ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్లో హైటెక్ యుగాన్ని తానే తీసుకువచ్చానని ఒక నాయకుడు చెప్పుకుంటారు. దానికి మించిన అభివృద్ధికి టిహబ్తో పునాదులు వేస్తామని                    ఇంకో నేత శపథం చేస్తారు. మనం సాధించిన హైటెక్ అభివృద్ధి, కొత్తగా పెరుగుతున్న             అంకుర అభివృద్ధి- తెలుగుకు ఏమి చేశాయి? మైక్రోసాఫ్ట్ కార్పొరేషన్కు సీఇవోగా ఒక                    తెలుగువాడున్నాడు, మరి విండోస్ తెలుగు వెర్షన్ ఎందుకు సాధ్యపడలేదు?తెలుగుకు, సమాచార సాంకేతికతకూ మధ్య ఉన్న అనుబంధం విచిత్రమైనది. సమాచార సాంకేతికత విదేశాలలోనూ, స్వప్రాంతంలోనూ కూడా అధికాదాయ సమూహాలను సృష్టించింది. శిఖరస్థానంలో ఉన్న సాఫ్ట్వేర్ కంపెనీలలో కీలకస్థానాలలో తెలుగు వారు పనిచేస్తున్నారు. ఆయా కంపెనీల విస్తృతినీ ఆదాయాన్నీ పెంచడంలో ఎంతో దోహదం చేస్తున్నారు. దురదృష్టమేమిటంటే, ఈ పరిణామం వల్ల తెలుగుభాషకు జరగవలసినంత దోహదం జరగడం లేదు. వ్యక్తులుగా అనేకమంది ప్రవాస తెలుగు సాంకేతిక నిపుణులు కంప్యూటర్ను తెలుగుకు అనుకూలంగా ఉపయోగించడానికి ఎన్నో ఆవిష్కరణలు చేశారు, పరికరాలు సృష్టించారు. విదేశాల్లో ఉంటూ కూడా సాహిత్య, సాహిత్యేతర తెలుగు వెబ్సైట్స్,ను, బ్లాగ్స్ను నిర్వహిస్తున్నారు. అవి భాషకు చేస్తున్న మేలు సామాన్యమైనది కాదు. అయినప్పటికీ, పెద్ద పెద్ద కార్పొరేట్ సంస్థలు కానీ, ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర అకడమిక్ సంస్థలు కానీ చేయగలిగినంత వ్యక్తులు చేయలేరు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్లో హైటెక్ యుగాన్ని తానే తీసుకువచ్చానని ఒక నాయకుడు చెప్పుకుంటారు. దానికి మించిన అభివృద్ధికి టిహబ్తో పునాదులు వేస్తామని ఇంకో నేత శపథం చేస్తారు. మనం సాధించిన హైటెక్ అభివృద్ధి, కొత్తగా పెరుగుతున్న అంకుర అభివృద్ధి– తెలుగుకు ఏమి చేశాయి? మైక్రోసాఫ్ట్ కార్పొరేషన్కు సీఇవోగా ఒక తెలుగువాడున్నాడు, మరి విండోస్ తెలుగు వెర్షన్ ఎందుకు సాధ్యపడలేదు? తమిళంలోను, హిందీలోను, బెంగాలీలోను ఆయా భాషలలో ప్రోగ్రామింగ్ కూడా జరుగుతుండగా, తెలుగుకు వచ్చిన కష్టమేమిటి? వ్యాపారపరంగా లాభసాటి కాదనుకుంటే, పెట్టుబడి పెట్టడానికి ప్రభుత్వాలకు వచ్చిన లోటేమిటి?కంప్యూటర్కు తెలుగు పూర్తిగా వెలిగా ఉన్నదని కాదు. కొన్ని కొన్ని అప్లికేషన్లలో తెలుగులో సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. తెలుగు అక్షరాలను టైప్ చేయగలుగుతున్నాయి. మూడున్నర దశాబ్దాల కిందటే డెస్క్టాప్ పబ్లిషింగ్ కోసం తెలుగు ఫాంట్లు సిద్ధమయ్యాయి. అప్పటి నుంచి పుస్తక ప్రచురణ, పత్రికా ప్రచురణ కోసం ఫాంట్ల అభివృద్ధి, తెలుగు టైప్ చేయడానికి వీలైన సాఫ్ట్వేర్ పరికరాల రూపకల్పన జరుగుతూనే ఉన్నాయి. కంప్యూటర్ భాషావరణం అంతా ఇంగ్లీషులో ఉంటుంది. ఒక విడి అప్లికేషన్ను, టూల్బార్ను ఇన్స్టాల్ చేసి తెలుగు టైప్ చేసుకోవాలి. తెలుగు టైప్ చేస్తున్నప్పుడు ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు వాడుతున్నప్పుడు తెలుగు పనిచేయవు. తెలుగును టైప్ చేయడానికి వాడే కీబోర్డ్ లేఅవుట్స్ కూడా అనేకం వాడుకలో ఉన్నాయి. తెలుగుకు ఏకైక కీబోర్డ్ స్థిరపరచడం మంచిది. తెలుగులో యూనికోడ్ను అభివృద్ధి చేసిన తరువాత, దాని వాడకం పెంచాలని నెటిజన్ నిపుణులు పదే పదే కోరుతున్నారు కానీ, యూనికోడ్ వాడకం ఇంకా నామమాత్రంగానే ఉన్నది. పుస్తక ప్రచురణ సంస్థలు, ఒకటి రెండు పత్రికలు తప్ప తక్కినవి ఇంకా నాన్–యూనికోడ్ ఫాంట్లనే వాడుతున్నాయి. యూనికోడీకరణ జరిగితేనే సెర్చి ఇంజన్లు తెలుగు విషయాన్వేషణకు అనువుగా ఉంటాయి. డిజిటలైజేషన్ అంటే మన దృష్టిలో ఇంకా ముద్రిత పుస్తకాల పేజీలను పీడీఎఫ్గానో, ఇతర ఇమేజ్ ఫార్మాట్ ఫైల్స్గానో భద్రపరచడం మాత్రమే. ఇంగ్లీషు ఇమేజ్ ఫైల్స్ నుంచి పాఠ్యాన్ని దిగుమతి చేసుకోగలిగిన సాఫ్ట్వేర్స్ ఎప్పటి నుంచో ఉన్నాయి కానీ, తెలుగు ఇమేజ్ ఫైల్స్ నుంచి తెలుగును రాబట్టే సాఫ్ట్వేర్ లేదు. ఇంగ్లీషులో పాఠ్యాన్ని పైకి చదివి వినిపించే సదుపాయం విస్తృతంగా వినియోగంలోకి వచ్చింది. తెలుగులో అది ఎప్పటికి సాధ్యపడుతుందో తెలియదు. అందువల్ల, ఇంటర్నెట్లో భద్రపరిచిన తెలుగు పాఠ్యాలకు పరిమిత వినియోగమే సాధ్యపడుతోంది. తెలుగువారికి సంబంధించిన అంశమే, ఇంగ్లీషులో టైప్చేసి నెట్లో సెర్చ్ చేస్తే వచ్చినన్ని ఫలితాలు, తెలుగులో టైప్ చేస్తే రావడం లేదు. ఇంగ్లీషు భాషలో టైపింగ్కు అనుబంధంగా, తప్పొప్పుల గుర్తింపు పరికరం, వ్యాకరణదోషాల గుర్తింపు పరికరం, యాంత్రిక అనువాద సౌలభ్యం ఉంటున్నాయి. తెలుగులో ఇవి ఇప్పటికీ అందుబాటులో రాలేదు. కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలోని లాంగ్వేజ్ కంప్యూటేషన్ లాబ్లో సుదీర్ఘకాలంగా చేస్తున్న ప్రయత్నాలు మంచి ఫలితాలే ఇచ్చాయి కానీ, అవి వాణిజ్య ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్స్కు అనువుగా రూపొందించినవి కావు. యాంత్రిక అనువాదంలో తగినస్థాయి సామర్థ్యం కూడా ఇంకా సాధ్యపడడంలేదు. తెలుగుభాషకు ఉన్న ప్రత్యేక లక్షణాలు కొన్ని ఇందుకు సమస్యలు సృష్టిస్తున్నాయి. అన్నిటికి మించి, తెలుగు ఆధునికం కావడానికి కావలసిన ప్రమాణీకరణ జరగకపోవడం పెద్ద అవరోధం. మొత్తానికి డిజిటల్ యుగంలో తెలుగు రెండు మూడు తరాలు వెనుకబడింది. అది కూడా, ఆ రంగంలో తలమునకలుగా పనిచేస్తూ.