రాజస్థాన్ రాతమార్చుతున్న ‘ఫోర్ కాన్సెప్ట్’ప్రతి చినుకు భూమిలోకి ఇంకేట్టు చేయడం.. 40శాతం బీడు భూముల సాగే లక్ష్యంమూడు పద్ధతుల్లో ఐదు దశలుగా అమలు.. 2 దశల్లో 10వేల గ్రామాల్లో గణనీయ మార్పు21వేల గ్రామాల్లో పనులకు ప్రణాళికలు.. తెలంగాణ బిడ్డ ఆధ్వర్యంలో పథకానికి ఆదరణపుష్కలంగా తాగునీరు.. కూరగాయల సాగుతో ఉపాధిఒకప్పుడు...అక్కడి ప్రజలవి తడారిన బతుకులు! ఊర్లో ఉపాధి దొరకదు. సాగుకు కాదు కదా తాగడానికి సరిపడా నీరు కూడా దొరకదు. పూట గడవక.. పిల్లలను పోషించుకోలేక ముల్లేమూట సర్దుకొని తప్పని పరిస్థితుల్లో ఇతర ప్రాంతాలకు వలసవెళ్లి బతుకులను వెళ్లదీస్తున్న దీనస్థితి. ఇప్పుడు...వారి బతుకుల్లో కొత్త చిగుళ్లు. చుక్క నీరులేని ప్రాంతాల్లోనూ జలసిరులు తొణికిసలాడుతున్నాయి. గడ్డిపోచ కూడా మొలవని చేలు పచ్చగా కళకళలాడుతున్నాయి. వలస వెళ్లిన వారంతా సొంతూళ్లకు తిరగొస్తున్నారు. కూరగాయల సాగు తదితరాలతో చేతినిండా పని. పిల్లాపాపలతో సంతోషంగా బతుకుతున్నారు. ఎడారి రాష్ట్రం రాజస్థాన్లో అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఎంత తేడా? దీనికంతటికీ కారణం.. అక్కడ ప్రభుత్వం చేపడుతున్న ‘ఫోర్వాటర్ కాన్సెప్ట్ పద్ధతి. ప్రతి వర్షపు బొట్టును ఒడిసిపట్టి నిల్వ చేసి, ఎక్కడికక్కడ ఇంకేలా చేయడం ఈ పథకం ఉద్దేశం. ఈ పనులను పరిశీలించేందుకు తెలంగాణ నుంచి మీడియా బృందం ప్రతినిధులు రాజస్థాన్లోని పలు ప్రాంతాలకు వెళ్లారు. ఉదయపూర్ జిల్లాలోని పిండర పంచాయతీ సమితి పరిధిలోని ఉమేద్పూర్, బాన్సువాడ జిల్లాలోని కుషన్ఘడ్ పంచాయతీ పరిధిలోని బాలంచన, కజ్జూర్ వంటి ప్రాంతాల్లో పర్యటించి పనులను పరిశీలించారు.   రాజస్థాన్లో వర్షపాతం చాలా తక్కువ. ఆ రాష్ట్రంలో 40శాతం భూభాగం ఎడారి ప్రాంతమే. ఇలాంటి ప్రాంతాల్లో నీటి అవసరాలను తీర్చడంలో భాగంగా ‘ఫోర్వాటర్ కాన్సెప్ట్’ తెరపైకి వచ్చింది. నీటిపారుదల నిపుణుడు టి.హనుంతరావు ఆలోచనల్లోంచి పుట్టిన విధానమిది. ఆయన రాజస్థాన్లో పర్యటించి అక్కడి పరిస్థితికి తగ్గట్టుగా ఈ పద్ధతిని రూపొందించారు. ‘ఫోర్వాటర్ కాన్సెప్ట్’ అమలు కోసం అక్కడి సర్కారు ‘ముఖ్యమంత్రి జల్ స్వావలంబన్ అభియాన్’ పథకం పేరిట ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని చేపట్టింది. దీన్ని అమలు పరచడానికి తెలంగాణకు చెందిన శ్రీరాం వెదిరెను ప్రత్యేకంగా నియమించారు. రాజస్థాన్ రివర్ బేసిన్ ఆథారిటీకి చైర్మన్గా ఆయనకు కేబినెట్ హోదాను కల్పించారు. కనీసం 40 శాతం బీడు భూములకు నీరు అందించడం లక్ష్యంగా ముందుకు తీసుకెళుతున్నారు. ఫో ర్ వాటర్ కాన్సెప్ట్ పద్ధతిని వర్షపాత ం ఉన్న ప్రాంతం, వర్షపాతం లేని ప్రాంతం, పట్టణ ప్రాంతాలుగా విభజించి అవలంబిస్తున్నారు.