కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టుతెలంగాణ భవిష్యత్తుకు‘జీవనాడి’. గోదావరినది నుంచి రాష్ట్ర    వాటాగా దక్కాల్సిన నీటిని పూర్తిస్థాయిలో ఒడిసిపట్టుకునే ప్రయత్నంలో భాగంగా  ఈ ప్రాజెక్టును గమనించాలి. ఈ నీటిని వీలున్నమార్గాల్లో తరలించి జలాశయాల్లో    నిల్వచేసుకోవడం, ఆతర్వాత ఆయకట్టుభూములకు అందేలా చూసుకోవడం        ప్రాజెక్టు ప్రధాన అంశాలు.గోదావరి, ప్రాణహిత, సరస్వతి కలవడం వల్ల ‘‘త్రివేణి సంగమం’’గా పిలుచుకునే ‘‘కాళేశ్వరం’’ తెలంగాణ భవిష్యత్తు చిత్రపటాన్ని సమూలంగా మార్చివేసే ప్రధాన కేంద్ర బిందువుగా మారుతున్న దృశ్యం స్పష్టంగానే కనిపిస్తున్నది. త్రివేణి సంగమ తీరంలో నిర్మితమైన కాళేశ్వర, ముక్తేశ్వర దేవాలయంలో ఒకే పానవట్టంపైన పరమశివుని ప్రతిరూపాలుగా కాళేశ్వరుడు, ముక్తేశ్వరుడు కొలువై ఉన్నట్లు అనాదిగా ప్రజలు వ్యక్తం చేస్తున్న ప్రగాఢ విశ్వాసం. సరస్వతీ నది అంతర్వాహినిగా ప్రవహిస్తుందని ఇక్కడి ప్రజలు చెబుతారు. దక్షిణ గంగా నదిగా కూడా పిలుచుకునే గోదావరి నది వరద ఉధృతితో సముద్రం వైపునకు సాగిపోతున్న ఈ త్రివేణి సంగమంలో అస్తికలను కలిపేందుకు ప్రతిరోజూ అనేకమంది వస్తుంటారు. భౌతికంగా గతించిన తమ ఆత్మీయులకు స్వర్గలోకం సంప్రాప్తించే శక్తి ఇక్కడి త్రివేణి సంగమ ప్రాంతంలో ప్రవహించే నీటికి ఉంటుందని ప్రజల నమ్మకం. అయితే మేమిద్దరం మాత్రం తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్రసాధన ఉద్యమ ఆకాంక్షలను సాకారం చేసే పనిలో భాగంగా, అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టి నిర్మిస్తున్న ప్రాణహిత–చేవెళ్ల రిడిజైనింగ్ (కాళేశ్వరం) ప్రాజెక్టు పనులను, పర్యవసానాలను అర్థం చేసుకోవడానికి మాత్రమే మూడు రోజులు తిరిగాం. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో భాగంగా నిర్మిస్తున్న అనేక ఎత్తిపోతల జలాశయాలు, పంపింగ్ స్టేషన్లు, భూగర్భ టన్నెల్లు, ఉపరితల కాలువల నిర్మాణంలో భాగం పంచుకుంటున్న వివిధ రాష్ట్రాలకు చెందిన వేలాది కార్మికులు, కాంట్రాక్టు కంపెనీలకు సంబంధించిన వందలాది ఉద్యోగులు, సాంకేతిక నిపుణులు, ప్రభుత్వ సాగునీటి శాఖకు చెందిన అనేకమంది అధికారులు, ఇంజనీర్లు వారిమధ్యన అబ్బురపరిచే పద్ధతిలో కనిపిస్తున్న సమన్వయం, వినియోగిస్తున్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానం... అన్నింటినీ పరిశీలిస్తే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు తెలంగాణ భవిష్యత్తుకు ‘జీవనాడి’గా మారబోతున్న వాస్తవం మన కళ్లముందు సాక్షాత్కరిస్త్తున్నది. ఉమ్మడి రాష్ట్ర ఉనికిలో అభాసుపాలైన ‘జలయజ్ఞం’ అనే విశేషణం, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు పనులు జరుగుతున్న ప్రస్తుత తీరును గమనించినప్పుడు మాత్రం నిజంగా జలయజ్ఞంగానే కనిపిస్తున్నది. ఈ ప్రాజెక్టు పనుల్లో భాగస్వాములుగా క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేస్తున్న ప్రభుత్వ ఇంజనీర్లు, కాంట్రాక్టు సంస్థలకు సంబంధించిన సాంకేతిక నిపుణులు భారీ నీటిపారుదల శాఖా మంత్రిని, ఒక మంత్రిగా కాకుండా తమ బృందం నాయకునిగానే చూస్తున్న తీరును ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించక తప్పదు. అందుకు రాష్ట్ర మంత్రి తన్నీరు హరీశ్రావు ప్రత్యేకంగా అభినందనీయులు.గోదావరి నది నుంచి తెలంగాణ రాష్ట్ర వాటాగా దక్కాల్సిన నీటిని పూర్తిస్థాయిలో ఒడిసి పట్టుకునే ప్రయత్నంలో భాగంగానే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టును గమనించవలసి ఉన్నది. ఈ నీటిని వీలున్న మార్గాలలో తరలించుకుని జలాశయాలలో నిలువ చేసుకోవడం, ఆ తర్వాత ఆయకట్టు భూములకు అందే విధంగా చూసుకోవడం కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో ప్రధానమైన అంశాలు. గోదావరి జలాలను తెలంగాణ ప్రాంతానికి వినియోగంలోకి తీసుకురావడంలో కొత్త రాష్ట్రంలోని కొత్త ప్రభుత్వం ఆలోచించిన ‘రీ-డిజైనింగ్’ చాలా కీలకమైన అంశంగా క్షేత్రస్థాయి సాంకేతిక సిబ్బంది నుంచి జాతీయ స్థాయి సాగునీటి రంగ నిపుణుల దాకా ఆమోదిస్తున్నారు. ఈ నిర్ణయమే అత్యంత కీలకమైనదిగా, సాహసోపేతమైనదిగా వీరు చెబతున్నారు. సంవత్సర కాలంలో కనిష్ఠంగా 120 రోజుల నీటి లభ్యత మీద ఆధారపడి, రోజుకు రెండు టీఎంసీల చొప్పున మొత్తం 160 టీఎంసీల నీటిని ప్రాణహిత– గోదావరి నదుల గర్భం నుంచి తరలించడమే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ప్రధాన లక్ష్యం. ఇట్లా తరలించిన నీటిని ఆయకట్టుకు అందించాలంటే కీలకమైన ప్రాంతాలలో జలాశయాలను నిర్మించుకుని నిలువ చేసుకోవడం మరొక ప్రధానమైన అంశం. ఇందుకు ఈ ప్రాజెక్టు రీ–డిజైనింగ్లో మూడు ముఖ్యమైన పద్ధతులను అనుసరిస్తున్నారు. నదీ గర్భాన్ని జలాశయంగా వాడుకోవడం, ఇప్పటికే నిర్మాణం పూర్తయి ఉనికిలో ఉన్న జలాశయాలను నింపుకోవడం, అవసరమైన ప్రాంతాలలో కొత్తగా రిజర్వాయర్లు నిర్మించుకుని నీటిని నిలువ చేసుకోవడం... ఇందులో ముఖ్యమైనవి. ఈ మూడు అంశాలకు సంబంధించిన ఆచరణలో బ్యారేజీల నిర్మాణం, పంపింగ్ హౌజ్ల నిర్మాణం, ఉపరితలంలో నీటి కాలువలు, భూగర్భ టన్నెల్స్, రిజర్వాయర్ల నిర్మాణం, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న జలాశయాలతో అనుసంధానం, ఎత్తిపోతల పథకాలకు అవసరమైన విద్యుత్తును సమకూర్చుకోవడం, విద్యుత్ సబ్-స్టేషన్లు, ట్రాన్స్మిషన్ లైన్ల నిర్మాణం లాంటి పనులన్నీ సమాంతర పద్ధతిలో దివారాత్రులు శరవేగంగా జరుగుతున్నాయి. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణాలను పూర్తిచేయడంలో భూసేకరణ అనే అంశమే ప్రధాన అడ్డంకిగా పరిణమించిందని ఈ పనిలో నిమగ్నమైన అధికారులు తమ ఆందోళనలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అయితే ఇటీవలి కాలంలో ప్రభుత్వం ప్రదర్శిస్తున్న ఔదార్యత, రైతుల్లో పెరిగిన అవగాహన తదితర కారణాల వల్ల ఈ సమస్యలను ఇప్పుడిప్పుడే అధిగమిస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నది.ప్రాణహిత గోదావరి నదిలో కలిసే కాళేశ్వర ప్రాంతానికి దిగువన మేడిగడ్డ వద్ద గోదావరి నదికి అడ్డంగా నిర్మిస్తున్న బ్యారేజీ అత్యంత కీలకమైనది. ఈ ప్రదేశాన్ని ఎంపిక చేయడంలో తెలంగాణ, మహారాష్ట్రల మధ్యన కుదిరిన ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు చరిత్రాత్మకమైనవి. ఒక అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్టు నిర్మాణం విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్యన సమన్వయం సాధించడం అంత సులువైన విషయమేమీ కాదు. మేడిగడ్డ బ్యారేజీ నుంచి ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు వరకు నీటిని తరలించడానికి అనువుగా మధ్యలో అన్నారం, సుందిళ్ల వద్ద కూడా గోదావరి నదిపై మరో రెండు ఆనకట్టలను నిర్మించి నది గర్భాన్నే జలాశయాలుగా ఉపయోగించుకోవడం ఈ ప్రాజెక్టు ‘రీ–డిజైనింగ్’లో మరొక వినూత్నమైన విశిష్ట ఆలోచన. ఈ పద్ధతిని అమలుపరచడం వల్ల కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ప్రారంభమయ్యే మేడిగడ్డ నుంచి ఎల్లంపల్లి బ్యాక్వాటర్ నిలువప్రాంతం (ధర్మపురి) వరకు సుమారు 141 కిలోమీటర్ల పొడవునా ఎల్లకాలం నీరు నిలువ ఉంటుంది. ఫలితంగా గోదావరి ‘జీవనది’గా మారిపోతుంది. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రాణహిత, గోదావరి నదుల్లో లభ్యమయ్యే నీటివరద నుంచి యేటా 160 టీఎంసీల నీటిని వివిధ జలాశయాలలో నిలువ చేసుకునేందుకు వీలు కలుగుతుంది. తద్వారా సుమారు 16 లక్షల ఎకరాలకు రెండు పంటలకు సాగునీరును అందించవచ్చు. గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు పుష్కలంగా పెరుగుతాయి. పరిశ్రమల ఏర్పాటుకు వెసులుబాటు కలుగుతుంది. ‘జీవనది’గా మారే గోదావరి నది గర్భాన్ని జలరవాణాకు ఉపయోగించుకునేందుకు అవకాశాలు కలుగుతాయి. మత్స్య సంపదను పెంపొందించుకునేందుకు వీలు కలుగుతుంది. ఈ పరిణామాలన్నీ పర్యాటక అభివృద్ధికి, సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక వికాసానికి దారితీస్తాయి. అందువల్ల తలాపునా పారుతున్న గోదావరి నదిని చూస్తూ, చేనుచెలకలను తరతరాలుగా పడావు పెట్టుకుని ఎడారి బతుకులతో కన్నీటి పర్యంతమవుతున్న ఇక్కడి ప్రజల కన్నీళ్లను తుడిచేది కాళేశ్వరమే అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు!అయితే తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గోదావరి నదీ జలాల వినియోగానికి ఎత్తిపోతల విధానం మినహా మరే అవకాశాలు లేవు. ఇందులో నీటి లభ్యత పరిమాణం, కాలం ప్రధానమైనవి. నదిలో నీటి లభ్యత కాలంలోనే మనకు అవసరమైన నీటిని, సాధ్యమైనంత ఎక్కువ పరిమాణంలో ఎత్తిపోసుకోవాలి. వీలున్న చోట నిలువ చేసుకోవాలి. ఇదంతా భూమి మీదనే జరగాలి. అంటే బీడు భూములకు సాగునీటిని తరలించాలంటే అందుకు కూడా కొంత భూమి అవసరం ఉంటుంది. భారతదేశంలోని దక్షిణాది రాష్ట్రాలన్నింటికీ వంద సంవత్సరాలుగా ఏకైక ఇంధన ఆధారమైన సింగరేణి బొగ్గు గనులకు లక్షలాది ఎకరాల భూములను వదులుకున్న దళిత, బహుజన, ఆదివాసీల త్యాగాలు లేకుండా ఇవాళ మనకు కనిపిస్తున్న విద్యుత్ ఆధారిత అభివృద్ధి కంటికి కనిపించి ఉండేది కాదు. అందువల్ల అభివృద్ధికి సంబంధించిన ‘వెలుగు – నీడలు’ రెండింటినీ అర్థం చేసుకోకుండా ప్రజలను అభివృద్ధి క్రమంలో భాగస్వాములను చేయడం కుదరదు. తెలంగాణ ఉద్యమ ఆకాంక్షలను గురించి ప్రతిక్షణం పలవరిస్తున్న వాళ్లు ఈ కీలకమైన అంశాన్ని విస్మరిస్తే కొట్లాడి సాధించుకున్న తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అభివృద్ధికి ఆటంకాలు ఎదురయ్యే ప్రమాదం ఉన్నది. ప్రజల ఆకాంక్షలను తమ వ్యక్తిగత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు రాజకీయ అవసరాల నేపథ్యం నుండి మాత్రమే చూసినప్పుడు ఇక్కడ ఇప్పుడు జరుగుతున్న అభివృద్ధిని అర్థం చేసుకోలేరు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమానికి ఆయువుపట్టుగా ఉపయోగించిన ‘నీళ్లు, నిధులు, నియామకాలు’ నినాదం వాస్తవరూపం దాల్చాలంటే అందుకు అవసరమైన కాలమాన పరిస్థితులను మనమే తయారు చేసుకోవాలి. ప్రజలు ఏరికోరి ఎన్నుకున్న నాయకత్వాన్ని ఎన్ని వ్యక్తిగతమైన అభ్యంతరాలున్నా ప్రతిఒక్కరూ ఆమోదించాలి. ఆశావహ దృక్పథంతో ఆలోచించాలి. భవిష్యత్తుపట్ల ప్రజల్లో విశ్వాసం కల్పించాలి. ఈ క్రమంలో తెలంగాణ సమాజ అభివృద్ధికి, భవిష్యత్తు నిర్మాణానికి అవసరమైన ఆంశాలను నిజాయితీగా ఎవ్వరు ప్రస్తావించినా అభ్యంతర పెట్టాల్సిన అవసరం లేదు. అయితే స్వార్థపూరితమైన రహస్య ఎజెండాను మోసుకుని ఎవరు ఎన్నిరకాల యాత్రలను నిర్వహించినా ఈ సమాజం మొత్తాన్ని గంపగుత్తగా వ్యక్తి భావదాస్యంలోకి తీసుకువెళ్లడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నాలు ఫలించవు! రానున్న రెండేళ్ల కాలంలో పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి రానున్న జీవనది గోదావరి జలాల వినియోగంతో... ఉద్యమ ఆకాంక్షల ముసుగు ధరించి ఊరేగుతున్న స్వార్థపర అభివృద్ధి నిరోధక శక్తుల కుయుక్తులు కాళేశ్వరం ‘జలరాశి’లో నిమజ్జనం కాక తప్పదు. పిట్టల రవీందర్, నల్లపు ప్రహ్లాద్టీజేయేసీ వ్యవస్థాపక సభ్యులుగోదావరి, ప్రాణహిత, సరస్వతి కలవడం