సమాచార సాంకేతిక నిపుణులు, తామొక్కరే భాషను కంప్యూటీకరణ చేయలేరు. నిజానికి ఐటీ నిపుణులు సాధించే సొల్యూషన్స్ ఏవైనా, దాని వినియోగ రంగం గురించిన అవగాహన, నైపుణ్య సహకారం లేకుండా సాధ్యపడవు. భాష కంప్యూటీకరణ కావలసిన భాషానైపుణ్యం భాషాశాస్త్రవేత్తల నుంచి సమకూరాలి. ఎక్కడున్నాయి భాషాశాస్త్ర విభాగాలు? లింగ్విస్టిక్స్ కంప్యూటేషన్లో తగినంత మంది నిపుణులను తయారుచేయగలిగిన విశ్వవిద్యాలయ శాఖలెన్ని? ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భాషాశాస్త్రవేత్తలను అందించిన ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం లింగ్విస్టిక్స్ శాఖ ఇప్పుడెట్లా ఉన్నదో ఒకసారి చూడండి.. సామాజిక శాస్త్రాల అధ్యయనం అనవసరం అనుకున్న దాని పర్యవసానాలేమిటో తెలుగు సమాజాల అనుభవంలోకి వస్తున్నది.కంప్యూటర్లలో, మొబైల్ ఫోన్లలో ఇంగ్లీషు అక్షరాలలో తెలుగును రాసే అలవాటు పెరిగిపోయిన తరువాత, లిపితో పరిచయం తగ్గిపోతున్నది. తెలుగు అక్షరాలు చదవలేకపోయినా, తెలుగులో రాయగలిగిన వారు పెరుగుతున్నారు. చదవలేకపోయిన వారిజనాభా పెరిగితే, రాసిన వాటిని చదివేదెవరు? మన దగ్గర ఉన్న సమస్త వాఙ్మయమూ చదివేవారు లేక, శిథిలమై పోతుంది. తెలుగు జీవన రంగాలలో అనేకం, తెలుగు అవిద్య వల్ల అణగారిపోతాయి. భాష అంటే, దాని వ్యవహర్తల చారిత్రక సమాచారాన్ని, సాంస్కృతిక వివరాలను నిక్షిప్తం చేసుకున్న వ్యవస్థ. ఆ వ్యవస్థ నుంచి తెగదెంపులు జరిగిన తరవాత మనిషి ఉనికి తాడూ బొంగరమూ లేనిదవుతుంది. మరోపక్క, తమ భాషను కాపాడుకుంటున్న సమాజాలు, సాంకేతిక అభివృద్ధిని ఇముడ్చుకునే భాషా సమూహాలు ఆధిక్యాన్ని పొందుతాయి, ప్రయోజనాలనూ పొందుతాయి.కాబట్టి, భాషను రక్షించుకోవడం అంటే, భాషను వినియోగించుకుని పద్యాలూ పాటలూ రాసేవారిని సత్కరించడం కాదు. అటువంటి పోషణ అవసరమనుకుంటే దాన్ని వేరుగా చేసుకోవచ్చు. దాని వల్ల భాషారక్షణ సాధ్యం కాదు. తెలుగును ఒక అంశంగా కాక, బోధనా భాషగా కనీసం ప్రాథమిక స్థాయి వరకు కొనసాగించడం, తరువాత ఇంటర్మీడియేట్ దాకా ఒక అంశంగా తప్పనిసరి చేయడం, మొత్తం తెలుగు మీడియంలో చదవాలనుకునేవారికి అందుకు తగ్గ ఏర్పాట్లు చేయడం, స్నాతకోత్తర దశ దాకా సామాజిక శాస్త్రాలను, వైజ్ఞానిక అంశాలను తెలుగులో చదువగలిగే విధంగా అనువాద సదుపాయాలను అందించడం– తెలుగు మనుగడకు తప్పనిసరి షరతులు.తెలుగులో ఒక నిరంతర నిఘంటు వ్యవస్థ ఉండాలి. అది కేంబ్రిడ్జి, ఆక్స్ఫర్డ్ నిఘంటువుల వలె, ఏదైనా విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఏర్పాటు చేయాలి. వాటిలో భాషాశాస్త్ర, నిఘంటు శాస్త్ర నిపుణులను నియమించాలి. ఈ నిఘంటువు, ఆధునిక పదజాలాన్ని రూపొందించడానికే కాక, ఇప్పటిదాకా తెలుగు నిఘంటువులో చేరని ప్రాంత, కుల, వర్గ మాండలికాలకు అన్నిటికీ ప్రవేశం కల్పించాలి. పరిభాషా నిర్మాణానికి శాస్త్రీయ విధానాలను అనుసరించాలి. పరభాషాపదాల స్వీకరణపై నియంత్రణ ఉండాలి. పాఠ్యపుస్తకాలు, పత్రికలు – ఈ రెండూ భాష ప్రమాణీకరణకు ముఖ్యమైన వేదికలు. ఈ రెండు ముఖద్వారాల వద్ద భాషను సమన్యాయం పాటించే వ్యవస్థగా, ఆధునిక అవసరాలకు పనికివచ్చే సాధనంగా తీర్చిదిద్దడానికి గట్టి బందోబస్తు చేయాలి. సృజనాత్మక రచనలలో భాష ఎటువంటి పోకడలైనా పోవచ్చు. సాధారణ విషయరచనా భాష సరళంగా, సూటిగా, ప్రామాణికంగా ఉండేట్టు చూడాలి.అన్నిటికంటె ముందు, భాషా విధానం ఏమిటో రెండు తెలుగురాష్ట్రాలూ ప్రకటించాలి. దాని మీద చర్చను ఆహ్వానించాలి. ఇంగ్లీషును నేర్చుకోవలసిందే. రెండు మూడు భాషలు నేర్చుకోవడం భారతీయులకు కొత్తేమీ కాదు. మౌలికంగా ఏ భాషకు చెంది ఉన్నామనేది ముఖ్యం. ఏ భాషలో మనం మన చారిత్రక అస్తిత్వం నుంచి భవిష్యత్ గమ్యం దాకా ప్రయాణిస్తామనేది ప్రధానం. వేడుకలు, సంబరాలు, కానుకలు, వరాలు– ఇవన్నీ సరే. భాషకు మౌలిక వసతుల మీద పెట్టుబడి పెట్టండి. మహాసభలకు అయిన ఖర్చులో సగం చాలు. అది తెలుగును గౌరవంగా బతికిస్తుంది.