భారత్లో ప్రజాస్వామ్యం పదేళ్ళ క్రితం కంటే నేడు ఎక్కువగా వున్నదా? లేక తక్కువగా వున్నదా? గత పదేళ్ళలో రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య నాణ్యత శిథిలమవ్వగా సామాజిక, ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం కొంత మేరకు వృద్ధి చెందింది. స్వతంత్ర భారత వజ్రోత్సవ సంవత్సరం (2007)లో వలే ఇప్పుడూ మన ప్రజాస్వామ్యం లోపభూయిష్టంగానూ, అసంపూర్ణంగానూ వున్నది.భారత స్వాతంత్ర్య వజ్రోత్సవ సంవత్సరం(2007)లో భారత్ ‘సగం–సగం’ (ఫిప్టీ–ఫిప్టీ) ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థగా వున్నదని నేను అభివర్ణించాను. రాజ్యాంగం నిర్దేశించినట్టుగా నియతకాలంలో ఎన్నికలు జరుగుతున్నప్పటికీ మన ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్వహణలో తీవ్ర లోపాలున్నాయి. మన న్యాయస్థానాలు, మన సివిల్ సర్వీస్లు, మన పోలీసు వ్యవస్థలూ, మన విద్యాలయాలూ వైద్యశాలలూ, చివరకు మన పార్లమెంటు సైతం అసమర్థత, అవినీతికి మాత్రమే లోక విఖ్యాతి పొందాయి. ఈ నెల 15న 70 ఏళ్ళ రాజకీయ స్వాతంత్ర్య వేడుకలకు దేశం సిద్ధమవుతోంది. గత పదేళ్ళ (2007–17)లో భారత్ ఎలా పురోగమించింది? అంతకు ముందటి కంటే దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం అధికమయిందా? లేక తగ్గిపోయిందా?? ఈ ప్రశ్నలకు సూటియైన సందిగ్థతకు తావులేని సమాధానమివ్వడం కష్టమే. ఈ కారణంగా ఈ కాలమ్ వివిధ అంశాల వారీగా దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తుంది.గత పదేళ్ళుగా మన రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య ఆరోగ్యం మరింతగా దిగజారింది. ప్రతి ఐదేళ్ళకొకసారి ఎన్నికలు జరుగుతున్నాయి. పోటీచేస్తున్న అభ్యర్థుల ప్రచారవ్యయం అమితంగా పెరిగిపోయింది. ధన బలం అపరిమితంగా ఉన్న అభ్యర్థి లేదా పార్టీకి మాత్రమే సాధారణంగా విజయావకాశాలు వుంటున్నాయి. చట్టసభలకు ఎన్నికవుతున్న సభ్యులలో అత్యధికులపై పలు క్రిమినల్ కేసులు కోర్టుల్లో విచారణలో వున్నాయి. 2017లో వలే 2007లో కూడా మన పోలీసులు అవినీతిపరులుగా వున్నారు. అప్పుడప్పుడూ అత్యంతక్రూరంగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని విద్యాలయాలు, వైద్యాలయాలు సరిగ్గా పనిచేయడం లేదు. రాజకీయ జోక్యాలు పెచ్చరిల్లడంతో మన కళాశాలల, విశ్వవిద్యాలయాల ప్రాధాన్యం బాగా తగ్గిపోయింది. చివరకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ వ్యవహారాల్లో కూడా రాజకీయజోక్యం చోటుచేసుకొంటోంది! మన కోర్టులపై కేసులభారం బాగా పెరిగిపోయింది. న్యాయమూర్తులు సంచలనాలు సృష్టించే తీర్పులు వెలువరించడానికి శ్రద్ధచూపుతున్నారు. ఆదాయపు పన్ను శాఖ, సీబీఐ మొదలైన ప్రభుత్వసంస్థలు అంతకంతకూ పాలక పక్షం ప్రయోజనాలు కాపాడేందుకే ఉపయోగపడుతున్నాయి.రాజకీయవేత్తలలో నియంతృత్వ ధోరణులు పెచ్చరిల్లిపోవడం వల్ల భారతీయ ప్రజాస్వామ్యం మరింతగా బలహీనపడింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ సుదీర్ఘకాలంగా ఒకే ఒక కుటుంబ నాయకత్వంలో వున్నది. అలాగే ప్రాంతీయ పార్టీలు కూడా (టీఎమ్సీ, బిజూ జనతాదళ్ లాంటివి ఏక వ్యక్తి పెత్తనంలో వున్నాయి). మరింత ఆందోళనకరమైన విషయమేమిటంటే భారతదేశపు ప్రధాన (ఏకైక జాతీయ) రాజకీయ పక్షంలో అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం తగ్గిపోతోంది. కేవలం ఇద్దరు వ్యక్తులు– నరేంద్ర మోదీ, అమిత్ షా– మాత్రమే భారతీయ జనతా పార్టీ కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తున్నారు.రాజకీయాలు, ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్వహణ కోణం నుంచి చూసినప్పుడు భారత ప్రజాస్వామ్యం ప్రమాణాలు ఉన్నతస్థాయిలో లేవు. మన రాజకీయ పార్టీలు, మన పత్రికలు, మన పాఠశాలలు, ఆస్పత్రులు, మన న్యాయస్థానాలు, చట్టాలను అమలుపరిచే సంస్థలతో పాటు మన పార్లమెంటు సైతం, ఉత్తర అమెరికా లేదా పశ్చిమ ఐరోపా దేశాలలోని సదృశ సంస్థలతో పోల్చినప్పుడు, మనకు గర్వకారణంగా లేవు. నిజానికి పది లేదా ఇరవై సంవత్పరాల కిందట కంటే ఇప్పుడు అవి మరింత అధమంగా పనిచేస్తున్నాయి.భారతీయులను, ముఖ్యంగా హిందువులను ‘హోమో హయరార్కీ’ అని ఫ్రెంచ్ మానవ శాస్త్రజ్ఞుడు లూయీ డుమాంట్ అభివర్ణించారు. ఇది అనుచితమైన అభివర్ణన కాదు. ఎందుకంటే హిందూ కులవ్యవస్థ ఎంత అధునాతనమైనదో అంత అమానుషమైనది. మానవుడు సృష్టించిన వ్యవస్థలలోకెల్లా అది అత్యంత వివక్షా పూరితమైనది. భారతీయులు కులంతో పాటు జెండర్ విషయంలో కూడా చాలా కఠోర వైఖరితో వ్యవహరిస్తారు. హిందూ మతం, ఇస్లాం రెండూ కూడా స్త్రీ కంటే పురుషుడికే అధిక ప్రాధాన్యమిచ్చాయి. స్త్రీలపై పురుషులకు ఒక శాశ్వత ఆధిపత్యాన్ని అవి కట్టబెట్టాయి. అంటరానితనాన్ని నిషేధించడంతో పాటు స్త్రీ పురుషులకు సమాన హక్కులు కల్పించడం ద్వారా భారత రాజ్యాంగం మతాలు ఏర్పరిచిన సామాజిక వివక్షలను సవాల్ చేసింది. ఆరున్నర దశాబ్దాలకు పైగా అమలులో వున్న ఆ మహోన్నత రాజ్య సంవిధానం మూలంగా కుల నిర్మూలన, జెండర్ సమానత్వంల దిశగా భారత్ పురోగతి నెమ్మదిగానే వున్నప్పటికీ ప్రాధాన్యం లేనిదిగా తీసివేయాల్సిన విషయం మాత్రం కాదు. నిజానికి గత దశాబ్దంలో ఆ లక్ష్యాల దిశగా చోటుచేసుకొంటున్న మార్పు కొంచెం వేగవంతమయింది.