PROF. DR. Nusret H. Fişek : Bir Önderin Seyir Defteri | A. Gürhan Fişek
Tarih: 01. 11. 2011	| Kategori: Sosyal Hekimlik, Yazıları
HALK SAĞLIĞINDA İZ BIRAKANLAR
1933 Üniversite Reformu’nun mimarlarından İsviçreli Pedagog Prof.Albert Malche, çok geniş ve ayrıntılı ön-inceleme raporunda profesörlerin özelliklerini tanımlarken şöyle diyordu (H.Widmann 2000, s.35):
Öğrencilerle diyalog kuran onları derse katan
Haksızlıklara karşı tahammülsüzdü. Danıştay’ın kapısını bir çok kez çaldı. 1960-65 arasında Sağlık Bakanlığı Müsteşarlığı görevinden her alınışında Danıştay kararı ile görevine iade edildi. Ama bu yıllardan çok önce, 1939-44 arasında da Danıştay’ın kapısını çalmıştı. Yedeksubay olarak askere alınıp terhis olduktan sonra tekrar askere alındı. Kural gereği Teğmen rütbesi ile göreve başladı. Terhis edildi, sonra tekrar askere alındı. Kural gereği Üsteğmen rütbesi ile göreve başladı. Terhis edildi, sonra tekrar askere alındı. Ama bu kez kural bozulmuş, yine üsteğmen olarak göreve başlatılmıştı (O gün, babası “Kara -Kuvvetleri- Müsteşarı” olarak anılan, ordunun en yüksek makamlarından birindeydi). “Haksızlık bu!” diye düşündü; Danıştay’a başvurdu. Davayı kazanarak, görevini yüzbaşı rütbesiyle sürdürdü.
Bakteriyoloji alanında canla başla çalıştı. Harvard Tıp Fakültesi’nde 1946-1950 yılları arasındaki doktora çalışmasında, tetanoz aşısı için zorunlu bir adım olan, mikrobun özel vasatta üretilmesini sağladı; bu vasat bugün hocasının adıyla “Müller-Müller” vasatı olarak anılıyor. Bu başarısı onu, Dünya Sağlık Örgütü’nün biyolojik standardizasyon alanındaki sayılı uzmanlarından biri haline getirdi. Harvard Üniversitesi’nde kalması, Cenevre’de Dünya Sağlık Örgütü’nde çalışması için yapılan önerileri, devlet bursunu bahane ederek geri çevirdi. Refik Saydam Merkez Hıfzıssıhha Enstitüsü Aşı Kontrol Laboratuvarı’ndaki görevine döndü.
Bu seçimin doğal sonucu, bölgede çalışmaya istekli doktor ve sağlıkçıların, kürt dilini öğrenmeleri gerektiğidir. Nusret Fişek, Sağlık Bakanlığı Müsteşarı olarak, bölgeye atanan doktor ve diğer sağlıkçıların kürtçe öğrenmeleri için kurs açar. Anında MİT’ten müdahale gelir. MİT Müsteşarı ile görüşmesi bu açıdan önemlidir. “Hastasıyla konuşamayan, onun derdini anlayamayan ve ona yapacaklarını anlatmayan doktor, hemşire olur mu? Bu nasıl hizmet anlayışı?” demesi ve “Benim elemanlarımı, nasıl çeviri yapacağını bilemediğimiz bir muhtarın eline mi bırakacağız?” demesi para etmemiştir. MİT Müsteşarı, “nuh” demiş “peygamber” dememiş ve “kürtçe kursunu” kapattırmıştır. Bütün bu olumsuzluğa karşın, özverili sağlıkçılar ve çilekeş toplum, sosyalizasyonu sahiplenmiş ve bir köylünün söylediği, o ünlü “Gökte Allah, Yerde Sosyalizo” sözüyle simgeleşmiştir.
