వస్తుసేవల పన్ను (జీఎస్టీ)తో వాణిజ్యరంగంలో ఒక నిరుత్సాహకరమైన పరిస్థితి దృశ్యమానమవుతోంది. ఉదాహరణకు జీఎస్టీ వ్యవస్థలో వ్యాపారులు ఈ–వే బిల్లులు జారీ చేయడం తప్పనిసరి. ఆ బిల్లులను పన్ను అధికారులు సంబంధిత సరుకు గమ్యం చేరకముందే దారి మధ్యలోనే సరిచూస్తారు. జీఎస్టీ అధికారి నెంబర్ 2 బిజినెస్ (అనధికారికంగా రవాణా చేస్తున్న సరకు) నుంచి లంచం తీసుకోకుండా వుంటేనే ఆ బిల్లుల తనిఖీ విజయవంతమవుతుంది. అయితే వ్యాపార వర్గాల నుంచి లభ్యమవుతోన్న అప్రకటిత వివరాలు, జీఎస్టీ అమలుతో నెంబర్ టు బిజినెస్ పెరుగుతోందని స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి.జీఎస్టీ వ్యూహాన్ని ప్రధాని మోదీ తన గుజరాత్ పాలనానుభవం ప్రాతిపదికగా రూపొందించినట్టు కన్పిస్తోంది. కీలక స్థానాల్లో నిజాయితీపరులైన అధికారులను నియమించడం ద్వారా ప్రభుత్వ యంత్రాంగం కింది స్థాయిలో అవినీతిని తగ్గించడంలో మోదీ సఫలమయ్యారు. అయితే ఆ వ్యూహం జీఎస్టీ సాఫల్యానికి దోహదం చేయదు. ఎందుకని? పన్ను అధికారుల్లో అత్యధికులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నియంత్రణలో వున్నారు. ఆయా రాష్ట్రాల్లోని పాలకులు మోదీ వలే కార్యదక్షులు కారు కదా. పైగా ముఖ్యమంత్రిగా మోదీకి గుజరాత్లోని అధికారుల వ్యక్తిత్వాలు, స్వభావాల గురించి ప్రత్యక్ష జ్ఞానమున్నది. ఇప్పుడు కేంద్రంలో ప్రధానమంత్రిగా ఏ అధికారి ఎటువంటి వాడో నిశితంగా తెలుసుకొనే అవకాశం లేదు.అవినీతిపరులైన వ్యాపారులు, వాణిజ్యవేత్తలను నిజాయితీపరులైన అధికారుల ద్వారా నియంత్రించాలని మోదీ ఆశిస్తున్నారు. అయితే ఈ వ్యూహం బెడిసికొట్టడం ఖాయం. ‘రాజు నియమించిన ఉద్యోగులు చాలావరకు ఇతరుల ఆస్తులను కైవశం చేసుకొనేవారూ, దగాకోరులూనూ; వారి నుంచి ప్రజలను రక్షించవలసిన బాధ్యత రాజుదే’ అని మనుస్మృతి చెప్పింది. అలాగే కౌటిల్యుని ‘అర్థశాస్త్రం’ ఇలా ఉద్ఘాటించింది: ‘కోశాగారంలోని సొమ్మును అధికారులు ఏ మేరకు సొంతానికి వినియోగించుకున్నారో కనుక్కోవడం, తటాకంలోని చేప ఎంత నీరు తాగిందో చెప్పడమంత కష్టమైన విషయం’.ఉద్యోగిస్వామ్యం (బ్యూరాక్రసీ)ని సంస్కరించడానికి ప్రధాని మోదీ ఈ క్రింద సూచించిన చర్యలు తీసుకోవాలి. ప్రభుత్వోద్యోగుల, అధికారుల నియామకాలకు సంబంధించిన సంపూర్ణ వివరాలను విధిగా ప్రభుత్వ వెబ్సైట్పై వుంచాలి. అజ్ఞాత ఫిర్యాదుల యంత్రాంగం ఒకదాన్ని నెలకొల్పడం మోదీ తీసుకోవల్సిన రెండో చర్య. ప్రస్తుతం పలువురు వ్యాపారవేత్తలు ప్రభుత్వాధికారులనుంచి ఎంతగా వేధింపులు ఎదురవుతున్నప్పటికీ మౌనంగా వుండిపోతున్నారు.ఉన్నతస్థాయిలో ఫిర్యాదుచేస్తే అధికారుల నుంచి కక్ష సాధింపు చర్యలకు గురికావలసివస్తుందనే భయంతోనే వ్యాపారులు మౌనం వహిస్తున్నారనేది స్పష్టం. ఫిర్యాదు చేసిన వ్యక్తి తన పేరు, వృత్తి, చిరునామా తదితర వివరాలను వెల్లడిస్తే గానీ అతని ఫిర్యాదును పోలీసు శాఖ, కేంద్ర నిఘా కమిషన్ పరిగణనలోకి తీసుకోవు. ఫిర్యాదుదారు తన వివరాలను వెల్లడించాలనే నిబంధనను తొలగించవల్సిన అవసరం ఎంతైనా వున్నది.గ్రూప్ ‘ఏ’ అధికారులు తమ విధులను నిర్వహిస్తున్న తీరుతెన్నులను ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకొకసారి బయటి, స్వతంత్ర సంస్థలచే మూల్యాంకనం చేయించాలని ఐదో వేతన సంఘం సిఫారసు చేసింది. ఇదే సరిపోదు. ఇంతకంటే మరో అడుగు ముందుకేయాలి. ప్రజలే స్వయంగా ప్రభుత్వాధికారుల పనితీరును మూల్యాంకంనం చేసేలా ప్రభుత్వం తగు చర్యలు చేపట్టాల్సిన అవసరం ఎంతైనా వున్నది. ప్రతిష్ఠాత్మక ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ లలో ప్రతి సెమిస్టర్ ఆఖరులో విద్యార్థులు తమ అధ్యాపకుల బోధనా ప్రావీణ్యాన్ని మూల్యాంకనం చేయడం పరిపాటి.