కాకతీయతో మొదలుపెట్టి, తెలంగాణ యూనివర్సిటీ దాకా అన్నిటికీ ఉస్మానియాయే తల్లి. శాస్త్రవిజ్ఞాన రంగాలలోను, సామాజిక శాస్త్రాలలోను సవ్యసాచిలా అసామాన్య ప్రతిభలను ఆవిష్క రించిన ఉస్మానియా స్ఫూర్తితో, అన్ని చదువులను కాపాడుకోవడానికి ప్రపంచమంతా వ్యాపించిన పూర్వవిద్యార్థులు సంకల్పం చెప్పుకోవాలి.‘అమలులో ఉన్న విద్యావిధానంతో కొన్ని సమస్యలున్నాయి. వాటిని అధిగమించాలి. ప్రాచీన, ఆధునిక జ్ఞానాలను, సంస్కృతులను ఏ ఘర్షణా లేకుండా మేళవించాలి. భౌతిక, బౌద్ధిక, ఆధ్యాత్మిక రంగాలకు సంబంధించి పాతకొత్తలలోని ఉత్తమమైనవాటి నుంచి ప్రయోజనం పొందాలి. ఈ లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఒక విశ్వవిద్యాలయం అవసరం. జ్ఞాన సముపార్జనలో ఈ విశ్వవిద్యాలయం నైతిక శిక్షణ మీద కేంద్రీకరించాలి. అది అన్ని శాస్త్రరంగాలలో పరిశోధనకు ప్రేరణ ఇవ్వాలి. ఉర్దూయే బోధనాభాషగా ఉండాలన్న సూత్రం మీద ఈ యూనివర్సిటీ పనిచేయాలి. అదే సమయంలో విద్యార్థులందరూ నిర్బంధంగా ఇంగ్లీషును కూడా అభ్యసించాలి. ఈ లక్ష్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని, నాముందున్న ఈ అర్జీలో పేర్కొన్న తీరులో హైదరాబాద్ అధినివేశ ప్రాంతాలలో ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి, నేను అధికారపీఠం అధిష్ఠించిన సందర్భానికి గుర్తుగా దాన్ని హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం అని పిలవాలని ఆదేశిస్తున్నాను.’హైదరాబాద్ రాజ్యానికి ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కొందరు అధికారులు, విద్యావేత్తలు చేసిన విజ్ఞప్తిని అంగీకరిస్తూ ఏడవ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ 1917 ఏప్రిల్ 26వ తేదీన సంతకం చేసిన ఫర్మానా అది. ఆధునిక విద్య అతి ప్రాథమిక దశలో ఉన్న సమయంలో విశ్వవిద్యాలయ స్థాపన అవసరాన్ని, అది సాధించవలసిన లక్ష్యాలను ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోనే అంత లోతుగా పేర్కొనడం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. భూస్వామ్య-రాచరిక సమాజం, పరోక్ష వలస పాలనలో ఉన్న దేశీయ సంస్థానం అయిన హైదరాబాద్ రాజ్యం, ఒక ప్రజాసంస్థ ఏర్పాటు ద్వారా, మారే కాలంలోకి వేసిన ఒక ముఖ్యమైన అడుగు- ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం.వచ్చే నెల 26 నుంచి 28వ తేదీ వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం శతవార్షికోత్సవాలు అధికారికంగా ఘనంగా జరగబోతున్నాయి. రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ముఖర్జీ ఈ కార్యక్రమానికి వస్తున్నారు. గవర్నర్, ముఖ్యమంత్రి పాల్గొంటున్నారు. ఒక చారిత్రక సంస్థకు నూరేళ్ల వయస్సు రావడం నిస్సందేహంగా ఒక విశేష సందర్భమే. అదే సమయంలో ఆ సంస్థ సమాజపు చరిత్రతో కలిసి చేసిన చరిత్రాత్మక ప్రయాణాన్ని సమీక్షించుకోవడం, ఆవిర్భావకాలం నాటి దాని విలువలు, ఆదర్శాలను మననం చేసుకోవడం, భవిష్యత్తుకు దాని నుంచి తీసుకోవలసిన స్ఫూర్తిని మదింపువేసుకోవడం- వేడుకలకు, సంబరాలకు ప్రాతిపదికలుగా ఉండాలి. విద్యా, పరిశోధనా ప్రమాణాల స్థాపనలో, ఉత్తమశ్రేణి మేధాశక్తిని ప్రపంచానికి అందించడంలో, చదువును సామాజిక సాధికారతగా మలచడంలో ఉస్మానియా వంటి సంస్థ చేసిన కృషి- ఆ సంస్థతో సంబంధం ఉన్నవారందరికీ, ఆ సంస్థతో పెనవేసుకున్న చరిత్రతో నడిచిన వారందరికీ గర్వకారణం. ఒక విద్యాలయం కేవలం అధ్యాపకులకు, విద్యార్థులకు మాత్రమే సంబంధించినది కాదు. అది స్వేచ్ఛాలోచనలకు వేదిక, విభిన్న భావాల కూడలి, విరుద్ధ ఆశయాల యుద్ధస్థలి, తన చుట్టూ ఉన్న సమాజం అంతటికీ మెదడూ, గుండే కూడా.ఏడో నిజాం గురించి, ఆయన పాలన గురించి రకరకాల అభిప్రాయాలున్నాయి. తెలుగులో చదువును ఆయన పాలన ప్రోత్సహించలేదని, నూతనత్వంలోకి తెలంగాణ తెలుగు సమాజం వికసించడానికి అన్నీ అవరోధాలే ఉండేవని విమర్శిస్తాం. అందులో అసత్యం ఏమీ లేదు. నాటి తెలంగాణ తెలుగుసమాజం తనను తాను వెలుగులోకి తెచ్చుకోవడానికి ఎంతో ప్రయాస పడింది, పోరాడింది. భాషా సాంస్కృతిక అస్తిత్వ పోరాటాన్ని రాజకీయ సాయుధపోరాటం దాకా తీసుకువెళ్లింది. నిజాం పాలనలో తెలుగుపై ఉండిన వివక్షను విమర్శించడానికి నాటి తరానికి హక్కు ఉన్నది కానీ, ఈ నాడు ఇతరేతర కారణాలతో సానుకూలతను, వ్యతిరేకతలను నిర్మించుకుంటున్న వారికి ఆ హక్కు లేదు. తెలుగును మనం మాత్రం ఏం నిలుపుకుంటున్నాం? తెలుగు విద్యామాధ్యమంగా కనీసస్థాయిలో అయినా బతికించుకోవాలని కోరుకుంటున్నవారిని హేళన చేస్తున్నాం, తిండిపెట్టే విద్యను, ఉపాధినిచ్చే భాషను తిరస్కరిస్తే భవిష్యత్తు ఏమిటని నిలదీస్తున్నాం. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ స్థాపన నాటికే నాటి ప్రభుత్వానికి ఈ అంశంపై ఒక స్పష్టత ఉన్నది. బహుళభాషా రాజ్యమైన హైదరాబాద్లో ఎక్కువమందికి అర్థమయ్యే భాషగా ఉర్దూను గుర్తించడంలో, తెలుగుకు అన్యాయం జరిగి ఉండవచ్చు. తెలుగుమాధ్యమంగా వెలిగిన కాలంలో, ఉర్దూకు పట్టిన గతి ఏమిటి? అనేక గిరిజన భాషల పరిస్థితి మాత్రం ఏమిటి? భారతీయ భాష అయిన ఉర్దూలో సకల విద్యాంశాలనూ బోధించాలన్న నిర్ణయం సామాన్యమైనది కాదు. అదే సమయంలో, ఇంగ్లీషును తప్పనిసరిగా అందరూ నేర్చుకునేట్టు విద్య ఉండాలన్న షరతూ ఉండింది. శాస్త్రసాంకేతిక అంశాలను ఉర్దూలో బోధించడంలో అనేక సమస్యలున్నాయి. ఉర్దూలోనే కాదు, ఏ భారతీయ భాషలో నేర్పించాలన్నా పరిభాషకు, వ్యక్తీకరణకు సంబంధించిన సమస్యలుంటాయి. దాన్ని అధిగమించడానికి ఉస్మానియాయూనివర్సిటీ ప్రత్యేకంగా అనువాద విభాగాన్ని ఏర్పరచి, గణితం, భౌతిక శాస్త్రాలను ఉర్దూలో రచింపజేయడానికి వీలు కల్పించారు. ఇవాళ తెలుగు ఆధునిక భాషగా ఎదగాలంటే కూడా జరగవలసింది అటువంటి కృషే. బోధనాభాష సంగతి పక్కనపెట్టండి, కనీసం ఒక సబ్జెక్టుగా పదోతరగతి వరకైనా తెలుగును నిర్బంధం చేయమంటే తెలుగుపాలకుల స్పందన ఏమిటి?