
 శంకరం ఏమీ దాచదల్చుకోలేదు. "ఖర్చు పెట్టుకోటం కోసం" అన్నాడు.
 
 మళ్ళీ యింకోతన్ను పడింది అతని డొక్కలో "ఏం ఖర్చు? ఏం అవసరం?"
 
 శంకరానికి ఎలా జవాబు చెప్పాలో తెలీలేదు. "ఇష్టం వచ్చినట్లు ఖర్చు పెట్టుకునేందుకు" అన్నాడు.
 
 అతను మళ్ళీ వెల్లకిలా విసరివేయబడ్డాడు. "చావు వెధవా! న ఆకడుపున చెడబుట్టావు. నిన్నెంతో వృద్దిలోకి తీసుకోద్దామనుకొంటే" అంటూ ఎడాపెడా కొట్టేశాడు తండ్రి. శాంతమ్మగారు యిదంతా చూస్తూనేవుంది. జరుగుతున్న దృశ్యం ఆవిడకి ఎంతో బాధ కలిగించింది. అయితేనేం? ఆ సమయంలో ఆవిడ ఏమనటానికి వీలులేదు. పైగా శంకరంమీద ఆవిడకి కూడా చిరాకుగానే వుంది. నారాయణరావుగారు అలిసిపోయి యివతలికి వచ్చాడు. "వాన్నేమైనా లాలించటానికి ప్రయత్నించావా? నీక్కూడా తగుల్తాయి. జాగ్రత్త అంటూ ఆయన ఆ గది బయట గొళ్ళెం పెట్టాడు.
 
 "ఎంత యిదయిపోయాడు వెధవ? ఇలాగవుతాడని కల్లోకూడా అనుకోలేదు" అన్నారాయన కుర్చీలో కూలబడుతూ.
 
 శాంతమ్మగారికి ఏమనేందుకూ తోచలేదు. ఏమాత్రం ఎదురుచెప్పినా తనకుకూడా తగుల్తాయని ఆవిడకు తెలుసు. "అదే చిత్రంగా వుంది!' అన్నది కళ్ళు తుడుచుకుంటూ.
 
 "వీడింక ఎలా బాగుపడతాడూ యిలాగయితే? వాడి జవాబులు చూశావా? ఎంత నిర్భయంగా చెబుతున్నాడో!" అన్నాడాయన.
 
 శాంతమ్మగారు మాట్లాడలేదు.
 
 "వీడెంతో వృద్దిలోకి వస్తాడని ఆశపడ్డాను. నలుగురూ వీడిటువంటివాడని చెప్పుకుంటే నేనెలాగ సహించేది" అన్నాడు నారాయణరావుగారే మళ్ళీ.
 
 "అయితే, అప్పుడు ఇంగ్లీషు మేస్టారు చెప్పింది నిజమే అయివుంటుంది" అనేసింది శాంతమ్మగారు పుటుక్కున.
 
 "ఏమిటి?"
 
 ఆవిడకి చెప్పక తప్పలేదు. అంతా చెప్పింది.
 
 ఇంతకాలం తనకావిషయం చెప్పనందుకు ఆవిడను చడామడా తిట్టాడు నారాయణరావుగారు. "చెబితే ఇంతవరకూ రాకపోయేదేమో నువ్వే నాశనం చేశావు" అన్నాడు ఆఖరికి. "నాకొక్కటి తోస్తుంది. వీడు బాగుండాలంటే ఒక్కటుంది. మద్రాసులో రిఫర్ మేటరీ స్కూల్ అని ఒకటి వుంది. చిన్నపిల్లల్లో దొంగలు, అలాంటివారు వుంటే అక్కడ పడేస్తారు. కొన్నేళ్ళదాకా అదేలోకం. అక్కడే చదువూ అదీ చెబుతారు" అన్నాడు ఆలోచించి.
 
 "అయ్యో, అయ్యో! ఎంతైనా కన్నకొడుకుని అటువంటి జాగాలో పడేస్తారటండీ" అంది శాంతమ్మగారు.
 
 "నోర్ముయ్యి" అన్నాడాయన. శాంతమ్మగారు నోరు మూసుకుంది.
 
 అంతా ఖాయమైపోయింది. శాంతమ్మగారికి యిష్టం లేకపోయినా ఒప్పుకోక తప్పలేదు. నారాయణరావుగారు మనస్సులో బాధపడినా ఇక్కడ వుంటే కొడుకు బాగుపడడని నమ్మకం పాతుకుపోయింది గనక నిశ్చయాన్ని మార్చుకోలేదు.
 
