ముఖ్యమంత్రిదేమో రాత్రికిరాత్రి వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చాలన్న ఉరుకులాట! ఆలోచించే సీఎంకు, ఆలోచించడం ఆగిపోయిన ప్రభుత్వ సిబ్బందికి మధ్య పొసగకపోవడమే సమస్య. అందువల్లే పథకాల అమల్లో లోపాలు. సంధి సమయంలో ఇది సహజమే కావచ్చు. ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని దీటుగా పనిచేయించడమే దీనికి పరిష్కారం. ఇందులో ప్రభుత్వానిది ఎంత బాధ్యతో, పౌర చైతన్యమూ అంతే కీలకం.‘‘అయ్యా.. నా బిడ్డ ప్రసూతికి ఉంది. సిద్దిపేట సర్కారు దవాఖానలో ఎవరికన్న చెప్పవా? తీస్కపోత’’ ఇది మొన్న ఊరికి పోయినప్పడు చాకలి సత్తెవ్వ అడిగిన మాట. ‘‘సర్కారు దవాఖానకే ఎందుకు? ప్రైవేటు హాస్పిటల్లో చెబుతాలే’’ అని నేనంటే. ‘‘వద్దయ్యా. ఆడైతే పైసల కోసం ఊకెనే కడుపు కోస్తరు. సర్కారు దవాఖాన మంచిగుందట. అక్కరుంటేనే పెద్దాపరేషన్ చేస్తన్నరట. కర్సు కూడా ఉండదు’’ ఇది సత్తెవ్వ జవాబు. సిద్దిపేటలో దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఓ ప్రముఖ ప్రైవేటు హాస్పిటల్లో సగటున రోజుకు 3-4 చొప్పున, నెలకు 90–120 దాకా సిజేరియన్లు జరిగేవి. ఇప్పుడా సంఖ్య 30 లోపుకు పడిపోయింది. దీంతో హాస్పిటల్ నిర్వహణే కష్టమవుతోందని డాక్టర్ దంపతులు వాపోయారు.‘‘అరేయ్.. నా కొడుక్కు హైదరాబాద్లో ఏదైనా ఉద్యోగం చూడరా?’’ కరీంనగర్లో ఉండే నా మిత్రుడు, దాదాపు 100 మంది స్టాఫ్కు ఉపాధినిచ్చే పెద్ద ప్రైవేటు స్కూలు యజమాని, మా ఇంటిదాకా వచ్చి అడిగిన మాట. ఇంత పెద్ద స్కూలున్న నీ కొడుక్కు ఉద్యోగం ఎందుకంటే... ‘‘పిల్లలంతా గురుకులాలకు పోతున్నారు. ఇంకో నాలుగేళ్లైతే స్కూలు నడుస్తుందో లేదో!’’ అంటూ రంధితో బదులిచ్చాడు నా మిత్రుడు! దాదాపు 1400 మంది విద్యార్థులతో, ప్రతి ఏటా సంఖ్య పెరిగే ఆ బడిలో, తొలిసారి ఈ ఏడాది స్ర్టెంత్ ఒకేదఫా మూడు వందలు తగ్గిందట!చడీచప్పుడు లేకుండా, చాపకింద నీరులా జరుగుతున్న మార్పులకు చిన్న ఉదాహరణలివి. తెలంగాణలో ఇప్పుడు ‘భవిష్యత్తును అంచనా వేయలేని’ మౌలికమైన మార్పులు వస్తున్నాయి. ఒకవైపు ప్రపంచమంతా ప్రైవేటీకరణ, పట్టణీకరణ దిశగా సాగుతుంటే, మూడేళ్ల క్రితం పుట్టిన రాష్ట్రం మాత్రం, అందుకు విరుద్ధ దిశలో ప్రభుత్వీకరణ, గ్రామీణీకరణవైపు ప్రయాణిస్తోంది! ప్రత్యామ్నాయ విధాన ఆవిష్కరణకు తెలంగాణ ఇప్పుడొక ప్రయోగశాలగా మారుతోందా అనిపిస్తోంది.సర్కారీ నియంత్రణను తగ్గించడం, ప్రైవేటు రంగాన్ని ప్రోత్సహించడం, మనిషి బతుకును మార్కెట్కు వదిలేయడం అనేవి ఆర్థిక సంస్కరణల ప్రధాన ఎజెండా. దీనివల్ల కొన్ని సౌకర్యాలు సమకూరినా, ఎన్నో అవకరాలూ వచ్చాయి. సజీవమైన పల్లెకు బదులు, పరాన్నభుక్కు అయిన పట్టణం జీవన కేంద్రంగా మారింది. తల్లిలాంటి పల్లె నుంచి ప్రియురాలిలాంటి పట్నానికి వలసలు పెరిగాయి. చెక్ లేని ప్రైవేటు రంగంతో మన బతుకు బ్యాలెన్స్ తప్పింది. ‘మనం ఎన్నుకునే, మన సంక్షేమ ప్రభుత్వం’తో సంబంధాలు తెగిపోయి, మార్కెట్తో, మనీతో తప్ప మనతో ఏ అనుబంధమూ లేని, ఎవరికీ జవాబుదారీ కాని ప్రైవేటు రంగంతో అనివార్యమైన, అవాంఛనీయ బంధం ఏర్పడింది. ఈ పరిస్థితిలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేసి, ప్రైవేటులో జవాబుదారీతనం తెచ్చి, పల్లెను ఆదరించి, పట్నానికి దీటుగా నిలబెట్టేందుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేస్తున్న ప్రయత్నం ఆసక్తికరంగా కనిపిస్తోంది.విద్యావ్యవస్థ మొత్తం ప్రైవేటు బడులు, కార్పొరేట్ కాలేజీల చేతుల్లోకి వెళ్లిపోయి, ఫీజుల్ని, పరీక్షల్ని, ర్యాంకుల్ని, చివరికి పేపర్ లీకేజీలను సైతం అవే నిర్ణయించే కాలంలో ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యల వల్ల వాటిలో కొంత పోటీతత్వం, జవాబుదారీతనం వచ్చాయి. పాఠశాల రంగంలో ప్రభుత్వ రంగంలో వస్తున్న వందలాది గురుకుల బడులు ప్రైవేటు స్కూళ్ల ఏకపక్ష ఆధిపత్యానికి చెక్ పెడుతున్నాయి. పిల్లల్ని చదివించేందుకు తల్లిదండ్రులకు ఒక ‘చాయిస్’ అందుబాటులోకి వచ్చింది. దీంతో ఇప్పుడు ప్రైవేటు విద్యా సంస్థలు ఫీజుల్ని తగ్గించడమే కాదు; బడి బాటలు నిర్వహించే పరిస్థితి ఏర్పడింది. వైద్య విలువలకన్నా డబ్బే ప్రధానమనుకున్న ప్రైవేటు ఆస్పత్రుల వల్ల, అపెండిసైటిస్, సిజేరియన్ ఆపరేషన్లలో తెలంగాణ ఆసియాలోనే మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. పట్టణ ప్రాంత ప్రభుత్వ దవాఖానాల నవీకరణ, మాతా శిశువులకు ఆరోగ్య కిట్లు ప్రైవేటు ఆస్పత్రులకు ప్రత్యామ్నాయాన్ని చూపిస్తున్నాయి. అడ్డగోలు కొనుగోలు ఒప్పందాలను పక్కనబెట్టి ఇప్పుడు ప్రభుత్వమే సొంతంగా విద్యుత్కేంద్రాలను నిర్మించుకుంటోంది. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం కోసం ఒకప్పుడు కాంట్రాక్టర్లు చెప్పినట్టు ఆడి, మొబిలైజేషన్ అడ్వాన్సులు పంచిపెట్టారు. ఇప్పుడు ఈపీసీని ఎత్తివేయడమే కాదు; పదేళ్ల నిర్వహణ బాధ్యతను కూడా నిర్మాణదారులకే అప్పగించి జవాబుదారీ చేస్తున్నారు. ఔట్సోర్సింగ్ విధానం పూర్తిగా రద్దైతే, ఏజెన్సీల దోపిడీ ఆగే అవకాశం ఉంది.పల్లెవైపు చూస్తే... ఈ రోజు ఏ పల్లెలోనైనా తొండలు గుడ్లు పెట్టని భూమి కూడా ఎకరా ఆరు లక్షలకు తక్కువ లేదు. అత్యధిక పరిహారం ఆశచూపినా భూమిని వదులుకోవడానికి రైతులు సిద్ధపడకపోవడానికి.. భూమిపై ప్రేమ ఒక కారణమైతే, వ్యవసాయం ఆశాజనకంగా మారడం మరో కారణం. 60 శాతం మంది ఆధారపడిన సాగు మెరుగుపడితే అంతకు మించి కావాల్సింది ఏముంది? చేతివృత్తిదార్లను ప్రోత్సహించే చర్యల వల్ల వలసలు తగ్గుముఖం పట్టడమే కాదు; స్వయం ఉపాధి మెరుగుపడుతుంది. రైతులు తమ దిగుబడులను షావుకార్లకు అమ్మే పరిస్థితి పోయి, ప్రభుత్వ కొనుగోలు కేంద్రాలకు వస్తున్నారు. యూనిఫారాలు, బతుకమ్మ చీరల వంటివాటితో సిరిసిల్ల చేనేత కార్మికుడి కడుపు నిండుతూనే, టెయిలర్లకు ఉపాధి దొరుకుతోంది. గ్రామీణ రోడ్ల మెరుగుదల వల్ల, సమీప పట్టణాలతో కనెక్టివిటీ పెరిగి పల్లె నిలుస్తూనే, పట్టణంతో కలుస్తున్నది. ఒకప్పుడు ఊర్లలో వాగులో చెలమలు తోడి మంచినీళ్లు తీసుకునేవారు. 