భిన్నమైన ఉచ్చారణలు పదప్రయోగాల మధ్య అతిశయాలు అపహాస్యాలు కూడా వాస్తవం. మూడు భాషాప్రాంతాలలోనూ (నిజానికి నాలుగు) దీర్ఘకాలం నివసించి రచనా రంగంలో పనిచేస్తున్న నాలాటి వారికి ఈ సమస్యను అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఎక్కువ. సహృదయులైన సాహిత్యకారులకూ సామాన్య ప్రజలకూ ప్రగతిశీలులకూ అలాటి తేడాలు లేవని చెప్పొచ్చు. వారు తెలుగు మహాసభల వేళ వివాదాలకు పెద్దపీట వేయడం గాక తెలుగు భాషాభివృద్ధికి మనుగడకూ ఎదురవుతున్న సవాళ్ల పరిష్కారంపై దృష్టి పెట్టడం కీలకం.చరిత్ర నిరంతరం నిర్మించబడుతూనే వుంటుంది. తెలుగునాడు ఇప్పుడు రెండు రాష్ట్రాలుగా విభజితమై మరో చరిత్ర నడుస్తున్నది. గత చరిత్ర పట్ల కూడా దృష్టికోణాలు మారుతుంటాయి. రెండు రాష్ట్రాలకే గాక కర్ణాటకలోని మరికొన్ని ప్రాంతాలకు కూడా కలసి పాలకులుగా వ్యవహరించిన నిజాంల గురించిన వాదన అలాటిదే. కేసీఆర్ నిజాంనూ కాటన్నూ పోల్చి చూపడం పొరబాటని గతసారి రాశాను. దానిపై ప్రొఫెసర్ అడపా సత్యనారాయణ ‘నిజాం పట్ల నిష్పాక్షిక దృష్టి’ శీర్షికతో రాసిన వ్యాసం (నవంబరు 29) ఆ వాదనల కొనసాగింపే. పైగా సాధారణ సూత్రీకరణలూ, నేను రాయని ఉటంకింపులు, నాపై మార్క్సిస్టు ముద్రలూ వేయడం మాత్రమే జరిగింది. నిజాం కాటన్ పోలిక చారిత్రికంగా సరైందాకాదా చెప్పకుండా ఆ పాలనలో ‘మంచి’ జాబితా ఇచ్చారు. యాభైలలో తెలుగు రాష్ట్రాలు ఏర్పడితే 2000 వరకూ ఎవరూ ఎన్నడూ నిజాం గురించి ప్రస్తావించింది కూడా లేదు (పాటల్లో తప్ప). దాశరధి పద్యంలో చివరి చరణం తీసుకుని మిగిలిన మూడు చరణాలు వదిలేయడం పాక్షికత్వమనే నేను రాశాను. నిష్పాక్షిక దృష్టి గురించి చెప్పాల్సింది నిజాంను అతిగా కీర్తించే ముఖ్యమంత్రికీ, హైదరాబాద్ను చూస్తూనే సర్దార్ పటేల్ గుర్తుకు వచ్చే ప్రధానికీ తప్ప నాలాటి వాడికి కాదు.నా వ్యాసాన్ని పదే పదే మార్క్సిస్టు కోణం, పాత పాటల కోణం అంటూ అపహాస్యం చేసిన వ్యాసకర్త ఆ ప్రజా గీతాలను చరిత్రలో భాగంగా చూడరా? పోనీ వారి స్వీయ సంపాదకత్వంలో వెలువడిన ‘ఆంధ్రప్రదేశ్ సమగ్ర చరిత్ర–సంసృతి’- ఆరవ సంపుటాన్ని అందులో స్వయంగా ఆయనే రాసిన ‘అసఫ్ జాహీల పాలనలో సామాజిక వ్యవస్థ’ అన్న అధ్యాయాన్ని చదివితే సరిపోతుంది. ప్రొఫెసర్ గారు నేను రాశానని ఆపాదించినట్టు ‘నిజాం సాగర్ నిర్మాణం యాదృచ్ఛికం’ అని వ్యాసంలో లేదు. తీవ్రమైన కరువు నేపథ్యంలో కట్టారని రాశాను. అతి తీవ్ర పరిణామాల కాలం 1946–48 పై చరిత్రకారుల మధ్య భేదాభిప్రాయాలున్నాయని ఆయన అంటున్నది వాస్తవం కాదు. ఫ్యూడల్ ప్రభువులలో విధ్వంసం నిర్మాణం రెండూ వుంటాయని ప్రొ. సత్యనారాయణ అంటున్నారు గాని అది ఆయా ప్రభువులపై పరిస్థితులపై ఆధారపడి వుంటుందని పరిశోధకుల మాట. పైన పరాయి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంతోనూ దిగువన పీడకులైన దేశ్ముఖ్ దొరలతోనూ కుమ్మక్కైన నిజాం పెద్ద నిర్మాణాత్మకంగా పనిచేసే అవకాశమెక్కడ? రెండు రాష్ట్రాల చరిత్రకారులు కలసి అవిభక్త ఏపీ చరిత్రపై కాంగ్రెస్ ఆధ్వర్యంలో తీసుకొచ్చిన సమగ్ర సంపుటాలు ఇంకా ఇతర రచనలు చూస్తే నిజంగా నిష్పాక్షిక దృష్టి పెరుగుతుంది. నిజాంను కొలిచే ఈ ప్రభుత్వం సాయుధ పోరాటాన్ని స్మరించుకుంటే నిజంగా నిష్పాక్షికత కొంతైనా మిగులుతుంది.ఈ కొత్తచరిత్రలో మరో భాగం హైదరాబాదులో వచ్చే నెల జరిగే ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు. 1975లో తెలుగు మహాసభల చరిత్ర వేరు, 2012లో తిరుపతిలో జరిగిన మహాసభల తీరు వేరు, ఇప్పుడు స్వతహాగా సాహిత్య ప్రియుడైన ముఖ్యమంత్రి ఈ సభలు తలపెట్టడం ఆహ్వానించదగిన పరిణామం. కొంతమంది తెలంగాణ భాష అనాలన్నా కేసీఆర్ ఆమోదించకపోవడం కూడా సముచితంగా వుంది. భాషను తల్లిలాగా చూసుకోవాలని ఆయన అన్నట్లు పత్రికల్లో వచ్చింది. ఉద్యమ కాలంలో తెలుగుతల్లి గురించి నడిచిన వివాదాలు ఇప్పుడు గతచరిత్రే. లిపి ఒక్కటే అయినప్పుడు రాసే మాట్లాడే ముప్పాతిక పదాలు ఒకటే అయినప్పుడు వేరుగా చూడటం కుదిరేపని కాదు. వచ్చిండన్నా వచ్చాడన్నా వరాల తెలుగు ఒకటేనన్నా అని సినారె అన్నది అక్షరాల నిజం. ఇంకా వచ్చినాడు అని రాయలసీమలోనూ వచ్చీసీనాడు అని ఉత్తరాంధ్రలోనూ అనేది జోడిస్తే తెలుగు సంపూర్ణమవుతుంది. తెలుగులో ప్రశ్న వేయాలంటే ఒకో చోట ఒక మాట- ఏటి ఏంటి ఏంది ఏమిడ్డి – ఇవన్నీ ఇంకా అనేకం కూడా తెలుగులే. భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి సంపాదకత్వంలో హిస్టరీ ఆఫ్ద తెలుగు లాంగ్వేజ్ (1974) అనే ఇంగ్లీషు పేరుతో వెలువడిన తెలుగు పుస్తకం గొప్ప అవగాహన ఇస్తుంది. అందులో ఆయన రాసిన ‘మాండలికాలు ప్రమాణ భాష’ మరింత కీలకమైంది. గ్రాంథికం, వ్యావహారికం, ప్రాంతీయం, మాండలికం, అన్యభాషా పదాలు అత్యాధునిక పదాలు ఇలా అనేక వాదనలున్నా అవేవీ తెలుగు భాష ఏకత్వాన్ని పోగొట్టేవి కావు. ఏకతలో అనేకతను కూడా గుర్తించి ప్రోత్సహించి వుంటే తెలుగు మరింతగా వికసించేది. ఆదికవులను పూజిస్తూ సోది కవులను మర్చిపోయామని నేనెప్పుడూ అంటుంటాను.