Fitre vermenin Ã¶nemi
Sual: Kimlerin fitre vermesi gerekir? Hangi Ã¼rÃ¼nlerden verilebilir?
Ä°htiyacÄ± olan eÅŸyadan ve borÃ§larÄ±ndan fazla olarak, zekÃ¢t nisabÄ± kadar malÄ±, parasÄ± bulunan MÃ¼slÃ¼manÄ±n fitre vermesi vacib olur. Nisaba malik deÄŸilse fitre vermesi vacib olmaz, fakat vermesi iyidir. BirkaÃ§ hadis-i ÅŸerif meali:
(Sadaka-i fÄ±tr, zenginlerinize bir tezkiyedir. Fakirleriniz de verirse, AllahÃ¼ teÃ¢lÃ¢ onlara daha Ã§oÄŸunu verir.) [Ebu Davud] (Tezkiye, temize Ã§Ä±karma, temizleme demektir.)
(Ramazan orucu, gÃ¶kle yer arasÄ±nda durur. Sadaka-i fÄ±tr verilince yÃ¼kselir.) [Ebu Hafs]
(Sadaka-i fÄ±tr, oruÃ§lunun, uygunsuz sÃ¶zlerinden hÃ¢sÄ±l olan gÃ¼nahlarÄ± temizler.) [Beyheki]
DiÄŸer Ã¼Ã§ mezhepte, bir gÃ¼nlÃ¼k yiyeceÄŸi olanÄ±n fitre vermesi farzdÄ±r. Hadis-i ÅŸerifte, (Sadaka-i fÄ±trÄ±, kÃ¼Ã§Ã¼k bÃ¼yÃ¼k, zengin fakir herkesin vermesi gerekir) buyuruldu. (Ebu Davud)
Dinen zengin olmayan herkes, fitre, zekÃ¢t alabilir. Ä°htiyacÄ± olan eÅŸya ve borÃ§larÄ±ndan fazla olarak, zekÃ¢t nisabÄ± kadar malÄ±, parasÄ± bulunan MÃ¼slÃ¼manÄ±n, fitre vermesi vacib olur. Fitre, zekÃ¢t almasÄ±, haram olur. Fitre nisabÄ±na katÄ±lacak malÄ±n ticaret iÃ§in olmasÄ± ÅŸart olmadÄ±ÄŸÄ± gibi, elinde bir yÄ±l kalmÄ±ÅŸ olmasÄ± da gerekmez. HastalÄ±k gibi herhangi bir Ã¶zÃ¼rden dolayÄ± oruÃ§ tutamayan kimsenin de, zenginse fitre vermesi gerekir.
Ticaret iÃ§in olmayan mallarÄ±n zekÃ¢tÄ± verilmez. Gelirleri nisaba dahil edilir.
Nisaba malik olmayan herkes fakir sayÄ±lÄ±r, zekÃ¢t alabilir. Nisaba malikse fitre vermesi vacip olur. Asgari maaÅŸ alan bir kimse, borÃ§larÄ± Ã§Ä±ktÄ±ktan sonra, nisaba malik ise, zengin sayÄ±lÄ±r, fitre vermesi gerekir. [Nisap, 96 gr altÄ±n veya bu deÄŸerde para, ticaret malÄ± demektir.]
Sadaka-i fÄ±tr, Ramazan-Ä± ÅŸerifte verilir. Ramazandan Ã¶nce ve bayramdan sonra da vermek caizse de bayram namazÄ±ndan Ã¶nce verilmiÅŸ olmasÄ± daha Ã§ok sevabdÄ±r. ÅžÃ¢fiÃ®’de Ramazandan Ã¶nce verilmez. Bayramdan sonraya da bÄ±rakÄ±lmaz.
