తెలంగాణ పాలకులు ప్రజలకు ఏం ఇచ్చినా, ఇవ్వకున్నా ఉద్యమ వారసత్వాన్ని ధ్వంసం చేయకూడదు. ఒక దశాబ్ద కాల ఉద్యమ స్ఫూర్తిని, విలువలని, అనుభవాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తే చరిత్ర తమ గురించి ఎలా అంచనా వేస్తుందో ఆలోచించాలి. ఉద్యమాలు ప్రజాస్వామ్యాన్ని కొన్ని అడుగులైనా ముందుకు తీసుకుపోకపోతే చరిత్రలో నాగరికత ఎట్లా వికసిస్తుంది?తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంలో జేఏసీ నిర్వహించిన నిరుద్యోగుల ర్యాలీ పట్ల ప్రభుత్వం, ముఖ్యంగా పోలీసులు ప్రవర్తించిన తీరు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చింది. సాగర హారానికి పిలుపునిచ్చినప్పుడు అప్పటి ప్రభుత్వం ర్యాలీ జరిగితే అసాంఘిక శక్తులు పాల్గొంటాయని, శాంతి భద్రతల సమస్య తల ఎత్తుతుందని అనుమతి నిరాకరించినప్పుడు, దాదాపు ఇరవై జేఏసీలు ప్రభుత్వంతో చర్చించడానికి వచ్చినప్పుడు చుక్కా రామయ్య, డా.గోపాలకిషన్, నేను అంతకు ముందే హోం మంత్రి అనుమతి కోసం వత్తిడి చేయడానికి వెళ్లి ఉన్నాం. చర్చల సందర్భంలో కోదండరాం మేం ముగ్గురం తమ తరఫున కూడా మాట్లాడతామని సూచించడంతో ముగ్గురు, నలుగురు మినిస్టర్లతో కూడిన ఒక కమిటీతో చర్చిస్తున్న సందర్భంలో, సభను నాగోల్లో లేదా సీటీ బయట పెట్టుకోవాలని ప్రభుత్వం సూచిస్తే, అదేం కుదరదని పట్టుపడితే, శాంతిభద్రతలకు ఎవ్వరు బాధ్యత తీసుకుంటారు అంటే మేం ముగ్గురం సంతకాలు చేసి ఒక హామీ పత్రాన్ని ప్రభుత్వానికివ్వడంతో సాగరహారానికి అనుమతిచ్చారు. ఆ రోజు వేలాది మంది తమకు తాముగా తెలంగాణ జిల్లాల నుంచి తరలిరావడం ఒక అరుదైన దృశ్యం. అప్పటి ప్రభుత్వం ఏ కారణమైతే ఏమి అనుమతి ఇచ్చింది. ఇప్పుడు జేఏసీ తలపెట్టిన సభకు చర్చించడం, మంత్రుల భాగస్వామ్యంతో ఏదైన ప్రత్యామ్నాయాన్ని ఆలోచించడం అటుంచి, అసలు సమస్యే లేనట్లు, ప్రభుత్వం అందరికి ఉద్యోగాలు ఎలా కల్పిస్తుందనడం, ప్రభుత్వం దగ్గర ఏమైనా అల్లా ఉద్దీన్ అద్భుత దీపం ఉందా అనడం తెలంగాణ ఉద్యమ స్ఫూర్తికి వ్యతిరేకం. ఉద్యమ కాలంలో నియామకాల గురించి మాట్లాడినప్పుడే ఈ అవగాహన ఉండాలి. తెలంగాణ రాష్ట్రం భౌగోళికంగా ఏర్పడినంత మాత్రాన ప్రజల మౌలిక సమస్యలన్నీ పరిష్కారం కావని అన్నవాళ్ళు అప్పుడు తెలంగాణ వ్యతిరేకులుగా అనిపించారు. యువత భవిష్యత్తు గురించి పాలకులకు ఆందోళన లేకపోవడం బాధ్యతా రాహిత్యమే.నిజానికి 22 ఫిబ్రవరి నాడు జరిగిన సంఘటనలో రాజ్య ప్రవర్తన, రాజకీయ నిర్లక్ష్యం, కొందరు నాయకులు వాదించిన తీరు తెలంగాణ ప్రజాస్వామ్య పోరాట చరిత్రకు పూర్తి భిన్నంగా, వ్యతిరేకంగా ఉంది. తెలంగాణ వస్తూనే అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి పరిష్కరింపబడతాయని ఎవ్వరూ అనరు, అలా సాధ్యం కాదు. కానీ ఒక దశాబ్ద కాలం, ఇంకా చెప్పాలంటే ఒక ఐదు ఆరు దశాబ్దాలుగా చితికి చితికి రెండు సార్లు త్యాగాలతో కూడిన ఉద్యమాలు చూసిన ప్రాంతమిది. తెలంగాణ సాయుధ పోరాటాన్ని, ఆ తర్వాత వేలాది మంది యువకులు ప్రాణతర్పణ చేసిన విప్లవోద్యమాన్ని చూసిన, చేసిన ప్రాంతమిది. ఆ చారిత్రక స్పృహ ఉంటే తప్పించి తెలంగాణ అర్థం కాదు, తెలంగాణను పాలించడం అంత సులభం కాదు. తెలంగాణ ప్రజలకు ముఖ్యంగా యువతకు రాజకీయ చైతన్యమే లేకపోతే ఒక బలమైన ఆంధ్ర ప్రాంత పెట్టుబడిదారీ వర్గంతో పోరాటం చేయడం సాధ్యమయ్యేదే కాదు. దేశంలో ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలనే డిమాండ్ 22 ప్రాంతాలలో ఉంది, కానీ ఈ మధ్య కాలంలో తెలంగాణ ప్రాంతమొక్కటే తన రాష్ర్టాన్ని సాధించుకోగలిగింది. నా అవగాహనలో తెలంగాణ యువత అవకాశాల కొరకూ, గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలు ప్రపంచీకరణ అభివృద్ధి నమూనాకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ఈ స్థూల స్థితిలో (objective condition) తెలంగాణ ఉద్యమకారులు, రాజకీయ పార్టీలు ఉద్యమ నిర్మాణం చేసారు. రాష్ట్రం రావడంతోనే ఉద్యమ పార్టీని గెలిపించారు. గెలిచిన వారు చరిత్రను, ఉద్యమ ఆకాంక్షలను, ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతిని, పోరాట వారస త్వాన్ని ఇంత తొందరగా మరచిపోతారని అనుకోలేదు. అందుకే మూడు సంవత్సరాలు దాటకముందే మళ్ళీ తెలంగాణలో అసంతృప్తి రాజుకుంటున్నది.ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో సామాజిక అసంతృప్తికి రాజకీయ పరిష్కారాలు వెతకాలి. లోతైన చర్చ జరగాలి. అధికారంలోకి వచ్చిన పార్టీ ప్రజలు చేసిన త్యాగాల వెలుగులో రాత్రింబవళ్ళు – ప్రాంత మౌలిక సమస్యలను నిరంతరం చర్చ ద్వారా, అధ్యయనం ద్వారా, విధానాల మూలాలకు వెళ్ళే సాహసం చేయాలి. అధికారం వచ్చింది కదా అని చుట్టూ చేరిన వందిమాగధుల పొగడ్తల ద్వారా, అధికార పీఠం కల్పించిన ఒక భ్రమాత్మక విశ్వాసం ద్వారా ఆలోచిస్తే పరిస్థితి చేయి దాటిపోతుంది. ఎన్నికల రాజకీయాలలో ఎన్ని లోపాలున్నప్పటికీ హేమాహేమీలను ప్రజలు మట్టి కరిపించారు. బలమైన నాయకులు ఓడిపోయారు, బలమైన పార్టీలు కనుమరుగైన సంఘటనలున్నాయి.ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతి పాలకులలో లోపిస్తే జరిగేది పోలీసుల మీద అతిగా ఆధారపడడం. ఈ యంత్రాంగం ఈ సమస్యలను పరిష్కరించలేదు, బలప్రయోగం ద్వారా సమస్యలను దాటవేస్తుంది, తాత్కాలికంగా ఆపగలుగుతుంది. పరిష్కరించడం వాళ్ళ బాధ్యత కాదు, ఆ దిశగా వాళ్ళు ఆలోచించలేరు. బలప్రయోగం ఎంత పెరిగితే ప్రజాస్వామ్యం అంత బలహీనపడ్డట్టు. ఇది ఒక శాస్ర్తీయ సత్యం. బలప్రయోగాలు ప్రయోగించి పాలించిన ఏ వ్యవస్థా నిలవదు, ఏ పార్టీ ఎక్కువ కాలం మనజాలదు. తెలంగాణ నిరుద్యోగ సమస్యే తీసుకుందాం. ఎంత మంది చదువుకున్న వారు, ఎంతమంది నిరుద్యోగులున్నారు అన్న దాని మీద కచ్చిత అంచనా లేకపోవడం, కనీసం అంచనా వేయడానికి ప్రయత్నం కూడా చేయకపోవడాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి?తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ప్రకటించిన రమారమి 1300 గ్రూప్–2 ఉద్యోగాలకు ఏడు లక్షల మంది పోటీపడడానికి సిద్ధమై కనీసం ఐదు లక్షల మంది పరీక్ష రాసారు. అంటే ఒక్క ఉద్యోగానికి వేల మంది పోటీపడ్డారు. పరీక్షకు తయారయ్యే తపన చూస్తే మనసు చలించిపోయింది. మడత కుర్చీని కొనుక్కొని, చిక్కడపల్లి లైబ్రరీ లాంటి స్థలంలో చెట్ల కింద కూర్చుని గంటల తరబడి చదివి, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఏర్పాటు చేసిన ఐదు రూపాయల భోజనం తిని, భద్రత గల ఒక ఉద్యోగం వస్తుందన్న ఆశ తీరు చూస్తే భయం వేస్తుంది. అది చూసినప్పుడల్లా మనం ఒక అగ్నిపర్వతం మీద నిద్రపోతున్నామా అనిపిస్తుంది. ఇది బద్దలైతే ఏం జరుగుతుంది? దీంట్లో నుంచి ఒక నేర ప్రపంచం వస్తుందా, మనస్థిమితం లేని వాళ్ళు పుట్టుకొస్తారా, ఆత్మహత్యలు చేసుకుంటారా, దార్లు వెతుకుతూ అడవిలో అన్నల దగ్గరకు వెళ్తారా... తెలియదు. కానీ వాళ్ళ గురించి ఆలోచిస్తే మాత్రం మనసు కకావికలం అయిపోతుంది. ఎందుకు ఇలాంటి దృశ్యాలు మన ప్రజాప్రతినిధులని, ఉద్యమం నుంచి ఎదిగిన నాయకులని ఆలోచింప చేయలేకపోతున్నాయో అర్థం కాదు. వీళ్ళందరూ అసలు రాజకీయాలలోకి ఎందుకు వచ్చారో అంతుపట్టదు. అధికారాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని విపరీత వ్యక్తి సంపదను కూడబెట్టుకున్న వాళ్ళకు రానున్న భూకంపం ప్రకంపనల గురించి కనీస స్పృహ లేకపోవడం వాళ్ళ విషాదం.నిరుద్యోగ విద్యార్థుల సభను అడ్డుకున్న పద్ధతి, ఏ ప్రజాస్వామ్య ప్రమాణాల నుంచి చూసినా సమర్థనీయం కాదు. తెలంగాణ ఉద్యమ అనుభవాలను చూసిన వారికి విద్యార్థుల మీద లేదా కోదండరాం లాంటి వారి నాయకత్వం మీద ఎందుకు విశ్వాసం లేదు? ఉస్మానియా విద్యార్థులు లక్షల మంది ఎంత క్రమశిక్షణతో శాంతియుతంగా తమ సభను జరుపుకున్నారో మనం చూసాం కదా. అది ఎందుకు మర్చిపోయాం. సభ జరగనిచ్చి ఉంటే విద్యార్థులకు తమ సమస్యలపై శాంతియుతంగా పోరాడే అవకాశం వ్యవస్థలో ఉందని, తాము గెలిపించిన అధికార పార్టీ కొన్ని ప్రజాస్వామ్య విలువలకు కట్టుబడి ఉందన్న కొత్త విశ్వాసం కలిగేది కదా. సభను బలప్రయోగంతో ఆపడం వలన, సభను ఆపాం అని పాలకులు అనుకోవచ్చు కానీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ మీద గౌరవం విశ్వాసం సన్నగిల్లితే దాని దీర్ఘకాలిక పర్యవసానాలు భిన్నంగా ఉంటాయి. వ్యవస్థలు ఒక్కరోజులో కూలిపోవు. కూలిపోతున్న క్రమం అంత స్పష్టంగా కనిపించదు. కూలిపోవడం చివరి దశకు వస్తే ఆపడం సాధ్యం కాదని చరిత్ర చెబుతున్నది. తెలంగాణ పోలీసు యంత్రాంగానికి విప్లవ ఉద్యమాన్ని అణచివేసే క్రమంలో సంక్రమించిన అపరిమిత అధికారాలు ఏ చట్టబద్ధ పాలనలో ఇమడవు. మావోయిస్టు ఉద్యమాన్ని అణచివేసారు అన్న ఒక్క గుర్తింపు వీళ్ళకుంది. కానీ అలాంటి ఉద్యమాలకు వ్యవస్థీకృత అసమానతలు, వివక్ష, అవకాశాల లేమి, అణచివేతలో మూలాలుంటాయన్న అవగాహన లేకుండా ఆ వ్యవస్థ పరిమితులను, మూలాలను పట్టించుకోకుండా అడవిలో పోరాటాలెందుకు, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ కల్పించిన ఎన్నికలలో పోటీచేయవచ్చు కదా, శాంతియుతంగా ఉద్యమాలు చేయవచ్చు కదా అని చాలామంది పోలీసు అధికారులు నాతో వాదిస్తుంటారు. మరి నిరుద్యోగ యువత తమ సమస్యను పాలకుల దృష్టికి తేవడానికి ఒక ర్యాలీ, ఒక సభ జరుపుకుంటాం అంటే, అది హింసకు దారితీయొచ్చని, అసాంఘిక శక్తులు (అంటే విప్లవ ఉద్యమాలు) వస్తాయని ఆ ఉద్యమాన్ని అడ్డుకుంటే, ప్రజలు తమ సమస్యలను సంఘటితంగా వ్యక్తీకరించడానికి మిగిలిన మార్గాలేమిటో పాలకులే చెప్పాలి. పోలీసు యంత్రాంగం చర్చించుకోవాలి. ఈ ఉద్యమం రేపు మరింత ఉధృతంగా మారితే అది నిజంగానే శాంతిభద్రతల సమస్యగా రూపాంతరం చెందితే దానికి బాధ్యులెవరు?