భారత్ ఇప్పటికీ ఒక నిచ్చెనమెట్ల సమాజంగా వున్నది. పాకీ పని మొదలైన అమానుష ఆచరణలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతుండడంవల్ల భారత ప్రజాస్వామ్యం వికృతమవుతోంది. అయితే సమాజంలోని హెచ్చుతగ్గులను సవాల్చేయడం కూడా అంతకంతకూ పెరిగిపోతోంది. డాక్టర్ అంబేడ్కర్ స్ఫూర్తితో దళితులు విద్యను తమ విముక్తి మార్గంగా ఎంచుకొని ఉన్నత విద్యావంతులవుతున్నారు. తమ సామాజిక, రాజకీయ హక్కుల కోసం కలసికట్టుగా ఉద్యమిస్తున్నారు. అలాగే మహిళలు కూడా. తమ హక్కుల కోసం చైతన్యశీలంగా ఉద్యమిస్తున్నారు. స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వంతో వివిధ రంగాల్లో అసాధారణంగా పురోగమిస్తున్నారు. చారిత్రకంగా యుగయుగాల నుంచి అణగిమణిగి వున్న ఈ రెండు సామాజిక వర్గాలు ఇప్పుడు ప్రదర్శిస్తున్న చైతన్యం పట్ల అగ్రకుల, పితృస్వామ్య శక్తులు తీవ్రంగా ప్రతిస్పందిస్తున్నాయి. దళితుల, మహిళల పురోగతిని ప్రతిఘటిస్తున్నాయి. తత్కారణంగానే గ్రామాల్లో దళితులపై, గ్రామాలతో పాటు పట్టణాల్లోనూ మహిళలపై దాడులు పెరిగిపోతున్నాయి. దళితులు, మహిళలు ఇప్పటికీ దోపిడీ, అణచివేతకు గురవుతున్నారు. అయితే భారతదేశ చరిత్రలో మరే ఇతర యుగంలో ప్రస్తుత కాలంలోనే వారు తక్కువగా దోపిడీ, అణచివేతకు గురవుతున్నారని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు. దళితులు, మహిళలు ఇటీవలి సంవత్సరాలలో స్ఫూర్తిదాయకమైన ప్రగతిని సాధించారు. అయితే మరో రెండు సామాజిక వర్గాలు పది లేదా ఇరవై సంవత్సరాల క్రితం కంటే బహుశా ఇప్పుడే మరింత దుర్భలంగా వున్నాయి. ముస్లింలు, ఆదివాసులే ఈ దుర్భల సామాజిక వర్గాలు. హిందూత్వ శక్తుల ప్రాబల్యం పెరిగిపోయిన అనంతరం భారతదేశపు అతి పెద్ద మత మైనారిటీ వర్గమైన ముస్లింలలో అభద్రతా భావం మరింతగా పెరిగిపోయింది. రాజకీయాలు, వృత్తులలో ముస్లింల కంటే ఆదివాసీల ప్రాతినిధ్యం మరీ తక్కువ. వీరి ఆర్థిక పరిస్థితి మరింత దయనీయమైనది. ప్రభుత్వ నేతృత్వంలో పారిశ్రామికీకరణ అమలయిన కాలంలో ఆదివాసీలు తమ భూములు, అడవులు, జీవనోపాధులు, గృహాలను ప్రభుత్వరంగ డ్యామ్లు, గనులు, ఫ్యాక్టరీలకు కోల్పోయారు; ఇప్పుడు ప్రైవేట్ కంపెనీల యాజమాన్యంలోని డ్యామ్లు, గనులు, ఫ్యాక్టరీలకు తమ భూములు, అడవులను కోల్పోతున్నారు. భారతదేశ జనాభాలో ఆదివాసీలు 8 శాతం మంది వుండగా మెగా ప్రాజెక్టుల వల్ల నిర్వాసితులవుతున్న వారిలో 40 శాతం మంది ఆదివాసీలే కావడం గమనార్హం. ఆదివాసీలు ఎంత దుస్థితిలో ఉన్నదీ ఈ గణాంకం మనకు స్పష్టంచేస్తుంది.సరళీకృత ఆర్థిక విధానాల ప్రధాన బాధితులు కూడా ఆదివాసీలే కదా. ఆర్థిక సంస్కరణల వల్ల లక్షలాది గిరిజనేతర భారతీయులు లబ్ధిపొందారు. పేదరికం నుంచి బయటపడి మంచి జీవన స్థితిగతులను సాధించుకున్నారు. ముఖ్యంగా గమనించాల్సిన విషయమేమిటంటే భారతీయ వ్యాపార పారిశ్రామిక రంగ సామాజిక ప్రాతిదికల్లో చోటుచేసుకున్న మార్పు. ఒకప్పుడు ఈ రంగాల్లో జైన్ల, బనియాల, పార్సీల యాజమాన్యంలోని సంస్థలే అగ్రగాములుగా వుండేవి. ఇప్పుడు గౌండార్, మరాఠా మొదలైన రైతు వర్గాల నుంచి ప్రభవించిన వ్యక్తులు వ్యాపార, పారిశ్రామిక రంగాలలో అసాధారణ విజయాలు సాధిస్తున్నారు. దక్షిణ, పశ్చిమ భారత నగరాలైన పూణే, బెంగళూరు, హైదరాబాద్ మొదలైన వాటిలో కొత్త వ్యాపారసంస్థలు ఏర్పాటవుతున్నాయి. వివిధ సామాజిక వర్గాల నుంచి వచ్చిన వారు ఈ సంస్థలను ప్రారంభిస్తున్నారు. వారి నిర్మాణ దక్షత, వ్యాపార దార్శనికత దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల వారిని ఉత్తేజితులను చేస్తున్నాయి. ఆర్థిక ప్రయోజనాల గురించి మరి చెప్పనవసరం లేదు.భారత్లో ప్రజాస్వామ్యం పది సంవత్సరాల క్రితం కంటే నేడు ఎక్కువగా వున్నదా? లేక తక్కువగా వున్నదా? ఎక్కువగా వున్నదనీ చెప్పలేము. తక్కువగా వున్నదనీ చెప్పలేము. ఆ రెండు వాస్తవాలను ఆంగీకరించడమే బహుశా పై ప్రశ్నకు సరైన సమాధానమని చెప్పవచ్చు. గత పదేళ్ళలో రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య నాణ్యత శిథిలమవ్వగా సామాజిక, ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం కొంతమేరకు వృద్ధి చెందింది. స్వతంత్ర భారత వజ్రోత్సవ సంవత్సరం(2007)లో వలే ఇప్పుడూ మన ప్రజాస్వామ్యం లోపభూయిష్టంగానూ, అసంపూర్ణంగానూ వున్నది. భారత గణతంత్ర రాజ్యం ఏ విధంగాను హిందూ పాకిస్థాన్ కాదు. అయితే నిత్యజీవితంలో హింసాకాండ, మన ప్రభుత్వవ్యవస్థల ప్రమాణాలు దిగజారిపోవడం గమనిస్తే మన దేశం దక్షిణాసియా కెనడా అని చెప్పడానికి కూడా వీలుకాదు.