నేపాల్ వ్యవహారాల్లో చక్రం తిప్పదల్చుకుంటే అది గుట్టుచప్పుడు కాకుండా జరగాలి. ప్రధానంగా అక్కడి ప్రజలకు ఏమాత్రం అర్థంకాని రీతిలో వ్యవహారాలు చక్కబెట్టాలి. ఇప్పుడు ఆ దేశంలో వామపక్ష కూటమి భారీ విజయం సాధించడంలో భారత వ్యతిరేకత కూడా బాగా పనిచేసినట్టు అర్థమవుతున్నది. మాజీ ప్రధాని ఖడ్గప్రసాద్ శర్మ ఓలి నేతృత్వంలోని సీపీఎన్–యూఎంఎల్, మరో మాజీ ప్రధాని ప్రచండ నాయకత్వంలోని మావోయిస్టు సెంటర్లు చేతులు కలిపి సాధించిన ఈ ఘన విజయం మన పాలకులు ఊహించనిది. నేపాలీలు గుట్టుచప్పుడు కాకుండా పార్లమెంటులోనూ, ప్రావెన్షియల్ అసెంబ్లీలోనూ ఈ కూటమికే అధికస్థానాలు కట్టబెట్టి, భారత పాలకుల పరోక్ష అండదండలున్న నేపాలీ కాంగ్రెస్ నాయకత్వంలోని ప్రజాతంత్ర కూటమిని ఘోరంగా ఓడించారు. ఈ ఎన్నికలలో విస్పష్టమైన తీర్పుతో దశాబ్దాలుగా సాగుతున్న అనిశ్చితికి తెరదించి నేపాలీలు సుస్థిరత సాధించుకున్నారు.గతంలో భారతదేశంతో అమీతుమీకి సిద్ధపడిన ఖడ్గప్రసాద్ ఓలి ప్రధాని కావడం తథ్యమని అంటున్నారు కనుక, ఇరుదేశాల సంబంధాలకూ రాబోయే కాలం గడ్డుదే. ఆయన పక్షాన ఇప్పుడు మూడింట రెండువంతుల మెజారిటీ సాధించిన కూటమి ఉన్నది. ఆయన పార్టీ ప్రచండ పార్టీకంటే రెండురెట్లు అధిక స్థానాలను గెలుచుకుంది. దేశంలో తొలిసారిగా సంపూర్ణంగా జరిగిన ఈ ఎన్నికల ప్రక్రియతో గణతంత్ర వ్యవస్థలోకి అడుగుపెట్టిన నేపాల్ అనేక సంక్షోభాలను దాటివచ్చింది. రెండు శతాబ్దాల రాచరిక వ్యవస్థకు ముగింపు పలకగలిగినా ఆ పాలన మిగల్చిన అనేకానేక రుగ్మతలు దేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్నాయి. దశాబ్దంపాటు సాయుధపోరాటం చేసిన మావోయిస్టులు 2006లో దానిని విరమించగానే దేశాన్ని గాడినపెట్టే ప్రయత్నాలు మొదలైన అవి సత్వరమే ఆచరణ సాధ్యం కాలేదు. గణతంత్ర రిపబ్లిక్గా అవతరించేందుకు వీలుగా రాజ్యాంగ నిర్ణాయక సభ ఏర్పాటు కోసం ఎన్నికలు జరిగినప్పుడు నలభైశాతం స్థానాలు దక్కించుకున్న ప్రచండ ప్రధానయ్యారు. మరో రెండేళ్ళలోనే రాజ్యాంగరచన, వెనువెంటనే పార్లమెంటు ఎన్నికలు సంకల్పంగా పెట్టుకున్నా, రాజ్యాంగరచనకు ఏడేళ్ళు పట్టింది. ఇంతలోగా తొలి రాజ్యాంగ నిర్ణాయక సభ రద్దయి మరోమారు ఎన్నికలు జరపాల్సివచ్చింది. ఈ మొత్తం ప్రక్రియ కాలంలో పుట్టుకొచ్చిన సమస్యలు, వ్యతిరేకతలు, వైఫల్యాలకు తోడుగా రెండేళ్ళక్రితం వచ్చిన భయానకమైన భూకంపం ఆ దేశాన్ని కోలుకోలేనంతగా దెబ్బతీసింది. గత దశాబ్దకాలంలో 11సార్లు ప్రధానులు మారిపోయిన పరిస్థితులు ప్రజలకు కష్టాలను, అసంతృప్తిని మరింత పెంచాయి.