Astronomik teleskop nedir? - bilgi ineği
by caf caf 21 Ekim 2018
by OverTaKE 20 Eylül 2018 0 yorum
Astronomi uzayda bulunan çeşitli nesnelerin görüntülenmesi ve analiz edilmesi için çok önemli bir araçtır.Refraktörler, reflektörler ve katadioptriler olmak üzere üç ana tipi bulunur. Astronomik teleskop Dünyanın dışında yer alan bir çok nesneyi görüntüleyebilmek için aynalar ve merceklerin bir kombinasyonu şeklinde yapılmış bir tür cihazdır. Tarihte Galileo Galilei gibi ünlü bilim adamları teleskop tasarımı üzerine çalışmalar yapmıştır.
Teleskop türleri nelerdir?
Refraktör teleskoplar, 1600’lü yılların başında icat edilen en eski teleskop tasarımlarından biridir. Bu teleskop ışığı bir noktada toplamak ve başka bir noktaya yansıtmak için bir tür mercek görüntüyü elde etmek içinse göz merceği kullanırdı. Refrakterlerin yapısında daha büyük çapta lensler kullanıldığında çok daha fazla ışığı toplayabilir daha uzak mesafeleri görüntüleyebilir ve büyütme oranını artırabilir. Fakat tasarımlarında belli sınırlara dikkat etmek gerekir. Yapılan en büyük objektif lensin çapı 40 inç (1.02 metre) uzunluğu ise 68 feet (21 metre) idi.
Astronomik teleskopun ikinci bir türü, bir görüntüyü göz merceğine toplayabilmek ve onu yönlendirebilmek için aynalar kullanır ve reflektörler olarak bilinirler. Objektif üzerindeki kavisli bir ayna ışığı bir namlunun içerisinde bulunan göz merceğinin merkezine doğru yansıtır. Objektif ayna , cam dan yapılmış tek bir ayna , bir çok küçük ayna segmentlerinin bir kombinasyonu veya yansıtıcı kaplamalara sahip ametal malzemelerden yapılabilir.
Reflektörler objektif aynalarında bulunan kavisi ve aynanın uzunluğunu artırmadan çok daha fazla ışık toplayabilirler. Bu , onları taşınabilir ekipmana ihtiyaç duyan amatör gök bilimciler için oldukça kullanışlı hale getirir. İyi görüntü çözünürlüğüne sahip olan çoğu reflektör bir otomobile sığacak boyuttadır.
Üçüncü tip astronomik teleskop ise katadioptrik bir birimdir. Yani reflektör ve refrakter tasarımın birleşiminden ortaya çıkmıştır. Görünüm olarak reflektörlere oldukça benzer şekildedir ve objektif olarak bir ayna kullanır.Kırılma sağlayan lensler görüntüyü daha keskinleştirerek aynalardan kaynaklanan kusurları da minimum seviyeye indirir.
Teleskoplarda görüntü ve renk bozulmasının nedenleri:
Aynalarda ve lenslerden kaynaklı kusurlar astronomik teleskoptaki görüntülerin odaklanamamasına veya renk farklılığına yol açar. Bir ayna yada lensin kenarlarına çarpan ışığın bir kısmı diğer kısmından farklı bir yöne yansır yada kırılır. Buna küresel sapma denir ve bu bulanık görüntülerin asıl sebebidir.
Bir başka kusur ise farklı açılarda mercekler içerisinden geçen ışığın farklı dalga boylarından kaynaklanan kromatik sapmadır. Bu da yine görüntülenen resmin renklerinin yanlış olmasına ve merkezden görüntüleme alanının kenarına kadar değişik tonlara sahip olmasına neden olur. Her iki sapma da elde edilen astronomik bulguların araştırılmasını ve değerlendirilmesini etkileyen görüntü bozulmalara neden olur.
Çeşitli teleskop tasarımları:
Astronomik bir teleskop tasarımı yapılacaksa istenen objektif lensi yada ayna boyutu , büyütme oranı ve yapı malzemeleri belirlenmelidir.20. yüzyıldan başlayarak, reflektörler daha küçük aynalardan oluşan gruplar kullanılarak üretilmiştir. Bazıları da bağımsız ayna bölümlerinin hareketini sağlayan elektronik kontrolör ile yapılmıştır. Bu tasarımların tümü çok daha büyük sabit aynaların sapma etkilerini asgari düzeye indirerek çözünürlüğü artırmayı hedeflemiştir.
Görünür ışığında dışında kalan tüm ışık türlerine ait dalga boyları da reflektör tasarımları ile görüntülenebilir. Kızılötesi ışınlar , kırmızı ışık aralığının altında kalan ışık ve morötesi , mavi aralığın dalga boyu üzerindeki ışıklar gözlenebilir. Hatta radyo dalgaları bile mekandan bağımsız olarak elektronik görüntü algılayıcılar sayesinde izlenebilir.
VLA denilen çok büyük sistemler mesafelerle ayrılmış olan radyo teleskop gruplardırı. Her birim kendisinden çok daha büyük bir sanal ünitenin bireysel aynası olarak görev yapar. VLA’dan gelen sinyaller kilometreler büyüklüğünde bir teleskopa eşdeğer görüntü oluşturmak amacı ile bilgisayarlar kullanarak işlenirler.
Yer yüzünde kullanılan teleskopların görüntülerinin bozulmasındaki bir başka etken ise atmosferin bozucu etkileridir. Bu bozulmanın en aza indirilmesi amacıyla bir çok kişi teleskoplarını dağların zirvelerine yada sönmüş volkanik tepelere yerleştirir. Uzayda kullanılan teleskopların ilk tasarımı 1990 yılının Nisan ayında Dünya yörüngesine yerleştirilen Hubble uzay teleskopudur.Hubble ilerleyen zamanlarda düzeltilen ayna kusurlarına rağmen atmosferin bozucu etkilerinden uzak bir çok astronomik görüntü elde etmiştir.
dalga boyuHubbleHubble uzay teleskopukızılötesi
Önceki Başlık Galileo Galilei kimdir?
Sonraki Başlık Ekinoks Nedir?