 విక్రమ్ తన సీటులోంచి ఎప్పుడు లేచాడో, వరలక్ష్మి భుజం మీద మెల్లగా చేయివేశాడు.
 
 వరలక్ష్మి షాక్ అయ్యింది. ఆమె నోటి వెంట మాట రావడం లేదు. గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుంది. ముక్కుపూటలు అదురుతున్నాయి.
 
 "నో.... "దాదాపు అరచినంత పని చేసి అతని చేయి విదిల్చి కొట్టింది. "లక్ష్మి...... వాట్ హేపండ్ ...." కమిషనర్ తన చైర్ లోనే వున్నాడు.
 
 అంటే తను అనవసరంగా ఎక్కువగా అలోచించిందా! ఇది అంతా పగటికలా? పీడకలా?
 
 "డియర్, నన్ను అపార్ధం చేసుకోవద్దు , ఆ ప్రేమ లేఖ నువ్వు నాకు రాయలేదని నాకు తెలుసు. కాని నీలో నువ్వే నీ ప్రేమను చెప్పుకో లేక సతమతమవుతున్నావు. ఈరోజు ఎలాగయినా సరే నీ మనసు తెలుసు కోవాలన్న ప్రయత్నంలోనే నేను నా ఛా౦బర్ కి పిలిచాను. నీలో పరధ్యానం, పరాకు ఇటీవల కాలంలో చాలాసారులు గమనించాను. నువ్వు చాలా తెలివిగల దానివని, చదువుకున్న దానిపని కానిస్టేబుల్ నుండి నిన్ను నా క్యాంప్ క్లర్క్ గా నియమిస్తూ ఆర్డర్స్ వేశాను...."
 
 వరలక్ష్మికి అంతా అగమ్య గోచరంగా అంది. ముందు కమిషనర్ నీచుడు అనుకుంది. అనుమానించి అర క్షణం కాలేదు..... మరల అతనిని అంతలోనే మనసులో మెచ్చుకోకుండా ఉండలేక పోతుంది.
 
 "నాది చాలా షర్ట్ టెంపర్ సార్, నేను యీ ఉద్యోగానికి అనర్హురాలిని. దయచేసి నా రిజిగ్నేషన్ యాక్సెప్ట్ చేయండి....." అని వ్యానిటీ బ్యాగ్ తెరచి ఎప్పుడో ముంచుగానే ఆ పరిస్థితులు ఎదురు అవుతాయని తయారు చేసి పెట్టుకున్న రాజీనామా లేఖను అతనికి యిచ్చింది. 
 
 కమిషనర్ ఆ లేఖను చింపి ముక్కలు ముక్కలు చేసి డస్ట్ బిన్ లో వేశాడు.
 
 "సార్, నా మాట మన్నించండి, నా రాజీనామాను అమోదించండి" 
 
 "వరలక్ష్మి నువ్వు ఇంకా ఆ షాక్ లో వుండే మాట్లాడుతున్నావనిపిస్తోంది. జరిగింది అంతా ఓ పీడకల అనుకోమ్మా. ఇప్పటికయినా మించి పోయింది లేదు. నీ మనసులో వున్న ప్రియుడు యేవరో చెప్పు, యెన్ని అడ్డంకులు యెదురయినా నేనే స్వయంగా మీ పెళ్ళి దగ్గరుండి జరిపిస్తాను...."
 
 "సారీ సార్ నా కిప్పట్లో పెళ్ళి చేసుకోవాలని లేదు...."
 
 "పోనీ నీ మనసులోవుంది ఎవ్వరో చెప్పు తల్లీ......"
 
 "సార్ నా మనసులో ... నా మనసులో ప్రస్తుతానికి బిగ్ జీరో ..... ఇప్పుడు నేనేమీ చేప్పలేను సార్......" మరొక్కమాట మాట్లాడకుండా ఛా౦బర్ నుండి వెళ్ళిపోయింది వరలక్ష్మి.
 
 కమిషనర్ ఆలోచనలో పడ్డాడు. అతని దృష్టి ఆమె వెళ్ళినవేపే వుంది.

 ఏ.సి.పి. శ్రీకళ రాకను గుర్తించలేదు.
 