30 ఏళ్లలో మనం సాధించిన ప్రగతి ఏమిటంటే.. తాగే నీళ్లు కూడా కొనుక్కోవాల్సి రావడం! స్వాతంత్య్రం వచ్చిన 70 ఏళ్ల తర్వాత, ఒక రాష్ట్రంలో, ప్రతి ఇంటికీ మంచి నీరు ఇవ్వాలన్న ఆలోచన ప్రభుత్వానికి రావడమే గొప్ప విషయం కదా! అది తెలంగాణలో జరుగుతోంది.అయితే ఇక్కడే రెండు కీలక ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. మొదటిది... ప్రైవేటు రంగంలో అవలక్షణాలున్నప్పటికీ, ప్రభుత్వ రంగం కంటే ఎన్నోరెట్లు ఎక్కువగా అది ఉపాధి కల్పిస్తున్నది. ఇది కాదనలేని వాస్తవం. బడా కార్పొరేట్ సంస్థల్ని పక్కనబెడితే, తెలంగాణ యువకులే నడుపుకుంటున్న స్కూళ్లు, కాలేజీలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అవి మూతబడితే, వాటిలో పనిచేస్తున్న లక్షలాది మంది పరిస్థితి ఏమిటి? ప్రైవేటు ఆస్పత్రుల విషయమూ ఇంతే! అయితే కాలానుగుణంగా మారగలిగినవాడే మనుగడ సాగిస్తాడన్నది దీనికి జవాబు. చెత్తపోయి సత్తా ఉన్నవే మిగులుతాయి. ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలే ఇందుకు ఉదాహరణ. ప్రభుత్వం చేసిన కట్టడి కారణంగా ఇప్పుడు ప్రమాణాలు కొంత మెరుగుపడ్డాయి. నాసిరకం కాలేజీలు మూతపడుతున్నాయి. ఒక్కడే పది కాలేజీల్లో చదువు చెప్పినట్టు చూపించడాన్ని అడ్డుకోవడంతో, మరో పది మందికి ఉద్యోగాలు, మంచి వేతనాలు లభిస్తున్నాయి. అయితే ఇలాంటి సర్దుబాటుకు కొంత సమయం పడుతుంది. కొందరికి సమస్యలూ తప్పవు.రెండో కీలకాంశం. ప్రభుత్వీకరణ, పల్లెల బాగు చర్యలు క్షేత్ర స్థాయిలో అనుకున్నట్టుగా అమలవుతున్నాయా? ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులనే తీసుకుంటే, రోగుల రాక పెరగడం ఎంత వాస్తవమో, డాక్టర్ల నిర్లక్ష్యం కారణంగా జనం అవస్థలూ అంతే వాస్తవం. ప్రసవాల్లో రికార్డులు సృష్టిస్తున్నప్పటికీ, ఆస్పత్రుల్లో మౌలిక సదుపాయాల లేమి వెక్కిరిస్తోంది. గురుకుల పాఠశాలలపై ప్రకటనలు ఉన్నంత అద్భుతంగా, నిర్వహణ లేదు. గొర్రెల పథకం ఆశించినంతగా సఫలం కానట్టు కనిపిస్తోంది. కిందిస్థాయి ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో అవినీతి తగ్గలేదు. అలుగునూరు ఆత్మాహుతే ఇందుకు నిదర్శనం. వీటికి ప్రధాన కారణం నిధుల లేమితో పాటు, ప్రభుత్వ అధికారులు, సిబ్బంది నిర్లక్ష్యం. ఒక ఐపీఎస్ అధికారి అన్నట్టు.. ముఖ్యమంత్రి ఐదేళ్లుండి పోయేవాడు. తాము 35 ఏళ్లు ఉండేవాళ్లం! అదీ ధీమా! ముఖ్యమంత్రిలో ఆల్టర్నేట్ కోషంట్ (ప్రత్యామ్నాయాన్ని పరిశోధించే- ఏక్యూ) ఎక్కువ. ప్రభుత్వ వ్యవస్థ సహజంగా స్టేటస్కోయిస్టు (యథాతథవాది)! మారకుండా ఉండడానికి యంత్రాంగం మొరాయిస్తుంది. ముఖ్యమంత్రిదేమో రాత్రికిరాత్రి వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చాలన్న ఉరుకులాట! ఆలోచించే సీఎంకు, ఆలోచించడం ఆగిపోయిన ప్రభుత్వ సిబ్బందికి మధ్య పొసగకపోవడమే సమస్య. అందువల్లే పథకాల అమల్లో లోపాలు. సంధి సమయంలో ఇది సహజమే కావచ్చు. ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని దీటుగా పనిచేయించడమే దీనికి పరిష్కారం. ఇందులో ప్రభుత్వానిది ఎంత బాధ్యతో, పౌర చైతన్యమూ అంతే కీలకం. పాలకుల సృజనాత్మకత, ఉద్యోగుల బాధ్యత మధ్య తేడాకు ఈ దృష్టాంతం చదవండి.సరిగ్గా వారం క్రితం, గత మంగళవారం, రాత్రి బేగంపేట ఫ్లైఓవర్పై కారు ఢీకొని ఒక కుక్క చనిపోయింది. కానీ మూడు రోజుల పాటు ఆ కుక్క కళేబరాన్ని తీసిన వారు లేరు. ఒక పుణ్యాత్ముడు దాన్ని పక్కకు జరిపి, ప్లాస్టిక్ డివైడర్లు అడ్డుపెట్టి పోయాడు. జీహెచ్ఎంసీ సిబ్బంది మొదలుకుని ఐఏఎస్ల దాకా రోజూ వందలాది అధికారులు ఆ ఫ్లైఓవర్పై ప్రయాణిస్తుంటారు. కానీ ఎవరూ పట్టించుకోలేదు.రాజీవ్ రహదారిపై ప్రజ్ఞాపూర్- గౌరారం మధ్యలో ఒకచోట, సమీప గ్రామాల రైతులంతా, తాము పండించి కూరగాయలు అమ్ముకుంటుంటారు. వ్యాపారం బాగా జరుగుతుంది. అయితే హైవే పక్కనే కావడంతో, వాహనాలు మీదికి దూసుకొచ్చి ప్రమాదాలు జరిగేవి. ఎండా వానా సరేసరి. తరచూ ఆ రోడ్డుపై ప్రయాణించే ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, మంత్రి హరీశ్రావు దృష్టికి ఇది వచ్చింది. ఆ రైతుల కోసం అక్కడే మార్కెట్ ఎందుకు పెట్టకూడదు అనుకున్నారు. ముఖ్యమంత్రి ఆదేశాలతో హరీశ్రావు, పక్కనే ఉన్న భూమి యజమానితో మాట్లాడి, దాదాపు ఎకరం జాగా కొన్నారు. 120 మంది తమ ఉత్పత్తులు అమ్ముకునేలా, మడిగెలతో మార్కెట్ ఏర్పాటు చేసి రైతులకు అప్పగించారు. హైవే మీద ప్రయాణించేవారికి ఇప్పుడది తాజా కూరగాయలు దొరికే పెద్ద మార్కెట్. రోజుకు వెయ్యి రెండు వేల మందిదాకా వస్తున్నారు. కార్లకోసం ప్రత్యేకమైన పార్కింగ్ స్థలం, రైతులు, వినియోగదార్ల కోసం చిన్న టిఫిన్ సెంటర్, పిల్లల ఆట సామగ్రి! ఆ మడిగెల్లోని రైతులకు ఇప్పుడు ఎంత సంతోషమో! పదేళ్ల నుంచీ వాళ్లక్కడ కూరగాయలు అమ్ముతున్నా, వందలాది అధికారులు ఆ రోడ్డు మీద వెళ్లినా ఎవరికీ ఈ ఆలోచన రాలేదు.బాధ్యత బరువేం కాదు; ఇష్టపడితే! క్రియేటివిటీ సింపుల్గానే ఉంటుంది; ఆలోచించగలిగితే! పాలకులకే కాదు; ప్రభుత్వ సిబ్బందీ దీన్ని ఫీలయినప్పుడే ఫలితం. ప్రభుత్వ వ్యవస్థల్ని కాపాడుకుంటేనే కదా, ప్రభుత్వానికైనా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకైనా రెలెవెన్స్ ఉండేది!! ఏటికి ఎదురీదేవాడే సాహసి. మార్పుకు నాంది పలికేవాడే మహాత్ముడు.