‘ఒకే దేశం - ఒకే ఎన్నిక’ను అమలు చేయటానికి పెద్దఎత్తునే రాజ్యాంగ మార్పుల కసరత్తు కావాలి. ఇంత ప్రయాసపడినా, ఈ ఒక్కటే అమలుచేయటం వల్ల ప్రయోజనాలు పరిమితంగానే ఉంటాయి. కాబట్టి ఒకేసారి ఎన్నికల పట్ల ఇప్పుడు సర్వత్రా కనిపిస్తున్న ఆసక్తిని మరింత మెరుగైన ఫలితాల కోసమూ, మన ఎన్నికల వ్యవస్థను మెరుగుపరుచుకోవటం కోసమూ వినియోగించుకోవటం మేలు.జాతీయస్థాయిలో, రాష్ట్రాల్లో ఒకేసారి ఎన్నికలు (జమిలి ఎన్నికలు) జరగాలనే చర్చ దేశవ్యాప్తంగా పెరుగుతోంది. ప్రధానమంత్రి, ముఖ్యమంత్రులే కాకుండా పలు విపక్ష పార్టీల నేతలు కూడా ఇందుకు మొగ్గుచూపుతున్నారు. నిజంగానే ఈ ప్రతిపాదన పెద్ద మార్పు తేగలుగుతుందా? జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, ఒకేసారి ఎన్నికల పద్ధతి పెద్ద మార్పు కాబోదుగానీ, పెద్ద మార్పుకి అవకాశం కల్పించగలదు అనే సమాధానం వస్తుంది. కాబట్టి, ఒకేసారి ఎన్నికల పట్ల సానుకూలంగా స్పందిస్తూనే, దీని ద్వారా ఇతర పెద్ద మార్పుల్ని సాధించుకోవటం ఎలా అన్న దాని మీదే దేశ ప్రజలు, రాజకీయ, పౌర సంస్థలు ఎక్కువ ఆలోచన, చర్చ చేయటం అవసరం. ఎన్నికలకు, రాజకీయ ప్రక్రియకు ప్రజాస్వామ్యంలో నాలుగు లక్ష్యాలున్నాయి. వీటిని ఆచరణలో చూపటం మీదే ప్రజాస్వామ్యం ఆధారపడి వుంటుంది. మొదటిది, అత్యుత్తములు, మెరికల్లాంటి వాళ్లు ప్రజాజీవితంలోకి రావటాన్ని అవి ప్రోత్సహించాలి. రెండోది, జనహితాన్ని పెంపొందించేలా నిండైన నిజాయతీ, సమర్థత, ప్రజాసేవాభావం గల అభ్యర్థులు నైతిక పద్ధతుల్లో ఎన్నికవగలగాలి. మూడోది, విధానాలు, ప్రాధామ్యాల విషయంలో పార్టీలు స్పష్టమైన ప్రత్యామ్నాయాలను ప్రజల ముందుంచగలగాలి. నాలుగు, ఒక్కసారి ఎన్నికయ్యాక అధికారంలో ఉన్నవాళ్లు జనజీవితాల్ని ప్రభావితం చేసే విధంగా, ఎన్నికల్లో తీర్పునకు అనుగుణంగా పాలన చేయగలగాలి. మన ప్రజాస్వామిక ప్రక్రియలో ఈ నాలుగు లక్ష్యాల్లో ఏ ఒక్కటీ సంతృప్తికరంగా నెరవేరటం లేదు. సమాజంలో అత్యుత్తములు, మెరికల్లాంటివారు ఎన్నికల రాజకీయాల తీరును చూసి నిరుత్సాహంతో వెనక్కిపోవటం పరిపాటిగా మారింది. భారీస్థాయి ఓట్ల కొనుగోలు, తాత్కాలిక తాయిలాలు, ఉచితాలు, ప్రజల్ని నిస్సిగ్గుగా చీల్చటం, సామాజిక విభజనల్ని ఎగదోయటం ఎన్నికలలో విజయానికి గ్యారంటీ మార్గాలుగా తయారయ్యాయి. చాలా సందర్భాల్లో- లక్ష్యంలేని అధికారం కోసమే ఎన్నికలు జరుగుతున్నాయి. అరుదుగా మాత్రమే ఎన్నికల్లో స్పష్టమైన విధానపర ఎంపికకు అవకాశం ఉంటోంది. వ్యవస్థలోని అవరోధాల వల్ల పాలన కష్టమైనది, ఫలితం లేనిది, అసంతృప్తిని పెంచేదిగా తయారవుతున్నది. మనదేశంలో ఎన్నికల్లో గెలవటానికి కావలసిన అర్హతలు, పద్ధతులకు– ప్రజా ప్రయోజనకర మంచి పరిపాలనకు కావలసిన నైపుణ్యాలు, అర్హతలకు పొంతన లేకుండా పోయింది. ఈ వినాశకర వైరుధ్యమే ఈవేళ మన రాజకీయ ఫార్ములాగా మారింది. ఒకే దేశం–ఒకే ఎన్నికను అమలుచేయటానికి పెద్దఎత్తునే రాజ్యాంగ మార్పుల కసరత్తు కావాలి. ఇంత ప్రయాసపడినా, ఈ ఒక్కటే అమలుచేయటం వల్ల ప్రయోజనాలు పరిమితంగానే ఉంటాయి. కాబట్టి ఒకేసారి ఎన్నికల పట్ల ఇప్పుడు సర్వత్రా కనిపిస్తున్న ఆసక్తిని, మరింత మెరుగైన ఫలితాల కోసం, మన ఎన్నికల వ్యవస్థను మెరుగుపరుచుకోవటం కోసం వినియోగించుకోవటం మేలు. ఓట్ల కొనుగోలు, ఉచితాలు లేకుండా అత్యుత్తములు ఎన్నికవగలిగేలాచేస్తూ పాలనలో స్థిరత్వాన్ని, పోటీతత్వాన్ని పెంచేందుకు, రాజకీయాల్లో సమూల పరివర్తన సాధించేందుకు ఎన్నికలవ్యవస్థను పునర్నిర్మించటమే ఇప్పుడు మనకు సరైన లక్ష్యం. మన పాలనను మెరుగుపరుచుకోవటానికీ, ఒకేసారి ఎన్నికలకు ఆచరణాత్మక మార్గాలు అందుబాటులోనే ఉన్నాయికాబట్టి మనం హైరానా పడనక్కర్లేదు. పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానంలో, కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాలకు ఒకేసారి ఎన్నికల్ని నిర్వహించినా, రాష్ట్రాల్లో కొంతకాలం తర్వాత మధ్యంతరఎన్నికలు అవసరం కాబోవనే గ్యారంటీ ఏమీలేదు. కాలక్రమంలో మధ్యంతరం పేరుతో మళ్లీ ఎన్నికలు జరుపుతుంటే ఇంత బృహత్ ప్రయత్నమూ, అసలు లక్ష్యమూ విఫలమైనట్టే. పార్లమెంట్కి నిర్ణీత స్థిరకాలవ్యవధి, లోక్సభకు ప్రతి ఐదేళ్లకూ సాధారణ ఎన్నికలు, జాతీయస్థాయిలో స్థిర ప్రభుత్వం– వీటన్నిటినీ రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం ఉంటే తేలిగ్గానే ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. పార్లమెంట్కి నిర్ణీత స్థిర కాలవ్యవధి ఉండేలా గ్రేట్ బ్రిటన్(యూకే)లో 2011లో తెచ్చిన చట్టం తరహాలో మనమూ చట్టాన్ని అమలుచేయొచ్చు. దీనివల్ల మధ్యలో రద్దుకాకుండా లోక్సభ పూర్తికాలం కొనసాగుతుంది. ఈ చట్టం ప్రకారం, మొత్తం సభలో మూడింట రెండొంతుల మంది అంగీకరిస్తేనే, ముందస్తు సాధారణ ఎన్నికల్ని నిర్వహించవచ్చు. అయితే, ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నిక పట్ల ఇప్పుడు దేశంలో కనిపిస్తున్న సానుకూలత, ఉత్సాహాన్ని దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలకోసం సృజనాత్మకంగా వినియోగించుకునే అవకాశం మన ముందు స్పష్టంగా ఉంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మనుగడ కోసం అసెంబ్లీల మీద ఆధారపడకుండా చేయటం ద్వారా రాజకీయాల, పాలన స్వభావాల సమూల పరివర్తనకు కూడా నాంది పలకొచ్చు. ముఖ్యమంత్రి లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సారథి అసెంబ్లీలో మెజారిటీ మద్దతు ద్వారా కాకుండా ప్రజల ద్వారా ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికైతే-----– అప్పుడు ప్రభుత్వం, శాసనసభను మధ్యలో రద్దు చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా నిర్ణీత స్థిర వ్యవధిని నిర్ణయించవచ్చు. అటువంటి అధికా రాల విభజన వల్ల రాష్ట్రాల్లో చాలా ఉపయోగాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవి పాలనను సమూలంగా మార్చగలవు. ఒక్కసారి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుని అసెంబ్లీ సీట్లతో సంబంధం లేకుండా చేస్తే, ఓట్ల కొనుగోలు పాత్ర గణనీయంగా పడిపోతుంది. మనదేశంలో ఎన్నికల ఖర్చు అపరిమితంగా పెరగడానికి ప్రచార ఖర్చుకన్నా ఓట్ల కొనుగోలే ప్రధాన కారణం (ఐదేళ్లలో ఇలా రూ.1,00,000 కోట్లు నల్లధనం ఖర్చు చేస్తున్నారని, పదవిలోకొచ్చాక