
 సంచార జాతుల వారందరికీ రేషన్ కార్డులు, ఓటరు కార్డు, ఆధార్ కార్డులు జారీచేసి కనీసం వారిని సమాజంలో ఓ భాగమని గుర్తించాలి. వారి సంస్కృతీ సాంప్రదాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని వారి కళలను ప్రోత్సహించి ఆ జాతుల పరిరక్షణకు తోడ్పడాలి.రాజ్యాంగం కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కులకు నోచుకోని దైన్యజీవులు... కులాల మధ్య అంతరాలు పోవాలని, సమాజం సమానంగా చూడాలని కోరుకున్నా అటు ప్రభుత్వాలు, ఇటు పార్టీలకు పట్టని అనాథ జాతులు... సమస్త సబ్బండ కులాలకు సామాజిక న్యాయం కలిగినా అదీ ఎరుగని అమాయక జాతులు... 70 ఏళ్ల భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో సంచార జాతుల్లోని కులాలు విముక్తి కోసం తల్లడిల్లుతున్నాయనే చేదు నిజాన్ని ఇవాళ చరిత్ర గుర్తుచేస్తున్నా ఓటు బ్యాంక్ దిశగానే ఆలోచించే రాజకీయ పార్టీలు ఆలోచన చేయని వైనంపై ఇవాళ చర్చ జరగాల్సిన అవసరం ఉన్నది. బ్రిటిష్ కాలంనాటి చట్టాలకు బూజు దులపకపోవడం ఫలితంగా దశాబ్దాల తరబడి సమాజం వారిపై నేరగాళ్ల ముద్ర వేస్తూనే ఉంది. నేరగాళ్లుగా పుట్టకపోయినా, ఆ నేపథ్యం ఎరుగకపోయినా చేయని తప్పులకు వారిని ఇంకా బలిచేసే సాంప్రదాయం కొనసాగుతుండడం అవమానకరం. కేవలం బిచ్చగాళ్లనే నేరస్థులుగా ఎందుకు చూస్తున్నారనే సూదంటు ప్రశ్నలు సంధిస్తున్నా సూటి సమాధానాలు లేవు. ఆగస్టు 31 అనేది సంచార జాతుల్లోని విముక్తి జాతులకు ఓ సుదినం. వారి గురించి ఓ కమిషన్ చర్చించి వారంతా విముక్తి జీవులు అని చెప్పిన రోజు. విముక్తి జాతులపై అనేక అధ్యయనాలు, కమిషన్లు వేసి సానుకూల నివేదికలిచ్చినా ఏ ప్రభుత్వం వీరికి న్యాయం చేయలేదు. ఎందుకంటే వీరికి స్థిర నివాసాలు లేవు. ముఖ్యంగా ఓటు బ్యాంకు లేదు. అందుకే ఏ రాజకీయ పార్టీ అంతగా పట్టించుకోవడం లేదన్నది నగ్నసత్యం. తమకు అన్యాయం జరిగింది మొర్రో అని శతాబ్దాల తరబడి మొత్తుకుంటున్నా కొన్ని తరాలలోని అంతరాలు మారుతున్నా ఎందుకో ఆ చట్టాలు సంచార జాతులపై ఏనాడూ ఇసుమంతైనా ఆలోచించలేదు. ఒకవేళ ఆలోచన చేసినా రవ్వంత న్యాయం జరుగలేదు. పార్లమెంట్లో రాజ్యాంగ సవరణలు చేసినా సంచార జాతుల మీద ఇంతవరకు సెకను కూడా చర్చకు రాలేదు. ఏలిన నాటి పాలకులు, ఏలుతున్న పార్టీలు సబ్బండవర్గాల మేలు కోరుతున్నాయా అంటే అదీ లేదు. ఈ సమాజంలో సంచార జాతులం అని సగర్వంగా చెప్పుకునే వీలులేని దైన్య స్థితి ఇవాళ కనపడుతున్నది. ఆ జాతులను ఉద్ధరించలేకపోయినా ఫర్వాలేదు కానీ కనీసం జీవించే స్వేచ్ఛ పాలకులు హరింపచేస్తున్నారంటే మనం ఎక్కడున్నామని ఒక్కసారి చర్చించుకోవాల్సిన అవసరం ఉన్నది. ఏ పాపం చేయలేకపోయినా వారు శిక్షను అనుభవిస్తున్నారు. ఏ నేరం చేయకపోయినా ఇప్పటికీ నేరగాళ్ల ముద్రే వేసుకుంటున్నారు. ఇవాళ సమాజంలో అందర్నీ మార్చుతున్న మనం సంచార జాతుల పట్ల ఎందుకు ఇంతవరకు ఆలోచన చేయలేదో పాలకులు ఆలోచించాలి.