(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)భారత స్వాతంత్ర్య వజ్రోత్సవ సంవత్సరం(2007)లో భారత్ ‘సగం–సగం’ (ఫిప్టీ–ఫిప్టీ) ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థగా వున్నదని నేను అభివర్ణించాను. రాజ్యాంగం నిర్దేశించినట్టుగా నియతకాలంలో ఎన్నికలు జరుగుతున్నప్పటికీ మన ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్వహణలో తీవ్ర లోపాలున్నాయి. మన న్యాయస్థానాలు, మన సివిల్ సర్వీస్లు, మన పోలీసు వ్యవస్థలూ, మన విద్యాలయాలూ వైద్యశాలలూ, చివరకు మన పార్లమెంటు సైతం అసమర్థత, అవినీతికి మాత్రమే లోక విఖ్యాతి పొందాయి. ఈ నెల 15న 70 ఏళ్ళ రాజకీయ స్వాతంత్ర్య వేడుకలకు దేశం సిద్ధమవుతోంది. గత పదేళ్ళ (2007–17)లో భారత్ ఎలా పురోగమించింది? అంతకు ముందటి కంటే దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం అధికమయిందా? లేక తగ్గిపోయిందా?? ఈ ప్రశ్నలకు సూటియైన సందిగ్థతకు తావులేని సమాధానమివ్వడం కష్టమే. ఈ కారణంగా ఈ కాలమ్ వివిధ అంశాల వారీగా దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తుంది.గత పదేళ్ళుగా మన రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య ఆరోగ్యం మరింతగా దిగజారింది. ప్రతి ఐదేళ్ళకొకసారి ఎన్నికలు జరుగుతున్నాయి. పోటీచేస్తున్న అభ్యర్థుల ప్రచారవ్యయం అమితంగా పెరిగిపోయింది. ధన బలం అపరిమితంగా ఉన్న అభ్యర్థి లేదా పార్టీకి మాత్రమే సాధారణంగా విజయావకాశాలు వుంటున్నాయి. చట్టసభలకు ఎన్నికవుతున్న సభ్యులలో అత్యధికులపై పలు క్రిమినల్ కేసులు కోర్టుల్లో విచారణలో వున్నాయి. 2017లో వలే 2007లో కూడా మన పోలీసులు అవినీతిపరులుగా వున్నారు. అప్పుడప్పుడూ అత్యంతక్రూరంగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని విద్యాలయాలు, వైద్యాలయాలు సరిగ్గా పనిచేయడం లేదు. రాజకీయ జోక్యాలు పెచ్చరిల్లడంతో మన కళాశాలల, విశ్వవిద్యాలయాల ప్రాధాన్యం బాగా తగ్గిపోయింది. చివరకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ వ్యవహారాల్లో కూడా రాజకీయజోక్యం చోటుచేసుకొంటోంది! మన కోర్టులపై కేసులభారం బాగా పెరిగిపోయింది. న్యాయమూర్తులు సంచలనాలు సృష్టించే తీర్పులు వెలువరించడానికి శ్రద్ధచూపుతున్నారు. ఆదాయపు పన్ను శాఖ, సీబీఐ మొదలైన ప్రభుత్వసంస్థలు అంతకంతకూ పాలక పక్షం ప్రయోజనాలు కాపాడేందుకే ఉపయోగపడుతున్నాయి.రాజకీయవేత్తలలో నియంతృత్వ ధోరణులు పెచ్చరిల్లిపోవడం వల్ల భారతీయ ప్రజాస్వామ్యం మరింతగా బలహీనపడింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ సుదీర్ఘకాలంగా ఒకే ఒక కుటుంబ నాయకత్వంలో వున్నది. అలాగే ప్రాంతీయ పార్టీలు కూడా (టీఎమ్సీ, బిజూ జనతాదళ్ లాంటివి ఏక వ్యక్తి పెత్తనంలో వున్నాయి). మరింత ఆందోళనకరమైన విషయమేమిటంటే భారతదేశపు ప్రధాన (ఏకైక జాతీయ) రాజకీయ పక్షంలో అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం తగ్గిపోతోంది. కేవలం ఇద్దరు వ్యక్తులు– నరేంద్ర మోదీ, అమిత్ షా– మాత్రమే భారతీయ జనతా పార్టీ కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తున్నారు.రాజకీయాలు, ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్వహణ కోణం నుంచి చూసినప్పుడు భారత ప్రజాస్వామ్యం ప్రమాణాలు ఉన్నతస్థాయిలో లేవు. మన రాజకీయ పార్టీలు, మన పత్రికలు, మన పాఠశాలలు, ఆస్పత్రులు, మన న్యాయస్థానాలు, చట్టాలను అమలుపరిచే సంస్థలతో పాటు మన పార్లమెంటు సైతం, ఉత్తర అమెరికా లేదా పశ్చిమ ఐరోపా దేశాలలోని సదృశ సంస్థలతో పోల్చినప్పుడు, మనకు గర్వకారణంగా లేవు. నిజానికి పది లేదా ఇరవై సంవత్పరాల కిందట కంటే ఇప్పుడు అవి మరింత అధమంగా పనిచేస్తున్నాయి.భారతీయులను, ముఖ్యంగా హిందువులను ‘హోమో హయరార్కీ’ అని ఫ్రెంచ్ మానవ శాస్త్రజ్ఞుడు లూయీ డుమాంట్ అభివర్ణించారు. ఇది అనుచితమైన అభివర్ణన కాదు. ఎందుకంటే హిందూ కులవ్యవస్థ ఎంత అధునాతనమైనదో అంత అమానుషమైనది. మానవుడు సృష్టించిన వ్యవస్థలలోకెల్లా అది అత్యంత వివక్షా పూరితమైనది. భారతీయులు కులంతో పాటు జెండర్ విషయంలో కూడా చాలా కఠోర వైఖరితో వ్యవహరిస్తారు. హిందూ మతం, ఇస్లాం రెండూ కూడా స్త్రీ కంటే పురుషుడికే అధిక ప్రాధాన్యమిచ్చాయి. స్త్రీలపై పురుషులకు ఒక శాశ్వత ఆధిపత్యాన్ని అవి కట్టబెట్టాయి. అంటరానితనాన్ని నిషేధించడంతో పాటు స్త్రీ పురుషులకు సమాన హక్కులు కల్పించడం ద్వారా భారత రాజ్యాంగం మతాలు ఏర్పరిచిన సామాజిక వివక్షలను సవాల్ చేసింది. ఆరున్నర దశాబ్దాలకు పైగా అమలులో వున్న ఆ మహోన్నత రాజ్య సంవిధానం మూలంగా కుల నిర్మూలన, జెండర్ సమానత్వంల దిశగా భారత్ పురోగతి నెమ్మదిగానే వున్నప్పటికీ ప్రాధాన్యం లేనిదిగా తీసివేయాల్సిన విషయం మాత్రం కాదు. నిజానికి గత దశాబ్దంలో ఆ లక్ష్యాల దిశగా చోటుచేసుకొంటున్న మార్పు కొంచెం వేగవంతమయింది.