రూ.10 లక్షల కోట్ల అవినీతికి పాల్పడుతున్నారని, ప్రోత్సహిస్తున్నారని అంచనా). అభ్యర్థుల ఖర్చుతో పాటు పార్టీల ఎన్నికల వ్యయానికి పరిమితి విధించటం, పార్టీల్ని సమాచార హక్కు పరిధిలోకి తేవటం వంటివన్నీ దీంతో పోలిస్తే చిన్న అంశాలే. అందువల్ల ప్రభుత్వమే ఎన్నికల వ్యయాన్ని భరించటం వంటి ప్రతిపాదనలు మనకు పెద్దగా ఉపయోగపడకపోవచ్చు. నిజాయితీగల రాజకీయానికి నిజాయితీగల డబ్బు కావాలనే లక్ష్యంతోనే, తెహల్కా కుంభకోణం నేపథ్యంలో కేంద్రంలో ఆనాడు అధికారంలో ఉన్న బీజేపీని, ప్రతిపక్షంలో ఉన్న కాంగ్రెస్ను ఒప్పించి పార్టీలకిచ్చే విరాళాలకు పన్ను మినహాయింపు చట్టాన్ని 2003లో తీసుకురావటంలో లోక్సత్తా కీలక పాత్ర పోషించింది. అయినా పార్టీల్లోకి నల్లడబ్బు ప్రవాహం ఆగలేదంటే ఓట్ల కొనుగోలే ప్రధాన కారణం. కాబట్టి సమస్య, పార్టీలకిచ్చే విరాళాలకు పన్ను మినహాయింపు అని మనం పొరబడకూడదు. మంచి రాజకీయం చేసేలా పార్టీలను నిర్మించుకోవటం ప్రతి పౌరుని బాధ్యత. అలాగే అసలు నగదు విరాళాలు లేకుండా చేయాలంటే.. ఒక పార్టీకి విరాళమిస్తే ఇంకో పార్టీ కక్ష సాధిస్తుందనే భయం ప్రజలకు లేకుండా చేయాలి. ఇవన్నీ ఆలోచించి ఎన్నికల సంస్కరణల్ని తీసుకొస్తేనే నల్లడబ్బుకు మూలమైన రాజకీయ అవినీతిని నిరోధించగలం. ఈ నేపథ్యంలో.. మొత్తం రాష్ట్రానికి సారథ్యం వహించే నాయకురాలు/నాయకుడు గనక ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికైతే, ఆమె/అతడు ఓట్ల కొనుగోలుపై తక్కువ ఆధారపడి సొంత వ్యక్తిత్వం, గత చరిత్ర, పేరుప్రతిష్టలు, ఎజెండా, ప్రచారం మీద ఎక్కువ ఆధారపడతారు. గంపగుత్తగా ఓట్ల కొనుగోలును ఓ పెద్ద రాష్ట్రంలో చేయాలంటే లెక్కలు చూపని, అక్రమ సొమ్ముతో రూ.2000–4000 కోట్లు ఖర్చు పెట్టాల్సి ఉంటుంది. అటువంటి భారీ, బహుళ రిస్కుని శాసన సభ్యులతో సంబంధం లేకుండా కేవలం ఒక వ్యక్తి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సారథి పదవి కోసం తీసుకోవటం లాభసాటిగా కనిపించదు. మరోవైపు, ప్రభుత్వ మనుగడను ప్రభావితం చేసే అవకాశం లేకపోవటంతో ఎమ్మెల్యే కూడా తన శాసనసభ్యత్వాన్ని వ్యక్తిగత లబ్ధికి దుర్వినియోగం చేసే అవకాశాలు బాగా సన్నగిల్లుతాయి. ఈ రకంగా ఆటనియమాల్ని మార్చిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఓట్ల కొనుగోలు లాభసాటిగా ఉండదు కాబట్టి గణనీయంగా పడిపోతుంది. దీంతో పార్టీలు, అభ్యర్థులు, ఓటర్ల ప్రవర్తన కూడా మారుతుంది. ఓట్ల కొనుగోలు స్థానంలో.. నిజాయతీతో కూడిన ప్రభావం చూపే ప్రయత్నం మొదలవుతుంది. మెరుగైన స్థాయి అభ్యర్థులు ముందుకు వస్తారు. ఎన్నికల్లో గెలుపుకి, ధన రాజకీయానికి సంబంధం తగ్గుతుంటుంది. అభ్యర్థుల వ్యక్తిత్వం, ఎజెండా, విశ్వసనీయతే గెలుపునకు కీలకమవుతాయి. అలాగే ఒక్క ఓటుతోనైనా గెలిచినవారే తప్ప మిగిలినవారంతా ఓడిపోయినవారే అనే ప్రస్తుత ఫస్ట్– పాస్ట్– ది– పోస్ట్ (ఎఫ్పీటీపీ) ఎన్నికల విధానం వల్ల గెలుపును నిర్ణయించే కొద్దిశాతం ఓట్ల కోసం కోట్ల రూపాయల నల్లడబ్బు వెదజల్లుతున్నారు. ప్రతి ఓటుకూ విలువ వచ్చేలా చేసి, కొద్ది శాతం ఓట్ల కోసం నల్ల నోట్లు వెదజల్లాల్సిన అవసరం లేకుండా చేయటానికి దామాషా ఎన్నికల పద్ధతి ఉపయోగపడుతుంది. అయితే ప్రస్తుతం కేంద్రంలో గెలిచిన పార్టీ ఎఫ్పీటీపీ వల్ల లబ్ధి పొందింది గాబట్టి.. జాతీయస్థాయిలో ఇది సాధ్యం కాకపోవచ్చుగానీ, రాష్ట్రాల్లో అమలు చేయవచ్చు. ఎన్నికల స్వభావాన్ని మార్చటం, ఓట్లకొనుగోలుని తగ్గించటం, రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వ సారథుల ప్రత్యక్ష ఎన్నిక, దామాషా ఎన్నికల పద్ధతి.. రాజకీయాల్లో లెక్కలు చూపని డబ్బుల పాత్రని నిర్మూలించటంలోనూ, పాలనపైనా ప్రగాఢ సానుకూల ప్రభావం చూపుతాయి. ఒక్కసారి అధికారాల విభజన జరిగి, శాసనసభ నుంచే కాకుండా సమాజం నుంచి కేబినెట్ ఏర్పడితే.. ప్రజాసేవాతత్పరత, ప్రతిభానైపుణ్యాలు గల అత్యుత్తమ పౌరులు మంత్రివర్గంలో నియమితులవుతారు. పరిపాలనలో నాణ్యతా ప్రమాణాలు పెరిగి కొత్తపుంతలు తొక్కుతుంది. బడ్జెట్ విషయంలో, చట్టాలు చేయటంలో శాసనసభ నియంత్రణ ఉంటుంది కాబట్టి ప్రభుత్వం కూడా తన పరిధుల్లోనే వ్యవహరించాల్సి ఉంటుంది. ఇలా పరస్పర పర్యవేక్షణతో సమతులపరిచే ఏర్పాట్ల వల్ల ప్రభుత్వం జవాబుదారీతనంతో పనిచేయక తప్పదు. ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో ఎమ్మెల్యేకి పాత్ర ఉండదు కాబట్టి, స్థానిక ప్రభుత్వాలను తమ రాజకీయ ఉనికికి ప్రమాదంగా శాసనసభ్యులు ఇక భావించరు. దీంతో స్థానికప్రభుత్వాల సాధికారత అనే సుదీర్ఘ స్వప్నం కూడా నెరవేరి నిజమైన మూడో అంచె ఫెడరలిజం వ్యవస్థీకృతమవుతుంది. రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వాల సారథుల ప్రత్యక్ష ఎన్నిక ద్వారా ఒక్కసారి స్థిరత్వం, నిర్ణీత పదవీకాలం, నిజాయతీ, పోటీ గనక స్థిరపడితే.. రాష్ట్రాల ఎన్నికలను లోక్సభతో సంధానం చేయటం తేలికవుతుంది. శాశ్వత ప్రాతిపదికన, ఒడిదుడుకులు లేకుండా ఒకేసారి నిర్వహించవచ్చు. స్థానిక ప్రభుత్వాల నిర్మాణపరంగా కూడా లోక్సభ, రాష్ట్రాల సారథులు, అసెంబ్లీల ఎన్నికలతో పాటు స్థానిక ఎన్నికలను కూడా నిర్వహించటం తేలిక, ఆచరణ సాధ్యమవుతాయి. పెద్ద నోట్లు రద్దు (డీమానిటైజేషన్) చేసినా నల్లడబ్బుకు మూలమైన ఎన్నికల్లో డబ్బు ప్రవాహం ఆగలేదని ఇటీవలి ఐదు రాష్ట్రాల ఎన్నికలు రుజువు చేశాయి. లోక్సభకు నిర్ణీత స్థిర కాలవ్యవధి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సారథులకి ప్రత్యక్ష ఎన్నికతోపాటే రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు దామాషా పద్ధతిలో ఎన్నికలు, నిధులు, అధికారాలుగల స్థానిక ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర – రాష్ట్ర – స్థానిక ఈ మూడు అంచెల్లోనూ ఒకేసారి ఎన్నికలు.. భారత ప్రజాస్వామ్యంలో సమూల మార్పుని సాధ్యం చేసి సుపరిపాలన, ప్రజాజీవితంలో నిజాయితీని వ్యవస్థలో భాగంగా మారుస్తాయి. పెద్ద నోట్ల రద్దువల్ల సామాన్యులు పడ్డ కష్టానికి ఫలితం దక్కేలా, దేశ ప్రజల ఆకాంక్షలకు అద్దం పట్టేలా నల్లడబ్బుకి మూలమైన రాజకీయ అవినీతిని కట్టడి చేయటానికి, ‘ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నిక – సురాజ్యం’ వాస్తవమవటానికి ఈ ఎన్నికల సంస్కరణలు కీలకం.