(అయిపోయింది)(శుక్రవారం సంచికలో– ఈ వ్యాసం రెండో భాగం మూడో పేరాగ్రాఫ్లో– ఒక వాక్యం పొరపాటుగా ప్రచురితమైంది. ‘‘సమాజాభివృద్ధి న్యాయంగా, సమానంగా ఉన్న చోట భాష కూడా సంపన్నంగా ఉంటుంది’. ఈ వాక్యాన్ని ‘‘ఏ కారణాల వల్ల అయితేనేమి పారిశ్రామికంగా, ఆర్థికంగా ఉన్నత స్థితిలో ఉన్న చోట, అక్కడి భాష కూడా సమర్థంగా, సంపన్నంగా ఉంటుంది’’ – అని చదువుకోవాలి. – కె. శ్రీనివాస్)తెలుగుకు, సమాచార సాంకేతికతకూ మధ్య ఉన్న అనుబంధం విచిత్రమైనది. సమాచార సాంకేతికత విదేశాలలోనూ, స్వప్రాంతంలోనూ కూడా అధికాదాయ సమూహాలను సృష్టించింది. శిఖరస్థానంలో ఉన్న సాఫ్ట్వేర్ కంపెనీలలో కీలకస్థానాలలో తెలుగు వారు పనిచేస్తున్నారు. ఆయా కంపెనీల విస్తృతినీ ఆదాయాన్నీ పెంచడంలో ఎంతో దోహదం చేస్తున్నారు. దురదృష్టమేమిటంటే, ఈ పరిణామం వల్ల తెలుగుభాషకు జరగవలసినంత దోహదం జరగడం లేదు. వ్యక్తులుగా అనేకమంది ప్రవాస తెలుగు సాంకేతిక నిపుణులు కంప్యూటర్ను తెలుగుకు అనుకూలంగా ఉపయోగించడానికి ఎన్నో ఆవిష్కరణలు చేశారు, పరికరాలు సృష్టించారు. విదేశాల్లో ఉంటూ కూడా సాహిత్య, సాహిత్యేతర తెలుగు వెబ్సైట్స్,ను, బ్లాగ్స్ను నిర్వహిస్తున్నారు. అవి భాషకు చేస్తున్న మేలు సామాన్యమైనది కాదు. అయినప్పటికీ, పెద్ద పెద్ద కార్పొరేట్ సంస్థలు కానీ, ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర అకడమిక్ సంస్థలు కానీ చేయగలిగినంత వ్యక్తులు చేయలేరు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్లో హైటెక్ యుగాన్ని తానే తీసుకువచ్చానని ఒక నాయకుడు చెప్పుకుంటారు. దానికి మించిన అభివృద్ధికి టిహబ్తో పునాదులు వేస్తామని ఇంకో నేత శపథం చేస్తారు. మనం సాధించిన హైటెక్ అభివృద్ధి, కొత్తగా పెరుగుతున్న అంకుర అభివృద్ధి– తెలుగుకు ఏమి చేశాయి? మైక్రోసాఫ్ట్ కార్పొరేషన్కు సీఇవోగా ఒక తెలుగువాడున్నాడు, మరి విండోస్ తెలుగు వెర్షన్ ఎందుకు సాధ్యపడలేదు? తమిళంలోను, హిందీలోను, బెంగాలీలోను ఆయా భాషలలో ప్రోగ్రామింగ్ కూడా జరుగుతుండగా, తెలుగుకు వచ్చిన కష్టమేమిటి? వ్యాపారపరంగా లాభసాటి కాదనుకుంటే, పెట్టుబడి పెట్టడానికి ప్రభుత్వాలకు వచ్చిన లోటేమిటి?కంప్యూటర్కు తెలుగు పూర్తిగా వెలిగా ఉన్నదని కాదు. కొన్ని కొన్ని అప్లికేషన్లలో తెలుగులో సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. తెలుగు అక్షరాలను టైప్ చేయగలుగుతున్నాయి. మూడున్నర దశాబ్దాల కిందటే డెస్క్టాప్ పబ్లిషింగ్ కోసం తెలుగు ఫాంట్లు సిద్ధమయ్యాయి. అప్పటి నుంచి పుస్తక ప్రచురణ, పత్రికా ప్రచురణ కోసం ఫాంట్ల అభివృద్ధి, తెలుగు టైప్ చేయడానికి వీలైన సాఫ్ట్వేర్ పరికరాల రూపకల్పన జరుగుతూనే ఉన్నాయి. కంప్యూటర్ భాషావరణం అంతా ఇంగ్లీషులో ఉంటుంది. ఒక విడి అప్లికేషన్ను, టూల్బార్ను ఇన్స్టాల్ చేసి తెలుగు టైప్ చేసుకోవాలి. తెలుగు టైప్ చేస్తున్నప్పుడు ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు వాడుతున్నప్పుడు తెలుగు పనిచేయవు. తెలుగును టైప్ చేయడానికి వాడే కీబోర్డ్ లేఅవుట్స్ కూడా అనేకం వాడుకలో ఉన్నాయి. తెలుగుకు ఏకైక కీబోర్డ్ స్థిరపరచడం మంచిది. తెలుగులో యూనికోడ్ను అభివృద్ధి చేసిన తరువాత, దాని వాడకం పెంచాలని నెటిజన్ నిపుణులు పదే పదే కోరుతున్నారు కానీ, యూనికోడ్ వాడకం ఇంకా నామమాత్రంగానే ఉన్నది. పుస్తక ప్రచురణ సంస్థలు, ఒకటి రెండు పత్రికలు తప్ప తక్కినవి ఇంకా నాన్–యూనికోడ్ ఫాంట్లనే వాడుతున్నాయి. యూనికోడీకరణ జరిగితేనే సెర్చి ఇంజన్లు తెలుగు విషయాన్వేషణకు అనువుగా ఉంటాయి. డిజిటలైజేషన్ అంటే మన దృష్టిలో ఇంకా ముద్రిత పుస్తకాల పేజీలను పీడీఎఫ్గానో, ఇతర ఇమేజ్ ఫార్మాట్ ఫైల్స్గానో భద్రపరచడం మాత్రమే. ఇంగ్లీషు ఇమేజ్ ఫైల్స్ నుంచి పాఠ్యాన్ని దిగుమతి చేసుకోగలిగిన సాఫ్ట్వేర్స్ ఎప్పటి నుంచో ఉన్నాయి కానీ, తెలుగు ఇమేజ్ ఫైల్స్ నుంచి తెలుగును రాబట్టే సాఫ్ట్వేర్ లేదు. ఇంగ్లీషులో పాఠ్యాన్ని పైకి చదివి వినిపించే సదుపాయం విస్తృతంగా వినియోగంలోకి వచ్చింది. తెలుగులో అది ఎప్పటికి సాధ్యపడుతుందో తెలియదు. అందువల్ల, ఇంటర్నెట్లో భద్రపరిచిన తెలుగు పాఠ్యాలకు పరిమిత వినియోగమే సాధ్యపడుతోంది. తెలుగువారికి సంబంధించిన అంశమే, ఇంగ్లీషులో టైప్చేసి నెట్లో సెర్చ్ చేస్తే వచ్చినన్ని ఫలితాలు, తెలుగులో టైప్ చేస్తే రావడం లేదు. ఇంగ్లీషు భాషలో టైపింగ్కు అనుబంధంగా, తప్పొప్పుల గుర్తింపు పరికరం, వ్యాకరణదోషాల గుర్తింపు పరికరం, యాంత్రిక అనువాద సౌలభ్యం ఉంటున్నాయి. తెలుగులో ఇవి ఇప్పటికీ అందుబాటులో రాలేదు. కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలోని లాంగ్వేజ్ కంప్యూటేషన్ లాబ్లో సుదీర్ఘకాలంగా చేస్తున్న ప్రయత్నాలు మంచి ఫలితాలే ఇచ్చాయి కానీ, అవి వాణిజ్య ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్స్కు అనువుగా రూపొందించినవి కావు. యాంత్రిక అనువాదంలో తగినస్థాయి సామర్థ్యం కూడా ఇంకా సాధ్యపడడంలేదు. తెలుగుభాషకు ఉన్న ప్రత్యేక లక్షణాలు కొన్ని ఇందుకు సమస్యలు సృష్టిస్తున్నాయి. అన్నిటికి మించి, తెలుగు ఆధునికం కావడానికి కావలసిన ప్రమాణీకరణ జరగకపోవడం పెద్ద అవరోధం. మొత్తానికి డిజిటల్ యుగంలో తెలుగు రెండు మూడు తరాలు వెనుకబడింది. అది కూడా, ఆ రంగంలో తలమునకలుగా పనిచేస్తూ.సమాచార సాంకేతిక నిపుణులు, తామొక్కరే భాషను కంప్యూటీకరణ చేయలేరు. నిజానికి ఐటీ నిపుణులు సాధించే సొల్యూషన్స్ ఏవైనా, దాని వినియోగ రంగం గురించిన అవగాహన, నైపుణ్య సహకారం లేకుండా సాధ్యపడవు. భాష కంప్యూటీకరణ కావలసిన భాషానైపుణ్యం భాషాశాస్త్రవేత్తల నుంచి సమకూరాలి. ఎక్కడున్నాయి భాషాశాస్త్ర విభాగాలు? లింగ్విస్టిక్స్ కంప్యూటేషన్లో తగినంత మంది నిపుణులను తయారుచేయగలిగిన విశ్వవిద్యాలయ శాఖలెన్ని? ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భాషాశాస్త్రవేత్తలను అందించిన ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం లింగ్విస్టిక్స్ శాఖ ఇప్పుడెట్లా ఉన్నదో ఒకసారి చూడండి.. సామాజిక శాస్త్రాల అధ్యయనం అనవసరం అనుకున్న దాని పర్యవసానాలేమిటో తెలుగు సమాజాల అనుభవంలోకి వస్తున్నది.కంప్యూటర్లలో, మొబైల్ ఫోన్లలో ఇంగ్లీషు అక్షరాలలో తెలుగును రాసే అలవాటు పెరిగిపోయిన తరువాత, లిపితో పరిచయం తగ్గిపోతున్నది. తెలుగు అక్షరాలు చదవలేకపోయినా, తెలుగులో రాయగలిగిన వారు పెరుగుతున్నారు. చదవలేకపోయిన వారిజనాభా పెరిగితే, రాసిన వాటిని చదివేదెవరు? మన దగ్గర ఉన్న సమస్త వాఙ్మయమూ చదివేవారు లేక, శిథిలమై పోతుంది. తెలుగు జీవన రంగాలలో అనేకం, తెలుగు అవిద్య వల్ల అణగారిపోతాయి. భాష అంటే, దాని వ్యవహర్తల చారిత్రక సమాచారాన్ని, సాంస్కృతిక వివరాలను నిక్షిప్తం చేసుకున్న వ్యవస్థ. ఆ వ్యవస్థ నుంచి తెగదెంపులు జరిగిన తరవాత మనిషి ఉనికి తాడూ బొంగరమూ లేనిదవుతుంది. మరోపక్క, తమ భాషను కాపాడుకుంటున్న సమాజాలు, సాంకేతిక అభివృద్ధిని ఇముడ్చుకునే భాషా సమూహాలు ఆధిక్యాన్ని పొందుతాయి, ప్రయోజనాలనూ పొందుతాయి.కాబట్టి, భాషను రక్షించుకోవడం అంటే, భాషను వినియోగించుకుని పద్యాలూ పాటలూ రాసేవారిని సత్కరించడం కాదు. అటువంటి పోషణ అవసరమనుకుంటే దాన్ని వేరుగా చేసుకోవచ్చు. దాని వల్ల భాషారక్షణ సాధ్యం కాదు. తెలుగును ఒక అంశంగా కాక, బోధనా భాషగా కనీసం ప్రాథమిక స్థాయి వరకు కొనసాగించడం, తరువాత ఇంటర్మీడియేట్ దాకా ఒక అంశంగా తప్పనిసరి చేయడం, మొత్తం తెలుగు మీడియంలో చదవాలనుకునేవారికి అందుకు తగ్గ ఏర్పాట్లు చేయడం, స్నాతకోత్తర దశ దాకా సామాజిక శాస్త్రాలను, వైజ్ఞానిక అంశాలను తెలుగులో చదువగలిగే విధంగా అనువాద సదుపాయాలను అందించడం– తెలుగు మనుగడకు తప్పనిసరి షరతులు.తెలుగులో ఒక నిరంతర నిఘంటు వ్యవస్థ ఉండాలి. అది కేంబ్రిడ్జి, ఆక్స్ఫర్డ్ నిఘంటువుల వలె, ఏదైనా విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఏర్పాటు చేయాలి. వాటిలో భాషాశాస్త్ర, నిఘంటు శాస్త్ర నిపుణులను నియమించాలి. ఈ నిఘంటువు, ఆధునిక పదజాలాన్ని రూపొందించడానికే కాక, ఇప్పటిదాకా తెలుగు నిఘంటువులో చేరని ప్రాంత, కుల, వర్గ మాండలికాలకు అన్నిటికీ ప్రవేశం కల్పించాలి. పరిభాషా నిర్మాణానికి శాస్త్రీయ విధానాలను అనుసరించాలి. పరభాషాపదాల స్వీకరణపై నియంత్రణ ఉండాలి. పాఠ్యపుస్తకాలు, పత్రికలు – ఈ రెండూ భాష ప్రమాణీకరణకు ముఖ్యమైన వేదికలు. ఈ రెండు ముఖద్వారాల వద్ద భాషను సమన్యాయం పాటించే వ్యవస్థగా, ఆధునిక అవసరాలకు పనికివచ్చే సాధనంగా తీర్చిదిద్దడానికి గట్టి బందోబస్తు చేయాలి. సృజనాత్మక రచనలలో భాష ఎటువంటి పోకడలైనా పోవచ్చు. సాధారణ విషయరచనా భాష సరళంగా, సూటిగా, ప్రామాణికంగా ఉండేట్టు చూడాలి.అన్నిటికంటె ముందు, భాషా విధానం ఏమిటో రెండు తెలుగురాష్ట్రాలూ ప్రకటించాలి. దాని మీద చర్చను ఆహ్వానించాలి. ఇంగ్లీషును నేర్చుకోవలసిందే. రెండు మూడు భాషలు నేర్చుకోవడం భారతీయులకు కొత్తేమీ కాదు. మౌలికంగా ఏ భాషకు చెంది ఉన్నామనేది ముఖ్యం. ఏ భాషలో మనం మన చారిత్రక అస్తిత్వం నుంచి భవిష్యత్ గమ్యం దాకా ప్రయాణిస్తామనేది ప్రధానం. వేడుకలు, సంబరాలు, కానుకలు, వరాలు– ఇవన్నీ సరే. భాషకు మౌలిక వసతుల మీద పెట్టుబడి పెట్టండి. మహాసభలకు అయిన ఖర్చులో సగం చాలు. అది తెలుగును గౌరవంగా బతికిస్తుంది.(అయిపోయింది)(శుక్రవారం సంచికలో– ఈ వ్యాసం రెండో భాగం మూడో పేరాగ్రాఫ్లో– ఒక వాక్యం పొరపాటుగా ప్రచురితమైంది. ‘‘సమాజాభివృద్ధి న్యాయంగా, సమానంగా ఉన్న చోట భాష కూడా సంపన్నంగా ఉంటుంది’. ఈ వాక్యాన్ని ‘‘ఏ కారణాల వల్ల అయితేనేమి పారిశ్రామికంగా, ఆర్థికంగా ఉన్నత స్థితిలో ఉన్న చోట, అక్కడి భాష కూడా సమర్థంగా, సంపన్నంగా ఉంటుంది’’ – అని చదువుకోవాలి. – కె. శ్రీనివాస్)
ummadi aandhrapradeshlo hytec yuganni taane teesukuvacchaanani oka nayakudu cheppukuntaaru. daaniki minchina abhivruddhiki tihabto punaadulu vestamani                    inko netha sapatham chestaaru. manam saadhinchina hytec abhivruddhi, kottagaa perugutunna             ankura abhivruddhi- teluguku emi chesaayi? microsapht kaarporeshanku siivoga oka                    teluguvaadunnaadu, mari vindos telugu version enduku saadhyapadaledu?teluguku, samachara saanketikatakuu madhya unna anubandham vichitramainadi. samachara saanketikata videsaalaloonuu, swapraantamloonuu kuudaa adhikaadaaya samuuhaalanu srushtinchindi. sikharasthaanamlo unna saftvare companylalo keelakasthaanaalalo telugu vaaru panichestunnaaru. aayaa companyla vistrutinii aadaayaannii penchadamlo entho dohadam chestunnaru. duradrushtamemitante, ee parinaamam valla telugubhaashaku jaragavalasinanta dohadam jaragadam