భారత్ ఇప్పటికీ ఒక నిచ్చెనమెట్ల సమాజంగా వున్నది. పాకీ పని మొదలైన అమానుష ఆచరణలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతుండడంవల్ల భారత ప్రజాస్వామ్యం వికృతమవుతోంది. అయితే సమాజంలోని హెచ్చుతగ్గులను సవాల్చేయడం కూడా అంతకంతకూ పెరిగిపోతోంది. డాక్టర్ అంబేడ్కర్ స్ఫూర్తితో దళితులు విద్యను తమ విముక్తి మార్గంగా ఎంచుకొని ఉన్నత విద్యావంతులవుతున్నారు. తమ సామాజిక, రాజకీయ హక్కుల కోసం కలసికట్టుగా ఉద్యమిస్తున్నారు. అలాగే మహిళలు కూడా. తమ హక్కుల కోసం చైతన్యశీలంగా ఉద్యమిస్తున్నారు. స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వంతో వివిధ రంగాల్లో అసాధారణంగా పురోగమిస్తున్నారు. చారిత్రకంగా యుగయుగాల నుంచి అణగిమణిగి వున్న ఈ రెండు సామాజిక వర్గాలు ఇప్పుడు ప్రదర్శిస్తున్న చైతన్యం పట్ల అగ్రకుల, పితృస్వామ్య శక్తులు తీవ్రంగా ప్రతిస్పందిస్తున్నాయి. దళితుల, మహిళల పురోగతిని ప్రతిఘటిస్తున్నాయి. తత్కారణంగానే గ్రామాల్లో దళితులపై, గ్రామాలతో పాటు పట్టణాల్లోనూ మహిళలపై దాడులు పెరిగిపోతున్నాయి. దళితులు, మహిళలు ఇప్పటికీ దోపిడీ, అణచివేతకు గురవుతున్నారు. అయితే భారతదేశ చరిత్రలో మరే ఇతర యుగంలో ప్రస్తుత కాలంలోనే వారు తక్కువగా దోపిడీ, అణచివేతకు గురవుతున్నారని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు. దళితులు, మహిళలు ఇటీవలి సంవత్సరాలలో స్ఫూర్తిదాయకమైన ప్రగతిని సాధించారు. అయితే మరో రెండు సామాజిక వర్గాలు పది లేదా ఇరవై సంవత్సరాల క్రితం కంటే బహుశా ఇప్పుడే మరింత దుర్భలంగా వున్నాయి. ముస్లింలు, ఆదివాసులే ఈ దుర్భల సామాజిక వర్గాలు. హిందూత్వ శక్తుల ప్రాబల్యం పెరిగిపోయిన అనంతరం భారతదేశపు అతి పెద్ద మత మైనారిటీ వర్గమైన ముస్లింలలో అభద్రతా భావం మరింతగా పెరిగిపోయింది. రాజకీయాలు, వృత్తులలో ముస్లింల కంటే ఆదివాసీల ప్రాతినిధ్యం మరీ తక్కువ. వీరి ఆర్థిక పరిస్థితి మరింత దయనీయమైనది. ప్రభుత్వ నేతృత్వంలో పారిశ్రామికీకరణ అమలయిన కాలంలో ఆదివాసీలు తమ భూములు, అడవులు, జీవనోపాధులు, గృహాలను ప్రభుత్వరంగ డ్యామ్లు, గనులు, ఫ్యాక్టరీలకు కోల్పోయారు; ఇప్పుడు ప్రైవేట్ కంపెనీల యాజమాన్యంలోని డ్యామ్లు, గనులు, ఫ్యాక్టరీలకు తమ భూములు, అడవులను కోల్పోతున్నారు. భారతదేశ జనాభాలో ఆదివాసీలు 8 శాతం మంది వుండగా మెగా ప్రాజెక్టుల వల్ల నిర్వాసితులవుతున్న వారిలో 40 శాతం మంది ఆదివాసీలే కావడం గమనార్హం. ఆదివాసీలు ఎంత దుస్థితిలో ఉన్నదీ ఈ గణాంకం మనకు స్పష్టంచేస్తుంది.సరళీకృత ఆర్థిక విధానాల ప్రధాన బాధితులు కూడా ఆదివాసీలే కదా. ఆర్థిక సంస్కరణల వల్ల లక్షలాది గిరిజనేతర భారతీయులు లబ్ధిపొందారు. పేదరికం నుంచి బయటపడి మంచి జీవన స్థితిగతులను సాధించుకున్నారు. ముఖ్యంగా గమనించాల్సిన విషయమేమిటంటే భారతీయ వ్యాపార పారిశ్రామిక రంగ సామాజిక ప్రాతిదికల్లో చోటుచేసుకున్న మార్పు. ఒకప్పుడు ఈ రంగాల్లో జైన్ల, బనియాల, పార్సీల యాజమాన్యంలోని సంస్థలే అగ్రగాములుగా వుండేవి. ఇప్పుడు గౌండార్, మరాఠా మొదలైన రైతు వర్గాల నుంచి ప్రభవించిన వ్యక్తులు వ్యాపార, పారిశ్రామిక రంగాలలో అసాధారణ విజయాలు సాధిస్తున్నారు. దక్షిణ, పశ్చిమ భారత నగరాలైన పూణే, బెంగళూరు, హైదరాబాద్ మొదలైన వాటిలో కొత్త వ్యాపారసంస్థలు ఏర్పాటవుతున్నాయి. వివిధ సామాజిక వర్గాల నుంచి వచ్చిన వారు ఈ సంస్థలను ప్రారంభిస్తున్నారు. వారి నిర్మాణ దక్షత, వ్యాపార దార్శనికత దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల వారిని ఉత్తేజితులను చేస్తున్నాయి. ఆర్థిక ప్రయోజనాల గురించి మరి చెప్పనవసరం లేదు.భారత్లో ప్రజాస్వామ్యం పది సంవత్సరాల క్రితం కంటే నేడు ఎక్కువగా వున్నదా? లేక తక్కువగా వున్నదా? ఎక్కువగా వున్నదనీ చెప్పలేము. తక్కువగా వున్నదనీ చెప్పలేము. ఆ రెండు వాస్తవాలను ఆంగీకరించడమే బహుశా పై ప్రశ్నకు సరైన సమాధానమని చెప్పవచ్చు. గత పదేళ్ళలో రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య నాణ్యత శిథిలమవ్వగా సామాజిక, ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం కొంతమేరకు వృద్ధి చెందింది. స్వతంత్ర భారత వజ్రోత్సవ సంవత్సరం(2007)లో వలే ఇప్పుడూ మన ప్రజాస్వామ్యం లోపభూయిష్టంగానూ, అసంపూర్ణంగానూ వున్నది. భారత గణతంత్ర రాజ్యం ఏ విధంగాను హిందూ పాకిస్థాన్ కాదు. అయితే నిత్యజీవితంలో హింసాకాండ, మన ప్రభుత్వవ్యవస్థల ప్రమాణాలు దిగజారిపోవడం గమనిస్తే మన దేశం దక్షిణాసియా కెనడా అని చెప్పడానికి కూడా వీలుకాదు.(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)
bhaaratlo prajaaswaamyam padella kritam kante nedu ekkuvagaa vunnada? leka takkuvagaa vunnada? gatha padellalo rajakeeya prajaaswaamya naanhyata shidhilamavvagaa saamaajika, aardhika prajaaswaamyam kontha meraku vruddhi chendindi. swatantra bhaarata vajrotsava samvatsaram (2007)loo vale ippuduu mana prajaaswaamyam lopabhooyishtamgaanuu, asampuurnamgaanuu vunnadi.bhaarata swaatantrya vajrotsava samvatsaram(2007)loo bharat ‘sagam–sagam’ (fipty–fipty) prajaaswaamya vyavasthagaa vunnadani nenu abhivarninchaanu. raajyaangam nirdesinchinattugaa niyatakaalamlo ennikalu jarugutunnappatiki mana prabhutva samsthala nirvahanalo teevra lopalunnayi. mana nyaayasthaanaalu, mana sivil sarveeslu, mana polisu