 తా: నాయకుడు ఇచ్చించిన తానిచ్చించుట, అతడు కోపించుకొనిన తానూ కోపించుకొనుట. అతడు నిజము పల్కిన తాను నిజము పల్కుట, అతడపరాధము చేసిన తానపధాధము చేయుట, అతడు స్నేహించిన తాను స్నేహించుట ఈ రీతి గుణములు గలది "మధ్యమ" నాయిక యనబడును.

               ఆధమ నాయిత లక్షణము 

 కఅస్మాత్కుప్యలిరుషం ప్రార్ధితాపినముంచతి !
 సురూపంవావిరూపంవాగుణవంతమధాగుణం !!
 స్థవిరం తరుణం వాపియావాకామయతే ధృతం !
 ఈర్ష్యాకోపవిషాదేషు, నియతాసాధమామతా !!

 తా: ఏ నాయిక అకారణముగ నోపించుచున్నదో ప్రార్ధించినను, కోపమును విడువదో చక్కనివాడైనను, తరుణుడైనను, ఎట్లున్నను, నాయకుని ఇచ్చించుచున్నదో, ఈర్ష_కోపము_వ్యసనము వీనిని గలదిగా నున్నదో అది "అధమ" నాయిక యనబడును.

 నిష్పత్పత్తిర్విభాపస్యకార్యజ్ఞాప్తిస్తతః పరం !
 అనుభావస్య కార్యస్య సంపుష్టిర్వ్యభీధారిణః !!
 ఇతిసూత్రస్థనిష్పత్తి సబ్టార్థః పరికీర్తితః !!

 తా: విభావమునగు కార్యమును కలుగచేయుటకును, అనుభావమునకు కార్యమును జ్ఞాపించుటకును, వ్యభిచారి భావమునకు కార్యమును పోషించుటయును "నిష్పత్తి" శబ్దార్టమని చెప్పబడినది.

            భావ_విభావ_అనుభావ_లక్షణములు 

 భావలక్షణము :- వాచిక _ ఆంగిక _ సాత్వికాభినయోపేతములైన కావ్యార్ధములను (అనగా రసములను), భావింపచేయునవి గాన ఇవి "భావము" లనబడినవి. "భూ" అను ధాతువునకు "కరణము" (అనగా చేయుట) అని అర్ధము. కావుననే భావితము, కృతము, వాసితము. అను పదములు ఏకార్దములగుచున్నవి. లోకమందుకూడా "అహో" ఈ గ్రంథముచే లేదా ఈ రసముచే సర్వమును భావితమైనదనుట ప్రసిద్ధమే. కావున భావపదమునకు "వ్యాప్తి" అనగా వ్యాపించుట అని అర్ధము, ఏ అర్ధము విభావముచే ఆహృతమై అనగా నిష్పాదితమై అనగా నిష్పాదితమై అనుభావములచేతను వాగంగ సత్వాభినయములచేతను. గమ్యమానమగునో అనగా అభివ్యక్తము చేయబడునో. ఆ అర్ధము భావమగును. వాచిక_ఆంగిక_ ముఖరాగాత్మకమైన, అభినయనముచేతను, సాత్వీకాభితయముచేతను, కవ్యంతరగతమైన భావమును భావింపజేయునది అనగా ఆస్వాదయోగ్యముగా చేయునదికాన యిది భావమనబడినది. వాగంగాది వివిధాభినయ సంబంధములైన రసములను భావింపజేయునది అనగా ప్రేక్షకులచే ఆస్వాదింపచేయునది కాన ఇది "భావ" మనబడినదియని నాట్య ప్రయోక్తలు తెలియవలయును.