నన్నయ్య, నన్నె చోడుడు తిక్కన, పోతన సోమనాథుడు, భీమకవి, మొల్ల, వేమన, అన్నమయ్య, రామదాసు, వీరేశలింగం, గురజాడ, రాయప్రోలు, జాషవా, కుసుమ ధర్మన్న, భాగ్యరెడ్డి వర్మ, కృష్ణశాస్త్రి, శ్రీశ్రీ, విశ్వనాథ, దాశరధి సోదరులు, కాళోజీ, ఆరుద్ర, సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, మాడపాటి, ఆదిభట్ల, నాజర్, యాదగిరి, సుద్దాల హనుమంతు, కనపర్తి వరలక్ష్మమ్మ, భండారు అచ్చమాంబ ఇలా ఎందరెందరో మహానుభావులు లేకుంటే తెలుగు భాషా సాహిత్యాల వికాసమే వుండేది కాదు. ఈ జాబితా సమగ్రమేమీ కాదు. మొదట్లో సినిమాలు మద్రాసు కేంద్రంగా, పత్రికలు విజయవాడ కేంద్రంగా వుండటం వల్ల, ఎవరైనా కొందరి సంకుచిత దృష్టి వల్ల తెలంగాణలో ప్రతిభకు తగినంత గుర్తింపు రాలేదని భాధవుండొచ్చు. సామాజికంగానో మరో విధంగానో ఇతరులకూ అలాటి కొరతలు వుండొచ్చు. గ్రాంథిక భాషా కవులు రచయితల విషయంలో మాత్రం తెలంగాణలోనూ ఆంధ్రప్రదేశ్లోనూ కూడా ఆధునికులకు వచ్చినంత ఆమోదం రాదనే వాస్తవాన్ని అంగీకరించాలి. ఎందుకంటే విస్మృత జాబితాలో వినిపించే చాలా పేర్లు ఆ కోవకు చెంది వున్నాయి. కరుణశ్రీ, జాషువా, తిరుపతి వేంకట కవుల వంటివారే ఇందుకు మినహాయింపు కావడానికి కారణాలున్నాయి.భిన్నమైన ఉచ్చారణలు పదప్రయోగాల మధ్య అతిశయాలు అపహాస్యాలు కూడా వాస్తవం. మూడు భాషా ప్రాంతాలలోనూ (నిజానికి నాలుగు) దీర్ఘకాలం నివసించి రచనా రంగంలో పనిచేస్తున్న నాలాటి వారికి ఈ సమస్యను అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఎక్కువ. సహృదయులైన సాహిత్యకారులకూ సామాన్య ప్రజలకూ ప్రగతిశీలులకూ అలాటి తేడాలు లేవని చెప్పొచ్చు. వారు కూడా పొరబాటు చేశారనుకుంటే విమర్శించనూవచ్చు. అవన్నీ ఏం చేసినా తెలుగు మహాసభల వేళ వివాదాలకు పెద్దపీట వేయడం గాక తెలుగు భాషాభివృద్ధికి మనుగడకూ ఎదురవుతున్న సవాళ్ల పరిష్కారంపై దృష్టి పెట్టడం కీలకం. తెలుగు బోధన గురించి చెబుతున్నా ఆచరణలో ఆంగ్లమే ఆధిపత్యం చలాయిస్తున్నది వాస్తవం. విభజన తర్వాత పాఠ్య పుస్తకాల తయారీలో కూడా ఇంతవరకూ సంపూర్ణమైన శాస్త్రీయ అవగాహనకు రాలేని స్థితి కూడా నిజం.ఇక నడుస్తున్న చరిత్రలో చివరిది హైదరాబాద్లో మెట్రో, జీఈఎస్ సంరంభం. తెలంగాణ ఏర్పడ్డాక భారీ సందర్భాలివి. మెట్రో ఇప్పటికి ఒక దశ పూర్తి చేసుకోవడం సంతోషమైనా ఆలస్యం ప్రజలపై మరింత భారంగా మారకుండా చూడాల్సి వుంది. అమెరికా ఛత్రఛాయలో జీఈఎస్ ప్రపంచ ప్రచారానికే పనికిరావచ్చు గాని దానితో ముడిపడిన ప్రభావాలు చాలా వుంటాయి. జీఈఎస్ జరిగే హైటెక్స్ కట్టించిందీ, మెట్రో ఆలోచనకు అంకురార్పణ చేసిందీ తనేనని ఏపీ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు అనడం పాత బంధాల పునశ్చరణే. వాటిని సమతుల్యంగా ఎలా కాపాడుకోవాలనే సంయమనం పాలకులకు చాలా అవసరం. ఇటీవల నంది అవార్డుల వివాదం వచ్చినప్పుడు ఒక్కదెబ్బతో నాన్ రెసిడెంట్ ఆంధ్రాస్ వంటి విమర్శలు చేయడం, ఆధార్ ఆసుపాసులు తీయడం దీనితో పొసగదు. తెలుగు మహాసభలకు ‘వారిని పిలుసుడేంది’ అని తమ వాళ్లు అంటున్నారని చెప్పడం కూడా. నిజాం రాజ్యం గురించిన వాస్తవికత అంటున్నట్టే ఉమ్మడి రాష్ట్రం, ప్రస్తుత జంట రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాల పట్ల కూడా పరస్పరం విశాల దృక్పథం కావాలి. ఉభయులలో అది లోపించబట్టే కేంద్రంలోని బీజేపీ రెండు రాష్ట్రాలకూ రిక్తహస్తం చూపిస్తున్నది. చక్రవ్యూహాల్లో ఇరికిస్తున్నది. హైదరాబాద్ పర్యటనలో ప్రధాని మోదీ వ్యవహరించిన తీరు, పోలవరంపై కొత్తపేచీలు తెచ్చి నిధులు బిగబట్టడం ఇందుకు తాజా ఉదాహరణలు. అందుకే వైరుధ్యాలున్నా రెండు రాష్ట్రాలూ చెయ్యెత్తి జైకొట్టు తెలుగోడా అనాల్సిందే. తెలకపల్లి రవిచరిత్ర నిరంతరం నిర్మించబడుతూనే వుంటుంది. తెలుగునాడు ఇప్పుడు రెండు రాష్ట్రాలుగా విభజితమై మరో చరిత్ర నడుస్తున్నది. గత చరిత్ర పట్ల కూడా దృష్టికోణాలు మారుతుంటాయి. రెండు రాష్ట్రాలకే గాక కర్ణాటకలోని మరికొన్ని ప్రాంతాలకు కూడా కలసి