  "బాధగా వుందా?" అని ప్రశ్నిస్తోంది మృదుకంఠం.
 
 ఆయన కళ్ళు తెరిచాడు "ఛీ ఛీ! అవతలకు పో, పాపిష్టిదానా" అని అవతలకు త్రోసేశాడు సావిత్రిని.
 
    * * *
 
 అబ్బ! కొడుకు ఎంత కఠినంగా రాశాడు ఉత్తరం? ఈ వృద్దాప్యంలో తనకిన్ని మనస్థాపాలా? "సావిత్రీ, సావిత్రీ" అని పిలిచాడు. సావిత్రి వచ్చింది.
 
 "అబ్బాయి వచ్చాడా?"
 
 "అతనికి మనమేమీ రాయలేదుగా?"
 
 "రాయలేదు....వాడిక్కదికి రావటం నీకిష్టంలేదు. దగ్గరకు రాకు. అక్కడే వుండు...అవతలకు పో.. వీరయ్యా త్వరగా రారా. ఉన్నఫళంగా బయల్దేరి రమ్మని అబ్బాయిగారికి టెలిగ్రాం ఇప్పించు. ఆవిడ్నే రాయమను. ఊ త్వరగా పో."
 
                              * * *
 
 రాత్రి ఒంటిగంటయింది. మాధవరావుగారు నిద్రపట్టక అటూ యిటూ పొర్లుతున్నాడు. సావిత్రి వేరేగదిలో పడుకుంది. ఏడుస్తోంది ఆమె ఏడుస్తోందాని ఆయనకు తెలుసు. "ప్రియుడికి సంభవించిన ఆపదను గురించి ఏడుస్తుందేమో? హు! ఆడది."
 
 గదిలో చిన్నదీపం వెలుగుతోంది. సర్వత్రా నిశ్శబ్దంగా వుంది. బయట వీధిలో ఎక్కడా చడీచప్పుడు లేదు. ఆయన మెల్లగాలేచి కూర్చున్నాడు. పరమ నీరసంగా వుంది. అయినా పడుకోబుద్ది కావటంలేదు. అబ్బా! ఏమిటీ తపన? ప్రపంచమంతా చీకటిమయమై వుంటే బాగుండును. ఈ వెలుతురు భరించటం దుస్సహంగా వుంది. అతికష్టంమీద లేచి, నిల్చుని దీపం ఆర్పేద్దామని వెళ్ళసాగాడు. గోడకానుకుని నిల్చుని స్విచ్ ఆర్పేశాడు.
 
 ఏం చేశాడు? తను ఏం చేశాడు?
 
 గతమంతా కళ్ళకు కట్టినట్లు కనిపించసాగింది. తను సావిత్రి జీవితాన్ని నాశనం చేశాడా? కొడుక్కి ద్రోహం తలపెట్టాడా?
 
 ఎక్కడో ఏదో వెలుగు గోచరించసాగింది. ఆర్పినా ఆరని దీపం. ఎక్కడిది? ఎందుకట్లా వెలుగుతోంది? ఆయన భయంతో కళ్ళు మూసుకున్నాడు. అయినా రేఖామాత్రంగా ఆ జ్యోతి కనిపిస్తూనే వుంది.
 
 పశ్చాత్తాపంగా మింటికి ఎగసింది. తను అర్ధంలేని నమ్మకాలతో, చాదస్తాలతో, గర్వంతో యితరుల జీవితాలు పాడుచేస్తున్నాడు. తనలోనుంచి ఏదో అజ్ఞాతసక్తి నువ్విక బతకవని చెబుతోంది. కళ్ళు తెరవమని ఆజ్ఞాపిస్తోంది. తనకు ప్రాయశ్చిత్తం ఏమిటి? సావిత్రిని క్షమిస్తే? అది క్షమించటమౌతుందా? క్షమించాననుకోవటం స్వార్ధంకాదా? తనే క్షమాపణ కోరితే? తన అభిమానం ఒప్పుకుంటుందా? తను ఎలాగూ చచ్చిపోతాడు. ఏదో ఓ పరిష్కారం సూచించి చావటమా? అస్పష్టమైన దశలో పోవటమా?
 
 "నేను సావిత్రిని పిలుస్తాను. నువ్వు రాఘవరావుని ప్రేమించావా? అని అడుగుతాను. ఆమె తల ఊపుతుంది. అతన్ని విడిపిస్తాను. పెళ్ళి చేసుకో అంటాను. అవును ఈ త్యాగం చేస్తాను. త్యాగమా యిది? కర్తవ్యం. అవును ఇది నా బాధ్యత."
 
