నాగాలాండ్కు కొత్తముఖ్యమంత్రి వచ్చారు. స్థానిక సంస్థల్లో మహిళలకు మూడోవంతు రిజర్వేషన్ కల్పించాలనుకున్న మాజీ ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేశారు. 18 నాగా ఆదీవాసీ తెగల అత్యున్నత సంఘం ‘నాగా హోహో’ తన మహోద్యమ పోరాటంతో సాధించిన విజయం ఇది. టి.ఆర్. జెలియాంగ్ స్థానంలో పాలకపక్షమైన నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ (ఎన్పీఎఫ్) కొత్తనేతగా లీజిత్సును ఎన్నుకుంది. అపారమైన అనుభవం ఉన్న ఈ కొత్త నాయకుడు, రెండునెలలుగా నిరసనలతో, హింసతో అట్టుడికిపోతున్న రాష్ట్రాన్ని ఎలా ఒడ్డునపడేస్తారో చూడాలి.‘ఇళ్ళలోనూ పొలాల్లోనూ పనిచేయడం ఆడవాళ్ళ బాధ్యత. మగాళ్ళు యుద్ధాలకు వెడతారు, నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. ఇది నాగాల సంప్రదాయం, వేలాది సంవత్సరాలుగా అమలు జరుగుతున్న ఆచారం. దీనిని హక్కుల పేరుతో నాశనం చేయడాన్ని ఏమాత్రం సహించేది లేదు’ అంటున్నారు ‘నాగా హోహో’ ఉపాధ్యక్షుడు. ఆడవాళ్ళు ఎన్నికల్లో నిలబడటమూ, అధికారంలో కూర్చోవడమూ, నిర్ణయాలు చేయడమనే ఒక వివాదాస్పదమైన అంశంమీద నాగాలాండ్ ఉడికిపోతున్నది. అన్ని దారులూ మూసేసి రాష్ట్రాన్ని ఆర్థిక దిగ్బంధంతో భయపెట్టడమే కాక, తీవ్రమైన హింసకు కూడా ‘నాగా హోహో’ వెనకాడలేదు. ఈ నెల రెండో తేదీన రాజధాని కొహీమాలోని మున్సిపల్ కౌన్సిల్ భవనానికి నిరసన ప్రదర్శనగా వెళ్ళిన వేలాదిమంది నాగాలు ఆగ్రహంతో దానిని తగులబెట్టారు. పలు ప్రభుత్వ కార్యాలయాలనూ వాహనాలనూ దగ్ధం చేశారు. దివిటీలూ, ఈటెలవంటి సంప్రదాయ ఆయుధాలతో తీవ్ర విధ్వంసానికి పాల్పడ్డారు. ముఖ్యమంత్రికీ, ఆయన మంత్రివర్గానికీ రక్షణ కల్పించడం స్థానిక పోలీసులకు సాధ్యంకాక పారామిలటరీ బలగాలు రంగంలోకి దిగవలసి వచ్చింది. పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో మహిళలకు మూడోవంతు సీట్లు కేటాయించినందుకు నాగా మగవారంతా విధ్వంసానికి పాల్పడినట్టు మీడియా ఈ సమస్యను చిత్రీకరిస్తోందనీ, కానీ, తాము నాగాల హక్కులు, సంప్రదాయ పరిరక్షణకే ఈ రిజర్వేషన్లను అడ్డుకుంటున్నామని నాగా నాయకులు అంటున్నారు. ఇంతవరకూ అసెంబ్లీకి ఒక్క మహిళా సభ్యురాలు కూడా ఎన్నిక కాని నాగాలాండ్లో, స్థానిక సంస్థల్లో మూడోవంతు స్థానాలు మహిళలకు కేటాయించాలన్న వివాదం నాగాలాండ్ మహిళా సంక్షేమ సంఘం ‘నాగా మదర్స్ అసోసియేషన్’ చొరవకారణంగా పుట్టుకొచ్చింది. మిగతా రాష్ట్రాల్లో మాదిరిగానే నాగాలాండ్లో కూడా పట్టణ స్థానికసంస్థల్లో మూడోవంతు స్థానాలు మహిళలకు కేటాయించాలంటూ ఈ సంఘం ఐదేళ్ళక్రితం సుప్రీంకోర్టులో కేసు దాఖలు చేసింది. గత ఏడాది సుప్రీంకోర్టు సరేనంటూ ఆదేశాలిచ్చింది. రాష్ట్రప్రభుత్వం కూడా గత ఏడాది ఆగస్టులో మంత్రివర్గ తీర్మానంతో కోటాకు సిద్ధపడ్డది. దీంతో నాగాహోహో ఆగ్రహంతో పోరాటానికి దిగింది.