నడుస్తున్న చరిత్ర భావి గమనం గురించి ఇటీవల నేను ఇలా రాశాను: ‘దేశ రాజకీయాల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ మళ్ళీ ఒక ప్రధాన శక్తి అవ్వడమనేది అసాధ్యం.’ కాంగ్రెస్ భవిష్యత్తు గురించిన నా అంచనా తప్పుకాకపోవచ్చు. అలా కాని పక్షంలో, ఇప్పుడు నేను కపుసైన్సికి, కేస్కర్ జోస్యాల వైఫల్యంపై ఆనందించినట్టుగానే కాంగ్రెస్ భవిష్యత్తు గురించి నా ఊహ అవాస్తమయినందుకు మరో కాలమిస్టు ఆనంద తాండవం చేస్తాడు.చరిత్రకారులు గతం గురించి అధ్యయనం చేస్తారు. వారిలో చాలా మంది గతం గురించి మాత్రమే శ్రద్ధ చూపుతారు. ఈ వ్యాసకర్త వలే, కొంత మంది అప్పుడప్పుడూ వర్తమానాన్ని వ్యాఖ్యానించడానికి గతాన్ని ప్రస్తావిస్తుంటారు. అయితే భావి సంభావ్య పరిణామాల గురించి కూడా చరిత్రకారుడు చెప్పవచ్చునా? నడుస్తున్నచరిత్ర భావి గమనం గురించి ఊహాగానం చేయడానికి ఇది నన్ను పురిగొల్పుతోంది. అయితే నేను అందుకు పూనుకోవడం లేదు. ఎందుకంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి భవిష్యత్తు గురించి చెప్పడమే చాలా కష్టం; అటువంటప్పుడు పరస్పరం పలు సంక్లిష్ట రీతుల్లో సంబంధాలు నెరపుకొనే ఒక సామాజిక సమూహం భవిష్యత్తును ఊహించడం పూర్తిగా అసాధ్యం.భారత్ ఒక సమైక్యదేశంగా మన జాలదని, ఒక డజన్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ దేశాలుగా అది విడిపోతుందని 1950వ దశకంలో పలువురు విదేశీ పరిశీలకులు జోస్యం చెప్పారు. 1967లో మన నాల్గవ సార్వత్రక ఎన్నికల తీరు తెన్నులను ప్రత్యక్షంగా గమనించిన ‘టైమ్స్’ (సుప్రసిద్ధ బ్రిటిష్ దినపత్రిక) ప్రతినిధి ఒకరు ‘భారతదేశానికి ఇవే కచ్చితంగా చిట్టచివరి సార్వత్రక ఎన్నికలు’ అని వ్యాఖ్యానించాడు. 1977లో జనతా పార్టీ విజయంతో ఇందిరాగాంధీ రాజకీయ జీవితం ముగిసిందని పలువురు భారతీయ పాత్రికేయులు ఘంటాపథంగా చెప్పారు. 1992లో బాబ్రీ మస్జీదు కూల్చివేత అనంతరం, భారతదేశం నియంతృత్వ, అధిక సంఖ్యాక వర్గ ఆధిపత్య పాలనలోకి శీఘ్రగతిన దిగజారిపోగలదని పలువురు భారతీయ, విదేశీ రచయితలు అభిప్రాయపడ్డారు.ఇరవయ్యో శతాబ్ది ప్రముఖ పాత్రికేయులలో రిస్జార్డ్ కపుసైన్సికి ఒకరు. సాహితీవేత్త కూడా అయిన ఈ పోలిష్ పాత్రికేయుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చోటుచేసుకున్న వివిధ రాజకీయ, సామాజిక పరిణామాలపై విస్తృతంగా రాశాడు. రెజా పహ్లవి ఉత్థాన పతనాలపై ఆయన రాసిన ‘షా ఆఫ్ షాస్’ అనే గ్రంథం చాలా ప్రముఖమైనది. అయతొల్లా ఖొమైనీ నేతృత్వంలో ఇరాన్లో ఇస్లామిక్ విప్లవం విజయవంతమైన అనంతరం టెహ్రాన్ గురించి రాస్తూ కపుసైన్సికి ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: ‘ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆంగ్ల భాషలో సంప్రదింపులు జరపడం, భావాలు, ఆలోచనలు పరస్పరం తెలియజేసుకోవడం అంతకంతకూ కష్టమైపోతుందన్న వాస్తవాన్ని ఆ భాషను నేర్చుకొంటున్న ప్రతి ఒక్కరూ అర్థం చేసుకోవాలి. ఇదే సత్యం ఫ్రెంచ్ భాషకూ, సాధారణంగా సమస్త యూరోపియన్ భాషలకూ వర్తిస్తుంది’.కపుసైన్సికి తన గంభీరమైన జోస్యాన్ని ఇలా సమర్థించారు: ‘ఐరోపా ఒకప్పుడు ప్రపంచాన్ని ఏలింది. దేశ దేశాలకు వర్తకులను, సైనికులను, మతప్రచారకులను పంపింది. తన సొంత సంస్కృతిని ఇతరులపై రుద్దింది... ప్రపంచపు మార్మూల ప్రాంతాలలో కూడా యూరోపియన్ భాషనొకదాన్ని నేర్చుకోవడం ప్రతిష్ఠాకరమైన విషయమయింది. జీవితంలో ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోవడానికి యూరోపియన్ భాషా పరిజ్ఞానం ప్రధాన ఆధారభూతమయింది. కొన్ని సందర్భాలలో మానవులుగా పరిగణింపబడడానికి యూరోపియన్ భాషా పరిజ్ఞానం ఒక అనివార్య అంశమయింది... మరి నేటి ప్రపంచం భిన్నమైనది. యూరోపియన్ బానిసత్వంలో మగ్గిన ప్రతి దేశమూ మేల్కొంది. విభిన్న తరహాల దేశభక్తి వికసిస్తోంది. ప్రతి దేశమూ తన సొంత ప్రజలు, ప్రాంతాలు, వనరులు, సంస్కృతిని దేశీయ సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా వ్యవస్థీకరించుకోవాలని ఆకాంక్షిస్తోంది’.కపుసైన్సికి ఇది రాసిన కొద్ది సంవత్సరాలకు సోవియట్ యూనియన్ విచ్ఛిన్నమైపోయింది. ప్రపంచపు ఏకైక అగ్రరాజ్యం అమెరికా నేతృత్వంలో ప్రపంచీకరణ మరింతగా వేగవంతమయింది. మరి ఆ ఏకైక అగ్రరాజ్యపు భాష ఇంగ్లీషు. కపుసైన్సికి మాతృభూమి పోలండ్ కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థను త్యజించి ప్రజాస్వామ్య దేశంగా ఆవిర్భవించింది. యూరోపియన్ యూనియన్లో సభ్య దేశమయింది. మరి యూరోపియన్ యూనియన్లో ప్రధాన భాష ఇంగ్లీషే. ఇంటర్నెట్లో ప్రధానంగా ఉపయోగించే భాష కూడా ఇంగ్లీషే. ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాల్లోని పూర్వపు దేశాలలో ఆంగ్లభాషను నేర్చుకోవాలన్న ఆరాటం మరింతగా పెరిగింది. 1980వ దశకం తొలినాళ్ళలో కపుసైన్సికి మాట్లాడిన ఇరానియన్ విప్లవకారుల బిడ్డలు ఇప్పుడు ఆంగ్లభాషను నేర్చుకునే ప్రక్రియలో వున్నారు.