  వెంకట్రామయ్య ఒక్క నిముషం ఆలోచించాడు.
 
 తప్పు అనేది వేరే విషయం - ఒకసారి తల్లి అయిన ఆడది దాని మనసంతా పిల్లలపైనే పెడుతుంది - పైగా ఆ పిల్లల్ని వదులుకుని మరోడితో కాపురం చేయటానికి ఇష్టపడుతుందనుకోను - మన చతుర్విద పురుషార్దాలలో కామం మూడోది. సాధారణ పిల్లలున్నదెవతే మళ్ళీ పెళ్ళికి అంగీకరించదు, ఒకవేళ అంగీకరించినా ఎంత బుద్దిలేనివాడయినా అలాటి పెళ్ళికి సిద్దపడడు - ఈ విషయంలో నీతో ఏకీ భవించలేను బాబూ -నువ్వూ ఆలోచించు - వెంకట్రామయ్యకీ, రామానికి రెండు కప్పులతో కాఫీ తెచ్చి బల్లమీదుంచి వెళ్ళిపోయింది లలిత. కాఫీ తాగిగ్లాసు కింద పెట్టాడు వెంకట్రామయ్య రామం అడిగిన ఆ విషయమే ఆయన మనసులో ఇంకా తిరుగుతోంది "ఇటు విను బాబూ - ఆరోజు నీకాత్తరం చూపించా - గుర్తుందా - భార్యపోయింది - ఇద్దరు చిన్నపిల్లలు - మా అబ్బాయి తెచ్చిన సంబంధం - మా లలిత తోసి పారేయలేదూ - అది ఊ అంటే ఈ పాటికి పెళ్ళి అయిపోయివుండేది"
 
 "మీ లలిత పొరబాటే చేసిందండీ - జీవితంలో కొంత రాజీ అవసరం" అన్నాడు పేపరుచూస్తూ రామం.
 
 గది ఊడుస్తున్న లలిత చీపురుకిందపడేసింది. "తనుపొరబాటు చేసిందా. ఇద్దరు పిల్లల తండ్రిని చేసుకోక పోటం" - చూస్తాగా, ఎందరు పిల్లలున్న తల్లిని రామం చేసుకుంటాడో - ఇష్టమొచ్చినట్టు అటు ఇటు గది ఊడ్చేసింది లలిత కోపంగా.
 
 రామం ఆఫీసుకి సెలవు పెట్టాడు. ఎందుకోచాలా చిరాగ్గావుంది అమ్మ ఏమంటుందో ననే భయం ఒకటి మనసులో పీడిస్తోంది - అంతా తన రెండోపెళ్ళి గురించే మాట్లాడుకుంటారేమో ఇంక అనే బాధ ఒకటి - రామానికి గుర్తొచ్చింది- తను దాచిన ఫోటో -రామనాథంగారికి ఏదో సమాధానం చెప్పాలి - మళ్ళీ ఆ ఫోటో చూసాడు -లలితదే అది! భ్రమరాంబ అని ఆయన చెప్పాడుగా. ఒకవేళ కజిన్స్ అయివుండచ్చా- రామం తలుపుతీసుకుని బయటనిలబడ్డాడు లలిత కనిపిస్తుందేమోనని వెంకట్రామయ్య మళ్ళీ నిద్రపోతున్నాడు, ఈ మధ్య ఆయన ఆరోగ్యం బాగుండటంలేదు. పనిమనిషి నాలుగురోజులుగా రావటంలేదు. లలిత లోపల పనిలోవుంది.
 
 తలుపు కొట్టాడు - చేతులు చీరకి తుడుచుకుంటూ లలిత వచ్చింది.
 
 'ఆ నీపేరేమిటీ' అన్నాడు రామం.
 
 లలితకి అర్ధం కాలేదు 'ఏమిటీ' అంది గట్టిగా 
 
 'నీ పేరు' -
 
 లలిత నవ్వింది - పకపకానవ్వింది - విరగబడి నవ్వింది - రామనికి అర్ధంకాలేదు ఎందుకు!! నవ్వుతోందో.
 