తెలంగాణ రాష్ట్రంలో కొత్తగా వెయ్యికోట్లతో ఎంబీసీ కార్పోరేషన్ ఏర్పాటుచేసినా సంచార జాతులకు అన్యాయం జరుగుతోంది. ఎంబీసీలో బలమైన కులాలకు ప్రాధాన్యం ఉన్నప్పుడు సంచార జాతులకు చోటెక్కడ లభిస్తుందో ఒక్కసారి అర్థం చేసుకోవాలి. అందుకే తెలంగాణ ప్రభుత్వం సంచార జాతుల కోసం ఓ ప్రత్యేక కార్పోరేషన్ ఏర్పాటుచేస్తే దాదాపు 80కి పైగా అనాథ కులాలను చేరదీసినట్లవుతుంది. రాష్ట్రంలో ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ కమిషన్ తరహాలో సంచారజాతుల కమిషన్ వేసి ఆ జాతుల స్థితిగతుల అధ్యయనానికి శ్రీకారం చుట్టాల్సిన అవసరం ఉన్నది. మహారాష్ట్ర, తమిళనాడు మాదిరిగానే సంచార జాతులకు ప్రత్యేక రిజర్వేషన్లు కల్పించాలన్న వారి డిమాండ్ను ఆలకించాల్సిన అవసరం ఉన్నది. సంచార జాతుల వారి పిల్లలకు ప్రత్యేక రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు ఏర్పాటుచేసి, ఉచిత నిర్బంధ విద్య అమలుపరిస్తే విద్య పరంగా వృద్ధి చెందే అవకాశం ఉన్నది. సంచార జాతుల వారందరికీ, రేషన్ కార్డులు, ఓటరు కార్డు, ఆధార్ కార్డులు జారీచేసి కనీసం వారిని సమాజంలో ఓ భాగమని గుర్తించాలని ఆ జాతులు కోరుకుంటున్నాయి. వారి సంస్కృతీ సాంప్రదాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని వారి కళలను ప్రోత్సహించి ఆ జాతుల పరిరక్షణకు తోడ్పడితే బాగుంటుంది.తెలంగాణలో సంచార విముక్త జాతులు: బీసీ(ఏ) గ్రూపు : 1. బాలసంతు, బహురూపి 2. బుడుబుక్కల 3. దాసరి 4. దోమ్మర 5. గంగిరెద్దుల 6. జంగం 7. జోగి 8. కాటిపాపల 9. మేదర/మహీంద్ర 10. మొండివారు, మొండిబండ, బండ 11.వంశరాజ్ 12. పాముల 13. పార్ధి 14. పంబాల 15. పెద్దమ్మలవాళ్లు 16. ఎల్లమ్మల వారు, ముత్యాలమ్మల వారు 17. వీరభద్రియ/వీరముష్టి 18. వాల్మీకి బోయ (బోయ, బేదర్, కిరాతనిషాది, పెద్దబోయ, తలయారి, చుండ్రువాల్ల) 19. కంజరబట్ట 20. కెంపుమారే/రెడ్డిక 21. మొడిపట్ట 22. పరికి ముగ్గుల 23. యాటా 24. కైకాడి 25. జోషినందివాల 26. వడ్డెర (వడ్డి, వడ్డెలు, వడ్డీలు) 27. మందుల 28. కూమపులి 29. పట్రా 30. రాజన్నల/రాజన్నలు 31. గోత్రాల 32. కాశికాపడి/కాశికపుడి 33. సుక్ లీగర్ 34. పూసల. బీసీ(బీ) : ఆరెమరాఠి/తోలుబొమ్మలవాల్లు/మరాఠీ బుడుబుక్కల. బీసీ(డీ) : కృష్ణ బలిజ. బీసీ(ఇ) : ఫకీర్, అత్తర్ సాయిబులు, జింకసాయిబులు, బోరెవాలె, పత్తర్ ఫోడా (కాశోళ్లు), తురకబుడిబడికి, ఘంటి, ధర్వేష్, గారడి సాయిబులు, గుడ్డేలుగు సాయిబువు, ఎలుగుబంటి సాయిబులు, కీలుగుర్ర సాయిబులు, బొంతల సాయిబులు, కక్కుకొట్టే సాయిబులు. ఎస్సీ : 1. బేడబుడగ జంగం 2. దొంభార, పైడి, పొనో, డోమ్ 3. సిందోళ్లు 4. డక్కలి 5. మాస్ట్రీన్ 6. హోలియాదాసరి 7. రెల్లి 8. కొలుపువాళ్లు/పంబాల 9. గోసంగి 10. ఎల్లమ్మ వారుగుర్తింపులేని జాతులు : 1. బాగోతుల 2. బొప్పలవారు 3. గంజికూటి వారు 4. శ్రీ క్షత్రీయ రామజోగి 5. ఏనూటి 6. గుర్రపువారు 7. అద్దపు వారు 8. కడారి/తైదరోల్లు 9. సరగాని 10. ఓడ్ 11. మాసకయ్యలు/ పఠంవారు 12. సాధనాసూరులు 13. రుంజ, పనస 14. పెక్క 15. పాండవుల వారు 16. గౌడజెట్టి 17. ఆదికొడుకులు 18. తెరచీరల 19. కాకిపడగల 20. గపులి 21. బండార 22. సన్నాయి వాళ్లు, మొదలైనవారు.గుంటిపల్లి వెంకట్సీనియర్ జర్నలిస్ట్, సంచార జాతుల సంఘం జాతీయ కో కన్వీనర్(నేడు ‍సంచార జాతుల దినోత్సవం)గుంటిపల్లి వెంకట్సీనియర్ జర్నలిస్ట్, సంచార జాతుల సంఘం జాతీయ కో కన్వీనర్(నేడు ‍సంచార జాతుల దినోత్సవం)