‘జల్ స్వాలంబన్’కు జియో ట్యాగింగ్ ‘ముఖ్యమంత్రి జల్ స్వావలంబన్ అభియాన్’ను పకడ్బందీగా అమలు చేయడానికి వీలుగా పనులకు జియో ట్యాగింగ్ చేస్తున్నారు. వే-పాయింట్, మొబైల్ యాప్, జీఐఎస్ టెక్నాలజీ వినియోగిస్తున్నారు. ఈ పథకానికి నిధులను కార్పొరేట్ కంపెనీల ద్వారా సమీకరిస్తున్నారు. సురక్షిత తాగునీటి సౌకర్యం కల్పించడం, గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు అవగాహన కల్పించి, భాగస్వాములను చేయడం వంటి పనులను చేస్తున్నారు.  ఇప్పటికే 85 లక్షల ఎకరాల్లో వర్తింపు ‘ముఖ్యమంత్రి జల్ స్వావలంబన్ అభియాన్’ పథకాన్ని ఐదు దశలో పూర్తి చేయాలని సంకల్పించారు. రెండు దశల్లో పనులను పూర్తి చేశారు. ఈ పథకంలోకి ఇప్పటికే 85 లక్షల ఎకరాలను తీసుకొచ్చారు. ఈ మేరకు మొత్తం 10 వేల గ్రామాల్లో మార్పును తెచ్చారు. మిగతా మూడు దశల్లో  మిగతా 21 వేల గ్రామాల్లోని పరిస్థితిని కూడా మార్చే దిశగా ప్రణాళికలు వేశారు. తొలిదశలో 294 బ్లాకుల్లోని 4,200 గ్రామాల్లో 1,300 కోట్ల వ్యయంతో 1.27 నిర్మాణాలను చేపట్టారు.  రెండో దశలో 4,700 గ్రామాల పరిధిలో రూ. 1700 కోట్లతో 1.37 లక్షల నిర్మాణాలను నిర్మించారు. మూడో దశలో 294 బ్లాకుల్లోని 5300 గ్రామాల్లో పనులను చేపడతారు.బృందంలో తెలంగాణ బిడ్డలుఈ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తున్న వారిలో తెలంగాణ వారున్నారు. తెలంగాణలో నీటి సంరక్షణలో అనుభవం ఉన్న పంచాయతీరాజ్ శాఖకు చెందిన జంగారెడ్డి, అప్సర్, రాకేశ్రెడ్డి వంటి వారు అక్కడ డిప్యుటేషన్పై పనిచేస్తున్నారు. అలాగే ప్రభుత్వ సర్వీసులో రిటైర్ అయిన వారిని ప్రత్యేక కన్సల్టెన్సీలుగా నియమించుకుని పనిచేయించుకుంటున్నారు.  కొండ, లోయ ప్రాంతాల్లోమొదటి విధానంలో భాగంగా వర్షపాతం కొంత బాగా ఉన్న కొండ, లోయ ప్రాంతాల్లో నీరు నిలిచి,  నిల్వ ఉండేలా ఏటవాలుగా ప్రత్యేక నిర్మాణాలను చేపడుతున్నారు. నిల్వ సామర్థ్యానికి మించి దిగువకు చేరే నీటిని మళ్లీ నిల్వ చేయడానికి వీలుగా చిన్న చిన్న చెక్డ్యాంలను చేపడుతున్నారు. ఇక్కడి నుంచి వచ్చే నీటిని దిగువ ప్రాంతంలో ఆపడానికి వీలుగా పెద్ద నిర్మాణాలను చేపడుతున్నారు. తద్వారా ప్రతి వర్షపుబొట్టును సద్వినియోగం చేసుకునే అవకాశం ఏర్పడింది. దీంతో ఈ ప్రాంతాల్లో భూగర్భ నీటి మట్టం గణనీయంగా పెరిగింది.పట్టణ ప్రాంతాల్లో పహడీలు మూడో పద్ధతిలో పట్టణ ప్రాంతాల్లోని వర్షపు నీటిని నిల్వ చేయడానికి వీలుగా పహడీలను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఇవి కూడా పూర్వంలో ఉన్న నిర్మాణాలే. తెలంగాణలో మెట్లబావుల మాదిరిగా ఉంటాయి. వర్షపు నీరు ఇందులోకి ప్రవహించి నిల్వ ఉండేలా ఏర్పాట్లు చేశారు. అయితే గతంలో ఉన్న ఈ నిర్మాణాలను ప్రస్తుత పథకంలో భాగంగా మరమ్మతులను నిర్వహిస్తున్నారు.