వల్ల ‘‘త్రివేణి సంగమం’’గా పిలుచుకునే ‘‘కాళేశ్వరం’’ తెలంగాణ భవిష్యత్తు చిత్రపటాన్ని సమూలంగా మార్చివేసే ప్రధాన కేంద్ర బిందువుగా మారుతున్న దృశ్యం స్పష్టంగానే కనిపిస్తున్నది. త్రివేణి సంగమ తీరంలో నిర్మితమైన కాళేశ్వర, ముక్తేశ్వర దేవాలయంలో ఒకే పానవట్టంపైన పరమశివుని ప్రతిరూపాలుగా కాళేశ్వరుడు, ముక్తేశ్వరుడు కొలువై ఉన్నట్లు అనాదిగా ప్రజలు వ్యక్తం చేస్తున్న ప్రగాఢ విశ్వాసం. సరస్వతీ నది అంతర్వాహినిగా ప్రవహిస్తుందని ఇక్కడి ప్రజలు చెబుతారు. దక్షిణ గంగా నదిగా కూడా పిలుచుకునే గోదావరి నది వరద ఉధృతితో సముద్రం వైపునకు సాగిపోతున్న ఈ త్రివేణి సంగమంలో అస్తికలను కలిపేందుకు ప్రతిరోజూ అనేకమంది వస్తుంటారు. భౌతికంగా గతించిన తమ ఆత్మీయులకు స్వర్గలోకం సంప్రాప్తించే శక్తి ఇక్కడి త్రివేణి సంగమ ప్రాంతంలో ప్రవహించే నీటికి ఉంటుందని ప్రజల నమ్మకం. అయితే మేమిద్దరం మాత్రం తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్రసాధన ఉద్యమ ఆకాంక్షలను సాకారం చేసే పనిలో భాగంగా, అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టి నిర్మిస్తున్న ప్రాణహిత–చేవెళ్ల రిడిజైనింగ్ (కాళేశ్వరం) ప్రాజెక్టు పనులను, పర్యవసానాలను అర్థం చేసుకోవడానికి మాత్రమే మూడు రోజులు తిరిగాం. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో భాగంగా నిర్మిస్తున్న అనేక ఎత్తిపోతల జలాశయాలు, పంపింగ్ స్టేషన్లు, భూగర్భ టన్నెల్లు, ఉపరితల కాలువల నిర్మాణంలో భాగం పంచుకుంటున్న వివిధ రాష్ట్రాలకు చెందిన వేలాది కార్మికులు, కాంట్రాక్టు కంపెనీలకు సంబంధించిన వందలాది ఉద్యోగులు, సాంకేతిక నిపుణులు, ప్రభుత్వ సాగునీటి శాఖకు చెందిన అనేకమంది అధికారులు, ఇంజనీర్లు వారిమధ్యన అబ్బురపరిచే పద్ధతిలో కనిపిస్తున్న సమన్వయం, వినియోగిస్తున్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానం... అన్నింటినీ పరిశీలిస్తే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు తెలంగాణ భవిష్యత్తుకు ‘జీవనాడి’గా మారబోతున్న వాస్తవం మన కళ్లముందు సాక్షాత్కరిస్త్తున్నది. ఉమ్మడి రాష్ట్ర ఉనికిలో అభాసుపాలైన ‘జలయజ్ఞం’ అనే విశేషణం, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు పనులు జరుగుతున్న ప్రస్తుత తీరును గమనించినప్పుడు మాత్రం నిజంగా జలయజ్ఞంగానే కనిపిస్తున్నది. ఈ ప్రాజెక్టు పనుల్లో భాగస్వాములుగా క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేస్తున్న ప్రభుత్వ ఇంజనీర్లు, కాంట్రాక్టు సంస్థలకు సంబంధించిన సాంకేతిక నిపుణులు భారీ నీటిపారుదల శాఖా మంత్రిని, ఒక మంత్రిగా కాకుండా తమ బృందం నాయకునిగానే చూస్తున్న తీరును ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించక తప్పదు. అందుకు రాష్ట్ర మంత్రి తన్నీరు హరీశ్రావు ప్రత్యేకంగా అభినందనీయులు.గోదావరి నది నుంచి తెలంగాణ రాష్ట్ర వాటాగా దక్కాల్సిన నీటిని పూర్తిస్థాయిలో ఒడిసి పట్టుకునే ప్రయత్నంలో భాగంగానే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టును గమనించవలసి ఉన్నది. ఈ నీటిని వీలున్న మార్గాలలో తరలించుకుని జలాశయాలలో నిలువ చేసుకోవడం, ఆ తర్వాత ఆయకట్టు భూములకు అందే విధంగా చూసుకోవడం కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో ప్రధానమైన అంశాలు. గోదావరి జలాలను తెలంగాణ ప్రాంతానికి వినియోగంలోకి తీసుకురావడంలో కొత్త రాష్ట్రంలోని కొత్త ప్రభుత్వం ఆలోచించిన ‘రీ-డిజైనింగ్’ చాలా కీలకమైన అంశంగా క్షేత్రస్థాయి సాంకేతిక సిబ్బంది నుంచి జాతీయ స్థాయి సాగునీటి రంగ నిపుణుల దాకా ఆమోదిస్తున్నారు. ఈ నిర్ణయమే అత్యంత కీలకమైనదిగా, సాహసోపేతమైనదిగా వీరు చెబతున్నారు. సంవత్సర కాలంలో కనిష్ఠంగా 120 రోజుల నీటి లభ్యత మీద ఆధారపడి, రోజుకు రెండు టీఎంసీల చొప్పున మొత్తం 160 టీఎంసీల నీటిని ప్రాణహిత– గోదావరి నదుల గర్భం నుంచి తరలించడమే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ప్రధాన లక్ష్యం. ఇట్లా తరలించిన నీటిని ఆయకట్టుకు అందించాలంటే కీలకమైన ప్రాంతాలలో జలాశయాలను నిర్మించుకుని నిలువ చేసుకోవడం మరొక ప్రధానమైన అంశం. ఇందుకు ఈ ప్రాజెక్టు రీ–డిజైనింగ్లో మూడు ముఖ్యమైన పద్ధతులను అనుసరిస్తున్నారు. నదీ గర్భాన్ని జలాశయంగా వాడుకోవడం, ఇప్పటికే నిర్మాణం పూర్తయి ఉనికిలో ఉన్న జలాశయాలను నింపుకోవడం, అవసరమైన ప్రాంతాలలో కొత్తగా రిజర్వాయర్లు నిర్మించుకుని నీటిని నిలువ చేసుకోవడం... ఇందులో ముఖ్యమైనవి. ఈ మూడు అంశాలకు సంబంధించిన ఆచరణలో బ్యారేజీల నిర్మాణం, పంపింగ్ హౌజ్ల నిర్మాణం, ఉపరితలంలో నీటి కాలువలు, భూగర్భ టన్నెల్స్, రిజర్వాయర్ల నిర్మాణం, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న జలాశయాలతో అనుసంధానం, ఎత్తిపోతల పథకాలకు అవసరమైన విద్యుత్తును సమకూర్చుకోవడం, విద్యుత్ సబ్-స్టేషన్లు, ట్రాన్స్మిషన్ లైన్ల నిర్మాణం లాంటి పనులన్నీ సమాంతర పద్ధతిలో దివారాత్రులు శరవేగంగా జరుగుతున్నాయి. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణాలను పూర్తిచేయడంలో భూసేకరణ అనే అంశమే ప్రధాన అడ్డంకిగా పరిణమించిందని ఈ పనిలో నిమగ్నమైన అధికారులు తమ ఆందోళనలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అయితే ఇటీవలి కాలంలో ప్రభుత్వం ప్రదర్శిస్తున్న ఔదార్యత, రైతుల్లో పెరిగిన అవగాహన తదితర కారణాల వల్ల ఈ సమస్యలను ఇప్పుడిప్పుడే అధిగమిస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నది.