ప్రభుత్వ అంగీకారం నాగా సాంప్రదాయిక చట్టాలనూ, వాటిని పరిరక్షిస్తున్న రాష్ట్ర ప్రత్యేక ప్రతిపత్తినీ ఉల్లంఘించడమేనన్నది ‘నాగాహోహో’ వాదన. 371(ఎ) అధికరణ కింద నాగాలాండ్లో ఆదివాసుల సంప్రదాయాలకు రక్షణ లభిస్తున్నది. ‘నాగాల మత, సాంస్కృతిక, సామాజిక నియమాల్లో కానీ, సంప్రదాయ విధానాల్లో కానీ, పౌర, నేరస్మృతుల్లో కానీ, భూమి తదితర వనరుల యాజమాన్యం విషయంలో కానీ భారత పార్లమెంటు చట్టాలేవీ వర్తించవు’ అని ఈ అధికరణ పేర్కొంటున్నది. ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి ఉన్నందున పార్లమెంటు చట్టాలకు, సుప్రీంకోర్టు తీర్పులకు రాష్ట్రం కట్టుబడాల్సిన అవసరం ఏమాత్రం లేదు. అందువల్ల, పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో మహిళాకోటాను మాజీ ముఖ్యమంత్రి చొప్పించడం నాగా మగవారికి తీవ్ర ఆగ్రహం కలిగించింది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పును అమలు కానిస్తే, భవిష్యత్తులో మరిన్ని తీర్పులూ, మార్పులతో తమ గుర్తింపు నాశనమైపోతుందని వారి వాదన. నాగాలాండ్ ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని నీరుగార్చే కుట్రలు క్రమంగా సాగుతాయన్నది వారి భయం. మిగతా దేశాన్నీ, రాజ్యాంగాన్నీ, సుప్రీంకోర్టునూ చూపించి కోటా అమలు చేయడం కాక, రాష్ట్రమంత్రివర్గమే తనకు నచ్చినరీతిలో నియమాలు తయారుచేసుకొని మహిళలకు స్థానం కల్పించవచ్చునని వారి వాదన. నాగాలాండ్ ప్రత్యేకతను పరిరక్షిస్తూ మిగతాదేశంతో సంబంధంలేని స్థానిక విధానాలు రూపొందించుకోవాలని వారి సలహా. కానీ, ఒక్క మహిళ కూడా ఎమ్మెల్యేగా లేని నాగాలాండ్లో అది జరిగేది కాదని నాగా మదర్స్ అసోసియేషన్ అంటున్నది. అందువల్లనే, తాము సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించవలసి వచ్చిందనీ, తదనంతర పరిణామాలు నాగా సమాజపు పురుషాధిపత్యాన్ని విస్పష్టంగా తెలియచెప్పాయని ఆ సంస్థ వాదన. పట్టణాలూ, మునిసిపాలిటీలూ ఆధునికకాలపు వ్యవస్థలైనప్పుడు, మూడోవంతు సీట్లు మహిళలకు కేటాయిస్తే, అది సంప్రదాయాల ఉల్లంఘనెలా అవుతుందని అది ప్రశ్నిస్తున్నది. నాగా సంప్రదాయంలోనే మహిళా హక్కులు, గౌరవానికి అగ్రస్థానం దక్కుతున్నదని వాదిస్తున్న నాగాహోహో ఈ కోటాకు సరేనని ఆ సంప్రదాయాన్ని కాపాడవచ్చును కదా? అన్నది ఈ సంఘం ప్రశ్న. ప్రత్యేకచట్టాలు చేస్తే కేంద్రం నుంచి స్థానిక సంస్థలకు రావాల్సిన నిధులు దక్కవన్న వాదన కూడా ఉన్నది. ప్రభుత్వం ఇప్పటికే పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలను రద్దుచేయడంతో పాటు, నాగాలాండ్కు ఉన్న ప్రత్యేకప్రతిపత్తి దృష్ట్యా ఈ కోటానుంచి రాష్ట్రానికి మినహాయింపు ఇవ్వాల్సిందిగా కూడా కేంద్రాన్ని అభ్యర్థించింది. దీంతో నాగాహోహో ఇప్పటికే విజయం సాధించినట్టయింది. ఇప్పుడు ముఖ్యమంత్రి కూడా మారిపోయిన నేపథ్యంలో పరిస్థితి చల్లారవచ్చు. కానీ, రాజ్యాంగంతోనూ, సుప్రీంకోర్టుతోనూ, రాష్ట్ర ప్రత్యేకపత్తితోనూ, నాగాల సాంప్రదాయంతోనూ బలంగా బిగుసుకుపోయిన వివాదానికి శాశ్వత పరిష్కారం మాత్రం దక్కలేదు.