ప్రభుత్వాధికారుల పనితీరును కూడా వినియోగదారులు ఇదేవిధంగా మూల్యాంకనం చేయాలి. ఇందుకు కేంద్ర నిఘా కమిషన్ వలే ‘ప్రభుత్వ అధికారుల పనితీరు మూల్యాంకన సంస్థ’ ఒకదాన్ని నెలకొల్పాలి. ఇది, ప్రధాని మోదీ తీసుకోవల్సిన మూడో చర్య. సర్వేల నిర్వహణ, వినియోగదారులకు గోప్యంగా ప్రశ్నావళిని పంపడం మొదలైన చర్యల ద్వారా గ్రూప్ ‘ఏ’ అధికారుల పనితీరును ఈ సంస్థ మూల్యాంకనం చేయాలి. ఉదాహరణకు ఒక విద్యుత్ పంపిణీ డివిజన్లో 1000 మంది వినియోగదారులకు ప్రశ్నావళిని ఆ డివిజన్ ఉన్నతస్థాయి ఇంజనీర్లు, ఇతర ఉన్నతాధికారుల పనితీరు గురించి తెలుసుకోవాలి. ఈ సర్వే ఫలితాలను వెబ్సైట్పై వుంచాలి.ప్రతి ప్రభుత్వోద్యోగి తాను కొనుగోలుచేసిన ఆస్తుల వివరాలను వెల్లడించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వ సర్వీసుల నిబంధనలు నిర్దేశిస్తున్నాయి. అంతేగాక తమ ఆస్తుల వివరాలను ఒక సీల్డ్ కవర్లో ఉంచి ప్రభుత్వానికి నివేదించాలి. సంబంధిత ఉద్యోగి లేదా అధికారి అవినీతికి పాల్పడినట్టు ఏదైనా ఫిర్యాదు వస్తే ఆ సీల్డ్ కవర్ను తెరుస్తారు. అయితే చాలామంది అధికారులు ఈ నిబంధనను పాటించడం లేదు. తమ ఆస్తుల వివరాలను ఏటా వెల్లడించడాన్ని తప్పనిసరి చేయాలి. ఇది, మోదీ చేపట్టవలసిన నాలుగో చర్య. ప్రతి ప్రభుత్వోద్యోగి, అధికారి ఆస్తుల వివరాలను ప్రజల పరిశీలనకు వెబ్సైట్పై వుంచాలి. ప్రభుత్వోద్యోగి, అధికారి స్వీయ ఆస్తులే గాక, ఆయన కుటుంబసభ్యుల ఆస్తుల వివరాలను కూడా విధిగా వెల్లడించాలి. ఈ నాలుగు చర్యలను ఏ మేరకు పటిష్ఠంగా అమలుపరుస్తారన్న దానిపై ప్రధాని మోదీ వ్యూహం సాఫల్యత ఆధారపడి వున్నది.(వ్యాసకర్త ఆర్థికవేత్త, బెంగుళూరు ఐఐఎం రిటైర్డ్ ప్రొఫెసర్)
vastusevala pannu (gst)thoo vaanijyarangamlo oka nirutsaahakaramaina paristhiti drushyamaanamavutondi. udaaharanaku gst vyavasthalo vyaapaarulu ee–vee billulu jaarii cheyadam tappanisari. aa billulanu pannu adhikaarulu sambandhita saruku gamyam cherakamunde daari madhyalone sarichuustaaru. gst adhikari nembar 2 bijines (anadhikaarikamgaa rawana chestunna saraku) nunchi lancham teesukokunda vuntene aa billula tanikhee vijayavantamavutundi. ayithe vyapara vargala nunchi labhyamavutonna aprakatita vivaraalu, gst amalutho nembar tu bijines perugutondani spashtamgaa suuchistunnaayi.gst vyuhanni pradhaani modii tana gujarat paalanaanubhavam praatipadikagaa roopondinchinattu kanpistondi. keelaka sthaanaallo nijaayitiiparulaina adhikaarulanu niyaminchadam dwara prabhutva yantraangam kindi sthaayilo avineetini tagginchadamlo modii safalamayyaru. ayithe aa vyuham gst saaphalyaaniki dohadam cheyadu. endukani? pannu adhikaarullo atyadhikulu rashtra prabhutvaala niyantranalo vunnaru. aayaa rashtralloni paalakulu modii vale kaaryadakshulu kaaru kada. paiga mukhyamantrigaa modeeki gujaraatloni adhikaarula vyaktitvaalu, swabhaavaala gurinchi pratyaksha ghnaanamunnadi. ippudu kendramlo pradhaanamantrigaa e adhikari etuvanti vado nisitamgaa telusukone avakaasam ledu.avineetiparulaina vyaapaarulu, vaanijyavettalanu nijaayitiiparulaina adhikaarula dwara niyantrinchaalani modii aasistunnaaru. ayithe ee vyuham bedisikottadam khayam. ‘raju niyaminchina udyogulu chaalaavaraku itarula aastulanu kaivasam chesukonevaru, dagaakoruluunuu; vaari nunchi prajalanu rakshinchavalasina baadhyata rajude’ ani manusmruti cheppindi. alaage kautilyuni ‘ardhashaastram’ ilaa udghaatinchindi: ‘koshagaramloni sommunu adhikaarulu e meraku sontaaniki viniyoginchukunnaro kanukkovadam, tataakamlooni chepa