 ‘రాజ్యం వీర భోజ్యం’ అనేది ఒకనాటి సూక్తి. అదిప్పుడు రూపు మార్చుకుంది. స్వాతంత్య్రానంతరం మనం గొప్పగా చెప్పుకుంటున్న ప్రజాస్వామ్య దేశంలో కుల బలం, ధన బలం ఉన్నవారిదే సత్తా. ఈ పుణ్య భూమిలో ఓట్లొకరివి, సీట్లొకరివి. ఓట్లున్న వారికి అరచి గీపెట్టుకున్నా పెద్దగా సీట్లివ్వరు. అరకొరగా ఇచ్చి అవి కూడా గెలవనీయకుండా ఎన్నికల వ్యవస్థను ధనమయం చేసిపెట్టారు.రెడ్లు సభలు, సమావేశాలు పెట్టి కేంద్రంలోనే కాక రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో తమకు అన్యాయం జరుగుతున్నదని, అంటున్నందుకే ఈ ప్రస్తావన. తెలంగాణ, ఆంధ్ర రాష్ట్రాలలో తమకు ముఖ్యమంత్రులు లేని దుస్థితి వచ్చిందని, కేంద్రంలో కూడా తమ మంత్రులు లేరని వారు వాపోతున్నారు.అసలు రెడ్లకు ఏం తక్కువైందని ఈ గగ్గోలు. రాష్ట్ర విభజన వరకు ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో తిరుగులేని అధికారాన్ని, ఆధిపత్యాన్ని పొందింది వారే. సుదీర్ఘ కాలం పాలించిన కాంగ్రెస్ హయాంలో 99% ముఖ్యమంత్రి పదవులు వారికే దక్కాయి. వీటితో పాటు ప్రాముఖ్యత గల శాఖలతో మెజార్టీ మంత్రి పదవులు, కార్పోరేషన్ అధ్యక్ష పదవులు వారి పరమయ్యాయనేది సత్యం. ముఖ్యంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ రెడ్ల భవిష్యత్తుకు బంగారు బాట వేసింది. 1956 నుంచి రాష్ట్ర విభజన వరకు వారికే పెద్ద పీట వేసింది. రాష్ట్రంలోనే కాకుండా, కేంద్రంలో సైతం వారి హవా కొనసాగింది.ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో కులం కోణమనేది రాష్ట్ర అవతరణ నుంచే ప్రారంభమైంది. అప్పట్లో హైదరాబాద్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న బూర్గుల రామకృష్ణారావు, ఆంధ్రతో తెలంగాణ విలీనాన్ని మొదట్లో తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. అయితే జవహర్లాల్ నెహ్రూ, గోవింద్ వల్లభ్ పంత్ వంటి కేంద్ర నాయకుల ఒత్తిడితో అయిష్టంగానే విలీనానికి ఒప్పుకున్నారు. పెద్దమనుషుల ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత, తెలంగాణ మరణ శాసనంపై సంతకం చేశానని కూడా ఆయన ప్రకటించారు.రామకృష్ణారావు ప్రభుత్వం ఎన్నికలకు వెళ్ళేందుకు రెండేళ్ళ గడువుండగానే విలీనం ప్రతిపాదన వచ్చింది. హైదరాబాద్ రాజధానిగా సకల సౌకర్యాలతో ఉన్న తెలంగాణను విలీనం చేసేందుకు సర్కారియా కమిషన్ కూడా ఒప్పుకోలేదు. ఒకవేళ చేయదల్చుకుంటే, రెండేళ్ళ అనంతరం జరిగే ఎన్నికల్లో ప్రజాభిప్రాయాన్ని కోరాలని చెప్పినా వినకుండా, రెండు రాష్ట్రాలను కేంద్రం విలీనం చేసింది. అటువంటప్పుడు ఏపీ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా రామకృష్ణారావు ఉండటమే న్యాయం. అందుకు అన్ని అర్హతలు ఆయనకు ఉన్నాయి. అయినప్పటికి సీఎం పదవి నుంచి తప్పించి ఆయనను కేరళ గవర్నర్గా పంపారు. కర్నూలులో ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న నీలం సంజీవరెడ్డికి ముఖ్యమంత్రి పదవిని కట్టబెట్టారు.దీనిలో మతలబు కులం కాక మరేమిటి? సంజీవరెడ్డి తర్వాత వచ్చిన కాంగ్రెస్ ముఖ్యమంత్రులలో దామోదరం సంజీవయ్య, పి.వి. నర్సింహారావు, జలగం వెంగళరావు, రోశయ్య తప్ప మిగతావారంతా రెడ్లే. వారిలో కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి, మర్రి చెన్నారెడ్డి, జనార్దన్ రెడ్డి, విజయభాస్కర రెడ్డి, టి. అంజయ్య (రామకృష్ణారెడ్డి), వై.యస్. రాజశేఖర్ రెడ్డి, కిరణ్ కుమార్ రెడ్డిలు ఉన్నారు. ప్రాంతీయ పార్టీగా అధికారంలోకి వచ్చిన తెలుగు దేశం పార్టీ నుంచి కమ్మ వర్గానికి చెందిన ఎన్.టి.