పద్నాలుగో భారత రాష్ట్రపతిగా రామ్నాథ్ కోవింద్ ఎన్నిక కావడం ఇక ఒక లాంఛనం మాత్రమే కావచ్చు. ఏకగ్రీవం జరిగే అవకాశాలు లేవని పూర్తిగా చెప్పలేము, ఎన్నిక అంటూ జరిగినా ఓట్ల గణితం ఎన్డీఏ అభ్యర్థికే అనుకూలంగా కనిపిస్తున్నది. బిహార్ రాష్ట్ర గవర్నర్గా వార్తలలో ఉంటున్న వ్యక్తే అయినా, రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిత్వానికి బీజేపీనుంచి వినిపిస్తున్న జాబితాలో ఆయన పేరును ఎవరూ ఊహించలేదు. అంతగా తెలియని పేరును బీజేపీ ముందుకు తెచ్చిందన్నది ఆశ్చర్యం కలిగించిందా, దళిత అభ్యర్థిని ఎంచుకోవడం విశేషంగా అనిపించిందా, లోపలా బయటా ఉన్న ప్రత్యర్థులను దెబ్బతీసేవిధంగా ఎంపిక చేసిన చాతుర్యం అబ్బురంగా కనిపించిందా– తెలియదు కానీ, సంచలనమైతే కలిగింది. ఇది మోదీ–షా ద్వయం సంధించిన రామబాణమని, దళితాస్త్రం అని రకరకాలుగా మీడియా ప్రశంసాయుత వ్యాఖ్యలు చేసింది. రాష్ట్రపతి పదవి పవిత్రమని, దానికి జరిగే ఎన్నికలు ఉదాత్తంగా ఉంటాయని భ్రమించే వారికి ఇదంతా మరోసారి కనువిప్పు కలిగించాలి. రాష్ట్రపతి పదవి ఎన్నిక కూడా ఫక్తు రాజకీయమే, చాణక్యమే. అట్లా అని వాళ్లే చాటుకుంటున్నారు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయవాదిగా, పార్లమెంటేరియన్గా తగినంత అనుభవం ఉండి, పెద్దమనిషి తరహాలో ఉండే కోవింద్ అభ్యర్థిత్వాన్ని కాదనడానికి ప్రత్యేకమైన కారణాలేమీలేవు. సమాజం అట్టడుగు పొరల నుంచి యూపీ వంటి రాష్ట్రం నుంచి ఎదిగి రావడం అంటే ఎంతో పోరాటం ఉంటే తప్ప సాధ్యం కాదు. అటువంటి వ్యక్తులు, దళిత సాధికారత కోసం తమదైన పద్ధతిలో కృషిచేయడం, ఆ క్రమంలో ఏదో ఒక రాజకీయ వేదికను ఆశ్రయించడం సహజమే. అంతమాత్రమే కాదు, కోవింద్ రాష్ర్టీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ భావాలను, భారతీయ జనతాపార్టీ రాజకీయ లక్ష్యాలను ఏకీభవిస్తూ ప్రజాజీవితం గడుపుతున్నవారు.నరేంద్రమోదీ ప్రభుత్వం దూకుడు విధానాలతో భీతావహులై ఉన్నవారు ఏ ఆర్ఎస్ఎస్ అధినేతనో, మురళీమనోహర్ జోషినో రాష్ట్రపతిని చేస్తారేమోనని భయపడి ఉంటారు. కోవింద్ ఎంపిక వారి భయాలను ఉపశమింపజేసి ఉండవచ్చు. కోవింద్ హిందూత్వ భావాలలో అతివాదిగా పేరుపొందినవారు కారు. ఆడ్వాణీనో సుష్మా స్వరాజ్నో ఎంపిక చేస్తే, రానున్న రోజులలో బీజేపీలో రాజకీయ అంతర్గత పోరాటం రసవత్తరంగా ఉండవచ్చునని కొందరు ఆశించి ఉంటారు. అటువంటిదేమీ లేదని, పార్టీలో ఎవరినీ బుజ్జగించవలసిన అవసరంకానీ, ఎవరిపట్లా భయపడవలసిన అవసరం కానీ లేని సుస్థిరమైన స్థితిలో మోదీ–షా ద్వయం ఉన్నారని వారికి ఈ పాటికి అర్థమై ఉంటుంది. రాష్ట్రపతి ఎన్నికను కేంద్రం చేసుకుని ప్రతిపక్షాల సమీకరణ చేద్దామని ప్రయత్నించిన కాంగ్రెస్కు– కోవింద్ ఎంపిక నిజంగా శరాఘాతమా? అట్లా ఆ పార్టీ భావిస్తే కనుక, కాంగ్రెస్ నేర్చుకోవలసింది ఇంకా చాలా ఉన్నది.రాష్ట్రపతి పదవి ఉత్సవ విగ్రహమని, రబ్బర్ స్టాంప్ వంటిదని అనుకుంటాము కానీ, అంతటి అపఖ్యాతి మొదటి నుంచి లేదు. ప్రపంచానికి కనిపించే భారతీయ ముఖం రాష్ట్రపతిదేనని, ఆ వ్యక్తి పండితుడు, రాజనీతిజ్ఞుడు, సాత్వికుడు అయి ఉండాలన్న అభిప్రాయం స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తొలినాళ్లలో ఉండేది. బాబూ రాజేంద్రప్రసాద్ను ప్రథమ రాష్ట్రపతిగా ఎంపిక చేయాలని సర్దార్పటేల్ పట్టుపట్టినప్పుడు, నెహ్రూ దానిని వ్యతిరేకించాడు. రాజేంద్రప్రసాద్ మతవాదిగా కనిపిస్తారని, సోమనాథ్ ఆలయ పునరుద్ధరణఉద్యమానికి బాహాటంగా మద్దతు ఇచ్చారని నెహ్రూకు అభ్యంతరం ఉండేది. రిపబ్లిక్ కావడానికి ముందు భారతదేశానికి గవర్నర్ జనరల్గా ఉన్న సి.రాజగోపాలాచారియే ప్రథమరాష్ట్రపతి కావాలని నెహ్రూకు ఉండేది. ఉత్తర–దక్షిణభారత సమతుల్యత కూడా ఆయన మనసులో ఉంది. కానీ, చివరకు రాజేంద్రప్రసాద్నే అంగీకరించవలసి వచ్చింది. 1957లో కొత్తవ్యక్తిని రాష్ట్రపతిని చేయాలని, సర్వేపల్లిరాధాకృష్ణన్ అయితే బాగుంటుందని నెహ్రూ భావించారు. ఈ సారి మౌలానా ఆజాద్ దాన్ని వ్యతిరేకించారు. 1962లో కానీ, నెహ్రూ కోరిక నెరవేరలేదు. తాను రాష్ట్రపతి కావడానికి నెహ్రూ పట్టుదలే కారణమని తెలిసినా, రాధాకృష్ణన్ తన విధినిర్వహణలో రాజీపడలేదు. చైనా యుద్ధంలో ఓటమికి ప్రభుత్వాన్ని బాహాటంగా విమర్శించాడు.కృష్ణమీనన్ను పదవినుంచి తప్పించాలని డిమాండ్ చేశాడు. ఇందిర ప్రధాని అయ్యాక కూడా, ఆమె అప్రజాస్వామిక ధోరణులను తప్పుపట్టాడు. జాకీర్హుస్సేన్ మరణం తరువాత 1969లో జరిగిన రాష్ట్రపతి ఎన్నిక కాంగ్రెస్ అంతర్గత పోరుకు ప్రతిధ్వనిగా సాగింది. అంతరాత్మ ప్రబోధం పేరిట కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి సంజీవరెడ్డిని కాదని, స్వతంత్ర అభ్యర్థి వి.వి.