 కాని ఆయన కొడుకు పాడయిపోవటానికి తనుకూడా కొంత కారణం అన్నసంగతి గ్రహించుకొన్నాడు. వాడు యిలా యెందుకు దొమ్గాతఃనాలు చేశాడు? యేవో అనుభవించాలి అని సరదా వుండబట్టి తను పిల్లలకి స్వతంత్రమైన సరదాలు వుండకూడదని కట్టుదిట్టాలు చెయ్యబట్టే యిలా దొంగతనాలు చేశాడు. దొంగతనాలు చేయటం నేర్చాడు గనక వాటంతటకవే చెడు తిరుగుళ్ళు అలవాటయిపోయినాయి. అనేక దురలవాట్లు చేసుకున్నాడు. తనే అందుకు ముఖ్యకారణం. తను తండ్రి-అతను కొడుకు ఆ అహంభావం తోనే యిన్నాళ్ళు ప్రవర్తించాడు. కొడుకయితే తండ్రి ఏం చేస్తున్నా పడి వుండాల్సిందే అన్న భావంతో సంచరించాడు. అంచేతనే ఫలితం యిలాగ అయింది. అయినా, చేతులు కాలిన తర్వాత ఆకులు పట్టుకొని ఏం లాభం? సమయం మించిపోయింది. వాడు పాడయిపోయాడు. ఇక్కడుంటే బాగుపడేందుకు ఆస్కారంలేదు. వాడు అక్కడకు పోయి తీరాలి. అక్కడే కొన్నాళ్ళు పడివుండాలి అనుకోని విచారించాడాయన.  ఇహ శంకరం విషయం. అతను ఇన్నాళ్ళనుంచీ తప్పు అని ఒప్పుకోని విషయం ఇప్పుడు హృదయపూర్వకంగా ఒప్పుకున్నాడు. తను చేసింది తప్పే. తండ్రి తనకు కావలసినంత స్వతంత్రం ఇవ్వలేదు. తన సరదాల కనుగుణంగా ప్రవర్తించనివ్వలేదు. తండ్రిచేసింది కొంతవరకూ తప్పని ఇప్పటికి ఒప్పుకొంటున్నాడు. కాని అంతమాత్రంచేత తను నీటిని వదిలేసి దొంగతనాలు ప్రారంభించటం నిజంగా తప్పే. పెద్దవాళ్ళు తనను కట్టుదిట్టంగా వుంచినంత మాత్రంచేత తను విచ్చలవిడిగా తిరగాలని ఎక్కడ వుంది? మామయ్య చెప్పినమాటే నిజం. తెలుగు మేస్టారు రాసిన పిల్లదొంగలోని విషయమే నిజం పెద్దవాళ్ళు ఏంచేసినా వాళ్ళ ఉద్దేశం ఒక్కటే-పిల్లలు బాగుపడటం. పిల్లలు అది అర్ధం చేసుకోకుండా ప్రవర్తించకూడదు. అది కష్టంగా వున్నా సహించి వూరుకోవాలి. లేకపోతే ఏముంది? తనకయినట్లే అవుతుంది. తన నెక్కడకో తీసుకుపోతారట! ఇక చాలా రోజులవరకూ అక్కడే తన జీవితం. అదే తనకు శిక్ష.
 
 శంకరం అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయేరోజున అక్కయ్యకూడా వచ్చింది. అమ్మ అంతకుముందే ఉత్తరం రాయించింది ఈ విషయమంతా. ఆమె తమ్ముడ్ని కౌగిలించుకొని ఏడ్చింది. శంకరంమట్టుకు ఆనాడు తను యాభయి రూపాయలు కొట్టేసే ఇచ్చాడన్న విషయం చెప్పలేదు.
 
 "నువ్వెలాగూ వెళ్ళిపోతున్నావు. నీ యిష్టమైనదేదో కోరుకో నాయనా! తీరుస్తాను" అంది శాంతమ్మగారు.
 
 శంకరానికిది బాగానే తోచింది. అలోచించాడు, ఏం కోరుకోవాలి? అతనికి చటుక్కున ఒకటి తోచింది. "అమ్మా! ఆ రోజు నాకు పిల్లదొంగ వేషం వేసినందుకు బంగారుపతకం వచ్చిందికదూ?" అన్నాడు.
 
 "అవును" అంది శాంతమ్మగారు అర్ధంగాక.
 
