 "పత్తో!" 
 "ఏమిటి?" అన్నది పార్వతి నోటికి అడ్డంగా పెట్టుకున్న చీర చెంగు తొలగించుకోకుండానే.
 "నీ మీద నాకు చాలా కోపం వస్తున్నది."
 ఈసారి దేవదాసు కంఠస్వరం వికృతమైపోయింది_"నాన్నగారు లేరు. ఇది నేను ఆపదలో వున్న కాలం. అయినా నీవు వుంటే నాకు ఏమీ చింత వుండదు. వదినగారి విషయం నీకు తెలిసే వుందికదా? అన్నగారి స్వభావం నీకు తెలియదేమీ కాదు! నీవే ఆలోచించు! అమ్మను తీసికొని నేను ఏం చేసేది? నా విషయం ఏమవుతుందో ఇంకా ఒక నిర్ణయానికి రాలేదు. నీవు వుంటే అంతా నీ చేతికి ఒప్పగించి నేను నిశ్చింతగా వుండిపోతాను. ఏం పత్తో?"
 పార్వతి బోరున ఏడ్చింది." ఏడుస్తున్నావా ఏం? అయితే ఇక ఏమీ చెప్పను" అన్నాడు దేవదాసు.
 పార్వతి కళ్ళు తుడుచుకొంటూ "కాదు, చెప్పు" అన్నది.
 దేవదాసు ద్వారాన్ని సరిచేసికొని "పత్తో! ఇప్పుడు నీవు పూర్తిగా గృహిణివై పోయావు గదూ?" అన్నాడు.
 ముసుగు లోపలే పెదవులు పంటితో నొక్కుకుంటూ, మనసులోనే అనుకున్నది_"గృహిణిని ఏమయ్యానో! బూరుగు పువ్వును ఎన్నడైనా దేవుని సేవకు ఉపయోగిస్తారా?"
 దేవదాసు నవ్వుతూ "నాకు బాగా నవ్వు వస్తుంది. నీవు ఎంత చిన్నదానివి, ఇప్పుడు ఎంత పెద్దదానివై పోయావు? గొప్ప భవంతి, పెద్ద జమీందారీ, పెద్ద పెద్ద కొడుకులూ, కూతుళ్ళూ వున్నారు. అందరికన్నా పెద్దవారు చౌదరిగారు. ఏం పత్తో?" అన్నాడు.
 చౌదరిగారు పార్వతికి బాగా నవ్వుకొనే వస్తువు. అయన గుర్తుకు రాగానే ఆమెకు నవ్వు వస్తుంది. అంచేతనే ఇంత దుఃఖంలో కూడా ఆమెకు నవ్వు వచ్చేసింది. దేవదాసు తెచ్చిపెట్టుకున్న గాంభీర్యంతో "ఏం, ఒక ఉపకారం చేసి పెట్టగలవా?" అన్నాడు.
 పార్వతి తలెత్తి "ఏమిటీ?" అన్నది.
 "మీ గ్రామంలో మంచిపిల్ల ఎవరైనా లభించగలదా?"
 పార్వతి కొంచెం దగ్గి "మంచి పిల్లా? ఏం చేసుకుంటావు?"
 "లభిస్తే పెళ్ళి చేసుకొంటాను. ఒకసారి గృహస్థుణ్ణి కావాలని కోర్కె కలుగుతున్నది."
 "బాగా అందమైనది కదూ?" అడిగింది పార్వతి గాంభీర్యంగా.
 "అవును. నీ మాదిరిగా."
 "మరి బాగా శాంత స్వభావం గలదిగా ఉండాలా?"
 "బాగా శాంత స్వభావంతో పనిలేదు. పైగా నీలాగా నాతో పోట్లాడగలగడానికి కొంచెం దుష్ట స్వభావం గలదిగా కూడా ఉండాలి."
 పార్వతి మనసులో అనుకొన్నది_ఇది ఎవరూ చేయలేరు దేవదాదా! ఎంచేతనంటే దీనికోసం నాతో సమానంగా ప్రేమ కావాలి" తరువాత పైకి అన్నది_"నేను దురదృష్టవంతురాలివి. నేనెంత? నాలాంటి వాళ్ళు నీ పాదధూళి తీసికొని ధన్యులు కావాలని భావించేవాళ్ళు ఎన్నో వేలమంది ఉన్నారు."