గిరిని ఇందిర గెలిపించుకున్నారు. గిరి హయాంలోనే, రాష్ట్రపతి పదవి రబ్బరుస్టాంపు వంటిదన్న పేరువచ్చింది. అంతటి జీ హుజూర్ రాష్ట్రపతి కూడా ఇందిరను రెండు మూడు ముఖ్యవిషయాల్లో తప్పుపట్టారు. చివరకు ఆపద్ధర్మ రాష్ట్రపతి బి.డి. జత్తి సైతం మొరార్జీ తీసుకున్న రాష్ట్ర అసెంబ్లీల మూకుమ్మడి రద్దు నిర్ణయాన్ని నిలదీశారు. ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ మాత్రం కేబినెట్ ఆమోదం ఉన్నదో లేదో నిర్ధారించుకోకుండానే ఎమర్జెన్సీ ఉత్తర్వులపై సంతకం పెట్టారు.రాష్ట్రపతి పదవికి అధికారాల రీత్యా ఏ ప్రాముఖ్యం లేకపోయినా, దానికి ఉన్న సంకేతాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని ప్రధానమంత్రులు మరో రకంగా గుర్తించారు. ప్రజలలోని ఏ శ్రేణితో, వర్గంలో ఘర్షణాత్మక స్థితి కొనసాగుతోందో, ఆ వర్గానికి చెందిన వ్యక్తిని రాష్ట్రపతిగా చేయడం ఇందిరాగాంధీ ప్రారంభించిన వ్యూహం. 1982లో జ్ఞానీజైల్సింగ్ను రాష్ట్రపతి చేసినప్పుడు, పంజాబ్ తీవ్రవాదాన్ని ఇందిర ఎదుర్కొంటున్నది. తమ మతస్థుడిని దేశాధ్యక్ష స్థానంలో కూర్చోబెట్టినా సరే, స్వర్ణ దేవాలయంపై సైనికచర్యను సిక్కులు సహించలేకపోయారు. భారత దేశాధినేత అకల్ తఖ్త్ ముందు దోషిగా నిలబడి, ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవలసి వచ్చింది. 1987లో రాజీవ్గాంధీ కూడా తల్లి మార్గాన్నే అనుసరించారు. అది శ్రీలంక తమిళులతో భారతదేశానికి ఘర్షణ ప్రారంభమవుతున్న కాలం. అప్పుడు ఆర్.వెంకట్రామన్ను రాష్ట్రపతిగా ఎంచుకున్నారు. 2002లో వాజపేయి నాయకత్వంలోని ఎన్డీఏ ప్రభుత్వం అబ్దుల్ కలామ్ను రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా ఎంచుకోవడం వెనుక కూడా రాజకీయ కోణం ఉన్నది. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక జరగడానికి కొద్దినెలల కిందటనే గుజరాత్లో గోధ్రా హత్యాకాండ, అనంతరం గుజరాత్లో మైనారిటీలపై భీకరమైన ఊచకోత జరిగాయి. బీజేపీ నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం మైనారిటీలకు వ్యతిరేకమైనది కాదు అన్న సందేశాన్ని ఇవ్వడంతో పాటు, యుద్ధ వైజ్ఞానిక రంగంలో కృషిచేసిన కలాం, బీజేపీ సైనికవాద వైఖరులకు ఒక రాయబారిగా కూడా కనిపించారు. రాష్ట్రపతులుగా ఎట్లా వ్యవహరించినా, వి.వి.గిరి కానీ, వెంకట్రామన్ కానీ, కలాం కానీ ఆయా రంగాలలో లబ్ధప్రతిష్ఠులు, గాంభీర్యతను ప్రదర్శించినవారు. రాజకీయేతరంగా కనిపించడానికి ప్రయత్నించిన కలాం, 2004లో యూపీఏ ప్రభుత్వం ఏర్పడేటప్పుడు, సోనియాగాంధీ ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిత్వాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి, మన్మోహన్ ప్రధానికావడానికి పరోక్షంగా కారకులయ్యారు. పార్లమెంటు పదవీకాలాల మధ్యలో వచ్చే కొత్త రాష్ట్రపతులు, తమ హయాంలో జరిగే సాధారణ ఎన్నికలలో కొత్త ప్రభుత్వాలు ఏర్పడితే, లేదా, ప్రభుత్వాలు పతనమై మెజారిటీ మైనారిటీ లెక్కలు తేలకపోతే, కీలకమైన ‘విచక్షణాధికారాన్ని’ ఉపయోగించడానికి అవకాశం ఉంటుంది. గతంలో జగ్జీవన్రామ్కు అవకాశం దక్కకుండా చరణ్సింగ్ పక్షాన వ్యవహరించిన నీలం సంజీవరెడ్డి ఉదంతం ఒక ఉదాహరణ. కాంగ్రెస్వాదులతో సహా అందరూ కలిసి 1979లో దళితుడు ప్రధానమంత్రి కాకుండా అడ్డుకున్నారు, ఇప్పుడు అదే కాంగ్రెస్ ఆ దళిత నేత కుమార్తెనే రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిత్వానికి పరిశీలిస్తున్నది!దళిత అభ్యర్థిని రాష్ట్రపతి పదవికి ఎంపిక చేయడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. ట్రావెన్కోర్ సంస్థానంలోని ఒక కుగ్రామం నుంచి జీవితం ప్రారంభించి, లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్లో ఉన్నత విద్య చదివి, నెహ్రూ ప్రభుత్వంలో విదేశీ సర్వీసులలో చేరి అమెరికా, చైనా, యూకే వంటి దేశాలలో భారత రాయబారిగా పనిచేసిన దౌత్యవేత్త, మేధావి కె.ఆర్.నారాయణన్ భారతదేశానికి ప్రథమ దళిత రాష్ట్రపతి. ఐ.కె. గుజ్రాల్ ప్రధానిగా ఉండగా జరిగిన రాష్ట్రపతి ఎన్నికల్లో నారాయణన్ అభ్యర్థిత్వాన్ని శివసేన మినహా అన్ని పక్షాలూ నాడు సమర్థించాయి. ఏకపక్షంగా జరిగిన ఎన్నికల్లో టి.ఎన్. శేషన్ దారుణంగా ఓడిపోయారు. అయితే, నారాయణన్ను రాష్ట్రపతి చేసిన పూర్తి ఘనతను ఆయన సొంత పార్టీ కాంగ్రెస్కో, నాడు మద్దతిచ్చిన బీజేపీకో కట్టబెట్టలేము. నారాయణన్ను రాజకీయాలలోకి ఆహ్వానించింది ఇందిర అయితే, ఆయనను కేంద్రమంత్రిని చేసింది రాజీవ్గాంధీ. 1992లో ఉపరాష్ట్రపతి పదవికి నారాయణన్ను ప్రతిపాదించింది వి.పి.సింగ్. నారాయణన్ వామపక్షానికి మొగ్గుతారన్న అభిప్రాయంతో ఆయనను మొదట పి.వి.నరసింహారావు అంగీకరించలేదు. వామపక్షాలు పట్టుపట్టడం, అప్పుడున్న రాజకీయ అవసరాల రీత్యా పి.