Ödevsel » Konu : 1
Hipotez verilere aykırı olmamalı
Probleme çözüm önermiş olmalı
Yeni gerçeklere ve tahminlere yol açabilmeli
Hipotez doğru : Yapılan kontrollü deneyler sonucunda hipotezin doğruluğu ispat edilirse hipotez geçerlidir.
Hipotez yanlış : Kontrollü deneyler sonucunda hipotez yanlış çıkarsa hipotez kesinlikle terk edilmez ancak değiştirilir. Yeni bir hipotez kurulur, işlemler tekrar edilir.
Kanun ve Gerçek : Her bilim adamı tarafından aynı sonuçlarla tekrar edilebilen gözlemlerdir. Teoriler çürütülemezlerse ve geniş geçerlilik kazanmışlarsa kanun ve gerçeklere dönüşürler.
Bir moleküldeki enerjinin tamamının kullanılabilmesi onun O2 ile oksitlenmesiyle mümkündür. Bu tür solunuma O2'li yada aerobik solunum denir.
6-) Uyarılma  İrkilme :
Hücre à Dokular à Organlar à Sistemler à Organizma
Görüşün kurucusu Aristo'dur (M.Ö 350) . Aristo'nun görüşüne göre cansız maddelerin içerisinde "aktif öz" bulunuyordu. Aktif öz hava ile etkileşip uygun koşullarda bir canlıyı oluşturabiliyordu. Bir başka deyimle canlılar cansız maddelerden birden bire, her an kendiliğinden meydana gelebiliyordu.
Cansız madde (aktif öz) + Hava à canlı basit yada kompleks
2- Biyogenez hipotezi à F.Redi, L.Pasteur
17. yy da REDİ yaptığı KONTROLLÜ DENEY' lerle Abiyogenez görüşüne karşı çıkmıştır.
CANSIZ ————à CANLI(ototrof)
2 milyon yıl à jeolojik, kimyasal evrim
3 milyon yıl à biyolojik evrim
İlkel dünyada yanardağ faaliyetleri, sıcaklık, UV ışınları etkisiyle CH4, NH3. H2, H2O, CO2 gazlarında müteşekkil atm. Oluşmuştur.
UV ışınları, şimşek, sıcaklık etkisi ile gaz karışımı kendi arasında tepkimeye girerek aminoasitleri, yağ asitlerini, basit şekerleri oluşturmuştur
Bu bileşikler yağmurlar vasıtası ile ılık denizlere taşınmış, milyonlarca yıl sonunda ilk sular hayat için gerekli bütün bileşikleri kapsayan seyreltik karışım haline gelmiştir. Bu ılık ve seyreltik ortamdaki reaksiyonlar neticesinde kompleks moleküller oluşmuştur.
Oluşan kompleks moleküller kümeleşmeler meydana getirmişlerdir. Bu organik madde yığınlarına kuaservad denilmektedir.
Kuaservadların en gelişmelerinden de ilkel heteretrof prokaryot canlı oluşmuştur.
Heteretrof prokaryotlardan da ototrof canlılar meydana gelmiştir. Ototrofların oluşumundan sonra atmosfer değişmiş ve evrimde ivme kazanmıştır.
CH4, NH3, H2, CO2, H2O à Basit organik moleküller à Kompleks org.
Kloroplast ß Ribozom ß Heteretrof ß Kuaservat
Mitokontri à Diğer organeller à ökaryot
1-) Suni  Ampirik Sınıflandırma : Aristo
2-) Doğal  Filogenetik Sınıflandırma:
Aynı beslenme grubunda yer alırlar.
Solunum, sindirim, boşaltım, dolaşım, endokrin, sinir sistemleri aynı
Ortak bir atadan gelmişlerdir.
Biyokimyasal benzerlikleri fazladır.
Ev Kedisi = Felis domesticus	* Kara çam = Pinus nigra
Köpek = Canis familiaris	* Sarı çam = Pinus silvestris
Kurt = Canis lupus	* Kızıl çam = Pinus burita
Mavi yeşil algler ve bakterilerden oluşan bir alemdir. Mavi yeşil algler sularda ve nemli ortamlarda yaşar, hücrelerinde hem yeşil renk veren klorofil pigmentleri hemde mavi renk veren fikosiyanin pigmentleri bulundururlar. Ototrof olarak beslenme yaparlar.