రాచరికపాలనలో పంచాయితీ వ్యవస్థ ఉన్నప్పటినుంచి గత ఏడాది వరకూ ఒక బలమైన పార్టీగా ఉన్న నేపాలీ కాంగ్రెస్, గణతంత్రవ్యవస్థలోకి మారే ప్రక్రియను పరిపూర్ణం చేసిన ఈ ఎన్నికల్లో చతికిలబడటం అత్యంత ఆశ్చర్యం కలిగించే పరిణామం. ఇంతకాలం కత్తులు దూసుకున్న కమ్యూనిస్టు, మావోయిస్టు పార్టీలు చేతులు కలిపి ఎన్నికల రంగంలోకి దిగడం ఇందుకు ఒక కారణమైతే, నేపాలీ కాంగ్రెస్లో సైద్ధాంతిక నిబద్ధత ప్రజలకు కనిపించకపోవడం మరొకకారణం. సాయుధపోరాటంతో దేశగతిని మార్చిన ప్రచండ గత పదేళ్ళకాలంలో తన ప్రాభవం వేగంగా క్షీణిస్తున్న వాస్తవాన్ని ఇటీవలి ఎన్నికల్లో బాగా గుర్తెరిగి, నేపాలీ కాంగ్రెస్ను వదిలేసి ఓలితో చేతులు కలిపారు. ఈ పరిణామంతో జడిసిన నేపాలీ కాంగ్రెస్ మధేశీ పార్టీలతో పాటు రాచరిక వ్యవస్థ పునఃస్థాపన కోరుతున్న ప్రజాతంత్ర పార్టీతో కూడా జతకట్టడం మరో పరిణామం. ఈ చర్యతో అది ప్రజల్లో తీవ్రంగా అప్రదిష్టపాలైంది. నేపాల్ ఎన్నికలను చైనా, భారత్ మధ్య జరిగిన ప్రచ్ఛన్న పోరుగా కొందరు వ్యాఖ్యానిస్తున్న మాట నిజం. కమ్యూనిస్టుపార్టీ భారత వ్యతిరేకతను ప్రచారం చేసిందన్న విమర్శకూడా ఉన్నది. క్షేత్రస్థాయిలో ఇది లబ్ధిచేకూరుస్తుందన్న నమ్మకమే లేకుంటే ఆ పార్టీ ఈ పనిచేసి వుండకపోవచ్చు. భారత్ పెత్తనంపై, జోక్యంపై నేపాలీల్లో ఎంతో కొంత ఆగ్రహం ఉండటం సహజం. రెండేళ్ళక్రితం వరకూ అది సల్పంగా, అంతర్లీనంగా, నిశ్శబ్దంగా మాత్రమే ఉండేది. నేపాల్ను భూకంపం కుదిపేసినప్పుడు భారతదేశం దానిని బాగానే ఆదుకున్నది. కానీ, ఈ సందర్భంగా మన పాలకుల వైఖరిలో నేపాలీలకు స్నేహం కాక ఆధిపత్యమే అధికంగా కనిపించింది. అంత కష్టకాలంలోనూ నిరసనలు వెల్లువెత్తడంతో సహాయాన్ని నిలిపివేయమని నేపాల్ కోరవలసి వచ్చింది. మధేశీల ఆందోళనల్లో భారత్ పాత్ర ఉన్నదన్నది విస్పష్టం. రాజ్యాంగ రూపకల్పన సమయంలో తనమాట పెడచెవిన పెట్టినందుకే మధేశీలను భారత్ రెచ్చగొట్టిందన్న భావన నేపాలీల్లో ఉన్నది. తమ ప్రయోజనాల కోసం మధేశీలు ఉద్యమాలు చేయడంపై నేపాలీలకు అభ్యంతరం ఉండదు. కానీ, మధేశీల హింసాకాండకు, రెండు నెలల కాలం యావత్ దేశాన్నే ఆకలితో మాడ్చేసిన వారి దిగ్భంధానికీ భారత్ వెన్నుదన్నుగా నిలిచినందుకు నేపాలీల గుండెలు మండిపోయాయి. నిత్యావసరాల సరఫరా కోసం నేపాల్ చేసిన విజ్ఞప్తులను ఈ హింసాకాండను కారణంగా చూపి భారత్ తిరస్కరించింది. మధేశీల పక్షాన నిలవడంలో భాగంగా ప్రదర్శించిన ఈ కాఠిన్యం నేపాలీలందరినీ మానసికంగా దూరం చేసింది. అన్ని రకాల సరఫరాలతో చైనా మరింత దగ్గరయ్యేందుకు వీలుపడింది. ఖడ్గప్రసాద్ ఏలుబడిలో గతంలో మాదిరిగానే నేపాల్ను చైనాకు సన్నిహితం చేసే ప్రయత్నం బలంగా జరుగుతుందని తీర్మానించుకోవడం కంటే, తమ ఆలోచనలనూ, విధానాలనూ భారత పాలకులు మార్చుకోవడం ముఖ్యం. చైనాకు దగ్గరయినంత మాత్రాన వేలాది సంవత్సరాల బంధాన్ని తెంచుకొని ఆ దేశం భారత్కు దూరం కాగలిగే స్థితిలో లేదు.
nepal vyavahaaraallo chakram tippadalchukunte adhi guttuchappudu kakunda jaragali. pradhaanamgaa akkadi prajalaku ematram ardhamkaani reetilo vyavahaaraalu chakkabettali. ippudu aa desamlo vamapaksha kootami bhari vijayam saadhinchadamlo bhaarata vyatirekata kuudaa baga panichesinattu ardhamavutunnadi. maji pradhaani khadgaprasad sharma oli netrutvamloni cpn–uml, maro maji pradhaani prachanda naayakatvamloni