 "సావిత్రీ!" అని కేకేశాడు.
 
 ప్రక్కగదిలో లైటు వెలిగింది. సావిత్రి గుమ్మందాకా వచ్చి చీకటిలో ఏమీ కనపడక "ఎక్కడున్నారు?" అంది హీనకంఠంతో.
 
 ఆయన స్విచ్ నొక్కాడు. సావిత్రి ద్వారంలో నిలబడింది. ఆమెవంక ఏకాగ్రంగా చూశాడు. చెప్పాలనుకున్న మాటలు నోటిదాకా వచ్చి ఆగిపోయినై. ఆమెను చూస్తున్నకొద్దీ కోపం ఆవహించింది. "అవతలకు పో" అని అరిచాడు.
 
 ఆమె అక్కడ్నుంచి వెళ్ళిపోయింది.
 
 ఆయన నిస్పృహగా "ఎందుకు వెళ్ళగొట్టాను?" అనుకున్నాడు.
 
 తను ఆమెతో నిర్ణయం ముఖంమీద చెప్పలేదు. ఏమిటోగా ఉంటుంది. చేసేపని గుట్టుచప్పుడు కాకుండా చేసిపోతే మంచిది. ఆఁఅదే బాగుంటుంది.
 
 ఉన్నట్లుండి కొడుకుమీద ప్రేమ పొంగిపొర్లసాగింది. చిన్నతనానే తల్లిని కోల్పోయిన నిర్భాగ్యుడు. వాడిమీదనా తన పట్టుదల, పంతాలు? తనకు ఇష్టం లేకపోతే పోనియ్. సరోజిన్నే పెళ్ళి చేసుకోనియ్! సుఖపడనీ.
 
 ఇప్పుడు బాగుంది. ప్రశాంతంగా వుంది. తృప్తిగా, వికాశంగా వుంది మనసు.
 
 ఆయన మెల్లిగా మంచంమీదకు వచ్చి పడుకున్నాడు.
 
    * * * 
 
 ఉదయం ఆరయేసరికి లేచి, తిన్నగా టెలిఫోన్ దగ్గరకు వెళ్ళాడు. పోలీస్ స్టేషన్ కు రింగ్ చేశాడు. "నేనే యిచ్చాను ఆ నెక్లెస్. అతను దొంగతనం చెయ్యలేదు. అతన్ని విడిచిపెట్టండి" అని చెప్పాలనుకున్నాడు.
 
 "చూడండి ఇన్స్ పెక్టర్!" ఏమిటి? మాటరాదేం? మనసు ఎందుకు ఎదురు తిరుగుతోంది? ఆయన చెప్పలేకపోతున్నాడు "ఓసారి యిక్కడకు వస్తారూ? నేను రాలేను. చాలా జబ్బుగా వుంది."
 
 గుండెలో ఏదో కలుక్కుమంది. సోఫాలో కూలబడిపోయాడు. తను అనుకున్నది ఎందుకు చెప్పలేకపోయాడు? ఇప్పుడు వస్తాడుగా ఇన్స్ పెక్టర్. వచ్చాక చెబుదాం.
 
 సావిత్రి లోపలెక్కడో వుంది. తనని బ్రతిమిలాడదేం? తన ప్రియుడ్ని కాపాడమని అర్ధించదేం? ఒట్టి లాలన తీరటానికేగాని ప్రియుడు కాదేమో? అతడేమయినా ఆమెకు చింతలేదేమో?
 
 నిముష నిముషానికీ గుండెల్లో పోటు ఎక్కువైపోతోంది. తలంతా విపరీతంగా దిమ్ముగా వుంది. ఏదో లోకంనుంచి ఎవరిదో కీచుగొంతుక అరుస్తున్నట్లుగా వుంది. చెయ్యివేసి గట్టిగా అదిమిపట్టాడు. "వీరయ్యా వీరయ్యా" అని అరిచాడు. వీరయ్య వచ్చాడు. "ఇట్లా రారా! నన్ను గట్టిగా పట్టుకో ప్రాణం పోతోంది. కాదు వద్దు. డాక్టర్ కి ఫోన్ చెయ్యి త్వరగా రమ్మని. నీ మొహం నువ్వేం చేస్తావ్? నేనే....అబ్బ! లేవలేను. ఈ బాధ భరించలేను. దాన్నిలా రమ్మను, ఫోన్ చెయ్యమను...
 