Bakteriler : Büyük kısmı heteretrof olup hücresel organelleri yoktur.
Riketsiyalar : Yukarıda belirttiğimiz her üç canlı grubu da prokaryottur. Yani monera alemi prokaryotlardan oluşur.
1-) Kamçılılar : hegellataàöglena, tripanasoma
Boşaltım organı olarak böbrekler gelişmiştir.
Solunum organı olarak akciğer, solungaç, deri gelişmiştir.
Halozoik olarak beslenirler.
A > B ise populasyon büyür. Büyüme nedeni doğum ise genç birey sayısı yaşlılardan fazladır.
A  B ise populasyon dengededir.
A < B ise populasyon küçülür. B nin frekansının artması ölüm ise yaşlı birey sayısı gençlerden fazladır.
İki tür aynı besi ortamına aktarıldığında yandaki gelişmeyi gösteriyorlarsa A ve B arasında rekabet olduğunu ve A nın rekabeti kazandığını çıkartırız.
4 Taşıma kap
2 ve 6 da şartlar aynı değil
BESLENME ŞEKİLLERİ ÇEŞİTLİLİK ve ETKİLEŞİM
Canlılarda temel olarak üç çeşit beslenme göze çarpar.
Ototrof  Heteretrof beslenme à Böcekçil Beslenme
OTOTROF BESLENME :
1-) Fotoototrof Beslenme :
Mavi-yeşil algler, diğer alg çeşitleri ve yeşil bitkiler klorofilleri sayesinde ışık enerjisini ATP moleküllerine dönüştürürler. Bu dönüşüme fotofosforilasyon denir. Daha sonra ATP kullanılarak çeşitli enzimlerin katalizör etkisi ile inorganik maddeler basit organik moleküllere dönüşür. Fotosentez temelde aynı olmasına rağmen canlıların yapı farklılığına rağmen canlıların yapı farklılığına bağlı olarak bazı değişiklikler gösterir.
Bütün yeşil bitkiler ve alglerde fotosentez reaksiyonları kloroplastlarda geçer.
Mavi-yeşil alglerde ve foto sentetik bakterilerde sitoplazmada geçer. Çünkü monera aleminde kloroplast yoktur.
Bakterilerin bir kısmı H2S' u e kaynağı olarak kullanır. Açığa O2 gazı çıkarmazlar. Bu bakterilerin dışında kalan bütün foto sentetik canlılar e kaynağı olarak H2O kullanır ve açığa O2 çıkarırlar.
2-) Kemoototrof Beslenme :
Bazı bakteri çeşitleri N, Fe, N, HNO2 gibi inorganik maddelerin oksidasyonundan açığa çıkan enerjiyi kullanarak organik madde sentezler. İşte bu olaya kemosentez kemosentez yaparak besin üretmeye de kemoototrofluk denir.
NH3 + O2 à NO2 + Kcal  Nitrifikasyon bakterileri
N2 + O2 à NO2 + Kcal  Azot bakterileri
NO2 + O2 à NO3 + Kcal  Nitrat Bakterileri
H2S + O2 à NSO4 + Kcal  Kükürt bakterileri
Fe+2 à Fe+3 + Kcal  demir Bakterileri
İhtiyaç olan organik maddeyi kendileri yapmayıp hazır alan canlıların heteretrof beslenen canlılardır. Dolayısı ile heteretrof canlılar ya doğrudan yada dolaylı olarak fotoototroflara bağımlıdırlar.
Halozoik Beslenme :
Besinlerini katı ve büyük canlılar halinde olan organizmalardır. Bireyler kendi besinlerini kendileri temin ederler. Organ sistemleri gayet gelişmiş, yüksek organizasyonlu canlılardır.
Etçil Canlılar  Karnivor
Hayvansal besinlerle beslenme şeklidir. Diş yapıları et parçalamaya uygun adaptasyonlar kazanmıştır. Ayrıca sindirim sistemleri protein sindirimini yapacak şekilde özelleşmiştir.