vyavasthaluu, mana vidyaalayaaluu vaidyasaalaluu, chivaraku mana paarlamentu saitam asamarthata, avineetiki matrame loka vikhyaati pondaayi. ee nela 15na 70 ella rajakeeya swaatantrya vedukalaku desham siddhamavutondi. gatha padella (2007–17)loo bharat ela purogaminchindi? antaku mundati kante desamlo prajaaswaamyam adhikamayinda? leka taggipoyinda?? ee prasnalaku suutiyaina sandigthataku taavuleni samadhanamivvadam kashtame. ee kaaranamgaa ee kalam vividha amsaala vaareegaa drushtini kendrikaristundi.gatha padellugaa mana rajakeeya prajaaswaamya aarogyam marintagaa digajaarindi. prati aidellakokasari ennikalu jarugutunnaayi. potichestunna abhyardhula prachaaravyayam amitamgaa perigipoyindi. dhana balam aparimitamgaa unna abhyarthi leda paarteeki matrame saadhaaranamgaa vijayaavakaasaalu vuntunnaayi. chattasabhalaku ennikavutunna sabhyulalo atyadhikulapai palu criminal kesulu kortullo vichaaranalo vunnayi. 2017loo vale 2007loo kuudaa mana poliisulu avineetiparulugaa vunnaru. appudappuduu atyantakruramgaa vyavaharistunnaaru. prabhutva aadhvaryamloni vidyaalayaalu, vaidyaalayaalu sarigga panicheyadam ledu. rajakeeya jokyalu peccharilladamto mana kalaasaalala, vishwavidyaalayaala praadhaanyam baga taggipoyindi. chivaraku rizerv bank vyavahaaraallo kuudaa rajakeeyajokyam chotuchesukontondi! mana kortulapai kesulabharam baga perigipoyindi. nyaayamuurtulu sanchalanaalu srushtinche teerpulu veluvarinchadaaniki shraddhachuuputunnaaru. aadaayapu pannu saakha, cbi modalaina prabhutvasamsthalu antakantakuu paalaka paksham prayojanaalu kapadenduke upayogapadutunnaayi.raajakeeyavettalalo niyantrutva dhoranulu pecharillipovadam valla bhaarateeya prajaaswaamyam marintagaa balaheenapadindi. congress party sudiirghakaalamgaa oke oka kutumba naayakatvamlo vunnadi. alaage praantiiya paarteelu kuudaa (tmc, bijoo janatadal lantivi eka vyakti pettanamlo vunnayi). marinta aandolanakaramaina vishayamemitante bhaaratadesapu pradhaana (ekaika jaateeya) rajakeeya pakshamlo antargata prajaaswaamyam taggipotondi. kevalam iddaru vyaktulu– narendra modii, amit shaa– matrame bhaarateeya janata party kaaryakalaapaalanu niyantristunnaaru.rajakeeyaalu, prabhutva samsthala nirvahana konam nunchi chusinappudu bhaarata prajaaswaamyam pramaanaalu unnatasthaayilo levu. mana rajakeeya paarteelu, mana patrikalu, mana paatasaalalu, aaspatrulu, mana nyaayasthaanaalu, chattaalanu amalupariche samsthalatho paatu mana paarlamentu saitam, uttara america leda paschima iropa deshaalalooni sadrusha samsthalatho polchinappudu, manaku garvakaaranamgaa levu. nijaaniki padi leda iravai samvatparaala kindata kante ippudu avi marinta adhamangaa panichestunnaayi.bhaaratheeyulanu, mukhyamgaa hinduvulanu ‘homo hayararki’ ani french manava saastrajnudu lui dumant abhivarninchaaru. idhi anuchitamaina abhivarnana kaadu. endukante hindu kulavyavastha entha adhunaatanamainado anta amaanushamainadi. manavudu srushtinchina vyavasthalalokella adhi atyanta vivaksha pooritamainadi. bhaaratheeyulu kulamtho paatu jender vishayamlo kuudaa chala kathora vaikharitho vyavaharistaaru. hindu matham, islam rendoo kuudaa stree kante purushudike adhika praadhaanyamichaayi. streelapai purushulaku oka saashwata aadhipatyaanni avi kattabettaayi. antaraanitanaanni nishedhinchadamtho paatu stree purushulaku samaana hakkulu kalpinchadam dwara bhaarata raajyaangam mataalu erparichina saamaajika vivakshalanu sawal chesindi. aarunnara dasaabdaalaku paiga amalulo vunna aa mahonnata rajya samvidhaanam moolamgaa kula nirmuulana, jender samaanatvamla disagaa bharat purogati nemmadigaane vunnappatikii praadhaanyam lenidigaa teesiveyaalsina vishayam maatram kaadu. nijaaniki gatha dasaabdamlo aa lakshyala disagaa chotuchesukontunna maarpu konchem vegavantamayindi.bharat ippatikee oka nichenametla samajamga vunnadi. paakii pani modalaina amanusha aacharanalu ippatikee konasagutundadamvalla bhaarata prajaaswaamyam vikrutamavutondi. ayithe samaajamlooni hecchutaggulanu savalcheyadam kuudaa antakantakuu