సల్మాన్ రష్దీకి వ్యతిరేకంగా అయతొల్లా ఖొమైనీ ఫత్వా           జారీ చేయడానికి యాభై సంవత్సరాల క్రితమే ప్రముఖ                బ్రిటిష్ రచయిత హెర్బర్ట్ జార్జి వెల్స్ ముస్లింల ఆగ్రహానికి         గురయ్యారు. కనీసం భావ ప్రకటనా స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిరక్షించే    విషయంలోనైనా భారతీయ ముస్లింలు, భారతీయ హిందువుల     కంటే ఆంగ్లేయ క్రైస్తవులే సమున్నత నాగరీకులూ,                      మరింత విశాల హృదయులూ అని చెప్పవచ్చు.భావ స్వాతంత్ర్యమే మానవ స్వాతంత్ర్యం. 1988–89 శీతాకాలంలో, ‘రష్దీ ఉదంతం’గా ప్రసిద్ధి కెక్కిన ఒక సంఘటన సంభవించింది. ఇండో–ఆంగ్లియన్ రచయిత సల్మాన్ రష్దీ ఆ శీతాకాలం తన ‘ది శాటానిక్ వెర్సెస్’ నవలను ప్రచురించారు. ప్రవక్త మహ్మద్ను కించపరిచే వ్యాఖ్యలున్నందున ఆ నవల ముస్లింల తీవ్ర ఖండన మండనలకు గుర యింది. రష్దీ జీవితాన్ని అంతమొందించాలని అయతొల్లా ఖొమైనీ (ఇరాన్ మతరాజ్య వ్యవస్థ సర్వాధినేత) ఒక ఫత్వా జారీ చేశారు. రష్దీ మాతృదేశమైన భారత్లో, అప్పటి ప్రధానమంత్రి రాజీవ్ గాంధీ ఆ నవలను నిషేధించారు. రష్దీ నివసిస్తున్న బ్రిటన్లో, లండన్తో సహా పలు నగరాల్లో ‘ది శాటానిక్ వెర్సెస్’ను దగ్ధం చేశారు. ఆందోళనకారుల వైఖరి రష్దీ ప్రాణాలకు ముప్పుగా పరిణమించడంతో, బ్రిటిష్ పోలీసుల రక్షణలో ఆయన పలు సంవత్సరాలు అజ్ఞాతవాసంలో గడిపారు.‘రష్దీ ఉదంతం’కు పూర్వోదాహరణ ఒకటి ఇటీవల నా దృష్టికి వచ్చింది. రష్దీకి వ్యతిరేకంగా ఖొమైనీ ఫత్వా జారీ చేయడానికి యాభై సంవత్సరాల క్రితమే ప్రముఖ బ్రిటిష్ రచయిత ఒకరు ఛాందసవాద ముస్లింల ఆగ్రహానికి గురయ్యారు. చాలా ఆసక్తికరమైన, అయితే ఇప్పుడు పూర్తిగా విస్మృతమైన ఘటన అది. 1930వ దశకంలో బ్రిటన్లో నివసిస్తున్న ముస్లింల సంఖ్య వేలల్లో మాత్రమే వుండేది. లండన్లో నివసిస్తున్న భారతీయ ముస్లింల సంస్థ జమీయత్–ఉల్– ముస్లిమీన్ ప్రతి శుక్రవారం సమావేశమవుతుండేది. 1938 ఆగస్టు 12న జరిగిన సమావేశంలో, ప్రముఖ బ్రిటిష్ రచయిత హెర్బర్ట్ జార్జి వెల్స్ (1866–1946) విఖ్యాత గ్రంథం ‘ఎ షార్ట్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్’ ప్రతులను జమీయత్ సభ్యులు అగ్నికి ఆహుతి చేశారని లండన్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీసు రికార్డులు చెబుతున్నాయి. నిజానికి వెల్స్ పుస్తకం అప్పటికి చాలా సంవత్సరాల క్రితమే ప్రచురితమయింది. ఆ పుస్తకానికి హిందుస్థానీ భాషలో వెలువడిన సంక్షిప్త అనువాదమే ముస్లింల నిరసనలకు కారణమయింది. ప్రవక్త మహమ్మద్ గర్వి, అత్యాశాపరుడు అని వెల్స్ నిందించాడని నిరసనకారులు ఆక్షేపించారు.నాలుగు రోజుల అనంతరం జమీయత్ నాయకుడు మొహమ్మద్ బక్ష్ సర్ ఫిరోజ్ఖాన్ నూన్ (బ్రిటన్లో భారత్ హై కమిషనర్) వద్దకు వెళ్ళారు. వెల్్స పుస్తకంపై నిరసన తెలుపడానికి, ఫిర్యాదు చేయడానికై మీ కార్యాలయానికి ఒక నిరసన ర్యాలీ నిర్వహించనున్నామని బక్ష్ తెలిపారు. తమ ఆగ్రహాన్ని సంబంధిత ఉన్నతాధికారులకు తెలియజేసి, ఆ పుస్తకంపై నిషేధం విధింపచేయాలని, రచయితను శిక్షించాలని బక్ష్ పేర్కొన్నారు. ‘ప్రతిపాదిత నిరసన యాత్ర వల్ల ఎటువంటి ప్రయోజనం వుండబోదని’ సర్ ఫిరోజ్ ఖాన్ నూన్ స్పష్టం చేశారు. ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: ‘ఇటువంటి విషయాల్లో మనం (బ్రిటన్లోని ముస్లింలు) నిస్సహాయులం. తమ సొంత మతమైన క్రైస్తవాన్ని, జీసస్ క్రీస్తును విమర్శించే వారు పెద్దసంఖ్యలో వున్న దేశమిది. అంతేకాదు, రాజును, రాజకుటుంబాన్ని కూడా పలువురు తరచూ పరిహసిస్తుంటారు. అయినా ఇటువంటి సంఘటలను ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఊరకుక్కలు ఎంత మొరిగినా చంద్రుడు తన చల్లని వెన్నెలను వెదజల్లుతూనే వుంటాడు కదా. ఇంగ్లాండ్లో మనం మైనారిటీలం. మన మతస్థుల సంఖ్య చాలా తక్కువ. మనకు మనస్తాపం కలిగించే అంశాలు న్యాయవిరుద్ధమైనవే అయినప్పటికీ బహిరంగంగా నిరసనలకు దిగడం వల్ల ప్రయోజనమేమీ వుండదు’.బక్ష్ మహాశయునికి సర్ ఫిరోజ్ వివేకవంతమైన సలహా నచ్చలేదు. రెండురోజుల అనంతరం ఆయన, ఐదువందల మంది ముస్లింలతో ఈస్ట్ ఎండ్ నుంచి లండన్ నడిబొడ్డున వున్న ఇండియా హౌజ్కు వచ్చి హైకమిషనర్కు ఒక పిటీషన్ సమర్పించాడు. ‘హెచ్.జి.వెల్స్ తన పుస్తకంలో ప్రవక్త మహమ్మద్పై చేసిన వ్యాఖ్యలను తక్షణమే ఉపసంహరించుకొని, ముస్లింలందరికీ బహిరంగంగా క్షమాపణ చెప్పాలని’ జమీయత్ కార్యకర్తలు ఆ పిటీషన్లో డిమాండ్ చేశారు. సర్ ఫిరోజ్ ఆ పిటీషన్ను జెట్లాండ్ (భారత్ వ్యవహారాల మంత్రి)కి పంపించారు.  వెల్స్ వ్యాఖ్యల వల్ల ముస్లింలకు మనస్తాపం కలగడం పట్ల జెట్లాండ్ విచారం వ్యక్తం చేస్తూ ‘ఈ దేశంలో ప్రతి ఒక్కరికీ తమ భావాలు స్వేచ్ఛగా వ్యక్తీకరించే హక్కు వున్నందున, పిటిషన్ దారులు అభ్యంతరం తెలిపిన వ్యాఖ్యలను ఆ పుస్తకం నుంచి తొలగింపజేయడానికి తనకు ఎటువంటి అధికారాలు లేవని’ స్పష్టం చేశారు. అయితే ఆయన ఆ పిటీషన్ను వెల్స్ పుస్తకాన్ని ప్రచురించిన పెంగ్విన్ బుక్స్కు పంపించారు. ‘రచయిత అనుమతి లేకుండా ఆయన పుస్తకంలోని ఏ మాటనూ తొలగించే అధికారం తమకు లేదని, ముస్లింలు ఆక్షేపించిన వ్యాఖ్యలను తొలగించే విషయమై తామేమీ చేయలేమని’ పెంగ్విన్ బుక్స్ అధినేత అల్లెన్ లేన్ పేర్కొన్నారు.ఇదిలావుండగా ‘ది హిందూ’ లండన్ కరస్పాండెంట్ బి.శివరావు ఈ వివాదం విషయమై హెచ్.జి.