 సావిత్రి వచ్చి ఫోనులో డాక్టరుగార్ని రమ్మని పిలిచింది.
 
 "సావిత్రీ!" అన్నాడు.
 
 దగ్గరకు వచ్చింది.
 
 "ఆ దీపం ఆర్పెయ్యి. అబ్బ! అంత వెలుగు చూడలేకుండా వున్నాను."
 
 "ఎక్కడండీ?" అనడిగింది ఆమె తడబడుతూ.
 
 "అదిగో అక్కడే. అగ్నిదీపం కనబడటంలా? అక్కడే.....ఓ....నువ్వా? ఫో అవతలకు..."
 
 పదినిముషాల్లో డాక్టర్ వచ్చాడు. పరీక్ష చేశాడు. అతని చెయ్యి గట్టిగా పట్టుకుని "చెప్పండి, ఇంకా ఎన్ని నిముషాల్లో నా గుండె....?"
 
 అతను మృదువుగా విడిపించుకుని బలవంతంగా ఓ ఇంజెక్షన్ ఇచ్చి "మీరాలా గాభరా పడకూడదు. బాగా రెస్ట్ తీసుకోవాలి. ఈ సోఫాలో పడుకున్నా రేమిటి? లోపలకు పోయి హాయిగా పరుపుమీద పడుకోండి. దేన్నిగురించి ఆలోచించకండి. మళ్ళీ మధ్యాహ్నం వస్తాను" అని భుజంమీద తట్టి వెళ్ళిపోయాడు. సావిత్రి వెనకాలే వెళ్ళింది.
 
 ఆమె తిరిగి వస్తూండగా "ఏ....మ....న్నా.....రు....?" అనడిగాడు వణుకుతున్న గొంతుతో.
 
 ఆమె నిలబడిపోయి నిశ్శబ్దంగా ఊరుకుంది.
  "badhaga vunda?" ani prasnistondi mrudukantam.
 
 aayana kallu terichaadu "chee chee! avatalaku poo, papishtidana" ani avatalaku throsesadu saavitrini.
 
    * * *
 
 abba! koduku entha kathinamgaa raasaadu uttaram? ee vruddaapyamlo tanakinni manasthapala? "saavitrii, saavitrii" ani pilichaadu. saavitri vachindi.
 
 "abbai vachada?"
 
 "ataniki manamemee rayaleduga?"
 
 "rayaledu....vaadikkadiki ravatam neekishtamledu. daggaraku raaku. akkade vundu...avatalaku poo.. veerayya twaragaa rara. unnaphalamgaa bayalderi rammani abbaayigaariki teligram ippinchu. aavidne rayamanu. oo twaragaa poo."
 
                              * * *
 
 raatri ontigantayindi. maadhavaraavugaaru nidrapattaka atuu yitoo porlutunnadu. saavitri veregadilo padukundi. edustondi aame edustondani aayanaku telusu. "priyudiki sambhavinchina aapadanu gurinchi edustundemo? hu! aadadi."
 
 gadilo chinnadeepam velugutondi. sarvatra nissabdamgaa vundi. bayata veedhilo ekkada chadeechappudu ledu. aayana mellagaalechi kuurchunnaadu. parama neerasamgaa vundi. aina padukobuddi kaavatamledu. abba! amity tapana? prapanchamantaa cheekatimayamai vunte bagundunu. ee veluturu bharinchatam dussahamgaa vundi. atikashtammeeda lechi, nilchuni deepam aarpeddaamani vellasaagaadu. godakanukuni nilchuni switch aarpesaadu.
 
 yem cheshaadu? tanu yem cheshaadu?
 
 gatamanta kallaku kattinatlu kanipinchasaagindi. tanu saavitri jeevitaanni naasanam cheshada? kodukki droham talapettada?
 
 ekkado edho velugu gocharinchasaagindi. arpina aarani deepam. ekkadidi? endukatla velugutondi? aayana bhayamto kallu moosukunnadu. aina rekhaamaatramgaa aa jyoti kanipistune vundi.
 
 paschaattaapamgaa mintiki egasindi. tanu ardhamleni nammakaalato, chaadastaalato, garvamtho yitarula jeevitaalu paaduchestunnaadu. tanalonunchi edho agnaatasakti nuvvika batakavani chebutondi. kallu teravamani aagnaapistoondi. tanaku praayaschittam emiti? saavitrini kshamiste? adhi kshaminchatamoutundaa? kshaminchaananukovatam swaardhamkaadaa? tane kshamaapana korithe? tana abhimanam oppukuntundaa? tanu elaaguu chachipotadu. edho oo parishkaaram suuchimchi chavatama? aspashtamaina dasalo povatama?
 