 అతను దీర్ఘంగా ఆలోచిస్తున్నాడు.
 
 "సార్...." 
 
 కమిషనర్ శ్రీకళ ఈసారి కొంత స్థాయి పెంచి పిలిచింది. 
 
 కమిషనర్ ఉలిక్కిపడ్డాడు..
 
 "యస్.... యస్.... ఎప్పుడు వచ్చారు?"
 
 "జస్ట్, ఇప్పుడే వచ్చాను సార్. హావ్ ఐ డిస్టర్బ్ డ్ మై ఆఫీసర్ సార్?" నొచ్చుకుంటున్నట్లు అంది.
 
 "నో..... నో.... నాట్ ఎట్ అల్...... ప్లీజ్ టేక్ యువర్ సీట్....." 
 
 "సార్ ఏదో దీర్ఘంగా ఆలోచిస్తున్నారు......" కుర్చీలో కూర్చుంటూ అంది.
 
 కమిషనర్ చూపులు ఆమె పెనవేసుకున్న డ్రెస్ మీద నిలిచాయి.
 
 శ్రీకళ లైట్ క్రీమ్ కలర్, దానిమీద బంగారు రంగులో పువ్వుల డిజైన్ అల్లికతోవున్న కొత్తచీరలో, అదేరంగు స్లీవ్స్ భుజంమీదకు మడిచి కుట్టిన బ్లౌజ్ టో, వాటిమీద సరిపడిన బంగారునగలతో, తలంటు పోసుకున్న కురులు చెదిరి ఫేస్ గాలికి అప్పుడప్పుడు ముఖాన పడుతూ కొత్త అందాలు తెచ్చిపెట్టటంతోపాటు బలిష్టమైన శరీరాకృతితో పాలరాతి శిల్పంలా వుంది.
 
 కళ్ళర్పకుండా కమిషనర్ తననే చూడడంతో శ్రీకళ సిగ్గుపడింది. "సార్... ఈరోజు నా పుట్టినరోజు...... " అంటూ చేతిలోవున్న స్వీట్ పాకెట్ తెరచి కమిషనర్ చేతికి స్వీటు అందించింది.
 
 "మెనీ, మెనీ హాపీ రిటన్స్ ఆఫ్ ద డే డియర్....." తనకిచ్చిన స్వీటుని త్రుంచి ఆమె నోట్లో పెడుతూ అన్నాడు.
 
 "డియర్.... ముందుగా నాకెందుకు చెప్పలేదు. బ్రహ్మాండంగా ఏర్పాట్లు, గట్రా చేయించేవాడినిగా....."

 "సారీ సార్..... అవన్నీ వద్దనే ఎవ్వరికీ తెలియనీయలేదు. మీ ఆశీస్సులు వుంటే చాలు. సార్ ఈరోజు మీ డిన్నర్ నా రేసిడేన్స్ లోనే. తప్పకుండా రావాలి....." రిక్వెస్టుగా అంది.
 
 "ఒకే అలాగే వస్తాను. బైదిభై ఎవర్నేనేన్ని పిలుస్తున్నావు?"
 
 "సస్పెన్స్ సార్, మీరు వస్తున్నారు. మీరేచూస్తారుగా ...." విష్ చేసి వెళ్ళిపోయింది.
 
 కమిషనర్ క్షణం ఆలోచించి వెంకటేశ్వర జ్యూవలేర్స్ ప్రోప్రయిటర్ వెంకట్రావుని పిలిచుకురమ్మని ఇంటర్ కమ్ లో అర్దర్నీకి సూచనలిచ్చాడు.
 
 శ్రీకళ కమిషనర్ ఛా౦బర్ నుంచి నవ్వుతూ బయటకు రావడం గమనించిన వరలక్ష్మి ముఖంలో రంగులు మారాయి.
 
                                    38
 
 ఒక సామాన్యవ్యక్తి కసాధారణంగా ప్రవర్తిస్తే అతన్ని మానవ సమాజం హర్షించదు. అతనికి పిచ్చిపట్టిందని, ఊహల్లో విహారిస్తున్నాడని, పగటికలలు కంటున్నాడని రకరకాలుగా జనం అతన్ని, నిందించడం, వేలెత్తి చూపడం సహజమే!
 
