చంపారన్ అనేది భారత్లో గాంధీ మొట్టమొదటి రాజకీయ అనుభవం మాత్రమే కాదు, గాంధీ రాజకీయ జీవిత ప్రస్థానానికి, అలాగే స్వాతంత్య్ర పోరాటానికి అది కచ్చితమైన పునాదిగా నిలుస్తుంది. సహాయ నిరాకరణ, ఉప్పు సత్యాగ్రహం,                  శాసన ఉల్లంఘన, క్విట్ ఇండియా వంటి ఉద్యమాల ప్రస్థానానికి, విదేశీ పాలన నుంచి దేశ విముక్తికి                            చంపారన్ నిశ్చయాత్మకంగా ఒక కీలకమైన ముందడుగు.మోహన్దాస్ కరమ్చంద్ గాంధీ ఉత్తర బీహార్లోని చంపారన్ జిల్లాలో వందేళ్లక్రితం అడుగు పెట్టారు. యూరోపియన్ ప్లాంటర్ల (తోటల పెంపకం దారులు) ఒత్తిడి వల్ల తమ ఇష్టానికి భిన్నంగా నీలి (indigo) పంటలు సాగు చేస్తున్న రైతాంగ సమస్యల్ని అధ్యయనం చేస్తూ ఆయన ఆ జిల్లాలో అనేక మాసాలు గడిపారు. ఈ నిర్బంధాన్ని ధిక్కరించిన రైతు పొలాల్ని ప్లాంటర్లు జప్తు చేసేవారు. బ్రిటీష్ వలస రాజ్యంతో గాంధీ మధ్యవర్తిత్వం నెరపి నీలి పంట రైతాంగానికి గణనీయమైన రాయితీలను సాధించగలిగారు. కౌలు రేట్లు బాగా తగ్గిపోయాయి. నిర్బంధపు నీలి సాగు స్థానంలో స్వచ్ఛందంగా సాగు చేసే పద్ధతి అమల్లోకొచ్చింది. ఇది రైతులు సాధించిన ప్రధానవిజయం. అదే సమయంలో గాంధీ స్వయంగా సాధించిన ఘన విజయం కూడా. దక్షిణాఫ్రికా అనుభవానికి భిన్నంగా భారత్లో తానొక నాయకుడిగా అవతరించేందుకు అవసరమైన విశ్వసనీయత ఆ విజయం ద్వారా గాంధీకి లభించింది.చంపారన్ పోరాట వాస్తవాలను మళ్లీ చెప్పడం కాకుండా ఆ ప్రాంతంలో సుదీర్ఘకాలం పాటు నిర్వహించిన కార్యకలాపంలో గాంధీలో ప్రస్ఫుటమైన ఆరు విశిష్ట లక్షణాలనూ, అవి ఆయన భవిష్యత్ కార్యాచరణకు ఎలా ఉపకరించాయో వివరించేందుకు ప్రయత్నిస్తాను. చంపారన్ అనుభవం ద్వారా గాంధీ భారత రైతాంగ సమస్యల్ని ప్రత్యక్షంగా అర్థంచేసుకోగలిగారు. పోర్బందర్, రాజ్కోట్ పట్టణాలలో గాంధీ పుట్టి పెరిగారు. బారిస్టర్ చదువు పూర్తి చేసిన తర్వాత బొంబాయి మహానగరంలో లాయర్గా జీవితం ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత ఆయన రెండు దశాబ్దాలు దక్షిణాఫ్రికాలో గడిపారు. 1915లో గాంధీ భారత్కు తిరిగి వచ్చినాక దేశవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. చంపారన్కు రాక మునుపు, ఆయన ప్రధానంగా పట్టణవాసులతోనే సంప్రదింపులు జరిపారు.చంపారన్లో ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు ప్రవాహంలా వస్తున్న సందర్శకులతో గాంధీ సంప్రదింపులు జరుపుతూ మోతిహరి, బెత్తియ రెండు ప్రధాన పట్టణాల్లోనే ప్రధానంగా గడిపారు. స్వయంగా ఆయన కొన్ని గ్రామాలలోకి వెళ్ళి అధ్యయనం చేశారు. ఆయన పలువురు రైతుల్ని కలుసుకున్నారు. అదే సమయంలో యూరోపియన్ ప్లాంటర్లను, ఫ్యాక్టరీ మేనేజర్లను సైతం ఆయన సంప్రదించారు. ప్రతిచోటా, ఆయన్ని రహస్య పోలీసులు వెంబడించేవారు, సమావేశాలలో ఆయన మాట్లాడిన ప్రతి అంశాన్ని వారు నమోదు చేసేవారు.యథావిథిగా గాంధీ తీరిక లేకుండా పనిచేసేవారు. మే చివరినాటికి, చంపారన్ జిల్లాలో పర్యటించిన ఆరు వారాల కాలంలో ఏడు వేలు దాకా ప్రత్యక్ష దృష్టాంతాలను ఆయన సేకరించారు. ప్రతి దృష్టాంతమూ చంపారన్ రైతులు ఎలా బతుకుతున్నారు, ఎలా కష్టపడుతున్నారనే విషయాలపట్ల గాంధీ అవగాహనను పెంచేందుకు దోహదం చేశాయి.చంపారన్ అనుభవంతోనే భారతీయ రైతు జీవితం గురించి సరైన పరిజ్ఞానం గాంధీకి మొట్టమొదటిసారి లభించింది. రెండవ విషయమేమంటే, రాబోయే రోజుల్లో స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో తనకు సహకరించే సహచరుల యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేసుకునే ప్రయత్నాలు చంపారన్లోనే గాంధీ ప్రారంభించారు. చంపారన్కు వచ్చిన వారంరోజుల తర్వాత తన పాత సహచరుడు హెన్రీ పోలక్కు గాంధీ ఒక లేఖ రాస్తూ; ‘దక్షిణాఫ్రికాలో గడిపిన మంచి రోజులన్నిటినీ గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. ప్రజలు అన్నివిధాల సహకరిస్తున్నారు. నాయుడులను, సోరాబ్జీలను, ఇమామ్లను మనం త్వరలో ఇక్కడ కనుగొనగలం. కచాలియా విషయంలో పొరపాటు పడవచ్చనేమో నాకు తెలియదు’ (వీరందరూ దక్షిణాఫ్రికాలో గాంధీకి సన్నిహితులు).చంపారన్లో, సింధ్ ప్రాంతవాసి వికృతంగా సన్నని, పొడవైన విద్వాంసుడు జేబీ కృపలానీతో గాంధీ తన పరిచయాన్ని పునరుద్ధరించుకున్నారు. 1915లో శాంతినికేతన్లో వారిద్దరికీ మొట్టమొదటగా పరిచయం ఏర్పడింది. కృపలానీ 1917 ఏప్రిల్లో, స్థానిక ప్రభుత్వ కాలేజీలో అధ్యాపకుడుగా పనిచేసేవారు. ముజఫర్పూర్ రైల్వే స్టేషన్లో దిగిన గాంధీని కృపలానీ కలిసారు. గాంధీని బగ్గీలో ఎక్కించుకుని స్టేషన్ నుంచి ఇంటి దాకా కృపలానీ ఔత్సాహిక విద్యార్థులు బగ్గీని నెట్టుకు వచ్చారు.చంపారన్లో ఉన్నంతకాలం గాంధీకి చేదోడువాదోడుగా కృపాలానీ నిలిచారు. అదే విధంగా కొంతమంది పాట్నా న్యాయవాదుల సమూహం కూడా గాంధీకి సహకరించింది. చంపారన్లో సుదీర్ఘకాలంగా ఆసక్తి కలిగిన బ్రిజ్కిషోర్ ప్రసాద్ సహా కలకత్తాలో విద్యావంతుడైన విద్వాంసుడు, కోర్టులో వర్ధమాన తారగా ఎదుగుతున్న రాజేంద్రప్రసాద్లు వారిలో ఉన్నారు. వీరందరూ ఆతర్వాత అనేక ఏళ్ళపాటు గాంధీకి అనుయాయులుగా కొనసాగారు.మూడవది, చంపారన్లో విజయవంతంగా సాగిన కృషి ఫలితంగానే తన సొంత రాష్ట్రానికి చాలా దూరంగా ఉన్న ప్రాంతంలో మొట్టమొదటిసారి ప్రజల విశ్వాసాన్ని గాంధీ సంపాదించగలిగారు. చంపారన్లో గాంధీతో పాటు పనిచేసిన న్యాయవాదులు వినయ సంపన్నులుగా కనిపిస్తారు. ‘ఇక్కడ నేను చేస్తున్న పని నాకు రోజు రోజుకూ ఉత్సాహాన్నిస్తోంది. నా చుట్టూ కూర్చున్న పేద రైతులు నన్ను శ్లాఘిస్తున్నారు. సరైన కార్యక్రమ రూపకల్పనకు వారంతా నన్ను విశ్వసించగలరనిప్తోంది. వీరి ప్రేమకు నేను పాత్రుడిని కావాలని మాత్రమే నేను ఆశించగలను’ అని గాంధీ ఒక డేనిష్ స్నేహితునికి లేఖ రాశారు.