
 "ముందు కస్తూరికి పెళ్ళి అయిపోతే, కరుణకు చిన్నగా చూడొచ్చు. అప్పో సప్పో చేసి కొద్దిగా కట్నం ఇచ్చి అయినా చెయ్యొచ్చు. మళ్ళీ కస్తూరికి ఇంత మంచి సంబంధం దొరకదు" అన్నాడు విశ్వం. అన్నాడే కాని విశ్వం కూడా కరుణను తల్చుకొని బాధపడ్తూనే వున్నాడు. "అది బాధపడుతుందేమోరా!" "కరుణ మంచిదమ్మా! సర్దుకుపోతుంది. మన పరిస్థితుల్ని అర్థం చేసుకోగలదు." "అలాగే కానియ్!" కళ్ళు ఒత్తుకుంది కనకమ్మ. కరుణ మనసులో ఏముందో ఎవరికీ అంతుపట్టలేదు. పైకి మాత్రం ఎప్పటిలాగే కన్పిస్తూంది. పనులు చేస్తూంది. కనకమ్మ కరుణ ముందు నేరం చేసినట్టు ఫీలవుతుంది. విశ్వనాథం కూడా తప్పుకు తిరుగుతున్నాడు. కనకమ్మ కరుణను విసుక్కోవడం మానేసింది. విశ్వనాథం కరుణను చూసినప్పుడల్లా "మా కరుణ కొంచెం నలుపే కాని, చాలా అందమైంది. దాని అందం మీలాంటివాళ్ళు చూడలేరు. పెద్దపిల్ల వుండగా చిన్నదానికి పెళ్ళి చెయ్యం అనేవాణ్ణి - నాకే కట్నం ఇవ్వగల తాహతు వుంటే!" అనుకొనేవాడు మనసులోనే. ఇప్పుడో? మొయ్యలేని బరువు నెత్తిమీద వుంది. ఆ బరువులో కొంత దించుతామని ఒక చెయ్యి ముందుకు వచ్చింది. దాన్ని కాదనే ఆత్మబలం విశ్వానికి లేదు. బరువు మోసేవాడికే తెలుస్తూంది దాని బాధ. కస్తూరి చాలా ఉత్సాహంగా వుంది. గర్వంగా వుంది. రోజూ ఉన్న దాంట్లోనే చక్కగా ముస్తాబు అవుతుంది. తల్లి ఏమీ అనడంలేదు.  "అక్కా! పూలజడ వెయ్యవే!" మల్లెపూలు గ్లాసులో పోసుకొని తెచ్చింది కస్తూరి కరుణ దగ్గిరకు.  "అమ్మ..." సందేహంగా అన్నది కరుణ భయపడుతూ. "అమ్మే వేయించుకోమంది" అన్నది కస్తూరి. కరుణ కస్తూరికి పూలజడ కుట్టింది. "ఎంత బాగున్నావే కస్తూరీ! మా మర్దిగారుచూస్తే..." నవ్వుతూ బుగ్గ చిదిమింది కరుణ. కస్తూరి అక్క కళ్ళలోకి గుచ్చిచూసింది. "ఏమిటే?" "అక్కా! నీకు నామీద కోపంగా లేదా?" "నీమీద నాకు కోపమా! ఎందుకే?" కరుణ నవ్వుతూ అన్నది. "అదే... అదే... మరి... నిన్ను చుట్టానికి వచ్చిన అబ్బాయి నన్ను చేసుకుంటానంటే నీకు ఏమీ అన్పించడంలేదూ?" కస్తూరి అక్క ముఖంలోకి చూస్తూ అన్నది. కరుణ ఓ క్షణం మౌనంగా వుండిపోయింది. ముఖం గంభీరంగా మారింది. "అతను చాలా అందమైనవాడు. అతనికి నువ్వే తగినభార్యవు. నాకు కోపంగా లేదు. మా చెల్లికి అందమైన భర్త వస్తున్నందుకు సంతోషంగా వుంది." "ఆ మాటకొస్తే నువ్వే అందంగా వుంటావు అక్కా!..." ఆర్ద్రకంఠంతో అన్నది కస్తూరి. "నీ మొహం! నల్లగా వుంటాను. నేను అందంగా వుండటం ఏమిటి? వెళ్ళు, జడ అమ్మకు చూపించు." మాట మార్చింది కరుణ. అక్క చాలా చిత్రమైంది. ఎవరిమీదా కోపం రాదు. మిన్నువిరిగి మీదపడ్డా తొణకదు. దేనినయినా భరిస్తుంది. నిండుకుండలా తొణకదు. అదే తనైతే? తనను చూడటానికి వచ్చిన యువకుడు తన చెల్లెల్ని చేసుకుంటానంటే? అమ్మా, అన్నయ్యా అందుకు అంగీకరిస్తే?... తన పెళ్ళి కాకుండా తన చెల్లెలి పెళ్ళికి ముహూర్తాలు పెట్టేస్తే - తనేం చేసేది? అవమానంతో ఆత్మహత్య చేసుకునేది. లేకపోతే కసితో అందర్నీ ఏడిపించడానికి ఇంటినుంచి పారిపోయేది. అక్క నిజంగా మంచిది. అక్క దేవత! పదేపదే మనసులో అనుకుంది కస్తూరి.                 