వి. చివరకు సరేననడం జరిగాయి. ఆనాడు సామాజిక న్యాయరాజకీయాల ప్రాబల్యం నుంచి నారాయణన్ అభ్యర్థిత్వం వచ్చింది. ఇప్పుడు కోవింద్ అభ్యర్థిత్వానికి కారణమేమిటి? మైనారిటీల సంగతి పక్కనబెడితే, గత మూడేళ్ల మోదీ ప్రభుత్వ హయాంలో అతి ఎక్కువ కలవరానికి గురి అయ్యింది దళితులే! రోహిత్ వేముల దగ్గర నుంచి పశువధ నిషేధాల దాకా-– అన్నీ తమకే గురిపెట్టారని దళితులు నమ్ముతున్నారు, ఉద్యమిస్తున్నారు. కోవింద్ ఎంపిక వారిని ఉపశమింపజేయడానికేనా? లేక, వారిపై మరింత అణచివేత కొనసాగితే కవచంగా ఉపయోగించుకోవడానికా? ఊహజనితమైన ప్రశ్నే కావచ్చును కానీ, ఆ స్థితిలో కోవింద్ ఎటువైపు ఉంటారు?నరేంద్రమోదీ ప్రభుత్వం దూకుడు విధానాలతో భీతావహులై ఉన్నవారు ఏ ఆర్ఎస్ఎస్ అధినేతనో, మురళీమనోహర్ జోషినో రాష్ట్రపతిని చేస్తారేమోనని భయపడి ఉంటారు. కోవింద్ ఎంపిక వారి భయాలను ఉపశమింపజేసి ఉండవచ్చు. కోవింద్ హిందూత్వ భావాలలో అతివాదిగా పేరుపొందినవారు కారు. ఆడ్వాణీనో సుష్మా స్వరాజ్నో ఎంపిక చేస్తే, రానున్న రోజులలో బీజేపీలో రాజకీయ అంతర్గత పోరాటం రసవత్తరంగా ఉండవచ్చునని కొందరు ఆశించి ఉంటారు. అటువంటిదేమీ లేదని, పార్టీలో ఎవరినీ బుజ్జగించవలసిన అవసరంకానీ, ఎవరిపట్లా భయపడవలసిన అవసరం కానీ లేని సుస్థిరమైన స్థితిలో మోదీ–షా ద్వయం ఉన్నారని వారికి ఈ పాటికి అర్థమై ఉంటుంది. రాష్ట్రపతి ఎన్నికను కేంద్రం చేసుకుని ప్రతిపక్షాల సమీకరణ చేద్దామని ప్రయత్నించిన కాంగ్రెస్కు– కోవింద్ ఎంపిక నిజంగా శరాఘాతమా? అట్లా ఆ పార్టీ భావిస్తే కనుక, కాంగ్రెస్ నేర్చుకోవలసింది ఇంకా చాలా ఉన్నది.రాష్ట్రపతి పదవి ఉత్సవ విగ్రహమని, రబ్బర్ స్టాంప్ వంటిదని అనుకుంటాము కానీ, అంతటి అపఖ్యాతి మొదటి నుంచి లేదు. ప్రపంచానికి కనిపించే భారతీయ ముఖం రాష్ట్రపతిదేనని, ఆ వ్యక్తి పండితుడు, రాజనీతిజ్ఞుడు, సాత్వికుడు అయి ఉండాలన్న అభిప్రాయం స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తొలినాళ్లలో ఉండేది. బాబూ రాజేంద్రప్రసాద్ను ప్రథమ రాష్ట్రపతిగా ఎంపిక చేయాలని సర్దార్పటేల్ పట్టుపట్టినప్పుడు, నెహ్రూ దానిని వ్యతిరేకించాడు. రాజేంద్రప్రసాద్ మతవాదిగా కనిపిస్తారని, సోమనాథ్ ఆలయ పునరుద్ధరణఉద్యమానికి బాహాటంగా మద్దతు ఇచ్చారని నెహ్రూకు అభ్యంతరం ఉండేది. రిపబ్లిక్ కావడానికి ముందు భారతదేశానికి గవర్నర్ జనరల్గా ఉన్న సి.రాజగోపాలాచారియే ప్రథమరాష్ట్రపతి కావాలని నెహ్రూకు ఉండేది. ఉత్తర–దక్షిణభారత సమతుల్యత కూడా ఆయన మనసులో ఉంది. కానీ, చివరకు రాజేంద్రప్రసాద్నే అంగీకరించవలసి వచ్చింది. 1957లో కొత్తవ్యక్తిని రాష్ట్రపతిని చేయాలని, సర్వేపల్లిరాధాకృష్ణన్ అయితే బాగుంటుందని నెహ్రూ భావించారు. ఈ సారి మౌలానా ఆజాద్ దాన్ని వ్యతిరేకించారు. 1962లో కానీ, నెహ్రూ కోరిక నెరవేరలేదు. తాను రాష్ట్రపతి కావడానికి నెహ్రూ పట్టుదలే కారణమని తెలిసినా, రాధాకృష్ణన్ తన విధినిర్వహణలో రాజీపడలేదు. చైనా యుద్ధంలో ఓటమికి ప్రభుత్వాన్ని బాహాటంగా విమర్శించాడు.కృష్ణమీనన్ను పదవినుంచి తప్పించాలని డిమాండ్ చేశాడు. ఇందిర ప్రధాని అయ్యాక కూడా, ఆమె అప్రజాస్వామిక ధోరణులను తప్పుపట్టాడు. జాకీర్హుస్సేన్ మరణం తరువాత 1969లో జరిగిన రాష్ట్రపతి ఎన్నిక కాంగ్రెస్ అంతర్గత పోరుకు ప్రతిధ్వనిగా సాగింది. అంతరాత్మ ప్రబోధం పేరిట కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి సంజీవరెడ్డిని కాదని, స్వతంత్ర అభ్యర్థి వి.వి.గిరిని ఇందిర గెలిపించుకున్నారు. గిరి హయాంలోనే, రాష్ట్రపతి పదవి రబ్బరుస్టాంపు వంటిదన్న పేరువచ్చింది. అంతటి జీ హుజూర్ రాష్ట్రపతి కూడా ఇందిరను రెండు మూడు ముఖ్యవిషయాల్లో తప్పుపట్టారు. చివరకు ఆపద్ధర్మ రాష్ట్రపతి బి.డి. జత్తి సైతం మొరార్జీ తీసుకున్న రాష్ట్ర అసెంబ్లీల మూకుమ్మడి రద్దు నిర్ణయాన్ని నిలదీశారు. ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ మాత్రం కేబినెట్ ఆమోదం ఉన్నదో లేదో నిర్ధారించుకోకుండానే ఎమర్జెన్సీ ఉత్తర్వులపై సంతకం పెట్టారు.రాష్ట్రపతి పదవికి అధికారాల రీత్యా ఏ ప్రాముఖ్యం లేకపోయినా, దానికి ఉన్న సంకేతాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని ప్రధానమంత్రులు మరో రకంగా గుర్తించారు. ప్రజలలోని ఏ శ్రేణితో, వర్గంలో ఘర్షణాత్మక స్థితి కొనసాగుతోందో, ఆ వర్గానికి చెందిన వ్యక్తిని రాష్ట్రపతిగా చేయడం ఇందిరాగాంధీ ప్రారంభించిన వ్యూహం. 1982లో జ్ఞానీజైల్సింగ్ను రాష్ట్రపతి చేసినప్పుడు, పంజాబ్ తీవ్రవాదాన్ని ఇందిర ఎదుర్కొంటున్నది. తమ మతస్థుడిని దేశాధ్యక్ష స్థానంలో కూర్చోబెట్టినా సరే, స్వర్ణ దేవాలయంపై సైనికచర్యను సిక్కులు సహించలేకపోయారు. భారత దేశాధినేత అకల్ తఖ్త్ ముందు దోషిగా నిలబడి, ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవలసి వచ్చింది. 