వెల్స్ను ఇంటర్వ్యూ చేశారు. ‘ఇస్లాం చరిత్రపై తన విశ్లేషణ ప్రవక్త మహ్మద్ వ్యక్తిత్వాన్ని ఏమాత్రం అగౌరవపరచలేదని’ వెల్స్ స్పష్టం చేశారు. ‘నిజానికి ప్రపంచ సంస్కృతీ వికాసానికి ఇస్లాం అందించిన తోడ్పాటుపై తనకు పూర్తి అవగాహన వుందని’ పేర్కొంటూ ‘అయినా సంక్షిప్త అనువాదంలోని క్లుప్తవ్యాఖ్యల ఆధారంగా తన భావాలపై ఒక అభిప్రాయానికి రావడం హేతుబద్ధంగా లేదని’ వెల్స్ అన్నారు.తన భావాలను వక్రీకరించారని వెల్స్ అన్న మాటలో సంపూర్ణ సత్యం వున్నది. ప్రవక్త మహమ్మద్ గురించి ఆయన తన ‘ఏ షార్ట్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్’లో ఇలా రాశారు: ‘He Seems to have been a man compounded of very considerable vanity, greed, cunning, self- deception, and quite sincere religious passion’. వెల్స్ ఇంకా ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: When the manifest defects of Muhammads life and writing have been allowed for, there remains in islam, this faith he imposed on the Arabs, much power and inspiration’.వెల్స్ పుస్తకంపై నిరసనలను బ్రిటన్లో ప్రభుత్వ ప్రతినిధులెవ్వరూ పట్టించుకోకపోవడంతో నిరసనకారులు చల్లారిపోయారు. ఆందోళనలు పూర్తిగా నిలిచిపోయాయి. అయితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ దేశాల్లో వున్న ముస్లింలు ఈ విషయమై తమ నిరసనలను కొనసాగించారు. 1938 ఆగస్టు 28న మొంబాసాలోని భారతీయ ముస్లింలు సమావేశమై ‘బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యమంతటా హెచ్.జి. వెల్స్ పుస్తకాన్ని నిషేధించాలని’ కోరుతూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు. వెల్స్ పుస్తకాన్ని నిషేధించకపోతే ఇస్లామిక్ ప్రపంచమంతటా తీవ్ర గందరగోళం నెలకొనగలదనీ ఆ తీర్మానం హెచ్చరించింది. ఆ తరువాత సెప్టెంబర్ 4న నైరోబీలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో ఆమోదించిన తీర్మానం కూడా ‘ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముస్లింల మత మనోభావాలకు వెల్స్ వ్యాఖ్యలు తీవ్ర విఘాతం కలిగించాయని’ పేర్కొంది.హెచ్.జి.వెల్స్ జీవితచరిత్రల్లో ఎక్కడా ఈ వివాదం ప్రస్తావనకు రాలేదు. బహుశా ఆయన జీవితంలో ఆ ఘటనకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం లేకపోవచ్చు. అయితే దాన్ని నేడు వెలుగులోకి తీపసుకురావాల్సిన అవసరముందని నేను గట్టిగా భావిస్తున్నాను. 1938లో బ్రిటన్లో నివసిస్తున్న ముస్లింలు కొన్ని వేల మంది మాత్రమే అయినా 1989 నాటికి వారి సంఖ్య పదుల లక్షల్లోకి పెరిగింది. నిరసనలు తెలుపడమే కాకుండా హింసాత్మకచర్యలకు పాల్పడే శక్తి సామర్థ్యాలు బ్రిటిష్ ముస్లింలకు వున్నాయి. పైగా సల్మాన్ రష్దీ (వెల్స్ వలే కాకుండా) పుట్టుకతో ముస్లిం కావడంతో ఆయన పుస్తకం చాలా విస్తృతస్థాయిలో పాఠకులను ఆకట్టుకున్నది. జమీయత్–ఉల్– ముస్లిమీన్ కార్యకర్తలు పలువురు హెచ్.జి.వెల్స్ పుస్తకాన్ని చదివివుంటారనేది నాకు సందేహాస్పదమే. అలాగే రష్దీ నవలను బ్రాడ్ఫోర్డ్లో దగ్ధం చేసిన వారు లేదా కరాచీ, న్యూఢిల్లీలో దానికి వ్యతిరేకంగా నిరసనలు తెలిపిన వారిలో చాలా మంది చదివివుండరని నిశ్చితంగా చెప్పవచ్చు. వెల్స్ పుస్తకం విషయంలోనైనా, రష్దీ నవల విషయంలోనైనా సంకుచిత మతాధి కారులు రచయితల భావాలు, అభిప్రాయాలను వక్రీకరించారనేది స్పష్టం.1938లో వెల్స్ పుస్తకంపై తీవ్రవిమర్శలు వెలువడ్డాయి. 1989లో రష్దీ నవలను దగ్ధంచేయడం, నిషేధించడం జరిగింది. రచయిత ప్రాణాలకు ముప్పు ఏర్పడింది. ఈ పరిణామాలను బట్టి ఇటువంటి వ్యవహారాలు ముస్లింలకు మాత్రమే సంభవిస్తాయని వాదించడానికి అవకాశమున్నది. అలాగే ప్రవక్త మహమ్మద్ అనుయాయులు చిన్న విషయానికే నొచ్చుకునే వ్యక్తులు అని భావించడానికీ అవకాశమున్నది. నిజానికి కొంతమంది హిందువులు ఇటువంటి వాదనలు చేస్తూనే వున్నారు. అయితే ముస్లింలను మాత్రమే అలా భావించడం ఇంకెంత మాత్రం సమర్థనీయం కాదు. హిందువులు మొత్తంగానో లేక నిర్దిష్ట కులాలవారీగానో తమపై వస్తున్న చిన్న విమర్శలకు సైతం, ముస్లింల వలే ప్రతిస్పందించడం పరి పాటి అయింది. తమ సామాజిక వర్గ గుణ శీలాలను సక్రమంగా నివేదించడం లేదన్న ఆగ్రహంతో రాజస్థాన్లో రాజ్పుట్లు సంబంధిత సినిమా చిత్రీకరణ జరుగుతున్న ప్రదేశాలలో విధ్వంసకాండకు పాల్పడటమే ఇందుకొక నిదర్శనం.మన మాజీ వలసపాలకుల స్వదేశంలో దేవుళ్లను, రాజులను ఎప్పుడూ ఎవరో ఒకరు పరిహసించడం లేదా వేళాకోళం చేయడం జరుగుతూనే వున్నది. తమ పుస్తకాలను దగ్ధం చేస్తారనో లేదా తమ సినిమాలు నిషేధానికి గురవుతాయనో భయం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ తమ మనస్సులోని భావాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తీకరిస్తారు. బ్రిటన్లో ఏ పార్టీ అధికారంలో వున్నప్పటికీ రచయితల, కళాకారుల భావప్రకటనా స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిరక్షించడానికి తప్పక నిబద్ధమై వుంటుంది. కనీసం భావ స్వేచ్ఛను కాపాడే విషయంలోనైనా భారతీయ ముస్లింలు, భారతీయ హిందువుల కంటే ఆంగ్లేయ క్రైస్తవులే సమున్నత నాగరీకులూ, మరింత విశాల హృదయులూ అని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు.రామచంద్ర గుహ(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)భావ స్వాతంత్ర్యమే మానవ స్వాతంత్ర్యం. 