భాషాసాహిత్యాల గురించి ఏమి చర్చించాలని ముఖ్యమంత్రి కానీ, సాహిత్య అకాడమీ కానీ, భాషాసాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ కానీ అనుకుంటున్నది? తెలుగుభాషా సాహిత్యాలలో తెలంగాణ స్థానం ఇదీ అని చెప్పడం మాత్రమేనా, తెలుగు భాషను ఆంధ్రప్రదేశ్కు విడిచిపెట్టడం లేదు, మేం వారి కంటె ఎక్కువ తెలుగువారం అని చాటుకోవడమా?నలభై రెండేళ్ల కిందట జరిగిన మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు ఒక ప్రత్యేకమైన రాజకీయ సందర్భంలో జరిగాయి. ప్రత్యేక తెలంగాణ, జై ఆంధ్ర ఉద్యమాల తరువాత రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆ సభలను జరిపింది. తెలుగుభాషా సాహిత్యాల ఘనతను చాటడానికి మాత్రమే కాకుండా, వివిధ రంగాలలో విఖ్యాతులైన తెలుగువారిని సత్కరించడానికి, తెలుగు వారు సాధించిన పురోగతిని చాటడానికి ఆ సభలు జరిగాయి. ఒకే భాష మాట్లాడే వివిధ ప్రాంతాల మధ్య ఏర్పడిన ఉద్వేగదూరాన్ని, అదే భాష పునాదిగా ఉద్వేగ ఐక్యత ద్వారా తగ్గించడానికి జరిగిన రాజకీయ ప్రయత్నం అది. మధ్యలో కూడా ఒకటీరెండూ ప్రపంచసభలు జరిగాయి కానీ, వాటికి ఆనవాయితీ ప్రాధాన్యం తప్ప మరేమీ లేదు. ఐదేళ్ల కిందట కిరణ్కుమార్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా తిరుపతిలో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు కూడా రాజకీయ సందర్భంలోనే, రాజకీయ అవసరాల కోసమే జరిగాయి. మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమం బాగా ఉధృత దశకు చేరిన తరువాత, సమైక్యభావాన్ని రగిలించడానికి చాలా ఆలస్యంగా జరిగిన ప్రయత్నం. ఈ ప్రయత్నంలో కూడా తెలుగుభాషా సాహిత్యాల పునశ్చరణతో పాటు, వివధ సామాజిక రంగాలలో తెలుగువారి ఘనతను స్మరించుకోవడం జరిగింది. ఇప్పుడిక ఈ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు, రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలు ఉనికిలోకి వచ్చిన సందర్భం. మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో, తెలంగాణ భాషాసాహిత్యాలకు జరిగిన అన్యాయం ప్రముఖంగా చర్చకు వచ్చింది. అతిశయోక్తి అనిపించవచ్చును కానీ, తెలంగాణ ఉద్యమానికి గాఢమైన ఉద్వేగ అంశను జోడించడంలో భాషాసాహిత్య రంగాలపై వివక్ష కీలకపాత్ర నిర్వహించింది. భౌగోళిక తెలంగాణ సాధించి, ఒక చారిత్రక విజయాన్ని సాధించామని సంతోషిస్తున్న తెలంగాణవాదులకు, భాషాసాహిత్య రంగాలకు ఆ విజయాన్ని విస్తరించడం, విజేతలుగా చరిత్రను సవరించడం లేదా సమగ్రం చేయడం ఒక ఉద్వేగపూరిత అవసరంగా ఉన్నది. ఇందుకోసం ఒక భారీ సందర్భం కావాలి. ప్రత్యేకరాష్ట్ర అవతరణ తరువాత, ఉద్యమ పార్టీయే అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత క్రమంగా, రాజకీయ ఉద్వేగాలు పలచబడి, అంతా సర్వసాధారణం అయిపోతున్న దశలో, భావవాతావరణాన్ని తిరిగి అస్తిత్వ స్పృహ వైపు మరల్చడం ఒక రాజకీయ అవసరం కూడా. కవులనూ రచయితలనూ మంచి చేసుకుంటే ఓట్లు రాలతాయా, అని సందేహం రావచ్చు. ఈ కవులూ రచయితలే ఉద్యమానికి నేపథ్య వాతావరణాన్ని కల్పించారని మరచిపోకూడదు. రాజకీయ కారణాలతో చేస్తున్నంతమాత్రాన తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఏదో మహాపరాధం చేస్తున్నట్టు కాదు. గతంలో జరిగిన సభలు కూడా రాజకీయమైన అవసరాల కోసం జరిగినవే.ప్రభుత్వం ఎందుకు చేస్తున్నప్పటికీ, ఒక సన్నివేశం అయితే రూపొందింది. సభల తీరుతెన్నులపై విమర్శలు, భాగస్వామ్యం లేదన్న బాధలు, ప్రభుత్వ మౌలిక స్వభావాన్ని ఎత్తిచూపుతూ బహిష్కరణల పిలుపులు– ఇవన్నీ కూడా ఒక ప్రతివాదాన్ని రచిస్తున్నాయి. ఎవరి ఆలోచనలు, ఎవరి ఆచరణలు వారివి. కానీ, ఈ మొత్తం సంరంభంలో అసలు అంశానికి లభిస్తున్న ప్రాధాన్యం ఎంత? మునుపటి తెలుగు సభలకు, ప్రస్తుత సభలకు ఉన్న ఒక పెద్దతేడా, వివిధ జీవనరంగాలలోని తెలుగు వారి లేదా తెలంగాణ వారి ఘనత ఈ మహాసభల ప్రధానాంశం కాదు. భాషాసాహిత్యాల చర్చ మాత్రమే సభల ఉద్దేశ్యం. ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకల్లో ఏవో కొన్ని ప్రదర్శనలు ఉంటాయేమో కానీ, తక్కిన వేదికల్లో సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు కూడా ఉండవంటున్నారు. భాషాసాహిత్యాలకే పరిమితం కావడం లేదా భాషాసాహిత్యాల మీదనే ఫోకస్ పెట్టడం– ముఖ్యమంత్రి అభీష్టమని అంటున్నారు. మంచిదే. సాధారణంగా నేతలకు పెద్దగా పట్టని రంగాలపైనే దృష్టిపెట్టాలని ఆయన అనుకోవడం అభినందనీయం. కానీ, భాషాసాహిత్యాల గురించి ఏమి చర్చించాలని ఆయన కానీ, సాహిత్య అకాడమీ కానీ, భాషాసాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ కానీ అనుకుంటున్నది? తెలుగుభాషా సాహిత్యాలలో తెలంగాణ స్థానం ఇదీ అని చెప్పడం మాత్రమేనా, తెలుగు భాషను ఆంధ్రప్రదేశ్కు విడిచిపెట్టడం లేదు, మేం వారి కంటె ఎక్కువ తెలుగువారం అని చాటుకోవడమా?