మీరు తరతరాలుగా జీవిస్తున్న ఇంటికి ఒక బయట వ్యక్తి వచ్చి మిమ్మల్ని ‘‘ఆక్రమణదారు లేదా కబ్జాదారు’’ అంటే మీకు ఎలా వుంటుంది? అడవులలో జీవిస్తున్న ఆదివాసీలను బ్రిటిష్ వలసవాదులు ఇలానే అన్నారు. అడవులలో జీవిస్తున్న వారి నుంచి ఆ అడవులను రక్షించడానికి అటవీ రక్షిత చట్టాలను తెచ్చారు. 1947 స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కూడా ఇదే వైఖరి కొనసాగింది. 2006లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టగా భారత పార్లమెంటు అటవీ హక్కుల చట్టాన్ని (ROFR) ఆమోదించే వరకు ఇదే పరిస్థితి కొనసాగింది.అడవుల విషయంలో ఆదివాసీలకు చారిత్రక అన్యాయం జరిగిందని అటవీ హక్కుల చట్టం ప్రకటించింది. అంటే సార్వభౌమ రాజ్య వ్యవస్థ తాను ఆదివాసీలకు చేసిన అన్యాయాన్ని గుర్తించిందని అర్థం. ఈ అన్యాయాన్ని సరిచేయడానికి అటవీ హక్కుల చట్టం తెస్తున్నట్లుగా పార్లమెంటు చెప్పుకుంది. 2005 డిసెంబర్ 13కు ముందు వరుసగా మూడు సంవత్సరాల సాగు అనుభవం వున్న ఆదివాసీలకు 10 ఎకరాలకు మించకుండా అటవీ భూమిపై పట్టా హక్కులు ఇస్తారు. ఈ భూమిని వంశపారంపర్యంగా అనుభవించవచ్చు. కానీ ‘అన్యాక్రాంతం’ చేయరాదు. అటవీ భూముల్లో వున్న గ్రామాలను రెవెన్యూ గ్రామాలుగా మార్చుకునే వెసులుబాటు చట్టం కల్పించింది. ఆదివాసీలకు 2005 డిసెంబర్ 13కు ముందు మూడేళ్ళ అనుభవం వుండాలి. అదే గిరిజనులు కాని వారికి మూడు తరాలు (తరానికి 25 ఏళ్ళ చొప్పున 75 సంవత్సరాలు, అనగా 2005–75 = 1930 నుంచి) స్వాధీన అనుభవం వుండాలి.రెవెన్యూ భూములకు రెవెన్యూ భూమి రికార్డులు వుంటాయి. కనీస స్వాధీన అనుభవాన్ని ఏదో విధంగా గుర్తించే వెసులుబాటు వుంటుంది. అటవీ భూమి రికార్డుల స్వభావం పూర్తిగా వేరు. అవి స్వాధీన అనుభవాన్ని ఎప్పుడూ నమోదు చేయలేదు. సాగులో వున్న ఆదివాసీ దగ్గిర ఎలాంటి సాక్ష్యపత్రాలు వుండే అవకాశం లేదు. కాగితాలు సంపాదించడం, వాటిని భద్రపర్చడం వారికి తెలీదు. ఈ నేపథ్యంలో హక్కుల గుర్తింపునకు సంబంధించిన ప్రాథమిక నిర్ధారణకు ప్రజల చేతికి ఇచ్చింది చట్టం. ఇది పూర్తిగా కొత్త సంగతి. సాంప్రదాయ ఆలోచన ధోరణి నుంచి బయటకు వచ్చి హక్కుల నిర్ధారణలో ప్రజల ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యానికి, వారి అంగీకారానికి చట్టం అవకాశం కల్పించింది. హక్కుల గుర్తింపునకు చట్టం మూడంచల వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది. అందులో మొదటిది గ్రామ సభ, రెండవది సబ్–డివిజనల్ స్థాయి కమిటీ, మూడవది జిల్లాస్థాయి కమిటీ. గ్రామసభ స్థాయిలో గ్రామసభకు సహకరించేందుకు అటవీ హక్కుల కమిటీ పనిచేస్తుంది. ఇక సబ్–డివిజన్, జిల్లాస్థాయి కమిటీల్లో ఆదివాసీ ప్రజాప్రతినిధులు కూడా వుంటారు. గ్రామసభ సిఫార్సు చేయగ జిల్లా కమిటీ హక్కుల గుర్తింపు పత్రాలు ఇస్తుంది.‍ 2006లో చట్టం వచ్చినా 2007 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది. నేటికి పదేళ్ళు గడిచింది. ఈ పదేళ్లలో దేశంలో, రాష్ట్రంలో రాజకీయ పరిణామాలు సంభవించాయి. బీజేపీ అధికారపీఠం ఎక్కింది. మన రాష్ట్రం రెండు రాష్ర్టాలై తెలంగాణ, ఆంధ్ర రాష్ర్టాలలో కొత్తప్రభుత్వాలు గద్దెనెక్కాయి. ఈ నేపథ్యంలో చట్టం అమలు తీరు ఎలా వుంది? ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర అనుభవం నుంచి చూద్దాం.13 జిల్లాలతో 2014లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో వెంటనే జరిగిన మార్పు ఏమిటంటే, గిరిజన సంక్షేమ శాఖను సాంఘిక సంక్షేమ శాఖలో కలపడం. రాష్ట్రంలో గిరిజన శాసనసభ్యులు వున్నప్పటికీ రాజ్యాంగపరంగా ఏర్పాటు చేయవలసిన ‘గిరిజన సలహా మండలి’ని ఇంతవరకు ఏర్పాటు చేయలేదు. మనకు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం ముఖ్యమంత్రి స్థాయిలో చట్టం అమలుపై ఒక్కసారి సమీక్ష జరగలేదు.