డాక్టర్ జయప్రకాష్ నారాయణ్లోక్సత్తా వ్యవస్థాపకులు ఎన్నికలకు, రాజకీయ ప్రక్రియకు ప్రజాస్వామ్యంలో నాలుగు లక్ష్యాలున్నాయి. వీటిని ఆచరణలో చూపటం మీదే ప్రజాస్వామ్యం ఆధారపడి వుంటుంది. మొదటిది, అత్యుత్తములు, మెరికల్లాంటి వాళ్లు ప్రజాజీవితంలోకి రావటాన్ని అవి ప్రోత్సహించాలి. రెండోది, జనహితాన్ని పెంపొందించేలా నిండైన నిజాయతీ, సమర్థత, ప్రజాసేవాభావం గల అభ్యర్థులు నైతిక పద్ధతుల్లో ఎన్నికవగలగాలి. మూడోది, విధానాలు, ప్రాధామ్యాల విషయంలో పార్టీలు స్పష్టమైన ప్రత్యామ్నాయాలను ప్రజల ముందుంచగలగాలి. నాలుగు, ఒక్కసారి ఎన్నికయ్యాక అధికారంలో ఉన్నవాళ్లు జనజీవితాల్ని ప్రభావితం చేసే విధంగా, ఎన్నికల్లో తీర్పునకు అనుగుణంగా పాలన చేయగలగాలి. మన ప్రజాస్వామిక ప్రక్రియలో ఈ నాలుగు లక్ష్యాల్లో ఏ ఒక్కటీ సంతృప్తికరంగా నెరవేరటం లేదు. సమాజంలో అత్యుత్తములు, మెరికల్లాంటివారు ఎన్నికల రాజకీయాల తీరును చూసి నిరుత్సాహంతో వెనక్కిపోవటం పరిపాటిగా మారింది. భారీస్థాయి ఓట్ల కొనుగోలు, తాత్కాలిక తాయిలాలు, ఉచితాలు, ప్రజల్ని నిస్సిగ్గుగా చీల్చటం, సామాజిక విభజనల్ని ఎగదోయటం ఎన్నికలలో విజయానికి గ్యారంటీ మార్గాలుగా తయారయ్యాయి. చాలా సందర్భాల్లో- లక్ష్యంలేని అధికారం కోసమే ఎన్నికలు జరుగుతున్నాయి. అరుదుగా మాత్రమే ఎన్నికల్లో స్పష్టమైన విధానపర ఎంపికకు అవకాశం ఉంటోంది. వ్యవస్థలోని అవరోధాల వల్ల పాలన కష్టమైనది, ఫలితం లేనిది, అసంతృప్తిని పెంచేదిగా తయారవుతున్నది. మనదేశంలో ఎన్నికల్లో గెలవటానికి కావలసిన అర్హతలు, పద్ధతులకు– ప్రజా ప్రయోజనకర మంచి పరిపాలనకు కావలసిన నైపుణ్యాలు, అర్హతలకు పొంతన లేకుండా పోయింది. ఈ వినాశకర వైరుధ్యమే ఈవేళ మన రాజకీయ ఫార్ములాగా మారింది. ఒకే దేశం–ఒకే ఎన్నికను అమలుచేయటానికి పెద్దఎత్తునే రాజ్యాంగ మార్పుల కసరత్తు కావాలి. ఇంత ప్రయాసపడినా, ఈ ఒక్కటే అమలుచేయటం వల్ల ప్రయోజనాలు పరిమితంగానే ఉంటాయి. కాబట్టి ఒకేసారి ఎన్నికల పట్ల ఇప్పుడు సర్వత్రా కనిపిస్తున్న ఆసక్తిని, మరింత మెరుగైన ఫలితాల కోసం, మన ఎన్నికల వ్యవస్థను మెరుగుపరుచుకోవటం కోసం వినియోగించుకోవటం మేలు. ఓట్ల కొనుగోలు, ఉచితాలు లేకుండా అత్యుత్తములు ఎన్నికవగలిగేలాచేస్తూ పాలనలో స్థిరత్వాన్ని, పోటీతత్వాన్ని పెంచేందుకు, రాజకీయాల్లో సమూల పరివర్తన సాధించేందుకు ఎన్నికలవ్యవస్థను పునర్నిర్మించటమే ఇప్పుడు మనకు సరైన లక్ష్యం. మన పాలనను మెరుగుపరుచుకోవటానికీ, ఒకేసారి ఎన్నికలకు ఆచరణాత్మక మార్గాలు అందుబాటులోనే ఉన్నాయికాబట్టి మనం హైరానా పడనక్కర్లేదు. పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానంలో, కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాలకు ఒకేసారి ఎన్నికల్ని నిర్వహించినా, రాష్ట్రాల్లో కొంతకాలం తర్వాత మధ్యంతరఎన్నికలు అవసరం కాబోవనే గ్యారంటీ ఏమీలేదు. కాలక్రమంలో మధ్యంతరం పేరుతో మళ్లీ ఎన్నికలు జరుపుతుంటే ఇంత బృహత్ ప్రయత్నమూ, అసలు లక్ష్యమూ విఫలమైనట్టే. పార్లమెంట్కి నిర్ణీత స్థిరకాలవ్యవధి, లోక్సభకు ప్రతి ఐదేళ్లకూ సాధారణ ఎన్నికలు, జాతీయస్థాయిలో స్థిర ప్రభుత్వం– వీటన్నిటినీ రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం ఉంటే తేలిగ్గానే ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. పార్లమెంట్కి నిర్ణీత స్థిర కాలవ్యవధి ఉండేలా గ్రేట్ బ్రిటన్(యూకే)లో 2011లో తెచ్చిన చట్టం తరహాలో మనమూ చట్టాన్ని అమలుచేయొచ్చు. దీనివల్ల మధ్యలో రద్దుకాకుండా లోక్సభ పూర్తికాలం కొనసాగుతుంది. ఈ చట్టం ప్రకారం, మొత్తం సభలో మూడింట రెండొంతుల మంది అంగీకరిస్తేనే, ముందస్తు సాధారణ ఎన్నికల్ని నిర్వహించవచ్చు. అయితే, ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నిక పట్ల ఇప్పుడు దేశంలో కనిపిస్తున్న సానుకూలత, ఉత్సాహాన్ని దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలకోసం సృజనాత్మకంగా వినియోగించుకునే అవకాశం మన ముందు స్పష్టంగా ఉంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మనుగడ కోసం అసెంబ్లీల మీద ఆధారపడకుండా చేయటం ద్వారా రాజకీయాల, పాలన స్వభావాల సమూల పరివర్తనకు కూడా నాంది పలకొచ్చు. ముఖ్యమంత్రి లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సారథి అసెంబ్లీలో మెజారిటీ మద్దతు ద్వారా కాకుండా ప్రజల ద్వారా ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికైతే-----– అప్పుడు ప్రభుత్వం, శాసనసభను మధ్యలో రద్దు చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా నిర్ణీత స్థిర వ్యవధిని నిర్ణయించవచ్చు. అటువంటి అధికా రాల విభజన వల్ల రాష్ట్రాల్లో చాలా ఉపయోగాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవి పాలనను సమూలంగా మార్చగలవు. ఒక్కసారి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుని అసెంబ్లీ సీట్లతో సంబంధం లేకుండా చేస్తే, ఓట్ల కొనుగోలు పాత్ర గణనీయంగా పడిపోతుంది. మనదేశంలో ఎన్నికల ఖర్చు అపరిమితంగా పెరగడానికి ప్రచార ఖర్చుకన్నా ఓట్ల కొనుగోలే ప్రధాన కారణం (ఐదేళ్లలో ఇలా రూ.1,00,000 కోట్లు నల్లధనం ఖర్చు చేస్తున్నారని, పదవిలోకొచ్చాక రూ.10 లక్షల కోట్ల అవినీతికి పాల్పడుతున్నారని, ప్రోత్సహిస్తున్నారని అంచనా). అభ్యర్థుల ఖర్చుతో పాటు పార్టీల ఎన్నికల వ్యయానికి పరిమితి విధించటం, పార్టీల్ని సమాచార హక్కు పరిధిలోకి తేవటం వంటివన్నీ దీంతో పోలిస్తే చిన్న అంశాలే. అందువల్ల ప్రభుత్వమే ఎన్నికల వ్యయాన్ని భరించటం వంటి ప్రతిపాదనలు మనకు పెద్దగా ఉపయోగపడకపోవచ్చు. నిజాయితీగల రాజకీయానికి నిజాయితీగల డబ్బు కావాలనే లక్ష్యంతోనే, తెహల్కా కుంభకోణం నేపథ్యంలో కేంద్రంలో ఆనాడు అధికారంలో ఉన్న బీజేపీని, ప్రతిపక్షంలో ఉన్న కాంగ్రెస్ను ఒప్పించి పార్టీలకిచ్చే విరాళాలకు పన్ను మినహాయింపు చట్టాన్ని 2003లో తీసుకురావటంలో లోక్సత్తా కీలక పాత్ర పోషించింది. అయినా పార్టీల్లోకి నల్లడబ్బు ప్రవాహం ఆగలేదంటే ఓట్ల కొనుగోలే ప్రధాన కారణం. కాబట్టి సమస్య, పార్టీలకిచ్చే విరాళాలకు పన్ను మినహాయింపు అని మనం పొరబడకూడదు. మంచి రాజకీయం చేసేలా పార్టీలను నిర్మించుకోవటం ప్రతి పౌరుని బాధ్యత. అలాగే అసలు నగదు విరాళాలు