6 కస్తూరి పెళ్ళి అయిపోయింది సుబ్బారావుతో. పెళ్ళి జరుగుతున్నంతసేపూ కరుణను బయటికి రానివ్వలేదు. పెద్దపిల్లకు చెయ్యకుండా చిన్నదానికి చేస్తున్నందుకు అందరూ పెళ్ళి పందిట్లోనే గుసగుసలాడారు. కొందరు ఆడవాళ్ళు కనకమ్మను అడిగేశారు. కొందరు వృద్ధులు విశ్వాన్ని నిలదీశారు. కనకమ్మగానీ, విశ్వంగానీ ఒక్కరికీ సమాధానం ఇవ్వలేదు. కన్నీటి పొరలు చూపులకు అడ్డుపడుతూవుంటే కనకమ్మ పెళ్ళితంతు సరిగా చూడలేకపోయింది. ఆ కళ్ళకు ఇంట్లో ఓ మూల కూర్చున్న కరుణే కన్పించింది. విశ్వనాథం కూడా మొహం చిన్నబుచ్చుకొనే తిరిగాడు. పెళ్ళి పందిట్లో ఏ ఇద్దరు చిన్నగా మాట్లాడుకుంటున్నా కనకమ్మ మనసు అవమానంతో దహించుకుపోయింది. కస్తూరి అత్తవారింటికి వెళ్ళిపోయింది. అందరూ ఏడుస్తున్నా కస్తూరికి ఏడుపు రాలేదు. చుట్టాలూ పక్కాలూ అందరూ వెళ్ళిపోయారు. ఇల్లు చిన్నబోతూ వుంది. చీకటిపడింది. కరుణ మంచంమీద పడుకొని వుంది. కరుణ దీపం వెలిగించలేదు. కనకమ్మ వసారాలో గోడకు ఆనుకొని కూర్చుంది. కూతురు వెళ్ళిపోయినందుకు బాధ. పెద్దపిల్లకు పెళ్ళి చెయ్యకుండా చిన్నదానికి చేసినందుకు ఆవేదన. కుమిలిపోతూ కూర్చుంది! ఎందుకమ్మా చీకట్లో కూర్చున్నావ్?" విశ్వం వచ్చి లైటు వేశాడు. కనకమ్మ చివ్వున తలెత్తి చూసింది. "ఎందుకమ్మా అంత దిగులు? ఆడపిల్లలు ఎప్పటికైనా వెళ్ళవలసినవాళ్ళేగా?" "అదికాదు విశ్వం!" కనకమ్మ గొంతులో దుఃఖం గరగరలాడింది. "కరుణ గురించేనా? దిగులుపడకమ్మా! త్వరలోనే కరుణకూ చేస్తానుగా! అవసరం అయితే ఇల్లు తాకట్టుపెట్టి కట్నం ఇద్దాం! చిన్నగా తాకట్టు విడిపించుకోవచ్చు" అన్నాడు విశ్వం.  కనకమ్మ కళ్ళు వత్తుకుంది. "కరుణ ఏదమ్మా?" అడిగాడు విశ్వం. "ఏమోరా! లోపలే ఉన్నట్టుంది." "అమ్మా! కరుణ మనసు నొచ్చుకునేలా ఏమీ అనకు" అన్నాడు విశ్వం. "దానిమీద నాకు పగట్రా?" కనకమ్మ బాధగా అంది. "అందుక్కాదమ్మా - ఇప్పటికే దాని మనసు ముక్కలైంది. పైకి ఎంత నిభాయించుకున్నా లోలోపల ఎంత కుమిలిపోతోందో?" విశ్వం ఆర్ద్రంగా అన్నాడు.  కనకమ్మ కరుణ పడుకొనివున్న గదిలోకి వెళ్ళింది. లైటు వేసింది. కరుణ మంచంమీద కళ్ళు మూసుకొని పడుకొని ఉంది. "అమ్మా కరుణా!" కరుణ ఉలిక్కిపడి లేచి కూర్చుంది. తల్లిని చూసింది. పుట్టెడు దిగులుతో నిల్చున్న తల్లిని చూసింది. కరుణ మంచం దిగింది. "ఏమ్మా?" "నన్ను క్షమించు తల్లీ! పాపిష్టిదాన్ని... నీకు..." ఆపై మాటలు గొంతులోనే ఉంగిడి చుట్టుకుపోయినయ్. "అదేమిటమ్మా! నేను నిన్ను క్షమించడం ఏమిటి? నువ్వు నన్నేం చేశావని?" ఆశ్చర్యంగా అన్నది కరుణ. "ఇంకా ఏంచెయ్యాలి తల్లీ!..." అంటూ కరుణను కౌగలించుకొని కుమిలి కుమిలి ఏడ్చింది కనకమ్మ. కరుణ గాభరాపడిపోయింది. "అమ్మా, నామాట నమ్ముతావా?" ఆగి తల్లిముఖంలోకి చూసింది.