 sanchaara jaatula vaarandarikee reshan kaardulu, otaru kaardu, adhar kaardulu jarichesi kaneesam vaarini samaajamlo oo bhagamani gurtinchaali. vaari samskrutii saampradaayaalanu parigananaloki teesukuni vaari kalalanu prothsahinchi aa jaatula parirakshanaku todpadaali.raajyaangam kalpinchina praathamika hakkulaku nochukoni dainyajeevulu... kulaala madhya antaraalu povalani, samajam samaanamgaa chuudaalani korukunna atu prabhutvaalu, itu paarteelaku pattani anatha jaatulu... samasta sabbanda kulaalaku saamaajika nyaayam kaligina adhee erugani amayaka jaatulu... 70 ella bhaarata prajaaswaamya charitralo sanchaara jaatulloni kulaalu vimukti kosam talladillutunnayane chedu nijaanni ivaala charitra gurtuchestunna otu bank disagaane aalochinche rajakeeya paarteelu aalochana cheyani vainampai ivaala charcha jaragaalsina avasaram unnadi. british kalamnati chattaalaku booju dulapakapovadam phalitamgaa dasaabdaala tarabadi samajam vaaripai neragalla mudra vestune undi. neragaallugaa puttakapoyina, aa nepathyam erugakapoyina cheyani tappulaku vaarini inka balichese saampradaayam konasagutundadam avamaanakaram. kevalam bichchagallane nerasthulugaa enduku chustunnarane suudantu prasnalu sandhistunnaa suuti samaadhaanaalu levu. aagastu 31 anedi sanchaara jaatulloni vimukti jaatulaku oo sudinam. vaari gurinchi oo kamishan charchinchi vaarantaa vimukti jeevulu ani cheppina roju. vimukti jaatulapai aneka adhyayanaalu, kamishanlu vesi saanukuula nivedikalichinaa e prabhutvam veeriki nyaayam cheyaledu. endukante veeriki sthira nivaasaalu levu. mukhyamgaa otu byaanku ledu. anduke e rajakeeya party antagaa pattinchukovadam ledannadi nagnasatyam. tamaku anyayam jarigindi morro ani sataabdaala tarabadi mottukuntunna konni taraalalooni antaraalu marutunna enduko aa chattaalu sanchaara jaatulapai enaaduu isumantainaa aalochinchaledu. okavela aalochana chesina ravvanta nyaayam jarugaledu. paarlamentlo raajyaamga savaranalu chesina sanchaara jaatula meeda intavaraku sekanu kuudaa charchaku raledu. elina naati paalakulu, elutunna paarteelu sabbandavargaala melu korutunnaya ante adhee ledu. ee samaajamlo sanchaara jaatulam ani sagarvamgaa cheppukune veeluleni dainya sthiti ivaala kanapadutunnadi. aa jaatulanu uddharinchalekapoyina farvaledu cony kaneesam jeevinche swechha paalakulu harimpachestunnarante manam ekkadunnamani okkasari charchinchukovalsina avasaram unnadi. e paapam cheyalekapoyina vaaru shikshanu anubhavistunnaaru. e neram cheyakapoyina ippatikee neragalla mudre vesukuntunnaru. ivaala samaajamlo andarnee maarchutunna manam sanchaara jaatula patla enduku intavaraku aalochana cheyaledo paalakulu aalochinchaali.telamgaana rashtramlo kottagaa veyyikotlatho embc carporation erpatuchesina sanchaara jaatulaku anyayam jarugutondi. embclo balamaina kulaalaku praadhaanyam unnappudu sanchaara jaatulaku chotekkada labhistundo okkasari artham chesukovali. anduke telamgaana prabhutvam sanchaara jaatula kosam oo pratyeka carporation erpatucheste daadaapu 80ki