 "ఏం, నా పేరు కూడా మరచిపోయావా వెనకటికి ఒక ఈగ ఇల్లలుక్కుంటూ తనపేరు తనుమర్చిపోయిందట - పేదరాశి పెద్దమ్మనడిగిందట నాపేరేమిటీ అని - ఆ పెద్దమ్మ నా కొడుకు నడుగూ అందిట. పేదరాశి పెద్దమ్మా, పెద్దమ్మ కొడుకానాపేరేమిటి అందిట - కానీ ఇక్కడో చిత్రం చూశావా ఈగ దానిపేరు మరిచిపోయిందంతే - ఇంకొకరిపేరు కాదు. నువ్వు దానికన్నా"
 
 "మతి మరపువాణ్ణి - సరే - నీ పేరు చెప్పు" -
 
 "లలిత - ల-లి-త 'సరేనా' ఇంకేమైనా చెప్పాలా -
 
 'పూర్తి పేరు చెప్పు'
 
 'నా పూర్తిపేరు లలితా భ్రమరాంబ - అందరూ మా చుట్టాలంతా నన్ను భ్రమరాంబ అనిపిలుస్తారు - కానీ, నాన్నగారు, నాస్నేహితులు లలితా అంటారు - నేను లలితనే - భ్రమరాంబనుకాను' అంది నవ్వుతూ.
 
 "ఆ నాక్కావలసింది అదే" రామం హాయిగా నవ్వాడు.
 
 "ఈ రోజు ఆఫీసులేదా" -
 
 "ఆఫీసు ఎందుకుండదూ - అక్కడే వుంటుంది - నేను వెళ్ళను -బోర్ గా వుంది" రామం అన్నాడు. ఫోటో చూపించాలా వద్దా అనే ఆలోచన చేస్తూన్నాడు రామం.
 
 "అయితే మాయింట్లో భోజనం చేయి ఇవాళ" -
 
 'వద్దు - వద్దు - మొన్న నా కోసం వచ్చిన కృష్ణమూర్తి మేష్టారు మీయింట్లోనే భోజనం, రేపుమరెవరో -వద్దులే -
 
 'ఆ మేష్టారి గురించి ఒక్కమాట కూడా మాట్లాడకు - ఆయనంటే నాకెందుకుకోపం' - అంది లలిత.
 
 'ఎందుకూ - ఆయన నిన్నేమయినా అన్నాడా'
 
 'నన్నేమంటాడూ - కాకపోతే ఆయన దురాశ చూస్తుంటే ఎవరికైనా ఒళ్ళు మండిపోతుంది' -
 
 'దురాశా - అదేమిటీ'
 
 'దురాశ కాక -నువ్వేమో లక్షణమైన పెళ్ళికొడుకువి. తన కూతురికి పెళ్ళి సంబంధంటా - ఎవరైనా వింటే నవ్వుతారు - అలాంటి సంబంధం చేసుకోవాల్సినది నువ్వా - ఛీ, ఆ రోజే, ఆయన నోరు మూయిద్దామనుకున్నా కానీ నాన్నకి కోపం వస్తుంది, ఇంటి కొచ్చిన మనిషిని అగౌరవపరుస్తానని, ఊరుకున్నా - లలిత ముఖం ఎర్రపడింది కళ్ళల్లో కోపం ప్రవహిస్తోంది "వస్తామరి -స్నానం చెయ్యాలి - పంపుపోతుంది ఇంకాసేపైతే అంటూలోపల కెళ్ళిపోయాడు రామం.
 
 'ఆ ఫోటో లలితదే - ఇంకా తన దగ్గర ఉంచుకోటం మర్యాదకాదు అనుకున్నాడు రామం.
 
 ఆ రోజే ఆఫోటో కవర్లో పెట్టి 'క్షమించాలి, నాకు మరో సంబంధం కుదిరింది, రామం' - అని రాసి రామనాథం ఎడ్రసుకి పోస్టు చేసి ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు రామం.
    