తెలంగాణలో పోలీసు వ్యవస్థ అతి వేగంగా ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో తాము సాధించిన ఆధిపత్యాన్ని, పట్టును తిరిగి పొందగలిగారు. తెలంగాణ రాజకీయ వ్యవస్థ ఇంత తొందరగా ఆ సంస్కృతిలో భాగం కావడం తెలంగాణ ఉద్యమ వైఫల్యంగా చూడవలసి వస్తున్నది. తెలంగాణ పాలకులు ప్రజలకు ఏం ఇచ్చినా, ఇవ్వకున్నా ఉద్యమ వారసత్వాన్ని ధ్వంసం చేయకూడదు. ఒక దశాబ్ద కాల ఉద్యమ స్ఫూర్తిని, విలువలని, అనుభవాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తే చరిత్ర తమ గురించి ఎలా అంచనా వేస్తుందో ఆలోచించాలి. ఉద్యమాలు ప్రజాస్వామ్యాన్ని కొన్ని అడుగులైనా ముందుకు తీసుకుపోకపోతే చరిత్రలో నాగరికత ఎట్లా వికసిస్తుంది?ప్రొఫెసర్ జి. హరగోపాల్నిజానికి 22 ఫిబ్రవరి నాడు జరిగిన సంఘటనలో రాజ్య ప్రవర్తన, రాజకీయ నిర్లక్ష్యం, కొందరు నాయకులు వాదించిన తీరు తెలంగాణ ప్రజాస్వామ్య పోరాట చరిత్రకు పూర్తి భిన్నంగా, వ్యతిరేకంగా ఉంది. తెలంగాణ వస్తూనే అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి పరిష్కరింపబడతాయని ఎవ్వరూ అనరు, అలా సాధ్యం కాదు. కానీ ఒక దశాబ్ద కాలం, ఇంకా చెప్పాలంటే ఒక ఐదు ఆరు దశాబ్దాలుగా చితికి చితికి రెండు సార్లు త్యాగాలతో కూడిన ఉద్యమాలు చూసిన ప్రాంతమిది. తెలంగాణ సాయుధ పోరాటాన్ని, ఆ తర్వాత వేలాది మంది యువకులు ప్రాణతర్పణ చేసిన విప్లవోద్యమాన్ని చూసిన, చేసిన ప్రాంతమిది. ఆ చారిత్రక స్పృహ ఉంటే తప్పించి తెలంగాణ అర్థం కాదు, తెలంగాణను పాలించడం అంత సులభం కాదు. తెలంగాణ ప్రజలకు ముఖ్యంగా యువతకు రాజకీయ చైతన్యమే లేకపోతే ఒక బలమైన ఆంధ్ర ప్రాంత పెట్టుబడిదారీ వర్గంతో పోరాటం చేయడం సాధ్యమయ్యేదే కాదు. దేశంలో ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలనే డిమాండ్ 22 ప్రాంతాలలో ఉంది, కానీ ఈ మధ్య కాలంలో తెలంగాణ ప్రాంతమొక్కటే తన రాష్ర్టాన్ని సాధించుకోగలిగింది. నా అవగాహనలో తెలంగాణ యువత అవకాశాల కొరకూ, గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలు ప్రపంచీకరణ అభివృద్ధి నమూనాకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ఈ స్థూల స్థితిలో (objective condition) తెలంగాణ ఉద్యమకారులు, రాజకీయ పార్టీలు ఉద్యమ నిర్మాణం చేసారు. రాష్ట్రం రావడంతోనే ఉద్యమ పార్టీని గెలిపించారు. గెలిచిన వారు చరిత్రను, ఉద్యమ ఆకాంక్షలను, ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతిని, పోరాట వారస త్వాన్ని ఇంత తొందరగా మరచిపోతారని అనుకోలేదు. అందుకే మూడు సంవత్సరాలు దాటకముందే మళ్ళీ తెలంగాణలో అసంతృప్తి రాజుకుంటున్నది.ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో సామాజిక అసంతృప్తికి రాజకీయ పరిష్కారాలు వెతకాలి. లోతైన చర్చ జరగాలి. అధికారంలోకి వచ్చిన పార్టీ ప్రజలు చేసిన త్యాగాల వెలుగులో రాత్రింబవళ్ళు – ప్రాంత మౌలిక సమస్యలను నిరంతరం చర్చ ద్వారా, అధ్యయనం ద్వారా, విధానాల మూలాలకు వెళ్ళే సాహసం చేయాలి. అధికారం వచ్చింది కదా అని చుట్టూ చేరిన వందిమాగధుల పొగడ్తల ద్వారా, అధికార పీఠం కల్పించిన ఒక భ్రమాత్మక విశ్వాసం ద్వారా ఆలోచిస్తే పరిస్థితి చేయి దాటిపోతుంది. ఎన్నికల రాజకీయాలలో ఎన్ని లోపాలున్నప్పటికీ హేమాహేమీలను ప్రజలు మట్టి కరిపించారు. బలమైన నాయకులు ఓడిపోయారు, బలమైన పార్టీలు కనుమరుగైన సంఘటనలున్నాయి.ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతి పాలకులలో లోపిస్తే జరిగేది పోలీసుల మీద అతిగా ఆధారపడడం. ఈ యంత్రాంగం ఈ సమస్యలను పరిష్కరించలేదు, బలప్రయోగం ద్వారా సమస్యలను దాటవేస్తుంది, తాత్కాలికంగా ఆపగలుగుతుంది. పరిష్కరించడం వాళ్ళ బాధ్యత కాదు, ఆ దిశగా వాళ్ళు ఆలోచించలేరు. బలప్రయోగం ఎంత పెరిగితే ప్రజాస్వామ్యం అంత బలహీనపడ్డట్టు. ఇది ఒక శాస్ర్తీయ సత్యం. బలప్రయోగాలు ప్రయోగించి పాలించిన ఏ వ్యవస్థా నిలవదు, ఏ పార్టీ ఎక్కువ కాలం మనజాలదు. తెలంగాణ నిరుద్యోగ సమస్యే తీసుకుందాం. ఎంత మంది చదువుకున్న వారు, ఎంతమంది నిరుద్యోగులున్నారు అన్న దాని మీద కచ్చిత అంచనా లేకపోవడం, కనీసం అంచనా వేయడానికి ప్రయత్నం కూడా చేయకపోవడాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి?తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ప్రకటించిన రమారమి 1300 గ్రూప్–2 ఉద్యోగాలకు ఏడు లక్షల మంది పోటీపడడానికి సిద్ధమై కనీసం ఐదు లక్షల మంది పరీక్ష రాసారు. అంటే ఒక్క ఉద్యోగానికి వేల మంది పోటీపడ్డారు. పరీక్షకు తయారయ్యే తపన చూస్తే మనసు చలించిపోయింది. మడత కుర్చీని కొనుక్కొని, చిక్కడపల్లి లైబ్రరీ లాంటి స్థలంలో చెట్ల కింద కూర్చుని గంటల తరబడి చదివి, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఏర్పాటు చేసిన ఐదు రూపాయల భోజనం తిని, భద్రత గల ఒక ఉద్యోగం వస్తుందన్న ఆశ తీరు చూస్తే భయం వేస్తుంది. అది చూసినప్పుడల్లా మనం ఒక అగ్నిపర్వతం మీద నిద్రపోతున్నామా అనిపిస్తుంది. ఇది బద్దలైతే ఏం జరుగుతుంది? దీంట్లో నుంచి ఒక నేర ప్రపంచం వస్తుందా, మనస్థిమితం లేని వాళ్ళు పుట్టుకొస్తారా, ఆత్మహత్యలు చేసుకుంటారా, దార్లు వెతుకుతూ అడవిలో అన్నల దగ్గరకు వెళ్తారా... తెలియదు. కానీ వాళ్ళ గురించి ఆలోచిస్తే మాత్రం మనసు కకావికలం అయిపోతుంది. ఎందుకు ఇలాంటి దృశ్యాలు మన ప్రజాప్రతినిధులని, ఉద్యమం నుంచి ఎదిగిన నాయకులని ఆలోచింప చేయలేకపోతున్నాయో అర్థం కాదు. వీళ్ళందరూ అసలు రాజకీయాలలోకి ఎందుకు వచ్చారో అంతుపట్టదు. అధికారాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని విపరీత వ్యక్తి సంపదను కూడబెట్టుకున్న వాళ్ళకు రానున్న భూకంపం ప్రకంపనల గురించి కనీస స్పృహ లేకపోవడం వాళ్ళ విషాదం.నిరుద్యోగ విద్యార్థుల సభను అడ్డుకున్న పద్ధతి, ఏ ప్రజాస్వామ్య ప్రమాణాల నుంచి చూసినా సమర్థనీయం కాదు. తెలంగాణ ఉద్యమ అనుభవాలను చూసిన వారికి విద్యార్థుల మీద లేదా కోదండరాం లాంటి వారి నాయకత్వం మీద ఎందుకు విశ్వాసం లేదు? ఉస్మానియా విద్యార్థులు లక్షల మంది ఎంత క్రమశిక్షణతో శాంతియుతంగా తమ సభను జరుపుకున్నారో మనం చూసాం కదా. అది ఎందుకు మర్చిపోయాం. సభ జరగనిచ్చి ఉంటే విద్యార్థులకు తమ సమస్యలపై శాంతియుతంగా పోరాడే అవకాశం వ్యవస్థలో ఉందని, తాము గెలిపించిన అధికార పార్టీ కొన్ని ప్రజాస్వామ్య విలువలకు కట్టుబడి ఉందన్న కొత్త విశ్వాసం కలిగేది కదా. సభను బలప్రయోగంతో ఆపడం వలన, సభను ఆపాం అని పాలకులు అనుకోవచ్చు కానీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ మీద గౌరవం విశ్వాసం సన్నగిల్లితే దాని దీర్ఘకాలిక పర్యవసానాలు భిన్నంగా ఉంటాయి. వ్యవస్థలు ఒక్కరోజులో కూలిపోవు. కూలిపోతున్న క్రమం అంత స్పష్టంగా కనిపించదు. కూలిపోవడం చివరి దశకు వస్తే ఆపడం సాధ్యం కాదని చరిత్ర చెబుతున్నది. తెలంగాణ పోలీసు యంత్రాంగానికి విప్లవ ఉద్యమాన్ని అణచివేసే క్రమంలో సంక్రమించిన అపరిమిత అధికారాలు ఏ చట్టబద్ధ పాలనలో ఇమడవు. మావోయిస్టు ఉద్యమాన్ని అణచివేసారు అన్న ఒక్క గుర్తింపు వీళ్ళకుంది. కానీ అలాంటి ఉద్యమాలకు వ్యవస్థీకృత అసమానతలు, వివక్ష, అవకాశాల లేమి, అణచివేతలో మూలాలుంటాయన్న అవగాహన లేకుండా ఆ వ్యవస్థ పరిమితులను, మూలాలను పట్టించుకోకుండా అడవిలో పోరాటాలెందుకు, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ కల్పించిన ఎన్నికలలో పోటీచేయవచ్చు కదా, శాంతియుతంగా ఉద్యమాలు చేయవచ్చు కదా అని చాలామంది పోలీసు అధికారులు నాతో వాదిస్తుంటారు. మరి నిరుద్యోగ యువత తమ సమస్యను పాలకుల దృష్టికి తేవడానికి ఒక ర్యాలీ, ఒక సభ జరుపుకుంటాం అంటే, అది హింసకు దారితీయొచ్చని, అసాంఘిక శక్తులు (అంటే విప్లవ ఉద్యమాలు) వస్తాయని ఆ ఉద్యమాన్ని అడ్డుకుంటే, ప్రజలు తమ సమస్యలను సంఘటితంగా వ్యక్తీకరించడానికి మిగిలిన మార్గాలేమిటో పాలకులే చెప్పాలి. పోలీసు యంత్రాంగం చర్చించుకోవాలి. ఈ ఉద్యమం రేపు మరింత ఉధృతంగా మారితే అది నిజంగానే శాంతిభద్రతల సమస్యగా రూపాంతరం చెందితే దానికి బాధ్యులెవరు?తెలంగాణలో పోలీసు వ్యవస్థ అతి వేగంగా ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో తాము సాధించిన ఆధిపత్యాన్ని, పట్టును తిరిగి పొందగలిగారు. తెలంగాణ రాజకీయ వ్యవస్థ ఇంత తొందరగా ఆ సంస్కృతిలో భాగం కావడం తెలంగాణ ఉద్యమ వైఫల్యంగా చూడవలసి వస్తున్నది. తెలంగాణ పాలకులు ప్రజలకు ఏం ఇచ్చినా, ఇవ్వకున్నా ఉద్యమ వారసత్వాన్ని ధ్వంసం చేయకూడదు. ఒక దశాబ్ద కాల ఉద్యమ స్ఫూర్తిని, విలువలని, అనుభవాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తే చరిత్ర తమ గురించి ఎలా అంచనా వేస్తుందో ఆలోచించాలి. ఉద్యమాలు ప్రజాస్వామ్యాన్ని కొన్ని అడుగులైనా ముందుకు తీసుకుపోకపోతే చరిత్రలో నాగరికత ఎట్లా వికసిస్తుంది?ప్రొఫెసర్ జి. హరగోపాల్
telamgaana paalakulu prajalaku yem ichina, ivvakunna udyama vaarasatvaanni dhwamsam cheyakudadu. oka dashabda kaala udyama sphuurtini, viluvalani, anubhavaanni nirveeryam cheste charitra tama gurinchi ela anchana vestundo aalochinchaali. udyamaalu prajaaswaamyaanni konni adugulaina munduku teesukupokapothe charitralo naagarikata etla vikasistundi?telamgaana pratyeka rashtramlo jas nirvahinchina nirudyogula ralli patla prabhutvam, mukhyamgaa poliisulu pravartinchina teeru telamgaana rashtra udyamaanni jnaptiki tecchindi. saagara haaraaniki pilupunicchinappudu appati prabhutvam ralli jarigithe asanghika saktulu palgontayani, saanti bhadratala samasya tala ettutundani anumati niraakarinchinappudu, daadaapu iravai jaeseelu prabhutvamto