  గొప్ప కవి కవిత్వంలాగా ఆవిడను చూస్తున్నకొద్దీ సుందరానికి ఆవిడలో ఎన్నో కొత్తవిషయాలు కనపడసాగాయి. పైకి ఎంతో ఉల్లాసంగా, ఎక్కడో ఆకాశవీధుల్లో, మహోన్నతి భావాలమధ్య విహరిస్తున్నట్టు కనబడటమూ, ఏవేవో తలుచుకుని విరగబడి నవ్వటమూ, తాను మాట్లాడుతున్న మాటలు అవతల వాళ్ళమీద ఎట్లా పనిచేస్తున్నదీ గమనించలేకపోవటమూ చూసి ఆవిడ తన జీవితంలో చాలా అసంతృప్తి చెందివుండాలని అనుకున్నాడు. తన కిష్టమైన విషయాలగురించి ఎంతో అద్భుతంగా చెప్పటమూ, తన కిష్టంలేనివాటిని గురించి ఎంతో జుగుప్ప కనబరచటమూ శ్యామలగారికి అలవాటు. ఎంతో వయస్సులేని సుందరానికే ఆవిడలో ఓర్విలేనితనమూ, కుళ్ళుమోతుతనమూ, చాడీఖోరుతనమూ, తాను చెప్పేదానికి తిరుగువుండ వీలులేదన్న అహంకారమూ. తెలియనివి తెలిసినట్టు నటించటమూ ఉన్నట్టు తోచింది.

 కాని ఆవిడను ఎవరూ పల్లెత్తుమాట అనలేదు. ఆవిడ చెప్పినవన్నీ శ్రద్దగా విన్నారు. ఆవిణ్ణి ఆనందపరచటానికి విశ్వ ప్రయత్నాలు చేశారు. ఆవిడతోపాటు నవ్వారు. ఒక్క సుందరం తనను గురించి ఏమనుకుంటున్నాడో మటుకు ఆవిడకు అర్ధంకాలేదు. అందుచేత ఆవిడ నలుగురినీ కూర్చోబెట్టి, బహిరంగ సభలకు పనికివచ్చే గొంతుతో మాట్లాడేటప్పుడు, పక్కన సుందరం ఉండటం జరిగితే వాడికేసి మధ్య మధ్య పక్క చూపులు చూసేది. ఒకసారి ఇది గమనించి సుందరం అక్కణ్ణుంచి లేచి అవతలికి వెళ్ళాడు. ఆవిడ బహుశా వాణ్ణి శపించుకుని ఉంటుంది.

 శ్యామలగారి కిద్దరు పిల్లలు. ఒక ఆడపిల్లా, మగపిల్లాడూనూ. ఇద్దరూ అరవం మాట్లాడతారు. ఆడపిల్ల తల్లిగానే నోరు తెరిచినప్పుడల్లా గొప్పలు చెప్పుకుంటుంది. పిల్లవాడికి మటుకు నోట్లో నాలికలేదు. ఆ ఇద్దర్నీ చాలా ఆదర్శంగా పెంచుతున్నట్టు శ్యామలగారు నటించేది. కాని ఆవిడ కా పిల్లలమీద ఏదో విసుగున్నట్టూ, తన అవతారానికి వాళ్ళు ప్రతిబంధకంగా ఉన్నారని ఆవిడ భావిస్తున్నట్టుగా సుందరానికి పొడగట్టింది. వాళ్ళ మీద తనకు అంతలో కలిగే చిరాకును ఓర్పు కింద ప్రదర్శించేటందు కావిడచేసే వ్యర్ధప్రయత్నాలు సుందరాని కేమీ నచ్చలేదు. వాడు మనుష్యులను అర్ధం చేసుకునే స్థితిలో ఉన్నాడుగాని సహించే స్థితిలో లేడు.

 రెండు రోజులుండి శ్యామలగారు సుందరం కాలేజీలో ప్రవేశించేరోజే పట్నం బయలుదేరింది.
 
 "ఏం నాయనా? నువ్వు నిజంగా పట్నం కాలేజీలో చేరవలసింది. చదువంటే పట్నంలోనే చదవాలి. సీటు మీ పినమామగారు అవలీలనగా ఇప్పించి వుండేవారు. పట్నంలో ఆయన్నెరగనివాళ్ళెవరు? అంతా అయితే ప్రిసిపాల్ అవతారంగారి భార్యతో నేనన్నా చెప్పివుండేదాన్ని... ఎప్పుడన్నా పట్నంవస్తే మా ఇంటోకూడా వుండిపోవచ్చులే మేం పరాయివాళ్ళంకాదు" అన్నదావిడ.