 ఒక సగటు మనిషి, నడినెత్తిన మార్తాండుడు నాట్యం చేస్తున్నా మండువేసవిలో ఓ గదిలో తననుతాను నిర్భంధి౦చుకుని, ఉన్ని రగ్గు కప్పుకుని కూర్చుంన్నాడంటే వింతగానే వుంటుంది. అదే వ్యక్తి మంచు కురుస్తున్న రోజుల్లో, ఎముకలు కోరికే చలిలో వంటిమీద కేవలం ఒక్క స్వీమ్ సూట్ మినహా మరే అచ్చాదన లేకుండా ఆరుబయట పవళించేవాడు. ఆ వ్యక్తి ఎవరో మీలో ఎవరికైనా తెలుసా?"
 
 ఆ స్థావరంలోకి సమావేశమైయున్న సాయుధ కామ్రేడ్స్ అందర్నీ ఉద్దేశించి అడిగాడు. ఈ రాష్ట్రానికి తనని తానుగా చెప్పుకుంటున్న అధినేత, సాయుధ విప్లవానికి ఆంధ్రరాష్ట్రంలో మూలపురుషుడు అజ్ఞాత సూర్యుడు 'సూర్యం'.
 
 అంతా మౌనంగా వుండిపోయారు.
 
 "సింగన్న నీకు తెలుసా?" సూర్యం గాలం విప్పాడు.

 ఆ ప్రశ్నకు సింగన్న చివ్వున తలపైకెత్తాడు అధినేత వేసినప్రశ్న అర్ధంకాదు. సాయుధ పోరాటం చేపట్టిన తనకి కమ్యూనిజం గురించి, కమ్యూనిస్టుల సిద్దాంతం గురించి తెలియదన్నట్టు అధినేత తనని తక్కువ చేసి మాట్లాడుతున్న విషయం తనని బాధిస్తోంది.
 
 "కామ్రేడ్! లాల్ సలామ్. మీ ప్రశ్నకి జవాబు మీ మనసుకు తెలుసు. సాయుధ పోరాటం కోసం గత ఇరువది ఐదు సంవత్సరాలుగా నా అన్నా వాళ్ళందర్నీ విడిచిపేట్టి నమ్ముకున్న సిద్దాంతానికి కట్టుబడివున్న నన్ను ఈ రోజున మీరు నిలదీసి అడిగినందుకు నేను బాధపడడం లేదు. ఓ సాధారణ కామ్రేడ్ స్థాయినుంచి ఈ స్థాయివరకు స్వయం కృషితో ఎదిగిన నన్ను నాకు బాడీగార్డులుగా వున్న కామ్రేడ్స్ నిలదీసి అడిగి, అవమానించినప్పుడూ నేను బాధపడలేదు. కానీ తెలిసిన మీరు నా నిజాయితీని శంకించినప్పుడు, నన్ను మీరు కూడా నన్ను గురించి పూర్తిగా అవగాహన లేనివారు అనుమానించినట్లు అవమానించినప్పుడు నా గాలం విప్పక తప్పడం లేదు. కామ్రేడ్ ఒక పైలెట్, ఒక నావికుడు, ఒక ఆర్మీ జనరల్ యుద్ద భూమిలో కడసారి వరకు పోరాడాలన్న నియమం నాకు తెలియనిది కాదు. అలా అంతటి మహొన్నత స్థాయిని చేరుకోవడానికి ఎంతటి కృషి అవసరమో దీక్షా దక్షతలు అవసరమో నాకు తెలుసు......
 
 "కామ్రేడ్ మావో తన దేశ ప్రజల కోసం ఎలా కృషి చేసింది, ఎన్ని కష్టాలు పడింది నేను చదివాను. ఒక నాయుకుడికి ఉండవలసిన లక్షణాలు గల ఏకైక వ్యక్తి అతను. కేవలం వ్యకై కాదు ఒక మహాశక్తి, ప్రేరణ....." సింగన్న భావావేశంలో చెప్పుకుపోతున్నాడు.
 
 "సింగన్న......" సింహగార్జనలా వుండి సూర్యం పిలుపు.
 