తిగుళ్ల కృష్ణమూర్తి‘‘అయ్యా.. నా బిడ్డ ప్రసూతికి ఉంది. సిద్దిపేట సర్కారు దవాఖానలో ఎవరికన్న చెప్పవా? తీస్కపోత’’ ఇది మొన్న ఊరికి పోయినప్పడు చాకలి సత్తెవ్వ అడిగిన మాట. ‘‘సర్కారు దవాఖానకే ఎందుకు? ప్రైవేటు హాస్పిటల్లో చెబుతాలే’’ అని నేనంటే. ‘‘వద్దయ్యా. ఆడైతే పైసల కోసం ఊకెనే కడుపు కోస్తరు. సర్కారు దవాఖాన మంచిగుందట. అక్కరుంటేనే పెద్దాపరేషన్ చేస్తన్నరట. కర్సు కూడా ఉండదు’’ ఇది సత్తెవ్వ జవాబు. సిద్దిపేటలో దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఓ ప్రముఖ ప్రైవేటు హాస్పిటల్లో సగటున రోజుకు 3-4 చొప్పున, నెలకు 90–120 దాకా సిజేరియన్లు జరిగేవి. ఇప్పుడా సంఖ్య 30 లోపుకు పడిపోయింది. దీంతో హాస్పిటల్ నిర్వహణే కష్టమవుతోందని డాక్టర్ దంపతులు వాపోయారు.‘‘అరేయ్.. నా కొడుక్కు హైదరాబాద్లో ఏదైనా ఉద్యోగం చూడరా?’’ కరీంనగర్లో ఉండే నా మిత్రుడు, దాదాపు 100 మంది స్టాఫ్కు ఉపాధినిచ్చే పెద్ద ప్రైవేటు స్కూలు యజమాని, మా ఇంటిదాకా వచ్చి అడిగిన మాట. ఇంత పెద్ద స్కూలున్న నీ కొడుక్కు ఉద్యోగం ఎందుకంటే... ‘‘పిల్లలంతా గురుకులాలకు పోతున్నారు. ఇంకో నాలుగేళ్లైతే స్కూలు నడుస్తుందో లేదో!’’ అంటూ రంధితో బదులిచ్చాడు నా మిత్రుడు! దాదాపు 1400 మంది విద్యార్థులతో, ప్రతి ఏటా సంఖ్య పెరిగే ఆ బడిలో, తొలిసారి ఈ ఏడాది స్ర్టెంత్ ఒకేదఫా మూడు వందలు తగ్గిందట!చడీచప్పుడు లేకుండా, చాపకింద నీరులా జరుగుతున్న మార్పులకు చిన్న ఉదాహరణలివి. తెలంగాణలో ఇప్పుడు ‘భవిష్యత్తును అంచనా వేయలేని’ మౌలికమైన మార్పులు వస్తున్నాయి. ఒకవైపు ప్రపంచమంతా ప్రైవేటీకరణ, పట్టణీకరణ దిశగా సాగుతుంటే, మూడేళ్ల క్రితం పుట్టిన రాష్ట్రం మాత్రం, అందుకు విరుద్ధ దిశలో ప్రభుత్వీకరణ, గ్రామీణీకరణవైపు ప్రయాణిస్తోంది! ప్రత్యామ్నాయ విధాన ఆవిష్కరణకు తెలంగాణ ఇప్పుడొక ప్రయోగశాలగా మారుతోందా అనిపిస్తోంది.సర్కారీ నియంత్రణను తగ్గించడం, ప్రైవేటు రంగాన్ని ప్రోత్సహించడం, మనిషి బతుకును మార్కెట్కు వదిలేయడం అనేవి ఆర్థిక సంస్కరణల ప్రధాన ఎజెండా. దీనివల్ల కొన్ని సౌకర్యాలు సమకూరినా, ఎన్నో అవకరాలూ వచ్చాయి. సజీవమైన పల్లెకు బదులు, పరాన్నభుక్కు అయిన పట్టణం జీవన కేంద్రంగా మారింది. తల్లిలాంటి పల్లె నుంచి ప్రియురాలిలాంటి పట్నానికి వలసలు పెరిగాయి. చెక్ లేని ప్రైవేటు రంగంతో మన బతుకు బ్యాలెన్స్ తప్పింది. ‘మనం ఎన్నుకునే, మన సంక్షేమ ప్రభుత్వం’తో సంబంధాలు తెగిపోయి, మార్కెట్తో, మనీతో తప్ప మనతో ఏ అనుబంధమూ లేని, ఎవరికీ జవాబుదారీ కాని ప్రైవేటు రంగంతో అనివార్యమైన, అవాంఛనీయ బంధం ఏర్పడింది. ఈ పరిస్థితిలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేసి, ప్రైవేటులో జవాబుదారీతనం తెచ్చి, పల్లెను ఆదరించి, పట్నానికి దీటుగా నిలబెట్టేందుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేస్తున్న ప్రయత్నం ఆసక్తికరంగా కనిపిస్తోంది.విద్యావ్యవస్థ మొత్తం ప్రైవేటు బడులు, కార్పొరేట్ కాలేజీల చేతుల్లోకి వెళ్లిపోయి, ఫీజుల్ని, పరీక్షల్ని, ర్యాంకుల్ని, చివరికి పేపర్ లీకేజీలను సైతం అవే నిర్ణయించే కాలంలో ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యల వల్ల వాటిలో కొంత పోటీతత్వం, జవాబుదారీతనం వచ్చాయి. పాఠశాల రంగంలో ప్రభుత్వ రంగంలో వస్తున్న వందలాది గురుకుల బడులు ప్రైవేటు స్కూళ్ల ఏకపక్ష ఆధిపత్యానికి చెక్ పెడుతున్నాయి. పిల్లల్ని చదివించేందుకు తల్లిదండ్రులకు ఒక ‘చాయిస్’ అందుబాటులోకి వచ్చింది. దీంతో ఇప్పుడు ప్రైవేటు విద్యా సంస్థలు ఫీజుల్ని తగ్గించడమే కాదు; బడి బాటలు నిర్వహించే పరిస్థితి ఏర్పడింది. వైద్య విలువలకన్నా డబ్బే ప్రధానమనుకున్న ప్రైవేటు ఆస్పత్రుల వల్ల, అపెండిసైటిస్, సిజేరియన్ ఆపరేషన్లలో తెలంగాణ ఆసియాలోనే మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. పట్టణ ప్రాంత ప్రభుత్వ దవాఖానాల నవీకరణ, మాతా శిశువులకు ఆరోగ్య కిట్లు ప్రైవేటు ఆస్పత్రులకు ప్రత్యామ్నాయాన్ని చూపిస్తున్నాయి. అడ్డగోలు కొనుగోలు ఒప్పందాలను పక్కనబెట్టి ఇప్పుడు ప్రభుత్వమే సొంతంగా విద్యుత్కేంద్రాలను నిర్మించుకుంటోంది. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం కోసం ఒకప్పుడు కాంట్రాక్టర్లు చెప్పినట్టు ఆడి, మొబిలైజేషన్ అడ్వాన్సులు పంచిపెట్టారు. ఇప్పుడు ఈపీసీని ఎత్తివేయడమే కాదు; పదేళ్ల నిర్వహణ బాధ్యతను కూడా నిర్మాణదారులకే అప్పగించి జవాబుదారీ చేస్తున్నారు. ఔట్సోర్సింగ్ విధానం పూర్తిగా రద్దైతే, ఏజెన్సీల దోపిడీ ఆగే అవకాశం ఉంది.పల్లెవైపు చూస్తే... ఈ రోజు ఏ పల్లెలోనైనా తొండలు గుడ్లు పెట్టని భూమి కూడా ఎకరా ఆరు లక్షలకు తక్కువ లేదు. అత్యధిక పరిహారం ఆశచూపినా భూమిని వదులుకోవడానికి రైతులు సిద్ధపడకపోవడానికి.. భూమిపై ప్రేమ ఒక కారణమైతే, వ్యవసాయం ఆశాజనకంగా మారడం మరో కారణం. 60 శాతం మంది ఆధారపడిన సాగు మెరుగుపడితే అంతకు మించి కావాల్సింది ఏముంది? చేతివృత్తిదార్లను ప్రోత్సహించే చర్యల వల్ల వలసలు తగ్గుముఖం పట్టడమే కాదు; స్వయం ఉపాధి మెరుగుపడుతుంది. రైతులు తమ దిగుబడులను షావుకార్లకు అమ్మే పరిస్థితి పోయి, ప్రభుత్వ కొనుగోలు కేంద్రాలకు వస్తున్నారు. యూనిఫారాలు, బతుకమ్మ చీరల వంటివాటితో సిరిసిల్ల చేనేత కార్మికుడి కడుపు నిండుతూనే, టెయిలర్లకు ఉపాధి దొరుకుతోంది. గ్రామీణ రోడ్ల మెరుగుదల వల్ల, సమీప పట్టణాలతో కనెక్టివిటీ పెరిగి పల్లె నిలుస్తూనే, పట్టణంతో కలుస్తున్నది. ఒకప్పుడు ఊర్లలో వాగులో చెలమలు తోడి మంచినీళ్లు తీసుకునేవారు. 30 ఏళ్లలో మనం సాధించిన ప్రగతి ఏమిటంటే.. తాగే నీళ్లు కూడా కొనుక్కోవాల్సి రావడం! స్వాతంత్య్రం వచ్చిన 70 ఏళ్ల తర్వాత, ఒక రాష్ట్రంలో, ప్రతి ఇంటికీ మంచి నీరు ఇవ్వాలన్న ఆలోచన ప్రభుత్వానికి రావడమే గొప్ప విషయం కదా! అది తెలంగాణలో జరుగుతోంది.అయితే ఇక్కడే రెండు కీలక ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. మొదటిది... ప్రైవేటు రంగంలో అవలక్షణాలున్నప్పటికీ, ప్రభుత్వ రంగం కంటే ఎన్నోరెట్లు ఎక్కువగా అది ఉపాధి కల్పిస్తున్నది. ఇది కాదనలేని వాస్తవం. బడా కార్పొరేట్ సంస్థల్ని పక్కనబెడితే, తెలంగాణ యువకులే నడుపుకుంటున్న స్కూళ్లు, కాలేజీలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అవి మూతబడితే, వాటిలో పనిచేస్తున్న లక్షలాది మంది పరిస్థితి ఏమిటి? ప్రైవేటు ఆస్పత్రుల విషయమూ ఇంతే! అయితే కాలానుగుణంగా మారగలిగినవాడే మనుగడ సాగిస్తాడన్నది దీనికి జవాబు. చెత్తపోయి సత్తా ఉన్నవే మిగులుతాయి. ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలే ఇందుకు ఉదాహరణ. ప్రభుత్వం చేసిన కట్టడి కారణంగా ఇప్పుడు ప్రమాణాలు కొంత మెరుగుపడ్డాయి. నాసిరకం కాలేజీలు మూతపడుతున్నాయి. ఒక్కడే పది కాలేజీల్లో చదువు చెప్పినట్టు చూపించడాన్ని అడ్డుకోవడంతో, మరో పది మందికి ఉద్యోగాలు, మంచి వేతనాలు లభిస్తున్నాయి. అయితే ఇలాంటి సర్దుబాటుకు కొంత సమయం పడుతుంది. కొందరికి సమస్యలూ తప్పవు.రెండో కీలకాంశం. ప్రభుత్వీకరణ, పల్లెల బాగు చర్యలు క్షేత్ర స్థాయిలో అనుకున్నట్టుగా అమలవుతున్నాయా? ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులనే తీసుకుంటే, రోగుల రాక పెరగడం ఎంత వాస్తవమో, డాక్టర్ల నిర్లక్ష్యం కారణంగా జనం అవస్థలూ అంతే వాస్తవం. ప్రసవాల్లో రికార్డులు సృష్టిస్తున్నప్పటికీ, ఆస్పత్రుల్లో మౌలిక సదుపాయాల లేమి వెక్కిరిస్తోంది. గురుకుల పాఠశాలలపై ప్రకటనలు ఉన్నంత అద్భుతంగా, నిర్వహణ లేదు. గొర్రెల పథకం ఆశించినంతగా సఫలం కానట్టు కనిపిస్తోంది. కిందిస్థాయి ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో అవినీతి తగ్గలేదు. అలుగునూరు ఆత్మాహుతే ఇందుకు నిదర్శనం. వీటికి ప్రధాన కారణం నిధుల లేమితో పాటు, ప్రభుత్వ అధికారులు, సిబ్బంది నిర్లక్ష్యం. ఒక ఐపీఎస్ అధికారి అన్నట్టు.. ముఖ్యమంత్రి ఐదేళ్లుండి పోయేవాడు. తాము 35 ఏళ్లు ఉండేవాళ్లం! అదీ ధీమా! ముఖ్యమంత్రిలో ఆల్టర్నేట్ కోషంట్ (ప్రత్యామ్నాయాన్ని పరిశోధించే- ఏక్యూ) ఎక్కువ. ప్రభుత్వ వ్యవస్థ సహజంగా స్టేటస్కోయిస్టు (యథాతథవాది)! మారకుండా ఉండడానికి యంత్రాంగం మొరాయిస్తుంది. ముఖ్యమంత్రిదేమో రాత్రికిరాత్రి వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చాలన్న ఉరుకులాట! ఆలోచించే సీఎంకు, ఆలోచించడం ఆగిపోయిన ప్రభుత్వ సిబ్బందికి మధ్య పొసగకపోవడమే సమస్య. అందువల్లే పథకాల అమల్లో లోపాలు. సంధి సమయంలో ఇది సహజమే కావచ్చు. ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని దీటుగా పనిచేయించడమే దీనికి పరిష్కారం. ఇందులో ప్రభుత్వానిది ఎంత బాధ్యతో, పౌర చైతన్యమూ అంతే కీలకం. పాలకుల సృజనాత్మకత, ఉద్యోగుల బాధ్యత మధ్య తేడాకు ఈ దృష్టాంతం చదవండి.సరిగ్గా వారం క్రితం, గత మంగళవారం, రాత్రి బేగంపేట ఫ్లైఓవర్పై కారు ఢీకొని ఒక కుక్క చనిపోయింది. కానీ మూడు రోజుల పాటు ఆ కుక్క కళేబరాన్ని తీసిన వారు లేరు. ఒక పుణ్యాత్ముడు దాన్ని పక్కకు జరిపి, ప్లాస్టిక్ డివైడర్లు అడ్డుపెట్టి పోయాడు. జీహెచ్ఎంసీ సిబ్బంది మొదలుకుని ఐఏఎస్ల దాకా రోజూ వందలాది అధికారులు ఆ ఫ్లైఓవర్పై ప్రయాణిస్తుంటారు. కానీ ఎవరూ పట్టించుకోలేదు.రాజీవ్ రహదారిపై ప్రజ్ఞాపూర్- గౌరారం మధ్యలో ఒకచోట, సమీప గ్రామాల రైతులంతా, తాము పండించి కూరగాయలు అమ్ముకుంటుంటారు. వ్యాపారం బాగా జరుగుతుంది. అయితే హైవే పక్కనే కావడంతో, వాహనాలు మీదికి దూసుకొచ్చి ప్రమాదాలు జరిగేవి. ఎండా వానా సరేసరి. తరచూ ఆ రోడ్డుపై ప్రయాణించే ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, మంత్రి హరీశ్రావు దృష్టికి ఇది వచ్చింది. ఆ రైతుల కోసం అక్కడే మార్కెట్ ఎందుకు పెట్టకూడదు అనుకున్నారు. ముఖ్యమంత్రి ఆదేశాలతో హరీశ్రావు, పక్కనే ఉన్న భూమి యజమానితో మాట్లాడి, దాదాపు ఎకరం జాగా కొన్నారు. 120 మంది తమ ఉత్పత్తులు అమ్ముకునేలా, మడిగెలతో మార్కెట్ ఏర్పాటు చేసి రైతులకు అప్పగించారు. హైవే మీద ప్రయాణించేవారికి ఇప్పుడది తాజా కూరగాయలు దొరికే పెద్ద మార్కెట్. రోజుకు వెయ్యి రెండు వేల మందిదాకా వస్తున్నారు. కార్లకోసం ప్రత్యేకమైన పార్కింగ్ స్థలం, రైతులు, వినియోగదార్ల కోసం చిన్న టిఫిన్ సెంటర్, పిల్లల ఆట సామగ్రి! ఆ మడిగెల్లోని రైతులకు ఇప్పుడు ఎంత సంతోషమో! పదేళ్ల నుంచీ వాళ్లక్కడ కూరగాయలు అమ్ముతున్నా, వందలాది అధికారులు ఆ రోడ్డు మీద వెళ్లినా ఎవరికీ ఈ ఆలోచన రాలేదు.బాధ్యత బరువేం కాదు; ఇష్టపడితే! క్రియేటివిటీ సింపుల్గానే ఉంటుంది; ఆలోచించగలిగితే! పాలకులకే కాదు; ప్రభుత్వ సిబ్బందీ దీన్ని ఫీలయినప్పుడే ఫలితం. ప్రభుత్వ వ్యవస్థల్ని కాపాడుకుంటేనే కదా, ప్రభుత్వానికైనా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకైనా రెలెవెన్స్ ఉండేది!! ఏటికి ఎదురీదేవాడే సాహసి. మార్పుకు నాంది పలికేవాడే మహాత్ముడు.తిగుళ్ల కృష్ణమూర్తి