పాలకులుగా వ్యవహరించిన నిజాంల గురించిన వాదన అలాటిదే. కేసీఆర్ నిజాంనూ కాటన్నూ పోల్చి చూపడం పొరబాటని గతసారి రాశాను. దానిపై ప్రొఫెసర్ అడపా సత్యనారాయణ ‘నిజాం పట్ల నిష్పాక్షిక దృష్టి’ శీర్షికతో రాసిన వ్యాసం (నవంబరు 29) ఆ వాదనల కొనసాగింపే. పైగా సాధారణ సూత్రీకరణలూ, నేను రాయని ఉటంకింపులు, నాపై మార్క్సిస్టు ముద్రలూ వేయడం మాత్రమే జరిగింది. నిజాం కాటన్ పోలిక చారిత్రికంగా సరైందాకాదా చెప్పకుండా ఆ పాలనలో ‘మంచి’ జాబితా ఇచ్చారు. యాభైలలో తెలుగు రాష్ట్రాలు ఏర్పడితే 2000 వరకూ ఎవరూ ఎన్నడూ నిజాం గురించి ప్రస్తావించింది కూడా లేదు (పాటల్లో తప్ప). దాశరధి పద్యంలో చివరి చరణం తీసుకుని మిగిలిన మూడు చరణాలు వదిలేయడం పాక్షికత్వమనే నేను రాశాను. నిష్పాక్షిక దృష్టి గురించి చెప్పాల్సింది నిజాంను అతిగా కీర్తించే ముఖ్యమంత్రికీ, హైదరాబాద్ను చూస్తూనే సర్దార్ పటేల్ గుర్తుకు వచ్చే ప్రధానికీ తప్ప నాలాటి వాడికి కాదు.నా వ్యాసాన్ని పదే పదే మార్క్సిస్టు కోణం, పాత పాటల కోణం అంటూ అపహాస్యం చేసిన వ్యాసకర్త ఆ ప్రజా గీతాలను చరిత్రలో భాగంగా చూడరా? పోనీ వారి స్వీయ సంపాదకత్వంలో వెలువడిన ‘ఆంధ్రప్రదేశ్ సమగ్ర చరిత్ర–సంసృతి’- ఆరవ సంపుటాన్ని అందులో స్వయంగా ఆయనే రాసిన ‘అసఫ్ జాహీల పాలనలో సామాజిక వ్యవస్థ’ అన్న అధ్యాయాన్ని చదివితే సరిపోతుంది. ప్రొఫెసర్ గారు నేను రాశానని ఆపాదించినట్టు ‘నిజాం సాగర్ నిర్మాణం యాదృచ్ఛికం’ అని వ్యాసంలో లేదు. తీవ్రమైన కరువు నేపథ్యంలో కట్టారని రాశాను. అతి తీవ్ర పరిణామాల కాలం 1946–48 పై చరిత్రకారుల మధ్య భేదాభిప్రాయాలున్నాయని ఆయన అంటున్నది వాస్తవం కాదు. ఫ్యూడల్ ప్రభువులలో విధ్వంసం నిర్మాణం రెండూ వుంటాయని ప్రొ. సత్యనారాయణ అంటున్నారు గాని అది ఆయా ప్రభువులపై పరిస్థితులపై ఆధారపడి వుంటుందని పరిశోధకుల మాట. పైన పరాయి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంతోనూ దిగువన పీడకులైన దేశ్ముఖ్ దొరలతోనూ కుమ్మక్కైన నిజాం పెద్ద నిర్మాణాత్మకంగా పనిచేసే అవకాశమెక్కడ? రెండు రాష్ట్రాల చరిత్రకారులు కలసి అవిభక్త ఏపీ చరిత్రపై కాంగ్రెస్ ఆధ్వర్యంలో తీసుకొచ్చిన సమగ్ర సంపుటాలు ఇంకా ఇతర రచనలు చూస్తే నిజంగా నిష్పాక్షిక దృష్టి పెరుగుతుంది. నిజాంను కొలిచే ఈ ప్రభుత్వం సాయుధ పోరాటాన్ని స్మరించుకుంటే నిజంగా నిష్పాక్షికత కొంతైనా మిగులుతుంది.ఈ కొత్తచరిత్రలో మరో భాగం హైదరాబాదులో వచ్చే నెల జరిగే ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు. 1975లో తెలుగు మహాసభల చరిత్ర వేరు, 2012లో తిరుపతిలో జరిగిన మహాసభల తీరు వేరు, ఇప్పుడు స్వతహాగా సాహిత్య ప్రియుడైన ముఖ్యమంత్రి ఈ సభలు తలపెట్టడం ఆహ్వానించదగిన పరిణామం. కొంతమంది తెలంగాణ భాష అనాలన్నా కేసీఆర్ ఆమోదించకపోవడం కూడా సముచితంగా వుంది. భాషను తల్లిలాగా చూసుకోవాలని ఆయన అన్నట్లు పత్రికల్లో వచ్చింది. ఉద్యమ కాలంలో తెలుగుతల్లి గురించి నడిచిన వివాదాలు ఇప్పుడు గతచరిత్రే. లిపి ఒక్కటే అయినప్పుడు రాసే మాట్లాడే ముప్పాతిక పదాలు ఒకటే అయినప్పుడు వేరుగా చూడటం కుదిరేపని కాదు. వచ్చిండన్నా వచ్చాడన్నా వరాల తెలుగు ఒకటేనన్నా అని సినారె అన్నది అక్షరాల నిజం. ఇంకా వచ్చినాడు అని రాయలసీమలోనూ వచ్చీసీనాడు అని ఉత్తరాంధ్రలోనూ అనేది జోడిస్తే తెలుగు సంపూర్ణమవుతుంది. తెలుగులో ప్రశ్న వేయాలంటే ఒకో చోట ఒక మాట- ఏటి ఏంటి ఏంది ఏమిడ్డి – ఇవన్నీ ఇంకా అనేకం కూడా తెలుగులే. భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి సంపాదకత్వంలో హిస్టరీ ఆఫ్ద తెలుగు లాంగ్వేజ్ (1974) అనే ఇంగ్లీషు పేరుతో వెలువడిన తెలుగు పుస్తకం గొప్ప అవగాహన ఇస్తుంది. అందులో ఆయన రాసిన ‘మాండలికాలు ప్రమాణ భాష’ మరింత కీలకమైంది. గ్రాంథికం, వ్యావహారికం, ప్రాంతీయం, మాండలికం, అన్యభాషా పదాలు అత్యాధునిక పదాలు ఇలా అనేక వాదనలున్నా అవేవీ తెలుగు భాష ఏకత్వాన్ని పోగొట్టేవి కావు. ఏకతలో అనేకతను కూడా గుర్తించి ప్రోత్సహించి వుంటే తెలుగు మరింతగా వికసించేది. ఆదికవులను పూజిస్తూ సోది కవులను మర్చిపోయామని నేనెప్పుడూ అంటుంటాను.