ప్రాణహిత గోదావరి నదిలో కలిసే కాళేశ్వర ప్రాంతానికి దిగువన మేడిగడ్డ వద్ద గోదావరి నదికి అడ్డంగా నిర్మిస్తున్న బ్యారేజీ అత్యంత కీలకమైనది. ఈ ప్రదేశాన్ని ఎంపిక చేయడంలో తెలంగాణ, మహారాష్ట్రల మధ్యన కుదిరిన ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు చరిత్రాత్మకమైనవి. ఒక అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్టు నిర్మాణం విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్యన సమన్వయం సాధించడం అంత సులువైన విషయమేమీ కాదు. మేడిగడ్డ బ్యారేజీ నుంచి ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు వరకు నీటిని తరలించడానికి అనువుగా మధ్యలో అన్నారం, సుందిళ్ల వద్ద కూడా గోదావరి నదిపై మరో రెండు ఆనకట్టలను నిర్మించి నది గర్భాన్నే జలాశయాలుగా ఉపయోగించుకోవడం ఈ ప్రాజెక్టు ‘రీ–డిజైనింగ్’లో మరొక వినూత్నమైన విశిష్ట ఆలోచన. ఈ పద్ధతిని అమలుపరచడం వల్ల కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ప్రారంభమయ్యే మేడిగడ్డ నుంచి ఎల్లంపల్లి బ్యాక్వాటర్ నిలువప్రాంతం (ధర్మపురి) వరకు సుమారు 141 కిలోమీటర్ల పొడవునా ఎల్లకాలం నీరు నిలువ ఉంటుంది. ఫలితంగా గోదావరి ‘జీవనది’గా మారిపోతుంది. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రాణహిత, గోదావరి నదుల్లో లభ్యమయ్యే నీటివరద నుంచి యేటా 160 టీఎంసీల నీటిని వివిధ జలాశయాలలో నిలువ చేసుకునేందుకు వీలు కలుగుతుంది. తద్వారా సుమారు 16 లక్షల ఎకరాలకు రెండు పంటలకు సాగునీరును అందించవచ్చు. గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు పుష్కలంగా పెరుగుతాయి. పరిశ్రమల ఏర్పాటుకు వెసులుబాటు కలుగుతుంది. ‘జీవనది’గా మారే గోదావరి నది గర్భాన్ని జలరవాణాకు ఉపయోగించుకునేందుకు అవకాశాలు కలుగుతాయి. మత్స్య సంపదను పెంపొందించుకునేందుకు వీలు కలుగుతుంది. ఈ పరిణామాలన్నీ పర్యాటక అభివృద్ధికి, సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక వికాసానికి దారితీస్తాయి. అందువల్ల తలాపునా పారుతున్న గోదావరి నదిని చూస్తూ, చేనుచెలకలను తరతరాలుగా పడావు పెట్టుకుని ఎడారి బతుకులతో కన్నీటి పర్యంతమవుతున్న ఇక్కడి ప్రజల కన్నీళ్లను తుడిచేది కాళేశ్వరమే అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు!అయితే తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గోదావరి నదీ జలాల వినియోగానికి ఎత్తిపోతల విధానం మినహా మరే అవకాశాలు లేవు. ఇందులో నీటి లభ్యత పరిమాణం, కాలం ప్రధానమైనవి. నదిలో నీటి లభ్యత కాలంలోనే మనకు అవసరమైన నీటిని, సాధ్యమైనంత ఎక్కువ పరిమాణంలో ఎత్తిపోసుకోవాలి. వీలున్న చోట నిలువ చేసుకోవాలి. ఇదంతా భూమి మీదనే జరగాలి. అంటే బీడు భూములకు సాగునీటిని తరలించాలంటే అందుకు కూడా కొంత భూమి అవసరం ఉంటుంది. భారతదేశంలోని దక్షిణాది రాష్ట్రాలన్నింటికీ వంద సంవత్సరాలుగా ఏకైక ఇంధన ఆధారమైన సింగరేణి బొగ్గు గనులకు లక్షలాది ఎకరాల భూములను వదులుకున్న దళిత, బహుజన, ఆదివాసీల త్యాగాలు లేకుండా ఇవాళ మనకు కనిపిస్తున్న విద్యుత్ ఆధారిత అభివృద్ధి కంటికి కనిపించి ఉండేది కాదు. అందువల్ల అభివృద్ధికి సంబంధించిన ‘వెలుగు – నీడలు’ రెండింటినీ అర్థం చేసుకోకుండా ప్రజలను అభివృద్ధి క్రమంలో భాగస్వాములను చేయడం కుదరదు. తెలంగాణ ఉద్యమ ఆకాంక్షలను గురించి ప్రతిక్షణం పలవరిస్తున్న వాళ్లు ఈ కీలకమైన అంశాన్ని విస్మరిస్తే కొట్లాడి సాధించుకున్న తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అభివృద్ధికి ఆటంకాలు ఎదురయ్యే ప్రమాదం ఉన్నది. ప్రజల ఆకాంక్షలను తమ వ్యక్తిగత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు రాజకీయ అవసరాల నేపథ్యం నుండి మాత్రమే చూసినప్పుడు ఇక్కడ ఇప్పుడు జరుగుతున్న అభివృద్ధిని అర్థం చేసుకోలేరు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమానికి ఆయువుపట్టుగా ఉపయోగించిన ‘నీళ్లు, నిధులు, నియామకాలు’ నినాదం వాస్తవరూపం దాల్చాలంటే అందుకు అవసరమైన కాలమాన పరిస్థితులను మనమే తయారు చేసుకోవాలి. ప్రజలు ఏరికోరి ఎన్నుకున్న నాయకత్వాన్ని ఎన్ని వ్యక్తిగతమైన అభ్యంతరాలున్నా ప్రతిఒక్కరూ ఆమోదించాలి. ఆశావహ దృక్పథంతో ఆలోచించాలి. భవిష్యత్తుపట్ల ప్రజల్లో విశ్వాసం కల్పించాలి. ఈ క్రమంలో తెలంగాణ సమాజ అభివృద్ధికి, భవిష్యత్తు నిర్మాణానికి అవసరమైన ఆంశాలను నిజాయితీగా ఎవ్వరు ప్రస్తావించినా అభ్యంతర పెట్టాల్సిన అవసరం లేదు. అయితే స్వార్థపూరితమైన రహస్య ఎజెండాను మోసుకుని ఎవరు ఎన్నిరకాల యాత్రలను నిర్వహించినా ఈ సమాజం మొత్తాన్ని గంపగుత్తగా వ్యక్తి భావదాస్యంలోకి తీసుకువెళ్లడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నాలు ఫలించవు! రానున్న రెండేళ్ల కాలంలో పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి రానున్న జీవనది గోదావరి జలాల వినియోగంతో... ఉద్యమ ఆకాంక్షల ముసుగు ధరించి ఊరేగుతున్న స్వార్థపర అభివృద్ధి నిరోధక శక్తుల కుయుక్తులు కాళేశ్వరం ‘జలరాశి’లో నిమజ్జనం కాక తప్పదు. పిట్టల రవీందర్, నల్లపు ప్రహ్లాద్టీజేయేసీ వ్యవస్థాపక సభ్యులు