mukhyamantridemo raatrikiraatri vyavasthanu samuulamgaa maarchaalanna urukulaata! aalochinche cmcu, aalochinchadam aagipoyina prabhutva sibbandiki madhya posagakapovadame samasya. anduvalle pathakaala amallo lopalu. sandhi samayamlo idhi sahajame kaavachhu. prabhutva yantraamgaanni deetugaa panicheyinchadame deeniki parishkaaram. indulo prabhutvaanidi entha baadhyatho, poura chaitanyamuu anthe keelakam.‘‘ayya.. naa bidda prasuutiki undi. siddipeta sarkaaru davaakhaanalo evarikanna cheppava? teeskapota’’ idhi monna ooriki poinappadu chaakali sattevva adigina maata. ‘‘sarkaaru davakhanake enduku? praivetu haspitallo chebutale’’ ani nenante. ‘‘vaddayya. aadaithe paisala kosam ookene kadupu kostaru. sarkaaru davakhana manchigundata. akkaruntene peddaparation chestannarata. karsu kuudaa undadu’’ idhi sattevva jawabu. siddipetalo dasaabdaalugaa unna oo pramukha praivetu haspitallo sagatuna rojuku 3-4 choppuna, nelaku 90–120 daka sijerianlu jarigevi. ippuda sankhya 30 lopuku padipoyindi. deentho haspital nirvahane kashtamavutondani dactor dampatulu vaapoyaaru.‘‘arey.. naa kodukku hyderabadlo edaina udyogam chudara?’’ kareemnagarlo unde naa mitrudu, daadaapu 100 mandi stafku upaadhinichhe pedda praivetu skoolu yajamani, maa intidaka vachi adigina maata. inta pedda schoolunna nee kodukku udyogam endukante... ‘‘pillalanta gurukulaalaku potunnaru. inko naalugellaite skoolu nadustundo ledho!’’ antuu randhitho badulichaadu naa mitrudu! daadaapu 1400 mandi vidyaarthulatho, prati eta sankhya perige aa badilo, tolisari ee edaadi srtenth okedafa moodu vandalu taggindata!chadeechappudu lekunda, chaapakinda neerula jarugutunna maarpulaku chinna udaaharanalivi. telamgaanalo ippudu ‘bhavishyattunu anchana veyaleni’ moulikamaina maarpulu vastunnaayi. okavaipu prapanchamantaa praiveteekarana, pattaneekarana disagaa saagutunte, moodella kritam puttina rashtram maatram, anduku viruddha disalo prabhutveekarana, graameeneekaranavaipu prayaanistoondi! pratyaamnaaya vidhaana aavishkaranaku telamgaana ippudoka prayogasaalagaa marutonda anipistondi.sarkari niyantrananu tagginchadam, praivetu rangaanni prothsahinchadam, manishi batukunu marketku vadileyadam anevi aardhika samskaranala pradhaana ezenda. deenivalla konni soukaryaalu samakuurinaa, enno avakaraaluu vachayi. sajeevamaina palleku badulu, paraannabhukku ayina pattanam jeevana kendramgaa maarindi. tallilanti palle nunchi priyuraalilaanti patnaaniki valasalu perigaayi. chec laeni praivetu rangamtho mana batuku ballens tappindi. ‘manam ennukune, mana sankshema prabhutvam’thoo sambandhaalu tegipoyi, marketto, maneetho tappa manatho e anubandhamuu laeni, evariki jawabudari kaani praivetu rangamtho anivaaryamaina, avaanchaneeya bandham erpadindi. ee paristhitilo prabhutva vyavasthalanu balopetam chesi, praivetulo javaabudaareetanam tecchi, pallenu aadarinchi, patnaaniki deetugaa nilabettenduku telamgaana prabhutvam chestunna prayatnam aasaktikaramgaa kanipistondi.vidyaavyavastha mottam praivetu badulu, carporate kaalejeela chetulloki vellipoyi, feejulni, pareekshalni, ryaankulni, chivariki paper leekaejeelanu saitam ave nirnayinche kaalamlo prabhutvam teesukunna charyala valla vaatilo kontha potitatvam, javaabudaareetanam vachayi. paatasaala rangamlo prabhutva rangamlo vastunna vandalaadi gurukula badulu praivetu skoolla ekapaksha aadhipatyaaniki chec pedutunnaayi. pillalni chadivinchenduku tallidandrulaku oka ‘chayis’ andubaatuloki vachindi. deentho ippudu praivetu vidya samsthalu feejulni tagginchadame kaadu; badi baatalu nirvahinche paristhiti erpadindi. vaidya viluvalakanna dabbe pradhaanamanukunna praivetu aaspatrula valla, apendicitis, sizarian aapareshanlalo telamgaana aasiyaalone modati sthaanamlo nilichindi. pattana praanta prabhutva davakhanala naveekarana, maataa sisuvulaku aarogya kitlu praivetu aaspatrulaku pratyaamnaayaanni chuupistunnaayi. addagolu konugolu oppandaalanu pakkanabetti ippudu prabhutvame sontamgaa vidyutkendraalanu nirminchukuntondi. praajektula nirmaanam kosam okappudu contractorlu cheppinattu aadi, mobilisation advaansulu panchipettaaru. ippudu eepeeseeni ettiveyadame kaadu; padella nirvahana baadhyatanu kuudaa nirmaanadaarulake appaginchi jawabudari chestunnaru. outsorsing vidhaanam puurtigaa raddaite, agencyla dopidi aage avakaasam undi.pallevaipu chuste... ee roju e pallelonaina tondalu gudlu pettani bhoomi kuudaa ekara aaru lakshalaku takkuva ledu. atyadhika pariharam aasachuupinaa bhoomini vadulukovadaaniki raitulu siddhapadakapovadaaniki.. bhoomipai prema oka kaaranamaite, vyavasaayam aasaajanakamgaa maaradam maro kaaranam. 60 saatam mandi aadhaarapadina saagu merugupadithe antaku minchi kaavaalsindi emundi? chetivruttidaarlanu prothsahinche charyala valla valasalu taggumukham pattadame kaadu; swayam upaadhi merugupadutundi. raitulu tama digubadulanu shaavukaarlaku amme paristhiti poyi, prabhutva konugolu kendraalaku vastunnaaru. unifaaraalu, batukamma cheerala vantivaatitoe sirisilla chenetha kaarmikudi kadupu nindutune, tailerlaku upaadhi dorukutondi. graameena rodla merugudala valla, sameepa pattanaalato connectivity perigi palle nilustune, pattanamtho kalustunnadi. okappudu oorlalo vaagulo chelamalu thodi manchineellu teesukunevaaru. 