‘‘కేవలం భావుకత్వ బలంతో మంచి కవిత్వం రాయొచ్చు కానీ మంచి కథ రాయడం సాధ్యం కాదు. అందుకే ఇరవై యేండ్ల లోపల గొప్ప కవిత్వం రాసిన వాళ్ళున్నారు కానీ మంచి కథ రాసినవాళ్ళు లేరు.’’ - రా.రా (రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి)సొదుం జయరాం కథా సంపుటి ‘సింహాద్రి స్వీట్హోమ్’ను సమీక్షిస్తూ అన్న మాటలివి. జీవితానుభవాలను అర్థం చేసుకుని వాటికి సాహిత్య రూపం ఇవ్వడం ఆ వయస్సులోపల సాధ్యం కాదని అందుకు కారణాన్ని కూడా వివరించారు. కవిత్వము, కథ అనే రెండు ప్రక్రియల మధ్య వస్తుగతంగా వున్న తేడాను సరిగా చెప్పారు. అయితే, ‘ఇరవైయేండ్ల లోపల’ అని ఒక హద్దును నిర్ణయించడమెందుకు? జయరాం ఇరవైయేండ్ల లోపల మంచి కథ రాశారని చెప్పడమా... అదీ లేదు. ఆ వయస్సుకు కానీ అటు వంటి అవగాహన యేర్పడదని ఉజ్జాయింపుగా చెప్పినట్టుంది. ఇప్పుడు ఇంకొన్ని సందేహాలు. ఇరవైయేండ్లు వస్తే జీవితావగా హన వస్తుందని చెప్పలేము. సాహిత్య రూపం ఇవ్వడం సాధ్య మవుతుందనీ చెప్పలేము. ఎన్నేళ్ళొచ్చినా జీవితావగాహన కనిపించని కథల్ని చూస్తూనే వున్నాం కదా! అయితే, ఆ ఒక్క మాటను చర్చనీయం చేయాలన్న ఉద్దేశంతో నేను రా.రా.ను తీసుకురాలేదు. ఆయన చెప్పింది ఆ రెండు ప్రక్రియల ప్రారంభ సమస్య. ఆ సమస్య ఆదిలోనే కాదు, ఆద్యంతాలూ వుంటుందని చెప్పాలన్నది ఉద్దేశం. ఆ ఉద్దేశం ఎందుకూ అంటే, ప్రధానంగా నేను కథకుడిని కనుక కథా కష్టాలు చెప్పుకోవచ్చని. ముందు సారాంశం చెప్పి, తర్వాత వివరాల్లోకి వెళ్తాను. కవిత్వం రాసేవాళ్ళు ఆగకుండా రాస్తూనే వుండవచ్చు. కథలు రాసేవాళ్ళు ఎక్కడో అక్కడ ఆగిపోక తప్పదు. వాళ్ళు ఆగకపోవడానికీ, వీళ్ళు ఆగడానికీ వయస్సు కారణం కాదు. ఇటీవలే కీర్తిశేషులైన సినారె 86యేళ్ళ వయస్సులోనూ కవిత్వం రాశారు. శివారెడ్డి లాంటి వాళ్ళు వృద్ధాప్యంలోనూ అలసిపోకుండా రాస్తూనే వున్నారు. కథకుల విషయానికొస్తే, ఎన్నో కథలు రాసిన కొ.కు మరణానికి చాలాముందే కథలు రాయడం ఆపేశారు. కా.రా.గారైతే నేనింక కథలు రాయలేనని చెప్పేశారు. ఇంకా ఎంతోమంది మంచి కథలు రాసిన వారు మానేశారు. కారణం రా.రా చెప్పినట్టూ ఆ రెండు ప్రక్రియల మధ్య వున్న వస్తు భేదమే. కవులు వస్తు సంపన్నులైతే, కథకులు వస్తువు కోసం తల బాదుకునేవాళ్ళు. జీవితానుభవాలన్నీ కథా వస్తువులు కాలేవు. కొన్ని కథకు చాలనివి, కథకు అతీతమైనవీ వుంటాయి. పేదవాళ్ళు జీవించడానికి అత్యవసరమైన వస్తువులనే కొన్నట్టుగా, కథకులు కథకు అవసరమైన వస్తువునే ఎంచుకోవాలి. కవులకు అన్నీ కవితా వస్తువులే, ఏదీ కవిత కనర్హం కాదు. ఏ చిన్న సంఘటనో, సందర్భమో, లేదా పత్రికలో వార్తో చాలు. భావుకత్వంతోనో, భావో ద్వేగంతోనో కవిత్వంగా చేయవచ్చు. కవిత్వం కోరే స్పందన కూడా భావోద్వేగాన్నే. వస్తుసంపన్నులు విలాసానికి అవసరం లేని కొన్ని వస్తువుల్ని కొన్నట్టు దేన్నయినా కవిత్వం చేయొచ్చు. కథకులకు అంత విస్తృతి అవకాశం వుండదు. ఇందుకు శ్రీశ్రీ ప్రయోగాలు ఉదా హరణ. ఆయన ప్రయోగ కవిత్వం ‘సక్సెస్’ అయినట్టు, కథలు ‘సక్సెస్’ కాలేదు. అంటే, కథకులకు ఎంతో కొంత స్వీయానుభవం అవసరమైతే, కవులకు అవసరం లేదు. భావుకత్వం చాలు. కథకులకు భావుకత్వం అవసరం లేదా అంటే, దాన్ని అదుపులో వుంచుకోవలసిన అవసరం అంతకంటే ఎక్కువగా వుంటుంది. ఈ విధంగా కథకులు ఇన్ని కష్టాలున్న కథలు రాయకపోతే ఏం నష్టం అన్న స్థితికొస్తారు. ఆ పరిస్థితి లోనే సృజన చెయ్యలేకపోవడం అన్నది అసంతృప్తినీ, అశాంతినీ కలిగిస్తుంది. దాన్నుంచీ బయటపడి, మామూలు మనుషులుగా బతకడానికి (కథకులు మామూలు మనుషులు కాదని కాదు) రచయితలుగా ఆత్మహత్యలు చేసుకుంటారు. ఇప్పుడు రా.రా. మాటలకు మరి రెండు మాటలు కలిపి చెప్పాలి: కవులు రాయాలనుకుంటే జీవితాంతమూ కవిత్వం రాయొచ్చు. కథకులు రాయాలనుకున్నా రాయలేరు. - పి. రామకృష్ణ