mavoistu centerlu chetulu kalipi saadhinchina ee ghana vijayam mana paalakulu oohinchanidi. nepaaleelu guttuchappudu kakunda paarlamentuloonuu, pravential assembleeloonuu ee kootamike adhikasthaanaalu kattabetti, bhaarata paalakula paroksha andadandalunna nepali congress naayakatvamloni prajaatantra kootamini ghoramgaa odinchaaru. ee ennikalalo vispashtamaina teerputho dasaabdaalugaa saagutunna anischitiki teradinchi nepaaleelu susthirata saadhinchukunnaaru.gatamlo bhaaratadesamto ameetumeeki siddhapadina khadgaprasad oli pradhaani kaavadam tathyamani antunnaru kanuka, irudesaala sambandhaalakuu raboye kaalam gaddude. aayana pakshaana ippudu moodinta renduvantula magerity saadhinchina kootami unnadi. aayana party prachanda partikante renduretlu adhika sthaanaalanu geluchukundi. desamlo tolisaarigaa sampuurnamgaa jarigina ee ennikala prakriyatho ganatantra vyavasthaloki adugupettina nepal aneka sankshobhaalanu daativacchindi. rendu sataabdaala racharika vyavasthaku mugimpu palakagaliginaa aa paalana migalchina anekaneka rugmatalu deshaanni pattipeedistunnaayi. dasaabdampaatu saayudhaporaatam chesina mavoistulu 2006loo daanini viraminchagaane deshaanni gadinapette prayatnaalu modalaina avi satvarame aacharana saadhyam kaaledu. ganatantra repablikga avatarinchenduku veelugaa raajyaamga nirnaayaka sabha erpaatu kosam ennikalu jariginappudu nalabhaisaatam sthaanaalu dakkinchukunna prachanda pradhaanayyaaru. maro rendellalone raajyaangarachana, venuventane paarlamentu ennikalu sankalpamgaa pettukunna, raajyaangarachanaku edellu pattindi. intalogaa toli raajyaamga nirnaayaka sabha raddayi maromaru ennikalu jarapalsivachindi. ee mottam prakriya kaalamlo puttukochina samasyalu, vyatirekatalu, vaiphalyaalaku thodugaa rendellakritam vachina bhayaanakamaina bhookampam aa deshaanni kolukolenantaga debbateesindi. gatha dasaabdakaalamlo 11saarlu pradhaanulu maaripoyina paristhitulu prajalaku kashtaalanu, asantruptini marinta penchaayi.racharikapalanalo panchaayitii vyavastha unnappatinunchi gatha edaadi varakuu oka balamaina paartiigaa unna nepali congress, ganatantravyavasthaloki mare prakriyanu paripuurnam chesina ee ennikallo chatikilabadatam atyanta aascharyam kaliginche parinaamam. intakaalam kattulu doosukunna kamyuunistu, mavoistu paarteelu chetulu kalipi ennikala rangamloki digadam induku oka kaaranamaite, nepali congresslo saiddhaantika