"మనసులోని మాటా! మర్మం విడిచిన మాట! వేయెందుకు? ధరణీ సురనందనా! ఇంద్రుడు, చంద్రుడు, కంతుదు, జయంతుడు అని పురాణాల్లో విన్నాం ఎందరో రాజేంద్రులను, కవిచంద్రులను, యువరాజ చంద్రులను వసంతులను, జయంతులను చూశాను. కానీ నిజం విను, నీ అందం, నీ చందంముందు వారంతా దిగదుడుపే!" 
పకపక నవ్వాడు పెద్దన. 
"వ్రతంనోచేవేళ ప్రతివ్రతానికీ అదే వ్రతాల్లోకెల్లా ఉత్తమ వ్రతమనిచెబ్తారు ఆచార్యులు, చెంత చేరినిప్రతి మగవాడినీ--వాడే నలుడనీ, పురూరవుడనీ పొగడతారువారకాంతలు. 
కులక్రమాగతంగానువూ.... 
"కవిరాజా! నేను వారస్త్రీని కాను వరస్త్రీని నన్నూ నలుగురిలో ఒకరిగా ఎంచకు!రా! రాజధానికి రా! లేదారసరాజధానిగా నీ పొలమే....." 
"చాలు! చాలు! బంగారం పండే ఈ చేలో ....." 
"నా వలపూ పండించు విప్రవవరా!" 
"గణికకువలపూ, గణకుడికిదయా ఎక్కడివి? ఇక చాలించనీ దారిని నీవు వెళ్ళు నేను యింటికి వెళ్ళాలి. సాయం సంధ్యకు వేళైంది. రాత్రి కెవరైనా అతిధులవచ్చారేమో! వారి విషయం చూసుకోవాలి!" పోబోతున్న సూచనతో కదలబోయాడు.
నిలువునాపోతబోసిన బంగారుబొమ్మలా--నీర్కావి పంచెతో, పైని పట్టుత్తరీయంతో నుదుట సింధూరతిలకంతో, విభూతిరేఖలతో, విశాలమైన కళ్ళతో, తెగబారెడుజుట్టుతో అందమంతా పోతపోసినట్టున్న ఆ బ్రాహ్మణప్రవరుడిని చూసి--మనస్సాపుకోలేక చప్పునపై బడి కౌగిలించుకుందిరాజహంస. 
"ఛీ! ఛీ! ఏమిటీ తొందరపాటు! శ్రీహరీ" అని విదిలించి ఆమెను ఒక్క తోపుతోశాడు. 
అతను నెట్టి వేయగానే--తూలిసోలి--అంతలోని నిగ్రహించుకుని నిలబడి బుస్సునకస్సుమని కాటువేసే నాగినిలా రుసరుస చూసింది. 
విప్రవరుడైన పెద్దన నిశ్చలనచిత్రంలా నిశ్చలచిత్తంలో నిలబడ్డాడు. 
"హుయజ్ఞయాగాలు చేశావు. కావ్యపురాణాలు చదువుకున్నావు. కవి ప్రవరుడివి. ఎందుకు? తగిలెయ్యనా! కోరి వచ్చిన కోమలి అంతరంగం తెలుసుకోలేనివ్యర్దుడివి. యాచించినవారికి తిరస్కృతే తప్పపురస్కారం లభించదనేసామెత ఋజువుచేశావు....." 
"రాజహంసా! మందార మకరంద మాధుర్యమునతేలు మధుపంబువోవునే మధనములకుఅన్నాడు సహజపండితుడు నిర్మలమందాకినీ వీచికలదూగు రాయంచ చనునెతరంగిణులకు అన్నీ అన్నాడు ఆ పోతనా మాత్యుడు..... 
కానీరాజహంస రాజశ్రేష్టులకే తగును కానీ కవిరాజలమైనామాకు వరనీయ కాదు. వర్ణనీయ సౌందర్యరాశీ! నిన్నూ, నీ అభిలాషనూమరువను. మరువలేను. ఒకటి గుర్తుంచుకో! నేను ఏకపత్నీ వ్రతుడ్ని! నా కిష్టమైన గ్రంథంమార్కండేయ పురాణంఅందులో చాలా ప్రీతిపాత్రమైంది ఏకపత్నీ వ్రతాన్ని చాటేసారో చిష వృత్తాంతం మహా కవి మారనగారికావ్యం చదువుకో జీవితాన్ని దిద్దుకో" 
భుజంమీదున్న ఉత్తరీయంతో ఒళ్ళు దులుపుకుని చక చకా నడిచివెళ్ళాడు పెద్దన. నిశ్చేష్టురాలై నిలబడి పోయింది రెప్పపాటు నిలిచిన చిన్నది. వలచివలపించుకోలేకపోయిన చిన్నది-- రాజహంస.

