 "నేను మా మూర్తిబావ చెన్నపట్నంలో ఉంటూన్నప్పుడు మూడు నాలుగు సారులు వచ్చానుగాని మీ యింటికి రాలేదు" అని సుబ్రహ్మణ్యం అన్నాడు.

 మా తోట వచ్చింది. ఆ తోటలో చక్కని ఎత్తయిన తులసికోట దగ్గరకు వెడుతూంటే నాకు కళ్ళు గిర్రున తిరిగిపోయినవి, అక్కా! నువ్వు లేకపోవడం నా జన్మ కిలాన్తి విచిత్ర చరిత్ర ఉదయించింది. ఏ లోకాలలో ఉన్నావు అక్కా? ఏ వెలుగురూపంతో ఉన్నావు? అని నా హృదయంత రాళాలలో కుంగిపోయాను.

 మేము ముగ్గురమూ ఆ సమాధి దగ్గరకు వెళ్లేసరికి అక్కడ మా బావ ఆ సమాధి కెదురుగా పద్మాసనంలో అధివసించి ఉన్నాడు. అతన్ని చూచి మేము మువ్వురమూ ఆగిపోయినాము. ఆ ప్రదేశంలో చెట్లేమి లేవు కానీ, ఆ సమాధి బృందామందిరామును చుట్టి వెనుకగా ఎన్నియో పుష్పని కుంజాలున్నవి. ఆ సమాధిపైని ఆలయ మందిరం కట్టించదానికి పునాదులు తీసి ఉన్నాయి. అక్కడక్కడ రాళ్ళూ, సున్నమూ మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఇవన్నీ తర్వాత చూడగలిగాను నేను.

 వెళ్ళగానే, ఆ సమాధీ మా బావే మాకు కనబడుతా! నెమ్మదిగా వెళ్ళి, నా కాలి చెప్పులు వదలి, మా బావ పక్క కూచున్నాను. ఎదురు గుండా మా అక్క సమాధి. నా హృదయంలో ప్రార్ధానలేదు. విచారము లేదు, ఆవేదనలేదు. ఏదో కాంతి నన్నలముకుంది. అవిరళమైన నిశ్చలత, అననుభూతమైన తృప్తి అవధిరహితమైన ఆనందము నన్నలవి వేశాయి. చంద్రబింబరహిత పూర్ణజ్యోత్స్నార్ధ్రిత పరమపద మధ్యస్థ పద్మాసనా వసిత పురుషుని చెంతనే నధివసించి యున్నాను. ఎదుట ఒక మహా మందిరం. ఆ మందిరములో నేనూ, నా ఎదుట మోకరించి మా బావా! 

 ఎక్కడనుండో వీణాస్వరాలు అస్పష్టంగా వినిపిస్తున్నవి. అవి ప్రవహించి మా దగ్గరకు, దగ్గరకు వస్తున్నవి! ఇవన్నీ కరిగిపోయాయి. మా బావా, నేనూ మా అక్క సమాధి దగ్గర కూర్చుని ఉన్నాము. నన్ను ఎవరో "హేమా!" అని పిలుస్తున్నారు. నిద్రలో ఉన్నవారికై పిలువు! సగం మెలకువవచ్చి కలలుకంటున్న వారికై పిలుపు! మెలకువ వచ్చిన వారికి పిలుపు! నాకు మెలకువా వచ్చింది. హేమా, అంటూ మా బావ నా వైపు తిరిగి పిలుస్తున్నాడు. అతని మాటలలో ఏదో భయం, ఏదో ఆవేదన వ్యక్తం అవుతున్నది.

 "ఆ! అంటూ అతనివైపు తిరిగాను.

 బావ : హమా, ఎందుకు వచ్చావు? నేను నీ జీవితాన్ని చెరుపు చొచ్చిన మదపుటేనుగులా కదల్చిపారవేశాను.

 నేను : బావా, నీ కోసం వచ్చాను. అతిచిన్నతనపు క్షుద్రత్వంతో నా హృదయం నేను తెలుసుకోలేక పారిపోయాను.