 ఆవిడ ప్రారబ్ధమో, సుందరం ప్రారబ్ధమోగాని ఆవిడ అన్న ప్రతిమాటా వాడి చెవులకి తప్పుగానే వినిపించింది__ అవతారం అనేఆయన ఏ కాలేజీ ప్రిన్సిపాలో తెలియకపోవటం అటుంచి.

 "పట్నం చదువు చదివేటంత తాహతు లేదులెండి. ఈ చదువు ఈడిస్తే చాలా అదృష్టవంతుణ్ణే" అన్నాడు సుందరం,

 "డబ్బా?" అన్నదావిడ తూస్కారంగా. "వెధవ డబ్బు. నీ చదువుకయ్యే డబ్బుకూడా ఒక డబ్బేటోయ్, పిచ్చివాడా?" అన్నది శ్యామలగారు.

 ఎవరో ఒకరికి డబ్బంటే అంత త్రుణీకరభావం ఉన్నందుకు సుందరం చాలా సంతోషించాడు.

 ఆవిడ వెళ్ళిపోయిన మరుక్షణం సుందరానికి మళ్ళీ మానవ ప్రపంచంలో పడ్డట్టనిపించింది. కాని పార్వతీశంగారన్నట్టు సందడంతా అణిగిపోయింది.

 ఆరోజే సుందరం కొత్తగా పెట్టిన కాలేజీలోచేరాడు. ఆ సంగతి తల్లికి కార్డుకూడా రాశాడు. ఆ కార్డుతోబాటు మేనమామక్కూడా రాశాడు. తన వెంట ఉన్నడబ్బు చాలదని, పుస్తకాలు కొనుక్కోవటానికి 15 రూపాయలైనా పంపించమనీనూ.

 ఈ కార్డుకు సమాధానం రాస్తూ శేషగిరి, "డబ్బు రెండు మూడు రోజుల్లో పంపిస్తాను. నిన్ననే మీ అమ్మ ఇక్కడికి వచ్చింది. ఇక్కడే ఉండమన్నాను. ఇల్లంతా అద్దెకిచ్చేద్దామని నా ఆలోచన" అని రాశాడు.

                                ౨౧

 చదువంటే ఇప్పటికీ సుందరానికి పూర్వంఉన్న ఆదరాభిమానాలున్నాయి. కాని ఈ ఆదరాభిమానాలు క్లాసుపుస్తకాల పరిమితిలో నిలిచి ఉండటంలేదు. అదివరలో పాఠ్యపుస్తకాలే సాహిత్యంగానూ, ఉపాధ్యాయులే రచయితలుగానూ ఉన్నట్టుండేది. ఇప్పుడు వాడు వేరే సాహిత్యాన్నీ వేరే గ్రంధకర్తలనూ తెలుసుకోసాగాడు. చాల్స్ డికెన్స్ నవలలూ, ధామస్ హార్ణీ నవలలూ వరసుగా తెచ్చుకుని చదివెయ్య సాగాడు. వాడికి మానవ సమాజంతో ఆటే పరిచయంలేని లోపాన్ని ఈ సాహిత్యం అద్భుతంగా తీర్చింది__ కనీసం తీర్చినట్టు కనబడింది.

 కాలేజీ పాఠాలూ, లెక్చరర్లూ__ వీటిలో సుందరానికి ఆనందం కనిపించలేదు. ఒకప్పుడు వాడి జీవితంలో కల్లా స్కూలులో గడిపేకాలమే కాంతివంతంగా తోచేది. ఇప్పుడు కాలేజీలో గడిపే కాలం అంత కాంతివంతంగా లేదు. అంతమాత్రానికే సుందరానికి కాలేజీ మీదఅసహ్యం వేసిందనికాదు. ఇప్పటికికూడా కాలేజీ వాతావరణమూ, విధ్యార్డులూ, వారి సాంగత్యమూ సుందరానికి ఆహ్లాదకరంగానే వుంది. అయినా "మంచి" అబ్బాయిగా లెక్చరరు చెప్పే మాటలన్నీ చెవులు రిక్కించి వినటమూ, సందేహాలు కలిగితే లెక్చరర్ను అడిగి నివృత్తి చేసుకోవటమూ చాలా అనవసర మనిపించింది.
 
