మతతత్వ అల్లర్లు, కుల అహంకార ఊచకోతల పట్ల మన ఉమ్మడి సహానుభూతి స్వల్పంగా మాత్రమే వ్యక్తమవుతుంది. ఎందుకంటే అల్లర్లు, ఊచకోతల బాధితులు పట్టణ మధ్యతరగతి వారు గానీ, మన ఇరుగు పొరుగున నివసించే వారు గానీ కాదు. సురేఖా భోత్మాంగే, బిల్కిస్ బానోలు చాలామంది భారతీయులు కలసి జీవించడానికి ఇష్టపడని సామాజికవర్గాలకు చెందినవారు. ఆ వర్గాల వారి సమస్యల పరిష్కారం అత్యధిక భారతీయులకు ఊహలోకి సైతం వచ్చే విషయం కాదు.దాదాపు రెండు దశాబ్దాల క్రితం, డిసెంబర్ మాసంలో, ఒక ఉదయం, హిందూ అగ్రకుల సాయుధ ముఠా ఒకటి బిహార్లోని లక్ష్మణ్పూర్బాతేలోని దళిత వాడను చుట్టుముట్టింది. తుపాకులు, కత్తులు, కొడవళ్ళతో వచ్చిన వీరంతా నిమ్న కుల రైతుల కుటుంబాల వారిని గుడిసెల నుంచి బయటకు లాగి ముక్కలు ముక్కలుగా నరికివేశారు. ఈ దురాగతంలో మొత్తం 58 మంది హతమయ్యారు. హతుల్లో అందరికంటే చిన్నవాడు నాలుగేళ్ళ బాలుడు!ఈ ఊచకోత జరిగిన పదహారు సంవత్సరాల అనంతరం పాట్నా హైకోర్టు, సరైన సాక్ష్యాధారాలు లేవని పేర్కొంటూ ఆ నిందితులుగా వున్నవారినందరినీ నిరపరాధులంటూ విడుదల చేసింది. హైకోర్టు తీర్పుపై అప్పీల్ ఒకటి పెండింగ్లో ఉన్నది. ఆ గ్రామం మధ్యలో హతుల పేర్లతో ఎర్ర ఇటుకలు, మట్టితో నిర్మించిన స్మారక స్తూపం వారికి దక్కిన న్యాయానికి చిహ్నంగా మిగిలి వుంది. ఈ దేశంలో ఇలాంటి హత్యాకాండ చోటుచేసుకున్న గ్రామం లక్షణ్పూర్ బాతే ఒక్కటే కాదు. ఈ ఏడాది తొలినాళ్ళలో దేశ ప్రజల దృష్టి జైపూర్ లిటరేచర్ ఫెస్టివల్పై నిమగ్నమై వుండగా, 2006 ఖైర్లాంజీ ఊచకోతల నుంచి ప్రాణాలతో బయటపడ్డ ఏకైక వ్యక్తి భయ్యాలాల్ భోత్మాంగే మరణించాడు. అతని భార్యను చెరిచి, పిల్లలను హత్య చేసిన వ్యక్తులపై నమోదైన కేసులు దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానంలో ఇప్పటికీ పెండింగ్లోనే వున్నాయి. దేశ రాజధానిలో 2012 డిసెంబర్ 16న చోటుచేసుకున్న సామూహిక అత్యాచార ఘటనలోని పైశాచికత్వం, రాక్షసత్వం లక్ష్మణ్పూర్ బాతే, ఖైర్లాంజీ ఘటనల్లోనూ ఉన్నది. అయితే ‘నిర్భయ’ దురాగతంపై నేరస్థులను ఉరితీయాలంటూ దేశ రాజధాని నడిబొడ్డున ఆగ్రహావేశాలతో ఊగిపోయిన అసంఖ్యాక నిరసనకారులు, సామాజిక మాధ్యమాలలో వేలాది వ్యాఖ్యలు, గంటల తరబడి ప్రత్యక్ష ప్రసారాలు లక్ష్మణ్పూర్, ఖైర్లాంజీ ఘటనల విషయంలో కన్పించలేదు. సురేఖా భోత్మాంగే భారతదేశపు కుమార్తె కాదు; ఆమెపై అత్యాచారం, ఆపై హత్య దేశానికి తలవంపులు కాలేదు మరి. అలాగే, బిల్కిస్ బానోపై సామూహిక అత్యాచారం ఘటన సైతం దేశప్రజల్లో ‘సునామీ ఆఫ్ షాక్’ని సృష్టించలేదు. ఈ కేసులో నేరానికి పాల్పడిన వారికి మరణశిక్ష విధించడానికి బాంబే హైకోర్టు రెండు రోజుల క్రితం తిరస్కరించింది. ‘నిర్భయ’ సామూహిక అత్యాచారం కేసులో నలుగురు నేరస్థులకు సుప్రీంకోర్టు శుక్రవారం మరణ శిక్ష విధించడం పట్ల ఎల్లెడలా హర్షామోదాలు వ్యక్తమయ్యాయి. దానిని అందరూ ‘చరిత్రాత్మక తీర్పు’గా స్వాగతించారు. మహిళలపై అంతకంతకూ పెరిగిపోతున్న నేరాలను నిరోధించే చర్యగా ఈ తీర్పు ఉపకరిస్తుందని ప్రశంసించారు. డిసెంబర్ 16 సామూహిక అత్యాచారాన్ని న్యాయస్థానం స్వయంగా అత్యంత పైశాచిక, భయంకర నేరమని అభివర్ణించి, ‘అరుదైన శిక్షలలో అరుదైన’ మరణశిక్షకు ఆ నేరస్థులు అర్హులని నిర్థారించింది. మరణ శిక్ష అరుదైనది కాదని అంతకంతకూ స్పష్టమవుతోంది. దిగువస్థాయి న్యాయస్థానాలు తమకు తోచినప్పుడు ఉరిశిక్షను విధిస్తూనేవున్నాయి. చాలావరకు సమాజంలోని అణగారిన, బలహీన వర్గాల వారికే మరణ శిక్ష విధించడం జరుగుతున్నది. గత దశాబ్ద కాలంగా మన దేశంలో ప్రతి 72 గంటలకు ఎవరోఒకరికి మరణశిక్ష పడుతూనే ఉన్నది. ఈ శిక్షకు గురైన ప్రతి నలుగురిలో ముగ్గురు కింది కులాలకో లేదా మతపరమైన మైనారిటీ వర్గానికో చెందిన వారు కావడం గమనార్హం. ఉన్నత న్యాయస్థానాలు ఈ మరణ శిక్షలలో సగానికి పైగా శిక్షలను యావజ్జీవ శిక్షలుగా మారుస్తున్నాయి. మూడోవంతు మందిని