నాల్గవది, చంపారన్లో గాంధీ కార్యాచరణతో ఆయనపై విశ్వసనీయత గుజరాత్లో మరింతగా పెరిగేందుకు దోహదం చేసింది. ‘1917కు పూర్వం, గుజరాత్లో కరుడుకట్టిన సంప్రదాయవాద భావజాలంతో కూడిన జాతీయవాద వర్గాలకు ప్రసిద్ధి’ అని డేవిడ్ హార్డిమన్ అనే చరిత్రకారుడు రాశారు. ఆనాడు గుజరాత్ సభ మితవాద న్యాయవాదులు, విధేయులు, యథాస్థితివాదలతో నిండి ఉండేది. వారిలో కొందరు ‘దారితప్పిన మతవాద విపరీత బుద్ధులు’ అని గాంధీ అభిప్రాయపడేవారు. చంపారన్ జిల్లాలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే, ఆ ప్రాంతం వదిలి వెళ్ళాలని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆదేశాలను ధిక్కరించడంతో, గాంధీ గుజరాత్ జాతీయవాద మేధావుల అభిప్రాయంలో మార్పు వచ్చింది. ప్రభుత్వ ఆదేశాలను గాంధీ సవాలు చేసారనే వార్త అహ్మదాబాద్ చేరడంతో ‘గుజ రాత్ క్లబ్లోని న్యాయవాద సమూహం ఒక్కసారి దిగివచ్చి’, తమ సభకు ఈ ‘ధైర్యశాలి’ని తర్వాతి అధ్యక్షుడుగా ఎంపిక చేయాలని నిర్ణయించుకుంది’.లండన్లో బారిస్టర్ పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన వల్లభ్భాయ్ పటేల్ 1917లో గుజరాత్ క్లబ్ సభ్యుల్లో ప్రముఖులు. వాస్తవంలో, చంపారన్లో గాంధీ సవాల్ చేసిన సందర్భంలో గుజరాత్ క్లబ్లో ఆయన ఒక వారధి పాత్ర పోషించారు. ఆ తర్వాత, గాంధీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ఆయన తన లాభదాయకమైన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టారు. మహాదేవ్ దేశాయ్, నరహరి పారిఖ్ అనే మరో ఇద్దరు గుజరాత్ న్యాయవాదులు 1917లో గాంధీతో కలసి పనిచేయడం మొదలుపెట్టారు. పటేల్ లాగా వారిద్దరూ మహాత్ముని జాతీయ, సామాజిక పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాన్ని ముందుకు తీసుకుపోవడంలో పరిత్యాజ్యులుగా మారారు.ఐదవ అంశం, చంపారన్ కార్యకలాపంలో గాంధీ మొట్టమొదటిసారి బ్రిటీష్ రాజ్ ఉన్నతాధికారులతో స్థిరమైన తీరులో బలంగా తలపడ్డారు. దక్షిణాఫ్రికాలో తెల్లజాతి అధికారులతో, రాజకీయనాయకులతో ఆయన తరచూ తీవ్రంగా ఘర్షణ పడ్డారు. అయితే అదే తీరులో ఆయన చంపారన్ రైతాంగంతోనే కాక జిల్లా మేజిస్ట్రేట్లు, కమిషనర్, బీహార్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లతో క్రమం తప్పకుండా సమావేశాల్లో పాల్గొనేవారు.1917 జూన్ రెండవ వారంలో, రైతాంగ దృష్టాంతాలను బ్రిటీష్ అధికారుల ముందు పెట్టి వారిని నిలదీసారు. దాంతో బీహార్ ప్రభుత్వం చంపారన్ వ్యవసాయ దర్యాప్తు కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ఏడు మందితో ఏర్పడిన కమిటీలో నలుగురు ఐసీఎస్లు సహా గాంధీ కూడా ఉన్నారు. కేంద్ర ప్రొవిన్సుల నుంచి వచ్చిన అధికారి ఆ కమిటీకి చైర్మన్గా ఉన్నారు. వలస రాజ్య స్వభావం గురించి 1917లో అంతంత మాత్రం అవగాహన కలిగిన గాంధీ, ఈ కమిటీ సమావేశాల ద్వారా మరింత లోతైన జ్ఞానాన్ని ఆర్జించారు. ఆయన భారతీయ సంస్థానంలో పుట్టి, అప్పటి వరకు జీవితంలో ఎక్కువ కాలం పరాయిదేశాల్ల్లో గడిపారు.చివరగా చంపారన్ కార్యకలాపం ద్వారా భారతీయ సమాజంలోని రైతులు, న్యాయవాదులు, వ్యాపారులు తదితర విస్తృతమైన జన సమూహాల మనసులను, హృదయాలను గెలుచుకోగలననే విశ్వాసం గాంధీకి కలిగింది. చంపారన్కు వచ్చిన గాంధీ పట్ల అక్కడి రైతులు పెట్టుకున్న నమ్మకం గురించి నేను ఇదివరకే చెప్పాను. కొన్ని మాసాల అనంతరం, 1917 అక్టోబర్ 3న చంపారన్ వ్యవసాయ దర్యాప్తు కమిటీ తన నివేదికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. ఆ నివేదిక ప్రధానంగా రైతులకు అనుకూలంగా మాట్లాడింది. అక్కడి నుంచి ఒక వారంరోజులు గడిపేందుక మోతిహరికి, రెండు రోజులు గడిపేందుకు బెత్తియకు, ఆ తర్వాత అహ్మదాబాద్కు తిరిగి వెళ్ళేందుకు గాంధీ ప్రయాణమయ్యారు. గాంధీ ప్రయాణిస్తున్న రైలు బెత్తియకు చేరుకోగానే, అక్కడ 4,000 మంది రైతులు ఆయనకు స్వాగతం పలికారు.భారత్ దేశంలో గాంధీ మొట్టమొదటి పోరాటం బ్రహ్మాండంగా విజయవంతం కావడాన్ని బెత్తియ రైల్వే స్టేషన్లో గాంధీకి స్వాగతం పలుకుతున్న సందర్భంలో జరిగిన హడావుడి తెలియజేస్తుంది. చంపారన్ రైతులూ, అక్కడి మధ్యతరగతి వర్గమూ కృతజ్ఞతకు నోచుకుంటారు.చంపారన్ రైతులకు గాంధీ రుణపడి ఉన్నారు, అంతకంటే ఎక్కువగా వారికి గాంధీ రుణపడి ఉన్నారు. చంపారన్ రైతాంగ సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేస్తున్న సమయంలోనే గాంధీ దేశంలోని రైతుల జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ప్రారంభించారు. ఆ సందర్భంలోనే భవిష్యత్ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో సహకరించే అనుయాయులను, తన సొంత కులం, మతం, వర్గానికి అతీతంగా తనకు సహకరించగలిగే నమ్మదగిన రాజకీయ సహచరులను సంపాదించారు. 1917లో ఉత్తర బీహార్లోని చంపారన్లో వారాలు, నెలల తరబడి చేసిన కృషి గాంధీని భవిష్యత్తులో మరిన్ని సుదీర్ఘమైన, క్లిష్టతరమైన పోరాటాలకు సంసిద్ధం చేసింది. చంపారన్ అనేది భారత్లో గాంధీ మొట్టమొదటి రాజకీయ అనుభవం మాత్రమే కాదు, గాంధీ రాజకీయ జీవిత ప్రస్థానానికి, అలాగే స్వాతంత్య్ర పోరాటానికి అది కచ్చితమైన పునాదిగా నిలుస్తుంది. సహాయ నిరాకరణ, ఉప్పు సత్యాగ్రహం, శాసన ఉల్లంఘన, క్విట్ ఇండియా వంటి ఉద్యమాల ప్రస్థానానికి, విదేశీ పాలన నుంచి దేశ విముక్తికి చంపారన్ నిశ్చయాత్మకంగా ఒక కీలకమైన ముందడుగు.