 'ఏమయినా నా మటుకు నేను నిర్మల ధైర్యాన్ని మెచ్చుకుంటున్నాను - నేనా పరిస్థితిలో ఉంటే చచ్చినట్లు సహించేదాన్నేమోగాని విడిపోయి వచ్చేసే ధైర్యం వుండేది కాదు.' సుప్రియ అంది. 
 "ఆ.... ఈ ధైర్యం అమ్మ నాన్నల్ని చూసుకుని. వాళ్ళు దాటిపోయాక అప్పుడు అర్థం అవుతుంది ఈవిడకి. అయినా పెద్దవాళ్ళయి వుండి కూతురికి నచ్చ చెప్పాల్సింది పోయి వాళ్ళూ ఈవిడగారితో ఎగిరిపడటం ఏమిటో!" వరలక్ష్మి హేళనగా అంది. 
 నిర్మల ఇంకా వింటూ నిలబడలేకపోయింది - ఆమె మొహం ఎర్రబడిపోయింది. ఛ ఛా.... తన గురించి అందరూ ఎంతలా మాట్లాడుతున్నారు..... పైకి నవ్వుతూ మాట్లాడే వీళ్ళంతా లోపల ఇంత కుళ్ళు దాచుకున్నారు. మళ్ళీ అంతా చదువుకున్నారు. ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. తోటి స్త్రీని ఇంత చులకన చేస్తారా? స్త్రీకి స్త్రీయే శత్రువు. మగవాళ్ళు మారాలి అని ఏడ్చే ముందు ఇలాంటి ఆడవాళ్ళు మారాలి. ఓ ఆడది భర్త దగ్గిర బాధలు, అవమానాలు సహిస్తూ పడివుంటే సానుభూతి చూపుతారు కాని, ధైర్యంగా తన బతుకు తాను బతికితే ఎవరూ చూడలేరు..... హర్షించలేరు. తోటి స్త్రీని స్త్రీలే అర్థం చేసుకోలేకపోతే ఈ స్త్రీజాతికి పురోగమనం ఎప్పుడు?- ఆవేశంగా విసురుగా రూంలోకి అడుగు పెట్టింది. నిర్మలని చూడగానే అందరి నోళ్ళు ఠక్కున మూత పడ్డాయి మొహాలు చూసుకున్నారు. నిర్మల మాడిపోయిన మొహం చూసి తమ మాటలు విందని గ్రహించారు. మాధవి తడబడి "అదేం, క్లాసు లేదా మీకు ఇప్పుడు?" అంటూ పలకరించింది. 
 "ఏం, అలా వున్నారు? మొహం ఏమిటి అలా వాడిపోయింది?" సుప్రియ ఏదో అనబోతుంటే నిర్మల అందరివంకా ఒకసారి చూసి "వంట్లో బాగోలేదు. ఇంటికి వెళ్ళిపోవాలని వచ్చాను. పర్మిషన్ తీసుకుని ఇలా రావడం మంచిదయింది. మీకు నా గురించి వున్న అభిప్రాయాలు తెలిశాయి. థేంక్స్..... వస్తాను' అంటూ వడివడిగా వెళ్ళిపోయింది. 
 ఆ తరువాత కాలేజీలో తన పని తాను చేసుకుంటూ ముభావంగా గడపడం అలవాటు చేసుకుంది నిర్మల. దాంతో లైఫ్ మరీ డల్ గా అనిపించడం మొదలుపెట్టింది. క్లాసులు లేనప్పుడు కామన్ రూంలో సరదాగా తోటి లెక్చరర్లతో గడిపేది ఇదివరకు. ఇప్పుడు ఏదో పుస్తకం పట్టుకుని కూర్చుంటుంది. ఎవరన్నా ఏదన్నా అడిగితే సమాధానం చెప్తుంది.
 ఓ రోజు మాధవి నొచ్చుకుంటూ - "నిర్మలా, ఆ రోజు మామాటలు విని కోపం తెచ్చుకొన్నట్లున్నావు. ఇది వరకులా సరదాగా మాట్లాడ్డం మానేశావు" అంది.
 "సారీ నిర్మలా, నిన్ను విమర్శించాలని కాకపోయినా ఇలాంటి విషయంలో అందరికీ కుతూహలం ఉంటుంది. ఏం జరిగిందో తెల్సుకోవాలన్న ఆరాటంతో పాటు, తమకులేని ధైర్యం ఇంకొకరికుందని మెచ్చుకునే వాళ్ళతోపాటు, విమర్శించే వాళ్ళూ ఉంటారు కదా? దానికోసం నీవింత హార్ట్ అవడం బాగులేదు" అంది. మరికాసేపాగి.