Ana babaya, dedeye, bÃ¼yÃ¼kanneye, evlada, toruna, hanÄ±ma ve kÃ¢fire fitre verilmez. Fakir olmak ÅŸartÄ±yla geline, kardeÅŸ, hala, amca, dayÄ±, teyze gibi akrabaya, damada, kayÄ±nvalideye, kayÄ±npedere, kayÄ±nbiradere, Ã¼vey Ã§ocuÄŸa verilebilir. EÄŸer salih iseler, yakÄ±n akrabaya vermek, daha Ã§ok sevab olur. Ä°mameyn’e gÃ¶re, borÃ§lu ve fakir kimseye, hanÄ±mÄ± fitre verebilir. (MevkÃ»fat)
Sadaka-i fÄ±trÄ±n miktarÄ± her yÄ±l deÄŸiÅŸmez. Bir kiÅŸinin fitresi olarak her gÃ¼n iÃ§in deÄŸil, bir ay iÃ§in yarÄ±m sa’ buÄŸday veya un, yahut bir sa’ arpa, hurma veya kuru Ã¼zÃ¼m verilir. YarÄ±m sa Ã¶lÃ§ek, ihtiyatlÄ± olarak 1750 gramdÄ±r. 1750 gram buÄŸday veya un yahut 3500 gram arpa, kuru Ã¼zÃ¼m veya hurma verilir. Ya bu Ã¼rÃ¼nlerden birini veya tutarÄ±nÄ± vermek gerekir. Her sene, (Bu yÄ±l fitre kaÃ§ lira?) diye sormaya lÃ¼zum yoktur.
FÄ±trayÄ±, Ã§oÄŸunluÄŸun sÃ¶zÃ¼ne uyarak, altÄ±n veya gÃ¼mÃ¼ÅŸ vermelidir. BunlarÄ± vermek gÃ¼Ã§ olursa, baÅŸka maldan veya kÃ¢ÄŸÄ±t para vermeyip, yarÄ±m sÃ¢’, yani [1750 gram] buÄŸday veya un vermelidir. BuÄŸday, un vermek de gÃ¼Ã§ olursa, bunlarÄ±n kÄ±ymeti kadar, ekmek veya mÄ±sÄ±r verilebilir.
Bir kimse, yanÄ±nda kalan ana babasÄ±nÄ±n ve Ã¢kÄ±l bÃ¢liÄŸ olan oÄŸlunun fitresini, onlardan habersiz verse, sonradan bildirmek ÅŸartÄ±yla caiz olur. BaÅŸkalarÄ±nÄ±nkini, onlar ver demeden veremez. Seferi yani yolcu olan kimsenin de, nisaba malikse fitre vermesi gerekir.
Kurban bayramÄ±nÄ±n Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ gÃ¼nÃ¼ nisaba malik olan zengindir. Nisap, zekÃ¢t nisabÄ± gibidir. Kurbanda farklÄ±lÄ±k ÅŸÃ¶yledir:
Ä°htiyacÄ± olan eÅŸyadan ve borÃ§larÄ±ndan fazla olarak, zekÃ¢t nisabÄ± kadar malÄ±, parasÄ± bulunan her hÃ¼r MÃ¼slÃ¼manÄ±n, Ramazan bayramÄ±nÄ±n birinci gÃ¼nÃ¼ sabahÄ±, tan yeri aydÄ±nlanÄ±rken, (Fitre) vermesi vacip olur. Daha Ã¶nce ve daha sonra vacip olmaz. Fitre ve kurban nisabÄ± hesabÄ±na katÄ±lacak malÄ±n ticaret iÃ§in olmasÄ± ÅŸart olmadÄ±ÄŸÄ± gibi, elinde bir yÄ±l kalmÄ±ÅŸ olmasÄ± da lazÄ±m deÄŸildir. BayramÄ±n birinci gÃ¼nÃ¼ sabah namazÄ± girdiÄŸi anda, nisap miktarÄ± kadar mala malik olmak ÅŸarttÄ±r.
Sual: Fitre kimlere verilir, kimlere verilmez, zekÃ¢tÄ±n hÃ¼kÃ¼mleri fitrede de geÃ§erli mi?
Evet. Yani zekÃ¢ttaki gibi.