 "అదే నాన్నతో చెప్పు. అది నాకు యిచ్చెయ్యమని దాన్ని నేనెప్పుడూ మెళ్ళో కట్టుకుని తిరుగుతాను. అక్కడెవరన్నా వప్పుకోరేమో? అలా కాకుండా వుండేటట్లు నాన్నతో చెప్పవూ?" అన్నాడు శంకరం. అమ్మ కడుపు తరుక్కుపోయింది. "ఏం కోరికరా అది" అంది. "ఊహు నాకదే కావాలి" అని పట్టుబట్టాడు శంకరం. ఆవిడకు తప్పలేదు. వెళ్ళి నారాయణరావుగారితో చెప్పింది. ఆయనకు కూడా అది విని కడుపులో దేవినట్లయింది. మాట్లాడకుండా వెళ్ళి బంగారుపతకం తెచ్చి శంకరం చేతిలో పెట్టాడు. అతను దాన్ని ముద్దుపెట్టుకొని జేబులో పెట్టుకొన్నాడు.
 
 బండి వచ్చింది. శంకరం ఎక్కబోతుండగా చలం వచ్చాడు. అతణ్ణి కౌగలించుకునేందుకు శంకరం యీసారి సిగ్గుపడలేదు. కౌగలించుకొని, "తెలుగుమేస్టారుతో చెప్పరా అడిగానని" అన్నాడు చలం ఏమీ మాట్లాడలేకపోయాడు. అతనికళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి.
 
 తండ్రీకొడుకులు యిద్దరూ బండిలో ఎక్కారు. బండి బయల్దేరింది. "వెళ్ళి వస్తానమ్మా- వెళ్ళి వస్తా అక్కయ్యా-బావను అడిగానని చెప్పు, వెళ్ళొస్తారా చలం" అన్నాడు చేతులూపుతూ.
 
 బండి దృష్టిపథం దాటేవరకూ వుండి, దాటిపోయాక పెద్దపెట్టున ఏడుస్తూ కూతురిమీద వాలిపోయింది శాంతమ్మగారు.
 
 
 
 
                 --అయిపోయింది--

 sankaram emi dachadalchukoledu. "kharchu pettukotam kosam" annadu.
 
 mallee yinkotannu padindi athani dokkalo "yem kharchu? yem avasaram?"
 
 sankaraaniki ela jawabu cheppalo teleeledu. "ishtam vachinatlu kharchu pettukunenduku" annadu.
 
 atanu mallee vellakila visariveyabaddaadu. "chaavu vedhava! na aakadupuna chedabuttavu. ninnentho vruddiloki teesukoddamanukonte" antuu edapeda kottesadu tandri. saantammagaaru yidanta chustunevundi. jarugutunna drushyam aavidaki entho baadha kaliginchindi. ayitenem? aa samayamlo aavida emanataniki veeluledu. paiga sankarammeeda aavidaki kuudaa chiraakugaane vundi. narayanaraogarugaaru alisipoyi yivataliki vachaadu. "vannemaina laalinchataaniki prayatninchava? neekkuda tagultaayi. jaagratta antuu aayana aa gadi bayata gollem pettaadu.
 
 "entha yidayipoyadu vedhava? ilaagavutaadani kallokuda anukoledu" annarayana kurcheelo koolabadutuu.
 
 saantammagaariki emanenduku thochaledu. ematram edurucheppina tanakukuda tagultaayani aavidaku telusu. "adhe chitramgaa vundi!' annadi kallu tuduchukuntu.
 
 "veedinka ela bagupadatadu yilaagayithe? vaadi javaabulu chusawa? entha nirbhayamgaa chebutunnado!" annaadaayana.
 
 saantammagaaru matladaledu.
 
 "veedentho vruddiloki vastaadani aasapaddaanu. naluguru veedituvantivaadani cheppukunte nenelaaga sahinchedi" annadu narayanaraogare mallee.
 
 "ayithe, appudu ingleeshu mestaru cheppindi nijame ayivuntundi" anesindi saantammagaaru putukkuna.
 
 "emiti?"
 
 aavidaki cheppaka tappaledu. antaa cheppindi.
 
 intakaalam tanakaavishayam cheppananduku aavidanu chadamada tittaadu narayanaraogarugaaru. "chebithe intavarakuu rakapoyedemo nuvve naasanam chesavu" annadu aakhariki. "nakokkati tostundi. veedu bagundalante okkatundi. madraasulo refer matory scool ani okati vundi. chinnapillallo dongalu, alantivaru vunte akkada padestaaru. konnelladaka adelokam. akkade chaduvuu adhee chebutaaru" annadu aalochinchi.
 
 "ayyo, ayyo! entainaa kannakodukuni atuvanti jaagaalo padestaratandi" andi saantammagaaru.
 
