వెళ్ళాడు. ఆలస్యంగా రావడం సీఐ ఆగ్రహానికి కారణమైంది.ఈ దాడులకు అసలు కారణం వారు దివ్యాంగులు కావడం. దళిత సెక్షనుకు చెందిన వారనే అహం తలకెక్కడం. కడపలో ఐదేళ్ళ క్రితం ఆస్తి కోసం ఒక వికలాంగుణ్ణి హత్య చేశారు. ఆయన విద్యావలంటీరుగా పని చేస్తున్నాడు. ఒక అమ్మాయిని అల్లరి చేస్తున్నాడనే పేరిట ఈ హత్య చేశారు. ఆయనకు వివాహ అర్హత లేదని డాక్టర్లు నిర్ధారించారు. అయినా అమ్మాయిలపై వేధింపుల పేరిట ఈ హత్య చేశారు. దీని వెనుక ఆస్తి కాజేసే కుట్రలున్నాయి. మూడోది వికలాంగ మహిళలను పెళ్ళి చేసుకుని వదిలేసే సామాజిక దాడి. పైన పేర్కొన్న సంఘటనల్లో ఈ కోణం స్పష్టంగా ఉంది. ఇప్పుడిలాంటి వారందరూ తమను పోషించుకోవడంతో పాటు పిల్లల్ని పోషించే భారాన్నీ మోయాల్సి వస్తోంది. 2016 హక్కుల చట్టం వీటి నుంచి రక్షణకు సంబంధించిన ఆశలు కల్పిస్తున్నా దానంతటదే వచ్చి ఆదుకోదు. ప్రయత్నించినా సహాయం అందకపోవచ్చు. దాన్ని సంఘాల కింద ఏకమై పోరాడి సాధించుకునే చైతన్యం పెరగాలంటే జాతీయ మహిళా పార్లమెంట్ వంటి వేదికలపైకి అద్భుతాలు సాధించిన ఈ రంగంలోని మహిళల్ని ఆహ్వానించి వారి వాణి వినిపించే అవకాశం కల్పించి ఉండాలి. ఈ చైతన్యాన్ని పెంచుతూ వికలాంగుల హక్కుల జాతీయవేదిక (ఎన్పీఆర్డీ) దేశంలోని అన్ని సంఘాలను ఒక్క తాటిపైకి తెచ్చి 2010 నుంచి సాగించిన పోరాటాల ఫలితంగా దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 2016 అమల్లోకొచ్చింది. జాతీయ మహిళా పార్లమెంటు వంటి వేదికలు కూడా వీరి సమస్యల పట్ల స్పందించి ఉంటే వీరికి మరిన్ని సానుకూలాంశాలు దక్కేవి.ఉన్నం వెంకటేశ్వర్లుసీనియర్ జర్నలిస్టు, సెల్ : 8790068814
vikalaangula hakkula jaateeyavedika (nprd) desamloni anni sanghaalanu okka taatipaiki tecchi 2010 nunchi saaginchina poraataala phalitamgaa divyaangula hakkula chattam 2016 amallokochindi. jaateeya mahila paarlamentu vanti vedikalu kuudaa divyaanga mahilala samasyala patla spandinchi unte veeriki marinni saanukuulaamsaalu dakkevi.samaajamlo saamaanya mahilala sthitigatule adhvaanamgaa unnaayi. ika divyaanga mahilala sthitigatulenta durbharamgaa unnayo oohinchukoovacchu. aina vijayavaadalo jarigina jaateeya mahila paarlamentulo veeri prastavane raledu. desha janabhalo padi saatamgaa unna vikalaanga janabhalo sagam mandi ante 65 lakshala mandi samasyale pattaledu. vikalangullo mottam aidu saatam mande vivaahitulugaa unnaarani aikyarajya samiti nivedika velladinchindi. mahila vikalangullo idinka takkuvagaa undi. chinnachitaka aadhaaram unte angavaikalyam unna purushulanu kontha varakuu sakalanga mahilalu vivaham chesukuntunnaru. adhe samayamlo divyaanga mahilalanu chesukovadaniki maamuulu purushulu munduku ravadam ledu. entho aardhika sthomatha leda udyogam unna vaallake daampatya jeevitam dakkutondi. rakshana samasya kuudaa eduroutondi. anivaaryamai edho oka aadhaaram kosamani bharya chanipoyina leda vayasu meerina purushulanu chesukuntunnaru. vivaahitulaina divyaanga mahilallo atyadhikulu vaidhavya bhaaraanni mostunnaru. gujaraatlo ‘unnati’ ane samstha naalugu jillaallo 2004loo nirvahinchina sarvelo ee vishayam veluguloki vachindi. maamuulu mahilallo kanna ee mahilallo vaidhavyam samasya naaluguretlu adhikamgaa undani prapancha byaanku nivedika kuudaa perkondi. andukane mahila divyaangula upaadhipai pratyeka shraddha chuupaalsundi. divyaangula hakkula chattam 2016 cheppinattu naalugu saatam upaadhi kalpinchaalante graameena upaadhiki tagina