kaleshwaram praajektutelamgaana bhavishyattuku‘jeevanadi’. godavarinadi nunchi rashtra    vataga  dakkaalsina neetini puurtisthaayiloo odisipattukune prayatnamlo bhagamga  ee praajektunu gamaninchaali. ee neetini veelunnamaargaallo taralinchi jalaasayaallo    nilvachesukovadam, aatarvaata aayakattubhoomulaku andela chusukovadam        praajektu pradhaana amsaalu.godavari, praanahita, saraswati kalavadam valla ‘‘triveni sangamam’’gaa piluchukune ‘‘kaleshwaram’’ telamgaana bhavishyattu chitrapataanni samuulamgaa marchivese pradhaana kendra binduvugaa maarutunna drushyam spashtamgaane kanipistunnadi. triveni sangama teeramlo nirmitamaina kaleshwara, mukteshwara devalayamlo oke paanavattampaina paramasivuni pratiruupaalugaa kaleshwarudu, mukteshwarudu koluvai unnatlu anaadigaa prajalu vyaktam chestunna pragaada vishwaasam. saraswati nadi antarvaahinigaa pravahistundani ikkadi prajalu chebutaaru. dakshina gangaa nadigaa kuudaa piluchukune godavari nadi varada udhrutitho samudram vaipunaku saagipotunna ee triveni sangamamlo astikalanu kalipenduku pratiroju anekamandi vastuntaaru. bhoutikamgaa gatinchina tama aatmeeyulaku swargalokam sampraaptinche sakti ikkadi triveni sangama praantamlo pravahinche neetiki untundani prajala nammakam. ayithe memiddaram maatram telamgaana prabhutvam rashtrasadhana udyama aakaankshalanu saakaaram chese panilo bhagamga, atyanta pratishtaatmakamgaa chepatti nirmistunna praanahita–chevella redisining (kaleshwaram) praajektu panulanu, paryavasaanaalanu artham chesukovadaniki matrame moodu rojulu tirigam. kaleshwaram praajectulo bhagamga nirmistunna aneka ettipotala jalaasayaalu, pamping stationlu, bhugarbha tannellu, uparitala kaaluvala nirmaanamlo bhagam panchukuntunna vividha rashtralaku chendina velaadi kaarmikulu, contractu companylaku sambandhinchina vandalaadi udyogulu, saanketika nipunulu, prabhutva saguneeti saakhaku chendina anekamandi adhikaarulu, injaneerlu vaarimadhyana abburapariche paddhatilo kanipistunna samanvayam, viniyogistunna saanketika parignaanam... annintinii pariseeliste kaleshwaram praajektu telamgaana bhavishyattuku ‘jeevanadi’gaa maarabotunna vaastavam mana kallamundu saakshaatkaristtunna. ummadi rashtra unikilo abhaasupaalaina ‘jalayagnam’ ane visheshanam, kaleshwaram praajektu panulu jarugutunna prastuta teerunu gamaninchinappudu maatram nijamgaa jalayagnamgaane kanipistunnadi. ee praajektu panullo bhagaswamuluga kshetrasthaayilo panichestunna prabhutva injaneerlu, contractu samsthalaku sambandhinchina saanketika nipunulu bhari neetipaarudala saakhaa mantrini, oka mantrigaa kakunda tama brundam naayakunigaane chustunna teerunu pratyekamgaa prastaavinchaka tappadu. anduku rashtra mantri tanneeru harishrao pratyekamgaa abhinandaneeyulu.godavari nadi nunchi telamgaana rashtra vataga dakkaalsina neetini puurtisthaayiloo odisi pattukune prayatnamlo bhagamgane kaleshwaram praajektunu gamaninchavalasi unnadi. ee neetini veelunna maargaalalo taralinchukuni jalaasayaalalo niluva chesukovadam, aa tarvaata aayakattu bhoomulaku ande vidhamgaa chusukovadam kaleshwaram praajectulo pradhaanamaina amsaalu. godavari jalaalanu telamgaana praantaaniki viniyogamloki teesukuraavadamlo kotta rashtramloni kotta prabhutvam aalochinchina ‘ree-desining’ chala keelakamaina amsamgaa kshetrasthaayi saanketika sibbandi nunchi jaateeya sthaayi saguneeti ranga nipunula daka aamodistunnaru. ee nirnayame atyanta keelakamainadigaa, saahasopetamainadigaa veeru chebatunnaru. samvatsara kaalamlo kanishtamgaa 120 rojula neeti labhyata meeda aadhaarapadi, rojuku rendu tmcla choppuna mottam 160 tmcla neetini praanahita– godavari nadula garbham nunchi taralinchadame kaleshwaram praajektu pradhaana lakshyam. itla taralinchina neetini aayakattuku andinchaalante keelakamaina praantaalalo jalaasayaalanu nirminchukuni niluva chesukovadam maroka pradhaanamaina amsam. induku ee praajektu ree–desininglo moodu mukhyamaina paddhatulanu anusaristunnaaru. nadee garbhanni jalaasayamgaa vaadukovadam, ippatike nirmaanam puurtayi unikilo unna jalaasayaalanu nimpukovadam, avasaramaina praantaalalo kottagaa rijarvaayarlu nirminchukuni neetini niluva chesukovadam... indulo mukhyamainavi. ee moodu amsaalaku sambandhinchina aacharanalo barrageela nirmaanam, pamping houjla nirmaanam, uparitalamlo neeti kaaluvalu, bhugarbha tunnels, rijarvayarla nirmaanam, ippatike unikilo unna jalaasayaalato anusandhaanam, ettipotala pathakaalaku avasaramaina vidyuttunu samakurchukovadam, vidyut sab-stationlu, transmition lainla nirmaanam lanti panulannee samantara paddhatilo divaaraatrulu saravegamgaa jarugutunnaayi. kaleshwaram praajektu nirmaanaalanu poorticheyadamlo bhusekarana ane amsame pradhaana addankigaa parinaminchindani ee panilo nimagnamaina adhikaarulu tama aandolanalanu vyaktam chestunnaru. ayithe iteevali kaalamlo prabhutvam pradarsistunna audaaryata, raitullo perigina