charchinchadaaniki vachinappudu chukka ramayya, daa.gopalakishan, nenu antaku munde homem mantri anumati kosam vattidi cheyadaaniki velli unnam. charchala sandarbhamlo kodandaram mem mugguram tama tarafuna kuudaa matladatamani suuchimchadamthoo mugguru, naluguru ministerlatho kuudina oka kamiteetho charchistunna sandarbhamlo, sabhanu nagollo leda ct bayata pettukovaalani prabhutvam suchiste, adem kudaradani pattupadithe, saantibhadratalaku evvaru baadhyata teesukuntaaru ante mem mugguram santakaalu chesi oka haami patraanni prabhutvaanikivvadanta saagarahaaraaniki anumatichaaru. aa roju velaadi mandi tamaku taamugaa telamgaana jillala nunchi taraliravadam oka arudaina drushyam. appati prabhutvam e kaaranamaite emi anumati ichindi. ippudu jas talapettina sabhaku charchinchadam, mantrula bhaagaswaamyamtho edaina pratyaamnaayaanni aalochinchadam atunchi, asalu samasye lenatlu, prabhutvam andariki udyogaalu ela kalpistundanadam, prabhutvam daggara emaina alla uddin adbhuta deepam undaa anadam telamgaana udyama sphuurtiki vyatirekam. udyama kaalamlo niyaamakaala gurinchi matladinappude ee avagaahana undaali. telamgaana rashtram bhougolikamgaa erpadinanta maatraana prajala moulika samasyalannee parishkaaram kaavani annavaallu appudu telamgaana vyatirekulugaa anipinchaaru. yuvata bhavishyattu gurinchi paalakulaku aandolana lekapovadam baadhyataa rahityame.nijaaniki 22 fibravari naadu jarigina sanghatanalo rajya pravartana, rajakeeya nirlakshyam, kondaru naayakulu vaadinchina teeru telamgaana prajaaswaamya porata charitraku puurti bhinnamgaa, vyatirekamgaa undi. telamgaana vastune anni samasyalu okesari parishkarimpabadataayani evvaruu anaru, alaa saadhyam kaadu. cony oka dashabda kaalam, inka cheppalante oka aidu aaru dasaabdaalugaa chitiki chitiki rendu saarlu tyaagaalato kuudina udyamaalu chusina praantamidi. telamgaana saayudha poraataanni, aa tarvaata velaadi mandi yuvakulu praanatarpana chesina viplavodyamaanni chusina, chesina praantamidi. aa chaaritraka spruha unte tappinchi telamgaana artham kaadu, telangaananu paalinchadam anta sulabham kaadu. telamgaana prajalaku mukhyamgaa yuvataku rajakeeya chaitanyame lekapothe oka balamaina aandhra praanta pettubadidaarii vargamtho poratam cheyadam saadhyamayyede kaadu. desamlo pratyeka rashtram kavalane demand 22 praantaalalo undi, cony ee madhya kaalamlo telamgaana praantamokkate tana rashrtanni saadhinchukogaligindi. naa avagaahanalo telamgaana yuvata avakaasaala korakuu, graameena praanta prajalu prapancheekarana abhivruddhi namuunaaku vyatirekamgaa poraadaaru. ee sthoola sthitilo (objective condition) telamgaana udyamakaarulu, rajakeeya paarteelu udyama nirmaanam chesaru. rashtram ravadamtone udyama paartiini gelipinchaaru. gelichina vaaru charitranu, udyama aakaankshalanu, prajaaswaamya samskrutini, porata vaarasa twaanni inta tondaragaa marachipotarani anukoledu. anduke moodu samvatsaraalu daatakamunde mallee telamgaanalo asantrupti rajukuntunnadi.prajaaswaamya vyavasthalo saamaajika asantruptiki rajakeeya parishkaaraalu vetakaali. lotaina charcha jaragali. adhikaaramloki vachina party prajalu chesina tyaagaala velugulo raatrimbavallu – praanta moulika samasyalanu nirantaram charcha dwara, adhyayanam dwara, vidhaanaala moolaalaku velle saahasam cheyali. adhikaaram vachindi kada ani chuttu cherina vandimaagadhula pogadtala dwara, adhikara peetham kalpinchina oka bhramatmaka vishwaasam dwara aalochiste paristhiti cheyi daatipotundi. ennikala raajakeeyaalalo enni lopalunnappatiki hemaahemeelanu prajalu matti karipinchaaru. balamaina naayakulu odipoyaaru, balamaina paarteelu kanumarugaina sanghatanalunnaayi.prajaaswaamya samskruti paalakulalo lopiste jarigedi polisula meeda atigaa aadhaarapadadam. ee yantraangam ee samasyalanu parishkarinchaledu, balaprayogam dwara samasyalanu daatavestundi, taatkaalikamgaa