
ముల్కీరూల్స్ కొత్తగా నిర్వచించి 1956 స్థానికతను పరిగణలోకి తీసుకొని ఇక్కడి భూమి పుత్రులకు ఉద్యోగ నియామకాల్లో అవకాశాలు దక్కే విధంగా నిబంధనలు రూపొందించకపోతే భవిష్యత్ తరాలు బాగుపడవు. తెచ్చుకున్న తెలంగాణకు   అర్థం ఉండదు. చరిత్ర మనల్ని క్షమించదు.తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వివిధ శాఖల్లో ఉద్యోగాల భర్తీకి నియమాకాల ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తున్నది. ఇందుకు ఎటువంటి ఆటంకాలు కలుగకుండా కార్యాచరణ సిద్ధం చేయాలని సంబంధిత శాఖలను ఆదేశించింది, సంతోషం. కాని శాఖాపరమైన, న్యాయపరమైన చిక్కులకన్నా ముందు ఈ ఉద్యోగాలు ఎవరికి దక్కాలి, ఎవరు నిజమైన అర్హులు అనే అంశాలపై ముందుగా దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది.నేడు ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ఏర్పడినా ‘ముల్కీరూల్స్’ను పునరుద్ధరించే అవసరం ఖచ్చితంగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే సమైక్య రాష్ట్రంలో కన్నా ప్రత్యేక రాష్ట్రంలోనే ముల్కీరూల్స్ ఆవశ్యకత మరింతగా ఉంది.ఆది నుండి ఉద్యోగ నియామకాల విషయంలో ఇక్కడి భూమి పుత్రులకు, స్థానికులకు అన్యాయమే జరుగుతుంది. ఐదవ నిజాం కాలంలో ప్రధాని సాలార్జంగ్ ‘హైదరాబాద్ సివిల్ సర్వీసెస్’ స్థాపించి ఉత్తరాది నుండి విద్యావంతుల పేరిట బయటివారికి ఉద్యోగావకాశాలు కల్పించడంలో ముల్కీ (స్థానిక) సమస్య పైకి వచ్చింది. ఇంగ్లీష్ చదువులు వచ్చినవారు హైదరాబాద్కు వలస వచ్చి ఉద్యోగాలు దక్కించుకోవడం వల్ల స్థానిక నిరుద్యోగులు నిరంతరం ఆందోళనలు లేవనెత్తవలసి వచ్చింది. 1919లో ఏడవ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ స్థానిక నివాస నిబంధనలు (ముల్కీరూల్స్) క్రమబద్ధం చేశారు. హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో జన్మించిన వారు, వరుసగా 15 ఏళ్ళ పాటు స్థానికంగా నివాసం ఉన్న వారిని ముల్కీలుగా పరిగణించవచ్చని ఫర్మానా జారీచేశారు. అయినాసరే ఒకవైపు ముల్కీరూల్స్ ఉల్లంఘనలు జరగడం, మరోవైపు నిబంధనలు అమలుచేయాలని ఆందోళనలు తరచుగా జరిగాయి.1948లో వెల్లోడి హయాంలో స్థానికేతరుల అక్రమ నియామకాలు విపరీతమైనాయి. ఆంధ్ర, కన్నడ, తమిళ ప్రాంతాల నుండి మిడతల దండులాగ స్థానిక ఉద్యోగాలను కొల్లగొట్టారు. 1952 నాటికి దాదాపు 5,000 మంది స్థానికేతరులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడ్డారు. బూర్గుల రామకృష్ణ రావు గారి హయాంలో కూడా ముల్కీ ఆందోళనలు కొనసాగాయి.1956 నుండి 68 వరకు ముల్కీ రూల్స్కి విరుద్ధంగా అక్రమంగా తెలంగాణ ఉద్యోగాల్లో చొరబడిన ఆంధ్రా ఉద్యోగుల సంఖ్య 22 వేలకు పైగా ఉందన్న విషయాన్ని ఒప్పుకున్న కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి ప్రభుత్వం ఆంధ్రా ఉద్యోగులను వెనక్కి పంపడానికి జీవో నెం 36 జారీ చేసింది. దీనిని వ్యతిరేకించిన ఆంధ్ర ఉద్యోగులు హైకోర్ట్ తదుపరి సుప్రీంకోర్ట్ను ఆశ్రయించి చివరకు ఆక్టోబర్ 1972 ముల్కీరూల్స్ రాజ్యాంగబద్దమేనని సుప్రీంకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్పునిచ్చింది, కానీ వెంటనే వచ్చిన ‘‘జై ఆంధ్ర ఉద్యమ ప్రభావంతో రాజ్యాంగ సవరణ చేసి ముల్కీరూల్స్ ఒక ముద్రలో రద్దు చేయించి దాని స్థానంలో ఆరుసూత్రాల పథకం అమల్లోకి తెచ్చాయి. రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు సైతం ఉల్లంఘించి, వక్రీకరించి తెలంగాణ ఉద్యోగంలో 58 వేల మంది అక్రమంగా చొరబడినట్లు జయభారత్రెడ్డి కమిషన్ పేర్కొంది. తత్ఫలితంగా ఎన్టీఆర్ ప్రభుత్వ హయాంలో 610 జీవో వచ్చింది. కానీ ఆ జీవో సచివాలయం గోడలు దాటలేదు. ముప్పయి ఏండ్లు అమలు కాకుండా పోయింది.1985 నుండి మరింత యథేచ్ఛగా ఉల్లంఘనలు జరిగి కార్పోరేషన్లు, బోర్డులు, ప్రభుత్వరంగ సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రభుత్వ గ్రాంట్ పొందే సంస్థలన్నింటిలోను 70 నుండి 80 శాతం వరకు సీమాంధ్ర అధికారులు, ఉద్యోగాలతో నిండిపోతాయి. స్థానికుల నిష్పత్తిని, తగ్గించడం, జోన్ నిబంధనలు పాటించకపోవడం ఓపెన్ కేటగిరీ ఉద్యోగాలన్నీ స్థానికేతరుల కోటాగా వక్రీకరించి జిల్లా, జోన్, క్యాడరు, మార్చటం. శాఖాధిపతుల కార్యాలయాన్ని పెంచడం, స్థానికుల బ్యాంకింగ్ పోస్ట్లలో స్థానికేతరులను నియమించడం, బోగస్ సర్టిఫికెట్లు సృష్టించి స్థానికులుగా ఇక్కడ ఉద్యోగాలు పొందడం తెలంగాణ జిల్లాల్లో తాలుకా, మండల కేంద్రాల్లో కూడా ఉద్యోగ అవకాశాలు స్థానికేతరులు సంపాదించడం ఇక్కడి నిరుద్యోగ యువత నోట్లో మట్టికొట్టడం నాటి ఆంధ్ర పాలకులకు అలవాటైపోయింది.సమైక్యరాష్ట్రంలో 1956 నుండి తెలంగాణ యువతకు తీర్చలేని అన్యాయం జరిగింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో ఉన్న 13 లక్షల పోస్టులలో న్యాయానికి తెలంగాణ వాటా 5.20 లక్షలు ఉండాలి. కానీ అసలు, సిసలు తెలంగాణ వారు కనీసం 1.50 లక్షలు మించి ఉండరు. దాదాపు 3.70 లక్షల ఉద్యోగాలు తెలంగాణ కోల్పోయింది. అరవై ఏండ్ల పాటు లక్షలాది ఉద్యోగాలు కోల్పోవడంలో కొన్ని తరాల నుండి ఇక్కడి నిరుద్యోగులకు పూడ్చలేని నష్టం జరిగింది. ఇంకోవైపు ఇక్కడి ఉద్యోగులు సహ ప్రాంతీయుల ఆధిపత్య వివక్షలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. అనేక కమిటీలు కాలయాపనకే పరిమితమైనాయి తప్ప ఇక్కడి స్థానికులకు, భూమి పుత్రులకు జరిగిన అన్యాయాన్ని సవరించలేకపోయాయి. అందుకే ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమంలో ‘నియామకాల’ అంశం కీలకమైంది. పోరాటాల ఫలితంగాప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడింది కాని అన్యాయాల పరంపర కొనసాగుతోంది.ఉద్యోగుల విభజనలో, నియామకాల విషయంలో ‘నాలుగేళ్ళు స్థిరనివాసం ఉంటే చాలు’ అన్న అంశం నిజమైన తెలంగాణ బిడ్డలకు గొడ్డలిపెట్టు.ముల్కీరూల్స్ కొత్తగా నిర్వచించి 1956 స్థానికతను పరిగణలోకి తీసుకొని ఇక్కడి భూమి పుత్రులకు ఉద్యోగ నియామకాల్లో అవకాశాలు దక్కే విధంగా నిబంధనలు రూపొందించకపోతే భవిష్యత్ తరాలు బాగుపడవు, తెచ్చుకున్న తెలంగాణకు అర్థం ఉండదు, చరిత్ర మనల్ని క్షమించదు. ‘ముల్కీ రూల్స్ పునరుద్ధరణ’ డిమాండ్పై దృష్టి సారించాల్సిన బాధ్యత తెలంగాణలోని అన్ని రాజకీయ పార్టీలు, మేధావులు, విద్యావంతులు, రచయితలు, కవులు, కళాకారులు, విద్యార్థులు, యువకులు, నిరుద్యోగుల అందరిపైన ఉంది.