 "mundu kasturiki pelli aipothe, karunaku chinnagaa chudochu. appo sappo chesi koddigaa katnam ichi aina cheyyochu. mallee kasturiki inta manchi sambandham dorakadu" annadu vishwam. annade kaani vishwam kuudaa karunanu talchukoni baadhapadtuune vunnadu. "adhi badhapadutundemora!" "karuna manchidamma! sardukupotundi. mana paristhitulni artham chesukogaladu." "alaage kaniy!" kallu ottukundi kanakamma. karuna manasulo emundo evariki antupattaledu. paiki maatram eppatilaage kanpistuundi. panulu chestundi. kanakamma karuna mundu neram chesinattu pheelavutundi. vishwanaatham kuudaa tappuku tirugutunnadu. kanakamma karunanu visukkovadam maanesindi. vishwanaatham karunanu chusinappudalla "maa karuna konchem nalupe kaani, chala andamaindi. daani andam meelaantivaallu chudaleru. peddapilla vundagaa chinnadaaniki pelli cheyyam anevaanni - naake katnam ivvagala taahatu vunte!" anukonevadu manasulone. ippudo? moyyaleni baruvu nettimeeda vundi. aa baruvulo kontha dinchutamani oka cheyyi munduku vachindi. daanni kaadane aatmabalam vishwaaniki ledu. baruvu mosevadike telustuundi daani baadha. kasturi chala utsaahamgaa vundi. garvamgaa vundi. roojoo unna daantlone chakkaga mustaabu avutundi. talli emi anadamledu.  "akka! poolajada veyyave!" mallepulu glassulo posukoni tecchindi kasturi karuna daggiraku.  "amma..." sandehamgaa annadi karuna bhayapadutuu. "amme veyinchukomandi" annadi kasturi. karuna kasturiki poolajada kuttindi. "entha bagunnave kasturi! maa mardigaaruchuste..." navvutuu bugga chidimindi karuna. kasturi akka kallaloki guchichusindi. "emite?" "akka! neeku naameeda kopanga leda?" "neemeeda naaku kopama! enduke?" karuna navvutuu annadi. "adhe... adhe... mari... ninnu chuttaniki vachina abbai nannu chesukuntanante neeku emi anpinchadamleduu?" kasturi akka mukhamloki chustuu annadi. karuna oo kshanam mounamgaa vundipoyindi. mukham gambheeramgaa maarindi. "atanu chala andamainavaadu. ataniki nuvve taginabhaaryavu. naaku kopanga ledu. maa chelliki andamaina bharta vastunnanduku santoshamgaa vundi." "aa matakoste nuvve andamgaa vuntaavu akka!..." aardrakantamto annadi kasturi. "nee moham! nallagaa vuntaanu. nenu andamgaa vundatam emiti? vellu, jada ammaku chuupinchu." maata maarchindi karuna. akka chala chitramaindi. evarimeedaa kopam raadu. minnuvirigi meedapadda tonakadu. deninayina bharistundi. nindukundala tonakadu. adhe tanaite? tananu chudataniki vachina yuvakudu tana chellellini chesukuntanante? amma, annayya anduku angeekariste?... tana pelli kakunda tana chelleli pelliki muhuurtaalu petteste - tanem chesedi? avamaanamtho aatmahatya chesukunedi. lekapothe kasitho andarnee edipinchadaaniki intinunchi paaripoyedi. akka nijamgaa manchidi. akka devata! padepade manasulo anukundi kasturi.                 