  నుంచున్న అడ మగవాళ్ళ ముఖాలు కళ కళలాడి పోతూన్నాయి. 

 చిన్నముచ్చికగాళ్ళు వెడల్పాటి రాళ్ళని తెచ్చారు. మరికొందరు ఏవో ఆకులూ తెచ్చారు. ఈ ఆకులని బందమీద వేసి మరో చిన్నరాతితో చితకకొట్టి నీళ్ళు చల్లుతూ నూరుతున్నారు మెత్తగా.

 అలాంటి ఆకులని వీళ్ళయిదుగురు చాలాసార్లు చూశారు. ఆ ఆకునిగిల్లి నోట్లోవేసుకుంటే కుంకుడుకాయలా చేదుగా అనిపించింది. అందుకని ఆ ఆకుల్ని వదిలేశారు అదే ఆకుని ఇప్పుడు షీయ్యా ముచ్చికగాళ్ళు మెత్తగా నూరుతున్నారు.

 "యీ ఆకుల వుపయోగమేమిటో ఇప్పుడు తెలుస్తుంది" కమల్ అనుకున్నాడు.

 గురవయ్య చేయి పైకెత్తి ఏదో అన్నాడు. తర్వాత దండలేసుకున్న అమ్మయిల్నారుగురుని ముందుకు పిలిచాడు. వాళ్ళతో ఏదో అన్నాడు. ఆ అమ్మాయిలు కదిలి ఒకరి తర్వాత ఒకరువెళ్ళి ఇద్దరేసి మగవాళ్ళని తాకి ఇవతలకి వచ్చారు. ఆ అమ్మాయితోపాటు ఆ ఇద్దరు అబ్బాయిలు ఇవతలకి వచ్చారు. అలా ఆరుగురు అమ్మాయిలూ పన్నెండుమంది అబ్బాయిలు వచ్చి గురువయ్య ముందు నంచున్నారు.

 ఉరవయ్య ఏదో అడగటం వాళ్ళు జవాబులు యివ్వటం జరిగింది. తర్వాత అమాయిలు వెళ్ళి కూర్చోటం అబ్బాయిలు అక్కడే వుండటం జరిగింది. పన్నెండు రాతిఆయుధాలు తెచ్చారు. వాటిని వాళ్ళ చేతికంది౦చారు . పదిమంది గురువుగారి పాక్కన నుమ్చోగా యిరువురు మిగిలారు.

 గురవయ్య చెయ్యెత్తి దించి "షహూ!" అనంగానే వాళ్ళిరువురూ బడ్డశత్రువుల్లా చేతిలోవున్న రాతిఆయుధాలతో శరీరానికి దెబ్బ తగలకుండా ఒక క్రమబద్దంగా బలంగా ఆయుధానికి మాత్రమె దెబ్బతగిలే విధంగా కొట్టుకోటం మొదలు పెట్టారు.

 దానిని చూస్తూ కింద కూర్చున్నవాళ్ళు మధ్య మధ్య వుషారుగా అరిచారు. అరుపులు వినంగానే వాళ్ళు రెట్టింపు వుత్శహంతో కొట్టుకోటం మొదలు పెట్టారు.

 "మీ దుంపతిగ ఎంతసేపు అలా కొట్టుకుచస్తారు. ఆయుధాన్ని అయిదాన్ని చేర్చి బలంగాకొడితే సరిపోతుందా! దాంతో ఎదుతువాడి బుర్రమీద ఒక్కటిచ్చుకుమ్తే నాసామిరంగా!" విసుగ్గా అనుకున్నాడు సుబ్బారావు,.

 "ఈ రాతికేసి ఆరాతిని ఆ రాతికేసి ఈ రాతిని వూరికే కొట్టుకోటంఇదేం పోటీ! నీళ్ళ ముఖంలాగా వుంది. ఇంతోటి పోటీకి తోడు ఇద్దరేసి జుట్టుపోలిగాళ్ళని అమమయిలుసెలక్ట్ చేయాలా?" అనుకుందినిశ్చల .

 ఇది పోటీ కాదని ఇదోరకం స్వయంవరమని వివాహం ముందు జరపపడే వింత ఆచారం అని .......

 వీళ్ళ యిదుగురికీ తెలియక ఎవరికీ వారే విసుకున్నారు "ఈ గోల అయిపోయి కొత్తది ఏదైనా మొదలు బాగుండును. ఎంత సేపిలా వీళ్ళపోటీకి నూరే ఆకులకి సంబంధం ఏమిటో?" అనికూడా అలోచించారు.