(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)మోహన్దాస్ కరమ్చంద్ గాంధీ ఉత్తర బీహార్లోని చంపారన్ జిల్లాలో వందేళ్లక్రితం అడుగు పెట్టారు. యూరోపియన్ ప్లాంటర్ల (తోటల పెంపకం దారులు) ఒత్తిడి వల్ల తమ ఇష్టానికి భిన్నంగా నీలి (indigo) పంటలు సాగు చేస్తున్న రైతాంగ సమస్యల్ని అధ్యయనం చేస్తూ ఆయన ఆ జిల్లాలో అనేక మాసాలు గడిపారు. ఈ నిర్బంధాన్ని ధిక్కరించిన రైతు పొలాల్ని ప్లాంటర్లు జప్తు చేసేవారు. బ్రిటీష్ వలస రాజ్యంతో గాంధీ మధ్యవర్తిత్వం నెరపి నీలి పంట రైతాంగానికి గణనీయమైన రాయితీలను సాధించగలిగారు. కౌలు రేట్లు బాగా తగ్గిపోయాయి. నిర్బంధపు నీలి సాగు స్థానంలో స్వచ్ఛందంగా సాగు చేసే పద్ధతి అమల్లోకొచ్చింది. ఇది రైతులు సాధించిన ప్రధానవిజయం. అదే సమయంలో గాంధీ స్వయంగా సాధించిన ఘన విజయం కూడా. దక్షిణాఫ్రికా అనుభవానికి భిన్నంగా భారత్లో తానొక నాయకుడిగా అవతరించేందుకు అవసరమైన విశ్వసనీయత ఆ విజయం ద్వారా గాంధీకి లభించింది.చంపారన్ పోరాట వాస్తవాలను మళ్లీ చెప్పడం కాకుండా ఆ ప్రాంతంలో సుదీర్ఘకాలం పాటు నిర్వహించిన కార్యకలాపంలో గాంధీలో ప్రస్ఫుటమైన ఆరు విశిష్ట లక్షణాలనూ, అవి ఆయన భవిష్యత్ కార్యాచరణకు ఎలా ఉపకరించాయో వివరించేందుకు ప్రయత్నిస్తాను. చంపారన్ అనుభవం ద్వారా గాంధీ భారత రైతాంగ సమస్యల్ని ప్రత్యక్షంగా అర్థంచేసుకోగలిగారు. పోర్బందర్, రాజ్కోట్ పట్టణాలలో గాంధీ పుట్టి పెరిగారు. బారిస్టర్ చదువు పూర్తి చేసిన తర్వాత బొంబాయి మహానగరంలో లాయర్గా జీవితం ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత ఆయన రెండు దశాబ్దాలు దక్షిణాఫ్రికాలో గడిపారు. 1915లో గాంధీ భారత్కు తిరిగి వచ్చినాక దేశవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. చంపారన్కు రాక మునుపు, ఆయన ప్రధానంగా పట్టణవాసులతోనే సంప్రదింపులు జరిపారు.చంపారన్లో ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు ప్రవాహంలా వస్తున్న సందర్శకులతో గాంధీ సంప్రదింపులు జరుపుతూ మోతిహరి, బెత్తియ రెండు ప్రధాన పట్టణాల్లోనే ప్రధానంగా గడిపారు. స్వయంగా ఆయన కొన్ని గ్రామాలలోకి వెళ్ళి అధ్యయనం చేశారు. ఆయన పలువురు రైతుల్ని కలుసుకున్నారు. అదే సమయంలో యూరోపియన్ ప్లాంటర్లను, ఫ్యాక్టరీ మేనేజర్లను సైతం ఆయన సంప్రదించారు. ప్రతిచోటా, ఆయన్ని రహస్య పోలీసులు వెంబడించేవారు, సమావేశాలలో ఆయన మాట్లాడిన ప్రతి అంశాన్ని వారు నమోదు చేసేవారు.యథావిథిగా గాంధీ తీరిక లేకుండా పనిచేసేవారు. మే చివరినాటికి, చంపారన్ జిల్లాలో పర్యటించిన ఆరు వారాల కాలంలో ఏడు వేలు దాకా ప్రత్యక్ష దృష్టాంతాలను ఆయన సేకరించారు. ప్రతి దృష్టాంతమూ చంపారన్ రైతులు ఎలా బతుకుతున్నారు, ఎలా కష్టపడుతున్నారనే విషయాలపట్ల గాంధీ అవగాహనను పెంచేందుకు దోహదం చేశాయి.చంపారన్ అనుభవంతోనే భారతీయ రైతు జీవితం గురించి సరైన పరిజ్ఞానం గాంధీకి మొట్టమొదటిసారి లభించింది. రెండవ విషయమేమంటే, రాబోయే రోజుల్లో స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో తనకు సహకరించే సహచరుల యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేసుకునే ప్రయత్నాలు చంపారన్లోనే గాంధీ ప్రారంభించారు. చంపారన్కు వచ్చిన వారంరోజుల తర్వాత తన పాత సహచరుడు హెన్రీ పోలక్కు గాంధీ ఒక లేఖ రాస్తూ; ‘దక్షిణాఫ్రికాలో గడిపిన మంచి రోజులన్నిటినీ గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. ప్రజలు అన్నివిధాల సహకరిస్తున్నారు. నాయుడులను, సోరాబ్జీలను, ఇమామ్లను మనం త్వరలో ఇక్కడ కనుగొనగలం. కచాలియా విషయంలో పొరపాటు పడవచ్చనేమో నాకు తెలియదు’ (వీరందరూ దక్షిణాఫ్రికాలో గాంధీకి సన్నిహితులు).చంపారన్లో, సింధ్ ప్రాంతవాసి వికృతంగా సన్నని, పొడవైన విద్వాంసుడు జేబీ కృపలానీతో గాంధీ తన పరిచయాన్ని పునరుద్ధరించుకున్నారు. 1915లో శాంతినికేతన్లో వారిద్దరికీ మొట్టమొదటగా పరిచయం ఏర్పడింది. కృపలానీ 1917 ఏప్రిల్లో, స్థానిక ప్రభుత్వ కాలేజీలో అధ్యాపకుడుగా పనిచేసేవారు. ముజఫర్పూర్ రైల్వే స్టేషన్లో దిగిన గాంధీని కృపలానీ కలిసారు. గాంధీని బగ్గీలో ఎక్కించుకుని స్టేషన్ నుంచి ఇంటి దాకా కృపలానీ ఔత్సాహిక విద్యార్థులు బగ్గీని నెట్టుకు వచ్చారు.చంపారన్లో ఉన్నంతకాలం గాంధీకి చేదోడువాదోడుగా కృపాలానీ నిలిచారు. అదే విధంగా కొంతమంది పాట్నా న్యాయవాదుల సమూహం కూడా గాంధీకి సహకరించింది. చంపారన్లో సుదీర్ఘకాలంగా ఆసక్తి కలిగిన బ్రిజ్కిషోర్ ప్రసాద్ సహా కలకత్తాలో విద్యావంతుడైన విద్వాంసుడు, కోర్టులో వర్ధమాన తారగా ఎదుగుతున్న రాజేంద్రప్రసాద్లు వారిలో ఉన్నారు. వీరందరూ ఆతర్వాత అనేక ఏళ్ళపాటు గాంధీకి అనుయాయులుగా కొనసాగారు.మూడవది, చంపారన్లో విజయవంతంగా సాగిన కృషి ఫలితంగానే తన సొంత రాష్ట్రానికి చాలా దూరంగా ఉన్న ప్రాంతంలో మొట్టమొదటిసారి ప్రజల విశ్వాసాన్ని గాంధీ సంపాదించగలిగారు. చంపారన్లో గాంధీతో పాటు పనిచేసిన న్యాయవాదులు వినయ సంపన్నులుగా కనిపిస్తారు. ‘ఇక్కడ నేను చేస్తున్న పని నాకు రోజు రోజుకూ ఉత్సాహాన్నిస్తోంది. నా చుట్టూ కూర్చున్న పేద రైతులు నన్ను శ్లాఘిస్తున్నారు. సరైన కార్యక్రమ రూపకల్పనకు వారంతా నన్ను విశ్వసించగలరనిప్తోంది. వీరి ప్రేమకు నేను పాత్రుడిని కావాలని మాత్రమే నేను ఆశించగలను’ అని గాంధీ ఒక డేనిష్ స్నేహితునికి లేఖ రాశారు.నాల్గవది, చంపారన్లో గాంధీ కార్యాచరణతో ఆయనపై విశ్వసనీయత గుజరాత్లో మరింతగా పెరిగేందుకు దోహదం చేసింది. ‘1917కు పూర్వం, గుజరాత్లో కరుడుకట్టిన సంప్రదాయవాద భావజాలంతో కూడిన జాతీయవాద వర్గాలకు ప్రసిద్ధి’ అని డేవిడ్ హార్డిమన్ అనే చరిత్రకారుడు రాశారు. ఆనాడు గుజరాత్ సభ మితవాద న్యాయవాదులు, విధేయులు, యథాస్థితివాదలతో నిండి ఉండేది. వారిలో కొందరు ‘దారితప్పిన మతవాద విపరీత బుద్ధులు’ అని గాంధీ అభిప్రాయపడేవారు. చంపారన్ జిల్లాలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే, ఆ ప్రాంతం వదిలి వెళ్ళాలని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆదేశాలను ధిక్కరించడంతో, గాంధీ గుజరాత్ జాతీయవాద మేధావుల అభిప్రాయంలో మార్పు వచ్చింది. ప్రభుత్వ ఆదేశాలను గాంధీ సవాలు చేసారనే వార్త అహ్మదాబాద్ చేరడంతో ‘గుజ రాత్ క్లబ్లోని న్యాయవాద సమూహం ఒక్కసారి దిగివచ్చి’, తమ సభకు ఈ ‘ధైర్యశాలి’ని తర్వాతి అధ్యక్షుడుగా ఎంపిక చేయాలని నిర్ణయించుకుంది’.లండన్లో బారిస్టర్ పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన వల్లభ్భాయ్ పటేల్ 1917లో గుజరాత్ క్లబ్ సభ్యుల్లో ప్రముఖులు. వాస్తవంలో, చంపారన్లో గాంధీ సవాల్ చేసిన సందర్భంలో గుజరాత్ క్లబ్లో ఆయన ఒక వారధి పాత్ర పోషించారు. ఆ తర్వాత, గాంధీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ఆయన తన లాభదాయకమైన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టారు. మహాదేవ్ దేశాయ్, నరహరి పారిఖ్ అనే మరో ఇద్దరు గుజరాత్ న్యాయవాదులు 1917లో గాంధీతో కలసి పనిచేయడం మొదలుపెట్టారు. పటేల్ లాగా వారిద్దరూ మహాత్ముని జాతీయ, సామాజిక పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాన్ని ముందుకు తీసుకుపోవడంలో పరిత్యాజ్యులుగా మారారు.ఐదవ అంశం, చంపారన్ కార్యకలాపంలో గాంధీ మొట్టమొదటిసారి బ్రిటీష్ రాజ్ ఉన్నతాధికారులతో స్థిరమైన తీరులో బలంగా తలపడ్డారు. దక్షిణాఫ్రికాలో తెల్లజాతి అధికారులతో, రాజకీయనాయకులతో ఆయన తరచూ తీవ్రంగా ఘర్షణ పడ్డారు. అయితే అదే తీరులో ఆయన చంపారన్ రైతాంగంతోనే కాక జిల్లా మేజిస్ట్రేట్లు, కమిషనర్, బీహార్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లతో క్రమం తప్పకుండా సమావేశాల్లో పాల్గొనేవారు.1917 జూన్ రెండవ వారంలో, రైతాంగ దృష్టాంతాలను బ్రిటీష్ అధికారుల ముందు పెట్టి వారిని నిలదీసారు. దాంతో బీహార్ ప్రభుత్వం చంపారన్ వ్యవసాయ దర్యాప్తు కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ఏడు మందితో ఏర్పడిన కమిటీలో నలుగురు ఐసీఎస్లు సహా గాంధీ కూడా ఉన్నారు. కేంద్ర ప్రొవిన్సుల నుంచి వచ్చిన అధికారి ఆ కమిటీకి చైర్మన్గా ఉన్నారు. వలస రాజ్య స్వభావం గురించి 1917లో అంతంత మాత్రం అవగాహన కలిగిన గాంధీ, ఈ కమిటీ సమావేశాల ద్వారా మరింత లోతైన జ్ఞానాన్ని ఆర్జించారు. ఆయన భారతీయ సంస్థానంలో పుట్టి, అప్పటి వరకు జీవితంలో ఎక్కువ కాలం పరాయిదేశాల్ల్లో గడిపారు.చివరగా చంపారన్ కార్యకలాపం ద్వారా భారతీయ సమాజంలోని రైతులు, న్యాయవాదులు, వ్యాపారులు తదితర విస్తృతమైన జన సమూహాల మనసులను, హృదయాలను గెలుచుకోగలననే విశ్వాసం గాంధీకి కలిగింది. చంపారన్కు వచ్చిన గాంధీ పట్ల అక్కడి రైతులు పెట్టుకున్న నమ్మకం గురించి నేను ఇదివరకే చెప్పాను. కొన్ని మాసాల అనంతరం, 1917 అక్టోబర్ 3న చంపారన్ వ్యవసాయ దర్యాప్తు కమిటీ తన నివేదికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. ఆ నివేదిక ప్రధానంగా రైతులకు అనుకూలంగా మాట్లాడింది. అక్కడి నుంచి ఒక వారంరోజులు గడిపేందుక మోతిహరికి, రెండు రోజులు గడిపేందుకు బెత్తియకు, ఆ తర్వాత అహ్మదాబాద్కు తిరిగి వెళ్ళేందుకు గాంధీ ప్రయాణమయ్యారు. గాంధీ ప్రయాణిస్తున్న రైలు బెత్తియకు చేరుకోగానే, అక్కడ 4,000 మంది రైతులు ఆయనకు స్వాగతం పలికారు.భారత్ దేశంలో గాంధీ మొట్టమొదటి పోరాటం బ్రహ్మాండంగా విజయవంతం కావడాన్ని బెత్తియ రైల్వే స్టేషన్లో గాంధీకి స్వాగతం పలుకుతున్న సందర్భంలో జరిగిన హడావుడి తెలియజేస్తుంది. చంపారన్ రైతులూ, అక్కడి మధ్యతరగతి వర్గమూ కృతజ్ఞతకు నోచుకుంటారు.చంపారన్ రైతులకు గాంధీ రుణపడి ఉన్నారు, అంతకంటే ఎక్కువగా వారికి గాంధీ రుణపడి ఉన్నారు. చంపారన్ రైతాంగ సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేస్తున్న సమయంలోనే గాంధీ దేశంలోని రైతుల జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ప్రారంభించారు. ఆ సందర్భంలోనే భవిష్యత్ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో సహకరించే అనుయాయులను, తన సొంత కులం, మతం, వర్గానికి అతీతంగా తనకు సహకరించగలిగే నమ్మదగిన రాజకీయ సహచరులను సంపాదించారు. 1917లో ఉత్తర బీహార్లోని చంపారన్లో వారాలు, నెలల తరబడి చేసిన కృషి గాంధీని భవిష్యత్తులో మరిన్ని సుదీర్ఘమైన, క్లిష్టతరమైన పోరాటాలకు సంసిద్ధం చేసింది. చంపారన్ అనేది భారత్లో గాంధీ మొట్టమొదటి రాజకీయ అనుభవం మాత్రమే కాదు, గాంధీ రాజకీయ జీవిత ప్రస్థానానికి, అలాగే స్వాతంత్య్ర పోరాటానికి అది కచ్చితమైన పునాదిగా నిలుస్తుంది. సహాయ నిరాకరణ, ఉప్పు సత్యాగ్రహం, శాసన ఉల్లంఘన, క్విట్ ఇండియా వంటి ఉద్యమాల ప్రస్థానానికి, విదేశీ పాలన నుంచి దేశ విముక్తికి చంపారన్ నిశ్చయాత్మకంగా ఒక కీలకమైన ముందడుగు.(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)
champaran anedi bhaaratlo gaandhi mottamodati rajakeeya anubhavam matrame kaadu, gaandhi rajakeeya jeevita prasthaanaaniki, alaage swaatantyra poraataaniki adhi kachitamaina punaadigaa nilustundi. sahaya niraakarana, uppu satyagraham,                  saasana ullanghana, kwit india vanti udyamaala prasthaanaaniki, videshee paalana nunchi desha vimuktiki                            champaran nischayaatmakamgaa oka keelakamaina mundadugu.mohandas karamchand gaandhi uttara beehaarloni champaran jillaalo vandellakritam adugu pettaaru. europian planterla (thotala pempakam daarulu) ottidi valla tama ishtaniki bhinnamgaa neeli (indigo) pantalu saagu chestunna raitanga samasyalni adhyayanam chestu aayana aa jillaalo aneka maasaalu gadiparu. ee nirbandhaanni dhikkarinchina raitu polaalni planterlu japtu chesevaaru. british valasa raajyamtho gaandhi madhyavartitvam nerapi neeli panta raitaamgaaniki gananeeyamaina raayiteelanu saadhinchagaligaaru. kaulu retlu baga