
దళిత సాహిత్యం రావడానికి కారణాలను ఒక్కసారి అవలోకన చేసుకుంటే పదిరికుప్పం, కారంచేడు వంటి పలు చోట్ల దళితులపై జరిగిన దాడులు, మరాఠీ దళిత పాంథర్స్ ప్రభావం, ముఖ్యంగా వామపక్ష భావజాలంలో వచ్చిన చర్చలు, మార్పులు ఇలా ఎన్నో చారిత్రక, సామాజిక పరిణామాలు గుర్తుకు వస్తాయి. 1995లో జి.లక్ష్మీనరసయ్య, త్రిపురనేనిశ్రీనివాస్ సంపాదకత్వంలో వచ్చిన ‘చిక్కనవుతున్న పాట’, 96లో వచ్చిన ‘పదునెక్కిన పాట’ దళిత కవిత్వ సంకలనాలు, హైదరాబాదు కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి వచ్చిన ‘దళిత మేనిఫెస్టో’ వంటి ఎన్నో కవితా సంకలనాలు దళిత సాహిత్యాన్ని పాఠకుల ముందుకు తెచ్చాయి. పత్రికలు దళిత సాహిత్యంపై జరిగిన చర్చకు వేదిక లయ్యాయి. ‘‘దళితుల జీవితాలను చిత్రిం చేది, దళితుల ఆర్తిని, ఆవేదనను, ఆవేశా న్ని, ఆగ్రహాన్ని, ప్రతిఘటనను ప్రతిబింబిం చేది, దళితులకు మెరుగైన, సుఖమయ మైన, అందరితో సమానమైన జీవనగమ నాన్ని నిర్దేశించేది, దళిత చైతన్యాన్ని వ్యక్తీక రించేది దళిత సాహిత్యం’’ అని ఎస్వీ సత్యనా రాయణ అన్నారు. ఇలాంటి దళిత సాహిత్యం రావాలి అంటే దళిత జీవన అనుభవాల నుంచే రావాలి. సానుభూతితో, సహానుభూతితో రాస్తే దళిత రచయిత రాసినంత గాఢత సాహిత్యంలో రాదన్నారు. ఇదే నిజమైనదని తర్వాత వచ్చిన దళితసాహిత్యం రుజువు చేసింది.పాతతరం దళిత సాహిత్యంలో రచయితలు దేవాలయ ప్రవేశం, రెండు గ్లాసుల విధానం, దళితులపై జరిగిన దాడులు, దళితుల రిజర్వేషన్లు, కులవృత్తి, శ్రమ విలువ, విప్లవ పోరాటంలో దళితుల భాగస్వామ్యం, విద్యావివక్ష, పురాణాల్లో దళితులపై జరిగిన దాడులు, గ్రామాల్లోని భూస్వామ్య సంస్కృతిలోని అస్పృశ్యత, చరిత్ర నిర్మాణంలో, రచనల్లో దళితుల వివక్షలను... చిత్రించారు. ముందే చెప్పుకున్నట్లు మిగిలిన రచయితలకు దళిత రచయితలకు భేదం ఉంది. అందుకే ఆలోచనల్లో, అనుభవాల్లో ఉన్న తేడా వల్ల దళిత సాహిత్యం వస్తువులో, భాషలో, శైలిలో కొత్తదనాన్ని తెచ్చింది. మధ్యతరగతి ఊహలు, విలువలు, నియమాలు, లక్ష్యాలు, సౌందర్యశాస్త్ర సిద్ధాంతాలు దళిత రచనల్లో కనిపించవు.కానీ నేడు దళితసాహిత్యం ఎక్కువగా రావడం లేదన్నది వాస్తవం. తక్కువగా వస్తున్నా ప్రపంచీకరణ కొనసాగుతున్న ప్రస్తుత దశను కచ్చితంగా పట్టుకున్నదనే చెప్పాలి. ఎందు కంటే ఇప్పుడు రాస్తున్న కొత్తతరం దళిత రచయితలకు మారుతున్న సామాజిక స్వరూపం, వారి పునాదుల్లోని వాస్తవిక జీవనదృశ్యాలు తెలుసు. పైగా చదువుకుని ఆధునిక వైజ్ఞానికతను అందిపుచ్చుకోవడం వల్ల సమకాలీన సమాజం పట్ల నిర్ధిష్టమైన అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నారు. అందుకే దళితవాదం ముందుకు తెచ్చిన సమస్యలు సమసిపోలేదనీ, కొత్త రూపు సంతరించుకున్నాయనీ గుర్తించారు. గ్రామాల్లోని కులం నగరాలకు వచ్చింది. పల్లెలను వదిలి అపార్ట్మెంట్ల లోకి ప్రవేశించింది. పాఠశాలలను వదిలి విశ్వవిద్యాలయా లకు వచ్చింది.అంటే ఒకప్పటి దళిత సాహిత్యం ముందుకు తెచ్చిన సమస్య మూల స్వభావం మారలేదు. రంగు, రుచి, వాసనను మిగుల్చుకుని దళితులపై మేకవన్నెపులిలా దాడి చేస్తూనే ఉంది. అందుకే ఈమధ్య కాలంలో, ఈ దృక్పథంతో వచ్చిన దళితవాదాన్ని నయాదళితవాదం అని వ్యవహరిస్తున్నాను.నయాదళితవాదం ముందుకు తెచ్చిన విషయాలను మనం డా.వినోదిని, డా.