sikshananivvaali. dwacra groopullo runaalu, parisramallo veeriki praadhaanyatanivvaali. carporation, munsipal, panchaayatii dukaanaala ketayimpullo reservation amalucheyali. ilanti charyala valla graameena praanta mahilala upaadhitho paatu vaivaahika jeevitaanni ponde avakaasaalu merugoutaayi. pattanaallo kuudaa railve, articy reservationu counterlu veerikiste jeevana poraatamlo toli mettu ekkagalaru. computer, internetla viniyogampai sikshananicchi, byaanku runasadupaayam kalpinchaali. arhatagala dennee vikalaangulu ane paerita niraakarinchadam vaarikunna samaanatva hakkunu tiraskarinchadamenani prastuta chattam kuudaa spashtam chesindi. vikalaangulanu chesukunte iche vivaha prothsaahaanni penchaalani aayaa sanghaalu jaripina poraataala meraku 2011loo roo. 10 velugaa unna mottaanni roo. 50 velugaa ichenduku prabhutvam angeekarinchindi. aa meraku jeevo vidudala chesevaraku aa sanghaalu vadalledu. appatiki moodellugaa deenikinda ivvakunda nilipesina roo.2 kotla 75 lakshala bakaayila vidudalapainaa pattubatti saadhinchaayi. entha saadhinchinaa ikkada chattam chattubandalautondi. ee klaju kinda vache darakhaastulakuu, iche sankhyakuu chala teda untondi. poraadina chote kontha meraku veetini saadhistunnaaru. lekunte darakhastu chesi chakora pakshulla eduruchustunnaru.pellayina divyaanga mahilalu edurkontunna samasyalu kuudaa teevramgaane unnaayi. okariddaru pillalu puttaka odilesi paraaravutunnaaru. idhi maro adanapu bhaaramgaa maarutondi. ilanti vanchitula rakshanaku pratyeka chattallevu. kortula gummam ekkaalante aardhika sthomatha ledu. ee samasyanu 2016 divyaangula hakkula chattamloonuu gurtinchaledu. aina indulo pratyeka nyaayasthaanaala erpaatuku chattam shraddha chuupindi. andulo vaari sahaayaaniki nirdishta charyala prastaavana undi. hakkugaa unnadaanni kortu dwara saadhinchukovacchu ane saanukuula amsam undi. ayithe adhe panigaa vaikalyam balaheenata adhaaramgaa divyaanga mahilalapai atyaachaaraalu adhikamgaa jarugutunnaayi. pratyekinchi matisthimitam laeni, andha, badhira mahilalapai ivi mari ekkuvagaa unnaayi. aina veeti nunchi veerini rakshinchenduku pratyeka chattallevu. sakalangullage veeroo kortullo rujuvu chesukovalsi ravadam veeri vishayamlo chattanchestunna neram anadam tappu kademo. gruha himsa chattamlo section 3(bi) kinda laingika durviniyogam klaju unna divyaanga mahilalu daanini upayoginchukogalige maarpulatho ledu. adhe section(di) kinda ‘aardhika durviniyogam’ klaju kinda badhiturali vanarulu ammina, daani soukaryam pondakunda chesina ‘neram’gaa gurtistondi. daamto paatu 2016 hakkula chattamlo deeni prastaavana unna saakshyaalu pradarsinchadamlo veeriki tagina maarpulatho kuudina pratipaadanallevu. kevalam chattam unte chaaladu. prabhutvam helplinelu erpaatu chesi avagaahana kalpinchaali. grama, vaardu sthaayilo parishkaaraalu chuupee nyaaya sahaya yantraamgaanni niyaminchaali. nyaayam andani sandarbhaallo sanghatitamai kutumbasabhyula sahaayamtho poradi saadhinchukune sahaayamuu andaali.samaajamlo vikalaangulu pradhaanamgaa moodu rakala daadulaku gurautunnaaru. indulo modatidi mahilalapai jarugutunna atyaachaaraalu. ivi maanasika