వీరి సారస్వతాన్ని శోధించి, సేకరించిన సాహిత్యాన్ని ‘శ్రీ కొప్పరపు కవుల సాహిత్య సర్వస్వం’గా గ్రంథస్తం చేసి ఈ నెల 12న కొప్పరపు కవుల జయంతి సందర్భంగా ఆవిష్కరిస్తున్నారు. కొప్పరపు కవుల కవితా ప్రస్థానానికి 120 ఏళ్ళు పూర్తైన అపూర్వ సందర్భం ఇది... లక్షల పద్యాలు మృగ్యం కాగా, గంగాప్రవాహ సదృశమైన వారి సారస్వతం కొంతైనా నేడు సాహిత్యప్రియులకు చేరువవుతున్న శుభసందర్భమిది.భారతీయ సాహిత్యంలో, కేవలం తెలుగు భాషలోనే సుసంపన్నమైన విశిష్ట సాహిత్య ప్రక్రియ ‘అవధానం’. కన్నడం, హిందీ, తమిళంలో అక్కడక్కడా కొందరు చేసినప్పటికీ, చేస్తున్నప్పటికీ ‘అవధాన ప్రక్రియ’ పరిపూర్ణంగా, పరిపుష్టమైన వికాసం చెందింది ఒక్క తెలుగు భాషలోనే! అవధానం తెలుగువాడి సంతకం... పద్యం తెలుగువాడి సొత్తు...డెబ్బై, ఎనభై ఏళ్ళ క్రితం జంటగా కవిత్వం చెప్పడం పెద్ద ఫ్యాషన్! అవధాన విద్యకు, జంట కవిత్వానికి వెలుగురేఖలద్దిన తెలుగు తేజాలు కొప్పరపు సోదరకవులు, తిరుపతి వెంకటకవులు. ఈ రెండు జంటల ప్రేరణతో, ప్రభావంతో ఎందరో జంటకవులు, అవధాన కవులు తెలుగు నేలపై పుట్టుకొచ్చారు. తిరుపతి కవులు, కొప్పరపు కవులు తెలుగు పద్యసీమలో చేసిన సందడి, హడావిడి సామాన్యమైనది కాదు. వారు సంచలనానికి మారుపేర్లు.ఇందులో కొప్పరపు కవుల మార్గం అనితరసాధ్యం. ఆ కవితావేగం అనన్యసామాన్యం. ఆ సారస్వత వైభవం అజరామరం. ఒక్క గంటలోనే 300 పద్యాలు.. 400 పద్యాలు.. 500 పద్యాలు.... ఇలా... సవాళ్ళను స్వీకరించి, సందర్భోచితమైన వేగంతో శరపరంపరగా పద్యవృష్టిని కురిపించిన ‘ఆశుకవితా చక్రవర్తులు’ కొప్పరపు కవులు.ఒక్కరోజులోనే శతావధానం పూర్తిచేసేవారు. కాల వ్యవధి లేకుండానే వరుసగా శతావధానాలు నిర్వహించేవారు. గంటకొక కావ్యాన్ని, ప్రబంధాన్ని ఆశువుగా చెప్పేవారు. వారి కవితా ధారకు, ధారణకు, సాహిత్య సౌందర్యానికి నాటి సమకాలిక మహాకవి పండితులంతా నివ్వెరపోయారు. ఆ అసమాన ప్రతిభా సరస్వతులకు నిలువెత్తున నీరాజనాలిచ్చారు. ఆ పండిత ప్రశంసలు ఇప్పటికీ అక్షర సాక్ష్యాలుగా నిలిచే ఉన్నాయి.కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ గణపతిముని, వేదం వేంకటరాయశాస్ర్తి, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, కాశీ కృష్ణాచార్యులు, వావిలికొలను సుబ్బారావు, జయంతి రామయ్యపంతులు, కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులు, శ్రీపాదకృష్ణమూర్తి శాస్ర్తి, కాళ్ళకూరి నారాయణరావు, చిలకమర్తి లక్ష్మీనర్సింహాం, బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, గుర్రంజాషువా, తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి వంటి మహామహులెందరో కొప్పరపు కవుల అవధాన, ఆశుకవితా సభల్లో పాల్గొని, ఆ అప్రతిమానమైన ప్రతిభను తిలకించి పులకించి ప్రశంసించారు.కొప్పరపు సోదరకవులు (కొప్పరపు వేంకట సుబ్బరాయకవి – 1885 – 1932. కొప్పరపు వేంకటరమణ కవి – 1887 – 1942). వీరు స్వయంగా సోదరులు, సాహితీ రసోదరులు. కొండవీటి సీమలోని కోటప్పకొండకు దగ్గరలో ఉన్న కొప్పరంలో వీరు జన్మించారు. వీరిది కవివంశం. ‘కవిత పుట్టిల్లు సోదరకవుల ఇల్లు’ అని నానుడి.వారి తొలిగురువు తండ్రి వేంకటరాయలు – అవధాన కళాగురువు పోతరాజు రామకవి. వీరు 20 కళల్లో నిష్ణాతులు – కొప్పరపు వారి సంస్కృత విద్యా గురువు నరసరావుపేటకు చెందిన రామడుగు రామకృష్ణశాస్ర్తి. సోదరకవులలో అగ్రజుడు వేంకటసుబ్బరాయకవి అన్నింటా అగ్రజుడే. మొట్టమొదటగా సుబ్బరాయకవి కవితా ప్రస్థానం ప్రారంభించాడు. ఎనిమిదవ ఏటనే శతకపద్యాలు అల్లేవాడు. పన్నెండేళ్ళ వయసులో తొలిశతావధానం నిర్వహించాడు. తమ్ముడు వేంకట రమణ కవిని కలుపుకొని మూడు దశాబ్దాల పాటు కవితా జైత్రయాత్ర సాగించాడు. ప్రప్రథమంగా కొప్పరపు వేంకటసుబ్బరాయ కవి తన పన్నెండో ఏట 1897లో గుంటూరు జిల్లాలోని నరసరావుపేట పాతూరి ఆంజనేయస్వామి దేవాలయంలో అవధానం చేసాడు. ఆ అవధాన కవితా ప్రదర్శనకు ఇప్పటికి 120 ఏళ్ళు పూర్తయింది. ఈ నెల 12వ తేదీన కొప్పరపు వేంకటసుబ్బరాయ జయంతి. 1901లో ప్రారంభమైన సోదరకవుల సారస్వత సాహసయాత్ర 1927 వరకు నిరాఘాటంగా కొనసాగింది. సుబ్బరాయ కవి 1928లో తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురై 46వ ఏట తనువు చాలించాడు. దీనితో ఈ కవిజంట కవితాయాత్ర ముగిసింది.