ప్రపంచ విద్యాభివృద్ధి సూచికల్లో భారతదేశం 131వ స్థానంలోనే కొట్టుమిట్టాడుతోంది. విద్యాహక్కు చట్టం తెచ్చినా మార్పులేదు. రాజకీయ సంకల్పం, పాలకుల్లో చిత్తశుద్ధి లేనంతకాలం ఇంతే సంగతులు. ఇది ప్రతియేటా బడ్జెట్లో రుజువవుతూనే వుంది. బడ్జెట్ మద్దతు లేనంత కాలం దేశ విద్యారంగం వికసించే అవకాశం లేదు.కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి అరుణ్ జైట్లీ 2017-–-18 ఆర్థిక సంవత్సరానికి గాను సమర్పించిన సాధారణ బడ్జెట్లో విద్యారంగానికి చేసిన కేటాయింపులు చాలా అసంతృప్తి, అనుమానాలు కల్గిస్తున్నాయి. 2016–-17 (రూ.72,395 కోట్లు) కంటే ఈసారి విద్యకి 9.9% (రూ. 79,686 కోట్లు) పెంచినట్లు  అరుణ్ జైట్లీ చెప్పుకొచ్చారు. ఆ విషయాన్ని కొందరు బడ్జెట్ విశ్లేషకులు కూడా మెచ్చుకున్నారు. కానీ మొత్తం బడ్జెట్ (రూ.21.46 లక్షల కోట్లు)లో అది 3.71 శాతం మాత్రమే. రాజ్యాంగం ఉమ్మడి జాబితాలో వున్న విద్యారంగ వికాసానికి కేంద్ర బడ్జెట్లో 10% నిధులు కేటాయించాలనే ఖేర్ కమిటీ సిఫార్స్లో ఇది సగానికి చేరువలో కూడా లేదు. ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో కనీస అభ్యసన సామర్థ్యాల సాధనకు అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేయటం, సార్వత్రిక సెకండరీ విద్యా లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాల్సిన ప్రధాన కర్తవ్యాలు పెండింగ్లో వుండగా, ఇప్పుడు స్కిల్ డెవలప్మెంట్, కొత్తగా ఐఐటీలు, ఐఐఎంలు, ఏఐఐఎమ్ఎస్లు గురించి ఆర్భాటంగా ప్రకటిస్తున్నారు. పెరిగిన రూ.7,291 కోట్లతో విద్యారంగ సమస్యల పరిష్కారానికి ముందడుగు వేసేది ఎలా?విద్యాహక్కు చట్టం అమల్లోకి వచ్చి ఆరేళ్లు గడిచింది. అయినా అందులోని ప్రయోజనాలు పది శాతం మాత్రమే అమల్లోకి వచ్చాయి. బడిఈడు (6–-14 సంవత్సరాల) బాలబాలికల్లో కోటిమంది పైగా బడికి దూరంగానే వున్నట్లు ఆర్టీఈ ఫోరం సర్వేలో తేలింది. పది లక్షల మంది ఉపాధ్యాయుల కొరత కొనసాగుతున్నట్లు ప్రకాష్ జవదేకర్ కేంద్ర విద్యామంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలి రోజుల్లోనే ప్రకటించారు. మౌలిక వసతుల కొరత, విద్యా ప్రమాణాల దిగజారుడు, ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల సంఖ్య ఆయేటికాయేడు తగ్గిపోవటం మున్నగు లోపాలు, బలహీనతలను ఈ ఏడాది జనవరి 18న విడుదలైన అసెర్–2016 నివే దిక కూడా ఎత్తి చూపింది. విద్యాహక్కు చట్టం అమలుతో పాటు ప్రాథమిక విద్యను బలోపేతం చేయటానికి రూ. 55 వేల కోట్లు కావాలని మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ గతేడాది జనవరిలో చేసిన ప్రతిపాదననే ఈసారీ ప్రతిపాదించింది. డిమాండ్లో సగం (42.7%) కూడా దక్కలేదు. 2016–-17లో సవరించిన అంచనా ప్రకారం రూ. 22,015 కోట్లు, కాగా ఈసారి కేటాయించబడింది రూ. 23,500 కోట్లు. అదనంగా విదిల్చిన పదిహేను వందల కోట్లు ఉపాధ్యాయుల జీతాలకే సరిపోవు. ఇంక అవసరమైన లక్షలాది టీచర్ల నియామకానికి, వసతుల కల్పనకు అవకాశమే లేదు. మధ్యాహ్న భోజన పథకానికి (రూ.9700 కోట్లు నుంచి రూ.10 వేల కోట్లు) పెంచిన రూ.300 కోట్లు పెరిగిన ధరలకే సరిపోవు. మరి బడి పిల్లల ఆకలి తీర్చి, పౌష్టికాహారం అందించటం అసాధ్యమే.స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్కి సంబంధించి బడ్జెట్ ప్రసంగంలో మూడు కొత్త పథకాలను జైట్లీ ప్రకటించారు. స్థానిక ప్రతిభను వెలికితీసి ప్రోత్సహించేందుకు నూతన ఆవిష్కరణల కార్యక్రమం చేపట్టాలన్నారు. అయితే అందుకు ప్రత్యేక కేటాయింపు అంటూ ఏమీలేదు. విద్యాపరంగా వెనకబడిన 3479 మండలాలపై కేంద్రీకరించాలన్నారు. దీనికీ నిధుల ప్రస్తావన లేదు. ఎదుగుతున్న 3.5 కోట్ల మంది నవ యువకుల జీవనోపాధికి తోడ్పడే మార్కెట్ అవసరాలను అందుకోగల స్కిల్ ఎడ్యుకేషన్, నాలెడ్జ్ అవేర్నెస్ పెంచాలని చెప్పుకొచ్చారు. ఇందుకోసం రూ.4000 కోట్లు, పరిశ్రమల్లో పనికి పనికొచ్చే వొకేషనల్ ట్రైనింగ్ కోసం మరో రూ. 