సురేష్ కాలేరురాష్ట్ర సహ అధ్యక్షులు, తెలంగాణ ఉద్యోగుల సంఘంతెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వివిధ శాఖల్లో ఉద్యోగాల భర్తీకి నియమాకాల ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తున్నది. ఇందుకు ఎటువంటి ఆటంకాలు కలుగకుండా కార్యాచరణ సిద్ధం చేయాలని సంబంధిత శాఖలను ఆదేశించింది, సంతోషం. కాని శాఖాపరమైన, న్యాయపరమైన చిక్కులకన్నా ముందు ఈ ఉద్యోగాలు ఎవరికి దక్కాలి, ఎవరు నిజమైన అర్హులు అనే అంశాలపై ముందుగా దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది.నేడు ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ఏర్పడినా ‘ముల్కీరూల్స్’ను పునరుద్ధరించే అవసరం ఖచ్చితంగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే సమైక్య రాష్ట్రంలో కన్నా ప్రత్యేక రాష్ట్రంలోనే ముల్కీరూల్స్ ఆవశ్యకత మరింతగా ఉంది.ఆది నుండి ఉద్యోగ నియామకాల విషయంలో ఇక్కడి భూమి పుత్రులకు, స్థానికులకు అన్యాయమే జరుగుతుంది. ఐదవ నిజాం కాలంలో ప్రధాని సాలార్జంగ్ ‘హైదరాబాద్ సివిల్ సర్వీసెస్’ స్థాపించి ఉత్తరాది నుండి విద్యావంతుల పేరిట బయటివారికి ఉద్యోగావకాశాలు కల్పించడంలో ముల్కీ (స్థానిక) సమస్య పైకి వచ్చింది. ఇంగ్లీష్ చదువులు వచ్చినవారు హైదరాబాద్కు వలస వచ్చి ఉద్యోగాలు దక్కించుకోవడం వల్ల స్థానిక నిరుద్యోగులు నిరంతరం ఆందోళనలు లేవనెత్తవలసి వచ్చింది. 1919లో ఏడవ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ స్థానిక నివాస నిబంధనలు (ముల్కీరూల్స్) క్రమబద్ధం చేశారు. హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో జన్మించిన వారు, వరుసగా 15 ఏళ్ళ పాటు స్థానికంగా నివాసం ఉన్న వారిని ముల్కీలుగా పరిగణించవచ్చని ఫర్మానా జారీచేశారు. అయినాసరే ఒకవైపు ముల్కీరూల్స్ ఉల్లంఘనలు జరగడం, మరోవైపు నిబంధనలు అమలుచేయాలని ఆందోళనలు తరచుగా జరిగాయి.1948లో వెల్లోడి హయాంలో స్థానికేతరుల అక్రమ నియామకాలు విపరీతమైనాయి. ఆంధ్ర, కన్నడ, తమిళ ప్రాంతాల నుండి మిడతల దండులాగ స్థానిక ఉద్యోగాలను కొల్లగొట్టారు. 1952 నాటికి దాదాపు 5,000 మంది స్థానికేతరులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడ్డారు. బూర్గుల రామకృష్ణ రావు గారి హయాంలో కూడా ముల్కీ ఆందోళనలు కొనసాగాయి.1956 నుండి 68 వరకు ముల్కీ రూల్స్కి విరుద్ధంగా అక్రమంగా తెలంగాణ ఉద్యోగాల్లో చొరబడిన ఆంధ్రా ఉద్యోగుల సంఖ్య 22 వేలకు పైగా ఉందన్న విషయాన్ని ఒప్పుకున్న కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి ప్రభుత్వం ఆంధ్రా ఉద్యోగులను వెనక్కి పంపడానికి జీవో నెం 36 జారీ చేసింది. దీనిని వ్యతిరేకించిన ఆంధ్ర ఉద్యోగులు హైకోర్ట్ తదుపరి సుప్రీంకోర్ట్ను ఆశ్రయించి చివరకు ఆక్టోబర్ 1972 ముల్కీరూల్స్ రాజ్యాంగబద్దమేనని సుప్రీంకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్పునిచ్చింది, కానీ వెంటనే వచ్చిన ‘‘జై ఆంధ్ర ఉద్యమ ప్రభావంతో రాజ్యాంగ సవరణ చేసి ముల్కీరూల్స్ ఒక ముద్రలో రద్దు చేయించి దాని స్థానంలో ఆరుసూత్రాల పథకం అమల్లోకి తెచ్చాయి. రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు సైతం ఉల్లంఘించి, వక్రీకరించి తెలంగాణ ఉద్యోగంలో 58 వేల