
 మేమూ మీతోటివారమే అన్నారు ముసల్మానులు. షేర్వానీలు తొడుక్కుని గుంపులు గుంపులుగా చెరువుకు చేరారు. తాసిల్దారు సహితం బండ్లో అక్కడికి చేరాడు. ఊరంతా కదిలింది. వరుసలుగా నుంచొని ముసల్మానులు నమాజు చేశారు. వంగలేకున్నా తాసిల్దారు వంగాడు. వర్షం ప్రసాదించవలసిందని అల్లాను ప్రార్థించారు. వీరి ప్రార్థన జరుగుతుండగానే ఆకాశంలో మబ్బులు కమ్ముకున్నాయి. గిర్దావరు గుండెలో ఉరుములు ఉరిమాయి. నమాజుకు వాన పడితే తన దేవతలు తక్కువ అయిపోతారు. వాన పడరాదని మనసులో ప్రార్థించాడు ముక్కోటి దేవతలను. వచ్చిన మేఘాలు తేలిపోయాయి. పోతూ, పోతూ నాలుగు చినుకులు రాల్చి పోయాయి. తాసిల్దారు ముఖం చాటంత అయింది. గిర్దావరు ముఖం సూది అంత అయింది. అక్కడికీ వీరయ్యగారు రాలేదు. రఘు రాలేదు నాగేశ్ రాలేదు. అదే ప్రధాన చర్చనీయాంశం - అయింది అక్కడ చేశారు దాన్ని. వారు రాకపోవడం భీమునికి, రావఁడికి కూడా కష్టమే అనిపించింది. ఆ రాత్రి జరిగిన సమావేశంలో రావఁడు, భీముడు ఏకంగా అడిగారు ఆ విషయం. "నాకు నమ్మకం లేదు. ఆకాశంలో దేవుడు ఉండడు. ఉండటానికి వీల్లేదు." ఖచ్చితంగా చెప్పేశాడు నాగేశ్. ఒకరి ముఖాలు ఒకరు చూచుకున్నారు రావఁడు, భీముడు. "అట్లకాదు. దేవుడు ఉన్నడటనే అనుకుందాం. అతడు మనకు తండ్రివంటి వాడు కదా! తండ్రి తన సంతానాన్ని కష్టాలపాలు చేస్తాడా? మనం ఏదైనా ఇస్తే వాన పడేస్తడు, లేకుంటే పడెయ్యడా?" అని, వర్షానికి కారణం ఏమిటి? అది ఎలా పడుతుందీ వివరించాడు రఘు. "పొట్ట మాడి చచ్చెటోనికింత గంజి పోస్తరా, చందాలు వసూలుచేస్తరా! రేపు నా గరిశలు కుమ్మరిస్త, పేద బిక్కి అందరికీ కొలిచేస్త. అందరితో నేను చస్త" వీరయ్యగారి గుండె దూసుకొనివచ్చాయి ఆ మాటలు. అంతా చకితులై చూచారు. 'నాయ్నా అసలు దేవునివి నువ్వు. అన్నం పెట్టేవాడే దేవుడు" అని కుమ్మరిస్త, పేద బిక్కి అందరికీ కొలిచేస్త. అందరితో నేను చస్త" వీరయ్యగారి గుండె దూసుకొనివచ్చాయి ఆ మాటలు. అంతా చకితులై చూచారు. 'నాయ్నా అసలు దేవునివి నువ్వు. అన్నం పెట్టేవాడే దేవుడు" అని ఆనంద బాష్పాలు రాల్చింది జానకి. వీరయ్యగారు అక్కడ్నించి లేచిపోయారు. గింజలు ఎలా పంచాలి? ఎవరికి పంచాలి అనే విషయంపై చర్చలు జరిగాయి. పట్టికలు తయారుచేసే బాధ్యత రావఁడు, భీముడు తీసుకున్నారు. విరాటపర్వం చెప్పించి పాండవులకు పాయసం పోస్తే తప్పక వర్షం వస్తుందన్నాడు గిర్దావరు. అదొక సాకు ఆర్జనకు. వ్యాపారస్తులకు తప్పలేదు. రైతుల దగ్గర సైతం వసూలు చేశారు. ఇవ్వడం ఏడ్చుకొంటూనే అయినా ఎక్కడో ఆశ మిణుకు మిణుకు మంటూనే ఉంది. ఇవ్వడం అంతా ఇచ్చారు. చేతులు నెత్తిన పెట్టుకొని కూర్చున్నారు. అయ్యవారిని పట్నం నుంచి పిలిపించారు - బాగా పురాణం చెపుతాడని. వెంట పెద్ద పెద్ద పుస్తకాలు తెచ్చారు అయ్యవారు. వారి చేతులకు సింహమ్మూతి కడియాలున్నాయి. చెవులకు మకరకుండలాలున్నాయి. వారు బాగా హరికథలు కూడా చెప్పగలరు. పురాణం తరువాత కొన్ని హరికథలు చెప్పుకొని డబ్బు మూట కట్టుకొని పోదామనుకొని వచ్చారు. వచ్చి గిర్దావరు ఇంట్లో విడిశారు. తాసిల్దారు దర్శనం