2,200 కోట్లు ప్రకటించారు. సార్వత్రిక నమోదు, రిటెన్షన్, కనీస అభ్యసన, అంద రికీ నాణ్యమైన విద్యను అందించాలనే విషయాలను వదిలేసి మార్కెట్ అవసరాలు తీర్చేందుకే ఈ బడ్జెట్ బాటలు వేస్తోంది. ఉన్నత విద్యకు బడ్జెట్లో చేసిన కేటాయింపులు, కొత్త ప్రతిపాదనలు మరింత అసంతృప్తి, ఆందోళనకు దారితీస్తున్నాయి. కొన్ని ముఖ్యమైన ఉన్నత సాంకేతిక విద్యా సంస్థలకు బడ్జెట్ కేటాయింపులు పట్టికలో పరిశీలించవచ్చును.2016–17లో, 2017–-18లో కేటాయింపులు ఈ విధంగా ఉన్నాయి (కేటాయింపులలో వచ్చిన మార్పు బ్రాకెట్లలో): యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమీషన్ (యూజీసీ)– రూ.4491 కోట్లు, రూ.4691 కోట్లు (+200 కోట్లు). సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలు (47)– రూ.6355 కోట్లు, రూ.6485 కోట్లు (+130). ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్– రూ.780 కోట్లు, రూ.650 కోట్లు (-–130). ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ– రూ.4953 కోట్లు, రూ.7171కోట్లు (+2218). కొత్త ఐఐటీలకు– రూ.190 కోట్లు, రూ.35 కోట్లు (+160). ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ మేనేజిమెంట్– రూ.857 కోట్లు, రూ.1030 కోట్లు (+173). నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ– రూ.2874 కోట్లు, రూ.3440 కోట్లు (+564). నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ– రూ. 228 కోట్లు, రూ. 379 కోట్లు (+151). సైంటిఫిక్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ రిసెర్చ్ బోర్డ్– రూ.767 కోట్లు, రూ.800 కోట్లు (+33). టాటా ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్– రూ.643 కోట్లు, రూ.644 కోట్లు (+1). అక్రిడిటేషన్, ర్యాంకింగ్ ఆధారంగా మెరుగైన కాలేజీలకు అటానమీ హోదా యివ్వాలనే విషయాన్ని బడ్జెట్లో నొక్కి వక్కాణించారు. అటానమస్ హోదా పొందిన కాలేజీలు పరిపాలనా నిర్వహణ పరంగా, ఎకడమిక్ విషయాల్లో స్వయం ప్రతిపత్తిని పొందటంతో ఆర్థిక స్వయం సమృద్ధినీ చూసుకోవచ్చు అంటున్నారు. ఛాయిస్ బేస్డ్ క్రెడిట్ సిస్టమ్ (సీబీసీఎస్) కోర్స్లను విరివిగా ప్రోత్సహించి ఆర్థిక వనరులు పెంచుకోవాలనే సలహాలు యిస్తున్నారు. ఈ విధానంతో ప్రభుత్వ మద్దతు తగ్గిపోవటంతో కాలేజీలు విద్యార్థుల ఫీజులపైనే ఆధారపడాల్సి వస్తుంది, లేదా మూతపడాల్సి వుంటుంది. నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ ప్రతిపాదన ఈ బడ్జెట్ సందర్భంలో అన్నింటికన్నా ఆసక్తికరమైంది. ఉన్నత విద్యకు సంబంధించిన అన్ని రకాల జాతీయ స్థాయి ప్రవేశ పరీక్షలను ఈ సంస్థే (ఎన్టీఈ) నిర్వహిస్తుందని, అది స్వయంప్రత్తిగల స్వయం పోషక సంస్థగా వుంటుందని జైట్లీ ఆనందంగా ప్రకటించారు. మంత్రులూ, ఎన్డీఏ ఎంపీలు గట్టిగా బల్లలు చరిచారు. దీని పరిణామాలు ఎలా వుంటాయో చూడాల్సిందే. ఇప్పటిదాకా సీబీఎస్ఈ నిర్వహిస్తున్న ఇంజనీరింగ్ విద్యకు సంబంధించిన జేఈఈ, మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్కి సంబంధించిన ఎన్ఈఈటీ పరీక్షలు, ఏఐసీటీఈ నిర్వహిస్తున్న సాంకేతిక విద్యకు సంబంధించిన వాటితో పాటు అనేక రకాల పరీక్షలు అన్నీ ఒక్క సంస్థకే అప్పగించటం జరుగుతుంది. అక్రిడిటేషన్, అటానమస్, సీబీసీఎస్ వంటి ఎత్తుగడలతో యూజీసీని దెబ్బతీసినట్లే, ఎన్టీఏ ఏర్పాటుతో సీబీఎస్ఈ, ఏఐసీటీఈలను బలహీన పర్చే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. మరోవైపు ఎన్టీఏ స్వయం పోషకత్వం కోసం పరీక్షలు వ్రాసే అభ్యర్థులను ఫీజుల రూపంలో పిండేసే పరిస్థితి ఉత్పన్నం కాగలదు.ఏడు దశాబ్దాల స్వతంత్ర పాలనలో అందరికీ విద్య అందనంత దూరంలోనే వుండిపోయింది. ప్రపంచ విద్యాభివృద్ధి సూచికల్లో భారతదేశం 131వ స్థానంలోనే కొట్టుమిట్టాడుతోంది. రాజ్యాంగం 45వ ఆర్టికల్ వలన లక్ష్యం నెరవేరటం లేదని ఆర్టికల్ 21(ఏ) చేర్చి విద్యాహక్కు చట్టం తెచ్చినా మార్పులేదు. రాజకీయ సంకల్పం, పాలకుల్లో చిత్తశుద్ధి లేనంతకాలం ఇంతే సంగతులు. ఇది ప్రతియేటా బడ్జెట్లో రుజువవుతూనే వుంది. యూపీఏ హయాంలో కన్నా ఎన్డీఏ పాలనలో దేశ విద్యారంగం మరింత దిగజారే పరిస్థితులు తలెత్తుతున్నాయి. జీడీపీలో 6% విద్యకి ఖర్చు చేయాలనే కొఠారి కమిషన్ కోరికను నెరవేరుస్తామని ఎన్డీఏ ఎజెండాలో ప్రకటించింది. మూడేళ్ళు గడుస్తున్నా అది 3.8 శాతంగానే మిగిలిపోయింది. పన్నుల ఆదాయంలో రాష్ట్రాల వాటా పెంచినందున రాష్ట్రాలే విద్యావసరాలు తీర్చుకోవాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం బడ్జెట్ మద్దతును తగ్గిస్తూ వస్తోంది. 