దేశ రాజధాని ఢిల్లీ అనేక రోజులుగా వాయు కాలుష్యంతో ప్రమాదకర స్థాయిలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నది. ఏరోజుకారోజు గాలిలో ఉన్న విషాన్ని తూకం వేస్తూ, ప్రమాదం హెచ్చిందని భయపెట్టడం వినా నివారణ దిశగా ఎవరూ కాలు కదపడం లేదు. ఏవేవో పరిణామాలు సాగుతున్నట్టే ఉన్నది కానీ, పరిస్థితిని గాడినపడవేసే దిశగా ఒక్క అడుగూ పడటం లేదు. ఊపిరందక సామాన్యుడు ఉక్కిరిబిక్కిరవుతుంటే, విరుగుడు మందు వేయాల్సిన నాయకులు అహాలతో బుసలుకొడుతున్నారు. పరస్పరం విషం చిమ్ముకుంటున్నారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విభాగాల మధ్య ఘర్షణ పతాకస్థాయికి చేరిందే తప్ప, ఇంతటి కష్టకాలంలోనూ సమన్వయం సాధ్యపడలేదు. కేజ్రీవాల్ ఆలోచన నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్కు రుచించ లేదు. ఎన్జీటీ చెప్పినట్టు వినడానికి కేజ్రీవాల్ అంగీకరించడం లేదు. ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రి రాసిన లేఖ పొరుగు రాష్ట్రం హర్యానా ముఖ్యమంత్రికి అవమానకరంగా తోచింది. రాజకీయం చేయకండి అంటూ ఆయన రాసిన తిరుగుటపాతో హస్తిన చుట్టూ అలుముకున్న అసలు కాలుష్యం ఏమిటో మరోమారు తెలిసొచ్చింది.బేసి, సరిసంఖ్యల ప్రాతిపదికన వాహనాలను రోడ్డుమీదకు అనుమతించే విధానం కేజ్రీవాల్ ప్రభుత్వం గతంలో రెండుసార్లు ఇదేరకమైన కాలుష్య పరిస్థితుల్లో అమలుచేసింది. ఈ విధానం వల్ల ప్రయోజనం ఉన్నదా, కాలుష్యం తగ్గిందా అన్నది వేరే విషయం. నిజానికి ప్రజలకు ఇప్పుడు లెక్కలతో పనిలేదు. ఏదోఒక ప్రయత్నం జరగాలనీ, మంత్రం పనిచేయాలనీ కోరుకుంటున్నారు వారు. ఏదో ఒకటి జరిగి ఊపిరి అందితే చాలనుకుంటున్నారు. అందుకే, ఉన్న కాలుష్యానికి దీపావళి టపాసులు ఇంకెంత జోడిస్తాయో లెక్కలు కడతానంటూ సుప్రీంకోర్టు టపాసుల వినియోగంపై ఆంక్షలు విధించినా మౌనంగా భరించారు. పాలకులు ఏదో ఒకటి చేస్తే చాలన్న వారి మానసికస్థితి కారణంగానే, వాహనాలను నియంత్రించే ఈ విధానం ఫలితంతో నిమిత్తం లేకుండా గతంలో కేజ్రీవాల్కు ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది. ఇప్పుడూ అదే విధానాన్ని తూచ తప్పకుండా సోమవారం నుంచి ఆచరణలో పెడతానంటూ ఢిల్లీ ప్రభుత్వం గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ను అడిగింది. ఎన్జీటీ చివరకు సరేనన్నది కానీ, ఎటువంటి మినహాయింపులూ లేకుండా అన్నివాహనాలకు దానిని అమలు చేయాల్సిందేనని ఓ మెలికపెట్టింది. దానర్థం గతంలో ప్రభుత్వోద్యోగులు, మహిళలకు ఇచ్చిన మినహాయింపులు ఈ మారు లేకుండా, స్కూటర్లతో సహా అన్నింటికీ ఈ సూత్రాన్ని వర్తింపచేయడం. ఉపరితలంలో ఇది ఎంతో అద్భుతంగా, తేడాపాడాలు పాటించని నీతిసూత్రంగానూ కనిపిస్తున్నమాట నిజం. పైగా ఆపదలో ఉన్నప్పుడూ, అత్యయిక స్థితిలోనూ ప్రజాసంక్షేమం కోసం ప్రకటించే ఈ తరహా ఆంక్షల్లో మళ్ళీ మినహాయింపులేమిటన్న వాదన కొంతమేరకు నిజమే. కానీ, ఎన్జీటీ ఆదేశాలను తూచ తప్పకుండా పాటించడంలో ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి వచ్చిపడే సమస్యలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఈ విధానం అమలుచేస్తే, రోజూ ముప్పైలక్షల స్కూటర్లు రోడ్డుమీదకు రాకుండా ఆగిపోతాయి. వారంతా ఇప్పటికే బలహీనంగా ఉన్న ప్రజారవాణా వ్యవస్థమీదకు వచ్చిపడతారు. నగర రవాణావ్యవస్థ ఈ దాడిని తట్టుకొని నిలిచే పరిస్థితిలో లేదు. ఈ నియమం వర్తింపచేస్తే ప్రభుత్వోద్యోగుల విషయంలోనూ, మహిళాభద్రతలోనూ ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి కొన్ని భయాలూ అనుమానాలూ ఉన్నందున ఎన్జీటీ ధోరణికి కినిసిన కేజ్రీవాల్ ప్రభుత్వం ఈ విధానాన్నే అమలుచేయడం ఆపివేసింది. ఆదేశాలను పునఃసమీక్షించాలని కోరే విషయంలోనూ సోమవారం ఎన్జీటీ, ఢిల్లీ ప్రభుత్వాల మధ్య దాగుడుమూతలాట జోరుగా సాగింది. తన గుమ్మం తొక్కకుండానే ఇప్పటికే తనను ఆశ్రయించినట్టుగా ఢిల్లీ ప్రభుత్వం మీడియాకు చెప్పుకుంటున్నదని ఎన్జీటీ మధ్యాహ్నం విరుచుకుపడింది. ఆ తరువాత ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ఎన్జీటీని ఆశ్రయించడం, మహిళా డ్రైవర్లతో సహా అనేకులకు గతంలో ఇచ్చిన మినహాయింపులను ఈ మారు కూడా కొనసాగించేందుకు అనుమతించమని విజ్ఞప్తిచేయడం వేరే విషయం. వచ్చే ఏడాది తాను రెండువేల బస్సులు కొనబోతున్నందువల్ల ప్రజారవాణావ్యవస్థ మరింత బాగుపడుతుందని ఈ సందర్భంగా కేజ్రీవాల్ ప్రభుత్వం ఎన్జీటీకి చెప్పుకున్నది. అందుకు సంతోషమే కానీ, ఈ మూడేళ్ళకాలంలో మూడువేల బస్సులు ఎందుకు తరిగిపోయాయన్నది కేజ్రీ ఇప్పటికైనా చెబితే బాగుండును.ఇంతటి సంక్షోభంలోనూ కలసికట్టుతనం ఏమాత్రం కనిపించకుండా పోతున్నది. కేంద్రప్రభుత్వం తనకున్న విస్తృతాధికారాల రీత్యా ఇటువంటి సందర్భాల్లో ఢిల్లీ సహా ఇరుగుపొరుగు రాష్ట్రాల చెవులు మెలిపెట్టి పరిస్థితిని వేగంగా ఎలా దారికి తేవచ్చునో గత ఉదాహరణలతో కొందరు మేథావులు గుర్తుచేస్తున్నారు. ఇప్పుడు కేంద్రం పరిమిత పాత్ర మాత్రమే పోషిస్తూ, సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలు పాటించవలసిందిగా రాష్ట్రాలకు హితవు చెప్పి ఊరుకుంటున్నది. ఇందులోనూ రాజకీయం ఉన్నదన్న ఆరోపణలు అటుంచితే, హర్యానా ముఖ్యమంత్రి కేజ్రీవాల్కు రాసిన తిరుగుటపా మరింత ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తున్నది. ఖట్టర్కు కేజ్రీవాల్ రాసిన లేఖలో హర్యానా రైతులు పంట వ్యర్థాలను తగులబెడుతున్నందువల్ల వెలువడే పొగ ఢిల్లీని కమ్మేస్తూ ప్రాణాంతకంగా మారిన విషయాన్ని గుర్తుచేశారు. రోడ్లమీద దుమ్ము, వాహన కాలుష్యం, పరిశ్రమలతో పాటు ఇదేకాలంలో హర్యానా, పంజాబ్లనుంచి వస్తున్న పొగకూడా ఢిల్లీ ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని తిరగబెడుతూ పరిస్థితిని తీవ్రతరం చేస్తున్న మాట నిజం. విశ్వకవి రవీంద్రుడి మాటలను ఉటంకిస్తూ, కేజ్రీవాల్ లేఖ సంకుచితత్వంతోనూ, కుత్సితపు ఆలోచనలతోనూ కూడుకున్నదని పరోక్షంగా ఎదురుదాడి చేశారు ఖట్టర్ తన లేఖలో. ఢిల్లీ పరిధిలోని 40వేల హెక్టార్లలో వ్యవసాయం చేస్తున్న రైతులు కూడా ఇలాగే పంటవ్యర్థాలు తగులబెడుతుంటే మీరేం చర్యలు తీసుకున్నారని ఎదురు ప్రశ్నిస్తూ, అమాయకులైన హర్యానా, పంజాబ్ రైతులను ఆడిపోసుకోవద్దని హితవు చెప్పారాయన. రెండురోజులు ఢిల్లీలో ఉంటానని అంటూనే, చండీగఢ్లో ఎప్పుడైనా భేటీకి సిద్ధమని ఆయన రాసినమేరకు బుధవారం ఖట్టర్తో భేటీ కాబోతున్నట్టు కేజ్రీవాల్ ప్రకటించారు. ఈ భేటీ వల్ల ఏ ప్రయోజనమూ ఉండదని ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోనక్కరలేదు. కాలుష్యం చుట్టూ సాగుతున్న అనేకానేక నాటకీయ పరిణామాలు చూస్తున్నవారికి ఇక ప్రజలను ఒడ్డున పడవేయాల్సింది ప్రకృతే తప్ప పాలకులు కాదని అనిపించడంలో తప్పేమీ లేదు.