nagalandku kottamukhyamantri vachaaru. sthaanika samsthallo mahilalaku moodovanthu reservation kalpinchaalanukunna maji mukhyamantri rajinama chesaru. 18 naga aadiivaasii tegala atyunnata sangham ‘naga hoho’ tana mahodyama poraatamtho saadhinchina vijayam idhi. ti.ar. jeliang sthaanamlo paalakapakshamaina naga peepuls frunt (npf) kottanetagaa leejitsunu ennukundi. apaaramaina anubhavam unna ee kotta nayakudu, rendunelalugaa nirasanalatho, himsatho attudikipotunna rashtranni ela oddunapadestaro chudali.‘illaloonuu polaalloonuu panicheyadam aadavaalla baadhyata. magaallu yuddhaalaku vedataaru, nirnayaalu teesukuntaaru. idhi nagala sampradaayam, velaadi samvatsaraalugaa amalu jarugutunna aachaaram. deenini hakkula paerutho naasanam cheyadaanni ematram sahinchedi ledu’ antunnaru ‘naga hoho’ upaadhyakshudu. aadavaallu ennikallo nilabadatamuu, adhikaaramlo kuurchovadamuu, nirnayaalu cheyadamane oka vivaadaaspadamaina amsammeeda nagaland udikipotunnadi. anni daaruluu moosesi rashtranni aardhika digbandhamtho bhayapettadame kaaka, teevramaina himsaku kuudaa ‘naga hoho’ venakaadaledu. ee nela rendo tedeena rajadhani koheemaaloni munsipal counsil bhavananiki nirasana pradarsanagaa vellina velaadimandi naagaalu aagrahamto daanini tagulabettaaru. palu prabhutva kaaryaalayaalanuu vaahanaalanuu dagdham chesaru. diviteeluu, eetelavanti sampradaaya aayudhaalatho teevra vidhvamsaaniki palpaddaru. mukhyamantriki, aayana mantrivargaanikii rakshana kalpinchadam sthaanika polisulaku saadhyamkaaka paramilatary balagaalu rangamloki digavalasi vachindi. pattana sthaanika samsthallo mahilalaku moodovanthu seetlu ketayinchinanduku naga magavaarantaa vidhvamsaaniki palpadinattu media ee samasyanu chitrikaristondani, cony, taamu nagala hakkulu, sampradaaya parirakshanake ee reservationlanu addukuntunnamani naga naayakulu antunnaru. intavarakuu assembleeki okka mahila sabhyuraalu kuudaa ennika kaani nagalandlo, sthaanika samsthallo moodovanthu sthaanaalu mahilalaku ketayinchalanna vivaadam nagaland mahila sankshema sangham ‘naga madars asosiation’ choravakaaranamgaa puttukochindi. migata rashtrallo maadirigaane nagalandlo kuudaa pattana sthaanikasamsthallo moodovanthu sthaanaalu mahilalaku ketayinchalantu ee sangham aidellakritam supreenkortulo kesu daakhalu chesindi. gatha edaadi supreenkortu sarenantu aadesaalichindi. rashtraprabhutvam kuudaa gatha edaadi aagastulo mantrivarga teermaanamtho kotaku siddapaddadi. deentho nagahoho aagrahamto poraataaniki digindi.prabhutva angeekaaram naga saampradaayika chattaalanuu, vaatini parirakshistunna rashtra pratyeka pratipattinii ullanghinchadamenannadi ‘nagahoho’ vaadana. 