2016-–17లో సవరించిన అంచనాల ప్రకారం ప్రాథమిక విద్యకి కేటాయించబడిన రూ. 22015 కోట్లలో 65% విద్యాసెస్ ద్వారా ప్రజల నుంచి వసూలు చేసిందే, 6% బయటి నుంచి వచ్చిన సహాయం పోగా బడ్జెట్ నుంచి దక్కింది 29 శాతమే. గత ఏడాది బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ప్రకటించిన 62 నవోదయ విద్యాలయాలు ఇంతవరకు ప్రారంభించనే లేదు. ‘కొత్తొక వింత పాతొక రోత’ అన్నట్లు ప్రతి బడ్జెట్లోనూ కొన్ని కొత్త పథకాలు ప్రకటించటం, ఆ తర్వాత వాటిని వదిలేయటం ప్రభుత్వాలకు అలవాటుగా మారింది. బడ్జెట్ మద్దతు లేనంతకాలం దేశ విద్యారంగం వికసించే అవకాశం లేదు.నాగటి నారాయణటీపీఈఆర్ఎం ప్రధాన కార్యదర్శివిద్యాహక్కు చట్టం అమల్లోకి వచ్చి ఆరేళ్లు గడిచింది. అయినా అందులోని ప్రయోజనాలు పది శాతం మాత్రమే అమల్లోకి వచ్చాయి. బడిఈడు (6–-14 సంవత్సరాల) బాలబాలికల్లో కోటిమంది పైగా బడికి దూరంగానే వున్నట్లు ఆర్టీఈ ఫోరం సర్వేలో తేలింది. పది లక్షల మంది ఉపాధ్యాయుల కొరత కొనసాగుతున్నట్లు ప్రకాష్ జవదేకర్ కేంద్ర విద్యామంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలి రోజుల్లోనే ప్రకటించారు. మౌలిక వసతుల కొరత, విద్యా ప్రమాణాల దిగజారుడు, ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల సంఖ్య ఆయేటికాయేడు తగ్గిపోవటం మున్నగు లోపాలు, బలహీనతలను ఈ ఏడాది జనవరి 18న విడుదలైన అసెర్–2016 నివే దిక కూడా ఎత్తి చూపింది. విద్యాహక్కు చట్టం అమలుతో పాటు ప్రాథమిక విద్యను బలోపేతం చేయటానికి రూ. 55 వేల కోట్లు కావాలని మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ గతేడాది జనవరిలో చేసిన ప్రతిపాదననే ఈసారీ ప్రతిపాదించింది. డిమాండ్లో సగం (42.7%) కూడా దక్కలేదు. 2016–-17లో సవరించిన అంచనా ప్రకారం రూ. 22,015 కోట్లు, కాగా ఈసారి కేటాయించబడింది రూ. 23,500 కోట్లు. అదనంగా విదిల్చిన పదిహేను వందల కోట్లు ఉపాధ్యాయుల జీతాలకే సరిపోవు. ఇంక అవసరమైన లక్షలాది టీచర్ల నియామకానికి, వసతుల కల్పనకు అవకాశమే లేదు. మధ్యాహ్న భోజన పథకానికి (రూ.9700 కోట్లు నుంచి రూ.10 వేల కోట్లు) పెంచిన రూ.300 కోట్లు పెరిగిన ధరలకే సరిపోవు. మరి బడి పిల్లల ఆకలి తీర్చి, పౌష్టికాహారం అందించటం అసాధ్యమే.స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్కి సంబంధించి బడ్జెట్ ప్రసంగంలో మూడు కొత్త పథకాలను జైట్లీ ప్రకటించారు. స్థానిక ప్రతిభను వెలికితీసి ప్రోత్సహించేందుకు నూతన ఆవిష్కరణల కార్యక్రమం చేపట్టాలన్నారు. అయితే అందుకు ప్రత్యేక కేటాయింపు అంటూ ఏమీలేదు. విద్యాపరంగా వెనకబడిన 3479 మండలాలపై కేంద్రీకరించాలన్నారు. దీనికీ నిధుల ప్రస్తావన లేదు. ఎదుగుతున్న 3.5 కోట్ల మంది నవ యువకుల జీవనోపాధికి తోడ్పడే మార్కెట్ అవసరాలను అందుకోగల స్కిల్ ఎడ్యుకేషన్, నాలెడ్జ్ అవేర్నెస్ పెంచాలని చెప్పుకొచ్చారు. ఇందుకోసం రూ.4000 కోట్లు, పరిశ్రమల్లో పనికి పనికొచ్చే వొకేషనల్ ట్రైనింగ్ కోసం మరో రూ. 2,200 కోట్లు ప్రకటించారు. సార్వత్రిక నమోదు, రిటెన్షన్, కనీస అభ్యసన, అంద రికీ నాణ్యమైన విద్యను అందించాలనే విషయాలను వదిలేసి మార్కెట్ అవసరాలు తీర్చేందుకే ఈ బడ్జెట్ బాటలు వేస్తోంది. ఉన్నత విద్యకు బడ్జెట్లో చేసిన కేటాయింపులు, కొత్త ప్రతిపాదనలు మరింత అసంతృప్తి, ఆందోళనకు దారితీస్తున్నాయి. కొన్ని ముఖ్యమైన ఉన్నత సాంకేతిక విద్యా సంస్థలకు బడ్జెట్ కేటాయింపులు పట్టికలో పరిశీలించవచ్చును.2016–17లో, 2017–-18లో కేటాయింపులు ఈ విధంగా ఉన్నాయి (కేటాయింపులలో వచ్చిన మార్పు బ్రాకెట్లలో): యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమీషన్ (యూజీసీ)– రూ.4491 కోట్లు, రూ.4691 కోట్లు (+200 కోట్లు). సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలు (47)– రూ.6355 కోట్లు, రూ.6485 కోట్లు (+130). ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్– రూ.780 కోట్లు, రూ.650 కోట్లు (-–130). ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ– రూ.4953 కోట్లు, రూ.7171కోట్లు (+2218). కొత్త ఐఐటీలకు– రూ.190 కోట్లు, రూ.35 కోట్లు (+160). ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ మేనేజిమెంట్– రూ.857 కోట్లు, రూ.1030 కోట్లు (+173). నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ– రూ.2874 కోట్లు, రూ.3440 కోట్లు (+564). నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ– రూ. 228 కోట్లు, రూ. 379 కోట్లు (+151). సైంటిఫిక్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ రిసెర్చ్ బోర్డ్– రూ.767 కోట్లు, రూ.800 కోట్లు (+33). టాటా ఇనిస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్– రూ.643 కోట్లు, రూ.644 కోట్లు (+1). అక్రిడిటేషన్, ర్యాంకింగ్ ఆధారంగా మెరుగైన కాలేజీలకు అటానమీ హోదా యివ్వాలనే విషయాన్ని బడ్జెట్లో నొక్కి వక్కాణించారు. అటానమస్ హోదా పొందిన కాలేజీలు పరిపాలనా నిర్వహణ పరంగా, ఎకడమిక్ విషయాల్లో స్వయం ప్రతిపత్తిని పొందటంతో ఆర్థిక స్వయం సమృద్ధినీ చూసుకోవచ్చు అంటున్నారు. ఛాయిస్ బేస్డ్ క్రెడిట్ సిస్టమ్ (సీబీసీఎస్) కోర్స్లను విరివిగా ప్రోత్సహించి ఆర్థిక వనరులు పెంచుకోవాలనే సలహాలు యిస్తున్నారు. ఈ విధానంతో ప్రభుత్వ మద్దతు తగ్గిపోవటంతో కాలేజీలు విద్యార్థుల ఫీజులపైనే ఆధారపడాల్సి వస్తుంది, లేదా మూతపడాల్సి వుంటుంది. నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ ప్రతిపాదన ఈ బడ్జెట్ సందర్భంలో అన్నింటికన్నా ఆసక్తికరమైంది. ఉన్నత విద్యకు సంబంధించిన అన్ని రకాల జాతీయ స్థాయి ప్రవేశ పరీక్షలను ఈ సంస్థే (ఎన్టీఈ) నిర్వహిస్తుందని, అది స్వయంప్రత్తిగల స్వయం పోషక సంస్థగా వుంటుందని జైట్లీ ఆనందంగా ప్రకటించారు. మంత్రులూ, ఎన్డీఏ ఎంపీలు గట్టిగా బల్లలు చరిచారు. దీని పరిణామాలు ఎలా వుంటాయో చూడాల్సిందే. ఇప్పటిదాకా సీబీఎస్ఈ నిర్వహిస్తున్న ఇంజనీరింగ్ విద్యకు సంబంధించిన జేఈఈ, మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్కి సంబంధించిన ఎన్ఈఈటీ పరీక్షలు, ఏఐసీటీఈ నిర్వహిస్తున్న సాంకేతిక విద్యకు సంబంధించిన వాటితో పాటు అనేక రకాల పరీక్షలు అన్నీ ఒక్క సంస్థకే అప్పగించటం జరుగుతుంది. అక్రిడిటేషన్, అటానమస్, సీబీసీఎస్ వంటి ఎత్తుగడలతో యూజీసీని దెబ్బతీసినట్లే, ఎన్టీఏ ఏర్పాటుతో సీబీఎస్ఈ, ఏఐసీటీఈలను బలహీన పర్చే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. మరోవైపు ఎన్టీఏ స్వయం పోషకత్వం కోసం పరీక్షలు వ్రాసే అభ్యర్థులను ఫీజుల రూపంలో పిండేసే పరిస్థితి ఉత్పన్నం కాగలదు.ఏడు దశాబ్దాల స్వతంత్ర పాలనలో అందరికీ విద్య అందనంత దూరంలోనే వుండిపోయింది. ప్రపంచ విద్యాభివృద్ధి సూచికల్లో భారతదేశం 131వ స్థానంలోనే కొట్టుమిట్టాడుతోంది. రాజ్యాంగం 45వ ఆర్టికల్ వలన లక్ష్యం నెరవేరటం లేదని ఆర్టికల్ 21(ఏ) చేర్చి విద్యాహక్కు చట్టం తెచ్చినా మార్పులేదు. రాజకీయ సంకల్పం, పాలకుల్లో చిత్తశుద్ధి లేనంతకాలం ఇంతే సంగతులు. ఇది ప్రతియేటా బడ్జెట్లో రుజువవుతూనే వుంది. యూపీఏ హయాంలో కన్నా ఎన్డీఏ పాలనలో దేశ విద్యారంగం మరింత దిగజారే పరిస్థితులు తలెత్తుతున్నాయి. జీడీపీలో 6% విద్యకి ఖర్చు చేయాలనే కొఠారి కమిషన్ కోరికను నెరవేరుస్తామని ఎన్డీఏ ఎజెండాలో ప్రకటించింది. మూడేళ్ళు గడుస్తున్నా అది 3.8 శాతంగానే మిగిలిపోయింది. పన్నుల ఆదాయంలో రాష్ట్రాల వాటా పెంచినందున రాష్ట్రాలే విద్యావసరాలు తీర్చుకోవాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం బడ్జెట్ మద్దతును తగ్గిస్తూ వస్తోంది. 2016-–17లో సవరించిన అంచనాల ప్రకారం ప్రాథమిక విద్యకి కేటాయించబడిన రూ. 22015 కోట్లలో 65% విద్యాసెస్ ద్వారా ప్రజల నుంచి వసూలు చేసిందే, 6% బయటి నుంచి వచ్చిన సహాయం పోగా బడ్జెట్ నుంచి దక్కింది 29 శాతమే. గత ఏడాది బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ప్రకటించిన 62 నవోదయ విద్యాలయాలు ఇంతవరకు ప్రారంభించనే లేదు. ‘కొత్తొక వింత పాతొక రోత’ అన్నట్లు ప్రతి బడ్జెట్లోనూ కొన్ని కొత్త పథకాలు ప్రకటించటం, ఆ తర్వాత వాటిని వదిలేయటం ప్రభుత్వాలకు అలవాటుగా మారింది. బడ్జెట్ మద్దతు లేనంతకాలం దేశ విద్యారంగం వికసించే అవకాశం లేదు.నాగటి నారాయణటీపీఈఆర్ఎం ప్రధాన కార్యదర్శి