Nusret Fişek, savaşçılığını Hacettepe Üniversitesi’nde de sürdürdü. Sağlık Bakanlığı’nda yapılmasını hayal ettiği adımları, üniversite çatısı altında atmaya çalıştı. Sağlıkta sosyalizasyonu kuramsal-uygulamalı olarak işleyecek Toplum Hekimliği Enstitüsü’nün kurulması; nüfus planlamasını ve nüfus olaylarını kuramsal olarak izleyecek Nüfus Etüdleri Enstitüsü’nün geliştirilmesi onun çabalarıyla gerçekleşti. Yaşamının her döneminde, “en güçlü görünen”le gereğinde savaşmaktan kaçınmadı. Hacettepe Üniversitesi’nde İhsan Doğramacı’yla ölümüne kadar süren çatışması ayraç niteliğindedir. Bu çatışmanın başlangıcı, İ.Doğramacı’nın yurt dışına gittiği bir dönemde Rektör Vekili olarak Nusret Fişek’i bırakmasına dayanır (1969). O yıllarda, Hacettepe Üniversitesi’nin 1.sınıfında ingilizce hazırlık okutulurdu ve öğretmenlerin bir bölümünü ABD’den gelen “Barış Gönüllüleri” oluştururdu. Barış Gönüllüleri, ülkenin dört bir tarafına dağılmıştı; bunların çalışmaları ile ilgili karşıt görüşler ve eleştiriler yaygındı. Nusret Fişek, Rektör Vekili yetkisini kullanarak, “Amerikan ajanı” oldukları gerekçesiyle, “Barış Gönüllüleri”nin görevlerine son verdi ve üniversiteden uzaklaştırdı. Dönüşünde İ.Doğramacı çılgına dönmüştü; “Nasıl yaparsın?” diyordu; Nusret Fişek de “Vekili de Rektörün tüm yetkilerini taşır. Onun için yaptım” diyordu. Bu olay hem aralarında çatışmanın yüze çıkmasına; hem de barış gönüllülerinin kısa zamanda Türkiye’den geri çekilmesine yol açmıştı.
Ama bu onurlu davranışların her zaman faturası çıkarılmıştır. Nusret Fişek, bunları bir çok kez ödemekle karşı karşıya kaldı ve ödedi. Sözgelimi, 12 Eylül askersel darbesinden sonra, okuttuğu “İnsan ve Çevresi” ders notunda “komünizm propagandası” yaptığı iddiasıyla, Mamak’ta askeri savcılıkta koğuşturmaya uğradı. Bu ihbardan her zaman İ.Doğramacı’yı sorumlu tuttu.
1983 yılında yaş sınırı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi’nden emekli olduğunda, Türkiye’nin aydın doktorları onu Türk Tabipleri Birliği’nin başında görmek istediler. Şimdiye kadar “hiç görev reddetmemişti”. Bunu da çok şeyler yapabileceği inancıyla kabul etti. Onurlu davranışların kaçınılmaz faturaları, TTB’de de karşısına çıktı. Ölüm cezalarına ve ölüm cezalarında hekimin seyirci olarak bulundurulmasına, merkez konseyi üyeleriyle birlikte, şiddetle karşı çıktı. Yargılandılar. Ama bir süreç sonunda bu akıl almaz ceza yöntemi kaldırıldı. Hapishanelerin kötü koşullarına, açlık grevlerinde zorla besleme (şekerli su vermeme) uygulamalarına, tutukluların muayenesi sırasında kolluk kuvvetlerinin odada bulunmasına vb şiddetle karşı çıktı. Adalet Bakanlığı’nca bu uygulamaların kaldırılmasını sağladı.
O sağlıkçıların önderiydi. Yalnızca önder olmanın değil, insan olmanın anahtarını, onun yaşam öyküsü vermektedir. İnsana değer verirdi. Bu yargı bir çok açıdan irdelenebilir. Ama onun insana verdiği değeri gösterdiğine inandığım, benim için en önemli örneklerden biri, “kağıt toplayan çocuklar” için düşündükleriydi. Evde çalışma odasında, çöpe giden kağıtların konulduğu bir zarf vardı. O zarf ayrıca çöpe gönderilirdi. Anlamını sorduğumda, “Kağıt toplayan çocukların, daha fazla çöpü karıştırıp mikrop kapmamaları için ayırıyorum. Böylece daha zahmetsizce artık kağıtları elde edecekler” demişti.
İlk Yayın : “Prof.Dr.Nusret H.Fişek : Bir Önderin Seyir Defteri” HASUDER Halk Sağlığında Gündem (Elektronik Bülten) Kasım 2011.