తెలుగు సాహిత్యంలో కొప్పరపుకవుల ముద్ర విశిష్టమైనది, విశేషమైనది. అవధాన విద్యకు, ఆశుకవిత్వానికి అంతటి ఆకర్షణ తీసుకువచ్చిన కవులు ఇంకొకరు లేరు. గద్వాల్ నుండి మద్రాసు వరకు పల్లెలు, పట్టణాలు, నగరాలు, సంస్థానాలు, రాజాస్థానాలు అన్నింటా వారి కవితా ప్రదర్శనలు జరిగాయి. కొప్పరపు కవులు ఆశువుగా చెప్పిన పద్యాల సంఖ్య మూడు లక్షలకు పైగా వుంటాయని లక్కవరం జమిందారు రాజా మంత్రి ప్రగడ భుజంగరావ్ బహద్దర్ తాను రాసిన ‘ఆధునిక కవి జీవితములు’ అనే గ్రంథంలో వివరించారు. అది 1916 నాటి మాట. తరువాత పదకొండేళ్ళు 1927 వరకు కొప్పరపు వారు సాగించిన యాత్రలో ఇంకా ఎన్నివేల పద్యాలు చెప్పారో వారికే ఎరుక.వారి అవధాన విధానం అనుపమానంగా సాగింది. క్లిష్టమైన సమస్యలు, దుష్కరప్రాసలను అవలీలగా దాటి అద్భుత రీతిలో అవధానాలు నిర్వహించారు. సాధారణంగా అవధానాల్లో సీసపద్యాలు పెద్దగా చెప్పరు. ఎందుకంటే అవి ధారణకు లొంగవు. కానీ వీరి అవధానాలు పరిశీలిస్తే ఎన్నో సీసపద్యాలు దర్శనమవుతాయి. సాధారణ వృత్తాలేగాక విశేష వృత్తాలతో పద్యాలు చెప్పడం వీరి విశిష్టత. వారి అవధాన పద్యాలు సముచిత పదబంధములతో ప్రబంధ తుల్యాలుగా వుంటాయి. వీరి ధారణా ప్రతిభ అసాధారణం. శతావధానం ముగిసిన తరువాత 100 నుండి 1 వరకు చెప్పి, 1 నుంచి 100 వరకు అప్పజెప్పి, మళ్ళీ పృచ్ఛకుడి సంఖ్య, పేర్లు, అంశం వారికే గుర్తుచేస్తూ 36, 14, 5 .... ఇలా వివిధ వరుసల్లో పద్యాలు తిరిగి అప్పజెప్పేవారు. అంతేకాక, అవధానం సంపూర్ణమైన తరువాత ఆ సభను, సత్కార విశేషాలను వర్ణిస్తూ 50 పద్యాలు తక్కువ కాకుండా చెప్పేవారు. ఈ ధార, ధారణా విన్యాసం చూస్తే ఒళ్ళు గగుర్పొడుస్తుంది. అవధానులను ఓడించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న పృచ్ఛకులు, తప్పులు వెతకడమే ధ్యేయంగా పెట్టుకున్న సభాధ్యక్షులకు సవాల్ విసురుతూ విజయులై నిలిచిన అవధాన కవిసమ్రాటులు కొప్పరపు కవులు.ఒక సంస్థానంలో ‘మా అశువు ఆగితే చేతులు నరకండి’ అని పందెం కాసి పద్యాలు చెప్పిన కవి వీరులు ఆధునిక యుగంలో వీరు తప్ప ఎవరూ లేరు. వీరంతటి వేగంగా పద్యాలు చెప్పిన వారు మన సాహిత్య చరిత్రలో ఎక్కడా కనిపించరు. కొప్పరపు కవులు అవధానాలు, ఆశుకవిత్వంతో పాటు ఎన్నో రచనలు చేసారు. దైవసంకల్పం, కుశలవ (సాధ్వీమాహాత్మ్యాము), శ్రీకృష్ణ కరుణాప్రభావం మొదలయిన కావ్యాలు, సుబ్బరాయ శతకం, నారాయణీ శతకం, కామేశ్వర శతకం, నారాయణాస్త్రం, దీక్షిత స్తోత్రం మొదలయిన ఎన్నోరచనలు చేసారు. ఆ కాలంలో ఆడియో, వీడియో రికార్డింగ్ సదుపాయాలు లేకపోవడం వలన ఆ అద్భుత ప్రదర్శనా దృశ్యాలు నేడు అందుబాటులో లేవు. ఆ అనంత కవితా సంపద కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది. చిన్నవయసులో మరణించడం, రచనలు పెద్దగా ప్రచురణకాకపోవడం, ప్రచురించిన రచనలు పునఃముద్రణ కాకపోవడం మొదలైన కారణాల వల్ల వీరి పేర్లు తెలిసినంతగా వీరి కవిత్వం తెలుగు వారికి పెద్దగా పరిచయం కాలేదు. వీరి మనుమడు మా శర్మ 15 ఏళ్ళ క్రితం వీరి పేరున పీఠం స్థాపించి వీరి సారస్వతాన్ని శోధించి, సేకరించిన సాహిత్యాన్ని ‘శ్రీ కొప్పరపు కవుల సాహిత్య సర్వస్వం’గా గ్రంథస్తం చేసి ఈ నెల 12న కొప్పరపు కవుల జయంతి సందర్భంగా ఆవిష్కరిస్తున్నారు. కొప్పరపు కవుల కవితా ప్రస్థానానికి 120 ఏళ్ళు పూర్తైన అపూర్వ సందర్భం ఇది... లక్షల పద్యాలు మృగ్యం కాగా, ‘గంగిగోవు పాలు గరిటెడైనను చాలు’ అన్నట్లు గంగాప్రవాహ సదృశమైన వారి సారస్వతం కొంతైనా నేడు సాహిత్యప్రియులకు చేరువవుతున్న శుభసందర్భమిది. గండపెండేరాలు, గజారోహణాలు, సింహలలాటాలు, ముంగాలి అందెలు, విజయఘంటికా సత్కారాలు లెక్కకు మిక్కిలిగా పొంది, ఆశుకవి చక్రవర్తులుగా, అవధాన కవి సమ్రాట్లుగా అనంత ఖ్యాతి పొందిన ఈ అరుదైన జంటకవుల కవితా జయంతిని, 120 ఏళ్ళ కవితా ప్రస్థానాన్ని మహోత్సవంగా జరుపుకుందాం. జయతు జయతు అవధానమ్..... జయహో తెలుగు పద్యమ్డాక్టర్ యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్భారతీయ సాహిత్యంలో, కేవలం తెలుగు భాషలోనే సుసంపన్నమైన విశిష్ట సాహిత్య ప్రక్రియ ‘అవధానం’. కన్నడం, హిందీ, తమిళంలో అక్కడక్కడా కొందరు చేసినప్పటికీ, చేస్తున్నప్పటికీ ‘అవధాన ప్రక్రియ’ పరిపూర్ణంగా, పరిపుష్టమైన వికాసం చెందింది ఒక్క తెలుగు భాషలోనే! అవధానం తెలుగువాడి సంతకం... పద్యం తెలుగువాడి సొత్తు...