ప్రజలను దుర్భర దారిద్య్రంలోకి ఈడుస్తున్న భూస్వామ్య దోపిడీ లేని రాజ్యాన్ని, దేశ ఆర్థిక జీవనాడులను పీల్చి పిప్పిచేస్తున్న సామ్రాజ్యవాద దోపిడీ లేని దేశాన్ని దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు ఆకాంక్షించారు. భారతదేశ వ్యవస్థ స్వరూప స్వభావాలకు అనుగుణంగా, భారతీయ అన్వయంతో విప్లవ పంథాను రూపొందించారు, ఆ విప్లవ మార్గంలోనే జీవించారు. విప్లవ పార్టీని నిర్మించారు. దోపిడీ వర్గ విధ్వంసకునిగా నూతన యుగావిష్కరణ కోసం విప్లవించారు.ప్రపంచ విప్లవోద్యమ ప్రస్థానంలో ఒక మహోజ్వల ఘట్టమైన 1946–51 మధ్య కాలంలో జరిగిన తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం) పోరాట నేతగా, ఆ ఉద్యమ చరిత్ర రచయితగా, విప్లవ తాత్వికునిగా అనేక రచనలు చేసి, భారత విప్లవకారుల సమైక్యత కోసం సూత్రబద్ధ వైఖరులను రూపొందించిన ద్రష్ట దేవులపల్లి. వ్యవసాయ విప్లవ పురోగమనం కోసం గ్రామీణ పేదలను సంఘటితం చేస్తూ, అకుంఠిత దీక్ష, మహోన్నత నైతిక విలువలు, అపురూపమైన త్యాగశీలత ముప్పేటగా కలిసి సాగిన అత్యంత అరుదైన విప్లవ నేత దేవులపల్లి. 17 సంవత్సరాల పాటు అజ్ఞాత రహస్య జీవితం, 5 సంవత్సరాల జైలు జీవితం అనుభవించినా మొక్కవోని దీక్షతో జీవితమంతా విప్లవకారునిగానే జీవించినవాడు. తెలంగాణ వీర పుత్రులలో మొదటిగా ఎన్నదగినవాడు కామ్రేడ్ డి.వి.పాత నల్లగొండ జిల్లా సూర్యాపేట తాలూకాలోని బండమీది చందుపట్ల ఆయన స్వగ్రామం. ఆయన జన్మించినది వరంగల్ జిల్లా మానుకోట తాలూకా ఇనుగుర్తి గ్రామంలో 1917 జూన్ 1న ఆయన జన్మించారు.  ఇది ఆయన శతజయంతి వేళ. ఆయన తండ్రి దేవులపల్లి వరదరావు, తల్లి శ్రీమతి గోపమ్మ. ఒక స్థాయి సంపన్న కుటుంబమే. ప్రాథమిక విద్య నామవరం, తిరుమలగిరి గ్రామాల్లో, మాధ్యమిక విద్య సూర్యాపేటలో, ఉన్నత పాఠశాల విద్య ఖమ్మంలో సాగింది. వరంగల్లో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తిచేసుకొని, కళాశాల విద్యకోసం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం చేరుకున్నారు. బి.ఏ. చదువుతుండగానే ఆరోజుల్లో సాగిన వందేమాతరం సమ్మెలో పాల్గొనటంతో కాలేజీ నుంచి బహిష్కరింప బడ్డారు. విద్యార్థి జీవితంలోనే ఆయన భవిష్యత్ రాజకీయ జీవితం మొగ్గ తొడగ సాగింది. ఖమ్మం హైస్కూలు విద్యార్థిగానే ఆయన అక్కడ జరిగిన మూడవ ఆంధ్ర మహాసభల్లో పాల్గొన్నారు. ఉస్మానియాలో వందేమాతరం సమ్మె అందరూ ఎరిగినదే. బీఏ చదువుతుండగానే జాతీయోద్యమ పరిచయం, కొందరు ప్రముఖ నాయకులను కలుసుకునే అవకాశం లభించింది.  ప్రజల విముక్తికి, దేశ అభ్యున్నతికి కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణమే మార్గమని నిశ్చయించుకున్నారు. అదే తన జీవిత గమ్యంగా ఎంచుకున్నారు. 1939లో ఆయనకు ఆనాటి కమ్యూనిస్టు పార్టీతో సంబంధం ఏర్పడింది. ౧984 జూలై 12న అసువులు బాసేవరకు కమ్యూనిస్టు పదానికున్న నిజమైన అర్థంలో జీవించి చూపారు. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ అగ్రేసర పుత్రునిగా మిగిలిపోయారు. నాలుగున్నర దశాబ్దాల సుదీర్ఘ విప్లవ ప్రయాణంలో ఎనలేని అనుభవాలు, ఎదుర్కొన్న ఆటుపోట్లు, తవ్వి తీసిన గుణపాఠాలు ఎన్నో.1940–50 దశాబ్దంలో తెలంగాణ సమాజంలో అట్టుడుకుతున్న వెట్టి వ్యతిరేక, భూస్వామ్య దోపిడీ వ్యతిరేక భావజాలాన్నంతా వొడిసిపట్టి, రైతుల భూదాహాన్ని పసిగట్టి, సాయుధ పోరాట సన్నాహక కృషిని చేశారు. 1946–51 మధ్య కాలంలో రైతాంగ ఉద్యమం సాయుధమై విస్తరించిన దశలో తాను నల్గగొండ జిల్లా పార్టీ కార్యదర్శిగా, ప్రజల నుంచి నేర్చుకుంటూ, ప్రజలకు నేర్పుతూ వర్గపోరాటాన్ని అభివృద్ధి చేసారు. ఆనాటి పార్టీ, కేంద్ర కమిటీల విధానాలలోని వర్గసంకర రాజకీయ అంశాలను ఎప్పటికప్పుడు విశ్లేషించుకుంటూ, తన క్షేత్రస్థాయి అనుభవాలతో, నిశితమైన రాజకీయ పరిజ్ఞానంతో తెలంగాణలో పార్టీని సరిఅయిన దిశలో నడిపిస్తూ, తెలంగాణ మహోద్యమ చరిత్రకు ప్రాణం పోసారు. మితవాద, అతివాద, అవకాశవాద రాజకీయాలను తృణీకరిస్తూ, తెలంగాణలో పార్టీ ఏర్పాటు, ఉద్యమ పరిణామ క్రమంలో సాయుధపోరాట నిర్వహణ, నెహ్రూ సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం కొనసాగించటం, పోరాటాన్ని విరమించాలనే తప్పుడు ధోరణులను వ్యతిరేకించటం వంటి కీలక సందర్భాల్లో ఆయన సరైన నాయకత్వ పాత్రను నిర్వహించారు. తెలంగాణ పోరాటానికి భూమి పంపక కార్యక్రమం జోడించటం, దున్నే వానికే భూమిని కేంద్ర నినాదంగా చేయటం, వలంటీరు దళాలను నిర్మించటం, అవి గుతుపల సంఘాలుగా అభివృద్ధి చేందటం, గ్రామ రక్షక దళాలు ఏర్పాటు చేయడం, గ్రామ పంచాయతీలు, గ్రామ రాజ్యాల ఏర్పాటు వంటి కార్యక్రమాలకు దేవులపల్లి ఆలోచనలే మూలం. దేవరుప్పల గ్రామంలో మొదటి వలంటీరు దళం ఏర్పాటు చేసింది ఆయనే. ఆయన రచనలన్నీ కూడా మార్క్సిస్టు సిద్ధాంత పరిజ్ఞానాన్ని పరిపూర్తిగా తెలియజేస్తాయి. అయితే శాస్త్ర గ్రంథాల నుంచి కొటేషన్లు కాక, స్థానిక ఉద్యమాల అనుభవాల సూటిపాఠాలతో ఈ మట్టి వాసనతో నేరుగా పాఠకుణ్ణి పలకరిస్తారు.సాయుధ పోరాట విరమణ తర్వాత 1951 నుంచి 1968 వరకు కమ్యూనిస్టు పార్టీలో పార్లమెంటరీ పంధా పైచేయిగా సాగింది. ఆ కాలంలో అయన 1957 నుంచి 1961 వరకు నల్లగొండ పార్లమెంటరీ సభ్యునిగా వ్యవహరించారు. ఆ పని ఎంత నిక్కచ్చిగా చేసేవారంటే తన భార్య పిల్లలను ఒక్కసారి కూడా ఢిల్లీ తీసుకువెళ్ళలేదాయన. ఆ ఛార్జీ డబ్బులతో పార్టీ కార్యకర్తలకు ఏవైనా సదుపాయాలు కల్పించవచ్చని ఆలోచించేవారు. ఒకానొక సందర్భంలో ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి వచ్చిన పోలీసు ఆఫీసర్లు వారు నివసిస్తున్న చోటుచూసి ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. అంత నిరాడంబరత, అంత నిజాయితీ, ఆ కర్తవ్య పరాయణత్వం, బాధ్యతాయుత ప్రవర్తన గల నాయకులు చాలా అరుదు.  తెలంగాణ పోరాట అనుభవాల నుంచి సరియైన విప్లవ పాఠాలు తీసుకొని భారత విప్లవ పంధాను నిర్వచించడం. మార్క్సిజాన్ని మన దేశ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా, సృజనాత్మకంగా అన్వయించటం. అందుకే పార్లమెంటరీ పంథాతో రాజీపడలేదు. ఆయన నల్లగొండ జిల్లా కార్యదర్శిగానూ, 1948 నుంచి రాష్ట్ర కమిటీ కార్యవర్గ సభ్యునిగానూ, ఆ తర్వాత కేంద్ర కమిటీ సభ్యునిగానూ, జాతీయ సమితి సభ్యుడిగానూ వ్యవహరించారు. ఈ కాలమంతా అవసరమైన అంతర్గత పార్టీ పోరాటాలు చేస్తూ వచ్చారు. తెలంగాణ పోరాట మార్గమే భావిభారత విప్లవ పథానికి మార్గదర్శి అని భావించారు. 