ఈ సందర్భంగా ఆసక్తికరమైన ఒక విషయాన్ని చెప్పితీరాలి. కపుసైన్సికి కంటే చాలాకాలం ముందే నా సొంత రాష్ట్రమైన కర్ణాటకకు చెందిన ఒక ప్రముఖ రచయిత ‘దీర్ఘకాలంలో భారతదేశంలో ఆంగ్ల భాషను త్యజించడం జరుగుతుందని’ జోస్యం చెప్పారు. 1965లో ఆ రచయిత అమెరికన్ జర్నల్లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో ఆంగ్ల భాషను త్యజించడం పట్ల తానేమీ బాధపడనని కూడా స్పష్టం చేశారు. నిజానికి ఆంగ్ల భాషను తిరస్కరించడం వల్ల భారతదేశానికి చాలా మేలు జరుగుతుందని ఆయన అన్నారు.అయితే భారతదేశంలో ఆంగ్ల భాష అదృశ్యం కాలేదు. సామాజిక హోదా చిహ్నం స్థాయి నుంచి 21వ శతాబ్ది సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఉద్యోగసాధనకు ఆ భాష ఒక ప్రధాన వాహకమయింది. ఆశ్చర్యకరమైన విషయమేమిటంటే సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాలవారు కూడా తమబిడ్డలకు ఆంగ్లభాషలోనే విద్యాభ్యాసం జరగాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ప్రభుత్వపాఠశాలల్లో ఆంగ్ల మాధ్యమంలో కాకుండా మాతృభాషలోనే బోధన జరగాలన్న మేధావుల వాదనలకు దళితులు ఇలా ప్రతిస్పందిస్తున్నారు: ‘ఒకప్పుడు అగ్రవర్ణాల విద్యాధికులు మాకు విద్యా, పాలనాభాష సంస్కృతాన్ని నేర్పడానికి నిరాకరించారు. ఇప్పుడు జీవితోన్నతికి అవకాశాలు కల్పించే ఆధునిక భాష ఇంగ్లీషు మాకు అందుబాటులో లేకుండా చేస్తున్నారు’.వివిధ అనాలోచిత, అసత్యాలుగా రుజువయిన జోస్యాలలో నాకు వ్యక్తిగతంగా ఇష్టమయినది ఒకటి వున్నది. ఆ జోస్యాన్ని చెప్పింది జాతీయవాది బి.వి.కేస్కర్. 1946లో ‘బ్లిట్జ్’ మ్యాగజైన్లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో బ్రిటిష్ వారు భారత్ నుంచి నిష్క్రమించిన అనంతరం క్రికెట్ ఆట కూడా ఈ దేశం నుంచి వెళ్ళిపోతుందని ఆయన వాదించారు.మన దేశ వాతావరణానికి, (త్వరలో స్వాతంత్ర్యం పొందనున్న) భారత జాతి ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి క్రికెట్ సరిపడదని కేస్కర్ విశ్వసించారు. క్రికెట్ స్థానంలో వ్యాయామక్రీడలు, పుట్బాల్ మొదలైన ఆటలు ప్రజాదరణ పొందుతాయని ఆయన అన్నారు. ‘ఇంగ్లీషు సంస్కృతి, ఇంగ్లీషు భాష, ఇంగ్లీషు సాంస్కృతిక పరిస్థితులలో మాత్రమే క్రికెట్ వర్ధిల్లుతుంది. బ్రిటిష్ పాలన అంతమైన తరువాత అది మన దేశంలో ఆదరణ, మనుగడ కోల్పోతుంది. బ్రిటిష్ అధికారం అస్తమించిన తరువాత, దేశ క్రీడా జగత్తులో ప్రస్తుతమున్న గౌరవనీయ స్థానాన్ని క్రికెట్ తప్పకుండా కోల్పోతుందని’ కేస్కర్ అన్నారు.కేస్కర్ మహాశయునికి వివిధ విషయాలపై సుస్థిర అభిప్రాయాలు, నిశ్చిత విశ్వాసాలు వున్నాయి. క్రికెట్తో పాటు ఇంకా చాలా విషయాలను ఆయన వ్యతిరేకించారు. కేంద్ర సమాచార, ప్రసారశాఖ మంత్రి అయినప్పుడు ఆయన ఆకాశవాణిలో సినిమా పాటల ప్రసారాలను నిలిపివేశారు. రికార్డింగ్ స్టూడియోలో హోర్మోనియంను ఉపయోగించడాన్ని ఆయన పూర్తిగా నిషేధించారు. శాస్త్రీయ సంగీతకచేరీల్లో కూడా దాన్ని ఉపయోగించకూడదని ఆయన చండ శాసనం చేశారు. అయితే ఆయన నిర్వహించిన సాంస్కృతిక పోలీసింగ్ విఫలమయింది. చాలామంది వివిధ భారతిలో సినిమాపాటలు వినడానికే ఆకాశవాణికి వస్తారు. ఇక హార్మోనియం, సంగీత ప్రపంచంలో ఎల్లెడలా కన్పించే సంగీత పరికరంగా వర్ధిల్లుతోంది.క్రికెట్ను నిషేధించడానికి కేస్కర్ మహాశయునికి అధికారాలు లేవుగానీ, బ్రిటిష్ పాలకులు నిష్ర్కమించిన తరువాత అది దానికదే అదృశ్యమవుతుందని ఆయన పూర్తిగా విశ్వసించారు. ఇప్పుడు క్రికెట్ విశ్వానికి భారత్ కేంద్రంగా వున్నది. అది అచ్చంగా బ్రిటిష్ ఆట అయినప్పటికీ మన దేశంలో అది వివిధ కారణాల వల్ల వైభవోపేతంగా విలసిల్లుతోంది. ఫుట్బాల్, టెన్నిస్ వలే కాకుండా వీక్షకులను ఉద్వేగంతో తనలో నిమగ్నం చేసుకోవడంలో క్రికెట్ అద్వితీయమైనది. స్వతంత్రభారత, మరీముఖ్యంగా ప్రపంచ అగ్రరాజ్యంగా ఆవర్భివిస్తోన్న భారత్ జాతీయ మనోభావాలను ఆ ఆట తీర్చిదిద్దుతోంది. మన దేశంలో ప్రపంచస్థాయి క్రీడాకారులు ప్రభవిస్తుంది కూడా క్రికెట్లోనే అన్నది విస్మరించలేని వాస్తవం.సరే, దేశ భవిష్యత్తు గురించి ఊహించడానికి నేను సిద్ధంగా లేను. ఇందుకు చాలా కారణాలున్నాయి. కేస్కర్ జోస్యానికి పట్టిన గతి ఆ కారణాలలో ఒకటి. అయితే, నడుస్తున్న చరిత్ర భావి గమనం గురించి ఇటీవల నేను ఇలా రాశాను: ‘భారతీయ రాజకీయాల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ మళ్ళీ ఒక ప్రధాన శక్తి అవ్వడమనేది అసాధ్యం.’ కాంగ్రెస్ భవిష్యత్తు గురించిన నా అంచనా తప్పుకాకపోవచ్చు. అలా కాని పక్షంలో, ఇప్పుడు నేను కపుసైన్సికి, కేస్కర్ జోస్యాల వైఫల్యంపై ఆనందించినట్టుగానే కాంగ్రెస్ భవిష్యత్తు గురించి నా ఊహ అవాస్తమయినందుకు మరో కాలమిస్టు ఆనంద తాండవం చేస్తాడు.