మంది అక్రమంగా చొరబడినట్లు జయభారత్రెడ్డి కమిషన్ పేర్కొంది. తత్ఫలితంగా ఎన్టీఆర్ ప్రభుత్వ హయాంలో 610 జీవో వచ్చింది. కానీ ఆ జీవో సచివాలయం గోడలు దాటలేదు. ముప్పయి ఏండ్లు అమలు కాకుండా పోయింది.1985 నుండి మరింత యథేచ్ఛగా ఉల్లంఘనలు జరిగి కార్పోరేషన్లు, బోర్డులు, ప్రభుత్వరంగ సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రభుత్వ గ్రాంట్ పొందే సంస్థలన్నింటిలోను 70 నుండి 80 శాతం వరకు సీమాంధ్ర అధికారులు, ఉద్యోగాలతో నిండిపోతాయి. స్థానికుల నిష్పత్తిని, తగ్గించడం, జోన్ నిబంధనలు పాటించకపోవడం ఓపెన్ కేటగిరీ ఉద్యోగాలన్నీ స్థానికేతరుల కోటాగా వక్రీకరించి జిల్లా, జోన్, క్యాడరు, మార్చటం. శాఖాధిపతుల కార్యాలయాన్ని పెంచడం, స్థానికుల బ్యాంకింగ్ పోస్ట్లలో స్థానికేతరులను నియమించడం, బోగస్ సర్టిఫికెట్లు సృష్టించి స్థానికులుగా ఇక్కడ ఉద్యోగాలు పొందడం తెలంగాణ జిల్లాల్లో తాలుకా, మండల కేంద్రాల్లో కూడా ఉద్యోగ అవకాశాలు స్థానికేతరులు సంపాదించడం ఇక్కడి నిరుద్యోగ యువత నోట్లో మట్టికొట్టడం నాటి ఆంధ్ర పాలకులకు అలవాటైపోయింది.సమైక్యరాష్ట్రంలో 1956 నుండి తెలంగాణ యువతకు తీర్చలేని అన్యాయం జరిగింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో ఉన్న 13 లక్షల పోస్టులలో న్యాయానికి తెలంగాణ వాటా 5.20 లక్షలు ఉండాలి. కానీ అసలు, సిసలు తెలంగాణ వారు కనీసం 1.50 లక్షలు మించి ఉండరు. దాదాపు 3.70 లక్షల ఉద్యోగాలు తెలంగాణ కోల్పోయింది. అరవై ఏండ్ల పాటు లక్షలాది ఉద్యోగాలు కోల్పోవడంలో కొన్ని తరాల నుండి ఇక్కడి నిరుద్యోగులకు పూడ్చలేని నష్టం జరిగింది. ఇంకోవైపు ఇక్కడి ఉద్యోగులు సహ ప్రాంతీయుల ఆధిపత్య వివక్షలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. అనేక కమిటీలు కాలయాపనకే పరిమితమైనాయి తప్ప ఇక్కడి స్థానికులకు, భూమి పుత్రులకు జరిగిన అన్యాయాన్ని సవరించలేకపోయాయి. అందుకే ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమంలో ‘నియామకాల’ అంశం కీలకమైంది. పోరాటాల ఫలితంగాప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడింది కాని అన్యాయాల పరంపర కొనసాగుతోంది.ఉద్యోగుల విభజనలో, నియామకాల విషయంలో ‘నాలుగేళ్ళు స్థిరనివాసం ఉంటే చాలు’ అన్న అంశం నిజమైన తెలంగాణ బిడ్డలకు గొడ్డలిపెట్టు.ముల్కీరూల్స్ కొత్తగా నిర్వచించి 1956 స్థానికతను పరిగణలోకి తీసుకొని ఇక్కడి భూమి పుత్రులకు ఉద్యోగ నియామకాల్లో అవకాశాలు దక్కే విధంగా నిబంధనలు రూపొందించకపోతే భవిష్యత్ తరాలు బాగుపడవు, తెచ్చుకున్న తెలంగాణకు అర్థం ఉండదు, చరిత్ర మనల్ని క్షమించదు. ‘ముల్కీ రూల్స్ పునరుద్ధరణ’ డిమాండ్పై దృష్టి సారించాల్సిన బాధ్యత తెలంగాణలోని అన్ని రాజకీయ పార్టీలు, మేధావులు, విద్యావంతులు, రచయితలు, కవులు, కళాకారులు, విద్యార్థులు, యువకులు, నిరుద్యోగుల అందరిపైన ఉంది.సురేష్ కాలేరురాష్ట్ర సహ అధ్యక్షులు, తెలంగాణ ఉద్యోగుల సంఘం

