
 రావణుడు 2
 పిడుగులాంటి వార్తవిని రావణుడు మూర్చపోయాడు. శీతలో పచారాలు తరువాత చాలాసేపటికిగానూ తెలివి వచ్చిందికాదు. తెలివి వచ్చింతర్వాత కొడుకును తల్చుకొని గుండెలవిసిపోయేట్లు ఏడ్చాడు. "ఇంద్రుణ్ణి జయించిన నువ్వు లక్ష్మణుని చేతిలోపడి చచ్చావే" అని అతి దీనంగా విలపించాడు. క్షణంలో శోకం క్రోధంగామారి పోయింది. క్రోధపరవశుడై "దీనంతటకీ కారణం అయిన సీతను చంపేస్తాన" ని బైల్దేరాడు అశోకవనానికి. భార్యలూ, మంత్రులూ అతనివెంట బైల్దేరారు. అంగారకుడు రోహిణి మీదికి పోయేట్టు రావణుడు రాక్షస స్త్రీలమధ్య వున్న సీత మీదికి కత్తి దూసి బయలుదేరాడు. అమాత్యుడైన సుపార్శ్వుడు రావణుని చెయ్యిపట్టుకుని వారించాడు. అతడిలా అన్నాడు :-
 "రాజా! నువ్వు కుబేరునికి తమ్ముడివి. వేదవేదాంగ పారంగతుడవు. స్వకర్మనిరతుడవు. వీరుడవు. అలాంటివాడివి క్రోధానికి లొంగిపోయావు. స్త్రీ వథ చేయడానికి పూనుకున్నావు. బాగా ఆలోచించుకో. ముందు ముందు సీత నీ అధీనం కావచ్చు. నీ కోపమూ, పరాక్రమమూ రాముని మీద చూపించు. ఇవ్వాళ కృష్ణచతుర్దశి. రేపు అమావాస్యనాటికి రామలక్ష్మణులను జయించు విజయం సాధించు. సీత నిన్ను వరిస్తుంది"
 ఆ మాటలు విని రావణుడు అక్కణ్ణుంచి సభా భవనానికి వెళ్లిపోయాడు. మిగిలిన సేనాపతులనూ, సైన్యాన్నీ యుద్దానికి పంపాడు. వానరులకూ రాక్షసులకూ ఘోరమైన యుద్దం జరిగింది. రాముడు ప్రచండవాతంలా యుద్దరంగానికి దూకాడు. ఏడు గడియల్లో ఏడుకోట్ల ఇరవైతొమ్మిది లక్షల రథాల్ను పదమూడు కోట్ల, పన్నెండు లక్షల, ఇరవైవేల ఏనుగుల్నూ, పదికోట్ల, ఇరవై లక్షల, అరవైవేల రౌతులతో కూడిన గుర్రాల్నూ, నూట నలభై అయిదు కోట్ల ఎనభై లక్షల కాల్బంటుల్నూ నాశనం చేశాడు.
 రాక్షససేన నాశనం అయిందని విన్నాడు. లంకలో రాక్షసస్త్రీలంతా పెడబొబ్బలు పెట్టి ఏడవడంకూడా విన్నాడు రావణుడు. అతడు కోపంతో వణికిపోయాడు. కళ్ళు నిప్పులు కురిశాయి. పెదవికొరుక్కుంటూ కాలాగ్నిలా మండిపడ్డాడు. దగ్గరగా వున్న మహోదరుణ్ణీ, మహాపార్శ్వుణ్ణి, విరూపాక్షుణ్ణీ వెంటనే సైన్యం సిద్దం చేయించమని ఉరుముతూ ఆజ్ఞాపించాడు. వారు లంకలో ఇంటింటికీ వెళ్ళి రాక్షసుల్ను ప్రోత్సహించి తీసుకొని వచ్చారు. సూతుడు ఎనిమిది గుర్రాల రథం సిద్దం చేశారు. రావణుడు దానిమీద అడుగుపెట్టగానే అది శరవేగంతో కదిలిపోయింది. మహోదరుడూ మున్నగువారూ కూడా రథాలెక్కి బయల్దేరారు. భూమి అదిరింది. సూర్యుని తేజస్సు క్షీణించింది. చీకట్లు కమ్మాయి. రక్తవర్షం కురిసింది. రావణుని రథపు గుర్రాలు కూలిపోయాయి. జండామీద గద్ద వాలింది. నక్కలు అమంగళంగా కూశాయి. పిడుగుల్లా ఉల్కలు కురిశాయి.