1988–89 శీతాకాలంలో, ‘రష్దీ ఉదంతం’గా ప్రసిద్ధి కెక్కిన ఒక సంఘటన సంభవించింది. ఇండో–ఆంగ్లియన్ రచయిత సల్మాన్ రష్దీ ఆ శీతాకాలం తన ‘ది శాటానిక్ వెర్సెస్’ నవలను ప్రచురించారు. ప్రవక్త మహ్మద్ను కించపరిచే వ్యాఖ్యలున్నందున ఆ నవల ముస్లింల తీవ్ర ఖండన మండనలకు గుర యింది. రష్దీ జీవితాన్ని అంతమొందించాలని అయతొల్లా ఖొమైనీ (ఇరాన్ మతరాజ్య వ్యవస్థ సర్వాధినేత) ఒక ఫత్వా జారీ చేశారు. రష్దీ మాతృదేశమైన భారత్లో, అప్పటి ప్రధానమంత్రి రాజీవ్ గాంధీ ఆ నవలను నిషేధించారు. రష్దీ నివసిస్తున్న బ్రిటన్లో, లండన్తో సహా పలు నగరాల్లో ‘ది శాటానిక్ వెర్సెస్’ను దగ్ధం చేశారు. ఆందోళనకారుల వైఖరి రష్దీ ప్రాణాలకు ముప్పుగా పరిణమించడంతో, బ్రిటిష్ పోలీసుల రక్షణలో ఆయన పలు సంవత్సరాలు అజ్ఞాతవాసంలో గడిపారు.‘రష్దీ ఉదంతం’కు పూర్వోదాహరణ ఒకటి ఇటీవల నా దృష్టికి వచ్చింది. రష్దీకి వ్యతిరేకంగా ఖొమైనీ ఫత్వా జారీ చేయడానికి యాభై సంవత్సరాల క్రితమే ప్రముఖ బ్రిటిష్ రచయిత ఒకరు ఛాందసవాద ముస్లింల ఆగ్రహానికి గురయ్యారు. చాలా ఆసక్తికరమైన, అయితే ఇప్పుడు పూర్తిగా విస్మృతమైన ఘటన అది. 1930వ దశకంలో బ్రిటన్లో నివసిస్తున్న ముస్లింల సంఖ్య వేలల్లో మాత్రమే వుండేది. లండన్లో నివసిస్తున్న భారతీయ ముస్లింల సంస్థ జమీయత్–ఉల్– ముస్లిమీన్ ప్రతి శుక్రవారం సమావేశమవుతుండేది. 1938 ఆగస్టు 12న జరిగిన సమావేశంలో, ప్రముఖ బ్రిటిష్ రచయిత హెర్బర్ట్ జార్జి వెల్స్ (1866–1946) విఖ్యాత గ్రంథం ‘ఎ షార్ట్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్’ ప్రతులను జమీయత్ సభ్యులు అగ్నికి ఆహుతి చేశారని లండన్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీసు రికార్డులు చెబుతున్నాయి. నిజానికి వెల్స్ పుస్తకం అప్పటికి చాలా సంవత్సరాల క్రితమే ప్రచురితమయింది. ఆ పుస్తకానికి హిందుస్థానీ భాషలో వెలువడిన సంక్షిప్త అనువాదమే ముస్లింల నిరసనలకు కారణమయింది. ప్రవక్త మహమ్మద్ గర్వి, అత్యాశాపరుడు అని వెల్స్ నిందించాడని నిరసనకారులు ఆక్షేపించారు.నాలుగు రోజుల అనంతరం జమీయత్ నాయకుడు మొహమ్మద్ బక్ష్ సర్ ఫిరోజ్ఖాన్ నూన్ (బ్రిటన్లో భారత్ హై కమిషనర్) వద్దకు వెళ్ళారు. వెల్్స పుస్తకంపై నిరసన తెలుపడానికి, ఫిర్యాదు చేయడానికై మీ కార్యాలయానికి ఒక నిరసన ర్యాలీ నిర్వహించనున్నామని బక్ష్ తెలిపారు. తమ ఆగ్రహాన్ని సంబంధిత ఉన్నతాధికారులకు తెలియజేసి, ఆ పుస్తకంపై నిషేధం విధింపచేయాలని, రచయితను శిక్షించాలని బక్ష్ పేర్కొన్నారు. ‘ప్రతిపాదిత నిరసన యాత్ర వల్ల ఎటువంటి ప్రయోజనం వుండబోదని’ సర్ ఫిరోజ్ ఖాన్ నూన్ స్పష్టం చేశారు. ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: ‘ఇటువంటి విషయాల్లో మనం (బ్రిటన్లోని ముస్లింలు) నిస్సహాయులం. తమ సొంత మతమైన క్రైస్తవాన్ని, జీసస్ క్రీస్తును విమర్శించే వారు పెద్దసంఖ్యలో వున్న దేశమిది. అంతేకాదు, రాజును, రాజకుటుంబాన్ని కూడా పలువురు తరచూ పరిహసిస్తుంటారు. అయినా ఇటువంటి సంఘటలను ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఊరకుక్కలు ఎంత మొరిగినా చంద్రుడు తన చల్లని వెన్నెలను వెదజల్లుతూనే వుంటాడు కదా. ఇంగ్లాండ్లో మనం మైనారిటీలం. మన మతస్థుల సంఖ్య చాలా తక్కువ. మనకు మనస్తాపం కలిగించే అంశాలు న్యాయవిరుద్ధమైనవే అయినప్పటికీ బహిరంగంగా నిరసనలకు దిగడం వల్ల ప్రయోజనమేమీ వుండదు’.బక్ష్ మహాశయునికి సర్ ఫిరోజ్ వివేకవంతమైన సలహా నచ్చలేదు. రెండురోజుల అనంతరం ఆయన, ఐదువందల మంది ముస్లింలతో ఈస్ట్ ఎండ్ నుంచి లండన్ నడిబొడ్డున వున్న ఇండియా హౌజ్కు వచ్చి హైకమిషనర్కు ఒక పిటీషన్ సమర్పించాడు. ‘హెచ్.జి.వెల్స్ తన పుస్తకంలో ప్రవక్త మహమ్మద్పై చేసిన వ్యాఖ్యలను తక్షణమే ఉపసంహరించుకొని, ముస్లింలందరికీ బహిరంగంగా క్షమాపణ చెప్పాలని’ జమీయత్ కార్యకర్తలు ఆ పిటీషన్లో డిమాండ్ చేశారు. సర్ ఫిరోజ్ ఆ పిటీషన్ను జెట్లాండ్ (భారత్ వ్యవహారాల మంత్రి)కి పంపించారు.  వెల్స్ వ్యాఖ్యల వల్ల ముస్లింలకు మనస్తాపం కలగడం పట్ల జెట్లాండ్ విచారం వ్యక్తం చేస్తూ ‘ఈ దేశంలో ప్రతి ఒక్కరికీ తమ భావాలు స్వేచ్ఛగా వ్యక్తీకరించే హక్కు వున్నందున, పిటిషన్ దారులు అభ్యంతరం తెలిపిన వ్యాఖ్యలను ఆ పుస్తకం నుంచి తొలగింపజేయడానికి తనకు ఎటువంటి అధికారాలు లేవని’ స్పష్టం చేశారు. అయితే ఆయన ఆ పిటీషన్ను వెల్స్ పుస్తకాన్ని ప్రచురించిన పెంగ్విన్ బుక్స్కు పంపించారు. ‘రచయిత అనుమతి లేకుండా ఆయన పుస్తకంలోని ఏ మాటనూ తొలగించే అధికారం తమకు లేదని, ముస్లింలు ఆక్షేపించిన వ్యాఖ్యలను తొలగించే విషయమై తామేమీ చేయలేమని’ పెంగ్విన్ బుక్స్ అధినేత అల్లెన్ లేన్ పేర్కొన్నారు.ఇదిలావుండగా ‘ది హిందూ’ లండన్ కరస్పాండెంట్ బి.శివరావు ఈ వివాదం విషయమై హెచ్.జి.వెల్స్ను ఇంటర్వ్యూ చేశారు. ‘ఇస్లాం చరిత్రపై తన విశ్లేషణ ప్రవక్త మహ్మద్ వ్యక్తిత్వాన్ని ఏమాత్రం అగౌరవపరచలేదని’ వెల్స్ స్పష్టం చేశారు. ‘నిజానికి ప్రపంచ సంస్కృతీ వికాసానికి ఇస్లాం అందించిన తోడ్పాటుపై తనకు పూర్తి అవగాహన వుందని’ పేర్కొంటూ ‘అయినా సంక్షిప్త అనువాదంలోని క్లుప్తవ్యాఖ్యల ఆధారంగా తన భావాలపై ఒక అభిప్రాయానికి రావడం హేతుబద్ధంగా లేదని’ వెల్స్ అన్నారు.