ఎడారి ప్రాంతాల్లో టంకాలువర్షపాతం తక్కువగా ఉన్న ఎడారి ప్రాంతాల్లో రెండో పద్ధతిని అమలు చేస్తున్నారు. చినుకులను నిల్వ చేయడానికి వీలుగా ‘టాంకా’ పేరుతో నిర్మాణాలను చేపడుతున్నారు. ఇవి రాజస్థాన్లో మును పు ఉన్న నిర్మాణాలే. అవి శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో కొత్తవాటిని చేపడుతున్నారు. ప్రభుత్వ సాయంతో గ్రామాల్లో ప్రతి ఇంటితోపాటు, సామూహికంగా కూడా చేపడుతున్నారు. ఇంటి పైకప్పు మీద పడే వర్షం నీళ్లు నేరుగా ఈ టాంకాల్లోకి వచ్చే విధంగా ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. ఈ నీటిని ఏడాది కాలం పాటు అవసరాలకు వాడుకుంటున్నారు.                                  -రాజస్థాన్ నుంచి ఆంధ్రజ్యోతి ప్రతినిధిమొదట్లో వ్యతిరేకించారు ‘మొదట్లో ఫోర్ కాన్సెప్ట్ విధానానికి స్థానికుల నుంచి పెద్దగా స్పందన రాలేదు. పైగా దీనిని వ్యతిరేకించిన వారే ఎక్కువ. రెండు దశల్లో పనులకు సంబంధించి ఫలితాలను ప్రజలు చూస్తున్నారు. వారి కళ్ల ముందే నీటిని ఆవిష్కరించడం జరిగింది. నీటి చుక్క లభించిన భూమిలో ఇప్పుడు నాలుగైదు మీటర్ల  లోతుల్లో నీరు వస్తోంది. దాంతో ప్రజల మద్దతు రోజు రోజుకు పెరుగుతోంది. సీఎం వసుంధర రాజె చాలా పట్టుదలగా ఈ స్కీంను అమలు పరచడానికి చర్యలను తీసుకుంటున్నారు. రెండు మూడు ఏడేళ్లలో రాజస్థాన్లో గొప్ప మార్పును చూడబోతున్నారు.’’	-శ్రీరాం వెదిరె, రాజస్థాన్ 	రివర్ బేసిన్ ఆథారిటీ చైర్మన్
rajasthan raatamaarchutunna ‘for consept’prati chinuku bhoomiloki inkettu cheyadam.. 40saatam beedu bhoomula saage lakshyammoodu paddhatullo aidu dasalugaa amalu.. 2 dasallo 10vela graamaallo gananeeya maarpu21vela graamaallo panulaku pranaalikalu.. telamgaana bidda aadhvaryamlo pathakaaniki aadaranapushkalamgaa taguneeru.. kuuragaayala saagutho upaadhiokappudu...akkadi prajalavi tadaarina batukulu! oorlo upaadhi dorakadu. saaguku kaadu kada taagadaaniki saripada neeru kuudaa dorakadu. poota gadavaka.. pillalanu poshinchukoleka mullemut sardukoni tappani paristhitullo itara praantaalaku valasavelli batukulanu velladeestunna deenasthiti. ippudu...vaari batukullo kotta chigullu. chukka neeruleni praantaalloonuu jalasirulu tonikisalaadutunnaayi. gaddipocha kuudaa molavani chelu pacchagaa kalakalalaadutunnaayi. valasa vellina vaarantaa sontuullaku tiragostunnaru. kuuragaayala saagu taditaraalato chetininda pani. pillaapaapalatoe santoshamgaa batukutunnaru. edaari rashtram rajasthanlo appatikee ippatikee entha teda? deenikantatikii kaaranam.. akkada prabhutvam chepadutunna ‘forwator consept paddhati. prati varshapu bottunu odisipatti nilva chesi, ekkadikakkada inkela cheyadam ee pathakam uddesam. ee panulanu pariseelincheenduku telamgaana nunchi media brundam pratinidhulu raajasthaanloni palu praantaalaku vellaaru. udayapur jillaalooni pindara panchaayatii samiti paridhilooni umedpur, bansuwada jillaalooni kushanghad panchaayatii paridhilooni baalanchana, kajjur vanti praantaallo paryatinchi panulanu pariseelinchaaru.   