1949లోనే రాసిన ఒక డాక్యుమెంటులో మార్క్సిజాన్ని, మావో ఆలోచనా విధానాన్ని అన్వయిస్తూ వ్యవసాయ విప్లవం ఆధారంగా సాగే పోరాటమార్గమే మన దేశంలో విప్లవానికి ప్రాతిపదిక అన్న అంశం స్పష్టంగా చెప్పారు. పార్లమెంటరీ రివిజనిజాన్ని తృణీకరిస్తూ 1968లో సీపీఎం నుంచి బయటకు వచ్చారు. 1968–69 కాలంలో ‘పోరాట ఉద్యమానికి పునాదులు వేయండి’, ‘తక్షణ కార్యక్రమం’ అను విలువైన రచనలతో నిర్దిష్టమైన విప్లవ కార్యక్రమాన్ని అందించారు. నక్సల్బరీ మేఘ గర్జనను, శ్రీకాకుళం గిరిజన పోరాటాలను నిశితంగా పరిశీలించి తన తెలంగాణ పోరాట అనుభవాలను రంగరించి సరైన విప్లవ దిశానిర్దేశం చేశారు. ప్రజలతో సంబంధంలేని సాయుధ పోరాటాన్ని వ్యతిరేకించారు. వర్గశతృ నిర్మూలన పేరిట జరిగిన ‘ఖతం’ కార్యక్రమాలను తప్పుబట్టారు. అప్పుడు ప్రబలంగా ముందుకు వచ్చిన దుందుడుకు దళ చర్యలు ప్రజాయుద్ధ విప్లవ పంథాకు ప్రత్యామ్నాయం కాజాలవని తేల్చి చెప్పారు. ప్రజాసంఘాల నిర్మాణం ద్వారా రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందింప చేస్తూ, దీర్ఘకాలిక సాయుధ పోరు ద్వారా మాత్రమే విప్లవం విజయవంతం అవుతుందని విశ్వసించారు. భూమి పంపకంతో సంబంధంలేని సంచలనాత్మక, వీరోచిత చర్యలు విప్లవ పురోగమనానికి ఎంతమాత్రమూ తోడ్పడవని అతివాదులను తీవ్రంగా హెచ్చరించారు. తన ఆలోచనల, కార్యక్రమాల విస్పష్ట వేదికగా నాగిరెడ్డి గారితో కలిసి 1975లో కమ్యూనిస్టు విప్లవకారుల సమైక్యతా కేంద్రం స్థాపించారు. ఆ సంస్థ కేంద్ర కమిటీ కార్యదర్శిగా చివరంటా తన విప్లవ కృషి కొనసాగించారు. ప్రొలిటేరియన్ లైన్, సంకేతం పత్రికల ద్వారా విప్లవ జర్నలిజానికి తలమానికమనదగ్గ అనేక వ్యాసాలు ప్రచురించారు.ప్రజలమధ్య, ప్రాంతాలమధ్య, రాష్ట్రాల మధ్య, పొరుగుదేశాల మధ్య వివక్ష, దోపిడీ, పెత్తందారీ తనం లేని ఒక స్వతంత్ర ప్రజాతంత్ర వైఖరిని ఆయన ప్రతిపాదించారు. భారత దేశ అభ్యున్నతికి గానీ తెలంగాణ ప్రాంత అభివృద్ధికి గానీ దోపిడీ లేని వ్యవస్థ నిర్మాణమే మార్గమని స్పష్టం చేసారు. తక్షణ అవసరాలు, కరువు పరిస్థితులు, అభివృద్ధిలోని అసమానతలు, ప్రాంతీయ అవసరాలు, దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు, సమగ్ర అభివృద్ధిలో ఆయా ప్రాంతాల సమతూకం వంటి అంశాలు ప్రాతిపదికగా తెలుగుజాతి ఐక్యతను కోరుకున్నారు. అయితే పాలకవర్గాలు తమ అధికార ప్రాబల్యం కోసం, తమ వర్గ స్వార్ధ ప్రయోజనాల కోసం పనిచేస్తాయని, కనుక ప్రజా సమూహాల మధ్య, ప్రాంతాల మధ్య వివక్ష, అసమానతలను పెంచిపోషిస్తారు తప్ప వీరు జాతీయ ఐక్యతను గానీ, జాతుల మధ్య ఐక్యతను గానీ సాధించలేరని ఘంటాపథంగా చెప్పారు. ఏ విధంగా ‘సమైక్యరాష్ట్రం’ ప్రజాసమస్యలను దూరం చేయటంలో విఫలం అయిందో అదే విధంగా ప్రత్యేక రాష్ట్రాలు కూడా ప్రజల మౌలిక సమస్యలు తీర్చలేవని భావించారు. తన విప్లవకర, ఉత్తేజకర జీవితంలో అనేక మార్లు నిర్బంధానికి గురయ్యారు. ఆనాటి నిజాం ప్రభుత్వం ముండ్రాయి లంబాడీ రైతాంగపు పోరాట సందర్భంగా ఈయనపై తొలికేసు నమోదు చేసింది. తెలంగాణ పోరాట కాలంలో 1946–52 వరకు రహస్య జీవితం గడిపారు. కానీ ప్రజా ఉద్యమాలకు ప్రతిక్షణం నాయకత్వం వహించే కార్యాచరణ కొనసాగించటం, ఇక బహిరంగ జీవితంలో ఉన్నప్పుడు భారత్ – చైనా యుద్ధ సమయంలో 1962 నవంబరు నుంచి 1963 జూలై వరకు, పాకిస్థాన్తో యుద్ధం సందర్భంగా 1964 డిసెంబరు నుంచి 1966 మే వరకు జైలు జీవితం. హైదరాబాదు కుట్రకేసు బనాయించడంతో తిరిగి 1969 డిసెంబరు నుంచి 1972 మే వరకు జైలు జీవితమే. ఈ కుట్ర కేసు విచారణ సందర్భంగానే భారత విప్లవ పంథాను వివరిస్తూ అయన కోర్టులో చేసిన ప్రకటన (కోర్టు స్టేట్మెంట్) ప్రఖ్యాత విప్లవ మార్గదర్శక పత్రంగా రూపొందింది. ఆ తర్వాత 1975 జూన్లో అత్యయిక స్థితి విధించేవరకు కఠినమైన బెయిలు జీవితం. అది ఎక్కువగా గృహానికే పరిమితమైన సందర్భం. నిజాం రాజరికం నుంచి భారత ప్రభుత్వం వరకు ఎన్ని పార్టీలు, ప్రభుత్వాలు మారినా ఆయనపై రాజ్యం చేసిన ‘దాడి’ మారలేదు.ప్రజలను దుర్భర దారిద్య్రంలోకి ఈడుస్తున్న భూస్వామ్య దోపిడీ లేని రాజ్యాన్ని, దేశ ఆర్ధిక జీవనాడులను పీల్చి పిప్పిచేస్తున్న సామ్రాజ్యవాద దోపిడీలేని దేశాన్ని డీవీ ఆకాంక్షించారు. ప్రజల జవసత్వాలను, శ్రమశక్తిని తమ సంపదలుగా కూడబెట్టుకుంటున్న పెట్టుబడిదారులు లేని సుభిక్షమైన భారత దేశాన్ని డీవీ కోరుకున్నారు. దాని కోసమై ఉద్యమించారు. భారత దేశ వ్యవస్థ స్వరూప స్వభావాలకు అనుగుణంగా, భారతీయ అన్వయంతో విప్లవ పంథాను రూపొందించారు, ఆ విప్లవ మార్గంలోనే జీవించారు. విప్లవపార్టీని నిర్మించారు. కార్యకర్తలను తయారుచేశారు. ఒక రచయితగా, తాత్వికునిగా సంఘ సంస్కరణాభిలాషిగా, ప్రజాసాంస్కృతికోద్యమ దిక్సూచిగా, దోపిడీ వర్గ విధ్వంసకునిగా నూతన యుగావిష్కరణ కోసం విప్లవించారు. ప్రజాయుద్ధ వైతాళికునిగా, ఒక నూతన తెలంగాణ సమాజాన్ని, భారతదేశాన్ని స్వప్నించి, దానికై కృషిచేసిన విప్లవనేత శతజయంతి సందర్భంగా వినమ్రంగా అరుణారుణ జోహార్లు.డాక్టర్ ఎస్. జతిన్ కుమార్(నేడు దేవులపల్లి వెంకటేశ్వర రావు శతజయంతి. ‘డి.వి. జీవితం – విప్లవ కృషి – ప్రజలకు అందిస్తున్న విప్లవ సందేశం’ గురించి ఉదయం 11 గంటల నుంచి సాయంత్రం వరకు హైదరాబాద్ రాంకోఠిలోని సరోజినీదేవి హాల్లో సదస్సు, అనంతరం బహిరంగ సభ)ప్రపంచ విప్లవోద్యమ ప్రస్థానంలో ఒక మహోజ్వల ఘట్టమైన 1946–51 మధ్య కాలంలో జరిగిన తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం) పోరాట నేతగా, ఆ ఉద్యమ చరిత్ర రచయితగా, విప్లవ తాత్వికునిగా అనేక రచనలు చేసి, భారత విప్లవకారుల సమైక్యత కోసం సూత్రబద్ధ వైఖరులను రూపొందించిన ద్రష్ట దేవులపల్లి. వ్యవసాయ విప్లవ పురోగమనం కోసం గ్రామీణ పేదలను సంఘటితం చేస్తూ, అకుంఠిత దీక్ష, మహోన్నత నైతిక విలువలు, అపురూపమైన త్యాగశీలత ముప్పేటగా కలిసి సాగిన అత్యంత అరుదైన విప్లవ నేత దేవులపల్లి. 