Otçul Canlılar  Herbivor
Bitkisel besinlerle beslenirler. Dişlerde özellikle azılar gelişmiştir. Herbivor canlıların sindirim organlarında yaşayan selülozu sindiren bakteriler mevcuttur. Bu bakteriler yardımı ile selüloz parçalanır ve Herbivor canlı enerji için selülozu kullanır hale gelir.
Etçil  Otçul Canlılar  Omnivor :
Diş yapıları ve sindirim sistemleri hem otları hemde et türü besinleri sindirecek şekilde özelleşmiştir.
Simbiyoz (Birlikte) Yaşam :
Bu tür canlılar ya birbirleri üzerinde yada birbirlerinin içinde yaşarlar. Bazı birlikler zararlı, bazıları faydalıdır.
Kommensalizm  Tek Taraflı Faydalanma :
Beraber yaşayan türleri farklı iki bireyden biri fayda sağlarken diğeri ne fayda ne zarar görür. Fayda gören birey diğer bireyin ya artık maddelerini yada ona zarar vermeden vücudunu kullanır.
ÖRN: İnsan bağırsaklarındaki E. Coli bakterisi.
Köpek balıklarının yanında gezen Echeneis cinsi balıklar.
Mutualizm  Karşılıklı Faydalanma :
Türleri farklı olan iki bireyin birbirlerinden karşılıklı fayda sağlamasıdır. Bu tür ilişkide bireylerden biri olmadığı zaman diğeri yaşayamıyorsa buna zorunlu mutualizm denir.
Liken = Su yosunu + Mantar
CO2, H2O, inorganik
Paratizm  Asalak Yasam :
Türleri farklı iki bireyden birisinin diğerine zarar vererek yaşaması durumudur. Sindirim enzimi olmayan canlılara mecburi parazit denir bu canlıların sindirim sistemi ya gelişmemiştir yada körelmiştir. Mecburi parazitlerde hareket organları boşaltım, solunum, dolaşım sistemleri az gelişmiştir. Eğer parazit canlının dış kısmına yerleşmiş ise bunlara ektoparazit, iç organ ve organ sistemlerine yerleşmiş ise endo parazit adı verilir.
Ototrof  heteretrof Beslenme  Böcekçil Bitkiler :
Bu beslenme şeklinde, besin maddelerinin bir kısmı fotosentezle canlının kendisi tarafından yapılırken, bir kısmı da dış ortamdan hazır olarak sağlanır. Böcekçil bitkiler karbonhidrat be yağları kendileri yaparlar. Fakat azotlu bileşikler olan aminoasitleri yakaladıkları böceklerden sağlarlar. Böceklerin proteinlerini dış ortamda aminoasitlere çeviren bitki daha sonra bu aminoasitleri hücrelerine alır ve bunlardan kendi genetik yapısına uygun protein ve enzimler sentezler.
Sınırları belirli doğa parçasında yaşayan bitki ve hayvan populasyonlarının meydana getirdiği topluluğa komünite veya yaşama birliği denir.
Ekosistemdeki ise komünite ve komünitenin üzerinde yaşadığı doğa parçasını kapsamaktadır.
Biyosferde iki tip yaşama birliği vardır;
1-) Kara yaşama birlikleri : Çöl, orman, mağara, çayır, dağ, vb..
2-) Su yaşama birlikleri : Göl, deniz, okyanus, ırmak, bataklık, vb..
YAŞAMA BİRLİKLERİNİN ÖZELLİKLERİ
1-) Yaşama birliklerinin Değişmesi ve birbirinin yerini alması
Komünitede baskı olan organizma vardır canlı ve cansız çevre şartlarının etkisiyle baskın olan organizmanın yerini zamanla başka bir organizma alabilir. Bu olaya süksesyon denir. Bitki, hayvan türlerinin jeolojik , klimatik etkilerle yer değiştirmesiyle süksesyon denir. Bunların dışında biyotik faktörlerde komünitenin yapısını değiştirir. Ancak jeolojik ve klimatik etkiler klimaksla nihayetlenen süksesyonu meydana getirirken, biyotik etkiler klimaksla sonuçlanmayan süksesyonları oluşturur.
2-) Yaşama birliği bir bütündür
Ekosistem, canlı ve cansız öğeleriyle bir bütündür. Enerji sağlama olayları oldukça kendine yeter bir kuzu olarak kalır.