నిర్దోషులుగా తేల్చి వదిలివేస్తున్నాయి. మరణశిక్షకు గురవడమనేది ఆయా వ్యక్తుల పరిస్థితులమీద ఆధారపడివున్నదన్న వాస్తవాన్ని ఇది తెలియచెబుతున్నది. ఆరోపణల నెదుర్కొంటున్న వ్యక్తికి సమర్థుడైన న్యాయవాదిని నియమించుకోగల ఆర్థిక సామర్థ్యం, దర్యాప్తు సంస్థల వివక్షకు గురికాకుండా వుండడం, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు చెందకుండా వుండడం లేదా శక్తిమంతులైన శత్రువులు లేకపోవడం వంటివి ఉరిశిక్ష విధించడం లేదా విధించక పోవడంపై ప్రభావం నెరపుతున్నాయి. మరణ శిక్ష విధించడంలో అస్థిర వైఖరులపై న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిగత ప్రాధాన్యాలు కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానంలో మరణ శిక్షకు గురయ్యే అవకాశాలు, ఒక కేసును ఏ న్యాయమూర్తి విచారిస్తున్నారన్న దానిపై ఆధారపడి ఉంటాయని గత ఏడాది ఒక విశ్లేషణలో వెల్లడయింది. ఆ న్యాయమూర్తిని బట్టే ఉరిశిక్ష పడే అవకాశం సున్నా నుంచి యాభైశాతం వరకూ ఉంటుందట. ‘అరుదైన కేసులలో అరుదైన కేసు’ అనే భావనను సుప్రీంకోర్టు 1980లో ప్రవేశపెట్టింది. దీనికి శాసన విహితమైన నిర్వచనం లేదు. ఏది అరుదైనది అనేది తరచుగా ఒక కేసు వాస్తవాలు, నేర క్రూరత్వం, నేరస్థుల చరిత్ర పై ఆధారపడి వుంటుంది. ‘సమాజపు ఉమ్మడి అంతరాత్మ తీవ్రస్థాయిలో దిగ్భ్రాంతికి గురయినప్పుడు మరణశిక్షను విధించాలి. అటువంటి భయోత్పాతాన్ని కల్గించిన సందర్భాలలో ఉన్నత న్యాయమూర్తులు ఉరిశిక్షను విధించగలరని సమాజపు ఉమ్మడి అంతరాత్మ ఆశిస్తుందని’ దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానం మొన్నటి తీర్పు సందర్భంగా వ్యాఖ్యానించింది. అయితే ఈ ‘ఉమ్మడి అంతరాత్మ పరీక్ష’ అనేది సామాజిక పక్షపాతాలకు ఒక పలుచని ముసుగు అని పెరిగిపోతున్న మరణ శిక్షల కేసులు విశదం చేస్తున్నాయి. డిసెంబర్ 16 సామూహిక అత్యాచారం కేసులో బాధితురాలి పరిచితి, నేరస్థుల వివరాలు తెలిసిపోవడం, పక్క ఇంటి ఆడపడుచే ఆ నేరానికి బాధితురాలయిందనే భావన కలగడం మూలంగా– అది మన అంతరాత్మను తాకింది. సానుభూతికి దోహదం చేసే అటువంటి అంశాలు లేనందువల్లనే మతతత్వ అల్లర్లు, కుల అహంకార ఊచకోతల పట్ల మన ఉమ్మడి సహానుభూతి స్వల్పంగా మాత్రమే వ్యక్తమవుతుంది. ఎందుకంటే అల్లర్లు, ఊచకోతల బాధితులు పట్టణ మధ్యతరగతి వారు గానీ, మన ఇరుగు పొరుగున నివసించే వారు గానీ కాదు. సురేఖా భోత్మాంగే, బిల్కిస్ బానోలు చాలా మంది భారతీయులు కలసి జీవించడానికి ఇష్టపడని సామాజిక వర్గాలకు చెందినవారు. ఆ వర్గాల వారి సమస్యల పరిష్కారానికి, వారి బాధలను పంచుకోవడానికి వీధులలో నిర్వహించే నిరసన లేదా సంఘీభావ ప్రదర్శనల్లో పాల్గొనాలనేది అత్యధిక భారతీయులకు ఊహలోకి సైతం వచ్చే విషయం కాదు.సంక్లిష్టమైన జెండర్ హింస విషయంలో ఒక సులభ మార్గాంతరాన్ని తీసుకొనేందుకు సమాజానికి మరణ శిక్ష ఒక సాధనం. అత్యాచారాల కేసులలో చాలాకొద్ది మందికి మాత్రమే శిక్షలు పడడానికీ, దౌర్జన్యాల కేసులలో చేతివేళ్ళపై లెక్కించదగినంత మందికి మాత్రమే శిక్షలు పడడానికి కారణమవుతున్న మన వైఖరులు, దృక్పథాలు, ఆచరణలను ప్రశ్నించకుండా వుండేందుకు కూడా ఈ మరణ శిక్ష ఒక ముసుగులాగా ఉపకరిస్తున్నది. కనుకనే మణిపూర్, ఛత్తీస్గఢ్లో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన మితిమీరిన స్థాయిలో జరుగుతున్నదని ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు సణుగుడు మాత్రమే విన్పిస్తోంది. మహిళలపై అత్యాచారాలను సమర్థించేందుకు జాతీయవాదం అవసరం లేని మునిర్కా వీథుల్లో మాత్రం నిరసనలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ఈ ఆగ్రహావేశపూరిత స్పందనంతా జెండర్ న్యాయం గురించి కాదు; మనం బాధ్యతపడే కొద్దిమంది గురించి మాత్రమే. gధ్రుబో జ్యోతి(హిందుస్థాన్ టైమ్స్)ఈ ఊచకోత జరిగిన పదహారు సంవత్సరాల అనంతరం పాట్నా హైకోర్టు, సరైన సాక్ష్యాధారాలు లేవని పేర్కొంటూ ఆ నిందితులుగా వున్నవారినందరినీ నిరపరాధులంటూ విడుదల చేసింది. హైకోర్టు తీర్పుపై అప్పీల్ ఒకటి పెండింగ్లో ఉన్నది. ఆ గ్రామం మధ్యలో హతుల పేర్లతో ఎర్ర ఇటుకలు, మట్టితో నిర్మించిన స్మారక స్తూపం వారికి దక్కిన న్యాయానికి చిహ్నంగా మిగిలి వుంది. ఈ దేశంలో ఇలాంటి హత్యాకాండ చోటుచేసుకున్న గ్రామం లక్షణ్పూర్ బాతే ఒక్కటే కాదు. ఈ ఏడాది తొలినాళ్ళలో దేశ ప్రజల దృష్టి జైపూర్ లిటరేచర్ ఫెస్టివల్పై నిమగ్నమై వుండగా, 2006 ఖైర్లాంజీ ఊచకోతల నుంచి ప్రాణాలతో బయటపడ్డ ఏకైక వ్యక్తి భయ్యాలాల్ భోత్మాంగే మరణించాడు. అతని భార్యను చెరిచి, పిల్లలను హత్య చేసిన వ్యక్తులపై నమోదైన కేసులు దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానంలో ఇప్పటికీ పెండింగ్లోనే వున్నాయి. దేశ రాజధానిలో 2012 డిసెంబర్ 16న చోటుచేసుకున్న సామూహిక అత్యాచార ఘటనలోని పైశాచికత్వం, రాక్షసత్వం లక్ష్మణ్పూర్ బాతే, ఖైర్లాంజీ ఘటనల్లోనూ ఉన్నది. అయితే ‘నిర్భయ’ దురాగతంపై నేరస్థులను ఉరితీయాలంటూ దేశ రాజధాని నడిబొడ్డున ఆగ్రహావేశాలతో ఊగిపోయిన అసంఖ్యాక నిరసనకారులు, సామాజిక మాధ్యమాలలో వేలాది వ్యాఖ్యలు, గంటల తరబడి ప్రత్యక్ష ప్రసారాలు లక్ష్మణ్పూర్, ఖైర్లాంజీ ఘటనల విషయంలో కన్పించలేదు. సురేఖా భోత్మాంగే భారతదేశపు కుమార్తె కాదు; ఆమెపై అత్యాచారం, ఆపై హత్య దేశానికి తలవంపులు కాలేదు మరి. అలాగే, బిల్కిస్ బానోపై సామూహిక అత్యాచారం ఘటన సైతం దేశప్రజల్లో ‘సునామీ ఆఫ్ షాక్’ని సృష్టించలేదు. ఈ కేసులో నేరానికి పాల్పడిన వారికి మరణశిక్ష విధించడానికి బాంబే హైకోర్టు రెండు రోజుల క్రితం తిరస్కరించింది. ‘నిర్భయ’ సామూహిక అత్యాచారం కేసులో నలుగురు నేరస్థులకు సుప్రీంకోర్టు శుక్రవారం మరణ శిక్ష విధించడం పట్ల ఎల్లెడలా హర్షామోదాలు వ్యక్తమయ్యాయి. దానిని అందరూ ‘చరిత్రాత్మక తీర్పు’గా స్వాగతించారు. మహిళలపై అంతకంతకూ పెరిగిపోతున్న నేరాలను నిరోధించే చర్యగా ఈ తీర్పు ఉపకరిస్తుందని ప్రశంసించారు. డిసెంబర్ 16 సామూహిక అత్యాచారాన్ని న్యాయస్థానం స్వయంగా అత్యంత పైశాచిక, భయంకర నేరమని అభివర్ణించి, ‘అరుదైన శిక్షలలో అరుదైన’ మరణశిక్షకు ఆ నేరస్థులు అర్హులని నిర్థారించింది. మరణ శిక్ష అరుదైనది కాదని అంతకంతకూ స్పష్టమవుతోంది. దిగువస్థాయి న్యాయస్థానాలు తమకు తోచినప్పుడు ఉరిశిక్షను విధిస్తూనేవున్నాయి. చాలావరకు సమాజంలోని అణగారిన, బలహీన వర్గాల వారికే మరణ శిక్ష విధించడం జరుగుతున్నది. గత దశాబ్ద కాలంగా మన దేశంలో ప్రతి 72 గంటలకు ఎవరోఒకరికి మరణశిక్ష పడుతూనే ఉన్నది. ఈ శిక్షకు గురైన ప్రతి నలుగురిలో ముగ్గురు కింది కులాలకో లేదా మతపరమైన మైనారిటీ వర్గానికో చెందిన వారు కావడం గమనార్హం. ఉన్నత న్యాయస్థానాలు ఈ మరణ శిక్షలలో సగానికి పైగా శిక్షలను యావజ్జీవ శిక్షలుగా మారుస్తున్నాయి. మూడోవంతు మందిని నిర్దోషులుగా తేల్చి వదిలివేస్తున్నాయి. మరణశిక్షకు గురవడమనేది ఆయా వ్యక్తుల పరిస్థితులమీద ఆధారపడివున్నదన్న వాస్తవాన్ని ఇది తెలియచెబుతున్నది. ఆరోపణల నెదుర్కొంటున్న వ్యక్తికి సమర్థుడైన న్యాయవాదిని నియమించుకోగల ఆర్థిక సామర్థ్యం, దర్యాప్తు సంస్థల వివక్షకు గురికాకుండా వుండడం, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు చెందకుండా వుండడం లేదా శక్తిమంతులైన శత్రువులు లేకపోవడం వంటివి ఉరిశిక్ష విధించడం లేదా విధించక పోవడంపై ప్రభావం నెరపుతున్నాయి. మరణ శిక్ష విధించడంలో అస్థిర వైఖరులపై న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిగత ప్రాధాన్యాలు కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానంలో మరణ శిక్షకు గురయ్యే అవకాశాలు, ఒక కేసును ఏ న్యాయమూర్తి విచారిస్తున్నారన్న దానిపై ఆధారపడి ఉంటాయని గత ఏడాది ఒక విశ్లేషణలో వెల్లడయింది. ఆ న్యాయమూర్తిని బట్టే ఉరిశిక్ష పడే అవకాశం సున్నా నుంచి యాభైశాతం వరకూ ఉంటుందట. ‘అరుదైన