 అక్కడ ఇప్పుడు ప్రచ్చన్న యుద్ధం ప్రారంభమయింది. ఎవరు ఉంటారో ఎవరు మిగులుతారో ఊహించలేకపోతున్నారు సమావేశమైనా సాయుధులు. అది ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య ఆధిపత్యపు పోరు అనుకుంటే పొరపాటు.
 
 "కామ్రేడ్ దయచేసి నన్ను చెప్పనివ్వండి....." సింగన్న షార్స్ గా రియాక్ట్ అయ్యాడు.
 
 కామ్రేడ్ సూర్యం భ్రుకటి ముడిపడింది. 
 
 సాయుధులు తెల్లబోయారు . సాయుధ పిప్లవ అధినేత సూర్యం మాటకు ఎదురు చెప్పిన వారు ఇంతవరకు చూడలేదు. ఇప్పుడు సింగన్నని చూస్తున్నారు.

 "కామ్రేడ్ సూర్యం! సహచర మిత్రులారా!" సింగన్న కంఠం ఖంగుమంది.
 
 సాయుధలతో పాటు, కామ్రేడ్ సూర్యం కూడా తనకు తెలియకుండానే ఉలిక్కిపడ్డాడు.
 
 "కామ్రేడ్ మావో తన దేశ ప్రజలకు అసలైన, సిసలైన స్వేచ్చ ప్రసాదించడం కోసం గళం విప్పవలసి వచ్చింది. కదం కడపవలసి వచ్చింది. కొన్నివేల మంది సహచరులతో లాంగ్ మార్చ్ చేయవలసి వచ్చింది. ఆ లాంగ్ మార్చ్ లో తను బలహీన పడితే నాయకత్వమే కుంటుపడుతుంది. నాయుకుడే మిగలకపొతే ఇక సహచరులు ఏమవుతారు. ఉద్యమం ఏ దిశన పయనిస్తుంది? అందుకే నాయుకుడు బలహీనుడు కాదని, అందరికన్నా అన్నింట ఎక్కువే అన్నట్టు పకృతి కల్పించే వైపరీత్యాలను, ఎండ, వానా, చలి, అనే తేడాలను అధిగమించడానికి సామాన్యుడు చేయలేని కఠోర పరిశ్రమచేసి తను అనుకున్నది సాధించగలిగాడు. ఆ లాంగ్ మార్చ్ లో బలహీనులు ఎందరో బలైపోయారు. ఉద్యమం నిర్వహించడానికి కర్షక, కార్మిక, శక్తితో పాటు, మేధాశక్తి కావాలని అవన్ని తనలో మిళితమై ఉన్నాయని నిరూపిమ్చుకున్న మహానుభావుడు అతను...."
 vikram tana seetulonchi eppudu lechado, varalakshmi bhujam meeda mellagaa cheyivesadu.
 
 varalakshmi shak ayyindi. aame noti venta maata ravadam ledu. gunde vegamgaa kottukuntundi. mukkupuutalu adurutunnaayi.
 
 "noo.... "daadaapu arachinanta pani chesi athani cheyi vidilchi kottindi. "lakshmi...... wat happand ...." commisioner tana chair lone vunnadu.
 
 ante tanu anavasaramgaa ekkuvagaa alochinchinda! idhi antaa pagatikala? peedakala?
 
 "dear, nannu apaardham chesukovaddu , aa prema lekha nuvvu naaku rayaledani naaku telusu. kaani neelo nuvve nee premanu cheppuko leka satamatamavutunnavu. eeroju elagayina sare nee manasu telusu kovalanna prayatnamlone nenu naa chaebar ki pilichaanu. neelo paradhyaanam, paraaku iteevala kaalamlo chaalaasaarulu gamaninchaanu. nuvvu chala telivigala daanivani, chaduvukunna daanipani conistable nundi ninnu naa camp clerk gaa niyamistuu arders vaesaanu...."
 
 varalakshmiki antaa agamya gocharamgaa andi. mundu commisioner neechudu anukundi. anumaaninchi ara kshanam kaaledu..... marala atanini antalone manasulo mechukokunda undaleka potundi.
 
 "naadi chala shart temper sar, nenu yee udyogaaniki anarhuraalini. dayachesi naa resignation accept cheyandi....." ani vyaanitii byag terachi eppudo munchugaane aa paristhitulu eduru avutaayani tayaaru chesi pettukunna rajinama lekhanu ataniki yichindi. 
 
 commisioner aa lekhanu chimpi mukkalu mukkalu chesi dust bin loo vaesaadu.
 