3-) yaşama birliklerindeki canlıların büyüklükleri ile sayıları ters orantılıdır
Ekosistemde küçük vücutlu organizmalar sayıca fazla iken, büyük vücutlu organizmaların sayısı azdır.
Bunun nedenini iki etmene bağlayabiliriz ;
Küçük hayvanlar büyük hayvanlara göre hızlı ürer.
Büyük canlılar küçük canlılarla beslenir.
4-) yaşama birliklerinde baskın türler vardır
Baskın tür denildiğinde göze ne çok çarpan en belirgin tür gelmelidir. Kara komünitelerinde genel olarak bitkiler baskındır. Su birliklerinde ise baskın türe rastlanmaz.
5-) yaşama birliklerinin sınırları vardır
İki yaşama birliğinin geçiş bölgesine ekoton denir. İki yaşama birliğinin karşılaştığı ve mücadele ettiği yere yaşama birliğinin sınırı denir. Yaşama birliklerinin iç içe olduğu durumlarda zengin çeşitlilikler ortaya çıkar.
6-) yaşama birliklerinin tabakaları vardır
Tabakadan kasıt her canlının üstlendiği görevdir. Orman gibi birliklerde topraktan ağacın tepesine kadar her katta farklı bir iklim "mikro iklima" bitki örtüsü ve şartlarına uyan hayvanlar vardır.
N2 AZOT DEVRİ
İnsanların ve diğer tüm canlıların temel yapı birimi proteindir. Yapı birimi olmalarının yanında canlıda birçok fonksiyonel olayı yerine getiren maddeler yine proteinlerdir. Proteinlerin yapısında ise yüksek miktarda N bulunur.
N elementi DNA, RNA, ATP ve organik baz olarak bir çok koenzimin yapısına katılır. Ayrıca bazı vitaminlerde de N bulunmaktadır. Hava kürede yüksek miktarlarda N2 bulunmasına rağmen bitki ve hayvanlar bu azottan doğrudan doğruya yararlanamazlar.
Bitkiler N2 u ancak NO3 tuzları olarak alabilirler. N2 un NO3 haline dönüşümü kemo sentetik bakteriler sağlar. Heteretrof canlılar ihtiyaçları olan N2 u (ototrof) bitkilerden aldıkları proteinlerden sağlarlar. Hayvansal artıklarda bulunan NH3 üreürik asit kemosentetik canlılarca bitkilerin kullanabileceği tuzlara dönüştürülür.
NOT : Havanın N2 toprağa nasıl geçer?
Bakteriler grubundan bazı bitkilerin köklerindeki yumrularda yaşayan rhizobium bakterileriyle geçer. Bu yüzden tarlalara baklagil ekimi toprağı N2 yönünden zengin kılar.
Yıldırım gibi olaylar neticesinde N2 gazı O2 gazıyla birleşerek azot peroksit oluşturur. Buda H2O ile birlikte birleşir ve bulutlarda HNO3 asit oluşur. Oluşan bu asit yağmurlarla toprağa ulaşır. NO3 tuzlarının oluşumuna sebep olur.
Organik artıklar bitki hayvan artıkları, dışkı sidik ahır çiftlik gübreleri, N2 bakterileri ölüleri.
Canlı varlıklar solunum ile besinlerdeki c’nu CO2 halinde atmosfere verilirler. Ayrıca ölmüş canlıların büyük kısmını oluşturan C çürükçül canlı ve mantarlarca ayrıştırılır. Aynı zamanda kullanılan yeşil yakıtlardan da büyük miktarda C atmosfere verilir.
Canlılar aleminde canlılar kendilerine özgü faaliyetleri yerine getirebilmek için enerji üretmek zorundadırlar. Söz konusu bu enerjiyi de besin maddelerinde sağlarlar. Besinler canlı vücuduna alındıklarında ATP üretiminde kullanılır veya yapı taşlarına parçalanarak tekrar canlı yapısına uygun olacak şekilde sentez işleminde kullanılırlar. Oluşan yeni sentez ürünleri büyüme gibi olaylarda kullanıldıkları gibi hücre veya dokuların yıpranan kısımların tamirinde de kullanılır.
Besinlerin yapılarına ve görevlerine göre 2 kısımda incelemek mümkündür.
