‘వాన్నా క్రై’ తరహాలో వ్యాపిస్తున్న రాన్సమ్వేర్ పెట్యామూలాలు ఉక్రెయిన్లో.. ఆఫీసుల్లో కంప్యూటర్లు షట్డౌన్..స్తంభించిన బ్యాంకులు, టెలిఫోన్, మెట్రో రైలుయూకే, రష్యా, ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, నెదర్లాండ్స్, డెన్మార్క్, నార్వే దేశాలకు చెందిన పలు కంపెనీలకూ వ్యాప్తిభారత్పైనా ప్రభావం.. ముంబైలోని అతిపెద్ద కంటెయినర్ పోర్ట్ జేఎన్పీటీ కార్యకలాపాలకు దెబ్బహైదరాబాద్ సిటీ, జూన్ 27 (ఆంధ్రజ్యోతి): కొన్నాళ్ల క్రితం సైబర్ ప్రపంచాన్ని వణికించిన ‘వాన్నా క్రై’ రాన్సమ్ వేర్ గుర్తుందా? అచ్చంగా అదే తరహాలో మరో భీకర దాడి మొదలైంది. ఉక్రెయిన్లో మొదలైన ‘పెట్యా’ అనే రాన్సమ్వేర్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా పలు దేశాలకు శరవేగంగా విస్తరిస్తూ బెంబేలెత్తిస్తోంది. ఉక్రెయిన్లోని పవర్గ్రిడ్, బ్యాంకులు, ప్రభుత్వ ఆఫీసుల్లో కంప్యూటర్లను ఈ రాన్సమ్వేర్ నిలిపివేసింది. ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలు సాగే ప్రధాన కార్యాలయంలోని కంప్యూటర్లన్నిటినీ దీనివల్ల షట్డౌన్ చేసేసినట్టు ఉక్రెయిన్ ఉప ప్రధాని పావ్లో రోజెంకో తెలిపారు. దీని దెబ్బకు అక్కడి టెలిఫోన్ కంపెనీ కార్యాలయాలు, మెట్రో వ్యవస్థలు, ఉక్రెయిన్ రాజధానిలోని బోరిస్పిల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో కంప్యూటర్లు సైతం నిలిచిపోయాయి. ఇది ఉక్రెయిన్ చరిత్రలోనే అతిపెద్ద సైబర్ దాడి అని ఆ దేశ హోం మంత్రి ప్రకటించారు.ఈ రాన్సమ్వేర్ వల్ల చాలా బ్యాంకులు తమ వినియోగదారులకు సేవలు అందించలేకపోయాయని ఉక్రెయిన్ సెంట్రల్ బ్యాంకు ఒక ప్రకటనలో తెలిపింది. అటు యూకేలో.. దిగ్గజ వాణిజ్యప్రకటనల సంస్థ డబ్ల్యూపీపీ సహా డజను కంపెనీలు దీని బారిన పడ్డాయి. అలాగే.. ఫ్రాన్స్కు చెందిన ప్రఖ్యాత సెయింట్ గోబెయిన్, డానిష్ షిప్పింగ్  దిగ్గజం ఏపీ మోలర్-మెర్స్క్, రష్యాకు చెందిన రాస్నెఫ్ట్ ఎనర్జీ,  ఎవ్రాజ్ కంపెనీల కంప్యూటర్లలోనూ ‘పెట్యా’ చొరబడింది. స్పెయిన్ డెన్మార్క్, నార్వేలోని పలు కంపెనీల కంప్యూటర్లను ఈ రాన్సమ్వేర్ తన అదుపులోకి తీసుకుంది. అమెరికాలో దీని బారిన పడిన తొలి కంపెనీ.. ఔషధ ఉత్పత్తుల దిగ్గజం మెర్క్. తమ కంప్యూటర్లు పెట్యాబారిన పడినట్టు ఆ సంస్థ ప్రకటించింది. కాగా.. భారత్లోని అతి  పెద్ద కంటెయినర్ల పోర్టు జవహర్లాల్ నెహ్రూ పోర్ట్ (జేఎన్పీటీ)లోని ‘గేట్వే టెర్మినల్స్ ఇండియా (జీటీఐ)’ను డానిష్ షిప్పింగ్ కంపెనీ ఏపీ మోలర్-మెర్స్క్ నిర్వహిస్తోంది. ఆ కంపెనీ కంప్యూటర్లు పెట్యా బారిన పడటంతో ఆ ప్రభావం జేఎన్పీటీపైనా పడింది.ఈ విషయాన్ని జేఎన్పీటీ అధికారి ఒకరు ధ్రువీకరించారు. పెట్యా బారి నుంచి సమాచారాన్ని కాపాడుకోవాలంటే... కంప్యూటర్ని మళ్లీ ఎప్పటిలాగా వాడుకోవాలనుకుంటే.. 300 డాలర్ల సొమ్మును (దాదాపు రూ.20 వేలు)  సైబర్ నేరగాళ్లు డిమాండ్ చేస్తున్నారు. కాగా.. మనదేశంలో చాలా కంపెనీలు వినియోగిస్తున్న సాఫ్ట్వేర్లలో 60 శాతానికి పైగా నియంత్రణలకు అనువైనవి కావని (లైసెన్స్డ్ కానివి), వీటితో దాడులకు అవకాశం ఉందని ఐటీ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. పెట్యా కంప్యూటర్లలోని డేటాను ఎన్క్రిప్ట్ చేయడమే కాక.. మాస్టర్ బూట్ రికార్డును ఓవర్ రైట్ చేయడం ద్వారా అసలు ఆపరేటింగ్ సిస్టమే పనిచేయకుండా చేస్తుందని పేర్కొన్నారు. కంప్యూటర్లలో ఇంటర్నెట్ సెక్యూరిటీ ఉన్న యాంటీ వైరస్ సాఫ్ట్వేర్లను వేసుకోవడం ద్వారా దీని బారి నుంచి తప్పించుకోవచ్చని వారు సూచించారు.అప్రమత్తంగా ఉండాలిసైబర్ ప్రపంచంలో కంప్యూటర్ల్ సైబర్ దాడులు కొత్తేమి కాదు. రకరకాల రూపాల్లో అవి ఉంటాయి. సైబర్ దాడులతో  కంప్యూటర్లు, విలువైన డేటా నాశనం అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ముఖ్యంగా మనం ఎంతో విలువైన సమాచారంగా భావించే దాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని సైబర్ నేరగాళ్లు దాడులకు పాల్పడుతుంటారు. కాబట్టి సిస్టమ్స్ను ఎప్పటికప్పుడు అప్టుడేట్గా ఉంచుకోవాలి. యాంటీవైరస్ సాఫ్ట్వేర్లు పైరేటెడ్వి కాకుండా అసలైనవాటిని కొని ఇన్స్టాల్ చేసుకోవాలి.-రమేష్ లోకనాథన్, ఐటీ నిపుణులు