డెబ్బై, ఎనభై ఏళ్ళ క్రితం జంటగా కవిత్వం చెప్పడం పెద్ద ఫ్యాషన్! అవధాన విద్యకు, జంట కవిత్వానికి వెలుగురేఖలద్దిన తెలుగు తేజాలు కొప్పరపు సోదరకవులు, తిరుపతి వెంకటకవులు. ఈ రెండు జంటల ప్రేరణతో, ప్రభావంతో ఎందరో జంటకవులు, అవధాన కవులు తెలుగు నేలపై పుట్టుకొచ్చారు. తిరుపతి కవులు, కొప్పరపు కవులు తెలుగు పద్యసీమలో చేసిన సందడి, హడావిడి సామాన్యమైనది కాదు. వారు సంచలనానికి మారుపేర్లు.ఇందులో కొప్పరపు కవుల మార్గం అనితరసాధ్యం. ఆ కవితావేగం అనన్యసామాన్యం. ఆ సారస్వత వైభవం అజరామరం. ఒక్క గంటలోనే 300 పద్యాలు.. 400 పద్యాలు.. 500 పద్యాలు.... ఇలా... సవాళ్ళను స్వీకరించి, సందర్భోచితమైన వేగంతో శరపరంపరగా పద్యవృష్టిని కురిపించిన ‘ఆశుకవితా చక్రవర్తులు’ కొప్పరపు కవులు.ఒక్కరోజులోనే శతావధానం పూర్తిచేసేవారు. కాల వ్యవధి లేకుండానే వరుసగా శతావధానాలు నిర్వహించేవారు. గంటకొక కావ్యాన్ని, ప్రబంధాన్ని ఆశువుగా చెప్పేవారు. వారి కవితా ధారకు, ధారణకు, సాహిత్య సౌందర్యానికి నాటి సమకాలిక మహాకవి పండితులంతా నివ్వెరపోయారు. ఆ అసమాన ప్రతిభా సరస్వతులకు నిలువెత్తున నీరాజనాలిచ్చారు. ఆ పండిత ప్రశంసలు ఇప్పటికీ అక్షర సాక్ష్యాలుగా నిలిచే ఉన్నాయి.కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ గణపతిముని, వేదం వేంకటరాయశాస్ర్తి, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, కాశీ కృష్ణాచార్యులు, వావిలికొలను సుబ్బారావు, జయంతి రామయ్యపంతులు, కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులు, శ్రీపాదకృష్ణమూర్తి శాస్ర్తి, కాళ్ళకూరి నారాయణరావు, చిలకమర్తి లక్ష్మీనర్సింహాం, బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, గుర్రంజాషువా, తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి వంటి మహామహులెందరో కొప్పరపు కవుల అవధాన, ఆశుకవితా సభల్లో పాల్గొని, ఆ అప్రతిమానమైన ప్రతిభను తిలకించి పులకించి ప్రశంసించారు.కొప్పరపు సోదరకవులు (కొప్పరపు వేంకట సుబ్బరాయకవి – 1885 – 1932. కొప్పరపు వేంకటరమణ కవి – 1887 – 1942). వీరు స్వయంగా సోదరులు, సాహితీ రసోదరులు. కొండవీటి సీమలోని కోటప్పకొండకు దగ్గరలో ఉన్న కొప్పరంలో వీరు జన్మించారు. వీరిది కవివంశం. ‘కవిత పుట్టిల్లు సోదరకవుల ఇల్లు’ అని నానుడి.వారి తొలిగురువు తండ్రి వేంకటరాయలు – అవధాన కళాగురువు పోతరాజు రామకవి. వీరు 20 కళల్లో నిష్ణాతులు – కొప్పరపు వారి సంస్కృత విద్యా గురువు నరసరావుపేటకు చెందిన రామడుగు రామకృష్ణశాస్ర్తి. సోదరకవులలో అగ్రజుడు వేంకటసుబ్బరాయకవి అన్నింటా అగ్రజుడే. మొట్టమొదటగా సుబ్బరాయకవి కవితా ప్రస్థానం ప్రారంభించాడు. ఎనిమిదవ ఏటనే శతకపద్యాలు అల్లేవాడు. పన్నెండేళ్ళ వయసులో తొలిశతావధానం నిర్వహించాడు. తమ్ముడు వేంకట రమణ కవిని కలుపుకొని మూడు దశాబ్దాల పాటు కవితా జైత్రయాత్ర సాగించాడు. ప్రప్రథమంగా కొప్పరపు వేంకటసుబ్బరాయ కవి తన పన్నెండో ఏట 1897లో గుంటూరు జిల్లాలోని నరసరావుపేట పాతూరి ఆంజనేయస్వామి దేవాలయంలో అవధానం చేసాడు. ఆ అవధాన కవితా ప్రదర్శనకు ఇప్పటికి 120 ఏళ్ళు పూర్తయింది. ఈ నెల 12వ తేదీన కొప్పరపు వేంకటసుబ్బరాయ జయంతి. 1901లో ప్రారంభమైన సోదరకవుల సారస్వత సాహసయాత్ర 1927 వరకు నిరాఘాటంగా కొనసాగింది. సుబ్బరాయ కవి 1928లో తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురై 46వ ఏట తనువు చాలించాడు. దీనితో ఈ కవిజంట కవితాయాత్ర ముగిసింది.తెలుగు సాహిత్యంలో కొప్పరపుకవుల ముద్ర విశిష్టమైనది, విశేషమైనది. అవధాన విద్యకు, ఆశుకవిత్వానికి అంతటి ఆకర్షణ తీసుకువచ్చిన కవులు ఇంకొకరు లేరు. గద్వాల్ నుండి మద్రాసు వరకు పల్లెలు, పట్టణాలు, నగరాలు, సంస్థానాలు, రాజాస్థానాలు అన్నింటా వారి కవితా ప్రదర్శనలు జరిగాయి. కొప్పరపు కవులు ఆశువుగా చెప్పిన పద్యాల సంఖ్య మూడు లక్షలకు పైగా వుంటాయని లక్కవరం జమిందారు రాజా మంత్రి ప్రగడ భుజంగరావ్ బహద్దర్ తాను రాసిన ‘ఆధునిక కవి జీవితములు’ అనే గ్రంథంలో వివరించారు. అది 1916 నాటి మాట. తరువాత పదకొండేళ్ళు 1927 వరకు కొప్పరపు వారు సాగించిన యాత్రలో ఇంకా ఎన్నివేల పద్యాలు చెప్పారో వారికే ఎరుక.