కేసులలో అరుదైన కేసు’ అనే భావనను సుప్రీంకోర్టు 1980లో ప్రవేశపెట్టింది. దీనికి శాసన విహితమైన నిర్వచనం లేదు. ఏది అరుదైనది అనేది తరచుగా ఒక కేసు వాస్తవాలు, నేర క్రూరత్వం, నేరస్థుల చరిత్ర పై ఆధారపడి వుంటుంది. ‘సమాజపు ఉమ్మడి అంతరాత్మ తీవ్రస్థాయిలో దిగ్భ్రాంతికి గురయినప్పుడు మరణశిక్షను విధించాలి. అటువంటి భయోత్పాతాన్ని కల్గించిన సందర్భాలలో ఉన్నత న్యాయమూర్తులు ఉరిశిక్షను విధించగలరని సమాజపు ఉమ్మడి అంతరాత్మ ఆశిస్తుందని’ దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానం మొన్నటి తీర్పు సందర్భంగా వ్యాఖ్యానించింది. అయితే ఈ ‘ఉమ్మడి అంతరాత్మ పరీక్ష’ అనేది సామాజిక పక్షపాతాలకు ఒక పలుచని ముసుగు అని పెరిగిపోతున్న మరణ శిక్షల కేసులు విశదం చేస్తున్నాయి. డిసెంబర్ 16 సామూహిక అత్యాచారం కేసులో బాధితురాలి పరిచితి, నేరస్థుల వివరాలు తెలిసిపోవడం, పక్క ఇంటి ఆడపడుచే ఆ నేరానికి బాధితురాలయిందనే భావన కలగడం మూలంగా– అది మన అంతరాత్మను తాకింది. సానుభూతికి దోహదం చేసే అటువంటి అంశాలు లేనందువల్లనే మతతత్వ అల్లర్లు, కుల అహంకార ఊచకోతల పట్ల మన ఉమ్మడి సహానుభూతి స్వల్పంగా మాత్రమే వ్యక్తమవుతుంది. ఎందుకంటే అల్లర్లు, ఊచకోతల బాధితులు పట్టణ మధ్యతరగతి వారు గానీ, మన ఇరుగు పొరుగున నివసించే వారు గానీ కాదు. సురేఖా భోత్మాంగే, బిల్కిస్ బానోలు చాలా మంది భారతీయులు కలసి జీవించడానికి ఇష్టపడని సామాజిక వర్గాలకు చెందినవారు. ఆ వర్గాల వారి సమస్యల పరిష్కారానికి, వారి బాధలను పంచుకోవడానికి వీధులలో నిర్వహించే నిరసన లేదా సంఘీభావ ప్రదర్శనల్లో పాల్గొనాలనేది అత్యధిక భారతీయులకు ఊహలోకి సైతం వచ్చే విషయం కాదు.సంక్లిష్టమైన జెండర్ హింస విషయంలో ఒక సులభ మార్గాంతరాన్ని తీసుకొనేందుకు సమాజానికి మరణ శిక్ష ఒక సాధనం. అత్యాచారాల కేసులలో చాలాకొద్ది మందికి మాత్రమే శిక్షలు పడడానికీ, దౌర్జన్యాల కేసులలో చేతివేళ్ళపై లెక్కించదగినంత మందికి మాత్రమే శిక్షలు పడడానికి కారణమవుతున్న మన వైఖరులు, దృక్పథాలు, ఆచరణలను ప్రశ్నించకుండా వుండేందుకు కూడా ఈ మరణ శిక్ష ఒక ముసుగులాగా ఉపకరిస్తున్నది. కనుకనే మణిపూర్, ఛత్తీస్గఢ్లో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన మితిమీరిన స్థాయిలో జరుగుతున్నదని ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు సణుగుడు మాత్రమే విన్పిస్తోంది. మహిళలపై అత్యాచారాలను సమర్థించేందుకు జాతీయవాదం అవసరం లేని మునిర్కా వీథుల్లో మాత్రం నిరసనలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ఈ ఆగ్రహావేశపూరిత స్పందనంతా జెండర్ న్యాయం గురించి కాదు; మనం బాధ్యతపడే కొద్దిమంది గురించి మాత్రమే. gధ్రుబో జ్యోతి(హిందుస్థాన్ టైమ్స్)
matatatva allarlu, kula ahankara oochakotala patla mana ummadi sahaanubhooti swalpamgaa matrame vyaktamavutundi. endukante allarlu, oochakotala baadhitulu pattana madhyataragati vaaru gaanee, mana irugu poruguna nivasinche vaaru gaanee kaadu. surekha bhotmange, bilkis banolu chaalaamandi bhaaratheeyulu kalasi jeevinchadaaniki ishtapadani saamaajikavargaalaku chendinavaaru. aa vargala vaari samasyala parishkaaram atyadhika bhaaratheeyulaku oohaloki saitam vache vishayam kaadu.daadaapu rendu dasaabdaala kritam, dissember maasamlo, oka udayam, hindu agrakula saayudha mutaa okati biharloni lakshmanmoorbaathelona dalita vaadanu chuttumuttindi. tupaakulu, kattulu, kodavallatho vachina veerantaa nimna kula raitula kutumbala vaarini gudisela nunchi bayataku laagi mukkalu mukkalugaa narikivesaaru. ee duraagatamlo mottam 58 mandi hatamayyaru. hatullo andarikante chinnavaadu naalugella baludu!ee oochakotha jarigina