దేశాన్ని సంక్షోభ పరిస్థితుల నుండి గట్టెక్కించిన అపర చాణక్యుడిగానే మాజీ ప్రధానమంత్రి పి.వి. నరసింహారావును చూస్తుంటారు. ఆయనలో మరో కోణమూ ఉంది. ఆయన గొప్ప సృజన శీలి, అనువాదకుడు, కవి, కథకుడు, బహుభాషావేత్త, పండితుడు, సంగీతాభిమాని, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత.సాహిత్యమంటే పి.వి. నరసింహారావుకు వల్లమాలిన అభిమానం. కేవలం ఒకే భాషా సాహిత్యం కాదు, పలు భాషల సాహిత్యం ఆయనకు కరతలామలకం. తెలుగుతో పాటు హిందీలోనూ ఆయన కవిత్వం రాశారు. కవి సమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన బృహద్ర్గంథం ‘వేయి పడగలు’ను హిందీలోకి తర్జుమా చేశారు. ‘సహస్ర ఫణ్’ పేరుతో చేసిన ఈ అనువాదానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ప్రముఖ మరాఠీ రచయిత హరినారాయణ్ ఆప్టే రచించిన ‘పన్ లక్షత్ కోన్ ఘేతో’ అనే మరాఠీ గ్రంథాన్ని ‘అబల జీవితం’ అనే పేరుతో అనువదించారు. ప్రముఖ కవయిత్రి జయప్రభ కవితాన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు.అనువాదాలతో పాటు స్వతంత్ర రచనలూ చేశారు పి.వి. తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నేపథ్యంలో, ‘గొల్ల రామవ్వ’ అనే కథను రచించారు. ఈ కథ 1949లో ‘కాకతీయ’ పత్రికలో ప్రచురితమైంది.సమకాలీన రాజకీయాలపై వ్యాసాల రూపంలో వ్యాఖ్యానాలూ చేశారు. విపక్షంతో పాటు స్వపక్షంపై కూడా సున్నితంగా చురకలేయడం ఆయన వ్యాసాల లక్షణం. రాజీవ్గాంధీ పాలనపై ‘మెయిన్ స్ర్టీం’ పత్రికలో 1989లో ప్రచురితమైన పి.వి. వ్యాసం దీనికి ఒక ఉదాహరణగా చూపవచ్చు. అనేక వ్యాసాలను పి.వి. కలం పేరుతో రచించారు. అవన్నీ వెలుగులోకి వస్తే పి.వి. రచనా వైశిష్ట్యం వెల్లడవుతుంది.తమ ఆత్మకథను ‘ఇన్సైడర్’ అనే పేరుతో నవలా రూపంలో రచించారు పి.వి. ఈ నవల కథానాయకుడు ఆనంద్ జీవితానికి, పి.వి. జీవితానికి ఉన్న పోలికల రీత్యా చూస్తే ఆనందే పి.వి. నరసింహారావు అని తెలుస్తుంది. ఈ నవలల్లో జాతీయస్థాయి నాయకుల పేర్లు యధాతథంగా ఉపయోగించారు. కానీ రాష్ట్రస్థాయి నాయకుల పేర్లు మాత్రం మార్చారు.వివిధ భాషల సాహిత్యాన్ని పి.వి. అధ్యయనం చేశారు. 17 భాషల్లో ధారాళంగా మాట్లాడగలిగే ప్రజ్ఞ ఆయన సొంతం. ఏ భాషా వ్యవహర్తలతో మాట్లాడేప్పుడైనా వారి మాతృభాషలోనే సంభాషించడం పి.వి. నైజం. అందువల్లే కాబోలు వేర్వేరు ప్రాంతాల నుండి ఎన్నికల్లో పోటీచేసినా గెలవగలిగారు. తెలుగు రాష్ర్టాలతో పాటు ఒడిశా, మహారాష్ట్రల నుండి కూడా ఆయన ప్రజాప్రతినిధిగా పార్లమెంటు మెట్లెక్కగలిగారు.ఆయా భాషా వ్యవహర్తలకు తమ భాషపై ఉండే పరిజ్ఞానం కంటే అధిక నిపుణతను కనబర్చారు పి.వి. 1983లో జరిగిన అలీన దేశాల శిఖరాగ్ర సమావేశంలో స్పానిష్లో మాట్లాడి క్యూబా అధ్యక్షుడు ఫిడెల్ కాస్ర్టోతో సహా పలువురిని సంభ్రమాశ్చర్యాలకు గురిచేశారు. దేశ విదేశాల్లో పలు విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆయన కీలకోపన్యాసాలు చేశారు. సంగీతం, సినిమా, రంగస్థలం అంటే ఆయనకు ఎంతో మక్కువ. భారతీయ తత్వశాస్త్రం, సంస్కృతి అంటే వల్లమాలిన అభిమానం. కవిత్వం, కాల్పనిక సాహిత్యం, అనువాద సాహిత్యాల్లో మేటిగా నిలిచారు. గొప్ప బహుభాషావేత్తగా, సాహిత్యకారుడిగా ఆయన స్థానం సుస్థిరం.రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు(నేడు పి.వి. వర్ధంతి)