చేసుకున్నారు. తన ప్రభావాన్ని గురించి చెప్పారు. తాసిల్దారుకు అదేమి బుర్రకు ఎక్కలేదు. కాని నాస్తికుల వల్లనే వర్షం పడడం లేదనే విషయం అయ్యవారి బుర్రకు ఎక్కించాడు తాసిల్దారు. హరికథలు కుదిరిమ్చి పెడ్తానని వాగ్దానం చేశాడు. అయ్యవారు వచ్చారంటే గ్రామ పెద్దలంతా గిర్దావరు ఇంటికి వచ్చారు. "వానపడ్తాదుండి?" అందరూ అయ్యవారిని అదే ప్రశ్న అడిగారు. అయ్యవారు అందుకు జవాబుగా ఉపన్యాసమే ఇచ్చేశారు. "నాయనలారా! అధర్మం పెరిగిన దేశంలో వానలు పడవు. జనులు కరువుకాటకాలతో చత్తురు. పూర్వం దండుడు అను రాజు వింధ్య శైవలారణ్య ప్రాంతమును పాలించినాడు. అతనికి గురువు శుక్రుడు. వసంతకాలమున ఒక నాటి మధ్యాహ్నమున, దండుడు శుక్రుని ఆశ్రమమునకు వెళ్ళినాడు. అక్కడ శుక్రుడు లేదు. కాని అతని పెద్దకూతురు అరజ ఉన్నది. ఆమె వయసులో ఉన్నది. ఆమెను చూచి దండునకు మదన వికారము కలిగినది. తనతో రమించవలసిందని అరజను రాజు కోరినాడు. ఆమె తండ్రి అనుమతి లేనిది అంగీకరించనన్నది. రాజు నిలువలేకపోయినాడు. బలవంతంగా ఆమెను చెరచినాడు. వెళ్ళిపోయినాడు. శుక్రుడు ఆశ్రమమునకు వచ్చి చూచినాడు. అరజ దుమ్ములో పడి ఎక్కెక్కి ఏడ్చుచున్నది. శుక్రుడు దివ్యదృష్టివలన అంతయు గ్రహించినాడు. "దండుని రాజ్యం ఉన్నంతమేరకు దుమ్ము వర్షముగా కురియుగాక. ఈ ప్రాంతము వానలు కురియకుండుగాక!" అని వెళ్ళిపోయినాడు. నాటి నుండి అక్కడ ఒక్క చినుకు పడలేదు. అట్లే మన గ్రామమున అధర్మమునకు తలపడినవారు, నాస్తికులు చేరినారు. అందుకే వాన పడుటలేదు. ఆ కథ ఎందుకు చెప్పారో ఎవరికి వర్తిస్తుందో అర్థంకాలేదు జనానికి. మళ్ళీ అడిగారు "ఇంతకు వాన పడ్తదంటారా?" "నాయనలారా! ధర్మరాజు ధర్మమూర్తి. అతడు మత్స్యదేశమున అజ్ఞాతవాసము గడిపినప్పుడు ఆ దేశము సుభిక్షముగా ఉండెను. దానిని ఎరిగియే పాండవులు విరటుని పట్టణమందున్నారనీ 'దుర్యోధనుడు' తెలుసుకున్నాడు. కాబట్టి ఆ కథ విన్నచో తప్పక వర్షము పడును. గిర్దావరు, తాసిల్దారు ధర్మాత్ములు. వారు చెప్పినట్లు వినుడు. నాస్తికులను నమ్మరాదు. వారిని గ్రామమున ఉండనీయరాదు." అని ముగించి భోజనానికి లేచారు అయ్యవారు. తలా ఒక రీతిగా అనుకుంటూ వెళ్ళిపోయారు పెద్ద మనుషులు. అయ్యవారు నిర్ణయించిన ముహూర్తానికి గ్రామం యావత్తూ చెరువులోనికి చేరింది. వంటలు అక్కడే సాగాయి. భోజనాలు అక్కడే అందరికీ, అదియ్యవారు పురాణం ప్రారంభించారు. వర్షం వస్తుంది. కాబట్టి వంటలు త్వరగా ముగించవలసిందని మధ్య చెపుతున్నారు. పురాణం పూర్తి అయింది. వానచినుకు లేకపోగా మబ్బుతునక రాలేదు. ఆకాశంలోకి విస్తళ్ళువేసి వస్తుండగా ఏనుగు తొండమంత ధారతో వర్షం పడుతుందనీ, విస్తళ్ళు కొట్టుకు పోతాయనీ, త్వరగా భోజనాలు ముగించమని చెప్పారు అయ్యవారు. జనం భోజనాలు ముగించారు. విస్తళ్ళు పారేశారు. మబ్బుముక్క రాలేదు ఆకాశంలోకి ఒక చినుకు పడలేదు. జనం అయ్యవారికోసం వెతికారు కనిపించలేదు. ఆ రాత్రి పుస్తకాలు కూడా వదిలి రైలు ఎక్కారు అయ్యవారు గప్ చిప్ గా. వీరయ్యగారు ధాన్యం పంచుతారనే వార్త ఊరంతా పాకిపోయింది. వెంకయ్య గుండెల్లో రాళ్ళు