(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)చరిత్రకారులు గతం గురించి అధ్యయనం చేస్తారు. వారిలో చాలా మంది గతం గురించి మాత్రమే శ్రద్ధ చూపుతారు. ఈ వ్యాసకర్త వలే, కొంత మంది అప్పుడప్పుడూ వర్తమానాన్ని వ్యాఖ్యానించడానికి గతాన్ని ప్రస్తావిస్తుంటారు. అయితే భావి సంభావ్య పరిణామాల గురించి కూడా చరిత్రకారుడు చెప్పవచ్చునా? నడుస్తున్నచరిత్ర భావి గమనం గురించి ఊహాగానం చేయడానికి ఇది నన్ను పురిగొల్పుతోంది. అయితే నేను అందుకు పూనుకోవడం లేదు. ఎందుకంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి భవిష్యత్తు గురించి చెప్పడమే చాలా కష్టం; అటువంటప్పుడు పరస్పరం పలు సంక్లిష్ట రీతుల్లో సంబంధాలు నెరపుకొనే ఒక సామాజిక సమూహం భవిష్యత్తును ఊహించడం పూర్తిగా అసాధ్యం.భారత్ ఒక సమైక్యదేశంగా మన జాలదని, ఒక డజన్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ దేశాలుగా అది విడిపోతుందని 1950వ దశకంలో పలువురు విదేశీ పరిశీలకులు జోస్యం చెప్పారు. 1967లో మన నాల్గవ సార్వత్రక ఎన్నికల తీరు తెన్నులను ప్రత్యక్షంగా గమనించిన ‘టైమ్స్’ (సుప్రసిద్ధ బ్రిటిష్ దినపత్రిక) ప్రతినిధి ఒకరు ‘భారతదేశానికి ఇవే కచ్చితంగా చిట్టచివరి సార్వత్రక ఎన్నికలు’ అని వ్యాఖ్యానించాడు. 1977లో జనతా పార్టీ విజయంతో ఇందిరాగాంధీ రాజకీయ జీవితం ముగిసిందని పలువురు భారతీయ పాత్రికేయులు ఘంటాపథంగా చెప్పారు. 1992లో బాబ్రీ మస్జీదు కూల్చివేత అనంతరం, భారతదేశం నియంతృత్వ, అధిక సంఖ్యాక వర్గ ఆధిపత్య పాలనలోకి శీఘ్రగతిన దిగజారిపోగలదని పలువురు భారతీయ, విదేశీ రచయితలు అభిప్రాయపడ్డారు.ఇరవయ్యో శతాబ్ది ప్రముఖ పాత్రికేయులలో రిస్జార్డ్ కపుసైన్సికి ఒకరు. సాహితీవేత్త కూడా అయిన ఈ పోలిష్ పాత్రికేయుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చోటుచేసుకున్న వివిధ రాజకీయ, సామాజిక పరిణామాలపై విస్తృతంగా రాశాడు. రెజా పహ్లవి ఉత్థాన పతనాలపై ఆయన రాసిన ‘షా ఆఫ్ షాస్’ అనే గ్రంథం చాలా ప్రముఖమైనది. అయతొల్లా ఖొమైనీ నేతృత్వంలో ఇరాన్లో ఇస్లామిక్ విప్లవం విజయవంతమైన అనంతరం టెహ్రాన్ గురించి రాస్తూ కపుసైన్సికి ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: ‘ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆంగ్ల భాషలో సంప్రదింపులు జరపడం, భావాలు, ఆలోచనలు పరస్పరం తెలియజేసుకోవడం అంతకంతకూ కష్టమైపోతుందన్న వాస్తవాన్ని ఆ భాషను నేర్చుకొంటున్న ప్రతి ఒక్కరూ అర్థం చేసుకోవాలి. ఇదే సత్యం ఫ్రెంచ్ భాషకూ, సాధారణంగా సమస్త యూరోపియన్ భాషలకూ వర్తిస్తుంది’.కపుసైన్సికి తన గంభీరమైన జోస్యాన్ని ఇలా సమర్థించారు: ‘ఐరోపా ఒకప్పుడు ప్రపంచాన్ని ఏలింది. దేశ దేశాలకు వర్తకులను, సైనికులను, మతప్రచారకులను పంపింది. తన సొంత సంస్కృతిని ఇతరులపై రుద్దింది... ప్రపంచపు మార్మూల ప్రాంతాలలో కూడా యూరోపియన్ భాషనొకదాన్ని నేర్చుకోవడం ప్రతిష్ఠాకరమైన విషయమయింది. జీవితంలో ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోవడానికి యూరోపియన్ భాషా పరిజ్ఞానం ప్రధాన ఆధారభూతమయింది. కొన్ని సందర్భాలలో మానవులుగా పరిగణింపబడడానికి యూరోపియన్ భాషా పరిజ్ఞానం ఒక అనివార్య అంశమయింది... మరి నేటి ప్రపంచం భిన్నమైనది. యూరోపియన్ బానిసత్వంలో మగ్గిన ప్రతి దేశమూ మేల్కొంది. విభిన్న తరహాల దేశభక్తి వికసిస్తోంది. ప్రతి దేశమూ తన సొంత ప్రజలు, ప్రాంతాలు, వనరులు, సంస్కృతిని దేశీయ సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా వ్యవస్థీకరించుకోవాలని ఆకాంక్షిస్తోంది’.కపుసైన్సికి ఇది రాసిన కొద్ది సంవత్సరాలకు సోవియట్ యూనియన్ విచ్ఛిన్నమైపోయింది. ప్రపంచపు ఏకైక అగ్రరాజ్యం అమెరికా నేతృత్వంలో ప్రపంచీకరణ మరింతగా వేగవంతమయింది. మరి ఆ ఏకైక అగ్రరాజ్యపు భాష ఇంగ్లీషు. కపుసైన్సికి మాతృభూమి పోలండ్ కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థను త్యజించి ప్రజాస్వామ్య దేశంగా ఆవిర్భవించింది. యూరోపియన్ యూనియన్లో సభ్య దేశమయింది. మరి యూరోపియన్ యూనియన్లో ప్రధాన భాష ఇంగ్లీషే. ఇంటర్నెట్లో ప్రధానంగా ఉపయోగించే భాష కూడా ఇంగ్లీషే. ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాల్లోని పూర్వపు దేశాలలో ఆంగ్లభాషను నేర్చుకోవాలన్న ఆరాటం మరింతగా పెరిగింది. 1980వ దశకం తొలినాళ్ళలో కపుసైన్సికి మాట్లాడిన ఇరానియన్ విప్లవకారుల బిడ్డలు ఇప్పుడు ఆంగ్లభాషను నేర్చుకునే ప్రక్రియలో వున్నారు.ఈ సందర్భంగా ఆసక్తికరమైన ఒక విషయాన్ని చెప్పితీరాలి. కపుసైన్సికి కంటే చాలాకాలం ముందే నా సొంత రాష్ట్రమైన కర్ణాటకకు చెందిన ఒక ప్రముఖ రచయిత ‘దీర్ఘకాలంలో భారతదేశంలో ఆంగ్ల భాషను త్యజించడం జరుగుతుందని’ జోస్యం చెప్పారు. 1965లో ఆ రచయిత అమెరికన్ జర్నల్లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో ఆంగ్ల భాషను త్యజించడం పట్ల తానేమీ బాధపడనని కూడా స్పష్టం చేశారు. నిజానికి ఆంగ్ల భాషను తిరస్కరించడం వల్ల భారతదేశానికి చాలా మేలు జరుగుతుందని ఆయన అన్నారు.