
 ఓ క్షణం నిశ్శబ్దం... పసికందు నానీ నేత్రాలు అరమోడ్పులయ్యాయి. ఆ నేత్రాల అంచులనుంచి కొద్దిగా నీళ్ళు చిమ్మాయి. "చెప్పమ్మా" "మరేమో..." చివరగా తాతయ్యవేపు చూశాడు. యశస్విని చూస్తూ తండ్రివేపు క్షణం సూటిగా చూసి తలవంచుకున్నాడు. "అప్పుడు బాగా చీకటన్నమాట... అమ్మ వంటగదిలోకి వెళ్ళింది. మంటలో కాలిపోతూ బయటికొచ్చింది." "వంటగదిలో కెందుకెళ్ళింది?" "ఎందుకంటే" క్షణం ఆగాడు. "నేను పాలు కావాలన్నానన్నమాట" ఫెటేల్ మన్న విస్ఫోటకం ఎక్కడో... వెనువెంటనే యుగం చిట్లి లోకం సప్తసముద్రాల మధ్యన నలిగి ఉక్కిరిబిక్కిరౌతూంది. ఆరావస్తే చయన్నాస్తి వర్తమానే పితత్త ధో
 వితధైః సదృశాః సన్తో వితధో ఇవలక్షితాః ఆదియందు అంతమందూకూడా యేది లేదో అది మధ్యయందు సైతం లేనిదే యగుచున్నది. అన్నియూ మాయాసదృశ్యములే. "నేను అరిచేసరికి నాన్న, నాన్నమ్మ, అత్తయ్య పరుగెత్తుకొచ్చారన్నమాట. అప్పటికే అమ్మ కాలిపోయింది" నానీ చెప్పాడు ఇంకా స్పష్టంగా. సూర్యగోళం చలికక్కి సత్యం ఇక్కడ వెలియైంది. దిక్కులు నిద్రాణమై సృష్టి తురీయమైంది. "అంతా నా తప్పేనన్నమాట."                  * * * "చంద్రం కోర్టు బయట నిశ్శబ్దంగా నిలబడ్డ చంద్రం కళ్ళనుండి నీళ్ళు కారుతున్నాయి. "నువ్వూ నీ తల్లి నీ చెల్లీ అందరూ ఆనందించండ్రా. ఒరేయ్... ఇన్నాళ్ళూ చంపాలనుకున్నారే వాడు బ్రతుకుభయంతో సత్యాన్ని కాలరాసి నీకు కొడుకైపోయాడ్రా. నాకు మనవడు కావాలనుకుంటే వాడు మీ మనిషైపోయాడు..." గగుర్పాటుతో రొప్పుతున్నారు విశ్వేశ్వరశాస్త్రి. "చట్టం నుంచి తప్పించుకున్నందుకు గర్వపడకు రొరే... నీకు మనసే వుంటే ఆ మనసుకి అణువంత వివేచనే వుంటే ఇప్పుడు అబద్ధం చెప్పిన నానీ నిజాయితీ నిన్ను కాపాడలేదురా... దుర్మార్గాన్ని క్షమించేటంత ఎత్తుకెదిగి ఏ చట్టమూ విధించలేనంత చిత్తక్షోభని కలిగించాడు... నీ రాక్షసత్వానికి తన దైవత్వంతో ఉరిశిక్ష వేశాడు."  నానీ నెమ్మదిగా నడుస్తున్నాడు. తనకోసం ప్రాణాలడ్డు పెట్టి పోరాడిన యశస్వి హరితల మధ్యనుంచి... తన ప్రాణాలు తీసేయాలని నిన్నటిదాకా వెంటాడిన తనవాళ్ళ మధ్యనుంచి. "ఒరేయ్" తనను సమీపించిన నానీని నీళ్ళు నిండిన కళ్ళతో చూస్తున్నారాయన. "నిన్ను లోకంలోకి పంపించింది నేను నేర్పిన వేదాన్ని ఉపనిషత్తుల్నీ తిరగరాయమని కాదురా. నేను చెప్పిన సత్యమే నిన్ను బ్రతికించే మందని తెలుసుకు రమ్మని." నానీ తలవంచుకున్నాడు. నానీ కళ్ళముందు అమ్మ మెదిలింది. అనసూయమ్మ, తవిటయ్య, రాక్షసుడైన కొడుకునీ రక్షించి తన వాత్సల్యాన్ని తెలియచేసిన పేరిందేవి, కాశీనాథశాస్త్రి 'నిజం' నీరసిస్తూ తనని బలహీనుణ్ణి చేసిన క్షణాలు వరుసగా స్ఫురించాయి. నెమ్మదిగా తాతవేపు నడవబోతూ ఓసారి ఆగి వెనక్కి చూశాడు. అక్కడ గాయపడిన సత్యంలా చేతులకి బెండేజ్ తో యశస్వి, ఎందుకిలా చేశావమ్మా అనిపించే చూపులతో అమ్మలా హరిత తదేకంగా తననే చూస్తున్నారు. చెప్పాలనుంది. అమ్మ చనిపోతూ చివర చెప్పిన జీవిత రహస్యం పదిరోజుల ప్రపంచ యానంలో ఎలా బోధపడిందీ తెలియచేయాలనుంది. కొమ్మకున్న కాయ రాలిపోతే తిరిగి తన కళ్ళముందే అది మొలకెత్తుతుంది. అందుకు కొమ్మ కన్నీరు పెట్టదు. అదే అమ్మయితే...  