జిఎస్టి అమల్లోకి వచ్చి నెల రోజులు దాటి పోయింది. అయినా ఇంకా ఈ పన్ను ఎవరికి వర్తిస్తుంది? ఎవరికి వర్తించదు? అనే దానిపై చాలా సందేహాలున్నాయి. ముఖ్యంగా మత సంస్థలు భక్తులకు అందించే సేవలు, వస్తువులు జిఎస్టి  పరిధిలోకి వస్తాయా? రావా? అనే దానిపై ఇంకా స్పష్టత లేదు. దీంతో ఏటా అమృత్సర్లోని స్వర్ణ దేవాలయంపై రూ.10 కోట్లు,  తిరుమల వెంకన్నపై రూ.50 కోట్ల భారం పడుతుందని అంచనా. ఈ నేపథ్యంలో అసలు మత సంస్థలు, ధార్మిక సంస్థలు పన్నుల పరిధిలోకి వస్తాయా? లేదా? అనే అంశంపై వాణిజ్య పన్నుల శాఖ విశ్రాంత సంయుక్త కమిషనర్ పివి సుబ్బారావు రాసిన విశ్లేషణాత్మక వ్యాసం...మత సంస్థలు గుళ్లు, గోపురాలకు వచ్చే యాత్రికులకు అవసరమైన వసతి, దర్శనం, భోజన ఏర్పాట్లు వంటి సేవలు అందిస్తుంటాయి. కొన్ని ఆలయ సంస్థలైతే భక్తులకు అందుబాటు ధరల్లో ఫొటోలు, డివిడిలు, క్యాలెండర్లు, పుస్తకాలు, ప్రసాదాలూ అందిస్తాయి. ఇవన్నీ తీర్థయాత్రలో భాగం. వ్యాపార దృక్పథంతోకాకుండా సేవా దృక్పథంతోనే ఆలయ సంస్థలు యాత్రికులకు ఇలాంటి సేవలు అందిస్తుంటాయి. కొన్ని ఆలయాలు నిత్యాన్నదానం రూపంలో వేల మంది భక్తులకు భోజన సదుపాయాలు కల్పిస్తున్నాయి. ఇంకా కొన్ని ధార్మిక సంస్థలు సేవా దృక్పథంతో ఉచితంగా లేదా నామమాత్రపు ఫీజులతో విద్యా సంస్థలు, ఆసుపత్రులు, అనాథ్రాశమాలు నడుపుతున్నాయి. వీటిని సేవా దృక్పథంతో చూడాలే తప్ప వ్యాపార, వాణిజ్య దృష్టితో చూసి పన్నుల భారం మోపకూడదు. గుళ్లు, గోపురాలతో సమాజానికి చేకూరే ప్రయోజనాన్ని కౌటిల్యుడు కూడా గుర్తించాడు. అందుకే ఆరాధనా స్థలాలను పరిరక్షించడం రాజు కర్తవ్యం అని తన అర్థశాస్త్ర గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆలయాల భూములు, గురుకులాల భూములపై ఎలాంటి పన్నులుగానీ, జరిమానాలుగానీ విధించకూడదని స్పష్టం చేశాడు. అలా చేస్తే వీటి ఆర్థిక పరిస్థితి దిగజారి వాటి ధార్మిక కార్యకలాపాలే క్షీణిస్తాయని మరీ హెచ్చరించాడు.జిఎస్టి ఈ సంవత్సరం జూలై నుంచి దేశ వ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చిన జిఎ్సటి చట్టం, ఏయే వస్తు, సేవలపై ఈ చట్టం కింద పన్ను విధించవచ్చో స్పష్టంగా పేర్కొంది. పన్ను చెల్లింపు పరిధిలోకి వచ్చే ప్రతి వ్యక్తి అంతర్ రాష్ట్ర సరఫరా కిందికి వచ్చే వస్తు, సేవలు లేదా రెండింటిని  సరఫరా చేసినపుడు జిఎ్సటి విధించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేసే సిజిఎస్టి చట్టంలోని సెక్షన్ 9 (1) పేర్కొంటోంది. ఎస్జిఎ్సటి, ఐజిఎ్సటి చట్టాల్లోనూ ఇదే నిర్వచనం. అలాగే సిజిఎస్టి  చట్టంలోని సెక్షన్ 2 (83) ఔట్వర్డ్ (బయటికి) సరఫరా అంటే ఏమిటో నిర్వచించింది. ఈ సెక్షన్ ప్రకారం జిఎస్టి  పరిధిలోకి వచ్చే ఒక వ్యక్తి వ్యాపారం కొనసాగింపులో భాగంగా అమ్మకం, బదిలీ, వస్తు మార్పిడి, మారకం, లైసెన్సు, రెంటల్, లీజు లేదా డిస్పోజల్ లేదా ఇతర మార్గాల్లో సరఫరా చేసే వస్తు, సేవలు లేదా రెండింటిపైనా జిఎ్సటి భారం పడుతుంది. వ్యాపారం కోసం సరఫరా చేసే వస్తు, సేవలు లేదా రెండూ సెక్షన్ 7 (1) (ఎ) నిర్వచనం ప్రకారం ‘సరఫరా’ కిందికి వస్తాయి. వ్యాపార కొనసాగింపులో భాగం కాని వస్తు, సేవల సరఫరా జిఎస్టి  పన్ను విధింపు కోసం ‘సరఫరా’ కిందికి రాదని గ్రహించాలి.జిఎస్టి  చట్టంలోని సెక్షన్ 2 (17), ‘వ్యాపారం’ అంటే ఏమిటో కూడా స్పష్టంగా నిర్వచించింది. మార్చి, 2005 వరకు అమలులో ఉన్న ఎపి జనరల్ సేల్స్ టాక్స్ యాక్ట్, 1957 కూడా వ్యాపారానికి ఇదే నిర్వచనం ఇచ్చింది.