సాహిత్యం సంగతి పక్కనబెడదాం. భాష విషయంలో చాలా సమస్యలున్నాయి. తెలంగాణ తెలుగుకు, ఆంధ్రప్రాంత తెలుగుకు మధ్య సమస్యలు ప్రత్యేక ఉద్యమకాలంలో చర్చకు వచ్చాయి. మొత్తంగా తెలుగు భాషకు– ప్రపంచీకరణ ప్రభావంతో ఇంగ్లీషు నుంచి ఉన్న ప్రమాదం గురించిన చర్చ చాలాకాలం నుంచి ఉనికిలో ఉన్నది. ఈ రెంటిలో దేనిని తెలంగాణ భాషాసాహిత్య మేధావులు చర్చిస్తారు? ఏదో ఒకటా, రెండూనా? ఒక భాష మనుగడ గురించి, అది ప్రమాణభాష ఒక మాండలికంపై చేసే దాష్టీకమైనా, ఒక గ్లోబల్ భాష ప్రాంతీయ భాషను కబళించడమైనా, చర్చించడమంటే ఏమిటి? భాషను కాపాడుకోవడమంటే ఏమిటి? ‘తెలంగాణ భాష’ను అధికారభాష చేయడమంటే ఏమిటి? తెలుగును రక్షించుకోవాలనే ఆకాంక్షతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం కానీ, తెలంగాణ భాషావాదులు కానీ మమేకం అవుతున్నారా?ఇప్పుడు అమలులో ఉన్న ప్రమాణ భాష ‘రెండున్నర జిల్లాల’ భాషగా విమర్శలు ఎదుర్కొన్నది. తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయాల్లో తమది కాని భాషలో చదువుకోవలసి రావడం ఒకటి అని ఉద్యమకారులు భావించారు. మరి రాష్ట్రం వచ్చాక, దాన్ని సవరించాలి కదా? పాఠ్యపుస్తకాల్లో, సమాచార సాధనాల్లో వాడే భాషను తెలంగాణీకరించడం అంటే ఏమి చేయాలి, ఎట్లా చేయాలి? తెలంగాణ వచ్చిన వెంటనే ఈ అంశంపై కొన్ని చర్చలు జరిగాయి. ఒక పరిశీలనకు ప్రశ్న కరదీపికగా పనికివస్తుంది కానీ, ప్రశ్నే పరిష్కారాన్ని ఇవ్వలేదు. ఆనకట్టల కోసం ప్రజలు పోరాడగలరు, విజయం సాధించిన తరువాత తామే నిర్మాణాలు చేయలేరు. దానికి ఇంజనీర్లు, తాపీమేస్త్రీలు, కార్మికులు కావాలి. భాష విషయంలో సంస్కరణలకు భాషాశాస్త్రజ్ఞులు, నిఘంటుకారులు మొదలైన నిపుణులు కావాలి. తెలంగాణలో మాట్లాడేది తెలుగు మాండలికమా? ప్రత్యేకమైన భాషా– అన్న విచికిత్స ముందు విడిపోవాలి. ప్రత్యేకభాష అని ఉద్యమకారులు అంటే సరిపోదు. అది శాస్త్రీయ నిర్వచనాలకు సరిపోవాలి. ఆ భాష స్వరూపాన్ని ఆవిష్కరించాలి. మాండలికమే అనుకుంటే, తెలంగాణలో మాత్రమే వాడుకలో ఉండే ప్రత్యేక పదజాలాన్ని గుర్తించాలి. ఇతర ప్రాంతాలలో వాడుకలో ఉన్న పదాలకు తెలంగాణ రూపాలను స్వీకరించాలి. కేవలం క్రియాపదాలను తెలంగాణీకరించడం (తెలంగాణ అంతటా క్రియాపదాలు ఒకేరకంగా ఉన్నాయని చెప్పలేము) వల్ల భాష స్థానికీకరించడం కాబోదు. భాష అంటే అన్ని భాషాభాగాలూ, విస్తృత పదజాలమూ, నిర్మిత వ్యాకరణమూ కలసిన వ్యవస్థ.తెలంగాణ పదాలను ప్రత్యేకంగా గుర్తించడం గతంలో గణనీయంగానే జరిగింది. మునుపటి ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ ఎంతో వ్యయప్రయాసలతో వివిధ మాండలిక వృత్తి పదకోశాలను రూపొందించింది. మరికొన్ని ఇంకా రూపొందించవలసి ఉన్నవి. వాటిలో మాండలిక పదాల గుర్తింపు జరిగింది. వాటి ఆధారంగా తెలంగాణలో మాత్రమే వాడుకలో ఉన్న పదాలను, తెలంగాణతో సహా ఇతర ప్రాంతాలలో వాడే పదాలను, ఇతర ప్రాంతాలలో మాత్రమే ఉపయోగించే పదజాలాన్ని వేరు చేయవచ్చు. అభిరుచి, స్థానికాభిమానం కలిగిన నిఘంటు కర్తలు కొందరు జిల్లా మాండలికాలను క్రోడీకరించారు. ఆ కృషీ పనికి వస్తుంది. తెలంగాణ రచయితలు, ముఖ్యంగా 1970ల తరువాతి విప్లవ, బహుజన, దళిత, మైనారిటీ రచయితలలో కూడా ప్రాంత, వర్గ మాండలికాలు రెండూ లభిస్తాయి, వాటి పదప్రయోగ కోశాలను రూపొందించాలి. తెలంగాణ జానపద గేయసాహిత్యం పదప్రయోగ కోశాలను కూడా రూపొందించాలి. ఇప్పటికీ ఇంకా సేకరించని పదజాలం జనం వాడుకలో ఉన్నదంటే, వాటిని నేరుగా వ్యవహర్తల నుంచి సేకరించే ప్రయత్నం మరోసారి చేయవచ్చు. ఇదంతా జరిగాక, తెలంగాణ పదసంపద గురించి ఒక అవగాహన వస్తుంది. వీటికి తోడుగా విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధక విద్యార్థులు తెలంగాణ వచన శైలి గురించి, వాక్యనిర్మాణ రీతుల్లోని విశిష్టతల గురించి అనుబంధ పరిశోధనలు చేయవచ్చు. ఈ కృషి అంతా తెలంగాణ మహానిఘంటువు రూపొందించడానికి, లేదా తెలంగాణ ప్రాతినిధ్యం అధికంగా ఉండే సమగ్ర తెలుగు నిఘంటువు రూపొందించడానికి ఉపయుక్తమవుతుంది. ప్రమాణ భాష రెండున్నర జిల్లాల భాషకు సమీపంగా ఉండి ఉండవచ్చు. భాషా ప్రయాణంలో అన్ని ప్రాంతాల, సామాజిక వర్గాల పదజాలాన్ని ఇముడ్చుకుని ఒక సమ్మిశ్రిత ప్రమాణభాష రూపొందే అవకాశం ఉన్నది.. కొత్తగా ప్రమాణభాషలో చేరే పదాలు నిఘంటువులో కనిపించాలి. ఆధునిక భాషలో ఒక పదానికి పౌరసత్వం నిఘంటు ప్రవేశం ద్వారానే సంక్రమిస్తుంది.ఇంటర్మీడియేట్ విద్యలో ఎటువంటి తెలుగు ఉపయోగించాలన్న దానిపై తెలుగు అకాడమీ ఆరంభ సంవత్సరాలలో జరిగిన విస్తృతచర్చలను ఈ సందర్భంగా అధ్యయనం చేయాలి. తెలుగుఅకాడమీ అకడమిక్ తెలుగు ఒక వైఫల్యమే కానీ, ఆ చర్చలో అనేక ఉపయుక్త అంశాలు ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. నిఘంటునిర్మాణం అనే బృహత్ కార్యక్రమం ప్రభుత్వాలు తప్ప మరెవరు చేయగలరు? ప్రత్యక్ష, తక్షణ లాభం ఏమీ కనిపించకపోయినా, సమాజం సమష్టి భవితవ్యం కోసం పాలకులే చేయాలి. దానికి మంచి వ్యవస్థ ఏర్పడాలి. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు ఏమిచేశాడో కానీ, పిఠాపురం రాజా సూర్యారావు నిఘంటువుతో చరిత్రలో నిలబడిపోయాడు.