‘‘కావ్య సృష్టి చేయాలనుకున్న మనిషికి కొన్ని జీవిత విలువలు అమూల్యమై వుండి వాటితో ఎటువంటి రాజీపడకూడదు. కావ్య సృష్టి ఎంత ఉదాత్తమైనదో తను అంత ఉదాత్త భావాలు కలిగివుండాలి’’ అంటూ సి.వి. కృష్ణారావు గారు ఒక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పడం కాదు-- ఆ ఆశయంతోనే-- ‘వైతరణి’, ‘మాదీ మీ ఊరే’, ‘అవిశ్రాంతం’, ‘కిల్లారి’, ‘రాస్తూ రాస్తూ’ అనే కవితా సంపుటాలు రాశారు.సి.వి. కృష్ణారావు అనగానే ‘నెలనెలా వెన్నెల’ గుర్తుకు వస్తుంది. దాదాపు రెండు వందల సాహితీ సమావేశాలు ప్రతి నెలా నిర్వహించారు. ఇంచుమించుగా అన్నీ సి.వి.కె గారింట్లోనే జరిగేవి. నగ్నముని, కె.వి. సుబ్బారావు, కీశే పి.యస్. స్వామి, కీశే హరి చంద్రశేఖర్ ఒకరోజు కలిసినప్పుడు ప్రతి నెలా కలుసుకొని సాహిత్య చర్చలు జరుపుకోవాలని నిర్ణయించారు. అలా మొదలైనది క్రమక్రమంగా శేషేంద్ర, కె.కె., చేరా, డా. వీరభద్రయ్య, వడలి మందేశ్వరరావు, పొత్తూరిగార్ల ప్రోత్సాహంతో నిరంతరాయంగా కొనసాగుతూ వచ్చింది. దాదాపు 300మందికి పైగా సాహితీవేత్తలూ, కవులూ, విమర్శకులూ, శ్రోతలూ ఈ సమావేశాల్లో పాల్గొనేవారు. ప్రతి సభ్యుడూ తాను చదవటం, ఇతరులది వినటం, ప్రశాంత వాతావరణంలో చర్చించుకోవటం ‘నెల నెలా వెన్నెల’ విశిష్టత. ఈ సంస్థ కవులకి, విమర్శకులకి కార్యక్షేత్రంలా ఉపయోగపడింది. ఎందరో కవులు తమకి తాము సానపెట్టుకొని ఇవాళ పేరు పొందారు. అందుకే సి.వి. కృష్ణారావుగారిని సాహిత్యంలో ‘వన్ మేన్ ఆర్మీ’ అంటారు. తన కవిత్వం, తన ఉన్నతి కాకుండా తర్వాతి తరాన్ని తయారు చెయ్యాలన్న తపన, సాహితీ పరిజ్ఞానాన్ని పెంచాలన్న దీక్షగల సి.వి. కృష్ణారావు గారు కవితా రచనను నిజాయితీగా చేపట్టారు. తన గుండె చప్పుళ్ళను వినిపించటానికే, మానవత్వాన్నిపెంచటానికే కలం పట్టుకున్నారు. మొదటి కవితా సంపుటి పేరు ‘వైతరణి’ ప్రత్యేకమైన శీర్షిక. ఇది సంప్రదాయానికి సంబంధించినదైనా ఆధునికంగా వాడుకున్నారు. ‘‘ఒకసారి మా యింటికి వచ్చి ‘ఇదిగో నీవు కోరిన కావ్యమ’ని చేతికందిచ్చాడు. ఈ కావ్యం కృష్ణారావు బిడ్డ మాత్రమే గాదు-- నా బిడ్డ కూడా’’ అన్నారు కుందుర్తి.‘వైతరణి’ కావ్యం 1967 ప్రాంతంలో వెలువడింది. ఒకే కథా వస్తువుకి సంబంధించిన వివిధ భావ పరంపర ఈ కావ్యం. తన అనుభూతిని అందరి అనుభూతిగా మేళవించడం వచన కవితా మార్గం. దానిని కృష్ణారావు సాధించారు. కుందుర్తి అన్నట్టు వైతరణి కావ్యంలో భావలయ వుంది:‘‘ఒక్కొక్క నగరం దేహం మీద/ మానని రాచపుండులా/వేదన హృదయంలో ఒత్తిగిలక/ వెలికివచ్చిన ఒక చిహ్నంలా/ మూలకొక్క మురికిపేట/ వేలకొలది జనుల విషాద గాథ’’--అంటూ ప్రారంభమయ్యే ‘వైతరణి’ కావ్యం గురించి కవే ఇలా అంటున్నాడు: ‘‘వైతరణి ఒడ్డును విడజాలని హరిజనులు...’’, ‘‘గుడిశముందు మురికి గుంటల ఒడ్డున...’’ జీవించేవారి పట్ల ఆవేదన చెంది తనంతతానుగా కవిత్వం వెలువడింది. అయితే ఎల్లకాలం ఇలా ఉండదనీ ‘‘చీకటిలో వెలుతురు స్తంభం నాటి’’ కొత్త త్రోవలు తొక్కుతారనీ ఆశాభావం ప్రకటిస్తాడు కవి. పేదరికాన్ని ఎంత నర్మగర్భంగా చెప్తాడో చూడండి:‘‘ఎన్నాళ్ళో దాచిపెట్టిన వెచ్చాలు/ వంటకాలవుతున్నయి’’ ‘‘అమ్మ ఎదలో ఆకలి దూరి/ మాతృస్తన్యం దొంగిలిస్తే’’ఇటువంటి శైలి వచన కవితకు గాంభీర్యం సంతరించి పెట్టింది.1926 జులై 3వ తేదీన నల్గొండ జిల్లా రేవూరులో పుట్టి గుంటూరు చదువు కోసం వెళ్ళి, కుందుర్తి, అనిశెట్టి, కరుణశ్రీ, పోలూరి ఆంజనేయులు బృందంలో చేరి బ్రాడీపేట రైల్వే సిగ్నల్ పాయింట్ వద్ద కవితా పఠనాలు, చర్చలు చేసేవారు. కృష్ణారావు గారిపై నయాగరా కవుల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. మనస్సంచలనం కలిగించే వాక్యనిర్మాణం కవిత్వంగా నిర్వచించారు. 1969లో రాసిన ‘మాదీ మీ ఊరే’ నయాగరా కవి బెల్లంకొండ రామదాసుకి అంకితమిచ్చారు.‘‘తొలి దుక్కికి గట్టు వెంట/ పండిన పొలాల మంచె నీడగవ్వలు గుచ్చిన మొలత్రాడు/ ముఖ్యాభరణంగా ఎదిగినమీ ఊళ్ళో ఒకణ్ణి నేను’’--అంటూ పెత్తందార్ల కాఠిన్యాన్ని వ్యంగ్యంగా వెల్లడిస్తున్నప్పుడు మనం ఆర్ద్ర హృదయులవుతాం. చిన్నపిల్లవాడి దుర్భరమైన బాధను ‘గళ్ళచొక్కా’ కవితలో వర్ణించి బాధ కూడా రూపసహితమైనదే అనిపిస్తారు.1991లో ‘అవిశ్రాంతం’ కావ్యం రాసి నాన్న, అమ్మ, భార్యలకు అంకితమిచ్చారు. కృష్ణారావు గారు రాజకీయాలపైనా చురకలు వేశారు. అమానవీయతకీ కుహనా రాజకీయానికీ అవినాభావ సంబంధం వుంది కదా! రూపకాలంకారంతో వ్యంగ్య వైభవంతో రాసిన ఈ పంక్తులు అందుకు ఉదాహరణలు: ‘‘అక్కడ డాం సైటులో సిమెంటును ఇసుక మింగేసింది/ ఇక్కడ బార్ బిల్లు భర్తీ అయింది/ వాళ్ళు కూర్చున్న సోఫాలు మాట్లాడుతయి/ ఒకరికొకరు వినపడకుండా రహస్యాలు/ ఎవడి తద్దినానికో దర్భలుపేన్తారు/ గారెల ఖర్చు భర్తీ అవుతుంది’’--వచన కవితా రూపం శక్తివంతమనటానికి ఇది గొప్ప నిదర్శనం. కృష్ణారావు గారి అభివ్యక్తి అప్పటికి నవీనమేననటానికి చూడండి:‘‘నేడు మనిషి ఉజ్వల భవిష్య/దధ్యాయానికి మకుటాన్ననుకోవటం లేదు తిండిబోతు కంచం అంచున/ జారిన అన్నంమెతుకుననుకుంటున్నాడు’’.‘రాస్తూ రాస్తూ’ కవితం సంపుటిలో కూడా బడుగు జీవులే వస్తువు. వర్ణ వ్యవస్థపై వేలెత్తి చూపిస్తారు ఇలా: ‘‘నాలుగు కోళ్ళు తన్ని/ పడుకున్నారు నలుగురు కిందికి తోశారు కనిష్ఠుణ్ణి/ మంచానికే వాడు బరువని’’.కృష్ణారావుగారు స్త్రీల దుస్థితి, వేదనలపై కూడా కలం దువ్వారు. నల్లగొండ జిల్లా చిలకుర్తిలో ఒక స్త్రీని వివస్త్ర చేసి ఊళ్ళో తిప్పిన వార్త చూసి ఖిన్నుడై ‘రక్షాబంధం’ రాశారు: ‘‘తలవంచిన తల్లుల మానం కోసం వచ్చా/ మెడ వాల్చిన బలిపశువుల కోసం వచ్చా/ దప్పిక తీర్చని కన్నీళ్ళ కోసం వచ్చా/ అశక్తులైన అందరి అండ కోసం వచ్చా/ రక్షాబంధం కోసం వచ్చా’’ అంటాడు కవి. బాధ కవిత్వానికి పర్యాయపదమైతే సి.వి కవిత ఉత్తమ కవిత్వం. తొంభయ్యవ పడిలో కవిత్వ జ్ఞాపకాలు పొరలుపొరలుగా నెమరువేసుకుంటూ నా కవితా కుటుంబంలోని సభ్యులందరూ ఎంతో ఎదిగారనే ఆత్మవిశ్వాసంతో ఉన్నారాయన. శతమానంభవతి అందాం!  ద్వా.నా. శాస్త్రి98492 93376