వారి అవధాన విధానం అనుపమానంగా సాగింది. క్లిష్టమైన సమస్యలు, దుష్కరప్రాసలను అవలీలగా దాటి అద్భుత రీతిలో అవధానాలు నిర్వహించారు. సాధారణంగా అవధానాల్లో సీసపద్యాలు పెద్దగా చెప్పరు. ఎందుకంటే అవి ధారణకు లొంగవు. కానీ వీరి అవధానాలు పరిశీలిస్తే ఎన్నో సీసపద్యాలు దర్శనమవుతాయి. సాధారణ వృత్తాలేగాక విశేష వృత్తాలతో పద్యాలు చెప్పడం వీరి విశిష్టత. వారి అవధాన పద్యాలు సముచిత పదబంధములతో ప్రబంధ తుల్యాలుగా వుంటాయి. వీరి ధారణా ప్రతిభ అసాధారణం. శతావధానం ముగిసిన తరువాత 100 నుండి 1 వరకు చెప్పి, 1 నుంచి 100 వరకు అప్పజెప్పి, మళ్ళీ పృచ్ఛకుడి సంఖ్య, పేర్లు, అంశం వారికే గుర్తుచేస్తూ 36, 14, 5 .... ఇలా వివిధ వరుసల్లో పద్యాలు తిరిగి అప్పజెప్పేవారు. అంతేకాక, అవధానం సంపూర్ణమైన తరువాత ఆ సభను, సత్కార విశేషాలను వర్ణిస్తూ 50 పద్యాలు తక్కువ కాకుండా చెప్పేవారు. ఈ ధార, ధారణా విన్యాసం చూస్తే ఒళ్ళు గగుర్పొడుస్తుంది. అవధానులను ఓడించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న పృచ్ఛకులు, తప్పులు వెతకడమే ధ్యేయంగా పెట్టుకున్న సభాధ్యక్షులకు సవాల్ విసురుతూ విజయులై నిలిచిన అవధాన కవిసమ్రాటులు కొప్పరపు కవులు.ఒక సంస్థానంలో ‘మా అశువు ఆగితే చేతులు నరకండి’ అని పందెం కాసి పద్యాలు చెప్పిన కవి వీరులు ఆధునిక యుగంలో వీరు తప్ప ఎవరూ లేరు. వీరంతటి వేగంగా పద్యాలు చెప్పిన వారు మన సాహిత్య చరిత్రలో ఎక్కడా కనిపించరు. కొప్పరపు కవులు అవధానాలు, ఆశుకవిత్వంతో పాటు ఎన్నో రచనలు చేసారు. దైవసంకల్పం, కుశలవ (సాధ్వీమాహాత్మ్యాము), శ్రీకృష్ణ కరుణాప్రభావం మొదలయిన కావ్యాలు, సుబ్బరాయ శతకం, నారాయణీ శతకం, కామేశ్వర శతకం, నారాయణాస్త్రం, దీక్షిత స్తోత్రం మొదలయిన ఎన్నోరచనలు చేసారు. ఆ కాలంలో ఆడియో, వీడియో రికార్డింగ్ సదుపాయాలు లేకపోవడం వలన ఆ అద్భుత ప్రదర్శనా దృశ్యాలు నేడు అందుబాటులో లేవు. ఆ అనంత కవితా సంపద కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది. చిన్నవయసులో మరణించడం, రచనలు పెద్దగా ప్రచురణకాకపోవడం, ప్రచురించిన రచనలు పునఃముద్రణ కాకపోవడం మొదలైన కారణాల వల్ల వీరి పేర్లు తెలిసినంతగా వీరి కవిత్వం తెలుగు వారికి పెద్దగా పరిచయం కాలేదు. వీరి మనుమడు మా శర్మ 15 ఏళ్ళ క్రితం వీరి పేరున పీఠం స్థాపించి వీరి సారస్వతాన్ని శోధించి, సేకరించిన సాహిత్యాన్ని ‘శ్రీ కొప్పరపు కవుల సాహిత్య సర్వస్వం’గా గ్రంథస్తం చేసి ఈ నెల 12న కొప్పరపు కవుల జయంతి సందర్భంగా ఆవిష్కరిస్తున్నారు. కొప్పరపు కవుల కవితా ప్రస్థానానికి 120 ఏళ్ళు పూర్తైన అపూర్వ సందర్భం ఇది... లక్షల పద్యాలు మృగ్యం కాగా, ‘గంగిగోవు పాలు గరిటెడైనను చాలు’ అన్నట్లు గంగాప్రవాహ సదృశమైన వారి సారస్వతం కొంతైనా నేడు సాహిత్యప్రియులకు చేరువవుతున్న శుభసందర్భమిది. గండపెండేరాలు, గజారోహణాలు, సింహలలాటాలు, ముంగాలి అందెలు, విజయఘంటికా సత్కారాలు లెక్కకు మిక్కిలిగా పొంది, ఆశుకవి చక్రవర్తులుగా, అవధాన కవి సమ్రాట్లుగా అనంత ఖ్యాతి పొందిన ఈ అరుదైన జంటకవుల కవితా జయంతిని, 120 ఏళ్ళ కవితా ప్రస్థానాన్ని మహోత్సవంగా జరుపుకుందాం. జయతు జయతు అవధానమ్..... జయహో తెలుగు పద్యమ్డాక్టర్ యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్
veeri saarasvataanni sodhinchi, sekarinchina saahityaanni ‘shree kopparapu kavula saahitya sarvaswam’gaa grandhastam chesi ee nela 12na kopparapu kavula jayanti sandarbhamgaa aavishkaristunnaaru. kopparapu kavula kavita prasthaanaaniki 120 ellu puurtaina apurva sandarbham idhi... lakshala padyaalu mrugyam kaga, gangapravaha sadrusamaina vaari saarasvatam kontainaa nedu saahityapriyulaku cheruvavutunna subhasandarbhamidi.bhaarateeya saahityamlo, kevalam telugu bhashalone susampannamaina visishta saahitya prakriya ‘avadhaanam’. kannadam, hindi, tamilamlo akkadakkada kondaru chesinappatiki, chestunnappatiki ‘avadhaana prakriya’ paripuurnamgaa, paripushtamaina vikasam chendindi okka telugu bhashalone! avadhaanam teluguvaadi santakam... padyam teluguvaadi sottu...debbai, enabhai ella kritam jantagaa kavitvam cheppadam pedda fashan! avadhaana vidyaku, janta kavitvaaniki velugurekhaladdina telugu tejaalu kopparapu sodarakavulu, tirupati venkatakavulu. ee rendu jantala preranatho, prabhaavamtho endaro jantakavulu, avadhaana kavulu telugu neelapai puttukochaaru. tirupati kavulu, kopparapu kavulu telugu padyaseemalo chesina sandadi, hadavidi saamaanyamainadi kaadu. vaaru sanchalanaaniki maaruperlu.indulo kopparapu kavula maargam anitarasaadhyam. aa kavitavegam ananyasamanyam. aa saarasvata vaibhavam ajaramaram. okka gantalone 300 padyaalu.. 