prapancha vidyaabhivruddhi suuchikallo bharatadesam 131va sthaanamloonae kottumittadutondi. vidyaahakku chattam tecchina maarpuledu. rajakeeya sankalpam, paalakullo chittasuddhi lenantakaalam inthe sangatulu. idhi pratiyeta badjetlo rujuvavutune vundi. budget maddatu lenanta kaalam desha vidyaarangam vikasinche avakaasam ledu.kendra aardhika mantri arun jaitley 2017-–-18 aardhika samvatsaraaniki gaanu samarpinchina saadhaarana badjetlo vidyaaramgaaniki chesina ketayimpulu chala asantrupti, anumaanaalu kalgistunnayi. 2016–-17 (roo.72,395 kotlu) kante eesaari vidyaki 9.9% (roo. 79,686 kotlu) penchinatlu  arun jaitley cheppukochaaru. aa vishayaanni kondaru budget vislaeshakulu kuudaa mechukunnaru. cony mottam budget (roo.21.46 lakshala kotlu)loo adhi 3.71 saatam matrame. raajyaangam ummadi jaabitaalo vunna vidyaaranga vikaasaaniki kendra badjetlo 10% nidhulu ketayinchalane kher commity sifarslo idhi sagaaniki cheruvalo kuudaa ledu. praathamika paatasaalallo kaneesa abhyasana saamarthyaala saadhanaku avasaramaina erpaatlu cheyatam, saarvatrika secondery vidya lakshyaanni cherukovalsina pradhaana kartavyaalu pendinglo vundagaa, ippudu skill devalapment, kottagaa iiatlu, iimlu, aiimslu gurinchi aarbhaatamgaa prakatistunnaaru. perigina roo.7,291 kotlatho vidyaaranga samasyala parishkaaraaniki mundadugu vesedi ela?vidyaahakku chattam amalloki vachi aarellu gadichindi. aina andulooni prayojanaalu padi saatam matrame amalloki vachayi. badieeedu (6–-14 samvatsaraala) balabalikallo kotimandi paiga badiki dooramgaane vunnatlu aarteee foram sarvelo telindi. padi lakshala mandi upaadhyaayula korata konasaagutunnatlu prakash javadekar kendra vidyaamantrigaa baadhyatalu chepattina toli rojullone prakatinchaaru. moulika vasatula korata, vidya pramaanaala digajaarudu, prabhutva paatasaalallo vidyaarthula sankhya aayetikaayedu taggipovatam munnagu lopalu, balaheenatalanu ee edaadi janavari 18na vidudalaina aser–2016 nive dika kuudaa etti chuupindi. vidyaahakku chattam amalutho paatu praathamika vidyanu balopetam cheyataniki roo. 55 vela kotlu kaavaalani manava vanarula abhivruddhi mantritva saakha gatedadi janavarilo chesina pratipaadanane eesaarii pratipaadinchindi. demandlo sagam (42.7%) kuudaa dakkaledu. 2016–-17loo savarinchina anchana prakaaram roo. 22,015 kotlu, kaga eesaari ketayinchabadindi roo. 23,500 kotlu. adanamgaa vidilchina padihenu vandala kotlu upaadhyaayula jeetaalake saripovu. inka avasaramaina lakshalaadi teacherla niyaamakaaniki, vasatula kalpanaku avakasame ledu. madhyahna bhojana pathakaaniki (roo.9700 kotlu nunchi roo.10 vela kotlu) penchina roo.300 kotlu perigina dharalake saripovu. mari badi pillala aakali teerchi, poushtikaahaaram andinchatam asaadhyame.scool edukeshanki sambandhinchi budget prasangamlo moodu kotta pathakaalanu jaitley prakatinchaaru. sthaanika pratibhanu velikiteesi prothsahinchenduku noothana aavishkaranala kaaryakramam chepattaalannaaru. ayithe anduku pratyeka ketayimpu antuu emeeledu. vidyaaparamgaa venakabadina 3479 mandalaalapai kendreekarinchaalannaar. deenikee nidhula prastaavana ledu. edugutunna 3.5 kotla mandi nava yuvakula jeevanopaadhiki thodpade market avasaraalanu andukogala skill education, naledge avernes penchaalani cheppukochaaru. indukosam roo.4000 kotlu, parisramallo paniki panikoche vokeshanal trining kosam maro roo. 2,200 kotlu prakatinchaaru. saarvatrika namodu, retention, kaneesa abhyasana, anda riki naanhyamaina vidyanu andinchaalane vishayaalanu vadilesi market avasaraalu teerchenduke ee budget baatalu vestondi. unnata vidyaku badjetlo chesina ketayimpulu, kotta pratipaadanalu marinta