avagaahana taditara kaaranaala valla ee samasyalanu ippudippude adhigamistunnatlu kanipistunnadi.praanahita godavari nadilo kalise kaleshwara praantaaniki diguvana medigadda vadda godavari nadiki addamgaa nirmistunna byareji atyanta keelakamainadi. ee pradesaanni empika cheyadamlo telamgaana, maharashtrala madhyana kudirina dwaipaakshika oppandaalu charitraatmakamainavi. oka antarrashtra praajektu nirmaanam vishayamlo rendu rashtrala madhyana samanvayam saadhinchadam anta suluvaina vishayamemee kaadu. medigadda byareji nunchi ellampalli praajektu varaku neetini taralinchadaaniki anuvugaa madhyalo annaram, sundilla vadda kuudaa godavari nadipai maro rendu aanakattalanu nirminchi nadi garbhanne jalaasayaalugaa upayoginchukovadam ee praajektu ‘ree–desining’loo maroka vinuutnamaina visishta aalochana. ee paddhatini amaluparachadam valla kaleshwaram praajektu praarambhamayye medigadda nunchi ellampalli backwator niluvapraantam (dharmapuri) varaku sumaru 141 kilometerla podavuna ellakaalam neeru niluva untundi. phalitamgaa godavari ‘jeevanadi’gaa maaripotundi. ee praajektu dwara praanahita, godavari nadullo labhyamayye neetivarada nunchi yeta 160 tmcla neetini vividha jalaasayaalalo niluva chesukunenduku veelu kalugutundi. tadwara sumaru 16 lakshala ekaraalaku rendu pantalaku saaguneerunu andinchavachhu. godavari nadee parivaahaka praantaallo bhugarbha jalaalu pushkalamgaa perugutaayi. parisramala erpaatuku vesulubaatu kalugutundi. ‘jeevanadi’gaa mare godavari nadi garbhanni jalaravaanaaku upayoginchukunenduku avakaasaalu kalugutaayi. matsya sampadanu pempondinchukunenduka veelu kalugutundi. ee parinaamaalannii paryaataka abhivruddhiki, saamaajika, aardhika, saamskrutika vikaasaaniki daariteestaayi. anduvalla talapuna paarutunna godavari nadini chustuu, chenuchelakalanu tarataraalugaa padaavu pettukuni edaari batukulatho kanneeti paryantamavutunna ikkadi prajala kanneellanu tudichedi kaleshwarame anadamlo atisayokti ledu!ayithe telamgaana rashtramlo godavari nadee jalaala viniyogaaniki ettipotala vidhaanam minaha mare avakaasaalu levu. indulo neeti labhyata parimaanam, kaalam pradhaanamainavi. nadilo neeti labhyata kaalamlone manaku avasaramaina neetini, saadhyamainanta ekkuva parimaanamlo ettiposukovali. veelunna chota niluva chesukovali. idantaa bhoomi meedane jaragali. ante beedu bhoomulaku saaguneetini taralinchaalante anduku kuudaa kontha bhoomi avasaram untundi. bhaaratadesamlooni dakshinaadi rashtralannintiki vanda samvatsaraalugaa ekaika indhana aadhaaramaina singareni boggu ganulaku lakshalaadi ekaraala bhoomulanu vadulukunna dalita, bahujana, aadivaaseela tyaagaalu lekunda ivaala manaku kanipistunna vidyut aadhaarita abhivruddhi kantiki kanipinchi undedi kaadu. anduvalla abhivruddhiki sambandhinchina ‘velugu – needalu’ rendintinii artham chesukokunda prajalanu abhivruddhi kramamlo bhaagaswaamulanu cheyadam kudaradu. telamgaana udyama aakaankshalanu gurinchi pratikshanam palavaristunna vaallu ee keelakamaina amsaanni vismariste kotladi saadhinchukunna telamgaana rashtramlo abhivruddhiki aatamkaalu edurayye pramaadam unnadi. prajala aakaankshalanu tama vyaktigata, vartamaana, bhavishyattu rajakeeya avasaraala nepathyam nundi matrame chusinappudu ikkada ippudu jarugutunna abhivruddhini artham chesukoleru. telamgaana rashtra saadhana udyamaaniki aayuvupattugaa upayoginchina ‘neellu, nidhulu, niyaamakaalu’ ninaadam vaastavaroopam dalchalante anduku avasaramaina kaalamaana paristhitulanu maname tayaaru chesukovali. prajalu erikori ennukunna naayakatvaanni enni vyaktigatamaina abhyantaraalunnaa pratiokkaruu aamodinchaali. aasaavaha drukpathamtho aalochinchaali. bhavishyattupatla prajallo vishwaasam kalpinchaali. ee kramamlo telamgaana samaja abhivruddhiki, bhavishyattu nirmaanaaniki avasaramaina aamsaalanu nijaayitiigaa evvaru prastaavinchinaa abhyantara pettalsina avasaram ledu. ayithe swaarthapooritamaina rahasya ejendaanu mosukuni evaru ennirakaala yaatralanu nirvahinchinaa ee samajam mottaanni gampaguttagaa vyakti bhaavadaasyamloki teesukuvelladaaniki chestunna prayatnaalu phalinchavu! raanunna rendella kaalamlo puurtisthaayiloo andubaatuloki raanunna jeevanadi godavari jalaala viniyogamtho... udyama aakaankshala musugu dharinchi ooregutunna swaarthapara abhivruddhi nirodhaka saktula kuyuktulu kaleshwaram ‘jalarasi’loo nimajjanam kaaka tappadu. pittala ravinder, nallapu prahladtijeyesee vyavasthaapaka sabhyulugodavari, praanahita, saraswati