
 ఉన్నవాళ్ళను చెప్తేచాలదూ? చచ్చినవాళ్ళ గురించి చెప్పడం ఎందుకూ? మనసులోనే విసుక్కుంది ప్రతిభ. "కామ్రేడ్ మరోసారి చెప్పండి" ముడిచిన వేళ్ళను వదిలి మళ్ళీ ముడవడానికి సిద్ధం అయి అన్నది ప్రతిభ. సత్యం గుడ్డి వెలుగులో ప్రతిభ ముఖంలోకి చూశాడు. అది గమనించనట్టే కొరియర్ కేసి చూడసాగింది ప్రతిభ. కొరియర్ మళ్ళీ చెప్పాడు. "రాయుడి చావడి ఇంటికి ఏ వైపున వున్నది?" సత్యం అడిగాడు. "దక్షిణ పక్కన ప్రహరీగోడకు ఆనుకొని చావిడి వున్నది." "చావిడికి ఇంటికీ మధ్య వున్న గోడ ఎంత ఎత్తున ఉంటుంది?" ప్రతిభ. ఈసారి ప్రతిభ సత్యంకేసి చూసి నీళ్ళు మింగినట్టు చేసింది. "చెప్పానుగా నిలువున్నర వుంటుందనీ!" ప్రతిభ ముఖం వెలవెలా బోయింది. ఎప్పుడు చెప్పాడు? నిలువున్నర అంటే? సత్యం ప్రతిభ అవస్థను అర్ధం చేసుకున్నాడు. "అంటే దాదాపు తొమ్మిది అడుగులు వుంటుంది" అన్నాడు. "అవును! అంతే వుంటుంది" అన్నాడు కొరియర్. "జీతగాడు ఎక్కడ పడుకుంటాడూ?" సత్యం కొరియర్ని ప్రశ్నించాడు. "డాబాముందు వరండాలో పడుకుంటాడు." "చావిడి వెనక వుంటే అతను ముందు పడుకుంటాడా? గొడ్లకు మేతవెయ్యడం, చావిడికి కాపలా కాయడం జీతగాడి పనేకదా?" "అవును అదంతా జీతగాడే చూసుకుంటాడు." "అయితే ముందు వరండాలో ఎందుకు పడుకుంటున్నట్టు?" సత్యం సాలోచనగానే అన్నాడు. కొరియర్ ఆలోచనలో పడ్డాడు. "మామూలుగా జీతగాడు చావిట్లోనే పడుకుంటాడు." "వరండాలో పడుకుంటాడని ముందు చెప్పావుగా?" ప్రతిభ పెద్ద పాయింట్ లేవదీసింది. "అక్కడా ఇక్కడా కూడా పడుకుంటాడు." కొరియర్ అయోమయంలో పడిపోయాడు. "కామ్రేడ్ ఇది నువ్వు సరిగ్గా గమనించినట్టు లేదు. మీరు చెప్పినదాన్ని బట్టి నాకు తోచింది ఇది. లోగడ చావిట్లో పడుకునే జీతగాడు, ఇప్పుడు వరండాలోకి మారాడంటే, రాయుడు ఇంటికి కాపలాపెట్టుకున్నాడు కాబోలును. ఆ పరిస్థితుల్లో జీతగాడు తలుపు తియ్యడు. ముందు రాయుడికి తెలియచేస్తాడు. మొదట్నుంచీ జీతగాడు వరండాలోనే పడుకుంటూ వుంటే, అతనే తలుపు తెరిచే అవకాశం వున్నది." సత్యం ఆగి కొరియర్ ముఖంలోకి చూసి "ఏమిటి కామ్రేడ్? మీరేదో చెప్పాలనుకుంటున్నట్టున్నారు?" అన్నాడు. "జీతగాడి తండ్రి లోగడ చావిట్లో పడుకునేవాడు." "మరి ఇప్పుడు అతడేమయ్యాడూ?" దళ సభ్యుడు పాండురంగం అన్నాడు. అంతగా మాట్లాడని పాండురంగం మాట్లాడేసరికి, ప్రతిభ చివ్వున తలతిప్పి చూసింది. పాండురంగంలో ఓర్పు సన్నగిల్లిపోతున్నట్టు గ్రహించింది. "కోడెదూడ రొమ్ములో పొడిచింది." "అంటే?" ప్రతిభ ఆదుర్దాగా అడిగింది. "రాయుడి దగ్గర మొనగాడైన కోడెదూడ వుంది. అర్రుచేయడానికి కంప కట్తుంటే కుమ్మేసింది. దూడ చాలా పొగరుబోతుది." "ఊ అయితే?" అసహనంగా అడిగింది ప్రతిభ. "ఇంకా అయితే గియతే ఏంటమ్మా? నెత్తురు కక్కి మూడోనాటికి చచ్చాడు ముసలాడు!" "ఘోరం! రాయుడు మరి కాంపన్ సేషన్ ఇచ్చాడా?" ప్రతిభ సీరియస్ గా ముఖంపెట్టి అడిగింది. "ఏమీ ఇవ్వలా!" "మనవాళ్ళు ఈ సమస్యమీద ఉద్యమం లేవదీసి వుండాల్సింది." "రాయుడు మనుషుల్ని చంపి పాతేస్తే అడిగే దిక్కులేదు. ఎద్దు పొడిచి చస్తే అడిగేదెవరమ్మా?" "రాయుడు తన పాపాలకు ఈ రాత్రి శిక్ష అనుభవించబోతున్నాడు. వాడి దౌర్జన్యానికి గురైన ప్రజలకు విముక్తి ప్రసాదించబోతున్నాం. ఈ ఊళ్ళో రేపు పొడిచే సూర్యుడు-" "ప్రతిభా! ఇది ఉపన్యాసాలిచ్చే సమయం కాదు!" సత్యం కేసి చూసి సిగ్గుపడింది ప్రతిభ. సత్యం కొరియర్ కేసి తిరిగి అడిగాడు -"చావిడికీ ఇంటికీ మధ్య గుమ్మం వుందా లేకా పెణ్ణెం వుందా?" "గుమ్మమే వుంది. కాని తలుపులు సరిగాలేవు. ఒకటే రెక్క వుంది. రెండోది విరిగిపోయి వుంది." "గుడ్! చావిట్లోకి మార్గం?" "తేలిగ్గా వెళ్ళొచ్చు. రేకు తలుపులపైనుంచి దూకి వెళ్ళొచ్చు!" "ఓ.