ledu. vyaktulugaa anekamandi pravasa telugu saanketika nipunulu kampyootarnu teluguku anukuulamgaa upayoginchadaaniki enno aavishkaranalu chesaru, parikaraalu srushtinchaaru. videsaallo untuu kuudaa saahitya, saahityetara telugu websites,nu, blagsnu nirvahistunnaaru. avi bhashaku chestunna melu saamaanyamainadi kaadu. ayinappatiki, pedda pedda carporate samsthalu cony, prabhutva, prabhutvetara akadamik samsthalu cony cheyagaliginanta vyaktulu cheyaleru. ummadi aandhrapradeshlo hytec yuganni taane teesukuvacchaanani oka nayakudu cheppukuntaaru. daaniki minchina abhivruddhiki tihabto punaadulu vestamani inko netha sapatham chestaaru. manam saadhinchina hytec abhivruddhi, kottagaa perugutunna ankura abhivruddhi– teluguku emi chesaayi? microsapht kaarporeshanku siivoga oka teluguvaadunnaadu, mari vindos telugu version enduku saadhyapadaledu? tamilamlonu, hindeeloonu, bengaaleeloonu aayaa bhaashalalo programing kuudaa jarugutundagaa, teluguku vachina kashtamemiti? vyaapaaraparamgaa labhasati kadanukunte, pettubadi pettadaaniki prabhutvaalaku vachina lotemiti?kampyootarku telugu puurtigaa veligaa unnadani kaadu. konni konni aplikeshanlalo telugulo suuchanalu kanipistunnaayi. telugu aksharaalanu tipe cheyagalugutunnayi. moodunnara dasaabdaala kindate desctap publishing kosam telugu faantlu siddamayyaayi. appati nunchi pustaka prachurana, patrika prachurana kosam fantla abhivruddhi, telugu tipe cheyadaaniki veelaina saftvare parikaraala roopakalpana jarugutune unnaayi. computer bhaashaavaranam antaa ingleeshulo untundi. oka vidi applikeshannu, toolbaarnu instal chesi telugu tipe chesukovali. telugu tipe chestunnappudu ingleeshu, ingleeshu vaadutunnappudu telugu panicheyavu. telugunu tipe cheyadaaniki vade keaboard laveuts kuudaa anekam vaadukalo unnaayi. teluguku ekaika keaboard sthiraparachadam manchidi. telugulo unikodnu abhivruddhi chesina taruvaata, daani vaadakam penchaalani netizan nipunulu pade pade korutunnaru cony, unicod vaadakam inka naamamaatramgaane unnadi. pustaka prachurana samsthalu, okati rendu patrikalu tappa takkinavi inka nan–unicod fantlane vaadutunnaayi. unikodikirana jarigithene serchi injanlu telugu vishayaanveshanhaku anuvugaa untaayi. digitalisation ante mana drushtilo inka mudrita pustakaala paejeelanu pdpheegano, itara image farmat filesgano bhadraparachadam matrame. ingleeshu image files nunchi paatyaanni digumati chesukogaligina saftvares eppati nuncho unnaayi cony, telugu image files nunchi telugunu rabatte saftvare ledu. ingleeshulo paatyaanni paiki chadivi vinipinche sadupayam vistrutamgaa viniyogamloki vachindi. telugulo adhi eppatiki saadhyapadutundo teliyadu. anduvalla, internetlo bhadraparichina telugu paatyaalaku parimita viniyogame saadhyapadutondi. teluguvaariki sambandhinchina amsame, ingleeshulo taipchesi netlo serch cheste vachinanni phalitaalu, telugulo tipe cheste ravadam ledu. ingleeshu bhashalo typingku anubandhamgaa, tappoppula gurtimpu parikaram, vyaakaranadoshaala gurtimpu parikaram, yaantrika anuvaada soulabhyam untunnaayi. telugulo ivi ippatikee andubaatulo raledu. kendriiya vishwavidyaalayamlooni langwage computation lablo sudiirghakaalamgaa chestunna prayatnaalu manchi phalitaale ichayi cony, avi vaanijya operating systamsku anuvugaa roopondinchinavi kaavu. yaantrika anuvaadamlo taginasthaayi saamarthyam kuudaa inka saadhyapadadamledu. telugubhaashaku unna pratyeka lakshanaalu konni induku samasyalu srushtistunnaayi. annitiki minchi, telugu aadhunikam kaavadaaniki kaavalasina pramaaneekarana jaragakapovadam pedda avarodham. mottaaniki disital yugamlo telugu rendu moodu taraalu venukabadindi. adhi kuudaa, aa rangamlo talamunakalugaa panichestuu.samachara saanketika nipunulu, tamokkare bhashanu kampyuuteekarana cheyaleru. nijaaniki it nipunulu saadhinche solutions evaina, daani viniyoga rangam gurinchina avagaahana, naipunya sahakaaram lekunda saadhyapadavu. bhasha kampyuuteekarana kaavalasina bhaashaanaipunyam bhaashaasaastravettala nunchi samakuuraali. ekkadunnaayi