 "మాధవీ!..... నేనేం నా విషయాలు మీ దగ్గిర దాచలేదు. మీరూ చదువుకున్నారు. ఏ ఆడదీ సుఖంగా, సంతోషంగా వుంటే కాపురం వదులుకునిరాదు. భర్తతో మనస్పర్థలు వస్తే, ఆ ఇంట్లో, ఆ కాపురంలో తనకింక సుఖశాంతులు దొరకవు అని నిశ్చయంగా తెల్సుకున్నాకే గడప దాటుతుంది. ఇదివరకటి స్త్రీ అయితే గడపదాటి వచ్చే సాహసం వుండేది కాదు. కాని కాస్త చదువుకుని, ఆర్ధిక స్వాతంత్ర్యం ఉన్న స్త్రీ కూడా ఆ నరకంలో మగ్గాలని మీరంతా ఇంకా ఆశిస్తున్నారంటే నాకు బాధ అన్పించింది. అంత తేలిగ్గా ఇంకో ఆడదాన్ని విమర్శించే ముందు మనమూ అదే స్థితిలో ఉంటే? అని ఒక్క క్షణం ఆలోచిస్తే అంత సుళువుగా మాటలు జారరు" ఆవేశంగా అంది నిర్మల.
 "సారీ నిర్మలా! ఫర్ గెట్ ఇట్ ప్లీజ్..... మనందరం ఒక ఫామిలిలా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాం. నీవలా మొహం మాడ్చుకుని వుంటే నేను చాలా గిల్టీగా ఫీలవుతున్నా" అంది, స్నేహపూర్వకంగా చెయ్యిపట్టుకుని.
 అయినా ఆ తరువాత నలుగురితో మాట్లాడినా, పూర్వంలా అందరితో కలివిడిగా గడపలేకపోయింది నిర్మల.
 ఇంట్లో కూడా నిర్మల మాట్లాడటం తగ్గిపోయింది. పూర్వంలా చలాకీగా తిరగని కూతుర్ని చూసి శివశంకరంగారు మథనపడటం మొదలుపెట్టారు. ఎలాగైనా సరే కూతురికి రెండో పెళ్ళి చెయ్యాలన్న ఆరాటం మొదలైంది ఆయనలో. రెండేళ్ళయింది కనక అల్లుడే మన్నా కాస్త మెత్తబడి డైవోర్స్ ఇవ్వడానికి అంగీకరిస్తాడేమో? అతను మాత్రం ఎన్నాళ్ళు వంటరిగా వుంటాడు? ఈ పాటికి ఆ ఆవేశం తగ్గి వుంటుంది అనిపించింది. 
 తండ్రికాక లాయరుగా తన క్లయింట్ విడాకులు కోరుతోందనీ విడాకులు ఇష్టం లేకపోతే పరస్పర అవగాహనతో సెపరేషన్ అయి ఇద్దరూ మళ్ళీ పెళ్ళిళ్ళు చేసుకోడానికి పర్మిషన్ తీసుకోవడానికి తన క్లయింట్ ఇష్టపడుతుందని లాయరు నోటీసు పంపించారు. పదిహేనురోజుల తర్వాత అల్లుడి తరపు లాయరు "తన క్లయింట్ విడాకులు తీసుకోవడానికి సిద్ధంగా లేడనీ, మీ క్లయింట్ కి కావలిస్తే కోర్టు కెక్కి తీసుకోవచ్చనీ" జవాబు పంపాడు. 
 అల్లుడి పగ, ప్రతీకార వాంఛ శివశంకరంగారికి అర్థమయింది. ఇదంతా ఆయన కూతురికి చెప్పక తప్పలేదు ఈసారి. అల్లుడిని ఏ విధంగా లొంగదీసుకోవాలా అని ఆయన రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు. తనామాట చెప్పగానే కూతురి మొహం కళ తప్పడం చూసి ఆయన మరింత దిగులుపడ్డారు.
 "అల్లుడికి ఓ ఉత్తరం రాయండి. ఎన్నాళ్ళిలా పంతాలు పట్టింపులు? దాని మొహం చూస్తున్నారా..... కళా, సంతోషం ఏం లేవుదాని మోహంలో" అంది శారదాంబ ఓ రోజు.