నన్నయ్య, నన్నె చోడుడు తిక్కన, పోతన సోమనాథుడు, భీమకవి, మొల్ల, వేమన, అన్నమయ్య, రామదాసు, వీరేశలింగం, గురజాడ, రాయప్రోలు, జాషవా, కుసుమ ధర్మన్న, భాగ్యరెడ్డి వర్మ, కృష్ణశాస్త్రి, శ్రీశ్రీ, విశ్వనాథ, దాశరధి సోదరులు, కాళోజీ, ఆరుద్ర, సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, మాడపాటి, ఆదిభట్ల, నాజర్, యాదగిరి, సుద్దాల హనుమంతు, కనపర్తి వరలక్ష్మమ్మ, భండారు అచ్చమాంబ ఇలా ఎందరెందరో మహానుభావులు లేకుంటే తెలుగు భాషా సాహిత్యాల వికాసమే వుండేది కాదు. ఈ జాబితా సమగ్రమేమీ కాదు. మొదట్లో సినిమాలు మద్రాసు కేంద్రంగా, పత్రికలు విజయవాడ కేంద్రంగా వుండటం వల్ల, ఎవరైనా కొందరి సంకుచిత దృష్టి వల్ల తెలంగాణలో ప్రతిభకు తగినంత గుర్తింపు రాలేదని భాధవుండొచ్చు. సామాజికంగానో మరో విధంగానో ఇతరులకూ అలాటి కొరతలు వుండొచ్చు. గ్రాంథిక భాషా కవులు రచయితల విషయంలో మాత్రం తెలంగాణలోనూ ఆంధ్రప్రదేశ్లోనూ కూడా ఆధునికులకు వచ్చినంత ఆమోదం రాదనే వాస్తవాన్ని అంగీకరించాలి. ఎందుకంటే విస్మృత జాబితాలో వినిపించే చాలా పేర్లు ఆ కోవకు చెంది వున్నాయి. కరుణశ్రీ, జాషువా, తిరుపతి వేంకట కవుల వంటివారే ఇందుకు మినహాయింపు కావడానికి కారణాలున్నాయి.భిన్నమైన ఉచ్చారణలు పదప్రయోగాల మధ్య అతిశయాలు అపహాస్యాలు కూడా వాస్తవం. మూడు భాషా ప్రాంతాలలోనూ (నిజానికి నాలుగు) దీర్ఘకాలం నివసించి రచనా రంగంలో పనిచేస్తున్న నాలాటి వారికి ఈ సమస్యను అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఎక్కువ. సహృదయులైన సాహిత్యకారులకూ సామాన్య ప్రజలకూ ప్రగతిశీలులకూ అలాటి తేడాలు లేవని చెప్పొచ్చు. వారు కూడా పొరబాటు చేశారనుకుంటే విమర్శించనూవచ్చు. అవన్నీ ఏం చేసినా తెలుగు మహాసభల వేళ వివాదాలకు పెద్దపీట వేయడం గాక తెలుగు భాషాభివృద్ధికి మనుగడకూ ఎదురవుతున్న సవాళ్ల పరిష్కారంపై దృష్టి పెట్టడం కీలకం. తెలుగు బోధన గురించి చెబుతున్నా ఆచరణలో ఆంగ్లమే ఆధిపత్యం చలాయిస్తున్నది వాస్తవం. విభజన తర్వాత పాఠ్య పుస్తకాల తయారీలో కూడా ఇంతవరకూ సంపూర్ణమైన శాస్త్రీయ అవగాహనకు రాలేని స్థితి కూడా నిజం.ఇక నడుస్తున్న చరిత్రలో చివరిది హైదరాబాద్లో మెట్రో, జీఈఎస్ సంరంభం. తెలంగాణ ఏర్పడ్డాక భారీ సందర్భాలివి. మెట్రో ఇప్పటికి ఒక దశ పూర్తి చేసుకోవడం సంతోషమైనా ఆలస్యం ప్రజలపై మరింత భారంగా మారకుండా చూడాల్సి వుంది. అమెరికా ఛత్రఛాయలో జీఈఎస్ ప్రపంచ ప్రచారానికే పనికిరావచ్చు గాని దానితో ముడిపడిన ప్రభావాలు చాలా వుంటాయి. జీఈఎస్ జరిగే హైటెక్స్ కట్టించిందీ, మెట్రో ఆలోచనకు అంకురార్పణ చేసిందీ తనేనని ఏపీ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు అనడం పాత బంధాల పునశ్చరణే. వాటిని సమతుల్యంగా ఎలా కాపాడుకోవాలనే సంయమనం పాలకులకు చాలా అవసరం. ఇటీవల నంది అవార్డుల వివాదం వచ్చినప్పుడు ఒక్కదెబ్బతో నాన్ రెసిడెంట్ ఆంధ్రాస్ వంటి విమర్శలు చేయడం, ఆధార్ ఆసుపాసులు తీయడం దీనితో పొసగదు. తెలుగు మహాసభలకు ‘వారిని పిలుసుడేంది’ అని తమ వాళ్లు అంటున్నారని చెప్పడం కూడా. నిజాం రాజ్యం గురించిన వాస్తవికత అంటున్నట్టే ఉమ్మడి రాష్ట్రం, ప్రస్తుత జంట రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాల పట్ల కూడా పరస్పరం విశాల దృక్పథం కావాలి. ఉభయులలో అది లోపించబట్టే కేంద్రంలోని బీజేపీ రెండు రాష్ట్రాలకూ రిక్తహస్తం చూపిస్తున్నది. చక్రవ్యూహాల్లో ఇరికిస్తున్నది. హైదరాబాద్ పర్యటనలో ప్రధాని మోదీ వ్యవహరించిన తీరు, పోలవరంపై కొత్తపేచీలు తెచ్చి నిధులు బిగబట్టడం ఇందుకు తాజా ఉదాహరణలు. అందుకే వైరుధ్యాలున్నా రెండు రాష్ట్రాలూ చెయ్యెత్తి జైకొట్టు తెలుగోడా అనాల్సిందే. తెలకపల్లి రవి
bhinnamaina uchchaanala padaprayogaala madhya atisayaalu apahaasyaalu kuudaa vaastavam. moodu bhaashaapraantaalaloonuu (nijaaniki naalugu) deerghakaalam nivasinchi rachana rangamlo panichestunna nalati vaariki ee samasyanu artham chesukune avakaasam ekkuva. sahrudayulaina saahityakaarulakuu saamaanya prajalakuu pragatiseelulakoo alati tedaalu levani cheppochu. vaaru telugu mahasabhala vaela vivaadaalaku peddapeeta veyadam gaaka telugu bhaashaabhivruddhiki manugadakuu eduravutunna savalla parishkaarampai drushti pettadam keelakam.charitra nirantaram nirminchabadutune vuntundi. telugunaadu ippudu rendu rashtraluga vibhajitamai maro charitra nadustunnadi. gatha charitra patla kuudaa drushtikonalu maarutuntaayi. rendu rashtralake gaaka karnaatakalooni marikonni praantaalaku kuudaa kalasi palakuluga vyavaharinchina nijaamla gurinchina vaadana alatide. kcr nijaamnuu kaatannuu polchi chuupadam