
 మోకాళ్ళవరకు పేంటంతా ఎర్రమట్టి బురదతో నిండిపోయింది. గొడుగూ, జోళ్ళూ వరండాలో వదిలి రాజు లోపలికి వస్తుంటే శివయ్య చూసేడు.

 "ఇంత వర్షంలో వచ్చేవేమిటి, రాజూ ?" అన్నాడు.

 "వర్షంలో నడకమూలంగా రాజు అలిసిపోయి ఉన్నాడు. చేతిలోని సూటుకేసు నీటికి తడిసి దిగలాడుతున్నది.

 "ఎందుకో రమ్మని కబురు పెట్టేవు కదా!" అన్నాడు రాజు.

 తమ్ముడి మాటలోని విసుగుదలని శివయ్య గుర్తించకపోలేదు. 'వెచ్చగా ఇంట్లో కూర్చున్నవాడిని ఇటువంటి వర్షంలో తడిసి రమ్మంటే ఎవరైనా విసుక్కొంటారు' అనుకొన్నాడు శివయ్య.

 "మీనాక్షీ, రాజు వచ్చేడు. కాళ్ళకి నీళ్ళూ, తువ్వాలూ పట్టుకురా" అంటూ కేకవేసేడు.

 "అయ్యో, బట్టలన్నీ ఎంతగా తడిసిపోయేయి వరదం!" అంది నీళ్లు, తువ్వాలు అందిస్తూ మీనాక్షి.

 "గాలివల్ల గొడుగున్నా ఆపలేదు. అందునా బండి దారిలో పాదాలు ములిగేలా నీళ్లున్నాయి. ఏ ఊరయినా బాగుపడుతుంది కాని, మన గ్రామానికి మోక్షంలేదు. దారిపొడుగునా బాడీ....బురదా" అన్నాడు రాజు విసుగుకొంటూ. 

 "నువ్వు పెద్ద ఉద్యోగస్థుడి వయేవు కదా, పట్టుపట్టి పది మందితో చెప్పి తారురోడ్డు వేయించు. యెంత కాదనుకొన్నా పుట్టి పెరిగిన ఊరు కదా! ఉన్న నలుగురూ నీ పేరు చెప్పుకొంటారు" అంది మీనాక్షి నవ్వుతూ.

 "కబుర్లు తరవాత చెప్పవచ్చుకాని ముందు తాగేందుకు వేడిగా ఏదైనా పట్టుకురా. లే, రాజూ! లేచి బట్టలు మార్చుకో" అన్నాడు శివయ్య.

 మీనాక్షి లోపలికి వెళ్లేక రాజుకి తను రమ్మని కబురు పెట్టడానికి కారణం తెలియజేసేడు శివయ్య.

 "వ్రాతకోతలన్నీ అయిపోయేయి. రేపు సంతకాలు కావాలి. నీకు కూడా వాటా వుంది కదా! నీ సంతకం కూడా కావాలి."

 "నా కిష్టం లేకుండా నువ్వు ఆస్తి అమ్మకానికి పెడుతూంటే నేనెందుకు సంతకం చెయ్యాలి, అన్నయ్యా! ఈ ఊళ్ళో వున్న పొలం, ఇల్లు అమ్మడం నాకిష్టం లేదు" అన్నాడు రాజు.

 శివయ్య పిడుగుపాటు తిన్నవాడిలా మంచంమీద కూలబడ్డాడు. రాజుకి ఈ ఆస్తిమీద ఆపేక్ష వుందని కాని, దీనిని అమ్మేందుకు అడ్డుతగులుతాడని కాని తెలుసుకోలేని శివయ్య పెద్దమనుష్యుల ఎదట బేరం కుదిర్చి అమ్మకానికి సిద్ధపడాడు. ఇప్పుడు తమ్ముడి మాటతో ముందుగా పుచ్చుకొన్న ఆరువందలు తిరిగి ఇచ్చుకోవడమే కాకుండా గ్రామంలో మిగిలి ఉన్న ఆపాటి గౌరవం కూడా సన్నగిల్లిపోతుంది. మంచిగా గ్రామం వదిలిపోవాలనే తన కోరిక ఇంక తీరేమార్గం లేదనుకొన్నాడు శివయ్య.

 అన్న తన మాటకి జవాబు చెప్పక పోవడం చూసి రాజు తిరిగి తనే మాట అందుకొన్నాడు.

 "ఎంతోకాలంగా మన పేరుమీదుగా ఉన్న ఇల్లు, భూములు అమ్ముకోవలసినంత గతి పట్టలేదు, అన్నయ్యా! ఆ భూములు ఈనాడు పండినా, యెండినా ఒకనాడు మనకి అన్నం పెట్టినవన్న గుర్తుకోసం అయినా ఉంచుకోవాలి. ఈ ఇంటిలో ఉన్న అనుబంధం అంత సులువుగా వదులుకో గలిగేది కాదు" అన్నాడు రాజు.
 