padahaaru samvatsaraala anantaram patna hycortu, saraina saakshyaadhaaraalu levani perkontu aa ninditulugaa vunnavaarinandarinii niraparaadhulantuu vidudala chesindi. hycortu teerpupai appil okati pendinglo unnadi. aa graamam madhyalo hatula paerlatho erra itukalu, mattitho nirminchina smaraka stoopam vaariki dakkina nyaayaaniki chihnamgaa migili vundi. ee desamlo ilanti hatyakanda chotuchesukunna graamam lakshanpur baathe okkate kaadu. ee edaadi tolinaallalo desha prajala drushti jaipur literature festivalpy nimagnamai vundagaa, 2006 khairlanji oochakotala nunchi praanaalatoe bayatapadda ekaika vyakti bhayyalal bhotmange maraninchaadu. athani bhaaryanu cherichi, pillalanu hatya chesina vyaktulapai namodaina kesulu desha sarvonnata nyaayasthaanamlo ippatikee pendinglone vunnayi. desha raajadhaanilo 2012 dissember 16na chotuchesukunna saamuuhika atyaachaara ghatanaloni paisaachikatvam, rakshasatvam lakshmanpur baathe, khairlanji ghatanalloonuu unnadi. ayithe ‘nirbhaya’ duraagatampai nerasthulanu uriteeyaalantuu desha rajadhani nadibodduna aagrahaavesaalato oogipoyina asankhyaka nirasanakaarulu, saamaajika maadhyamaalalo velaadi vyaakhyalu, gantala tarabadi pratyaksha prasaaraalu lakshmanpur, khairlanji ghatanala vishayamlo kanpinchaledu. surekha bhotmange bhaaratadesapu kumarte kaadu; aamepai atyaachaaram, aapai hatya deshaniki talavampulu kaaledu mari. alaage, bilkis banopai saamuuhika atyaachaaram ghatana saitam deshaprajallo ‘sunami af shak’ni srushtinchaledu. ee kesulo neraaniki paalpadina vaariki maranasiksha vidhinchadaaniki bambe hycortu rendu rojula kritam tiraskarinchindi. ‘nirbhaya’ saamuuhika atyaachaaram kesulo naluguru nerasthulaku supreenkortu sukravaaram marana shiksha vidhinchadam patla elledala harshaamodaalu vyaktamayyaayi. daanini andaruu ‘charitraatmaka teerpu’gaa swaagatinchaaru. mahilalapai antakantakuu perigipotunna neraalanu nirodhinche charyaga ee teerpu upakaristundani prasamsinchaaru. dissember 16 saamuuhika atyaachaaraanni nyaayasthaanam swayamgaa atyanta paisachika, bhayankara neramani abhivarninchi, ‘arudaina shikshalalo arudaina’ maranasikshaku aa nerasthulu arhulani nirthaarinchindi. marana shiksha arudainadi kaadani antakantakuu spashtamavutondi. diguvasthaayi nyaayasthaanaalu tamaku tochinappudu urisikshanu vidhistuunaevunnaayi. chaalaavaraku samaajamlooni anagaarina, balaheena vargala vaarike marana shiksha vidhinchadam jarugutunnadi. gatha dashabda kaalamgaa mana desamlo prati 72 gantalaku evarookariki maranasiksha paduthoone unnadi. ee shikshaku guraina prati nalugurilo mugguru kindi kulalako leda mataparamaina minority varganiko chendina vaaru kaavadam gamanarham. unnata nyaayasthaanaalu ee marana shikshalalo sagaaniki paiga sikshalanu yavajjeeva sikshalugaa maarustunnaayi. moodovanthu mandini nirdoshulugaa telchi vadilivestunnaayi. maranasikshaku guravadamanedi aayaa vyaktula paristhitulameeda aadhaarapadivunnadanna vaastavaanni idhi teliyachebutunnadi. aaropanala nedurkontunna vyaktiki samarthudaina nyaayavaadini niyaminchukogala aardhika saamarthyam, daryaaptu samsthala vivakshaku gurikakunda vundadam, saamaajikamgaa, aardhikamgaa