Açlık Grevi Nedir Ve Vücuttaki Etkileri Nelerdir? | insanokur
Ülkemiz tarihi de, açlık grevleri ve daha da ileri aşaması olan ölüm orucu bakımından oldukça güçlü örneklere sahne olmuştur. Ölüm oruçları ve açlık grevleri arasındaki temel fark için, açlık grevlerinin birer protesto eylemi şeklinde yürütülmesi, ölüm oruçlarının ise bir savaş yöntemi olarak yürütülmesidir diyebiliriz. Açlık grevinde, eylemci; su, tuz, şeker ya da limonata gibi gıdalar alırken, ölüm orucundaki kişi yalnızca su ve açlığın etkisi sonucu beyinde Wernicke-Korsakoff isimli bir beyin hasarını engellemek için B1 vitamini alır.
Öte yandan, açlık grevlerinin ilk günlerinde vücuttaki açlık hissi oldukça güçlü bir uyaran şeklinde devam ederken, ikinci ya da üçüncü günün sonunda bu his ortadan kaybolur. Çünkü vücut genellikle içerisinde bulunduğu durumu kabullenir ve insanlar, tıpkı bir bebeğinki gibi beslenme hassasiyetine sahip olur. Açlık grevinin ilk üç gününe kadar vücut ihtiyacı olan enerjiyi glikozlara sindirilen karbonhidratlardan sağlar ve bu süreç nomal biyolojik seyrindedir. Karbonhidratların vücutta tükenmesinin ardından, enerji için gerekli olan glikoz, ikinci enerji kaynağı olarak başvurulan yağ moleküllerinin parçalanması sonucu oluşan ve yağ asidi olarak bilinen ketonlardan sağlanır. Enerji üretimi için yağ moleküllerinin de yetersiz kalmasının ardından vücut, hücre metabolizması için gerekli şeker olan glikoz üretimi için; kaslardaki proteinini kullanmaya başlar. Bu durum bir nevi vücudun olağanüstü bir hassasiyetle “kendi kendini yemesi ve tüketmesidir.” Açlık grevinin, ilk haftasındaki muhtemel en büyük tehlike; kaslardaki zayıflama ve kan basıncındaki azalmalardan kaynaklanan düşmeler ve baş çarpmasına neden olan bayılmalardır.
2 haftalık eşiğin aşılmasının ardından ise, tamamen farklı bir hikâye başlar. İki haftadan sonra aşırı açlık, baş dönmesi, halsizlik ve ayağa kalkamama gibi semptomlar sık ​​sık görülmeye başlar. Bu noktada kas atrofisi ciddi bir tehlike olmaya başlar ve sarsıntılı yürüme ve motor kontrol kaybı olan kas koordinasyon bozukluğu (ataksi) sonucu kaslardaki kontrol yetisi azalır. Bradikardi olarak bilinen yavaş nabız atışı da bu dönemde tipik olarak ortaya çıkar. Bunun yanı sıra, düşük vitamin seviyeleri (B1 vitamini) iki veya üç hafta sonra gerçek bir risk haline gelir ve kişi kaslarını çok zorladığından kusma gibi durumların yanı sıra, bilişsel bozukluklar, görme kaybı ve motor beceri eksikliği gibi ciddi nörolojik sorunlara neden olur. Bu tiamin eksikliği, 4 veya 5 hafta sonra baş dönmesi, kontrol edilemeyen göz hareketleri ve çift görmeyi içerebilen sorunların ortaya çıkmasının da nedenidir.
Burada bir ayrıntıya değinmemiz gerekiyor. Ülkemizdeki açlık grevi ölüm orucu süreçleri sırasında; 1984 ve 1996 Ölüm Oruçları’nda tutuklular B1 vitamini kullanmıyorlardı, dolayısıyla ölümler genellikle 60’lı günlerde görülüyordu. Ancak 2000 Ölüm Orucu sürecinde, siyasi tutsaklar B1 vitamini kullanma kararı almıştır. B1 Vitamini (diğer adıyla tiamin), protein sentezi, beyin ve sinir sistemindeki pek çok hayati fonksiyonun yürütülmesi gibi konularda görev alan önemli bir vitamindir. Vitamin eksikliği zamanla kalp kaslarının zayıflamasına ve dolaşım sistemi bozuklularına, ayrıca sindirim sisteminde sorunlara ve Beriberi hastalığına neden olabilmektedir. Protein sentezinde de görev alan bu vitamin, açlık grevi eylemcileri için son derece önemlidir. B1 vitamini desteğiyle, organların iflası ve beyin sağlığının bozulması geciktirilir. Örneğin, 2000 Ölüm Orucu’nda Berkan Abatay isimli ölüm orucu eylemcisi çok uzun bir süre boyunca açlık grevi eylemini sürdürmüş, 589 günlük açlık grevinin ardından hayatını kaybetmiştir.
Bazı durumlarda resmi makamlar açlık grevcilerinin taleplerini kabul ederek, işaret edilen rahatsızlığı ve/veya itiraz edilen uygulamaya son vermektedirler. Bazı durumlarda ise, kendi iradeleriyle gıda almayı reddeden kişiler, resmi makamlarca zorla beslenmiş ve böylelikle de amaçlanan kamuoyunun oluşmasına engel olunmaya çalışılmıştır. Geçmiş örneklerde, zorla besleme işkencesinin, açlık grevi ve ölüm orucu eylemcilerinde sakatlık ve kalıcı hasarlar oluşturduğu biliniyor. Örneğin, Marion Wallace-Dunlop ve onunla birlikte açlık grevi yapan mahpuslar, resmi makamlarca zorla beslemeye tabi tutulmuştur. Zorla beslenen mahpuslardan pek çoğu yaşamlarını kaybetmiştir.
–Türk Tabipler Birliği. “Açlık Grevleri Sırasında Tıbbi Etik İlkeler ve Bunun Pratik Yansımaları.” http://www.ttb.org.tr/aclik_grev/tibbi.html (reached on: May 12, 2017)
—Postgraduate medical journal. “Wernicke’s encephalopathy following ‘hunger strike’.” http://pmj.bmj.com/content/58/681/427.short —Forensic science international. “Deaths due to hunger strike: post-mortem findings.” http://www.fsijournal.org/article/S0379-0738(04)00181-1/fulltext
—Journal of Medical Ethics. “The physician and prison hunger strikes: reflecting on the experience in Turkey.” http://jme.bmj.com/content/31/3/169.short –Medscape. “Wernicke-Korsakoff Syndrome.” http://emedicine.medscape.com/article/288379-overview (reached on: May 12, 2017)
–LiveScience. “What Happens on a Hunger Strike?” http://www.livescience.com/28984-hunger-strike.html (reached on: May 12, 2017) –Healthline. “The Symptoms of Vitamin B Deficiency.” http://www.healthline.com/health/symptoms-of-vitamin-b-deficiency? (reached on: May 12, 2017) –Beresford, D., 1997. Ten men dead: The story of the 1981 Irish hunger strike. Atlantic Monthly Press.
–Bianet.org “Ölüm Orucundaki Beden Neler Yaşar?” http://bianet.org/bianet/bianet/141659-olum-orucundaki-beden-neler-yasar (reached on: May 12, 2017) –Bianet.org “Açlık Grevi: İrlanda Deneyimi.” https://bianet.org/bianet/dunya/141851-aclik-grevi-irlanda-deneyimi (reached on: May 12, 2017)