సాహితీవేత్త అయినప్పటికీ పార్లమెంటులో సినారె కేవలం సాహిత్య రంగానికి సంబంధించిన అంశాలు మాత్రమేప్రస్తావించలేదు. పాఠశాలల్లో తెలుగు బోధనను మానేయడంపై లెక్కలేనన్ని సార్లు ఆక్రోశంవ్యక్తపరిచారు. డిజిటలైజేషన్లో తెలుగుభాషకు ప్రాధాన్యమీయాలని డిమాండ్ చేశారు. గోల్కొండ కోటను యునెస్కో సాంస్కృతిక చిహ్నంగా గుర్తించాలని పోరాడారు. అంగన్వాడీ వర్కర్లకు వేతనాలు పెంచడం నుంచి మహిళలపై నేరాలు పెరిగిపోవడం వరకు అనేక అంశాలను లేవనెత్తారు.‘‘ఇదిగో ఈ నీళ్లు అంటుకోరాదు, అంటుకుంటే నేరంఅంది కఠోర వర్ణ దుశ్శాసనంఆ ఆంక్షను ప్రతిఘటించిన అస్పృశ్యుడుఅభినవ శాసన కర్త అయ్యాడు’’ --– అని బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్ గురించి రాసిన సి.నారాయణ రెడ్డి, ఆ అంబేడ్కర్ రచించిన రాజ్యాంగం సృష్టించిన పార్లమెంట్లో గళం ఎత్తినా, ప్రజల మధ్య కవితా గానం చేసినా కవిత్వానికీ ప్రజలకూ మధ్య అవినాభావ సంబం ధం ఉన్నదని నిరూపించారు. 1997లో రాజ్యసభలో ఆయన అడుగుపెట్టినప్పుడు అంతకు ఏడాది ముందు నుంచే పెద్దల సభలో ఉన్న నాకు ఆయనకు స్వాగతం పలికే అవకాశం కలిగింది. ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజపేయి లోక్సభలో మాట్లాడుతుంటే కవితా వాక్యాలు దొర్లుతున్నప్పుడు అప్రతిభుడనై గమనించిన నాకు రాజ్యసభలో అతి సమీపం నుంచి సినారె అనర్గళంగా హిందీ, ఉర్దూ, తెలుగు భాషల్లో కవితాత్మకంగా మాట్లాడుతుంటే చూసే అదృష్టం లభించింది.నిజానికి చాలా మంది లబ్ధప్రతిష్టులు, సాహితీవేత్తలు పెద్దల సభలో నామినేట్ అయిన తర్వాత అన్నిటినీ మౌనంగా చూస్తూ ఊరుకోవడం గమనించాను. కాని సినారె మాత్రం అలా ఉండేవారు కాదు. ఉడుకు రక్తం ఉప్పొంగుతున్న యువకుడిలా ఆయన ప్రశ్నలు కురిపించేవారు. ఆవేశంతో నిలదీసేవారు. నిజానికి సినారెతో పాటు నామినేట్ అయిన వారిలో పంజాబీ కవి కర్తార్ సింగ్ దుగ్గల్, సినీ దర్శకుడు మృణాల్ సేన్, సంఘసేవకురాలు నిర్మలాదేశ్ పాండే, జర్నలిస్టు కుల్దీప్ నయ్యర్, శాస్త్రవేత్త రాజారామన్న వంటి హేమాహేమీలు ఉన్నారు. కాని వారందరిలోనూ ఒకవైపు సినారె, మరోవైపు జర్నలిస్టు కుల్దీప్ నయ్యర్ మాత్రమే ప్రజల సమస్యలపై గొంతెత్తడం చూశాను. ప్రశ్నోత్తరాల సమయం తర్వాత ఏ అంశాన్నైనా ప్రత్యేక ప్రస్తావనలు చేసేందుకు అవకాశం కల్పించేవారు. ఇదంతా క్రియాశీలక రాజకీయ నాయకులకే గాని, నామినేట్ అయిన సాహితీవేత్తను నాకెందుకు అని ఆయన ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. రాజకీయ నాయకులన్నా పార్లమెంట్ సమావేశాలు ఎగ్గొట్టేవారు కాని సినారె పార్లమెంట్ సమావేశాలకు రాకుండా ఏనాడూ ఉండలేదు. పార్లమెంట్ సమావేశాలు వాయిదా పడ్డప్పుడు ఆయన లైబ్రరీలో కూర్చుని అన్ని పేపర్లు, పత్రికలు తిరగేసేవారు. సెంట్రల్హాలులోనూ, లైబ్రరీలోనూ తెలుగు జర్నలిస్టులతోనూ ఆయన సాహితీ చర్చలు చేసేవారు. ఇక ఢిల్లీలో ఉన్నప్పుడు ఏదో ఒక సాయంత్రం ఆయన విందుల్లో ప్రత్యక్షమైతే ఇక ఆయన తన చుట్టూ ఉన్నవారిని తన కవితా వాక్యాలతో, చమత్కార బాణాలతో రంజింప చేసేవారు.ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజపేయికి సినారె అంటే ఎంతో అభిమానం. వాజపేయి కవితా శైలి సినారెకు ఎంతో నచ్చేది. తాను ఉర్దూలో ఒక కవిత రాస్తే ఆయన లాబీలో వాజపేయిని నిలబెట్టి మరీ వినిపించేవారు. తాను ప్రధానినన్న విషయం కూడా వాజపేయి మరిచి భద్రతా గార్డుల మధ్య అలాగే నిలబడి సినారె కవితలకు తల ఊపేవారు. ఇక సభలో సినారె లేచి నిలబడితే అంతా నిశ్శబ్దంగా ఆయన మాట్లాడే మాటల్ని వినేవారు. ఆయన మాటల విరుపు, పదవిన్యాసం, ప్రస్తావించే తీరు ఒక ఎత్తు అయితే మధ్యమధ్యలోనో, చివరిలోనో ఒక ఉర్దూ గజల్ వాక్యాన్ని చదివితే సభలో అంతా బల్లలు చరిచి అభినందించేవారు. ‘‘పూలు వాడిపోయానని బాధపడను, ఫలాలకోసం ఎదురు చూస్తాను.. ముళ్లపై నడిచి భావిని ఆహ్వానిస్తాను.’’ అని ఆయన పార్లమెంట్లో చదివిన ఉర్దూ గజల్ నాకింకా గుర్తుంది. ఆయనకూ శాస్త్రవేత్త రాజారామన్నకూ మధ్య నేను కూర్చునేవాడిని. సినారె ఒక కవితా వాక్యం చదివి నావైపూ, రాజారామన్నవైపూ చూసి ఎలా ఉందంటూ మందహాసం చేసేవారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భౌతికశాస్త్రవేత్త, భారత అణుకార్యక్రమ పితామహుడైన రాజారామన్న సైతం ఆయన ప్రసంగం అంటే చెవి కోసుకునేవారు. సినారె లాగా తాను కవిత్వ భాషలో మాట్లాడలేనని, ఉర్దూలో ఆయన ప్రావీణ్యం చెప్పుకోదగ్గదని రాజారామన్న పలు సందర్భాల్లో ప్రశంసించారు. పార్లమెంటరీ చర్చలకు సినారె ప్రసంగాలు వన్నె తెచ్చాయని ఆయన మెచ్చుకున్నారు.సినారె సాహితీవేత్త అయినప్పటికీ కేవలం సాహిత్య రంగానికి సంబంధించిన అంశాలు మాత్రమే ప్రస్తావించలేదు. పాఠశాలల్లో తెలుగు బోధనను మానేయడంపై ఆయన లెక్కలేనన్ని సార్లు ఆక్రోశం వ్యక్తపరిచారు. డిజిటలైజేషన్లో తెలుగుభాషకు ప్రాధాన్యతనీయాలని డిమాండ్ చేశారు. గాంధీజీ చదివిన రాజ్ కోట్ పాఠశాల శిథిలావస్థలో ఉండడాన్ని ప్రస్తావించారు. సుభాష్ చంద్రబోస్ జన్మించిన కటక్లోని జానకీనాథ్ భవన్ను, హిందీ రచయిత ప్రేమ్ చంద్ పుట్టిన ఇంటిని స్మారక భవనాలుగా ప్రకటించాలని కోరారు. ఈ మూడింటికీ తన ఎంపీ లాడ్స్ నిధులతో ఆర్థిక సహాయం చేసేందుకు ముందుకు వచ్చారు. బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో అత్యంత విలువైన మన పురావస్తు చిహ్నాలు, ప్రాచీన దస్తావేజులు ఉన్నాయని వాటిని కాపాడాలని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఆస్ట్రేలియాలో ఒక మ్యూజియంలో హిందూ దేవతలను అపహాస్యం చేసిన తీరుకు ఆయన ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. గోల్కొండ కోటను యునెస్కో సాంస్కృతిక చిహ్నంగా గుర్తించాలని పోరాడింది ఆయనే. తుంగభద్ర ప్రాజెక్టులపై కట్టే వంతెనల వల్ల చరిత్రాత్మకమైన హంపీ దెబ్బతింటుందేమోనని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తంచేశారు. భారతదేశంలో అన్ని చారిత్రక, సాహిత్య ఆధారాలను పద్ధతి ప్రకారం కేటలాగింగ్ చేసి పూర్వతరాల కోసం భద్రపరచాలని కోరారు. జాతీయ సాంస్కృతిక నిధిని ఏర్పాటు చేసి సంస్కృతీ పరిరక్షణకు నిధులు మంజూరు చేయాలని సూచించారు.