paiga anatha kulaalanu cheradeesinatlavutundi. rashtramlo essy, esty, bc kamishan tarahaalo sanchaarajaatula kamishan vesi aa jaatula sthitigatula adhyayanaaniki srikaram chuttaalsina avasaram unnadi. maharashtra, tamilanadu maadirigaane sanchaara jaatulaku pratyeka reservationlu kalpinchaalanna vaari demandnu aalakinchaalsina avasaram unnadi. sanchaara jaatula vaari pillalaku pratyeka recidential paatasaalalu erpatuchesi, uchita nirbandha vidya amalupariste vidya paramgaa vruddhi chende avakaasam unnadi. sanchaara jaatula vaarandarikee, reshan kaardulu, otaru kaardu, adhar kaardulu jarichesi kaneesam vaarini samaajamlo oo bhagamani gurtinchaalani aa jaatulu korukuntunnayi. vaari samskrutii saampradaayaalanu parigananaloki teesukuni vaari kalalanu prothsahinchi aa jaatula parirakshanaku thodpadithe baguntundi.telamgaanalo sanchaara vimukta jaatulu: bc(e) groopu : 1. balasantu, bahuroopi 2. budubukkala 3. dasari 4. dommara 5. gangireddula 6. jangam 7. jogi 8. kaatipaapala 9. medara/maheendra 10. mondivaaru, mondibanda, banda 11.vamsaraj 12. paamula 13. paardhi 14. pambala 15. peddammalavaallu 16. ellammala vaaru, mutyalammala vaaru 17. veerabhadriya/veeramushti 18. valmiki boya (boya, bedar, kiratanishadi, peddaboya, talayaari, chundruvalla) 19. kanjarabatta 20. kempumare/reddika 21. modipatta 22. pariki muggula 23. yata 24. kaikadi 25. joshinandivaala 26. vaddera (vaddi, vaddelu, vaddeelu) 27. mandula 28. koomapuli 29. patra 30. rajannala/rajannalu 31. gotrala 32. kasikapadi/kasikapudi 33. suk leagar 34. poosala. bc(bee) : aaremaraati/tolubommalavallu/maraatii budubukkala. bc(d) : krishna balija. bc(i) : fakir, attar saayibulu, jinkasaayibulu, borewale, pattar foda (kaasollu), turakabudibadiki, ghanti, dharvesh, garadi saayibulu, guddelugu saayibuvu, elugubanti saayibulu, keelugurra saayibulu, bontala saayibulu, kakkukotte saayibulu. essy : 1. bedabudaga jangam 2. dombhara, paidi, pono, dom 3. sindollu 4. dakkali 5. mastreen 6. holiadasari 7. relli 8. kolupuvaallu/pambala 9. gosangi 10. ellamma vaarugurtimpuleni jaatulu : 1. bagotula 2. boppalavaaru 3. ganjikuti vaaru 4. shree kshatriya ramajogi 5. enuuti 6. gurrapuvaaru 7. addapu vaaru 8. kadari/taidarollu 9. saragaani 10. ood 11. maasakayyalu/ pathamvaaru 12. saadhanaasuurulu 13. runja, panasa 14. pekka 15. paandavula vaaru 16. goudajetti 17. aadikodukulu 18. teracheerala 19. kaakipadagala 20. gapuli 21. bandara 22. sannayi vaallu, modalainavaaru.guntipalli vencatseanier jarnalist, sanchaara jaatula sangham jaateeya koo conveaner(nedu ‍sanchaara jaatula dinotsavam)guntipalli vencatseanier jarnalist, sanchaara jaatula sangham jaateeya koo conveaner(nedu ‍sanchaara jaatula dinotsavam)