లేకుండా చేయాలంటే.. ఒక పార్టీకి విరాళమిస్తే ఇంకో పార్టీ కక్ష సాధిస్తుందనే భయం ప్రజలకు లేకుండా చేయాలి. ఇవన్నీ ఆలోచించి ఎన్నికల సంస్కరణల్ని తీసుకొస్తేనే నల్లడబ్బుకు మూలమైన రాజకీయ అవినీతిని నిరోధించగలం. ఈ నేపథ్యంలో.. మొత్తం రాష్ట్రానికి సారథ్యం వహించే నాయకురాలు/నాయకుడు గనక ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికైతే, ఆమె/అతడు ఓట్ల కొనుగోలుపై తక్కువ ఆధారపడి సొంత వ్యక్తిత్వం, గత చరిత్ర, పేరుప్రతిష్టలు, ఎజెండా, ప్రచారం మీద ఎక్కువ ఆధారపడతారు. గంపగుత్తగా ఓట్ల కొనుగోలును ఓ పెద్ద రాష్ట్రంలో చేయాలంటే లెక్కలు చూపని, అక్రమ సొమ్ముతో రూ.2000–4000 కోట్లు ఖర్చు పెట్టాల్సి ఉంటుంది. అటువంటి భారీ, బహుళ రిస్కుని శాసన సభ్యులతో సంబంధం లేకుండా కేవలం ఒక వ్యక్తి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సారథి పదవి కోసం తీసుకోవటం లాభసాటిగా కనిపించదు. మరోవైపు, ప్రభుత్వ మనుగడను ప్రభావితం చేసే అవకాశం లేకపోవటంతో ఎమ్మెల్యే కూడా తన శాసనసభ్యత్వాన్ని వ్యక్తిగత లబ్ధికి దుర్వినియోగం చేసే అవకాశాలు బాగా సన్నగిల్లుతాయి. ఈ రకంగా ఆటనియమాల్ని మార్చిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఓట్ల కొనుగోలు లాభసాటిగా ఉండదు కాబట్టి గణనీయంగా పడిపోతుంది. దీంతో పార్టీలు, అభ్యర్థులు, ఓటర్ల ప్రవర్తన కూడా మారుతుంది. ఓట్ల కొనుగోలు స్థానంలో.. నిజాయతీతో కూడిన ప్రభావం చూపే ప్రయత్నం మొదలవుతుంది. మెరుగైన స్థాయి అభ్యర్థులు ముందుకు వస్తారు. ఎన్నికల్లో గెలుపుకి, ధన రాజకీయానికి సంబంధం తగ్గుతుంటుంది. అభ్యర్థుల వ్యక్తిత్వం, ఎజెండా, విశ్వసనీయతే గెలుపునకు కీలకమవుతాయి. అలాగే ఒక్క ఓటుతోనైనా గెలిచినవారే తప్ప మిగిలినవారంతా ఓడిపోయినవారే అనే ప్రస్తుత ఫస్ట్– పాస్ట్– ది– పోస్ట్ (ఎఫ్పీటీపీ) ఎన్నికల విధానం వల్ల గెలుపును నిర్ణయించే కొద్దిశాతం ఓట్ల కోసం కోట్ల రూపాయల నల్లడబ్బు వెదజల్లుతున్నారు. ప్రతి ఓటుకూ విలువ వచ్చేలా చేసి, కొద్ది శాతం ఓట్ల కోసం నల్ల నోట్లు వెదజల్లాల్సిన అవసరం లేకుండా చేయటానికి దామాషా ఎన్నికల పద్ధతి ఉపయోగపడుతుంది. అయితే ప్రస్తుతం కేంద్రంలో గెలిచిన పార్టీ ఎఫ్పీటీపీ వల్ల లబ్ధి పొందింది గాబట్టి.. జాతీయస్థాయిలో ఇది సాధ్యం కాకపోవచ్చుగానీ, రాష్ట్రాల్లో అమలు చేయవచ్చు. ఎన్నికల స్వభావాన్ని మార్చటం, ఓట్లకొనుగోలుని తగ్గించటం, రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వ సారథుల ప్రత్యక్ష ఎన్నిక, దామాషా ఎన్నికల పద్ధతి.. రాజకీయాల్లో లెక్కలు చూపని డబ్బుల పాత్రని నిర్మూలించటంలోనూ, పాలనపైనా ప్రగాఢ సానుకూల ప్రభావం చూపుతాయి. ఒక్కసారి అధికారాల విభజన జరిగి, శాసనసభ నుంచే కాకుండా సమాజం నుంచి కేబినెట్ ఏర్పడితే.. ప్రజాసేవాతత్పరత, ప్రతిభానైపుణ్యాలు గల అత్యుత్తమ పౌరులు మంత్రివర్గంలో నియమితులవుతారు. పరిపాలనలో నాణ్యతా ప్రమాణాలు పెరిగి కొత్తపుంతలు తొక్కుతుంది. బడ్జెట్ విషయంలో, చట్టాలు చేయటంలో శాసనసభ నియంత్రణ ఉంటుంది కాబట్టి ప్రభుత్వం కూడా తన పరిధుల్లోనే వ్యవహరించాల్సి ఉంటుంది. ఇలా పరస్పర పర్యవేక్షణతో సమతులపరిచే ఏర్పాట్ల వల్ల ప్రభుత్వం జవాబుదారీతనంతో పనిచేయక తప్పదు. ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో ఎమ్మెల్యేకి పాత్ర ఉండదు కాబట్టి, స్థానిక ప్రభుత్వాలను తమ రాజకీయ ఉనికికి ప్రమాదంగా శాసనసభ్యులు ఇక భావించరు. దీంతో స్థానికప్రభుత్వాల సాధికారత అనే సుదీర్ఘ స్వప్నం కూడా నెరవేరి నిజమైన మూడో అంచె ఫెడరలిజం వ్యవస్థీకృతమవుతుంది. రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వాల సారథుల ప్రత్యక్ష ఎన్నిక ద్వారా ఒక్కసారి స్థిరత్వం, నిర్ణీత పదవీకాలం, నిజాయతీ, పోటీ గనక స్థిరపడితే.. రాష్ట్రాల ఎన్నికలను లోక్సభతో సంధానం చేయటం తేలికవుతుంది. శాశ్వత ప్రాతిపదికన, ఒడిదుడుకులు లేకుండా ఒకేసారి నిర్వహించవచ్చు. స్థానిక ప్రభుత్వాల నిర్మాణపరంగా కూడా లోక్సభ, రాష్ట్రాల సారథులు, అసెంబ్లీల ఎన్నికలతో పాటు స్థానిక ఎన్నికలను కూడా నిర్వహించటం తేలిక, ఆచరణ సాధ్యమవుతాయి. పెద్ద నోట్లు రద్దు (డీమానిటైజేషన్) చేసినా నల్లడబ్బుకు మూలమైన ఎన్నికల్లో డబ్బు ప్రవాహం ఆగలేదని ఇటీవలి ఐదు రాష్ట్రాల ఎన్నికలు రుజువు చేశాయి. లోక్సభకు నిర్ణీత స్థిర కాలవ్యవధి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సారథులకి ప్రత్యక్ష ఎన్నికతోపాటే రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు దామాషా పద్ధతిలో ఎన్నికలు, నిధులు, అధికారాలుగల స్థానిక ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర – రాష్ట్ర – స్థానిక ఈ మూడు అంచెల్లోనూ ఒకేసారి ఎన్నికలు.. భారత ప్రజాస్వామ్యంలో సమూల మార్పుని సాధ్యం చేసి సుపరిపాలన, ప్రజాజీవితంలో నిజాయితీని వ్యవస్థలో భాగంగా మారుస్తాయి. పెద్ద నోట్ల రద్దువల్ల సామాన్యులు పడ్డ కష్టానికి ఫలితం దక్కేలా, దేశ ప్రజల ఆకాంక్షలకు అద్దం పట్టేలా నల్లడబ్బుకి మూలమైన రాజకీయ అవినీతిని కట్టడి చేయటానికి, ‘ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నిక – సురాజ్యం’ వాస్తవమవటానికి ఈ ఎన్నికల సంస్కరణలు కీలకం.డాక్టర్ జయప్రకాష్ నారాయణ్లోక్సత్తా వ్యవస్థాపకులు
‘oke desham - oke ennika’nu amalu cheyataniki peddaettune raajyaamga maarpula kasarattu kavali. inta prayaasapadinaa, ee okkate amalucheyatam valla prayojanaalu parimitamgaane untaayi. kabatti okesari ennikala patla ippudu sarvatra kanipistunna aasaktini marinta merugaina phalitaala kosamu, mana ennikala vyavasthanu meruguparuchukovatam kosamu viniyoginchukovatam melu.jaatiiyasthaayilo, rashtrallo okesari ennikalu (jamili ennikalu) jaragalane charcha desavyaaptamgaa perugutondi. pradhaanamantri, mukhyamantrule kakunda palu vipaksha paarteela nethalu kuudaa induku mogguchuuputunnaaru. nijamgaane ee pratipaadana pedda maarpu tegalugutunda? jaagrattagaa pariseeliste, okesari ennikala paddhati pedda maarpu kaabodugaanii, pedda maarpuki avakaasam kalpinchagaladu