bhashashastra vibhaagaalu? lingvistics computationlo taginanta mandi nipunulanu tayaarucheyagaligina vishwavidyaalaya saakhalenni? prapancha prakhyaata bhaashaasaastravettalanu andinchina usmania vishwavidyaalayam lingvistics saakha ippudetla unnado okasari chudandi.. saamaajika saastraala adhyayanam anavasaram anukunna daani paryavasanalemito telugu samajala anubhavamloki vastunnadi.computerlalo, mobail fonlalo ingleeshu aksharaalalo telugunu rase alavaatu perigipoyina taruvaata, lipitho parichayam taggipotunnadi. telugu aksharaalu chadavalekapoyina, telugulo raayagaligina vaaru perugutunnaaru. chadavalekapoyina varijanabha perigithe, raasina vaatini chadivedevaru? mana daggara unna samasta vaamayamuu chadivevaaru leka, shidhilamai potundi. telugu jeevana rangaalalo anekam, telugu avidya valla anagaaripotaayi. bhasha ante, daani vyavahartala chaaritraka samaachaaraanni, saamskrutika vivaraalanu nikshiptam chesukunna vyavastha. aa vyavastha nunchi tegadempulu jarigina taravaata manishi uniki taaduu bongaramuu lenidavutundi. maropakka, tama bhashanu kaapaadukuntunna samaajaalu, saanketika abhivruddhini imudchukune bhasha samuuhaalu aadhikyaanni pondutaayi, prayojanaalanuu pondutaayi.kabatti, bhashanu rakshinchukovadam ante, bhashanu viniyoginchukuni padyaaluu paataluu rasevarini satkarinchadam kaadu. atuvanti poshana avasaramanukunte daanni vaerugaa chesukovachhu. daani valla bhasharakshana saadhyam kaadu. telugunu oka amsamgaa kaaka, bodhana bhashaga kaneesam praathamika sthaayi varaku konasaginchadam, taruvaata intermediate daka oka amsamgaa tappanisari cheyadam, mottam telugu meediyamlo chadavalanukunevariki anduku tagga erpaatlu cheyadam, snaatakottara dasha daka saamaajika saastraalanu, vaignaanika amsaalanu telugulo chaduvagalige vidhamgaa anuvaada sadupaayaalanu andinchadam– telugu manugadaku tappanisari sharatulu.telugulo oka nirantara nighantu vyavastha undaali. adhi kembridgi, auxfurd nighantuvula vale, edaina vishwavidyaalayaaniki anubandhamgaa erpaatu cheyali. vaatilo bhashashastra, nighantu saastra nipunulanu niyaminchaali. ee nighantuvu, aadhunika padajaalaanni roopondinchadaanike kaaka, ippatidaka telugu nighantuvulo cherani praanta, kula, varga maandalikaalaku annitikee pravesam kalpinchaali. paribhasha nirmaanaaniki saastriiya vidhaanaalanu anusarinchaali. parabhaashaapadaala sweekaranapai niyantrana undaali. paatyapustakaalu, patrikalu – ee rendoo bhasha pramaaneekaranaku mukhyamaina vedikalu. ee rendu mukhadwarala vadda bhashanu samanyayam paatinche vyavasthagaa, aadhunika avasaraalaku panikivacche saadhanamgaa teerchididdadaaniki gatti bandobastu cheyali. srujanaatmaka rachanalalo bhasha etuvanti pokadalaina povachu. saadhaarana vishayarachanaa bhasha saralamgaa, suutigaa, praamaanikamgaa undettu chudali.annitikante mundu, bhasha vidhaanam emito rendu teluguraashtraaluu prakatinchaali. daani meeda charchanu aahvaaninchaali. ingleeshunu nerchukovalasinde. rendu moodu bhashalu nerchukovadam bhaaratheeyulaku kottemi kaadu. moulikamgaa e bhashaku chendi unnamanedi mukhyam. e bhashalo manam mana chaaritraka astitvam nunchi bhavishyat gamyam daka prayaanistaamanedi pradhaanam. vedukalu, sambaraalu, kaanukalu, varaalu– ivannee sare. bhashaku moulika vasatula meeda pettubadi pettandi. mahasabhalaku ayina kharchulo sagam chaalu. adhi telugunu gowravanga batikistundi.(ayipoyindi)(sukravaaram sanchikalo– ee vyaasam rendo bhagam moodo peragraphlo– oka vaakyam porapaatugaa prachuritamaindi. ‘‘samaajaabhivruddhi nyaayamgaa, samaanamgaa unna chota bhasha kuudaa sampannamgaa untundi’. ee vaakyaanni ‘‘e kaaranaala valla ayitenemi paarisraamikamgaa, aardhikamgaa unnata sthitilo unna chota, akkadi bhasha kuudaa samarthamgaa, sampannamgaa untundi’’ – ani chaduvukovali. – ke. srinivas)teluguku, samachara saanketikatakuu madhya unna anubandham vichitramainadi. samachara saanketikata videsaalaloonuu, swapraantamloonuu kuudaa adhikaadaaya samuuhaalanu srushtinchindi. sikharasthaanamlo unna saftvare companylalo