 హైస్కూలులో సుందరం సహాధ్యాయులకూ, కాలేజీ సహాధ్యాయులకూ ఏమీ సంబంధం లేదు. వీళ్ళలో అతి విచిత్రమైన వ్యక్తులున్నారు. జగన్నాధం ఆడ వేషాలు వేస్తాడు. పాడతాడు. చిన్నప్పటినుంచీ నాటకాలలో వేషాలు వేస్తూనే వున్నాడు. చిన్నప్పుడు లోహితాన్యుడూ, ప్రహ్లాదుడూ, కృష్ణుడూ వేశాడు. ఇటీవలనే ఆడవేషాలు ప్రారంభించాడు. బసవపున్నయ్య పుట్ బాల్ చాంపియన్. గోవిందరాజులు టెన్నిస్ లో పైకివస్తున్నాడు. లక్చరర్లతో ఆడుతున్నాడు. సుదర్శనం ప్రత్యేకత ఏమంటే క్లాసులో కనపడని అల్లరీ, కనబడే అల్లరీకూడా చేసేవాడు. ఒకనాడు ఇంగ్లీషు పాఠం జరుగుతుండగా వాడు గడియారం తెచ్చి బల్లకిందపెట్టి అలారం కొట్టించాడు. మరోరోజు తెలుగు క్లాసులో తన చుట్టుప్రక్కల వాళ్ళకు గారెలు పంచిపెట్టసాగాడు. ప్రతి జీవీ తనజన్మసార్దక్యంకోసం తెలిసో తెలియకో అనుక్షణమూ ప్రయత్నిస్తూ ఉంటాడన్నమాట నిజమైతే, వరండాలో వెళ్ళే లెక్చరర్లమీదా, విద్యార్దులమీదా కాగితం బాణాలు వెయ్యటమూ, క్లాసు పాఠంమధ్య కప్పుగంతులు గియ్యటమూ తన జన్మ సార్ధక్యమని సుదర్శనం భావించడన్నమాట.
  goppa kavi kavitvamlaagaa aavidanu chustunnakoddii sundaraaniki aavidalo enno kottavishayaalu kanapadasagayi. paiki entho ullaasamgaa, ekkado aakaasaveedhullo, mahonnati bhavalamadhya viharistunnattu kanabadatamuu, evevo taluchukuni viragabadi navvatamuu, taanu maatlaadutunna maatalu avatala vaallameeda etla panichestunnadii gamaninchalekapovatamuu chusi aavida tana jeevitamlo chala asantrupti chendivundaalani anukunnadu. tana kishtamaina vishayaalagurinchi entho adbhutamgaa cheppatamuu, tana kishtamlenivaatini gurinchi entho juguppa kanabarachatamuu shyaamalagaariki alavaatu. entho vayassuleni sundaraanike aavidalo orvilenitanamuu, kullumotutanamuu, chaadiikhorutanamuu, taanu cheppedaaniki tiruguvunda veeluledanna ahankaaramuu. teliyanivi telisinattu natinchatamuu unnattu thochindi.

 kaani aavidanu evaruu pallettumaata analedu. aavida cheppinavanni shraddagaa vinnaru. aavinni aanandaparachataaniki vishwa prayatnaalu chesaru. aavidathopaatu navvaaru. okka sundaram tananu gurinchi emanukuntunnado matuku aavidaku ardhamkaaledu. anducheta aavida nalugurinee koorchobetti, bahiranga sabhalaku panikivacche gontuto matladetappudu, pakkana sundaram undatam jarigithe vaadikesi madhya madhya pakka chuupulu chusedi. okasari idhi gamaninchi sundaram akkannunchi lechi avataliki vellaadu. aavida bahusa vaanni sapinchukuni untundi.

 shyaamalagaari kiddaru pillalu. oka adapilla, magapillaaduunuu. iddaruu aravam maatlaadataaru. aadapilla talligaane noru terichinappudalla goppalu cheppukuntundi. pillavaadiki matuku notlo naalikaledu. aa iddarnee chala aadarsamgaa penchutunnattu shyaamalagaaru natinchedi. kaani aavida kaa pillalameeda edho visugunnattu, tana avataaraaniki vaallu pratibandhakamgaa unnaarani aavida bhaavistunnattugaa sundaraaniki podagattindi. vaalla meeda tanaku antalo kalige chiraakunu orpu kinda pradarsinchetandu kavidachese vyardhaprayatnaalu sundaraani kemi nachaledu. vaadu manushyulanu ardham chesukune sthitilo unnaadugaani sahinche sthitilo ledu.

 rendu rojulundi shyaamalagaaru sundaram kaalejeelo pravesincheroje patnam bayaluderindi.
 