  కరివేపాకు
'మణీ--భూమా మణీ--సత్యభామా మణీ' ప్రేమగా పిలుస్తూ వచ్చారు శ్రీకృష్ణులవారు. మామూలుగా వారు మందిరంలో అడుగుపెడుతూ వుండగానే శ్రీ సత్యభామాదేవిగారి అనుంగుచెలికత్తెనళిని ఎదురొస్తుంది. 
సిద్దంగా వుంచిన నీటితో అయన పాదాలు కడుగుతుంది. తెల్లగా శుభ్రంగా మెత్తగా వుండేపట్టువస్త్రంతో వారి పదాలు వొత్తుతుంది. ఆ పైన శ్రీ సత్యభామాదేవి కర్పూర హారం మెళ్ళోవేసి నాధుడ్ని తమ ఏకాంత మందిరంలోకి తీసుకెళ్తుంది. 
ఆపై అయ్యవారి ఆప్యాయతలు అమ్మగారి అనురాగాలూనూ 
కానీ--యీ రోజు-- 
నళినే వాకిట్లో ఎదుర్రాలేదు. 
భామాదేవిగారి జాడేలేదు. 
అమ్మగారి అంతరంగాన్ని పసికట్టే ఆయనగారికి ఏదో 'అపశ్రుతి' విన్పించింది వాతావరణంలో. 
ఒక్కసారి--ఒక్కక్షణం ఆయన మదిలో ఆనాటి తనచర్య అంతా గుర్తుకుతెచ్చుకున్నాడు. ఎక్కడైనా మరిచో, ఏమరిచోభామామణిమనస్సు నొచ్చేలా ప్రవర్తించేనా అని! 
ఉదయం కాళింది ఇంట్లో నిదర్లేచాడు. ముఖం దేవకీదేవి ఇంట్లో కడిగినా గుమ్మపాలు తాగింది యశోదా దేవిగారింట్లో, ఆపైన అన్న బలరామయ్యగారింటికివెళితే అక్కడ వదినగారు శ్రీ రేవతీదేవిగారు ఆంద్రదేశంనుంచి వచ్చాయని సున్నుండలు, కాజాలు, పూతరేకులు తినబెట్టింది. తీపి తిన్నాక కారబ్భూందీ పెట్టి ఆపై వేడివేడిపాలలో చక్కర ఏలకులు, జాజికాయ, బాదంపలుకులు కలిపి ఇచ్చింది. అవి తాగి అన్నదమ్ములువూరిమీద పడ్డారు. 
రాచకార్యాలు నిర్వర్తించి వస్తూ, వస్తూనాగ్నజితి ఇంట్లో భోంచేశాడు తను అన్నగారు ఇంటికి వెళ్ళిపోయారు. అక్కడ మామూలుభోజనమే--సత్యాదేవిపంపిన ఆవకాయతోనే ఎక్కువగా తిన్నాడు తను. ఆపై నిద్ర ఓ మూడునాలుగడియలు మిత్ర మింద ఇంట్లో-- నిద్దర్లేచాకరేపల్లెలో ఏదో తగాదా! అక్కడ పంచాయితీకి వెళ్ళాడు తను. అది పరిష్కరించివస్తూ వుంటే వానతగులుకుంది. తాటాకుగొడుగు పట్టుకున్నా తడిసిపోయాడు తను వానొస్తోందని వడగళ్ళుకురుస్తాయని అప్పుడైతేగోవర్ధనం ఎత్తాడు కానీ ఇప్పుడా ఉత్సాహంలేదు. 
ఆ మధ్య రెండు చేతులాపట్టినా సత్యభామని పైకి ఎత్తలేకపోయాడు. ఏ మాటకు ఆమాటే చెప్పుకోవాలి అలాటి ముచ్చట్లు అన్నీ ఆవిడే తీర్చగలదు. 
తప్పగ తడిసి పోయిన తానుతప్పనిసరై అన్నట్లుగా నేలక్షణ యింటికి వెళ్ళాడు. ఆమె ఎంతో గాబరా పడింది. తన పైట కొంగుతో తనతల తుడిచింది. వంకీలు తిరిగి వయ్యారాలుపోయే తన జుత్తుతుడిచి ధూపంతో ఆరబెట్టేందుకు ఆవిడకి గడియన్నరపట్టింది. గడియపడనితమ తలపులకు తలుపులు పడ్డాయి. తడిసిన వస్త్రాలు విడిపించి తమ పుట్టింటివాళ్ళు ప్రత్యేకంగా తెప్పించి పంపినపొందూరు జరూ పీతాంబరాలు కట్టబెట్టింది. 