కె. శ్రీనివాస్(ప్రాచీన భాషా? ఆధునిక భాషా?? .. రేపు)నలభై రెండేళ్ల కిందట జరిగిన మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు ఒక ప్రత్యేకమైన రాజకీయ సందర్భంలో జరిగాయి. ప్రత్యేక తెలంగాణ, జై ఆంధ్ర ఉద్యమాల తరువాత రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆ సభలను జరిపింది. తెలుగుభాషా సాహిత్యాల ఘనతను చాటడానికి మాత్రమే కాకుండా, వివిధ రంగాలలో విఖ్యాతులైన తెలుగువారిని సత్కరించడానికి, తెలుగు వారు సాధించిన పురోగతిని చాటడానికి ఆ సభలు జరిగాయి. ఒకే భాష మాట్లాడే వివిధ ప్రాంతాల మధ్య ఏర్పడిన ఉద్వేగదూరాన్ని, అదే భాష పునాదిగా ఉద్వేగ ఐక్యత ద్వారా తగ్గించడానికి జరిగిన రాజకీయ ప్రయత్నం అది. మధ్యలో కూడా ఒకటీరెండూ ప్రపంచసభలు జరిగాయి కానీ, వాటికి ఆనవాయితీ ప్రాధాన్యం తప్ప మరేమీ లేదు. ఐదేళ్ల కిందట కిరణ్కుమార్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా తిరుపతిలో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు కూడా రాజకీయ సందర్భంలోనే, రాజకీయ అవసరాల కోసమే జరిగాయి. మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమం బాగా ఉధృత దశకు చేరిన తరువాత, సమైక్యభావాన్ని రగిలించడానికి చాలా ఆలస్యంగా జరిగిన ప్రయత్నం. ఈ ప్రయత్నంలో కూడా తెలుగుభాషా సాహిత్యాల పునశ్చరణతో పాటు, వివధ సామాజిక రంగాలలో తెలుగువారి ఘనతను స్మరించుకోవడం జరిగింది. ఇప్పుడిక ఈ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు, రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలు ఉనికిలోకి వచ్చిన సందర్భం. మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో, తెలంగాణ భాషాసాహిత్యాలకు జరిగిన అన్యాయం ప్రముఖంగా చర్చకు వచ్చింది. అతిశయోక్తి అనిపించవచ్చును కానీ, తెలంగాణ ఉద్యమానికి గాఢమైన ఉద్వేగ అంశను జోడించడంలో భాషాసాహిత్య రంగాలపై వివక్ష కీలకపాత్ర నిర్వహించింది. భౌగోళిక తెలంగాణ సాధించి, ఒక చారిత్రక విజయాన్ని సాధించామని సంతోషిస్తున్న తెలంగాణవాదులకు, భాషాసాహిత్య రంగాలకు ఆ విజయాన్ని విస్తరించడం, విజేతలుగా చరిత్రను సవరించడం లేదా సమగ్రం చేయడం ఒక ఉద్వేగపూరిత అవసరంగా ఉన్నది. ఇందుకోసం ఒక భారీ సందర్భం కావాలి. ప్రత్యేకరాష్ట్ర అవతరణ తరువాత, ఉద్యమ పార్టీయే అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత క్రమంగా, రాజకీయ ఉద్వేగాలు పలచబడి, అంతా సర్వసాధారణం అయిపోతున్న దశలో, భావవాతావరణాన్ని తిరిగి అస్తిత్వ స్పృహ వైపు మరల్చడం ఒక రాజకీయ అవసరం కూడా. కవులనూ రచయితలనూ మంచి చేసుకుంటే ఓట్లు రాలతాయా, అని సందేహం రావచ్చు. ఈ కవులూ రచయితలే ఉద్యమానికి నేపథ్య వాతావరణాన్ని కల్పించారని మరచిపోకూడదు. రాజకీయ కారణాలతో చేస్తున్నంతమాత్రాన తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఏదో మహాపరాధం చేస్తున్నట్టు కాదు. గతంలో జరిగిన సభలు కూడా రాజకీయమైన అవసరాల కోసం జరిగినవే.ప్రభుత్వం ఎందుకు చేస్తున్నప్పటికీ, ఒక సన్నివేశం అయితే రూపొందింది. సభల తీరుతెన్నులపై విమర్శలు, భాగస్వామ్యం లేదన్న బాధలు, ప్రభుత్వ మౌలిక స్వభావాన్ని ఎత్తిచూపుతూ బహిష్కరణల పిలుపులు– ఇవన్నీ కూడా ఒక ప్రతివాదాన్ని రచిస్తున్నాయి. ఎవరి ఆలోచనలు, ఎవరి ఆచరణలు వారివి. కానీ, ఈ మొత్తం సంరంభంలో అసలు అంశానికి లభిస్తున్న ప్రాధాన్యం ఎంత? మునుపటి తెలుగు సభలకు, ప్రస్తుత సభలకు ఉన్న ఒక పెద్దతేడా, వివిధ జీవనరంగాలలోని తెలుగు వారి లేదా తెలంగాణ వారి ఘనత ఈ మహాసభల ప్రధానాంశం కాదు. భాషాసాహిత్యాల చర్చ మాత్రమే సభల ఉద్దేశ్యం. ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకల్లో ఏవో కొన్ని ప్రదర్శనలు ఉంటాయేమో కానీ, తక్కిన వేదికల్లో సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు కూడా ఉండవంటున్నారు. భాషాసాహిత్యాలకే పరిమితం కావడం లేదా భాషాసాహిత్యాల మీదనే ఫోకస్ పెట్టడం– ముఖ్యమంత్రి అభీష్టమని అంటున్నారు. మంచిదే. సాధారణంగా నేతలకు పెద్దగా పట్టని రంగాలపైనే దృష్టిపెట్టాలని ఆయన అనుకోవడం అభినందనీయం. కానీ, భాషాసాహిత్యాల గురించి ఏమి చర్చించాలని ఆయన కానీ, సాహిత్య అకాడమీ కానీ, భాషాసాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ కానీ అనుకుంటున్నది? తెలుగుభాషా సాహిత్యాలలో తెలంగాణ స్థానం ఇదీ అని చెప్పడం మాత్రమేనా, తెలుగు భాషను ఆంధ్రప్రదేశ్కు విడిచిపెట్టడం లేదు, మేం వారి కంటె ఎక్కువ తెలుగువారం అని చాటుకోవడమా?సాహిత్యం సంగతి పక్కనబెడదాం. భాష విషయంలో చాలా సమస్యలున్నాయి. తెలంగాణ తెలుగుకు, ఆంధ్రప్రాంత తెలుగుకు మధ్య సమస్యలు ప్రత్యేక ఉద్యమకాలంలో చర్చకు వచ్చాయి. మొత్తంగా తెలుగు భాషకు– ప్రపంచీకరణ ప్రభావంతో ఇంగ్లీషు నుంచి ఉన్న ప్రమాదం గురించిన చర్చ చాలాకాలం నుంచి ఉనికిలో ఉన్నది. ఈ రెంటిలో దేనిని తెలంగాణ భాషాసాహిత్య మేధావులు చర్చిస్తారు? ఏదో ఒకటా, రెండూనా? ఒక భాష మనుగడ గురించి, అది ప్రమాణభాష ఒక మాండలికంపై చేసే దాష్టీకమైనా, ఒక గ్లోబల్ భాష ప్రాంతీయ భాషను కబళించడమైనా, చర్చించడమంటే ఏమిటి? భాషను కాపాడుకోవడమంటే ఏమిటి? ‘తెలంగాణ భాష’ను అధికారభాష చేయడమంటే ఏమిటి? తెలుగును రక్షించుకోవాలనే ఆకాంక్షతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం కానీ, తెలంగాణ భాషావాదులు కానీ మమేకం అవుతున్నారా?