17 సంవత్సరాల పాటు అజ్ఞాత రహస్య జీవితం, 5 సంవత్సరాల జైలు జీవితం అనుభవించినా మొక్కవోని దీక్షతో జీవితమంతా విప్లవకారునిగానే జీవించినవాడు. తెలంగాణ వీర పుత్రులలో మొదటిగా ఎన్నదగినవాడు కామ్రేడ్ డి.వి.పాత నల్లగొండ జిల్లా సూర్యాపేట తాలూకాలోని బండమీది చందుపట్ల ఆయన స్వగ్రామం. ఆయన జన్మించినది వరంగల్ జిల్లా మానుకోట తాలూకా ఇనుగుర్తి గ్రామంలో 1917 జూన్ 1న ఆయన జన్మించారు.  ఇది ఆయన శతజయంతి వేళ. ఆయన తండ్రి దేవులపల్లి వరదరావు, తల్లి శ్రీమతి గోపమ్మ. ఒక స్థాయి సంపన్న కుటుంబమే. ప్రాథమిక విద్య నామవరం, తిరుమలగిరి గ్రామాల్లో, మాధ్యమిక విద్య సూర్యాపేటలో, ఉన్నత పాఠశాల విద్య ఖమ్మంలో సాగింది. వరంగల్లో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తిచేసుకొని, కళాశాల విద్యకోసం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం చేరుకున్నారు. బి.ఏ. చదువుతుండగానే ఆరోజుల్లో సాగిన వందేమాతరం సమ్మెలో పాల్గొనటంతో కాలేజీ నుంచి బహిష్కరింప బడ్డారు. విద్యార్థి జీవితంలోనే ఆయన భవిష్యత్ రాజకీయ జీవితం మొగ్గ తొడగ సాగింది. ఖమ్మం హైస్కూలు విద్యార్థిగానే ఆయన అక్కడ జరిగిన మూడవ ఆంధ్ర మహాసభల్లో పాల్గొన్నారు. ఉస్మానియాలో వందేమాతరం సమ్మె అందరూ ఎరిగినదే. బీఏ చదువుతుండగానే జాతీయోద్యమ పరిచయం, కొందరు ప్రముఖ నాయకులను కలుసుకునే అవకాశం లభించింది.  ప్రజల విముక్తికి, దేశ అభ్యున్నతికి కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణమే మార్గమని నిశ్చయించుకున్నారు. అదే తన జీవిత గమ్యంగా ఎంచుకున్నారు. 1939లో ఆయనకు ఆనాటి కమ్యూనిస్టు పార్టీతో సంబంధం ఏర్పడింది. ౧984 జూలై 12న అసువులు బాసేవరకు కమ్యూనిస్టు పదానికున్న నిజమైన అర్థంలో జీవించి చూపారు. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ అగ్రేసర పుత్రునిగా మిగిలిపోయారు. నాలుగున్నర దశాబ్దాల సుదీర్ఘ విప్లవ ప్రయాణంలో ఎనలేని అనుభవాలు, ఎదుర్కొన్న ఆటుపోట్లు, తవ్వి తీసిన గుణపాఠాలు ఎన్నో.1940–50 దశాబ్దంలో తెలంగాణ సమాజంలో అట్టుడుకుతున్న వెట్టి వ్యతిరేక, భూస్వామ్య దోపిడీ వ్యతిరేక భావజాలాన్నంతా వొడిసిపట్టి, రైతుల భూదాహాన్ని పసిగట్టి, సాయుధ పోరాట సన్నాహక కృషిని చేశారు. 1946–51 మధ్య కాలంలో రైతాంగ ఉద్యమం సాయుధమై విస్తరించిన దశలో తాను నల్గగొండ జిల్లా పార్టీ కార్యదర్శిగా, ప్రజల నుంచి నేర్చుకుంటూ, ప్రజలకు నేర్పుతూ వర్గపోరాటాన్ని అభివృద్ధి చేసారు. ఆనాటి పార్టీ, కేంద్ర కమిటీల విధానాలలోని వర్గసంకర రాజకీయ అంశాలను ఎప్పటికప్పుడు విశ్లేషించుకుంటూ, తన క్షేత్రస్థాయి అనుభవాలతో, నిశితమైన రాజకీయ పరిజ్ఞానంతో తెలంగాణలో పార్టీని సరిఅయిన దిశలో నడిపిస్తూ, తెలంగాణ మహోద్యమ చరిత్రకు ప్రాణం పోసారు. మితవాద, అతివాద, అవకాశవాద రాజకీయాలను తృణీకరిస్తూ, తెలంగాణలో పార్టీ ఏర్పాటు, ఉద్యమ పరిణామ క్రమంలో సాయుధపోరాట నిర్వహణ, నెహ్రూ సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం కొనసాగించటం, పోరాటాన్ని విరమించాలనే తప్పుడు ధోరణులను వ్యతిరేకించటం వంటి కీలక సందర్భాల్లో ఆయన సరైన నాయకత్వ పాత్రను నిర్వహించారు. తెలంగాణ పోరాటానికి భూమి పంపక కార్యక్రమం జోడించటం, దున్నే వానికే భూమిని కేంద్ర నినాదంగా చేయటం, వలంటీరు దళాలను నిర్మించటం, అవి గుతుపల సంఘాలుగా అభివృద్ధి చేందటం, గ్రామ రక్షక దళాలు ఏర్పాటు చేయడం, గ్రామ పంచాయతీలు, గ్రామ రాజ్యాల ఏర్పాటు వంటి కార్యక్రమాలకు దేవులపల్లి ఆలోచనలే మూలం. దేవరుప్పల గ్రామంలో మొదటి వలంటీరు దళం ఏర్పాటు చేసింది ఆయనే. ఆయన రచనలన్నీ కూడా మార్క్సిస్టు సిద్ధాంత పరిజ్ఞానాన్ని పరిపూర్తిగా తెలియజేస్తాయి. అయితే శాస్త్ర గ్రంథాల నుంచి కొటేషన్లు కాక, స్థానిక ఉద్యమాల అనుభవాల సూటిపాఠాలతో ఈ మట్టి వాసనతో నేరుగా పాఠకుణ్ణి పలకరిస్తారు.సాయుధ పోరాట విరమణ తర్వాత 1951 నుంచి 1968 వరకు కమ్యూనిస్టు పార్టీలో పార్లమెంటరీ పంధా పైచేయిగా సాగింది. ఆ కాలంలో అయన 1957 నుంచి 1961 వరకు నల్లగొండ పార్లమెంటరీ సభ్యునిగా వ్యవహరించారు. ఆ పని ఎంత నిక్కచ్చిగా చేసేవారంటే తన భార్య పిల్లలను ఒక్కసారి కూడా ఢిల్లీ తీసుకువెళ్ళలేదాయన. ఆ ఛార్జీ డబ్బులతో పార్టీ కార్యకర్తలకు ఏవైనా సదుపాయాలు కల్పించవచ్చని ఆలోచించేవారు. ఒకానొక సందర్భంలో ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి వచ్చిన పోలీసు ఆఫీసర్లు వారు నివసిస్తున్న చోటుచూసి ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. అంత నిరాడంబరత, అంత నిజాయితీ, ఆ కర్తవ్య పరాయణత్వం, బాధ్యతాయుత ప్రవర్తన గల నాయకులు చాలా అరుదు.  తెలంగాణ పోరాట అనుభవాల నుంచి సరియైన విప్లవ పాఠాలు తీసుకొని భారత విప్లవ పంధాను నిర్వచించడం. మార్క్సిజాన్ని మన దేశ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా, సృజనాత్మకంగా అన్వయించటం. అందుకే పార్లమెంటరీ పంథాతో రాజీపడలేదు. ఆయన నల్లగొండ జిల్లా కార్యదర్శిగానూ, 1948 నుంచి రాష్ట్ర కమిటీ కార్యవర్గ సభ్యునిగానూ, ఆ తర్వాత కేంద్ర కమిటీ సభ్యునిగానూ, జాతీయ సమితి సభ్యుడిగానూ వ్యవహరించారు. ఈ కాలమంతా అవసరమైన అంతర్గత పార్టీ పోరాటాలు చేస్తూ వచ్చారు. తెలంగాణ పోరాట మార్గమే భావిభారత విప్లవ పథానికి మార్గదర్శి అని భావించారు. 1949లోనే రాసిన ఒక డాక్యుమెంటులో మార్క్సిజాన్ని, మావో ఆలోచనా విధానాన్ని అన్వయిస్తూ వ్యవసాయ విప్లవం ఆధారంగా సాగే పోరాటమార్గమే మన దేశంలో విప్లవానికి ప్రాతిపదిక అన్న అంశం స్పష్టంగా చెప్పారు. పార్లమెంటరీ రివిజనిజాన్ని తృణీకరిస్తూ 1968లో సీపీఎం నుంచి బయటకు వచ్చారు. 