అయితే భారతదేశంలో ఆంగ్ల భాష అదృశ్యం కాలేదు. సామాజిక హోదా చిహ్నం స్థాయి నుంచి 21వ శతాబ్ది సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఉద్యోగసాధనకు ఆ భాష ఒక ప్రధాన వాహకమయింది. ఆశ్చర్యకరమైన విషయమేమిటంటే సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాలవారు కూడా తమబిడ్డలకు ఆంగ్లభాషలోనే విద్యాభ్యాసం జరగాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ప్రభుత్వపాఠశాలల్లో ఆంగ్ల మాధ్యమంలో కాకుండా మాతృభాషలోనే బోధన జరగాలన్న మేధావుల వాదనలకు దళితులు ఇలా ప్రతిస్పందిస్తున్నారు: ‘ఒకప్పుడు అగ్రవర్ణాల విద్యాధికులు మాకు విద్యా, పాలనాభాష సంస్కృతాన్ని నేర్పడానికి నిరాకరించారు. ఇప్పుడు జీవితోన్నతికి అవకాశాలు కల్పించే ఆధునిక భాష ఇంగ్లీషు మాకు అందుబాటులో లేకుండా చేస్తున్నారు’.వివిధ అనాలోచిత, అసత్యాలుగా రుజువయిన జోస్యాలలో నాకు వ్యక్తిగతంగా ఇష్టమయినది ఒకటి వున్నది. ఆ జోస్యాన్ని చెప్పింది జాతీయవాది బి.వి.కేస్కర్. 1946లో ‘బ్లిట్జ్’ మ్యాగజైన్లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో బ్రిటిష్ వారు భారత్ నుంచి నిష్క్రమించిన అనంతరం క్రికెట్ ఆట కూడా ఈ దేశం నుంచి వెళ్ళిపోతుందని ఆయన వాదించారు.మన దేశ వాతావరణానికి, (త్వరలో స్వాతంత్ర్యం పొందనున్న) భారత జాతి ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి క్రికెట్ సరిపడదని కేస్కర్ విశ్వసించారు. క్రికెట్ స్థానంలో వ్యాయామక్రీడలు, పుట్బాల్ మొదలైన ఆటలు ప్రజాదరణ పొందుతాయని ఆయన అన్నారు. ‘ఇంగ్లీషు సంస్కృతి, ఇంగ్లీషు భాష, ఇంగ్లీషు సాంస్కృతిక పరిస్థితులలో మాత్రమే క్రికెట్ వర్ధిల్లుతుంది. బ్రిటిష్ పాలన అంతమైన తరువాత అది మన దేశంలో ఆదరణ, మనుగడ కోల్పోతుంది. బ్రిటిష్ అధికారం అస్తమించిన తరువాత, దేశ క్రీడా జగత్తులో ప్రస్తుతమున్న గౌరవనీయ స్థానాన్ని క్రికెట్ తప్పకుండా కోల్పోతుందని’ కేస్కర్ అన్నారు.కేస్కర్ మహాశయునికి వివిధ విషయాలపై సుస్థిర అభిప్రాయాలు, నిశ్చిత విశ్వాసాలు వున్నాయి. క్రికెట్తో పాటు ఇంకా చాలా విషయాలను ఆయన వ్యతిరేకించారు. కేంద్ర సమాచార, ప్రసారశాఖ మంత్రి అయినప్పుడు ఆయన ఆకాశవాణిలో సినిమా పాటల ప్రసారాలను నిలిపివేశారు. రికార్డింగ్ స్టూడియోలో హోర్మోనియంను ఉపయోగించడాన్ని ఆయన పూర్తిగా నిషేధించారు. శాస్త్రీయ సంగీతకచేరీల్లో కూడా దాన్ని ఉపయోగించకూడదని ఆయన చండ శాసనం చేశారు. అయితే ఆయన నిర్వహించిన సాంస్కృతిక పోలీసింగ్ విఫలమయింది. చాలామంది వివిధ భారతిలో సినిమాపాటలు వినడానికే ఆకాశవాణికి వస్తారు. ఇక హార్మోనియం, సంగీత ప్రపంచంలో ఎల్లెడలా కన్పించే సంగీత పరికరంగా వర్ధిల్లుతోంది.క్రికెట్ను నిషేధించడానికి కేస్కర్ మహాశయునికి అధికారాలు లేవుగానీ, బ్రిటిష్ పాలకులు నిష్ర్కమించిన తరువాత అది దానికదే అదృశ్యమవుతుందని ఆయన పూర్తిగా విశ్వసించారు. ఇప్పుడు క్రికెట్ విశ్వానికి భారత్ కేంద్రంగా వున్నది. అది అచ్చంగా బ్రిటిష్ ఆట అయినప్పటికీ మన దేశంలో అది వివిధ కారణాల వల్ల వైభవోపేతంగా విలసిల్లుతోంది. ఫుట్బాల్, టెన్నిస్ వలే కాకుండా వీక్షకులను ఉద్వేగంతో తనలో నిమగ్నం చేసుకోవడంలో క్రికెట్ అద్వితీయమైనది. స్వతంత్రభారత, మరీముఖ్యంగా ప్రపంచ అగ్రరాజ్యంగా ఆవర్భివిస్తోన్న భారత్ జాతీయ మనోభావాలను ఆ ఆట తీర్చిదిద్దుతోంది. మన దేశంలో ప్రపంచస్థాయి క్రీడాకారులు ప్రభవిస్తుంది కూడా క్రికెట్లోనే అన్నది విస్మరించలేని వాస్తవం.సరే, దేశ భవిష్యత్తు గురించి ఊహించడానికి నేను సిద్ధంగా లేను. ఇందుకు చాలా కారణాలున్నాయి. కేస్కర్ జోస్యానికి పట్టిన గతి ఆ కారణాలలో ఒకటి. అయితే, నడుస్తున్న చరిత్ర భావి గమనం గురించి ఇటీవల నేను ఇలా రాశాను: ‘భారతీయ రాజకీయాల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ మళ్ళీ ఒక ప్రధాన శక్తి అవ్వడమనేది అసాధ్యం.’ కాంగ్రెస్ భవిష్యత్తు గురించిన నా అంచనా తప్పుకాకపోవచ్చు. అలా కాని పక్షంలో, ఇప్పుడు నేను కపుసైన్సికి, కేస్కర్ జోస్యాల వైఫల్యంపై ఆనందించినట్టుగానే కాంగ్రెస్ భవిష్యత్తు గురించి నా ఊహ అవాస్తమయినందుకు మరో కాలమిస్టు ఆనంద తాండవం చేస్తాడు.(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)
nadustunna charitra bhavi gamanam gurinchi iteevala nenu ilaa raasaanu: ‘desha rajakeeyaallo congress party mallee oka pradhaana sakti avvadamanedi asaadhyam.’ congress bhavishyattu gurinchina naa anchana tappukaakapovacchu. alaa kaani pakshamlo, ippudu nenu kapusainsiki, keskar josyala vaiphalyampai aanandinchinattugaane congress bhavishyattu gurinchi naa ooha avaastamayinanduku maro kaalamistu aananda tandavam chestaadu.charitrakaarulu gatam gurinchi adhyayanam chestaaru. vaarilo chala mandi gatam gurinchi matrame shraddha chuuputaaru. ee vyaasakarta vale, kontha mandi appudappuduu vartamaanaanni vyaakhyaaninchadaaniki gataanni prastaavistuntaaru. ayithe bhavi sambhavya parinaamaala gurinchi kuudaa charitrakaarudu cheppavachhunaa? nadustunnacharitra bhavi gamanam gurinchi oohaagaanam cheyadaaniki idhi nannu purigolputondi. ayithe nenu anduku poonukovadam ledu. endukante kevalam oka vyakti bhavishyattu gurinchi cheppadame chala kashtam; atuvantappudu parasparam palu sanklishta reethullo sambandhaalu nerapukone oka saamaajika samuuham bhavishyattunu oohinchadam puurtigaa asaadhyam.bharat oka samaikyadesamgaa mana jaaladani, oka dazan leda antakante ekkuva deshaalugaa adhi vidipotundani 1950va dasakamlo paluvuru videshee pariseelakulu josyam cheppaaru. 1967loo mana nalgava saarvatraka ennikala teeru tennulanu pratyakshamgaa gamaninchina ‘times’ (suprasiddha british dinapatrika) pratinidhi okaru ‘bhaaratadesaaniki ive kachitamgaa chittachivari saarvatraka ennikalu’ ani vyaakhyaaninchaadu. 1977loo janata party vijayamtho indiraagaandhii rajakeeya jeevitam mugisindani paluvuru bhaarateeya paatrikeyulu ghantaapathamgaa cheppaaru. 1992loo babri masjeedu koolchiveta anantaram, bharatadesam niyantrutva, adhika sankhyaaka varga aadhipatya paalanaloki sheeghragatina digajaaripogaladani paluvuru bhaarateeya, videshee rachayitalu abhipraayapaddaaru.iravayyo satabdi pramukha paatrikeyulalo reszard kapusainsiki okaru. saahitiivetta kuudaa ayina ee polish paatrikeyudu prapanchavyaaptamgaa chotuchesukunna vividha rajakeeya, saamaajika parinaamaalapai vistrutamgaa raasaadu. reja pahlavi utthaana patanaalapai aayana raasina ‘shaa af shas’ ane grandham chala pramukhamainadi. ayatolla khomaini netrutvamlo iraanlo islamic viplavam vijayavantamaina anantaram tehran gurinchi raastuu kapusainsiki ilaa vyaakhyaaninchaaru: ‘prapanchavyaaptamgaa aangla bhashalo sampradimpulu jarapadam, bhaavaalu, aalochanalu parasparam teliyajesukovadam antakantakuu kashtamaipotundanna vaastavaanni aa bhashanu neerchukontunna prati okkaruu artham chesukovali. ide satyam french bhaashakuu, saadhaaranamgaa samasta europian bhaashalakuu vartistundi’.kapusainsiki tana gambheeramaina josyanni ilaa samarthinchaaru: ‘iropa okappudu prapanchaanni elindi. desha deshaalaku vartakulanu, sainikulanu, mataprachaarakulanu pampindi. tana sonta samskrutini itarulapai ruddindi... prapanchapu maarmuula praantaalalo kuudaa europian bhaashanokadaanni nerchukovadam pratishtaakaramaina vishayamayindi. jeevitamlo unnata sthaayiki cherukovadaniki europian bhasha parignaanam pradhaana aadhaarabhootamayindi. konni sandarbhaalalo maanavulugaa pariganimpabadadaaniki europian bhasha parignaanam oka anivarya amsamayindi... mari neti prapancham bhinnamainadi. europian baanisatvamlo maggina prati deshamuu melkondi. vibhinna tarahaala deshabhakti vikasistondi. prati deshamuu tana sonta prajalu, praantaalu, vanarulu, samskrutini desheeya sampradaayaalaku anugunamgaa vyavastheekarinchukovaala aakaankshistondi’.kapusainsiki idhi raasina koddi samvatsaraalaku soviat unian vichchinnamaipoyindi. prapanchapu ekaika agrarajyam america netrutvamlo prapancheekarana marintagaa vegavantamayindi. mari aa ekaika agrarajyapu bhasha ingleeshu. kapusainsiki maatrubhoomi poland kamyuunistu vyavasthanu tyajinchi prajaaswaamya desangaa aavirbhavinchindi. europian unionlo sabhya desamayindi. mari europian unionlo pradhaana bhasha ingleshe. internetlo pradhaanamgaa upayoginche bhasha kuudaa ingleshe. asia, africa khandaalloni puurvapu deshaalalo aanglabhaashanu nerchukovalanna aaraatam marintagaa perigindi. 1980va dasakam tolinaallalo kapusainsiki matladina iranian viplavakaarula biddalu ippudu aanglabhaashanu nerchukune prakriyalo vunnaru.ee sandarbhamgaa aasaktikaramaina oka vishayaanni cheppitiiraali. kapusainsiki kante chalakalam munde naa sonta rashtramaina karnaatakaku chendina oka pramukha rachayita ‘deerghakaalamlo bhaaratadesamlo aangla bhashanu tyajinchadam jarugutundani’ josyam cheppaaru. 