ఇప్పుడు అమలులో ఉన్న ప్రమాణ భాష ‘రెండున్నర జిల్లాల’ భాషగా విమర్శలు ఎదుర్కొన్నది. తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయాల్లో తమది కాని భాషలో చదువుకోవలసి రావడం ఒకటి అని ఉద్యమకారులు భావించారు. మరి రాష్ట్రం వచ్చాక, దాన్ని సవరించాలి కదా? పాఠ్యపుస్తకాల్లో, సమాచార సాధనాల్లో వాడే భాషను తెలంగాణీకరించడం అంటే ఏమి చేయాలి, ఎట్లా చేయాలి? తెలంగాణ వచ్చిన వెంటనే ఈ అంశంపై కొన్ని చర్చలు జరిగాయి. ఒక పరిశీలనకు ప్రశ్న కరదీపికగా పనికివస్తుంది కానీ, ప్రశ్నే పరిష్కారాన్ని ఇవ్వలేదు. ఆనకట్టల కోసం ప్రజలు పోరాడగలరు, విజయం సాధించిన తరువాత తామే నిర్మాణాలు చేయలేరు. దానికి ఇంజనీర్లు, తాపీమేస్త్రీలు, కార్మికులు కావాలి. భాష విషయంలో సంస్కరణలకు భాషాశాస్త్రజ్ఞులు, నిఘంటుకారులు మొదలైన నిపుణులు కావాలి. తెలంగాణలో మాట్లాడేది తెలుగు మాండలికమా? ప్రత్యేకమైన భాషా– అన్న విచికిత్స ముందు విడిపోవాలి. ప్రత్యేకభాష అని ఉద్యమకారులు అంటే సరిపోదు. అది శాస్త్రీయ నిర్వచనాలకు సరిపోవాలి. ఆ భాష స్వరూపాన్ని ఆవిష్కరించాలి. మాండలికమే అనుకుంటే, తెలంగాణలో మాత్రమే వాడుకలో ఉండే ప్రత్యేక పదజాలాన్ని గుర్తించాలి. ఇతర ప్రాంతాలలో వాడుకలో ఉన్న పదాలకు తెలంగాణ రూపాలను స్వీకరించాలి. కేవలం క్రియాపదాలను తెలంగాణీకరించడం (తెలంగాణ అంతటా క్రియాపదాలు ఒకేరకంగా ఉన్నాయని చెప్పలేము) వల్ల భాష స్థానికీకరించడం కాబోదు. భాష అంటే అన్ని భాషాభాగాలూ, విస్తృత పదజాలమూ, నిర్మిత వ్యాకరణమూ కలసిన వ్యవస్థ.తెలంగాణ పదాలను ప్రత్యేకంగా గుర్తించడం గతంలో గణనీయంగానే జరిగింది. మునుపటి ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ ఎంతో వ్యయప్రయాసలతో వివిధ మాండలిక వృత్తి పదకోశాలను రూపొందించింది. మరికొన్ని ఇంకా రూపొందించవలసి ఉన్నవి. వాటిలో మాండలిక పదాల గుర్తింపు జరిగింది. వాటి ఆధారంగా తెలంగాణలో మాత్రమే వాడుకలో ఉన్న పదాలను, తెలంగాణతో సహా ఇతర ప్రాంతాలలో వాడే పదాలను, ఇతర ప్రాంతాలలో మాత్రమే ఉపయోగించే పదజాలాన్ని వేరు చేయవచ్చు. అభిరుచి, స్థానికాభిమానం కలిగిన నిఘంటు కర్తలు కొందరు జిల్లా మాండలికాలను క్రోడీకరించారు. ఆ కృషీ పనికి వస్తుంది. తెలంగాణ రచయితలు, ముఖ్యంగా 1970ల తరువాతి విప్లవ, బహుజన, దళిత, మైనారిటీ రచయితలలో కూడా ప్రాంత, వర్గ మాండలికాలు రెండూ లభిస్తాయి, వాటి పదప్రయోగ కోశాలను రూపొందించాలి. తెలంగాణ జానపద గేయసాహిత్యం పదప్రయోగ కోశాలను కూడా రూపొందించాలి. ఇప్పటికీ ఇంకా సేకరించని పదజాలం జనం వాడుకలో ఉన్నదంటే, వాటిని నేరుగా వ్యవహర్తల నుంచి సేకరించే ప్రయత్నం మరోసారి చేయవచ్చు. ఇదంతా జరిగాక, తెలంగాణ పదసంపద గురించి ఒక అవగాహన వస్తుంది. వీటికి తోడుగా విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధక విద్యార్థులు తెలంగాణ వచన శైలి గురించి, వాక్యనిర్మాణ రీతుల్లోని విశిష్టతల గురించి అనుబంధ పరిశోధనలు చేయవచ్చు. ఈ కృషి అంతా తెలంగాణ మహానిఘంటువు రూపొందించడానికి, లేదా తెలంగాణ ప్రాతినిధ్యం అధికంగా ఉండే సమగ్ర తెలుగు నిఘంటువు రూపొందించడానికి ఉపయుక్తమవుతుంది. ప్రమాణ భాష రెండున్నర జిల్లాల భాషకు సమీపంగా ఉండి ఉండవచ్చు. భాషా ప్రయాణంలో అన్ని ప్రాంతాల, సామాజిక వర్గాల పదజాలాన్ని ఇముడ్చుకుని ఒక సమ్మిశ్రిత ప్రమాణభాష రూపొందే అవకాశం ఉన్నది.. కొత్తగా ప్రమాణభాషలో చేరే పదాలు నిఘంటువులో కనిపించాలి. ఆధునిక భాషలో ఒక పదానికి పౌరసత్వం నిఘంటు ప్రవేశం ద్వారానే సంక్రమిస్తుంది.ఇంటర్మీడియేట్ విద్యలో ఎటువంటి తెలుగు ఉపయోగించాలన్న దానిపై తెలుగు అకాడమీ ఆరంభ సంవత్సరాలలో జరిగిన విస్తృతచర్చలను ఈ సందర్భంగా అధ్యయనం చేయాలి. తెలుగుఅకాడమీ అకడమిక్ తెలుగు ఒక వైఫల్యమే కానీ, ఆ చర్చలో అనేక ఉపయుక్త అంశాలు ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. నిఘంటునిర్మాణం అనే బృహత్ కార్యక్రమం ప్రభుత్వాలు తప్ప మరెవరు చేయగలరు? ప్రత్యక్ష, తక్షణ లాభం ఏమీ కనిపించకపోయినా, సమాజం సమష్టి భవితవ్యం కోసం పాలకులే చేయాలి. దానికి మంచి వ్యవస్థ ఏర్పడాలి. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు ఏమిచేశాడో కానీ, పిఠాపురం రాజా సూర్యారావు నిఘంటువుతో చరిత్రలో నిలబడిపోయాడు.కె. శ్రీనివాస్(ప్రాచీన భాషా? ఆధునిక భాషా?? .. రేపు)
bhashasahityala gurinchi emi charchinchaalani mukhyamantri cony, saahitya akadami cony, bhaashaasaamskrutika vyavahaaraala saakha cony anukuntunnadi? telugubhasha saahityaalalo telamgaana sthaanam idhee ani cheppadam matramena, telugu bhashanu aandhrapradeshku vidichipettadam ledu, mem vaari kante ekkuva teluguvaaram ani chatukovadama?nalabhai rendella kindata jarigina modati prapancha telugu mahasabhalu oka pratyekamaina rajakeeya sandarbhamlo jarigai. pratyeka telamgaana, jai aandhra udyamaala taruvaata rashtra prabhutvam aa sabhalanu jaripindi. telugubhasha saahityaala ghanatanu chaatadaaniki matrame kakunda, vividha rangaalalo vikhyaatulaina teluguvaarini satkarinchadaaniki, telugu vaaru saadhinchina purogatini chaatadaaniki aa sabhalu jarigai. oke bhasha matlade vividha praantaala madhya erpadina udvegaduuraanni, adhe bhasha punaadigaa udvega aikyata dwara tagginchadaaniki jarigina rajakeeya prayatnam adhi. madhyalo kuudaa okatiirenduu