బహుళత్వం, సహనమే భారతదేశ ఆత్మకరుణ, సానుభూతి మన పునాదులువిద్యతోనే బంగరు భవిత.. అభివృద్ధిదేశానికిచ్చినదానికన్నా ఎక్కువే పొందాఅందుకు ప్రజలకు రుణపడి ఉంటాను50 ఏళ్ల రాజకీయ జీవితంలో నాకువెలుగు చూపిన కాగడా రాజ్యాంగమేపార్లమెంటే ఆలయం.. ప్రజాసేవే అభిరుచిరాష్ట్రపతిగా ప్రణబ్ ముఖర్జీ తుది సందేశంన్యూఢిల్లీ, జులై 24 (ఆంధ్రజ్యోతి): సహనాన్ని మించిన శక్తి లేదని..  బహుళత్వం, సహనమే భారతదేశ ఆత్మ అని రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ ఉద్ఘాటించారు. రాష్ట్రపతిగా చివరిసారిగా దేశ ప్రజలను ఉద్దేశించి ఆయన సోమవారం ప్రసంగించారు. విద్యతో బంగారు భవితకు పునాది వేయవచ్చని, విద్యను నిర్లక్ష్యం చేయకుండా ప్రతి ఒక్కరూ తమ పిల్లల్ని విద్యావంతుల్ని చేస్తే సమాజం కూడా సహేతుకమైన అభివృద్ధివైపు పరుగులు పెడుతుందని ప్రణబ్ ముఖర్జీ అన్నారు. దేశ ప్రజలు తనపై ఉంచిన నమ్మకాన్ని కాపాడుకున్నానని, వారు చూపిన ప్రేమాభిమానాలను ఎన్నటికీ మర్చిపోలేనని అన్నారు. ‘‘నేను దేశానికి ఇచ్చిన దానికన్నా ఎక్కువే తిరిగి పొందాను.. నేను అందుకు దేశ ప్రజలందరికీ రుణపడి ఉంటాను’’ అని పేర్కొన్నారు. అభివృద్ధి ఫలాలు ప్రతి ఒక్క పేదవానికి చేరినప్పుడు, ప్రతి ఒక్కరూ ఈ అభివృద్ధిలో భాగస్యాములుగా భావించినప్పుడే దేశం పురోగతి చెందుతున్నట్లు అవుతుందని ప్రణబ్ అన్నారు. ఐదేళ్ల కిత్రం తాను రాష్ట్రపతిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసినప్పుడు రాజ్యాంగవిలువలను కాపాడతానని, ఔన్నత్యాన్ని ఇనుమడింపజేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశానని, తన విధులను తు.చ. తప్పకుండా పాటించాననే నమ్ముతున్నానని పేర్కొన్నారు. ‘‘ఈ ఐదేళ్లలో రోజూ నా విధుల పట్ల నేను అప్రమత్తంగా ఉన్నాను. అయితే నేను ఎంతవరకూ నా విధులను ఖచ్చితంగా నిర్వర్తించానో చరిత్ర చెబుతుంది’’ అని అన్నారు. గత 50 ఏళ్ల తన ప్రజా జీవితంలో తనకు వెలుగు చూపిన కాగడా పవిత్రమైన రాజ్యాంగమేనని, పార్లమెంటే తన దేవాలయమని, ప్రజలకు సేవ చేయడమే తన అభిరుచి అని  అన్నారు. భారతదేశ ఆత్మ బహుళత్వం, సహనంలోనే ఇమిడి ఉందని, సమాజంలోని అన్ని వర్గాల వారినీ కలుపుకొని పోయే సంస్కృతి మనకు గొప్ప వరమని అన్నారు. సంస్కృతి, విశ్వాసం, భాషలలోని అనేకత్వం భారతదేశాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలుపుతుందని, బహుళత్వం నుంచే మన శక్తిని పొందుతామని, ఈ అలవాటు తరతరాలుగా వస్తున్నదేనని గుర్తుచేశారు. ఎక్కడైనా అభిప్రాయ భేదాలు సహజమేనని.. బహుళత్వ అభిప్రాయ ప్రాబల్యాన్ని  తిరస్కరించలేమని.. అలాకాని పక్షంలో ఆలోచనా ప్రక్రియ ప్రాథమిక పాత్ర దూరమవుతుందని అన్నారు. మన నాగరికతకు నిజమైన పునాదులు కరుణ, సానుభూతులేనని, అన్ని రకాల హింసలనుంచి దూరంగా ఉండాలని, అహింసాయుత సమాజమే అన్ని వర్గాల ప్రజలనూ ప్రజాస్వామ్యంలో భాగస్వాములను చేయగలదని అన్నారు. అహింస అనే శక్తితోనే కరుణాత్మక, శ్రద్ధగల సమాజాన్ని నిర్మించగలమన్నారు. విద్యతో పరివర్తిత సమాజాన్ని రూపొందించగలమని, మన విశ్వవిద్యాలయాలు