 దేవదాసు పరిహాసంగా నవ్వుతూ_"ఏం ఇప్పుడే అటువంటి అమ్మాయిని ఒక దానిని తీసుకురాగలవా?" అన్నాడు.
 "దేవదాదా, ఏం, నిజంగా పెళ్ళి చేసుకుంటావా?"
 "అటువంటి అమ్మాయినే, నేను చెప్పినట్లుగా వుంటేనే."
 ఆమె మినహా యీ ప్రపంచంలో ఆయనకు జీవిత సహచరిణిగా మరెవ్వరు కాలేరని కేవలం విప్పి చెప్పలేదు అంతే!
 "దేవదాస్! ఒక మాట చెపుతావా?"
 "ఏమిటీ?"
 "పార్వతి తనను తాను అదుపులో పెట్టుకుని "నీవు మధ్యం త్రాగడం ఎలా నేర్చుకున్నావు?" అన్నది.
 దేవదాసు నవ్వి "త్రాగడం కూడా ఎక్కడైనా నేర్చుకోవలసి వుంటుందా?" అన్నాడు.
 "అది కాకపోతే పోనీ అభ్యాసం ఎలా చేసుకున్నావు?"
 "ఎవరు చెప్పారు? ధర్మాదాసా?"
 "ఎవరైనా చెప్పనివ్వు, ఇందులో నిజం వుందా లేదా?"
 దేవదాసు దాచలేదు "కొంచెం వుంది" అన్నాడు.
 పార్వతి కొంచెం సేపే స్తబ్దంగా వున్న తరువాత "ఇంకా ఎన్నివేల రూపాయల ఆభరణాలు చేయించి ఇచ్చావు?" అని అడిగింది.
 "ఇవ్వలేదు. చేయించి వుంచాను. నీవు తీసుకొంటావా?"
 పార్వతి చేయిచాపి "ఇవ్వు, ఇదుగో చూడు, నా ఒంటిమీద ఒక్క ఆభరణం కూడా లేదు.
 "చౌదరిగారు నీకు ఇవ్వలేదా?"
 "ఇచ్చారు, కాని నేను వాటి నన్నిటినీ ఆయన పెద్దకూతురుకు ఇచ్చేశాను."
 "ఇప్పుడు నీకు అవసరం లేదన్నట్లుగా కన్పిస్తూ వుంది."
 పార్వతి ముఖం ఊపి తల వంచుకున్నది. దేవదాసు కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి. సాధారణమైన దుఃఖంలో వున్న స్త్రీలు తమ ఆభరణాలు తీసి ఇవ్వరు అని దేవదాసు మనసులో అనుకున్నాడు. కాని కంటి నుంచి వెలువడుతున్న అశ్రువులను ఆపుకొని నెమ్మదిగా అన్నాడు_"నేను ఏ స్త్రీని ప్రేమించలేదు, ఏ స్త్రీకీ నేను ఆభరణాలు ఇవ్వలేదు. ఇది అబద్దం."
 పార్వతి దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి మనసులో "నా నమ్మకం కూడా అదే" అనుకొన్నది.
 కొంచెం సేపటి దాకా ఇరువురూ మౌనంగా వున్నారు. తరువాత "ఇక మధ్యం త్రాగనని ప్రతిజ్ఞ చేయి" అన్నది పార్వతి.
 "ఇది చేయలేను. నీవు నన్ను మరపించగలనని ప్రతిజ్ఞ చేయగలవా?"
 పార్వతి ఏమీ అనలేదు. ఇదే సమయంలో బయటి నుంచి సంధ్యాకాలపు శంఖధ్వని వినిపించింది. దేవదాసు కిటికీలో నుంచి బయటికి చూసి "సాయంత్రం మయిపోయింది. ఇక ఇంటికి వెళ్ళు పత్తో!" అన్నాడు.
 "నేను వెళ్ళను, నీవు ప్రతిజ్ఞ చేయి."
 "ఎందుకు? నేను చేయలేను!"
 "ఎందుకు చేయలేవు?"
 "ఏం అందరూ అన్ని పనులు చేయగలరా?"
 "కోరుకుంటే తప్పకుండా చేయగలరు."
 "ఈ రాత్రికి లేచి పారిపోదాం, మరి నీవు నాతో పాటు రాగలవా?"