Ana babaya, dedeye, bÃ¼yÃ¼k anneye, evlada, toruna, hanÄ±ma ve kÃ¢fire fitre verilmez. Fakir olmak ÅŸartÄ± ile kardeÅŸe, geline, damada, kayÄ±nvalideye, kayÄ±npedere, kayÄ±nbiradere, Ã¼vey Ã§ocuÄŸa, Ã¼vey babaya, Ã¼vey anneye fitre verilir. Hala, amca, dayÄ±, teyze, kardeÅŸ, kardeÅŸ Ã§ocuÄŸu gibi akrabaya fitre vermek daha Ã§ok sevap olur. Ä°mameyne gÃ¶re, borÃ§lu ve fakir kimseye, hanÄ±mÄ± fitre verebilir. (Mevkufat)
Sual: Fitredeki vekalet, zekÃ¢ttaki gibi mi?
Sual: ZekÃ¢t gibi, fitreyi de hediye diye vermek caiz mi?
Sual: Hurma ile iftar eden fitresini hurmadan mÄ± verir?
HayÄ±r. Senenin ekserisinde yediÄŸi ÅŸeyden verir.
Sual: 4 kiÅŸinin adam baÅŸÄ± 1750 gram un vererek toplam 7 kilogram ile bir kiÅŸiye vekalet vererek fitresini Ã¶demesi doÄŸru mu?
Sual: Bir kiÅŸiye verip (ya da daha sonra vermek Ã¼zere anlaÅŸÄ±p) bu parayla payÄ±ma dÃ¼ÅŸen miktarda un alarak dilediÄŸine dilediÄŸin kadar adÄ±ma fitre olarak vermeye seni vekil tayin ettim dersek o da kabul ettim dese bu ÅŸekilde verilen fitre caiz midir?
O adam da un alÄ±p verirse mesele yok. Daha kolay yol: 15- 20 kiÅŸinin vekaleti alÄ±nÄ±p, alÄ±nan para ile bir Ã§eyrek altÄ±n alÄ±nÄ±p fakire verilirse bu iÅŸ halledilmiÅŸ olur.
Sual: Teyzeye halaya amcaya dayÄ±ya fitre ve zekÃ¢t verilir mi?
Sual: Fakirler iÃ§in arkadaÅŸÄ±mdan vekil olarak fitre nasÄ±l alabilirim?
Zenginlerin vekili de olabilirsin, fakirlerin de. Bir fakirden vekalet alÄ±rsÄ±n. Yani fitremi almak ve dilediÄŸin yere harcamak Ã¼zere seni vekil ettim der, sen de herkesten fitre alÄ±p dilediÄŸin yere verirsin.
Sual: EÅŸimin ve akÄ±l baliÄŸ olmamÄ±ÅŸ Ã§ocuklarÄ±mÄ±n onlardan habersiz ve vekaletsiz fitrelerini verebilir miyim?
EÅŸiniz ve Ã§ocuklarÄ±nÄ±za bakmak mecburiyetinde olduÄŸunuz iÃ§in habersiz verebilirsiniz.
Sual: AÄŸabeyimin ve evli kÄ±z kardeÅŸimin fitresini onlardan habersiz verebilir miyim?
Veremezsiniz. Bir kimse, kendi malÄ±ndan, baÅŸkasÄ± iÃ§in fitre verince, o Ã¶nceden emretmiÅŸ ise, caiz olur. Emri ile vermemiÅŸ ise, sonradan razÄ± olsa da, caiz olmaz. OnlarÄ±n malÄ± veya parasÄ± ile vermiÅŸ ise, razÄ± olunca caiz olur. Yahut onlarÄ±n sizi, (Sadaka-i fÄ±tramÄ± vermek Ã¼zere seni vekil ettim) demeleri gerekir.
Sual: BeÅŸ kiÅŸinin fitrelerini vermek Ã¼zere vekilim. Fitreleri toplu olarak mÄ± yoksa herbiri iÃ§in ayrÄ± ayrÄ± mÄ± vermeliyim?
Sual: Åžafii mezhebinde olan kimse ne kadar ve nasÄ±l fitre vermesi gerekir?