A-) GÖREVLERİNE GÖRE BESİN MADDELERİ :
Enerji verici besin maddeleri : Enerji verici besinler hücresel solunum organlarına katılarak enerji (ATP) etkisinde kullanılırlar. Enerji sağlamada kullanılan besin maddeleri karbonhidrat, yağ ve proteinlerdir. enerji veren besinleri hücrede kullanım sırasına göre sıralarsak
Karbonhidrat à yağ à protein
Sağladıkları enerji miktarına göre ise ;
Yağ à protein à karbonhidrat
ÖRN: 1gr. yağ 9,45 k. Kalori
1gr. Protein 4,30 k. Kalori
1 gr şeker 4,20 k. kalori
YAPICI ONARICI BESİN MADDELERİ
Bu gruba giren besinler canlıların yıpranan kısımlarının tamirinde, hücre bölünmesi olaylarında yeni hücrelerin yapımında kullanılırlar. Bunlar proteinler, yağlar, karbonhidratlar, madensel maddeler ve sudur.
DÜZENLEYİCİ BESİN MADDELERİ
Düzenleyici besin maddeleri metebolik olay faaliyetlerinin kontrol edilmesinde görev alan Proteinler, madensel maddeler, vitaminler ve su. Bu maddelerin eksikliği vücut olaylarının aksaklığına ve bazı rahatsızlıklara neden olur.
YAPILARINA GÖRE BESİNLER
Organik Besin Maddeleri :
Proteinler, yağlar, karbonhidratlar, vitaminler.
Karbonhidratlar : Karbonhidrat molekülleri C, H, O atomlarından meydana gelmişlerdir. Yapısal açıdan organik besinlerin en basit olanlarıdır. Bütün canlı organizasyonlarında bulunurlar. Genel formülleri (CH2O)n ile gösterilirler. Monosakkarit, polisakkarit ve disakkaritler olmak üzere üç grupta incelenir.
MONOSAKKARİTLER – TEK ŞEKERLİLER
En basit ve canlılar açısından en önemli karbon hidratlardır. Daha alt birimlere hidroliz edilemezler. Monosakkarit molekülleri içerdikleri C atomun sayısına göre isimlendirilirler.
DİSAKKARİTLER  ÇİFT ŞEKERLİLER
Monosakkaritlerin birbirleriyle glikozit bağlarıyla bağlanmasından oluşurlar. Bu birleşimi gerçekleştirirken birleşme noktasından bir su molekülü çıkar. Bu şekilde su açığa çıkararak meydana gelen sentez olaylarına dehidrasyon denir. Su ile parçalanma reaksiyonlarına da hidroliz denir.
POLİSAKKARİTLER  ÇOK ŞEKERLİLER
Fazla sayıda monosakkaritin dehidrasyon senteziyle birleşmesiyle polisakkaritler oluşur. N tane monosakkarit bir araya gelmiş ise N-1 tane su açığa çıkar. Polisakkaritlerin temel yapı birimi glikozdur. Önemli polisakkaritler nişasta, selüloz, glikojen vb.. dir.
Bitkilerin depo ettikleri temel besin maddesidir. Çok sayıda monosakkarit (glikoz) birleşmesinden oluşur. Nişastanın amiloz ve amilopektin olmak üzere temel iki formu vardır. Amilogun C atomları düz zincirler oluştururken, amilopektif molekülünün C atomları dallanmalar meydana getirir. Nişasta suda fazla çözülmez.hidroliz enzimleriyle yapı taşlarına ayrılır.
GLİKOJEN  HAYVANSAL NİŞASTA
Hayvansal organizmalarda vücuttaki fazla şeker karaciğer ve diğer endokrin sistem elemanları yardımıyla bir nişasta olan glikojen şeklinde depolanır ve ihtiyaç halinde hidroliz edilerek kullanılır. Glikojen özellikle karaciğer ve kaslarda depo edilir.
Glikoz molekülünün düz zincirler halinde birleşmesinden oluşur. Suda çözünmez. Bitkilerin temel yapı maddesidir. Ortalama olarak her bitkini %50 sini selüloz oluşturur.
Suda çözünmezler ancak organik çözücülerden yüksek oranlarda çözünürler.
ÖRN: Kloroform – eter. Alkol, CCl4, vb..