prapanchasabhalu jarigai cony, vaatiki aanavaayitii praadhaanyam tappa maremi ledu. aidella kindata kirankumar reddi mukhyamantrigaa undagaa tirupatilo jarigina prapancha telugu mahasabhalu kuudaa rajakeeya sandarbhamlone, rajakeeya avasaraala kosame jarigai. malidasa telamgaana udyamam baga udhruta dasaku cherina taruvaata, samaikyabhaavaanni ragilinchadaaniki chala aalasyamgaa jarigina prayatnam. ee prayatnamlo kuudaa telugubhasha saahityaala punascharanatho paatu, vivadha saamaajika rangaalalo teluguvaari ghanatanu smarinchukovadam jarigindi. ippudika ee prapancha telugu mahasabhalu, rendu telugu rashtralu unikiloki vachina sandarbham. malidasa telamgaana udyamamlo, telamgaana bhaashaasaahityaalaku jarigina anyayam pramukhamgaa charchaku vachindi. atisayokti anipinchavacchunu cony, telamgaana udyamaaniki gaadamaina udvega amsanu jodinchadamlo bhaashaasaahitya rangaalapai vivaksha keelakapatra nirvahinchindi. bhougolika telamgaana saadhinchi, oka chaaritraka vijayaanni saadhinchaamani santoshistunna telangaanavaadulaku, bhaashaasaahitya rangaalaku aa vijayaanni vistarinchadam, vijetalugaa charitranu savarinchadam leda samagram cheyadam oka udvegapurita avasaramgaa unnadi. indukosam oka bhari sandarbham kavali. pratyekarashtra avatarana taruvaata, udyama partiiye adhikaaramloki vachina taruvaata kramangaa, rajakeeya udvegaalu palachabadi, antaa sarvasaadhaaranam ayipotunna dasalo, bhaavavaataavaranaanni tirigi astitva spruha vaipu maralchadam oka rajakeeya avasaram kuudaa. kavulanuu rachayitalanuu manchi chesukunte otlu ralataya, ani sandeham raavacchu. ee kavuluu rachayitale udyamaaniki nepathya vaataavaranaanni kalpinchaarani marachipokudadu. rajakeeya kaaranaalatoe chestunnantamatrana telamgaana prabhutvam edho mahaparadham chestunnattu kaadu. gatamlo jarigina sabhalu kuudaa raajakeeyamaina avasaraala kosam jariginave.prabhutvam enduku chestunnappatiki, oka sannivesam ayithe roopondindi. sabhala teerutennulapai vimarsalu, bhagaswamyam ledanna baadhalu, prabhutva moulika swabhaavaanni ettichuuputuu bahishkaranala pilupulu– ivannee kuudaa oka prativaadaanni rachistunnaayi. evari aalochanalu, evari aacharanalu vaarivi. cony, ee mottam samrambhamlo asalu amsaaniki labhistunna praadhaanyam entha? munupati telugu sabhalaku, prastuta sabhalaku unna oka peddateda, vividha jeevanarangaalaloni telugu vaari leda telamgaana vaari ghanata ee mahasabhala pradhaanaamsam kaadu. bhashasahityala charcha matrame sabhala uddesyam. praarambha, mugimpu vedukallo evo konni pradarsanalu untayemo cony, takkina vedikallo saamskrutika pradarsanalu kuudaa undavantunnaru. bhaashaasaahityaalake parimitam kaavadam leda bhashasahityala meedane fokas pettadam– mukhyamantri abheeshtamani antunnaru. manchide. saadhaaranamgaa nethalaku peddagaa pattani rangaalapaine drushtipettaalani aayana anukovadam abhinandaneeyam. cony, bhashasahityala gurinchi emi charchinchaalani aayana cony, saahitya akadami cony, bhaashaasaamskrutika vyavahaaraala saakha cony anukuntunnadi? telugubhasha saahityaalalo telamgaana sthaanam idhee ani cheppadam matramena, telugu bhashanu aandhrapradeshku vidichipettadam ledu, mem vaari kante ekkuva teluguvaaram ani chatukovadama?saahityam sangati pakkanabedadam. bhasha vishayamlo chala samasyalunnaayi. telamgaana teluguku, aandhrapraanta teluguku madhya samasyalu pratyeka udyamakaalamlo charchaku vachayi. mottamgaa telugu bhashaku– prapancheekarana prabhaavamtho ingleeshu nunchi unna pramaadam gurinchina charcha chalakalam nunchi unikilo unnadi. ee rentilo denini telamgaana bhaashaasaahitya medhaavulu charchistaaru? edho okata, renduna? oka bhasha manugada gurinchi, adhi pramanabhasha oka mandalikampai chese daashteekamainaa, oka global bhasha praantiiya bhashanu kabalinchadamainaa, charchinchadamante emiti? bhashanu kapadukovadamante emiti? ‘telamgaana bhasha’nu adhikarabhasha cheyadamante emiti? telugunu rakshinchukovalane aakaankshato telamgaana prabhutvam cony, telamgaana bhaashaavaadulu cony mamekam avtunnara?ippudu amalulo unna pramaana bhasha ‘rendunnara jillala’ bhashaga vimarsalu edurkonnadi. telangaanaku jarigina anyayallo tamadi kaani bhashalo chaduvukovalasi