 యుద్దరంగంలో ప్రవేశించి రావణుడు శరవర్షం కురిపించాడు. దాంతో వానరుల్లో కొందరు తలలు తెగిపోయాయి. కొందరి గుండెలు బద్దలైనాయి. కొందరి డొక్కలు పగిలాయి. కొందరి తలలు పగిలిపోయాయి. కొందరి కళ్ళు ఊడిపోయాయి. రావణుని పరాక్రమం ముందు నిలువలేకపోయారు వానరులు. దావానలం చుట్టుకున్న అడవి ఏనుగుల్లా పారిపోసాగారు వానరులు. అది చూసి సుగ్రీవుడు విజృంభించాడు. విరూపాక్షుడు వచ్చి అడ్డుకున్నాడు. వాడు ఏనుగు ఎక్కివున్నాడు. సుగ్రీవుడు చెట్టు పెరిగి ఏనుగు ముఖాన కొట్టాడు. అది గీపెడుతూ కొండ విరిగినట్టు విరిగిపడి చచ్చింది. ఏనుగు మీదనుంచి దూకి ఎత్తిపుచ్చుకున్నాడు విరూపాక్షుడు. సుగ్రీవుడు ఒక బండ విసిరాడు. విరూపాక్షుడు అది తప్పించుకొని కత్తితో సుగ్రీవుణ్ని ఒక దెబ్బ కొట్టాడు. అది సుగ్రీవునికి బాగానే తగిలింది. అయినా గుండెలు పగిలేట్లు ఒక్క పోటు పొడిచాడు సుగ్రీవుడు. విరూపాక్షుడు ఒక తన్ను తన్నాడు. ఆ తన్నుతో చాలాదూరం వెనక్కి పడిపోయాడు. కాని క్రోధంతో పరిగెత్తుకొనివచ్చి విరూపాక్షుని ముఖాన ఒక్క చరుపు చరిచాడు. దాంతో ముఖం పగిలి గుడ్లు తేలవేసుకుంటూ కిందపడి విలవిల తన్నుకొని ప్రాణాలు విడిచాడు విరూపాక్షుడు.
 అది చూసి మహోదరుడు సుగ్రీవుడి మీదకి వురికాడు. సుగ్రీవుడు ఒక పెద్ద బండ విసిరాడు. బాణంతో దాన్ని చూర్ణం చేశాడు మహోదరుడు. సుగ్రీవుడు మద్దిచెట్టు విసిరాడు. వాడు దాన్ని నుగ్గు నుగ్గు చేశాడు. అక్కడ ఒక పరిఘ కనిపించింది సుగ్రీవునికి. అది తీసుకొని రథాన్ని పిండికొట్టేశాడు. మహోదరుడు రథందిగి గద విసిరాడు. సుగ్రీవుడు పరిఘ విసిరాడు. రెండూ ఆకాశాన తాపసిల్లి నుసినుసి అయిపోయాయి. అప్పుడు ఇద్దరూ కలియపడ్డారు. వగర్చుకుంటూ, చమటలు కార్చుకుంటూ గుద్దుకున్నారు. పొడుచుకున్నారు. రక్కుకున్నారు. ఇలా చాలాసేపు యుద్దం జరిగింది. మహోదరునికి అక్కడ కత్తి కనిపించింది. అది అందుకోబోయాడు. సమయం కనిపెట్టి సుగ్రీవుడు చాచికొట్టాడు. దాంతో మహోదరుని తల వ్రేలపడిపోయి ప్రాణాలు ఎగిరిపోయాయి.
 అదిచూసి మహాపార్శ్వుడు ఉరికాడు. అంగదుడు వాణ్ని అడ్డుకున్నాడు. దాంతో వాడి శిరస్త్రాణం పగిలిపోయింది. ధనస్సు విరిగిపోయింది. అంగదుడు లాగి మహాపార్శ్వుణ్ని కొట్టాడు. దెబ్బతిని కూడా మహాపార్శ్వుడు ఒక పరిఘతీసుకొని అంగదుని మీదికి విసిరాడు. అంగదుడు దాన్ని తెలివిగా తప్పుకొని వాని వక్షంమీద ఒక్క పోటు పొడిచాడు. దాంతో గుండెలు పగిలి క్రిందపడి ప్రాణాలు వదిలాడు మహాపార్శ్వుడు.