పసునూరి రవీందర్ కథల్లో కొంత గుర్తించవచ్చు. వీరిద్దరు చదువుకున్న కొత్తతరం దళితులు. పునాదిలోని భావాలను బాగా ఒంట పట్టించు కున్నవాళ్లు. వీళ్లకు చదువుకున్న విద్యావిధానంలో పొందిన అనుభవాల తాలూకు అవహేళనలున్నాయి. అందుకే జీవిత అనుభవాల్లోంచి పొందిన వివక్షను కథలుగా అల్లుతున్నారు. తమ చుట్టూ జరుగుతున్న కొత్తతరం అస్పృస్యత తాలూకూ మెరుపును నల్లరంగుగా అలుకుతున్నారు.రవీందర్ రాసిన ‘అవుటాఫ్ కవరేజ్ ఏరియా’ కథా సంపుటికి కేంద్ర యువసాహితీ పురస్కారం వచ్చింది. ఈ కథల్లో వాడలను, వీధులను, పల్లెలను, గ్రామాలను వదలని కులం నగరాలకు, నగరాల్లోని అపార్ట్ మెంట్లకు, రియలెస్టేట్ వెంచర్లకు, విశ్వవిద్యాలయాలకు, టెక్నాలజీ చదువులకు ఎలా పాకిందో చెప్పారు. అందుకే దళితానంతరవాదం, దళితవాదం కొనసాగింపు అనేకన్నా వస్తువు దృష్ట్యా, సమాజంలో వచ్చిన ఈ 15ఏళ్ల పరిణామాల దృష్ట్యా నయాదళితవాదం అనే పదాన్ని వాడుతున్నాను.Dalit story has given a new social dimension to the subject of story అనే వాక్యాన్ని ఈ కథలు అక్షరాలా నిరూపిస్తున్నాయి.హైదరాబాదు వంటి మహానగరాల్లో రియలెస్టేట్ పెద్ద వ్యాపారం. గేటెడ్ కమ్యూనిటీలు, కొత్త పేర్లతో వెలిసే వెంచర్లు అన్నింటిలో కులం ఉందని ‘గోవర్ణం’ కథ చెప్తుంది. ‘‘ఒరేయ్ అపచారం... మీరు ఇట్లా నగరాలకు, పట్టణాల్లోకి వస్తే అవన్నీ మైలపడిపోతున్నాయి. గందుకే మిమ్మల్ని మరోసారి వెలేయాలంటే ఇట్లా సపరేటు వెంచర్లు పెట్టాల్సిందేరా. ఇక శాశ్వతంగా మీరు మాతో కలవకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటు. ఏ ఇంతకాలం మిమ్మల్ని ‘భ్రస్టులారా అంటకండి’ అని దూరం పెట్టినం. అయినా సరే మీరు చొచ్చుకొని వచ్చి, హక్కులు, ఉద్యమాలంటూ మమ్మల్ని నిలదీసి ఇరుకున పెట్టిన్రు. ఇగ మిమ్మల్ని మా నుండి మరోసారి వెలేయడం కోసమే ఈ గోవర్ణ భూములు.’’ అని నరేష్ కల్లోకి వచ్చిన మోడ్రెన్ మనువు చెప్తాడు. అలాగే ‘అవుటాఫ్ కవరేజ్ ఏరియా’ కథలో నగరంలో ఉన్న రజితను కులం తెలియగానే చుట్టుపక్కలున్న అగ్రకులాల వాళ్లు పక్కనపెడతారు. విశ్వవిద్యాలయాల్లోని కుల వివక్ష గురించి చర్చించిన కథ ‘వేరెవర్ యు గో’.డా.వినోదిని ప్రకటించిన ‘బ్లాక్ ఇంక్’ కథా సంపుటిలో కూడా ఇలాంటి నేపథ్యం నుంచి వచ్చిన కథలు కనిపిస్తు న్నాయి. ‘తప్పిపోయిన కుమార్తె’ కథలో సువార్తవాణి చదువు కునేటప్పుడు స్నేహితురాలైన గాయత్రిని, వాళ్ల కుటుంబ సభ్యులను ప్రేమించడమే కాకుండా వారిలా ఉండాలని భావిస్తుంది. వాళ్ల ఇంటికి వెళ్లి తనను తాను వాళ్లలా ఊహించుకుంటుంది. తన తల్లిదండ్రులు కూడా వాళ్ల ఆచార సంప్రదాయాల్లో బతకాలని ఆలోచిస్తుంది. తాను దళిత క్రిస్టియన్ అయి ఉండి బ్రాహ్మణిక భావజాలాన్ని అందుకో వాలని తపిస్తుంది. గాయత్రి తండ్రి సుబ్రహ్మణ్యం రాసిన ఆదర్శవంతమైన భావాలు, విధవల వివాహాలు, ఇంటర్ కాస్ట్ పెళ్లిళ్లు, కింద కులాల చదువులు వంటి వాటిని చదివి అతడు మహోన్నత జ్ఞాని అనుకుంటుంది. కథలో చివరకు గాయత్రి బావగారి ప్రవర్తన, సుబ్రహ్మణ్యం మాటల్లో తన కులాలను తిట్టడం విని నిజం తెలుసుకొని తన దళిత క్రిస్టియానిటీని తిరిగి తెచ్చుకుంటుంది. ఎ. రవీంద్రబాబు93944 89263