porabaatani gatasari raasaanu. daanipai professor adapa satyanarayana ‘nijam patla nishpaakshika drushti’ sheershikatho raasina vyaasam (navambaru 29) aa vaadanala konasagimpe. paiga saadhaarana suutreekaranaluu, nenu rayani utankimpulu, naapai marksistu mudraluu veyadam matrame jarigindi. nijam catan polika chaaritrikamgaa saraindakada cheppakunda aa paalanalo ‘manchi’ jabita icharu. yaabhailalo telugu rashtralu erpadithe 2000 varakuu evaruu ennaduu nijam gurinchi prastaavinchindi kuudaa ledu (paatallo tappa). daasaradhi padyamlo chivari charanam teesukuni migilina moodu charanaalu vadileyadam paakshikatvamane nenu raasaanu. nishpaakshika drushti gurinchi cheppalsindi nijaamnu atigaa keertinche mukhyamantriki, hyderabadnu chustune sardar patel gurtuku vache pradhaanikee tappa nalati vaadiki kaadu.naa vyaasaanni pade pade marksistu konam, paata paatala konam antuu apahasyam chesina vyaasakarta aa praja geetaalanu charitralo bhagamga chudara? ponee vaari sweeya sampaadakatvamlo veluvadina ‘andhrapradesh samagra charitra–samsruti’- aarava samputaanni andulo swayamgaa aayane raasina ‘asaf jahila paalanalo saamaajika vyavastha’ anna adhyaayaanni chadivite saripotundi. professor gaaru nenu raasaanani aapaadinchinattu ‘nijam sagar nirmaanam yaadrucchikam’ ani vyaasamlo ledu. teevramaina karuvu nepathyamlo kattarani raasaanu. athi teevra parinaamaala kaalam 1946–48 pai charitrakaarula madhya bhedaabhipraayaalunnaaya aayana antunnadi vaastavam kaadu. fudel prabhuvulalo vidhvamsam nirmaanam rendoo vuntaayani pro. satyanarayana antunnaru gaani adhi aayaa prabhuvulapai paristhitulapai aadhaarapadi vuntundani parisodhakula maata. paina paraayi british prabhutvamtoonuu diguvana peedakulaina deshmukh doralatoonuu kummakkaina nijam pedda nirmaanaatmakamgaa panichese avakaasamekkada? rendu rashtrala charitrakaarulu kalasi avibhakta apy charitrapai congress aadhvaryamlo teesukochina samagra samputaalu inka itara rachanalu chuste nijamgaa nishpaakshika drushti perugutundi. nijaamnu koliche ee prabhutvam saayudha poraataanni smarinchukunte nijamgaa nishpaakshikata kontainaa migulutundi.ee kottacharitralo maro bhagam hyderabadulo vache nela jarige prapancha telugu mahasabhalu. 1975loo telugu mahasabhala charitra vaeru, 2012loo tirupatilo jarigina mahasabhala teeru vaeru, ippudu swatahaagaa saahitya priyudaina mukhyamantri ee sabhalu talapettadam aahvaaninchadagina parinaamam. kontamandi telamgaana bhasha analanna kcr aamodinchakapovadam kuudaa samuchitamgaa vundi. bhashanu tallilaagaa chusukovalani aayana annatlu patrikallo vachindi. udyama kaalamlo telugutalli gurinchi nadichina vivaadaalu ippudu gtacharitre. lipi okkate ayinappudu rase matlade muppaatika padaalu okate ayinappudu vaerugaa chudatam kudirepani kaadu. vachindanna vachadanna varaala telugu okatenanna ani sinare annadi aksharaala nijam. inka vachinaadu ani raayalaseemaloonuu vachiiseenaadu ani uttaraandhraloonuu anedi jodiste telugu sampoornamavutundi. telugulo prasna veyalante oko chota oka maata- eta enti endi emiddy – ivannee inka anekam kuudaa telugule. bhadriraju krishnamoorthy sampaadakatvamlo histery afda telugu langwage (1974) ane ingleeshu paerutho veluvadina telugu pustakam goppa avagaahana istundi. andulo aayana raasina ‘mandalikalu pramaana bhasha’ marinta keelakamaindi. granthikam, vyaavahaarikam, praanteeyam, mandalikam, anyabhasha padaalu atyaadhunika padaalu ilaa aneka vaadanalunnaa avevi telugu bhasha ekatwanni pogottevi kaavu. ekatalo anekatanu kuudaa gurtinchi prothsahinchi vunte telugu marintagaa vikasinchedi. aadikavulanu poojistuu