balaheena vargaalaku chendakunda vundadam leda saktimantulaina satruvulu lekapovadam vantivi urisiksha vidhinchadam leda vidhinchaka povadampai prabhaavam neraputunnaayi. marana shiksha vidhinchadamlo asthira vaikharulapai nyaayamuurtula vyaktigata praadhaanyaalu kuudaa prabhaavam chuuputunnaayi. desha sarvonnata nyaayasthaanamlo marana shikshaku gurayye avakaasaalu, oka kesunu e nyaayamuurti vichaaristunnaaranna daanipai aadhaarapadi untaayani gatha edaadi oka vislaeshanhalo velladayindi. aa nyaayamuurtini batte urisiksha pade avakaasam sunna nunchi yaabhaisaatam varakuu untundata. ‘arudaina kesulalo arudaina kesu’ ane bhavananu supreenkortu 1980loo pravesapettindi. deeniki saasana vihitamaina nirvachanam ledu. edhi arudainadi anedi tarachugaa oka kesu vaastavaalu, nera krooratvam, nerasthula charitra pai aadhaarapadi vuntundi. ‘samajapu ummadi antaraatma teevrasthaayilo digbhraantiki gurayinappudu maranasikshanu vidhinchaali. atuvanti bhayotpaataanni kalginchina sandarbhaalalo unnata nyaayamuurtulu urisikshanu vidhinchagalarani samajapu ummadi antaraatma aasistundani’ desha sarvonnata nyaayasthaanam monnati teerpu sandarbhamgaa vyaakhyaaninchindi. ayithe ee ‘ummadi antaraatma pareeksha’ anedi saamaajika pakshapaataalaku oka paluchani musugu ani perigipotunna marana shikshala kesulu visadam chestunnayi. dissember 16 saamuuhika atyaachaaram kesulo badhiturali parichiti, nerasthula vivaraalu telisipovadam, pakka inti aadapaduche aa neraaniki baadhituraalayindane bhavana kalagadam moolamgaa– adhi mana antaraatmanu taakindi. saanubhootiki dohadam chese atuvanti amsaalu lenanduvallane matatatva allarlu, kula ahankara oochakotala patla mana ummadi sahaanubhooti swalpamgaa matrame vyaktamavutundi. endukante allarlu, oochakotala baadhitulu pattana madhyataragati vaaru gaanee, mana irugu poruguna nivasinche vaaru gaanee kaadu. surekha bhotmange, bilkis banolu chala mandi bhaaratheeyulu kalasi jeevinchadaaniki ishtapadani saamaajika vargaalaku chendinavaaru. aa vargala vaari samasyala parishkaaraaniki, vaari baadhalanu panchukoovadaaniki veedhulalo nirvahinche nirasana leda sanghibhava pradarsanallo palgonalanedi atyadhika bhaaratheeyulaku oohaloki saitam vache vishayam kaadu.sanklishtamaina jender himsa vishayamlo oka sulabha maargaantaraanni teesukonenduku samaajaaniki marana shiksha oka saadhanam. atyaachaaraala kesulalo chalakoddi mandiki matrame shikshalu padadaanikii, dourjanyaala kesulalo chetivellapai lekkinchadaginanta mandiki matrame shikshalu padadaaniki kaaranamavutunna mana vaikharulu, drukpathaalu, aacharanalanu prasninchakundaa vundenduku kuudaa ee marana shiksha oka musugulaagaa upakaristunnadi. kanukane manipur, chhattiisgadlo manava hakkula ullanghana mitimeerina sthaayilo jarugutunnadani aaropanalu vachinappudu sanugudu matrame vinpistondi. mahilalapai atyaachaaraalanu samarthinchenduku jaatiiyavaadam avasaram laeni munirka veedhullo maatram nirasanalu velluvettutunnaay. ee aagrahaavesapuurita spandanantaa jender nyaayam gurinchi kaadu; manam badhyatapade koddimandi gurinchi matrame. gdhrubo jyoti(hindusthan times)ee oochakotha