 జరిగేది ఓ రకమైన పోటీయే ఒక ఆచారానికి వివాహానికి సంబంధించినది.

 క్రితంరాత్రి నిండు పౌర్ణమి . గురవయ్య ఆరుగురు అమ్మాయిలకి వివాహం నిశ్చయించాడు. యీ రోజు ఇప్పుడు దాని తాలుకా తతంగం జరుగుతున్నది తెల్లవారు జామునే అంత తిని తాగటం అయింది. ఇహా రాత్రికే అంతా మళ్ళీ తిని తాగటం.

 ఒక అమ్మాయి తనకి నచ్చిన ఇద్దరు అబ్బాయిలని తాకి చూసిస్తుంది. అప్పుడు పోటీ మోడల్వుతుంది.

 బలంగా బరువుగా వుండే ఆ రాతి ఆయుధాన్ని ఎత్తి గట్టిగా ఒక క్రమబద్దంగా కొట్టుకుంటారు. అలా కొట్టుకోగా ఒకడిలో శక్తి సన్నగిల్లుతుంది. ఇంక కొట్టలేక ఆయుధంతో సహా కిందకూర్చుండిపోతాడు. విజేత ఆయుధంతో నుంచుంటాడు. విజేతతో ఆపిల్ల వివాహం అవుతుంది. ఇది వాళ్ళ వివాహా పద్దతిలో మొదటి అధ్యాయం.

 ఓడినవాడికి మరో రెండు పౌర్ణమిరాత్రులు పెళ్ళికొడుకుగా ఛాన్స్ ఇస్తారు. అంటే దండవేసుకుని మర్నాడు పెళ్ళికొడుకుల జాబితాలో చేరి నుంచోవచ్చు. మూడుసార్లు అమ్మాయిలచేత అయోదించబడి అ మూడుసార్లు యీ పోటీలో కూలబడిపొతే వాడు వివాహానికి అర్హుడు గాదు. కాని చిన్న గురవయ్య అవుతాడు దానికి కొంత తతంగం వుంది. జుట్టంతా తీసేసి నడినెత్తిన ముచ్చికలా కొంతజుట్టు వుంచుతారు.

 చిన్న గురవయ్యలుగా తయారుచేయబడివాళ్ళకి పెళ్ళివుండడు స్రీ సౌఖ్యం కూడా ఎప్పుడోతప్ప ఉండదు. తిని కూర్చివటంతో కొవ్వు పెరిగి కోరికలు వృద్ధి అవుతాయి. అందుకని గోతికాడా నక్కల్లా రెడీగా కూర్చుని వుంటారు. వివాహం కానివాళ్ళు తప్పు చేయరాదు. వాళ్ళకి ఘోరమైన శిక్ష వుంటుంది. శిక్ష వుంటుందని తెలుసుగాని అది ఎంత ఘోరమై౦దో తెలియనివాళ్ళు కోరిక అవుకోలేక చాటుగా వాళ్ళ కోరిక తీర్చుకోటం లేక ఆ ప్రయత్నంలో ఉండటం జరుగుతుంది. వెంటనే చిన్న ముచ్చికవాళ్ళు వాళ్ళని పట్టుకుని గురవయ్య వద్దకు లాక్కోస్తారు. మర్నాడు తప్పుచేయబడ్డవాడు ఆత్మహత్య చేసుకుంటాడు. మత్తు పానీయం తాగి పళ్ళూపై తెలియని అమితానందం పొందితూ ఆ పిల్లని చిన్న ముచ్చికగాళ్ళు తనివితీరా వ్దుకుంటారు. అంతమంది దండయాత్ర భరించలేక ఆపిల్ల దారుణంగా మరణిస్తుంది అదేవిధంగా చూస్తె వాళ్ళంతాకలిసి చంపినట్లే లెక్క.

 మరోవిధంగా కూడా ఈ చిన్న ముచ్చికగాళ్ళ కోరికలు తుంటాయి. భర్త మరణించిన స్రీ ఒక నెలరోజులపాటు ఈ చిన్న ముచ్చిక గాళ్ళ అధీనంలో వుంటుంది. పౌర్ణమి మొదలు మళ్ళీ పౌర్ణమికి ఆమె ఈలోకలో వుండడు. వీళ్ళ కోరికలు తీర్చలేకనైనా చస్తుంది. లేకపోతే మత్తుపదార్దం పీకలదాకా తాగింపచేసి బతికుండగానే పూడ్చిపెట్టడం జరుగుతుంది ఆమెని.