‘‘kevalam bhavukatva balamtho manchi kavitvam rayochu cony manchi katha rayadam saadhyam kaadu. anduke iravai yendla lopala goppa kavitvam raasina vaallunnaaru cony manchi katha raasinavaallu leru.’’ - raa.raa (rachamallu ramachandrareddy)sodum jayaram kathaa samputi ‘simhadri sweetthom’nu sameekshistuu anna matalivi. jeevitaanubhavaalanu artham chesukuni vaatiki saahitya roopam ivvadam aa vayassulopala saadhyam kaadani anduku kaaranaanni kuudaa vivarinchaaru. kavitvamu, katha ane rendu prakriyala madhya vastugatamgaa vunna tedaanu sarigaa cheppaaru. ayithe, ‘iravaiyendla lopala’ ani oka haddunu nirnayinchadamenduku? jayaram iravaiyendla lopala manchi katha raasaarani cheppadama... adhee ledu. aa vayassuku cony atu vanti avagaahana yerpadadani ujjaayimpugaa cheppinattundi. ippudu inkonni sandehaalu. iravaiyendlu vaste jeevitaavagaa hana vastundani cheppalemu. saahitya roopam ivvadam saadhya mavutundanii cheppalemu. ennellochina jeevitaavagaahana kanipinchani kathalni chustune vunnam kada! ayithe, aa okka maatanu charchaneeyam cheyalanna uddesamto nenu raa.raa.nu teesukuraaledu. aayana cheppindi aa rendu prakriyala praarambha samasya. aa samasya aadilone kaadu, aadyantaaluu vuntundani cheppalannadi uddesam. aa uddesam endukuu ante, pradhaanamgaa nenu kathakudini kanuka kathaa kashtaalu cheppukovachani. mundu saaraamsam cheppi, tarvaata vivaraalloki veltaanu. kavitvam rasevallu agakunda raastuunae vundavacchu. kathalu rasevallu ekkado akkada aagipoka tappadu. vaallu aagakapovadaanikii, veellu aagadaanikii vayassu kaaranam kaadu. itivale keertisheshulaina sinare 86yella vayassuloonuu kavitvam raasaaru. shivareddy lanti vaallu vruddhaapyamloonuu alasipokunda raastuunae vunnaru. kathakula vishayaanikoste, enno kathalu raasina komaan.ku maranaaniki chaalaamunde kathalu rayadam aapesaaru. kaa.raa.gaaraithe neninka kathalu rayalenani cheppesaaru. inka entomandi manchi kathalu raasina vaaru maanesaaru. kaaranam raa.raa cheppinattu aa rendu prakriyala madhya vunna vastu bhedame. kavulu vastu sampannulaite, kathakulu vastuvu kosam tala baadukunevaallu. jeevitaanubhavaalannii kathaa vastuvulu kaalevu. konni kathaku chaalanivi, kathaku atiitamainavii vuntaayi. paedavaallu jeevinchadaaniki atyavasaramaina vastuvulane konnattugaa, kathakulu kathaku avasaramaina vastuvune enchukovali. kavulaku annee kavita vastuvule, edhee kavita kanarham kaadu. e chinna sanghatano, sandarbhamo, leda patrikalo vaartho chaalu. bhavukatvamtono, bhavo dvegamtono kavitvamgaa cheyavachu. kavitvam kore spandana kuudaa bhavodveganne. vastusampannulu vilaasaaniki avasaram laeni konni vastuvulni konnattu dennayina kavitvam cheyochu. kathakulaku anta vistruti avakaasam vundadu. induku srishree prayogaalu udaa harana. aayana prayoga kavitvam ‘suxes’ ayinattu, kathalu ‘suxes’ kaaledu. ante, kathakulaku entho kontha sweeyaanubhavam avasaramaite, kavulaku avasaram ledu. bhavukatvam chaalu. kathakulaku bhavukatvam avasaram leda ante, daanni adupulo vunchukovalasina avasaram antakante ekkuvagaa vuntundi. ee vidhamgaa kathakulu inni kashtaalunna kathalu rayakapothe yem nashtam anna sthitikostaaru. aa paristhiti lone srujana cheyyalekapovadam annadi asantruptinii, asaantinii kaligistundi. daannunchii bayatapadi, maamuulu manushulugaa batakadaaniki (kathakulu maamuulu manushulu kaadani kaadu) rachayitalugaa aatmahatyalu chesukuntaru. ippudu raa.raa. maatalaku mari rendu maatalu kalipi cheppali: kavulu rayalanukunte jeevitaantamuu kavitvam rayochu. kathakulu rayalanukunna rayaleru. - pi. ramakrishna