Solunum olayları neticesinde parçalandıklarında karbonhidratlardan daha fazla enerji açığa çıkarırlar. Ancak şekerlere göre daha zor parçalandıklarından fazlası da yağlara dönüştürülerek depolanır.
Lipidlerin yapısında yağlardan farklı olarak P, N elementleri bulunur.
Fosfolipidler hücre zarının yapısına katılır. Steroidler ise gazların yapısına katıldıkları gibi metabolizma faaliyetlerinin düzenlenmesinde vitamin ve hormon olarak kullanılır.
Yağ asitleri :
En basit yapılı lipidlerdir. Doymuş ve doymamış olarak iki çeşit yağ asidi şekli vardır. Doymuş yağ asitlerinde C atomları birbirlerine tekli bağlarla bağlanmıştır. Bir başka ifade ile C atomlar H atomları ile doyurulmuştur.
Örnek olarak Butirik ve Pulmitik asit.
Doymamış yağ asitleri C'ler arasında iki yada daha fazla ciftli bağları vardır. Örnek linoluik asit, oleik asit.
NÖTÜR YAĞLAR  YAĞLAR
Enerji ve yapı maddesi olarak kullanılırlar. Hücre gazının yapısına yüksek oranlarda katılırlar. Oda sıcaklığında bir kısmı fiziksel olarak katı (tereyağı), bir kısmı ise sıvı (zeytinyağı) olarak bulunur. Bunun nedeni katı yağların doymuş sıvı yağların doymamış yağ asitlerini içirmesidir. Margarinleşme olayında sıvı yağlar H le doyurularak katılaştırılır. Nötr yağlar gliserolün yağ asitleri ile oluşturduğu bileşiktir.
Hücrelerin yapısal bakımından en önemli bileşiklerdir. Hücre içerisinde ihtiyaç durumuna göre DNA tarafından ribozomlara sentezlenir. Proteinlerin temel yapı birimleri aminoasitlerdir ve toplam olarak 20 tane aminoasit mevcuttur. İnsan vücudu bu 20 aminoasidin 12 tanesini kendisi sentezleyebilirken 8 tanesini dışarıdan hazır almak durumundadır. Bunlara temel aminoasitler denir. Her aminoasidin bir amino grubu (NH2) bir karboksil grubu (COOH) ve bir tane de Radikal ( R ) grubu mevcuttur. Aminoasitlerdeki çeşitliliği sağlayan bölge Radikal bölgedir.
Bir aminoasidin karboksil (COOH) grubu taşıyan C atomu ile diğer aminoasitin amino grubundaki (N) azot atomu arasında peptid bağı oluşur. Bu olay sonucunda bir mol su ve bir mol dipeptid meydana gelir.
Proteinler hücrede yapı ve enzimatik görevleri üstlenmelerinin yanında zorunlu durumlarda enerji kaynağı olarak ta kullanılırlar. Bu durumlarda zayıflama ve vücut dengesizlikleri görülür. Protein molekülleri canlıya özel moleküllerdir. Bu nedenle antijen özelliği gösterirler. Farklı özellikteki bir canlıya aktarıldıklarında antikor oluşumuna neden olurlar.
Organik moleküllerdir. Vitaminler hücrenin normal metabolizması için gereklidirler. Hayvansal organizmalar bu molekülleri sentezleyemedikleri için dışarıdan hazır olarak alırlar.
Fazlalık yada eksiklikleri çeşitli hastalıklara neden olur. Sindirim sistemlerinde sindirilmeyen ve direkt olarak kana geçerler. Vücuttaki enzimleri kuenzimleri oluşturdukları için önemli fonksiyona sahiptirler. Erime durumuna göre ikiye ayrılırlar.
a-) Yağda eriyen vitaminler
En önemli özellikleri yağda erimeleridir. Bu nedenle vücut yağları içinde depo edilirler.
b-) Suda eriyen vitaminler :
En önemli özellikleri suda erimeleridir. Bu nedenle fazla olan miktarları idrarla atılır.