30 ellalo manam saadhinchina pragati emitante.. taage neellu kuudaa konukkovalsi ravadam! swaatantyram vachina 70 ella tarvaata, oka rashtramlo, prati intiki manchi neeru ivvalanna aalochana prabhutvaaniki ravadame goppa vishayam kada! adhi telamgaanalo jarugutondi.ayithe ikkade rendu keelaka prasnalu talettutunnaayi. modatidi... praivetu rangamlo avalakshanhaalunnappatika, prabhutva rangam kante ennoretlu ekkuvagaa adhi upaadhi kalpistunnadi. idhi kaadanaleni vaastavam. bada carporate samsthalni pakkanabedithe, telamgaana yuvakule nadupukuntunna skoollu, kaalejeelu enno unnaayi. avi moothabadithe, vaatilo panichestunna lakshalaadi mandi paristhiti emiti? praivetu aaspatrula vishayamuu inthe! ayithe kaalaanugunamgaa maragaliginavade manugada saagistaadannadi deeniki jawabu. chettapoyi satta unnave migulutaayi. injaneering callageele induku udaaharana. prabhutvam chesina kattadi kaaranamgaa ippudu pramaanaalu kontha merugupaddaayi. naasirakam kaalejeelu moothapaduthunnaayi. okkade padi callagello chaduvu cheppinattu chuupinchadaanni addukovadamto, maro padi mandiki udyogaalu, manchi vetanaalu labhistunnaayi. ayithe ilanti sardubaatuku kontha samayam padutundi. kondariki samasyaluu tappavu.rendo keelakaamsam. prabhutveekarana, pallela baagu charyalu kshetra sthaayilo anukunnattugaa amalavutunnaya? prabhutva aasupatrulane teesukunte, rogula raaka peragadam entha vaastavamo, doctorla nirlakshyam kaaranamgaa janam avasthaluu anthe vaastavam. prasavaallo rikaardulu srushtistunnappatika, aaspatrullo moulika sadupayala lemi vekkiristondi. gurukula paatasaalalapai prakatanalu unnanta adbhutamgaa, nirvahana ledu. gorrela pathakam aasinchinantagaa safalam kaanattu kanipistondi. kindisthaayi prabhutva vyavasthalo avineeti taggaledu. alugunuru aatmahute induku nidarsanam. veetiki pradhaana kaaranam nidhula lemitho paatu, prabhutva adhikaarulu, sibbandi nirlakshyam. oka ips adhikari annattu.. mukhyamantri aidellundi poyevadu. taamu 35 ellu undevallam! adhee dheema! mukhyamantrilo alternate coshant (pratyaamnaayaanni parisodhinche- ekyu) ekkuva. prabhutva vyavastha sahajamgaa statescoistu (yathaathathavaadi)! marakunda undadaaniki yantraangam moraayistundi. mukhyamantridemo raatrikiraatri vyavasthanu samuulamgaa maarchaalanna urukulaata! aalochinche cmcu, aalochinchadam aagipoyina prabhutva sibbandiki madhya posagakapovadame samasya. anduvalle pathakaala amallo lopalu. sandhi samayamlo idhi sahajame kaavachhu. prabhutva yantraamgaanni deetugaa panicheyinchadame deeniki parishkaaram. indulo prabhutvaanidi entha baadhyatho, poura chaitanyamuu anthe keelakam. paalakula srujanaatmakata, udyogula baadhyata madhya tedaaku ee drushtaantam chadavandi.sarigga vaaram kritam, gatha mangalavaaram, raatri begampeta flioverpy kaaru dheekoni oka kukka chanipoyindi. cony moodu rojula paatu aa kukka kalebaraanni teesina vaaru leru. oka punyaatmudu daanni pakkaku jaripi, plastic dividerlu addupetti poyadu. j sibbandi modalukuni iasla daka roojoo vandalaadi adhikaarulu aa flioverpy prayaanistuntaaru. cony evaruu pattinchukoledu.rajiv rahadaaripai pragnapur- gauraram madhyalo okachota, sameepa gramala raitulanta, taamu pandinchi kuuragaayalu ammukuntuntaaru. vyaparam baga jarugutundi. ayithe haive pakkane kaavadamtho, vaahanaalu meediki doosukochi pramaadaalu jarigevi. enda vana saresari. tarachuu aa roddupai prayaaninche mukhyamantri kcr, mantri harishrao drushtiki idhi vachindi. aa raitula kosam akkade market enduku pettakudadu anukunnaru. mukhyamantri aadesaalato harishrao, pakkane unna bhoomi yajamaanitho matladi, daadaapu ekaram jaga konnaru. 120 mandi tama utpattulu ammukunela, madigelatho market erpaatu chesi raitulaku appaginchaaru. haive meeda prayaaninchaevaariki ippudadi taja kuuragaayalu dorike pedda market. rojuku veyyi rendu vela mandidaka vastunnaaru. karlakosam pratyekamaina parking sthalam, raitulu, viniyogadaarla kosam chinna tiffin senter, pillala aata samagri! aa madigelloni raitulaku ippudu entha santoshamo! padella nunchi vallakkada kuuragaayalu ammutunna, vandalaadi adhikaarulu aa roddu meeda vellina evariki ee aalochana raledu.baadhyata baruvem kaadu; ishtapadithe! creativity simpulgaane untundi; aalochinchagaligithe! palakulake kaadu; prabhutva sibbandi deenni pheelayinappude phalitam. prabhutva vyavasthalni kapadukuntene kada, prabhutvaanikainaa, prabhutva udyogulakaina relevens undedi!! etiki eduridevade saahasi. maarpuku naandi palikevade mahatmudu.tigulla krishnamoorthy‘‘ayya.. naa bidda prasuutiki undi. siddipeta sarkaaru davaakhaanalo evarikanna cheppava? teeskapota’’ idhi monna ooriki poinappadu chaakali sattevva adigina maata. ‘‘sarkaaru davakhanake enduku? praivetu haspitallo chebutale’’ ani nenante. ‘‘vaddayya. aadaithe paisala kosam ookene kadupu kostaru. sarkaaru davakhana manchigundata. akkaruntene peddaparation chestannarata. karsu kuudaa undadu’’ idhi sattevva jawabu. siddipetalo dasaabdaalugaa unna oo pramukha praivetu haspitallo sagatuna rojuku 3-4 choppuna, nelaku 90–120 daka sijerianlu jarigevi. ippuda sankhya 30 lopuku padipoyindi. deentho haspital nirvahane kashtamavutondani dactor dampatulu vaapoyaaru.