371(e) adhikarana kinda nagalandlo aadivaasula sampradaayaalaku rakshana labhistunnadi. ‘nagala matha, saamskrutika, saamaajika niyamaallo cony, sampradaaya vidhaanaallo cony, poura, nerasmrutullo cony, bhoomi taditara vanarula yaajamaanyam vishayamlo cony bhaarata paarlamentu chattalevi vartinchavu’ ani ee adhikarana perkontunnadi. pratyeka pratipatti unnanduna paarlamentu chattaalaku, supreenkortu teerpulaku rashtram kattubadaalsina avasaram ematram ledu. anduvalla, pattana sthaanika samsthala ennikallo mahilaakotaanu maji mukhyamantri choppinchadam naga magavaariki teevra aagraham kaliginchindi. supreenkortu teerpunu amalu kaaniste, bhavishyattulo marinni teerpuluu, maarpulatho tama gurtimpu naasanamaipotundani vaari vaadana. nagaland pratyeka pratipattini neerugaarche kutralu kramangaa saagutaayannadi vaari bhayam. migata deshaannii, raajyaamgaannii, supreenkortunu chuupinchi kota amalu cheyadam kaaka, rashtramantrivargame tanaku nachinareetilo niyamaalu tayaaruchesukoni mahilalaku sthaanam kalpinchavachhunani vaari vaadana. nagaland pratyekatanu parirakshistuu migatadesamto sambandhamleni sthaanika vidhaanaalu roopondinchukovalani vaari salaha. cony, okka mahila kuudaa emmelyega laeni nagalandlo adhi jarigedi kaadani naga madars asosiation antunnadi. anduvallane, taamu supreenkortunu aasrayinchavalasi vachindanii, tadanantara parinaamaalu naga samajapu purushaadhipatyaanni vispashtamgaa teliyacheppaayani aa samstha vaadana. pattanaaluu, munisipaalitiiluu aadhunikakaalapu vyavasthalainappudu, moodovanthu seetlu mahilalaku ketayiste, adhi sampradaayaala ullanghanela avutundani adhi prasnistunnadi. naga sampradaayamlone mahila hakkulu, gouravaaniki agrasthaanam dakkutunnadani vaadistunna nagahoho ee kotaku sarenani aa sampradaayaanni kaapaadavachchunu kada? annadi ee sangham prasna. pratyekachattaalu cheste kendram nunchi sthaanika samsthalaku ravalsina nidhulu dakkavanna vaadana kuudaa unnadi. prabhutvam ippatike pattana sthaanika samsthala ennikalanu radducheyadamto paatu, nagalandku unna pratyekapratipatti drishtya ee kotanunchi rashtraniki minahaayimpu ivvaalsindigaa kuudaa kendraanni abhyardhinchindi. deentho nagahoho ippatike vijayam saadhinchinattayindi. ippudu mukhyamantri kuudaa maaripoyina nepathyamlo paristhiti challaaravachhu. cony, raajyaangamtoonuu, supreenkortutonu, rashtra pratyekapattitonoo, nagala saampradaayamtoonuu balangaa bigusukupoyina vivaadaaniki saashwata parishkaaram maatram dakkaledu.