1965loo aa rachayita american jarnallo raasina oka vyaasamlo aangla bhashanu tyajinchadam patla taanemi baadhapadanani kuudaa spashtam chesaru. nijaaniki aangla bhashanu tiraskarinchadam valla bhaaratadesaaniki chala melu jarugutundani aayana annaru.ayithe bhaaratadesamlo aangla bhasha adrushyam kaaledu. saamaajika hoda chihnam sthaayi nunchi 21va satabdi sevala aardhika vyavasthalo udyogasaadhanaku aa bhasha oka pradhaana vaahakamayindi. aascharyakaramaina vishayamemitante samaajamlooni attadugu vargaalavaaru kuudaa tamabiddalaku aanglabhaashalone vidyaabhyaasam jaragaalani demand chestunnaru. prabhutvapaatasaalallo aangla maadhyamamlo kakunda maatrubhaashalone bodhana jaragaalanna medhavula vaadanalaku dalitulu ilaa pratispandistunna: ‘okappudu agravarnaala vidyaadhikulu maaku vidya, palanabhasha samskrutaanni nerpadaaniki niraakarinchaaru. ippudu jeevitoonnatiki avakaasaalu kalpinche aadhunika bhasha ingleeshu maaku andubaatulo lekunda chestunnaru’.vividha anaalochita, asatyaalugaa rujuvayina josyalalo naaku vyaktigatamgaa ishtamayinadi okati vunnadi. aa josyanni cheppindi jaatiiyavaadi bi.vi.keskar. 1946loo ‘blitz’ magaginelo raasina oka vyaasamlo british vaaru bharat nunchi nishkraminchina anantaram cricket aata kuudaa ee desham nunchi vellipotundani aayana vaadinchaaru.mana desha vaataavaranaaniki, (twaralo swaatantryam pondanunna) bhaarata jaati prajaaswaamya sphuurtiki cricket saripadadani keskar vishwasinchaaru. cricket sthaanamlo vyaayaamakreedalu, putbal modalaina aatalu prajaadarana pondutaayani aayana annaru. ‘ingleeshu samskruti, ingleeshu bhasha, ingleeshu saamskrutika paristhitulalo matrame cricket vardhillutundi. british paalana antamaina taruvaata adhi mana desamlo aadarana, manugada kolpotundi. british adhikaaram astaminchina taruvaata, desha creeda jagattulo prastutamunna gouravaneeya sthaanaanni cricket tappakunda kolpotundani’ keskar annaru.keskar mahasayuniki vividha vishayaalapai susthira abhipraayaalu, nischita vishwaasaalu vunnayi. kriketto paatu inka chala vishayaalanu aayana vyatirekinchaaru. kendra samachara, prasaarasaakha mantri ayinappudu aayana aakaasavaanilo sinima paatala prasaaraalanu nilipivesaaru. recording studiolo hormoniannu upayoginchadaanni aayana puurtigaa nishedhinchaaru. saastriiya sangeetakachereello kuudaa daanni upayoginchakudadani aayana chanda saasanam chesaru. ayithe aayana nirvahinchina saamskrutika policing viphalamayindi. chaalaamandi vividha bhaaratilo cinemapatalu vinadaanike aakaasavaaniki vastaaru. ika harmonium, sangeeta prapanchamlo elledala kanpinche sangeeta parikaramgaa vardhillutondi.kriketnu nishedhinchadaaniki keskar mahasayuniki adhikaaraalu levugaanee, british paalakulu nishrkaminchina taruvaata adhi daanikade adrusyamavutundani aayana puurtigaa vishwasinchaaru. ippudu cricket vishwaaniki bharat kendramgaa vunnadi. adhi achangaa british aata ayinappatiki mana desamlo adhi vividha kaaranaala valla vaibhavopetamgaa vilasillutondi. futbal, tennis vale kakunda veekshakulanu udvegamto tanalo nimagnam chesukovadamlo cricket adviteeyamainadi. swatantrabhaarata, mareemukhyamgaa prapancha agraraajyamgaa aavarbhivistoonna bharat jaateeya manobhaavaalanu aa aata teerchididdutondi. mana desamlo prapanchasthaayi kreedaakaarulu prabhavistundi kuudaa cricketlone annadi vismarinchaleni vaastavam.sare, desha bhavishyattu gurinchi oohinchadaaniki nenu siddamgaa lenu. induku chala kaaranaalunnaayi. keskar josyaniki pattina gathi aa kaaranaalalo okati. ayithe, nadustunna charitra bhavi gamanam gurinchi iteevala nenu ilaa raasaanu: ‘bhaarateeya rajakeeyaallo congress party mallee oka pradhaana sakti avvadamanedi asaadhyam.’ congress bhavishyattu gurinchina naa anchana tappukaakapovacchu. alaa kaani pakshamlo, ippudu nenu kapusainsiki, keskar josyala vaiphalyampai aanandinchinattugaane congress bhavishyattu gurinchi naa ooha avaastamayinanduku maro kaalamistu aananda tandavam chestaadu.