 అక్కడ్నించి బయటికి వస్తూంటేదార్లోనే చూసింది నళిని. తను నవుతూమునిమాపు వేళకివాళ్ళ అమ్మగారి మందిరానికేవస్తున్నానని చెప్పి అక్కడ్నించి నేరుగా రాజమందిరానికి వెళ్ళి శ్రీ వసుదేవుడుగారిని దర్శించుకుని రాచకీయాలు అన్నీ వివరించాడు. ఆపై అక్కడ అడుగు తీసి వేసింది యిక్కడే! ఇంతలో ఏంజరిగింది' 
ఈ రోజు కార్యక్రమంలో ఎక్కడా ఏ అపశ్రుతీ లేదే!ఎవరింట్లోనూ 'అమ్మగారి' ప్రసక్తే రాలేదు! ప్రస్తావించిపరోక్షంగా నైనా నవలేదే! మరేం జరిగింది? 
జంకుతూఆలోచనలని తొలగదీసుకుంటూ మరో రెండు గడపలుదాటాడు ఒకటి భోజనశాల! మరొకటి విశ్రాంతిశాల! రెంటిలో లని తొలగదీసుకుంటూ మరో రెండు గడపలుదాటాడు ఒకటి భోజనశాల! మరొకటి విశ్రాంతిశాల! రెంటిలో ఆమెగారి జాడే లేదు!
"manasuloni mata! marmam vidichina maata! veyenduku? dharani suranandanaa! indrudu, chandrudu, kantudu, jayantudu ani puraanaallo vinnam endaro rajendrulanu, kavichandrulanu, yuvaraja chandrulanu vasantulanu, jayantulanu chushanu. cony nijam vinu, nee andam, nee chandammundu vaarantaa digadudupe!" 
pakapaka navvaadu peddana. 
"vratamnochevela prativrataanikii adhe vratallokella uttama vratamanichebtaaru aachaaryulu, chenta cheriniprati magavadini--vade naludanee, pururavudanii pogadataaruvaarakaanthalu. 
kulakramaagatamgaanuvuu.... 
"kaviraja! nenu vaarastreeni kaanu varastreeni nannoo nalugurilo okarigaa enchaku!raa! rajadhaniki raa! ledaarasaraajadhaanigaa nee polame....." 
"chaalu! chaalu! bangaram pande ee chelo ....." 
"naa valapoo pandinchu vipravavara!" 
"ganikakuvalapuu, ganakudikidaya ekkadivi? ika chaalinchanee daarini neevu vellu nenu yintiki vellaali. saayam sandhyaku velaindi. raatri kevaraina atidhulavachaaremo! vaari vishayam chusukovali!" pobotunna suuchanathoo kadalaboyadu.
niluvunapotabosina bangarubommala--neerkavi panchetho, paini pattuttareeyamtho nuduta sindhuuratilakamtoe, vibhootirekhalatho, visaalamaina kallatho, tegabaaredujuttuto andamanta pothaposinattunna aa brahmanapravarudani chusi--manassapukoleka chappunapai badi kaugilinchukundirajaham. 
"chee! chee! amity tondarapaatu! srihari" ani vidilinchi aamenu okka thoputhosadu. 
atanu netti veyagaane--thoolisoli--antalooni nigrahinchukuni nilabadi bussunakassumani katuvese naginila rusarusa chusindi. 
vipravarudaina peddana nischalanachitramlaa nischalachittamlo nilabaddadu. 
"huyagnayaagaalu chesavu. kaavyapuraanaalu chaduvukunnavu. kavi pravarudivi. enduku? tagileyyana! kori vachina komali antarangam telusukolenivyardu. yaachinchinavaariki tiraskrute tappapuraskaaram labhinchadanesametha rujuvuchesavu....." 