 పార్వతి హృదయ స్పందన హఠాత్తుగా ఆగిపోయినట్లే వుంది. అప్రయత్నంగానే ఆమె నోట "ఇది సాధ్యమా?" అనే మాట వచ్చింది.
 దేవదాసు కొంచెం మంచం పైకి జరిగి కూర్చొని "పార్వతీ! తలుపు తెరువు" అన్నాడు.
 దేవదాసు నిలబడి నెమ్మదిగా అంటూ వున్నాడు__పత్తో, బలవంత పెట్టి ప్రతిజ్ఞ చేయించడం మంచిదా? దాని వలన ప్రత్యేకమైన ప్రయోజనం ఏమైనా వుందా? ఇవ్వాళ చేసిన ప్రతిజ్ఞ బహుశా రేపు వుండక పోవచ్చు. ఎందుకు నన్ను అసత్యవాదిగా చేస్తావు?"
 మరికొన్ని క్షణాలు ఊరకనే నిశ్శబ్దంగా గడిచిపోయాయి. ఇదే సమయంలో ఏ ఇంట్లోనే గాని టన్ టన్ మంటూ తొమ్మిది గంటలు కొట్టింది గడియారం. దేవదాసు హడావిడిగా "తలుపు తెరువు పత్తో!" అన్నాడు.
 పార్వతి ఏమీ మాట్లాడలేదు.
 "వెళ్ళు పత్తో!"
 "నేను వెళ్ళనే వెళ్ళను." అని పార్వతి హఠాత్తుగా మైకం వచ్చిపడిపోయింది. చాలా సేపటి వరకు వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తూ వుంది. ఈ సమయంలో గదిలో గాఢాంధకారమే వుంది. ఏమీ కన్పించడమే లేదు. దేవదాసు కేవలం తన ఊహ ప్రకారం పార్వతి నేలమీద పడి ఏడుస్తున్నదని తెలుసుకున్నాడు. "పత్తో!" అని నెమ్మదిగా పిలిచాడు.
 పార్వతి ఏడుస్తూనే "దేవదాదా, నాకు చాలా బాధ కలుగుతూ వుంది" అన్నది. దేవదాసు నెమ్మదిగా దగ్గరకు జరిగి వచ్చాడు. ఆయన కళ్ళల్లో గూడా నీళ్ళు నిండిపోయాయి కాని స్వరం మాత్రం వికృతం కాలేదు. "ఇదేమిటి, నాకు తెలియదు పత్తో!" అన్నాడు.
 "దేవదాదా నేను చచ్చిపోతాను కూడా. కాని ఎన్నడూ నీకు సేవ చేయలేక పోయాను, అది నా చిరకాల వాంఛ."
 చీకటిలో కళ్ళు తుడుచుకుంటూ "ఆ సమయం కూడా వస్తుంది" అన్నాడు దేవదాసు.
 "అయితే నాతోపాటు వచ్చేసెయ్. ఇక్కడ నిన్ను చూసే వాళ్ళు ఎవరూ లేరు."
 "నీ ఇంటికి వస్తే బాగా సేవ చేస్తావా?"
 "అది నా బాల్యకాలపు కోర్కె. ఓ స్వర్గంలోని దేవుడా! నా యీ కోర్కెను నెరవేర్చు. ఆ తరువాత నేను మరణించినా నాకేమీ దుఃఖం వుండదు."
 ఈసారి దేవదాసు కళ్ళు కూడా అశ్రువులతో నిండిపోయాయి. దేవదాస్ నా దగ్గరకు వచ్చేసెయ్!" అని పార్వతి మళ్ళీ చెప్పింది.
 దేవదాసు కళ్ళు తుడుచుకొని "సరే మంచిది, వస్తాను" అన్నాడు.
 "వస్తాను అని నా తల మీద చేయివేసి చెప్పు!"
 దేవదాసు తడుముకుంటూ పార్వతి కాలు తాకి "ఈ మాట నేను ఎన్నటికీ మరచిపోను. నేను వచ్చినందువల్లనే నీ దుఃఖం తొలగిపోతుందని భావిస్తే నేను తప్పకుండా వస్తాను. చావబోయే ముందు కూడా యీ మాట జ్ఞాపకం వుంటుంది" అన్నాడు.
 "patto!" 
 "emiti?" annadi paarvati notiki addamgaa pettukunna cheera chengu tolaginchukokundane.