1968–69 కాలంలో ‘పోరాట ఉద్యమానికి పునాదులు వేయండి’, ‘తక్షణ కార్యక్రమం’ అను విలువైన రచనలతో నిర్దిష్టమైన విప్లవ కార్యక్రమాన్ని అందించారు. నక్సల్బరీ మేఘ గర్జనను, శ్రీకాకుళం గిరిజన పోరాటాలను నిశితంగా పరిశీలించి తన తెలంగాణ పోరాట అనుభవాలను రంగరించి సరైన విప్లవ దిశానిర్దేశం చేశారు. ప్రజలతో సంబంధంలేని సాయుధ పోరాటాన్ని వ్యతిరేకించారు. వర్గశతృ నిర్మూలన పేరిట జరిగిన ‘ఖతం’ కార్యక్రమాలను తప్పుబట్టారు. అప్పుడు ప్రబలంగా ముందుకు వచ్చిన దుందుడుకు దళ చర్యలు ప్రజాయుద్ధ విప్లవ పంథాకు ప్రత్యామ్నాయం కాజాలవని తేల్చి చెప్పారు. ప్రజాసంఘాల నిర్మాణం ద్వారా రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందింప చేస్తూ, దీర్ఘకాలిక సాయుధ పోరు ద్వారా మాత్రమే విప్లవం విజయవంతం అవుతుందని విశ్వసించారు. భూమి పంపకంతో సంబంధంలేని సంచలనాత్మక, వీరోచిత చర్యలు విప్లవ పురోగమనానికి ఎంతమాత్రమూ తోడ్పడవని అతివాదులను తీవ్రంగా హెచ్చరించారు. తన ఆలోచనల, కార్యక్రమాల విస్పష్ట వేదికగా నాగిరెడ్డి గారితో కలిసి 1975లో కమ్యూనిస్టు విప్లవకారుల సమైక్యతా కేంద్రం స్థాపించారు. ఆ సంస్థ కేంద్ర కమిటీ కార్యదర్శిగా చివరంటా తన విప్లవ కృషి కొనసాగించారు. ప్రొలిటేరియన్ లైన్, సంకేతం పత్రికల ద్వారా విప్లవ జర్నలిజానికి తలమానికమనదగ్గ అనేక వ్యాసాలు ప్రచురించారు.ప్రజలమధ్య, ప్రాంతాలమధ్య, రాష్ట్రాల మధ్య, పొరుగుదేశాల మధ్య వివక్ష, దోపిడీ, పెత్తందారీ తనం లేని ఒక స్వతంత్ర ప్రజాతంత్ర వైఖరిని ఆయన ప్రతిపాదించారు. భారత దేశ అభ్యున్నతికి గానీ తెలంగాణ ప్రాంత అభివృద్ధికి గానీ దోపిడీ లేని వ్యవస్థ నిర్మాణమే మార్గమని స్పష్టం చేసారు. తక్షణ అవసరాలు, కరువు పరిస్థితులు, అభివృద్ధిలోని అసమానతలు, ప్రాంతీయ అవసరాలు, దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు, సమగ్ర అభివృద్ధిలో ఆయా ప్రాంతాల సమతూకం వంటి అంశాలు ప్రాతిపదికగా తెలుగుజాతి ఐక్యతను కోరుకున్నారు. అయితే పాలకవర్గాలు తమ అధికార ప్రాబల్యం కోసం, తమ వర్గ స్వార్ధ ప్రయోజనాల కోసం పనిచేస్తాయని, కనుక ప్రజా సమూహాల మధ్య, ప్రాంతాల మధ్య వివక్ష, అసమానతలను పెంచిపోషిస్తారు తప్ప వీరు జాతీయ ఐక్యతను గానీ, జాతుల మధ్య ఐక్యతను గానీ సాధించలేరని ఘంటాపథంగా చెప్పారు. ఏ విధంగా ‘సమైక్యరాష్ట్రం’ ప్రజాసమస్యలను దూరం చేయటంలో విఫలం అయిందో అదే విధంగా ప్రత్యేక రాష్ట్రాలు కూడా ప్రజల మౌలిక సమస్యలు తీర్చలేవని భావించారు. తన విప్లవకర, ఉత్తేజకర జీవితంలో అనేక మార్లు నిర్బంధానికి గురయ్యారు. ఆనాటి నిజాం ప్రభుత్వం ముండ్రాయి లంబాడీ రైతాంగపు పోరాట సందర్భంగా ఈయనపై తొలికేసు నమోదు చేసింది. తెలంగాణ పోరాట కాలంలో 1946–52 వరకు రహస్య జీవితం గడిపారు. కానీ ప్రజా ఉద్యమాలకు ప్రతిక్షణం నాయకత్వం వహించే కార్యాచరణ కొనసాగించటం, ఇక బహిరంగ జీవితంలో ఉన్నప్పుడు భారత్ – చైనా యుద్ధ సమయంలో 1962 నవంబరు నుంచి 1963 జూలై వరకు, పాకిస్థాన్తో యుద్ధం సందర్భంగా 1964 డిసెంబరు నుంచి 1966 మే వరకు జైలు జీవితం. హైదరాబాదు కుట్రకేసు బనాయించడంతో తిరిగి 1969 డిసెంబరు నుంచి 1972 మే వరకు జైలు జీవితమే. ఈ కుట్ర కేసు విచారణ సందర్భంగానే భారత విప్లవ పంథాను వివరిస్తూ అయన కోర్టులో చేసిన ప్రకటన (కోర్టు స్టేట్మెంట్) ప్రఖ్యాత విప్లవ మార్గదర్శక పత్రంగా రూపొందింది. ఆ తర్వాత 1975 జూన్లో అత్యయిక స్థితి విధించేవరకు కఠినమైన బెయిలు జీవితం. అది ఎక్కువగా గృహానికే పరిమితమైన సందర్భం. నిజాం రాజరికం నుంచి భారత ప్రభుత్వం వరకు ఎన్ని పార్టీలు, ప్రభుత్వాలు మారినా ఆయనపై రాజ్యం చేసిన ‘దాడి’ మారలేదు.ప్రజలను దుర్భర దారిద్య్రంలోకి ఈడుస్తున్న భూస్వామ్య దోపిడీ లేని రాజ్యాన్ని, దేశ ఆర్ధిక జీవనాడులను పీల్చి పిప్పిచేస్తున్న సామ్రాజ్యవాద దోపిడీలేని దేశాన్ని డీవీ ఆకాంక్షించారు. ప్రజల జవసత్వాలను, శ్రమశక్తిని తమ సంపదలుగా కూడబెట్టుకుంటున్న పెట్టుబడిదారులు లేని సుభిక్షమైన భారత దేశాన్ని డీవీ కోరుకున్నారు. దాని కోసమై ఉద్యమించారు. భారత దేశ వ్యవస్థ స్వరూప స్వభావాలకు అనుగుణంగా, భారతీయ అన్వయంతో విప్లవ పంథాను రూపొందించారు, ఆ విప్లవ మార్గంలోనే జీవించారు. విప్లవపార్టీని నిర్మించారు. కార్యకర్తలను తయారుచేశారు. ఒక రచయితగా, తాత్వికునిగా సంఘ సంస్కరణాభిలాషిగా, ప్రజాసాంస్కృతికోద్యమ దిక్సూచిగా, దోపిడీ వర్గ విధ్వంసకునిగా నూతన యుగావిష్కరణ కోసం విప్లవించారు. ప్రజాయుద్ధ వైతాళికునిగా, ఒక నూతన తెలంగాణ సమాజాన్ని, భారతదేశాన్ని స్వప్నించి, దానికై కృషిచేసిన విప్లవనేత శతజయంతి సందర్భంగా వినమ్రంగా అరుణారుణ జోహార్లు.డాక్టర్ ఎస్. జతిన్ కుమార్(నేడు దేవులపల్లి వెంకటేశ్వర రావు శతజయంతి. ‘డి.వి. జీవితం – విప్లవ కృషి – ప్రజలకు అందిస్తున్న విప్లవ సందేశం’ గురించి ఉదయం 11 గంటల నుంచి సాయంత్రం వరకు హైదరాబాద్ రాంకోఠిలోని సరోజినీదేవి హాల్లో సదస్సు, అనంతరం బహిరంగ సభ)
prajalanu durbhara daaridyramloki eedustunna bhuswamya dopidi laeni rajyanni, desha aardhika jeevanaadulanu peelchi pippichestunna saamraajyavaada dopidi laeni deshaanni devulapalli venkateswararao aakaankshinchaaru. bharatadesa vyavastha swaroopa swabhaavaalaku anugunamgaa, bhaarateeya anvayamtho viplava panthaanu roopondinchaaru, aa viplava maargamlone jeevinchaaru. viplava paartiini nirminchaaru. dopidi varga vidhvamsakunigaa noothana yugavishkarana kosam viplavinchaaru.prapancha viplavodyama prasthaanamlo oka mahojwala ghattamaina 1946–51 madhya kaalamlo jarigina telamgaana raitanga saayudha poratam) porata nethagaa, aa udyama charitra rachayitagaa, viplava taatvikunigaa aneka rachanalu chesi, bhaarata viplavakaarula samaikyata kosam suutrabaddha vaikharulanu roopondinchina drashta devulapalli. vyavasaaya viplava purogamanam kosam graameena pedalanu sanghatitam chestu, akunthita deeksha, mahonnata naitika viluvalu, apuroopamaina tyaagaseelata muppetagaa kalisi saagina atyanta arudaina viplava netha devulapalli. 17 samvatsaraala paatu agnaata rahasya jeevitam, 5 samvatsaraala jailu jeevitam anubhavinchinaa mokkavoni deekshatho jeevitamantaa viplavakaarunigaane jeevinchinavaadu. telamgaana veera putrulalo modatigaa ennadaginavaadu comrade di.vi.paata nallagonda jilla suryapeta taaluukaalooni bandameedi chandupatla aayana swagraamam. aayana janminchinadi varangal jilla manukota taluka inugurti graamamlo 1917 joon 1na aayana janminchaaru.  