కురిశాయి. తాసిల్దారుకూ గిర్దావరుకూ చీమలు కుట్టాయి. వ్యాపారస్తులకు చెమటలు పట్టాయి. మంచిపేరు సంపాదించుకోవడానికి చేస్తున్నాడని కొందరు, తీరా పంచినప్పుడు చూతాం లెమ్మని కొందరూ, జనం తంతారని ఈ ఎత్తు ఎత్తాడని కొందరూ ప్రచారం సాగించారు. నాస్తికులు ఇచ్చే వడ్లు తీసుకుంటే ఇక అసలే వానలు పడవని గిర్దావరు ప్రచారం చేశాడు. అవన్నీ చెవినపడినా లెక్కచేయలేదు వీరయ్యగారు. పట్టికలు తయారైనాయి. గంపలతో ఆడా మగా హరిజనులాదిగా అంతా వీరయ్యగారి ఇంటివైపు పయనం సాగించారు. వీరయ్యగారి ముంగిలి జనంతో నిండిపోయింది. జనం తోసుకుంటున్నారు. మాకు ముందంటే మాకు ముందని నెట్టుకుంటున్నారు. భీముడు, రావఁడు, రఘు, నాగేశ్, జానకి వారిని పంక్తులుగా నుంచో పెడ్తున్నారు. వీరయ్యగారు గరిశ దగ్గర నుంచోని మూతతీయించాడు. ఆకాశంలో మబ్బులు కమ్ముకున్నాయి. పాలేళ్ళు కొలుస్తున్నారు. పట్టిక ప్రకారం గంపల్లో పోస్తున్నారు. ఉరుముల ఉరిమాయి, మెరుపులు మెరిశాయి. కారుమబ్బులు ఆకాశంలో కమ్ముకున్నాయి. చిరుచీకట్లు కమ్మాయి, అయినా పాలేళ్ళు ధాన్యం కొలుస్తూనే ఉన్నారు. ధాన్యపు గంపలతో జనం ఆనందంగా ఇళ్ళకు చేరుకుంటూనే ఉన్నారు.  చిటపట చినుకులు మొదలైనాయి. ఉరుములు మెరుపులు. జోరున వాన మొదలైంది. వాన, వాన, వాన. ఎవరి నోటవిన్నా అదే పదం. హోరున వాన పడుతున్నా ఒక్కడు కదల్లేదు. వాన సగం పంట రైతుకు పూర్తి ప్రాణం. వాననీరు నెత్తులమీద పారుతుంటే వీరయ్యగారి ముంగిట్లో జనం గంతులు వేయసాగారు. ఈలలు కొట్టారు. పాటలు పాడారు. ఇళ్ళకు వస్తున్న లేగ దూడలు గంతులు వేశాయి. హోరున వాన. ఆటలు, పాటలు. ఆనందం వీరయ్యగారి గుండె నిండిపోయింది. వానలో నుంచోని చేతుల్తో వాననీరు పడ్తూంది జానకి. నాగేశ్ జనంతోపాటు గంతులు వేస్తున్నాడు. ముక్కుమీది నుంచి జారే నీరు చప్పరిస్తున్నాడు. రఘు ఆలోచిస్తున్నాడు. "నిజమైన ఆవేదనకు ప్రకృతిసైతం పులకిస్తుంది. వర్షిస్తుంది" అనుకున్నాడు. పరుగెత్తి వీరయ్యగారి పాదాలంటాడు. "మీరు నిజమైన మనుషులు" అన్నాడు. "దొర ధర్మరాజు" అన్నారు జనం. "అందుకే వాన పడ్డది" అన్నాడు ఒకడు. వర్షం బాగానే కురిసింది. భూమి తడిసి సువాసన చిమ్మింది. వీధులవెంట కాలువలు పారేయి. కుర్రకుంకలు వాటిలో చేపలు కూడా పట్టారు. భూమి పులకరించింది. గడ్డి మొలచింది. నేలంతా పచ్చబారి పోయింది. చెరువుల్లోకి కొంత నీరు వచ్చింది. పశువులు బ్రతుకుతాయి అనుకున్నారు జనులు.

 memu meethotivaarame annaru musalmaanulu. sharvaaneelu todukkuni gumpulu gumpulugaa cheruvuku cheraaru. taasildaaru sahitam bandlo akkadiki cheraadu. oorantaa kadilindi. varusalugaa nunchoni musalmaanulu namaju chesaru. vangalekunna taasildaaru vangaadu. varsham prasaadinchavalasindani allaanu praarthinchaaru. veeri praarthana jarugutundagaane aakaasamlo mabbulu kammukunnayi. girdavaru gundelo urumulu urimaayi. namajuku vaana padithe tana devatalu takkuva ayipotaru. vaana padaraadani manasulo praarthinchaadu