 "నీ తండ్రి ఆస్తి పైకిపోకూడదని నీకు పట్టింపుగా వుంటే నువ్వే డబ్బిచ్చి తీసుకో, రాజూ!

 "ఇంక దీనిని నిల్చుకొనే శక్తి, ఆసక్తి నాకు లేదని నిశ్చయించుకొన్నమీదటనే నేను ఈ నిర్ణయానికి ఫచ్చేను. ఇంటితో, భూమితో ఏదో అనుబంధం అంటూ మాట్లాడేవు. అటువంటిదేమైనా వుంటే పేరుకి గ్రామంలో పెట్టి పాతికేళ్ళ బ్రతుకు పట్నంలో గడిపిన నీకన్న నాకు అధికంగానే వుంటుంది. 

 "కాని ఏదీ మన చేతిలో లేదు, రాజూ! పెనుగాలికి తలవంచి నిలిచిన చెట్టే బ్రతికి బయటపడుతుంది. వంతగించి ఎదురునిలిస్తే వేళ్ళతోపాటు పెళ్ళగించి పారేస్తుంది గాలి. నాకు ఎవరూ లేకపోయినా నా నీడలా బ్రతుకుతున్న మీ వదిన వుంది. ఆమెను పోషిస్తానని, సుఖపెడతానని పెళ్ళినాడు చేసిన వాగ్దానం నా బొందిలో ప్రాణం ఉన్నంత కాలం నిలుపుకోవాలి. అందుకే ఈ ప్రయత్నం."

 "ఈ రకమైన జీవితంలో ఓడిపోయేను, రాజూ! అడుగడుగునా దెబ్బలే తిన్నాను. ఈ గడ్డ నుంచి కాలు కదిపి ఇంకోరకమైన బ్రతుకుందేమో చూస్తాను. అది దీనికి భిన్నంగా ఉండి ఆఖరిదశలో నైనా నా మనస్సుకి శాంతిని ప్రసాదిస్తుందని ఆశ."

 "నాన్న ఆస్తిని నువ్వు నిల్పుకొంటానంటే నాకు అంతకన్న కోరదగింది ఏముంటుంది రాజూ! తన కొడుకుల్లో ఒకడైనా ప్రయోజకుడు అయినందుకు నాన్న ఆ లోకంనుంచి సంతోషిస్తాడు" అన్నాడు శివయ్య శాంతంగా.

 అ"అన్నయ్యా?" అన్నాడు రాజు ఉద్రేకంగా.

 "ఇది ఉద్రేకాలతో, ఉట్టిమాటలతో తేలే పనికాదు, వరదం! తెచ్చిన అప్పులు తీర్చక తప్పవు. అవి తీర్చే శక్తి నిర్ధనుడైన మీ అన్నకి లేదు. ధనసంపదల మధ్య మసలుతున్నా నీకుకూడా లేదు. అన్నీ అనుకొన్నట్లు జరిగిపోతాయి అన్న నమ్మకంతో, ఆపాటి అప్పు తీర్చుకోలేమా అన ధైర్యంతో అందులో కాలుమోపేము. కాని విధి అన్నివిధాలా ప్రతికూలించింది. ఆస్తి అమ్ముకోనిదే అప్పులు తీరే మార్గం కనిపించలేదు.

 "నీ వంతు ఆస్తి అమ్మదలచుకోకపోతే అట్టిపెట్టుకో రాజూ! మీ మామగారి లక్షల రాబడికి ఈ వందలు కూడా కలుపు. మాది అమ్మి తీర్చగలిగినంత అప్పు తీరుస్తాము. మిగిలిపోయిన దానికి మనుష్యులు మమ్మల్ని తిట్టిపోసినా ఆ భగవంతుడు క్షమిస్తాడు" అంది అప్పుడే పాలగ్లాసు పట్టుకొని వచ్చిన మీనాక్షి.


 mokallavaraku paentantaa erramatti buradatho nindipoyindi. goduguu, jollu varandaalo vadili raju lopaliki vastunte shivayya chusedu.

 "inta varshamlo vachevemiti, rajoo ?" annadu.

 "varshamlo nadakamuulamgaa raju alisipoyi unnaadu. chetiloni suutukesu neetiki tadisi digalaadutunnadi.

 "enduko rammani kaburu pettevu kada!" annadu raju.

 tammudi maatalooni visugudalani shivayya gurtinchakapoledu. 'vecchagaa intlo kuurchunnavaadini ituvanti varshamlo tadisi rammante evaraina visukkontaaru' anukonnadu shivayya.

 "meenakshi, raju vachedu. kaallaki neelluu, tuvvaaluu pattukura" antuu kekavesedu.