perigipotondi. dactor ambedker sphuurtithoo dalitulu vidyanu tama vimukti maargamgaa enchukoni unnata vidyaavantulavutunnaa. tama saamaajika, rajakeeya hakkula kosam kalasikattugaa udyamistunnaru. alaage mahilalu kuudaa. tama hakkula kosam chaitanyaseelamgaa udyamistunnaru. swatantra vyaktitvamto vividha rangaallo asaadhaaranamgaa purogamistunnaru. chaaritrakamgaa yugayugaala nunchi anagimanigi vunna ee rendu saamaajika vargaalu ippudu pradarsistunna chaitanyam patla agrakula, pitruswamya saktulu teevramgaa pratispandistunna. dalitula, mahilala purogatini pratighatistunnaayi. tatkaaranamgaane graamaallo dalitulapai, graamaalatoe paatu pattanaalloonuu mahilalapai daadulu perigipotunnaayi. dalitulu, mahilalu ippatikee dopidi, anachivetaku guravutunnaru. ayithe bharatadesa charitralo mare itara yugamlo prastuta kaalamlone vaaru takkuvagaa dopidi, anachivetaku guravutunnarani nissandehamgaa cheppavachhu. dalitulu, mahilalu iteevali samvatsaraalalo sphuurtidaayakamaina pragatini saadhinchaaru. ayithe maro rendu saamaajika vargaalu padi leda iravai samvatsaraala kritam kante bahusa ippude marinta durbhalamgaa vunnayi. muslimlu, aadivaasule ee durbhala saamaajika vargaalu. hindutva saktula praabalyam perigipoyina anantaram bhaaratadesapu athi pedda matha minority vargamaina muslimlalo abhadrata bhavam marintagaa perigipoyindi. rajakeeyaalu, vruttulalo muslimla kante aadivaaseela praatinidhyam mari takkuva. veeri aardhika paristhiti marinta dayaneeyamainadi. prabhutva netrutvamlo paarisraamikeekarana amalayina kaalamlo aadivaaseelu tama bhoomulu, adavulu, jeevanopaadhulu, gruhaalanu prabhutvaranga dyaamlu, ganulu, factorylaku kolpoyaru; ippudu private companyla yaajamaanyamlooni dyaamlu, ganulu, factorylaku tama bhoomulu, adavulanu kolpotunnaru. bharatadesa janabhalo aadivaaseelu 8 saatam mandi vundagaa mega praajektula valla nirvaasitulavutunna vaarilo 40 saatam mandi aadivaaseele kaavadam gamanarham. aadivaaseelu entha dusthitilo unnadee ee ganankam manaku spashtamchestundi.saralikruta aardhika vidhaanaala pradhaana baadhitulu kuudaa aadivaaseele kada. aardhika samskaranala valla lakshalaadi girijanetara bhaaratheeyulu labdhipondaaru. pedarikam nunchi bayatapadi manchi jeevana sthitigatulanu saadhinchukunnaaru. mukhyamgaa gamaninchaalsina vishayamemitante bhaarateeya vyapara paarisraamika ranga saamaajika praatidikallo chotuchesukunna maarpu. okappudu ee rangaallo jainla, baniyala, paarseela yaajamaanyamlooni samsthale agragaamulugaa vundevi. ippudu goundar, maraataa modalaina raitu vargala nunchi prabhavinchina vyaktulu vyapara, paarisraamika rangaalalo asaadhaarana vijayaalu saadhistunnaaru. dakshina, paschima bhaarata nagaraalaina poonhe, bengaluru, hyderabad modalaina vaatilo kotta vyaapaarasamsthalu erpaatavutunnaayi. vividha saamaajika vargala nunchi vachina vaaru ee samsthalanu praarambhistunnaaru. vaari nirmaana dakshata, vyapara daarsanikata desamloni itara praantaala vaarini uttejitulanu chestunnayi. aardhika prayojanaala gurinchi mari cheppanavasaram ledu.bhaaratlo prajaaswaamyam padi samvatsaraala kritam kante nedu ekkuvagaa vunnada? leka takkuvagaa vunnada? ekkuvagaa vunnadanee cheppalemu. takkuvagaa vunnadanee cheppalemu. aa rendu vaastavaalanu aangeekarinchadame bahusa pai prasnaku saraina samaadhaanamani cheppavachhu. gatha padellalo rajakeeya prajaaswaamya naanhyata shidhilamavvagaa saamaajika, aardhika prajaaswaamyam kontameraku vruddhi chendindi. swatantra bhaarata vajrotsava samvatsaram(2007)loo vale ippuduu mana prajaaswaamyam lopabhooyishtamgaanuu, asampuurnamgaanuu vunnadi. bhaarata ganatantra rajyam e vidhamgaanu hindu pakisthan kaadu. ayithe nityajeevitamlo himsakanda, mana prabhutvavyavasthala pramaanaalu digajaripovadam gamaniste mana desham dakshinasia kenada ani cheppadaaniki kuudaa veelukaadu.