రామారావు, నాదెళ్ళ భాస్కర రావు, చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రులయ్యారు. కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి ఏడేండ్లు పాలించగా మర్రి చెన్నారెడ్డి, విజయభాస్కర రెడ్డి, రాజశేఖర్ రెడ్డి రెండేసి పర్యాయాల చొప్పున సీఎం పదవిని ఏలారు.దళితుడైన సంజీవయ్య ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు అనేక అవమానాలకు గురయ్యారు. అగ్రకుల దురహంకారంతో ఆయన మంత్రి వర్గంలోని కొందరు సంజీవయ్యను తీవ్రమనస్థాపానికి గురి చేశారు. పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో కర్నూలు నుంచి పోటీ చేస్తే ఆ జిల్లాకు చెందిన సొంతపార్టీ దిగ్గజ నాయకుడు ఏడు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లో తన అనుచరులను ఇండిపెండెంట్లుగా పోటీ చేయించి సంజీవయ్యను ఓడించారు. చివరకు ఆయన పదవి నుంచి తప్పుకొనే పరిస్థితులు కల్పించారు. పేదల కోసం భూ సంస్కరణలు అమలు చేసిన పాపానికి పి.వి.నరసింహారావును భూస్వాములు, పెత్తందార్లు ఉద్యమాలు లేవదీసి గద్దె దింపారు. మొత్తం మీద రెడ్లు పన్నెండు పర్యాయాలు సీఎం పీఠాన్ని అధిష్టించి రాష్ట్రాన్ని ఏలారు. సీఎం పదవిలోనే కాదు, ఎమ్మెల్యే టిక్కెట్లలోనూ పెద్దవాటా రెడ్లదే. బీసీలకు ఎప్పుడూ ఇచ్చింది అత్తెసరు సీట్లే. బీసీలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్లు ఇవ్వాలని శాసన సభలో తీర్మానం చేసి కేంద్రానికి పంపిన వై.యస్.ఆర్. తన హయాంలో ఎన్నికలు జరిగితే ఆ సూత్రాన్ని పాటించలేదు. బీసీల కంటే రెడ్లకే ఎక్కువ టిక్కెట్లు ఇచ్చారు. ఆదేమని అడిగితే రెడ్లకు ఇంకా తక్కువయ్యాయని బదులిచ్చారు. అటు కేంద్రంలో కూడా రెడ్ల వైభవానికి కొదువేమీ లేదు. సంజీవరెడ్డి రాష్ట్రపతి పదవి చేపట్టగా, బ్రహ్మానంద రెడ్డి కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవిలో కేంద్ర మంత్రి పదవిలో కొనసాగారు. మర్రి చెన్నారెడ్డి కేంద్ర మంత్రిగా, మూడు రాష్ట్రాలకు గవర్నరుగా పనిచేశారు.విజయభాస్కర్ రెడ్డి, కె.వి. రఘునాధ్ రెడ్డి, జయపాల్ రెడ్డి లాంటి వారు మంచి శాఖలతో కేంద్ర మంత్రి పదవులు చేపట్టిన వారే. రాజశేఖర్ రెడ్డితో పాటు తమ వర్గానికి చెందిన ముఖ్యమంత్రుల పాలనలో వారి అండదండలు పొంది అపారమైన ఆర్థిక వనరులు రెడ్లు సమకూర్చుకున్నారు. ప్రాజెక్టుల కాంట్రాక్టులు, ఇంజనీరింగ్ వైద్య కళాశాలల అనుమతులు, పరిశ్రమలు, రియల్ ఎస్టేట్ వ్యాపారాలతో ఆర్థికంగా బలవంతులుగా ఎదిగారు. రెడ్లలో 80% ఆర్థికంగా శక్తివంతులని ఆ వర్గానికి చెందిన ఎంపీ సుఖేందర్ రెడ్డి చెప్పడం గమనార్హం. ఈ ఆర్థిక వనరులతో రాజకీయ పార్టీలను ముఖ్యంగా కాంగ్రెస్ పార్టీని వారు గుప్పిట్లో ఉంచుకోగలుగుతున్నారు. ముఖ్యమంత్రి పదవి లేకపోవచ్చు కానీ, టీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వంలో కూడా రెడ్ల ప్రాభవమే కొనసాగుతున్నది. అన్ని పదవుల్లో వారిదే పెద్దవాటా.తమకు అధికారం రావాలని ఎవరైనా కోరుకోవడంలో తప్పులేదు. కానీ అది తమకే ఉండాలని మరెవ్వరికీ దక్కకూడదని కోరుకోవడం సహేతుకం కాదు. తెలంగాణ ఏర్పాటైన నేపథ్యంలో ఈసారి వేరే సామాజిక వర్గానికి అధికారం లభిస్తే, ఇంతగా బాధపడవలసిన అగత్యం లేదు. రాష్ట్ర జనాభాలో ఐదారు శాతం ఉన్న రెడ్లు అన్నీ అనుభవించి కూడా బాధపడితే, ఇప్పటి వరకు అసలే ముఖ్యమంత్రి పదవికి అవకాశం లభించని 80 శాతం ఉన్న బలహీన వర్గాల వారు ఎంతగా బాధపడాలి? ఎస్సీలకు ముఖ్యమంత్రి పదవి అందినట్లే అంది చేజారిపోయింది. అరవై శాతం ఉన్న బీసీలకు ఇంతవరకు ఒక్కసారి కూడా అధికార పగ్గాలు రాలేదు. ఇందుకు కారకులెవరు? కాంగ్రెస్ పార్టీ అనుసరించిన ఈ వివక్ష పూరిత విధానం ఒక చెడు సాంప్రదాయంగా కొనసాగుతున్నది.