mulkirools kottagaa nirvachinchi 1956 sthaanikatanu pariganaloki teesukoni ikkadi bhoomi putrulaku udyoga niamakallo avakaasaalu dakke vidhamgaa nibandhanalu roopondinchakapothe bhavishyat taraalu bagupadavu. tecchukunna telangaanaku   artham undadu. charitra manalni kshaminchadu.telamgaana rashtra prabhutvam vividha saakhallo udyogaala bhartiki niyamakala prakriyanu vegavantam chestunnadi. induku etuvanti aatamkaalu kalugakunda kaaryaacharana siddham cheyalani sambandhita saakhalanu aadesinchindi, santosham. kaani saakhaaparamaina, nyaayaparamaina chikkulakanna mundu ee udyogaalu evariki dakkali, evaru nijamaina arhulu ane amsaalapai mundugaa drushti saarinchaalsina avasaram undi.nedu pratyeka rashtranga telamgaana erpadina ‘mulkirools’nu punaruddharinche avasaram khachitamgaa undi. nijam cheppalante samaikya rashtramlo kanna pratyeka rashtramlone mulkirools aavasyakata marintagaa undi.aadi nundi udyoga niyaamakaala vishayamlo ikkadi bhoomi putrulaku, sthaanikulaku anyayame jarugutundi. aidava nijam kaalamlo pradhaani salarjang ‘hyderabad sivil survices’ sthaapinchi uttaraadi nundi vidyaavantula paerita bayativaariki udyogaavakaasaalu kalpinchadamlo mulki (sthaanika) samasya paiki vachindi. ingleesh chaduvulu vachinavaaru hyderabadku valasa vachi udyogaalu dakkinchukovadam valla sthaanika nirudyogulu nirantaram aandolanalu levanettavalasi vachindi. 1919loo edava nijam meer usman aly sthaanika nivasa nibandhanalu (mulkirools) kramabaddham chesaru. hyderabad rashtramlo janminchina vaaru, varusagaa 15 ella paatu sthaanikamgaa nivasam unna vaarini mulkeelugaa pariganinchavacchani farmana jaareechesaaru. ayinasare okavaipu mulkirools ullanghanalu jaragadam, marovaipu nibandhanalu amalucheyaalani aandolanalu tarachugaa jarigai.1948loo vellodi hayamlo sthaaniketarula akrama niyaamakaalu vipareetamainaayi. aandhra, kannada, tamila praantaala nundi midatala dandulaaga sthaanika udyogaalanu kollagottaaru. 1952 naatiki daadaapu 5,000 mandi sthaaniketarulu prabhutva udyogaallo sthirapaddaaru. boorgula ramakrishna raavu gaari hayamlo kuudaa mulki aandolanalu konasagayi.1956 nundi 68 varaku mulki roolski viruddhamgaa akramamgaa telamgaana udyogaallo chorabadina andhra udyogula sankhya 22 velaku paiga undanna vishayaanni oppukunna kaasu brahmanandareddy prabhutvam andhra udyogulanu venakki pampadaaniki jeevo nem 36 jaarii chesindi. deenini vyatirekinchina aandhra udyogulu hycort tadupari supreenkortnu aasrayinchi chivaraku actober 1972 mulkirools rajyangabaddamenani supreenkortu chaaritraatmaka teerpunichindi, cony ventane vachina ‘‘jai aandhra udyama prabhaavamtho raajyaamga savarana chesi mulkirools oka mudralo raddu cheyinchi daani sthaanamlo aarusuutraala pathakam amalloki tecchaayi. rashtrapati uttarvulu saitam