 "sar, naa maata manninchandi, naa rajinamanu amodinchandi" 
 
 "varalakshmi nuvvu inka aa shak loo vunde maatlaadutunnaavanipi. jarigindi antaa oo peedakala anukomma. ippatikayina minchi poyindi ledu. nee manasulo vunna priyudu yevaro cheppu, yenni addankulu yedurayina nene swayamgaa mee pelli daggarundi jaripistaanu...."
 
 "saarii sar naa kippatlo pelli chesukovalani ledu...."
 
 "ponee nee manasulovundi evvaro cheppu talli......"
 
 "sar naa manasulo ... naa manasulo prastutaaniki big jeero ..... ippudu nenemi cheppalenu sar......" marokkamata matladakunda chaebar nundi vellipoyindi varalakshmi.
 
 commisioner aalochanalo paddaadu. athani drushti aame vellinavepe vundi.

 e.si.pi. sreekala raakanu gurtinchaledu.
 
 atanu deerghamgaa aalochistunnadu.
 
 "sar...." 
 
 commisioner sreekala eesaari kontha sthaayi penchi pilichindi. 
 
 commisioner ulikkipaddadu..
 
 "yas.... yas.... eppudu vachaaru?"
 
 "just, ippude vachanu sar. haav ai disterb d mai afficer sar?" nochukuntunnatlu andi.
 
 "noo..... noo.... nat ett all...... please take yuvar seat....." 
 
 "sar edho deerghamgaa aalochistunnaaru......" kurcheelo kuurchuntuu andi.
 
 commisioner chuupulu aame penavesukunna dress meeda nilichaayi.
 
 sreekala liet cream kalar, daanimeeda bangaaru rangulo puvvula dizine allikatovunna kottacheeralo, aderangu sleeves bhujammeedaku madichi kuttina blouse too, vaatimeeda saripadina bangaarunagalato, talantu posukunna kurulu chediri fays gaaliki appudappudu mukhana paduthoo kotta andaalu tecchipettatamtopatu balishtamaina sariiraakrutitoe paalaraati silpamla vundi.
 
 kallarpakunda commisioner tanane chudadamtho sreekala siggupadindi. "sar... eeroju naa puttinaroju...... " antuu chetilovunna sweet packet terachi commisioner chetiki sweetu andinchindi.
 
 "manee, manee hapi retons af da dee dear....." tanakicchina sweetuni trunchi aame notlo pedutuu annadu.
 
 "dear.... mundugaa naakenduku cheppaledu. brahmaandamgaa erpaatlu, gatra cheyinchevaadinigaa....."

 "saarii sar..... avannee vaddane evvarikee teliyaneeyaledu. mee aasheessulu vunte chaalu. sar eeroju mee dinner naa racidanes lone. tappakunda ravali....." rikwestugaa andi.
 
 "oke alaage vastaanu. baidibhai evarnenenni pilustunnavu?"
 
 "suspens sar, meeru vastunnaaru. meerechustaarugaa ...." vish chesi vellipoyindi.
 
 commisioner kshanam aalochinchi venkateshwara juevalers propriater venkatraavuni pilichukurammani inter kam loo ardarneeki suuchanalichaadu.
 
 sreekala commisioner chaebar nunchi navvutuu bayataku ravadam gamaninchina varalakshmi mukhamlo rangulu marai.
 
                                    38
 
 oka saamaanyavyakti kasaadhaaranamgaa pravartiste atanni manava samajam harshinchadu. ataniki picchipattindani, oohallo vihaaristunnaadani, pagatikalalu kantunnadani rakarakaalugaa janam atanni, nindinchadam, veletti chuupadam sahajame!
 
 oka sagatu manishi, nadinettina maartaandudu naatyam chestunna manduvesavilo oo gadilo tananutaanu nirbhandhinachukuni, unni raggu kappukuni koorchunnnadante vintagaane vuntundi. adhe vyakti manchu kurustunna rojullo, emukalu korike chalilo vantimeeda kevalam okka sweem suut minaha mare achchaadana lekunda aarubayata pavalinchevaadu. aa vyakti evaro meelo evarikainaa telusa?"
 
 aa sthaavaramloki samavesamaiyunna saayudha comrades andarnee uddesinchi adigaadu. ee rashtraniki tanani taanugaa cheppukuntunna adhinetha, saayudha viplavaaniki aandhraraashtramlo moolapurushudu agnaata suuryudu 'suuryam'.
 
 antaa mounamgaa vundipoyaaru.
 