1987లో రాజీవ్గాంధీ కూడా తల్లి మార్గాన్నే అనుసరించారు. అది శ్రీలంక తమిళులతో భారతదేశానికి ఘర్షణ ప్రారంభమవుతున్న కాలం. అప్పుడు ఆర్.వెంకట్రామన్ను రాష్ట్రపతిగా ఎంచుకున్నారు. 2002లో వాజపేయి నాయకత్వంలోని ఎన్డీఏ ప్రభుత్వం అబ్దుల్ కలామ్ను రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా ఎంచుకోవడం వెనుక కూడా రాజకీయ కోణం ఉన్నది. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక జరగడానికి కొద్దినెలల కిందటనే గుజరాత్లో గోధ్రా హత్యాకాండ, అనంతరం గుజరాత్లో మైనారిటీలపై భీకరమైన ఊచకోత జరిగాయి. బీజేపీ నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం మైనారిటీలకు వ్యతిరేకమైనది కాదు అన్న సందేశాన్ని ఇవ్వడంతో పాటు, యుద్ధ వైజ్ఞానిక రంగంలో కృషిచేసిన కలాం, బీజేపీ సైనికవాద వైఖరులకు ఒక రాయబారిగా కూడా కనిపించారు. రాష్ట్రపతులుగా ఎట్లా వ్యవహరించినా, వి.వి.గిరి కానీ, వెంకట్రామన్ కానీ, కలాం కానీ ఆయా రంగాలలో లబ్ధప్రతిష్ఠులు, గాంభీర్యతను ప్రదర్శించినవారు. రాజకీయేతరంగా కనిపించడానికి ప్రయత్నించిన కలాం, 2004లో యూపీఏ ప్రభుత్వం ఏర్పడేటప్పుడు, సోనియాగాంధీ ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిత్వాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి, మన్మోహన్ ప్రధానికావడానికి పరోక్షంగా కారకులయ్యారు. పార్లమెంటు పదవీకాలాల మధ్యలో వచ్చే కొత్త రాష్ట్రపతులు, తమ హయాంలో జరిగే సాధారణ ఎన్నికలలో కొత్త ప్రభుత్వాలు ఏర్పడితే, లేదా, ప్రభుత్వాలు పతనమై మెజారిటీ మైనారిటీ లెక్కలు తేలకపోతే, కీలకమైన ‘విచక్షణాధికారాన్ని’ ఉపయోగించడానికి అవకాశం ఉంటుంది. గతంలో జగ్జీవన్రామ్కు అవకాశం దక్కకుండా చరణ్సింగ్ పక్షాన వ్యవహరించిన నీలం సంజీవరెడ్డి ఉదంతం ఒక ఉదాహరణ. కాంగ్రెస్వాదులతో సహా అందరూ కలిసి 1979లో దళితుడు ప్రధానమంత్రి కాకుండా అడ్డుకున్నారు, ఇప్పుడు అదే కాంగ్రెస్ ఆ దళిత నేత కుమార్తెనే రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిత్వానికి పరిశీలిస్తున్నది!దళిత అభ్యర్థిని రాష్ట్రపతి పదవికి ఎంపిక చేయడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. ట్రావెన్కోర్ సంస్థానంలోని ఒక కుగ్రామం నుంచి జీవితం ప్రారంభించి, లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్లో ఉన్నత విద్య చదివి, నెహ్రూ ప్రభుత్వంలో విదేశీ సర్వీసులలో చేరి అమెరికా, చైనా, యూకే వంటి దేశాలలో భారత రాయబారిగా పనిచేసిన దౌత్యవేత్త, మేధావి కె.ఆర్.నారాయణన్ భారతదేశానికి ప్రథమ దళిత రాష్ట్రపతి. ఐ.కె. గుజ్రాల్ ప్రధానిగా ఉండగా జరిగిన రాష్ట్రపతి ఎన్నికల్లో నారాయణన్ అభ్యర్థిత్వాన్ని శివసేన మినహా అన్ని పక్షాలూ నాడు సమర్థించాయి. ఏకపక్షంగా జరిగిన ఎన్నికల్లో టి.ఎన్. శేషన్ దారుణంగా ఓడిపోయారు. అయితే, నారాయణన్ను రాష్ట్రపతి చేసిన పూర్తి ఘనతను ఆయన సొంత పార్టీ కాంగ్రెస్కో, నాడు మద్దతిచ్చిన బీజేపీకో కట్టబెట్టలేము. నారాయణన్ను రాజకీయాలలోకి ఆహ్వానించింది ఇందిర అయితే, ఆయనను కేంద్రమంత్రిని చేసింది రాజీవ్గాంధీ. 1992లో ఉపరాష్ట్రపతి పదవికి నారాయణన్ను ప్రతిపాదించింది వి.పి.సింగ్. నారాయణన్ వామపక్షానికి మొగ్గుతారన్న అభిప్రాయంతో ఆయనను మొదట పి.వి.నరసింహారావు అంగీకరించలేదు. వామపక్షాలు పట్టుపట్టడం, అప్పుడున్న రాజకీయ అవసరాల రీత్యా పి.వి. చివరకు సరేననడం జరిగాయి. ఆనాడు సామాజిక న్యాయరాజకీయాల ప్రాబల్యం నుంచి నారాయణన్ అభ్యర్థిత్వం వచ్చింది. ఇప్పుడు కోవింద్ అభ్యర్థిత్వానికి కారణమేమిటి? మైనారిటీల సంగతి పక్కనబెడితే, గత మూడేళ్ల మోదీ ప్రభుత్వ హయాంలో అతి ఎక్కువ కలవరానికి గురి అయ్యింది దళితులే! రోహిత్ వేముల దగ్గర నుంచి పశువధ నిషేధాల దాకా-– అన్నీ తమకే గురిపెట్టారని దళితులు నమ్ముతున్నారు, ఉద్యమిస్తున్నారు. కోవింద్ ఎంపిక వారిని ఉపశమింపజేయడానికేనా? లేక, వారిపై మరింత అణచివేత కొనసాగితే కవచంగా ఉపయోగించుకోవడానికా? ఊహజనితమైన ప్రశ్నే కావచ్చును కానీ, ఆ స్థితిలో కోవింద్ ఎటువైపు ఉంటారు?
padnaalugo bhaarata raashtrapatigaa ramnath kovind ennika kaavadam ika oka laanchanam matrame kaavachhu. ekagreevam jarige avakaasaalu levani puurtigaa cheppalemu, ennika antuu jarigina otla ganitam ndda abhyardhike anukuulamgaa kanipistunnadi. bihar rashtra gowernerga vaartalalo untunna vyakte aina, rashtrapati abhyardhitvaaniki beejeepeenunchi vinipistunna jaabitaalo aayana paerunu evaruu oohinchaledu. antagaa teliyani paerunu bgfa munduku tecchindannadi aascharyam kaliginchindaa, dalita abhyardhini enchukovadam visaeshamgaa anipinchindaa, lopala bayata unna pratyarthulanu debbatisevidhamgaa