కేవలం బట్టీలు  పట్టించే సంస్థలుగా కాకుండా నవసమాజ నిర్మాతలుగా విద్యార్థులను తీర్చిదిద్దాలని అన్నారు. సృజనాత్మక ఆలోచనలను, కొత్త ఆవిష్కరణలను, శాస్ర్తీయ దృక్పథంతో కూడిన పాఠ్యాంశాలను ఉన్నత విద్యా సంస్థలు రూపొందించాలని సూచించారు. భారతదేశం కేవలం భౌగోళిక సమూహమే కాదని, గొప్ప ఆలోచనలు కలిగిన చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, అద్భుతమైన ఆవిష్కరణల సముదాయమేనని అన్నారు. ప్రజాసేవలో మహాత్మాగాంధీ ఆలోచనలు, సూక్తులే ప్రతి ఒక్కరికీ ఆదర్శం కావాలన్నారు. పర్యావరణ పరిరక్షణ ఆవశ్యకత గురించి వివరిస్తూ.. ప్రకృతి ఎంతో దయగా మనకు వరాలను ఇస్తుందని, కానీ అవసరాలను మించిన అత్యాశ ప్రకృతి ప్రకోపానికి కారణమవుతుందని హెచ్చరించారు. భూసారాన్ని కాపాడేందుకు శాస్త్రవేత్తలు, సాంకేతిక నిపుణులు రైతులతో కలిసి పనిచేయాలని.. భూగర్భజలాల పట్టికల్లో పతనాన్ని ఆపాలని.. పర్యావరణ సమతౌల్యాన్ని పునరుద్ధరించాలని కోరారు. సుపరిపాలన, అందరినీ కలుపుకొనిపోవడం, పేదరిక నిర్మూలనతోనే సంతోషకరమైన జీవితం సాధ్యమవుతుందన్నారు. ‘‘భవిష్యత్తు కోసం మనమంతా ఇప్పుడు కలిసి పనిచేయాలి. మనకు మరో అవకాశం లభించకపోవచ్చు’’ అని ప్రణబ్దా పిలుపునిచ్చారు.
bahulatvam, sahaname bharatadesa aatmakaruna, saanubhooti mana punaaduluvidyatoone bangaru bhavita.. abhivruddhidesanikchi ekkuve pondaanduku prajalaku runapadi untaanu50 ella rajakeeya jeevitamlo naakuvelugu chuupina kagada rajyangameparlamenta aalayam.. prajaseve abhiruchiraashtrapatigaa pranab mukharji tudi sandesamnyuudilli, julai 24 (aandhrajyoti): sahanaanni minchina sakti ledani..  bahulatvam, sahaname bharatadesa aatma ani rashtrapati pranab mukharji udghaatinchaaru. raashtrapatigaa chivarisaarigaa desha prajalanu uddesinchi aayana somavaram prasanginchaaru. vidyatho bangaaru bhavitaku punaadi veyavachani, vidyanu nirlakshyam cheyakunda prati okkaruu tama pillalni vidyaavantulni cheste samajam kuudaa sahetukamaina abhivruddhivaipu parugulu pedutundani pranab mukharji annaru. desha prajalu tanapai unchina nammakaanni kaapaadukunnaanani, vaaru chuupina premaabhimaanaalanu ennatikee marchipolenani annaru. ‘‘nenu deshaniki ichina danikanna ekkuve tirigi pondaanu.. nenu anduku desha prajalandarikee runapadi untaanu’’ ani perkonnaru. abhivruddhi phalaalu prati okka paedavaaniki cherinappudu, prati okkaruu ee abhivruddhilo bhagasyamuluga bhavinchinappude desham purogati chendutunnatlu avutundani pranab annaru. aidella kitram taanu raashtrapatigaa pramaanasveekaaram chesinappudu raajyaangaviluvalanu kaapaadataanani, aunnatyaanni inumadimpajestaanani pratigna chesanani, tana vidhulanu tu.cha. tappakunda paatinchaanane