కే.! కామ్రేడ్స్!" సత్యం దళసభ్యుల్ని వుద్దేశించి చెప్పసాగాడు. అందరూ శ్రద్ధగా వింటున్నారు. దాడి, ఎత్తుగడ, ఎవరెవరు ఏ యేస్థానాల్లో వుండాలో ఏమేమి చెయ్యాలో సత్యం వివరించాడు. గుడ్డి దీపం వెలుగులో సత్యం చేతివాచీ చూసుకున్నాడు. పదకొండు గంటల ఐదు నిముషాలు అయింది. సత్యం లేచి నిలబడ్డాడు. అతనితోపాటు దళ సభ్యులూ, కొరియర్ లేచారు. "కామ్రేడ్స్! మహత్తరమైన విప్లవ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చబోతున్నాం. సందేహాలకూ, సంశయాలకూ తావులేదు. బలవంతుడూ, కసాయివాడూ, పరమదుర్మార్గుడైన శత్రువును ఎదుర్కోబోతున్నాం. ఏరియాకమిటీ మనకిచ్చిన కార్యక్రమాన్ని అమలు జరిపి మన విప్లవచైతన్యాన్ని సమరశీలతను, మనం దళం మరోసారి రుజువు చేసుకో బోతున్నది. మహనీయుడు, యుగపురుషుడూనైన చైర్ మన్ మావో సిద్ధాంతాలనూ, సూక్తులనూ మరోసారి మననం చేసుకొని విప్లవ కార్యక్రమంలో ముందుకు సాగిపోదాం. మార్చ్!" సత్యం ముందుకు నడిచాడు. దళసభ్యులు అతన్ని అనుసరించారు. కొరియర్ సత్యం పక్కన నడుస్తున్నాడు. కాలవ దగ్గిర కొచ్చారు. కాలవమీదున్న తాటిబోదెలమీదుగా కాలవ దాటారు. తాటి బోదెల మీద నడుస్తూ పక్కకు ఒరిగిన ప్రతిభ చటుక్కున ముందు నడుస్తున్న సత్యాన్ని పట్టుకొని నిలదొక్కుకున్నది. కాలవ పక్క డొంకలో నడుస్తున్న ప్రతిభ క్షణక్షణం ఉద్విగ్నురాలై పోతున్నది. మరో అర్థగంటలో ఊరు వస్తూంది. మరో పది నిముషాల్లో రాయుడి చావిడి - మరో ఐదు నిముషాల్లో - రాయుడు తుపాకితో ఎదురుగా నిలబడ్డాడు. తుపాకీకి ఎదురుగా తను నిలబడింది. రాయుడు తుపాకి కింద పారేసి పారిపోతున్నాడు. పిరికిపంద! నిరాయుధుల్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా చంపే రాయుడు తనముందు గజగజ లాడిపోతున్నాడేం? సాయుధుడైన విప్లవకారుడి ముందు శత్రువు ఆయుధం పని చెయ్యదు. వాడికి కాళ్ళు వణుకుతై. పారిపోతున్న రాయుణ్ణి వెన్నంటి తరిమింది. గుండెలమీద తుపాకి ఎక్కుపెట్టి రాయుడి ముఖంలోకి చూసింది. చంద్ర నిప్పులు చెరిగే వాడి కళ్ళు వడగళ్ళలా అయిపోయినయ్. నేలకు వంగి తన కాళ్ళు పట్టుకున్నాడు. మెలి తిరిగిన మీసాల వెనక వున్న అహంకారం ఏమైంది? రాయుడి మీసాలు రొయ్య మీసాల్లా జారిపోయినయ్. ప్రాధేయపడుతున్నాడు. ప్రాణభీతితో అల్లాడిపోతున్నాడు. పెడరెక్కలు విరిచి రాయుడు కొడుకుని రాయుడి పక్కన నిలబెట్టాడు పాండురంగం. రాయుడి మనవడ్ని రెక్కలు పట్టుకొని తెచ్చాడు. మరో కామ్రేడ్. "పిరికిపంద! లేచి నిలబడు" తను అరిచింది. అదిరిపడి లేచి నిలబడ్డాడు రాయుడు. తనచేతిలో తుపాకి పేలింది. కుంభకర్ణుని కాయంలా రాయుడు కిందపడ్డాడు. తుపాకీ మళ్ళీ పేల్చింది. రాయుడి కొడుకు రావణాసురుడి కొడుకు మేఘనాథుడిలా ఎగిరి నేలకూలాడు. ఇంకొకడు వున్నాడు! ఋణశేషం! శత్రుశేషం! వాడు వుండకూడదు. ఏడీవాడు? ఎక్కడ ఆ బుడ్డోడు? శత్రుసంహారంలో దయాదాక్షిణ్యాలుండకూడదు. ఎదురుగా పసివాడు తన కళ్ళలోకే చూస్తున్నాడు. వాడి కళ్ళలో భయంలేదు. ఏదోతమాషా ఆట చూస్తున్నట్టు చూస్తున్నాడు.