entha neeru taagindo cheppadamanta kashtamaina vishayam’.udyogiswamyam (beuracresy)ni samskarinchadaaniki pradhaani modii ee krinda suuchinchina charyalu teesukovali. prabhutvodyogula, adhikaarula niyaamakaalaku sambandhinchina sampuurna vivaraalanu vidhigaa prabhutva websitepie vunchaali. agnaata firyaadula yantraangam okadaanni nelakolpadam modii teesukovalsina rendo charya. prastutam paluvuru vyaapaaravaettalu prabhutvaadhikaarulanum entagaa vedhimpulu eduravutunnappatiki mounamgaa vundipotunnaru.unnatasthaayilo firyaducheste adhikaarula nunchi kaksha saadhimpu charyalaku gurikavalasivastundane bhayamtone vyaapaarulu mounam vahistunnaranedi spashtam. firyaadu chesina vyakti tana paeru, vrutti, chirunama taditara vivaraalanu velladiste gaanee athani firyaadunu polisu saakha, kendra nigha kamishan parigananaloki teesukovu. firyaadudaaru tana vivaraalanu velladinchaalane nibandhananu tolaginchavalsina avasaram entainaa vunnadi.groop ‘e’ adhikaarulu tama vidhulanu nirvahistunna teerutennulanu prati aidu samvatsaraalakokasaari bayati, swatantra samsthalache moolyaankanam cheyinchaalani aido vetana sangham sifaarasu chesindi. ide saripodu. intakante maro adugu mundukeyaali. prajale swayamgaa prabhutvaadhikaarula paniteerunu moolyaankamnam chesela prabhutvam tagu charyalu chepattalsina avasaram entainaa vunnadi. pratishtaatmaka indian institute af management lalo prati semister aakharulo vidyaarthulu tama adhyaapakula bodhana praaveenyaanni moolyaankanam cheyadam paripati.prabhutvaadhikaarula paniteerunu kuudaa viniyogadaarulu idevidhamgaa moolyaankanam cheyali. induku kendra nigha kamishan vale ‘prabhutva adhikaarula paniteeru muulyaankana samstha’ okadaanni nelakolpali. idhi, pradhaani modii teesukovalsina moodo charya. sarvela nirvahana, viniyogadaarulaku gopyamgaa prasnaavalini pampadam modalaina charyala dwara groop ‘e’ adhikaarula paniteerunu ee samstha moolyaankanam cheyali. udaaharanaku oka vidyut pampinee divisionlo 1000 mandi viniyogadaarulaku prasnaavalini aa division unnatasthaayi injaneerlu, itara unnataadhikaarula paniteeru gurinchi telusukovali. ee sarve phalitaalanu websitepie vunchaali.prati prabhutvodyogi taanu konugoluchesina aastula vivaraalanu velladinchaalani kendra prabhutva sarveesula nibandhanalu nirdesistunnaayi. antegaaka tama aastula vivaraalanu oka seald kavarlo unchi prabhutvaaniki nivedinchaali. sambandhita udyogi leda adhikari avineetiki palpadinattu edaina firyaadu vaste aa seald kavarnu terustaaru. ayithe chaalaamandi adhikaarulu ee nibandhananu paatinchadam ledu. tama aastula vivaraalanu eta velladinchadaanni tappanisari cheyali. idhi, modii chepattavalasina naalugo charya. prati prabhutvodyogi, adhikari aastula vivaraalanu prajala pariseelanaku websitepie vunchaali. prabhutvodyogi, adhikari sweeya aastule gaaka, aayana kutumbasabhyula aastula vivaraalanu kuudaa vidhigaa velladinchaali. ee naalugu charyalanu e meraku patishtamgaa amaluparustaaranna daanipai pradhaani modii vyuham saaphalyata aadhaarapadi vunnadi.(vyaasakarta aardhikavetta, benguluru iim retired professor)