‘vanna krai’ tarahaalo vyaapistunna ransamver petyaamuulaalu ukreyinlo.. aaficello computerlu shatdoun..stambhinchina byaankulu, telifon, metro railuyuke, rashya, frans, spain, nedarlands, denmark, narve deshaalaku chendina palu companylaku vyaaptibhaaratpainaa prabhaavam.. mumbailooni atipedda container port gnpt kaaryakalaapaalaku debbahaidarabad city, joon 27 (aandhrajyoti): konnalla kritam saibar prapanchaanni vanikinchina ‘vanna krai’ ransam vere gurtunda? achangaa adhe tarahaalo maro bheekara daadi modalaindi. ukreyinlo modalaina ‘petya’ ane ransamver prapanchavyaaptamgaa palu deshaalaku saravegamgaa vistaristuu bembelettistondi. ukreyinloni povergrid, byaankulu, prabhutva aaficello kampyootarlanu ee ransamver nilipivesindi. prabhutva kaaryakalaapaalu saage pradhaana kaaryaalayamlooni kampyootarlannitini deenivalla shatdoun chesesinattu ukreyin upa pradhaani paavlo rojenko telipaaru. deeni debbaku akkadi telifon company kaaryaalayaalu, metro vyavasthalu, ukreyin raajadhaanilooni borispil antarjaatiiya vimaanaasrayamlo computerlu saitam nilichipoyayi. idhi ukreyin charitralone atipedda saibar daadi ani aa desha homem mantri prakatinchaaru.ee ransamver valla chala byaankulu tama viniyogadaarulaku sevalu andinchalekapoyayani ukreyin central byaanku oka prakatanalo telipindi. atu yookelo.. diggaja vaanijyaprakatanala samstha dablupipy sahaa dazanu companylu deeni baarina paddai. alaage.. fraansku chendina prakhyaata seint gobein, danish shipping  diggajam apy molar-mersk, rashyaku chendina rasneft energy,  evraj companyla kampyootarlaloonuu ‘petya’ chorabadindi. spain denmark, naarveloni palu companyla kampyootarlanu ee ransamver tana adupuloki teesukundi. americalo deeni baarina padina toli company.. aushadha utpattula diggajam merk. tama computerlu petyaabaarina padinattu aa samstha prakatinchindi. kaga.. bhaaratloni athi  pedda containerla portu jawaharlal nehroo port (gnpt)loni ‘gatve terminals india (gti)’nu danish shipping company apy molar-mersk nirvahistondi. aa company computerlu petya baarina padatamtho aa prabhaavam gnptypina padindi.ee vishayaanni gnpt adhikari okaru dhruveekarinchaaru. petya baari nunchi samaachaaraanni kapadukovalante... kampyootarni malli eppatilaagaa vaadukovaalanukunte.. 300 dalarla sommunu (daadaapu roo.20 velu)  saibar neragaallu demand chestunnaru. kaga.. manadesamlo chala companylu viniyogistunna saftvarlalo 60 saataaniki paiga niyantranalaku anuvainavi kaavani (licensed kaanivi), veetitho daadulaku avakaasam undani it nipunulu hecharistunnaru. petya kampyootarlaloni detanu encript cheyadame kaaka.. master boot rikaardunu ovar rait cheyadam dwara asalu operating sistame panicheyakunda chestundani perkonnaru. computerlalo internet security unna anty virus saftvarlanu vesukovadam dwara deeni baari nunchi tappinchukovacchani vaaru suuchimchaaru.apramattamgaa undalisiber prapanchamlo computerle saibar daadulu kottemi kaadu. rakarakaala roopaallo avi untaayi. saibar daadulatoe  computerlu, viluvaina data naasanam ayye pramaadam undi. mukhyamgaa manam entho viluvaina samaachaaramgaa bhavinche daanni lakshyamgaa pettukoni saibar neragaallu daadulaku paalpadutuntaaru. kabatti systamsnu eppatikappudu aptudetga unchukovali. antivirus saftverlu piretedvi kakunda asalainavaatini koni instal chesukovali.-ramesh lokanathan, it nipunulu