ఒక దేశానికి గుర్తింపు దాని సంస్కృతే అని ఆయన విస్పష్టంగా ఒక సందర్భంలో ప్రకటించారు. ఇక ప్రజాసమస్యలను ప్రస్తావించేందుకు ఆయన ఏనాడూ వెనుకాడలేదు. అంగన్వాడీ వర్కర్లకు వేతనాలు పెంచడం నుంచి మహిళలపై నేరాలు పెరిగిపోవడం వరకు అనేక అంశాలను లేవనెత్తారు. సమస్యలపై కేవలం కమిటీలు వేయడం వల్ల పని జరగదని, అవి చేసిన సూచనలు అమలుచేయాలని ఆయన గట్టిగా ప్రభుత్వానికి సభలో హితవు చెప్పారు. ‘‘కమిటీలు వేయడమంటే గాలిలో బాణాలు వదిలినట్లే. లక్ష్యాన్ని చేరుకోని బాణాలు ఎన్ని వదిలితే ఏమి లాభం?’’ అని ప్రశ్నించారు. రాజ్యసభలో గడిపిన ఆరేళ్లూ ఆరు పక్షుల్లా ఎగిరిపోయాయని ఆవేదన వ్యక్తం చేసిన సినారె ఒక నామినేటెడ్ సభ్యుడు పాటించాల్సిన హుందాతనాన్ని ఆద్యంతం పాటించారు.ఎంపీ లాడ్స్ విషయంలో ఆయన సాహితీ, సంస్కృతులకు పెద్ద పీట వేశారు. సారస్వత్ పరిషత్కు తన నిధులతో కొత్త రూపురేఖలు దిద్దారు. తాను పుట్టిన సిరిసిల్ల ప్రాంతంలో పలు సాహిత్య సమావేశ, కళామందిరాలు, పాఠశాలలు, కమ్యూనిటీ హాళ్లు నిర్మించి, బోరుబావులు వేయించి ప్రజల దాహార్తి తీర్చి భూమిపుత్రుడినని నిరూపించుకున్నారు.‘‘సంప్రదాయంలో జీవిస్తున్న ప్రయోగాన్ని, ప్రయోగంలో జీవిస్తున్న సంప్రదాయాన్ని’’ అని తన గురించి తాను చెప్పుకున్న సి.నారాయణరెడ్డి ఆధునికత్వాన్నీ, సంప్రదాయాన్నీ సమపాళ్లలో మేళవించుకున్న కవి. ‘‘కవిత్వం నా మాతృభాష –- ఇతివృత్తం నా మానవత్వం’’ అని కలవరించారు. సినారెకు భాషపై ఉన్న పట్టు అంతా ఇంతా కాదు. అయితే ఆయన జనంలో జనం మధ్య నివసించేందుకు జనం మాట్లాడే భాషలో రచించాలని ఉద్దేశపూర్వకంగా ఎంచుకున్నారు. కర్పూర వసంతరాయలులో ‘‘ప్రస్ఫురత్ బ్రహ్మతే, జస్ఫురత్ ఫాలతల విస్ఫుర ద్రాజరేఖా!’’ అని రాయగలిగిన సినారె ‘‘నా వచనం బహువచనం’’ అని జనానికి అర్థమయ్యే భాషలో రాశారు. ‘‘మాలమాలయని మచ్చరించి మీసాలుదువ్వెదవదేలా! మాలడే మహామంత్రియైన పూమాలవేసెదవదేలా!’’ అన్న వాక్యం చాలు ఆయన ఎవరి కవో చెప్పడానికి. ‘‘ఏ కులము వెన్నెలది? తెమ్మరలెట్టి జాతికి చెందినట్టివి?’’ అని ఆయన ప్రశ్నించారు. మానవీయ కవిత్వం రాయడానికి తనకు ప్రేరణ గుర్రం జాషువా అని ఆయన చెప్పుకోవడం ఆయన దృక్పథాన్ని తెలియజేస్తుంది. తనది ఏ ఉద్యమంతోనూ సంబంధంలేని సృజనాత్మక ప్రయాణం అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.‘‘ఏదైనా రాయందే ఈ క్షణాన్ని పోనీయను- కలాన్ని పిండేయందే కాలాన్ని కదలనీయను’’ అని రాసిన సినారెలో మరో కోణం ఆయనలో పరిపాలనా దక్షత. ఏ పదవి నిర్వహించినా ఆయన దానికి వన్నె తెచ్చారు. పార్లమెంట్ సభ్యుడుగా ఆయన ఒక అసలుసిసలైన ప్రజాప్రతినిధిగా వ్యవహరించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆయన అధ్యాపకులుగా తెలుగు భాషా సాహిత్యాలను బోధిస్తుంటే ఇతర సబ్జెక్టుల విద్యార్థులు కూడా వచ్చి వినేవారట. ఆధునికాంధ్ర సాహిత్యంపై ఆయన చేసిన పరిశోధన ఇప్పటికీ ప్రామాణికం కాగా ఆయన పర్యవేక్షణలో అనేకఅద్భుత పరిశోధనలు వచ్చాయి. ఇక అధికార భాషా సంఘాధ్యక్షుడుగా, దేశంలో ప్రథమ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ ఛాన్సలర్గా, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ ఛాన్సలర్గా, రాష్ట్రభాషా సాంస్కృతిక సలహాదారుగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్షుడిగా, సారస్వత పరిషద్ అధ్యక్షుడుగా రకరకాల పదవులు నిర్వహించారు. ఆయన అన్ని పదవులూ సమర్థవంతంగా నిర్వహించి తనదైన ముద్ర వేశారు. ‘‘తమస్సు వల పన్నినప్పుడు, మనస్సు పట్టు తప్పినప్పుడు ఆలోచన ఆయుధంగా, అంతశ్చేతన ఆలంబనగా పురోగమిస్తాడు మనిషి’’ అన్న సినారె తనకు ఏ రాజకీయాలు లేవని, ఒక రచయితగా తాను సభలో నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా ప్రవేశించానని పలు సందర్భాల్లో స్పష్టంచేశారు. కాసుబ్రహ్మానంద రెడ్డి కాంగ్రెస్లో చేరమన్నా, ఎన్టీఆర్ తెలుగుదేశంలో చేరమన్నా ఆయన సున్నితంగా తిరస్కరించి జీవితాంతం రాజకీయాలకు అతీతంగా జీవించి అజాత శత్రువుగా గుర్తింపుపొందారు. అందుకే ఆయన మరణించినప్పుడు అన్ని పార్టీల నేతలు, సిద్ధాంతాల కతీతంగా రచయితలు, కవులు, సకల జనులు ఆయనను దర్శించి నివాళులర్పించుకున్నారు. ‘‘చివరకు మృత్యువే సత్యమా? నిరంతర జీవ యాత్ర మృత్యువుకు నేపథ్యమా?’’ అని విశ్వంభరలో వేదాంతపు లోతుల్ని చవిచూపించిన ఆ కవి హనుమాజీ పేట నుంచీ అంతర్జాతీయ స్థాయిదాకా అద్భుత జీవయాత్ర సాగించారు. సాహితీ ప్రపంచంలో ఇలాంటి మేరునగ శిఖరం లాంటి కవిని మనం ఇక చూడలేమేమో.ఆచార్య యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్(నేడు హైదరాబాద్లోని జేఆర్సీ కన్వెన్షన్ సెంటర్లో కుటుంబ సభ్యులు, అభిమానుల సమక్షంలో సినారె సంస్మరణ సభ)‘‘ఇదిగో ఈ నీళ్లు అంటుకోరాదు, అంటుకుంటే నేరంఅంది కఠోర వర్ణ దుశ్శాసనంఆ ఆంక్షను ప్రతిఘటించిన అస్పృశ్యుడుఅభినవ శాసన కర్త అయ్యాడు’’ --– అని బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్ గురించి రాసిన సి.నారాయణ రెడ్డి, ఆ అంబేడ్కర్ రచించిన రాజ్యాంగం సృష్టించిన పార్లమెంట్లో గళం ఎత్తినా, ప్రజల మధ్య కవితా గానం చేసినా కవిత్వానికీ ప్రజలకూ మధ్య అవినాభావ సంబం ధం ఉన్నదని నిరూపించారు. 