 వాళ్ళలో తప్పుచేసిన స్రీ పురుషులు పట్టు బడ్డా, భర్త చనిపోయిన ఆడది మిగిలినా, కన్యగా వుండి గర్భందాల్చినా, ఆ తళుకు స్రీలని చిన్న ముచ్చికగాళ్ళు వాడికోటం అంటే అది పుణ్యంకింద లెక్క. గురవయ్య అంటే వల్ల దృష్టిలో భగవంతుడు , ఆయనగారి శిష్యగుణం చిన్నదేముళ్ళు , గురవయ్య, మరణించినపుడు కొన్ని పరీక్షల ద్వారా ఒక పవిత్రమైన కన్యనుచూసి పెళ్ళిచేసి శిష్యులలో ఒకడిని గురవయ్యగా చేస్తారు.

 సరీగ్ రెండు గంటల తర్వాత పోటీలు ముగిశాయి.

 ఆరుగురు ఆడపిల్లలకి భర్తలు దొరికారు.

 మరో ఆరుగురిలో నలుగురుమిగిలారు. యిరువురు మూడోసారి కూడా పోటీలో పాల్గొని ఓడిపోయినవారు. ఆ బలహీనులిరువురూ చిన దేముళ్ళ జాబితాలో చేర్చబడతారు.

 మళ్ళీ కొమ్ముబూరల ద్వనులతో ఆ ప్రదేశం మారుమ్రోగి పోయింది.

 ఆరుగురు యువకులు ఆయుధాలు ముందు వుంచుకుని కూచ్చున్నారు. శిష్యులు కాబడే ఇరువురు దేభ్యం ముఖాలు వేసుకుని అక్కడే నిలబడ్డారు . గురవయ్యగారి ఆజ్ఞతో పిల్లలు పెళ్ళికాని యువతి యువకులు గిదేసేలలోకి వెళ్ళి తలుపులు వేసుకున్నారు. ఆఖరికి పెళ్ళి కూతుళ్ళుకూడా ఆ చోటు విడిచి వెళ్ళారు. చివరిగా మిగిలిన స్రీలు కూడా అక్కడినుండి నిష్క్రమించారు.

 గురవయ్య ఆగ్న అయ్యింది.

 నూరిన అకుముడ్డ (గోరింటాకు నూరితే ఎలా వుంటుందో అల వుంది ఆ ముద్ద ) నీళ్ళతో శిష్యులు పెళ్ళికొడుకులవద్దకు వచ్చారు.

 గురవయ్య ఆయనగారి భార్య [ఈగురువయ్యగారికి అన్నీ చూసే అదృష్టం హక్కు వున్నాయి దేముదమ్మ అంటే మాటలా ] చిన్న ముచ్చికగాళ్ళు, మగవాళ్ళు అంతా చూస్తుండగా ఆ ఆరుగురు పెళ్ళికొడుకులను అలకరించడం మొదలుపెట్టారు.

 అందరూ కళ్ళప్పగించి చూస్తుండగా 

 చేట్లమీద దాగివున్న అయిదుగురు చూస్తుండగా _

 వింత వికృత విడ్డూరమైన ఆచారంతో పెళ్ళికొడుకులుగా తయారు చేయబడుతున్నారు. వారు.

 అకుముద్దని నీళ్ళతో పల్చగా చేస్తూ వాళ్ళ తలలకి గడ్డానికి మీసాల స్థానంలోను వూశారు. అంతేకాదు ....... పూశారు.

 కృతి , నిశ్చల కళ్ళుమూసుకున్నారు వాళ్ళని తిడుతూ.

 సుబ్బారావుకి నవ్వొచ్చింది.

 వాళ్ళు చేసేపనిని జాగ్రత్తగా చూస్తున్నది విజయ్. కమల్ మాత్రమే.

 పడినిముషాలు గడిచింది.

 ఈ పదినిముషాలు గురవయ్య ఏదో చెపుతుంటే అదే మాటలని వీళ్ళు ఆనందంతో నెమ్మదిగా ఉచ్చరిస్తున్నారు. బహుశా అది బోధ అయివుంటుంది. శిష్యులు అకుసారంరాసినచోట చేత్తో రుద్దుతూవుంటే జుట్టువూడి వస్తున్నది.