 అదంతా చూసి రావణుడు ఉద్రేకంతో పిచ్చివాడై పోయాడు. తామసాస్త్రం ప్రయోగించాడు. దాంతో వానరులు కొందరు చచ్చారు. కొందరు కాలికి బుద్ది చెప్పారు. వానరులు పారిపోవడం చూసి రాముడు నారిమోగిస్తూ నుంచున్నాడు. రామలక్ష్మణులు కెదురుగా వున్నరావణుడు సూర్య చంద్రుల మధ్య వున్నరాహువులా వున్నాడు. ముందు రావణుణ్ణి ఎదురించా లనుకున్నాడు లక్ష్మణులు. అగ్నిజ్వాలలవంటి బాణాలు విడిచాడు రావణుడు వాటిని ఛేదించాడు. లక్ష్మణుడు ఎన్నిబాణాలు వేస్తే రావణుడు అన్ని బాణాల్తోనే కూల్చాడు. లక్ష్మణుణ్ణి వదలి రావణుడు రాముని మీదపడ్డాడు. క్షణంలో వేలబాణాలు కురిపించాడు రాముడు. వాటినన్నింటిని నాశనం చేశాడు. రాముడు రావణుడిమీదా, రావణుడు రామునిమీదా అతవడిగా బాణాలు వేసుకున్నారు. వారు బాణాలు తప్పుకుంటూ సవ్యాప సవ్యాలుగా మండలభ్రమణం చేశారు. వారిద్దరు ఎటు తిరిగితే అటునుంచి సముద్రతరంగాల్లా బాణపరంపరలు వచ్చి పడసాగాయి.
 రావణుడు బాణం మీద బాణం వేసి రాముని నొసట కొట్టాడు. అవి రామునికి ఏమీ బాధకలిగించాయికావు. కాని అతని క్రోధం పెంచాయి. రాముడు రౌద్రాస్త్రం ప్రయోగించాడు. రావణుణ్ని అదేమీ చేయలేకపోయింది. మహాపరమాస్త్రంతో రావణుని ముఖాన కొట్టాడు. అదీ వాణ్ని ఏమీ చెయ్యలేకపోయింది. రావణుడు ఉగ్రుడై అసురాస్త్రం ప్రయోగించాడు. దాన్లోనుంచి గృధ్రముఖులూ, శ్వేనముఖులూ, నృగాలముఖులూ మున్నగు అనేక బాణాలు బైల్దేరాయి. అదిచూసి రాముడు పావకాస్త్రం ప్రయోగించాడు. దాన్లోంచి ఆగని ముఖాలూ, సూర్యముఖాలూ చంద్రముఖాలూ మున్నగు అనేక బాణాలు బయల్దేరాయి. అవీ ఇవీ అంతరిక్షాన కలుసుకొని పోరాడాయి. చివరకు రావణుని బాణాలు వ్యర్దం ఐపోయాయి. అసురాస్త్రం వ్యర్దం కావడంతో రౌద్రాస్త్రం ప్రయోగించాడు రావణుడు. గంధర్వాస్త్రంతో రాముడు దాన్ని కొట్టేశాడు. తన బాణాలన్నీ నిష్పలంకావడంతో తోకతొక్కిన త్రాచులా లేచి రామునిమీద శరవర్షం కూరిపించాడు. రాముడు కూడా వాడిమీద శరవర్షం కురిపించాడు. ఈలోగా లక్ష్మణుడు బాణాలు ప్రయోగించి మనిషితల చిత్రించిన రావణుని జాండా విరక్కొట్టాడు. సారధిని కూల్చాడు. రావణుని ధనస్సు విరక్కొట్టేశాడు. విభీషణుడు పరుగెత్తుకొచ్చి వచ్చి గధతో రథపు గుర్రాల్ను పచ్చడి పచ్చడి చేశాడు.  

