తెలుగు భాషను, మనదైన నుడికారాన్ని, సాహిత్యాన్ని, సంస్కృతిని విశ్వవ్యాప్తం చేయాలనే సంకల్పంతో ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు ఆలోచన, ఆకాంక్షల మేరకు డిసెంబర్ నెలలో హైదరాబాద్లో ఘనంగా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను జరుపుకోబోతున్నం. ఆధునిక కాలపు అవసరాలకు అనుగుణంగా తెలుగును మనం ఏవిధంగా ముందుకు తీసుకుపోవాలో ఆ మహాసభల్లో         అందరం కలిసి చర్చించాలి.తెలంగాణ సాహిత్యంలో గోదావరి, కృష్ణ, మంజీర వంటి నదుల పరవళ్లు, గుస్సాడి నృత్యంలోని హొయలు, జానపదుల తేట తెనుగు, అచ్చతెనుగు తేనెమాటలు, పండితుల దీర్ఘ సమాసాల శివతాండవం కనబడుతయి. అనేక ప్రక్రియలకు పందిర్లేసిన జవం ఈ మట్టి సొంతం. ఒక్కమాటల చెప్పాలంటె ఇది కవుల అడ్డా. బంగారమసంటి సాహిత్యంతో తెలంగాణ తెలుగుభాషకు సొమ్ములుపెట్టింది. కమ్మని సాహిత్య పుతావిని పలుదిక్కుల ఎగజిమ్మింది. తెలుగు భాషాసాహిత్యాలకు నిట్టాడైనిల్చింది. తెలంగాణ వివిధ ప్రక్రియల కూరాడు. సామాన్యజనం పలుకుబడులకు పెద్దపీటేసి పూలబాట పరిచిన తెలుగుతోట. సంకలనాలకు తొలిపొద్దు.‘తెలంగాణ’ పదం వెనుక టాలెమీ పేర్కొన్న ‘టెలింగాన్’ ఉంది. ఆణెము అంటే దేశం. ఆణెము ఆణమైంది. టెలింగాన్ తిలింగాణమైంది. అదే తిలింగానా, తెలంగాణగా మారిందని మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ అభిప్రాయం. తిలంగ, తిలింగాః, తలైంగు మొద లగు పదాలు తెలుగు ప్రాచీనతను చాటుతూ ‘తెలంగాణ’ పదానికి పట్టుకొమ్మల్లా ఉన్నయి. గోండుల మూల పురుషులలో ఒకరైన ‘తెలింగం’ తెలుగు జాతికి మూలవిరాట్టని ఆరుద్ర భావించిన్రు. జైన వాజ్ఞయంలో, బౌద్ధ జాతక కథలలో తెలంగాణ పద సంబంధ పూర్వ రూపాలు కనబడుతున్నయి. మెదక్ జిల్లా తెల్లాపూర్ శాసనం, తర్వాత కాలపు వెలిజర్ల శాసనం ఈ అంశాలను బలపరుస్తున్నయి. ఈ మట్టిలో పుట్టిన సాహిత్యం పదిమందికి సద్దిమూటైంది. పదహారు కళలతో వెలుగులు విరజిమ్మింది.మెదక్ జిల్లాకు చెందిన గుణాఢ్యుడు పైశాచీ ప్రాకృతంల రాసిన బృహ త్కథ తెలుగు నేలల పుట్టిన తొట్టతొలి కథాకావ్యం. హాలుని గాథాసప్తశతి తెలుగు పదాలున్న ప్రాకృత కవితాసంకలనం. చాళుక్య భీముని గద్యశాసనం వచన రచనాశైలి పరిణామానికి, సాహిత్య భాషా పరిణతికి నెలవైంది. కవితా గుణార్ణవ పంపకవి మనకు గర్వకారణం. జినవల్లభుని బొమ్మల గుట్ట శాసనంలోని కందపద్యాలు ఛందోబద్ధ సాహిత్యానికి సాక్ష్యం. విరియాల మల్లభూపతిది తొలి వృత్త పద్యశాసనం. మల్లియరేచన రాసిన ‘కవిజనాశ్రయం’ తెలుగులో తొలి ఛందో గ్రంథం. తొలి తెలుగు వీరశైవ కవి మల్లిఖార్జున పండితుడు. ప్రమాణాలుగా నిలబడ్డ పాల్కురికి సోమన రచనల్లో ఎన్నో ప్రయోగాలున్నయి. చాలా ప్రక్రియలకు అసలు సిసలు రూపాన్ని ఆయన ఇచ్చిండు. భక్తి శతకాలకు తోరణం కట్టిండు. తెలంగాణ నుండి వచ్చిన రంగనాథ రామాయణం జనానికి నిత్య పారాయణమైంది. భాస్కర రామాయణం పండితుల మెప్పు పొందింది.తొలి కవయిత్రిగా గోనబుద్ధారెడ్డి కుమార్తె కుప్పాంబికను పరిశోధకులు ప్రతిపాదిస్తున్నరు. తొలి జంట, సోదర కవులుగ గోనకాచ, విఠలులు పేరు పొందిండ్రు. ప్రతి పదంలో భక్తి నిండిన కృష్ణమాచార్యుల సింహగిరి వచనాలు తొలి వచన సంకీర్తనలు. తెలుగులో మార్గపురాణ ప్రక్రియను మొదలుపెట్టినవాడు మారన. ఉదార సాహితీ హృదయుడు మడికిసింగన ‘సకలనీతి సమ్మతము’ తొలి తెలుగు సంకలన గ్రంథం.