ane samadhanam vastundi. kabatti, okesari ennikala patla saanukuulamgaa spandistune, deeni dwara itara pedda maarpulni saadhinchukovatam ela anna daani meede desha prajalu, rajakeeya, poura samsthalu ekkuva aalochana, charcha cheyatam avasaram. ennikalaku, rajakeeya prakriyaku prajaaswaamyamlo naalugu lakshyaalunnaayi. veetini aacharanalo chuupatam meede prajaaswaamyam aadhaarapadi vuntundi. modatidi, atyuttamulu, merikallanti vaallu prajaajeevitamloki raavataanni avi prothsahinchaali. rendodi, janahitaanni pempondinchela nindaina nijaayatii, samarthata, prajasevabhavam gala abhyardhulu naitika paddhatullo ennikavagalagaali. moododi, vidhaanaalu, praadhaamyaala vishayamlo paarteelu spashtamaina pratyaamnaayaalanu prajala mundunchagalagaali. naalugu, okkasari ennikayyaaka adhikaaramlo unnavaallu janajeevitaalni prabhaavitam chese vidhamgaa, ennikallo teerpunaku anugunamgaa paalana cheyagalagaali. mana prajaaswaamika prakriyalo ee naalugu lakshyaallo e okkati santruptikaramgaa neraveratam ledu. samaajamlo atyuttamulu, merikallaantivaaru ennikala rajakeeyala teerunu chusi nirutsaahamto venakkipovatam paripaatigaa maarindi. bharisthayi otla konugolu, taatkaalika taayilaalu, uchitaalu, prajalni nissiggugaa cheelchatam, saamaajika vibhajanalni egadoyatam ennikalalo vijayaaniki garanty maargaalugaa tayaarayyaayi. chala sandarbhaallo- lakshyamleni adhikaaram kosame ennikalu jarugutunnaayi. arudugaa matrame ennikallo spashtamaina vidhaanapara empikaku avakaasam untondi. vyavasthalooni avarodhaala valla paalana kashtamainadi, phalitam lenidi, asantruptini penchedigaa tayaaravutunnadi. manadesamlo ennikallo gelavataaniki kaavalasina arhatalu, paddhatulaku– praja prayojanakara manchi paripaalanaku kaavalasina naipunyaalu, arhatalaku pontana lekunda poyindi. ee vinasakara vairudhyame eevelha mana rajakeeya farmulaga maarindi. oke desham–oke ennikanu amalucheyataaniki peddaettune raajyaamga maarpula kasarattu kavali. inta prayaasapadinaa, ee okkate amalucheyatam valla prayojanaalu parimitamgaane untaayi. kabatti okesari ennikala patla ippudu sarvatra kanipistunna aasaktini, marinta merugaina phalitaala kosam, mana ennikala vyavasthanu meruguparuchukovatam kosam viniyoginchukovatam melu. otla konugolu, uchitaalu lekunda atyuttamulu ennikavagaligelachesta paalanalo sthirathvaanni, potiitatvaanni penchenduku, rajakeeyaallo samuula parivartana saadhinchaenduku ennikalavyavasthanu punarnirminchatame ippudu manaku saraina lakshyam. mana paalananu meruguparuchukovatanika, okesari ennikalaku aacharanaatmaka maargaalu andubaatulone unnayikabatti manam hyrana padanakkarledu. parlamentary prabhutva vidhaanamlo, kendra, rashtra, sthaanika prabhutvaalaku okesari ennikalni nirvahinchinaa, rashtrallo kontakaalam tarvaata madhyantaraeennikalu avasaram kabovane garanty emeeledu. kaalakramamlo madhyantaram paerutho malli ennikalu jaruputunte inta bruhat prayatnamuu, asalu lakshyamuu viphalamainatte. parlamentki nirneeta sthirakaalavyavadhi, loksabhaku prati aidellakuu saadhaarana ennikalu, jaatiiyasthaayilo sthira prabhutvam– veetannitinii rajakeeya ekabhiprayam unte teliggaane erpaatu chesukovachhu. parlamentki nirneeta sthira kaalavyavadhi undela grate briton(yooke)loo 2011loo tecchina chattam tarahaalo manamuu chattaanni amalucheyochu. deenivalla madhyalo raddukakunda loksabha puurtikaalam konasaagutundi. ee chattam prakaaram, mottam sabhalo moodinta rendontula mandi angeekaristhene, mundastu saadhaarana ennikalni nirvahinchavacchu. ayithe, oke desham – oke ennika patla ippudu desamlo kanipistunna saanukuulata, utsaahaanni deerghakaalika lakshyalakosam srujanaatmakamgaa viniyoginchukune avakaasam mana mundu spashtamgaa undi. rashtra prabhutvaalu manugada kosam assembleyla meeda aadharapadakunda cheyatam dwara rajakeeyala, paalana swabhaavaala samuula parivartanaku kuudaa naandi palakochu. mukhyamantri leda rashtra prabhutva saarathi assembleelo magerity maddatu dwara kakunda prajala dwara pratyakshamgaa ennikaithe-----– appudu prabhutvam, saasanasabhanu madhyalo raddu cheyalsina avasaram lekunda nirneeta sthira vyavadhini nirnayinchavacchu. atuvanti adhika raala vibhajana valla rashtrallo chala upayogaalu kuudaa untaayi. ivi paalananu samuulamgaa maarchagalavu. okkasari prabhutvam erpaatuni assembley seetlatho sambandham lekunda cheste, otla konugolu paatra gananeeyamgaa padipotundi. manadesamlo ennikala kharchu aparimitamgaa peragadaaniki prachaara kharchukanna otla konugole pradhaana kaaranam (aidellalo ilaa roo.1,00,000 kotlu nalladhanam kharchu chestunnarani, padavilokochaaka roo.10 lakshala kotla avineetiki paalpadutunnaarani, prothsahistunnaarana anchana). abhyardhula kharchuto paatu paarteela ennikala vyayaaniki parimiti vidhinchatam, paarteelni samachara hakku paridhiloki tevatam vantivannii deentho poliste chinna amsale. anduvalla prabhutvame ennikala vyayaanni bharinchatam vanti pratipaadanalu manaku peddagaa upayogapadakapovachhu. nijaayiteegala raajakeeyaaniki nijaayiteegala