  * * *
 
   16
 
 రాజారావు, రాజమ్మ పిన్నీ నరసాపురం వెళ్ళారు కానీ, రాజారావుకి శారదపై కోపం పోలేదు. మనసు విరిగిపోయింది. కొడుకులు, కొడుకులనుకుంటే వాళ్ళలావున్నారు. కాస్త పెద్దాడునయం, చిన్నాడు అసలు పట్టించుకోడు. ఇక ఆడపిల్లలనుకుంటే, ఆ ఇద్దరూ వాళ్ళ సంసారం. వాళ్ళకి సరిపోతుంది. పోనీ ఒంటరిది చిన్నదికదా అని శారదపైనే ఎన్నాళ్ళనుంచో కొంత ఆశపెట్టుకున్నాడు - అది నిర్మొహమాటంగా ఇంట్లోంచి వెళ్ళగొట్టింది - ఈ రాజమ్మ మాత్రం ఏంచేస్తుందీ - ఏ మనుమరాలో రమ్మందని తుర్రుమంటే - తనకి దిక్కెవరూ - పంతులుగారూ, భార్యా ఆరుగురుపిల్లలున్న తండ్రిని ఒక్కరయినా ఆదరించరా ఈ శరీరంలో వున్న శక్తి అంతా ఖర్చుపెట్టడం వాళ్ళకోసమే - సంపాదించిన డబ్బంతా ఖర్చుపెట్టింది వాళ్ళకోసమే -అనుక్షణం వాళ్ళమంచే ఆలోచించాడు వాళ్ళకోసమే జీవించాడు. అయితే తనకోసం ఒక్కరు, ఒక్కరు కూడా బాధ్యత వహించలేరా తన వృద్దాప్యం ఎలా గడుస్తుందో !! - తను పొరబాటు చేసాడు - కొబ్బరితోట అమ్మి పిల్లలకి యిచ్చేయటం - తన భార్య ముందుగా ఈలోకాన్ని వదిలి వెళ్ళిపోయింది, అదృష్టవంతురాలు - రాజారావుకి ఇంట్లోకి రావాలనిపించలేదు. దొడ్లో అరుగుమీదే కూచున్నాడు. తను ఏ ఆశ్రమంలోనో వెళ్ళి చేరిపోతాడు - వాళ్ళే రెండు పూటలా ఇంత తిండి పెడతారు - చాలు - 'ఋణాను సంబంధం రూపేణా పశుపత్నీ సుతాలయాత్' - అంతే!! అంతే!!
 
 రాజారావు అలా అరుగుమీదనే నిద్రపోయాడు.....గాఢ నిద్ర "ఎందుకండీ - పిల్లలమీద కక్ష - మన పిల్లలేగా" - ఎవరూ - నువ్వా, నన్ను ఓదారుస్తున్నావా నేనూ వచ్చేస్తా నీ దగ్గరికి - ఉండలేను ఇక్కడ - ఎవరికీ అక్కర్లేకుండా - రాజారావు ఏడుస్తున్నాడు.
  venkatramayya okka nimusham aalochinchaadu.
 
 tappu anedi vere vishayam - okasari talli ayina aadadi daani manasanta pillalapaine pedutundi - paiga aa pillalni vadulukuni maroditho kapuram cheyataniki ishtapadutundanukonu - mana chaturvida purushaardaalalo kaamam moododi. saadhaarana pillalunnadevate mallee pelliki angeekarinchadu, okavela angeekarinchinaa entha buddilenivadayina alati pelliki siddapadadu - ee vishayamlo neetho aki bhavinchalenu baaboo -nuvvuu aalochinchu - venkatramayyaki, ramaniki rendu kappulatho coffy tecchi ballameedunchi vellipoyindi lalita. coffy taagiglaasu kinda pettaadu venkatramayya ramam adigina aa vishayame aayana manasulo inka tirugutondi "itu vinu baaboo - aaroju neekaattaram chuupinchaa - gurtunda - bhaaryapoyindi - iddaru chinnapillalu - maa abbai tecchina sambandham - maa lalita thosi paareyaleduu - adhi oo ante ee paatiki pelli ayipoyivundedi"
 
 "mee lalita porabate chesindandi - jeevitamlo kontha raji avasaram" annadu paeparuchuustuu ramam.
 
 gadi oodustunna lalita cheepurukindapadesindi. "tanuporabaatu chesinda. iddaru pillala tandrini chesukoka potam" - chustaagaa, endaru pillalunna tallini ramam chesukuntado - ishtamochinattu atu itu gadi oodchesindi lalita kopanga.
 
 ramam aafiisuki selavu pettaadu. endukochala chiraggavundi amma emantundo nane bhayam okati manasulo peedistondi - antaa tana rendopelli gurinche matladukuntaremo inka ane baadha okati - ramaniki gurtochindi- tanu daachina photo -ramanathamgariki edho samadhanam cheppali - mallee aa photo chusadu -lalitade adhi! bhramaramba ani aayana cheppaadugaa. okavela cazins ayivundacha- ramam taluputeesukuni bayatanilabaddadu lalita kanipistundemonani venkatramayya mallee nidrapotunnadu, ee madhya aayana aarogyam bagundatamledu. panimanishi naalugurojulugaa ravatamledu. lalita lopala panilovundi.
 
 talupu kottaadu - chetulu cheeraki tuduchukuntu lalita vachindi.
 
 'aa neeperemity' annadu ramam.
 
 lalitaki ardham kaaledu 'amity' andi gattigaa 
 
 'nee paeru' -
 
 lalita navvindi - pakapakaanavvindi - viragabadi navvindi - ramaniki ardhamkaaledu enduku!! navvutondo.
 