400 padyaalu.. 500 padyaalu.... ilaa... savaallanu sweekarinchi, sandarbhochitamaina vegamtho saraparamparagaa padyavrushtini kuripinchina ‘aasukavitaa chakravarthulu’ kopparapu kavulu.okkarojulone sataavadhaanam poortichesevaaru. kaala vyavadhi lekundane varusagaa sataavadhaanaalu nirvahinchevaaru. gantakoka kaavyaanni, prabandhaanni aasuvugaa cheppevaaru. vaari kavita dharaku, dharanaku, saahitya soundaryaaniki naati samakaalika mahakavi panditulantaa nivverapoyaaru. aa asamana pratibha sarasvatulaku niluvettuna neeraajanaalichaaru. aa pandita prasamsalu ippatikee akshara saakshyaalugaa niliche unnaayi.kaavyakanta vaasishta ganapatimuni, vedam venkataraayasaastri, veturi prabhaakara saastri, kaashi krishnaachaaryulu, vaavilikolanu subbarao, jayanti ramayyapantulu, kokkonda venkataratnam pantulu, sripaadakrushnamoorthi saasrti, kallakuri narayanarao, chilakamarti lakshminarsimham, balijepalli lakshmikantam, vishwanaatha satyanarayana, gurranjashuva, tummala siitaaraamamuurti chaudari vanti mahamahulendaro kopparapu kavula avadhaana, aasukavitaa sabhallo palgoni, aa apratimaanamaina pratibhanu tilakinchi pulakinchi prasamsinchaaru.kopparapu sodarakavulu (kopparapu venkata subbarayakavi – 1885 – 1932. kopparapu venkataramana kavi – 1887 – 1942). veeru swayamgaa sodarulu, saahitii rasodarulu. kondaveeti seemaloni kotappakondaku daggaralo unna kopparamlo veeru janminchaaru. veeridi kavivamsam. ‘kavita puttillu sodarakavula illu’ ani naanudi.vaari toliguruvu tandri venkataraayalu – avadhaana kalaguruvu potaraju ramakavi. veeru 20 kalallo nishnaatulu – kopparapu vaari samskruta vidya guruvu narasaraopetaku chendina ramadugu ramakrishnasasrthy. sodarakavulalo agrajudu venkatasubbarayakavi anninta agrajude. mottamodatagaa subbarayakavi kavita prasthaanam praarambhinchaadu. enimidava etane satakapadyaalu allevadu. pannendella vayasulo tolisataavadhaanam nirvahinchaadu. tammudu venkata ramana kavini kalupukoni moodu dasaabdaala paatu kavita jaitrayaatra saaginchaadu. praprathamamgaa kopparapu venkatasubbaraya kavi tana pannendo eta 1897loo gunturu jillaalooni narasaraopeta paatuuri aanjaneyaswamy devalayamlo avadhaanam chesadu. aa avadhaana kavita pradarsanaku ippatiki 120 ellu poortayindi. ee nela 12va tedeena kopparapu venkatasubbaraya jayanti. 1901loo praarambhamaina sodarakavula saarasvata saahasayaatra 1927 varaku niraaghaatamgaa konasagindi. subbaraya kavi 1928loo teevra anaarogyaaniki gurai 46va eta tanuvu chaalinchaadu. deenitho ee kavijanta kavitaayaatra mugisindi.telugu saahityamlo kopparapukavula mudra vishishtamainadi, visheshamainadi. avadhaana vidyaku, aasukavitvaaniki antati aakarshana teesukuvacchina kavulu inkokaru leru. gadwal nundi madrasu varaku pallelu, pattanaalu, nagaraalu, samsthaanaalu, rajasthanalu anninta vaari kavita pradarsanalu jarigai. kopparapu kavulu aasuvugaa cheppina padyaala sankhya moodu lakshalaku paiga vuntaayani lakkavaram jamindaaru raja mantri pragada bhujangarao bahadder taanu raasina ‘aadhunika kavi jeevitamulu’ ane grandhamlo