తన భావాలను వక్రీకరించారని వెల్స్ అన్న మాటలో సంపూర్ణ సత్యం వున్నది. ప్రవక్త మహమ్మద్ గురించి ఆయన తన ‘ఏ షార్ట్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్’లో ఇలా రాశారు: ‘He Seems to have been a man compounded of very considerable vanity, greed, cunning, self- deception, and quite sincere religious passion’. వెల్స్ ఇంకా ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: When the manifest defects of Muhammads life and writing have been allowed for, there remains in islam, this faith he imposed on the Arabs, much power and inspiration’.వెల్స్ పుస్తకంపై నిరసనలను బ్రిటన్లో ప్రభుత్వ ప్రతినిధులెవ్వరూ పట్టించుకోకపోవడంతో నిరసనకారులు చల్లారిపోయారు. ఆందోళనలు పూర్తిగా నిలిచిపోయాయి. అయితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ దేశాల్లో వున్న ముస్లింలు ఈ విషయమై తమ నిరసనలను కొనసాగించారు. 1938 ఆగస్టు 28న మొంబాసాలోని భారతీయ ముస్లింలు సమావేశమై ‘బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యమంతటా హెచ్.జి. వెల్స్ పుస్తకాన్ని నిషేధించాలని’ కోరుతూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు. వెల్స్ పుస్తకాన్ని నిషేధించకపోతే ఇస్లామిక్ ప్రపంచమంతటా తీవ్ర గందరగోళం నెలకొనగలదనీ ఆ తీర్మానం హెచ్చరించింది. ఆ తరువాత సెప్టెంబర్ 4న నైరోబీలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో ఆమోదించిన తీర్మానం కూడా ‘ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముస్లింల మత మనోభావాలకు వెల్స్ వ్యాఖ్యలు తీవ్ర విఘాతం కలిగించాయని’ పేర్కొంది.హెచ్.జి.వెల్స్ జీవితచరిత్రల్లో ఎక్కడా ఈ వివాదం ప్రస్తావనకు రాలేదు. బహుశా ఆయన జీవితంలో ఆ ఘటనకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం లేకపోవచ్చు. అయితే దాన్ని నేడు వెలుగులోకి తీపసుకురావాల్సిన అవసరముందని నేను గట్టిగా భావిస్తున్నాను. 1938లో బ్రిటన్లో నివసిస్తున్న ముస్లింలు కొన్ని వేల మంది మాత్రమే అయినా 1989 నాటికి వారి సంఖ్య పదుల లక్షల్లోకి పెరిగింది. నిరసనలు తెలుపడమే కాకుండా హింసాత్మకచర్యలకు పాల్పడే శక్తి సామర్థ్యాలు బ్రిటిష్ ముస్లింలకు వున్నాయి. పైగా సల్మాన్ రష్దీ (వెల్స్ వలే కాకుండా) పుట్టుకతో ముస్లిం కావడంతో ఆయన పుస్తకం చాలా విస్తృతస్థాయిలో పాఠకులను ఆకట్టుకున్నది. జమీయత్–ఉల్– ముస్లిమీన్ కార్యకర్తలు పలువురు హెచ్.జి.వెల్స్ పుస్తకాన్ని చదివివుంటారనేది నాకు సందేహాస్పదమే. అలాగే రష్దీ నవలను బ్రాడ్ఫోర్డ్లో దగ్ధం చేసిన వారు లేదా కరాచీ, న్యూఢిల్లీలో దానికి వ్యతిరేకంగా నిరసనలు తెలిపిన వారిలో చాలా మంది చదివివుండరని నిశ్చితంగా చెప్పవచ్చు. వెల్స్ పుస్తకం విషయంలోనైనా, రష్దీ నవల విషయంలోనైనా సంకుచిత మతాధి కారులు రచయితల భావాలు, అభిప్రాయాలను వక్రీకరించారనేది స్పష్టం.1938లో వెల్స్ పుస్తకంపై తీవ్రవిమర్శలు వెలువడ్డాయి. 1989లో రష్దీ నవలను దగ్ధంచేయడం, నిషేధించడం జరిగింది. రచయిత ప్రాణాలకు ముప్పు ఏర్పడింది. ఈ పరిణామాలను బట్టి ఇటువంటి వ్యవహారాలు ముస్లింలకు మాత్రమే సంభవిస్తాయని వాదించడానికి అవకాశమున్నది. అలాగే ప్రవక్త మహమ్మద్ అనుయాయులు చిన్న విషయానికే నొచ్చుకునే వ్యక్తులు అని భావించడానికీ అవకాశమున్నది. నిజానికి కొంతమంది హిందువులు ఇటువంటి వాదనలు చేస్తూనే వున్నారు. అయితే ముస్లింలను మాత్రమే అలా భావించడం ఇంకెంత మాత్రం సమర్థనీయం కాదు. హిందువులు మొత్తంగానో లేక నిర్దిష్ట కులాలవారీగానో తమపై వస్తున్న చిన్న విమర్శలకు సైతం, ముస్లింల వలే ప్రతిస్పందించడం పరి పాటి అయింది. తమ సామాజిక వర్గ గుణ శీలాలను సక్రమంగా నివేదించడం లేదన్న ఆగ్రహంతో రాజస్థాన్లో రాజ్పుట్లు సంబంధిత సినిమా చిత్రీకరణ జరుగుతున్న ప్రదేశాలలో విధ్వంసకాండకు పాల్పడటమే ఇందుకొక నిదర్శనం.మన మాజీ వలసపాలకుల స్వదేశంలో దేవుళ్లను, రాజులను ఎప్పుడూ ఎవరో ఒకరు పరిహసించడం లేదా వేళాకోళం చేయడం జరుగుతూనే వున్నది. తమ పుస్తకాలను దగ్ధం చేస్తారనో లేదా తమ సినిమాలు నిషేధానికి గురవుతాయనో భయం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ తమ మనస్సులోని భావాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తీకరిస్తారు. బ్రిటన్లో ఏ పార్టీ అధికారంలో వున్నప్పటికీ రచయితల, కళాకారుల భావప్రకటనా స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిరక్షించడానికి తప్పక నిబద్ధమై వుంటుంది. కనీసం భావ స్వేచ్ఛను కాపాడే విషయంలోనైనా భారతీయ ముస్లింలు, భారతీయ హిందువుల కంటే ఆంగ్లేయ క్రైస్తవులే సమున్నత నాగరీకులూ, మరింత విశాల హృదయులూ అని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు.రామచంద్ర గుహ(వ్యాసకర్త చరిత్రకారుడు)
salman rashdeeki vyatirekamgaa ayatolla khomaini fatwa           jaarii cheyadaaniki yabhai samvatsaraala kritame pramukha                british rachayita herbert jarji vells muslimla aagrahaaniki         gurayyaru. kaneesam bhaava prakatana swaatantryaanni parirakshinche    vishayamloonainaa bhaarateeya muslimlu, bhaarateeya hinduvula     kante aangleya kraistavule samunnata naagareekuluu,                      marinta visaala hrudayuluu ani cheppavachhu.bhaava swaatantryame manava swaatantryam. 