nammutunnaanani perkonnaru. ‘‘ee aidellalo roojoo naa vidhula patla nenu apramattamgaa unnaanu. ayithe nenu entavarakuu naa vidhulanu khachitamgaa nirvartinchaano charitra chebutundi’’ ani annaru. gatha 50 ella tana praja jeevitamlo tanaku velugu chuupina kagada pavitramaina rajyangamenani, parlamente tana devalayamani, prajalaku seva cheyadame tana abhiruchi ani  annaru. bharatadesa aatma bahulatvam, sahanamlone imidi undani, samaajamlooni anni vargala vaarinii kalupukoni poye samskruti manaku goppa varamani annaru. samskruti, vishwaasam, bhaashalalooni anekatvam bhaaratadesaanni pratyekamgaa niluputundani, bahulatvam nunche mana saktini pondutaamani, ee alavaatu tarataraalugaa vastunnadenani gurtuchesaaru. ekkadaina abhipraya bhedaalu sahajamenani.. bahulatva abhipraya praabalyaanni  tiraskarinchalemani.. alakani pakshamlo alochana prakriya praathamika paatra dooramavutundani annaru. mana naagarikataku nijamaina punaadulu karuna, saanubhoothulenani, anni rakala himsalanunchi dooramgaa undaalani, ahimsaayuta samajame anni vargala prajalanuu prajaaswaamyamlo bhaagaswaamulanu cheyagaladani annaru. ahimsa ane saktitone karunaatmaka, shraddhagala samaajaanni nirminchagalamannaaru. vidyatho parivartita samaajaanni roopondinchagalamani, mana vishwavidyaalayaalu kevalam batteelu  pattinche samsthalugaa kakunda navasamaja nirmaatalugaa vidyaarthulanu teerchididdaalani annaru. srujanaatmaka aalochanalanu, kotta aavishkaranalanu, saasrtiiya drukpathamtho kuudina paatyaamsaalanu unnata vidya samsthalu roopondinchaalani suuchimchaaru. bharatadesam kevalam bhougolika samuhame kaadani, goppa aalochanalu kaligina charitra, tatvasastram, adbhutamaina aavishkaranala samudaayamenani annaru. prajaasevalo mahatmagandhi aalochanalu, suuktulee prati okkarikee aadarsam kavalannaru. paryaavarana parirakshana aavasyakata gurinchi vivaristuu.. prakruti entho dayagaa manaku varaalanu istundani, cony avasaraalanu minchina atyaasa prakruti prakopaaniki kaaranamavutundani heccharinchaaru. bhusaranni kaapaadenduku saastravettalu, saanketika nipunulu raitulatho kalisi panicheyaalani.. bhuugarbhajalaala pattikallo patanaanni aapaalani.. paryaavarana samathoulyaanni punaruddharinchaalani koraru. suparipaalana, andarinee kalupukonipovadam, pedarika nirmoolanathone santoshakaramaina jeevitam saadhyamavutundannaaru. ‘‘bhavishyattu kosam manamanta ippudu kalisi panicheyaali. manaku maro avakaasam labhinchakapovachhu’’ ani pranabda pilupunicchaaru.