ravadam okati ani udyamakaarulu bhaavinchaaru. mari rashtram vachaka, daanni savarinchaali kada? paatyapustakaallo, samachara saadhanaallo vade bhashanu telangaaneekarinchadam ante emi cheyali, etla cheyali? telamgaana vachina ventane ee amsampai konni charchalu jarigai. oka pariseelanaku prasna karadeepikagaa panikivastundi cony, prasne parishkaaraanni ivvaledu. aanakattala kosam prajalu poraadagalaru, vijayam saadhinchina taruvaata taame nirmaanaalu cheyaleru. daaniki injaneerlu, taapiimestreelu, kaarmikulu kavali. bhasha vishayamlo samskaranalaku bhaashaasaastragnulu, nighantukaarulu modalaina nipunulu kavali. telamgaanalo matladedi telugu mandalikama? pratyekamaina bhasha– anna vichikitsa mundu vidipovali. pratyekabhasha ani udyamakaarulu ante saripodu. adhi saastriiya nirvachanaalaku saripovali. aa bhasha swaroopaanni aavishkarinchaali. mandalikame anukunte, telamgaanalo matrame vaadukalo unde pratyeka padajaalaanni gurtinchaali. itara praantaalalo vaadukalo unna padaalaku telamgaana roopaalanu sweekarinchaali. kevalam kriyaapadaalanu telangaaneekarinchadam (telamgaana antataa kriyaapadaalu okerakamgaa unnaayani cheppalemu) valla bhasha sthaanikeekarinchadam kabodu. bhasha ante anni bhaashaabhaagaaluu, vistruta padajaalamuu, nirmita vyaakaranamuu kalasina vyavastha.telamgaana padaalanu pratyekamgaa gurtinchadam gatamlo gananeeyamgaane jarigindi. munupati aamdhrapradesh saahitya akadami entho vyayaprayaasalato vividha maandalika vrutti padakosaalanu roopondinchindi. marikonni inka roopondinchavalasi unnavi. vaatilo maandalika padaala gurtimpu jarigindi. vaati aadhaaramgaa telamgaanalo matrame vaadukalo unna padaalanu, telamgaanato sahaa itara praantaalalo vade padaalanu, itara praantaalalo matrame upayoginche padajaalaanni vaeru cheyavachu. abhiruchi, sthaanikaabhimaanam kaligina nighantu kartalu kondaru jilla maandalikaalanu krodikarinchaaru. aa krushee paniki vastundi. telamgaana rachayitalu, mukhyamgaa 1970la taruvaati viplava, bahujana, dalita, minority rachayitalalo kuudaa praanta, varga mandalikalu rendoo labhistaayi, vaati padaprayoga koshalanu roopondinchaali. telamgaana jaanapada geyasaahityam padaprayoga koshalanu kuudaa roopondinchaali. ippatikee inka sekarinchani padajaalam janam vaadukalo unnadante, vaatini nerugaa vyavahartala nunchi sekarinche prayatnam marosari cheyavachu. idantaa jarigaaka, telamgaana padasampada gurinchi oka avagaahana vastundi. veetiki thodugaa vishwavidyaalayaallo parisodhaka vidyaarthulu telamgaana vachana saili gurinchi, vaakyanirmaana reetulloni vishishtatala gurinchi anubandha parisodhanalu cheyavachu. ee krushi antaa telamgaana mahanighantuvu roopondinchadaaniki, leda telamgaana praatinidhyam adhikamgaa unde samagra telugu nighantuvu roopondinchadaaniki upayuktamavutundi. pramaana bhasha rendunnara jillala bhashaku sameepangaa undi undavacchu. bhasha prayaanamlo anni praantaala, saamaajika vargala padajaalaanni imudchukuni oka sammisrita pramanabhasha rooponde avakaasam unnadi.. kottagaa pramaanabhaashalo chere padaalu nighantuvulo kanipinchaali. aadhunika bhashalo oka padaaniki pourasatvam nighantu pravesam dwarane sankramistundi.intermediate vidyalo etuvanti telugu upayoginchaalanna daanipai telugu akadami aarambha samvatsaraalalo jarigina vistrutacharchalanu ee sandarbhamgaa adhyayanam cheyali. teluguakaadamii akadamik telugu oka vaiphalyame cony, aa charchalo aneka upayukta amsaalu prastaavanaku vachayi. nighantunirmanam ane bruhat kaaryakramam prabhutvaalu tappa marevaru cheyagalaru? pratyaksha, takshana laabham emi kanipinchakapoyina, samajam samashti bhavitavyam kosam palakule cheyali. daaniki manchi vyavastha erpadali. sarvagna singabhuupaaludu emichesado cony, pitaapuram raja suryarao nighantuvutho charitralo nilabadipoyadu.ke. srinivas(praacheena bhasha? aadhunika bhasha?? .. repu)nalabhai rendella kindata jarigina modati prapancha telugu mahasabhalu oka pratyekamaina rajakeeya sandarbhamlo jarigai. pratyeka telamgaana, jai aandhra udyamaala taruvaata rashtra prabhutvam aa sabhalanu jaripindi. telugubhasha saahityaala ghanatanu chaatadaaniki matrame kakunda, vividha rangaalalo vikhyaatulaina