 "ఏం రాయమంటావు - నా కూతుర్ని తీసుకెళ్ళి మళ్లీ ఏలుకో అని బతిమిలాడుతూరాయమంటావా?" ఉరిమారు ఆయన.
 "అయ్యోరాత. మాటకి ముందు గయ్య్ మంటారు. ఆడపిల్లని కన్నాక ఇంత పంతం, పట్టింపు వుండకూడదు. రెండేళ్ళయింది. అతను కాస్త మారి వుంటాడు. ఎవరన్నా పెద్దవాళ్ళని తీసుకెళ్ళితే సంధి కుదురుతుందేమో......" 
 "సంధీ లేదు, ప్రేలాపనాలేదు, నీవు మాట్లాడకు. అతనికెంత పొగరో నీకేం తెలుసు? విడాకులు ఇస్తే అది ఎక్కడ మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకుని సుఖపడిపోతుందోనని పగతో విడాకులు ఇవ్వకుండా కూర్చున్నాడు. ఎన్నాళ్ళు పెళ్ళి చేసుకోకుండా తనూ ఉంటాడో నేనూ చూస్తాను. అప్పుడు వాడి ఆట ఎలా కట్టించాలో నాకు తెలుసు."
 "అతనికేం మగవాడు! ఆడది కావాలంటే పెళ్ళే అక్కరలేదు అతనికి. మన అమ్మాయి అలాకాదుగా? అతను ఒప్పుకున్నా రెండో పెళ్ళి ఈ దేశంలో అంత సుళువనుకుంటున్నారా? పెళ్ళయి ఆరునెలలు కాపురం చేసిన దాన్ని చేసుకోడానికి ఎవరొస్తారు? వచ్చినా అది మీరిచ్చే లక్షలకోసం రావాలి. అలా వచ్చేవాడితో పెళ్ళి ఎంత సంబరంగా వుంటుందో మీకూ తెలుసు."
 'emayina naa matuku nenu nirmala dhairyanni mecchukuntunnaanu - nena paristhitilo unte chachinatlu sahinchedaannemogani vidipoyi vachese dhairyam vundedi kaadu.' supriya andi. 
 "aa.... ee dhairyam amma naannalni chusukuni. vaallu daatipoyaaka appudu artham avutundi eevidaki. aina peddavaallayi vundi koothuriki nacha cheppalsindi poyi vaalluu eevidagaarito egiripadatam emito!" varalakshmi helanagaa andi. 
 nirmala inka vintuu nilabadalekapoyindi - aame moham errabadipoyindi. cha chaaa.... tana gurinchi andaruu entalaa maatlaadutunnaaru..... paiki navvutuu matlade veellantaa lopala inta kullu daachukunnaaru. mallee antaa chaduvukunnaru. udyogaalu chestunnaru. thoti streeni inta chulakana chestara? streeki streeye satruvu. magavaallu marali ani edche mundu ilanti aadavaallu marali. oo aadadi bharta daggira baadhalu, avamaanaalu sahistuu padivunte saanubhooti chuuputaaru kaani, dhairyamgaa tana batuku taanu batikite evaruu chudaleru..... harshinchaleru. thoti streeni streele artham chesukolekapothe ee streejaatiki purogamanam eppudu?- aavesamgaa visurugaa roomloki adugu pettindi. nirmalani chudagaane andari nollu takkuna mootha paddai mohalu chusukunnaru. nirmala maadipoyina moham chusi tama maatalu vindani grahinchaaru. madhavi tadabadi "adem, klaasu leda meeku ippudu?" antuu palakarinchindi. 
 "yem, alaa vunnaru? moham emiti alaa vaadipoyindi?" supriya edho anabothunte nirmala andarivanka okasari chusi "vantlo bagoledu. intiki vellipovalani vachanu. permision teesukuni ilaa ravadam manchidayindi. meeku naa gurinchi vunna abhipraayaalu telisai. thanks..... vastaanu' antuu vadivadigaa vellipoyindi. 
 aa taruvaata kaalejeelo tana pani taanu chesukuntu mubhaavamgaa gadapadam alavaatu chesukundi nirmala. daamto life mari dul gaa anipinchadam modalupettindi. klaasulu lenappudu kaman roomlo saradaagaa thoti lekchararlatho gadipedi idivaraku. ippudu edho pustakam pattukuni koorchuntundi. evaranna edanna adigithe samadhanam cheptundi.
 oo roju madhavi nochukuntu - "nirmala, aa roju maamaatalu vini kopam techukonnatlunna. idhi varakula saradaagaa matladdam maanesaavu" andi.