asantrupti, aandolanaku daariteestunnaayi. konni mukhyamaina unnata saanketika vidya samsthalaku budget ketayimpulu pattikalo pariseelinchavachchunu.2016–17loo, 2017–-18loo ketayimpulu ee vidhamgaa unnaayi (ketayimpulalo vachina maarpu bracketlalo): university grants kameession (uss)– roo.4491 kotlu, roo.4691 kotlu (+200 kotlu). central universitylu (47)– roo.6355 kotlu, roo.6485 kotlu (+130). indian inistitutes af sains education and reserch– roo.780 kotlu, roo.650 kotlu (-–130). indian inistitutes af technology– roo.4953 kotlu, roo.7171kotlu (+2218). kotta iiatlaku– roo.190 kotlu, roo.35 kotlu (+160). indian inistitutes af managiment– roo.857 kotlu, roo.1030 kotlu (+173). neshanal inistitutes af technology– roo.2874 kotlu, roo.3440 kotlu (+564). neshanal inistitutes af infermation technology– roo. 228 kotlu, roo. 379 kotlu (+151). cyntific and injaneering reserch bord– roo.767 kotlu, roo.800 kotlu (+33). tata inistitutes af fundamental reserch– roo.643 kotlu, roo.644 kotlu (+1). acriditation, ranking aadhaaramgaa merugaina kaalejeelaku atanami hoda yivvalane vishayaanni badjetlo nokki vakkaaninchaaru. atanamas hoda pondina kaalejeelu paripalana nirvahana paramgaa, ekadamic vishayaallo swayam pratipattini pondatamtho aardhika swayam samruddhinee chusukovachhu antunnaru. chaayis baysd credit sistom (cbcs) korslanu virivigaa prothsahinchi aardhika vanarulu penchukovaalane salahalu yistunnaru. ee vidhaanamtho prabhutva maddatu taggipovatamto kaalejeelu vidyaarthula pheejulapaine aadhaarapadaalsi vastundi, leda moothapadaalsi vuntundi. neshanal testing agency pratipaadana ee budget sandarbhamlo annintikanna aasaktikaramaindi. unnata vidyaku sambandhinchina anni rakala jaateeya sthaayi pravesha pareekshalanu ee samsthe (enty) nirvahistundani, adhi swayamprattigala swayam poshaka samsthagaa vuntundani jaitley aanandamgaa prakatinchaaru. mantruluu, ndda empeelu gattigaa ballalu charichaaru. deeni parinaamaalu ela vuntayo chudalsinde. ippatidaka cbs nirvahistunna injaneering vidyaku sambandhinchina jeeeeeee, medical edukeshanki sambandhinchina enta pareekshalu, aicta nirvahistunna saanketika vidyaku sambandhinchina vaatitho paatu aneka rakala pareekshalu annee okka samsthake appaginchatam jarugutundi. acriditation, atanamas, cbcs vanti ettugadalato uusiciini debbatisinatle, nta erpaatutho cbs, aiiseeeleeelanu balaheena parche suuchanalu kanipistunnaayi. marovaipu nta swayam poshakatvam kosam pareekshalu vrase abhyardhulanu pheejula roopamlo pindese paristhiti utpannam kaagaladu.edu dasaabdaala swatantra paalanalo andarikee vidya andananta dooramlone vundipoyindi. prapancha vidyaabhivruddhi suuchikallo bharatadesam 131va sthaanamloonae kottumittadutondi. raajyaangam 45va artical valana lakshyam neraveratam ledani artical 21(e) cherchi vidyaahakku chattam tecchina maarpuledu. rajakeeya sankalpam, paalakullo chittasuddhi lenantakaalam inthe sangatulu. idhi pratiyeta badjetlo rujuvavutune vundi. upa hayamlo kanna ndda paalanalo desha vidyaarangam marinta digajare paristhitulu talettutunnaayi. gdplo 6% vidyaki kharchu cheyalane kotaari kamishan korikanu neraverustaamani ndda ezendaalo prakatinchindi. moodellu gadustunna adhi 3.8 saatamgaane migilipoyindi. pannula aadaayamlo rashtrala wata penchinanduna rashtrale vidyaavasaraalu teerchukovaalani kendra prabhutvam budget maddatunu taggistuu vastondi. 