İLEM’den yepyeni bir proje daha
Kültür Bakanlığı’nın da desteği ile gerçekleştirilecek olan "Türkiye’de Yayıncılığın Hafızası" (TYH) Projesi, yayıncılık tarihimize ışık tutacak.
Türkiye’de yayıncılık; üzerinde düşünülen, farklı yönleriyle konuşulan bir alan olmasına rağmen yayın faaliyetlerinin düşünsel süreçlere etkisi üzerine pek çalışma yoktur. Bu bağlamda akademik yazında yayıncılığın kendine has bir tarihi pek de yer bulamamıştır.
Matbuat aleminden bahsederken kitap, dergi, gazete gibi birbiri ile iç içe olan farklı alanlardan söz edilir. Bu malzemenin üretilmesinde en önemli rolü üstlenen yayıncılar, yayın faaliyetlerinin kümelendiği mekanlar ve etkileşimler Türkiye düşün dünyasının en renkli havzası olmasına rağmen pek sözü edilmez. Oysa yayıncılık faaliyetleri, yalnızca düşüncenin gelişimini içerisinde barındırmakla kalmaz aynı zamanda bu faaliyetlerin yapıldığı mekanların sosyolojisini de etkilemektedir. Yayıncılık bizzat basılı materyal üretimi sağladığı için alanla ilgili yapılan çalışmalar da daha çok bu basılı malzemeler üzerinden okunmaktadır. Öte yandan bu faaliyetleri gerçekleştiren yayıncıların Türkiye kültürel iklimine katkılarını gösterecek çalışmalar da oldukça eksiktir.
Yayıncılık dünyasının nasıl şekillendiği ve bunu oluşturan kişilerin nasıl bir havza oluşturduğu hala aydınlatılamamış bir meseledir. 1980 sonrasında yaygınlaşan ve görünür hale gelip önemli çıktılar veren yayıncılık alanı Türkiye’nin hem siyasal hem de kültürel mekanlarını oluşturmuştur. Kitleler resmî kurumlardan ziyade bu sivil alanlarda birleşmiş ve bu mekanlar düşüncenin yeşerdiği mekanlar olmuştur. Bu anlamda TYH ile Türkiye’deki yayıncılık alanının yapı taşları, bu mekanların kurucu veya müdavim şahsiyetlerinin tanıklığı üzerinden incelenecektir.
Türkiye yayıncılığı ürettiği yayınlarla, oluşturduğu hafıza mekanlarıyla, kişisel algı ve deneyimlerle; bilinci, kişiliği ve anıları dönüştüren bir havzadır. Yayıncılık dünyasında önde gelen şahsiyetlerin bu alana dair hafızaları, içinden geçtikleri ve şekillendirdikleri dönemi farklı veçhelerden aydınlatacaktır.
Sözlü tarih görüşmeleri ile farklı inceleme alanları oluşturacak bu proje, Türkiye akademisi ve aydınlarının bu alandaki çalışmalarına da katkıda bulunacaktır. İnsan tanıklığı ile yayıncılık dünyasının analizini öneren bu proje gerek kişiler ve olaylar gerek fikirler ve kavramlar gerekse de tarihi seyrin takibi açısından başta tarih alanında olmak üzere, siyaset bilimi, sosyoloji, kültürel çalışmalar vb. alanlarda çalışan araştırmacılar için çok önemli çıktılar sağlayacaktır.
Projenin amacı Türkiye’de yayıncılık tarihinin bir dönemine kişisel hafıza ve anlatı üzerinden ışık tutmaktır. Bu proje, incelenecek tarihi periyod için bir tanıklık arşivi oluşturmanın yanı sıra mevcut yazılı kaynaklara yeni öyküler ve perspektifler katacaktır.
Türkiye’de yayıncılık üzerine yapılan çalışmaların birçoğu kurumsal yapı ya da metin analizi üzerinden ilerlemektedir. TYH ile yayıncılığın kurduğu hafıza, dönem tanıklarının anlatıları üzerinden açığa çıkarılacak ve saha çalışmalarına yeni bir malzeme sunarak katkıda bulunacaktır. Ayrıca yayıncılar etrafında nüvelenen düşünce dünyasının oluşturduğu kültürel alanlara, mekân ve süreçlere sözlü tarih çalışması ile ışık tutulacak ve yapılacak görüşmeler aracılığıyla öne çıkan ortak mekanlar, isimler, düşünce evreleri arasındaki köprüler incelenmiş olacaktır.
Türkiye’de fikri üretimin kök saldığı yayıncılık faaliyetlerini belirlemek.
Yayıncılık süreçlerinin tanıkların hafızasında yer edinme şekillerini açığa çıkarmak.
Yayıncılık dünyasında kurulan siyasal-kültürel birlikteliklerin zaman içinde ve belli tarihi olaylar etkisiyle değişip değişmediğini tespit etmek.
Yayıncılıkla kurulan hafızanın merkez şehirlerle diğer Anadolu şehirleri arasındaki akışını ve ilişkisini incelemek.