‘‘arey.. naa kodukku hyderabadlo edaina udyogam chudara?’’ kareemnagarlo unde naa mitrudu, daadaapu 100 mandi stafku upaadhinichhe pedda praivetu skoolu yajamani, maa intidaka vachi adigina maata. inta pedda schoolunna nee kodukku udyogam endukante... ‘‘pillalanta gurukulaalaku potunnaru. inko naalugellaite skoolu nadustundo ledho!’’ antuu randhitho badulichaadu naa mitrudu! daadaapu 1400 mandi vidyaarthulatho, prati eta sankhya perige aa badilo, tolisari ee edaadi srtenth okedafa moodu vandalu taggindata!chadeechappudu lekunda, chaapakinda neerula jarugutunna maarpulaku chinna udaaharanalivi. telamgaanalo ippudu ‘bhavishyattunu anchana veyaleni’ moulikamaina maarpulu vastunnaayi. okavaipu prapanchamantaa praiveteekarana, pattaneekarana disagaa saagutunte, moodella kritam puttina rashtram maatram, anduku viruddha disalo prabhutveekarana, graameeneekaranavaipu prayaanistoondi! pratyaamnaaya vidhaana aavishkaranaku telamgaana ippudoka prayogasaalagaa marutonda anipistondi.sarkari niyantrananu tagginchadam, praivetu rangaanni prothsahinchadam, manishi batukunu marketku vadileyadam anevi aardhika samskaranala pradhaana ezenda. deenivalla konni soukaryaalu samakuurinaa, enno avakaraaluu vachayi. sajeevamaina palleku badulu, paraannabhukku ayina pattanam jeevana kendramgaa maarindi. tallilanti palle nunchi priyuraalilaanti patnaaniki valasalu perigaayi. chec laeni praivetu rangamtho mana batuku ballens tappindi. ‘manam ennukune, mana sankshema prabhutvam’thoo sambandhaalu tegipoyi, marketto, maneetho tappa manatho e anubandhamuu laeni, evariki jawabudari kaani praivetu rangamtho anivaaryamaina, avaanchaneeya bandham erpadindi. ee paristhitilo prabhutva vyavasthalanu balopetam chesi, praivetulo javaabudaareetanam tecchi, pallenu aadarinchi, patnaaniki deetugaa nilabettenduku telamgaana prabhutvam chestunna prayatnam aasaktikaramgaa kanipistondi.vidyaavyavastha mottam praivetu badulu, carporate kaalejeela chetulloki vellipoyi, feejulni, pareekshalni, ryaankulni, chivariki paper leekaejeelanu saitam ave nirnayinche kaalamlo prabhutvam teesukunna charyala valla vaatilo kontha potitatvam, javaabudaareetanam vachayi. paatasaala rangamlo prabhutva rangamlo vastunna vandalaadi gurukula badulu praivetu skoolla ekapaksha aadhipatyaaniki chec pedutunnaayi. pillalni chadivinchenduku tallidandrulaku oka ‘chayis’ andubaatuloki vachindi. deentho ippudu praivetu vidya samsthalu feejulni tagginchadame kaadu; badi baatalu nirvahinche paristhiti erpadindi. vaidya viluvalakanna dabbe pradhaanamanukunna praivetu aaspatrula valla, apendicitis, sizarian aapareshanlalo telamgaana aasiyaalone modati sthaanamlo nilichindi. pattana praanta prabhutva davakhanala naveekarana, maataa sisuvulaku aarogya kitlu praivetu aaspatrulaku pratyaamnaayaanni chuupistunnaayi. addagolu konugolu oppandaalanu pakkanabetti ippudu prabhutvame sontamgaa vidyutkendraalanu nirminchukuntondi. praajektula nirmaanam kosam okappudu contractorlu cheppinattu aadi, mobilisation advaansulu panchipettaaru. ippudu eepeeseeni ettiveyadame kaadu; padella nirvahana baadhyatanu kuudaa nirmaanadaarulake appaginchi jawabudari chestunnaru. outsorsing vidhaanam puurtigaa raddaite, agencyla dopidi aage avakaasam undi.pallevaipu chuste... ee roju e pallelonaina tondalu gudlu pettani bhoomi kuudaa ekara aaru lakshalaku takkuva ledu. atyadhika pariharam aasachuupinaa bhoomini vadulukovadaaniki raitulu siddhapadakapovadaaniki.. bhoomipai prema oka kaaranamaite, vyavasaayam aasaajanakamgaa maaradam maro kaaranam. 60 saatam mandi aadhaarapadina saagu merugupadithe antaku minchi kaavaalsindi emundi? chetivruttidaarlanu prothsahinche charyala valla valasalu taggumukham pattadame kaadu; swayam upaadhi merugupadutundi. raitulu tama digubadulanu shaavukaarlaku amme paristhiti poyi, prabhutva konugolu kendraalaku vastunnaaru. unifaaraalu, batukamma cheerala vantivaatitoe sirisilla chenetha kaarmikudi kadupu nindutune, tailerlaku upaadhi dorukutondi. graameena rodla merugudala valla, sameepa pattanaalato connectivity perigi palle nilustune, pattanamtho kalustunnadi. okappudu oorlalo vaagulo chelamalu thodi manchineellu teesukunevaaru. 