empika chesina chaaturyam abburamgaa kanipinchindaa– teliyadu cony, sanchalanamaite kaligindi. idhi modii–shaa dvayam sandhinchina ramabanamani, dalitastram ani rakarakaalugaa media prasamsaayuta vyaakhyalu chesindi. rashtrapati padavi pavitramani, daaniki jarige ennikalu udaattamgaa untaayani bhraminche vaariki idantaa marosari kanuvippu kaliginchaali. rashtrapati padavi ennika kuudaa faktu rajakeeyame, chaanakyame. atla ani vaalle chaatukuntunnaaru. supreenkortu nyaayavaadigaa, parlamenterianga taginanta anubhavam undi, peddamanishi tarahaalo unde kovind abhyardhitvaanni kaadanadaaniki pratyekamaina kaaranaaleemeelavu. samajam attadugu porala nunchi up vanti rashtram nunchi edigi ravadam ante entho poratam unte tappa saadhyam kaadu. atuvanti vyaktulu, dalita saadhikaarata kosam tamadaina paddhatilo krushicheyadam, aa kramamlo edho oka rajakeeya vedikanu aasrayinchadam sahajame. antamatrame kaadu, kovind rashrtiiya swayamsevak sangh bhaavaalanu, bhaarateeya janataparti rajakeeya lakshyaalanu ekibhavistu prajaajeevitam gaduputunnavaaru.narendramodi prabhutvam dookudu vidhaanaalatoe bheetaavahulai unnavaaru e arss adhinetano, muralimanohar joshino raashtrapatini chestaremonani bhayapadi untaaru. kovind empika vaari bhayalanu upasamimpajesi undavacchu. kovind hindutva bhaavaalalo ativaadigaa perupondinavaaru kaaru. aadvaaneeno sushma swarajno empika cheste, raanunna rojulalo beejeepeelo rajakeeya antargata poratam rasavattaramgaa undavachunani kondaru aasinchi untaaru. atuvantidemi ledani, paartiiloo evarinee bujjaginchavalasina avasarankaanii, evaripatla bhayapadavalasina avasaram cony laeni susthiramaina sthitilo modii–shaa dvayam unnaarani vaariki ee paatiki arthamai untundi. rashtrapati ennikanu kendram chesukuni pratipakshaala sameekarana cheddamani prayatninchina congresku– kovind empika nijamgaa saraghatama? atla aa party bhaviste kanuka, congress nerchukovalasindi inka chala unnadi.rashtrapati padavi utsava vigrahamani, rabbar stamp vantidani anukuntamu cony, antati apakhyaati modati nunchi ledu. prapanchaaniki kanipinche bhaarateeya mukham raashtrapatidenani, aa vyakti panditudu, raajaneetignudu, saatvikudu ayi undaalanna abhiprayam swaatantyram vachina tolinaallalo undedi. baaboo rajendraprasadnu prathama raashtrapatigaa empika cheyalani sardarpatel pattupattinappudu, nehroo daanini vyatirekinchaadu. rajendraprasad matavaadigaa kanipistaarani, somanath aalaya punaruddharanaudyamaanika baahaatamgaa maddatu icharani nehrooku abhyantaram undedi. repablic kaavadaaniki mundu bhaaratadesaaniki gavarnar janaralga unna si.rajagopalachariye pradhamaraashtrapati kaavaalani nehrooku undedi. uttara–dakshinabhaarata samatulyata kuudaa aayana manasulo undi. cony, chivaraku rajendraprasadne angeekarinchavalasi vachindi. 1957loo kottavyaktini raashtrapatini cheyalani, sarvepalliraadhaakrishna ayithe baguntundani nehroo bhaavinchaaru. ee saari moulana ajad daanni vyatirekinchaaru. 1962loo cony, nehroo korika neraveraledu. taanu rashtrapati kaavadaaniki nehroo pattudale kaaranamani telisina, radhakrishnan tana vidhinirvahanalo rajipadaledu. chaina yuddhamlo otamiki prabhutvaanni baahaatamgaa vimarsinchaadu.krishnameenannu padavinunchi tappinchaalani demand cheshaadu. indira pradhaani ayyaka kuudaa, aame aprajaaswaamika dhoranulanu tappupattaadu. jackerhussan maranam taruvaata 1969loo jarigina rashtrapati ennika congress antargata poruku pratidhvanigaa saagindi. antaraatma prabodham paerita congress abhyarthi sanjeevareddini kaadani, swatantra abhyarthi vi.vi.girini indira gelipinchukunnaaru. giri hayamlone, rashtrapati padavi rabbarustampu vantidanna peruvacchindi. antati jee hujur rashtrapati kuudaa indiranu rendu moodu mukhyavishayaallo tappupattaaru. chivaraku aapaddharma rashtrapati bi.di. jatti saitam morarji teesukunna rashtra assembleyla mookummadi raddu nirnayaanni niladeesaaru. fakruddin aly ahmad maatram kabinet aamodam unnado ledho nirdhaarinchukokundaana emergency uttarvulapai santakam pettaaru.rashtrapati padaviki adhikaaraala reetya e praamukhyam lekapoyina, daaniki unna sanketatmaka praadhaanyaanni pradhaanamantrulu maro rakamgaa gurtinchaaru. prajalalooni e shrenitho, vargamlo gharshanaatmaka sthiti konasagutondo, aa vargaaniki chendina vyaktini raashtrapatigaa cheyadam indiraagaandhii praarambhinchina vyuham. 