అయితే ఈ విషయంలో టీడీపీ పాలనలో కొంత మార్పు కనబడింది. యన్.టి.రామారావు నాయకత్వంలో బలహీనవర్గాలకు గుర్తింపుతో పాటు రాజకీయ సాధికారత లభించింది. తెలంగాణలో నిజాం పాలన నుంచి వేళ్ళు పాతుకు పోయిన ప్యూడల్ వ్యవస్థ సంకెళ్ళను ఆయన తెంచి వేశారు. పటేల్, పట్వారి వ్యవస్థను రద్దు చేసి, బలహీన వర్గాల వారికి విముక్తి కల్పించారు. తాలూకాల స్థానంలో మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టి వారు రాజకీయంగా ఎదిగేందుకు దోహదం చేశారు. అసెంబ్లీ సీట్ల విషయానికి వస్తే, ఎస్సీ, ఎస్టీలకు రిజర్వేషన్లు ఉన్నందున వారికే సమస్యా లేదు. బీసీలకు రిజర్వేషన్లు లేనందువల్ల నామ మాత్రంగా సీట్లిచ్చి గెలవనీయకుండా అడ్డుపడుతున్నారు. తీరా గెలిస్తే మంత్రి పదవులు రానివ్వరు, ఒక వేళ ఇచ్చినా పనికి మాలిన శాఖలు అప్పగిస్తారు. బీసీలలో ఐక్యత రాకుండా విభజించి పాలిస్తూ పబ్బం గడుపుకుంటున్నారు.ఓట్లు మావి, సీట్లు మీవా? అనే నినాదం బలహీన వర్గాల్లో ఇప్పటికే పుంజుకుంటున్నది. తాము అధికారంలోకి రావాలనే కాంక్ష వారిలో రగులుకుంటున్నది. రెడ్లు, కమ్మ తదితర అగ్రకులాల వారు ఈ పరిమాణాలను గుర్తించవలసిన తరుణం ఆసన్నమైంది. వ్యక్తుల సారథ్యంలో ఏర్పాటైన ప్రాంతీయ పార్టీలు తప్పటడుగులు వేసినా, అన్ని వర్గాలకు సమాన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడంలో జాతీయ పార్టీలకు ప్రత్యేక బాధ్యత వుంది. లేకపోతే ప్రజాస్వామ్యానికి అర్థమే ఉండదు. అసలు దాని మనుగడకే ముప్పు వాటిల్లుతుంది. అప్పుడు కులస్వామ్యం క్రూరంగా పరిహసిస్తుంది.-కె. వేణుగోపాల్సీనియర్ జర్నలిస్ట్
 ‘rajyam veera bhojyam’ anedi okanati suukti. adippudu roopu maarchukundi. swaatantyraanantaram manam goppagaa cheppukuntunna prajaaswaamya desamlo kula balam, dhana balam unnavaaride satta. ee punya bhoomilo otlokarivi, seetlokarivi. otlunna vaariki arachi geepettukunna peddagaa seetlivvaru. arakoragaa ichi avi kuudaa gelavaneeyakundaa ennikala vyavasthanu dhanamayam chesipettaaru.redlu sabhalu, samavesalu petti kendramlone kaaka rendu telugu rashtralalo tamaku anyayam jarugutunnadani, antunnanduke ee prastaavana. telamgaana, aandhra rashtralalo tamaku mukhyamantrulu laeni dusthiti vachindani, kendramlo kuudaa tama mantrulu lerani vaaru vaapotunnaaru.asalu redlaku yem takkuvaindani ee gaggolu. rashtra vibhajana varaku ummadi rashtramlo tiruguleni adhikaaraanni, aadhipatyaanni pondindi vaare. sudeergha kaalam paalinchina congress hayamlo 99% mukhyamantri padavulu vaarike dakkayi. veetitho paatu praamukhyata gala saakhalatho mejarty mantri padavulu, carporation adhyaksha padavulu vaari paramayyaayanedi satyam. mukhyamgaa congress party redla bhavishyattuku bangaaru baata vesindi. 1956 nunchi rashtra vibhajana varaku vaarike pedda peeta vesindi. rashtramlone kakunda, kendramlo saitam vaari hawa konasagindi.andhrapradesh rajakeeyaallo kulam konamanedi rashtra avatarana nunche praarambhamaindi. appatlo hyderabad rashtra mukhyamantrigaa unna boorgula ramakrishnarao, aandhratho telamgaana viliinaanni modatlo teevramgaa vyatirekinchaaru. ayithe jawaharlal nehroo, govind vallabh panth vanti kendra naayakula ottidito ayishtamgaane viliinaaniki oppukunnaru. peddamanushula oppandampai