 unnavaallanu cheptechaaladuu? chachinavalla gurinchi cheppadam endukuu? manasulone visukkundi pratibha. "comrade marosari cheppandi" mudichina vaellanu vadili mallee mudavadaaniki siddham ayi annadi pratibha. satyam guddi velugulo pratibha mukhamloki chushadu. adhi gamaninchanatte korier kesi chudasagindi pratibha. korier mallee cheppaadu. "rayudi chaavadi intiki e vaipuna vunnadi?" satyam adigaadu. "dakshina pakkana prahareegodaku aanukoni chavidi vunnadi." "chaavidiki intiki madhya vunna goda entha ettuna untundi?" pratibha. eesaari pratibha satyankesi chusi neellu minginattu chesindi. "cheppaanugaa niluvunnara vuntundanii!" pratibha mukham velavela boindi. eppudu cheppaadu? niluvunnara ante? satyam pratibha avasthanu ardham chesukunnadu. "ante daadaapu tommidi adugulu vuntundi" annadu. "avunu! anthe vuntundi" annadu korier. "jeetagaadu ekkada padukuntaaduu?" satyam koriyarni prasninchaadu. "daabaamundu varandaalo padukuntaadu." "chavidi venaka vunte atanu mundu padukuntada? godlaku metaveyyadam, chaavidiki kapala kaayadam jeetagadi panekada?" "avunu adanta jeetagade chusukuntadu." "ayithe mundu varandaalo enduku padukuntunnattu?" satyam salochanagane annadu. korier aalochanalo paddaadu. "maamuulugaa jeetagaadu chavitlone padukuntaadu." "varandaalo padukuntaadani mundu cheppavuga?" pratibha pedda point levadeesindi. "akkada ikkada kuudaa padukuntaadu." korier ayomayamlo padipoyadu. "comrade idhi nuvvu sarigga gamaninchinattu ledu. meeru cheppinadaanni batti naaku thochindi idhi. logada chaavitlo padukune jeetagaadu, ippudu varandaaloki maradante, rayudu intiki kapalapettukunnadu kaabolunu. aa paristhitullo jeetagaadu talupu tiyyadu. mundu rayudiki teliyachestaadu. modatnunchii jeetagaadu varandaalone padukuntu vunte, athane talupu teriche avakaasam vunnadi." satyam aagi korier mukhamloki chusi "emiti comrade? meeredo cheppalanukuntunnat?" annadu. "jeetagadi tandri logada chaavitlo padukunevadu." "mari ippudu atademayyaaduu?" dala sabhyudu paandurangam annadu. antagaa matladani paandurangam matladesariki, pratibha chivvuna talatippi chusindi. paandurangamlo orpu sannagillipotunnat grahinchindi. "kodeduda rommulo podichindi." "ante?" pratibha aadurdaagaa adigindi. "rayudi daggara monagaadaina kodeduda vundi. arrucheyadaaniki kampa kattunte kummesindi. dhooda chala pogarubotudi." "oo ayithe?" asahanamgaa adigindi pratibha. "inka ayithe giyathe entamma? netturu kakki moodonatiki chachaadu musaladu!" "ghoram! rayudu mari kampan seshan ichada?" pratibha seerius gaa mukhampetti adigindi. "emi ivvala!" "manavallu ee samasyameeda udyamam levadeesi vundaalsindi." "rayudu manushulni champi paateste adige dikkuledu. eddu podichi chaste adigedevaramma?" "rayudu tana paapaalaku ee raatri shiksha anubhavinchabothunnadu. vaadi dourjanyaaniki guraina prajalaku vimukti prasaadinchabotunnaam. ee oollo repu podiche suuryudu-" "pratibha! idhi upanyaasaalichhe samayam kaadu!" satyam kesi chusi siggupadindi pratibha. satyam korier kesi tirigi adigaadu -"chaavidikii intiki madhya gummam vunda leka pennem vunda?" "gummame