 "ayyo, battalannee entagaa tadisipoyeyi varadam!" andi neellu, tuvvaalu andistuu meenakshi.

 "galivalla godugunna aapaledu. anduna bandi daarilo paadaalu muligela neellunnaayi. e oorayinaa baagupadutundi kaani, mana graamaaniki mokshamledu. daaripodugunaa bady....burada" annadu raju visugukontu. 

 "nuvvu pedda udyogasthudi vayevu kada, pattupatti padi manditho cheppi taruroddu veyinchu. yentha kadanukonna putti perigina ooru kada! unna naluguru nee paeru cheppukontaaru" andi meenakshi navvutuu.

 "kaburlu taravaata cheppavachukaani mundu taagenduku vaedigaa edaina pattukura. lee, rajoo! lechi battalu marchuko" annadu shivayya.

 meenakshi lopaliki velleka rajuki tanu rammani kaburu pettadaaniki kaaranam teliyajesedu shivayya.

 "vraatakotalannii aipoyeyi. repu santakaalu kavali. neeku kuudaa wata vundi kada! nee santakam kuudaa kavali."

 "naa kishtam lekunda nuvvu aasti ammakaniki peduthoonte nenenduku santakam cheyyali, annayya! ee oollo vunna polam, illu ammadam naakishtam ledu" annadu raju.

 shivayya pidugupaatu tinnavadila manchammeeda koolabaddaadu. rajuki ee aastimeeda aapeksha vundani kaani, deenini ammenduku addutagulutaadani kaani telusukoleni shivayya peddamanushyula edata beram kudirchi ammakaniki siddapadaadu. ippudu tammudi maatatho mundugaa puchukonna aaruvandalu tirigi ichukovadame kakunda graamamlo migili unna aapaati gowravam kuudaa sannagillipotundi. manchigaa graamam vadilipovalane tana korika inka teeremaargam ledanukonnadu shivayya.

 anna tana maataki jawabu cheppaka povadam chusi raju tirigi tane maata andukonnadu.

 "entokaalamgaa mana paerumeedugaa unna illu, bhoomulu ammukovalasinanta gathi pattaledu, annayya! aa bhoomulu eenaadu pandina, yendina okanadu manaki annam pettinavanna gurtukosam aina unchukovali. ee intilo unna anubandham anta suluvugaa vaduluko galigedi kaadu" annadu raju.
 
 "nee tandri aasti paikipokudadani neeku pattimpugaa vunte nuvve dabbichi teesuko, rajoo!

 "inka deenini nilchukone sakti, aasakti naaku ledani nischayinchukonnameedata nenu ee nirnayaaniki fachenu. intitho, bhoomitho edho anubandham antuu matladevu. atuvantidemaina vunte peruki graamamlo petti paatikella bratuku patnamlo gadipina neekanna naaku adhikamgaane vuntundi. 

 "kaani edhee mana chetilo ledu, rajoo! penugaaliki talavanchi nilichina chette bratiki bayatapadutundi. vantaginchi eduruniliste vellathopaatu pellaginchi paarestundi gaali. naaku evaruu lekapoyina naa needala bratukutunna mee vadina vundi. aamenu pooshistaanani, sukhapedataanani pellinaadu chesina vaagdaanam naa bondilo praanam unnanta kaalam nilupukovali. anduke ee prayatnam."

 "ee rakamaina jeevitamlo odipoyenu, rajoo! adugaduguna debbale tinnaanu. ee gadda nunchi kaalu kadipi inkorakamaina bratukundemo chustaanu. adhi deeniki bhinnamgaa undi aakharidasalo naina naa manassuki saantini prasaadistundani aasha."

 "naanna aastini nuvvu nilpukontanante naaku antakanna koradagindi emuntundi rajoo! tana kodukullo okadainaa prayojakudu ayinanduku naanna aa lokamnunchi santoshistaadu" annadu shivayya saantamgaa.

 a"annayya?" annadu raju udrekamgaa.

 "idhi udrekaalato, uttimaatalatoe tele panikaadu, varadam! tecchina appulu teerchaka tappavu. avi teerche sakti nirdhanudaina mee annaki ledu. dhanasampadala madhya masalutunna neekukuda ledu. annee anukonnatlu jarigipotayi anna nammakamtho, aapaati appu teerchukolema ana dhairyamtho andulo kalumopemu. kaani vidhi annividhala pratikuulinchindi. aasti ammukonide appulu teere maargam kanipinchaledu.

 "nee vantu aasti ammadalachukokapothe attipettuko rajoo! mee mamagari lakshala rabadiki ee vandalu kuudaa kalupu. maadi ammi teerchagaliginanta appu teerustaamu. migilipoyina daaniki manushyulu mammalni tittiposina aa bhagavantudu kshamistaadu" andi appude palaglasu pattukoni vachina meenakshi.
