
హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ పరిశోధక విద్యార్థి రోహిత్ వేముల తొలి వర్థంతి సందర్భంగా చోటు చేసుకున్న పరిణామాలు బాధ కలిగిస్తున్నాయి. యూనివర్సిటీలో సభ జరగకుండా పోలీసులు ప్రదర్శించిన కర్కశత్వం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తున్నది. పోలీసు బలగాలు పలుచోట్ల దారికాసి వస్తున్నవారిని ఎక్కడికక్కడ అరెస్టులు చేయడం చూసినప్పుడు, రోహిత్ మరణించిన ఏడాది తరువాత కూడా ప్రభుత్వాల అణచివేత సిద్ధాంతంలో వీసమెత్తు మార్పు రాలేదని అర్థమవుతున్నది. సామాజిక న్యాయానికీ, దళిత ఉన్నత విద్యావంతుల్లో గూడుకట్టుకొనివున్న నిరాశా నిస్పృహలకు రోహిత్ ఒక చిహ్నం. అతడి మరణంతో దేశవ్యాప్తంగా ఎగసిన ఆగ్రహజ్వాలలు అనంతరకాలంలో వివిధ రూపాల్లో కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. రోహిత్ ప్రధమవర్థంతి సభను నిర్వాహకులు సంకల్పించిన విధంగా జరనివ్వడం వల్ల ప్రభుత్వాలకు కానీ, శాంతిభద్రతలకు కానీ వాటిల్లే ప్రమాదమేమీ లేదు. ఏడాదికాలంగా న్యాయం దక్కకపోగా, ఆవేదననూ, ఆగ్రహాన్నీ వెలిబుచ్చడానికి కూడా ప్రజాస్వామ్య దేశంలో అవకాశం లేకపోవడం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తున్నది.రోహిత్ మరణించిన చోట ఆయన సంస్మరణ సాధ్యం కాకుండా చేసింది సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ. అతడి పోరాటానికీ, జ్ఞాపకాలకు చిహ్నంగా వెలిసిన వెలివాడలో సభ జరగనీయకపోవడంతో పాటు, రోహిత్ విగ్రహానికి దండవేసి నివాళులర్పించడానికి తల్లి రాధికకు కూడా అనుమతి దక్కలేదు. ఆమెనూ, కొద్దిమంది విద్యార్థి నాయకులను లోపలకు అనుమతించి వుంటే వాతావరణం ఇంత ఉద్రిక్తంగా మారివుండేది కాదు. కాస్తంత ముందుచూపు, పట్టువిడుపులు లేకుండా నిరంకుశంగా వ్యవహరించినందువల్లనే ఆ ప్రాంతమంతా రణరంగంగా మారింది. లోపల ఉన్న విద్యార్థులు గేట్లు తోసుకొని బయటకు రావడమూ, పోలీసులు లాఠీచార్జీలు, పిడిగుద్దులతో విద్యార్థులను నియంత్రించాలని ప్రయత్నించడమూ, అనంతరం రాధిక సహా అందరినీ అరెస్టు చేయడం నివారించగలిగేవే. దేశవ్యాప్తంగా వేర్వేరు చోట్ల జరిగిన నిరసన ప్రదర్శనల విషయంలోనూ ఇదే వైఖరి ఉన్నది. రోహిత్ వేముల, జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ యూనివర్సిటీ నుంచి మూడు నెలల క్రితం కనిపించకుండా పోయిన నజీబ్ విషయంలో న్యాయం కోరుతూ సాగిన ఈ ర్యాలీలకు ఢిల్లీలో అడుగుడగునా ఆటంకాలు ఎదురైనాయి. దార్లు మార్చి, ఇచ్చిన అనుమతులు అనంతరం నిరాకరించి, చివరకు వందల మందిని అరెస్టు చేసి పోలీసులు గర్వించారు.