ullanghinchi, vakreekarinchi telamgaana udyogamlo 58 vela mandi akramamgaa chorabadinatlu jayabharatreddy kamishan perkondi. tatphalitamgaa ntr prabhutva hayamlo 610 jeevo vachindi. cony aa jeevo sachivalayam godalu daataledu. muppai endlu amalu kakunda poyindi.1985 nundi marinta yathechchagaa ullanghanalu jarigi carporationlu, bordulu, prabhutvaranga samsthalu, vishwavidyaalayaalu, prabhutva grant ponde samsthalannintilonu 70 nundi 80 saatam varaku seemandhra adhikaarulu, udyogaalato nindipotayi. sthaanikula nishpattini, tagginchadam, jon nibandhanalu paatinchakapovadam open ketagiri udyogaalannii sthaaniketarula kotaga vakreekarinchi jilla, jon, kyaadaru, marchatam. saakhaadhipatula kaaryaalayaanni penchadam, sthaanikula banking postlalo sthaaniketarulanu niyaminchadam, bogas certificatlu srushtinchi sthaanikulugaa ikkada udyogaalu pondadam telamgaana jillaallo taluka, mandala kendraallo kuudaa udyoga avakaasaalu sthaaniketarulu sampaadinchadam ikkadi nirudyoga yuvata notlo mattikottadam naati aandhra paalakulaku alavataipoyindi.samaikyaraashtramlo 1956 nundi telamgaana yuvataku teerchaleni anyayam jarigindi. rashtra prabhutvamlo unna 13 lakshala postulalo nyaayaaniki telamgaana wata 5.20 lakshalu undaali. cony asalu, sisalu telamgaana vaaru kaneesam 1.50 lakshalu minchi undaru. daadaapu 3.70 lakshala udyogaalu telamgaana kolpoyindi. aravai endla paatu lakshalaadi udyogaalu kolpovadamlo konni taraala nundi ikkadi nirudyogulaku poodchaleni nashtam jarigindi. inkovaipu ikkadi udyogulu saha praanteeyula aadhipatya vivakshalanu edurkovalasi vachindi. aneka kamiteelu kalayapanake parimitamainaayi tappa ikkadi sthaanikulaku, bhoomi putrulaku jarigina anyayanni savarinchalekapoyayi. anduke pratyeka telamgaana udyamamlo ‘niyaamakaala’ amsam keelakamaindi. poraataala phalitamgaapratyeka rashtram erpadindi kaani anyayala parampara konasagutondi.udyogula vibhajanalo, niyaamakaala vishayamlo ‘naalugellu sthiranivaasam unte chaalu’ anna amsam nijamaina telamgaana biddalaku goddalipettu.mulkirools kottagaa nirvachinchi 1956 sthaanikatanu pariganaloki teesukoni ikkadi bhoomi putrulaku udyoga niamakallo avakaasaalu dakke vidhamgaa nibandhanalu roopondinchakapothe bhavishyat taraalu bagupadavu, tecchukunna telangaanaku artham undadu, charitra manalni kshaminchadu. ‘mulki rools punaruddharana’ demandpy drushti saarinchaalsina baadhyata telangaanaloni anni rajakeeya paarteelu, medhaavulu, vidyaavantulu, rachayitalu, kavulu, kalaakaarulu, vidyaarthulu, yuvakulu, nirudyogula andaripaina undi.suresh kalerurashtra saha