vivarinchaaru. adhi 1916 naati maata. taruvaata padakondellu 1927 varaku kopparapu vaaru saaginchina yaatralo inka ennivela padyaalu chepparo vaarike eruka.vaari avadhaana vidhaanam anupamaanamgaa saagindi. klishtamaina samasyalu, dushkarapraasalanu avaleelagaa daati adbhuta reetilo avadhaanaalu nirvahinchaaru. saadhaaranamgaa avadhaanaallo seesapadyaalu peddagaa chepparu. endukante avi dharanaku longavu. cony veeri avadhaanaalu pariseeliste enno seesapadyaalu darsanamavutaayi. saadhaarana vruttaalegaaka visesha vruttaalatoe padyaalu cheppadam veeri vishishtata. vaari avadhaana padyaalu samuchita padabandhamulatho prabandha tulyaalugaa vuntaayi. veeri dharana pratibha asaadhaaranam. sataavadhaanam mugisina taruvaata 100 nundi 1 varaku cheppi, 1 nunchi 100 varaku appajeppi, mallee pruchchakudi sankhya, paerlu, amsam vaarike gurtuchestu 36, 14, 5 .... ilaa vividha varusallo padyaalu tirigi appajeppevaaru. antekaka, avadhaanam sampoornamaina taruvaata aa sabhanu, satkara visaeshaalanu varnistuu 50 padyaalu takkuva kakunda cheppevaaru. ee dhara, dharana vinyaasam chuste ollu gagurpodustundi. avadhaanulanu odinchadame lakshyamgaa pettukunna pruchchakulu, tappulu vetakadame dhyeyamgaa pettukunna sabhaadhyakshulaku sawal visurutuu vijayulai nilichina avadhaana kavisamraatulu kopparapu kavulu.oka samsthaanamlo ‘maa ashuvu aagithe chetulu narakandi’ ani pandem kaasi padyaalu cheppina kavi veerulu aadhunika yugamlo veeru tappa evaruu leru. veerantati vegamgaa padyaalu cheppina vaaru mana saahitya charitralo ekkada kanipincharu. kopparapu kavulu avadhaanaalu, aasukavitvamto paatu enno rachanalu chesaru. daivasankalpam, kusalava (saadhvimaahaatmyaamu), srikrishna karunaprabhavam modalayina kaavyaalu, subbaraya satakam, narayani satakam, kameshwara satakam, narayanastram, deekshita stotram modalayina ennorachanalu chesaru. aa kaalamlo audio, veedio recording sadupaayaalu lekapovadam valana aa adbhuta pradarsanaa drushyaalu nedu andubaatulo levu. aa ananta kavita sampada kaalagarbhamlo kalisipoyindi. chinnavayasulo maraninchadam, rachanalu peddagaa prachuranakaakapovadam, prachurinchina rachanalu punahmudrana kakapovadam modalaina kaaranaala valla veeri paerlu telisinantagaa veeri kavitvam telugu vaariki peddagaa parichayam kaaledu. veeri manumadu maa sharma 15 ella kritam veeri paeruna peetham sthaapinchi veeri saarasvataanni sodhinchi, sekarinchina saahityaanni ‘shree kopparapu kavula saahitya sarvaswam’gaa grandhastam chesi ee nela 12na kopparapu kavula jayanti sandarbhamgaa aavishkaristunnaaru. kopparapu kavula kavita prasthaanaaniki 120 ellu puurtaina apurva sandarbham idhi... lakshala padyaalu mrugyam kaga, ‘gangigovu paalu garitedainanu chaalu’ annatlu gangapravaha sadrusamaina vaari saarasvatam kontainaa nedu saahityapriyulaku cheruvavutunna subhasandarbhamidi. gandapenderalu, gajarohanalu, simhalalaataalu, mungaali andelu, vijayaghantika satkaaraalu lekkaku mikkiligaa pondi, aasukavi chakravartulugaa, avadhaana kavi samratluga ananta khyati pondina ee arudaina jantakavula kavita jayantini, 120 ella kavita prasthaanaanni mahotsavamgaa jarupukundam. jayatu jayatu avadhanam..... jayaho telugu padyamdactor yarlagadda lakshmiprasaadbhaarati saahityamlo, kevalam telugu bhashalone susampannamaina visishta saahitya prakriya ‘avadhaanam’. kannadam, hindi, tamilamlo akkadakkada kondaru chesinappatiki, chestunnappatiki ‘avadhaana prakriya’ paripuurnamgaa, paripushtamaina vikasam chendindi