2016-–17loo savarinchina anchanaala prakaaram praathamika vidyaki ketayinchabadina roo. 22015 kotlalo 65% vidyases dwara prajala nunchi vasulu chesinde, 6% bayati nunchi vachina sahayam poga budget nunchi dakkindi 29 saatame. gatha edaadi budget prasangamlo prakatinchina 62 navodaya vidyaalayaalu intavaraku praarambhinchane ledu. ‘kottoka vinta paatoka rotha’ annatlu prati badjetlonu konni kotta pathakaalu prakatinchatam, aa tarvaata vaatini vadileyatam prabhutvaalaku alavaatugaa maarindi. budget maddatu lenantakaalam desha vidyaarangam vikasinche avakaasam ledu.nagati narayanatipeeeryrm pradhaana karyadarsividyahak chattam amalloki vachi aarellu gadichindi. aina andulooni prayojanaalu padi saatam matrame amalloki vachayi. badieeedu (6–-14 samvatsaraala) balabalikallo kotimandi paiga badiki dooramgaane vunnatlu aarteee foram sarvelo telindi. padi lakshala mandi upaadhyaayula korata konasaagutunnatlu prakash javadekar kendra vidyaamantrigaa baadhyatalu chepattina toli rojullone prakatinchaaru. moulika vasatula korata, vidya pramaanaala digajaarudu, prabhutva paatasaalallo vidyaarthula sankhya aayetikaayedu taggipovatam munnagu lopalu, balaheenatalanu ee edaadi janavari 18na vidudalaina aser–2016 nive dika kuudaa etti chuupindi. vidyaahakku chattam amalutho paatu praathamika vidyanu balopetam cheyataniki roo. 55 vela kotlu kaavaalani manava vanarula abhivruddhi mantritva saakha gatedadi janavarilo chesina pratipaadanane eesaarii pratipaadinchindi. demandlo sagam (42.7%) kuudaa dakkaledu. 2016–-17loo savarinchina anchana prakaaram roo. 22,015 kotlu, kaga eesaari ketayinchabadindi roo. 23,500 kotlu. adanamgaa vidilchina padihenu vandala kotlu upaadhyaayula jeetaalake saripovu. inka avasaramaina lakshalaadi teacherla niyaamakaaniki, vasatula kalpanaku avakasame ledu. madhyahna bhojana pathakaaniki (roo.9700 kotlu nunchi roo.10 vela kotlu) penchina roo.300 kotlu perigina dharalake saripovu. mari badi pillala aakali teerchi, poushtikaahaaram andinchatam asaadhyame.scool edukeshanki sambandhinchi budget prasangamlo moodu kotta pathakaalanu jaitley prakatinchaaru. sthaanika pratibhanu velikiteesi prothsahinchenduku noothana aavishkaranala kaaryakramam chepattaalannaaru. ayithe anduku pratyeka ketayimpu antuu emeeledu. vidyaaparamgaa venakabadina 3479 mandalaalapai kendreekarinchaalannaar. deenikee nidhula prastaavana ledu. edugutunna 3.5 kotla mandi nava yuvakula jeevanopaadhiki thodpade market avasaraalanu andukogala skill education, naledge avernes penchaalani cheppukochaaru. indukosam roo.4000 kotlu, parisramallo paniki panikoche vokeshanal trining kosam maro roo. 2,200 kotlu prakatinchaaru. saarvatrika namodu, retention, kaneesa abhyasana, anda riki naanhyamaina vidyanu andinchaalane vishayaalanu vadilesi market avasaraalu teerchenduke ee budget baatalu vestondi. unnata vidyaku badjetlo chesina ketayimpulu, kotta pratipaadanalu marinta asantrupti, aandolanaku daariteestunnaayi. konni mukhyamaina unnata saanketika vidya samsthalaku budget ketayimpulu pattikalo pariseelinchavachchunu.2016–17loo, 2017–-18loo ketayimpulu ee vidhamgaa unnaayi (ketayimpulalo vachina maarpu bracketlalo): university grants kameession (uss)– roo.4491 kotlu, roo.4691 kotlu (+200 kotlu). central universitylu (47)– roo.6355 kotlu, roo.6485 kotlu (+130). indian inistitutes af sains education and reserch– roo.780 kotlu, roo.650 kotlu (-–130). indian inistitutes af technology– roo.4953 kotlu, roo.7171kotlu (+2218). kotta