idhi aayana satajayanti vaela. aayana tandri devulapalli varadarao, talli srimati gopamma. oka sthaayi sampanna kutumbame. praathamika vidya namavaram, tirumalagiri graamaallo, maadhyamika vidya suryapetalo, unnata paatasaala vidya khammamlo saagindi. varangallo intermediat poortichesukoni, kalasala vidyakosam usmania vishwavidyaalayam cherukunnaru. bi.e. chaduvutundagaane aarojullo saagina vandemaataram sammelo paalgonatamtho callagy nunchi bahishkarimpa baddaru. vidyaarthi jeevitamlone aayana bhavishyat rajakeeya jeevitam mogga todaga saagindi. khammam haiskuulu vidyaarthigaane aayana akkada jarigina moodava aandhra mahasabhallo paalgonnaaru. usmanialo vandemaataram samme andaruu eriginade. bae chaduvutundagaane jaatiiyodyama parichayam, kondaru pramukha naayakulanu kalusukune avakaasam labhinchindi.  prajala vimuktiki, desha abhyunnatiki kamyuunistu vyavastha nirmaaname maargamani nischayinchukunnaaru. adhe tana jeevita gamyamgaa enchukunnaaru. 1939loo aayanaku aanaati kamyuunistu paartiitoe sambandham erpadindi. u984 juulai 12na asuvulu basevaraku kamyuunistu padaanikunna nijamaina ardhamlo jeevinchi chuupaaru. kamyuunistu udyama agresara putrunigaa migilipoyaru. nalugunnara dasaabdaala sudeergha viplava prayaanamlo enaleni anubhavaalu, edurkonna autupotlu, tavvi teesina gunapaataalu enno.1940–50 dasaabdamlo telamgaana samaajamlo attudukutunna vetti vyatireka, bhuswamya dopidi vyatireka bhavajalannanta vodisipatti, raitula bhudaahaanni pasigatti, saayudha porata sannahaka krushini chesaru. 1946–51 madhya kaalamlo raitanga udyamam saayudhamai vistarinchina dasalo taanu nalgagonda jilla party kaaryadarsigaa, prajala nunchi nerchukuntu, prajalaku nerputuu vargaporaataanni abhivruddhi chesaru. aanaati party, kendra kamiteela vidhaanaalalooni vargasankara rajakeeya amsaalanu eppatikappudu vislaeshinchukuntu, tana kshetrasthaayi anubhavaalato, nisitamaina rajakeeya parignaanamtho telamgaanalo paartiini sariayina disalo nadipistuu, telamgaana mahodyama charitraku praanam posaru. mitavaada, ativaada, avakaasavaada raajakeeyaalanu truneekaristuu, telamgaanalo party erpaatu, udyama parinaama kramamlo sayudhaporata nirvahana, nehroo sainyaalaku vyatirekamgaa poratam konasaginchatam, poraataanni viraminchaalane tappudu dhoranulanu vyatirekinchatam vanti keelaka sandarbhaallo aayana saraina nayakatva paatranu nirvahinchaaru. telamgaana poraataaniki bhoomi pampaka kaaryakramam jodinchatam, dunne vaanike bhoomini kendra ninaadamgaa cheyatam, valantiiru dalaalanu nirminchatam, avi gutupala sanghaalugaa abhivruddhi chendatam, grama rakshaka dalaalu erpaatu cheyadam, grama panchaayatiilu, grama rajyala erpaatu vanti kaaryakramaalaku devulapalli aalochanale moolam. devaruppala graamamlo modati valantiiru dalam erpaatu chesindi aayane. aayana rachanalanni kuudaa marksistu siddhaanta parignaanaanni paripuurtigaa teliyajestaayi. ayithe saastra grandhaala nunchi koteshanlu kaaka, sthaanika udyamaala anubhavaala suutipaataalatoe ee matti vaasanatho nerugaa paatakunni palakaristaaru.saayudha porata viramana tarvaata 1951 nunchi 1968 varaku kamyuunistu paartiiloo parlamentary pandha paicheyigaa saagindi. aa kaalamlo ayana 1957 nunchi 1961 varaku nallagonda parlamentary sabhyunigaa vyavaharinchaaru. aa pani entha nikkacchigaa chesevarante tana bharya pillalanu okkasari kuudaa dhilli teesukuvellaledaayana. aa chaarji dabbulatho party kaaryakartalaku evaina sadupaayaalu kalpinchavacchani aalochinchevaaru. okanoka sandarbhamlo aayananu arestu cheyadaaniki vachina polisu aafisarlu vaaru nivasistunna chotuchusi aascharyaaniki lonayyaru. anta niraadambarata, anta nijaayitii, aa kartavya paraayanatvam, baadhyataayuta pravartana gala naayakulu chala arudu.  telamgaana porata anubhavaala nunchi sariyaina viplava paataalu teesukoni bhaarata viplava pandhaanu nirvachinchadam. marksijanni mana desha paristhitulaku anugunamgaa, srujanaatmakamgaa anvayinchatam. anduke parlamentary panthaatho rajipadaledu. aayana nallagonda jilla kaaryadarsigaanuu, 1948 nunchi rashtra commity karyavarga sabhyunigaanuu, aa tarvaata kendra commity sabhyunigaanuu, jaateeya samiti sabhyudigaanuu vyavaharinchaaru. ee kalamanta avasaramaina antargata party poraataalu chestu vachaaru. telamgaana porata margame bhaavibhaarata viplava pathaaniki margadarsi ani bhaavinchaaru. 1949lone raasina oka daakyumentulo marksijanni, mavo alochana vidhaanaanni anvayistuu vyavasaaya viplavam aadhaaramgaa saage poratamargame mana desamlo viplavaaniki praatipadika anna amsam spashtamgaa cheppaaru. parlamentary rivijanijaanni truneekaristuu 1968loo cpm nunchi bayataku vachaaru. 