1997లో రాజ్యసభలో ఆయన అడుగుపెట్టినప్పుడు అంతకు ఏడాది ముందు నుంచే పెద్దల సభలో ఉన్న నాకు ఆయనకు స్వాగతం పలికే అవకాశం కలిగింది. ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజపేయి లోక్సభలో మాట్లాడుతుంటే కవితా వాక్యాలు దొర్లుతున్నప్పుడు అప్రతిభుడనై గమనించిన నాకు రాజ్యసభలో అతి సమీపం నుంచి సినారె అనర్గళంగా హిందీ, ఉర్దూ, తెలుగు భాషల్లో కవితాత్మకంగా మాట్లాడుతుంటే చూసే అదృష్టం లభించింది.నిజానికి చాలా మంది లబ్ధప్రతిష్టులు, సాహితీవేత్తలు పెద్దల సభలో నామినేట్ అయిన తర్వాత అన్నిటినీ మౌనంగా చూస్తూ ఊరుకోవడం గమనించాను. కాని సినారె మాత్రం అలా ఉండేవారు కాదు. ఉడుకు రక్తం ఉప్పొంగుతున్న యువకుడిలా ఆయన ప్రశ్నలు కురిపించేవారు. ఆవేశంతో నిలదీసేవారు. నిజానికి సినారెతో పాటు నామినేట్ అయిన వారిలో పంజాబీ కవి కర్తార్ సింగ్ దుగ్గల్, సినీ దర్శకుడు మృణాల్ సేన్, సంఘసేవకురాలు నిర్మలాదేశ్ పాండే, జర్నలిస్టు కుల్దీప్ నయ్యర్, శాస్త్రవేత్త రాజారామన్న వంటి హేమాహేమీలు ఉన్నారు. కాని వారందరిలోనూ ఒకవైపు సినారె, మరోవైపు జర్నలిస్టు కుల్దీప్ నయ్యర్ మాత్రమే ప్రజల సమస్యలపై గొంతెత్తడం చూశాను. ప్రశ్నోత్తరాల సమయం తర్వాత ఏ అంశాన్నైనా ప్రత్యేక ప్రస్తావనలు చేసేందుకు అవకాశం కల్పించేవారు. ఇదంతా క్రియాశీలక రాజకీయ నాయకులకే గాని, నామినేట్ అయిన సాహితీవేత్తను నాకెందుకు అని ఆయన ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. రాజకీయ నాయకులన్నా పార్లమెంట్ సమావేశాలు ఎగ్గొట్టేవారు కాని సినారె పార్లమెంట్ సమావేశాలకు రాకుండా ఏనాడూ ఉండలేదు. పార్లమెంట్ సమావేశాలు వాయిదా పడ్డప్పుడు ఆయన లైబ్రరీలో కూర్చుని అన్ని పేపర్లు, పత్రికలు తిరగేసేవారు. సెంట్రల్హాలులోనూ, లైబ్రరీలోనూ తెలుగు జర్నలిస్టులతోనూ ఆయన సాహితీ చర్చలు చేసేవారు. ఇక ఢిల్లీలో ఉన్నప్పుడు ఏదో ఒక సాయంత్రం ఆయన విందుల్లో ప్రత్యక్షమైతే ఇక ఆయన తన చుట్టూ ఉన్నవారిని తన కవితా వాక్యాలతో, చమత్కార బాణాలతో రంజింప చేసేవారు.ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజపేయికి సినారె అంటే ఎంతో అభిమానం. వాజపేయి కవితా శైలి సినారెకు ఎంతో నచ్చేది. తాను ఉర్దూలో ఒక కవిత రాస్తే ఆయన లాబీలో వాజపేయిని నిలబెట్టి మరీ వినిపించేవారు. తాను ప్రధానినన్న విషయం కూడా వాజపేయి మరిచి భద్రతా గార్డుల మధ్య అలాగే నిలబడి సినారె కవితలకు తల ఊపేవారు. ఇక సభలో సినారె లేచి నిలబడితే అంతా నిశ్శబ్దంగా ఆయన మాట్లాడే మాటల్ని వినేవారు. ఆయన మాటల విరుపు, పదవిన్యాసం, ప్రస్తావించే తీరు ఒక ఎత్తు అయితే మధ్యమధ్యలోనో, చివరిలోనో ఒక ఉర్దూ గజల్ వాక్యాన్ని చదివితే సభలో అంతా బల్లలు చరిచి అభినందించేవారు. ‘‘పూలు వాడిపోయానని బాధపడను, ఫలాలకోసం ఎదురు చూస్తాను.. ముళ్లపై నడిచి భావిని ఆహ్వానిస్తాను.’’ అని ఆయన పార్లమెంట్లో చదివిన ఉర్దూ గజల్ నాకింకా గుర్తుంది. ఆయనకూ శాస్త్రవేత్త రాజారామన్నకూ మధ్య నేను కూర్చునేవాడిని. సినారె ఒక కవితా వాక్యం చదివి నావైపూ, రాజారామన్నవైపూ చూసి ఎలా ఉందంటూ మందహాసం చేసేవారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భౌతికశాస్త్రవేత్త, భారత అణుకార్యక్రమ పితామహుడైన రాజారామన్న సైతం ఆయన ప్రసంగం అంటే చెవి కోసుకునేవారు. సినారె లాగా తాను కవిత్వ భాషలో మాట్లాడలేనని, ఉర్దూలో ఆయన ప్రావీణ్యం చెప్పుకోదగ్గదని రాజారామన్న పలు సందర్భాల్లో ప్రశంసించారు. పార్లమెంటరీ చర్చలకు సినారె ప్రసంగాలు వన్నె తెచ్చాయని ఆయన మెచ్చుకున్నారు.సినారె సాహితీవేత్త అయినప్పటికీ కేవలం సాహిత్య రంగానికి సంబంధించిన అంశాలు మాత్రమే ప్రస్తావించలేదు. పాఠశాలల్లో తెలుగు బోధనను మానేయడంపై ఆయన లెక్కలేనన్ని సార్లు ఆక్రోశం వ్యక్తపరిచారు. డిజిటలైజేషన్లో తెలుగుభాషకు ప్రాధాన్యతనీయాలని డిమాండ్ చేశారు. గాంధీజీ చదివిన రాజ్ కోట్ పాఠశాల శిథిలావస్థలో ఉండడాన్ని ప్రస్తావించారు. సుభాష్ చంద్రబోస్ జన్మించిన కటక్లోని జానకీనాథ్ భవన్ను, హిందీ రచయిత ప్రేమ్ చంద్ పుట్టిన ఇంటిని స్మారక భవనాలుగా ప్రకటించాలని కోరారు. ఈ మూడింటికీ తన ఎంపీ లాడ్స్ నిధులతో ఆర్థిక సహాయం చేసేందుకు ముందుకు వచ్చారు. బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో అత్యంత విలువైన మన పురావస్తు చిహ్నాలు, ప్రాచీన దస్తావేజులు ఉన్నాయని వాటిని కాపాడాలని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఆస్ట్రేలియాలో ఒక మ్యూజియంలో హిందూ దేవతలను అపహాస్యం చేసిన తీరుకు ఆయన ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. గోల్కొండ కోటను యునెస్కో సాంస్కృతిక చిహ్నంగా గుర్తించాలని పోరాడింది ఆయనే. తుంగభద్ర ప్రాజెక్టులపై కట్టే వంతెనల వల్ల చరిత్రాత్మకమైన హంపీ దెబ్బతింటుందేమోనని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తంచేశారు. భారతదేశంలో అన్ని చారిత్రక, సాహిత్య ఆధారాలను పద్ధతి ప్రకారం కేటలాగింగ్ చేసి పూర్వతరాల కోసం భద్రపరచాలని కోరారు. జాతీయ సాంస్కృతిక నిధిని ఏర్పాటు చేసి సంస్కృతీ పరిరక్షణకు నిధులు మంజూరు చేయాలని సూచించారు.ఒక దేశానికి గుర్తింపు దాని సంస్కృతే అని ఆయన విస్పష్టంగా ఒక సందర్భంలో ప్రకటించారు. ఇక ప్రజాసమస్యలను ప్రస్తావించేందుకు ఆయన ఏనాడూ వెనుకాడలేదు. అంగన్వాడీ వర్కర్లకు వేతనాలు పెంచడం నుంచి మహిళలపై నేరాలు పెరిగిపోవడం వరకు అనేక అంశాలను లేవనెత్తారు. సమస్యలపై కేవలం కమిటీలు వేయడం వల్ల పని జరగదని, అవి చేసిన సూచనలు అమలుచేయాలని ఆయన గట్టిగా ప్రభుత్వానికి సభలో హితవు చెప్పారు. ‘‘కమిటీలు వేయడమంటే గాలిలో బాణాలు వదిలినట్లే. లక్ష్యాన్ని చేరుకోని బాణాలు ఎన్ని వదిలితే ఏమి లాభం?’’ అని ప్రశ్నించారు. రాజ్యసభలో గడిపిన ఆరేళ్లూ ఆరు పక్షుల్లా ఎగిరిపోయాయని ఆవేదన వ్యక్తం చేసిన సినారె ఒక నామినేటెడ్ సభ్యుడు పాటించాల్సిన హుందాతనాన్ని ఆద్యంతం పాటించారు.ఎంపీ లాడ్స్ విషయంలో ఆయన సాహితీ, సంస్కృతులకు పెద్ద పీట వేశారు. సారస్వత్ పరిషత్కు తన నిధులతో కొత్త రూపురేఖలు దిద్దారు. తాను పుట్టిన సిరిసిల్ల ప్రాంతంలో పలు సాహిత్య సమావేశ, కళామందిరాలు, పాఠశాలలు, కమ్యూనిటీ హాళ్లు నిర్మించి, బోరుబావులు వేయించి ప్రజల దాహార్తి తీర్చి భూమిపుత్రుడినని నిరూపించుకున్నారు.‘‘సంప్రదాయంలో జీవిస్తున్న ప్రయోగాన్ని, ప్రయోగంలో జీవిస్తున్న సంప్రదాయాన్ని’’ అని తన గురించి తాను చెప్పుకున్న సి.నారాయణరెడ్డి ఆధునికత్వాన్నీ, సంప్రదాయాన్నీ సమపాళ్లలో మేళవించుకున్న కవి. ‘‘కవిత్వం నా మాతృభాష –- ఇతివృత్తం నా మానవత్వం’’ అని కలవరించారు. సినారెకు భాషపై ఉన్న పట్టు అంతా ఇంతా కాదు. అయితే ఆయన జనంలో జనం మధ్య నివసించేందుకు జనం మాట్లాడే భాషలో రచించాలని ఉద్దేశపూర్వకంగా ఎంచుకున్నారు. కర్పూర వసంతరాయలులో ‘‘ప్రస్ఫురత్ బ్రహ్మతే, జస్ఫురత్ ఫాలతల విస్ఫుర ద్రాజరేఖా!’’ అని రాయగలిగిన సినారె ‘‘నా వచనం బహువచనం’’ అని జనానికి అర్థమయ్యే భాషలో రాశారు. ‘‘మాలమాలయని మచ్చరించి మీసాలుదువ్వెదవదేలా! మాలడే మహామంత్రియైన పూమాలవేసెదవదేలా!’’ అన్న వాక్యం చాలు ఆయన ఎవరి కవో చెప్పడానికి. ‘‘ఏ కులము వెన్నెలది? తెమ్మరలెట్టి జాతికి చెందినట్టివి?’’ అని ఆయన ప్రశ్నించారు. మానవీయ కవిత్వం రాయడానికి తనకు ప్రేరణ గుర్రం జాషువా అని ఆయన చెప్పుకోవడం ఆయన దృక్పథాన్ని తెలియజేస్తుంది. తనది ఏ ఉద్యమంతోనూ సంబంధంలేని సృజనాత్మక ప్రయాణం అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.‘‘ఏదైనా రాయందే ఈ క్షణాన్ని పోనీయను- కలాన్ని పిండేయందే కాలాన్ని కదలనీయను’’ అని రాసిన సినారెలో మరో కోణం ఆయనలో పరిపాలనా దక్షత. ఏ పదవి నిర్వహించినా ఆయన దానికి వన్నె తెచ్చారు. పార్లమెంట్ సభ్యుడుగా ఆయన ఒక అసలుసిసలైన ప్రజాప్రతినిధిగా వ్యవహరించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆయన అధ్యాపకులుగా తెలుగు భాషా సాహిత్యాలను బోధిస్తుంటే ఇతర సబ్జెక్టుల విద్యార్థులు కూడా వచ్చి వినేవారట. ఆధునికాంధ్ర సాహిత్యంపై ఆయన చేసిన పరిశోధన ఇప్పటికీ ప్రామాణికం కాగా ఆయన పర్యవేక్షణలో అనేకఅద్భుత పరిశోధనలు వచ్చాయి. ఇక అధికార భాషా సంఘాధ్యక్షుడుగా, దేశంలో ప్రథమ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ ఛాన్సలర్గా, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ ఛాన్సలర్గా, రాష్ట్రభాషా సాంస్కృతిక సలహాదారుగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్షుడిగా, సారస్వత పరిషద్ అధ్యక్షుడుగా రకరకాల పదవులు నిర్వహించారు. ఆయన అన్ని పదవులూ సమర్థవంతంగా నిర్వహించి తనదైన ముద్ర వేశారు. ‘‘తమస్సు వల పన్నినప్పుడు, మనస్సు పట్టు తప్పినప్పుడు ఆలోచన ఆయుధంగా, అంతశ్చేతన ఆలంబనగా పురోగమిస్తాడు మనిషి’’ అన్న సినారె తనకు ఏ రాజకీయాలు లేవని, ఒక రచయితగా తాను సభలో నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా ప్రవేశించానని పలు సందర్భాల్లో స్పష్టంచేశారు. కాసుబ్రహ్మానంద రెడ్డి కాంగ్రెస్లో చేరమన్నా, ఎన్టీఆర్ తెలుగుదేశంలో చేరమన్నా ఆయన సున్నితంగా తిరస్కరించి జీవితాంతం రాజకీయాలకు అతీతంగా జీవించి అజాత శత్రువుగా గుర్తింపుపొందారు. అందుకే ఆయన మరణించినప్పుడు అన్ని పార్టీల నేతలు, సిద్ధాంతాల కతీతంగా రచయితలు, కవులు, సకల జనులు ఆయనను దర్శించి నివాళులర్పించుకున్నారు. ‘‘చివరకు మృత్యువే సత్యమా? నిరంతర జీవ యాత్ర మృత్యువుకు నేపథ్యమా?’’ అని విశ్వంభరలో వేదాంతపు లోతుల్ని చవిచూపించిన ఆ కవి హనుమాజీ పేట నుంచీ అంతర్జాతీయ స్థాయిదాకా అద్భుత జీవయాత్ర సాగించారు. సాహితీ ప్రపంచంలో ఇలాంటి మేరునగ శిఖరం లాంటి కవిని మనం ఇక చూడలేమేమో.ఆచార్య యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్(నేడు హైదరాబాద్లోని జేఆర్సీ కన్వెన్షన్ సెంటర్లో కుటుంబ సభ్యులు, అభిమానుల సమక్షంలో సినారె సంస్మరణ సభ)
saahitiivetta ayinappatiki paarlamentulo sinare kevalam saahitya rangaaniki sambandhinchina amsaalu maatrameprastavinchala. paatasaalallo telugu bodhananu maaneyadampai lekkalenanni saarlu aakrosamvyaktaparichaara. desitalizationlo telugubhaashaku praadhaanyameeyaalani demand chesaru. golkonda kotanu unesco saamskrutika chihnamgaa gurtinchaalani poraadaaru. anganwadi varkarlaku vetanaalu penchadam nunchi mahilalapai neraalu perigipovadam varaku aneka amsaalanu levanettaaru.‘‘idigo ee neellu antukoraadu, antukunte neramandi kathora varna dussasanam aankshanu pratighatinchina asprusyuduabhinava saasana karta ayyadu’’ --– ani babasaheb ambedker gurinchi raasina si.narayana reddi, aa ambedker rachinchina raajyaangam srushtinchina paarlamentlo galam ettinaa, prajala madhya kavita gaanam chesina kavitvaanikii prajalakuu madhya avinabhava sambam dham unnadani niruupinchaaru. 