ఏపీ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ వెబ్సైట్లో 2014–15, 2015–16, 2016–17 ప్రగతి నివేదికలు వుంచారు. అందులో మొదటి రెండు సంవత్సరాల నివేదికలలో అటవీ హక్కుల చట్టం అమలుపై ఎలాంటి ప్రగతి ప్రస్తావనా లేదు. ఇక 2016–17 నివేదికలో మాత్రం 1,47,600 ఎకరాలకు సంబంధించిన 1,54,838 వ్యక్తిగత క్లెయిములూ, 12,549 సాముదాయక క్లైమ్లు అపరిష్కృతంగా వున్నట్లు పేర్కొన్నారు. అంతేగాక 12.50 లక్షల రూపాయలు శిక్షణ కార్యక్రమాల కోసం విడుదల చేసినట్లుగా అందులో వుంది.చట్టం అమలుతీరును ముఖ్యమంత్రి స్థాయిలో సమీక్షించాలని ఆదివాసీలు గట్టిగా కోరుతున్నారు. ఈ విషయాన్ని ముఖ్యమంత్రికి తెలియజేస్తూ 2016 జనవరి – ఫిబ్రవరి నెలల మధ్య రాష్ట్రంలోని నాలుగు జిల్లాల నుంచి 7 వేల పోస్టు కార్డు లేఖలను ఆదివాసీలు ముఖ్యమంత్రికి రాశారు. అంతేగాక ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయంలోని అటవీ హక్కుల చట్టం అమలుతీరు తెలిపే ‘డ్యాష్ బోర్డు’ ఏర్పాటు చేయాలని వారు కోరుతున్నారు. ఒక సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారిని ‘ఆఫీసర్ అన్ స్పెషల్ డ్యూటీ’ (ఓఎస్డీ)గా నియమించాలని వారు కోరుతున్నారు.జూన్ 12న ఉదయం 10 గంటల నుంచి విజయవాడలోని రాఘవయ్య పార్కు వద్దగల మాకినేని బసవపున్నయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో ఆదివాసీ ప్రజాసంఘాలు, మేధావులతో సదస్సు జరుగుతుంది. ఈ సదస్సులో రాష్ట్రంలో అటవీ హక్కుల చట్టం అమలులో ఎదురౌతున్న సమస్యను ఆదివాసీ రైతులు చర్చించనున్నారు.పి.ఎస్. అజయ్ కుమార్రాష్ట్ర కో– కన్వీనర్, రైతు స్వరాజ్యవేదిక – స్వరాజ్ అభియాన్, ఏపీ
meeru tarataraalugaa jeevistunna intiki oka bayata vyakti vachi mimmalni ‘‘aakramanadaaru leda kabjaadaaru’’ ante meeku ela vuntundi? adavulalo jeevistunna aadivaaseelanu british valasavaadulu ilaane annaru. adavulalo jeevistunna vaari nunchi aa adavulanu rakshinchadaaniki atavi rakshita chattaalanu tecchaaru. 1947 swaatantryam vachina taruvaata kuudaa ide vaikhari konasagindi. 2006loo kendra prabhutvam pravesapettagaa bhaarata paarlamentu atavi hakkula chattaanni (ROFR) aamodinche varaku ide paristhiti konasagindi.adavula vishayamlo aadivaaseelaku chaaritraka anyayam jarigindani atavi hakkula chattam prakatinchindi. ante sarvabhauma rajya vyavastha taanu aadivaaseelaku chesina anyayanni gurtinchindani artham. ee anyayanni saricheyadaaniki atavi hakkula chattam testunnatlugaa paarlamentu cheppukundi. 2005 dissember 13ku mundu varusagaa moodu samvatsaraala saagu anubhavam vunna aadivaaseelaku 10 ekaraalaku minchakunda atavi bhoomipai patta hakkulu istaaru. ee bhoomini vamsapaaramparyamgaa anubhavinchavacchu. cony ‘anyaakraantam’ cheyaraadu. atavi bhoomullo vunna graamaalanu revenue gramaluga maarchukune vesulubaatu chattam kalpinchindi. aadivaaseelaku 2005 dissember 13ku mundu moodella anubhavam vundaali. adhe girijanulu kaani vaariki moodu taraalu (taraaniki 25 ella choppuna 75 samvatsaraalu, anagaa 2005–75 = 1930 nunchi) swaadheena anubhavam vundaali.revenue bhoomulaku revenue bhoomi rikaardulu vuntaayi. kaneesa swaadheena anubhavaanni edho vidhamgaa gurtinche vesulubaatu vuntundi. atavi bhoomi rikaardula swabhaavam puurtigaa vaeru. avi swaadheena anubhavaanni eppuduu namodu cheyaledu. saagulo vunna aadivaasii daggira