(vyaasakarta charitrakaarudu)bhaarata swaatantrya vajrotsava samvatsaram(2007)loo bharat ‘sagam–sagam’ (fipty–fipty) prajaaswaamya vyavasthagaa vunnadani nenu abhivarninchaanu. raajyaangam nirdesinchinattugaa niyatakaalamlo ennikalu jarugutunnappatiki mana prabhutva samsthala nirvahanalo teevra lopalunnayi. mana nyaayasthaanaalu, mana sivil sarveeslu, mana polisu vyavasthaluu, mana vidyaalayaaluu vaidyasaalaluu, chivaraku mana paarlamentu saitam asamarthata, avineetiki matrame loka vikhyaati pondaayi. ee nela 15na 70 ella rajakeeya swaatantrya vedukalaku desham siddhamavutondi. gatha padella (2007–17)loo bharat ela purogaminchindi? antaku mundati kante desamlo prajaaswaamyam adhikamayinda? leka taggipoyinda?? ee prasnalaku suutiyaina sandigthataku taavuleni samadhanamivvadam kashtame. ee kaaranamgaa ee kalam vividha amsaala vaareegaa drushtini kendrikaristundi.gatha padellugaa mana rajakeeya prajaaswaamya aarogyam marintagaa digajaarindi. prati aidellakokasari ennikalu jarugutunnaayi. potichestunna abhyardhula prachaaravyayam amitamgaa perigipoyindi. dhana balam aparimitamgaa unna abhyarthi leda paarteeki matrame saadhaaranamgaa vijayaavakaasaalu vuntunnaayi. chattasabhalaku ennikavutunna sabhyulalo atyadhikulapai palu criminal kesulu kortullo vichaaranalo vunnayi. 2017loo vale 2007loo kuudaa mana poliisulu avineetiparulugaa vunnaru. appudappuduu atyantakruramgaa vyavaharistunnaaru. prabhutva aadhvaryamloni vidyaalayaalu, vaidyaalayaalu sarigga panicheyadam ledu. rajakeeya jokyalu peccharilladamto mana kalaasaalala, vishwavidyaalayaala praadhaanyam baga taggipoyindi. chivaraku rizerv bank vyavahaaraallo kuudaa rajakeeyajokyam chotuchesukontondi! mana kortulapai kesulabharam baga perigipoyindi. nyaayamuurtulu sanchalanaalu srushtinche teerpulu veluvarinchadaaniki shraddhachuuputunnaaru. aadaayapu pannu saakha, cbi modalaina prabhutvasamsthalu antakantakuu paalaka paksham prayojanaalu kapadenduke upayogapadutunnaayi.raajakeeyavettalalo niyantrutva dhoranulu pecharillipovadam valla bhaarateeya prajaaswaamyam marintagaa balaheenapadindi. congress party sudiirghakaalamgaa oke oka kutumba naayakatvamlo vunnadi. alaage praantiiya paarteelu kuudaa (tmc, bijoo janatadal lantivi eka vyakti pettanamlo vunnayi). marinta aandolanakaramaina vishayamemitante bhaaratadesapu pradhaana (ekaika jaateeya) rajakeeya pakshamlo antargata prajaaswaamyam taggipotondi. kevalam iddaru vyaktulu– narendra modii, amit shaa– matrame bhaarateeya janata party kaaryakalaapaalanu niyantristunnaaru.rajakeeyaalu, prabhutva samsthala nirvahana konam nunchi chusinappudu bhaarata prajaaswaamyam pramaanaalu unnatasthaayilo levu. mana rajakeeya paarteelu, mana patrikalu, mana paatasaalalu, aaspatrulu, mana nyaayasthaanaalu, chattaalanu amalupariche samsthalatho paatu mana paarlamentu saitam, uttara america leda paschima iropa deshaalalooni sadrusha samsthalatho polchinappudu, manaku garvakaaranamgaa levu. nijaaniki padi leda iravai samvatparaala kindata kante ippudu avi marinta adhamangaa panichestunnaayi.bhaaratheeyulanu, mukhyamgaa hinduvulanu ‘homo hayararki’ ani french manava saastrajnudu lui dumant abhivarninchaaru. idhi anuchitamaina abhivarnana kaadu. endukante hindu kulavyavastha entha adhunaatanamainado anta amaanushamainadi. manavudu srushtinchina vyavasthalalokella adhi atyanta vivaksha pooritamainadi. bhaaratheeyulu kulamtho paatu jender vishayamlo kuudaa chala kathora vaikharitho vyavaharistaaru. hindu matham, islam rendoo kuudaa stree kante purushudike adhika praadhaanyamichaayi. streelapai purushulaku oka saashwata aadhipatyaanni avi kattabettaayi. antaraanitanaanni nishedhinchadamtho paatu stree purushulaku samaana hakkulu kalpinchadam dwara bhaarata raajyaangam mataalu erparichina saamaajika vivakshalanu sawal chesindi. aarunnara dasaabdaalaku paiga amalulo vunna aa mahonnata rajya samvidhaanam moolamgaa kula nirmuulana, jender samaanatvamla disagaa bharat purogati nemmadigaane vunnappatikii praadhaanyam lenidigaa teesiveyaalsina vishayam maatram kaadu. nijaaniki gatha dasaabdamlo aa lakshyala disagaa chotuchesukontunna maarpu konchem vegavantamayindi.bharat ippatikee oka nichenametla samajamga vunnadi. paakii pani modalaina