rajasthanlo varshapaatam chala takkuva. aa rashtramlo 40saatam bhuubhaagam edaari praantame. ilanti praantaallo neeti avasaraalanu teerchadamlo bhagamga ‘forwator consept’ terapaiki vachindi. neetipaarudala nipunudu ti.hanuntarao aalochanallonchi puttina vidhaanamidi. aayana rajasthanlo paryatinchi akkadi paristhitiki taggattugaa ee paddhatini roopondinchaaru. ‘forwator consept’ amalu kosam akkadi sarkaaru ‘mukhyamantri jal swavalamban abhian’ pathakam paerita pratyeka kaaryakramaanni chepattindi. deenni amalu parachadaaniki telangaanaku chendina sriram vedirenu pratyekamgaa niyaminchaaru. rajasthan river basin aathaariteeki chairmanga aayanaku kabinet hodanu kalpinchaaru. kaneesam 40 saatam beedu bhoomulaku neeru andinchadam lakshyamgaa munduku teesukelutunnaru. foo rus water consept paddhatini varshapaata m unna praantam, varshapaatam laeni praantam, pattana praantaalugaa vibhajinchi avalambistunnaru.‘jal swalamban’ku jio tagging ‘mukhyamantri jal swavalamban abhian’nu pakadbandiigaa amalu cheyadaaniki veelugaa panulaku jio tagging chestunnaru. vee-point, mobail yap, gis technology viniyogistunnaaru. ee pathakaaniki nidhulanu carporate companyla dwara sameekaristunnaaru. surakshita taguneeti soukaryam kalpinchadam, graameena praanta prajalaku avagaahana kalpinchi, bhaagaswaamulanu cheyadam vanti panulanu chestunnaru.  ippatike 85 lakshala ekaraallo vartimpu ‘mukhyamantri jal swavalamban abhian’ pathakaanni aidu dasalo puurti cheyalani sankalpinchaaru. rendu dasallo panulanu puurti chesaru. ee pathakamloki ippatike 85 lakshala ekaraalanu teesukochaaru. ee meraku mottam 10 vela graamaallo maarpunu tecchaaru. migata moodu dasallo  migata 21 vela graamaalloni paristhitini kuudaa marche disagaa pranaalikalu vaesaaru. tolidasalo 294 blaakulloni 4,200 graamaallo 1,300 kotla vyayamtho 1.27 nirmaanaalanu chepattaru.  rendo dasalo 4,700 gramala paridhilo roo. 1700 kotlatho 1.37 lakshala nirmaanaalanu nirminchaaru. moodo dasalo 294 blaakulloni 5300 graamaallo panulanu chepadataru.brundamlo telamgaana biddaluee praajectulo panichestunna vaarilo telamgaana vaarunnaaru. telamgaanalo neeti samrakshanalo anubhavam unna panchayatiraj saakhaku chendina jangareddy, apsar, rakesreddy vanti vaaru akkada deputationpy panichestunnaaru. alaage prabhutva sarveesulo retire ayina vaarini pratyeka kansaltenseelugaa niyaminchukuni panicheyinchukuntunna.  