‘‘kaavya srushti cheyalanukunna manishiki konni jeevita viluvalu amoolyamai vundi vaatitho etuvanti rajipadakudadu. kaavya srushti entha udaattamainado tanu anta udaatta bhaavaalu kaligivundaali’’ antuu si.vi. krishnarao gaaru oka interviewlo cheppadam kaadu-- aa aasayamtone-- ‘vaitarani’, ‘maadii mee oore’, ‘avishraantam’, ‘killari’, ‘raastuu raastuu’ ane kavita samputaalu raasaaru.si.vi. krishnarao anagaane ‘nelanela vennela’ gurtuku vastundi. daadaapu rendu vandala saahitii samavesalu prati nela nirvahinchaaru. inchuminchugaa annee si.vi.ke garintlone jarigevi. nagnamuni, ke.vi. subbarao, keeshe pi.yas. swami, keeshe hari chandrasekhar okaroju kalisinappudu prati nela kalusukoni saahitya charchalu jarupukovalani nirnayinchaaru. alaa modalainadi kramakramangaa seshendra, ke.ke., chera, daa. veerabhadrayya, vadali mandeshwararao, potturigaarla prothsaahamtho nirantaraayamgaa konasaagutuu vachindi. daadaapu 300mandiki paiga saahitiivettaluu, kavuluu, vimarsakuluu, shrotaluu ee samavesallo palgonevaru. prati sabhyuduu taanu chadavatam, itaruladi vinatam, prasaanta vaataavaranamlo charchinchukovatam ‘nela nela vennela’ vishishtata. ee samstha kavulaki, vimarsakulaki kaaryakshetramlaa upayogapadindi. endaro kavulu tamaki taamu saanapettukoni ivaala paeru pondaaru. anduke si.vi. krushnaaraavugaarini saahityamlo ‘van maen armi’ antaaru. tana kavitvam, tana unnati kakunda tarvaati taraanni tayaaru cheyyalanna tapana, saahitii parignaanaanni penchaalanna deekshagala si.vi. krishnarao gaaru kavita rachananu nijaayitiigaa chepattaru. tana gunde chappullanu vinipinchataanike, maanavatvaannipenchataanu kalam pattukunnaru. modati kavita samputi paeru ‘vaitarani’ pratyekamaina sheershika. idhi sampradaayaaniki sambandhinchinadainaa aadhunikamgaa vaadukunnaaru. ‘‘okasari maa yintiki vachi ‘idigo neevu korina kavyama’ni chetikandichaadu. ee kaavyam krishnarao bidda matrame gaadu-- naa bidda kuudaa’’ annaru kundurti.‘vaitarani’ kaavyam 1967 praantamlo veluvadindi. oke kathaa vastuvuki sambandhinchina vividha bhaava parampara ee kaavyam. tana anubhootini andari anubhootigaa melavinchadam vachana kavita maargam. daanini krishnarao saadhinchaaru. kundurti annattu vaitarani kaavyamlo bhavalaya vundi:‘‘okkokka nagaram deham meeda/ maanani rachapundula/vedana hrudayamlo ottigilaka/ velikivacchina oka chihnamla/ moolakokka murikipeta/ velakoladi janula vishaada gaatha’’--antuu praarambhamayye ‘vaitarani’ kaavyam gurinchi kave ilaa antunnadu: ‘‘vaitarani oddunu vidajaalani harijanulu...’’, ‘‘gudisamundu muriki guntala odduna...’’ jeevinchevaari patla aavedana chendi tanantataanugaa kavitvam veluvadindi. ayithe ellakaalam ilaa undadanee ‘‘cheekatilo veluturu stambham naati’’ kotta throvalu tokkutaaranii aasaabhaavam prakatistaadu kavi. paedarikaanni entha narmagarbhamgaa cheptado chudandi:‘‘ennaallo daachipettina vecchaalu/ vantakaalavutunnayi’’ ‘‘amma edalo aakali doori/ maatrustanyam dongiliste’’ituvanti saili vachana kavitaku gaambheeryam santarinchi pettindi.1926 julai 3va tedeena nalgonda jilla revurulo putti gunturu chaduvu kosam velli, kundurti, anisetti, karunashree, poluri aanjaneyulu brundamlo cheri bradipate railve signal point vadda kavita pathanaalu, charchalu chesevaaru. krishnarao gaaripai nayagara kavula prabhaavam kanipistundi. manassanchalanam kaliginche vaakyanirmaanam kavitvamgaa nirvachinchaaru. 1969loo raasina ‘maadii mee oore’ nayagara kavi bellankonda ramadasuki ankitamicchaaru.‘‘toli dukkiki gattu venta/ pandina polaala manche needagavvalu gucchina molatraadu/ mukhyaabharanamgaa ediginamee oollo okanni nenu’’--antuu pettandaarla kaatinyaanni vyangyamgaa velladistunnappuda manam ardra hrudayulavutam. chinnapillavadi durbharamaina baadhanu ‘gallachokka’ kavitalo varninchi baadha kuudaa roopasahitamainade anipistaaru.1991loo ‘avishraantam’ kaavyam rasi naanna, amma, bhaaryalaku ankitamicchaaru. krishnarao gaaru rajakeeyaalapainaa churakalu vaesaaru. amaanaveeyatakee kuhana raajakeeyaanikii avinabhava sambandham vundi kada! roopakaalankaaramtho vyangya vaibhavamtho raasina ee panktulu anduku udaaharanalu: ‘‘akkada daam saitulo simentunu isuka mingesindi/ ikkada bar billu bharti ayindi/ vaallu kuurchunna sophalu maatlaadutayi/ okarikokaru vinapadakunda rahasyaalu/ evadi taddinaniko darbhalupentaru/ gaarela kharchu bharti avutundi’’--vachana kavita roopam saktivantamanataaniki idhi goppa nidarsanam. krishnarao gaari abhivyakti appatiki naveenamenanataaniki chudandi:‘‘nedu manishi ujwala bhavishya/dadhyaayaaniki makutannanukovatam ledu tindibotu kancham anchuna/ jaarina annammetukunanukuntu’’.‘raastuu raastuu’ kavitam samputilo kuudaa badugu jeevule vastuvu. varna vyavasthapai veletti chuupistaaru ilaa: ‘‘naalugu kollu tanni/ padukunnaru naluguru kindiki tosharu kanishtunni/ manchaanike vaadu baruvani’’.krishnaaraavugaaru streela dusthiti, vedanalapai kuudaa kalam duvvaaru. nallagonda jilla chilakurtilo oka streeni vivastra chesi oollo tippina vaarta chusi khinnudai ‘rakshaabandham’ raasaaru: ‘‘talavanchina tallula maanam kosam vachha/ meda vaalchina balipasuvula kosam vachha/ dappika teerchani kanneella kosam vachha/ asaktulaina andari anda kosam vachha/ rakshaabandham kosam vachha’’ antaadu kavi. baadha kavitvaaniki paryaayapadamaite si.vi kavita uttama kavitvam. tombhayyava padilo kavitva ghnaapakaalu poraluporalugaa nemaruvesukuntu naa kavita kutumbamloni sabhyulandaruu entho edigaarane aatmaviswaasamto unnarayana. satamaanambhavati andaam!  dwa.naa. saastri98492 93376