 "normuyyi" annaadaayana. saantammagaaru noru moosukundi.
 
 antaa khaayamaipoyindi. saantammagaariki yishtam lekapoyina oppukoka tappaledu. narayanaraogarugaaru manassulo badhapadina ikkada vunte koduku bagupadadani nammakam paatukupoyindi ganaka nischayaanni marchukoledu.
 
 kaani aayana koduku paadayipovataaniki tanukuda kontha kaaranam annasangati grahinchukonnadu. vaadu yila yenduku domgaatahnaalu cheshaadu? yevo anubhavinchaali ani sarada vundabatti tanu pillalaki swatantramaina saradaalu vundakudadani kattudittaalu cheyyabatte yila dongatanaalu cheshaadu. dongatanaalu cheyatam nerchaadu ganaka vaatantatakave chedu tirugullu alavaatayipoyinaayi. aneka duralavaatlu chesukunnadu. tane anduku mukhyakaaranam. tanu tandri-atanu koduku aa ahambhavam thone yinnaallu pravartinchaadu. kodukayithe tandri yem chestunna padi vundalsinde anna bhaavamto sancharinchaadu. anchetane phalitam yilaga ayindi. aina, chetulu kaalina tarvaata aakulu pattukoni yem laabham? samayam minchipoyindi. vaadu padayipoyadu. ikkadunte bagupadenduku aaskaaramledu. vaadu akkadaku poyi tiiraali. akkade konnaallu padivundaali anukoni vichaarinchaadaayana.  iha sankaram vishayam. atanu innaallanunchii tappu ani oppukoni vishayam ippudu hrudayapuurvakamgaa oppukunnadu. tanu chesindi tappe. tandri tanaku kaavalasinanta swatantram ivvaledu. tana saradaala kanugunamgaa pravartinchanivvaledu. tandrichesindi kontavarakuu tappani ippatiki oppukontunnadu. kaani antamaatrancheta tanu neetini vadilesi dongatanaalu praarambhinchatam nijamgaa tappe. peddavaallu tananu kattudittamgaa vunchinanta matrancheta tanu vichchalavidigaa tiragaalani ekkada vundi? mamayya cheppinamate nijam. telugu mestaru raasina pilladongaloni vishayame nijam peddavaallu enchesina vaalla uddesam okkate-pillalu bagupadatam. pillalu adhi ardham chesukokunda pravartinchakudadu. adhi kashtamgaa vunna sahinchi voorukovaali. lekapothe emundi? tanakayinatle avutundi. tana nekkadako teesukupotarata! ika chala rojulavarakuu akkade tana jeevitam. adhe tanaku shiksha.
 
 sankaram akkadinunchi vellipoyerojuna akkayyakuda vachindi. amma antakumunde uttaram raayinchindi ee vishayamantaa. aame tammudni kaugilinchukoni edchindi. sankarammattuku aanaadu tanu yabhayi roopaayalu kottese ichadanna vishayam cheppaledu.
 
 "nuvvelaaguu vellipotunnavu. nee yishtamainadedo koruko nayana! teerustaanu" andi saantammagaaru.
 
 sankaraanikidi bagane thochindi. alochinchaadu, yem korukovali? ataniki chatukkuna okati thochindi. "amma! aa roju naaku pilladonga vesham vesinanduku bangaarupatakam vachindikaduu?" annadu.
 
 "avunu" andi saantammagaaru ardhamgaaka.
 
 "adhe naannatho cheppu. adhi naaku yicheyyamani daanni neneppuduu mello kattukuni tirugutaanu. akkadevaranna vappukoremo? alaa kakunda vundetatlu naannatho cheppavuu?" annadu sankaram. amma kadupu tarukkupoyindi. "yem korikara adhi" andi. "oohu nakade kavali" ani pattubattaadu sankaram. aavidaku tappaledu. velli naaraayanaraavugaarito cheppindi. aayanaku kuudaa adhi vini kadupulo devinatlayindi. matladakunda velli bangaarupatakam tecchi sankaram chetilo pettaadu. atanu daanni muddupettukoni jebulo pettukonnadu.
 
 bandi vachindi. sankaram ekkabotundagaa chalam vachaadu. atanni kaugalinchukunenduku sankaram yeesari siggupadaledu. kaugalinchukoni, "telugumestaaruto cheppara adigaanani" annadu chalam emi matladalekapoyadu. atanikallu chemmagillaayi.
 
 tandreekodukulu yiddaruu bandilo ekkaaru. bandi bayalderindi. "velli vastanamma- velli vasta akkayya-baavanu adigaanani cheppu, vellostara chalam" annadu chetuluputu.
 
 bandi drushtipatham daatevarakuu vundi, daatipoyaaka peddapettuna edustu koothurimeeda vaalipoyindi saantammagaaru.
 
 
 
 
                 --ayipoyindi--