రోహిత్ మరణించిన ఈ ఏడాదికాలంలో ప్రభుత్వాల వైఖరిలో వీసమెత్తు మార్పు రాలేదు. ఆత్మహత్యకు ముందు ఎటువంటి వాతావరణం ఉన్నదో ఇప్పటికీ అదే కనిపిస్తున్నది. యూనివర్సిటీలో ఐదుగురు దళిత విద్యార్థులు సస్పెన్షన్కు గురై, అనంతరం హాస్టల్ కూడా ఖాళీచేయవలసి రావడంతో అక్కడ వెలివాడ వెలసింది. నెలలపాటు నిరసన దీక్షలు సాగించినా పాలకమండలి వైఖరిలో మార్పు రాలేదు. వైవిధ్యమైన ఆలోచనలకూ, విభిన్న అభిప్రాయాలకూ వేదికగా ఉంటూ, విద్యార్థుల భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను పరిరక్షిస్తూ, అసమ్మతిని అనుమతించాల్సిన యూనివర్సిటీ ఇంత కాఠిన్యం కనబరచడానికి రాజకీయజోక్యమే కారణమని నిర్థారణ అయింది. స్థానిక నాయకులు, జాతీయ నాయకులు సంధించిన లేఖాస్త్రాలతో విద్యార్థులపై ఉచ్చు మరింత బిగిసింది. బలమైన శక్తులతో సాగిస్తున్న ఈ పోరాటంలో మాకు న్యాయం దక్కుతుందో లేదో అని అప్పట్లో రోహిత్ వ్యాఖ్యానించినట్టుగా, అతడి మరణానికి కూడా న్యాయం చేకూరలేదు. రోహిత్ ఆత్మహత్య కేసులో ఇంతవరకూ చార్జిషీటు దాఖలు కాలేదు. ఏ రాజకీయ నాయకులు తమ లేఖాస్త్రాలతో పరోక్షంగా పాలకమండలి ఒత్తిడితెచ్చి ఈ విషాదానికి కారకులైనారని ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నారో వారిని రక్షించే ప్రయత్నం సాగుతున్నది. మానవవనరుల మంత్రిగా ఉన్న వ్యక్తిని మధ్యలో శాఖమార్చి చేతులు దులిపేసుకొని అసలు లక్ష్యాన్ని ఏమార్చే ప్రయత్నం జరిగింది. సైన్సును అమితంగా ప్రేమించి సమాజానికీ, సైన్సుకూ మధ్య ఉన్న బంధాన్ని మరింత బలోపేతం చేయాలని తపించిన వ్యక్తి రోహిత్. ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్న వైస్చాన్సలర్ అదే పదవిలో కొనసాగుతూ ఇటీవలే సైన్సు కాంగ్రెస్లో ప్రధాని చేతుల మీదుగా అవార్డు కూడా అందుకున్నారు. కులాంతర వివాహం చేసుకున్నవారి పిల్లలకు తల్లిదండ్రుల్లో ఎవరికులాన్నయినా ఎంచుకొనే హక్కువున్నదన్న సుప్రీంకోర్టు నిర్థారణలను కూడా కాదని, తమకు నచ్చిన కులాన్ని రోహిత్కు కట్టబెట్టే ప్రయత్నం మరొకపక్కన బలంగా సాగుతున్నది. అందరినీ రక్షించే, ఎవరినీ శిక్షించని కులం కోసం సాగుతున్న ఈ వేటతో పాటు, కొన్ని కమిషన్లు తమ పరిధిని మించి తీర్పులు చెబుతూ వారిని కాపాడుకొస్తున్నాయి. యూనివర్సిటీల్లో కులవివక్ష అంతానికి రోహిత్ చట్టం కావాలన్న కోరికను కూడా ఇప్పటికీ నెరవేర్చకుండా దానిని ఒక నినాదంగా మాత్రమే మిగల్చిన ఘనత మన పాలకులది. దళిత విద్యార్థులకు విషం ఇమ్మనీ, ఉరితాళ్ళను అందించమనీ ఉప కులపతిని నిలదీసిన రోహిత్, తన చుట్టూ ఉన్న ఏ వాతావరణాన్ని నిరసిస్తూ నిర్వేదంతో మరణాన్ని ఎంచుకున్నాడో ఆ వాతావరణంలో ఇప్పటికీ ఏ మార్పూ లేదు. యూనివర్సిటి లోపలా బయటాకూడా అదే కాఠిన్యం, అదే నిర్దయ, అంతే నిర్లక్ష్యం. రోహిత్ మరణం కులవివక్షకు వ్యతిరేకంగా, సామాజిక న్యాయం కోసం ఒక దేశవ్యాప్త సంఘటిత ఉద్యమానికి ఊతాన్నిచ్చింది. కులసమస్యకు సమగ్రమైన, హేతుబద్ధమైన పరిష్కారాన్ని అన్వేషించవలసిన ఆవశ్యకతను సమాజం ముందు ఉంచింది.