1997loo rajyasabhalo aayana adugupettinappudu antaku edaadi mundu nunche peddala sabhalo unna naaku aayanaku swaagatam palike avakaasam kaligindi. pradhaanamantri atal bihari vajapeyi loksabhalo matladutunte kavita vaakyaalu dorlutunnappudu apratibhudanai gamaninchina naaku rajyasabhalo athi sameepam nunchi sinare anargalamgaa hindi, urduu, telugu bhaashallo kavitaatmakamgaa matladutunte chuse adrushtam labhinchindi.nijaaniki chala mandi labdhapratishtulu, saahitiivettalu peddala sabhalo naminate ayina tarvaata annitinee mounamgaa chustuu oorukovadam gamaninchaanu. kaani sinare maatram alaa undevaaru kaadu. uduku raktam uppongutunna yuvakudila aayana prasnalu kuripinchevaaru. aavesamto niladeesevaaru. nijaaniki sinaretho paatu naminate ayina vaarilo panjabi kavi kartar sing duggal, cinee darsakudu mrunal saen, sanghasevakuraalu nirmaladesh pande, jarnalistu kuldip nayyar, saastravetta rajaramanna vanti hemahemeelu unnaaru. kaani vaarandariloonuu okavaipu sinare, marovaipu jarnalistu kuldip nayyar matrame prajala samasyalapai gontettadam chushanu. prasnottaraala samayam tarvaata e amsaannainaa pratyeka prastaavanalu chesenduku avakaasam kalpinchevaaru. idantaa kriyaaseelaka rajakeeya nayakulake gaani, naminate ayina saahitiivettanu naakenduku ani aayana eppuduu anukoledu. rajakeeya nayakulanna parlament samavesalu eggottevaaru kaani sinare parlament samavesalaku rakunda enaaduu undaledu. parlament samavesalu vaayidaa paddappudu aayana librarilo kuurchuni anni peparlu, patrikalu tiragesevaaru. centralhaalulonu, librarylonu telugu jarnalistulatoonuu aayana saahitii charchalu chesevaaru. ika dhilleelo unnappudu edho oka saayantram aayana vindullo pratyakshamaite ika aayana tana chuttu unnavaarini tana kavita vaakyaalato, chamatkara baanaalatoe ranjimpa chesevaaru.pradhaanamantri atal bihari vaajapeyiki sinare ante entho abhimanam. vajapeyi kavita saili sinaareku entho nachedi. taanu urduuloo oka kavita raste aayana laabiilo vaajapeyini nilabetti mari vinipinchevaaru. taanu pradhaaninanna vishayam kuudaa vajapeyi marichi bhadrata gaardula madhya alaage nilabadi sinare kavitalaku tala oopevaaru. ika sabhalo sinare lechi nilabadithe antaa nissabdamgaa aayana matlade maatalni vinevaaru. aayana maatala virupu, padavinyaasam, prastaavinche teeru oka ettu ayithe madhyamadhyalono, chivarilono oka urduu gajal vaakyaanni chadivite sabhalo antaa ballalu charichi abhinandinchevaaru. ‘‘poolu vaadipoyaanani baadhapadanu, phalalakosam eduru chustaanu.. mullapai nadichi bhavini aahvaanistaanu.’’ ani aayana paarlamentlo chadivina urduu gajal nakinka gurtundi. aayanakuu saastravetta rajaramannaku madhya nenu kuurchuneevaadini. sinare oka kavita vaakyam chadivi naavaipuu, rajaramannavaipu chusi ela undantuu mandahasam chesevaaru. prapancha prakhyaata bhautikasaastravetta, bhaarata anukaaryakrama pitaamahudaina rajaramanna saitam aayana prasangam ante chevi kosukunevaru. sinare laga taanu kavitva bhashalo matladalenani, urduuloo aayana praaveenyam cheppukodaggadani rajaramanna palu sandarbhaallo prasamsinchaaru. parlamentary charchalaku sinare prasangaalu vanne tecchaayani aayana mechukunnaru.sinare saahitiivetta ayinappatiki kevalam saahitya rangaaniki sambandhinchina amsaalu matrame prastaavinchaledu. paatasaalallo telugu bodhananu maaneyadampai aayana lekkalenanni saarlu aakrosam vyaktaparichaaru. desitalizationlo telugubhaashaku praadhaanyataneeyaalani demand chesaru. gandhiji chadivina raj kot paatasaala shidhilaavasthalo undadaanni prastaavinchaaru. subhash chandrabos janminchina katakloni janakinath bhavannu, hindi rachayita prame chand puttina intini smaraka bhavanaluga prakatinchaalani koraru. ee moodintikee tana empy lads nidhulatho aardhika sahayam chesenduku munduku vachaaru. british musionlo atyanta viluvena mana puraavastu chihnalu, praacheena dastavejulu unnaayani vaatini kaapaadaalani aayana aandolana vyaktam chesaru. australialo oka musionlo hindu devatalanu apahasyam chesina teeruku aayana aavedana vyaktam chesaru. golkonda kotanu unesco saamskrutika chihnamgaa gurtinchaalani poradindi aayane. tungabhadra praajektulapai katte vantenala valla charitraatmakamaina hampi debbatintundemonani aayana aandolana vyaktamchaesaaru. bhaaratadesamlo anni chaaritraka, saahitya aadhaaraalanu paddhati prakaaram katalaging chesi puurvataraala kosam bhadraparachaalani koraru. jaateeya saamskrutika nidhini erpaatu chesi samskrutii parirakshanaku nidhulu manjuru cheyalani suuchimchaaru.oka deshaniki gurtimpu daani samskrute ani aayana vispashtamgaa oka sandarbhamlo prakatinchaaru. ika prajaasamasyalanu prastaavinchenduku aayana enaaduu venukaadaledu. anganwadi varkarlaku vetanaalu penchadam nunchi mahilalapai neraalu perigipovadam varaku aneka amsaalanu levanettaaru. samasyalapai kevalam kamiteelu veyadam valla pani jaragadani, avi chesina suuchanalu amalucheyaalani aayana gattigaa prabhutvaaniki sabhalo hitavu cheppaaru. ‘‘kamiteelu veyadamante gaalilo baanaalu vadilinatle. lakshyaanni cherukoni baanaalu enni vadilithe emi laabham?’’ ani prasninchaaru. rajyasabhalo gadipina aarelluu aaru pakshulla egiripoyayani aavedana vyaktam chesina sinare oka naminated sabhyudu paatinchaalsina hundaatanaanni aadyantam paatinchaaru.empy lads vishayamlo aayana saahitii, samskrutulaku pedda peeta vaesaaru. saraswat parishatku tana nidhulatho kotta roopurekhalu diddaaru. taanu puttina sirisilla praantamlo palu saahitya samavesa, kalaamandiraalu, paatasaalalu, community haallu nirminchi, borubavulu veyinchi prajala daahaarti teerchi bhoomiputrudinani niroopinchukunnaaru.‘‘sampradaayamlo jeevistunna prayogaanni, prayogamlo jeevistunna sampradaayaanni’’ ani tana gurinchi taanu cheppukunna si.narayanareddy aadhunikatvaannii, sampradaayaannii samapallalo melavinchukunna kavi. ‘‘kavitvam naa matrubhasha –- itivruttam naa maanavatvam’’ ani kalavarinchaaru. sinaareku bhashapai unna pattu antaa intaa kaadu. ayithe aayana janamlo janam madhya nivasinchenduku janam matlade bhashalo rachinchaalani uddesapurvakamgaa enchukunnaaru. karpura vasantaraayalulo ‘‘prasphurat brahmate, jasphurat phaalatala visphura drajarekha!’’ ani raayagaligina sinare ‘‘naa vachanam bahuvachanam’’ ani jananiki arthamayye bhashalo raasaaru. ‘‘malamalayani macharinchi meesaluduvvedavadela! malade mahamantriyaina poomalavesedavadela!’’ anna vaakyam chaalu aayana evari kavo cheppadaaniki. ‘‘e kulamu venneladi? temmaraletty jaatiki chendinattivi?’’ ani aayana prasninchaaru. manaveeya kavitvam raayadaaniki tanaku prerana gurram jashuva ani aayana cheppukovadam aayana drukpathaanni teliyajestundi. tanadi e udyamamtoonuu sambandhamleni srujanaatmaka prayaanam ani aayana spashtam chesaru.‘‘edaina rayande ee kshanaanni poneeyanu- kalaanni pindeyande kaalaanni kadalaneeyanu’’ ani raasina cinarelo maro konam aayanalo paripalana dakshata. e padavi nirvahinchinaa aayana daaniki vanne tecchaaru. parlament sabhyudugaa aayana oka asalusisalaina prajaapratinidhigaa vyavaharinchaaru. usmania vishwavidyaalayamlo aayana adhyaapakulugaa telugu bhasha saahityaalanu bodhistunte itara sabjektula vidyaarthulu kuudaa vachi vinevaarata. aadhunikandhra saahityampai aayana chesina parisodhana ippatikee praamaanikam kaga aayana paryavekshanhalo anekaadbhuta parisodhanalu vachayi. ika adhikara bhasha sanghaadhyakshudugaa, desamlo prathama saarvatrika vishwavidyaalayam daa.bi.ar. ambedker vishwavidyaalayaaniki vais chaansalargaa, potti sriraamulu telugu vishwavidyaalayaaniki vais chaansalargaa, rashtrabhasha saamskrutika salahaadaarugaa, andhrapradesh rashtra saamskrutika mandali adhyakshudigaa, saarasvata parishad adhyakshudugaa rakarakaala padavulu nirvahinchaaru. aayana anni padavuluu samarthavantamgaa nirvahinchi tanadaina mudra vaesaaru. ‘‘tamassu vala panninappudu, manassu pattu tappinappudu aalochana aayudhamgaa, antaschetana aalambanagaa purogamistaadu manishi’’ anna sinare tanaku e rajakeeyaalu levani, oka rachayitagaa taanu sabhalo naminated sabhyudigaa pravesinchaanani palu sandarbhaallo spashtamchaesaaru. kasubrahmananda reddi congresslo cheramanna, ntr telugudesamlo cheramanna aayana sunnitamgaa tiraskarinchi jeevitaantam raajakeeyaalaku ateetamgaa jeevinchi ajaata satruvugaa gurtimpupondaaru. anduke aayana maraninchinappudu anni paarteela nethalu, siddhaantaala katiitamgaa rachayitalu, kavulu, sakala janulu aayananu darsinchi nivaalularpinchukunna. ‘‘chivaraku mrutyuve satyama? nirantara jeeva yaatra mrutyuvuku nepathyama?’’ ani viswambharalo vedaantapu lotulni chavichuupinchina aa kavi hanumaji peta nunchi antarjaatiiya sthaidaka adbhuta jeevayaatra saaginchaaru. saahitii prapanchamlo ilanti merunaga sikharam lanti kavini manam ika chudalememo.aachaarya yarlagadda lakshmi prasad(nedu hyderabadloni jrc convension centerlo kutumba sabhyulu, abhimaanula samakshamlo sinare samsmarana sabha)‘‘idigo ee neellu antukoraadu, antukunte neramandi kathora varna dussasanam aankshanu pratighatinchina asprusyuduabhinava saasana karta ayyadu’’ --– ani babasaheb ambedker gurinchi raasina si.narayana reddi, aa ambedker rachinchina raajyaangam srushtinchina paarlamentlo galam ettinaa, prajala madhya kavita gaanam chesina kavitvaanikii prajalakuu madhya avinabhava sambam dham unnadani niruupinchaaru. 