konda, loya praantaallomodati vidhaanamlo bhagamga varshapaatam kontha baga unna konda, loya praantaallo neeru nilichi,  nilva undela etavaluga pratyeka nirmaanaalanu chepadutunnaru. nilva saamarthyaaniki minchi diguvaku chere neetini malli nilva cheyadaaniki veelugaa chinna chinna chekdyaamlanu chepadutunnaru. ikkadi nunchi vache neetini diguva praantamlo aapadaaniki veelugaa pedda nirmaanaalanu chepadutunnaru. tadwara prati varshapubottunu sadviniyogam chesukune avakaasam erpadindi. deentho ee praantaallo bhugarbha neeti mattam gananeeyamgaa perigindi.pattana praantaallo pahadeelu moodo paddhatilo pattana praantaallooni varshapu neetini nilva cheyadaaniki veelugaa pahadeelanu erpaatu chestunnaru. ivi kuudaa poorvamlo unna nirmaanaale. telamgaanalo metlabavula maadirigaa untaayi. varshapu neeru induloki pravahinchi nilva undela erpaatlu chesaru. ayithe gatamlo unna ee nirmaanaalanu prastuta pathakamlo bhagamga marammatulanu nirvahistunnaaru.edaari praantaallo tankaaluvarshapaatam takkuvagaa unna edaari praantaallo rendo paddhatini amalu chestunnaru. chinukulanu nilva cheyadaaniki veelugaa ‘tanka’ paerutho nirmaanaalanu chepadutunnaru. ivi rajasthanlo munu pu unna nirmaanaale. avi sithilaavasthaku cherukovadamto kottavaatini chepadutunnaru. prabhutva saayamtho graamaallo prati intithopaatu, saamuuhikamgaa kuudaa chepadutunnaru. inti paikappu meeda pade varsham neellu nerugaa ee tankalloki vache vidhamgaa erpaatlu chestunnaru. ee neetini edaadi kaalam paatu avasaraalaku vaadukuntunnaaru.                                  -rajasthan nunchi aandhrajyoti pratinidhimodatlo vyatirekinchaaru ‘modatlo for consept vidhaanaaniki sthaanikula nunchi peddagaa spandana raledu. paiga deenini vyatirekinchina vaare ekkuva. rendu dasallo panulaku sambandhinchi phalitaalanu prajalu chustunnaru. vaari kalla munde neetini aavishkarinchadam jarigindi. neeti chukka labhinchina bhoomilo ippudu naalugaidu meaterla  lothullo neeru vastondi. daamto prajala maddatu roju rojuku perugutondi. cm vasundhara raje chala pattudalagaa ee skeemnu amalu parachadaaniki charyalanu teesukuntunnaru. rendu moodu edellalo rajasthanlo goppa maarpunu chudabotunnaru.’’	-sriram vedire, rajasthan 	river basin aatharity chairman