vikalaangulapaine adhikamgaa jarugutunnaayi. unesco anchana kuudaa deenne dhruveekarinchindi. rendodi vikalaangulapai jarugutunna bhautika daadulu. gatamlo jarigina sanghatanalu induku pratyaksha udaaharanalu. anantapuram jilla chennekottapalli mandalam naamaala grama nivasi, vikalaangudaina tirupal(42) pai aa oori pettandaarulu daadi chesaru. deni kosam? adhar kaardula kosam nilichina varusalo mundunna tirupaalnu tappukovaalantuu aa oori pettandaaru aadesinchaadu. tappukunna atanu nilabadaleka pakkanunna kurcheelo kuurchunnaadu. vikalangudu, paiga dalitudu tana eduta koorchovadamemitanna ahantho aayanapai daadi chesaru. maraninchentagaa chaava modaaru. khammam jilla vairaalo moduku prasad ane dalita vikalaangunipai ci ilaage viruchukupaddaadu. aayana chesina neramenti? tana sottunu dongilinchina vyakti pedda manushula teerpunu dhikkarinchaadantuu kesu pettadaaniki vellaadu. aalasyamgaa ravadam ci aagrahaaniki kaaranamaindi.ee daadulaku asalu kaaranam vaaru divyaangulu kaavadam. dalita sekshanuku chendina vaarane aham talakekkadam. kadapalo aidella kritam aasti kosam oka vikalaangunni hatya chesaru. aayana vidyaavalantiirugaa pani chestunnadu. oka ammayini allari chestunnadane paerita ee hatya chesaru. aayanaku vivaha arhata ledani daaktarlu nirdhaarinchaaru. aina ammayilapai vedhimpula paerita ee hatya chesaru. deeni venuka aasti kajese kutralunnayi. moododi vikalaanga mahilalanu pelli chesukuni vadilese saamaajika daadi. paina perkonna sanghatanallo ee konam spashtamgaa undi. ippudilanti vaarandaruu tamanu pooshinchukovadamto paatu pillalni poshinche bharanni moyalsi vastondi. 2016 hakkula chattam veeti nunchi rakshanaku sambandhinchina aasalu kalpistunna daanantatade vachi aadukodu. prayatninchinaa sahayam andakapovachhu. daanni sanghaala kinda ekamai poradi saadhinchukune chaitanyam peragalante jaateeya mahila parlament vanti vedikalapaiki adbhutaalu saadhinchina ee rangamlooni mahilalni aahvaaninchi vaari vaani vinipinche avakaasam kalpinchi undaali. ee chaitanyaanni penchutuu vikalaangula hakkula jaateeyavedika (nprd) desamloni anni sanghaalanu okka taatipaiki tecchi 2010 nunchi saaginchina poraataala phalitamgaa divyaangula hakkula chattam 2016 amallokochindi. jaateeya mahila paarlamentu vanti vedikalu kuudaa veeri samasyala patla spandinchi unte veeriki marinni saanukuulaamsaalu dakkevi.unnam venkateswarlusiniya jarnalistu, sel : 8790068814samaajamlo saamaanya mahilala sthitigatule adhvaanamgaa unnaayi. ika divyaanga mahilala sthitigatulenta durbharamgaa unnayo oohinchukoovacchu. aina vijayavaadalo jarigina jaateeya mahila paarlamentulo veeri prastavane raledu. desha janabhalo padi saatamgaa unna vikalaanga janabhalo sagam mandi ante 65 lakshala mandi samasyale pattaledu. vikalangullo mottam aidu saatam mande vivaahitulugaa unnaarani aikyarajya samiti nivedika velladinchindi. mahila vikalangullo idinka takkuvagaa undi. chinnachitaka aadhaaram unte angavaikalyam unna purushulanu kontha varakuu sakalanga mahilalu vivaham chesukuntunnaru. adhe samayamlo divyaanga mahilalanu chesukovadaniki maamuulu purushulu munduku ravadam ledu. entho aardhika sthomatha