
 "వివరాలూ, వాదనలూ తరువాత గోపీ... ముందు అమ్మ ఎక్కడుందో చెప్పు నువ్వేమీ చెయ్యనవసరం లేదు. తనకి నేనొచ్చినట్టు చెప్పు చాలు...."
 
 "దానికి సమాధానం నేను ఫోన్ లోనే చెప్పినట్టు గుర్తు. ఒక్కసారి అమ నీకు కనబడిందంటే నీ మాటల మాయాజలంతో మోసం చేస్తావు. పాతిక సంవత్సరాల క్రితం ఇదే మాటల్తో ఆమెని వంచించావు. ఇప్పుడు క్షమాపణ కోరతావు. సారీ".
 
 "కానీ ప్రబంధ్ పెళ్ళి ఆమె చూడకుండా అడ్డుపడింది నువ్వేనని తెలుస్తే ఆమె ఇక జీవితంలో నిన్ను క్షమించదు".
 
 "ఎందుకో-"
 
 "ప్రబంధ్ ఆమె కొడుకు కాబట్టి". కుర్చీ వెనక్కి విసురుగా తోసి లేస్తూ "ఏమిటి నువ్వు మాట్లాడుతున్నది?" అని అరిచాను. అతడు లేవలేదు. ఈసారి అతడు డామినేట్ చేస్తున్నట్టు అనిపించింది. తాపీగా అన్నాడు-
 
 "నేను చెపుతున్న వాటిలో ఏదీ అబద్దం కాదు గోపీచంద్".
 
 "నువ్వు చెపుతున్న వాటికి సాక్ష్యముందా?"
 
 "చెప్పానుగా ప్రమద్వరే సాక్షి! నువ్వు చెల్లెలుగా పంపిన అమ్మాయి తన తల్లి చచ్చిపోయిందని చెప్పిన రోజు నాకు నిద్రలేదు. ప్రమద్వర మరణించిందే అన్న బాధ ఒకవైపు, నా కొడుకు ఏమైపోయాడో అన్న దిగులు మరొకవైపు- అంత బాధ పరాయి వాడికి కూడా వద్దు. నామీద పగతో ఇదంతా నువ్వు తెరవెనుక వుండి చేస్తున్నావన్న సంగతి నాకు తెలీదు. తెలిసివుంటే ఆ రోజే అసలు జరిగిందేమిటో నీ తల్లి ద్వారా నిన్ను కనుక్కోమని వుండే వాణ్ణి". నేనొక నిర్ణయానికి వచ్చినట్టు "సరే- అసలు జరిగిందేమిటో నేను అమ్మ ద్వారానే కనుక్కుంటాను, నువ్వు వెళ్ళు" అన్నాను.
 
 "కానీ అక్కడ పెళ్ళి-"
 
 "జరగనీ.... మా కోసం అది ఆగనవసరంలేదు".
 
 "కానీ ఆమె ఈ పెళ్ళి చూడనందుకు జీవితాంతం బాధపడుతుంది".
 
 "దానికి నేనేం చెయ్యలేను. పైగా నువ్వు చెపుతున్నదంతా నిజమని నాకు నమ్మకం కలగటంలేదు కూడా అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా నా తల్లి ఈ వూళ్ళోలేదు. నేనే వెళ్ళి అడగాలి. నీవు చెప్పినదంతా నిజమైతే అప్పుడు తీసుకువస్తాలే..." తేలిగ్గా అన్నాను.
 
 అతడు కుర్చీలోంచి లేచి, "పద వెళ్దాం" అన్నాడు.
 
 "ఎక్కడికి-"
 
 "మా ఇంటికి-"
 
 "దేనికి-"
 
 "నా దగ్గర ఒకే ఒక సాక్ష్యాధారం ఉంది. అది చూపిస్తాను. దాన్ని నువ్వు నమ్మితే ఆగమేఘాలమీద నీ తల్లిని ఈ పెళ్ళికి పిలిపిస్తావు లేదా, ఒక తల్లిని తన కొడుకు పెళ్ళి చూడనివ్వకుండా చేసిన పాపం నీకే దక్కుతుంది".
 
 ఇందులో ఏదైనా మోసం ఉందేమోనని ఆలోచించాను. ఇతడు చెప్పినవన్నీ గానీ ఒకవేళ నిజమైతే-నేనూహించని మలుపులు ఎన్నో నా వెనుక జరిగాయన్నమాట. ఏమిటవి?
 