1982loo ghnaanijailsingnu rashtrapati chesinappudu, panjab teevravaadaanni indira edurkontunnadi. tama matasthudini deshaadhyaksha sthaanamlo kurchobettina sare, swarna devalayampai sainikacharyanu sikkulu sahinchalekapoyaru. bhaarata deshaadhinetha akal takht mundu doshigaa nilabadi, praayaschittam chesukovalasi vachindi. 1987loo rajivgandhi kuudaa talli maargaanne anusarinchaaru. adhi srilanka tamilulatho bhaaratadesaaniki gharshana praarambhamavutunna kaalam. appudu ar.venkatramannu raashtrapatigaa enchukunnaaru. 2002loo vajapeyi naayakatvamloni ndda prabhutvam abdul kalaamnu rashtrapati abhyardhigaa enchukovadam venuka kuudaa rajakeeya konam unnadi. rashtrapati ennika jaragadaaniki koddinelala kindatane gujaraatlo godhra hatyakanda, anantaram gujaraatlo minoritylapy bheekaramaina oochakotha jarigai. bgfa naayakatvamloni prabhutvam minoritylaku vyatirekamainadi kaadu anna sandesaanni ivvadamtho paatu, yuddha vaignaanika rangamlo krushichesina kalaam, bgfa sainikavaada vaikharulaku oka rayabariga kuudaa kanipinchaaru. raashtrapatulugaa etla vyavaharinchinaa, vi.vi.giri cony, venkatraman cony, kalaam cony aayaa rangaalalo labdhapratishtulu, gaambheeryatanu pradarsinchinavaaru. raajakeeyetaramgaa kanipinchadaaniki prayatninchina kalaam, 2004loo upa prabhutvam erpadetappudu, soniyagandhi pradhaanamantri abhyardhitvaanni teevramgaa vyatirekinchi, manmohan pradhaanikaavadaaniki parokshamgaa kaarakulayyaaru. paarlamentu padaveekaalaala madhyalo vache kotta raashtrapatulu, tama hayamlo jarige saadhaarana ennikalalo kotta prabhutvaalu erpadithe, leda, prabhutvaalu patanamai magerity minority lekkalu telakapothe, keelakamaina ‘vichakshanaadhikaaraanni’ upayoginchadaaniki avakaasam untundi. gatamlo jagjeevanraamku avakaasam dakkakunda charansing pakshaana vyavaharinchina neelam sanjeevareddy udantam oka udaaharana. kaangreswaadulato sahaa andaruu kalisi 1979loo dalitudu pradhaanamantri kakunda addukunnaru, ippudu adhe congress aa dalita netha kumartene rashtrapati abhyardhitvaaniki pariseelistunnadi!dalita abhyardhini rashtrapati padaviki empika cheyadam ide modatisaari kaadu. travencor samsthaanamlooni oka kugramam nunchi jeevitam praarambhinchi, landan scool af ekanaamikslo unnata vidya chadivi, nehroo prabhutvamlo videshee sarveesulalo cheri america, chaina, yooke vanti deshaalalo bhaarata rayabariga panichesina doutyavetta, medhavi ke.ar.narayanan bhaaratadesaaniki prathama dalita rashtrapati. ai.ke. gujral pradhaanigaa undagaa jarigina rashtrapati ennikallo narayanan abhyardhitvaanni sivasena minaha anni pakshaaluu naadu samarthinchaayi. ekapakshamgaa jarigina ennikallo ti.en. sheshan daarunamgaa odipoyaaru. ayithe, naaraayanannu rashtrapati chesina puurti ghanatanu aayana sonta party congresco, naadu maddatichina beejeepeeko kattabettalemu. naaraayanannu raajakeeyaalaloki aahvaaninchindi indira ayithe, aayananu kendramantrini chesindi rajivgandhi. 