చిత్తపరిపాకంతో పాటు భక్తికి భావావేశం ఎంతో అవసరమని భావించిన పోతన భాగవత పద్యాలు సామాన్యుల నాలుకలపై నిత్యం పారాడుతున్నయి. సత్యనిరతిని చాటిచెప్పే హరిశ్చంద్రుని కథను తెలుగు భాషకు మేలిసొమ్ముల్లాంటి ద్విపదల్లో రాసిన గౌరన మేటికవి. కొరవి గోపరాజు ‘సింహాసన ద్వాత్రింశిక’ వినోద విజ్ఞాన సామాజిక సాంస్కృతిక సర్వస్వం. తన తరువాతి కవులకు ప్రబంధ వర్ణనలలో దీపస్తంభంలా నిలబడ్డ చరిగొండ ధర్మన్న ‘చిత్ర భారతం’లో అవధాన శబ్దం తొలిసారిగా కనబడింది. కందుకూరు రుద్రకవి ‘సుగ్రీవ విజయం’ తొలి యక్షగానం. అచ్చతెలుగు కావ్యాలకు నాందిపలికిన పొన్నగంటి తెలగన ‘యయాతి చరిత్ర’ ఒక ఆణిముత్యం. నిరోష్ట్య, చతురర్థి కావ్యాలకు తొలిబాటలేసినవారు మరింగంటి సింగరాచార్యులు. ఏకామ్రనాథుని ‘ప్రతాపరుద్ర చరిత్రం’ తొలి వచన చరిత్ర. శాస్ర్తీయ పద్ధతిలో లక్ష్యలక్షణ వివేచన చేసిన ‘అప్పకవీయం’ ప్రామాణిక లక్షణ గ్రంథం. విద్యానాథుని ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం లక్షణాలంకార శాస్ర్తాలకే తలమానికం. జాయపసేనాని, సర్వజ్ఞసింగ భూపాలుడు, ధర్మసూరి, మల్లినాథసూరి, అన్నంభట్టు తదితరులు తెలంగాణ సాహిత్య మాగాణాన్ని సుసంపన్నం చేసిండ్రు.తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రజల సాంస్కృతిక ఆకాంక్షలను సాకారం చేసే అనేక కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. ఇదే ఒరవడిలో భాషా సాహిత్య సంస్కృతుల వైభవాన్ని చాటేందుకు ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల నిర్వహణకు నిర్ణయించింది. తెలుగు భాషను, మనదైన నుడికారాన్ని, సాహిత్యాన్ని, సంస్కృతిని విశ్వవ్యాప్తం చేయాలనే సంకల్పంతో ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు ఆలోచన, ఆకాంక్షల మేరకు డిసెంబర్ నెలలో హైదరాబాద్లో ఘనంగా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను జరుపుకోబోతున్నం. ముఖ్యమంత్రి స్వయంగా తెలుగు భాషావేత్త కావడం మన అదృష్టం. ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనలో నాయకులకు తెలుగు సంగతే పట్టని పరిస్థితులలో ఇంటర్మీడియట్ వరకు తెలుగు అమలుకు, తెలుగు మహాసభల నిర్వహణకు ప్రభుత్వం నడుం కట్టడం సంతోషం. ఆధునిక కాలపు అవసరాలకు అనుగుణంగా తెలుగును మనం ఏవిధంగా ముందుకు తీసుకుపోవాలో అందులో అందరం కలిసి చర్చించాలి. తెలుగు పరిమళాలను విశ్వవ్యాప్తం చేయాలి. గుండెల నిండుగా ఈ తెలుగు పండుగను జరుపుకోవాలి.సంబరాజు రవిప్రకాశరావుతెలంగాణ సాహిత్యంలో గోదావరి, కృష్ణ, మంజీర వంటి నదుల పరవళ్లు, గుస్సాడి నృత్యంలోని హొయలు, జానపదుల తేట తెనుగు, అచ్చతెనుగు తేనెమాటలు, పండితుల దీర్ఘ సమాసాల శివతాండవం కనబడుతయి. అనేక ప్రక్రియలకు పందిర్లేసిన జవం ఈ మట్టి సొంతం. ఒక్కమాటల చెప్పాలంటె ఇది కవుల అడ్డా. బంగారమసంటి సాహిత్యంతో తెలంగాణ తెలుగుభాషకు సొమ్ములుపెట్టింది. కమ్మని సాహిత్య పుతావిని పలుదిక్కుల ఎగజిమ్మింది. తెలుగు భాషాసాహిత్యాలకు నిట్టాడైనిల్చింది. తెలంగాణ వివిధ ప్రక్రియల కూరాడు. సామాన్యజనం పలుకుబడులకు పెద్దపీటేసి పూలబాట పరిచిన తెలుగుతోట. సంకలనాలకు తొలిపొద్దు.