1988–89 sheethaakaalamlo, ‘rashdi udantam’gaa prasiddhi kekkina oka sanghatana sambhavinchindi. indo–anglian rachayita salman rashdi aa sheethaakaalam tana ‘dhi satanic verses’ navalanu prachurinchaaru. pravakta mahmadnu kinchapariche vyaakhyalunnanduna aa navala muslimla teevra khandana mandanalaku gura yindi. rashdi jeevitaanni antamondinchaalani ayatolla khomaini (iran matarajya vyavastha sarvaadhineta) oka fatwa jaarii chesaru. rashdi maatrudesamaina bhaaratlo, appati pradhaanamantri rajiv gaandhi aa navalanu nishedhinchaaru. rashdi nivasistunna britonlo, landantho sahaa palu nagaraallo ‘dhi satanic verses’nu dagdham chesaru. aandolanakaarula vaikhari rashdi praanaalaku muppugaa parinaminchadamtho, british polisula rakshanalo aayana palu samvatsaraalu agnaatavaasamlo gadiparu.‘rashdi udantam’ku puurvoodaaharana okati iteevala naa drushtiki vachindi. rashdeeki vyatirekamgaa khomaini fatwa jaarii cheyadaaniki yabhai samvatsaraala kritame pramukha british rachayita okaru chhandasavada muslimla aagrahaaniki gurayyaru. chala aasaktikaramaina, ayithe ippudu puurtigaa vismrutamaina ghatana adhi. 1930va dasakamlo britonlo nivasistunna muslimla sankhya velallo matrame vundedi. landanlo nivasistunna bhaarateeya muslimla samstha jameeyat–ul– muslimeen prati sukravaaram samavesamavutundedi. 1938 aagastu 12na jarigina samavesamlo, pramukha british rachayita herbert jarji vells (1866–1946) vikhyaata grandham ‘e shart histery af dhi werald’ pratulanu jameeyat sabhyulu agniki aahuti chesarani landan metropaliton polisu rikaardulu chebutunnaayi. nijaaniki vells pustakam appatiki chala samvatsaraala kritame prachuritamayindi. aa pustakaaniki hindusthaanii bhashalo veluvadina sankshipta anuvaadame muslimla nirasanalaku kaaranamayindi. pravakta mahammad garvi, atyaasaaparudu ani vells nindinchaadani nirasanakaarulu aakshepinchaaru.naalugu rojula anantaram jameeyat nayakudu mohammad baksh sar firozkhan noon (britonlo bharat hai commisioner) vaddaku vellaaru. vells pustakampai nirasana telupadaaniki, firyaadu cheyadaanikai mee kaaryaalayaaniki oka nirasana ralli nirvahinchanunnaamani baksh telipaaru. tama aagrahaanni sambandhita unnataadhikaarulaku teliyajesi, aa pustakampai nishedham vidhimpacheyaalani, rachayitanu sikshinchaalani baksh perkonnaru. ‘pratipaadita nirasana yaatra valla etuvanti prayojanam vundabodani’ sar firoz khan noon spashtam chesaru. aayana inka ilaa annaru: ‘ituvanti vishayaallo manam (britanloni muslimlu) nissahaayulam. tama sonta matamaina kraistavaanni, jeesus kreestunu vimarsinche vaaru peddasankhyalo vunna desamidi. antekaadu, rajunu, rajakutumbanni kuudaa paluvuru tarachuu parihasistuntaaru. aina ituvanti sanghatalanu evvaruu pattinchukoru. oorakukkalu entha morigina chandrudu tana challani vennelanu vedajallutune vuntaadu kada. inglandlo manam minoritylam. mana matasthula sankhya chala takkuva. manaku manastapam kaliginche amsaalu nyaayaviruddhamainave ayinappatiki bahirangamgaa nirasanalaku digadam valla prayojanamemi vundadu’.baksh mahasayuniki sar firoz vivekavantamaina salaha nachaledu. rendurojula anantaram aayana, aiduvandala mandi muslimlatho eest end nunchi landan nadibodduna vunna india houjku vachi hycomitionerku oka pitition samarpinchaadu. ‘hehch.ji.vells tana pustakamlo pravakta mahammadpai chesina vyaakhyalanu takshaname upasamharinchukoni, muslimlandarikii bahirangamgaa kshamaapana cheppaalani’ jameeyat kaaryakartalu aa pititionlo demand chesaru. sar firoz aa pitiishannu jetland (bharat vyavahaaraala mantri)ki pampinchaaru.  vells vyaakhyala valla muslimlaku manastapam kalagadam patla jetland vichaaram vyaktam chestu ‘ee desamlo prati okkarikee tama bhaavaalu swechhagaa vyakteekarinche hakku vunnanduna, pitition daarulu abhyantaram telipina vyaakhyalanu aa pustakam nunchi tolagimpajeyadaaniki tanaku etuvanti adhikaaraalu levani’ spashtam chesaru. ayithe aayana aa pitiishannu vells pustakaanni prachurinchina pengwin booksku pampinchaaru. ‘rachayita anumati lekunda aayana pustakamloni e maatanuu tolaginche adhikaaram tamaku ledani, muslimlu aakshepinchina vyaakhyalanu tolaginche vishayamai tamemi cheyalemani’ pengwin books adhinetha allen laen perkonnaru.idilaavundagaa ‘dhi hindu’ landan corspandent bi.sivarao ee vivaadam vishayamai hehch.ji.velsnu intervio chesaru. ‘islam charitrapai tana vislaeshana pravakta mahmad vyaktitvaanni ematram agouravaparachaledani’ vells spashtam chesaru. ‘nijaaniki prapancha samskrutii vikaasaaniki islam andinchina thodpaatupai tanaku puurti