 "nenu saavitrini pilustaanu. nuvvu raaghavaraavuni preminchava? ani adugutaanu. aame tala ooputundi. atanni vidipistaanu. pelli chesuko antaanu. avunu ee tyaagam chestaanu. tyagama yidi? kartavyam. avunu idhi naa baadhyata."
 
 "saavitrii!" ani kekesadu.
 
 prakkagadilo laitu veligindi. saavitri gummandaka vachi cheekatilo emi kanapadaka "ekkadunnaru?" andi heenakantamtho.
 
 aayana switch nokkaadu. saavitri dwaaramlo nilabadindi. aamevanka ekagranga chushadu. cheppalanukunna maatalu notidaka vachi aagipoyinai. aamenu chustunnakoddii kopam aavahinchindi. "avatalaku poo" ani arichaadu.
 
 aame akkadnunchi vellipoyindi.
 
 aayana nispruhagaa "enduku vellagottaanu?" anukunnadu.
 
 tanu aametho nirnayam mukhammeeda cheppaledu. emitoga untundi. chesepani guttuchappudu kakunda chesipothe manchidi. aaheade baguntundi.
 
 unnatlundi kodukumeeda prema pongiporlasaagindi. chinnatanaane tallini kolpoina nirbhaagyudu. vaadimeedanaa tana pattudala, pantaalu? tanaku ishtam lekapothe poniy. sarojinne pelli chesukoniy! sukhapadanee.
 
 ippudu bagundi. prasaantamgaa vundi. truptigaa, vikaasamgaa vundi manasu.
 
 aayana melliga manchammeedaku vachi padukunnadu.
 
    * * * 
 
 udayam aarayesariki lechi, tinnagaa telifon daggaraku vellaadu. polies station ku ring cheshaadu. "nene yichchaanu aa necless. atanu dongatanam cheyyaledu. atanni vidichipettandi" ani cheppalanukunnadu.
 
 "chudandi ins pector!" emiti? mataradem? manasu enduku eduru tirugutondi? aayana cheppalekapotunnadu "osaari yikkadaku vastaaruu? nenu raalenu. chala jabbuga vundi."
 
 gundelo edho kalukkumandi. sophalo koolabadipoyadu. tanu anukunnadi enduku cheppalekapoyadu? ippudu vastaadugaa ins pector. vachaka chebudam.
 
 saavitri lopalekkado vundi. tanani bratimiladadem? tana priyudni kapadamani ardhinchadem? otti laalana tiirataanikegaani priyudu kademo? atademayina aameku chintaledemo?
 
 nimusha nimushaanikii gundello potu ekkuvaipotondi. talantaa vipareetamgaa dimmugaa vundi. edho lokamnunchi evarido keechugonthuka arustunnatlugaa vundi. cheyyivesi gattigaa adimipattaadu. "veerayya veerayya" ani arichaadu. veerayya vachaadu. "itla rara! nannu gattigaa pattuko praanam potondi. kaadu vaddu. dactor ki fon cheyyi twaragaa rammani. nee moham nuvvem chestav? nene....abba! levalenu. ee baadha bharinchalenu. dannila rammanu, fon cheyyamanu...
 
 saavitri vachi phonulo daaktarugaarni rammani pilichindi.
 
 "saavitrii!" annadu.
 
 daggaraku vachindi.
 
 "aa deepam arpeyyi. abba! anta velugu chudalekunda vunnaanu."
 
 "ekkadandi?" anadigindi aame tadabadutuu.
 
 "adigo akkade. agnideepam kanabadatamla? akkade.....oo....nuvwa? foo avatalaku..."
 
 padinimushaallo dactor vachaadu. pareeksha cheshaadu. athani cheyyi gattigaa pattukuni "cheppandi, inka enni nimushaallo naa gunde....?"
 
 atanu mruduvugaa vidipinchukuni balavantamgaa oo injection ichi "meerala gabhara padakudadu. baga rest teesukovali. ee sophalo padukunna remiti? lopalaku poyi haayigaa parupumeeda padukondi. dennigurinchi aalochinchakandi. mallee madhyaahnam vastaanu" ani bhujammeeda tatti vellipoyaadu. saavitri venakaale vellindi.
 
 aame tirigi vastuundagaa "e....ma....nna.....ru....?" anadigaadu vanukutunna gontuto.
 
 aame nilabadipoyi nissabdamgaa oorukundi.