MİNERALLER  MADANSEL TUZLAR
Organizmanın fonksiyonlarının aksaması bazı fizyolojik olayları yerine getirebilmesi için 15 mineral maddeye ihtiyaç vardır. Minerallerin görevleri :
Kemik ve diş gelişimini, büyümesini sağlar. Ca, Mg, P
Vücut sıvısının osmatik basıncını sağlar. Bu olayı hücre içi ve dışına çeşitli iyonları koyarak yapar. Hücre dışına Na, Cl hücre içine K, Mg, P
Enzimlerin ve hemoglobin gibi moleküllerin yapısına girer.
HÜCRE VE HÜCRENİN YAPISI
Shwan ve schleiden'nin ortaya attıkları hücre teorisine göre tüm canlılar hücrelerden meydana gelmiştir ve bu hücreler daha önceki hücrelerin bölünmesiyle oluşurlar. Hücreler mikroskopla görülebilirler. Küçük olmalarına rağmen yüksek bir organizasyona maliktirler.
Tüm hücrelerde hücre zarı, sitoplazma, ribozom organeli ortaktır. Diğer hücresel organeller hücrenin işlevine, yapısına ve alemine göre hücresel yapıya katılır.
Bazı hücreler işlevleri nedeniyle bazı organelleri daha fazla miktarlarda bulundurlar.
Enerji fazla üretiliyorsa mitokontri sayısı fazladır.
Salgı fazla üretiliyorsa golgi aygıtı sayısı fazladır.
Protein sentezi fazla ise çekirdek büyük
Protein sentezi fazla ise ribozom sayısı fazladır.
Zarla çevrilmiş hücresel organellere sahip hücreye ökaryot hücre adı verilirken zarla çevrili organellere sahip olmayan hücrelere de prokaryot hücre adı verilmektedir.
Hücrelerde büyüklükleri açısından büyük farklar görülmektedir. En küçük hücreler bakterilerde görülürken bilinen en büyük hücre deve kuşu yumurtasıdır.
Uzunlukları açısından bakıldıklarında en uzun hücreler hayvanlarda sinir hücreleri bitkilerde ise lif hücreleridir.
Bir hücrenin %70-80'i su %15,17 yapısal protein ve enzimler, %2,3 yağ, %12 karbonhidrat içerir. Bu ana maddelerin haricinde hücre içerisinde nükleotidler, mineraller, salgı maddeleri de mevcuttur.
Hücrelerin renkleri genellikle saydamdır. Ancak kofullarında taşıdıkları pigmentler nedeniyle renkli görülürler.
HÜCRENİN ORGANELLERİ :
Gelişmiş yapılı cananlılarda organ ve sistemlerde gerçekleştirilen hayatsal olaylar, tek hücreli canlılarda ve çok hücrelilerin her bir hücresinde organel denilen hücre parçalarında gerçekleştirilir. Bu organel adını verdiğimiz organcıkların çevresi zarla çevrilidir. Ancak sentrozom ve ribozomun çevresinde söz konusu organel bulunmaz.
Hücrelerin en küçük organelleridir. Etraflarında zar yapısı yoktur. Hem prokaryot hücrelerde hemde ökaryot hücrelerde bulunur. Her ribozom biri büyük ve proteinden yapılmış, diğeri ise küçük ve RNA dan yapılmış iki alt birimden oluşmuştur. Büyük ve küçük alt birimler birbirlerine mRNA vasıtasıyla bağlanabilir. Hücre içindeki görevleri protein ve enzimleri oluşturmaktır. Sitoplazma içinde zarlar halinde, çekirdek zarı ve endoplazmik retikulum zarı üzerine yapışmış olarak bulunurlar.
Hücre içinde uzanan kanal veya borucuklar sistemidir. Hücre içi madde dağıtımı ve taşımı ile hücrenin mekanik etkilere karşı daha dayanıklı olmasını sağlar. Çekirdek zarı tarafından meydana getirilir. Bir kısmı endoplazmik retikulumun üzerine ribozomlar yerleşmiştir. Bu tipteki R'lara granüllü r denir. Granüllü R'un fazla olduğu hücrelerde protein sentezi fazladır. Endoplazmik retikulum memeli alyuvarları haricindeki tüm hücrelerde bulunur.
Golgi Cisimciği :
Üst üste gelmiş diktiyozom adını verdiğimiz tabakalardan oluşur. Endoplazmik retikulum tarafından oluştrulur. Memeli alyuvarlarından bulunmaz. Salgı maddelerinin sentezlendiği veya depolandığı yerlerdir. Golgide kompleks karbonhidratlar sentezlenir ve bu karbonhidratlar proteinlere bağlanarak glikozitleri oluşturur.