1992loo uparaashtrapati padaviki naaraayanannu pratipaadinchindi vi.pi.sing. narayanan vaamapakshaaniki moggutaranna abhipraayamtho aayananu modata pi.vi.narasimhaaraavu angeekarinchaledu. vaamapakshaalu pattupattadam, appudunna rajakeeya avasaraala reetya pi.vi. chivaraku sarenanadam jarigai. aanaadu saamaajika nyayarajakiyala praabalyam nunchi narayanan abhyardhitvam vachindi. ippudu kovind abhyardhitvaaniki kaaranamemiti? minorityla sangati pakkanabedithe, gatha moodella modii prabhutva hayamlo athi ekkuva kalavaraaniki guri ayyindi dalitule! rohit vemula daggara nunchi pasuvadha nishedhaala daka-– annee tamake guripettaarani dalitulu nammutunnaru, udyamistunnaru. kovind empika vaarini upasamimpajeyadaanikane? leka, vaaripai marinta anachiveta konasagithe kavachamgaa upayoginchukovadaanika? oohajanitamaina prasne kaavacchunu cony, aa sthitilo kovind etuvaipu untaaru?narendramodi prabhutvam dookudu vidhaanaalatoe bheetaavahulai unnavaaru e arss adhinetano, muralimanohar joshino raashtrapatini chestaremonani bhayapadi untaaru. kovind empika vaari bhayalanu upasamimpajesi undavacchu. kovind hindutva bhaavaalalo ativaadigaa perupondinavaaru kaaru. aadvaaneeno sushma swarajno empika cheste, raanunna rojulalo beejeepeelo rajakeeya antargata poratam rasavattaramgaa undavachunani kondaru aasinchi untaaru. atuvantidemi ledani, paartiiloo evarinee bujjaginchavalasina avasarankaanii, evaripatla bhayapadavalasina avasaram cony laeni susthiramaina sthitilo modii–shaa dvayam unnaarani vaariki ee paatiki arthamai untundi. rashtrapati ennikanu kendram chesukuni pratipakshaala sameekarana cheddamani prayatninchina congresku– kovind empika nijamgaa saraghatama? atla aa party bhaviste kanuka, congress nerchukovalasindi inka chala unnadi.rashtrapati padavi utsava vigrahamani, rabbar stamp vantidani anukuntamu cony, antati apakhyaati modati nunchi ledu. prapanchaaniki kanipinche bhaarateeya mukham raashtrapatidenani, aa vyakti panditudu, raajaneetignudu, saatvikudu ayi undaalanna abhiprayam swaatantyram vachina tolinaallalo undedi. baaboo rajendraprasadnu prathama raashtrapatigaa empika cheyalani sardarpatel pattupattinappudu, nehroo daanini vyatirekinchaadu. rajendraprasad matavaadigaa kanipistaarani, somanath aalaya punaruddharanaudyamaanika baahaatamgaa maddatu icharani nehrooku abhyantaram undedi. repablic kaavadaaniki mundu bhaaratadesaaniki gavarnar janaralga unna si.rajagopalachariye pradhamaraashtrapati kaavaalani nehrooku undedi. uttara–dakshinabhaarata samatulyata kuudaa aayana manasulo undi. cony, chivaraku rajendraprasadne angeekarinchavalasi vachindi. 1957loo kottavyaktini raashtrapatini cheyalani, sarvepalliraadhaakrishna ayithe baguntundani nehroo bhaavinchaaru. ee saari moulana ajad daanni vyatirekinchaaru. 1962loo cony, nehroo korika neraveraledu. taanu rashtrapati kaavadaaniki nehroo pattudale kaaranamani telisina, radhakrishnan tana vidhinirvahanalo rajipadaledu. chaina yuddhamlo otamiki prabhutvaanni baahaatamgaa vimarsinchaadu.krishnameenannu padavinunchi tappinchaalani demand cheshaadu. indira pradhaani ayyaka kuudaa, aame aprajaaswaamika dhoranulanu tappupattaadu. jackerhussan maranam taruvaata 1969loo jarigina rashtrapati ennika congress antargata poruku pratidhvanigaa saagindi. antaraatma prabodham paerita congress abhyarthi sanjeevareddini kaadani, swatantra abhyarthi vi.vi.girini indira gelipinchukunnaaru. giri hayamlone, rashtrapati padavi rabbarustampu vantidanna peruvacchindi. antati jee hujur rashtrapati kuudaa indiranu rendu moodu mukhyavishayaallo tappupattaaru. chivaraku aapaddharma rashtrapati bi.di. jatti saitam morarji teesukunna rashtra assembleyla mookummadi raddu nirnayaanni niladeesaaru. fakruddin aly ahmad maatram kabinet aamodam unnado ledho nirdhaarinchukokundaana emergency uttarvulapai santakam pettaaru.rashtrapati padaviki adhikaaraala reetya e praamukhyam lekapoyina, daaniki unna sanketatmaka praadhaanyaanni pradhaanamantrulu maro rakamgaa gurtinchaaru. prajalalooni e shrenitho, vargamlo gharshanaatmaka sthiti konasagutondo, aa vargaaniki chendina vyaktini raashtrapatigaa cheyadam indiraagaandhii praarambhinchina vyuham. 