dabbu kavalane lakshyamtone, tehalka kumbhakonam nepathyamlo kendramlo aanaadu adhikaaramlo unna beejeepeeni, pratipakshamlo unna congressnu oppinchi paartiilakichhe viraalaalaku pannu minahaayimpu chattaanni 2003loo teesukuraavatamlo loksatta keelaka paatra pooshinchindi. aina paartiilloki nalladabbu pravaham aagaledante otla konugole pradhaana kaaranam. kabatti samasya, paartiilakichhe viraalaalaku pannu minahaayimpu ani manam porabadakudadu. manchi rajakeeyam chesela paarteelanu nirminchukovatam prati pouruni baadhyata. alaage asalu nagadu viraalaalu lekunda cheyalante.. oka paarteeki viraalamiste inko party kaksha saadhistundane bhayam prajalaku lekunda cheyali. ivannee aalochinchi ennikala samskaranalni teesukostene nalladabbuku moolamaina rajakeeya avineetini nirodhinchagalam. ee nepathyamlo.. mottam rashtraniki saarathyam vahinche nayakuralu/nayakudu ganaka pratyakshamgaa ennikaithe, aame/atadu otla konugolupai takkuva aadhaarapadi sonta vyaktitvam, gatha charitra, paerupratishtalu, ezenda, prachaaram meeda ekkuva aadhaarapadataaru. gampaguttagaa otla konugolunu oo pedda rashtramlo cheyalante lekkalu chuupani, akrama sommutho roo.2000–4000 kotlu kharchu pettalsi untundi. atuvanti bhari, bahula riskuni saasana sabhyulatho sambandham lekunda kevalam oka vyakti rashtra prabhutva saarathi padavi kosam teesukovatam labhasatiga kanipinchadu. marovaipu, prabhutva manugadanu prabhaavitam chese avakaasam lekapovatamto emmelye kuudaa tana saasanasabhyatvaanni vyaktigata labdhiki durviniyogam chese avakaasaalu baga sannagillutaayi. ee rakamgaa aataniyamaalni maarchina assembley ennikallo otla konugolu labhasatiga undadu kabatti gananeeyamgaa padipotundi. deentho paarteelu, abhyardhulu, otarla pravartana kuudaa maarutundi. otla konugolu sthaanamlo.. nijaayatiitoe kuudina prabhaavam chuupee prayatnam modalavutundi. merugaina sthaayi abhyardhulu munduku vastaaru. ennikallo gelupuki, dhana raajakeeyaaniki sambandham taggutuntundi. abhyardhula vyaktitvam, ezenda, vishwasaneeyathe gelupunaku keelakamavutaayi. alaage okka otutoonainaa gelichinavaare tappa migilinavaarantaa odipoyinavaare ane prastuta fust– past– dhi– post (efpeetipy) ennikala vidhaanam valla gelupunu nirnayinche koddisaatam otla kosam kotla roopaayala nalladabbu vedajallutunnaaru. prati otukuu viluva vachela chesi, koddi saatam otla kosam nalla notlu vedajallaalsina avasaram lekunda cheyataniki damasha ennikala paddhati upayogapadutundi. ayithe prastutam kendramlo gelichina party efpeetipy valla labdhi pondindi gabatti.. jaatiiyasthaayilo idhi saadhyam kaakapovachhugaanii, rashtrallo amalu cheyavachu. ennikala swabhaavaanni marchatam, otlakonugoluni tagginchatam, rashtrallo prabhutva saarathula pratyaksha ennika, damasha ennikala paddhati.. rajakeeyaallo lekkalu chuupani dabbula paatrani nirmoolinchatamloonuu, palanapaina pragaada saanukuula prabhaavam chuuputaayi. okkasari adhikaaraala vibhajana jarigi, saasanasabha nunche kakunda samajam nunchi kabinet erpadithe.. prajaasevaatatparata, pratibhaanaipunhyaalu gala atyuttama pourulu mantrivargamlo niyamitulavutaaru. paripaalanalo naanhyataa pramaanaalu perigi kottapuntalu tokkutundi. budget vishayamlo, chattaalu cheyatamlo saasanasabha niyantrana untundi kabatti prabhutvam kuudaa tana paridhullone vyavaharinchaalsi untundi. ilaa paraspara paryavekshanhatho samatulapariche erpatla valla prabhutvam javaabudaareetanamto panicheyaka tappadu. prabhutva vyavahaaraallo emmelyeki paatra undadu kabatti, sthaanika prabhutvaalanu tama rajakeeya unikiki pramaadamgaa saasanasabhyulu ika bhaavincharu. deentho sthaanikaprabhutvaala saadhikaarata ane sudeergha swapnam kuudaa neraveri nijamaina moodo anche federalism vyavastheekrutamavutundi. rashtrallo prabhutvaala saarathula pratyaksha ennika dwara okkasari sthiratvam, nirneeta padaveekaalam, nijaayatii, poty ganaka sthirapadithe.. rashtrala ennikalanu loksabhatho sandhaanam cheyatam telikavutundi. saashwata praatipadikana, odidudukulu lekunda okesari nirvahinchavacchu. sthaanika prabhutvaala nirmaanaparamgaa kuudaa loksabha, rashtrala saarathulu, assembleyla ennikalatho paatu sthaanika ennikalanu kuudaa nirvahinchatam telika, aacharana saadhyamavutaayi. pedda notlu raddu (demanitisation) chesina nalladabbuku moolamaina ennikallo dabbu pravaham aagaledani iteevali aidu rashtrala ennikalu rujuvu chesaayi. loksabhaku nirneeta sthira kaalavyavadhi, rashtra prabhutvaala saarathulaki pratyaksha ennikathopate rashtrala assembleelaku damasha paddhatilo ennikalu, nidhulu, adhikaaraalugala sthaanika prabhutvaalu, kendra – rashtra – sthaanika ee moodu anchelloonuu okesari ennikalu.. bhaarata prajaaswaamyamlo samuula maarpuni saadhyam chesi suparipaalana, prajaajeevitamlo nijaayitiini vyavasthalo bhagamga maarustaayi. pedda notla radduvalla saamaanyulu padda kashtaniki phalitam dakkela, desha prajala aakaankshalaku addam pattela nalladabbuki moolamaina rajakeeya avineetini kattadi cheyataniki, ‘oke desham – oke