1997loo rajyasabhalo aayana adugupettinappudu antaku edaadi mundu nunche peddala sabhalo unna naaku aayanaku swaagatam palike avakaasam kaligindi. pradhaanamantri atal bihari vajapeyi loksabhalo matladutunte kavita vaakyaalu dorlutunnappudu apratibhudanai gamaninchina naaku rajyasabhalo athi sameepam nunchi sinare anargalamgaa hindi, urduu, telugu bhaashallo kavitaatmakamgaa matladutunte chuse adrushtam labhinchindi.nijaaniki chala mandi labdhapratishtulu, saahitiivettalu peddala sabhalo naminate ayina tarvaata annitinee mounamgaa chustuu oorukovadam gamaninchaanu. kaani sinare maatram alaa undevaaru kaadu. uduku raktam uppongutunna yuvakudila aayana prasnalu kuripinchevaaru. aavesamto niladeesevaaru. nijaaniki sinaretho paatu naminate ayina vaarilo panjabi kavi kartar sing duggal, cinee darsakudu mrunal saen, sanghasevakuraalu nirmaladesh pande, jarnalistu kuldip nayyar, saastravetta rajaramanna vanti hemahemeelu unnaaru. kaani vaarandariloonuu okavaipu sinare, marovaipu jarnalistu kuldip nayyar matrame prajala samasyalapai gontettadam chushanu. prasnottaraala samayam tarvaata e amsaannainaa pratyeka prastaavanalu chesenduku avakaasam kalpinchevaaru. idantaa kriyaaseelaka rajakeeya nayakulake gaani, naminate ayina saahitiivettanu naakenduku ani aayana eppuduu anukoledu. rajakeeya nayakulanna parlament samavesalu eggottevaaru kaani sinare parlament samavesalaku rakunda enaaduu undaledu. parlament samavesalu vaayidaa paddappudu aayana librarilo kuurchuni anni peparlu, patrikalu tiragesevaaru. centralhaalulonu, librarylonu telugu jarnalistulatoonuu aayana saahitii charchalu chesevaaru. ika dhilleelo unnappudu edho oka saayantram aayana vindullo pratyakshamaite ika aayana tana chuttu unnavaarini tana kavita vaakyaalato, chamatkara baanaalatoe ranjimpa chesevaaru.pradhaanamantri atal bihari vaajapeyiki sinare ante entho abhimanam. vajapeyi kavita saili sinaareku entho nachedi. taanu urduuloo oka kavita raste aayana laabiilo vaajapeyini nilabetti mari vinipinchevaaru. taanu pradhaaninanna vishayam kuudaa vajapeyi marichi bhadrata gaardula madhya alaage nilabadi sinare kavitalaku tala oopevaaru. ika sabhalo sinare lechi nilabadithe antaa nissabdamgaa aayana matlade maatalni vinevaaru. aayana maatala virupu, padavinyaasam, prastaavinche teeru oka ettu ayithe madhyamadhyalono, chivarilono oka urduu gajal vaakyaanni chadivite sabhalo antaa ballalu charichi abhinandinchevaaru. ‘‘poolu vaadipoyaanani baadhapadanu, phalalakosam eduru chustaanu.. mullapai nadichi bhavini aahvaanistaanu.’’ ani aayana paarlamentlo chadivina urduu gajal nakinka gurtundi. aayanakuu saastravetta rajaramannaku madhya nenu kuurchuneevaadini. sinare oka kavita vaakyam chadivi naavaipuu, rajaramannavaipu chusi ela undantuu mandahasam chesevaaru. prapancha prakhyaata bhautikasaastravetta, bhaarata anukaaryakrama pitaamahudaina rajaramanna saitam aayana prasangam ante chevi kosukunevaru. sinare laga taanu kavitva bhashalo matladalenani, urduuloo aayana praaveenyam cheppukodaggadani rajaramanna palu sandarbhaallo prasamsinchaaru. parlamentary charchalaku sinare prasangaalu vanne tecchaayani aayana mechukunnaru.sinare saahitiivetta ayinappatiki kevalam saahitya rangaaniki sambandhinchina amsaalu matrame prastaavinchaledu. paatasaalallo telugu bodhananu maaneyadampai aayana lekkalenanni saarlu aakrosam vyaktaparichaaru. desitalizationlo telugubhaashaku praadhaanyataneeyaalani demand chesaru. gandhiji chadivina raj kot paatasaala shidhilaavasthalo undadaanni prastaavinchaaru. subhash chandrabos janminchina katakloni janakinath bhavannu, hindi rachayita prame chand puttina intini smaraka bhavanaluga prakatinchaalani koraru. ee moodintikee tana empy lads nidhulatho aardhika sahayam chesenduku munduku vachaaru. british musionlo atyanta viluvena mana puraavastu chihnalu, praacheena dastavejulu unnaayani vaatini kaapaadaalani aayana aandolana vyaktam chesaru. australialo oka musionlo hindu devatalanu apahasyam chesina teeruku aayana aavedana vyaktam chesaru. golkonda kotanu unesco saamskrutika chihnamgaa gurtinchaalani poradindi aayane. tungabhadra praajektulapai katte vantenala valla charitraatmakamaina hampi debbatintundemonani aayana aandolana vyaktamchaesaaru. bhaaratadesamlo anni chaaritraka, saahitya aadhaaraalanu paddhati prakaaram katalaging chesi puurvataraala kosam