vundi. kaani talupulu sarigalevu. okate rekka vundi. rendodi virigipoyi vundi." "gud! chaavitloki maargam?" "teliggaa vellochu. reku talupulapainunchi dooki vellochu!" "oo.kee.! comrades!" satyam dalasabhyulni vuddesinchi cheppasagadu. andaruu shraddhagaa vintunnaaru. daadi, ettugada, evarevaru e yesthaanaallo vundaalo ememi cheyyaalo satyam vivarinchaadu. guddi deepam velugulo satyam chetivachi chusukunnadu. padakondu gantala aidu nimushaalu ayindi. satyam lechi nilabaddadu. atanithopaatu dala sabhyuluu, korier lechaaru. "comrades! mahattaramaina viplava kartavyaanni neraverchabotunnam. sandehaalakuu, samsayaalakuu taavuledu. balavanthuduu, kasaivadu, paramadurmaargudaina satruvunu edurkobotunnam. ariacamity manakicchina kaaryakramaanni amalu jaripi mana viplavachaitanyaanni samaraseelatanu, manam dalam marosari rujuvu chesuko botunnadi. mahaneeyudu, yugapurushuduunaina chair man mavo siddhaantaalanuu, suuktulanuu marosari mananam chesukoni viplava kaaryakramamlo munduku sagipodam. march!" satyam munduku nadichaadu. dalasabhyulu atanni anusarinchaaru. korier satyam pakkana nadustunnadu. kaalava daggira kocharu. kaalavameedunna taatibodelameedugaa kaalava daataaru. taati bodela meeda nadustuu pakkaku origina pratibha chatukkuna mundu nadustunna satyaanni pattukoni niladokkukunnadi. kaalava pakka donkalo nadustunna pratibha kshanakshanam udvignuraalai potunnadi. maro ardhagantalo ooru vastuundi. maro padi nimushaallo rayudi chavidi - maro aidu nimushaallo - rayudu tupaakito edurugaa nilabaddadu. tupaakeeki edurugaa tanu nilabadindi. rayudu tupaki kinda paresi paaripotunnaadu. pirikipanda! niraayudhulni nirdaakshinhyamgaa champe rayudu tanamundu gajagaja ladipotunnadem? saayudhudaina viplavakaarudi mundu satruvu aayudham pani cheyyadu. vaadiki kaallu vanukutai. paaripotunna rayunni vennanti tarimindi. gundelameeda tupaki ekkupetti rayudi mukhamloki chusindi. chandra nippulu cherige vaadi kallu vadagallalaa aipoinay. neelaku vangi tana kaallu pattukunnadu. meli tirigina meesaala venaka vunna ahankaram emaindi? rayudi meesaalu royya meesalla jaripoinay. praadheyapadutunnaadu. praanabheetitoe alladipotunnadu. pedarekkalu virichi rayudu kodukuni rayudi pakkana nilabettaadu paandurangam. rayudi manavadni rekkalu pattukoni tecchaadu. maro comrade. "pirikipanda! lechi nilabadu" tanu arichindi. adiripadi lechi nilabaddadu rayudu. tanachetilo tupaki pelindi. kumbhakarnuni kayamla rayudu kindapaddadu. tupaki mallee pelchindi. rayudi koduku ravanasurudi koduku meghanathudila egiri neelakuulaadu. inkokadu vunnadu! runasesham! satrusesham! vaadu vundakudadu. edivadu? ekkada aa buddodu? satrusamhaaramlo dayaadaakshinhyaalundakuu. edurugaa pasivaadu tana kallaloke chustunnadu. vaadi kallalo bhayamledu. edotamasha aata chustunnattu chustunnadu.