keelakasthaanaalalo telugu vaaru panichestunnaaru. aayaa companyla vistrutinii aadaayaannii penchadamlo entho dohadam chestunnaru. duradrushtamemitante, ee parinaamam valla telugubhaashaku jaragavalasinanta dohadam jaragadam ledu. vyaktulugaa anekamandi pravasa telugu saanketika nipunulu kampyootarnu teluguku anukuulamgaa upayoginchadaaniki enno aavishkaranalu chesaru, parikaraalu srushtinchaaru. videsaallo untuu kuudaa saahitya, saahityetara telugu websites,nu, blagsnu nirvahistunnaaru. avi bhashaku chestunna melu saamaanyamainadi kaadu. ayinappatiki, pedda pedda carporate samsthalu cony, prabhutva, prabhutvetara akadamik samsthalu cony cheyagaliginanta vyaktulu cheyaleru. ummadi aandhrapradeshlo hytec yuganni taane teesukuvacchaanani oka nayakudu cheppukuntaaru. daaniki minchina abhivruddhiki tihabto punaadulu vestamani inko netha sapatham chestaaru. manam saadhinchina hytec abhivruddhi, kottagaa perugutunna ankura abhivruddhi– teluguku emi chesaayi? microsapht kaarporeshanku siivoga oka teluguvaadunnaadu, mari vindos telugu version enduku saadhyapadaledu? tamilamlonu, hindeeloonu, bengaaleeloonu aayaa bhaashalalo programing kuudaa jarugutundagaa, teluguku vachina kashtamemiti? vyaapaaraparamgaa labhasati kadanukunte, pettubadi pettadaaniki prabhutvaalaku vachina lotemiti?kampyootarku telugu puurtigaa veligaa unnadani kaadu. konni konni aplikeshanlalo telugulo suuchanalu kanipistunnaayi. telugu aksharaalanu tipe cheyagalugutunnayi. moodunnara dasaabdaala kindate desctap publishing kosam telugu faantlu siddamayyaayi. appati nunchi pustaka prachurana, patrika prachurana kosam fantla abhivruddhi, telugu tipe cheyadaaniki veelaina saftvare parikaraala roopakalpana jarugutune unnaayi. computer bhaashaavaranam antaa ingleeshulo untundi. oka vidi applikeshannu, toolbaarnu instal chesi telugu tipe chesukovali. telugu tipe chestunnappudu ingleeshu, ingleeshu vaadutunnappudu telugu panicheyavu. telugunu tipe cheyadaaniki vade keaboard laveuts kuudaa anekam vaadukalo unnaayi. teluguku ekaika keaboard sthiraparachadam manchidi. telugulo unikodnu abhivruddhi chesina taruvaata, daani vaadakam penchaalani netizan nipunulu pade pade korutunnaru cony, unicod vaadakam inka naamamaatramgaane unnadi. pustaka prachurana samsthalu, okati rendu patrikalu tappa takkinavi inka nan–unicod fantlane vaadutunnaayi. unikodikirana jarigithene serchi injanlu telugu vishayaanveshanhaku anuvugaa untaayi. digitalisation ante mana drushtilo inka mudrita pustakaala paejeelanu pdpheegano, itara image farmat filesgano bhadraparachadam matrame. ingleeshu image files nunchi paatyaanni digumati chesukogaligina saftvares eppati nuncho unnaayi cony, telugu image files nunchi telugunu rabatte saftvare ledu. ingleeshulo paatyaanni paiki chadivi vinipinche sadupayam vistrutamgaa viniyogamloki vachindi. telugulo adhi eppatiki saadhyapadutundo teliyadu. anduvalla, internetlo bhadraparichina telugu paatyaalaku parimita viniyogame saadhyapadutondi. teluguvaariki sambandhinchina amsame, ingleeshulo taipchesi netlo serch cheste vachinanni phalitaalu, telugulo tipe cheste ravadam ledu. ingleeshu bhashalo typingku anubandhamgaa, tappoppula gurtimpu parikaram, vyaakaranadoshaala gurtimpu parikaram, yaantrika anuvaada soulabhyam untunnaayi. telugulo ivi ippatikee andubaatulo raledu. kendriiya vishwavidyaalayamlooni langwage computation lablo sudiirghakaalamgaa chestunna prayatnaalu manchi phalitaale ichayi cony, avi vaanijya operating systamsku anuvugaa roopondinchinavi kaavu. yaantrika anuvaadamlo taginasthaayi saamarthyam kuudaa inka saadhyapadadamledu. telugubhaashaku unna pratyeka lakshanaalu konni induku samasyalu srushtistunnaayi. annitiki minchi, telugu aadhunikam kaavadaaniki kaavalasina pramaaneekarana jaragakapovadam pedda avarodham. mottaaniki disital yugamlo telugu rendu moodu taraalu venukabadindi. adhi kuudaa, aa rangamlo talamunakalugaa panichestuu.samachara saanketika nipunulu, tamokkare bhashanu kampyuuteekarana cheyaleru. nijaaniki it nipunulu