 ravanudu 2
 pidugulanti vaartavini ravanudu moorchapoyaadu. sheetalo pachaaraalu taruvaata chaalaasepatikigaanuu telivi vachindikaadu. telivi vachintarvaata kodukunu talchukoni gundelavisipoyetlu edchaadu. "indrunni jayinchina nuvvu lakshmanuni chetilopadi chachave" ani athi deenamgaa vilapinchaadu. kshanamlo shokam krodhamgaamaari poyindi. krodhaparavasudai "deenantatakii kaaranam ayina seetanu champestana" ni bailderadu asokavanaaniki. bhaaryaluu, mantruluu ataniventa bailderaaru. angaarakudu rohini meediki poyettu ravanudu rakshasa streelamadhya vunna seetha meediki katti doosi bayaluderaadu. amaatyudaina supaarsvudu ravanuni cheyyipattukuni vaarinchaadu. atadila annadu :-
 "raja! nuvvu kuberuniki tammudivi. vedavedaamga paarangatudavu. swakarmaniratudavu. veerudavu. alantivadivi krodhaaniki longipoyavu. stree vatha cheyadaaniki poonukunnavu. baga aalochinchuko. mundu mundu seetha nee adheenam kaavachhu. nee kopamu, paraakramamuu ramuni meeda chuupinchu. ivvaala krushnachaturdasi. repu amavasyanatiki ramalakshmanulanu jayinchu vijayam saadhinchu. seetha ninnu varistundi"
 aa maatalu vini ravanudu akkannunchi sabhaa bhavananiki vellipoyaadu. migilina senaapatulanuu, sainyaannii yuddaaniki pampaadu. vaanarulakuu raakshasulakuu ghoramaina yuddam jarigindi. ramudu prachandavaatamlaa yuddarangaaniki dookaadu. edu gadiyallo edukotla iravaitommidi lakshala rathaalnu padamudu kotla, pannendu lakshala, iravaivela enugulnu, padikotla, iravai lakshala, aravaivela routhulatho kuudina gurraalnuu, noota nalabhai ayidu kotla enabhai lakshala kaalbantulnuu naasanam cheshaadu.
 rakshasasena naasanam ayindani vinnadu. lankalo raakshasastreelantaa pedabobbalu petti edavadankuda vinnadu ravanudu. atadu kopamtho vanikipoyaadu. kallu nippulu kurisai. pedavikorukkuntu kalagnila mandipaddaadu. daggaragaa vunna mahodarunni, mahaapaarsvunni, viruupaakshunnii ventane sainyam siddam cheyinchamani urumutuu aagnaapinchaadu. vaaru lankalo intintikii velli raakshasulnu prothsahinchi teesukoni vachaaru. soothudu enimidi gurrala ratham siddam chesaru. ravanudu daanimeeda adugupettagaane adhi saravegamto kadilipoyindi. mahodaruduu munnaguvaaruu kuudaa rathaalekki bayalderaaru. bhoomi adirindi. suuryuni tejassu ksheeninchindi. cheekatlu kammai. raktavarsham kurisindi. ravanuni rathapu gurraalu kuulipoyaayi. jandaameeda gadda vaalindi. nakkalu amangalamgaa kuusaayi. pidugulla ulkalu kurisai.
 yuddarangamlo pravesinchi ravanudu saravarsham kuripinchaadu. daamto vaanarullo kondaru talalu tegipoyayi. kondari gundelu baddalainaayi. kondari dokkalu pagilai. kondari talalu pagilipoyayi. kondari kallu oodipoyaayi. ravanuni paraakramam mundu niluvalekapoyaru vaanarulu. daavaanalam chuttukunna adavi enugullah paariposaagaaru vaanarulu. adhi chusi sugreevudu vijrumbhinchaadu. viruupaakshudu vachi addukunnadu. vaadu enugu ekkivunnadu. sugreevudu chettu perigi enugu mukhana kottaadu. adhi geepedutuu konda viriginattu virigipadi chachindi. enugu meedanunchi dooki ettipuchukunnadu viruupaakshudu. sugreevudu oka banda visiraadu. viruupaakshudu adhi tappinchukoni kattito sugreevunni oka debba kottaadu. adhi sugreevuniki bagane tagilindi. aina gundelu pagiletlu okka potu podichaadu sugreevudu. viruupaakshudu oka tannu tannadu. aa tannutho chaalaaduuram venakki padipoyadu. kaani krodhamtho parigettukonivachchi viruupaakshuni mukhana okka charupu charichaadu. daamto mukham pagili gudlu telavesukuntu kindapadi vilavila tannukoni praanaalu vidichaadu viruupaakshudu.