taggipoyayi. nirbandhapu neeli saagu sthaanamlo swachchandamgaa saagu chese paddhati amallokochindi. idhi raitulu saadhinchina pradhaanavijayam. adhe samayamlo gaandhi swayamgaa saadhinchina ghana vijayam kuudaa. dakshinaafrikaa anubhavaaniki bhinnamgaa bhaaratlo taanoka nayakudiga avatarinchenduku avasaramaina viswasaneeyata aa vijayam dwara gaandheeki labhinchindi.champaran porata vaastavaalanu malli cheppadam kakunda aa praantamlo sudiirghakaalam paatu nirvahinchina kaaryakalaapamlo gaandheelo prasphutamaina aaru visishta lakshanaalanuu, avi aayana bhavishyat kaaryaacharanaku ela upakarinchaayo vivarinchenduku prayatnistaanu. champaran anubhavam dwara gaandhi bhaarata raitanga samasyalni pratyakshamgaa ardhamchaesukogaligaaru. porbander, rajcot pattanaalalo gaandhi putti perigaaru. barister chaduvu puurti chesina tarvaata bombai mahaanagaramlo layarga jeevitam praarambhinchaaru. aa tarvaata aayana rendu dasaabdaalu dakshinaafrikaalo gadiparu. 1915loo gaandhi bhaaratku tirigi vachinaaka desavyaaptamgaa vistrutamgaa paryatinchaaru. champaaranku raaka munupu, aayana pradhaanamgaa pattanavaasulatone sampradimpulu jariparu.champaranlo udayam nunchi saayantram varaku pravahamla vastunna sandarsakulato gaandhi sampradimpulu jaruputuu motihari, bettiya rendu pradhaana pattanaallone pradhaanamgaa gadiparu. swayamgaa aayana konni graamaalaloki velli adhyayanam chesaru. aayana paluvuru raitulni kalusukunnaru. adhe samayamlo europian plaantarlanu, factory maenejarlanu saitam aayana sampradinchaaru. pratichota, aayanni rahasya poliisulu vembadinchevaaru, samavesalalo aayana matladina prati amsaanni vaaru namodu chesevaaru.yathaavidhigaa gaandhi teerika lekunda panichesevaaru. mee chivarinaatiki, champaran jillaalo paryatinchina aaru vaaraala kaalamlo edu velu daka pratyaksha drushtaantaalanu aayana sekarinchaaru. prati drushtaantamuu champaran raitulu ela batukutunnaru, ela kashtapadutunnarane vishayalapatla gaandhi avagaahananu penchenduku dohadam chesaayi.champaran anubhavamtone bhaarateeya raitu jeevitam gurinchi saraina parignaanam gaandheeki mottamodatisaari labhinchindi. rendava vishayamemante, raboye rojullo swaatantryodyamamlo tanaku sahakarinche sahacharula yantraamgaanni erpaatu chesukune prayatnaalu champaranlone gaandhi praarambhinchaaru. champaaranku vachina vaaramrojula tarvaata tana paata sahacharudu henri polakku gaandhi oka lekha raastuu; ‘dakshinaafrikaalo gadipina manchi rojulannitini gurtu chesukuntunnanu. prajalu annividhaala sahakaristunnaru. naayudulanu, soraabjeelanu, imaamlanu manam twaralo ikkada kanugonagalam. kachalia vishayamlo porapaatu padavachanemo naaku teliyadu’ (veerandaruu dakshinaafrikaalo gaandheeki sannihitulu).champaranlo, sindh praantavaasi vikrutamgaa sannani, podavaina vidvaamsudu jaby krupalaaneetho gaandhi tana parichayaanni punaruddharinchukunnaa. 1915loo saantiniketanlo vaariddarikii mottamodatagaa parichayam erpadindi. krupalani 1917 eprillo, sthaanika prabhutva kaalejeelo adhyaapakudugaa panichesevaaru. mujafarpur railve stationlo digina gaandheeni krupalani kalisaru. gaandheeni baggeelo ekkinchukuni station nunchi inti daka krupalani autsaahika vidyaarthulu baggeeni nettuku vachaaru.champaranlo unnantakaalam gaandheeki chedoduvadoduga krupalani nilichaaru. adhe vidhamgaa kontamandi patna nyaayavaadula samuuham kuudaa gaandheeki sahakarinchindi. champaranlo sudiirghakaalamgaa aasakti kaligina brizcishore prasad sahaa kalakattaalo vidyaavantudaina vidvaamsudu, kortulo vardhamaana taaragaa edugutunna rajendraprasadlu vaarilo unnaaru. veerandaruu aatarvaata aneka ellapaatu gaandheeki anuyayuluga konasaagaaru.moodavadi, champaranlo vijayavantamgaa saagina krushi phalitamgaane tana sonta rashtraniki chala dooramgaa unna praantamlo mottamodatisaari prajala vishwaasaanni gaandhi sampaadinchagaligaaru. champaranlo gaandheetho paatu panichesina nyaayavaadulu vinaya sampannulugaa kanipistaaru. ‘ikkada nenu chestunna pani naaku roju rojuku utsaahaannistoondi. naa chuttu kuurchunna pedha raitulu nannu slaaghistunnaaru. saraina karyakrama roopakalpanaku vaarantaa nannu viswasinchagalaraniptonto. veeri premaku nenu paatrudini kaavaalani matrame nenu aasinchagalanu’ ani gaandhi oka danish snehituniki lekha raasaaru.naalgavadi, champaranlo gaandhi kaaryaacharanatho aayanapai viswasaneeyata gujaraatlo marintagaa perigenduku dohadam chesindi. ‘1917ku puurvam, gujaraatlo karudukattina sampradaayavaada bhaavajaalamtho kuudina jaatiiyavaada vargaalaku prasiddhi’ ani david hardiman ane charitrakaarudu raasaaru. aanaadu gujarat sabha mitavaada