iiatlaku– roo.190 kotlu, roo.35 kotlu (+160). indian inistitutes af managiment– roo.857 kotlu, roo.1030 kotlu (+173). neshanal inistitutes af technology– roo.2874 kotlu, roo.3440 kotlu (+564). neshanal inistitutes af infermation technology– roo. 228 kotlu, roo. 379 kotlu (+151). cyntific and injaneering reserch bord– roo.767 kotlu, roo.800 kotlu (+33). tata inistitutes af fundamental reserch– roo.643 kotlu, roo.644 kotlu (+1). acriditation, ranking aadhaaramgaa merugaina kaalejeelaku atanami hoda yivvalane vishayaanni badjetlo nokki vakkaaninchaaru. atanamas hoda pondina kaalejeelu paripalana nirvahana paramgaa, ekadamic vishayaallo swayam pratipattini pondatamtho aardhika swayam samruddhinee chusukovachhu antunnaru. chaayis baysd credit sistom (cbcs) korslanu virivigaa prothsahinchi aardhika vanarulu penchukovaalane salahalu yistunnaru. ee vidhaanamtho prabhutva maddatu taggipovatamto kaalejeelu vidyaarthula pheejulapaine aadhaarapadaalsi vastundi, leda moothapadaalsi vuntundi. neshanal testing agency pratipaadana ee budget sandarbhamlo annintikanna aasaktikaramaindi. unnata vidyaku sambandhinchina anni rakala jaateeya sthaayi pravesha pareekshalanu ee samsthe (enty) nirvahistundani, adhi swayamprattigala swayam poshaka samsthagaa vuntundani jaitley aanandamgaa prakatinchaaru. mantruluu, ndda empeelu gattigaa ballalu charichaaru. deeni parinaamaalu ela vuntayo chudalsinde. ippatidaka cbs nirvahistunna injaneering vidyaku sambandhinchina jeeeeeee, medical edukeshanki sambandhinchina enta pareekshalu, aicta nirvahistunna saanketika vidyaku sambandhinchina vaatitho paatu aneka rakala pareekshalu annee okka samsthake appaginchatam jarugutundi. acriditation, atanamas, cbcs vanti ettugadalato uusiciini debbatisinatle, nta erpaatutho cbs, aiiseeeleeelanu balaheena parche suuchanalu kanipistunnaayi. marovaipu nta swayam poshakatvam kosam pareekshalu vrase abhyardhulanu pheejula roopamlo pindese paristhiti utpannam kaagaladu.edu dasaabdaala swatantra paalanalo andarikee vidya andananta dooramlone vundipoyindi. prapancha vidyaabhivruddhi suuchikallo bharatadesam 131va sthaanamloonae kottumittadutondi. raajyaangam 45va artical valana lakshyam neraveratam ledani artical 21(e) cherchi vidyaahakku chattam tecchina maarpuledu. rajakeeya sankalpam, paalakullo chittasuddhi lenantakaalam inthe sangatulu. idhi pratiyeta badjetlo rujuvavutune vundi. upa hayamlo kanna ndda paalanalo desha vidyaarangam marinta digajare paristhitulu talettutunnaayi. gdplo 6% vidyaki kharchu cheyalane kotaari kamishan korikanu neraverustaamani ndda ezendaalo prakatinchindi. moodellu gadustunna adhi 3.8 saatamgaane migilipoyindi. pannula aadaayamlo rashtrala wata penchinanduna rashtrale vidyaavasaraalu teerchukovaalani kendra prabhutvam budget maddatunu taggistuu vastondi. 2016-–17loo savarinchina anchanaala prakaaram praathamika vidyaki ketayinchabadina roo. 22015 kotlalo 65% vidyases dwara prajala nunchi vasulu chesinde, 6% bayati nunchi vachina sahayam poga budget nunchi dakkindi 29 saatame. gatha edaadi budget prasangamlo prakatinchina 62 navodaya vidyaalayaalu intavaraku praarambhinchane ledu. ‘kottoka vinta paatoka rotha’ annatlu prati badjetlonu konni kotta pathakaalu prakatinchatam, aa tarvaata vaatini vadileyatam prabhutvaalaku alavaatugaa maarindi. budget maddatu lenantakaalam desha vidyaarangam vikasinche avakaasam ledu.nagati narayanatipeeeryrm pradhaana kaaryadarsi