 లేచి "పద" అన్నాను.
 
 ఇద్దరం అతడి ఇంటికి వచ్చేం. ఇంటిముందు తోటలో పెద్ద పెద్ద గొడుగులు అమర్చి వున్నాయి. రిసెప్షను అక్కడే ఏర్పాటు చేశారనుకుంటా. జనంతో హడావుడిగా వుంది.
 
 అతడు వెనుకవైపునుంచి నన్ను తీసుకువెళ్ళాడు. అతడి ఉద్దేశ్యం తన భార్య నన్ను చూడకూడదని కాబోలు.
 
 ఇద్దరం మేడ ఎక్కి అతడి గదిలోకి వెళ్ళాం. క్రింద వున్న దానికి వ్యతిరేకంగా పైన దాదాపు నిర్మానుష్యంగా వుంది.
 
 అతడు తలుపు గడియ వేశాడు.
 
 బయటనుంచి మంగళవాద్యాలు వినిపిస్తున్నాయి.
 
 అతడు బీరువా వద్దకు వెళ్ళి డాక్యుమెంట్లు దాచే అరలోంచి ఒక కాగితాన్ని తీశాడు. ఎన్నో సంవత్సరాల్నుంచీ అది ఆ చీకటి అరలో ఉన్నట్టు దాన్ని చూడగానే తోస్తూంది. అక్కడక్కడ చిరిగిపోయి, శిథిలావస్థలో వుంది. అతడు దాన్ని బహుశా లక్షసార్లు చదివి వుంటాడు.
 
 దగ్గిరగా వచ్చి ఆ కాగితాన్ని నా కందించాడు.
 
 ఏముందా కాగితంలో?
 
 ....చదవటం ప్రారంభించాను.
 
 "...ప్రియమైన ఆనంద్..."
 
 "ఏదో అనుమానం వచ్చి చప్పున చివరి సంతకం చూశాను. నా అనుమానం నిజమే! ఆ చేతివ్రాత నా తల్లిది.
 
 ఉత్తరం కంటిన్యూ చేశాను.
 
 ఆనందరావు దూరంగా నిలబడి, చేతులు వెనుకబల్లమీద ఆన్చి నావైపే కనార్పకుండా చూస్తున్నాడు. బహుశా నా మోహంలో మారే భావాల్ని గమనించటానికి కాబోలు.... ఆ గదిలో చీమచిటుక్కుమంటే వినపడేటంత నిశ్శబ్దం అలుముకుని వుంది. ఈ నిశ్శబ్దంలోంచి నా జీవితం తాలూకు ఒక ముఖ్యమైన రహస్యం నాకు బోధపడింది.
 
 అంతర్లీనమైన ఉద్వేగం మనసు చెలియలికట్ట దాటగా తుఫానులో నవలా ఊగిపోయను. మనిషిని ప్రాకారాలతో ఆలింగనం చేసుకొనే సత్యం మనిషి హృదయంలో దేదీప్యమానంగా నిరంతరం ప్రజ్వలించే మంచితనం అనే వెలుగు నా కళ్ళని మిరుమిట్లు గొలిపేలా చేసింది. "అమ్మా-అమ్మా" అనుకున్నాను ఆవేశమూ-ఆవేదనా కలగాపులగామైన ఆవేశంతో అరుణాచలం కన్నా ఉన్నతంగా ఎదిగిపోయిన నా తల్లి వ్యక్తిత్వం నన్ను అభిషిక్తున్ని చేసింది తన ప్రేమా, ఆప్యాయతలతో.
 
 గడ్డిపువ్వుకి కూడా తన వడిలో చోటిచ్చి తన దయాపూరిత కరుణని పంచిచ్చే పుడమితల్లి గుర్తొచ్చింది.
 
 అతడు చెప్పటం ప్రారంభించాడు.
 