nyaayavaadulu, vidheyulu, yathaasthitivaadalatho nindi undedi. vaarilo kondaru ‘daaritappina matavaada vipareeta buddhulu’ ani gaandhi abhipraayapadevaaru. champaran jillaaloki pravesinchina ventane, aa praantam vadili vellaalani british prabhutvam aadesaalanu dhikkarinchadamtho, gaandhi gujarat jaatiiyavaada medhavula abhipraayamlo maarpu vachindi. prabhutva aadesaalanu gaandhi savalu chesarane vaarta ahmadabad cheradamtho ‘guja rath klabloni nyaayavaada samuuham okkasari digivacchi’, tama sabhaku ee ‘dhairyasali’ni tarvaati adhyakshudugaa empika cheyalani nirnayinchukundi’.landanlo barister patta puchukoni vachina vallabhbhay patel 1917loo gujarat club sabhyullo pramukhulu. vaastavamlo, champaranlo gaandhi sawal chesina sandarbhamlo gujarat klablo aayana oka vaaradhi paatra pooshinchaaru. aa tarvaata, gaandheetho kalisi panichesenduku aayana tana  laabhadaayakamaina nyaayavaada vruttini vadilipettaaru. mahadev deshay, narahari parikh ane maro iddaru gujarat nyaayavaadulu 1917loo gaandheetho kalasi panicheyadam modalupettaaru. patel laga vaariddaruu mahaatmuni jaateeya, saamaajika punaruddharana kaaryakramaanni munduku teesukupovadamlo parityaajyulugaa maaraaru.aidava amsam, champaran kaaryakalaapamlo gaandhi mottamodatisaari british raj unnataadhikaarulato sthiramaina teerulo balangaa talapaddaaru. dakshinaafrikaalo tellajaati adhikaarulatho, raajakeeyanaayakulato aayana tarachuu teevramgaa gharshana paddaaru. ayithe adhe teerulo aayana champaran raitangamtone kaaka jilla majistretlu, commisioner, beehar leftinent governarlatho kramam tappakunda samavesallo palgonevaru.1917 joon rendava vaaramlo, raitanga drushtaantaalanu british adhikaarula mundu petti vaarini niladeesaaru. daamto beehar prabhutvam champaran vyavasaaya daryaaptu kamiteeni erpaatu chesindi. edu manditho erpadina kamiteelo naluguru icslu sahaa gaandhi kuudaa unnaaru. kendra provinsula nunchi vachina adhikari aa kamiteeki chairmanga unnaaru. valasa rajya swabhaavam gurinchi 1917loo antanta maatram avagaahana kaligina gaandhi, ee commity samavesala dwara marinta lotaina ghnaanaanni aarjinchaaru. aayana bhaarateeya samsthaanamlo putti, appati varaku jeevitamlo ekkuva kaalam paraayidesaalllo gadiparu.chivaragaa champaran kaaryakalaapam dwara bhaarateeya samaajamlooni raitulu, nyaayavaadulu, vyaapaarulu taditara vistrutamaina jana samuuhaala manasulanu, hrudayaalanu geluchukogalanane vishwaasam gaandheeki kaligindi. champaaranku vachina gaandhi patla akkadi raitulu pettukunna nammakam gurinchi nenu idivarake cheppaanu. konni masala anantaram, 1917 actober 3na champaran vyavasaaya daryaaptu commity tana nivedikanu prabhutvaaniki samarpinchindi. aa nivedika pradhaanamgaa raitulaku anukuulamgaa matladindi. akkadi nunchi oka vaaramrojulu gadipenduka motihariki, rendu rojulu gadipenduku bettiyaku, aa tarvaata ahmadaabaadku tirigi vellenduku gaandhi prayaanamayyaaru. gaandhi prayaanistunna railu bettiyaku cherukogane, akkada 4,000 mandi raitulu aayanaku swaagatam palikaaru.bharat desamlo gaandhi mottamodati poratam brahmaandamgaa vijayavantam kaavadaanni bettiya railve stationlo gaandheeki swaagatam palukutunna sandarbhamlo jarigina hadavudi teliyajestundi. champaran raituluu, akkadi madhyataragati vargamuu krutagnataku nochukuntaaru.champaran raitulaku gaandhi runapadi unnaaru, antakante ekkuvagaa vaariki gaandhi runapadi unnaaru. champaran raitanga samasyala parishkaaraaniki krushi chestunna samayamlone gaandhi desamloni raitula jeevitaanni artham chesukovadam praarambhinchaaru. aa sandarbhamlone bhavishyat swaatantrya poraatamlo sahakarinche anuyaayulanu, tana sonta kulam, matham, vargaaniki ateetamgaa tanaku sahakarinchagalige nammadagina rajakeeya sahacharulanu sampaadinchaaru. 1917loo uttara beehaarloni champaranlo vaaraalu, nelala tarabadi chesina krushi gaandheeni bhavishyattulo marinni sudeerghamaina, klishtataramaina poraataalaku samsiddham chesindi. champaran anedi bhaaratlo gaandhi mottamodati rajakeeya anubhavam matrame kaadu, gaandhi rajakeeya jeevita prasthaanaaniki, alaage swaatantyra poraataaniki adhi kachitamaina punaadigaa nilustundi. sahaya niraakarana, uppu satyagraham, saasana ullanghana, kwit india vanti udyamaala prasthaanaaniki, videshee paalana nunchi desha vimuktiki champaran nischayaatmakamgaa oka keelakamaina mundadugu.