ఉర్దూ బోధనా మాధ్యమంగా యూనివర్సిటీని స్థాపించడం దేశవ్యాప్తంగా నాడు జాతీయవాదుల ప్రశంసలకు పాత్రమైంది. ‘‘విదేశీ భాష శృంఖలాల నుంచి విముక్తమై, విద్య అందరికీ సహజంగా అందే రోజు కోసం దీర్ఘకాలంగా ఎదురుచూస్తున్నాను. ఈ సమస్య పరిష్కారం దేశీయ రాజ్యాలలోనే సాధ్యపడుతుందని అనుకున్నాను. మీ రాజ్యం ఉర్దూ భాషలో బోధించే విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించనున్నదని తెలిసి ఎంతో ఆనందం కలిగింది’’ అని రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ నిజామ్కు రాసిన లేఖలో ప్రశంసించారు. జాతీయోద్యమ కాలంలో ఒక దేశీయ సంస్థానం జాతీయవాద దృష్టితో ఉర్దూభాషపై వైఖరి తీసుకోగా, స్వాతంత్ర్యానంతరం కేంద్రప్రభుత్వం ఉర్దూ స్థానంలో హిందీని బోధనామాధ్యమం చేసే ప్రయత్నం చేసింది. ఆ సమయంలో యాక్టింగ్ వైస్చాన్స్లర్గా ఉన్న దేవులపల్లి రామానుజరావు కేంద్రప్రభుత్వ ప్రయత్నం మీద తీవ్రంగా నిరసన తెలిపారు. హిందీ యూనివర్సిటీగా మార్చాలనుకోవడం ఉత్తరాది ఆధిపత్యానికి చిహ్నమని ఆయన వాదించారు.విద్యాప్రమాణాలకు, ఉత్తమశ్రేణి మానవశక్తి రూపకల్పనకు ఉస్మానియా పెట్టింది పేరుగా ఉండేది. ఇప్పటికీ అనేక విభాగాలలో ఉస్మానియా జాతీయస్థాయిలో తొలిర్యాంకులలో కొనసాగుతున్నది. ఉస్మానియా పూర్వవిద్యార్థుల జాబితాను చూస్తే కళ్లు మిరుమిట్లు గొల్పుతాయి. ఎంతమందిని, ఎంతటి శాస్త్రవేత్తలను, రచయితలను, కవులను, మేధావులను, రాజకీయనేతలను, పాలనాదక్షులను, విప్లవకారులను, మితవాద అగ్రనేతలను- ఈ విశ్వవిద్యాలయం దేశానికి అందించింది!నిజాం వ్యతిరేక ఉద్యమంలోని రకరకాల ధోరణలకు ఉస్మానియా వేదికగా ఉండింది. మతపాక్షిక జాతీయవాద శ క్తులు, వామపక్షీయులు, కాంగ్రెస్ పక్షీయులు- ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులలో ఉండేవారు. 1960 దశకం చివరినుంచి విప్లవవిద్యార్థి ఉద్యమానికి ఉస్మానియానే కేంద్రం అయింది. సుమారు రెండు దశాబ్దాల పాటు విద్యార్థిలోకం చైతన్యానికి ఇంధనాన్ని అందించింది. తొట్టతొలి ముల్కీ ఉద్యమం దగ్గరనుంచి ఇటీవలి ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం వరకు ఉస్మానియా యూనివర్సిటీయే ప్రేరణ స్థలంగానూ, రణస్థలంగానూ ఉండింది. తెలంగాణ సమాజానికి తనను తాను ఒక ప్రతీక చేసుకుని, దిగ్బంధ ఉస్మానియా కేంపస్ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంతో పోరాడింది. ఉద్యమాలకు ఆలోచనాశక్తిని, కార్యకర్తల బలాన్ని ఇచ్చింది. అమరవీరులనూ అందించింది. నాయకత్వం తప్పొప్పులను ఎత్తిచూపడానికి ఉద్యమకాలంలోనూ వెనుకాడలేదు, తరువాత కాలంలోనూ వెనుకాడడంలేదు. ఉస్మానియా లేకపోతే తెలంగాణ రాష్ట్రమే లేదు. ప్రత్యేకరాష్ట్రం ప్రయోజనాలను అనుభవిస్తున్నవారు నిరంతరం ఉస్మానియాకు మొక్కులు చెల్లించుకున్నా రుణం తీరదు. ఉస్మానియా శతవార్షికోత్సవం జరుపుకుంటున్న సందర్భం- విద్యారంగంలో, స్వేచ్ఛాలోచనల వ్యాప్తిలో తీవ్రమయిన నిరోధాలు ఎదురవుతున్న సమయం. పబ్లిక్ సంస్థలుగా యూనివర్సిటీలు సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న కాలం. దేశీయమైన, చారిత్రకమయిన యూనివర్సిటీలను చేజేతులా చిదిమివేసి, ప్రైవేటు, విదేశీ యూనివర్సిటీలకు ఎర్రతివాచీలు పరుస్తున్నారు. సామాజికశాస్త్రాలు పూర్తిగా అణగారిపోతున్నాయి. ప్రలోభాలను, స్వార్థాన్ని తప్ప ఏ నైతికతనూ విద్య అలవర్చలేకపోతున్నది. ఉస్మానియా వంటి సంస్థలు ఏ ఆశయాలతో పుట్టాయో, ఎటువంటి చారిత్రక సందర్భాలలో ఎదుగుతూ వచ్చాయో, ఏ ఏ సామాజిక సంచలనాలకు వేదికలుగా ఉంటూ, ప్రజల విషయంలో విద్యావంతుల బాధ్యతలను నెరవేరుస్తూ వచ్చాయో ఒకసారి గుర్తుకు తెచ్చుకోవలసిన సందర్భం కూడా ఇది. అధికారికమైన వేడుకలు జరుగుతాయి. జరగవలసిందే. పాలకులనుంచి నిధులను, ఖాళీల భర్తీని, అనేక ఆధునికీకరణలను డిమాండ్ చేయవలసిందే. ఉస్మానియా తలుపులను ప్రజాస్వామిక పవనాలకు ఎప్పుడూ తెరచి ఉంచే హక్కు కోసం కూడా అడిగి తీరాలి. కేవల వేడుకలతో, స్ఫూర్తిని సాధ్యమైనంత పలచబరచి, కేవలం అట్టహాసం చూపినందువల్ల ఉపయోగం లేదు. వేడుక కేవలం అధికారికమైనదే కానక్కరలేదు. ఉస్మానియా వందేళ్ల పండుగ దాని భౌగోళిక పరిధికి మాత్రమే పరిమితం కావలసిన పనిలేదు. హైదరాబాద్ రాజ్యానికి అంతటికీ అది తొలి విశ్వవిద్యాలయం. సుదీర్ఘకాలం తెలంగాణకు అదొక్కటే యూనివర్సిటీ. కాకతీయతో మొదలుపెట్టి, తెలంగాణ యూనివర్సిటీ దాకా అన్నిటికీ ఉస్మానియాయే తల్లి. ఉస్మానియా ఆవిర్భావం ఈ అన్ని ప్రాంతాలకు చెందిన విద్యావంతులదీ. ప్రతి ఒక్కరూ తమకు తెలిసిన ఉస్మానియా గురించి, తాము జీవించిన ఉస్మానియా పార్శ్వం గురించీ తలచుకుని సంబరపడవలసిన సమయం ఇది. అధ్యాపక పోస్టులను అసంఖ్యాకంగా ఖాళీగా ఉంచి, శిథిల విద్యాలయంగా మార్చడానికి ప్రయత్నిస్తున్న విధానాలకు తిరస్కారం చెప్పవలసిన తరుణం కూడా ఇదే. శాస్త్రవిజ్ఞాన రంగాలలోను, సామాజిక శాస్త్రాలలోను సవ్యసాచిలా అసామాన్య ప్రతిభలను ఆవిష్కరించిన ఉస్మానియా స్ఫూర్తితో, అన్ని చదువులను కాపాడుకోవడానికి ప్రపంచమంతా వ్యాపించిన పూర్వవిద్యార్థులు సంకల్పం చెప్పుకోవాలి. అవిద్య అలముకున్న తెలంగాణలో ఆశాదీపంలా ఆవరించిన ఉస్మానియాను, నూతన తెలంగాణ నిర్మాణంలో ఒక సజీవ బౌద్ధిక కేంద్రంగా నిలబెట్టుకోవాలి‘అమలులో ఉన్న విద్యావిధానంతో కొన్ని సమస్యలున్నాయి. వాటిని అధిగమించాలి. ప్రాచీన, ఆధునిక జ్ఞానాలను, సంస్కృతులను ఏ ఘర్షణా లేకుండా మేళవించాలి. భౌతిక, బౌద్ధిక, ఆధ్యాత్మిక రంగాలకు సంబంధించి పాతకొత్తలలోని ఉత్తమమైనవాటి నుంచి ప్రయోజనం పొందాలి. ఈ లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఒక విశ్వవిద్యాలయం అవసరం. జ్ఞాన సముపార్జనలో ఈ విశ్వవిద్యాలయం నైతిక శిక్షణ మీద కేంద్రీకరించాలి. అది అన్ని శాస్త్రరంగాలలో పరిశోధనకు ప్రేరణ ఇవ్వాలి. ఉర్దూయే బోధనాభాషగా ఉండాలన్న సూత్రం మీద ఈ యూనివర్సిటీ పనిచేయాలి. అదే సమయంలో విద్యార్థులందరూ నిర్బంధంగా ఇంగ్లీషును కూడా అభ్యసించాలి. ఈ లక్ష్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని, నాముందున్న ఈ అర్జీలో పేర్కొన్న తీరులో హైదరాబాద్ అధినివేశ ప్రాంతాలలో ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి, నేను అధికారపీఠం అధిష్ఠించిన సందర్భానికి గుర్తుగా దాన్ని హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం అని పిలవాలని ఆదేశిస్తున్నాను.’