(vyaasakarta charitrakaarudu)charitrakaarulu gatam gurinchi adhyayanam chestaaru. vaarilo chala mandi gatam gurinchi matrame shraddha chuuputaaru. ee vyaasakarta vale, kontha mandi appudappuduu vartamaanaanni vyaakhyaaninchadaaniki gataanni prastaavistuntaaru. ayithe bhavi sambhavya parinaamaala gurinchi kuudaa charitrakaarudu cheppavachhunaa? nadustunnacharitra bhavi gamanam gurinchi oohaagaanam cheyadaaniki idhi nannu purigolputondi. ayithe nenu anduku poonukovadam ledu. endukante kevalam oka vyakti bhavishyattu gurinchi cheppadame chala kashtam; atuvantappudu parasparam palu sanklishta reethullo sambandhaalu nerapukone oka saamaajika samuuham bhavishyattunu oohinchadam puurtigaa asaadhyam.bharat oka samaikyadesamgaa mana jaaladani, oka dazan leda antakante ekkuva deshaalugaa adhi vidipotundani 1950va dasakamlo paluvuru videshee pariseelakulu josyam cheppaaru. 1967loo mana nalgava saarvatraka ennikala teeru tennulanu pratyakshamgaa gamaninchina ‘times’ (suprasiddha british dinapatrika) pratinidhi okaru ‘bhaaratadesaaniki ive kachitamgaa chittachivari saarvatraka ennikalu’ ani vyaakhyaaninchaadu. 1977loo janata party vijayamtho indiraagaandhii rajakeeya jeevitam mugisindani paluvuru bhaarateeya paatrikeyulu ghantaapathamgaa cheppaaru. 1992loo babri masjeedu koolchiveta anantaram, bharatadesam niyantrutva, adhika sankhyaaka varga aadhipatya paalanaloki sheeghragatina digajaaripogaladani paluvuru bhaarateeya, videshee rachayitalu abhipraayapaddaaru.iravayyo satabdi pramukha paatrikeyulalo reszard kapusainsiki okaru. saahitiivetta kuudaa ayina ee polish paatrikeyudu prapanchavyaaptamgaa chotuchesukunna vividha rajakeeya, saamaajika parinaamaalapai vistrutamgaa raasaadu. reja pahlavi utthaana patanaalapai aayana raasina ‘shaa af shas’ ane grandham chala pramukhamainadi. ayatolla khomaini netrutvamlo iraanlo islamic viplavam vijayavantamaina anantaram tehran gurinchi raastuu kapusainsiki ilaa vyaakhyaaninchaaru: ‘prapanchavyaaptamgaa aangla bhashalo sampradimpulu jarapadam, bhaavaalu, aalochanalu parasparam teliyajesukovadam antakantakuu kashtamaipotundanna vaastavaanni aa bhashanu neerchukontunna prati okkaruu artham chesukovali. ide satyam french bhaashakuu, saadhaaranamgaa samasta europian bhaashalakuu vartistundi’.kapusainsiki tana gambheeramaina josyanni ilaa samarthinchaaru: ‘iropa okappudu prapanchaanni elindi. desha deshaalaku vartakulanu, sainikulanu, mataprachaarakulanu pampindi. tana sonta samskrutini itarulapai ruddindi... prapanchapu maarmuula praantaalalo kuudaa europian bhaashanokadaanni nerchukovadam pratishtaakaramaina vishayamayindi. jeevitamlo unnata sthaayiki cherukovadaniki europian bhasha parignaanam pradhaana aadhaarabhootamayindi. konni sandarbhaalalo maanavulugaa pariganimpabadadaaniki europian bhasha parignaanam oka anivarya amsamayindi... mari neti prapancham bhinnamainadi. europian baanisatvamlo maggina prati deshamuu melkondi. vibhinna tarahaala deshabhakti vikasistondi. prati deshamuu tana sonta prajalu, praantaalu, vanarulu, samskrutini desheeya sampradaayaalaku anugunamgaa vyavastheekarinchukovaala aakaankshistondi’.kapusainsiki idhi raasina koddi samvatsaraalaku soviat unian vichchinnamaipoyindi. prapanchapu ekaika agrarajyam america netrutvamlo prapancheekarana marintagaa vegavantamayindi. mari aa ekaika agrarajyapu bhasha ingleeshu. kapusainsiki maatrubhoomi poland kamyuunistu vyavasthanu tyajinchi prajaaswaamya desangaa aavirbhavinchindi. europian unionlo sabhya desamayindi. mari europian unionlo pradhaana bhasha ingleshe. internetlo pradhaanamgaa upayoginche bhasha kuudaa ingleshe. asia, africa khandaalloni puurvapu deshaalalo aanglabhaashanu nerchukovalanna aaraatam marintagaa perigindi. 1980va dasakam tolinaallalo kapusainsiki matladina iranian viplavakaarula biddalu ippudu aanglabhaashanu nerchukune prakriyalo vunnaru.ee sandarbhamgaa aasaktikaramaina oka vishayaanni cheppitiiraali. kapusainsiki kante chalakalam munde naa sonta rashtramaina karnaatakaku chendina oka pramukha rachayita ‘deerghakaalamlo bhaaratadesamlo aangla bhashanu tyajinchadam jarugutundani’ josyam cheppaaru. 