ennika – surajyam’ vaastavamavataaniki ee ennikala samskaranalu keelakam.dactor jayaprakash narayanlokstatta vyavasthaapakulu ennikalaku, rajakeeya prakriyaku prajaaswaamyamlo naalugu lakshyaalunnaayi. veetini aacharanalo chuupatam meede prajaaswaamyam aadhaarapadi vuntundi. modatidi, atyuttamulu, merikallanti vaallu prajaajeevitamloki raavataanni avi prothsahinchaali. rendodi, janahitaanni pempondinchela nindaina nijaayatii, samarthata, prajasevabhavam gala abhyardhulu naitika paddhatullo ennikavagalagaali. moododi, vidhaanaalu, praadhaamyaala vishayamlo paarteelu spashtamaina pratyaamnaayaalanu prajala mundunchagalagaali. naalugu, okkasari ennikayyaaka adhikaaramlo unnavaallu janajeevitaalni prabhaavitam chese vidhamgaa, ennikallo teerpunaku anugunamgaa paalana cheyagalagaali. mana prajaaswaamika prakriyalo ee naalugu lakshyaallo e okkati santruptikaramgaa neraveratam ledu. samaajamlo atyuttamulu, merikallaantivaaru ennikala rajakeeyala teerunu chusi nirutsaahamto venakkipovatam paripaatigaa maarindi. bharisthayi otla konugolu, taatkaalika taayilaalu, uchitaalu, prajalni nissiggugaa cheelchatam, saamaajika vibhajanalni egadoyatam ennikalalo vijayaaniki garanty maargaalugaa tayaarayyaayi. chala sandarbhaallo- lakshyamleni adhikaaram kosame ennikalu jarugutunnaayi. arudugaa matrame ennikallo spashtamaina vidhaanapara empikaku avakaasam untondi. vyavasthalooni avarodhaala valla paalana kashtamainadi, phalitam lenidi, asantruptini penchedigaa tayaaravutunnadi. manadesamlo ennikallo gelavataaniki kaavalasina arhatalu, paddhatulaku– praja prayojanakara manchi paripaalanaku kaavalasina naipunyaalu, arhatalaku pontana lekunda poyindi. ee vinasakara vairudhyame eevelha mana rajakeeya farmulaga maarindi. oke desham–oke ennikanu amalucheyataaniki peddaettune raajyaamga maarpula kasarattu kavali. inta prayaasapadinaa, ee okkate amalucheyatam valla prayojanaalu parimitamgaane untaayi. kabatti okesari ennikala patla ippudu sarvatra kanipistunna aasaktini, marinta merugaina phalitaala kosam, mana ennikala vyavasthanu meruguparuchukovatam kosam viniyoginchukovatam melu. otla konugolu, uchitaalu lekunda atyuttamulu ennikavagaligelachesta paalanalo sthirathvaanni, potiitatvaanni penchenduku, rajakeeyaallo samuula parivartana saadhinchaenduku ennikalavyavasthanu punarnirminchatame ippudu manaku saraina lakshyam. mana paalananu meruguparuchukovatanika, okesari ennikalaku aacharanaatmaka maargaalu andubaatulone unnayikabatti manam hyrana padanakkarledu. parlamentary prabhutva vidhaanamlo, kendra, rashtra, sthaanika prabhutvaalaku okesari ennikalni nirvahinchinaa, rashtrallo kontakaalam tarvaata madhyantaraeennikalu avasaram kabovane garanty emeeledu. kaalakramamlo madhyantaram paerutho malli ennikalu jaruputunte inta bruhat prayatnamuu, asalu lakshyamuu viphalamainatte. parlamentki nirneeta sthirakaalavyavadhi, loksabhaku prati aidellakuu saadhaarana ennikalu, jaatiiyasthaayilo sthira prabhutvam– veetannitinii rajakeeya ekabhiprayam unte teliggaane erpaatu chesukovachhu. parlamentki nirneeta sthira kaalavyavadhi undela grate briton(yooke)loo 2011loo tecchina chattam tarahaalo manamuu chattaanni amalucheyochu. deenivalla madhyalo raddukakunda loksabha puurtikaalam konasaagutundi. ee chattam prakaaram, mottam sabhalo moodinta rendontula mandi angeekaristhene, mundastu saadhaarana ennikalni nirvahinchavacchu. ayithe, oke desham – oke ennika patla ippudu desamlo kanipistunna saanukuulata, utsaahaanni deerghakaalika lakshyalakosam srujanaatmakamgaa viniyoginchukune avakaasam mana mundu spashtamgaa undi. rashtra prabhutvaalu manugada kosam assembleyla meeda aadharapadakunda cheyatam dwara rajakeeyala, paalana swabhaavaala samuula parivartanaku kuudaa naandi palakochu. mukhyamantri leda rashtra prabhutva saarathi assembleelo magerity maddatu dwara kakunda prajala dwara pratyakshamgaa ennikaithe-----– appudu prabhutvam, saasanasabhanu madhyalo raddu cheyalsina avasaram lekunda nirneeta sthira vyavadhini nirnayinchavacchu. atuvanti adhika raala vibhajana valla rashtrallo chala upayogaalu kuudaa untaayi. ivi paalananu samuulamgaa maarchagalavu. okkasari prabhutvam erpaatuni assembley seetlatho sambandham lekunda cheste, otla konugolu paatra gananeeyamgaa padipotundi. manadesamlo ennikala kharchu aparimitamgaa peragadaaniki prachaara kharchukanna otla konugole pradhaana kaaranam (aidellalo ilaa roo.1,00,000 kotlu nalladhanam kharchu chestunnarani, padavilokochaaka roo.10 lakshala kotla avineetiki paalpadutunnaarani, prothsahistunnaarana anchana). abhyardhula kharchuto paatu paarteela ennikala vyayaaniki parimiti vidhinchatam, paarteelni samachara hakku paridhiloki tevatam vantivannii deentho poliste chinna amsale. anduvalla prabhutvame ennikala vyayaanni bharinchatam vanti pratipaadanalu manaku peddagaa upayogapadakapovachhu. nijaayiteegala raajakeeyaaniki nijaayiteegala dabbu kavalane lakshyamtone, tehalka kumbhakonam nepathyamlo kendramlo aanaadu adhikaaramlo unna beejeepeeni, pratipakshamlo