sodi kavulanu marchipoyamani neneppuduu antuntaanu.nannayya, nanne chodudu tikkana, potana somanathudu, bheemakavi, molla, vemana, annamayya, ramadasu, veeresalingam, gurajada, rayaprolu, jashava, kusuma dharmanna, bhagyareddy varma, krishnasastri, srishree, vishwanaatha, daasaradhi sodarulu, kaaloji, aarudra, suravaram pratapareddy, madapati, aadibhatla, najar, yadagiri, suddaala hanumantu, kanaparti varalakshmamma, bhandaaru achamamba ilaa endarendaro mahaanubhaavulu lekunte telugu bhasha saahityaala vikasame vundedi kaadu. ee jabita samagramemi kaadu. modatlo cinimaalu madrasu kendramgaa, patrikalu vijayavada kendramgaa vundatam valla, evaraina kondari sankuchita drushti valla telamgaanalo pratibhaku taginanta gurtimpu raledani bhaadhavundochu. saamaajikamgaano maro vidhamgaano itarulakuu alati koratalu vundochu. granthika bhasha kavulu rachayitala vishayamlo maatram telamgaanaloonuu aandhrapradeshlonoo kuudaa aadhunikulaku vachinanta aamodam raadane vaastavaanni angeekarinchaali. endukante vismruta jaabitaalo vinipinche chala paerlu aa kovaku chendi vunnayi. karunashree, jashuva, tirupati venkata kavula vantivaare induku minahaayimpu kaavadaaniki kaaranaalunnaayi.bhinnamaina uchchaanala padaprayogaala madhya atisayaalu apahaasyaalu kuudaa vaastavam. moodu bhasha praantaalaloonuu (nijaaniki naalugu) deerghakaalam nivasinchi rachana rangamlo panichestunna nalati vaariki ee samasyanu artham chesukune avakaasam ekkuva. sahrudayulaina saahityakaarulakuu saamaanya prajalakuu pragatiseelulakoo alati tedaalu levani cheppochu. vaaru kuudaa porabaatu chesaranukunte vimarsinchanuuvchhu. avannee yem chesina telugu mahasabhala vaela vivaadaalaku peddapeeta veyadam gaaka telugu bhaashaabhivruddhiki manugadakuu eduravutunna savalla parishkaarampai drushti pettadam keelakam. telugu bodhana gurinchi chebutunna aacharanalo aanglame aadhipatyam chalaayistunnadi vaastavam. vibhajana tarvaata paatya pustakaala tayaareelo kuudaa intavarakuu sampoornamaina saastriiya avagaahanaku raleni sthiti kuudaa nijam.ika nadustunna charitralo chivaridi hyderabadlo metro, gs samrambham. telamgaana erpaddaka bhari sandarbhalivi. metro ippatiki oka dasha puurti chesukovadam santoshamaina aalasyam prajalapai marinta bhaaramgaa marakunda chudalsi vundi. america chhatrachaayalo gs prapancha prachaaraanike panikiraavacchu gaani daanitho mudipadina prabhaavaalu chala vuntaayi. gs jarige hytex kattinchindii, metro aalochanaku ankuraarpana chesindi tanenani apy mukhyamantri chandrababu anadam paata bandhaala punascharane. vaatini samatulyamgaa ela kapadukovalane samyamanam paalakulaku chala avasaram. iteevala nandi avaardula vivaadam vachinappudu okkadebbatho nan resident andhras vanti vimarsalu cheyadam, adhar aasupaasulu teeyadam deenitho posagadu. telugu mahasabhalaku ‘vaarini pilusudendi’ ani tama vaallu antunnaarani cheppadam kuudaa. nijam rajyam gurinchina vaastavikata antunnatte ummadi rashtram, prastuta janta rashtrala prabhutvaala patla kuudaa parasparam visaala drukpatham kavali. ubhayulalo adhi lopinchabatte kendramloni bgfa rendu raashtraalakuu riktahastam chuupistunnadi. chakravyuhallo irikistunnadi. hyderabad paryatanalo pradhaani modii vyavaharinchina teeru, polavarampai kottapecheelu tecchi nidhulu bigabattadam induku taja udaaharanalu. anduke vairudhyaalunnaa rendu raashtraaluu cheyyetti jaikottu telugoda analsinde. telakapalli ravicharitra nirantaram nirminchabadutune vuntundi. telugunaadu ippudu rendu rashtraluga vibhajitamai maro charitra nadustunnadi. gatha charitra patla kuudaa drushtikonalu maarutuntaayi. rendu