"rajahamsa! mandara makaranda maadhuryamunathelu madhupambuvovune madhanamulakuannadu sahajapanditudu nirmalamandaakinii veechikaladuugu rayancha chanunetaranginulaku annee annadu aa potana matyudu..... 
kanirajahamsa rajashreshtulake tagunu cony kavirajalamainamaku varaneeya kaadu. varnaneeya soundaryaraasi! ninnoo, nee abhilaashanuumaruvanu. maruvalenu. okati gurtunchuko! nenu ekapatnee vratudni! naa kishtamaina grandhammaarkandeya puraananandulo chala preetipaatramaindi ekapatnee vrataanni chatesaro chisha vruttaantam mahaa kavi maaranagaarikaavyam chaduvuko jeevitaanni didduko" 
bhujammeedunna uttareeyamtho ollu dulupukuni chaka chaka nadichivellaadu peddana. nischeshturaalai nilabadi poyindi reppapatu nilichina chinnadi. valachivalapinchukolekapoya chinnadi-- rajahamsa.

  karivepaaku
'manee--bhuma manee--satyabhama manee' premagaa pilustuu vachaaru srikrushnulavaaru. maamuulugaa vaaru mandiramlo adugupedutuu vundagaane shree satyabhaamaadevigaari anunguchelikattenalina edurostundi. 
siddamgaa vunchina neetitho ayana paadaalu kadugutundi. tellagaa subhramgaa mettagaa vundepattuvastramto vaari padaalu vottutundi. aa paina shree satyabhamadevi karpura haaram mellovesi naadhudni tama ekanta mandiramloki teesukeltundi. 
aapai ayyavari aapyaayatalu ammagari anuraagaaluunuu 
cony--yee roju-- 
naline vaakitlo edurraaledu. 
bhamadevigari jaadeledu. 
ammagari antaramgaanni pasikatte aayanagaariki edho 'apashruti' vinpinchindi vaataavaranamlo. 
okkasari--okkakshanam aayana madilo aanaati tanacharya antaa gurtukutechukunna. ekkadaina maricho, emarichobhamamanimansus nochela pravartinchenaa ani! 
udayam kaalindi intlo nidarlechaadu. mukham devakeedevi intlo kadigina gummapalu taagindi yashoda devigarintlo, aapaina anna balaramayyagaarintivi akkada vadinagaaru shree revatiidevigaaru aandradesamnunchi vachaayani sunnundalu, kaajaalu, pootharekulu tinabettindi. teepi tinnaka kaarabbhoondii petti aapai vedivedipalalo chakkara elakulu, jajikaya, baadampalukulu kalipi ichindi. avi taagi annadammuluvurimi paddaaru. 
rachakaryalu nirvartinchi vastuu, vastuunaagnajiti intlo bhonchesadu tanu annagaaru intiki vellipoyaaru. akkada mamoolubhojaname--satyaadevipampina aavakaayathone ekkuvagaa tinnadu tanu. aapai nidra oo moodunaalugadiyalu mitra minda intlo-- niddarlechakarepalle edho tagaadaa! akkada panchaayiteeki vellaadu tanu. adhi parishkarinchivastuu vunte vaanatagulukundi. taataakugodugu pattukunna tadisipoyadu tanu vaanostondani vadagallukurustaayani appudaitegovardhanam ettaadu cony ippuda utsaahamledu. 
aa madhya rendu chetulapattina satyabhaamani paiki ettalekapoyadu. e maataku aamate cheppukovali alati muchhatlu annee aavide teerchagaladu. 
tappaga tadisi poyina taanutappanisarai annatlugaa nelakshana yintiki vellaadu. aame entho gabara padindi. tana paita kongutho tanatala tudichindi. vankeelu tirigi vayyaralupoye tana juttutudichi dhupamto aarabettenduku aavidaki gadiyannarapattindi. gadiyapadanitama talapulaku talupulu paddai. tadisina vastraalu vidipinchi tama puttintivaallu pratyekamgaa teppinchi pampinaponduru jaruu peetaambaraalu kattabettindi. 
 akkadninchi bayatiki vastuntedarlone chusindi nalini. tanu navutuumunimaapu velakivalla ammagari mandiraanikevastunnaannaa cheppi akkadninchi nerugaa raajamandiraaniki velli shree vasudevudugaarini darsinchukuni rachakiyalu annee vivarinchaadu. aapai akkada adugu teesi vesindi yikkade! intalo enjarigindi' 
ee roju kaaryakramamlo ekkada e apashrutii lede!evarintloonuu 'ammagari' prasakte raledu! prastaavinchiparoksham naina navalede! marem jarigindi? 
jankuthuaalochanalani tolagadeesukuntu maro rendu gadapaludaataadu okati bhojanasala! marokati vishraantisaala! rentilo lani tolagadeesukuntu maro rendu gadapaludaataadu okati bhojanasala! marokati vishraantisaala! rentilo aamegaari jade ledu!