 బావ : దానికేమి హేమా, ఎవరి ఆత్మను వారే దర్శించుకోవాలి. కానీ నా దుష్టత్వం నిన్నింతవరకూ వెంటాడించింది. నీ జీవితం నీది, నీ ప్రేమ నీది అని తెలిసి ఉండీ, నిను వాంచించి కృత్రిమవేషంతో, దురాశయంతో నీ జీవితం భగ్నం చేయడానికి మదరాసు వచ్చాను.

 బావ మాటలు నాకు శూలాలైనవి. గుండెరక్తసిక్తమై పోయింది. అతని భుజాలు రెండూ పట్టుకుని కళ్ళనీళ్ళు కారిపోతూ ఉండగా, అతని కళ్ళల్లోకి చూస్తూ నా పెదవులు వణుకుతూ ఉండగా, "బావా, నా అక్క సమాధి సాక్షిగా చెబుతున్నాను. నేను నా దేహాన్ని అణుమాత్రం పంకిలం చేసుకోలేదు. నా మనస్సులో అలా రైలులో వెళ్ళేటప్పుడు నీ మీద నిష్కారణమైన కోపం ఒక్కటే ఉంది. ఇంకేమీ లేదు బావా. నా జీవితం అంతా నీమీదే ప్రేమే నిండి ఉంది. అందుకనే నేను నాకు తెలియకుండా నువ్వు వచ్చేటంత వరకూ ఎదురుచూస్తూ మదరాసులో ఉన్నాను కాబోలు. ఈ ప్రేమ పుట్టినప్పటినుంచీ ఉండి వుండాలి. ఈనాడు, నా శిశుత్వం రోజులు, బాలికా దినాలు జ్ఞప్తికి వస్తున్నాయి. అంత చిన్నతనంలోనూ మా ఆక్క ప్రేమలోనూ, నీ ప్రేమలోనూ నేను జీవించాను. అంతే! నిన్ను వదలి ఉండలేను. నేను అర్హురాలను అని తోస్తే నన్ను నీ హృదయంలోనికి తీసుకో. లేదా, నా జన్మ అంతా సన్యాసమే! దూరాన్నుండి నిన్నే పూజించుకుంటూ __ భగవంతుడు నా కిచ్చిన శక్తితో మానవ నారాయణ సేవచేస్తూ కాలం గడుపుతాను" అని గద్గదస్వరంతో పలికాను.

 మా బావ నాకేసి ఆ వెన్నెలలో తేరిపార ఒక నిమేష మాత్రం చూచినాడు. మరునిమేషం నా బావ నన్ను తన హృదయాని కదుముకుని గాఢంగా కౌగిలించాడు. నా మోమెత్తి నా కళ్ళల్లోకి చూస్తూ నా కన్నీళ్ళు తన కండువాతో తుడుస్తూ "హే__మం!__క్ష__మిం__చు" అని నా పెదవులు ముద్దు పెట్టుకున్నాడు.

 
   3. మ హా దా శీ ర్వ చ నం 


 నా బావ నన్ను ముద్దుపెట్టుకున్నాడు: నన్ను హృదయానికదుముకున్నాడు; నా కళ్ళు రెప్పలు చుంబించినాడు. అలాగే పదినిమిషాలు మే మిరువురమూ చైతన్యరహితులమై వున్నాము. అతడు లేచి, నన్ను లేవదీసినాడు. నా బావ నాకు వరమిచ్చిన ముద్దులు బంగారుపళ్ళేన అమరించిన ఎఱ్ఱని కాబూలి దానిమ్మ గింజలులా ఉన్నాయి. నాలో అమృతప్రవాహాలు ప్రవహింపచేసి నాకు దివ్యత్వమిచ్చి నన్ను లోకాలోకాలు ఆవరింపచేసినవి. నాకు పరవశత్వము కలిగి, నా చెలికానిముందు, నాభర్తకడ నా స్వామి యెదుట, నా ఆత్మేశ్వరుని పాదాలపై సాష్టాంగమయ్యాను. అతడు నన్ను చేతులుపట్టి పైకెత్తి మరలమరల నా నేత్రాలు, నా కంఠము, నా నుదురు, నా చెవులు, నా పెదవులు, నా చుబుకము, చెంపలు ముద్దులిడగా మేము ఇద్దరం మా అక్క సమాధి దేవాలయానికి సాష్టాంగ పడినాము.