santakam chesina tarvaata, telamgaana marana saasanampai santakam chesanani kuudaa aayana prakatinchaaru.ramakrishnarao prabhutvam ennikalaku vellenduku rendella gaduvundagaane vileenam pratipaadana vachindi. hyderabad rajadhaniga sakala soukaryaalato unna telangaananu vileenam chesenduku sarkaria kamishan kuudaa oppukoledu. okavela cheyadalchukunte, rendella anantaram jarige ennikallo prajaabhipraayaanni koralani cheppina vinakunda, rendu rashtralanu kendram vileenam chesindi. atuvantappudu apy toli mukhyamantrigaa ramakrishnarao undatame nyaayam. anduku anni arhatalu aayanaku unnaayi. ayinappatiki cm padavi nunchi tappinchi aayananu kerala gowernerga pampaaru. karnoolulo aandhra rashtra upa mukhyamantrigaa unna neelam sanjeevareddiki mukhyamantri padavini kattabettaru.deenilo matalabu kulam kaaka maremiti? sanjeevareddy tarvaata vachina congress mukhyamantrulalo damodaram sanjeevayya, pi.vi. narsimhaaraavu, jalagam vengalarao, rosayya tappa migatavaranta redley. vaarilo kaasu brahmanandareddy, marri chennareddy, janardan reddi, vijayabhaskara reddi, ti. anjayya (ramakrishnareddy), vai.yas. rajasekhar reddi, kiran kumar reddilu unnaaru. praantiiya paartiigaa adhikaaramloki vachina telugu desham party nunchi kamma vargaaniki chendina en.ti.ramarao, naadella bhaskara raavu, chandrababu nayudu mukhyamantrulayyaaru. kaasu brahmanandareddy edandlu paalinchagaa marri chennareddy, vijayabhaskara reddi, rajasekhar reddi rendesi paryayala choppuna cm padavini elaaru.dalitudaina sanjeevayya mukhyamantrigaa unnappudu aneka avamaanaalaku gurayyaru. agrakula durahankaaramtho aayana mantri vargamlooni kondaru sanjeevayyanu teevramanasthaapaaniki guri chesaru. paarlamentu ennikallo karnoolu nunchi poty cheste aa jillaaku chendina sontaparty diggaja nayakudu edu assembley niyojakavargaallo tana anucharulanu indipendentlugaa poty cheyinchi sanjeevayyanu odinchaaru. chivaraku aayana padavi nunchi tappukone paristhitulu kalpinchaaru. pedala kosam bhoo samskaranalu amalu chesina paapaaniki pi.vi.narasimhaaraavunu bhuswamulu, pettandaarlu udyamaalu levadeesi gadde dimpaaru. mottam meeda redlu pannendu paryayalu cm peethaanni adhishtinchi rashtranni elaaru. cm padavilone kaadu, emmelye tikketlaloonuu peddavata redlade. beeseelaku eppuduu ichindi attesaru seatley. beeseelaku 33 saatam reservationlu ivvaalani saasana sabhalo teermaanam chesi kendraaniki pampina vai.yas.ar. tana hayamlo ennikalu jarigithe aa suutraanni paatinchaledu. beeseela kante redlake ekkuva tikketlu icharu. aademani adigithe redlaku inka takkuvayyaayani badulichaaru. atu kendramlo kuudaa redla vaibhavaaniki koduvemi ledu. sanjeevareddy rashtrapati padavi chepattagaa, brahmananda reddi congress adhyaksha padavilo kendra mantri padavilo konasaagaaru. marri chennareddy kendra mantrigaa, moodu rashtralaku gavarnarugaa panichesaaru.vijayabhaskar reddi, ke.vi. raghunadh reddi, jayapal reddi lanti