1968–69 kaalamlo ‘porata udyamaaniki punaadulu veyandi’, ‘takshana kaaryakramam’ anu viluvaina rachanalatho nirdishtamaina viplava kaaryakramaanni andinchaaru. naksalbari megha garjananu, srikaakulam girijana poraataalanu nisitamgaa pariseelinchi tana telamgaana porata anubhavaalanu rangarinchi saraina viplava disanirdesam chesaru. prajalatho sambandhamleni saayudha poraataanni vyatirekinchaaru. vargasatru nirmuulana paerita jarigina ‘khatam’ kaaryakramaalanu tappubattaaru. appudu prabalamgaa munduku vachina dunduduku dala charyalu prajaayuddha viplava panthaaku pratyaamnaayam kajalavani telchi cheppaaru. prajaasanghaala nirmaanam dwara rajakeeya chaitanyaanni pempondimpa chestu, deerghakaalika saayudha poru dwara matrame viplavam vijayavantam avutundani vishwasinchaaru. bhoomi pampakamtho sambandhamleni sanchalanaatmaka, veerochita charyalu viplava purogamananiki entamaatramuu todpadavani ativaadulanu teevramgaa heccharinchaaru. tana aalochanala, kaaryakramaala vispashta vedikagaa nagireddy gaaritho kalisi 1975loo kamyuunistu viplavakaarula samaikyataa kendram sthaapinchaaru. aa samstha kendra commity kaaryadarsigaa chivaranta tana viplava krushi konasaaginchaaru. prolitarian line, sanketam patrikala dwara viplava jarnalijaaniki talamaanikamanadgaga aneka vyaasaalu prachurinchaaru.prajalamadhya, praantaalamadhya, rashtrala madhya, porugudesala madhya vivaksha, dopidi, pettandaarii tanam laeni oka swatantra prajaatantra vaikharini aayana pratipaadinchaaru. bhaarata desha abhyunnatiki gaanee telamgaana praanta abhivruddhiki gaanee dopidi laeni vyavastha nirmaaname maargamani spashtam chesaru. takshana avasaraalu, karuvu paristhitulu, abhivruddhilooni asamaanatalu, praantiiya avasaraalu, deerghakaalika pranaalikalu, samagra abhivruddhilo aayaa praantaala samatukam vanti amsaalu praatipadikagaa telugujaati aikyatanu korukunnaru. ayithe paalakavargaalu tama adhikara praabalyam kosam, tama varga swaardha prayojanaala kosam panichestaayani, kanuka praja samuuhaala madhya, praantaala madhya vivaksha, asamaanatalanu penchiposhistaaru tappa veeru jaateeya aikyatanu gaanee, jaatula madhya aikyatanu gaanee saadhinchalerani ghantaapathamgaa cheppaaru. e vidhamgaa ‘samaikyarashtram’ prajaasamasyalanu dooram cheyatamlo viphalam ayindo adhe vidhamgaa pratyeka rashtralu kuudaa prajala moulika samasyalu teerchalevani bhaavinchaaru. tana viplavakara, uttejakara jeevitamlo aneka maarlu nirbandhaaniki gurayyaru. aanaati nijam prabhutvam mundrai lambadi raitangapu porata sandarbhamgaa eeyanapai tolikesu namodu chesindi. telamgaana porata kaalamlo 1946–52 varaku rahasya jeevitam gadiparu. cony praja udyamaalaku pratikshanam naayakatvam vahinche kaaryaacharana konasaginchatam, ika bahiranga jeevitamlo unnappudu bharat – chaina yuddha samayamlo 1962 navambaru nunchi 1963 juulai varaku, paakisthaantho yuddham sandarbhamgaa 1964 disembaru nunchi 1966 mee varaku jailu jeevitam. haidaraabaadu kutrakesu banaayinchadamtho tirigi 1969 disembaru nunchi 1972 mee varaku jailu jeevitame. ee kutra kesu vichaarana sandarbhamgaane bhaarata viplava panthaanu vivaristuu ayana kortulo chesina prakatana (kortu statement) prakhyaata viplava maargadarsaka patramgaa roopondindi. aa tarvaata 1975 joonlo atyayika sthiti vidhinchevaraku kathinamaina beyilu jeevitam. adhi ekkuvagaa gruhanike parimitamaina sandarbham. nijam rajarikam nunchi bhaarata prabhutvam varaku enni paarteelu, prabhutvaalu marina aayanapai rajyam chesina ‘daadi’ maaraledu.prajalanu durbhara daaridyramloki eedustunna bhuswamya dopidi laeni rajyanni, desha aardhika jeevanaadulanu peelchi pippichestunna saamraajyavaada dopidiileni deshaanni dv aakaankshinchaaru. prajala javasatvaalanu, shramasaktini tama sampadalugaa koodabettukuntunna pettubadidaarulu laeni subhikshamaina bhaarata deshaanni dv korukunnaru. daani kosamai udyaminchaaru. bhaarata desha vyavastha swaroopa swabhaavaalaku anugunamgaa, bhaarateeya anvayamtho viplava panthaanu roopondinchaaru, aa viplava maargamlone jeevinchaaru. viplavapaartiini nirminchaaru. kaaryakartalanu tayaarucheesaaru. oka rachayitagaa, taatvikunigaa sangha samskaranaabhilaashigaa, prajaasaamskrutikodya diksuuchigaa, dopidi varga vidhvamsakunigaa noothana yugavishkarana kosam viplavinchaaru. prajaayuddha vaitaalikunigaa, oka noothana telamgaana samaajaanni, bhaaratadesaanni swapninchi, daanikai krushichesina viplavaneta satajayanti sandarbhamgaa vinamramgaa arunaaruna joharlu.dactor es. jatin kumar(nedu devulapalli venkateshwara raavu satajayanti. ‘di.vi. jeevitam – viplava krushi – prajalaku andistunna viplava sandesam’ gurinchi udayam 11 gantala nunchi saayantram varaku hyderabad rankothiloni sarojineedevi hallo sadassu, anantaram bahiranga sabha)prapancha viplavodyama prasthaanamlo oka mahojwala ghattamaina 1946–51 madhya kaalamlo jarigina telamgaana raitanga saayudha poratam) porata nethagaa, aa udyama charitra rachayitagaa, viplava taatvikunigaa aneka rachanalu chesi, bhaarata viplavakaarula samaikyata kosam suutrabaddha vaikharulanu roopondinchina drashta devulapalli. vyavasaaya viplava purogamanam kosam graameena pedalanu sanghatitam chestu, akunthita deeksha, mahonnata naitika viluvalu, apuroopamaina tyaagaseelata muppetagaa kalisi saagina atyanta arudaina viplava netha devulapalli. 