హైదరాబాద్ రాజ్యానికి ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కొందరు అధికారులు, విద్యావేత్తలు చేసిన విజ్ఞప్తిని అంగీకరిస్తూ ఏడవ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ 1917 ఏప్రిల్ 26వ తేదీన సంతకం చేసిన ఫర్మానా అది. ఆధునిక విద్య అతి ప్రాథమిక దశలో ఉన్న సమయంలో విశ్వవిద్యాలయ స్థాపన అవసరాన్ని, అది సాధించవలసిన లక్ష్యాలను ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోనే అంత లోతుగా పేర్కొనడం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. భూస్వామ్య-రాచరిక సమాజం, పరోక్ష వలస పాలనలో ఉన్న దేశీయ సంస్థానం అయిన హైదరాబాద్ రాజ్యం, ఒక ప్రజాసంస్థ ఏర్పాటు ద్వారా, మారే కాలంలోకి వేసిన ఒక ముఖ్యమైన అడుగు- ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం.వచ్చే నెల 26 నుంచి 28వ తేదీ వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం శతవార్షికోత్సవాలు అధికారికంగా ఘనంగా జరగబోతున్నాయి. రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ముఖర్జీ ఈ కార్యక్రమానికి వస్తున్నారు. గవర్నర్, ముఖ్యమంత్రి పాల్గొంటున్నారు. ఒక చారిత్రక సంస్థకు నూరేళ్ల వయస్సు రావడం నిస్సందేహంగా ఒక విశేష సందర్భమే. అదే సమయంలో ఆ సంస్థ సమాజపు చరిత్రతో కలిసి చేసిన చరిత్రాత్మక ప్రయాణాన్ని సమీక్షించుకోవడం, ఆవిర్భావకాలం నాటి దాని విలువలు, ఆదర్శాలను మననం చేసుకోవడం, భవిష్యత్తుకు దాని నుంచి తీసుకోవలసిన స్ఫూర్తిని మదింపువేసుకోవడం- వేడుకలకు, సంబరాలకు ప్రాతిపదికలుగా ఉండాలి. విద్యా, పరిశోధనా ప్రమాణాల స్థాపనలో, ఉత్తమశ్రేణి మేధాశక్తిని ప్రపంచానికి అందించడంలో, చదువును సామాజిక సాధికారతగా మలచడంలో ఉస్మానియా వంటి సంస్థ చేసిన కృషి- ఆ సంస్థతో సంబంధం ఉన్నవారందరికీ, ఆ సంస్థతో పెనవేసుకున్న చరిత్రతో నడిచిన వారందరికీ గర్వకారణం. ఒక విద్యాలయం కేవలం అధ్యాపకులకు, విద్యార్థులకు మాత్రమే సంబంధించినది కాదు. అది స్వేచ్ఛాలోచనలకు వేదిక, విభిన్న భావాల కూడలి, విరుద్ధ ఆశయాల యుద్ధస్థలి, తన చుట్టూ ఉన్న సమాజం అంతటికీ మెదడూ, గుండే కూడా.ఏడో నిజాం గురించి, ఆయన పాలన గురించి రకరకాల అభిప్రాయాలున్నాయి. తెలుగులో చదువును ఆయన పాలన ప్రోత్సహించలేదని, నూతనత్వంలోకి తెలంగాణ తెలుగు సమాజం వికసించడానికి అన్నీ అవరోధాలే ఉండేవని విమర్శిస్తాం. అందులో అసత్యం ఏమీ లేదు. నాటి తెలంగాణ తెలుగుసమాజం తనను తాను వెలుగులోకి తెచ్చుకోవడానికి ఎంతో ప్రయాస పడింది, పోరాడింది. భాషా సాంస్కృతిక అస్తిత్వ పోరాటాన్ని రాజకీయ సాయుధపోరాటం దాకా తీసుకువెళ్లింది. నిజాం పాలనలో తెలుగుపై ఉండిన వివక్షను విమర్శించడానికి నాటి తరానికి హక్కు ఉన్నది కానీ, ఈ నాడు ఇతరేతర కారణాలతో సానుకూలతను, వ్యతిరేకతలను నిర్మించుకుంటున్న వారికి ఆ హక్కు లేదు. తెలుగును మనం మాత్రం ఏం నిలుపుకుంటున్నాం? తెలుగు విద్యామాధ్యమంగా కనీసస్థాయిలో అయినా బతికించుకోవాలని కోరుకుంటున్నవారిని హేళన చేస్తున్నాం, తిండిపెట్టే విద్యను, ఉపాధినిచ్చే భాషను తిరస్కరిస్తే భవిష్యత్తు ఏమిటని నిలదీస్తున్నాం. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ స్థాపన నాటికే నాటి ప్రభుత్వానికి ఈ అంశంపై ఒక స్పష్టత ఉన్నది. బహుళభాషా రాజ్యమైన హైదరాబాద్లో ఎక్కువమందికి అర్థమయ్యే భాషగా ఉర్దూను గుర్తించడంలో, తెలుగుకు అన్యాయం జరిగి ఉండవచ్చు. తెలుగుమాధ్యమంగా వెలిగిన కాలంలో, ఉర్దూకు పట్టిన గతి ఏమిటి? అనేక గిరిజన భాషల పరిస్థితి మాత్రం ఏమిటి? భారతీయ భాష అయిన ఉర్దూలో సకల విద్యాంశాలనూ బోధించాలన్న నిర్ణయం సామాన్యమైనది కాదు. అదే సమయంలో, ఇంగ్లీషును తప్పనిసరిగా అందరూ నేర్చుకునేట్టు విద్య ఉండాలన్న షరతూ ఉండింది. శాస్త్రసాంకేతిక అంశాలను ఉర్దూలో బోధించడంలో అనేక సమస్యలున్నాయి. ఉర్దూలోనే కాదు, ఏ భారతీయ భాషలో నేర్పించాలన్నా పరిభాషకు, వ్యక్తీకరణకు సంబంధించిన సమస్యలుంటాయి. దాన్ని అధిగమించడానికి ఉస్మానియాయూనివర్సిటీ ప్రత్యేకంగా అనువాద విభాగాన్ని ఏర్పరచి, గణితం, భౌతిక శాస్త్రాలను ఉర్దూలో రచింపజేయడానికి వీలు కల్పించారు. ఇవాళ తెలుగు ఆధునిక భాషగా ఎదగాలంటే కూడా జరగవలసింది అటువంటి కృషే. బోధనాభాష సంగతి పక్కనపెట్టండి, కనీసం ఒక సబ్జెక్టుగా పదోతరగతి వరకైనా తెలుగును నిర్బంధం చేయమంటే తెలుగుపాలకుల స్పందన ఏమిటి?ఉర్దూ బోధనా మాధ్యమంగా యూనివర్సిటీని స్థాపించడం దేశవ్యాప్తంగా నాడు జాతీయవాదుల ప్రశంసలకు పాత్రమైంది. ‘‘విదేశీ భాష శృంఖలాల నుంచి విముక్తమై, విద్య అందరికీ సహజంగా అందే రోజు కోసం దీర్ఘకాలంగా ఎదురుచూస్తున్నాను. ఈ సమస్య పరిష్కారం దేశీయ రాజ్యాలలోనే సాధ్యపడుతుందని అనుకున్నాను. మీ రాజ్యం ఉర్దూ భాషలో బోధించే విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించనున్నదని తెలిసి ఎంతో ఆనందం కలిగింది’’ అని రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ నిజామ్కు రాసిన లేఖలో ప్రశంసించారు. జాతీయోద్యమ కాలంలో ఒక దేశీయ సంస్థానం జాతీయవాద దృష్టితో ఉర్దూభాషపై వైఖరి తీసుకోగా, స్వాతంత్ర్యానంతరం కేంద్రప్రభుత్వం ఉర్దూ స్థానంలో హిందీని బోధనామాధ్యమం చేసే ప్రయత్నం చేసింది. ఆ సమయంలో యాక్టింగ్ వైస్చాన్స్లర్గా ఉన్న దేవులపల్లి రామానుజరావు కేంద్రప్రభుత్వ ప్రయత్నం మీద తీవ్రంగా నిరసన తెలిపారు. హిందీ యూనివర్సిటీగా మార్చాలనుకోవడం ఉత్తరాది ఆధిపత్యానికి చిహ్నమని ఆయన వాదించారు.