teluguvaarini satkarinchadaaniki, telugu vaaru saadhinchina purogatini chaatadaaniki aa sabhalu jarigai. oke bhasha matlade vividha praantaala madhya erpadina udvegaduuraanni, adhe bhasha punaadigaa udvega aikyata dwara tagginchadaaniki jarigina rajakeeya prayatnam adhi. madhyalo kuudaa okatiirenduu prapanchasabhalu jarigai cony, vaatiki aanavaayitii praadhaanyam tappa maremi ledu. aidella kindata kirankumar reddi mukhyamantrigaa undagaa tirupatilo jarigina prapancha telugu mahasabhalu kuudaa rajakeeya sandarbhamlone, rajakeeya avasaraala kosame jarigai. malidasa telamgaana udyamam baga udhruta dasaku cherina taruvaata, samaikyabhaavaanni ragilinchadaaniki chala aalasyamgaa jarigina prayatnam. ee prayatnamlo kuudaa telugubhasha saahityaala punascharanatho paatu, vivadha saamaajika rangaalalo teluguvaari ghanatanu smarinchukovadam jarigindi. ippudika ee prapancha telugu mahasabhalu, rendu telugu rashtralu unikiloki vachina sandarbham. malidasa telamgaana udyamamlo, telamgaana bhaashaasaahityaalaku jarigina anyayam pramukhamgaa charchaku vachindi. atisayokti anipinchavacchunu cony, telamgaana udyamaaniki gaadamaina udvega amsanu jodinchadamlo bhaashaasaahitya rangaalapai vivaksha keelakapatra nirvahinchindi. bhougolika telamgaana saadhinchi, oka chaaritraka vijayaanni saadhinchaamani santoshistunna telangaanavaadulaku, bhaashaasaahitya rangaalaku aa vijayaanni vistarinchadam, vijetalugaa charitranu savarinchadam leda samagram cheyadam oka udvegapurita avasaramgaa unnadi. indukosam oka bhari sandarbham kavali. pratyekarashtra avatarana taruvaata, udyama partiiye adhikaaramloki vachina taruvaata kramangaa, rajakeeya udvegaalu palachabadi, antaa sarvasaadhaaranam ayipotunna dasalo, bhaavavaataavaranaanni tirigi astitva spruha vaipu maralchadam oka rajakeeya avasaram kuudaa. kavulanuu rachayitalanuu manchi chesukunte otlu ralataya, ani sandeham raavacchu. ee kavuluu rachayitale udyamaaniki nepathya vaataavaranaanni kalpinchaarani marachipokudadu. rajakeeya kaaranaalatoe chestunnantamatrana telamgaana prabhutvam edho mahaparadham chestunnattu kaadu. gatamlo jarigina sabhalu kuudaa raajakeeyamaina avasaraala kosam jariginave.prabhutvam enduku chestunnappatiki, oka sannivesam ayithe roopondindi. sabhala teerutennulapai vimarsalu, bhagaswamyam ledanna baadhalu, prabhutva moulika swabhaavaanni ettichuuputuu bahishkaranala pilupulu– ivannee kuudaa oka prativaadaanni rachistunnaayi. evari aalochanalu, evari aacharanalu vaarivi. cony, ee mottam samrambhamlo asalu amsaaniki labhistunna praadhaanyam entha? munupati telugu sabhalaku, prastuta sabhalaku unna oka peddateda, vividha jeevanarangaalaloni telugu vaari leda telamgaana vaari ghanata ee mahasabhala pradhaanaamsam kaadu. bhashasahityala charcha matrame sabhala uddesyam. praarambha, mugimpu vedukallo evo konni pradarsanalu untayemo cony, takkina vedikallo saamskrutika pradarsanalu kuudaa undavantunnaru. bhaashaasaahityaalake parimitam kaavadam leda bhashasahityala meedane fokas pettadam– mukhyamantri abheeshtamani antunnaru. manchide. saadhaaranamgaa nethalaku peddagaa pattani rangaalapaine drushtipettaalani aayana anukovadam abhinandaneeyam. cony, bhashasahityala gurinchi emi charchinchaalani aayana cony, saahitya akadami cony, bhaashaasaamskrutika vyavahaaraala saakha cony anukuntunnadi? telugubhasha saahityaalalo telamgaana sthaanam idhee ani cheppadam matramena, telugu bhashanu aandhrapradeshku vidichipettadam ledu, mem vaari kante ekkuva teluguvaaram ani chatukovadama?saahityam sangati pakkanabedadam. bhasha vishayamlo chala samasyalunnaayi. telamgaana teluguku, aandhrapraanta teluguku madhya samasyalu pratyeka udyamakaalamlo charchaku vachayi. mottamgaa telugu bhashaku– prapancheekarana prabhaavamtho ingleeshu nunchi unna pramaadam gurinchina charcha chalakalam nunchi unikilo unnadi. ee rentilo denini telamgaana bhaashaasaahitya medhaavulu charchistaaru? edho okata, renduna? oka bhasha manugada gurinchi, adhi pramanabhasha oka mandalikampai chese daashteekamainaa, oka global bhasha praantiiya bhashanu kabalinchadamainaa, charchinchadamante emiti? bhashanu kapadukovadamante emiti? ‘telamgaana bhasha’nu