30 ellalo manam saadhinchina pragati emitante.. taage neellu kuudaa konukkovalsi ravadam! swaatantyram vachina 70 ella tarvaata, oka rashtramlo, prati intiki manchi neeru ivvalanna aalochana prabhutvaaniki ravadame goppa vishayam kada! adhi telamgaanalo jarugutondi.ayithe ikkade rendu keelaka prasnalu talettutunnaayi. modatidi... praivetu rangamlo avalakshanhaalunnappatika, prabhutva rangam kante ennoretlu ekkuvagaa adhi upaadhi kalpistunnadi. idhi kaadanaleni vaastavam. bada carporate samsthalni pakkanabedithe, telamgaana yuvakule nadupukuntunna skoollu, kaalejeelu enno unnaayi. avi moothabadithe, vaatilo panichestunna lakshalaadi mandi paristhiti emiti? praivetu aaspatrula vishayamuu inthe! ayithe kaalaanugunamgaa maragaliginavade manugada saagistaadannadi deeniki jawabu. chettapoyi satta unnave migulutaayi. injaneering callageele induku udaaharana. prabhutvam chesina kattadi kaaranamgaa ippudu pramaanaalu kontha merugupaddaayi. naasirakam kaalejeelu moothapaduthunnaayi. okkade padi callagello chaduvu cheppinattu chuupinchadaanni addukovadamto, maro padi mandiki udyogaalu, manchi vetanaalu labhistunnaayi. ayithe ilanti sardubaatuku kontha samayam padutundi. kondariki samasyaluu tappavu.rendo keelakaamsam. prabhutveekarana, pallela baagu charyalu kshetra sthaayilo anukunnattugaa amalavutunnaya? prabhutva aasupatrulane teesukunte, rogula raaka peragadam entha vaastavamo, doctorla nirlakshyam kaaranamgaa janam avasthaluu anthe vaastavam. prasavaallo rikaardulu srushtistunnappatika, aaspatrullo moulika sadupayala lemi vekkiristondi. gurukula paatasaalalapai prakatanalu unnanta adbhutamgaa, nirvahana ledu. gorrela pathakam aasinchinantagaa safalam kaanattu kanipistondi. kindisthaayi prabhutva vyavasthalo avineeti taggaledu. alugunuru aatmahute induku nidarsanam. veetiki pradhaana kaaranam nidhula lemitho paatu, prabhutva adhikaarulu, sibbandi nirlakshyam. oka ips adhikari annattu.. mukhyamantri aidellundi poyevadu. taamu 35 ellu undevallam! adhee dheema! mukhyamantrilo alternate coshant (pratyaamnaayaanni parisodhinche- ekyu) ekkuva. prabhutva vyavastha sahajamgaa statescoistu (yathaathathavaadi)! marakunda undadaaniki yantraangam moraayistundi. mukhyamantridemo raatrikiraatri vyavasthanu samuulamgaa maarchaalanna urukulaata! aalochinche cmcu, aalochinchadam aagipoyina prabhutva sibbandiki madhya posagakapovadame samasya. anduvalle pathakaala amallo lopalu. sandhi samayamlo idhi sahajame kaavachhu. prabhutva yantraamgaanni deetugaa panicheyinchadame deeniki parishkaaram. indulo prabhutvaanidi entha baadhyatho, poura chaitanyamuu anthe keelakam. paalakula srujanaatmakata, udyogula baadhyata madhya tedaaku ee drushtaantam chadavandi.sarigga vaaram kritam, gatha mangalavaaram, raatri begampeta flioverpy kaaru dheekoni oka kukka chanipoyindi. cony moodu rojula paatu aa kukka kalebaraanni teesina vaaru leru. oka punyaatmudu daanni pakkaku jaripi, plastic dividerlu addupetti poyadu. j sibbandi modalukuni iasla daka roojoo vandalaadi adhikaarulu aa flioverpy prayaanistuntaaru. cony evaruu pattinchukoledu.rajiv rahadaaripai pragnapur- gauraram madhyalo okachota, sameepa gramala raitulanta, taamu pandinchi kuuragaayalu ammukuntuntaaru. vyaparam baga jarugutundi. ayithe haive pakkane kaavadamtho, vaahanaalu meediki doosukochi pramaadaalu jarigevi. enda vana saresari. tarachuu aa roddupai prayaaninche mukhyamantri kcr, mantri harishrao drushtiki idhi vachindi. aa raitula kosam akkade market enduku pettakudadu anukunnaru. mukhyamantri aadesaalato harishrao, pakkane unna bhoomi yajamaanitho matladi, daadaapu ekaram jaga konnaru. 120 mandi tama utpattulu ammukunela, madigelatho market erpaatu chesi raitulaku appaginchaaru. haive meeda prayaaninchaevaariki ippudadi taja kuuragaayalu dorike pedda market. rojuku veyyi rendu vela mandidaka vastunnaaru. karlakosam pratyekamaina parking sthalam, raitulu, viniyogadaarla kosam chinna tiffin senter, pillala aata samagri! aa madigelloni raitulaku ippudu entha santoshamo! padella nunchi vallakkada kuuragaayalu ammutunna, vandalaadi adhikaarulu aa roddu meeda vellina evariki ee aalochana raledu.baadhyata baruvem kaadu; ishtapadithe! creativity simpulgaane untundi; aalochinchagaligithe! palakulake kaadu; prabhutva sibbandi deenni pheelayinappude phalitam. prabhutva vyavasthalni kapadukuntene kada, prabhutvaanikainaa, prabhutva udyogulakaina relevens undedi!! etiki eduridevade saahasi. maarpuku naandi palikevade mahatmudu.tigulla krishnamoorthy