dalita saahityam raavadaaniki kaaranaalanu okkasari avalokana chesukunte padirikuppam, kaaranchedu vanti palu chotla dalitulapai jarigina daadulu, maraatii dalita panthers prabhaavam, mukhyamgaa vamapaksha bhaavajaalamlo vachina charchalu, maarpulu ilaa enno chaaritraka, saamaajika parinaamaalu gurtuku vastaayi. 1995loo ji.lakshminarasayya, tripuranenisriniva sampaadakatvamlo vachina ‘chikkanavutunna paata’, 96loo vachina ‘padunekkina paata’ dalita kavitva sankalanaalu, haidaraabaadu kendriiya vishwavidyaalayam nunchi vachina ‘dalita manifesto’ vanti enno kavita sankalanaalu dalita saahityaanni paatakula munduku tecchaayi. patrikalu dalita saahityampai jarigina charchaku vedika layyai. ‘‘dalitula jeevitaalanu chitrim chedi, dalitula aartini, aavedananu, aavesaa nni, aagrahaanni, pratighatananu pratibimbim chedi, dalitulaku merugaina, sukhamaya maina, andaritho samaanamaina jeevanagama naanni nirdesinchedi, dalita chaitanyaanni vyakteeka rinchedi dalita saahityam’’ ani eswy satyana rayana annaru. ilanti dalita saahityam ravali ante dalita jeevana anubhavaala nunche ravali. saanubhootitoe, sahaanubhootitho raste dalita rachayita raasinanta gaadata saahityamlo raadannaaru. ide nijamainadani tarvaata vachina dalitasaahityam rujuvu chesindi.paatataram dalita saahityamlo rachayitalu devalaya pravesam, rendu glassula vidhaanam, dalitulapai jarigina daadulu, dalitula reservationlu, kulavrutti, shrama viluva, viplava poraatamlo dalitula bhagaswamyam, vidyaavivaksha, puraanaallo dalitulapai jarigina daadulu, graamaalloni bhuswamya samskrutiloni asprushyata, charitra nirmaanamlo, rachanallo dalitula vivakshalanu... chitrinchaaru. munde cheppukunnatlu migilina rachayitalaku dalita rachayitalaku bhedam undi. anduke aalochanallo, anubhavaallo unna teda valla dalita saahityam vastuvulo, bhashalo, saililo kottadanaanni tecchindi. madhyataragati oohalu, viluvalu, niyamaalu, lakshyaalu, soundaryasaastra siddhaantaalu dalita rachanallo kanipinchavu.cony nedu dalitasaahityam ekkuvagaa ravadam ledannadi vaastavam. takkuvagaa vastunna prapancheekarana konasaagutunna prastuta dasanu kachitamgaa pattukunnadane cheppali. endu kante ippudu raastunna kottataram dalita rachayitalaku maarutunna saamaajika swaroopam, vaari punaadullooni vaastavika jeevanadrushyaalu telusu. paiga chaduvukuni aadhunika vaignaanikatanu andipuchukovadam valla samakaaleena samajam patla nirdhishtamaina abhipraayaalanu kaligi unnaaru. anduke dalitavaadam munduku tecchina samasyalu samasipoledanii, kotta roopu santarinchukunnaayanii gurtinchaaru. graamaalloni kulam nagaraalaku vachindi. pallelanu vadili apartmentla loki pravesinchindi. paatasaalalanu vadili vishwavidyalaya laku vachindi.ante okappati dalita saahityam munduku tecchina samasya muula swabhaavam maaraledu. rangu, ruchi, vaasananu migulchukuni dalitulapai mekavannepulila daadi chestune undi. anduke eemadhya kaalamlo, ee drukpathamtho vachina dalitavaadaanni nayaadalitavaadam ani vyavaharistunnaanu.nayaadalitavaadam munduku tecchina vishayaalanu manam daa.vinodini, daa.pasunuri ravinder kathallo kontha gurtinchavacchu. veeriddaru chaduvukunna