 "nee meeda naaku chala kopam vastunnadi."
 eesaari devadasu kantaswaram vikrutamaipoyindi_"naannagaaru leru. idhi nenu aapadalo vunna kaalam. aina neevu vunte naaku emi chinta vundadu. vadinagaari vishayam neeku telise vundikadaa? annagari swabhaavam neeku teliyademi kaadu! neeve aalochinchu! ammanu teesikoni nenu yem chesedi? naa vishayam emavutundo inka oka nirnayaaniki raledu. neevu vunte antaa nee chetiki oppaginchi nenu nischintagaa vundipotaanu. yem patto?"
 paarvati boruna edchindi." edustunnava yem? ayithe ika emi cheppanu" annadu devadasu.
 paarvati kallu tuduchukontu "kaadu, cheppu" annadi.
 devadasu dwaaraanni sarichesikoni "patto! ippudu neevu puurtigaa gruhinivai poyavu gadhuu?" annadu.
 musugu lopale pedavulu pantitho nokkukuntu, manasulone anukunnadi_"gruhinini emayyano! boorugu puvvunu ennadainaa devuni sevaku upayogistara?"
 devadasu navvutuu "naaku baga navvu vastundi. neevu entha chinnadaanivi, ippudu entha peddadaanivai poyavu? goppa bhavanti, pedda jameendaarii, pedda pedda kodukuluu, koothulluu vunnaru. andarikanna peddavaaru chaudarigaaru. yem patto?" annadu.
 chaudarigaaru paarvatiki baga navvukone vastuvu. ayana gurtuku ragane aameku navvu vastundi. anchetane inta dukkhamlo kuudaa aameku navvu vachesindi. devadasu tecchipettukunna gaambheeryamtho "yem, oka upakaaram chesi pettagalava?" annadu.
 paarvati taletti "amity?" annadi.
 "mee graamamlo manchipilla evaraina labhinchagaladaa?"
 paarvati konchem daggi "manchi pilla? yem chesukuntavu?"
 "labhiste pelli chesukontanu. okasari gruhasthunni kaavaalani korke kalugutunnadi."
 "baga andamainadi kadhuu?" adigindi paarvati gaambheeryamgaa.
 "avunu. nee maadirigaa."
 "mari baga saanta swabhaavam galadigaa undala?"
 "baga saanta swabhaavamtho paniledu. paiga neelaagaa naatho potlaadagalagadaaniki konchem dushta swabhaavam galadigaa kuudaa undaali."
 paarvati manasulo anukonnadi_idhi evaruu cheyaleru devadada! enchetanante deenikosam naatho samaanamgaa prema kavali" taruvaata paiki annadi_"nenu duradrushtavanthuraalivi. nenentha? nalanti vaallu nee paadadhuuli teesikoni dhanyulu kaavaalani bhaavinchevaallu enno velamandi unnaaru."
 devadasu parihaasamgaa navvutuu_"yem ippude atuvanti ammayini oka daanini teesukuraagalavaa?" annadu.
 "devadada, yem, nijamgaa pelli chesukuntava?"
 "atuvanti ammayine, nenu cheppinatlugaa vuntene."
 aame minaha yee prapanchamlo aayanaku jeevita sahacharinigaa marevvaru kaalerani kevalam vippi cheppaledu anthe!
 "devadas! oka maata cheputava?"
 "amity?"
 "paarvati tananu taanu adupulo pettukuni "neevu madhyam traagadam ela neerchukunnaavu?" annadi.
 devadasu navvi "traagadam kuudaa ekkadaina nerchukovalasi vuntundaa?" annadu.
 "adhi kakapothe ponee abhyasam ela chesukunnavu?"
 "evaru cheppaaru? dharmadasa?"
 "evaraina cheppanivvu, indulo nijam vunda leda?"
 devadasu dachaledu "konchem vundi" annadu.
 paarvati konchem sepe stabdamgaa vunna taruvaata "inka ennivela roopaayala aabharanaalu cheyinchi ichavu?" ani adigindi.
 "ivvaledu. cheyinchi vunchaanu. neevu teesukontava?"
 paarvati cheyichapi "ivvu, idugo chudu, naa ontimeeda okka aabharanam kuudaa ledu.
 "chaudarigaaru neeku ivvaleda?"
 "icharu, kaani nenu vaati nannitinee aayana peddakuuturuku ichesaanu."