desha rajadhani dhilli aneka rojulugaa vaayu kaalushyamtho pramaadakara sthaayilo kottumittaadutunna. erojukaroju gaalilo unna vishaanni thookam vestu, pramaadam hecchindani bhayapettadam vina nivaarana disagaa evaruu kaalu kadapadam ledu. evevo parinaamaalu saagutunnatte unnadi cony, paristhitini gadinapadavese disagaa okka aduguu padatam ledu. oopirandaka saamaanyudu ukkiribikkiravutum, virugudu mandu veyalsina naayakulu ahalatho busalukodutunnaru. parasparam visham chimmukuntunnaru. kendra, rashtra prabhutva vibhaagaala madhya gharshana pataakasthaayiki cherinde tappa, intati kashtakaalamloonuu samanvayam saadhyapadaledu. kejrival aalochana neshanal green tribunalku ruchincha ledu. engeety cheppinattu vinadaaniki kejrival angeekarinchadam ledu. dhilli mukhyamantri raasina lekha porugu rashtram haryana mukhyamantriki avamaanakaramgaa thochindi. rajakeeyam cheyakandi antuu aayana raasina tirugutapaato hastina chuttu alumukunna asalu kaalushyam emito maromaru telisochindi.besi, sarisankhyala praatipadikana vaahanaalanu roddumeedaku anumatinche vidhaanam kejrival prabhutvam gatamlo rendusaarlu iderakamaina kalushya paristhitullo amaluchesindi. ee vidhaanam valla prayojanam unnada, kaalushyam tagginda annadi vere vishayam. nijaaniki prajalaku ippudu lekkalatho paniledu. edooka prayatnam jaragaalanee, mantram panicheyaalanii korukuntunnaru vaaru. edho okati jarigi oopiri andithe chaalanukuntunnaaru. anduke, unna kaalushyaaniki deepaavali tapasulu inkenta jodistayo lekkalu kadataanantuu supreenkortu tapasula viniyogampai aankshalu vidhinchinaa mounamgaa bharinchaaru. paalakulu edho okati cheste chaalanna vaari maanasikasthiti kaaranamgaane, vaahanaalanu niyantrinche ee vidhaanam phalitamtho nimittam lekunda gatamlo kejrivalku prasamsalu tecchipettindi. ippuduu adhe vidhaanaanni thuucha tappakunda somavaram nunchi aacharanalo pedataanantuu dhilli prabhutvam green tribunalnu adigindi. engeety chivaraku sarenannadi cony, etuvanti minahaayimpuluu lekunda annivaahanaalaku daanini amalu cheyalsindenani oo melikapettindi. daanartham gatamlo prabhutvodyogulu, mahilalaku ichina minahaayimpulu ee maaru lekunda, schootarlatho sahaa annintikii ee suutraanni vartimpacheyadam. uparitalamlo idhi entho adbhutamgaa, tedaapaadaalu paatinchani neetisuutramgaanuu kanipistunnamata nijam. paiga aapadalo unnappuduu, atyayika sthitiloonuu prajasankshemam kosam prakatinche ee taraha aankshallo mallee minahayimpulemitanna vaadana kontameraku nijame. cony, engeety aadesaalanu thuucha tappakunda paatinchadamlo dhilli prabhutvaaniki vachipade samasyalu konni unnaayi. ee vidhaanam amaluchesthe, roojoo muppailakshala schooterlu roddumeedaku rakunda aagipotaayi. vaarantaa ippatike balaheenamgaa unna prajaravana vyavasthameedaku vachipadataaru. nagara ravanavyavastha ee daadini tattukoni niliche paristhitilo ledu. ee niyamam vartimpacheste prabhutvodyogula vishayamloonuu, mahilaabhadrataloonuu