rashtralake gaaka karnaatakalooni marikonni praantaalaku kuudaa kalasi palakuluga vyavaharinchina nijaamla gurinchina vaadana alatide. kcr nijaamnuu kaatannuu polchi chuupadam porabaatani gatasari raasaanu. daanipai professor adapa satyanarayana ‘nijam patla nishpaakshika drushti’ sheershikatho raasina vyaasam (navambaru 29) aa vaadanala konasagimpe. paiga saadhaarana suutreekaranaluu, nenu rayani utankimpulu, naapai marksistu mudraluu veyadam matrame jarigindi. nijam catan polika chaaritrikamgaa saraindakada cheppakunda aa paalanalo ‘manchi’ jabita icharu. yaabhailalo telugu rashtralu erpadithe 2000 varakuu evaruu ennaduu nijam gurinchi prastaavinchindi kuudaa ledu (paatallo tappa). daasaradhi padyamlo chivari charanam teesukuni migilina moodu charanaalu vadileyadam paakshikatvamane nenu raasaanu. nishpaakshika drushti gurinchi cheppalsindi nijaamnu atigaa keertinche mukhyamantriki, hyderabadnu chustune sardar patel gurtuku vache pradhaanikee tappa nalati vaadiki kaadu.naa vyaasaanni pade pade marksistu konam, paata paatala konam antuu apahasyam chesina vyaasakarta aa praja geetaalanu charitralo bhagamga chudara? ponee vaari sweeya sampaadakatvamlo veluvadina ‘andhrapradesh samagra charitra–samsruti’- aarava samputaanni andulo swayamgaa aayane raasina ‘asaf jahila paalanalo saamaajika vyavastha’ anna adhyaayaanni chadivite saripotundi. professor gaaru nenu raasaanani aapaadinchinattu ‘nijam sagar nirmaanam yaadrucchikam’ ani vyaasamlo ledu. teevramaina karuvu nepathyamlo kattarani raasaanu. athi teevra parinaamaala kaalam 1946–48 pai charitrakaarula madhya bhedaabhipraayaalunnaaya aayana antunnadi vaastavam kaadu. fudel prabhuvulalo vidhvamsam nirmaanam rendoo vuntaayani pro. satyanarayana antunnaru gaani adhi aayaa prabhuvulapai paristhitulapai aadhaarapadi vuntundani parisodhakula maata. paina paraayi british prabhutvamtoonuu diguvana peedakulaina deshmukh doralatoonuu kummakkaina nijam pedda nirmaanaatmakamgaa panichese avakaasamekkada? rendu rashtrala charitrakaarulu kalasi avibhakta apy charitrapai congress aadhvaryamlo teesukochina samagra samputaalu inka itara rachanalu chuste nijamgaa nishpaakshika drushti perugutundi. nijaamnu koliche ee prabhutvam saayudha poraataanni smarinchukunte nijamgaa nishpaakshikata kontainaa migulutundi.ee kottacharitralo maro bhagam hyderabadulo vache nela jarige prapancha telugu mahasabhalu. 1975loo telugu mahasabhala charitra vaeru, 2012loo tirupatilo jarigina mahasabhala teeru vaeru, ippudu swatahaagaa saahitya priyudaina mukhyamantri ee sabhalu talapettadam aahvaaninchadagina parinaamam. kontamandi telamgaana bhasha analanna kcr aamodinchakapovadam kuudaa samuchitamgaa vundi. bhashanu tallilaagaa chusukovalani aayana annatlu patrikallo vachindi. udyama kaalamlo telugutalli gurinchi nadichina vivaadaalu ippudu gtacharitre. lipi okkate ayinappudu rase matlade muppaatika padaalu okate ayinappudu vaerugaa chudatam kudirepani kaadu. vachindanna vachadanna varaala telugu okatenanna ani sinare annadi aksharaala nijam. inka vachinaadu ani raayalaseemaloonuu vachiiseenaadu ani uttaraandhraloonuu anedi jodiste telugu sampoornamavutundi. telugulo prasna veyalante oko chota oka maata- eta enti endi emiddy – ivannee inka anekam kuudaa telugule. bhadriraju krishnamoorthy sampaadakatvamlo histery afda telugu langwage (1974) ane ingleeshu paerutho veluvadina telugu pustakam goppa avagaahana istundi. andulo aayana raasina ‘mandalikalu pramaana bhasha’ marinta keelakamaindi. granthikam, vyaavahaarikam, praanteeyam, mandalikam, anyabhasha padaalu atyaadhunika padaalu