 "ippudu neeku avasaram ledannatlugaa kanpistuu vundi."
 paarvati mukham oopi tala vanchukunnadi. devadasu kallu chemmagillaayi. saadhaaranamaina dukkhamlo vunna streelu tama aabharanaalu teesi ivvaru ani devadasu manasulo anukunnadu. kaani kanti nunchi veluvadutunna ashruvulanu aapukoni nemmadigaa annadu_"nenu e streeni preminchaledu, e streekee nenu aabharanaalu ivvaledu. idhi abaddam."
 paarvati deerghamgaa nittoorchi manasulo "naa nammakam kuudaa adhe" anukonnadi.
 konchem sepati daka iruvuruu mounamgaa vunnaru. taruvaata "ika madhyam traaganani pratigna cheyi" annadi paarvati.
 "idhi cheyalenu. neevu nannu marapinchagalanani pratigna cheyagalava?"
 paarvati emi analedu. ide samayamlo bayati nunchi sandhyaakaalapu sankhadhvani vinipinchindi. devadasu kitikeelo nunchi bayatiki chusi "saayantram mayipoyindi. ika intiki vellu patto!" annadu.
 "nenu vellanu, neevu pratigna cheyi."
 "enduku? nenu cheyalenu!"
 "enduku cheyalevu?"
 "yem andaruu anni panulu cheyagalara?"
 "korukunte tappakunda cheyagalaru."
 "ee raatriki lechi paripodam, mari neevu naatho paatu ragalawa?"
 paarvati hrudaya spandana hataattugaa aagipoyinatle vundi. aprayatnamgaane aame nota "idhi sadhyama?" ane maata vachindi.
 devadasu konchem mancham paiki jarigi kuurchoni "paarvatii! talupu teruvu" annadu.
 devadasu nilabadi nemmadigaa antuu vunnadu__patto, balavanta petti pratigna cheyinchadam manchida? daani valana pratyekamaina prayojanam emaina vunda? ivvaala chesina pratigna bahusa repu vundaka povachu. enduku nannu asatyavaadigaa chestavu?"
 marikonni kshanaalu oorakane nissabdamgaa gadichipoyayi. ide samayamlo e intlone gaani tun tun mantuu tommidi gantalu kottindi gadiyaram. devadasu hadavidiga "talupu teruvu patto!" annadu.
 paarvati emi matladaledu.
 "vellu patto!"
 "nenu vellane vellanu." ani paarvati hataattugaa maikam vachipadipoyindi. chala sepati varaku vekki vekki edustu vundi. ee samayamlo gadilo gaadaandhakaarame vundi. emi kanpinchadame ledu. devadasu kevalam tana ooha prakaaram paarvati neelameeda padi edustunnadani telusukunnadu. "patto!" ani nemmadigaa pilichaadu.
 paarvati edustune "devadada, naaku chala baadha kalugutuu vundi" annadi. devadasu nemmadigaa daggaraku jarigi vachaadu. aayana kallallo guda neellu nindipoyaayi kaani swaram maatram vikrutam kaaledu. "idemiti, naaku teliyadu patto!" annadu.
 "devadada nenu chachipotanu kuudaa. kaani ennaduu neeku seva cheyaleka poyanu, adhi naa chirakala vaancha."
 cheekatilo kallu tuduchukuntu "aa samayam kuudaa vastundi" annadu devadasu.
 "ayithe naatopaatu vachesey. ikkada ninnu chuse vaallu evaruu leru."
 "nee intiki vaste baga seva chestava?"
 "adhi naa balyakalapu korke. oo swargamloni devuda! naa yee korkenu neraverchu. aa taruvaata nenu maraninchinaa nakemi dukkham vundadu."
 eesaari devadasu kallu kuudaa ashruvulatho nindipoyaayi. devadas naa daggaraku vachesey!" ani paarvati mallee cheppindi.
 devadasu kallu tuduchukoni "sare manchidi, vastaanu" annadu.
 "vastaanu ani naa tala meeda cheyivesi cheppu!"
 devadasu tadumukuntu paarvati kaalu taaki "ee maata nenu ennatikee marachiponu. nenu vachinanduvallane nee dukkham tolagipotundani bhaviste nenu tappakunda vastaanu. chavaboye mundu kuudaa yee maata ghnaapakam vuntundi" annadu.