bhadraparachaalani koraru. jaateeya saamskrutika nidhini erpaatu chesi samskrutii parirakshanaku nidhulu manjuru cheyalani suuchimchaaru.oka deshaniki gurtimpu daani samskrute ani aayana vispashtamgaa oka sandarbhamlo prakatinchaaru. ika prajaasamasyalanu prastaavinchenduku aayana enaaduu venukaadaledu. anganwadi varkarlaku vetanaalu penchadam nunchi mahilalapai neraalu perigipovadam varaku aneka amsaalanu levanettaaru. samasyalapai kevalam kamiteelu veyadam valla pani jaragadani, avi chesina suuchanalu amalucheyaalani aayana gattigaa prabhutvaaniki sabhalo hitavu cheppaaru. ‘‘kamiteelu veyadamante gaalilo baanaalu vadilinatle. lakshyaanni cherukoni baanaalu enni vadilithe emi laabham?’’ ani prasninchaaru. rajyasabhalo gadipina aarelluu aaru pakshulla egiripoyayani aavedana vyaktam chesina sinare oka naminated sabhyudu paatinchaalsina hundaatanaanni aadyantam paatinchaaru.empy lads vishayamlo aayana saahitii, samskrutulaku pedda peeta vaesaaru. saraswat parishatku tana nidhulatho kotta roopurekhalu diddaaru. taanu puttina sirisilla praantamlo palu saahitya samavesa, kalaamandiraalu, paatasaalalu, community haallu nirminchi, borubavulu veyinchi prajala daahaarti teerchi bhoomiputrudinani niroopinchukunnaaru.‘‘sampradaayamlo jeevistunna prayogaanni, prayogamlo jeevistunna sampradaayaanni’’ ani tana gurinchi taanu cheppukunna si.narayanareddy aadhunikatvaannii, sampradaayaannii samapallalo melavinchukunna kavi. ‘‘kavitvam naa matrubhasha –- itivruttam naa maanavatvam’’ ani kalavarinchaaru. sinaareku bhashapai unna pattu antaa intaa kaadu. ayithe aayana janamlo janam madhya nivasinchenduku janam matlade bhashalo rachinchaalani uddesapurvakamgaa enchukunnaaru. karpura vasantaraayalulo ‘‘prasphurat brahmate, jasphurat phaalatala visphura drajarekha!’’ ani raayagaligina sinare ‘‘naa vachanam bahuvachanam’’ ani jananiki arthamayye bhashalo raasaaru. ‘‘malamalayani macharinchi meesaluduvvedavadela! malade mahamantriyaina poomalavesedavadela!’’ anna vaakyam chaalu aayana evari kavo cheppadaaniki. ‘‘e kulamu venneladi? temmaraletty jaatiki chendinattivi?’’ ani aayana prasninchaaru. manaveeya kavitvam raayadaaniki tanaku prerana gurram jashuva ani aayana cheppukovadam aayana drukpathaanni teliyajestundi. tanadi e udyamamtoonuu sambandhamleni srujanaatmaka prayaanam ani aayana spashtam chesaru.‘‘edaina rayande ee kshanaanni poneeyanu- kalaanni pindeyande kaalaanni kadalaneeyanu’’ ani raasina cinarelo maro konam aayanalo paripalana dakshata. e padavi nirvahinchinaa aayana daaniki vanne tecchaaru. parlament sabhyudugaa aayana oka asalusisalaina prajaapratinidhigaa vyavaharinchaaru. usmania vishwavidyaalayamlo aayana adhyaapakulugaa telugu bhasha saahityaalanu bodhistunte itara sabjektula vidyaarthulu kuudaa vachi vinevaarata. aadhunikandhra saahityampai aayana chesina parisodhana ippatikee praamaanikam kaga aayana paryavekshanhalo anekaadbhuta parisodhanalu vachayi. ika adhikara bhasha sanghaadhyakshudugaa, desamlo prathama saarvatrika vishwavidyaalayam daa.bi.ar. ambedker vishwavidyaalayaaniki vais chaansalargaa, potti sriraamulu telugu vishwavidyaalayaaniki vais chaansalargaa, rashtrabhasha saamskrutika salahaadaarugaa, andhrapradesh rashtra saamskrutika mandali adhyakshudigaa, saarasvata parishad adhyakshudugaa rakarakaala padavulu nirvahinchaaru. aayana anni padavuluu samarthavantamgaa nirvahinchi tanadaina mudra vaesaaru. ‘‘tamassu vala panninappudu, manassu pattu tappinappudu aalochana aayudhamgaa, antaschetana aalambanagaa purogamistaadu manishi’’ anna sinare tanaku e rajakeeyaalu levani, oka rachayitagaa taanu sabhalo naminated sabhyudigaa pravesinchaanani palu sandarbhaallo spashtamchaesaaru. kasubrahmananda reddi congresslo cheramanna, ntr telugudesamlo cheramanna aayana sunnitamgaa tiraskarinchi jeevitaantam raajakeeyaalaku ateetamgaa jeevinchi ajaata satruvugaa gurtimpupondaaru. anduke aayana maraninchinappudu anni paarteela nethalu, siddhaantaala katiitamgaa rachayitalu, kavulu, sakala janulu aayananu darsinchi nivaalularpinchukunna. ‘‘chivaraku mrutyuve satyama? nirantara jeeva yaatra mrutyuvuku nepathyama?’’ ani viswambharalo vedaantapu lotulni chavichuupinchina aa kavi hanumaji peta nunchi antarjaatiiya sthaidaka adbhuta jeevayaatra saaginchaaru. saahitii prapanchamlo ilanti merunaga sikharam lanti kavini manam ika chudalememo.aachaarya yarlagadda lakshmi prasad(nedu hyderabadloni jrc convension centerlo kutumba sabhyulu, abhimaanula samakshamlo sinare samsmarana sabha)