‘తెలంగాణ’ పదం వెనుక టాలెమీ పేర్కొన్న ‘టెలింగాన్’ ఉంది. ఆణెము అంటే దేశం. ఆణెము ఆణమైంది. టెలింగాన్ తిలింగాణమైంది. అదే తిలింగానా, తెలంగాణగా మారిందని మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ అభిప్రాయం. తిలంగ, తిలింగాః, తలైంగు మొద లగు పదాలు తెలుగు ప్రాచీనతను చాటుతూ ‘తెలంగాణ’ పదానికి పట్టుకొమ్మల్లా ఉన్నయి. గోండుల మూల పురుషులలో ఒకరైన ‘తెలింగం’ తెలుగు జాతికి మూలవిరాట్టని ఆరుద్ర భావించిన్రు. జైన వాజ్ఞయంలో, బౌద్ధ జాతక కథలలో తెలంగాణ పద సంబంధ పూర్వ రూపాలు కనబడుతున్నయి. మెదక్ జిల్లా తెల్లాపూర్ శాసనం, తర్వాత కాలపు వెలిజర్ల శాసనం ఈ అంశాలను బలపరుస్తున్నయి. ఈ మట్టిలో పుట్టిన సాహిత్యం పదిమందికి సద్దిమూటైంది. పదహారు కళలతో వెలుగులు విరజిమ్మింది.మెదక్ జిల్లాకు చెందిన గుణాఢ్యుడు పైశాచీ ప్రాకృతంల రాసిన బృహ త్కథ తెలుగు నేలల పుట్టిన తొట్టతొలి కథాకావ్యం. హాలుని గాథాసప్తశతి తెలుగు పదాలున్న ప్రాకృత కవితాసంకలనం. చాళుక్య భీముని గద్యశాసనం వచన రచనాశైలి పరిణామానికి, సాహిత్య భాషా పరిణతికి నెలవైంది. కవితా గుణార్ణవ పంపకవి మనకు గర్వకారణం. జినవల్లభుని బొమ్మల గుట్ట శాసనంలోని కందపద్యాలు ఛందోబద్ధ సాహిత్యానికి సాక్ష్యం. విరియాల మల్లభూపతిది తొలి వృత్త పద్యశాసనం. మల్లియరేచన రాసిన ‘కవిజనాశ్రయం’ తెలుగులో తొలి ఛందో గ్రంథం. తొలి తెలుగు వీరశైవ కవి మల్లిఖార్జున పండితుడు. ప్రమాణాలుగా నిలబడ్డ పాల్కురికి సోమన రచనల్లో ఎన్నో ప్రయోగాలున్నయి. చాలా ప్రక్రియలకు అసలు సిసలు రూపాన్ని ఆయన ఇచ్చిండు. భక్తి శతకాలకు తోరణం కట్టిండు. తెలంగాణ నుండి వచ్చిన రంగనాథ రామాయణం జనానికి నిత్య పారాయణమైంది. భాస్కర రామాయణం పండితుల మెప్పు పొందింది.తొలి కవయిత్రిగా గోనబుద్ధారెడ్డి కుమార్తె కుప్పాంబికను పరిశోధకులు ప్రతిపాదిస్తున్నరు. తొలి జంట, సోదర కవులుగ గోనకాచ, విఠలులు పేరు పొందిండ్రు. ప్రతి పదంలో భక్తి నిండిన కృష్ణమాచార్యుల సింహగిరి వచనాలు తొలి వచన సంకీర్తనలు. తెలుగులో మార్గపురాణ ప్రక్రియను మొదలుపెట్టినవాడు మారన. ఉదార సాహితీ హృదయుడు మడికిసింగన ‘సకలనీతి సమ్మతము’ తొలి తెలుగు సంకలన గ్రంథం.చిత్తపరిపాకంతో పాటు భక్తికి భావావేశం ఎంతో అవసరమని భావించిన పోతన భాగవత పద్యాలు సామాన్యుల నాలుకలపై నిత్యం పారాడుతున్నయి. సత్యనిరతిని చాటిచెప్పే హరిశ్చంద్రుని కథను తెలుగు భాషకు మేలిసొమ్ముల్లాంటి ద్విపదల్లో రాసిన గౌరన మేటికవి. కొరవి గోపరాజు ‘సింహాసన ద్వాత్రింశిక’ వినోద విజ్ఞాన సామాజిక సాంస్కృతిక సర్వస్వం. తన తరువాతి కవులకు ప్రబంధ వర్ణనలలో దీపస్తంభంలా నిలబడ్డ చరిగొండ ధర్మన్న ‘చిత్ర భారతం’లో అవధాన శబ్దం తొలిసారిగా కనబడింది. కందుకూరు రుద్రకవి ‘సుగ్రీవ విజయం’ తొలి యక్షగానం. అచ్చతెలుగు కావ్యాలకు నాందిపలికిన పొన్నగంటి తెలగన ‘యయాతి చరిత్ర’ ఒక ఆణిముత్యం. నిరోష్ట్య, చతురర్థి కావ్యాలకు తొలిబాటలేసినవారు మరింగంటి సింగరాచార్యులు. ఏకామ్రనాథుని ‘ప్రతాపరుద్ర చరిత్రం’ తొలి వచన చరిత్ర. శాస్ర్తీయ పద్ధతిలో లక్ష్యలక్షణ వివేచన చేసిన ‘అప్పకవీయం’ ప్రామాణిక లక్షణ గ్రంథం. విద్యానాథుని ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం లక్షణాలంకార శాస్ర్తాలకే తలమానికం. జాయపసేనాని, సర్వజ్ఞసింగ భూపాలుడు, ధర్మసూరి, మల్లినాథసూరి, అన్నంభట్టు తదితరులు తెలంగాణ సాహిత్య మాగాణాన్ని సుసంపన్నం చేసిండ్రు.తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రజల సాంస్కృతిక ఆకాంక్షలను సాకారం చేసే అనేక కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. ఇదే ఒరవడిలో భాషా సాహిత్య సంస్కృతుల వైభవాన్ని చాటేందుకు ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల నిర్వహణకు నిర్ణయించింది. తెలుగు భాషను, మనదైన నుడికారాన్ని, సాహిత్యాన్ని, సంస్కృతిని విశ్వవ్యాప్తం చేయాలనే సంకల్పంతో ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు ఆలోచన, ఆకాంక్షల మేరకు డిసెంబర్ నెలలో హైదరాబాద్లో ఘనంగా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను జరుపుకోబోతున్నం. ముఖ్యమంత్రి స్వయంగా తెలుగు భాషావేత్త కావడం మన అదృష్టం. ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనలో నాయకులకు తెలుగు సంగతే పట్టని పరిస్థితులలో ఇంటర్మీడియట్ వరకు తెలుగు అమలుకు, తెలుగు మహాసభల నిర్వహణకు ప్రభుత్వం నడుం కట్టడం సంతోషం. ఆధునిక కాలపు అవసరాలకు అనుగుణంగా తెలుగును మనం ఏవిధంగా ముందుకు తీసుకుపోవాలో అందులో అందరం కలిసి చర్చించాలి. తెలుగు పరిమళాలను విశ్వవ్యాప్తం చేయాలి. గుండెల నిండుగా ఈ తెలుగు పండుగను జరుపుకోవాలి.సంబరాజు రవిప్రకాశరావు
telugu bhashanu, manadaina nudikaaraanni, saahityaanni, samskrutini vishwavyaaptam cheyalane sankalpamtho mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar raavu aalochana, aakaankshala meraku dissember nelalo hyderabadlo ghanamgaa prapancha telugu mahasabhalanu jarupukobotunnam. aadhunika kaalapu avasaraalaku anugunamgaa telugunu manam evidhamgaa munduku teesukupovalo aa mahasabhallo         andaram kalisi charchinchaali.telamgaana saahityamlo godavari, krishna, manjeera vanti nadula paravallu, gussadi nrutyamlooni hoyalu, jaanapadula theta tenugu, achchatenugu tenemaatalu, panditula deergha samasala sivatandavam kanabadutayi. aneka prakriyalaku pandirlesina javam ee matti sontam. okkamaatala cheppalante idhi kavula adda. bangaramasanti saahityamtho telamgaana telugubhaashaku sommulupettindi. kammani saahitya putavini paludikkula egajimmindi. telugu bhaashaasaahityaalaku nittaadainilchindi. telamgaana vividha prakriyala kuuraadu. saamaanyajanam palukubadulaku peddapeetesi poolabaata parichina telugutota. sankalanaalaku tolipoddu.‘telamgaana’ padam venuka talemy perkonna ‘tellingan’ undi. aanemu ante desham. aanemu aanamaindi. tellingan tilingaanamaindi. adhe tilingaanaa, telamgaanagaa maarindani mallampally somasekharasarma abhiprayam. tilanga, tilingah, talaingu moda lagu padaalu telugu praacheenatanu chaatutuu ‘telamgaana’ padaaniki pattukommalla unnayi. gondula muula purushulalo okaraina ‘telingam’ telugu jaatiki moolaviraattani aarudra bhaavinchinru. jaina vaagnayamlo, bouddha jaataka kathalalo telamgaana pada sambandha puurva roopaalu kanabadutunnayi. medak jilla tellapur saasanam, tarvaata kaalapu velijarla saasanam ee amsaalanu balaparustunnayi. ee mattilo puttina saahityam padimandiki saddimootaindi. padahaaru kalalatho velugulu virajimmindi.medak jillaaku chendina gunadyudu paisachi praakrutamla raasina bruha tkatha telugu neelala puttina tottatoli kathaakaavyam. haluni gaathaasaptasati telugu padaalunna praakruta