తను చెప్పిన నిజం మూలంగా నాన్నకి శిక్షపడి చివరకు తన కన్నకొడుకు కష్టాల పాలవుతాడని అబద్ధం చెప్పి కొడుకును ఆ విధంగా రక్షించుకోవాలనుకొంటుంది. తను రాలిపోవడానికి సిద్ధపడుతుంది. కొడుకైన తనను కాపాడుకోవాలనే అబద్ధం చెప్పించవచ్చు. ఇప్పుడు తాతయ్య కొడుకుని రక్షించాలనే తనూ అబద్ధం చెప్పాడు. ఇదీ అమ్మ నేర్పిందే... ఇదంతా చెప్పాలనుకున్నాడు కాని చెప్పగలిగే భాష స్ఫురించడంలేదు. కన్నకొడుకుని సంహరించడానికి హిరణ్యకశిపుడు సైతం మనుషుల్ని నియోగించాడే తప్ప తనే కత్తి దూయలేదు. తాతయ్య రాక్షసుడు కాదు. దేవతల కథ తెలిసిన దేవుడు. కాబట్టి కొడుకును తను రక్షించుకోవాలి తప్ప అలా ఆలోచించకూడదు. "తాతయ్యా!" ప్రపంచమనే మరుభూమిలో సత్యాన్వేషణకు ప్రతిఫలంగా అన్నీ కోల్పోయిన హరిశ్చంద్రుడిలా ఆర్తిగా పిలిచాడు. కళ్ళనుంచి నీళ్ళు జలజల రాలుతున్నాయి. "అమ్మా, నువ్వూ మరేమో హరిశ్చంద్రుడి కథ చెప్పి నిజమెంత గొప్పదో నాకు తెలియచేశారన్నమాట. కాని నాకు తెలిసింది అదికాదు తాతయ్యా... ఆ కథ రాయబడిందీ అలా బ్రతికితే వచ్చే కష్టాలగురించి తెలియచెప్పడానికని... ఆఁ అదన్నమాట." జ్ఞాతృ జ్ఞేయ సంబంధముతోను గ్రాణిగోహిత సంబంధంతోను లక్షితమైన యద్వైత ప్రపంచం కేవలం చిత్తముయొక్క స్పందనము వలన కలిగినదేయగుచున్నది. మండూకోపనిషత్తు సారం మదిలో మెదిలిన వేదపండితుడైన విశ్వేశ్వరశాస్త్రి ఓడిందిక్కడే. "నబ్రూయాతే సత్య సుప్రియం" అంటూ చెప్పకుండా లౌకికమైన సత్యాన్ని తెలియచేస్తున్న మనవడ్ని వామనుడిగా అంగీకరిస్తూ అశ్రుపూరిత నయనాలతో చేతులు సాచాడు. ఇప్పుడు నానీ తాతయ్య ఒడిలో ఒదిగిపోయాడు. విశ్వంలో ఇమిడిన సత్యంలా సత్యానికి సరికొత్త నిర్వచనంలా.               *అయిపోయింది*

 oo kshanam nissabdam... pasikandu naanee netraalu aramodpulayyayi. aa netraala anchulanunchi koddigaa neellu chimmai. "cheppamma" "maremo..." chivaragaa taatayyavepu chushadu. yasasvini chustuu tandrivepu kshanam suutigaa chusi talavanchukunnadu. "appudu baga cheekatannamata... amma vantagadiloki vellindi. mantalo kaalipotuu bayatikochindi." "vantagadilo kendukellindi?" "endukante" kshanam aagaadu. "nenu paalu kavalannanannamata" fetale manna visphotakam ekkado... venuventane yugam chitli lokam saptasamudraala madhyana naligi ukkiribikkiroutoonda. aaraavaste chayannaasti vartamaane pitatta dho
 vitadhai sadrusha santho vitadho ivalakshitah aadiyandu antamandukuda yedi ledho adhi madhyayandu saitam lenide yaguchunnadi. anniu mayasadrushyamule. "nenu arichesariki naanna, nannamma, attayya parugettukochaaranna. appatike amma kaalipoyindi" naanee cheppaadu inka spashtamgaa. suuryagolam chalikakki satyam ikkada veliyaindi. dikkulu nidraanamai srushti tureeyamaindi. "antaa naa tappenannamata."                  * * * "chandram kortu bayata nissabdamgaa nilabadda chandram kallanundi neellu kaarutunnaayi. "nuvvuu nee talli nee chelli andaruu anandinchandra. orey... innaalluu champalanukunnare vaadu bratukubhayamtho satyaanni kalarasi neeku kodukaipoyadra. naaku manavadu kavalanukunte vaadu mee manishaipoyaadu..." gagurpaatuto ropputunnaaru vishweshwarashaastri. "chattam nunchi tappinchukunnanduku garvapadaku rore... neeku manase vunte aa manasuki anuvanta vivechane vunte ippudu abaddham cheppina naanee nijaayitii ninnu kapadaledura... durmaargaanni kshaminchetanta ettukedigi e chattamuu vidhinchalenanta chittakshobhani kaliginchaadu... nee raakshasatvaaniki tana daivatvamto urisiksha vaesaadu."  