saadhinche solutions evaina, daani viniyoga rangam gurinchina avagaahana, naipunya sahakaaram lekunda saadhyapadavu. bhasha kampyuuteekarana kaavalasina bhaashaanaipunyam bhaashaasaastravettala nunchi samakuuraali. ekkadunnaayi bhashashastra vibhaagaalu? lingvistics computationlo taginanta mandi nipunulanu tayaarucheyagaligina vishwavidyaalaya saakhalenni? prapancha prakhyaata bhaashaasaastravettalanu andinchina usmania vishwavidyaalayam lingvistics saakha ippudetla unnado okasari chudandi.. saamaajika saastraala adhyayanam anavasaram anukunna daani paryavasanalemito telugu samajala anubhavamloki vastunnadi.computerlalo, mobail fonlalo ingleeshu aksharaalalo telugunu rase alavaatu perigipoyina taruvaata, lipitho parichayam taggipotunnadi. telugu aksharaalu chadavalekapoyina, telugulo raayagaligina vaaru perugutunnaaru. chadavalekapoyina varijanabha perigithe, raasina vaatini chadivedevaru? mana daggara unna samasta vaamayamuu chadivevaaru leka, shidhilamai potundi. telugu jeevana rangaalalo anekam, telugu avidya valla anagaaripotaayi. bhasha ante, daani vyavahartala chaaritraka samaachaaraanni, saamskrutika vivaraalanu nikshiptam chesukunna vyavastha. aa vyavastha nunchi tegadempulu jarigina taravaata manishi uniki taaduu bongaramuu lenidavutundi. maropakka, tama bhashanu kaapaadukuntunna samaajaalu, saanketika abhivruddhini imudchukune bhasha samuuhaalu aadhikyaanni pondutaayi, prayojanaalanuu pondutaayi.kabatti, bhashanu rakshinchukovadam ante, bhashanu viniyoginchukuni padyaaluu paataluu rasevarini satkarinchadam kaadu. atuvanti poshana avasaramanukunte daanni vaerugaa chesukovachhu. daani valla bhasharakshana saadhyam kaadu. telugunu oka amsamgaa kaaka, bodhana bhashaga kaneesam praathamika sthaayi varaku konasaginchadam, taruvaata intermediate daka oka amsamgaa tappanisari cheyadam, mottam telugu meediyamlo chadavalanukunevariki anduku tagga erpaatlu cheyadam, snaatakottara dasha daka saamaajika saastraalanu, vaignaanika amsaalanu telugulo chaduvagalige vidhamgaa anuvaada sadupaayaalanu andinchadam– telugu manugadaku tappanisari sharatulu.telugulo oka nirantara nighantu vyavastha undaali. adhi kembridgi, auxfurd nighantuvula vale, edaina vishwavidyaalayaaniki anubandhamgaa erpaatu cheyali. vaatilo bhashashastra, nighantu saastra nipunulanu niyaminchaali. ee nighantuvu, aadhunika padajaalaanni roopondinchadaanike kaaka, ippatidaka telugu nighantuvulo cherani praanta, kula, varga maandalikaalaku annitikee pravesam kalpinchaali. paribhasha nirmaanaaniki saastriiya vidhaanaalanu anusarinchaali. parabhaashaapadaala sweekaranapai niyantrana undaali. paatyapustakaalu, patrikalu – ee rendoo bhasha pramaaneekaranaku mukhyamaina vedikalu. ee rendu mukhadwarala vadda bhashanu samanyayam paatinche vyavasthagaa, aadhunika avasaraalaku panikivacche saadhanamgaa teerchididdadaaniki gatti bandobastu cheyali. srujanaatmaka rachanalalo bhasha etuvanti pokadalaina povachu. saadhaarana vishayarachanaa bhasha saralamgaa, suutigaa, praamaanikamgaa undettu chudali.annitikante mundu, bhasha vidhaanam emito rendu teluguraashtraaluu prakatinchaali. daani meeda charchanu aahvaaninchaali. ingleeshunu nerchukovalasinde. rendu moodu bhashalu nerchukovadam bhaaratheeyulaku kottemi kaadu. moulikamgaa e bhashaku chendi unnamanedi mukhyam. e bhashalo manam mana chaaritraka astitvam nunchi bhavishyat gamyam daka prayaanistaamanedi pradhaanam. vedukalu, sambaraalu, kaanukalu, varaalu– ivannee sare. bhashaku moulika vasatula meeda pettubadi pettandi. mahasabhalaku ayina kharchulo sagam chaalu. adhi telugunu gowravanga batikistundi.(ayipoyindi)(sukravaaram sanchikalo– ee vyaasam rendo bhagam moodo peragraphlo– oka vaakyam porapaatugaa prachuritamaindi. ‘‘samaajaabhivruddhi nyaayamgaa, samaanamgaa unna chota bhasha kuudaa sampannamgaa untundi’. ee vaakyaanni ‘‘e kaaranaala valla ayitenemi paarisraamikamgaa, aardhikamgaa unnata sthitilo unna chota, akkadi bhasha kuudaa samarthamgaa, sampannamgaa untundi’’ – ani chaduvukovali. – ke. srinivas)