 "singanna neeku telusa?" suuryam gaalam vippadu.

 aa prasnaku singanna chivvuna talapaikettaadu adhinetha vesinaprasna ardhamkaadu. saayudha poratam chepattina tanaki communism gurinchi, kamyuunistula siddaantam gurinchi teliyadannattu adhinetha tanani takkuva chesi maatlaadutunna vishayam tanani baadhistondi.
 
 "comrade! lal salam. mee prasnaki jawabu mee manasuku telusu. saayudha poratam kosam gatha iruvadi aidu samvatsaraalugaa naa anna vaallandarnii vidichipetti nammukunna siddaantaaniki kattubadivunna nannu ee rojuna meeru niladeesi adiginanduku nenu badhapadadam ledu. oo saadhaarana comrade sthaayinunchi ee sthaayivaraku swayam krushitho edigina nannu naaku badigarduluga vunna comrades niladeesi adigi, avamaaninchinappuduu nenu badhapadaledu. cony telisina meeru naa nijaayitiini sankinchinappudu, nannu meeru kuudaa nannu gurinchi puurtigaa avagaahana lenivaaru anumaaninchinatlu avamaaninchinappudu naa gaalam vippaka tappadam ledu. comrade oka pilet, oka navikudu, oka armi janaral yudda bhoomilo kadasari varaku poraadaalanna niyamam naaku teliyanidi kaadu. alaa antati mahonnata sthaayini cherukovadaniki enthati krushi avasaramo deeksha dakshatalu avasaramo naaku telusu......
 
 "comrade mavo tana desha prajala kosam ela krushi chesindi, enni kashtaalu padindi nenu chadivaanu. oka nayukudiki undavalasina lakshanaalu gala ekaika vyakti atanu. kevalam vyakai kaadu oka mahasakti, prerana....." singanna bhavavesamlo cheppukupotunnadu.
 
 "singanna......" simhagaarjanalaa vundi suuryam pilupu.
 
 akkada ippudu prachanna yuddham praarambhamayindi. evaru untaro evaru migulutaro oohinchalekapotunnaaru samavesamaina saayudhulu. adhi iddaru vyaktula madhya aadhipatyapu poru anukunte porapaatu.
 
 "comrade dayachesi nannu cheppanivvandi....." singanna shars gaa react ayyadu.
 
 comrade suuryam bhrukati mudipadindi. 
 
 saayudhulu tellaboyaaru . saayudha piplava adhinetha suuryam maataku eduru cheppina vaaru intavaraku chudaledu. ippudu singannani chustunnaru.

 "comrade suuryam! sahachara mitrulara!" singanna kantham khangumandi.
 
 saayudhalatho paatu, comrade suuryam kuudaa tanaku teliyakundaane ulikkipaddadu.
 
 "comrade mavo tana desha prajalaku asalaina, sisalaina swechh prasaadinchadam kosam galam vippavalasi vachindi. kadam kadapavalasi vachindi. konnivela mandi sahacharulatho lang march cheyavalasi vachindi. aa lang march loo tanu balaheena padithe nayakatvame kuntupadutundi. nayukude migalakapothe ika sahacharulu emavutaru. udyamam e disana payanistundi? anduke nayukudu balaheenudu kaadani, andarikanna anninta ekkuve annattu pakruti kalpinche vaipareetyaalanu, enda, vana, chali, ane tedaalanu adhigaminchadaaniki saamaanyudu cheyaleni kathora parisramachesi tanu anukunnadi saadhinchagaligaadu. aa lang march loo balaheenulu endaro balaipoyaru. udyamam nirvahinchadaaniki karshaka, kaarmika, saktito paatu, medhashakti kaavaalani avanni tanalo militamai unnaayani niroopimchukunna mahanubhavudu atanu...."