(vyaasakarta charitrakaarudu)mohandas karamchand gaandhi uttara beehaarloni champaran jillaalo vandellakritam adugu pettaaru. europian planterla (thotala pempakam daarulu) ottidi valla tama ishtaniki bhinnamgaa neeli (indigo) pantalu saagu chestunna raitanga samasyalni adhyayanam chestu aayana aa jillaalo aneka maasaalu gadiparu. ee nirbandhaanni dhikkarinchina raitu polaalni planterlu japtu chesevaaru. british valasa raajyamtho gaandhi madhyavartitvam nerapi neeli panta raitaamgaaniki gananeeyamaina raayiteelanu saadhinchagaligaaru. kaulu retlu baga taggipoyayi. nirbandhapu neeli saagu sthaanamlo swachchandamgaa saagu chese paddhati amallokochindi. idhi raitulu saadhinchina pradhaanavijayam. adhe samayamlo gaandhi swayamgaa saadhinchina ghana vijayam kuudaa. dakshinaafrikaa anubhavaaniki bhinnamgaa bhaaratlo taanoka nayakudiga avatarinchenduku avasaramaina viswasaneeyata aa vijayam dwara gaandheeki labhinchindi.champaran porata vaastavaalanu malli cheppadam kakunda aa praantamlo sudiirghakaalam paatu nirvahinchina kaaryakalaapamlo gaandheelo prasphutamaina aaru visishta lakshanaalanuu, avi aayana bhavishyat kaaryaacharanaku ela upakarinchaayo vivarinchenduku prayatnistaanu. champaran anubhavam dwara gaandhi bhaarata raitanga samasyalni pratyakshamgaa ardhamchaesukogaligaaru. porbander, rajcot pattanaalalo gaandhi putti perigaaru. barister chaduvu puurti chesina tarvaata bombai mahaanagaramlo layarga jeevitam praarambhinchaaru. aa tarvaata aayana rendu dasaabdaalu dakshinaafrikaalo gadiparu. 1915loo gaandhi bhaaratku tirigi vachinaaka desavyaaptamgaa vistrutamgaa paryatinchaaru. champaaranku raaka munupu, aayana pradhaanamgaa pattanavaasulatone sampradimpulu jariparu.champaranlo udayam nunchi saayantram varaku pravahamla vastunna sandarsakulato gaandhi sampradimpulu jaruputuu motihari, bettiya rendu pradhaana pattanaallone pradhaanamgaa gadiparu. swayamgaa aayana konni graamaalaloki velli adhyayanam chesaru. aayana paluvuru raitulni kalusukunnaru. adhe samayamlo europian plaantarlanu, factory maenejarlanu saitam aayana sampradinchaaru. pratichota, aayanni rahasya poliisulu vembadinchevaaru, samavesalalo aayana matladina prati amsaanni vaaru namodu chesevaaru.yathaavidhigaa gaandhi teerika lekunda panichesevaaru. mee chivarinaatiki, champaran jillaalo paryatinchina aaru vaaraala kaalamlo edu velu daka pratyaksha drushtaantaalanu aayana sekarinchaaru. prati drushtaantamuu champaran raitulu ela batukutunnaru, ela kashtapadutunnarane vishayalapatla gaandhi avagaahananu penchenduku dohadam chesaayi.champaran anubhavamtone bhaarateeya raitu jeevitam gurinchi saraina parignaanam gaandheeki mottamodatisaari labhinchindi. rendava vishayamemante, raboye rojullo swaatantryodyamamlo tanaku sahakarinche sahacharula yantraamgaanni erpaatu chesukune prayatnaalu champaranlone gaandhi praarambhinchaaru. champaaranku vachina vaaramrojula tarvaata tana paata sahacharudu henri polakku gaandhi oka lekha raastuu; ‘dakshinaafrikaalo gadipina manchi rojulannitini gurtu chesukuntunnanu. prajalu annividhaala sahakaristunnaru. naayudulanu, soraabjeelanu, imaamlanu manam twaralo ikkada kanugonagalam. kachalia vishayamlo porapaatu padavachanemo naaku teliyadu’ (veerandaruu dakshinaafrikaalo gaandheeki sannihitulu).champaranlo, sindh praantavaasi vikrutamgaa sannani, podavaina vidvaamsudu jaby krupalaaneetho gaandhi tana parichayaanni punaruddharinchukunnaa. 1915loo saantiniketanlo vaariddarikii mottamodatagaa parichayam erpadindi. krupalani 1917 eprillo, sthaanika prabhutva kaalejeelo adhyaapakudugaa panichesevaaru. mujafarpur railve stationlo digina gaandheeni krupalani kalisaru. gaandheeni baggeelo ekkinchukuni station nunchi inti daka krupalani autsaahika vidyaarthulu baggeeni nettuku vachaaru.champaranlo unnantakaalam gaandheeki chedoduvadoduga krupalani nilichaaru. adhe vidhamgaa kontamandi patna nyaayavaadula samuuham kuudaa gaandheeki sahakarinchindi. champaranlo sudiirghakaalamgaa aasakti kaligina brizcishore prasad sahaa kalakattaalo vidyaavantudaina vidvaamsudu, kortulo vardhamaana taaragaa edugutunna rajendraprasadlu vaarilo unnaaru. veerandaruu aatarvaata aneka ellapaatu gaandheeki anuyayuluga konasaagaaru.moodavadi, champaranlo vijayavantamgaa saagina krushi phalitamgaane tana sonta rashtraniki chala dooramgaa unna praantamlo mottamodatisaari prajala vishwaasaanni gaandhi sampaadinchagaligaaru. champaranlo gaandheetho paatu panichesina nyaayavaadulu vinaya sampannulugaa kanipistaaru. ‘ikkada nenu chestunna pani naaku roju rojuku utsaahaannistoondi. naa chuttu kuurchunna pedha raitulu nannu slaaghistunnaaru. saraina karyakrama roopakalpanaku vaarantaa nannu viswasinchagalaraniptonto. veeri premaku nenu paatrudini kaavaalani matrame nenu aasinchagalanu’ ani gaandhi oka danish snehituniki lekha raasaaru.naalgavadi, champaranlo gaandhi kaaryaacharanatho aayanapai viswasaneeyata