విద్యాప్రమాణాలకు, ఉత్తమశ్రేణి మానవశక్తి రూపకల్పనకు ఉస్మానియా పెట్టింది పేరుగా ఉండేది. ఇప్పటికీ అనేక విభాగాలలో ఉస్మానియా జాతీయస్థాయిలో తొలిర్యాంకులలో కొనసాగుతున్నది. ఉస్మానియా పూర్వవిద్యార్థుల జాబితాను చూస్తే కళ్లు మిరుమిట్లు గొల్పుతాయి. ఎంతమందిని, ఎంతటి శాస్త్రవేత్తలను, రచయితలను, కవులను, మేధావులను, రాజకీయనేతలను, పాలనాదక్షులను, విప్లవకారులను, మితవాద అగ్రనేతలను- ఈ విశ్వవిద్యాలయం దేశానికి అందించింది!నిజాం వ్యతిరేక ఉద్యమంలోని రకరకాల ధోరణలకు ఉస్మానియా వేదికగా ఉండింది. మతపాక్షిక జాతీయవాద శ క్తులు, వామపక్షీయులు, కాంగ్రెస్ పక్షీయులు- ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులలో ఉండేవారు. 1960 దశకం చివరినుంచి విప్లవవిద్యార్థి ఉద్యమానికి ఉస్మానియానే కేంద్రం అయింది. సుమారు రెండు దశాబ్దాల పాటు విద్యార్థిలోకం చైతన్యానికి ఇంధనాన్ని అందించింది. తొట్టతొలి ముల్కీ ఉద్యమం దగ్గరనుంచి ఇటీవలి ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం వరకు ఉస్మానియా యూనివర్సిటీయే ప్రేరణ స్థలంగానూ, రణస్థలంగానూ ఉండింది. తెలంగాణ సమాజానికి తనను తాను ఒక ప్రతీక చేసుకుని, దిగ్బంధ ఉస్మానియా కేంపస్ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంతో పోరాడింది. ఉద్యమాలకు ఆలోచనాశక్తిని, కార్యకర్తల బలాన్ని ఇచ్చింది. అమరవీరులనూ అందించింది. నాయకత్వం తప్పొప్పులను ఎత్తిచూపడానికి ఉద్యమకాలంలోనూ వెనుకాడలేదు, తరువాత కాలంలోనూ వెనుకాడడంలేదు. ఉస్మానియా లేకపోతే తెలంగాణ రాష్ట్రమే లేదు. ప్రత్యేకరాష్ట్రం ప్రయోజనాలను అనుభవిస్తున్నవారు నిరంతరం ఉస్మానియాకు మొక్కులు చెల్లించుకున్నా రుణం తీరదు. ఉస్మానియా శతవార్షికోత్సవం జరుపుకుంటున్న సందర్భం- విద్యారంగంలో, స్వేచ్ఛాలోచనల వ్యాప్తిలో తీవ్రమయిన నిరోధాలు ఎదురవుతున్న సమయం. పబ్లిక్ సంస్థలుగా యూనివర్సిటీలు సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న కాలం. దేశీయమైన, చారిత్రకమయిన యూనివర్సిటీలను చేజేతులా చిదిమివేసి, ప్రైవేటు, విదేశీ యూనివర్సిటీలకు ఎర్రతివాచీలు పరుస్తున్నారు. సామాజికశాస్త్రాలు పూర్తిగా అణగారిపోతున్నాయి. ప్రలోభాలను, స్వార్థాన్ని తప్ప ఏ నైతికతనూ విద్య అలవర్చలేకపోతున్నది. ఉస్మానియా వంటి సంస్థలు ఏ ఆశయాలతో పుట్టాయో, ఎటువంటి చారిత్రక సందర్భాలలో ఎదుగుతూ వచ్చాయో, ఏ ఏ సామాజిక సంచలనాలకు వేదికలుగా ఉంటూ, ప్రజల విషయంలో విద్యావంతుల బాధ్యతలను నెరవేరుస్తూ వచ్చాయో ఒకసారి గుర్తుకు తెచ్చుకోవలసిన సందర్భం కూడా ఇది. అధికారికమైన వేడుకలు జరుగుతాయి. జరగవలసిందే. పాలకులనుంచి నిధులను, ఖాళీల భర్తీని, అనేక ఆధునికీకరణలను డిమాండ్ చేయవలసిందే. ఉస్మానియా తలుపులను ప్రజాస్వామిక పవనాలకు ఎప్పుడూ తెరచి ఉంచే హక్కు కోసం కూడా అడిగి తీరాలి. కేవల వేడుకలతో, స్ఫూర్తిని సాధ్యమైనంత పలచబరచి, కేవలం అట్టహాసం చూపినందువల్ల ఉపయోగం లేదు. వేడుక కేవలం అధికారికమైనదే కానక్కరలేదు. ఉస్మానియా వందేళ్ల పండుగ దాని భౌగోళిక పరిధికి మాత్రమే పరిమితం కావలసిన పనిలేదు. హైదరాబాద్ రాజ్యానికి అంతటికీ అది తొలి విశ్వవిద్యాలయం. సుదీర్ఘకాలం తెలంగాణకు అదొక్కటే యూనివర్సిటీ. కాకతీయతో మొదలుపెట్టి, తెలంగాణ యూనివర్సిటీ దాకా అన్నిటికీ ఉస్మానియాయే తల్లి. ఉస్మానియా ఆవిర్భావం ఈ అన్ని ప్రాంతాలకు చెందిన విద్యావంతులదీ. ప్రతి ఒక్కరూ తమకు తెలిసిన ఉస్మానియా గురించి, తాము జీవించిన ఉస్మానియా పార్శ్వం గురించీ తలచుకుని సంబరపడవలసిన సమయం ఇది. అధ్యాపక పోస్టులను అసంఖ్యాకంగా ఖాళీగా ఉంచి, శిథిల విద్యాలయంగా మార్చడానికి ప్రయత్నిస్తున్న విధానాలకు తిరస్కారం చెప్పవలసిన తరుణం కూడా ఇదే. శాస్త్రవిజ్ఞాన రంగాలలోను, సామాజిక శాస్త్రాలలోను సవ్యసాచిలా అసామాన్య ప్రతిభలను ఆవిష్కరించిన ఉస్మానియా స్ఫూర్తితో, అన్ని చదువులను కాపాడుకోవడానికి ప్రపంచమంతా వ్యాపించిన పూర్వవిద్యార్థులు సంకల్పం చెప్పుకోవాలి. అవిద్య అలముకున్న తెలంగాణలో ఆశాదీపంలా ఆవరించిన ఉస్మానియాను, నూతన తెలంగాణ నిర్మాణంలో ఒక సజీవ బౌద్ధిక కేంద్రంగా నిలబెట్టుకోవాలి
kaakateeyato modalupetti, telamgaana university daka annitikee usmaniaye talli. saastravijnaana rangaalalonu, saamaajika saastraalaloonu savyasachila asaamaanya pratibhalanu aavishka rinchina usmania sphuurtithoo, anni chaduvulanu kapadukovadaniki prapanchamantaa vyaapinchina puurvavidyaarthulu sankalpam cheppukovali.