తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వివిధ రంగాల్లో సత్తా చాటుతున్న మహిళలను ఎంపిక చేసి సత్కరించింది. సాహిత్య విభాగంలో షాజహానా ఈ పురస్కారాన్ని స్వీకరించిన సందర్భంగా ఆమెతో ఒక సంభాషణ:- స్త్రీవాద కవిత్వంలో ‘కొంగు’ను గుదిబండగా చూసి తగలబెట్టాలి అనే అగ్రవర్ణ స్త్రీవాదక్పథానికి వ్యతిరేకంగా, అది ‘బొచ్చె మీద కావలి ఉండే బొంత పేగు’ కాదన్న సుభద్రను మీరెలా చూస్తారు? అది స్త్రీవాద అవగా హనలో ఒక నిట్ట నిలువు చీలిక. సాంస్కృతిక వైరుధ్యాల నడకలో జరిగిన ఈ షిఫ్ట్ను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి? స్త్రీవాదంలో కొంగును తగులబెట్టడం అన్న ఆలోచన సరైందే. అలాగే దళితవాద కోణం నుంచి సుభద్ర రాసింది కూడా సరైందే. అగ్రవర్ణస్త్రీవాదలకు, దళిత, మైనారిటీ స్త్రీవాదలకు ఉన్న ఆకాశమంత తేడాని ఈ రెండు కవితలు ప్రతిబింబి స్తున్నాయి. రెండూ సమాంతరంగా ప్రవహిస్తున్న నదులు.. ఇవెప్పటికీ కలవవు అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే వీటి వెనక కులము, మతము, ప్రాంతాల బలమైన ప్రభావం ఉంది. వీరి వీరి సమస్యలు ఎంతో భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఆర్థిక, సామాజిక, భావజాల రంగాల్లో ఎంతో తేడా ఉంది. నిజమే. ఇప్పుడిప్పుడే ఆ గడపలు దాటి వస్తోంది. అయినా ఇంకా సంపూర్ణంగా కాదు. వైరుధ్యాలు చాలా ఉన్నాయి...! ఇంకా బహుజనుల గురించి ముస్లింల గురించి ఇతర మైనారిటీల గురించి రాయాల్సిన అవసరం ఉంది. ‘మట్టిపూల’ గురించి ఎంతో చర్చ జరగాల్సిన అవసరముంది. ఎంతో సాహిత్యం వెలువడాలి. ముఖ్యంగా అగ్రవర్ణ స్త్రీవాదవాదులు తాము, తమ వారు, తమ వెనుకటితరాలు అణగారిన సీ్త్రలను చూసిన చిన్న చూపు, చూపెట్టిన వివక్ష, అణచివేతల గురించి రాయాల్సిన అవసరం ఉంది. పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేయడమో మరోటో చేయడంతో పాటు ఆయా వర్గాల సీ్త్రలను ముందు నిలబెట్టి పని చేయాల్సిన అవసరముంది. తెలిసీ జవాబు చెప్పకపోతే తల పగిలిపోతుందంటారే! అలావుంది మీ ప్రశ్న. నిజమే, హిందూ అగ్రకుల స్త్రీవాదులు ఎప్పుడైతే మనస్ఫూర్తిగా దళిత, ముస్లిం, క్రిస్టియన్ వాదాలను అక్కునచేర్చుకుంటారో అప్పుడే వాళ్లను నమ్మేది. అప్పటివరకు ఇలాగే ఉంటుంది పరిస్థితి. కొందరు స్త్రీవాదులు దీనికి మినహాయింపు. బహుజన దృక్కోణమే ముస్లింవాద సాహిత్యానిది. కొన్ని ప్రత్యేకతలు అదనంగా ఉన్నాయి. హిందూయిజం అనేది వేరేగా ఉండదు. బ్రాహ్మణిజమే హిందూయిజం. నేడు ఇస్లాం సమాజం ఉనికి, భద్రత, సాంస్కృతిక అస్తిత్వం ప్రశ్నార్థకం అయిన సంక్షుభిత నేపథ్యంలో పరదాను ఒక ఆత్మగౌరవ చిహ్నంగా రెహానా సుల్తానా చూశారు, కనీజ్ ఫాతిమా లాంటి వాళ్ళు చూస్తున్నారు. దీన్ని మీరు ఎలా అర్థం చేసుకుంటారు? ముస్లిం సమాజంలో సగం అయిన స్త్రీవాదకు బురఖాలు తొడిగి అదొక ఆత్మ గౌరవ చిహ్నం అంటే ఎలా? అసలు ముఖమే కనిపించనప్పుడు అస్తిత్వం ఎక్కడుంటుంది? మా ఉనికే లేనప్పుడు అది ఆత్మ గౌరవ చిహ్నం ఎలా అవుతుంది? ఫలానావాళ్ళు అలా చూస్తున్నారంటే వాళ్ళ ఇష్టం. పరదా, బురఖా మమ్మల్ని మాయం చేసే చీకటి తెరలు. మమ్మల్ని వెనక్కి నెట్టే పురుషుల ఆధిపత్యపు (పొరలు) బెత్తాలు. ఆత్మగౌరవ చిహ్నాలుగా నెగెటివ్ ప్రతీకల్ని కాకుండా పాజిటివ్ ప్రతీకల్ని వాడడం అవసరం. ఉదా: సెల్వార్ కమీజ్. ఇంకా అవసరం అనుకుంటే దుపట్టా చాలు. ప్రవాహమై పరుగెత్తి పరుగెత్తి ఒక విశాలమైన నీటి సరస్సు ఏర్పడుతుంది. ఇదీ అంతే! మొదట చాలా సాహిత్యం వచ్చింది--స్త్రీవాదంలోనైనా, దళితవాదంలోనైనా. కానీ చూస్తుం డగానే అవే పాత గొంతుకలు... అదే రామాయణ భారతాలను తీసుకుని వెరైటీగా రాయడం... ఇక్కడికే స్త్రీవాద ఆగిపోయిం దనిపిస్తుంది. ఇక జగజ్జట్టీలయిన దళితకవులు మరణించడం దళితవాదానికి తీరని లోటు. మన పిల్లల్లో ఒక్కోరు ఒక్కోరకంగా ఎదుగుతారు. అందరూ ఒక్కలాగే ఉండరు కదా! ఉండాలనుకోవడం కూడా సరి కాదు. ‘నఖాబ్’ అంటే నాక్కూడా చాలా ఇష్టం. ఇప్పటికీ చదువుకున్నప్పుడల్లా చలించిపోతాను. అయితే ‘చాంద్తార’ విలక్షణమైన కవిత్వం. కేవలం రెండులైన్లలో జీవిత సారాంశం మొత్తం ఇచ్చేది. దానికి ‘నఖాబ్’కి పొంతన లేదు. అలాగే ‘దర్దీ’ కూడా. ‘దర్దీ’లో సీ్త్రల పెయిన్ ఉంటుంది. అదే టైటిల్. ‘దర్దీ’ చదువుకున్నా కళ్ళల్లో నీళ్లు తిరుగుతాయి. ‘దర్దీ’ మీద ఒక్క సరైన రివ్యూ కూడా రాకపోవడం ఆశ్చర్యం కలిగించింది.
telamgaana rashtra prabhutvam vividha rangaallo satta chaatutunna mahilalanu empika chesi satkarinchindi. saahitya vibhaagamlo shajahana ee puraskaaraanni sweekarinchina sandarbhamgaa aametho oka sambhaashana:- streevaada kavitvamlo ‘kongu’nu gudibandagaa chusi tagalabettaali ane agravarna striivaadakpaaniki vyatirekamgaa, adhi ‘boche meeda kaavali unde bonta pegu’ kaadanna subhadranu meerela chustaru? adhi streevaada avaga hanalo oka nitta niluvu cheelika. saamskrutika vairudhyaala nadakalo jarigina ee shiftnu ela artham chesukovali? streevaadamlo kongunu tagulabettadam anna aalochana sarainde. alaage dalitavaada konam nunchi subhadra rasindi kuudaa sarainde. agravarnastreevaadalaka, dalita, minority streevaadalaku unna aakaasamanta tedaani ee rendu kavitalu pratibimbi stunnayi. rendoo samaantaramgaa pravahistunna nadulu.. iveppatikii kalavavu anipistundi. endukante veeti venaka kulamu, matamu, praantaala balamaina prabhaavam undi. veeri veeri samasyalu entho bhinnamgaa unnaayi. aardhika, saamaajika, bhavajala rangaallo entho teda undi. nijame. ippudippude aa gadapalu daati vastondi. aina inka sampuurnamgaa kaadu. vairudhyaalu chala unnaayi...! inka bahujanula gurinchi muslimla gurinchi itara minorityla gurinchi raayaalsina avasaram undi. ‘mattipula’ gurinchi entho charcha jaragaalsina avasaramundi. entho saahityam veluvadaali. mukhyamgaa agravarna striivaadavaadulu