 పాతిక సంవత్సరాల క్రితం తరళ అనే ఒక అమ్మాయి పట్టుదల వల్ల మరో అమ్మాయి తన ప్రేమని ఎలా వదిలేసుకోవలసి వచ్చిందో, తరళ తండ్రి చౌకబారు ఎత్తువల్ల ఆమె ఎలా ఒక దుర్మార్గుడికి భార్య అవ్వవలసి వచ్చిందో, ఆనందరావు అనే వ్యక్తి బలహీనత వల్ల అందర్నీ వదిలేసి ఎలా వెళ్ళిపోవలసి వచ్చిందో వివరంగా చెప్పాడు. నేను శిలాప్రతిమనై విన్నాను. అతడు ఒక్కొక్క వాస్తవం చెపుతూవుంటే నా మనసు మీద ఒక్కొక్క కొరడా దెబ్బ చెళ్ళుమన్నట్టు అనిపించింది. ఒక స్త్రీని ఇందరు అన్ని వైపుల చేరి బాధపెట్టారన్న వాస్తవం నన్ను బాధాతప్తున్ని చేసింది. భైరవమూర్తి చనిపోయాడు అన్నది ఈ కథకి క్లైమాక్స్ అతడి మరణం నా తల్లిని విధవరాలిని చేయదు, చేయలేదు. బ్రతికి ఉండగా ఏవిధంగా సుఖపెట్టని మొగవాడు, చనిపోతూ తన భార్య నుదుటి కుంకుమ తీసుకెళ్ళటానికి అనర్హుడు. అతడు చెప్పటం పూర్తవుతూండగా బయట్నుంచి తలుపు చప్పుడయింది.
 
 ఇద్దరం ఉలిక్కిపడ్డాం.
 
 "ఏం చేస్తున్నారండి లోపల?" అన్న పిలుపు వినిపించింది. అది తరళ కంఠం... "అక్కడ అందరూ మీ కోసం చూస్తున్నారు".

 "vivaraaluu, vaadanaluu taruvaata gopi... mundu amma ekkadundo cheppu nuvvemi cheyyanavasaram ledu. tanaki nenochinattu cheppu chaalu...."
 
 "daaniki samadhanam nenu fon lone cheppinattu gurtu. okkasari ama neeku kanabadindante nee maatala mayajalamtho mosam chestavu. paatika samvatsaraala kritam ide maataltho aameni vanchinchaavu. ippudu kshamaapana koratavu. saarii".
 
 "cony prabandh pelli aame chudakunda addupadindi nuvvenani teluste aame ika jeevitamlo ninnu kshaminchadu".
 
 "enduko-"
 
 "prabandh aame koduku kabatti". kurchi venakki visurugaa thosi lestu "emiti nuvvu maatlaadutunnadi?" ani arichaanu. atadu levaledu. eesaari atadu daminate chestunnattu anipinchindi. taapeegaa annadu-
 
 "nenu cheputunna vaatilo edhee abaddam kaadu gopichand".
 
 "nuvvu cheputunna vaatiki saakshyamundaa?"
 
 "cheppaanugaa pramadvare saakshi! nuvvu chellelugaa pampina ammai tana talli chachipoyindani cheppina roju naaku nidraledu. pramadvara maraninchinde anna baadha okavaipu, naa koduku emaipoyado anna digulu marokavaipu- anta baadha paraayi vaadiki kuudaa vaddu. naameeda pagatho idantaa nuvvu teravenuka vundi chestunnavanna sangati naaku teleedu. telisivunte aa roje asalu jarigindemito nee talli dwara ninnu kanukkomani vunde vaanni". nenoka nirnayaaniki vachinattu "sare- asalu jarigindemito nenu amma dwarane kanukkuntaanu, nuvvu vellu" annaanu.
 
 "cony akkada pelli-"
 
 "jaraganee.... maa kosam adhi aaganavasaramledu".
 
 "cony aame ee pelli chudananduku jeevitaantam baadhapadutundi".
 
 "daaniki nenem cheyyalenu. paiga nuvvu cheputunnadanta nijamani naaku nammakam kalagatamledu kuudaa annitikanna mukhyamgaa naa talli ee voolloledu. nene velli adagali. neevu cheppinadantaa nijamaithe appudu teesukuvastaale..." teliggaa annaanu.
 
 atadu kurcheeloonchi lechi, "pada veldaam" annadu.
 