              విభావ లక్షణము 

 విశిష్ట జ్ఞానహేతువైనది లేదా విజ్ఞానము అను అర్ధము కలది "విభావ" మనబడును. విభావము_నిమిత్తము_హేతువు ఇవి పర్యాయ పదములు. వాచిక_ఆంగిక_సాత్వికాభినయములు. దీనివలన విభాప్యములగును. అనగా విశిష్టములుగా తెలుసుకొనబడును. కాన ఇది "విభావ" మపబడినది. వాగంగాభినయాశ్రములైన పెక్కు అర్ధములు దీనివలన విభావ్యములగును. కాన దీనికి "విభావ"మను పేరువచ్చినది. 

  అనుభావ లక్షణము 

 వాగంగసత్వకృతంబైన అభినయము దీనివలన అనుభావ్యమగును. అనగా అనుభవయోగ్యముగా చేయబడునుగాన ఇది "అనుభావ" మనబడినది, వాగంగాభినయములచే అర్ధము అను భావ్యమగును కాన యిచ్చట ఇది "అనుభావ" మనబడినది, మరియు ఈ అనుభావము శాభా (హస్త) అంగ ఉపాంగ సంయుక్తముగా వుండును. 

     ర స ల క్ష ణ ము

 విభావైరనుభావైశ్చ వ్యభిచారిభిరేవచ !
 ఆనీయమానస్వాదుత్వంస్థాయి భావోరసస్మృతః !!

 తా: స్థాయిభావానుభావ వ్యభీచారీ భావములచే మనోజ్ఞ త్వంబును పొందింపబడి "రస" మగుచున్నది.

  స్థాయిభావ లక్షణ వినియోగములు  

 సజాతీయై ర్విజాతీయైర్భావైర్యేత్వతిర స్మృతాః !
 క్షీరాబ్దివన్నయంతన్యాక్ స్వాత్మతం స్థాయినోహితే !!
 తేత్వష్టావితివిజ్ఞేయాః స్థాయినోమునిసమ్మతాః !
 రత్యుత్యాహౌచశోకాశ్భ విస్మయశ్చ తతఃపరం !!
 హాసోభయజుగుప్సేచ క్రోధోనాట్యే ప్రకీర్తితాః !!

 తా: సజాతీయ విజాతీయ భావములచేత ఆతిరస్కృతములై క్షీర సముద్రమువలెనే యితర భావములను స్వాతంత్వమును బొందించుకొనునని "స్థాయిభావములు," ఇవి ఎనిమిది విధములుగ ఋషులచే చెప్పబడియున్నవి. వాటిపేర్లు :- రతి, ఉత్సాహము, శోకము, విస్మయము, హాసము, భయము, జుగుప్స, క్రోధము యని నాట్యమందు చెప్పబడియున్నవి. 
 taama: nayakudu ichinchina taanichinchuta, atadu kopinchukonina taanuu kopinchukonuta. atadu nijamu palkina taanu nijamu palkuta, atadaparaadhamu chesina taanapadhaadhamu cheyuta, atadu snehinchina taanu snehinchuta ee reethi gunamulu galadi "madhyama" naayika yanabadunu.

               aadhama naayita lakshanamu 

 kaasmatkupyalirusham praardhitaapinamunchati !
 suruupamvaaviroopamvaaganununa !!
 sthaviram tarunam vaapiyaavaakaamayathe dhrutam !
 eershyaakopavishaadeshu, niyataasaadhamaamataa !!

 taama: e naayika akaaranamuga nopinchuchunnado praardhinchinanu, kopamunu viduvado chakkanivaadainanu, tarunudainanu, etlunnanu, naayakuni ichinchuchunnado, eersha_kopamu_vyasanamu veenini galadigaa nunnado adhi "adhama" naayika yanabadunu.

 nishpatpattirvabhyapa param !
 anubhavasya kaaryasya sampushtirvaybheedhaari !!
 itisuutrasthanistapta sabtarthah parikeertitah !!

 taama: vibhaavamunagu kaaryamunu kalugacheyutakunu, anubhaavamunaku kaaryamunu ghnaapinchutakunu, vyabhichaari bhaavamunaku kaaryamunu pooshinchutayunu "nishpatti" sabdaartamani cheppabadinadi.