 adhi chusi mahodarudu sugreevudi meedaki vurikaadu. sugreevudu oka pedda banda visiraadu. baanamto daanni chuurnam cheshaadu mahodarudu. sugreevudu maddichettu visiraadu. vaadu daanni nuggu nuggu cheshaadu. akkada oka parigha kanipinchindi sugreevuniki. adhi teesukoni rathaanni pindikottesadu. mahodarudu rathandigi gada visiraadu. sugreevudu parigha visiraadu. rendoo aakaasaana taapasilli nusinusi aipoyayi. appudu iddaruu kaliyapaddaaru. vagarchukuntu, chamatalu kaarchukuntuu guddukunnaru. poduchukunnaaru. rakkukunnaru. ilaa chaalaasepu yuddam jarigindi. mahodaruniki akkada katti kanipinchindi. adhi andukoboyadu. samayam kanipetti sugreevudu chachikottadu. daamto mahodaruni tala vrelapadipoyi praanaalu egiripoyayi.
 adichusi mahaparshwoodu urikaadu. angadudu vaanni addukunnadu. daamto vaadi sirastraanam pagilipoyindi. dhanassu virigipoyindi. angadudu laagi mahaapaarsvunni kottaadu. debbatini kuudaa mahaparshwoodu oka parighateesukoni angaduni meediki visiraadu. angadudu daanni telivigaa tappukoni vaani vakshammeeda okka potu podichaadu. daamto gundelu pagili krindapadi praanaalu vadilaadu mahaparshwoodu.
 adanta chusi ravanudu udrekamtho pichivaadai poyadu. taamasaastram prayoginchaadu. daamto vaanarulu kondaru chacharu. kondaru kaaliki buddi cheppaaru. vaanarulu paaripovadam chusi ramudu naarimogistuu nunchunnaadu. ramalakshmanulu kedurugaa vunnaraavanudu suurya chandrula madhya vunnarahuvula vunnadu. mundu raavanunni edurinchaa lanukunnadu lakshmanulu. agnijwalalavanti baanaalu vidichaadu ravanudu vaatini chedinchaadu. lakshmanudu ennibaanaalu veste ravanudu anni baanaaltoonae koolchaadu. lakshmanunni vadali ravanudu ramuni meedapaddaadu. kshanamlo velabaanaalu kuripinchaadu ramudu. vaatinannintini naasanam cheshaadu. ramudu ravanudimeeda, ravanudu ramunimida atavadigaa baanaalu vesukunnaru. vaaru baanaalu tappukuntu savyapa savyaluga mandalabhramanam chesaru. vaariddaru etu tirigite atununchi samudratarangalla banaparamparalu vachi padasagai.
 ravanudu baanam meeda baanam vesi ramuni nosata kottaadu. avi ramuniki emi baadhakaliginchaayikavu. kaani athani krodham penchaayi. ramudu roudraastram prayoginchaadu. raavanunni ademi cheyalekapoyindi. mahaaparamaastramto ravanuni mukhana kottaadu. adhee vaanni emi cheyyalekapoyindi. ravanudu ugrudai asurastram prayoginchaadu. daanloonunchi grudhramukhuluu, swenamukhuluu, nrugaalamukhuluu munnagu aneka baanaalu bailderayi. adichusi ramudu pavakastram prayoginchaadu. daanlonchi aagani mukhaaluu, suuryamukhaaluu chandramukhaaluu munnagu aneka baanaalu bayalderaayi. avy ivee antarikshaana kalusukoni poradai. chivaraku ravanuni baanaalu vyardam aipoyayi. asurastram vyardam kaavadamtho roudraastram prayoginchaadu ravanudu. gandharvaastramtho ramudu daanni kottesadu. tana baanaalannii nishpalankaavadamto thokathokkina trachula lechi ramunimeeda saravarsham kuuripinchaadu. ramudu kuudaa vaadimeeda saravarsham kuripinchaadu. eelogaa lakshmanudu baanaalu prayoginchi manishitala chitrinchina ravanuni janda virakkottaadu. saaradhini koolchaadu. ravanuni dhanassu virakkottesadu. vibheeshanudu parugettukochi vachi gadhatho rathapu gurraalnu pachadi pachadi cheshaadu.  