1965loo aa rachayita american jarnallo raasina oka vyaasamlo aangla bhashanu tyajinchadam patla taanemi baadhapadanani kuudaa spashtam chesaru. nijaaniki aangla bhashanu tiraskarinchadam valla bhaaratadesaaniki chala melu jarugutundani aayana annaru.ayithe bhaaratadesamlo aangla bhasha adrushyam kaaledu. saamaajika hoda chihnam sthaayi nunchi 21va satabdi sevala aardhika vyavasthalo udyogasaadhanaku aa bhasha oka pradhaana vaahakamayindi. aascharyakaramaina vishayamemitante samaajamlooni attadugu vargaalavaaru kuudaa tamabiddalaku aanglabhaashalone vidyaabhyaasam jaragaalani demand chestunnaru. prabhutvapaatasaalallo aangla maadhyamamlo kakunda maatrubhaashalone bodhana jaragaalanna medhavula vaadanalaku dalitulu ilaa pratispandistunna: ‘okappudu agravarnaala vidyaadhikulu maaku vidya, palanabhasha samskrutaanni nerpadaaniki niraakarinchaaru. ippudu jeevitoonnatiki avakaasaalu kalpinche aadhunika bhasha ingleeshu maaku andubaatulo lekunda chestunnaru’.vividha anaalochita, asatyaalugaa rujuvayina josyalalo naaku vyaktigatamgaa ishtamayinadi okati vunnadi. aa josyanni cheppindi jaatiiyavaadi bi.vi.keskar. 1946loo ‘blitz’ magaginelo raasina oka vyaasamlo british vaaru bharat nunchi nishkraminchina anantaram cricket aata kuudaa ee desham nunchi vellipotundani aayana vaadinchaaru.mana desha vaataavaranaaniki, (twaralo swaatantryam pondanunna) bhaarata jaati prajaaswaamya sphuurtiki cricket saripadadani keskar vishwasinchaaru. cricket sthaanamlo vyaayaamakreedalu, putbal modalaina aatalu prajaadarana pondutaayani aayana annaru. ‘ingleeshu samskruti, ingleeshu bhasha, ingleeshu saamskrutika paristhitulalo matrame cricket vardhillutundi. british paalana antamaina taruvaata adhi mana desamlo aadarana, manugada kolpotundi. british adhikaaram astaminchina taruvaata, desha creeda jagattulo prastutamunna gouravaneeya sthaanaanni cricket tappakunda kolpotundani’ keskar annaru.keskar mahasayuniki vividha vishayaalapai susthira abhipraayaalu, nischita vishwaasaalu vunnayi. kriketto paatu inka chala vishayaalanu aayana vyatirekinchaaru. kendra samachara, prasaarasaakha mantri ayinappudu aayana aakaasavaanilo sinima paatala prasaaraalanu nilipivesaaru. recording studiolo hormoniannu upayoginchadaanni aayana puurtigaa nishedhinchaaru. saastriiya sangeetakachereello kuudaa daanni upayoginchakudadani aayana chanda saasanam chesaru. ayithe aayana nirvahinchina saamskrutika policing viphalamayindi. chaalaamandi vividha bhaaratilo cinemapatalu vinadaanike aakaasavaaniki vastaaru. ika harmonium, sangeeta prapanchamlo elledala kanpinche sangeeta parikaramgaa vardhillutondi.kriketnu nishedhinchadaaniki keskar mahasayuniki adhikaaraalu levugaanee, british paalakulu nishrkaminchina taruvaata adhi daanikade adrusyamavutundani aayana puurtigaa vishwasinchaaru. ippudu cricket vishwaaniki bharat kendramgaa vunnadi. adhi achangaa british aata ayinappatiki mana desamlo adhi vividha kaaranaala valla vaibhavopetamgaa vilasillutondi. futbal, tennis vale kakunda veekshakulanu udvegamto tanalo nimagnam chesukovadamlo cricket adviteeyamainadi. swatantrabhaarata, mareemukhyamgaa prapancha agraraajyamgaa aavarbhivistoonna bharat jaateeya manobhaavaalanu aa aata teerchididdutondi. mana desamlo prapanchasthaayi kreedaakaarulu prabhavistundi kuudaa cricketlone annadi vismarinchaleni vaastavam.sare, desha bhavishyattu gurinchi oohinchadaaniki nenu siddamgaa lenu. induku chala kaaranaalunnaayi. keskar josyaniki pattina gathi aa kaaranaalalo okati. ayithe, nadustunna charitra bhavi gamanam gurinchi iteevala nenu ilaa raasaanu: ‘bhaarateeya rajakeeyaallo congress party mallee oka pradhaana sakti avvadamanedi asaadhyam.’ congress bhavishyattu gurinchina naa anchana tappukaakapovacchu. alaa kaani pakshamlo, ippudu nenu kapusainsiki, keskar josyala vaiphalyampai aanandinchinattugaane congress bhavishyattu gurinchi naa ooha avaastamayinanduku maro kaalamistu aananda tandavam chestaadu.(vyaasakarta charitrakaarudu)