adhikarabhasha cheyadamante emiti? telugunu rakshinchukovalane aakaankshato telamgaana prabhutvam cony, telamgaana bhaashaavaadulu cony mamekam avtunnara?ippudu amalulo unna pramaana bhasha ‘rendunnara jillala’ bhashaga vimarsalu edurkonnadi. telangaanaku jarigina anyayallo tamadi kaani bhashalo chaduvukovalasi ravadam okati ani udyamakaarulu bhaavinchaaru. mari rashtram vachaka, daanni savarinchaali kada? paatyapustakaallo, samachara saadhanaallo vade bhashanu telangaaneekarinchadam ante emi cheyali, etla cheyali? telamgaana vachina ventane ee amsampai konni charchalu jarigai. oka pariseelanaku prasna karadeepikagaa panikivastundi cony, prasne parishkaaraanni ivvaledu. aanakattala kosam prajalu poraadagalaru, vijayam saadhinchina taruvaata taame nirmaanaalu cheyaleru. daaniki injaneerlu, taapiimestreelu, kaarmikulu kavali. bhasha vishayamlo samskaranalaku bhaashaasaastragnulu, nighantukaarulu modalaina nipunulu kavali. telamgaanalo matladedi telugu mandalikama? pratyekamaina bhasha– anna vichikitsa mundu vidipovali. pratyekabhasha ani udyamakaarulu ante saripodu. adhi saastriiya nirvachanaalaku saripovali. aa bhasha swaroopaanni aavishkarinchaali. mandalikame anukunte, telamgaanalo matrame vaadukalo unde pratyeka padajaalaanni gurtinchaali. itara praantaalalo vaadukalo unna padaalaku telamgaana roopaalanu sweekarinchaali. kevalam kriyaapadaalanu telangaaneekarinchadam (telamgaana antataa kriyaapadaalu okerakamgaa unnaayani cheppalemu) valla bhasha sthaanikeekarinchadam kabodu. bhasha ante anni bhaashaabhaagaaluu, vistruta padajaalamuu, nirmita vyaakaranamuu kalasina vyavastha.telamgaana padaalanu pratyekamgaa gurtinchadam gatamlo gananeeyamgaane jarigindi. munupati aamdhrapradesh saahitya akadami entho vyayaprayaasalato vividha maandalika vrutti padakosaalanu roopondinchindi. marikonni inka roopondinchavalasi unnavi. vaatilo maandalika padaala gurtimpu jarigindi. vaati aadhaaramgaa telamgaanalo matrame vaadukalo unna padaalanu, telamgaanato sahaa itara praantaalalo vade padaalanu, itara praantaalalo matrame upayoginche padajaalaanni vaeru cheyavachu. abhiruchi, sthaanikaabhimaanam kaligina nighantu kartalu kondaru jilla maandalikaalanu krodikarinchaaru. aa krushee paniki vastundi. telamgaana rachayitalu, mukhyamgaa 1970la taruvaati viplava, bahujana, dalita, minority rachayitalalo kuudaa praanta, varga mandalikalu rendoo labhistaayi, vaati padaprayoga koshalanu roopondinchaali. telamgaana jaanapada geyasaahityam padaprayoga koshalanu kuudaa roopondinchaali. ippatikee inka sekarinchani padajaalam janam vaadukalo unnadante, vaatini nerugaa vyavahartala nunchi sekarinche prayatnam marosari cheyavachu. idantaa jarigaaka, telamgaana padasampada gurinchi oka avagaahana vastundi. veetiki thodugaa vishwavidyaalayaallo parisodhaka vidyaarthulu telamgaana vachana saili gurinchi, vaakyanirmaana reetulloni vishishtatala gurinchi anubandha parisodhanalu cheyavachu. ee krushi antaa telamgaana mahanighantuvu roopondinchadaaniki, leda telamgaana praatinidhyam adhikamgaa unde samagra telugu nighantuvu roopondinchadaaniki upayuktamavutundi. pramaana bhasha rendunnara jillala bhashaku sameepangaa undi undavacchu. bhasha prayaanamlo anni praantaala, saamaajika vargala padajaalaanni imudchukuni oka sammisrita pramanabhasha rooponde avakaasam unnadi.. kottagaa pramaanabhaashalo chere padaalu nighantuvulo kanipinchaali. aadhunika bhashalo oka padaaniki pourasatvam nighantu pravesam dwarane sankramistundi.intermediate vidyalo etuvanti telugu upayoginchaalanna daanipai telugu akadami aarambha samvatsaraalalo jarigina vistrutacharchalanu ee sandarbhamgaa adhyayanam cheyali. teluguakaadamii akadamik telugu oka vaiphalyame cony, aa charchalo aneka upayukta amsaalu prastaavanaku vachayi. nighantunirmanam ane bruhat kaaryakramam prabhutvaalu tappa marevaru cheyagalaru? pratyaksha, takshana laabham emi kanipinchakapoyina, samajam samashti bhavitavyam kosam palakule cheyali. daaniki manchi vyavastha erpadali. sarvagna singabhuupaaludu emichesado cony, pitaapuram raja suryarao nighantuvutho charitralo nilabadipoyadu.ke. srinivas(praacheena bhasha? aadhunika bhasha?? .. repu)