elanti saakshyapatraalu vunde avakaasam ledu. kaagitaalu sampaadinchadam, vaatini bhadraparchadam vaariki teleedu. ee nepathyamlo hakkula gurtimpunaku sambandhinchina praathamika nirdhaaranaku prajala chetiki ichindi chattam. idhi puurtigaa kotta sangati. saampradaaya aalochana dhorani nunchi bayataku vachi hakkula nirdhaaranalo prajala pratyaksha bhaagaswaamyaaniki, vaari angikaaraaniki chattam avakaasam kalpinchindi. hakkula gurtimpunaku chattam moodanchala vyavasthanu erpaatu chesindi. andulo modatidi grama sabha, rendavadi sab–divisonal sthaayi commity, moodavadi jillasthayi commity. gramasabha sthaayilo graamasabhaku sahakarinchenduku atavi hakkula commity panichestundi. ika sab–division, jillasthayi kamiteello aadivaasii prajaapratinidhulu kuudaa vuntaaru. gramasabha sifaarsu cheyaga jilla commity hakkula gurtimpu patraalu istundi.‍ 2006loo chattam vachina 2007 nunchi amaluloki vachindi. netiki padellu gadichindi. ee padellalo desamlo, rashtramlo rajakeeya parinaamaalu sambhavinchaayi. bgfa adhikaarapeetam ekkindi. mana rashtram rendu rashrtalai telamgaana, aandhra rashrtalalo kottaprabhutvaalu gaddenekkaayi. ee nepathyamlo chattam amalu teeru ela vundi? andhrapradesh rashtra anubhavam nunchi chuddam.13 jillaalatho 2014loo erpadina andhrapradesh rashtramlo ventane jarigina maarpu emitante, girijana sankshema saakhanu saanghika sankshema saakhalo kalapadam. rashtramlo girijana saasanasabhyulu vunnappatikii raajyaangaparamgaa erpaatu cheyavalasina ‘girijana salaha mandali’ni intavaraku erpaatu cheyaledu. manaku andubaatulo unna samacharam prakaaram mukhyamantri sthaayilo chattam amalupai okkasari sameeksha jaragaledu.apy girijana sankshema saakha websitelo 2014–15, 2015–16, 2016–17 pragati nivedikalu vunchaaru. andulo modati rendu samvatsaraala nivedikalalo atavi hakkula chattam amalupai elanti pragati prastavana ledu. ika 2016–17 nivedikalo maatram 1,47,600 ekaraalaku sambandhinchina 1,54,838 vyaktigata clayimuluu, 12,549 saamudaayaka climelu aparishkrutamgaa vunnatlu perkonnaru. antegaaka 12.50 lakshala roopaayalu sikshana kaaryakramaala kosam vidudala chesinatlugaa andulo vundi.chattam amalutiirunu mukhyamantri sthaayilo sameekshinchaalani aadivaaseelu gattigaa korutunnaru. ee vishayaanni mukhyamantriki teliyajestu 2016 janavari – fibravari nelala madhya rashtramloni naalugu jillala nunchi 7 vela postu kaardu lekhalanu aadivaaseelu mukhyamantriki raasaaru. antegaaka mukhyamantri kaaryaalayamlooni atavi hakkula chattam amalutiru telipe ‘dyash bordu’ erpaatu cheyalani vaaru korutunnaru. oka seanier ias adhikaarini ‘afficer an speshal dutey’ (oesdy)gaa niyaminchaalani vaaru korutunnaru.joon 12na udayam 10 gantala nunchi vijayavaadaloni raghavayya paarku vaddagala makineni basavapunnayya vignaana kendramlo aadivaasii prajaasanghaalu, medhaavulatho sadassu jarugutundi. ee sadassulo rashtramlo atavi hakkula chattam amalulo eduroutunna samasyanu aadivaasii raitulu charchinchanunnaru.pi.es. ajay kumarrashtra koo– conveaner, raitu swaraajyavedika – swaraj abhian, apy