naanee nemmadigaa nadustunnadu. tanakosam praanaaladdu petti poraadina yashasvi haritala madhyanunchi... tana praanaalu teeseyaalani ninnatidaka ventaadina tanavalla madhyanunchi. "orey" tananu sameepinchina naaneeni neellu nindina kallatho chustunnarayana. "ninnu lokamloki pampinchindi nenu nerpina vedaanni upanishattulnii tiragaraayamani kadura. nenu cheppina satyame ninnu bratikinche mandani telusuku rammani." naanee talavanchukunnadu. naanee kallamundu amma medilindi. anasuyamma, tavitayya, raakshasudaina kodukunee rakshinchi tana vaatsalyaanni teliyachesina perindevi, kaasiinaathasaastri 'nijam' neerasistuu tanani balaheenunni chesina kshanaalu varusagaa sphurinchaayi. nemmadigaa taatavepu nadavabothu osaari aagi venakki chushadu. akkada gaayapadina satyamlaa chetulaki bendage thoo yashasvi, endukila chesavamma anipinche chuupulathoo ammala harita tadekamgaa tanane chustunnaru. cheppaalanundi. amma chanipothu chivara cheppina jeevita rahasyam padirojula prapancha yaanamlo ela bodhapadindii teliyacheyaalanundi. kommakunna kaaya ralipothe tirigi tana kallamunde adhi molakettutundi. anduku komma kanneeru pettadu. adhe ammayithe...  tanu cheppina nijam moolamgaa naannaki sikshapadi chivaraku tana kannakoduku kashtala paalavutaadani abaddham cheppi kodukunu aa vidhamgaa rakshinchukovaalanukonta. tanu raalipovadaaniki siddhapadutundi. kodukaina tananu kapadukovalane abaddham cheppinchavacchu. ippudu taatayya kodukuni rakshinchaalane tanuu abaddham cheppaadu. idhee amma nerpinde... idantaa cheppalanukunnadu kaani cheppagalige bhasha sphurinchadamledu. kannakodukuni samharinchadaaniki hiranyakasipudu saitam manushulni niyoginchaade tappa tane katti dooyaledu. taatayya rakshasudu kaadu. devatala katha telisina devudu. kabatti kodukunu tanu rakshinchukovali tappa alaa aalochinchakudadu. "tatayya!" prapanchamane marubhoomilo satyaanveshanaku pratiphalamgaa annee kolpoina harischandrudila aartigaa pilichaadu. kallanunchi neellu jalajala raalutunnaayi. "amma, nuvvuu maremo harischandrudi katha cheppi nijamenta goppado naaku teliyachesaarannamaata. kaani naaku telisindi adikaadu tatayya... aa katha rayabadindii alaa bratikite vache kashtalagurinchi teliyacheppadaanikani... aa adannamata." ghnaathru ghneya sambandhamuthonu graanigohita sambandhamthonu lakshitamaina yadvaita prapancham kevalam chittamuyokka spandanamu valana kaliginadeyaguchunnadi. mandookapanishattu saaram madilo medilina vedapanditudaina vishweshwarashaastri odindikkade. "nabruyathe satya suprium" antuu cheppakunda loukikamaina satyaanni teliyachestunna manavadni vamanudiga angeekaristuu ashrupuurita nayanaalato chetulu saachaadu. ippudu naanee taatayya odilo odigipoyadu. vishwamlo imidina satyamlaa satyaaniki sarikotta nirvachanamlaa.               *ayipoyindi*