‘amalulo unna vidyaavidhaanamtho konni samasyalunnaayi. vaatini adhigaminchaali. praacheena, aadhunika ghnaanaalanu, samskrutulanu e gharshana lekunda melavinchaali. bhautika, bouddhika, aadhyaatmika rangaalaku sambandhinchi paatakottalaloni uttamamainavaati nunchi prayojanam pondaali. ee lakshyaalanu saadhinchadaaniki oka vishwavidyaalayam avasaram. ghnaana samuparjanalo ee vishwavidyaalayam naitika sikshana meeda kendrikarinchaali. adhi anni saastraramgaalalo parisodhanaku prerana ivvali. urdooye bodhanabhashaga undaalanna suutram meeda ee university panicheyaali. adhe samayamlo vidyaarthulandaruu nirbandhamgaa ingleeshunu kuudaa abhyasinchaali. ee lakshyaanni drushtilo pettukuni, naamundunna ee arjeelo perkonna teerulo hyderabad adhinivesha praantaalalo oka vishwavidyaalayaanni erpaatu cheyadaaniki, nenu adhikaarapeetam adhishtinchina sandarbhaaniki gurtugaa daanni hyderabad usmania vishwavidyaalayam ani pilavaalani aadesistunnaanu.’hyderabad raajyaaniki oka vishwavidyaalayaanni erpaatu cheyalani kondaru adhikaarulu, vidyaavettalu chesina vignaptini angeekaristuu edava nijam meer usman aly khan 1917 epril 26va tedeena santakam chesina farmana adhi. aadhunika vidya athi praathamika dasalo unna samayamlo vishwavidyaalaya sthaapana avasaraanni, adhi saadhinchavalasina lakshyaalanu prabhutva uttarvulone anta lothugaa perkonadam aascharyam kaligistundi. bhuswamya-racharika samajam, paroksha valasa paalanalo unna desheeya samsthaanam ayina hyderabad rajyam, oka prajaasamstha erpaatu dwara, mare kaalamloki vesina oka mukhyamaina adugu- usmania vishwavidyaalayam.vache nela 26 nunchi 28va tedee varaku usmania vishwavidyaalayam satavaarshikotsavaalu adhikaarikamgaa ghanamgaa jaragabotunnayi. rashtrapati pranabmukharji ee kaaryakramaaniki vastunnaaru. gavarnar, mukhyamantri paalgontunnaaru. oka chaaritraka samsthaku noorella vayassu ravadam nissandehamgaa oka visesha sandarbhame. adhe samayamlo aa samstha samajapu charitratho kalisi chesina charitraatmaka prayaanaanni sameekshinchukovadam, aavirbhaavakaalam naati daani viluvalu, aadarsaalanu mananam chesukovadam, bhavishyattuku daani nunchi teesukovalasina sphuurtini madimpuvesukovadam- vedukalaku, sambaraalaku praatipadikalugaa undaali. vidya, parisodhanaa pramaanaala sthaapanalo, uttamashreni medhaashaktini prapanchaaniki andinchadamlo, chaduvunu saamaajika saadhikaaratagaa malachadamlo usmania vanti samstha chesina krushi- aa samsthatho sambandham unnavaarandarikii, aa samsthatho penavesukunna charitratho nadichina vaarandarikee garvakaaranam. oka vidyaalayam kevalam adhyaapakulaku, vidyaarthulaku matrame sambandhinchinadi kaadu. adhi swechchaalochanalaku vedika, vibhinna bhavala koodali, viruddha aasayaala yuddhasthali, tana chuttu unna samajam antatikee medaduu, gunde kuudaa.edo nijam gurinchi, aayana paalana gurinchi rakarakaala abhipraayaalunnaayi. telugulo chaduvunu aayana paalana prothsahinchaledani, noothanathvamloki telamgaana telugu samajam vikasinchadaaniki annee avarodhaale undevani vimarsistaam. andulo asatyam emi ledu. naati telamgaana telugusamajam tananu taanu veluguloki techukovadaniki entho prayasa padindi, poradindi. bhasha saamskrutika astitva poraataanni rajakeeya saayudhaporaatam daka teesukuvellindi. nijam paalanalo telugupai undina vivakshanu vimarsinchadaaniki naati taraaniki hakku unnadi cony, ee naadu itaretara kaaranaalatoe saanukuulatanu, vyatirekatalanu nirminchukuntunna vaariki aa hakku ledu. telugunu manam maatram yem nilupukuntunnam? telugu vidyaamaadhyamamgaa kaneesasthaayilo aina batikinchukovalani korukuntunnavaarini helana chestunnam, tindipette vidyanu, upaadhinichhe bhashanu tiraskariste bhavishyattu emitani niladeestunnam. usmania university sthaapana naatike naati prabhutvaaniki ee amsampai oka spashtata unnadi. bahulabhasha raajyamaina hyderabadlo ekkuvamandiki arthamayye bhashaga urduunu gurtinchadamlo, teluguku anyayam jarigi undavacchu. telugumaadhyamamgaa veligina kaalamlo, urduuku pattina gathi emiti? aneka girijana bhashala paristhiti maatram emiti? bhaarateeya bhasha ayina urduuloo sakala vidyaamsaalanuu bodhinchaalanna nirnayam saamaanyamainadi kaadu. adhe samayamlo, ingleeshunu tappanisarigaa andaruu nerchukunettu vidya undaalanna sharatuu undindi. saastrasaanketika amsaalanu urduuloo bodhinchadamlo aneka samasyalunnaayi. urduuloonae kaadu, e bhaarateeya bhashalo nerpinchaalannaa paribhaashaku, vyakteekaranaku sambandhinchina samasyaluntaayi. daanni adhigaminchadaaniki usmaniayooyinavarsi pratyekamgaa anuvaada vibhaagaanni erparachi, ganitam, bhautika saastraalanu urduuloo rachimpajeyadaaniki veelu kalpinchaaru. ivaala telugu aadhunika bhashaga edagalante kuudaa jaragavalasindi atuvanti krushe. bodhanabhasha sangati pakkanapettandi, kaneesam oka sabjektugaa padotaragati varakaina telugunu nirbandham cheyamante telugupaalakula spandana emiti?urduu bodhana maadhyamamgaa universityni sthaapinchadam desavyaaptamgaa naadu jaateeyavaadula prasamsalaku paatramaindi. ‘‘videshee bhasha shrunkhalaala nunchi vimuktamai, vidya andarikee sahajamgaa ande roju kosam deerghakaalamgaa eduruchustunnaanu. ee samasya parishkaaram desheeya raajyaalalone saadhyapadutundani anukunnaanu. mee rajyam urduu bhashalo bodhinche vishwavidyaalayaanni sthaapinchanunnadani telisi entho