1982loo ghnaanijailsingnu rashtrapati chesinappudu, panjab teevravaadaanni indira edurkontunnadi. tama matasthudini deshaadhyaksha sthaanamlo kurchobettina sare, swarna devalayampai sainikacharyanu sikkulu sahinchalekapoyaru. bhaarata deshaadhinetha akal takht mundu doshigaa nilabadi, praayaschittam chesukovalasi vachindi. 1987loo rajivgandhi kuudaa talli maargaanne anusarinchaaru. adhi srilanka tamilulatho bhaaratadesaaniki gharshana praarambhamavutunna kaalam. appudu ar.venkatramannu raashtrapatigaa enchukunnaaru. 2002loo vajapeyi naayakatvamloni ndda prabhutvam abdul kalaamnu rashtrapati abhyardhigaa enchukovadam venuka kuudaa rajakeeya konam unnadi. rashtrapati ennika jaragadaaniki koddinelala kindatane gujaraatlo godhra hatyakanda, anantaram gujaraatlo minoritylapy bheekaramaina oochakotha jarigai. bgfa naayakatvamloni prabhutvam minoritylaku vyatirekamainadi kaadu anna sandesaanni ivvadamtho paatu, yuddha vaignaanika rangamlo krushichesina kalaam, bgfa sainikavaada vaikharulaku oka rayabariga kuudaa kanipinchaaru. raashtrapatulugaa etla vyavaharinchinaa, vi.vi.giri cony, venkatraman cony, kalaam cony aayaa rangaalalo labdhapratishtulu, gaambheeryatanu pradarsinchinavaaru. raajakeeyetaramgaa kanipinchadaaniki prayatninchina kalaam, 2004loo upa prabhutvam erpadetappudu, soniyagandhi pradhaanamantri abhyardhitvaanni teevramgaa vyatirekinchi, manmohan pradhaanikaavadaaniki parokshamgaa kaarakulayyaaru. paarlamentu padaveekaalaala madhyalo vache kotta raashtrapatulu, tama hayamlo jarige saadhaarana ennikalalo kotta prabhutvaalu erpadithe, leda, prabhutvaalu patanamai magerity minority lekkalu telakapothe, keelakamaina ‘vichakshanaadhikaaraanni’ upayoginchadaaniki avakaasam untundi. gatamlo jagjeevanraamku avakaasam dakkakunda charansing pakshaana vyavaharinchina neelam sanjeevareddy udantam oka udaaharana. kaangreswaadulato sahaa andaruu kalisi 1979loo dalitudu pradhaanamantri kakunda addukunnaru, ippudu adhe congress aa dalita netha kumartene rashtrapati abhyardhitvaaniki pariseelistunnadi!dalita abhyardhini rashtrapati padaviki empika cheyadam ide modatisaari kaadu. travencor samsthaanamlooni oka kugramam nunchi jeevitam praarambhinchi, landan scool af ekanaamikslo unnata vidya chadivi, nehroo prabhutvamlo videshee sarveesulalo cheri america, chaina, yooke vanti deshaalalo bhaarata rayabariga panichesina doutyavetta, medhavi ke.ar.narayanan bhaaratadesaaniki prathama dalita rashtrapati. ai.ke. gujral pradhaanigaa undagaa jarigina rashtrapati ennikallo narayanan abhyardhitvaanni sivasena minaha anni pakshaaluu naadu samarthinchaayi. ekapakshamgaa jarigina ennikallo ti.en. sheshan daarunamgaa odipoyaaru. ayithe, naaraayanannu rashtrapati chesina puurti ghanatanu aayana sonta party congresco, naadu maddatichina beejeepeeko kattabettalemu. naaraayanannu raajakeeyaalaloki aahvaaninchindi indira ayithe, aayananu kendramantrini chesindi rajivgandhi. 1992loo uparaashtrapati padaviki naaraayanannu pratipaadinchindi vi.pi.sing. narayanan vaamapakshaaniki moggutaranna abhipraayamtho aayananu modata pi.vi.narasimhaaraavu angeekarinchaledu. vaamapakshaalu pattupattadam, appudunna rajakeeya avasaraala reetya pi.vi. chivaraku sarenanadam jarigai. aanaadu saamaajika nyayarajakiyala praabalyam nunchi narayanan abhyardhitvam vachindi. ippudu kovind abhyardhitvaaniki kaaranamemiti? minorityla sangati pakkanabedithe, gatha moodella modii prabhutva hayamlo athi ekkuva kalavaraaniki guri ayyindi dalitule! rohit vemula daggara nunchi pasuvadha nishedhaala daka-– annee tamake guripettaarani dalitulu nammutunnaru, udyamistunnaru. kovind empika vaarini upasamimpajeyadaanikane? leka, vaaripai marinta anachiveta konasagithe kavachamgaa upayoginchukovadaanika? oohajanitamaina prasne kaavacchunu cony, aa sthitilo kovind etuvaipu untaaru?