amanusha aacharanalu ippatikee konasagutundadamvalla bhaarata prajaaswaamyam vikrutamavutondi. ayithe samaajamlooni hecchutaggulanu savalcheyadam kuudaa antakantakuu perigipotondi. dactor ambedker sphuurtithoo dalitulu vidyanu tama vimukti maargamgaa enchukoni unnata vidyaavantulavutunnaa. tama saamaajika, rajakeeya hakkula kosam kalasikattugaa udyamistunnaru. alaage mahilalu kuudaa. tama hakkula kosam chaitanyaseelamgaa udyamistunnaru. swatantra vyaktitvamto vividha rangaallo asaadhaaranamgaa purogamistunnaru. chaaritrakamgaa yugayugaala nunchi anagimanigi vunna ee rendu saamaajika vargaalu ippudu pradarsistunna chaitanyam patla agrakula, pitruswamya saktulu teevramgaa pratispandistunna. dalitula, mahilala purogatini pratighatistunnaayi. tatkaaranamgaane graamaallo dalitulapai, graamaalatoe paatu pattanaalloonuu mahilalapai daadulu perigipotunnaayi. dalitulu, mahilalu ippatikee dopidi, anachivetaku guravutunnaru. ayithe bharatadesa charitralo mare itara yugamlo prastuta kaalamlone vaaru takkuvagaa dopidi, anachivetaku guravutunnarani nissandehamgaa cheppavachhu. dalitulu, mahilalu iteevali samvatsaraalalo sphuurtidaayakamaina pragatini saadhinchaaru. ayithe maro rendu saamaajika vargaalu padi leda iravai samvatsaraala kritam kante bahusa ippude marinta durbhalamgaa vunnayi. muslimlu, aadivaasule ee durbhala saamaajika vargaalu. hindutva saktula praabalyam perigipoyina anantaram bhaaratadesapu athi pedda matha minority vargamaina muslimlalo abhadrata bhavam marintagaa perigipoyindi. rajakeeyaalu, vruttulalo muslimla kante aadivaaseela praatinidhyam mari takkuva. veeri aardhika paristhiti marinta dayaneeyamainadi. prabhutva netrutvamlo paarisraamikeekarana amalayina kaalamlo aadivaaseelu tama bhoomulu, adavulu, jeevanopaadhulu, gruhaalanu prabhutvaranga dyaamlu, ganulu, factorylaku kolpoyaru; ippudu private companyla yaajamaanyamlooni dyaamlu, ganulu, factorylaku tama bhoomulu, adavulanu kolpotunnaru. bharatadesa janabhalo aadivaaseelu 8 saatam mandi vundagaa mega praajektula valla nirvaasitulavutunna vaarilo 40 saatam mandi aadivaaseele kaavadam gamanarham. aadivaaseelu entha dusthitilo unnadee ee ganankam manaku spashtamchestundi.saralikruta aardhika vidhaanaala pradhaana baadhitulu kuudaa aadivaaseele kada. aardhika samskaranala valla lakshalaadi girijanetara bhaaratheeyulu labdhipondaaru. pedarikam nunchi bayatapadi manchi jeevana sthitigatulanu saadhinchukunnaaru. mukhyamgaa gamaninchaalsina vishayamemitante bhaarateeya vyapara paarisraamika ranga saamaajika praatidikallo chotuchesukunna maarpu. okappudu ee rangaallo jainla, baniyala, paarseela yaajamaanyamlooni samsthale agragaamulugaa vundevi. ippudu goundar, maraataa modalaina raitu vargala nunchi prabhavinchina vyaktulu vyapara, paarisraamika rangaalalo asaadhaarana vijayaalu saadhistunnaaru. dakshina, paschima bhaarata nagaraalaina poonhe, bengaluru, hyderabad modalaina vaatilo kotta vyaapaarasamsthalu erpaatavutunnaayi. vividha saamaajika vargala nunchi vachina vaaru ee samsthalanu praarambhistunnaaru. vaari nirmaana dakshata, vyapara daarsanikata desamloni itara praantaala vaarini uttejitulanu chestunnayi. aardhika prayojanaala gurinchi mari cheppanavasaram ledu.bhaaratlo prajaaswaamyam padi samvatsaraala kritam kante nedu ekkuvagaa vunnada? leka takkuvagaa vunnada? ekkuvagaa vunnadanee cheppalemu. takkuvagaa vunnadanee cheppalemu. aa rendu vaastavaalanu aangeekarinchadame bahusa pai prasnaku saraina samaadhaanamani cheppavachhu. gatha padellalo rajakeeya prajaaswaamya naanhyata shidhilamavvagaa saamaajika, aardhika prajaaswaamyam kontameraku vruddhi chendindi. swatantra bhaarata vajrotsava samvatsaram(2007)loo vale ippuduu mana prajaaswaamyam lopabhooyishtamgaanuu, asampuurnamgaanuu vunnadi. bhaarata ganatantra rajyam e vidhamgaanu hindu pakisthan kaadu. ayithe nityajeevitamlo himsakanda, mana prabhutvavyavasthala pramaanaalu digajaripovadam gamaniste mana desham dakshinasia kenada ani cheppadaaniki kuudaa veelukaadu.(vyaasakarta charitrakaarudu)