 "ekkadiki-"
 
 "maa intiki-"
 
 "deniki-"
 
 "naa daggara oke oka saakshyaadhaaram undi. adhi chuupistaanu. daanni nuvvu nammithe aagameghaalameeda nee tallini ee pelliki pilipistavu leda, oka tallini tana koduku pelli chudanivvakunda chesina paapam neeke dakkutundi".
 
 indulo edaina mosam undemonani aalochinchaanu. itadu cheppinavanni gaanee okavela nijamaithe-nenuuhinchani malupulu enno naa venuka jarigayannamata. emitavi?
 
 lechi "pada" annaanu.
 
 iddaram atadi intiki vachem. intimundu thotalo pedda pedda godugulu amarchi vunnayi. risepsionu akkade erpaatu chesaranukunta. janamtho hadavudiga vundi.
 
 atadu venukavaipununchi nannu teesukuvellaadu. atadi uddesyam tana bharya nannu chudakudadani kaabolu.
 
 iddaram meda ekki atadi gadiloki vellaam. krinda vunna daaniki vyatirekamgaa paina daadaapu nirmaanushyamgaa vundi.
 
 atadu talupu gadiya vaesaadu.
 
 bayatanunchi mangalavaadyaalu vinipistunnaayi.
 
 atadu beeruva vaddaku velli daakyumentlu dache aralonchi oka kaagitaanni teesaadu. enno samvatsaraalnunchii adhi aa cheekati aralo unnattu daanni chudagaane tostundi. akkadakkada chirigipoyi, shidhilaavasthalo vundi. atadu daanni bahusa lakshasaarlu chadivi vuntaadu.
 
 daggiragaa vachi aa kaagitaanni naa kandinchaadu.
 
 emunda kaagitamlo?
 
 ....chadavatam praarambhinchaanu.
 
 "...priyamaina anand..."
 
 "edho anumanam vachi chappuna chivari santakam chushanu. naa anumanam nijame! aa chetivraata naa tallidi.
 
 uttaram kantinyuu cheshaanu.
 
 anandarao dooramgaa nilabadi, chetulu venukaballameeda aanchi navaipe kanarpakunda chustunnadu. bahusa naa mohamlo mare bhaavaalni gamaninchataaniki kaabolu.... aa gadilo cheemachitukkumante vinapadetanta nissabdam alumukuni vundi. ee nissabdamlonchi naa jeevitam taaluuku oka mukhyamaina rahasyam naaku bodhapadindi.
 
 antarleenamaina udvegam manasu cheliyalikatta daatagaa tuphaanulo nawala oogipoyanu. manishini praakaaraalatoe aalinganam chesukone satyam manishi hrudayamlo deediipyamaanamgaa nirantaram prajvalinche manchitanam ane velugu naa kallani mirumitlu golipela chesindi. "amma-amma" anukunnaanu aavesamuu-aavedana kalagaapulagaamaina aavesamto arunaachalam kanna unnatamgaa edigipoyina naa talli vyaktitvam nannu abhishiktunni chesindi tana prema, aapyaayatalato.
 
 gaddipuvvuki kuudaa tana vadilo chotichi tana dayaapuurita karunani panchichhe pudamitalli gurtochindi.
 
 atadu cheppatam praarambhinchaadu.
 
 paatika samvatsaraala kritam tarala ane oka ammai pattudala valla maro ammai tana premani ela vadilesukovalasi vachindo, tarala tandri chaukabaaru ettuvalla aame ela oka durmaargudiki bharya avvavalasi vachindo, anandarao ane vyakti balaheenata valla andarnee vadilesi ela vellipovalasi vachindo vivaramgaa cheppaadu. nenu silaapratimanai vinnaanu. atadu okkokka vaastavam cheputuvunte naa manasu meeda okkokka korada debba chellumannattu anipinchindi. oka streeni indaru anni vaipula cheri badhapettaranna vaastavam nannu baadhaataptunni chesindi. bhairavamurthi chanipoyadu annadi ee kathaki climax atadi maranam naa tallini vidhavaraalini cheyadu, cheyaledu. bratiki undagaa evidhamgaa sukhapettani mogavaadu, chanipothu tana bharya nuduti kunkuma teesukellataaniki anarhudu. atadu cheppatam puurtavutuundagaa bayatnunchi talupu chappudayindi.
 
 iddaram ulikkipaddam.
 
 "yem chestunnarandi lopala?" anna pilupu vinipinchindi. adhi tarala kantham... "akkada andaruu mee kosam chustunnaru".