dhilli prabhutvaaniki konni bhayalu anumaanaaluu unnanduna engeety dhoraniki kinisina kejrival prabhutvam ee vidhaanaanne amalucheyadam aapivesindi. aadesaalanu punahsameekshinchaalani kore vishayamloonuu somavaram engeety, dhilli prabhutvaala madhya daagudumuutalaata jorugaa saagindi. tana gummam tokkakundaane ippatike tananu aasrayinchinattugaa dhilli prabhutvam mediaku cheppukuntunnadani engeety madhyaahnam viruchukupadindi. aa taruvaata dhilli prabhutvam enjeeteeni aasrayinchadam, mahila driverlatho sahaa anekulaku gatamlo ichina minahaayimpulanu ee maaru kuudaa konasaginchenduku anumatinchamani vignapticheyadam vere vishayam. vache edaadi taanu renduvela bassulu konabotunnanduvalla prajaaravaanaavyavastha marinta baagupadutundani ee sandarbhamgaa kejrival prabhutvam enjeeteeki cheppukunnadi. anduku santoshame cony, ee moodellakaalamlo mooduvela bassulu enduku tarigipoyaayannadi kejri ippatikaina chebithe bagundunu.intati sankshobhamloonuu kalasikattutanam ematram kanipinchakunda potunnadi. kendraprabhutvam tanakunna vistrutaadhikaaraala reetya ituvanti sandarbhaallo dhilli sahaa iruguporugu rashtrala chevulu melipetti paristhitini vegamgaa ela daariki tevachuno gatha udaaharanalatoe kondaru methavulu gurtuchestunnaru. ippudu kendram parimita paatra matrame pooshistuu, supreenkortu aadesaalu paatinchavalasindigaa rashtralaku hitavu cheppi oorukuntunnadi. induloonuu rajakeeyam unnadanna aaropanalu atunchithe, haryana mukhyamantri kejrivalku raasina tirugutapa marinta aascharyaanni kaligistunnadi. khattarku kejrival raasina lekhalo haryana raitulu panta vyardhaalanu tagulabedutunnanduvali veluvade poga dhilleeni kammestu praanaantakamgaa maarina vishayaanni gurtuchesaaru. rodlameeda dummu, vaahana kaalushyam, parisramalatoe paatu idekaalamlo haryana, panjaablanunchi vastunna pogakuda dhilli prajala aarogyaanni tiragabedutuu paristhitini teevrataram chestunna maata nijam. vishwakavi raveendrudi maatalanu utankistuu, kejrival lekha sankuchitatvamtoonuu, kutsitapu aalochanalathonu koodukunnadani parokshamgaa edurudaadi chesaru khattar tana lekhalo. dhilli paridhilooni 40vela hectarlalo vyavasaayam chestunna raitulu kuudaa ilaage pantavyarthaalu tagulabedutunte meerem charyalu teesukunnaarani eduru prasnistuu, amaayakulaina haryana, panjab raitulanu aadiposukovaddani hitavu chepparayana. rendurojulu dhilleelo untaanani antoone, chandiigadlo eppudaina bheteeki siddhamani aayana rasinameraku budhavaaram khattarto bheti kaabotunnattu kejrival prakatinchaaru. ee bheti valla e prayojanamuu undadani pratyekamgaa cheppukonakkaraledu. kaalushyam chuttu saagutunna anekaneka natakiya parinaamaalu chustunnavaariki ika prajalanu odduna padaveyalsindi prakruthe tappa paalakulu kaadani anipinchadamlo tappemi ledu.