 ఆరుగురు పెళ్ళికొడుకులకి నున్నగా రాగి చెంబుల్లా తలలూ ముఖాలూ తయారయ్యాయి. వాళ్ళ మేడలో రెండేసి ఆకుల దండలు వేసి శిష్యులు అవతలకి తీసుకువెళ్ళారు. బహుశా మంగళ స్నానంకై అయివుంటుంది.
  nunchunna ada magavalla mukhalu kala kalaladi pothoonnaayi. 

 chinnamucchikagaallu vedalpati raallani tecchaaru. marikondaru evo aakuluu tecchaaru. ee aakulani bandameeda vesi maro chinnaraatito chitakakotti neellu challutuu noorutunnaaru mettagaa.

 alanti aakulani veellayiduguru chaalaasaarlu chusaru. aa aakunigilli notlovesukunte kunkudukayala chedugaa anipinchindi. andukani aa aakulni vadilesaaru adhe aakuni ippudu sheeyya muchikagaallu mettagaa noorutunnaaru.

 "yee aakula vupayogamemito ippudu telustundi" kamal anukunnadu.

 guravayya cheyi paiketti edho annadu. tarvaata dandalesukunna ammayilnaaruguruni munduku pilichaadu. vaallatho edho annadu. aa ammayilu kadili okari tarvaata okaruvelli iddaresi magavallani taaki ivatalaki vachaaru. aa ammayitopatu aa iddaru abbailu ivatalaki vachaaru. alaa aaruguru ammaayiluu pannendumandi abbailu vachi guruvayya mundu nanchunnaaru.

 uravayya edho adagatam vaallu javaabulu yivvatam jarigindi. tarvaata amaayilu velli koorchotam abbailu akkade vundatam jarigindi. pannendu raatiaayudhaalu tecchaaru. vaatini vaalla chetikandinachaaru . padimandi guruvugaari paakkana numchoga yiruvuru migilaru.

 guravayya cheyyetti dinchi "shoo!" anamgaane valliruvuru baddasatruvulla chetilovunna raatiaayudhaalatho sariiraaniki debba tagalakunda oka kramabaddamgaa balangaa aayudhaaniki matrame debbatagile vidhamgaa kottukotam modalu pettaaru.

 daanini chustuu kinda koorchunnavaallu madhya madhya vushaarugaa arichaaru. arupulu vinamgaane vaallu rettimpu vutsahamto kottukotam modalu pettaaru.

 "mee dumpatiga entasepu alaa kottukuchastaaru. aayudhaanni ayidanni cherchi balangaakodithe saripotunda! daamto edutuvadi burrameeda okkatichukumte nasamiramga!" visuggaa anukunnadu subbarao,.

 "ee raatikesi aaraatini aa raatikesi ee raatini voorike kottukotandem poty! neella mukhamlaagaa vundi. intoti potiki thodu iddaresi juttupoligaallani amamayiluselakt cheyala?" anukundinischala .

 idhi poty kaadani idorakam swayamvaramani vivaham mundu jarapapade vinta aachaaram ani .......

 veella yiduguriki teliyaka evariki vaare visukunnaru "ee gola aipoi kottadi edaina modalu bagundunu. entha sepila veellapoteeki noore aakulaki sambandham emito?" anikuda alochinchaaru.

 jarigedi oo rakamaina potiiye oka aachaaraaniki vivaahaaniki sambandhinchinadi.

 kritamraatri nindu pournami . guravayya aaruguru ammayilaki vivaham nischayinchaadu. yee roju ippudu daani taluka tatangam jarugutunnadi tellavaaru jamune anta tini taagatam ayindi. ihaa raatrike antaa mallee tini taagatam.

 oka ammai tanaki nachina iddaru abbayilani taaki chusistundi. appudu poty modalvutundi.

 balangaa baruvugaa vunde aa raati aayudhaanni etti gattigaa oka kramabaddamgaa kottukuntaaru. alaa kottukoga okadilo sakti sannagillutundi. inka kottaleka aayudhamtho sahaa kindakurchundipotadu. vijeta aayudhamtho nunchuntaadu. vijetatho aapilla vivaham avutundi. idhi vaalla viwaha paddatilo modati adhyayam.

 oodinavaadiki maro rendu pournamiraatrulu pellikodukugaa chans istaaru. ante dandavesukuni marnadu pellikodukula jaabitaalo cheri nunchovachhu. moodusaarlu ammayilacheta ayodinchabadi a moodusaarlu yee potilo koolabadipothe vaadu vivaahaaniki arhudu gaadu. kaani chinna guravayya avutaadu daaniki kontha tatangam vundi. juttanta teesesi nadinettina muchikala kontajuttu vunchutaaru.