nibaddhata prajalaku kanipinchakapovadam marokakaaranam. saayudhaporaatamto deshagatini maarchina prachanda gatha padellakaalamlo tana praabhavam vegamgaa ksheenistunna vaastavaanni iteevali ennikallo baga gurterigi, nepali congressnu vadilesi olitho chetulu kaliparu. ee parinaamamtho jadisina nepali congress madheshee paartiilatoe paatu racharika vyavastha punahsthaapana korutunna prajaatantra paartiitoe kuudaa jatakattadam maro parinaamam. ee charyatho adhi prajallo teevramgaa apradishtapaalaindi. nepal ennikalanu chaina, bharat madhya jarigina prachchanna porugaa kondaru vyaakhyaanistunna maata nijam. communistuparty bhaarata vyatirekatanu prachaaram chesindanna vimarsakuda unnadi. kshetrasthaayilo idhi labdhichekurustundanna nammakame lekunte aa party ee panichesi vundakapovachhu. bharat pettanampai, jokyampai nepalillo entho kontha aagraham undatam sahajam. rendellakritam varakuu adhi salpamgaa, antarleenamgaa, nissabdamgaa matrame undedi. nepaalnu bhookampam kudipesinappudu bharatadesam daanini bagane aadukunnadi. cony, ee sandarbhamgaa mana paalakula vaikharilo nepaaleelaku sneham kaaka aadhipatyame adhikamgaa kanipinchindi. anta kashtakaalamloonuu nirasanalu velluvettadamto sahaayaanni nilipiveyamani nepal koravalasi vachindi. madhesheela aandolanallo bharat paatra unnadannadi vispashtam. raajyaamga roopakalpana samayamlo tanamata pedachevina pettinanduke madhesheelanu bharat rechagottindanna bhavana nepalillo unnadi. tama prayojanaala kosam madhesheelu udyamaalu cheyadampai nepaaleelaku abhyantaram undadu. cony, madhesheela himsaakaandaku, rendu nelala kaalam yavat deshaanne aakalitho madchesina vaari digbhandhaanikii bharat vennudannugaa nilichinanduku nepalila gundelu mandipoyayi. nityaavasaraala sarafara kosam nepal chesina vignaptulanu ee himsaakaandanu kaaranamgaa chuupi bharat tiraskarinchindi. madhesheela pakshaana nilavadamlo bhagamga pradarsinchina ee kaatinyam nepalilandarini maanasikamgaa dooram chesindi. anni rakala sarafaraalato chaina marinta daggarayyenduku veelupadindi. khadgaprasad elubadilo gatamlo maadirigaane nepaalnu chainaaku sannihitam chese prayatnam balangaa jarugutundani teermaaninchukovadam kante, tama aalochanalanuu, vidhaanaalanuu bhaarata paalakulu marchukovadam mukhyam. chainaaku daggarayinanta maatraana velaadi samvatsaraala bandhaanni tenchukoni aa desham bhaaratku dooram kaagalige sthitilo ledu.