gujaraatlo marintagaa perigenduku dohadam chesindi. ‘1917ku puurvam, gujaraatlo karudukattina sampradaayavaada bhaavajaalamtho kuudina jaatiiyavaada vargaalaku prasiddhi’ ani david hardiman ane charitrakaarudu raasaaru. aanaadu gujarat sabha mitavaada nyaayavaadulu, vidheyulu, yathaasthitivaadalatho nindi undedi. vaarilo kondaru ‘daaritappina matavaada vipareeta buddhulu’ ani gaandhi abhipraayapadevaaru. champaran jillaaloki pravesinchina ventane, aa praantam vadili vellaalani british prabhutvam aadesaalanu dhikkarinchadamtho, gaandhi gujarat jaatiiyavaada medhavula abhipraayamlo maarpu vachindi. prabhutva aadesaalanu gaandhi savalu chesarane vaarta ahmadabad cheradamtho ‘guja rath klabloni nyaayavaada samuuham okkasari digivacchi’, tama sabhaku ee ‘dhairyasali’ni tarvaati adhyakshudugaa empika cheyalani nirnayinchukundi’.landanlo barister patta puchukoni vachina vallabhbhay patel 1917loo gujarat club sabhyullo pramukhulu. vaastavamlo, champaranlo gaandhi sawal chesina sandarbhamlo gujarat klablo aayana oka vaaradhi paatra pooshinchaaru. aa tarvaata, gaandheetho kalisi panichesenduku aayana tana laabhadaayakamaina nyaayavaada vruttini vadilipettaaru. mahadev deshay, narahari parikh ane maro iddaru gujarat nyaayavaadulu 1917loo gaandheetho kalasi panicheyadam modalupettaaru. patel laga vaariddaruu mahaatmuni jaateeya, saamaajika punaruddharana kaaryakramaanni munduku teesukupovadamlo parityaajyulugaa maaraaru.aidava amsam, champaran kaaryakalaapamlo gaandhi mottamodatisaari british raj unnataadhikaarulato sthiramaina teerulo balangaa talapaddaaru. dakshinaafrikaalo tellajaati adhikaarulatho, raajakeeyanaayakulato aayana tarachuu teevramgaa gharshana paddaaru. ayithe adhe teerulo aayana champaran raitangamtone kaaka jilla majistretlu, commisioner, beehar leftinent governarlatho kramam tappakunda samavesallo palgonevaru.1917 joon rendava vaaramlo, raitanga drushtaantaalanu british adhikaarula mundu petti vaarini niladeesaaru. daamto beehar prabhutvam champaran vyavasaaya daryaaptu kamiteeni erpaatu chesindi. edu manditho erpadina kamiteelo naluguru icslu sahaa gaandhi kuudaa unnaaru. kendra provinsula nunchi vachina adhikari aa kamiteeki chairmanga unnaaru. valasa rajya swabhaavam gurinchi 1917loo antanta maatram avagaahana kaligina gaandhi, ee commity samavesala dwara marinta lotaina ghnaanaanni aarjinchaaru. aayana bhaarateeya samsthaanamlo putti, appati varaku jeevitamlo ekkuva kaalam paraayidesaalllo gadiparu.chivaragaa champaran kaaryakalaapam dwara bhaarateeya samaajamlooni raitulu, nyaayavaadulu, vyaapaarulu taditara vistrutamaina jana samuuhaala manasulanu, hrudayaalanu geluchukogalanane vishwaasam gaandheeki kaligindi. champaaranku vachina gaandhi patla akkadi raitulu pettukunna nammakam gurinchi nenu idivarake cheppaanu. konni masala anantaram, 1917 actober 3na champaran vyavasaaya daryaaptu commity tana nivedikanu prabhutvaaniki samarpinchindi. aa nivedika pradhaanamgaa raitulaku anukuulamgaa matladindi. akkadi nunchi oka vaaramrojulu gadipenduka motihariki, rendu rojulu gadipenduku bettiyaku, aa tarvaata ahmadaabaadku tirigi vellenduku gaandhi prayaanamayyaaru. gaandhi prayaanistunna railu bettiyaku cherukogane, akkada 4,000 mandi raitulu aayanaku swaagatam palikaaru.bharat desamlo gaandhi mottamodati poratam brahmaandamgaa vijayavantam kaavadaanni bettiya railve stationlo gaandheeki swaagatam palukutunna sandarbhamlo jarigina hadavudi teliyajestundi. champaran raituluu, akkadi madhyataragati vargamuu krutagnataku nochukuntaaru.champaran raitulaku gaandhi runapadi unnaaru, antakante ekkuvagaa vaariki gaandhi runapadi unnaaru. champaran raitanga samasyala parishkaaraaniki krushi chestunna samayamlone gaandhi desamloni raitula jeevitaanni artham chesukovadam praarambhinchaaru. aa sandarbhamlone bhavishyat swaatantrya poraatamlo sahakarinche anuyaayulanu, tana sonta kulam, matham, vargaaniki ateetamgaa tanaku sahakarinchagalige nammadagina rajakeeya sahacharulanu sampaadinchaaru. 1917loo uttara beehaarloni champaranlo vaaraalu, nelala tarabadi chesina krushi gaandheeni bhavishyattulo marinni sudeerghamaina, klishtataramaina poraataalaku samsiddham chesindi. champaran anedi bhaaratlo gaandhi mottamodati rajakeeya anubhavam matrame kaadu, gaandhi rajakeeya jeevita prasthaanaaniki, alaage swaatantyra poraataaniki adhi kachitamaina punaadigaa nilustundi. sahaya niraakarana, uppu satyagraham, saasana ullanghana, kwit india vanti udyamaala prasthaanaaniki, videshee paalana nunchi desha vimuktiki champaran nischayaatmakamgaa oka keelakamaina mundadugu.(vyaasakarta charitrakaarudu)