aanandam kaligindi’’ ani ravindranath tagur nijaamku raasina lekhalo prasamsinchaaru. jaatiiyodyama kaalamlo oka desheeya samsthaanam jaatiiyavaada drushtitho urduubhaashapai vaikhari teesukogaa, swaatantryaanantaram kendraprabhutvam urduu sthaanamlo hindeeni bodhanamadhyamam chese prayatnam chesindi. aa samayamlo acting vaischanslarga unna devulapalli ramanujarao kendraprabhutva prayatnam meeda teevramgaa nirasana telipaaru. hindi universityga marchalanukovadam uttaraadi aadhipatyaaniki chihnamani aayana vaadinchaaru.vidyaapramaanaalaku, uttamashreni maanavasakti roopakalpanaku usmania pettindi paerugaa undedi. ippatikee aneka vibhaagaalalo usmania jaatiiyasthaayilo toliryaankulalo konasaagutunnadi. usmania puurvavidyaarthula jaabitaanu chuste kallu mirumitlu golputaayi. entamandini, enthati saastravettalanu, rachayitalanu, kavulanu, medhaavulanu, raajakeeyanetalanu, paalanaadakshulanu, viplavakaarulanu, mitavaada agranetalanu- ee vishwavidyaalayam deshaniki andinchindi!nijam vyatireka udyamamloni rakarakaala dhoranalaku usmania vedikagaa undindi. matapaakshika jaatiiyavaada sha ktulu, vaamapakshiyulu, congress paksheeyulu- usmania vishwavidyaalaya vidyaarthulalo undevaaru. 1960 dasakam chivarinunchi viplavavidyaarthi udyamaaniki usmaniane kendram ayindi. sumaru rendu dasaabdaala paatu vidyaarthilokam chaitanyaaniki indhanaanni andinchindi. tottatoli mulki udyamam daggaranunchi iteevali pratyeka telamgaana udyamam varaku usmania universityee prerana sthalamgaanuu, ranasthalamgaanuu undindi. telamgaana samaajaaniki tananu taanu oka prateeka chesukuni, digbandha usmania kempas ummadi andhrapradesh prabhutvamto poradindi. udyamaalaku aalochanaasaktini, kaaryakartala balaanni ichindi. amaraveerulanuu andinchindi. naayakatvam tappoppulanu ettichuupadaaniki udyamakaalamloonuu venukaadaledu, taruvaata kaalamloonuu venukaadadamledu. usmania lekapothe telamgaana rashtrame ledu. pratyekaraashtram prayojanaalanu anubhavistunnavaaru nirantaram usmaniaku mokkulu chellinchukunna runam teeradu. usmania satavaarshikotsavam jarupukuntunna sandarbham- vidyaarangamlo, swechchaalochanala vyaaptilo teevramayina nirodhaalu eduravutunna samayam. pablic samsthalugaa universitylu sankshobhaanni edurkontunna kaalam. desheeyamaina, chaaritrakamayina universitylanu chejetula chidimivesi, praivetu, videshee universitylaku errativaacheelu parustunnaaru. saamaajikasaastraalu puurtigaa anagaaripotunnaayi. pralobhaalanu, swaarthaanni tappa e naitikatanuu vidya alavarchalekapotunnadi. usmania vanti samsthalu e aasayaalato puttayo, etuvanti chaaritraka sandarbhaalalo edugutuu vachayo, e e saamaajika sanchalanaalaku vedikalugaa untuu, prajala vishayamlo vidyaavantula baadhyatalanu neraverustuu vachayo okasari gurtuku techukovalasina sandarbham kuudaa idhi. adhikaarikamaina vedukalu jarugutaayi. jaragavalasinde. paalakulanunchi nidhulanu, khaaliila bhartini, aneka aadhunikeekaranalanu demand cheyavalasinde. usmania talupulanu prajaaswaamika pavanaalaku eppuduu terachi unche hakku kosam kuudaa adigi tiiraali. kevala vedukalatho, sphuurtini saadhyamainanta palachabarachi, kevalam attahasam chupinanduvalla upayogam ledu. veduka kevalam adhikaarikamainade kaanakkaraledu. usmania vandella panduga daani bhougolika paridhiki matrame parimitam kaavalasina paniledu. hyderabad raajyaaniki antatikee adhi toli vishwavidyaalayam. sudiirghakaalam telangaanaku adokkate university. kaakateeyato modalupetti, telamgaana university daka annitikee usmaniaye talli. usmania aavirbhaavam ee anni praantaalaku chendina vidyaavantuladii. prati okkaruu tamaku telisina usmania gurinchi, taamu jeevinchina usmania paarshvam gurinchi talachukuni sambarapadavalasina samayam idhi. adhyapaka postulanu asankhyaakamgaa khaaliigaa unchi, sithila vidyaalayamgaa maarchadaaniki prayatnistunna vidhaanaalaku tiraskaaram cheppavalasina tarunam kuudaa ide. saastravijnaana rangaalalonu, saamaajika saastraalaloonu savyasachila asaamaanya pratibhalanu aavishkarinchina usmania sphuurtithoo, anni chaduvulanu kapadukovadaniki prapanchamantaa vyaapinchina puurvavidyaarthulu sankalpam cheppukovali. avidya alamukunna telamgaanalo aasaadiipamlaa aavarinchina usmanianu, noothana telamgaana nirmaanamlo oka sajeeva bouddhika kendramgaa nilabettukovali‘amalulo unna vidyaavidhaanamtho konni samasyalunnaayi. vaatini adhigaminchaali. praacheena, aadhunika ghnaanaalanu, samskrutulanu e gharshana lekunda melavinchaali. bhautika, bouddhika, aadhyaatmika rangaalaku sambandhinchi paatakottalaloni uttamamainavaati nunchi prayojanam pondaali. ee lakshyaalanu saadhinchadaaniki oka vishwavidyaalayam