taamu, tama vaaru, tama venukatitaraalu anagaarina seetralanu chusina chinna chuupu, chuupettina vivaksha, anachivetala gurinchi raayaalsina avasaram undi. paschaattaapam vyaktam cheyadamo maroto cheyadamtho paatu aayaa vargala seetralanu mundu nilabetti pani cheyalsina avasaramundi. telisi jawabu cheppakapothe tala pagilipotundantare! alavundi mee prasna. nijame, hindu agrakula streevaadulu eppudaithe manasphoorthigaa dalita, muslim, christian vaadaalanu akkunacherchukuntaro appude vaallanu nammedi. appativaraku ilaage untundi paristhiti. kondaru streevaadulu deeniki minahaayimpu. bahujana drukkoname muslimvaada saahityaanidi. konni pratyekatalu adanamgaa unnaayi. hinduism anedi veregaa undadu. brahmanijame hinduism. nedu islam samajam uniki, bhadrata, saamskrutika astitvam prasnaarthakam ayina sankshubhita nepathyamlo paradaanu oka aatmagourava chihnamgaa rehana sultana chusaru, kaneej fatima lanti vaallu chustunnaru. deenni meeru ela artham chesukuntaru? muslim samaajamlo sagam ayina streevaadaku burakhalu todigi adoka aatma gaurava chihnam ante ela? asalu mukhame kanipinchanappudu astitvam ekkaduntundi? maa unike lenappudu adhi aatma gaurava chihnam ela avutundi? falaanaavaallu alaa chustunnarante vaalla ishtam. parada, burakha mammalni maayam chese cheekati teralu. mammalni venakki nette purushula aadhipatyapu (poralu) bettaalu. aatmagourava chihnaluga negetive prateekalni kakunda pajitive prateekalni vaadadam avasaram. udaa: selwar kamij. inka avasaram anukunte dupatta chaalu. pravaahamai parugetti parugetti oka visaalamaina neeti sarassu erpadutundi. idhee anthe! modata chala saahityam vachindi--striivaadamloonainaa, dalitavaadamloonainaa. cony chustum dagane ave paata gontukalu... adhe ramayana bhaarataalanu teesukuni veraitiigaa rayadam... ikkadike streevaada aagipoim danipistundi. ika jagajjatteelayina dalitakavulu maraninchadam dalitavaadaaniki teerani lotu. mana pillallo okkoru okkorakamgaa edugutaaru. andaruu okkalage undaru kada! undalanukovadam kuudaa sari kaadu. ‘nakhab’ ante nakkuda chala ishtam. ippatikee chaduvukunnappudalla chalinchipotanu. ayithe ‘chaandtara’ vilakshanamaina kavitvam. kevalam rendulainlalo jeevita saaraamsam mottam ichedi. daaniki ‘nakhab’ki pontana ledu. alaage ‘dardi’ kuudaa. ‘dardi’loo seetrala pain untundi. adhe titil. ‘dardi’ chaduvukunna kallallo neellu tirugutaayi. ‘dardi’ meeda okka saraina rivyuu kuudaa rakapovadam aascharyam kaliginchindi.