kottataram dalitulu. punaadilooni bhaavaalanu baga onta pattinchu kunnavaallu. veellaku chaduvukunna vidyaavidhaanamlo pondina anubhavaala taaluuku avahelanalunnaayi. anduke jeevita anubhavaallonchi pondina vivakshanu kathalugaa allutunnaru. tama chuttu jarugutunna kottataram asprusyata taaluukuu merupunu nallarangugaa alukutunnaru.ravinder raasina ‘avutaf kavarej aria’ kathaa samputiki kendra yuvasaahitii puraskaaram vachindi. ee kathallo vaadalanu, veedhulanu, pallelanu, graamaalanu vadalani kulam nagaraalaku, nagaraalloni apart mentlaku, realestate vencharlaku, vishwavidyaalayaalaku, technology chaduvulaku ela paakindo cheppaaru. anduke dalitaanantaravaadam, dalitavaadam konasagimpu anekanna vastuvu drishtya, samaajamlo vachina ee 15ella parinaamaala drishtya nayaadalitavaadam ane padaanni vaadutunnaanu.Dalit story has given a new social dimension to the subject of story ane vaakyaanni ee kathalu aksharala niruupistunnaayi.haidaraabaadu vanti mahanagarallo realestate pedda vyaparam. gated communitylu, kotta paerlatho velise vencharlu annintilo kulam undani ‘govarnam’ katha cheptundi. ‘‘orey apachaaram... meeru itla nagaraalaku, pattanaalloki vaste avannee mailapadipotunnaayi. ganduke mimmalni marosari veleyalante itla saparetu vencharlu pettalsindera. ika saasvatamgaa meeru maatho kalavakunda undenduku ee erpaatu. e intakaalam mimmalni ‘bhrastulara antakandi’ ani dooram pettinam. aina sare meeru chochukoni vachi, hakkulu, udyamaalantuu mammalni niladeesi irukuna pettinru. iga mimmalni maa nundi marosari veleyadam kosame ee govarna bhoomulu.’’ ani naresh kalloki vachina modren manuvu cheptaadu. alaage ‘avutaf kavarej aria’ kathalo nagaramlo unna rajitanu kulam teliyagaane chuttupakkalunna agrakulaala vaallu pakkanapedataaru. vishwavidyaalayaallona kula vivaksha gurinchi charchinchina katha ‘verever yu goo’.daa.vinodini prakatinchina ‘black ink’ kathaa samputilo kuudaa ilanti nepathyam nunchi vachina kathalu kanipistu nnaayi. ‘tappipoyina kumarte’ kathalo suvaartavaani chaduvu kunetappudu snehituraalaina gaayatrini, vaalla kutumba sabhyulanu preminchadame kakunda varila undaalani bhaavistundi. vaalla intiki velli tananu taanu vallala oohinchukuntundi. tana tallidandrulu kuudaa vaalla aachaara sampradaayaallo batakaalani aalochistundi. taanu dalita christian ayi undi braahmanika bhaavajaalaanni anduko vaalani tapistundi. gayatri tandri subrahmanyam raasina aadarsavantamaina bhaavaalu, vidhavala vivaahaalu, inter cast pellillu, kinda kulaala chaduvulu vanti vaatini chadivi atadu mahonnata ghnaani anukuntundi. kathalo chivaraku gayatri bavagari pravartana, subrahmanyam maatallo tana kulaalanu tittadam vini nijam telusukoni tana dalita christianityni tirigi tecchukuntundi. e. raveendrabaabu93944 89263