avasaram. ghnaana samuparjanalo ee vishwavidyaalayam naitika sikshana meeda kendrikarinchaali. adhi anni saastraramgaalalo parisodhanaku prerana ivvali. urdooye bodhanabhashaga undaalanna suutram meeda ee university panicheyaali. adhe samayamlo vidyaarthulandaruu nirbandhamgaa ingleeshunu kuudaa abhyasinchaali. ee lakshyaanni drushtilo pettukuni, naamundunna ee arjeelo perkonna teerulo hyderabad adhinivesha praantaalalo oka vishwavidyaalayaanni erpaatu cheyadaaniki, nenu adhikaarapeetam adhishtinchina sandarbhaaniki gurtugaa daanni hyderabad usmania vishwavidyaalayam ani pilavaalani aadesistunnaanu.’hyderabad raajyaaniki oka vishwavidyaalayaanni erpaatu cheyalani kondaru adhikaarulu, vidyaavettalu chesina vignaptini angeekaristuu edava nijam meer usman aly khan 1917 epril 26va tedeena santakam chesina farmana adhi. aadhunika vidya athi praathamika dasalo unna samayamlo vishwavidyaalaya sthaapana avasaraanni, adhi saadhinchavalasina lakshyaalanu prabhutva uttarvulone anta lothugaa perkonadam aascharyam kaligistundi. bhuswamya-racharika samajam, paroksha valasa paalanalo unna desheeya samsthaanam ayina hyderabad rajyam, oka prajaasamstha erpaatu dwara, mare kaalamloki vesina oka mukhyamaina adugu- usmania vishwavidyaalayam.vache nela 26 nunchi 28va tedee varaku usmania vishwavidyaalayam satavaarshikotsavaalu adhikaarikamgaa ghanamgaa jaragabotunnayi. rashtrapati pranabmukharji ee kaaryakramaaniki vastunnaaru. gavarnar, mukhyamantri paalgontunnaaru. oka chaaritraka samsthaku noorella vayassu ravadam nissandehamgaa oka visesha sandarbhame. adhe samayamlo aa samstha samajapu charitratho kalisi chesina charitraatmaka prayaanaanni sameekshinchukovadam, aavirbhaavakaalam naati daani viluvalu, aadarsaalanu mananam chesukovadam, bhavishyattuku daani nunchi teesukovalasina sphuurtini madimpuvesukovadam- vedukalaku, sambaraalaku praatipadikalugaa undaali. vidya, parisodhanaa pramaanaala sthaapanalo, uttamashreni medhaashaktini prapanchaaniki andinchadamlo, chaduvunu saamaajika saadhikaaratagaa malachadamlo usmania vanti samstha chesina krushi- aa samsthatho sambandham unnavaarandarikii, aa samsthatho penavesukunna charitratho nadichina vaarandarikee garvakaaranam. oka vidyaalayam kevalam adhyaapakulaku, vidyaarthulaku matrame sambandhinchinadi kaadu. adhi swechchaalochanalaku vedika, vibhinna bhavala koodali, viruddha aasayaala yuddhasthali, tana chuttu unna samajam antatikee medaduu, gunde kuudaa.edo nijam gurinchi, aayana paalana gurinchi rakarakaala abhipraayaalunnaayi. telugulo chaduvunu aayana paalana prothsahinchaledani, noothanathvamloki telamgaana telugu samajam vikasinchadaaniki annee avarodhaale undevani vimarsistaam. andulo asatyam emi ledu. naati telamgaana telugusamajam tananu taanu veluguloki techukovadaniki entho prayasa padindi, poradindi. bhasha saamskrutika astitva poraataanni rajakeeya saayudhaporaatam daka teesukuvellindi. nijam paalanalo telugupai undina vivakshanu vimarsinchadaaniki naati taraaniki hakku unnadi cony, ee naadu itaretara kaaranaalatoe saanukuulatanu, vyatirekatalanu nirminchukuntunna vaariki aa hakku ledu. telugunu manam maatram yem nilupukuntunnam? telugu vidyaamaadhyamamgaa kaneesasthaayilo aina batikinchukovalani korukuntunnavaarini helana chestunnam, tindipette vidyanu, upaadhinichhe bhashanu tiraskariste bhavishyattu emitani niladeestunnam. usmania university sthaapana naatike naati prabhutvaaniki ee amsampai oka spashtata unnadi. bahulabhasha raajyamaina hyderabadlo ekkuvamandiki arthamayye bhashaga urduunu gurtinchadamlo, teluguku anyayam jarigi undavacchu. telugumaadhyamamgaa veligina kaalamlo, urduuku pattina gathi emiti? aneka girijana bhashala paristhiti maatram emiti? bhaarateeya bhasha ayina urduuloo sakala vidyaamsaalanuu bodhinchaalanna nirnayam saamaanyamainadi kaadu. adhe samayamlo, ingleeshunu tappanisarigaa andaruu nerchukunettu vidya undaalanna sharatuu undindi. saastrasaanketika amsaalanu urduuloo bodhinchadamlo aneka samasyalunnaayi. urduuloonae kaadu, e bhaarateeya bhashalo nerpinchaalannaa paribhaashaku, vyakteekaranaku sambandhinchina samasyaluntaayi. daanni adhigaminchadaaniki usmaniayooyinavarsi pratyekamgaa anuvaada vibhaagaanni erparachi, ganitam, bhautika saastraalanu urduuloo rachimpajeyadaaniki veelu kalpinchaaru. ivaala telugu aadhunika bhashaga edagalante kuudaa jaragavalasindi atuvanti krushe. bodhanabhasha sangati pakkanapettandi, kaneesam oka sabjektugaa padotaragati varakaina telugunu nirbandham cheyamante telugupaalakula spandana emiti?urduu bodhana maadhyamamgaa universityni sthaapinchadam desavyaaptamgaa naadu