jarigina padahaaru samvatsaraala anantaram patna hycortu, saraina saakshyaadhaaraalu levani perkontu aa ninditulugaa vunnavaarinandarinii niraparaadhulantuu vidudala chesindi. hycortu teerpupai appil okati pendinglo unnadi. aa graamam madhyalo hatula paerlatho erra itukalu, mattitho nirminchina smaraka stoopam vaariki dakkina nyaayaaniki chihnamgaa migili vundi. ee desamlo ilanti hatyakanda chotuchesukunna graamam lakshanpur baathe okkate kaadu. ee edaadi tolinaallalo desha prajala drushti jaipur literature festivalpy nimagnamai vundagaa, 2006 khairlanji oochakotala nunchi praanaalatoe bayatapadda ekaika vyakti bhayyalal bhotmange maraninchaadu. athani bhaaryanu cherichi, pillalanu hatya chesina vyaktulapai namodaina kesulu desha sarvonnata nyaayasthaanamlo ippatikee pendinglone vunnayi. desha raajadhaanilo 2012 dissember 16na chotuchesukunna saamuuhika atyaachaara ghatanaloni paisaachikatvam, rakshasatvam lakshmanpur baathe, khairlanji ghatanalloonuu unnadi. ayithe ‘nirbhaya’ duraagatampai nerasthulanu uriteeyaalantuu desha rajadhani nadibodduna aagrahaavesaalato oogipoyina asankhyaka nirasanakaarulu, saamaajika maadhyamaalalo velaadi vyaakhyalu, gantala tarabadi pratyaksha prasaaraalu lakshmanpur, khairlanji ghatanala vishayamlo kanpinchaledu. surekha bhotmange bhaaratadesapu kumarte kaadu; aamepai atyaachaaram, aapai hatya deshaniki talavampulu kaaledu mari. alaage, bilkis banopai saamuuhika atyaachaaram ghatana saitam deshaprajallo ‘sunami af shak’ni srushtinchaledu. ee kesulo neraaniki paalpadina vaariki maranasiksha vidhinchadaaniki bambe hycortu rendu rojula kritam tiraskarinchindi. ‘nirbhaya’ saamuuhika atyaachaaram kesulo naluguru nerasthulaku supreenkortu sukravaaram marana shiksha vidhinchadam patla elledala harshaamodaalu vyaktamayyaayi. daanini andaruu ‘charitraatmaka teerpu’gaa swaagatinchaaru. mahilalapai antakantakuu perigipotunna neraalanu nirodhinche charyaga ee teerpu upakaristundani prasamsinchaaru. dissember 16 saamuuhika atyaachaaraanni nyaayasthaanam swayamgaa atyanta paisachika, bhayankara neramani abhivarninchi, ‘arudaina shikshalalo arudaina’ maranasikshaku aa nerasthulu arhulani nirthaarinchindi. marana shiksha arudainadi kaadani antakantakuu spashtamavutondi. diguvasthaayi nyaayasthaanaalu tamaku tochinappudu urisikshanu vidhistuunaevunnaayi. chaalaavaraku samaajamlooni anagaarina, balaheena vargala vaarike marana shiksha vidhinchadam jarugutunnadi. gatha dashabda kaalamgaa mana desamlo prati 72 gantalaku evarookariki maranasiksha paduthoone unnadi. ee shikshaku guraina prati nalugurilo mugguru kindi kulalako leda mataparamaina minority varganiko chendina vaaru kaavadam gamanarham. unnata nyaayasthaanaalu ee marana shikshalalo sagaaniki paiga sikshalanu yavajjeeva sikshalugaa maarustunnaayi. moodovanthu mandini nirdoshulugaa telchi vadilivestunnaayi. maranasikshaku guravadamanedi aayaa vyaktula paristhitulameeda aadhaarapadivunnadanna vaastavaanni idhi teliyachebutunnadi. aaropanala nedurkontunna vyaktiki samarthudaina nyaayavaadini niyaminchukogala aardhika saamarthyam, daryaaptu samsthala vivakshaku gurikakunda