hyderabad central university parisodhaka vidyaarthi rohit vemula toli vardhanti sandarbhamgaa chotu chesukunna parinaamaalu baadha kaligistunnaayi. universitylo sabha jaragakunda poliisulu pradarsinchina karkasatvam aascharyam kaligistunnadi. polisu balagaalu paluchotla darikasi vastunnavaarini ekkadikakkada arestulu cheyadam chusinappudu, rohit maraninchina edaadi taruvaata kuudaa prabhutvaala anachiveta siddhaantamlo veesamettu maarpu raledani ardhamavutunnadi. saamaajika nyayaniki, dalita unnata vidyaavantullo goodukattukonivunna nirasa nispruhalaku rohit oka chihnam. atadi maranamtho desavyaaptamgaa egasina aagrahajvaalalu anantarakaalamlo vividha roopaallo konasagutune unnaayi. rohit pradhamavarthanthi sabhanu nirvaahakulu sankalpinchina vidhamgaa jaranivvadam valla prabhutvaalaku cony, saantibhadratalaku cony vatille pramaadameemii ledu. edaadikaalamgaa nyaayam dakkakapoga, aavedananuu, aagrahaannii velibucchadaaniki kuudaa prajaaswaamya desamlo avakaasam lekapovadam aascharyam kaligistunnadi.rohit maraninchina chota aayana samsmarana saadhyam kakunda chesindi central university. atadi poraataanikii, ghnaapakaalaku chihnamgaa velisina velivaadalo sabha jaraganeeyakapovadamto paatu, rohit vigrahaaniki dandavesi nivaalularpinchadaaniki talli raadhikaku kuudaa anumati dakkaledu. aamenuu, koddimandi vidyaarthi naayakulanu lopalaku anumatinchi vunte vaataavaranam inta udriktamgaa maarivundedi kaadu. kaastanta munduchuupu, pattuvidupulu lekunda nirankusamgaa vyavaharinchinanduvallana aa praantamantaa ranarangamgaa maarindi. lopala unna vidyaarthulu getlu tosukoni bayataku raavadamuu, poliisulu laatiichaarjeelu, pidiguddulatoe vidyaarthulanu niyantrinchaalani prayatninchadamuu, anantaram raadhika sahaa andarinee arestu cheyadam nivaarinchagaligeve. desavyaaptamgaa ververu chotla jarigina nirasana pradarsanala vishayamloonuu ide vaikhari unnadi. rohit vemula, jawahar lal nehroo university nunchi moodu nelala kritam kanipinchakunda poyina najeeb vishayamlo nyaayam korutu saagina ee ryaaleelaku dhilleelo adugudaguna aatamkaalu edurainaayi. daarlu marchi, ichina anumatulu anantaram niraakarinchi, chivaraku vandala mandini arestu chesi poliisulu garvinchaaru.rohit maraninchina ee edaadikaalamlo prabhutvaala vaikharilo veesamettu maarpu raledu. aatmahatyaku mundu etuvanti vaataavaranam unnado ippatikee adhe kanipistunnadi. universitylo aiduguru dalita vidyaarthulu saspensionku gurai, anantaram hastla kuudaa khalicheyavalasi raavadamtho akkada veliwada velasindi. nelalapatu nirasana deekshalu saginchina palakamandali vaikharilo maarpu raledu. vaividhyamaina aalochanalakuu, vibhinna abhipraayaalakuu vedikagaa untuu, vidyaarthula bhaavavyakteekarana swechhanu parirakshistuu, asammatini anumatinchaalsina university inta kaatinyam kanabarachadaaniki rajakeeyajokyame kaaranamani nirthaarana ayindi. sthaanika naayakulu, jaateeya naayakulu sandhinchina lekhaastraalato vidyaarthulapai uchu marinta bigisindi. balamaina saktulato saagistunna ee poraatamlo maaku nyaayam dakkutundo ledho ani appatlo rohit vyaakhyaaninchinattuga, atadi maranaaniki kuudaa nyaayam chekuraledu. rohit aatmahatya kesulo intavarakuu chaarjisheetu daakhalu kaaledu. e rajakeeya naayakulu tama lekhaastraalato parokshamgaa palakamandali ottiditecchi ee vishaadaaniki kaarakulainaarani aaropanalu edurkontunnaro vaarini rakshinche prayatnam saagutunnadi. maanavavanarula mantrigaa unna vyaktini madhyalo saakhamaarchi chetulu dulipesukoni asalu lakshyaanni emarche prayatnam jarigindi. sainsunu amitamgaa preminchi samaajaanikii, sainsukuu madhya unna bandhaanni marinta balopetam cheyalani tapinchina vyakti rohit. aaropanalu edurkonna vaischansalar adhe padavilo konasaagutuu itivale sainsu congresslo pradhaani chetula meedugaa avaardu kuudaa andukunnaru. kulantara vivaham chesukunnavari pillalaku tallidandrullo evarikulaannayinaa enchukone hakkuvunnadanna supreenkortu nirthaaranalanu kuudaa kaadani, tamaku nachina kulaanni rohitku kattabette prayatnam marokapakkana balangaa saagutunnadi. andarinee rakshinche, evarinee sikshinchani kulam kosam saagutunna ee vetatho paatu, konni kamishanlu tama paridhini minchi teerpulu chebutuu vaarini kaapaadukostunnaayi. universityllo kulavivaksha antaaniki rohit chattam kaavaalanna korikanu kuudaa ippatikee neraverchakunda daanini oka ninaadamgaa matrame migalchina ghanata mana paalakuladi. dalita vidyaarthulaku visham immany, uritaallanu andinchamanee upa kulapatini niladeesina rohit, tana chuttu unna e vaataavaranaanni nirasistuu nirvedamto maranaanni enchukunnado aa vaataavaranamlo ippatikee e maarpuu ledu. university lopala bayatakuda adhe kaatinyam, adhe nirdaya, anthe nirlakshyam. rohit maranam kulavivakshaku vyatirekamgaa, saamaajika nyaayam kosam oka deshavyaapta sanghatita udyamaaniki ootaannichindi. kulasamasyaku samagramaina, hetubaddhamaina parishkaaraanni anveshinchavalasina aavasyakatanu samajam mundu unchindi.