 chinna guravayyalugaa tayaarucheyabadivaallaki pellivundadu sree soukhyam kuudaa eppudotappa undadu. tini koorchivatamtho kovvu perigi korikalu vruddhi avtayi. andukani gotikada nakkalla redeegaa kuurchuni vuntaaru. vivaham kaanivaallu tappu cheyaraadu. vaallaki ghoramaina shiksha vuntundi. shiksha vuntundani telusugaani adhi entha ghoramindo teliyanivaallu korika avukoleka chaatugaa vaalla korika teerchukotam leka aa prayatnamlo undatam jarugutundi. ventane chinna muchikavaallu vaallani pattukuni guravayya vaddaku lakkostaru. marnadu tappucheyabaddavaadu aatmahatya chesukuntadu. mattu paaneeyam taagi palluupai teliyani amitaanandam pondituu aa pillani chinna muchikagaallu tanivitiira vdukuntaaru. antamandi dandayaatra bharinchaleka aapilla daarunamgaa maranistundi adevidhamgaa chuste vaallantaakalisi champinatle lekka.

 marovidhamgaa kuudaa ee chinna muchikagalla korikalu tuntaayi. bharta maraninchina sree oka nelarojulapatu ee chinna muchika gaalla adheenamlo vuntundi. pournami modalu mallee pournamiki aame eelokalo vundadu. veella korikalu teerchalekanainaa chastundi. lekapothe mattupadaardam peekaladaakaa tagimpachesi batikundagaane poodchipettadam jarugutundi aameni.

 vaallalo tappuchesina sree purushulu pattu badda, bharta chanipoyina aadadi migilina, kanyaga vundi garbhandaalchinaa, aa taluku sreelani chinna muchikagaallu vadikotam ante adhi punyankinda lekka. guravayya ante valla drushtilo bhagavantudu , aayanagaari shishyagunam chinnademullu , guravayya, maraninchinapudu konni pareekshala dwara oka pavitramaina kanyanuchusi pellichesi shishyulalo okadini guravayyagaa chestaaru.

 sareeg rendu gantala tarvaata poteelu mugisai.

 aaruguru aadapillalaki bhartalu dorikaaru.

 maro aarugurilo nalugurumigilaaru. yiruvuru moodosari kuudaa potilo palgoni odipoyinavaaru. aa balaheenuliruvuru china demulla jaabitaalo cherchabadataaru.

 mallee kommuburala dwanulatho aa pradesam maarumrogi poyindi.

 aaruguru yuvakulu aayudhaalu mundu vunchukuni kuuchchunnaaru. shishyulu kabade iruvuru debhyam mukhalu vesukuni akkade nilabaddaaru . guravayyagaari aagnatho pillalu pellikaani yuvati yuvakulu gideselaloki velli talupulu vesukunnaru. aakhariki pelli koothullukuda aa chotu vidichi vellaaru. chivarigaa migilina sreelu kuudaa akkadinundi nishkraminchaaru.

 guravayya aagna ayyindi.

 noorina akumudda (gorintaku noorithe ela vuntundo ala vundi aa mudda ) neellatho shishyulu pellikodukulavaddaku vachaaru.

 guravayya aayanagaari bharya [eeguruvayyagaariki annee chuse adrushtam hakku vunnayi demudamma ante matala ] chinna muchikagaallu, magavaallu antaa chustundagaa aa aaruguru pellikodukulanu alakarinchadam modalupettaaru.

 andaruu kallappaginchi chustundagaa 

 chetlameeda daagivunna ayiduguru chustundagaa _

 vinta vikruta vidduuramaina aachaaramtho pellikodukulugaa tayaaru cheyabadutunnaru. vaaru.

 akumuddani neellatho palchagaa chestu vaalla talalaki gaddaniki meesaala sthaanamloonu vuusaaru. antekaadu ....... puusaaru.

 kruti , nischala kallumuusukunnaaru vaallani tidutuu.

 subbaraoki navvochindi.

 vaallu chesepanini jaagrattagaa chustunnadi vijay. kamal matrame.

 padinimushaalu gadichindi.

 ee padinimushaalu guravayya edho cheputunte adhe maatalani veellu aanandamtho nemmadigaa uchcharistunnaaru. bahusa adhi bodha ayivuntundi. shishyulu akusaramrasinachota chetto ruddutuvunte juttuvudi vastunnadi.

 aaruguru pellikodukulaki nunnagaa raagi chembulla talaluu mukhaaluu tayaarayyaayi. vaalla medalo rendesi aakula dandalu vesi shishyulu avatalaki teesukuvellaaru. bahusa mangala snaanankai ayivuntundi.