kavitasankalanam. chalukya bheemuni gadyasasanam vachana rachanaasaili parinaamaaniki, saahitya bhasha parinatiki nelavaindi. kavita gunarnava pampakavi manaku garvakaaranam. jinavallabhuni bommala gutta saasanamlooni kandapadyaalu chandobaddha saahityaaniki saakshyam. viriyaala mallabhoopatidi toli vrutta padyasaasanam. malliyarechana raasina ‘kavijanasrayam’ telugulo toli chhando grandham. toli telugu veerasaiva kavi mallikhaarjuna panditudu. pramaanaalugaa nilabadda paalkuriki somana rachanallo enno prayogaalunnayi. chala prakriyalaku asalu sisalu roopaanni aayana ichindu. bhakti satakaalaku thoranam kattindu. telamgaana nundi vachina ranganatha ramayanam jananiki nitya paaraayanamaindi. bhaskara ramayanam panditula meppu pondindi.toli kavayitrigaa gonabuddhareddy kumarte kuppambikanu parisodhakulu pratipaadistunnaru. toli janta, sodara kavuluga gonakacha, vitalulu paeru pondindru. prati padamlo bhakti nindina krishnamaachaaryula simhagiri vachanaalu toli vachana sankeertanalu. telugulo margapurana prakriyanu modalupettinavaadu maarana. udaara saahitii hrudayudu madikisingana ‘sakalaneeti sammatamu’ toli telugu sankalana grandham.chittaparipaakamto paatu bhaktiki bhavavesam entho avasaramani bhaavinchina potana bhagavata padyaalu saamaanyula naalukalapai nityam paaraadutunnayi. satyaniratini chaticheppe harischandruni kathanu telugu bhashaku melisommullanti dwipadallo raasina gaurana metikavi. koravi goparaju ‘simhaasana dwaatrimsika’ vinoda vignaana saamaajika saamskrutika sarvaswam. tana taruvaati kavulaku prabandha varnanalalo deepastambhamlaa nilabadda charigonda dharmanna ‘chitra bhaaratam’loo avadhaana sabdam tolisaarigaa kanabadindi. kandukuru rudrakavi ‘sugreeva vijayam’ toli yakshagaanam. achchatelugu kaavyaalaku naandipalikina ponnaganti telagana ‘yayaati charitra’ oka aanimutyam. niroshtya, chaturarthi kaavyaalaku tolibaatalesinavaaru maringanti singaraachaaryulu. ekaamranaadhuni ‘prataaparudra charitram’ toli vachana charitra. saasrtiiya paddhatilo lakshyalakshana vivechana chesina ‘appakaveeyam’ praamaanika lakshana grandham. vidyaanaathuni prataaparudra yasobhushanam lakshanaalankaara saasrtaalake talamaanikam. jayapasenani, sarvagnasinga bhupaludu, dharmasuri, mallinathasuri, annambhattu taditarulu telamgaana saahitya magananni susampannam chesindru.telamgaana prabhutvam prajala saamskrutika aakaankshalanu saakaaram chese aneka kaaryakramaalanu chepattindi. ide oravadilo bhasha saahitya samskrutula vaibhavaanni chaatenduku prapancha telugu mahasabhala nirvahanaku nirnayinchindi. telugu bhashanu, manadaina nudikaaraanni, saahityaanni, samskrutini vishwavyaaptam cheyalane sankalpamtho mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar raavu aalochana, aakaankshala