vaaru manchi saakhalatho kendra mantri padavulu chepattina vaare. rajasekhar redditho paatu tama vargaaniki chendina mukhyamantrula paalanalo vaari andadandalu pondi apaaramaina aardhika vanarulu redlu samakuurchukunnaaru. praajektula contractulu, injaneering vaidya kalaasaalala anumatulu, parisramalu, riyal estate vyaapaaraalato aardhikamgaa balavantulugaa edigaaru. redlalo 80% aardhikamgaa saktivantulani aa vargaaniki chendina empy sukhender reddi cheppadam gamanarham. ee aardhika vanarulatho rajakeeya paarteelanu mukhyamgaa congress paartiini vaaru guppitlo unchukogalugutunnaaru. mukhyamantri padavi lekapovachhu cony, trs prabhutvamlo kuudaa redla praabhavame konasaagutunnadi. anni padavullo vaaride peddavata.tamaku adhikaaram ravalani evaraina korukovadamlo tappuledu. cony adhi tamake undaalani marevvarikee dakkakudadani korukovadam sahetukam kaadu. telamgaana erpaataina nepathyamlo eesaari vere saamaajika vargaaniki adhikaaram labhiste, intagaa baadhapadavalasina agatyam ledu. rashtra janabhalo aidaaru saatam unna redlu annee anubhavinchi kuudaa baadhapadithe, ippati varaku asale mukhyamantri padaviki avakaasam labhinchani 80 saatam unna balaheena vargala vaaru entagaa badhapadali? esseelaku mukhyamantri padavi andinatle andi chejaripoyindi. aravai saatam unna beeseelaku intavaraku okkasari kuudaa adhikara paggaalu raledu. induku karakulevaru? congress party anusarinchina ee vivaksha puurita vidhaanam oka chedu saampradaayamgaa konasaagutunnadi.ayithe ee vishayamlo tdp paalanalo kontha maarpu kanabadindi. yan.ti.ramarao naayakatvamlo balaheenavargaalaku gurtimputo paatu rajakeeya saadhikaarata labhinchindi. telamgaanalo nijam paalana nunchi vaellu paatuku poyina pudel vyavastha sankellanu aayana tenchi vaesaaru. patel, patwari vyavasthanu raddu chesi, balaheena vargala vaariki vimukti kalpinchaaru. taaluukaala sthaanamlo mandala vyavasthanu pravesapetti vaaru raajakeeyamgaa edigenduku dohadam chesaru. assembley seatla vishayaaniki vaste, essy, esteelaku reservationlu unnanduna vaarike samasya ledu. beeseelaku reservationlu lenanduvalla naama maatramgaa seetlichi gelavaneeyakundaa addupadutunnaru. tiiraa geliste mantri padavulu ranivvaru, oka vaela ichina paniki maalina saakhalu appagistaaru. beeseelalo aikyata rakunda vibhajinchi paalistuu pabbam gadupukuntunnaru.otlu maavi, seetlu meeva? ane ninaadam balaheena vargaallo ippatike punjukuntunnadi. taamu adhikaaramloki ravalane kanksha vaarilo ragulukuntunnadi. redlu, kamma taditara agrakulaala vaaru ee parimaanaalanu gurtinchavalasina tarunam aasannamaindi. vyaktula saarathyamlo erpaataina praantiiya paarteelu tappatadugulu vesina, anni vargaalaku samaana praatinidhyam kalpinchadamlo jaateeya paarteelaku pratyeka baadhyata vundi. lekapothe prajaaswaamyaaniki arthame undadu. asalu daani manugadake muppu vaatillutundi. appudu kulaswamyam kruramgaa parihasistundi.-ke. venugopalsiniyar jarnalist