 వెనక్కు తిరిగి ఆ వెన్నెల్లో నా బావా, నేనూ తిరిగి మా ఇంటికి వస్తున్నాము. మాలో మాటలులేవు. మాకు సంభాషణ స్పురింపదు. మా చుట్టూ కోకిల 'కో' అన్నది ఒకవేపు, ఒక ప్రక్క ఈలకోడి కూసింది. వేరే ఎడ దూరంగా పొలాల్లో మనుష్యుల పాటలు, దూరాన యూరోపులో, ఆఫ్రికాలో, శాంత అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాలలో దారుణ సంగ్రామ ధ్వనులు. దగ్గర నా దేశంలో స్వాతంత్ర్యములేని ఆర్తనాదం, కమ్ముకు వచ్చే కాటకఘోషా, చీనాలో నిశ్శబ్దంగా రాక్షసత్వాన్ని ఎదిరిస్తూ, భయంకర యుద్దాలు చేస్తూ, ఆ రాక్షసత్వానికి ఆహుతి అవుతూ చీనా జాతీయత.

 
           * * *

 "nenu maa muurtibaava chennapatnamlo untoonnappudu moodu naalugu saarulu vachanugani mee yintiki raledu" ani subrahmanyam annadu.

 maa thota vachindi. aa thotalo chakkani ettayina tulasikota daggaraku veduthoonte naaku kallu girruna tirigipoyinavi, akka! nuvvu lekapovadam naa janma kilaanti vichitra charitra udayinchindi. e lokaalalo unnaavu akka? e veluguroopamtho unnaavu? ani naa hrudayanta raalaalalo kungipoyanu.

 memu mugguramuu aa samadhi daggaraku vellesariki akkada maa baava aa samadhi kedurugaa padmaasanamlo adhivasinchi unnaadu. atanni chuuchi memu muvvuramuu aagipoyinaamu. aa pradesamlo chetlemi levu cony, aa samadhi brundaamandiraamunu chutti venukagaa ennio pushpani kunjaalunnavi. aa samaadhipaini aalaya mandiram kattinchadaaniki punaadulu teesi unnaayi. akkadakkada raalluu, sunnamuu modalainavi unnaayi. ivannee tarvaata chudagaligaanu nenu.

 vellagaane, aa samadhi maa bave maaku kanabaduta! nemmadigaa velli, naa kaali cheppulu vadali, maa baava pakka kuuchunnaanu. eduru gunda maa akka samadhi. naa hrudayamlo praardhaanaledu. vichaaramu ledu, aavedanaledu. edho kaanti nannalamukundi. aviralamaina nischalata, ananubhootamaina trupti avadhirahitamaina aanandamu nannalavi vaesaayi. chandrabimbarahita poornajyotsnardh paramapada madhyastha padmasana vasita purushuni chentane nadhivasinchi yunnanu. eduta oka mahaa mandiram. aa mandiramulo nenuu, naa eduta mokarinchi maa bava! 

 ekkadanundo veenaaswaraalu aspashtamgaa vinipistunnavi. avi pravahinchi maa daggaraku, daggaraku vastunnavi! ivannee karigipoyayi. maa bava, nenuu maa akka samadhi daggara kuurchuni unnaamu. nannu evaro "hema!" ani pilustunnaru. nidralo unnavaarikai piluvu! sagam melakuvavacchi kalalukantunna vaarikai pilupu! melakuva vachina vaariki pilupu! naaku melakuwa vachindi. hema, antuu maa baava naa vaipu tirigi pilustunnadu. athani maatalalo edho bhayam, edho aavedana vyaktam avutunnadi.