17 samvatsaraala paatu agnaata rahasya jeevitam, 5 samvatsaraala jailu jeevitam anubhavinchinaa mokkavoni deekshatho jeevitamantaa viplavakaarunigaane jeevinchinavaadu. telamgaana veera putrulalo modatigaa ennadaginavaadu comrade di.vi.paata nallagonda jilla suryapeta taaluukaalooni bandameedi chandupatla aayana swagraamam. aayana janminchinadi varangal jilla manukota taluka inugurti graamamlo 1917 joon 1na aayana janminchaaru.  idhi aayana satajayanti vaela. aayana tandri devulapalli varadarao, talli srimati gopamma. oka sthaayi sampanna kutumbame. praathamika vidya namavaram, tirumalagiri graamaallo, maadhyamika vidya suryapetalo, unnata paatasaala vidya khammamlo saagindi. varangallo intermediat poortichesukoni, kalasala vidyakosam usmania vishwavidyaalayam cherukunnaru. bi.e. chaduvutundagaane aarojullo saagina vandemaataram sammelo paalgonatamtho callagy nunchi bahishkarimpa baddaru. vidyaarthi jeevitamlone aayana bhavishyat rajakeeya jeevitam mogga todaga saagindi. khammam haiskuulu vidyaarthigaane aayana akkada jarigina moodava aandhra mahasabhallo paalgonnaaru. usmanialo vandemaataram samme andaruu eriginade. bae chaduvutundagaane jaatiiyodyama parichayam, kondaru pramukha naayakulanu kalusukune avakaasam labhinchindi.  prajala vimuktiki, desha abhyunnatiki kamyuunistu vyavastha nirmaaname maargamani nischayinchukunnaaru. adhe tana jeevita gamyamgaa enchukunnaaru. 1939loo aayanaku aanaati kamyuunistu paartiitoe sambandham erpadindi. u984 juulai 12na asuvulu basevaraku kamyuunistu padaanikunna nijamaina ardhamlo jeevinchi chuupaaru. kamyuunistu udyama agresara putrunigaa migilipoyaru. nalugunnara dasaabdaala sudeergha viplava prayaanamlo enaleni anubhavaalu, edurkonna autupotlu, tavvi teesina gunapaataalu enno.1940–50 dasaabdamlo telamgaana samaajamlo attudukutunna vetti vyatireka, bhuswamya dopidi vyatireka bhavajalannanta vodisipatti, raitula bhudaahaanni pasigatti, saayudha porata sannahaka krushini chesaru. 1946–51 madhya kaalamlo raitanga udyamam saayudhamai vistarinchina dasalo taanu nalgagonda jilla party kaaryadarsigaa, prajala nunchi nerchukuntu, prajalaku nerputuu vargaporaataanni abhivruddhi chesaru. aanaati party, kendra kamiteela vidhaanaalalooni vargasankara rajakeeya amsaalanu eppatikappudu vislaeshinchukuntu, tana kshetrasthaayi anubhavaalato, nisitamaina rajakeeya parignaanamtho telamgaanalo paartiini sariayina disalo nadipistuu, telamgaana mahodyama charitraku praanam posaru. mitavaada, ativaada, avakaasavaada raajakeeyaalanu truneekaristuu, telamgaanalo party erpaatu, udyama parinaama kramamlo sayudhaporata nirvahana, nehroo sainyaalaku vyatirekamgaa poratam konasaginchatam, poraataanni viraminchaalane tappudu dhoranulanu vyatirekinchatam vanti keelaka sandarbhaallo aayana saraina nayakatva paatranu nirvahinchaaru. telamgaana poraataaniki bhoomi pampaka kaaryakramam jodinchatam, dunne vaanike bhoomini kendra ninaadamgaa cheyatam, valantiiru dalaalanu nirminchatam, avi gutupala sanghaalugaa abhivruddhi chendatam, grama rakshaka dalaalu erpaatu cheyadam, grama panchaayatiilu, grama rajyala erpaatu vanti kaaryakramaalaku devulapalli aalochanale moolam. devaruppala graamamlo modati valantiiru dalam erpaatu chesindi aayane. aayana rachanalanni kuudaa marksistu siddhaanta parignaanaanni paripuurtigaa teliyajestaayi. ayithe saastra grandhaala nunchi koteshanlu kaaka, sthaanika udyamaala anubhavaala suutipaataalatoe ee matti vaasanatho nerugaa paatakunni palakaristaaru.saayudha porata viramana tarvaata 1951 nunchi 1968 varaku kamyuunistu paartiiloo parlamentary pandha paicheyigaa saagindi. aa kaalamlo ayana 1957 nunchi 1961 varaku nallagonda parlamentary sabhyunigaa vyavaharinchaaru. aa pani entha nikkacchigaa chesevarante tana bharya pillalanu okkasari kuudaa dhilli teesukuvellaledaayana. aa chaarji dabbulatho party kaaryakartalaku evaina sadupaayaalu kalpinchavacchani aalochinchevaaru. okanoka sandarbhamlo aayananu arestu cheyadaaniki vachina polisu aafisarlu vaaru nivasistunna chotuchusi aascharyaaniki lonayyaru. anta niraadambarata, anta nijaayitii, aa kartavya paraayanatvam, baadhyataayuta pravartana gala naayakulu chala arudu.  telamgaana porata anubhavaala nunchi sariyaina viplava paataalu teesukoni bhaarata viplava pandhaanu nirvachinchadam. marksijanni mana desha paristhitulaku anugunamgaa, srujanaatmakamgaa anvayinchatam. anduke parlamentary panthaatho rajipadaledu. aayana nallagonda jilla kaaryadarsigaanuu, 1948 nunchi rashtra commity karyavarga sabhyunigaanuu, aa tarvaata kendra commity sabhyunigaanuu, jaateeya samiti sabhyudigaanuu vyavaharinchaaru. ee kalamanta avasaramaina antargata party poraataalu chestu vachaaru. telamgaana porata margame bhaavibhaarata viplava pathaaniki margadarsi ani bhaavinchaaru. 