Tiyatro, Tiyatro Nedir Özellikleri Tiyatro Unsurları Nelerdir Maddeler Halinde » EdebiyatFakultesi.Com
Tiyatro Nedir Tiyatro Hakkında Kısaca Özet Bilgi
Eski Yunan Edebiyatında Tiyatro
Tiyatro sanatının Antik Yunan’da gelişmesinin nedenleri
Dünya Edebiyatında İlk Tiyatrolar
Tiyatronun Konuları ve İşlediği Temalar
Yaşamdaki olayları sahnede canlandırma sanatına tiyatro denir. Drama ya da tiyatro eseri, olayları oluş halinde gösterir. Bu bakımdan tiyatro, konuşma ve eyleme dayanan bir gösteri sanatı olarak da tanımlanabilir. Tiyatro eserlerinde olaylar yazarın ağzından anlatılmaz, eserdeki kişiler tarafından doğrudan doğruya söylenir ve yapılır.
Tiyatro, sahnede, bir seyirci topluluğu önünde oyuncular tarafından canlandırılmak üzere yazılan edebi türlerden biridir. Bu türün oynanma sanatına ve oynandığı yere de tiyatro denir.
Tiyatro konusunda ilk kuramsal görüşler Antik Yunan düşüncesinde temellenir. Tiyatro ile ilgili ilk sistemli ürün Aristoteles’in Poetika’sıdır (MÖ 384-MÖ 322). Bu eserde ağırlıklı olarak tragedya işlenir; tragedyanın özellikleri üzerinde durulur ve tragedyanın des¬tan türünden farkları ortaya konur. MÖ 5. ve 4. yüzyıllar Antik Yunan uygarlığının sanat ve kültür açısından en parlak dönemi olmuştur. Bu dönemde tragedya ve komedya tür olarak ortaya çıktığı gibi büyük eserler de verilmiştir. Tiyatronun Antik Yunan edebiyatında Tanrı Dionysos onuruna yapılan dinî törenlerden doğduğu öne sürülür. Bu törenlerde şarkılar söylenip dans edilir. Söylenen koro şarkılarının şiirsel bir nitelik kazanmasıyla da törenler, bir sanat gösterisine dönüşür ve tiyatro doğar. Antik Yunan’da Aiskhylos, Sophokles, Euripides tragedya; Aristophones ile Menandros ise komedi türünde verdikleri eserlerle, tragedya ve komedyanın yerleşmesinde büyük pay sahibi olurlar.
Yunan toplumunun feodal düzenden demokratik düzene geçmesi
Pers Savaşlarının galibiyetle sonuçlanmasıyla zenginlik elde edilmesi ve bunun sonucunda sanat, zanaat ile ticaretin gelişmesi
Atina’da demokrasinin yükselmesiyle sanata ilginin artması ve sanatçının devletten destek görmesi
İlk yetkin örnekleri Eski Yunan’da görülen tiyatro, yüzyıllar içinde farklı türlere ayrılarak gelişimini sürdürmüştür. Eski Yunan edebiyatında Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus, Sophokles’in Kral Oidipus; İngiliz edebiyatında Shakespeare’in Romeo ve Juliet (Romiyo ve Culyet), George Bernard Shaw’un (Corç Bernard Şov) Kırgınlar Evi, Samuel Beckett’in (Semuel Bekit) Mutlu Günler; Fransız edebiyatında Racine’in (Rasin) Andromaque (Andromak), Perre Corneille’in (Korney) Le Cid (Lö Sid), Moliere’in (Molyer) Cimri, Victor Hugo’nun Hernani; Alman edebiyatında Schiller’in Wilhelm Tell (Vilhelm Tel), Wolfang Goethe’nin Faust (Faust); Bertolt Brecht’ın (Bertolt Bireşt) Evet Diyen Hayır Diyen; Norveç edebiyatında Henrik İbsen’in (Henrik İbsen) Bir Bebek Evi, Yaban Ördeği; Rus edebiyatında Nikolay Vasilyeviç Gogol’un Müfettiş, Çehov’un Üç Kız Kardeş adlı oyunları dünya edebiyatının tanınmış tiyatro eserlerindendir.
Dramatik örgü, yer (mekân), zaman, çatışma ve kişiler tiyatronun yapı unsurlarıdır. Tiyatro eserlerinde olayların gelişimine göre ana bölümler (perde) ve bu ana bölümlerin içindeki küçük bölümler (sahne) belirlenir. Perde başlarında yer, dekor, zaman ve kişilerle ilgili bilgiler verilir. Anlatım genellikle diyalog şeklindedir, oyuncuların rol gereği gerçekleştireceği davranışlar Fermanlı Deli Hazretleri adlı metinde olduğu gibi yay ayraç içinde gösterilir.
Mekân ve dekorda aynı eserin farklı temsillerinde metinle ilişkili veya metinden bağımsız olarak farklı uygulamalar görülebilmektedir. Dramatik örgü; perde, sahne vb. bölümlemeler etrafında düzenlenir. Bazı metinlerde bu bölümlemelere karşılık gelen meclis, fasıl gibi terimler bulunur. Oyuncular metni kendi tarzlarına ve kabiliyetlerine göre canlandırır, yorumlar. Modern tiyatroda efekt, ışık vb. uygulamalar; metin çerçevesinde yazar, yönetmen, yapımcı, oyuncu, tasarımcı ve teknik ekibin iş birliğiyle gerçekleştirilir ve yorumlanır.
Tiyatro, konusunu günlük yaşamdan alabileceği gibi tarihten ve mitolojiden de alabilir; işlenen konuya ve konunun işleniş biçimine göre trajedi, komedi ve dram türlerine ayrılır.
Alt Kategoriler: Edebi Türler, Göstermeye Bağlı Edebi Metinler