            bhaava_vibhava_anubhava_lakshanamulu 

 bhavalakshanamu :- vaachika _ aangika _ saatvikaabhinayopetamula kaavyaardhamulanu (anagaa rasamulanu), bhavimpacheyunavi gaana ivi "bhavamu" lanabadinavi. "bhoo" anu dhaatuvunaku "karanamu" (anagaa cheyuta) ani ardhamu. kavunane bhaavitamu, krutamu, vaasitamu. anu padamulu ekaardamulaguchunnavi. lokamandukuda "aho" ee grandhamuche leda ee rasamuche sarvamunu bhaavitamainadanuta prasiddhame. kaavuna bhaavapadamunaku "vyaapti" anagaa vyaapinchuta ani ardhamu, e ardhamu vibhaavamuche aahrutamai anagaa nishpaaditamai anagaa nishpaaditamai anubhaavamulachetanu vaaganga satvaabhinayamulachetanu. gamyamanamaguno anagaa abhivyaktamu cheyabaduno. aa ardhamu bhaavamagunu. vaachika_aangika_ mukharaagaatmakamaina, abhinayanamuchetanu, saatveekaabhitayamuchaetunu, kavyantaragatamaina bhaavamunu bhaavimpajeyunadi anagaa aasvaadayogyamugaa cheyunadikaana yidi bhaavamanabadinadi. vaagamgaadi vividhaabhinaya sambandhamulaina rasamulanu bhaavimpajeyunadi anagaa prekshakulache aasvaadimpachaeyunadi kaana idhi "bhaava" manabadinadiyani naatya prayoktalu teliyavalayunu.

              vibhava lakshanamu 

 visishta ghnaanahetuvainadi leda vignaanamu anu ardhamu kaladi "vibhava" manabadunu. vibhavamu_nimittamu_hetuvu ivi paryaya padamulu. vaachika_aangika_saatvikaabhinayamulu. deenivalana vibhaapyamulagunu. anagaa vishishtamulugaa telusukonabadunu. kaana idhi "vibhava" mapabadinadi. vaagangaabhinayaashramulananan pekku ardhamulu deenivalana vibhaavyamulagunu. kaana deeniki "vibhava"manu peruvacchinadi. 

  anubhava lakshanamu 

 vaagangasatvakrutambaina abhinayamu deenivalana anubhaavyamagunu. anagaa anubhavayogyamugaa cheyabadunugaana idhi "anubhava" manabadinadi, vaagangaabhinayamulache ardhamu anu bhaavyamagunu kaana yichhata idhi "anubhava" manabadinadi, mariyu ee anubhavamu saabhaa (hasta) anga upaanga samyuktamugaa vundunu. 

     ra sa la ksha nha mu

 vibhaavairanubhaavaishcha vyabhichaaribhirevacha !
 aaneeyaanasaswaadtwnsam bhavorasasmrutah !!

 taama: sthaayibhaavaanubhaava vyabheechaarii bhavamulache manogna tvambunu pondimpabadi "rasa" maguchunnadi.

  sthaayibhaava lakshana viniyogamulu  

 sajaatiiyai ravijaateeyairbhaavairyayaravv smrutah !
 kshiraabdivannayanta swaatmatam sthaayinohithe !!
 tethvashtaavitiviz sthaayinomunisammataa !
 ratyutyaahachashokaashkha vismayascha tatahparam !!
 hasobhayajugupsecha krodhonatye prakiirtitaah !!

 taama: sajatiya vijaatiiya bhaavamulacheta aatiraskrutamulai ksheera samudramuvalene yitara bhaavamulanu swaatantvamunu bondinchukonunani "sthaayibhaavamulu," ivi enimidi vidhamuluga rushulache cheppabadiyunnavi. vaatiperlu :- rathi, utsaahamu, shokamu, vismayamu, hasamu, bhayamu, jugupsa, krodhamu yani naatyamandu cheppabadiyunnavi. 