1949lone raasina oka daakyumentulo marksijanni, mavo alochana vidhaanaanni anvayistuu vyavasaaya viplavam aadhaaramgaa saage poratamargame mana desamlo viplavaaniki praatipadika anna amsam spashtamgaa cheppaaru. parlamentary rivijanijaanni truneekaristuu 1968loo cpm nunchi bayataku vachaaru. 1968–69 kaalamlo ‘porata udyamaaniki punaadulu veyandi’, ‘takshana kaaryakramam’ anu viluvaina rachanalatho nirdishtamaina viplava kaaryakramaanni andinchaaru. naksalbari megha garjananu, srikaakulam girijana poraataalanu nisitamgaa pariseelinchi tana telamgaana porata anubhavaalanu rangarinchi saraina viplava disanirdesam chesaru. prajalatho sambandhamleni saayudha poraataanni vyatirekinchaaru. vargasatru nirmuulana paerita jarigina ‘khatam’ kaaryakramaalanu tappubattaaru. appudu prabalamgaa munduku vachina dunduduku dala charyalu prajaayuddha viplava panthaaku pratyaamnaayam kajalavani telchi cheppaaru. prajaasanghaala nirmaanam dwara rajakeeya chaitanyaanni pempondimpa chestu, deerghakaalika saayudha poru dwara matrame viplavam vijayavantam avutundani vishwasinchaaru. bhoomi pampakamtho sambandhamleni sanchalanaatmaka, veerochita charyalu viplava purogamananiki entamaatramuu todpadavani ativaadulanu teevramgaa heccharinchaaru. tana aalochanala, kaaryakramaala vispashta vedikagaa nagireddy gaaritho kalisi 1975loo kamyuunistu viplavakaarula samaikyataa kendram sthaapinchaaru. aa samstha kendra commity kaaryadarsigaa chivaranta tana viplava krushi konasaaginchaaru. prolitarian line, sanketam patrikala dwara viplava jarnalijaaniki talamaanikamanadgaga aneka vyaasaalu prachurinchaaru.prajalamadhya, praantaalamadhya, rashtrala madhya, porugudesala madhya vivaksha, dopidi, pettandaarii tanam laeni oka swatantra prajaatantra vaikharini aayana pratipaadinchaaru. bhaarata desha abhyunnatiki gaanee telamgaana praanta abhivruddhiki gaanee dopidi laeni vyavastha nirmaaname maargamani spashtam chesaru. takshana avasaraalu, karuvu paristhitulu, abhivruddhilooni asamaanatalu, praantiiya avasaraalu, deerghakaalika pranaalikalu, samagra abhivruddhilo aayaa praantaala samatukam vanti amsaalu praatipadikagaa telugujaati aikyatanu korukunnaru. ayithe paalakavargaalu tama adhikara praabalyam kosam, tama varga swaardha prayojanaala kosam panichestaayani, kanuka praja samuuhaala madhya, praantaala madhya vivaksha, asamaanatalanu penchiposhistaaru tappa veeru jaateeya aikyatanu gaanee, jaatula madhya aikyatanu gaanee saadhinchalerani ghantaapathamgaa cheppaaru. e vidhamgaa ‘samaikyarashtram’ prajaasamasyalanu dooram cheyatamlo viphalam ayindo adhe vidhamgaa pratyeka rashtralu kuudaa prajala moulika samasyalu teerchalevani bhaavinchaaru. tana viplavakara, uttejakara jeevitamlo aneka maarlu nirbandhaaniki gurayyaru. aanaati nijam prabhutvam mundrai lambadi raitangapu porata sandarbhamgaa eeyanapai tolikesu namodu chesindi. telamgaana porata kaalamlo 1946–52 varaku rahasya jeevitam gadiparu. cony praja udyamaalaku pratikshanam naayakatvam vahinche kaaryaacharana konasaginchatam, ika bahiranga jeevitamlo unnappudu bharat – chaina yuddha samayamlo 1962 navambaru nunchi 1963 juulai varaku, paakisthaantho yuddham sandarbhamgaa 1964 disembaru nunchi 1966 mee varaku jailu jeevitam. haidaraabaadu kutrakesu banaayinchadamtho tirigi 1969 disembaru nunchi 1972 mee varaku jailu jeevitame. ee kutra kesu vichaarana sandarbhamgaane bhaarata viplava panthaanu vivaristuu ayana kortulo chesina prakatana (kortu statement) prakhyaata viplava maargadarsaka patramgaa roopondindi. aa tarvaata 1975 joonlo atyayika sthiti vidhinchevaraku kathinamaina beyilu jeevitam. adhi ekkuvagaa gruhanike parimitamaina sandarbham. nijam rajarikam nunchi bhaarata prabhutvam varaku enni paarteelu, prabhutvaalu marina aayanapai rajyam chesina ‘daadi’ maaraledu.prajalanu durbhara daaridyramloki eedustunna bhuswamya dopidi laeni rajyanni, desha aardhika jeevanaadulanu peelchi pippichestunna saamraajyavaada dopidiileni deshaanni dv aakaankshinchaaru. prajala javasatvaalanu, shramasaktini tama sampadalugaa koodabettukuntunna pettubadidaarulu laeni subhikshamaina bhaarata deshaanni dv korukunnaru. daani kosamai udyaminchaaru. bhaarata desha vyavastha swaroopa swabhaavaalaku anugunamgaa, bhaarateeya anvayamtho viplava panthaanu roopondinchaaru, aa viplava maargamlone jeevinchaaru. viplavapaartiini nirminchaaru. kaaryakartalanu tayaarucheesaaru. oka rachayitagaa, taatvikunigaa sangha samskaranaabhilaashigaa, prajaasaamskrutikodya diksuuchigaa, dopidi varga vidhvamsakunigaa noothana yugavishkarana kosam viplavinchaaru. prajaayuddha vaitaalikunigaa, oka noothana telamgaana samaajaanni, bhaaratadesaanni swapninchi, daanikai krushichesina viplavaneta satajayanti sandarbhamgaa vinamramgaa arunaaruna joharlu.dactor es. jatin kumar(nedu devulapalli venkateshwara raavu satajayanti. ‘di.vi. jeevitam – viplava krushi – prajalaku andistunna viplava sandesam’ gurinchi udayam 11 gantala nunchi saayantram varaku hyderabad rankothiloni sarojineedevi hallo sadassu, anantaram bahiranga sabha)