mukkoti devatalanu. vachina meghaalu telipoyayi. pothoo, pothoo naalugu chinukulu ralchi poyayi. taasildaaru mukham chaatanta ayindi. girdavaru mukham suudi anta ayindi. akkadiki veerayyagaaru raledu. raghu raledu nagesh raledu. adhe pradhaana charchaneeyaamsam - ayindi akkada chesaru daanni. vaaru rakapovadam bheemuniki, ravediki kuudaa kashtame anipinchindi. aa raatri jarigina samavesamlo raavedu, bheemudu ekamgaa adigaaru aa vishayam. "naaku nammakam ledu. aakaasamlo devudu undadu. undataaniki veelledu." khachitamgaa cheppesadu nagesh. okari mukhalu okaru chuuchukunnaaru raavedu, bheemudu. "atlakaadu. devudu unnadatane anukundam. atadu manaku tandrivanti vaadu kada! tandri tana santaanaanni kashtaalapaalu chestada? manam edaina iste vaana padestadu, lekunte padeyyada?" ani, varshaaniki kaaranam emiti? adhi ela padutundii vivarinchaadu raghu. "potta maadi chachetonikinta ganji postara, chandaalu vasuluchestara! repu naa garisalu kummarista, pedha bikki andarikee kolichesta. andaritho nenu chasta" veerayyagaari gunde doosukonivacchaayi aa maatalu. antaa chakitulai chuuchaaru. 'nayna asalu devunivi nuvvu. annam pettevade devudu" ani kummarista, pedha bikki andarikee kolichesta. andaritho nenu chasta" veerayyagaari gunde doosukonivacchaayi aa maatalu. antaa chakitulai chuuchaaru. 'nayna asalu devunivi nuvvu. annam pettevade devudu" ani aananda bashpalu ralchindi jaanaki. veerayyagaaru akkadninchi lechipoyaru. ginjalu ela panchaali? evariki panchaali ane vishayampai charchalu jarigai. pattikalu tayaruchese baadhyata raavedu, bheemudu teesukunnaru. viraataparvam cheppinchi paandavulaku payasam poste tappaka varsham vastundannadu girdavaru. adoka saaku aarjanaku. vyaapaarastulaku tappaledu. raitula daggara saitam vasulu chesaru. ivvadam edchukontune aina ekkado aasha minuku minuku mantoone undi. ivvadam antaa icharu. chetulu nettina pettukoni kuurchunnaaru. ayyavaarini patnam nunchi pilipinchaaru - baga puraanam cheputaadani. venta pedda pedda pustakaalu tecchaaru ayyavaaru. vaari chetulaku simhammooti kadiyalunnayi. chevulaku makarakundalaalunnaayi. vaaru baga harikathalu kuudaa cheppagalaru. puraanam taruvaata konni harikathalu cheppukoni dabbu moota kattukoni podamanukoni vachaaru. vachi girdavaru intlo vidisaaru. taasildaaru darsanam chesukunnaru. tana prabhaavaanni gurinchi cheppaaru. taasildaaruku ademi burraku ekkaledu. kaani naastikula vallane varsham padadam ledane vishayam ayyavari