vundadam, saamaajikamgaa, aardhikamgaa balaheena vargaalaku chendakunda vundadam leda saktimantulaina satruvulu lekapovadam vantivi urisiksha vidhinchadam leda vidhinchaka povadampai prabhaavam neraputunnaayi. marana shiksha vidhinchadamlo asthira vaikharulapai nyaayamuurtula vyaktigata praadhaanyaalu kuudaa prabhaavam chuuputunnaayi. desha sarvonnata nyaayasthaanamlo marana shikshaku gurayye avakaasaalu, oka kesunu e nyaayamuurti vichaaristunnaaranna daanipai aadhaarapadi untaayani gatha edaadi oka vislaeshanhalo velladayindi. aa nyaayamuurtini batte urisiksha pade avakaasam sunna nunchi yaabhaisaatam varakuu untundata. ‘arudaina kesulalo arudaina kesu’ ane bhavananu supreenkortu 1980loo pravesapettindi. deeniki saasana vihitamaina nirvachanam ledu. edhi arudainadi anedi tarachugaa oka kesu vaastavaalu, nera krooratvam, nerasthula charitra pai aadhaarapadi vuntundi. ‘samajapu ummadi antaraatma teevrasthaayilo digbhraantiki gurayinappudu maranasikshanu vidhinchaali. atuvanti bhayotpaataanni kalginchina sandarbhaalalo unnata nyaayamuurtulu urisikshanu vidhinchagalarani samajapu ummadi antaraatma aasistundani’ desha sarvonnata nyaayasthaanam monnati teerpu sandarbhamgaa vyaakhyaaninchindi. ayithe ee ‘ummadi antaraatma pareeksha’ anedi saamaajika pakshapaataalaku oka paluchani musugu ani perigipotunna marana shikshala kesulu visadam chestunnayi. dissember 16 saamuuhika atyaachaaram kesulo badhiturali parichiti, nerasthula vivaraalu telisipovadam, pakka inti aadapaduche aa neraaniki baadhituraalayindane bhavana kalagadam moolamgaa– adhi mana antaraatmanu taakindi. saanubhootiki dohadam chese atuvanti amsaalu lenanduvallane matatatva allarlu, kula ahankara oochakotala patla mana ummadi sahaanubhooti swalpamgaa matrame vyaktamavutundi. endukante allarlu, oochakotala baadhitulu pattana madhyataragati vaaru gaanee, mana irugu poruguna nivasinche vaaru gaanee kaadu. surekha bhotmange, bilkis banolu chala mandi bhaaratheeyulu kalasi jeevinchadaaniki ishtapadani saamaajika vargaalaku chendinavaaru. aa vargala vaari samasyala parishkaaraaniki, vaari baadhalanu panchukoovadaaniki veedhulalo nirvahinche nirasana leda sanghibhava pradarsanallo palgonalanedi atyadhika bhaaratheeyulaku oohaloki saitam vache vishayam kaadu.sanklishtamaina jender himsa vishayamlo oka sulabha maargaantaraanni teesukonenduku samaajaaniki marana shiksha oka saadhanam. atyaachaaraala kesulalo chalakoddi mandiki matrame shikshalu padadaanikii, dourjanyaala kesulalo chetivellapai lekkinchadaginanta mandiki matrame shikshalu padadaaniki kaaranamavutunna mana vaikharulu, drukpathaalu, aacharanalanu prasninchakundaa vundenduku kuudaa ee marana shiksha oka musugulaagaa upakaristunnadi. kanukane manipur, chhattiisgadlo manava hakkula ullanghana mitimeerina sthaayilo jarugutunnadani aaropanalu vachinappudu sanugudu matrame vinpistondi. mahilalapai atyaachaaraalanu samarthinchenduku jaatiiyavaadam avasaram laeni munirka veedhullo maatram nirasanalu velluvettutunnaay. ee aagrahaavesapuurita spandanantaa jender nyaayam gurinchi kaadu; manam badhyatapade koddimandi gurinchi matrame. gdhrubo jyoti(hindusthan times)