aapagalugutundi. parishkarinchadam vaalla baadhyata kaadu, aa disagaa vaallu aalochinchaleru. balaprayogam entha perigithe prajaaswaamyam anta balaheenapaddattu. idhi oka saasrtiiya satyam. balaprayogaalu prayoginchi paalinchina e vyavasthaa nilavadu, e party ekkuva kaalam manajaaladu. telamgaana nirudyoga samasye teesukundam. entha mandi chaduvukunna vaaru, entamandi nirudyogulunnaaru anna daani meeda kachita anchana lekapovadam, kaneesam anchana veyadaaniki prayatnam kuudaa cheyakapovadaanni ela artham chesukovali?telamgaana pablic survies kamishan prakatinchina ramarami 1300 groop–2 udyogaalaku edu lakshala mandi potipadadaniki siddhamai kaneesam aidu lakshala mandi pareeksha rasaru. ante okka udyogaaniki vela mandi potipaddaru. pareekshaku tayaarayye tapana chuste manasu chalinchipoyindi. madata kurcheeni konukkoni, chikkadapalli librari lanti sthalamlo chetla kinda kuurchuni gantala tarabadi chadivi, munsipal carporation erpaatu chesina aidu roopaayala bhojanam tini, bhadrata gala oka udyogam vastundanna aasha teeru chuste bhayam vestundi. adhi chusinappudalla manam oka agniparvatam meeda nidrapotunnama anipistundi. idhi baddalaite yem jarugutundi? deentlo nunchi oka nera prapancham vastundaa, manasthimitam laeni vaallu puttukostara, aatmahatyalu chesukuntara, daarlu vetukutuu adavilo annala daggaraku veltara... teliyadu. cony vaalla gurinchi aalochiste maatram manasu kakavikalam ayipotundi. enduku ilanti drushyaalu mana prajaapratinidhulani, udyamam nunchi edigina naayakulani aalochimpa cheyalekapotunnayo artham kaadu. veellandaruu asalu raajakeeyaalaloki enduku vacharo antupattadu. adhikaaraanni aasaraagaa chesukuni vipareeta vyakti sampadanu koodabettukunna vaallaku raanunna bhookampam prakampanala gurinchi kaneesa spruha lekapovadam vaalla vishaadam.nirudyoga vidyaarthula sabhanu addukunna paddhati, e prajaaswaamya pramaanaala nunchi chusina samarthaneeyam kaadu. telamgaana udyama anubhavaalanu chusina vaariki vidyaarthula meeda leda kodandaram lanti vaari naayakatvam meeda enduku vishwaasam ledu? usmania vidyaarthulu lakshala mandi entha kramasikshanato saantiyutamgaa tama sabhanu jarupukunnaro manam chusam kada. adhi enduku marchipoyam. sabha jaraganicchi unte vidyaarthulaku tama samasyalapai saantiyutamgaa porade avakaasam vyavasthalo undani, taamu gelipinchina adhikara party konni prajaaswaamya viluvalaku kattubadi undanna kotta vishwaasam kaligedi kada. sabhanu balaprayogamto aapadam valana, sabhanu aapaam ani paalakulu anukovachhu cony prajaaswaamya vyavastha meeda gowravam vishwaasam sannagillite daani deerghakaalika paryavasaanaalu bhinnamgaa untaayi. vyavasthalu okkarojulo koolipovu. koolipotunna kramam anta spashtamgaa kanipinchadu. koolipovadam chivari dasaku vaste aapadam saadhyam kaadani charitra chebutunnadi. telamgaana polisu yantraamgaaniki viplava udyamaanni anachivese kramamlo sankraminchina aparimita adhikaaraalu e chattabaddha paalanalo imadavu. mavoistu udyamaanni anachivesaaru anna okka gurtimpu veellakundi. cony alanti udyamaalaku vyavastheekruta asamaanatalu, vivaksha, avakaasaala lemi, anachivetalo muulaaluntaayanna avagaahana lekunda aa vyavastha parimitulanu, muulaalanu pattinchukokunda adavilo poraataalenduku, prajaaswaamya vyavastha kalpinchina ennikalalo poticheyavachhu kada, saantiyutamgaa udyamaalu cheyavachu kada ani chaalaamandi polisu adhikaarulu naatho vaadistuntaaru. mari nirudyoga yuvata tama samasyanu paalakula drushtiki tevadaaniki oka ralli, oka sabha jarupukuntam ante, adhi himsaku daariteeyochani, asanghika saktulu (ante viplava udyamaalu) vastaayani aa udyamaanni addukunte, prajalu tama samasyalanu sanghatitamgaa vyakteekarinchadaaniki migilina margalemito palakule cheppali. polisu yantraangam charchinchukovali. ee udyamam repu marinta udhrutamgaa maarithe adhi nijamgaane saantibhadratala