burraku ekkinchaadu taasildaaru. harikathalu kudirimchi pedtaanani vaagdaanam cheshaadu. ayyavaaru vacharante grama peddalantaa girdavaru intiki vachaaru. "vaanapadtaadundi?" andaruu ayyavaarini adhe prasna adigaaru. ayyavaaru anduku jawabuga upanyasame ichesaaru. "nayanalara! adharmam perigina desamlo vaanalu padavu. janulu karuvukaatakaalato chatturu. puurvam dandudu anu raju vindhya saivalaaranya praantamunu paalinchinaadu. ataniki guruvu sukrudu. vasantakaalamuna oka naati madhyaahnamuna, dandudu sukruni aasramamunaku vellinaadu. akkada sukrudu ledu. kaani athani peddakuturu araja unnadi. aame vayasulo unnadi. aamenu chuuchi dandunaku madana vikaaramu kaliginadi. tanatho raminchavalasindani arajanu raju korinadu. aame tandri anumati lenidi angeekarinchanannadi. raju niluvalekapoyinadu. balavantamgaa aamenu cherachinaadu. vellipoyinaadu. sukrudu aasramamunaku vachi chuchinadu. araja dummulo padi ekkekki edchuchunnadi. sukrudu divyadrushtivalana antayu grahinchinaadu. "danduni rajyam unnantameraku dummu varshamugaa kuriyugaaka. ee praantamu vaanalu kuriyakundugaaka!" ani vellipoyinaadu. naati nundi akkada okka chinuku padaledu. atle mana graamamuna adharmamunaku talapadinavaaru, naastikulu cherinaaru. anduke vaana padutaledu. aa katha enduku chepparo evariki vartistundo ardhamkaaledu jananiki. mallee adigaaru "intaku vaana padtadantara?" "nayanalara! dharmaraju dharmamurthy. atadu matsyadesamuna agnaatavaasamu gadipinappudu aa deshamu subhikshamugaa undenu. daanini erigiye paandavulu viratuni pattanamandunnarani 'duryodhanudu' telusukunnadu. kabatti aa katha vinnacho tappaka varshamu padunu. girdavaru, taasildaaru dharmatmulu. vaaru cheppinatlu vinudu. naastikulanu nammaraadu. vaarini graamamuna undaneeyaraadu." ani muginchi bhojananiki lechaaru ayyavaaru. talaa oka reethigaa anukuntu vellipoyaaru pedda manushulu. ayyavaaru nirnayinchina muhuurtaaniki graamam yaavattuu cheruvuloniki cherindi. vantalu akkade saagaayi. bhojanaalu akkade andarikee, adiyyavaaru puraanam praarambhinchaaru. varsham vastundi. kabatti vantalu twaragaa muginchavalasindani madhya cheputunnaru. puraanam puurti ayindi. vaanachinuku lekapoga mabbutunaka raledu. aakaasamloki vistalluvesi vastundagaa enugu tondamanta dhaaratho varsham padutundanii, vistallu kottuku potayani, twaragaa bhojanaalu muginchamani cheppaaru ayyavaaru. janam bhojanaalu muginchaaru. vistallu paaresaaru. mabbumukka raledu aakaasamloki oka chinuku