okka telugu bhashalone! avadhaanam teluguvaadi santakam... padyam teluguvaadi sottu...debbai, enabhai ella kritam jantagaa kavitvam cheppadam pedda fashan! avadhaana vidyaku, janta kavitvaaniki velugurekhaladdina telugu tejaalu kopparapu sodarakavulu, tirupati venkatakavulu. ee rendu jantala preranatho, prabhaavamtho endaro jantakavulu, avadhaana kavulu telugu neelapai puttukochaaru. tirupati kavulu, kopparapu kavulu telugu padyaseemalo chesina sandadi, hadavidi saamaanyamainadi kaadu. vaaru sanchalanaaniki maaruperlu.indulo kopparapu kavula maargam anitarasaadhyam. aa kavitavegam ananyasamanyam. aa saarasvata vaibhavam ajaramaram. okka gantalone 300 padyaalu.. 400 padyaalu.. 500 padyaalu.... ilaa... savaallanu sweekarinchi, sandarbhochitamaina vegamtho saraparamparagaa padyavrushtini kuripinchina ‘aasukavitaa chakravarthulu’ kopparapu kavulu.okkarojulone sataavadhaanam poortichesevaaru. kaala vyavadhi lekundane varusagaa sataavadhaanaalu nirvahinchevaaru. gantakoka kaavyaanni, prabandhaanni aasuvugaa cheppevaaru. vaari kavita dharaku, dharanaku, saahitya soundaryaaniki naati samakaalika mahakavi panditulantaa nivverapoyaaru. aa asamana pratibha sarasvatulaku niluvettuna neeraajanaalichaaru. aa pandita prasamsalu ippatikee akshara saakshyaalugaa niliche unnaayi.kaavyakanta vaasishta ganapatimuni, vedam venkataraayasaastri, veturi prabhaakara saastri, kaashi krishnaachaaryulu, vaavilikolanu subbarao, jayanti ramayyapantulu, kokkonda venkataratnam pantulu, sripaadakrushnamoorthi saasrti, kallakuri narayanarao, chilakamarti lakshminarsimham, balijepalli lakshmikantam, vishwanaatha satyanarayana, gurranjashuva, tummala siitaaraamamuurti chaudari vanti mahamahulendaro kopparapu kavula avadhaana, aasukavitaa sabhallo palgoni, aa apratimaanamaina pratibhanu tilakinchi pulakinchi prasamsinchaaru.kopparapu sodarakavulu (kopparapu venkata subbarayakavi – 1885 – 1932. kopparapu venkataramana kavi – 1887 – 1942). veeru swayamgaa sodarulu, saahitii rasodarulu. kondaveeti seemaloni kotappakondaku daggaralo unna kopparamlo veeru janminchaaru. veeridi kavivamsam. ‘kavita puttillu sodarakavula illu’ ani naanudi.vaari toliguruvu tandri venkataraayalu – avadhaana kalaguruvu potaraju ramakavi. veeru 20 kalallo nishnaatulu – kopparapu vaari samskruta vidya guruvu narasaraopetaku chendina ramadugu ramakrishnasasrthy. sodarakavulalo agrajudu venkatasubbarayakavi anninta agrajude. mottamodatagaa subbarayakavi kavita prasthaanam praarambhinchaadu. enimidava etane satakapadyaalu allevadu. pannendella vayasulo tolisataavadhaanam nirvahinchaadu. tammudu venkata ramana kavini kalupukoni moodu dasaabdaala paatu kavita jaitrayaatra saaginchaadu. praprathamamgaa kopparapu venkatasubbaraya kavi tana pannendo eta 1897loo gunturu jillaalooni narasaraopeta paatuuri aanjaneyaswamy devalayamlo avadhaanam chesadu. aa avadhaana kavita pradarsanaku ippatiki 120 ellu poortayindi. ee nela 12va tedeena kopparapu venkatasubbaraya jayanti. 