Golgiden meydana gelir. Tek zarla çevrili içinde karbonhidrat, protein, yağ gibi maddeleri parçalayan enzimler bulunan keseciklerdir.lizozomlar sayesinde hücre için zararlı maddeler sindirilip hücre korunduğu gibi, dışarıdan alınan veya hücrede bulunan büyük moleküllü maddeler parçalanarak kullanıma hazır hale gelir. Lizozomların parçalanması veya tahrip olması halinde dışarıya çıkan enzimler organik molekülleri parçalayarak hücrenin ölümüne sebep olurlar. Bu olaya otoliz adı verilir.
Pinositoz veya fagositoz yoluyla alınan sindirim kofulundaki besinler lizozomlardan akıtılan enzimlerle yapıtaşlarına ayrılır.
O2 li solunum olayının içerisinde geçtiği organeldir. Sitoplazmadaki sayıları hücrenin enerji ihtiyacı ile doğru orantılı değişim gösterir. Prokaryot canlılarda ve memeli alyuvarlarında bulunmaz. Çift katlı zar sistemi ile çevrilmiştir. İç zar krista denilen ve enerji üretim yüzeyini büyüten çok sayıda kıvrım oluşturmuştur. Organelin içerisi MATRİX adı verilen sıvıyla doludur. Bu sıvı içerisinde mitokontrial DNA, RNA ve ribozom organelleri bulunur. Mitokontriler DNA'dan dolayı kendilerini eşleyebilme ve hücre içindeki sayılarını arttırabilirler. İç zarın üzerinde krebi çemberi reaksiyonlarını yürüten enzimler yer alır.
İnsan hayvan, ilkel bitki ve mantar hücrelerinde bulunurken gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmaz. Birbirine dik iki silindir halinde görülür. Her silindire sentrial denir. Sentridlerin her biri 3'erli gruplar halinde 9 adet iplikten oluşmuştur. Hücre bölünmesi sırasında iğ iplikleri oluşturur ve kromozomların kutuplara doğru çekilmesini sağlar.
Kloroplastlar mitokontriler gibi çift zar sistemi ile çevrilmiştir. İçinde stroma denilen sıvı bulunur. Işık enerjisinden daha çok faydalanmak için gramim lamelleri gelişmiştir. Klorofil molekülleri bu lamellerin üzerine yerleşmiş olarak bulunurlar.
Kloroplastların içerisinde ayrıca DNA, RNA, ribozom, glikoz ve nişasta molekülleri bulunur.
Bitkilerde meyve ve çiçek rengini verirler. Likopin kırmızı, ksantofil- sarı, karoten turuncu olmak üzere üç çeşit kromoplast bulunur.0
Renksiz plastidlerdir. Genelde kök, gövde hücreleriyle tohumda yaygın olarak bulunurlar. Nişasta gibi besin maddelerini depolarlar.
Plastidler ihtiyaç durumlarında birbirlerine dönüşebilirler. Lökoplastlar ışıkta bırakıldıklarında kloroplastlara dönüşürler.
Koful  Vakuol
İçi sıvı ile dolu organellerdir. Hayvansal hücrelerde küçük bitkisel hücrelerde ise gençken küçük yaşlandıkça büyük yapı kazanırlar. Yaptıkları görevlere göre isimlendirirler.
besin kofulu özellikle tek hücrelilerde bulunur. Pinositoz ve fagositozla alınan besinler besin kofulunda yer alır. Bitkilerde buna bezeyen kofullar artık maddeleri ve renk pigmentlerini toplar. Hücrenin turgor haline gelmesini sağlar.
Vurman kofullar genellikle tatlı sularda yaşayan bir hücrelilerde bulunur. Fazla suyun dışarıya taşımasını sağlarlar.
Modern Sistem Yaklaşımı
· Çernobil'in Üzerinden Yalnızca 15 Yıl, İkitelli Kazasının Üzerind
Motivasyonla İlgili Sorulara Ve Yanıtlara Geçmeden Önce; Temel Kavramlar Ol
11. Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Okul Ve Kurum Öğretmenlerinin Atama Ve Y