 "aa! antuu atanivaipu tirigaanu.

 baava : hama, enduku vachaavu? nenu nee jeevitaanni cherupu chochina madaputenugula kadalchipaaravesaanu.

 nenu : bava, nee kosam vachanu. atichinnatanapu kshudratvamto naa hrudayam nenu telusukoleka paaripoyaanu.

 baava : daanikemi hema, evari aatmanu vaare darsinchukovali. cony naa dushtatvam ninnintavarakuu ventaadinchindi. nee jeevitam needi, nee prema needi ani telisi undi, ninu vaanchinchi kruthrimaveshamtho, duraasayamto nee jeevitam bhagnam cheyadaaniki madarasu vachanu.

 baava maatalu naaku shoolaalainavi. gunderaktasiktamai poyindi. athani bhujalu rendoo pattukuni kallaneellu kaaripotuu undagaa, athani kallalloki chustuu naa pedavulu vanukutuu undagaa, "bava, naa akka samadhi saakshigaa chebutunnaanu. nenu naa dehaanni anumaatram pankilam chesukoledu. naa manassulo alaa railulo velletappudu nee meeda nishkaaranamaina kopam okkate undi. inkemi ledu bava. naa jeevitam antaa neemeede preme nindi undi. andukane nenu naaku teliyakunda nuvvu vachetanta varakuu eduruchustuu madaraasulo unnaanu kaabolu. ee prema puttinappatinunchi undi vundaali. eenaadu, naa sisutvam rojulu, balica dinaalu jnaptiki vastunnaayi. anta chinnatanamloonuu maa aakka premaloonuu, nee premaloonuu nenu jeevinchaanu. anthe! ninnu vadali undalenu. nenu arhuraalanu ani toste nannu nee hrudayamlooniki teesuko. leda, naa janma antaa sanyasame! dooraannundi ninne poojinchukuntu __ bhagavantudu naa kicchina saktito manava narayana sevachestu kaalam gaduputaanu" ani gadgadaswaramtho palikaanu.

 maa baava nakesi aa vennelalo teripara oka nimesha maatram chuchinadu. marunimesham naa baava nannu tana hrudayani kadumukuni gaadamgaa kaugilinchaadu. naa mometti naa kallalloki chustuu naa kanneellu tana kanduvaatho tudustuu "hee__mam!__ksha__mim__chu" ani naa pedavulu muddu pettukunnadu.

 
   3. ma haa daama shee ruva cha nam 


 naa baava nannu muddupettukunnada: nannu hrudayaanikadumukunnaada; naa kallu reppalu chumbinchinaadu. alaage padinimishaalu mee miruvuramuu chaitanyarahitulamai vunnaamu. atadu lechi, nannu levadeesinaadu. naa baava naaku varamicchina muddulu bangarupallena amarinchina ereni kaabuuli daanimma ginjalula unnaayi. naalo amrutapravaahaalu pravahimpachesi naaku divyatvamichi nannu lokalokalu aavarimpachesinavi. naaku paravasatvamu kaligi, naa chelikaanimundu, nabhartakada naa swami yeduta, naa aatmeshwaruni paadaalapai saashtaangamayyaanu. atadu nannu chetulupatti paiketti maralamarala naa netraalu, naa kanthamu, naa nuduru, naa chevulu, naa pedavulu, naa chubukamu, chempalu muddulidagaa memu iddaram maa akka samadhi devalayaniki saashtaamga padinaamu.

 venakku tirigi aa vennello naa bava, nenuu tirigi maa intiki vastunnamu. malo matalulevu. maaku sambhaashana spurimpadu. maa chuttu kokila 'koo' annadi okavepu, oka prakka eelakodi kuusindi. vere eda dooramgaa polaallo manushyula paatalu, dooraana europulo, africalo, saanta atlantic mahasamudralalo daaruna sangrama dhwanulu. daggara naa desamlo swaatantryamuleni aartanaadam, kammuku vache katakaghosha, cheenaalo nissabdamgaa raakshasatvaanni ediristuu, bhayankara yuddaalu chestu, aa raakshasatvaaniki aahuti avutuu cheenaa jaateeyata.

 
           * * *