meraku dissember nelalo hyderabadlo ghanamgaa prapancha telugu mahasabhalanu jarupukobotunnam. mukhyamantri swayamgaa telugu bhaashaavetta kaavadam mana adrushtam. prajaaswaamya paripaalanalo naayakulaku telugu sangathe pattani paristhitulalo intermediat varaku telugu amaluku, telugu mahasabhala nirvahanaku prabhutvam nadum kattadam santosham. aadhunika kaalapu avasaraalaku anugunamgaa telugunu manam evidhamgaa munduku teesukupovalo andulo andaram kalisi charchinchaali. telugu parimalaalanu vishwavyaaptam cheyali. gundela nindugaa ee telugu panduganu jarupukovali.sambaraju raviprakaasaraavutelamgaa saahityamlo godavari, krishna, manjeera vanti nadula paravallu, gussadi nrutyamlooni hoyalu, jaanapadula theta tenugu, achchatenugu tenemaatalu, panditula deergha samasala sivatandavam kanabadutayi. aneka prakriyalaku pandirlesina javam ee matti sontam. okkamaatala cheppalante idhi kavula adda. bangaramasanti saahityamtho telamgaana telugubhaashaku sommulupettindi. kammani saahitya putavini paludikkula egajimmindi. telugu bhaashaasaahityaalaku nittaadainilchindi. telamgaana vividha prakriyala kuuraadu. saamaanyajanam palukubadulaku peddapeetesi poolabaata parichina telugutota. sankalanaalaku tolipoddu.‘telamgaana’ padam venuka talemy perkonna ‘tellingan’ undi. aanemu ante desham. aanemu aanamaindi. tellingan tilingaanamaindi. adhe tilingaanaa, telamgaanagaa maarindani mallampally somasekharasarma abhiprayam. tilanga, tilingah, talaingu moda lagu padaalu telugu praacheenatanu chaatutuu ‘telamgaana’ padaaniki pattukommalla unnayi. gondula muula purushulalo okaraina ‘telingam’ telugu jaatiki moolaviraattani aarudra bhaavinchinru. jaina vaagnayamlo, bouddha jaataka kathalalo telamgaana pada sambandha puurva roopaalu kanabadutunnayi. medak jilla tellapur saasanam, tarvaata kaalapu velijarla saasanam ee amsaalanu balaparustunnayi. ee mattilo puttina saahityam padimandiki saddimootaindi. padahaaru kalalatho velugulu virajimmindi.medak jillaaku chendina gunadyudu paisachi praakrutamla raasina bruha tkatha telugu neelala puttina tottatoli kathaakaavyam. haluni gaathaasaptasati telugu padaalunna praakruta kavitasankalanam. chalukya bheemuni gadyasasanam vachana rachanaasaili parinaamaaniki, saahitya bhasha parinatiki nelavaindi. kavita gunarnava pampakavi manaku garvakaaranam. jinavallabhuni bommala gutta saasanamlooni kandapadyaalu chandobaddha saahityaaniki saakshyam. viriyaala mallabhoopatidi toli vrutta padyasaasanam. malliyarechana raasina ‘kavijanasrayam’ telugulo toli chhando grandham. toli telugu veerasaiva kavi mallikhaarjuna panditudu. pramaanaalugaa nilabadda paalkuriki somana rachanallo enno prayogaalunnayi. chala prakriyalaku asalu sisalu roopaanni aayana ichindu. bhakti