samasyagaa roopaantaram chendite daaniki badhyulevaru?telamgaanalo polisu vyavastha athi vegamgaa ummadi rashtramlo taamu saadhinchina aadhipatyaanni, pattunu tirigi pondagaligaaru. telamgaana rajakeeya vyavastha inta tondaragaa aa samskrutilo bhagam kaavadam telamgaana udyama vaiphalyamgaa chudavalasi vastunnadi. telamgaana paalakulu prajalaku yem ichina, ivvakunna udyama vaarasatvaanni dhwamsam cheyakudadu. oka dashabda kaala udyama sphuurtini, viluvalani, anubhavaanni nirveeryam cheste charitra tama gurinchi ela anchana vestundo aalochinchaali. udyamaalu prajaaswaamyaanni konni adugulaina munduku teesukupokapothe charitralo naagarikata etla vikasistundi?professor ji. haragopaalnijaaniki 22 fibravari naadu jarigina sanghatanalo rajya pravartana, rajakeeya nirlakshyam, kondaru naayakulu vaadinchina teeru telamgaana prajaaswaamya porata charitraku puurti bhinnamgaa, vyatirekamgaa undi. telamgaana vastune anni samasyalu okesari parishkarimpabadataayani evvaruu anaru, alaa saadhyam kaadu. cony oka dashabda kaalam, inka cheppalante oka aidu aaru dasaabdaalugaa chitiki chitiki rendu saarlu tyaagaalato kuudina udyamaalu chusina praantamidi. telamgaana saayudha poraataanni, aa tarvaata velaadi mandi yuvakulu praanatarpana chesina viplavodyamaanni chusina, chesina praantamidi. aa chaaritraka spruha unte tappinchi telamgaana artham kaadu, telangaananu paalinchadam anta sulabham kaadu. telamgaana prajalaku mukhyamgaa yuvataku rajakeeya chaitanyame lekapothe oka balamaina aandhra praanta pettubadidaarii vargamtho poratam cheyadam saadhyamayyede kaadu. desamlo pratyeka rashtram kavalane demand 22 praantaalalo undi, cony ee madhya kaalamlo telamgaana praantamokkate tana rashrtanni saadhinchukogaligindi. naa avagaahanalo telamgaana yuvata avakaasaala korakuu, graameena praanta prajalu prapancheekarana abhivruddhi namuunaaku vyatirekamgaa poraadaaru. ee sthoola sthitilo (objective condition) telamgaana udyamakaarulu, rajakeeya paarteelu udyama nirmaanam chesaru. rashtram ravadamtone udyama paartiini gelipinchaaru. gelichina vaaru charitranu, udyama aakaankshalanu, prajaaswaamya samskrutini, porata vaarasa twaanni inta tondaragaa marachipotarani anukoledu. anduke moodu samvatsaraalu daatakamunde mallee telamgaanalo asantrupti rajukuntunnadi.prajaaswaamya vyavasthalo saamaajika asantruptiki rajakeeya parishkaaraalu vetakaali. lotaina charcha jaragali. adhikaaramloki vachina party prajalu chesina tyaagaala velugulo raatrimbavallu – praanta moulika samasyalanu nirantaram charcha dwara, adhyayanam dwara, vidhaanaala moolaalaku velle saahasam cheyali. adhikaaram vachindi kada ani chuttu cherina vandimaagadhula pogadtala dwara, adhikara peetham kalpinchina oka bhramatmaka vishwaasam dwara aalochiste paristhiti cheyi daatipotundi. ennikala raajakeeyaalalo enni lopalunnappatiki hemaahemeelanu prajalu matti karipinchaaru. balamaina naayakulu odipoyaaru, balamaina paarteelu kanumarugaina sanghatanalunnaayi.prajaaswaamya samskruti paalakulalo lopiste jarigedi polisula meeda atigaa aadhaarapadadam. ee yantraangam ee samasyalanu parishkarinchaledu, balaprayogam dwara samasyalanu daatavestundi, taatkaalikamgaa aapagalugutundi. parishkarinchadam vaalla baadhyata kaadu, aa disagaa vaallu aalochinchaleru. balaprayogam entha perigithe prajaaswaamyam anta balaheenapaddattu. idhi oka saasrtiiya satyam. balaprayogaalu prayoginchi paalinchina e vyavasthaa nilavadu, e party ekkuva kaalam manajaaladu. telamgaana nirudyoga samasye teesukundam. entha mandi chaduvukunna vaaru, entamandi nirudyogulunnaaru anna daani meeda kachita anchana lekapovadam, kaneesam anchana veyadaaniki prayatnam kuudaa cheyakapovadaanni ela artham chesukovali?telamgaana pablic survies kamishan prakatinchina ramarami 1300 groop–2 udyogaalaku edu lakshala mandi potipadadaniki siddhamai kaneesam aidu lakshala mandi