6 kasturi pelli ayipoyindi subbaraotu. pelli jarugutunnantasepoo karunanu bayatiki raanivvaledu. peddapillaku cheyyakunda chinnadaaniki chestunnanduku andaruu pelli panditlone gusagusalaadaaru. kondaru aadavaallu kanakammanu adigesaaru. kondaru vruddhulu vishwaanni niladeesaaru. kanakammagaanii, vishwamgaanii okkarikee samadhanam ivvaledu. kanneeti poralu chuupulaku addupadutuvunte kanakamma pellitantu sarigaa chudalekapoyindi. aa kallaku intlo oo muula kuurchunna karune kanpinchindi. vishwanaatham kuudaa moham chinnabuchukone tirigaadu. pelli panditlo e iddaru chinnagaa matladukuntunna kanakamma manasu avamaanamtho dahinchukupoyindi. kasturi attavaarintiki vellipoyindi. andaruu edustunna kasturiki edupu raledu. chuttaaluu pakkaaluu andaruu vellipoyaaru. illu chinnabothu vundi. cheekatipadindi. karuna manchammeeda padukoni vundi. karuna deepam veliginchaledu. kanakamma vasaaraalo godaku aanukoni koorchundi. koothuru vellipoyinanduku baadha. peddapillaku pelli cheyyakunda chinnadaaniki chesinanduku aavedana. kumilipothu koorchundi! endukamma cheekatlo kurchunnav?" vishwam vachi laitu vaesaadu. kanakamma chivvuna taletti chusindi. "endukamma anta digulu? aadapillalu eppatikaina vellavalasinavallegaa?" "adikaadu vishwam!" kanakamma gontulo dukkham garagaraladindi. "karuna gurinchena? digulupadakamma! twaralone karunakuu chestaanugaa! avasaram ayithe illu takattupetti katnam iddam! chinnagaa taakattu vidipinchukovachhu" annadu vishwam.  kanakamma kallu vattukundi. "karuna edamma?" adigaadu vishwam. "emora! lopale unnattundi." "amma! karuna manasu nochukunela emi anaku" annadu vishwam. "daanimeeda naaku pagatra?" kanakamma badhaga andi. "andukkadamma - ippatike daani manasu mukkalaindi. paiki entha nibhaayinchukunnaa lolopala entha kumilipotondo?" vishwam aardramgaa annadu.  kanakamma karuna padukonivunna gadiloki vellindi. laitu vesindi. karuna manchammeeda kallu moosukoni padukoni undi. "amma karuna!" karuna ulikkipadi lechi koorchundi. tallini chusindi. puttedu digulutho nilchunna tallini chusindi. karuna mancham digindi. "emma?" "nannu kshaminchu talli! paapishtidaanni... neeku..." aapai maatalu gontulone ungidi chuttukupoyinay. "ademitamma! nenu ninnu kshaminchadam emiti? nuvvu nannem chesavani?" aascharyamgaa annadi karuna. "inka encheyyali talli!..." antuu karunanu kaugalinchukoni kumili kumili edchindi kanakamma. karuna gaabharaapadipoyindi. "amma, namata nammutava?" aagi tallimukhamloki chusindi.