satakaalaku thoranam kattindu. telamgaana nundi vachina ranganatha ramayanam jananiki nitya paaraayanamaindi. bhaskara ramayanam panditula meppu pondindi.toli kavayitrigaa gonabuddhareddy kumarte kuppambikanu parisodhakulu pratipaadistunnaru. toli janta, sodara kavuluga gonakacha, vitalulu paeru pondindru. prati padamlo bhakti nindina krishnamaachaaryula simhagiri vachanaalu toli vachana sankeertanalu. telugulo margapurana prakriyanu modalupettinavaadu maarana. udaara saahitii hrudayudu madikisingana ‘sakalaneeti sammatamu’ toli telugu sankalana grandham.chittaparipaakamto paatu bhaktiki bhavavesam entho avasaramani bhaavinchina potana bhagavata padyaalu saamaanyula naalukalapai nityam paaraadutunnayi. satyaniratini chaticheppe harischandruni kathanu telugu bhashaku melisommullanti dwipadallo raasina gaurana metikavi. koravi goparaju ‘simhaasana dwaatrimsika’ vinoda vignaana saamaajika saamskrutika sarvaswam. tana taruvaati kavulaku prabandha varnanalalo deepastambhamlaa nilabadda charigonda dharmanna ‘chitra bhaaratam’loo avadhaana sabdam tolisaarigaa kanabadindi. kandukuru rudrakavi ‘sugreeva vijayam’ toli yakshagaanam. achchatelugu kaavyaalaku naandipalikina ponnaganti telagana ‘yayaati charitra’ oka aanimutyam. niroshtya, chaturarthi kaavyaalaku tolibaatalesinavaaru maringanti singaraachaaryulu. ekaamranaadhuni ‘prataaparudra charitram’ toli vachana charitra. saasrtiiya paddhatilo lakshyalakshana vivechana chesina ‘appakaveeyam’ praamaanika lakshana grandham. vidyaanaathuni prataaparudra yasobhushanam lakshanaalankaara saasrtaalake talamaanikam. jayapasenani, sarvagnasinga bhupaludu, dharmasuri, mallinathasuri, annambhattu taditarulu telamgaana saahitya magananni susampannam chesindru.telamgaana prabhutvam prajala saamskrutika aakaankshalanu saakaaram chese aneka kaaryakramaalanu chepattindi. ide oravadilo bhasha saahitya samskrutula vaibhavaanni chaatenduku prapancha telugu mahasabhala nirvahanaku nirnayinchindi. telugu bhashanu, manadaina nudikaaraanni, saahityaanni, samskrutini vishwavyaaptam cheyalane sankalpamtho mukhyamantri kalvakuntla chandrasekhar raavu aalochana, aakaankshala meraku dissember nelalo hyderabadlo ghanamgaa prapancha telugu mahasabhalanu jarupukobotunnam. mukhyamantri swayamgaa telugu bhaashaavetta kaavadam mana adrushtam. prajaaswaamya paripaalanalo naayakulaku telugu sangathe pattani paristhitulalo intermediat varaku telugu amaluku, telugu mahasabhala nirvahanaku prabhutvam nadum kattadam santosham. aadhunika kaalapu avasaraalaku anugunamgaa telugunu manam evidhamgaa munduku teesukupovalo andulo andaram kalisi charchinchaali. telugu parimalaalanu vishwavyaaptam cheyali. gundela nindugaa ee telugu panduganu jarupukovali.sambaraju raviprakaasaraavu