kalavadam valla ‘‘triveni sangamam’’gaa piluchukune ‘‘kaleshwaram’’ telamgaana bhavishyattu chitrapataanni samuulamgaa marchivese pradhaana kendra binduvugaa maarutunna drushyam spashtamgaane kanipistunnadi. triveni sangama teeramlo nirmitamaina kaleshwara, mukteshwara devalayamlo oke paanavattampaina paramasivuni pratiruupaalugaa kaleshwarudu, mukteshwarudu koluvai unnatlu anaadigaa prajalu vyaktam chestunna pragaada vishwaasam. saraswati nadi antarvaahinigaa pravahistundani ikkadi prajalu chebutaaru. dakshina gangaa nadigaa kuudaa piluchukune godavari nadi varada udhrutitho samudram vaipunaku saagipotunna ee triveni sangamamlo astikalanu kalipenduku pratiroju anekamandi vastuntaaru. bhoutikamgaa gatinchina tama aatmeeyulaku swargalokam sampraaptinche sakti ikkadi triveni sangama praantamlo pravahinche neetiki untundani prajala nammakam. ayithe memiddaram maatram telamgaana prabhutvam rashtrasadhana udyama aakaankshalanu saakaaram chese panilo bhagamga, atyanta pratishtaatmakamgaa chepatti nirmistunna praanahita–chevella redisining (kaleshwaram) praajektu panulanu, paryavasaanaalanu artham chesukovadaniki matrame moodu rojulu tirigam. kaleshwaram praajectulo bhagamga nirmistunna aneka ettipotala jalaasayaalu, pamping stationlu, bhugarbha tannellu, uparitala kaaluvala nirmaanamlo bhagam panchukuntunna vividha rashtralaku chendina velaadi kaarmikulu, contractu companylaku sambandhinchina vandalaadi udyogulu, saanketika nipunulu, prabhutva saguneeti saakhaku chendina anekamandi adhikaarulu, injaneerlu vaarimadhyana abburapariche paddhatilo kanipistunna samanvayam, viniyogistunna saanketika parignaanam... annintinii pariseeliste kaleshwaram praajektu telamgaana bhavishyattuku ‘jeevanadi’gaa maarabotunna vaastavam mana kallamundu saakshaatkaristtunna. ummadi rashtra unikilo abhaasupaalaina ‘jalayagnam’ ane visheshanam, kaleshwaram praajektu panulu jarugutunna prastuta teerunu gamaninchinappudu maatram nijamgaa jalayagnamgaane kanipistunnadi. ee praajektu panullo bhagaswamuluga kshetrasthaayilo panichestunna prabhutva injaneerlu, contractu samsthalaku sambandhinchina saanketika nipunulu bhari neetipaarudala saakhaa mantrini, oka mantrigaa kakunda tama brundam naayakunigaane chustunna teerunu pratyekamgaa prastaavinchaka tappadu. anduku rashtra mantri tanneeru harishrao pratyekamgaa abhinandaneeyulu.godavari nadi nunchi telamgaana rashtra vataga dakkaalsina neetini puurtisthaayiloo odisi pattukune prayatnamlo bhagamgane kaleshwaram praajektunu gamaninchavalasi unnadi. ee neetini veelunna maargaalalo taralinchukuni jalaasayaalalo niluva chesukovadam, aa tarvaata aayakattu bhoomulaku ande vidhamgaa chusukovadam kaleshwaram praajectulo pradhaanamaina amsaalu. godavari jalaalanu telamgaana praantaaniki viniyogamloki teesukuraavadamlo kotta rashtramloni kotta prabhutvam aalochinchina ‘ree-desining’ chala keelakamaina amsamgaa kshetrasthaayi saanketika sibbandi nunchi jaateeya sthaayi saguneeti ranga nipunula daka aamodistunnaru. ee nirnayame atyanta keelakamainadigaa, saahasopetamainadigaa veeru chebatunnaru. samvatsara kaalamlo kanishtamgaa 120 rojula neeti labhyata meeda aadhaarapadi, rojuku rendu tmcla choppuna mottam 160 tmcla neetini praanahita– godavari nadula garbham nunchi taralinchadame kaleshwaram praajektu pradhaana lakshyam. itla taralinchina neetini aayakattuku andinchaalante keelakamaina praantaalalo jalaasayaalanu nirminchukuni niluva chesukovadam maroka pradhaanamaina amsam. induku ee praajektu ree–desininglo moodu mukhyamaina paddhatulanu anusaristunnaaru. nadee garbhanni jalaasayamgaa vaadukovadam, ippatike nirmaanam puurtayi unikilo unna jalaasayaalanu nimpukovadam, avasaramaina praantaalalo kottagaa rijarvaayarlu nirminchukuni neetini niluva chesukovadam... indulo mukhyamainavi. ee moodu amsaalaku sambandhinchina aacharanalo barrageela nirmaanam, pamping houjla nirmaanam, uparitalamlo neeti kaaluvalu, bhugarbha tunnels, rijarvayarla nirmaanam, ippatike unikilo unna jalaasayaalato anusandhaanam, ettipotala pathakaalaku avasaramaina vidyuttunu samakurchukovadam, vidyut sab-stationlu, transmition lainla nirmaanam lanti panulannee samantara paddhatilo divaaraatrulu saravegamgaa jarugutunnaayi. kaleshwaram praajektu nirmaanaalanu poorticheyadamlo bhusekarana ane amsame pradhaana addankigaa parinaminchindani ee panilo nimagnamaina adhikaarulu tama aandolanalanu vyaktam chestunnaru. ayithe iteevali kaalamlo prabhutvam pradarsistunna