leda udyogam unna vaallake daampatya jeevitam dakkutondi. rakshana samasya kuudaa eduroutondi. anivaaryamai edho oka aadhaaram kosamani bharya chanipoyina leda vayasu meerina purushulanu chesukuntunnaru. vivaahitulaina divyaanga mahilallo atyadhikulu vaidhavya bhaaraanni mostunnaru. gujaraatlo ‘unnati’ ane samstha naalugu jillaallo 2004loo nirvahinchina sarvelo ee vishayam veluguloki vachindi. maamuulu mahilallo kanna ee mahilallo vaidhavyam samasya naaluguretlu adhikamgaa undani prapancha byaanku nivedika kuudaa perkondi. andukane mahila divyaangula upaadhipai pratyeka shraddha chuupaalsundi. divyaangula hakkula chattam 2016 cheppinattu naalugu saatam upaadhi kalpinchaalante graameena upaadhiki tagina sikshananivvaali. dwacra groopullo runaalu, parisramallo veeriki praadhaanyatanivvaali. carporation, munsipal, panchaayatii dukaanaala ketayimpullo reservation amalucheyali. ilanti charyala valla graameena praanta mahilala upaadhitho paatu vaivaahika jeevitaanni ponde avakaasaalu merugoutaayi. pattanaallo kuudaa railve, articy reservationu counterlu veerikiste jeevana poraatamlo toli mettu ekkagalaru. computer, internetla viniyogampai sikshananicchi, byaanku runasadupaayam kalpinchaali. arhatagala dennee vikalaangulu ane paerita niraakarinchadam vaarikunna samaanatva hakkunu tiraskarinchadamenani prastuta chattam kuudaa spashtam chesindi. vikalaangulanu chesukunte iche vivaha prothsaahaanni penchaalani aayaa sanghaalu jaripina poraataala meraku 2011loo roo. 10 velugaa unna mottaanni roo. 50 velugaa ichenduku prabhutvam angeekarinchindi. aa meraku jeevo vidudala chesevaraku aa sanghaalu vadalledu. appatiki moodellugaa deenikinda ivvakunda nilipesina roo.2 kotla 75 lakshala bakaayila vidudalapainaa pattubatti saadhinchaayi. entha saadhinchinaa ikkada chattam chattubandalautondi. ee klaju kinda vache darakhaastulakuu, iche sankhyakuu chala teda untondi. poraadina chote kontha meraku veetini saadhistunnaaru. lekunte darakhastu chesi chakora pakshulla eduruchustunnaru.pellayina divyaanga mahilalu edurkontunna samasyalu kuudaa teevramgaane unnaayi. okariddaru pillalu puttaka odilesi paraaravutunnaaru. idhi maro adanapu bhaaramgaa maarutondi. ilanti vanchitula rakshanaku pratyeka chattallevu. kortula gummam ekkaalante aardhika sthomatha ledu. ee samasyanu 2016 divyaangula hakkula chattamloonuu gurtinchaledu. aina indulo pratyeka nyaayasthaanaala erpaatuku chattam shraddha chuupindi. andulo vaari sahaayaaniki nirdishta charyala prastaavana undi. hakkugaa unnadaanni kortu dwara saadhinchukovacchu ane saanukuula amsam undi. ayithe adhe panigaa vaikalyam balaheenata adhaaramgaa divyaanga mahilalapai atyaachaaraalu adhikamgaa jarugutunnaayi. pratyekinchi matisthimitam laeni, andha, badhira mahilalapai ivi mari ekkuvagaa unnaayi. aina veeti nunchi veerini rakshinchenduku pratyeka chattallevu. sakalangullage veeroo kortullo rujuvu chesukovalsi ravadam veeri vishayamlo chattanchestunna neram anadam tappu kademo. gruha himsa chattamlo section 3(bi) kinda laingika durviniyogam klaju unna divyaanga mahilalu daanini upayoginchukogalige maarpulatho ledu. adhe section(di) kinda ‘aardhika durviniyogam’ klaju kinda badhiturali vanarulu ammina, daani soukaryam pondakunda chesina ‘neram’gaa gurtistondi. daamto paatu 2016 hakkula chattamlo deeni prastaavana unna saakshyaalu pradarsinchadamlo veeriki tagina maarpulatho kuudina pratipaadanallevu. kevalam chattam unte chaaladu. prabhutvam helplinelu erpaatu chesi avagaahana kalpinchaali. grama, vaardu sthaayilo parishkaaraalu chuupee nyaaya sahaya yantraamgaanni niyaminchaali. nyaayam andani sandarbhaallo sanghatitamai kutumbasabhyula sahaayamtho poradi saadhinchukune sahaayamuu andaali.samaajamlo vikalaangulu pradhaanamgaa moodu rakala daadulaku gurautunnaaru. indulo modatidi mahilalapai jarugutunna atyaachaaraalu. ivi maanasika vikalaangulapaine adhikamgaa jarugutunnaayi. unesco anchana kuudaa deenne dhruveekarinchindi. rendodi vikalaangulapai jarugutunna bhautika daadulu. gatamlo jarigina sanghatanalu induku pratyaksha udaaharanalu. anantapuram jilla chennekottapalli mandalam naamaala grama nivasi, vikalaangudaina tirupal(42) pai aa oori pettandaarulu daadi chesaru. deni kosam? adhar kaardula kosam nilichina varusalo mundunna tirupaalnu tappukovaalantuu aa oori pettandaaru aadesinchaadu. tappukunna atanu nilabadaleka pakkanunna kurcheelo kuurchunnaadu. vikalangudu, paiga dalitudu tana eduta koorchovadamemitanna ahantho aayanapai daadi chesaru. maraninchentagaa chaava modaaru. khammam jilla vairaalo moduku prasad ane dalita vikalaangunipai ci ilaage viruchukupaddaadu. aayana chesina neramenti? tana sottunu dongilinchina vyakti pedda manushula teerpunu dhikkarinchaadantuu kesu pettadaaniki vellaadu. aalasyamgaa ravadam ci aagrahaaniki kaaranamaindi.ee daadulaku asalu kaaranam vaaru divyaangulu kaavadam. dalita sekshanuku chendina vaarane aham talakekkadam. kadapalo aidella kritam aasti kosam oka vikalaangunni hatya chesaru. aayana vidyaavalantiirugaa pani chestunnadu. oka ammayini allari chestunnadane paerita ee hatya chesaru. aayanaku vivaha arhata ledani daaktarlu nirdhaarinchaaru. aina ammayilapai vedhimpula paerita ee hatya chesaru. deeni venuka aasti kajese kutralunnayi. moododi vikalaanga mahilalanu pelli chesukuni vadilese saamaajika daadi. paina perkonna sanghatanallo ee konam spashtamgaa undi. ippudilanti vaarandaruu tamanu pooshinchukovadamto paatu pillalni poshinche bharanni moyalsi vastondi. 2016 hakkula chattam veeti nunchi rakshanaku sambandhinchina aasalu kalpistunna daanantatade vachi aadukodu. prayatninchinaa sahayam andakapovachhu. daanni sanghaala kinda ekamai poradi saadhinchukune chaitanyam peragalante jaateeya mahila parlament vanti vedikalapaiki adbhutaalu saadhinchina ee rangamlooni mahilalni aahvaaninchi vaari vaani vinipinche avakaasam kalpinchi undaali. ee chaitanyaanni penchutuu vikalaangula hakkula jaateeyavedika (nprd) desamloni anni sanghaalanu okka taatipaiki tecchi 2010 nunchi saaginchina poraataala phalitamgaa divyaangula hakkula chattam 2016 amallokochindi. jaateeya mahila paarlamentu vanti vedikalu kuudaa veeri samasyala patla spandinchi unte veeriki marinni saanukuulaamsaalu dakkevi.unnam venkateswarlusiniya jarnalistu, sel : 8790068814