pareeksha rasaru. ante okka udyogaaniki vela mandi potipaddaru. pareekshaku tayaarayye tapana chuste manasu chalinchipoyindi. madata kurcheeni konukkoni, chikkadapalli librari lanti sthalamlo chetla kinda kuurchuni gantala tarabadi chadivi, munsipal carporation erpaatu chesina aidu roopaayala bhojanam tini, bhadrata gala oka udyogam vastundanna aasha teeru chuste bhayam vestundi. adhi chusinappudalla manam oka agniparvatam meeda nidrapotunnama anipistundi. idhi baddalaite yem jarugutundi? deentlo nunchi oka nera prapancham vastundaa, manasthimitam laeni vaallu puttukostara, aatmahatyalu chesukuntara, daarlu vetukutuu adavilo annala daggaraku veltara... teliyadu. cony vaalla gurinchi aalochiste maatram manasu kakavikalam ayipotundi. enduku ilanti drushyaalu mana prajaapratinidhulani, udyamam nunchi edigina naayakulani aalochimpa cheyalekapotunnayo artham kaadu. veellandaruu asalu raajakeeyaalaloki enduku vacharo antupattadu. adhikaaraanni aasaraagaa chesukuni vipareeta vyakti sampadanu koodabettukunna vaallaku raanunna bhookampam prakampanala gurinchi kaneesa spruha lekapovadam vaalla vishaadam.nirudyoga vidyaarthula sabhanu addukunna paddhati, e prajaaswaamya pramaanaala nunchi chusina samarthaneeyam kaadu. telamgaana udyama anubhavaalanu chusina vaariki vidyaarthula meeda leda kodandaram lanti vaari naayakatvam meeda enduku vishwaasam ledu? usmania vidyaarthulu lakshala mandi entha kramasikshanato saantiyutamgaa tama sabhanu jarupukunnaro manam chusam kada. adhi enduku marchipoyam. sabha jaraganicchi unte vidyaarthulaku tama samasyalapai saantiyutamgaa porade avakaasam vyavasthalo undani, taamu gelipinchina adhikara party konni prajaaswaamya viluvalaku kattubadi undanna kotta vishwaasam kaligedi kada. sabhanu balaprayogamto aapadam valana, sabhanu aapaam ani paalakulu anukovachhu cony prajaaswaamya vyavastha meeda gowravam vishwaasam sannagillite daani deerghakaalika paryavasaanaalu bhinnamgaa untaayi. vyavasthalu okkarojulo koolipovu. koolipotunna kramam anta spashtamgaa kanipinchadu. koolipovadam chivari dasaku vaste aapadam saadhyam kaadani charitra chebutunnadi. telamgaana polisu yantraamgaaniki viplava udyamaanni anachivese kramamlo sankraminchina aparimita adhikaaraalu e chattabaddha paalanalo imadavu. mavoistu udyamaanni anachivesaaru anna okka gurtimpu veellakundi. cony alanti udyamaalaku vyavastheekruta asamaanatalu, vivaksha, avakaasaala lemi, anachivetalo muulaaluntaayanna avagaahana lekunda aa vyavastha parimitulanu, muulaalanu pattinchukokunda adavilo poraataalenduku, prajaaswaamya vyavastha kalpinchina ennikalalo poticheyavachhu kada, saantiyutamgaa udyamaalu cheyavachu kada ani chaalaamandi polisu adhikaarulu naatho vaadistuntaaru. mari nirudyoga yuvata tama samasyanu paalakula drushtiki tevadaaniki oka ralli, oka sabha jarupukuntam ante, adhi himsaku daariteeyochani, asanghika saktulu (ante viplava udyamaalu) vastaayani aa udyamaanni addukunte, prajalu tama samasyalanu sanghatitamgaa vyakteekarinchadaaniki migilina margalemito palakule cheppali. polisu yantraangam charchinchukovali. ee udyamam repu marinta udhrutamgaa maarithe adhi nijamgaane saantibhadratala samasyagaa roopaantaram chendite daaniki badhyulevaru?telamgaanalo polisu vyavastha athi vegamgaa ummadi rashtramlo taamu saadhinchina aadhipatyaanni, pattunu tirigi pondagaligaaru. telamgaana rajakeeya vyavastha inta tondaragaa aa samskrutilo bhagam kaavadam telamgaana udyama vaiphalyamgaa chudavalasi vastunnadi. telamgaana paalakulu prajalaku yem ichina, ivvakunna udyama vaarasatvaanni dhwamsam cheyakudadu. oka dashabda kaala udyama sphuurtini, viluvalani, anubhavaanni nirveeryam cheste charitra tama gurinchi ela anchana vestundo aalochinchaali. udyamaalu prajaaswaamyaanni konni adugulaina munduku teesukupokapothe charitralo naagarikata etla vikasistundi?professor ji. haragopal