1680 gram buÄŸday, pirinÃ§, hurma, nohut, peynir verilebilir. BunlarÄ±n yerine kaÄŸÄ±t para verilemediÄŸi gibi altÄ±n ve gÃ¼mÃ¼ÅŸ de verilemez. AyrÄ±ca sekiz sÄ±nÄ±fa verilmesi gerekir. ÃœÃ§ sÄ±nÄ±fa verilmesini caiz gÃ¶ren Ã¢limler de varsa da bu Ã¼Ã§ sÄ±nÄ±fÄ± bulmak Ã§ok gÃ¼Ã§tÃ¼r, yok gibidir. Onun iÃ§in Hanefi mezhebi taklit edilerek vermelidir.
Sual: GeÃ§miÅŸ senelerde verilmeyen fitreler verilir mi? Verilirse nasÄ±l verilir?
Verilir. Kaza edilmiÅŸ olur. Aynen altÄ±n olarak verilir.
Sual: Seferde olduÄŸum iÃ§in oruÃ§ tutamadÄ±m. Fitre vermem gerekir mi?
Bir Ã¶zrÃ¼ sebebi ile oruÃ§ tutmayanÄ±n da, sadaka-i fÄ±tr vermesi gerekir.
Sual: DoÄŸmamÄ±ÅŸ anne karnÄ±ndaki Ã§ocuÄŸun fitresini vermek gerekir mi?
Sual: Nisap miktarÄ± param var fakat 1 sene dolmadÄ±, fitre vermem gerekiyor mu?
FÄ±tra iÃ§in bir sene gerekmez. O an nisaba malikseniz vereceksiniz.
Sual: Ramazan ayÄ±nda bayram namazÄ±ndan Ã¶nce verilmesi gereken fitreyi, caiz olmayan kiÅŸilere verdiÄŸini bayramdan sonra Ã¶ÄŸrenen bir kiÅŸinin ne yapmasÄ± gerekir?
Sual: ZekÃ¢tÄ±m fitrelerimizle birlikte bir Ã§eyrek altÄ±n tutuyor. Bir Ã§eyrek altÄ±nÄ± hem zekÃ¢tÄ±m iÃ§in hem de fitrelerim iÃ§in verebilir miyim?
Sual: Fitreyi yÄ±llarca kaÄŸÄ±t parayla veren kimsenin, altÄ±nla devir yapmasÄ± lazÄ±m mÄ±?
Sual: ZekÃ¢t ve fitre aynÄ± kiÅŸiye verilebilir mi?
Sual: Fakir kardeÅŸe fitre verilir mi?
Sual: KÄ±z kardeÅŸime fitre verebilir miyim?
Fitrenizi zengin deÄŸilse kÄ±z kardeÅŸinize veya Ã§ocuklarÄ±na vermenizde mahzur yoktur.
BaÅŸkasÄ±nÄ±n fitresini vermek
Sual: Bir kimse, yanÄ±nda kalan ana babasÄ±nÄ±n ve Ã¢kÄ±l bÃ¢liÄŸ olan oÄŸlunun fitresini, onlardan habersiz verse, caiz olur mu?
Sonradan bildirmek ÅŸartÄ±yla caiz olur.
Evet, malÄ± varsa fitresi kendi malÄ±ndan verilir. Velisi vermezse, deli iyileÅŸirse, eski fitrelerini de kendisi verir. Ä°yileÅŸmezse, zaten sorumlu olmaz. (DÃ¼rr-Ã¼l-muhtar)
Sual: KÃ¼Ã§Ã¼k Ã§ocuk ve deli zengin ise, fitreleri kendi mallarÄ±ndan verilebilir mi?