1901loo praarambhamaina sodarakavula saarasvata saahasayaatra 1927 varaku niraaghaatamgaa konasagindi. subbaraya kavi 1928loo teevra anaarogyaaniki gurai 46va eta tanuvu chaalinchaadu. deenitho ee kavijanta kavitaayaatra mugisindi.telugu saahityamlo kopparapukavula mudra vishishtamainadi, visheshamainadi. avadhaana vidyaku, aasukavitvaaniki antati aakarshana teesukuvacchina kavulu inkokaru leru. gadwal nundi madrasu varaku pallelu, pattanaalu, nagaraalu, samsthaanaalu, rajasthanalu anninta vaari kavita pradarsanalu jarigai. kopparapu kavulu aasuvugaa cheppina padyaala sankhya moodu lakshalaku paiga vuntaayani lakkavaram jamindaaru raja mantri pragada bhujangarao bahadder taanu raasina ‘aadhunika kavi jeevitamulu’ ane grandhamlo vivarinchaaru. adhi 1916 naati maata. taruvaata padakondellu 1927 varaku kopparapu vaaru saaginchina yaatralo inka ennivela padyaalu chepparo vaarike eruka.vaari avadhaana vidhaanam anupamaanamgaa saagindi. klishtamaina samasyalu, dushkarapraasalanu avaleelagaa daati adbhuta reetilo avadhaanaalu nirvahinchaaru. saadhaaranamgaa avadhaanaallo seesapadyaalu peddagaa chepparu. endukante avi dharanaku longavu. cony veeri avadhaanaalu pariseeliste enno seesapadyaalu darsanamavutaayi. saadhaarana vruttaalegaaka visesha vruttaalatoe padyaalu cheppadam veeri vishishtata. vaari avadhaana padyaalu samuchita padabandhamulatho prabandha tulyaalugaa vuntaayi. veeri dharana pratibha asaadhaaranam. sataavadhaanam mugisina taruvaata 100 nundi 1 varaku cheppi, 1 nunchi 100 varaku appajeppi, mallee pruchchakudi sankhya, paerlu, amsam vaarike gurtuchestu 36, 14, 5 .... ilaa vividha varusallo padyaalu tirigi appajeppevaaru. antekaka, avadhaanam sampoornamaina taruvaata aa sabhanu, satkara visaeshaalanu varnistuu 50 padyaalu takkuva kakunda cheppevaaru. ee dhara, dharana vinyaasam chuste ollu gagurpodustundi. avadhaanulanu odinchadame lakshyamgaa pettukunna pruchchakulu, tappulu vetakadame dhyeyamgaa pettukunna sabhaadhyakshulaku sawal visurutuu vijayulai nilichina avadhaana kavisamraatulu kopparapu kavulu.oka samsthaanamlo ‘maa ashuvu aagithe chetulu narakandi’ ani pandem kaasi padyaalu cheppina kavi veerulu aadhunika yugamlo veeru tappa evaruu leru. veerantati vegamgaa padyaalu cheppina vaaru mana saahitya charitralo ekkada kanipincharu. kopparapu kavulu avadhaanaalu, aasukavitvamto paatu enno rachanalu chesaru. daivasankalpam, kusalava (saadhvimaahaatmyaamu), srikrishna karunaprabhavam modalayina kaavyaalu, subbaraya satakam, narayani satakam, kameshwara satakam, narayanastram, deekshita stotram modalayina ennorachanalu chesaru. aa kaalamlo audio, veedio recording sadupaayaalu lekapovadam valana aa adbhuta pradarsanaa drushyaalu nedu andubaatulo levu. aa ananta kavita sampada kaalagarbhamlo kalisipoyindi. chinnavayasulo maraninchadam, rachanalu peddagaa prachuranakaakapovadam, prachurinchina rachanalu punahmudrana kakapovadam modalaina kaaranaala valla veeri paerlu telisinantagaa veeri kavitvam telugu vaariki peddagaa parichayam kaaledu. veeri manumadu maa sharma 15 ella kritam veeri paeruna peetham sthaapinchi veeri saarasvataanni sodhinchi, sekarinchina saahityaanni ‘shree kopparapu kavula saahitya sarvaswam’gaa grandhastam chesi ee nela 12na kopparapu kavula jayanti sandarbhamgaa aavishkaristunnaaru. kopparapu kavula kavita prasthaanaaniki 120 ellu puurtaina apurva sandarbham idhi... lakshala padyaalu mrugyam kaga, ‘gangigovu paalu garitedainanu chaalu’ annatlu gangapravaha sadrusamaina vaari saarasvatam kontainaa nedu saahityapriyulaku cheruvavutunna subhasandarbhamidi. gandapenderalu, gajarohanalu, simhalalaataalu, mungaali andelu, vijayaghantika satkaaraalu lekkaku mikkiligaa pondi, aasukavi chakravartulugaa, avadhaana kavi samratluga ananta khyati pondina ee arudaina jantakavula kavita jayantini, 120 ella kavita prasthaanaanni mahotsavamgaa jarupukundam. jayatu jayatu avadhanam..... jayaho telugu padyamdactor yarlagadda lakshmiprasad