adhyakshulu, telamgaana udyogula sanghantelamgaana rashtra prabhutvam vividha saakhallo udyogaala bhartiki niyamakala prakriyanu vegavantam chestunnadi. induku etuvanti aatamkaalu kalugakunda kaaryaacharana siddham cheyalani sambandhita saakhalanu aadesinchindi, santosham. kaani saakhaaparamaina, nyaayaparamaina chikkulakanna mundu ee udyogaalu evariki dakkali, evaru nijamaina arhulu ane amsaalapai mundugaa drushti saarinchaalsina avasaram undi.nedu pratyeka rashtranga telamgaana erpadina ‘mulkirools’nu punaruddharinche avasaram khachitamgaa undi. nijam cheppalante samaikya rashtramlo kanna pratyeka rashtramlone mulkirools aavasyakata marintagaa undi.aadi nundi udyoga niyaamakaala vishayamlo ikkadi bhoomi putrulaku, sthaanikulaku anyayame jarugutundi. aidava nijam kaalamlo pradhaani salarjang ‘hyderabad sivil survices’ sthaapinchi uttaraadi nundi vidyaavantula paerita bayativaariki udyogaavakaasaalu kalpinchadamlo mulki (sthaanika) samasya paiki vachindi. ingleesh chaduvulu vachinavaaru hyderabadku valasa vachi udyogaalu dakkinchukovadam valla sthaanika nirudyogulu nirantaram aandolanalu levanettavalasi vachindi. 1919loo edava nijam meer usman aly sthaanika nivasa nibandhanalu (mulkirools) kramabaddham chesaru. hyderabad rashtramlo janminchina vaaru, varusagaa 15 ella paatu sthaanikamgaa nivasam unna vaarini mulkeelugaa pariganinchavacchani farmana jaareechesaaru. ayinasare okavaipu mulkirools ullanghanalu jaragadam, marovaipu nibandhanalu amalucheyaalani aandolanalu tarachugaa jarigai.1948loo vellodi hayamlo sthaaniketarula akrama niyaamakaalu vipareetamainaayi. aandhra, kannada, tamila praantaala nundi midatala dandulaaga sthaanika udyogaalanu kollagottaaru. 1952 naatiki daadaapu 5,000 mandi sthaaniketarulu prabhutva udyogaallo sthirapaddaaru. boorgula ramakrishna raavu gaari hayamlo kuudaa mulki aandolanalu konasagayi.1956 nundi 68 varaku mulki roolski viruddhamgaa akramamgaa telamgaana udyogaallo chorabadina andhra udyogula sankhya 22 velaku paiga undanna vishayaanni oppukunna kaasu brahmanandareddy prabhutvam andhra udyogulanu venakki pampadaaniki jeevo nem 36 jaarii chesindi. deenini vyatirekinchina aandhra udyogulu hycort tadupari supreenkortnu aasrayinchi chivaraku actober 1972 mulkirools rajyangabaddamenani supreenkortu chaaritraatmaka teerpunichindi, cony ventane vachina ‘‘jai aandhra udyama prabhaavamtho raajyaamga savarana chesi mulkirools oka mudralo raddu cheyinchi daani sthaanamlo aarusuutraala pathakam amalloki tecchaayi. rashtrapati uttarvulu saitam ullanghinchi, vakreekarinchi telamgaana