కోర్టుల తీర్పులు కోర్టులు మత సంస్థలు, ధార్మిక సంస్థలు అందించే సేవలు, వస్తువులపై పన్ను విధింపుకు సంబంధించి గతంలోనే స్పష్టమైన తీర్పులు ఇచ్చాయి. శ్రీశైల భ్రమరాంభ మల్లికార్జున  దేవస్థానం అమ్మే వస్తువులపై ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎపిజిఎ్సటి చట్టం కింద గతంలో పన్ను విధించింది. ఈ కేసును విచారించిన ఎపి హైకోర్టు మత సంస్థలు, ధార్మిక సంస్థల ప్రధాన కార్యక్రమం వ్యాపారం కాకుండా ఉన్నంత వరకు, ఈ అమ్మకాలు పన్ను విధింపు పరిధిలోకి రావని స్పష్టం చేసింది.2002లో సాయి పబ్లికేషన్ ఫండ్ వెర్సెస్ కమిషనర్ ఆఫ్ సేల్స్ టాక్స్ కేసులోనూ సుప్రీం కోర్టు ఇదే విషయం స్పష్టం చేసింది. షిరిడీ సాయి బాబా బోధనల ప్రచారం కోసమే షిరిడీ సాయి బాబా ట్రస్టు సబ్సిడీ ధరలతో సాయి బాబా బోధనల పుస్తకాలు అమ్ముతోంది తప్ప, వాణిజ్య లేదా వ్యాపార దృక్పథంతోకాదని, అందువల్ల వీటిపై పన్ను విధించడం చెల్లదని కోర్టు పేర్కొంది. 1972లో స్టేట్ ఆఫ్ మద్రాస్ వెర్సెస్ టిటిడి కేసులోనూ మద్రాసు హైకోర్టు ఇలాంటి తీర్పే ఇచ్చింది. జిఎస్టి కింద పన్ను విధింపు కోసం ‘సరఫరా’ నిర్వచనానికి సంబంధించి కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ జూలై 13న ఒక వివరణ విడుదల చేసింది. ఈ వివరణ ప్రకారం ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి తన దగ్గర ఉన్న పాత బంగారాన్ని పన్ను చెల్లింపు పరిధిలోని వ్యక్తికి అమ్మినా, దాన్ని ‘వ్యాపార కొనసాగింపు’గా పరిగణించలేం. ఎందుకంటే పాత బంగారం అమ్మకం అతడి వ్యాపారం కాదు. అందుకే ఇది ‘సరఫరా’ నిర్వచనం పరిధిలోకి రాదు. మతపరమైన సంస్థలకూ ఈ వివరణ వర్తిస్తుందని నా అభిప్రాయం. ఈ సంస్థలు గదులు అద్దెకు ఇవ్వడం, ఫొటోలు క్యాలెండర్లు సరఫరా చేయడం ‘వ్యాపార కొనసాగింపు’, ‘సరఫరా’ నిర్వచనం పరిధిలోకి రావని సుప్రీం కోర్టు, ఎపి హైకోర్టులు గతంలోనే స్పష్టమైన తీర్పులు ఇచ్చాయి.  కాబట్టి ఈ సంస్థలను జిఎ్సటి నుంచి మినహాయించేందుకు ప్రభుత్వం మళ్లీ ప్రత్యేకంగా నోటిఫికేషన్ విడుదల చేయాల్సిన అవసరం లేదు.
jst amalloki vachi nela rojulu daati poyindi. aina inka ee pannu evariki vartistundi? evariki vartinchadu? ane daanipai chala sandehaalunnaayi. mukhyamgaa matha samsthalu bhaktulaku andinche sevalu, vastuvulu jst  paridhiloki vastaya? rava? ane daanipai inka spashtata ledu. deentho eta amrutsarloni swarna devalayampai roo.10 kotlu,  tirumala venkannapai roo.50 kotla bharam padutundani anchana. ee nepathyamlo asalu matha samsthalu, dharmika samsthalu pannula paridhiloki vastaya? leda? ane amsampai vaanijya pannula saakha vishraanta samyukta commisioner pivi subbarao raasina vislaeshanhaatmaka vyaasam...matha samsthalu gullu, gopuralaku vache yaatrikulaku avasaramaina vasati, darsanam, bhojana erpaatlu vanti sevalu andistuntaayi. konni aalaya samsthalaithe bhaktulaku andubaatu dharallo photolu, dividilu, calenderlu, pustakaalu, prasaadaaluu andistaayi. ivannee teerthayaathralo bhagam. vyapara drukpathamtokakunda seva drukpathamthone aalaya samsthalu yaatrikulaku ilanti sevalu andistuntaayi. konni aalayaalu nityaannadaanam roopamlo vela mandi bhaktulaku bhojana sadupaayaalu kalpistunnayi. inka konni dharmika samsthalu seva drukpathamtho uchitamgaa leda naamamaatrapu pheejulatho vidya samsthalu, aasupatrulu, anaathraasamaalu naduputunnayi. veetini seva drukpathamtho chudale tappa vyapara, vaanijya drushtitho chusi pannula bharam mopakudadu. gullu, gopuralatho samaajaaniki chekure prayojanaanni kautilyudu kuudaa gurtinchaadu. anduke aaraadhanaa sthalaalanu parirakshinchadam raju kartavyam ani tana ardhashaastra grandhamlo perkonnadu. aalayaala bhoomulu, gurukulaala bhoomulapai elanti pannulugaanii, jarimaanaalugaanii vidhinchakudadani spashtam cheshaadu. alaa cheste veeti aardhika paristhiti digajari vaati