jaateeyavaadula prasamsalaku paatramaindi. ‘‘videshee bhasha shrunkhalaala nunchi vimuktamai, vidya andarikee sahajamgaa ande roju kosam deerghakaalamgaa eduruchustunnaanu. ee samasya parishkaaram desheeya raajyaalalone saadhyapadutundani anukunnaanu. mee rajyam urduu bhashalo bodhinche vishwavidyaalayaanni sthaapinchanunnadani telisi entho aanandam kaligindi’’ ani ravindranath tagur nijaamku raasina lekhalo prasamsinchaaru. jaatiiyodyama kaalamlo oka desheeya samsthaanam jaatiiyavaada drushtitho urduubhaashapai vaikhari teesukogaa, swaatantryaanantaram kendraprabhutvam urduu sthaanamlo hindeeni bodhanamadhyamam chese prayatnam chesindi. aa samayamlo acting vaischanslarga unna devulapalli ramanujarao kendraprabhutva prayatnam meeda teevramgaa nirasana telipaaru. hindi universityga marchalanukovadam uttaraadi aadhipatyaaniki chihnamani aayana vaadinchaaru.vidyaapramaanaalaku, uttamashreni maanavasakti roopakalpanaku usmania pettindi paerugaa undedi. ippatikee aneka vibhaagaalalo usmania jaatiiyasthaayilo toliryaankulalo konasaagutunnadi. usmania puurvavidyaarthula jaabitaanu chuste kallu mirumitlu golputaayi. entamandini, enthati saastravettalanu, rachayitalanu, kavulanu, medhaavulanu, raajakeeyanetalanu, paalanaadakshulanu, viplavakaarulanu, mitavaada agranetalanu- ee vishwavidyaalayam deshaniki andinchindi!nijam vyatireka udyamamloni rakarakaala dhoranalaku usmania vedikagaa undindi. matapaakshika jaatiiyavaada sha ktulu, vaamapakshiyulu, congress paksheeyulu- usmania vishwavidyaalaya vidyaarthulalo undevaaru. 1960 dasakam chivarinunchi viplavavidyaarthi udyamaaniki usmaniane kendram ayindi. sumaru rendu dasaabdaala paatu vidyaarthilokam chaitanyaaniki indhanaanni andinchindi. tottatoli mulki udyamam daggaranunchi iteevali pratyeka telamgaana udyamam varaku usmania universityee prerana sthalamgaanuu, ranasthalamgaanuu undindi. telamgaana samaajaaniki tananu taanu oka prateeka chesukuni, digbandha usmania kempas ummadi andhrapradesh prabhutvamto poradindi. udyamaalaku aalochanaasaktini, kaaryakartala balaanni ichindi. amaraveerulanuu andinchindi. naayakatvam tappoppulanu ettichuupadaaniki udyamakaalamloonuu venukaadaledu, taruvaata kaalamloonuu venukaadadamledu. usmania lekapothe telamgaana rashtrame ledu. pratyekaraashtram prayojanaalanu anubhavistunnavaaru nirantaram usmaniaku mokkulu chellinchukunna runam teeradu. usmania satavaarshikotsavam jarupukuntunna sandarbham- vidyaarangamlo, swechchaalochanala vyaaptilo teevramayina nirodhaalu eduravutunna samayam. pablic samsthalugaa universitylu sankshobhaanni edurkontunna kaalam. desheeyamaina, chaaritrakamayina universitylanu chejetula chidimivesi, praivetu, videshee universitylaku errativaacheelu parustunnaaru. saamaajikasaastraalu puurtigaa anagaaripotunnaayi. pralobhaalanu, swaarthaanni tappa e naitikatanuu vidya alavarchalekapotunnadi. usmania vanti samsthalu e aasayaalato puttayo, etuvanti chaaritraka sandarbhaalalo edugutuu vachayo, e e saamaajika sanchalanaalaku vedikalugaa untuu, prajala vishayamlo vidyaavantula baadhyatalanu neraverustuu vachayo okasari gurtuku techukovalasina sandarbham kuudaa idhi. adhikaarikamaina vedukalu jarugutaayi. jaragavalasinde. paalakulanunchi nidhulanu, khaaliila bhartini, aneka aadhunikeekaranalanu demand cheyavalasinde. usmania talupulanu prajaaswaamika pavanaalaku eppuduu terachi unche hakku kosam kuudaa adigi tiiraali. kevala vedukalatho, sphuurtini saadhyamainanta palachabarachi, kevalam attahasam chupinanduvalla upayogam ledu. veduka kevalam adhikaarikamainade kaanakkaraledu. usmania vandella panduga daani bhougolika paridhiki matrame parimitam kaavalasina paniledu. hyderabad raajyaaniki antatikee adhi toli vishwavidyaalayam. sudiirghakaalam telangaanaku adokkate university. kaakateeyato modalupetti, telamgaana university daka annitikee usmaniaye talli. usmania aavirbhaavam ee anni praantaalaku chendina vidyaavantuladii. prati okkaruu tamaku telisina usmania gurinchi, taamu jeevinchina usmania paarshvam gurinchi talachukuni sambarapadavalasina samayam idhi. adhyapaka postulanu asankhyaakamgaa khaaliigaa unchi, sithila vidyaalayamgaa maarchadaaniki prayatnistunna vidhaanaalaku tiraskaaram cheppavalasina tarunam kuudaa ide. saastravijnaana rangaalalonu, saamaajika saastraalaloonu savyasachila asaamaanya pratibhalanu aavishkarinchina usmania sphuurtithoo, anni chaduvulanu kapadukovadaniki prapanchamantaa vyaapinchina puurvavidyaarthulu sankalpam cheppukovali. avidya alamukunna telamgaanalo aasaadiipamlaa aavarinchina usmanianu, noothana telamgaana nirmaanamlo oka sajeeva bouddhika kendramgaa nilabettukovali