avagaahana vundani’ perkontu ‘aina sankshipta anuvaadamlooni kluptavyaakhyala aadhaaramgaa tana bhavalapai oka abhipraayaaniki ravadam hetubaddhamgaa ledani’ vells annaru.tana bhaavaalanu vakreekarinchaarani vells anna maatalo sampuurna satyam vunnadi. pravakta mahammad gurinchi aayana tana ‘e shart histery af dhi werald’loo ilaa raasaaru: ‘He Seems to have been a man compounded of very considerable vanity, greed, cunning, self- deception, and quite sincere religious passion’. vells inka ilaa vyaakhyaaninchaaru: When the manifest defects of Muhammads life and writing have been allowed for, there remains in islam, this faith he imposed on the Arabs, much power and inspiration’.vells pustakampai nirasanalanu britonlo prabhutva pratinidhulevvaruu pattinchukokapovadamtho nirasanakaarulu challaripoyaru. aandolanalu puurtigaa nilichipoyayi. ayithe prapanchavyaaptamgaa vividha deshaallo vunna muslimlu ee vishayamai tama nirasanalanu konasaaginchaaru. 1938 aagastu 28na mombasaloni bhaarateeya muslimlu samavesamai ‘british saamraajyamantataa hehch.ji. vells pustakaanni nishedhinchaalani’ korutu oka teermaanaanni aamodinchaaru. vells pustakaanni nishedhinchakapothe islamic prapanchamantataa teevra gandaragolam nelakonagaladanee aa teermaanam heccharinchindi. aa taruvaata september 4na nairobilo jarigina oka samavesamlo aamodinchina teermaanam kuudaa ‘prapanchavyaaptamgaa muslimla matha manobhaavaalaku vells vyaakhyalu teevra vighaatam kaliginchaayani’ perkondi.hehch.ji.vells jeevitacharitrallo ekkada ee vivaadam prastaavanaku raledu. bahusa aayana jeevitamlo aa ghatanaku peddagaa praadhaanyam lekapovachhu. ayithe daanni nedu veluguloki teepasukuraavaalsina avasaramundani nenu gattigaa bhaavistunnaanu. 1938loo britonlo nivasistunna muslimlu konni vela mandi matrame aina 1989 naatiki vaari sankhya padula lakshalloki perigindi. nirasanalu telupadame kakunda himsaatmakacharyalaku palpade sakti saamarthyaalu british muslimlaku vunnayi. paiga salman rashdi (vells vale kakunda) puttukatho muslim kaavadamtho aayana pustakam chala vistrutasthaayilo paatakulanu aakattukunnadi. jameeyat–ul– muslimeen kaaryakartalu paluvuru hehch.ji.vells pustakaanni chadivivuntaranedi naaku sandehaspadame. alaage rashdi navalanu bradfordlo dagdham chesina vaaru leda karachi, newdhilleelo daaniki vyatirekamgaa nirasanalu telipina vaarilo chala mandi chadivivundarani nischitamgaa cheppavachhu. vells pustakam vishayamloonainaa, rashdi navala vishayamloonainaa sankuchita matadhi kaarulu rachayitala bhaavaalu, abhipraayaalanu vakreekarinchaaranedi spashtam.1938loo vells pustakampai teevravimarsalu veluvaddaayi. 1989loo rashdi navalanu dagdhancheyadam, nishedhinchadam jarigindi. rachayita praanaalaku muppu erpadindi. ee parinaamaalanu batti ituvanti vyavahaaraalu muslimlaku matrame sambhavistaayani vaadinchadaaniki avakaasamunnadi. alaage pravakta mahammad anuyaayulu chinna vishayaanike nochukune vyaktulu ani bhaavinchadaanikii avakaasamunnadi. nijaaniki kontamandi hinduvulu ituvanti vaadanalu chestune vunnaru. ayithe muslimlanu matrame alaa bhavinchadam inkenta maatram samarthaneeyam kaadu. hinduvulu mottamgaano leka nirdishta kulaalavaareegaano tamapai vastunna chinna vimarsalaku saitam, muslimla vale pratispandinchadam pari paati ayindi. tama saamaajika varga guna sheelaalanu sakramamgaa nivedinchadam ledanna aagrahamto rajasthanlo rajputlu sambandhita sinima chitreekarana jarugutunna pradesaalalo vidhvamsakaandaku palpadatame indukoka nidarsanam.mana maji valasapaalakula swadesamlo devullanu, rajulanu eppuduu evaro okaru parihasinchadam leda velakolam cheyadam jarugutune vunnadi. tama pustakaalanu dagdham chestarano leda tama cinimaalu nishedhaaniki guravutayano bhayam lekunda prati okkaruu tama manassuloni bhaavaalanu swechhagaa vyakteekaristaaru. britonlo e party adhikaaramlo vunnappatikii rachayitala, kalaakaarula bhavaprakatana swaatantryaanni parirakshinchadaaniki tappaka nibaddhamai vuntundi. kaneesam bhaava swechhanu kapade vishayamloonainaa bhaarateeya muslimlu, bhaarateeya hinduvula kante aangleya kraistavule samunnata naagareekuluu, marinta visaala hrudayuluu ani nissandehamgaa cheppavachhu.ramachandra guha(vyaasakarta charitrakaarudu)bhaava swaatantryame manava swaatantryam. 