 "saarii nirmala, ninnu vimarsinchaalani kakapoyina ilanti vishayamlo andarikee kutuhalam untundi. yem jarigindo telsukovalanna aaraatamtho paatu, tamakuleni dhairyam inkokarikundani mecchukune vaallathopaatu, vimarsinche vaalluu untaaru kada? daanikosam neevinta hart avadam baguledu" andi. marikaasepaagi.
 "madhavi!..... nenem naa vishayaalu mee daggira dachaledu. meeroo chaduvukunnaru. e aadadii sukhamgaa, santoshamgaa vunte kapuram vadulukuniraadu. bhartatho manasparthalu vaste, aa intlo, aa kaapuramlo tanakinka sukhasaantulu dorakavu ani nischayamgaa telsukunnake gadapa daatutundi. idivarakati stree ayithe gadapadati vache saahasam vundedi kaadu. kaani kaasta chaduvukuni, aardhika swaatantryam unna stree kuudaa aa narakamlo maggaalani meeranta inka aasistunnarante naaku baadha anpinchindi. anta teliggaa inko aadadaanni vimarsinche mundu manamuu adhe sthitilo unte? ani okka kshanam aalochiste anta suluvugaa maatalu jaararu" aavesamgaa andi nirmala.
 "saarii nirmala! far gett it please..... manandaram oka familila ikkada panichestunnam. neevala moham maadchukuni vunte nenu chala giltiga pheelavutunna" andi, snehapuurvakamgaa cheyyipattukuni.
 aina aa taruvaata naluguritho matladina, puurvamlaa andaritho kalividigaa gadapalekapoyindi nirmala.
 intlo kuudaa nirmala matladatam taggipoyindi. puurvamlaa chalaakiigaa tiragani koothurni chusi sivasankaramgaaru mathanapadatam modalupettaaru. elagaina sare koothuriki rendo pelli cheyyalanna aaraatam modalaindi aayanalo. rendellayindi kanaka allude manna kaasta mettabadi divors ivvadaaniki angeekaristaademo? atanu maatram ennaallu vantarigaa vuntaadu? ee paatiki aa aavesam taggi vuntundi anipinchindi. 
 tandrikaaka layaruga tana cliunt vidaakulu korutondani vidaakulu ishtam lekapothe paraspara avagaahanatho seperation ayi iddaruu mallee pellillu chesukodaniki permision teesukoovadaaniki tana cliunt ishtapadutundani layaru notisu pampinchaaru. padihenurojula tarvaata alludi tarapu layaru "tana cliunt vidaakulu teesukoovadaaniki siddamgaa ladenee, mee cliunt ki kaavaliste kortu kekki teesukovachanii" jawabu pampaadu. 
 alludi paga, prateekaara vaancha sivasankaramgaariki ardhamayindi. idantaa aayana koothuriki cheppaka tappaledu eesaari. alludini e vidhamgaa longadisukovala ani aayana raatrimbavallu aalochistuu unnaadu. tanamata cheppagaane koothuri moham kala tappadam chusi aayana marinta digulupaddaaru.
 "alludiki oo uttaram rayandi. ennallila pantaalu pattimpulu? daani moham chustunnara..... kalaa, santosham yem levudaani mohamlo" andi saaradaamba oo roju.
 "yem rayamantavu - naa koothurni teesukelli malli eluko ani batimilaaduturaayamantava?" urimaaru aayana.
 "ayyoraata. maataki mundu gayyy mantaaru. aadapillani kannaka inta pantam, pattimpu vundakudadu. rendellayindi. atanu kaasta maari vuntaadu. evaranna peddavaallani teesukellite sandhi kudurutundemo......" 
 "sandhee ledu, prelaapanaaledu, neevu matladaku. atanikenta pogaro neekem telusu? vidaakulu iste adhi ekkada mallee pelli chesukuni sukhapadipotundonani pagatho vidaakulu ivvakunda kuurchunnaadu. ennaallu pelli chesukokunda tanuu untado nenuu chustaanu. appudu vaadi aata ela kattinchaalo naaku telusu."
 "atanikem magavaadu! aadadi kavalante pelle akkaraledu ataniki. mana ammai alaakaadugaa? atanu oppukunna rendo pelli ee desamlo anta suluvanukuntunnara? pellayi aarunelalu kapuram chesina daanni chesukodaniki evarostaaru? vachina adhi meerichhe lakshalakosam ravali. alaa vachevaadito pelli entha sambaramgaa vuntundo meekoo telusu."