padaledu. janam ayyavarikosam vetikaaru kanipinchaledu. aa raatri pustakaalu kuudaa vadili railu ekkaaru ayyavaaru gup chip gaa. veerayyagaaru dhaanyam panchutaarane vaarta oorantaa paakipoyindi. venkayya gundello raallu kurisai. taasildaarukuu girdaavarukuu cheemalu kuttayi. vyaapaarastulaku chematalu pattayi. manchiperu sampadinchukovadaniki chestunnadani kondaru, tiiraa panchinappudu chuutaam lemmani kondaruu, janam tantaarani ee ettu ettaadani kondaruu prachaaram saaginchaaru. naastikulu iche vadlu teesukunte ika asale vaanalu padavani girdavaru prachaaram cheshaadu. avannee chevinapadina lekkacheyaledu veerayyagaaru. pattikalu tayaarainaayi. gampalatho aada magaa harijanulaadigaa antaa veerayyagaari intivaipu payanam saaginchaaru. veerayyagaari mungili janamtho nindipoyindi. janam tosukuntunnaru. maaku mundante maaku mundani nettukuntunnaaru. bheemudu, raavedu, raghu, nagesh, jaanaki vaarini panktulugaa nuncho pedtunnaaru. veerayyagaaru garisa daggara nunchoni moothatheeyinchaadu. aakaasamlo mabbulu kammukunnayi. paalellu kolustunnaru. pattika prakaaram gampallo poostunnaaru. urumula urimaayi, merupulu merisai. kaarumabbulu aakaasamlo kammukunnayi. chirucheekatlu kammai, aina paalellu dhaanyam kolustune unnaaru. dhaanyapu gampalatho janam aanandamgaa illaku cherukuntune unnaaru.  chitapata chinukulu modalainaayi. urumulu merupulu. joruna vaana modalaindi. vaana, vaana, vaana. evari notavinna adhe padam. horuna vaana padutunna okkadu kadalledu. vaana sagam panta raituku puurti praanam. vaananeeru nettulameeda paarutunte veerayyagaari mungitlo janam gantulu veyasaagaaru. eelalu kottaru. paatalu paadaaru. illaku vastunna lega doodalu gantulu vaesaayi. horuna vaana. aatalu, paatalu. aanandam veerayyagaari gunde nindipoyindi. vaanalo nunchoni chetulto vaananeeru padtuundi jaanaki. nagesh janamtopaatu gantulu vestunnadu. mukkumeedi nunchi jaare neeru chapparistunnadu. raghu aalochistunnadu. "nijamaina aavedanaku prakrutisaitam pulakistundi. varshistundi" anukunnadu. parugetti veerayyagaari paadaalantaadu. "meeru nijamaina manushulu" annadu. "dora dharmaraju" annaru janam. "anduke vaana paddadi" annadu okadu. varsham bagane kurisindi. bhoomi tadisi suvasana chimmindi. veedhulaventa kaaluvalu pareyi. kurrakunkalu vaatilo chepalu kuudaa pattaaru. bhoomi pulakarinchindi. gaddi molachindi. nelanta pachchabaari poyindi. cheruvulloki kontha neeru vachindi. pasuvulu bratukutaayi anukunnaru janulu.