ilaa aneka vaadanalunnaa avevi telugu bhasha ekatwanni pogottevi kaavu. ekatalo anekatanu kuudaa gurtinchi prothsahinchi vunte telugu marintagaa vikasinchedi. aadikavulanu poojistuu sodi kavulanu marchipoyamani neneppuduu antuntaanu.nannayya, nanne chodudu tikkana, potana somanathudu, bheemakavi, molla, vemana, annamayya, ramadasu, veeresalingam, gurajada, rayaprolu, jashava, kusuma dharmanna, bhagyareddy varma, krishnasastri, srishree, vishwanaatha, daasaradhi sodarulu, kaaloji, aarudra, suravaram pratapareddy, madapati, aadibhatla, najar, yadagiri, suddaala hanumantu, kanaparti varalakshmamma, bhandaaru achamamba ilaa endarendaro mahaanubhaavulu lekunte telugu bhasha saahityaala vikasame vundedi kaadu. ee jabita samagramemi kaadu. modatlo cinimaalu madrasu kendramgaa, patrikalu vijayavada kendramgaa vundatam valla, evaraina kondari sankuchita drushti valla telamgaanalo pratibhaku taginanta gurtimpu raledani bhaadhavundochu. saamaajikamgaano maro vidhamgaano itarulakuu alati koratalu vundochu. granthika bhasha kavulu rachayitala vishayamlo maatram telamgaanaloonuu aandhrapradeshlonoo kuudaa aadhunikulaku vachinanta aamodam raadane vaastavaanni angeekarinchaali. endukante vismruta jaabitaalo vinipinche chala paerlu aa kovaku chendi vunnayi. karunashree, jashuva, tirupati venkata kavula vantivaare induku minahaayimpu kaavadaaniki kaaranaalunnaayi.bhinnamaina uchchaanala padaprayogaala madhya atisayaalu apahaasyaalu kuudaa vaastavam. moodu bhasha praantaalaloonuu (nijaaniki naalugu) deerghakaalam nivasinchi rachana rangamlo panichestunna nalati vaariki ee samasyanu artham chesukune avakaasam ekkuva. sahrudayulaina saahityakaarulakuu saamaanya prajalakuu pragatiseelulakoo alati tedaalu levani cheppochu. vaaru kuudaa porabaatu chesaranukunte vimarsinchanuuvchhu. avannee yem chesina telugu mahasabhala vaela vivaadaalaku peddapeeta veyadam gaaka telugu bhaashaabhivruddhiki manugadakuu eduravutunna savalla parishkaarampai drushti pettadam keelakam. telugu bodhana gurinchi chebutunna aacharanalo aanglame aadhipatyam chalaayistunnadi vaastavam. vibhajana tarvaata paatya pustakaala tayaareelo kuudaa intavarakuu sampoornamaina saastriiya avagaahanaku raleni sthiti kuudaa nijam.ika nadustunna charitralo chivaridi hyderabadlo metro, gs samrambham. telamgaana erpaddaka bhari sandarbhalivi. metro ippatiki oka dasha puurti chesukovadam santoshamaina aalasyam prajalapai marinta bhaaramgaa marakunda chudalsi vundi. america chhatrachaayalo gs prapancha prachaaraanike panikiraavacchu gaani daanitho mudipadina prabhaavaalu chala vuntaayi. gs jarige hytex kattinchindii, metro aalochanaku ankuraarpana chesindi tanenani apy mukhyamantri chandrababu anadam paata bandhaala punascharane. vaatini samatulyamgaa ela kapadukovalane samyamanam paalakulaku chala avasaram. iteevala nandi avaardula vivaadam vachinappudu okkadebbatho nan resident andhras vanti vimarsalu cheyadam, adhar aasupaasulu teeyadam deenitho posagadu. telugu mahasabhalaku ‘vaarini pilusudendi’ ani tama vaallu antunnaarani cheppadam kuudaa. nijam rajyam gurinchina vaastavikata antunnatte ummadi rashtram, prastuta janta rashtrala prabhutvaala patla kuudaa parasparam visaala drukpatham kavali. ubhayulalo adhi lopinchabatte kendramloni bgfa rendu raashtraalakuu riktahastam chuupistunnadi. chakravyuhallo irikistunnadi. hyderabad paryatanalo pradhaani modii vyavaharinchina teeru, polavarampai kottapecheelu tecchi nidhulu bigabattadam induku taja udaaharanalu. anduke vairudhyaalunnaa rendu raashtraaluu cheyyetti jaikottu telugoda analsinde. telakapalli ravi