deshaanni sankshobha paristhitula nundi gattekkinchina apara chaanakyudigaane maji pradhaanamantri pi.vi. narasimhaaraavunu chustuntaaru. aayanalo maro konamuu undi. aayana goppa srujana sheeli, anuvaadakudu, kavi, kathakudu, bahubhashavetta, panditudu, sangeetaabhimaani, kendra saahitya akadami avaardu graheeta.saahityamante pi.vi. narasimhaaraavuku vallamaalina abhimanam. kevalam oke bhasha saahityam kaadu, palu bhashala saahityam aayanaku karatalaamalakam. telugutho paatu hindiiloonuu aayana kavitvam raasaaru. kavi samrat vishwanaatha satyanarayana rachinchina bruhadrgantham ‘veyi padagalu’nu hindiiloki tarjuma chesaru. ‘sahasra fhan’ paerutho chesina ee anuvaadaaniki kendra saahitya akadami avaardu labhinchindi. pramukha maraatii rachayita harinarayan aapte rachinchina ‘pun lakshat kon ghetho’ ane maraatii grandhaanni ‘abala jeevitam’ ane paerutho anuvadinchaaru. pramukha kavayitri jayaprabha kavitaanni aanglamloki anuvadinchaaru.anuvaadaalatoe paatu swatantra rachanaluu chesaru pi.vi. telamgaana saayudha porata nepathyamlo, ‘golla ramavva’ ane kathanu rachinchaaru. ee katha 1949loo ‘kaakateeya’ patrikalo prachuritamaindi.samakaaleena rajakeeyaalapai vyaasaala roopamlo vyaakhyaanaaluu chesaru. vipakshamto paatu swapakshampai kuudaa sunnitamgaa churakaleyadam aayana vyaasaala lakshanam. rajivgandhi paalanapai ‘main srteem’ patrikalo 1989loo prachuritamaina pi.vi. vyaasam deeniki oka udaaharanagaa chuupavachchu. aneka vyaasaalanu pi.vi. kalam paerutho rachinchaaru. avannee veluguloki vaste pi.vi. rachana vaishishtyam velladavutundi.tama aatmakathanu ‘insaider’ ane paerutho nawala roopamlo rachinchaaru pi.vi. ee navala kathaanaayakudu anand jeevitaaniki, pi.vi. jeevitaaniki unna polikala reetya chuste aanande pi.vi. narasimhaaraavu ani telustundi. ee navalallo jaatiiyasthaayi naayakula paerlu yadhaatathamgaa upayoginchaaru. cony rashtrasthayi naayakula paerlu maatram maarchaaru.vividha bhashala saahityaanni pi.vi. adhyayanam chesaru. 17 bhaashallo dhaaraalamgaa matladagalige prajna aayana sontam. e bhasha vyavahartalatho matladeppudaina vaari maatrubhaashalone sambhaashinchadam pi.vi. naijam. anduvalle kaabolu ververu praantaala nundi ennikallo potichesina gelavagaligaaru. telugu raashrtaalatho paatu odisa, maharashtrala nundi kuudaa aayana prajaapratinidhigaa paarlamentu metlekkagaligaaru.aayaa bhasha vyavahartalaku tama bhashapai unde parignaanam kante adhika nipunatanu kanabarchaaru pi.vi. 1983loo jarigina aleena deshaala sikharagra samavesamlo spaanishlo matladi cuba adhyakshudu fidel casrtotho sahaa paluvurini sambhramaascharyaalaku gurichesaaru. desha videsaallo palu vishwavidyaalayaallo aayana keelakopanyasalu chesaru. sangeetam, sinima, rangasthalam ante aayanaku entho makkuva. bhaarateeya tatvasastram, samskruti ante vallamaalina abhimanam. kavitvam, kaalpanika saahityam, anuvaada saahityaallo metigaa nilichaaru. goppa bahubhaashaavettagaa, saahityakaarudigaa aayana sthaanam susthiram.rayarao suuryaprakaasaraavu(nedu pi.vi. vardhanti)