dharmika karyakalapale ksheenistaayani mari heccharinchaadu.jst ee samvatsaram juulai nunchi desha vyaaptamgaa amaluloki vachina jst chattam, eye vastu, sevalapai ee chattam kinda pannu vidhinchavachho spashtamgaa perkondi. pannu chellimpu paridhiloki vache prati vyakti antar rashtra sarafara kindiki vache vastu, sevalu leda rendintini  sarafara chesinapudu jst vidhinchaalani kendra prabhutvam amalu chese cgst chattamloni section 9 (1) perkontondi. sgsni, igst chattaalloonuu ide nirvachanam. alaage cgst  chattamloni section 2 (83) outverd (bayatiki) sarafara ante emito nirvachinchindi. ee section prakaaram jst  paridhiloki vache oka vyakti vyaparam konasagimpulo bhagamga ammakam, badili, vastu marpidy, maarakam, licensu, rental, leeju leda disposal leda itara maargaallo sarafara chese vastu, sevalu leda rendintipainaa jst bharam padutundi. vyaparam kosam sarafara chese vastu, sevalu leda rendoo section 7 (1) (e) nirvachanam prakaaram ‘sarafara’ kindiki vastaayi. vyapara konasagimpulo bhagam kaani vastu, sevala sarafara jst  pannu vidhimpu kosam ‘sarafara’ kindiki raadani grahinchaali.jst  chattamloni section 2 (17), ‘vyaparam’ ante emito kuudaa spashtamgaa nirvachinchindi. marchi, 2005 varaku amalulo unna epi janaral sales tax act, 1957 kuudaa vyaapaaraaniki ide nirvachanam ichindi.kortula teerpulu kortulu matha samsthalu, dharmika samsthalu andinche sevalu, vastuvulapai pannu vidhimpuku sambandhinchi gtamlone spashtamaina teerpulu ichayi. srisaila bhramarambha mallikaarjuna  devasthaanam amme vastuvulapai ummadi andhrapradesh prabhutvam apgsc chattam kinda gatamlo pannu vidhinchindi. ee kesunu vichaarinchina epi hycortu matha samsthalu, dharmika samsthala pradhaana kaaryakramam vyaparam kakunda unnanta varaku, ee ammakaalu pannu vidhimpu paridhiloki ravani spashtam chesindi.2002loo saayi pablikeshan fund verses commisioner af sales tax kesulonu supreem kortu ide vishayam spashtam chesindi. shiridy saayi baba bodhanala prachaaram kosame shiridy saayi baba trustu subsidy dharalatho saayi baba bodhanala pustakaalu ammutondi tappa, vaanijya leda vyapara drukpathamtokaadani, anduvalla veetipai pannu vidhinchadam chelladani kortu perkondi. 1972loo state af madras verses titidi kesulonu madrasu hycortu ilanti teerpe ichindi. jst kinda pannu vidhimpu kosam ‘sarafara’ nirvachanaaniki sambandhinchi kendra aardhika mantritva saakha juulai 13na oka vivarana vidudala chesindi. ee vivarana prakaaram evaraina oka vyakti tana daggara unna paata bangaaraanni pannu chellimpu paridhilooni vyaktiki ammina, daanni ‘vyapara konasagimpu’gaa pariganinchalem. endukante paata bangaram ammakam atadi vyaparam kaadu. anduke idhi ‘sarafara’ nirvachanam paridhiloki raadu. mataparamaina samsthalakuu ee vivarana vartistundani naa abhiprayam. ee samsthalu gadulu addeku ivvadam, photolu calenderlu sarafara cheyadam ‘vyapara konasagimpu’, ‘sarafara’ nirvachanam paridhiloki ravani supreem kortu, epi hycortulu gtamlone spashtamaina teerpulu ichayi.  kabatti ee samsthalanu jst nunchi minahaayinchenduku prabhutvam malli pratyekamgaa notification vidudala cheyalsina avasaram ledu.