 "yem, naa paeru kuudaa marachipoyava venakatiki oka eega illalukkuntu tanaperu tanumarchipoyindata - paedaraasi peddammanadigindata naparemity ani - aa peddamma naa koduku naduguu andita. paedaraasi peddamma, peddamma kodukanaperemiti andita - cony ikkado chitram chusawa eega daaniperu marichipoyindante - inkokariperu kaadu. nuvvu danikanna"
 
 "mathi marapuvaanni - sare - nee paeru cheppu" -
 
 "lalita - la-li-ta 'sarena' inkemaina cheppala -
 
 'puurti paeru cheppu'
 
 'naa poortiperu lalita bhramaramba - andaruu maa chuttalanta nannu bhramaramba anipilustaaru - cony, naannagaaru, naasnehitulu lalita antaaru - nenu lalitane - bhramaraambanukaanu' andi navvutuu.
 
 "aa naakkaavalasindi adhe" ramam haayigaa navvaadu.
 
 "ee roju aafisuleda" -
 
 "aafiisu endukundaduu - akkade vuntundi - nenu vellanu -bor gaa vundi" ramam annadu. photo chupinchala vadda ane aalochana chestunnadu ramam.
 
 "ayithe maayintlo bhojanam cheyi ivaala" -
 
 'vaddu - vaddu - monna naa kosam vachina krishnamoorthy meshtaaru meeyintlone bhojanam, repumarevaro -vaddule -
 
 'aa meshtari gurinchi okkamata kuudaa matladaku - aayanante nakendukukopam' - andi lalita.
 
 'endukuu - aayana ninnemayina annada'
 
 'nannemantaaduu - kakapothe aayana durasa chustunte evarikainaa ollu mandipotundi' -
 
 'durasa - ademity'
 
 'durasa kaaka -nuvvemo lakshanamaina pellikodukuvi. tana koothuriki pelli sambandhanta - evaraina vinte navvutaaru - alanti sambandham chesukovalsinadi nuvwa - chee, aa roje, aayana noru mooyiddaamanukunnaa cony naannaki kopam vastundi, inti kochina manishini agouravaparustaanani, oorukunnaa - lalita mukham errapadindi kallallo kopam pravahistondi "vastamari -snaanam cheyyali - pampupotundi inkaasepaithe antuulopala kellipoyadu ramam.
 
 'aa photo lalitade - inka tana daggara unchukotam maryaadakaadu anukunnadu ramam.
 
 aa roje affoto kavarlo petti 'kshaminchaali, naaku maro sambandham kudirindi, ramam' - ani rasi ramanatham edrasuki postu chesi oopiri peelchukunnaadu ramam.
    
  * * *
 
   16
 
 rajarao, rajamma pinni narasapuram vellaaru cony, rajaraoki saaradapai kopam poledu. manasu virigipoyindi. kodukulu, kodukulanukunte vaallalaavunnaaru. kaasta peddaadunayam, chinnadu asalu pattinchukodu. ika aadapillalanukunte, aa iddaruu vaalla samsaaram. vaallaki saripotundi. ponee ontaridi chinnadikada ani saaradapaine ennaallanuncho kontha aasapettukunnadu - adhi nirmohamaatamgaa intlonchi vellagottindi - ee rajamma maatram enchestundi - e manumaraalo rammandani turrumante - tanaki dikkevaruu - pantulugaaruu, bharya aarugurupillalunna tandrini okkarayina aadarincharaa ee sareeramlo vunna sakti antaa kharchupettadam vallakosame - sampaadinchina dabbanta kharchupettindi vallakosame -anukshanam vaallamanche aalochinchaadu vallakosame jeevinchaadu. ayithe tanakosam okkaru, okkaru kuudaa baadhyata vahinchalera tana vruddaapyam ela gadustundo !! - tanu porabaatu chesadu - kobbarithota ammi pillalaki yicheyatam - tana bharya mundugaa eelokaanni vadili vellipoyindi, adrushtavanturaalu - rajaraoki intloki ravalanipinchaledu. dodlo arugumeede kuuchunnaadu. tanu e aashramamlono velli cheripotadu - vaalle rendu pootalaa inta tindi pedataaru - chaalu - 'runaanu sambandham roopena pasupatni sutalayat' - anthe!! anthe!!
 
 rajarao alaa arugumeedane nidrapoyaadu.....gaada nidra "endukandi - pillalameeda kaksha - mana pillalegaa" - evaruu - nuvwa, nannu odaarustunnaavaa nenuu vachesta nee daggariki - undalenu ikkada - evariki akkarlekunda - rajarao edustunnadu.