 "yem nayana? nuvvu nijamgaa patnam kaalejeelo cheravalasindi. chaduvante patnamlone chadavali. seetu mee pinamaamagaaru avaleelanagaa ippinchi vundevaaru. patnamlo aayanneraganivaallevaru? antaa ayithe prisipal avataaramgaari bhaaryatho nenanna cheppivundedaanni... eppudanna patnamvaste maa intokuda vundipovachhule mem paraayivaallankaadu" annadavida.

 aavida praarabdhamo, sundaram praarabdhamogaani aavida anna pratimata vaadi chevulaki tappugaane vinipinchindi__ avataaram aneaayana e callagy prinsipaalo teliyakapovatam atunchi.

 "patnam chaduvu chadivetanta taahatu ledulendi. ee chaduvu eediste chala adrushtavantunne" annadu sundaram,

 "dabba?" annadavida thooskaaramgaa. "vedhava dabbu. nee chaduvukayye dabbukuda oka dabbatoy, pichivada?" annadi shyaamalagaaru.

 evaro okariki dabbante anta trunikarabhavam unnanduku sundaram chala santoshinchaadu.

 aavida vellipoyina marukshanam sundaraaniki mallee manava prapanchamlo paddattanipinchindi. kaani paarvateesamgaarannattu sandadanta anigipoyindi.

 aroje sundaram kottagaa pettina kalejilocheradu. aa sangati talliki kardukuda raasaadu. aa kaardutobaatu menamamakkuda raasaadu. tana venta unnadabbu chaaladani, pustakaalu konukkovataniki 15 roopaayalainaa pampinchamaneenuu.

 ee kaarduku samadhanam raastuu seshagiri, "dabbu rendu moodu rojullo pampistaanu. ninnane mee amma ikkadiki vachindi. ikkade undamannaanu. illanta addekicheddamani naa aalochana" ani raasaadu.

                                ye

 chaduvante ippatikee sundaraaniki puurvamunna aadaraabhimaanaalunnaayi. kaani ee aadaraabhimaanaalu klaasupustakaala parimitilo nilichi undatamledu. adivaralo paatyapustakaale saahityamgaanuu, upaadhyaayule rachayitalugaanuu unnattundedi. ippudu vaadu vere saahityaannii vere grandhakartalanuu telusukosagadu. challs deckens navalaluu, dhamas haarnii navalaluu varasugaa tecchukuni chadiveyya saagaadu. vaadiki manava samaajamtho autae parichayamleni lopanni ee saahityam adbhutamgaa teerchindi__ kaneesam teerchinattu kanabadindi.

 callagy paataaluu, lecturerloo__ veetilo sundaraaniki aanandam kanipinchaledu. okappudu vaadi jeevitamlo kalla schoolulo gadipekalame kaantivantamgaa tochedi. ippudu kaalejeelo gadipe kaalam anta kaantivantamgaa ledu. antamaatraanike sundaraaniki callagy meedaasahyam vesindanikaadu. ippatikikuda callagy vaataavaranamuu, vidhyaarduluu, vaari saangatyamuu sundaraaniki aahlaadakaramgaane vundi. aina "manchi" abbaiga lekchararu cheppe maatalannee chevulu rikkinchi vinatamuu, sandehaalu kaligithe lekchararnu adigi nivrutti chesukovatamu chala anavasara manipinchindi.
 
 haiskuululoo sundaram sahaadhyaayulakuu, callagy sahaadhyaayulakuu emi sambandham ledu. veellalo athi vichitramaina vyaktulunnaaru. jagannadham aada veshaalu vestaadu. paadataadu. chinnappatinunchi naatakaalalo veshaalu vestune vunnadu. chinnappudu lohitanyudu, prahlaaduduu, krushnuduu vaesaadu. itiivalane aadaveshaalu praarambhinchaadu. basavapunnayya put bal champian. govindarajulu tennis loo paikivastunnadu. lakchararlatho aadutunnaadu. sudarsanam pratyekata emante classulo kanapadani allary, kanabade allarikuda chesevadu. okanadu ingleeshu paatham jarugutundagaa vaadu gadiyaram tecchi ballakindapetti alaram kottinchaadu. maroroju telugu classulo tana chuttuprakkala vaallaku gaarelu panchipettasaagaadu. prati jeevi tanajanmasaardakyamkonasam teliso teliyako anukshanamuu prayatnistuu untadannamata nijamaithe, varandaalo velle lekchararlameedaa, vidyaardulameedaa kaagitam baanaalu veyyatamuu, klaasu paatammadhya kappugantulu giyyatamuu tana janma saardhakyamani sudarsanam bhavinchadannamata.