udyogamlo 58 vela mandi akramamgaa chorabadinatlu jayabharatreddy kamishan perkondi. tatphalitamgaa ntr prabhutva hayamlo 610 jeevo vachindi. cony aa jeevo sachivalayam godalu daataledu. muppai endlu amalu kakunda poyindi.1985 nundi marinta yathechchagaa ullanghanalu jarigi carporationlu, bordulu, prabhutvaranga samsthalu, vishwavidyaalayaalu, prabhutva grant ponde samsthalannintilonu 70 nundi 80 saatam varaku seemandhra adhikaarulu, udyogaalato nindipotayi. sthaanikula nishpattini, tagginchadam, jon nibandhanalu paatinchakapovadam open ketagiri udyogaalannii sthaaniketarula kotaga vakreekarinchi jilla, jon, kyaadaru, marchatam. saakhaadhipatula kaaryaalayaanni penchadam, sthaanikula banking postlalo sthaaniketarulanu niyaminchadam, bogas certificatlu srushtinchi sthaanikulugaa ikkada udyogaalu pondadam telamgaana jillaallo taluka, mandala kendraallo kuudaa udyoga avakaasaalu sthaaniketarulu sampaadinchadam ikkadi nirudyoga yuvata notlo mattikottadam naati aandhra paalakulaku alavataipoyindi.samaikyaraashtramlo 1956 nundi telamgaana yuvataku teerchaleni anyayam jarigindi. rashtra prabhutvamlo unna 13 lakshala postulalo nyaayaaniki telamgaana wata 5.20 lakshalu undaali. cony asalu, sisalu telamgaana vaaru kaneesam 1.50 lakshalu minchi undaru. daadaapu 3.70 lakshala udyogaalu telamgaana kolpoyindi. aravai endla paatu lakshalaadi udyogaalu kolpovadamlo konni taraala nundi ikkadi nirudyogulaku poodchaleni nashtam jarigindi. inkovaipu ikkadi udyogulu saha praanteeyula aadhipatya vivakshalanu edurkovalasi vachindi. aneka kamiteelu kalayapanake parimitamainaayi tappa ikkadi sthaanikulaku, bhoomi putrulaku jarigina anyayanni savarinchalekapoyayi. anduke pratyeka telamgaana udyamamlo ‘niyaamakaala’ amsam keelakamaindi. poraataala phalitamgaapratyeka rashtram erpadindi kaani anyayala parampara konasagutondi.udyogula vibhajanalo, niyaamakaala vishayamlo ‘naalugellu sthiranivaasam unte chaalu’ anna amsam nijamaina telamgaana biddalaku goddalipettu.mulkirools kottagaa nirvachinchi 1956 sthaanikatanu pariganaloki teesukoni ikkadi bhoomi putrulaku udyoga niamakallo avakaasaalu dakke vidhamgaa nibandhanalu roopondinchakapothe bhavishyat taraalu bagupadavu, tecchukunna telangaanaku artham undadu, charitra manalni kshaminchadu. ‘mulki rools punaruddharana’ demandpy drushti saarinchaalsina baadhyata telangaanaloni anni rajakeeya paarteelu, medhaavulu, vidyaavantulu, rachayitalu, kavulu, kalaakaarulu, vidyaarthulu, yuvakulu, nirudyogula andaripaina undi.suresh kalerurashtra saha adhyakshulu, telamgaana udyogula sangham