1988–89 sheethaakaalamlo, ‘rashdi udantam’gaa prasiddhi kekkina oka sanghatana sambhavinchindi. indo–anglian rachayita salman rashdi aa sheethaakaalam tana ‘dhi satanic verses’ navalanu prachurinchaaru. pravakta mahmadnu kinchapariche vyaakhyalunnanduna aa navala muslimla teevra khandana mandanalaku gura yindi. rashdi jeevitaanni antamondinchaalani ayatolla khomaini (iran matarajya vyavastha sarvaadhineta) oka fatwa jaarii chesaru. rashdi maatrudesamaina bhaaratlo, appati pradhaanamantri rajiv gaandhi aa navalanu nishedhinchaaru. rashdi nivasistunna britonlo, landantho sahaa palu nagaraallo ‘dhi satanic verses’nu dagdham chesaru. aandolanakaarula vaikhari rashdi praanaalaku muppugaa parinaminchadamtho, british polisula rakshanalo aayana palu samvatsaraalu agnaatavaasamlo gadiparu.‘rashdi udantam’ku puurvoodaaharana okati iteevala naa drushtiki vachindi. rashdeeki vyatirekamgaa khomaini fatwa jaarii cheyadaaniki yabhai samvatsaraala kritame pramukha british rachayita okaru chhandasavada muslimla aagrahaaniki gurayyaru. chala aasaktikaramaina, ayithe ippudu puurtigaa vismrutamaina ghatana adhi. 1930va dasakamlo britonlo nivasistunna muslimla sankhya velallo matrame vundedi. landanlo nivasistunna bhaarateeya muslimla samstha jameeyat–ul– muslimeen prati sukravaaram samavesamavutundedi. 1938 aagastu 12na jarigina samavesamlo, pramukha british rachayita herbert jarji vells (1866–1946) vikhyaata grandham ‘e shart histery af dhi werald’ pratulanu jameeyat sabhyulu agniki aahuti chesarani landan metropaliton polisu rikaardulu chebutunnaayi. nijaaniki vells pustakam appatiki chala samvatsaraala kritame prachuritamayindi. aa pustakaaniki hindusthaanii bhashalo veluvadina sankshipta anuvaadame muslimla nirasanalaku kaaranamayindi. pravakta mahammad garvi, atyaasaaparudu ani vells nindinchaadani nirasanakaarulu aakshepinchaaru.naalugu rojula anantaram jameeyat nayakudu mohammad baksh sar firozkhan noon (britonlo bharat hai commisioner) vaddaku vellaaru. vells pustakampai nirasana telupadaaniki, firyaadu cheyadaanikai mee kaaryaalayaaniki oka nirasana ralli nirvahinchanunnaamani baksh telipaaru. tama aagrahaanni sambandhita unnataadhikaarulaku teliyajesi, aa pustakampai nishedham vidhimpacheyaalani, rachayitanu sikshinchaalani baksh perkonnaru. ‘pratipaadita nirasana yaatra valla etuvanti prayojanam vundabodani’ sar firoz khan noon spashtam chesaru. aayana inka ilaa annaru: ‘ituvanti vishayaallo manam (britanloni muslimlu) nissahaayulam. tama sonta matamaina kraistavaanni, jeesus kreestunu vimarsinche vaaru peddasankhyalo vunna desamidi. antekaadu, rajunu, rajakutumbanni kuudaa paluvuru tarachuu parihasistuntaaru. aina ituvanti sanghatalanu evvaruu pattinchukoru. oorakukkalu entha morigina chandrudu tana challani vennelanu vedajallutune vuntaadu kada. inglandlo manam minoritylam. mana matasthula sankhya chala takkuva. manaku manastapam kaliginche amsaalu nyaayaviruddhamainave ayinappatiki bahirangamgaa nirasanalaku digadam valla prayojanamemi vundadu’.baksh mahasayuniki sar firoz vivekavantamaina salaha nachaledu. rendurojula anantaram aayana, aiduvandala mandi muslimlatho eest end nunchi landan nadibodduna vunna india houjku vachi hycomitionerku oka pitition samarpinchaadu. ‘hehch.ji.vells tana pustakamlo pravakta mahammadpai chesina vyaakhyalanu takshaname upasamharinchukoni, muslimlandarikii bahirangamgaa kshamaapana cheppaalani’ jameeyat kaaryakartalu aa pititionlo demand chesaru. sar firoz aa pitiishannu jetland (bharat vyavahaaraala mantri)ki pampinchaaru.  vells vyaakhyala valla muslimlaku manastapam kalagadam patla jetland vichaaram vyaktam chestu ‘ee desamlo prati okkarikee tama bhaavaalu swechhagaa vyakteekarinche hakku vunnanduna, pitition daarulu abhyantaram telipina vyaakhyalanu aa pustakam nunchi tolagimpajeyadaaniki tanaku etuvanti adhikaaraalu levani’ spashtam chesaru. ayithe aayana aa pitiishannu vells pustakaanni prachurinchina pengwin booksku pampinchaaru. ‘rachayita anumati lekunda aayana pustakamloni e maatanuu tolaginche adhikaaram tamaku ledani, muslimlu aakshepinchina vyaakhyalanu tolaginche vishayamai tamemi cheyalemani’ pengwin books adhinetha allen laen perkonnaru.idilaavundagaa ‘dhi hindu’ landan corspandent bi.sivarao ee vivaadam vishayamai hehch.ji.velsnu intervio chesaru. ‘islam charitrapai tana vislaeshana pravakta mahmad vyaktitvaanni ematram agouravaparachaledani’ vells spashtam chesaru. ‘nijaaniki prapancha samskrutii vikaasaaniki islam andinchina thodpaatupai tanaku puurti avagaahana vundani’ perkontu ‘aina sankshipta anuvaadamlooni kluptavyaakhyala aadhaaramgaa tana bhavalapai oka abhipraayaaniki ravadam hetubaddhamgaa ledani’ vells annaru.tana bhaavaalanu vakreekarinchaarani vells anna maatalo sampuurna satyam vunnadi. pravakta mahammad gurinchi aayana tana ‘e shart histery af dhi werald’loo ilaa raasaaru: ‘He Seems to have been a man compounded of very considerable vanity, greed, cunning, self- deception, and quite sincere religious passion’. vells inka ilaa vyaakhyaaninchaaru: When the manifest defects of Muhammads life and writing have been allowed for, there remains in islam, this faith he imposed on the Arabs, much power and inspiration’.vells pustakampai nirasanalanu britonlo prabhutva pratinidhulevvaruu pattinchukokapovadamtho nirasanakaarulu challaripoyaru. aandolanalu puurtigaa nilichipoyayi. ayithe prapanchavyaaptamgaa vividha deshaallo vunna muslimlu ee vishayamai tama nirasanalanu konasaaginchaaru. 1938 aagastu 28na mombasaloni bhaarateeya muslimlu samavesamai ‘british saamraajyamantataa hehch.ji. vells pustakaanni nishedhinchaalani’ korutu oka teermaanaanni aamodinchaaru. vells pustakaanni nishedhinchakapothe islamic prapanchamantataa teevra gandaragolam nelakonagaladanee aa teermaanam heccharinchindi. aa taruvaata september 4na nairobilo jarigina oka samavesamlo aamodinchina teermaanam kuudaa ‘prapanchavyaaptamgaa muslimla matha manobhaavaalaku vells vyaakhyalu teevra vighaatam kaliginchaayani’ perkondi.hehch.ji.vells jeevitacharitrallo ekkada ee vivaadam prastaavanaku raledu. bahusa aayana jeevitamlo aa ghatanaku peddagaa praadhaanyam lekapovachhu. ayithe daanni nedu veluguloki teepasukuraavaalsina avasaramundani nenu gattigaa bhaavistunnaanu. 1938loo britonlo nivasistunna muslimlu konni vela mandi matrame aina 1989 naatiki vaari sankhya padula lakshalloki perigindi. nirasanalu telupadame kakunda himsaatmakacharyalaku palpade sakti saamarthyaalu british muslimlaku vunnayi. paiga salman rashdi (vells vale kakunda) puttukatho muslim kaavadamtho aayana pustakam chala vistrutasthaayilo paatakulanu aakattukunnadi. jameeyat–ul– muslimeen kaaryakartalu paluvuru hehch.ji.vells pustakaanni chadivivuntaranedi naaku sandehaspadame. alaage rashdi navalanu bradfordlo dagdham chesina vaaru leda karachi, newdhilleelo daaniki vyatirekamgaa nirasanalu telipina vaarilo chala mandi chadivivundarani nischitamgaa cheppavachhu. vells pustakam vishayamloonainaa, rashdi navala vishayamloonainaa sankuchita matadhi kaarulu rachayitala bhaavaalu, abhipraayaalanu vakreekarinchaaranedi spashtam.1938loo vells pustakampai teevravimarsalu veluvaddaayi. 1989loo rashdi navalanu dagdhancheyadam, nishedhinchadam jarigindi. rachayita praanaalaku muppu erpadindi. ee parinaamaalanu batti ituvanti vyavahaaraalu muslimlaku matrame sambhavistaayani vaadinchadaaniki avakaasamunnadi. alaage pravakta mahammad anuyaayulu chinna vishayaanike nochukune vyaktulu ani bhaavinchadaanikii avakaasamunnadi. nijaaniki kontamandi hinduvulu ituvanti vaadanalu chestune vunnaru. ayithe muslimlanu matrame alaa bhavinchadam inkenta maatram samarthaneeyam kaadu. hinduvulu mottamgaano leka nirdishta kulaalavaareegaano tamapai vastunna chinna vimarsalaku saitam, muslimla vale pratispandinchadam pari paati ayindi. tama saamaajika varga guna sheelaalanu sakramamgaa nivedinchadam ledanna aagrahamto rajasthanlo rajputlu sambandhita sinima chitreekarana jarugutunna pradesaalalo vidhvamsakaandaku palpadatame indukoka nidarsanam.mana maji valasapaalakula swadesamlo devullanu, rajulanu eppuduu evaro okaru parihasinchadam leda velakolam cheyadam jarugutune vunnadi. tama pustakaalanu dagdham chestarano leda tama cinimaalu nishedhaaniki guravutayano bhayam lekunda prati okkaruu tama manassuloni bhaavaalanu swechhagaa vyakteekaristaaru. britonlo e party adhikaaramlo vunnappatikii rachayitala, kalaakaarula bhavaprakatana swaatantryaanni parirakshinchadaaniki tappaka nibaddhamai vuntundi. kaneesam bhaava swechhanu kapade vishayamloonainaa bhaarateeya muslimlu, bhaarateeya hinduvula kante aangleya kraistavule samunnata naagareekuluu, marinta visaala hrudayuluu ani nissandehamgaa cheppavachhu.ramachandra guha(vyaasakarta charitrakaarudu)