KÃ¼Ã§Ã¼k Ã§ocuÄŸun ve delinin mallarÄ± varsa, yani zenginse, bunlarÄ±n fitreleri kendi mallarÄ±ndan verilir. Velileri vermezse, Ã§ocuk bÃ¼yÃ¼yÃ¼nce, deli iyileÅŸince, eski fitrelerini de kendileri verir. Deli iyileÅŸmezse zaten sorumlu olmaz. (S. Ebediyye)
FÄ±trayÄ± kÃ¢ÄŸÄ±t parayla vermek
Sual: S. Ebediyye’de, Cevhere kitabÄ±ndan alÄ±narak, (Sadaka-i fÄ±tr olarak, arpa, buÄŸday yerine kÄ±ymetleri kadar altÄ±n, gÃ¼mÃ¼ÅŸ veya fÃ¼lus, yani bakÄ±r, bronz para [kÃ¢ÄŸÄ±t para] ve her Ã§eÅŸit mal verilebilir) deniliyor. Ä°htiyaÃ§ hÃ¢linde, fÄ±trayÄ± bu kavle gÃ¶re, kÃ¢ÄŸÄ±t para olarak vermekte mahzur var mÄ±dÄ±r?
Fitrenin vacib olmasÄ±
Sual: S. Ebediyye’de, (BayramÄ±n birinci gÃ¼nÃ¼ sabah namazÄ± girdiÄŸi anda, nisap miktarÄ± kadar mala malik olmak ÅŸarttÄ±r. O andan sonra nisaba kavuÅŸanÄ±n, dÃ¼nyaya veya imana gelenin fÄ±tra vermesi vacib olmaz) deniyor. BayramÄ±n birinci gÃ¼nÃ¼ Ã¶ÄŸleden sonra, nisaba malik olana da fÄ±tra vermek vacib olur mu?
Vacib olmaz. (Ä°bni Ã‚bidin)
Vacib olmasa da, fÄ±tra az olduÄŸu iÃ§in herkesin vermesi iyi olur. DiÄŸer Ã¼Ã§ mezhepte, bir gÃ¼nlÃ¼k yiyeceÄŸi olanÄ±n fitre vermesi farzdÄ±r. Bir hadis-i ÅŸerif meali de ÅŸÃ¶yledir:
(Sadaka-i fÄ±tr, zenginlerinize bir tezkiyedir. Fakirleriniz de verirse, AllahÃ¼ teÃ¢lÃ¢ onlara daha Ã§oÄŸunu verir.) [Ebu Davud]
Sual: S. Ebediyye’de okuduÄŸumuza gÃ¶re, yemin kefareti iÃ§in, (On fakire her gÃ¼n bir fÄ±tra deÄŸerinde baÅŸka mal vermek de olur) deniyor. Kefaret orucunu tutamayan hastalar iÃ§in de, (Bir gÃ¼nÃ¼n kefareti iÃ§in, altmÄ±ÅŸ fakire bir gÃ¼n veya bir fakire altmÄ±ÅŸ gÃ¼n bir fÄ±tra deÄŸerinde baÅŸka mal vermek de olur) deniyor. BaÅŸka mal denince, din kitabÄ± vermek daha uygun oluyor. Ä°lmihÃ¢lde, (Sadaka-i fÄ±tÄ±r verirken, bir fÄ±tra deÄŸeri kadar altÄ±n, gÃ¼mÃ¼ÅŸ veya fÃ¼lÃ¼s [kÃ¢ÄŸÄ±t para] ve her Ã§eÅŸit mal verilebilir) diyor. Her Ã§eÅŸit malÄ±n iÃ§ine din kitabÄ± da girdiÄŸini anlÄ±yoruz. FÄ±tra yerine din kitabÄ± verebilir miyiz?
Evet, muteber bir din kitabÄ± mesela Ä°slam AhlakÄ± kitabÄ± da verilebilir. Ancak, fÄ±trayÄ±, Ã§oÄŸunluÄŸun sÃ¶zÃ¼ne uyarak, altÄ±n veya gÃ¼mÃ¼ÅŸ vermelidir. BunlarÄ± vermek gÃ¼Ã§ olursa, baÅŸka maldan veya kÃ¢ÄŸÄ±t para vermeyip, yarÄ±m sÃ¢’, yani [1750 gram] buÄŸday veya un vermelidir. BuÄŸday, un vermek de gÃ¼Ã§ olursa, bunlarÄ±n kÄ±ymeti kadar, ekmek veya mÄ±sÄ±r verilebilir.