audaaryata, raitullo perigina avagaahana taditara kaaranaala valla ee samasyalanu ippudippude adhigamistunnatlu kanipistunnadi.praanahita godavari nadilo kalise kaleshwara praantaaniki diguvana medigadda vadda godavari nadiki addamgaa nirmistunna byareji atyanta keelakamainadi. ee pradesaanni empika cheyadamlo telamgaana, maharashtrala madhyana kudirina dwaipaakshika oppandaalu charitraatmakamainavi. oka antarrashtra praajektu nirmaanam vishayamlo rendu rashtrala madhyana samanvayam saadhinchadam anta suluvaina vishayamemee kaadu. medigadda byareji nunchi ellampalli praajektu varaku neetini taralinchadaaniki anuvugaa madhyalo annaram, sundilla vadda kuudaa godavari nadipai maro rendu aanakattalanu nirminchi nadi garbhanne jalaasayaalugaa upayoginchukovadam ee praajektu ‘ree–desining’loo maroka vinuutnamaina visishta aalochana. ee paddhatini amaluparachadam valla kaleshwaram praajektu praarambhamayye medigadda nunchi ellampalli backwator niluvapraantam (dharmapuri) varaku sumaru 141 kilometerla podavuna ellakaalam neeru niluva untundi. phalitamgaa godavari ‘jeevanadi’gaa maaripotundi. ee praajektu dwara praanahita, godavari nadullo labhyamayye neetivarada nunchi yeta 160 tmcla neetini vividha jalaasayaalalo niluva chesukunenduku veelu kalugutundi. tadwara sumaru 16 lakshala ekaraalaku rendu pantalaku saaguneerunu andinchavachhu. godavari nadee parivaahaka praantaallo bhugarbha jalaalu pushkalamgaa perugutaayi. parisramala erpaatuku vesulubaatu kalugutundi. ‘jeevanadi’gaa mare godavari nadi garbhanni jalaravaanaaku upayoginchukunenduku avakaasaalu kalugutaayi. matsya sampadanu pempondinchukunenduka veelu kalugutundi. ee parinaamaalannii paryaataka abhivruddhiki, saamaajika, aardhika, saamskrutika vikaasaaniki daariteestaayi. anduvalla talapuna paarutunna godavari nadini chustuu, chenuchelakalanu tarataraalugaa padaavu pettukuni edaari batukulatho kanneeti paryantamavutunna ikkadi prajala kanneellanu tudichedi kaleshwarame anadamlo atisayokti ledu!ayithe telamgaana rashtramlo godavari nadee jalaala viniyogaaniki ettipotala vidhaanam minaha mare avakaasaalu levu. indulo neeti labhyata parimaanam, kaalam pradhaanamainavi. nadilo neeti labhyata kaalamlone manaku avasaramaina neetini, saadhyamainanta ekkuva parimaanamlo ettiposukovali. veelunna chota niluva chesukovali. idantaa bhoomi meedane jaragali. ante beedu bhoomulaku saaguneetini taralinchaalante anduku kuudaa kontha bhoomi avasaram untundi. bhaaratadesamlooni dakshinaadi rashtralannintiki vanda samvatsaraalugaa ekaika indhana aadhaaramaina singareni boggu ganulaku lakshalaadi ekaraala bhoomulanu vadulukunna dalita, bahujana, aadivaaseela tyaagaalu lekunda ivaala manaku kanipistunna vidyut aadhaarita abhivruddhi kantiki kanipinchi undedi kaadu. anduvalla abhivruddhiki sambandhinchina ‘velugu – needalu’ rendintinii artham chesukokunda prajalanu abhivruddhi kramamlo bhaagaswaamulanu cheyadam kudaradu. telamgaana udyama aakaankshalanu gurinchi pratikshanam palavaristunna vaallu ee keelakamaina amsaanni vismariste kotladi saadhinchukunna telamgaana rashtramlo abhivruddhiki aatamkaalu edurayye pramaadam unnadi. prajala aakaankshalanu tama vyaktigata, vartamaana, bhavishyattu rajakeeya avasaraala nepathyam nundi matrame chusinappudu ikkada ippudu jarugutunna abhivruddhini artham chesukoleru. telamgaana rashtra saadhana udyamaaniki aayuvupattugaa upayoginchina ‘neellu, nidhulu, niyaamakaalu’ ninaadam vaastavaroopam dalchalante anduku avasaramaina kaalamaana paristhitulanu maname tayaaru chesukovali. prajalu erikori ennukunna naayakatvaanni enni vyaktigatamaina abhyantaraalunnaa pratiokkaruu aamodinchaali. aasaavaha drukpathamtho aalochinchaali. bhavishyattupatla prajallo vishwaasam kalpinchaali. ee kramamlo telamgaana samaja abhivruddhiki, bhavishyattu nirmaanaaniki avasaramaina aamsaalanu nijaayitiigaa evvaru prastaavinchinaa abhyantara pettalsina avasaram ledu. ayithe swaarthapooritamaina rahasya ejendaanu mosukuni evaru ennirakaala yaatralanu nirvahinchinaa ee samajam mottaanni gampaguttagaa vyakti bhaavadaasyamloki teesukuvelladaaniki chestunna prayatnaalu phalinchavu! raanunna rendella kaalamlo puurtisthaayiloo andubaatuloki raanunna jeevanadi godavari jalaala viniyogamtho... udyama aakaankshala musugu dharinchi ooregutunna swaarthapara abhivruddhi nirodhaka saktula kuyuktulu kaleshwaram ‘jalarasi’loo nimajjanam kaaka tappadu. pittala ravinder, nallapu prahladtijeyesee vyavasthaapaka sabhyulu