unna congressnu oppinchi paartiilakichhe viraalaalaku pannu minahaayimpu chattaanni 2003loo teesukuraavatamlo loksatta keelaka paatra pooshinchindi. aina paartiilloki nalladabbu pravaham aagaledante otla konugole pradhaana kaaranam. kabatti samasya, paartiilakichhe viraalaalaku pannu minahaayimpu ani manam porabadakudadu. manchi rajakeeyam chesela paarteelanu nirminchukovatam prati pouruni baadhyata. alaage asalu nagadu viraalaalu lekunda cheyalante.. oka paarteeki viraalamiste inko party kaksha saadhistundane bhayam prajalaku lekunda cheyali. ivannee aalochinchi ennikala samskaranalni teesukostene nalladabbuku moolamaina rajakeeya avineetini nirodhinchagalam. ee nepathyamlo.. mottam rashtraniki saarathyam vahinche nayakuralu/nayakudu ganaka pratyakshamgaa ennikaithe, aame/atadu otla konugolupai takkuva aadhaarapadi sonta vyaktitvam, gatha charitra, paerupratishtalu, ezenda, prachaaram meeda ekkuva aadhaarapadataaru. gampaguttagaa otla konugolunu oo pedda rashtramlo cheyalante lekkalu chuupani, akrama sommutho roo.2000–4000 kotlu kharchu pettalsi untundi. atuvanti bhari, bahula riskuni saasana sabhyulatho sambandham lekunda kevalam oka vyakti rashtra prabhutva saarathi padavi kosam teesukovatam labhasatiga kanipinchadu. marovaipu, prabhutva manugadanu prabhaavitam chese avakaasam lekapovatamto emmelye kuudaa tana saasanasabhyatvaanni vyaktigata labdhiki durviniyogam chese avakaasaalu baga sannagillutaayi. ee rakamgaa aataniyamaalni maarchina assembley ennikallo otla konugolu labhasatiga undadu kabatti gananeeyamgaa padipotundi. deentho paarteelu, abhyardhulu, otarla pravartana kuudaa maarutundi. otla konugolu sthaanamlo.. nijaayatiitoe kuudina prabhaavam chuupee prayatnam modalavutundi. merugaina sthaayi abhyardhulu munduku vastaaru. ennikallo gelupuki, dhana raajakeeyaaniki sambandham taggutuntundi. abhyardhula vyaktitvam, ezenda, vishwasaneeyathe gelupunaku keelakamavutaayi. alaage okka otutoonainaa gelichinavaare tappa migilinavaarantaa odipoyinavaare ane prastuta fust– past– dhi– post (efpeetipy) ennikala vidhaanam valla gelupunu nirnayinche koddisaatam otla kosam kotla roopaayala nalladabbu vedajallutunnaaru. prati otukuu viluva vachela chesi, koddi saatam otla kosam nalla notlu vedajallaalsina avasaram lekunda cheyataniki damasha ennikala paddhati upayogapadutundi. ayithe prastutam kendramlo gelichina party efpeetipy valla labdhi pondindi gabatti.. jaatiiyasthaayilo idhi saadhyam kaakapovachhugaanii, rashtrallo amalu cheyavachu. ennikala swabhaavaanni marchatam, otlakonugoluni tagginchatam, rashtrallo prabhutva saarathula pratyaksha ennika, damasha ennikala paddhati.. rajakeeyaallo lekkalu chuupani dabbula paatrani nirmoolinchatamloonuu, palanapaina pragaada saanukuula prabhaavam chuuputaayi. okkasari adhikaaraala vibhajana jarigi, saasanasabha nunche kakunda samajam nunchi kabinet erpadithe.. prajaasevaatatparata, pratibhaanaipunhyaalu gala atyuttama pourulu mantrivargamlo niyamitulavutaaru. paripaalanalo naanhyataa pramaanaalu perigi kottapuntalu tokkutundi. budget vishayamlo, chattaalu cheyatamlo saasanasabha niyantrana untundi kabatti prabhutvam kuudaa tana paridhullone vyavaharinchaalsi untundi. ilaa paraspara paryavekshanhatho samatulapariche erpatla valla prabhutvam javaabudaareetanamto panicheyaka tappadu. prabhutva vyavahaaraallo emmelyeki paatra undadu kabatti, sthaanika prabhutvaalanu tama rajakeeya unikiki pramaadamgaa saasanasabhyulu ika bhaavincharu. deentho sthaanikaprabhutvaala saadhikaarata ane sudeergha swapnam kuudaa neraveri nijamaina moodo anche federalism vyavastheekrutamavutundi. rashtrallo prabhutvaala saarathula pratyaksha ennika dwara okkasari sthiratvam, nirneeta padaveekaalam, nijaayatii, poty ganaka sthirapadithe.. rashtrala ennikalanu loksabhatho sandhaanam cheyatam telikavutundi. saashwata praatipadikana, odidudukulu lekunda okesari nirvahinchavacchu. sthaanika prabhutvaala nirmaanaparamgaa kuudaa loksabha, rashtrala saarathulu, assembleyla ennikalatho paatu sthaanika ennikalanu kuudaa nirvahinchatam telika, aacharana saadhyamavutaayi. pedda notlu raddu (demanitisation) chesina nalladabbuku moolamaina ennikallo dabbu pravaham aagaledani iteevali aidu rashtrala ennikalu rujuvu chesaayi. loksabhaku nirneeta sthira kaalavyavadhi, rashtra prabhutvaala saarathulaki pratyaksha ennikathopate rashtrala assembleelaku damasha paddhatilo ennikalu, nidhulu, adhikaaraalugala sthaanika prabhutvaalu, kendra – rashtra – sthaanika ee moodu anchelloonuu okesari ennikalu.. bhaarata prajaaswaamyamlo samuula maarpuni saadhyam chesi suparipaalana, prajaajeevitamlo nijaayitiini vyavasthalo bhagamga maarustaayi. pedda notla radduvalla saamaanyulu padda kashtaniki phalitam dakkela, desha prajala aakaankshalaku addam pattela nalladabbuki moolamaina rajakeeya avineetini kattadi cheyataniki, ‘oke desham – oke ennika – surajyam’ vaastavamavataaniki ee ennikala samskaranalu keelakam.dactor jayaprakash narayanlokstatta vyavasthaapakulu