Hayat süpermarketlerden ibaret midir?
01 Mayıs 2018, Salı 8:45
Durup da size şimdi 1 Mayıs’ın önemini anlatacak değilim, bunu herkes biliyor. 1988 yılından beridir özel sektörde çalışan birisi olarak, “Gönül arzu eder ki 1 Mayıs’ta tüm çalışanlar izin yapsın, o gün herkes dinlensin” diyorum... Yalnızca o gün her taraf kapalı olsa, hiçbir şey satılmasa, hiçbir işyeri üretim yapmasa hayat durmaz. Ertesi gün kaldığı yerden devam edebilir…
Ancak pratikte böyle olmuyor, içinde bulunduğumuz çark, bir günün bile hesabını yapıyor. Zaten ülkemizdeki yasalar da bunu öngörmüyor, yasayla bunu zorlamak, yasakçı zihniyet yerine bunu bir kültür haline getirmek gerekiyor. Mesela ülkemizdeki İş Yasası, “kapatın”, “çalışmayın” gibi zorunluluk dayatmıyor. Yasa, işverene bazı yükümlülükler getirerek, “İşçi isterse çalışabilir ama yasanın emrettiği şekilde ona daha fazla maaş ödenmelidir” diyor. Olay bu kadar basit ve anlaşılırdır.
Çalışma Bakanlığı’nın süpermarket işletmecileriyle yaptığı toplantıda süpermarketlerin saat 11.00’de kapatılmasıyla ilgili alınan karara bakalım. İyi niyetli bir girişim olduğu anlaşılıyor. Süpermarketler saat 11.00’den itibaren kapatılsın. Tamam, kapatılsın ama bununla ne amaçlanıyor? Neden süpermarketler? Bu ülkede hayat süpermarketlerden mi ibarettir? Amaç, süpermarketlerde çalışan insanları 1 Mayıs nedeniyle korumak, dinlenmelerini sağlamak mıdır? İyi, güzel de ya diğerleri?
Peki restoranlarda çalışanlar ne olacak? Bugün izinli olan pek çok kişi restoranlara koşacak, aşçılar, garsonlar başını kaşıyacak vakit bulamayacak. Onlar işçi değil mi? Peki otel çalışanları, onlar çalışmayacak mı? Onlar nasıl dinlenecek? Peki hayvan çiftliklerindeki, mandıralardaki çobanlar 1 Mayıs’ta izinli olmayı hak etmiyor mu? Tarlalardaki, bahçelerdeki işçiler? Mağazalardaki satış elemanları, tezgahtarlar onların hakkı değil mi 1 Mayıs tatili? Demek ki bir meslek grubunu, en fazla görenini seçip de “Yarın kapatıyorlar” demek, iyi niyetli olsa da biraz şova kaçmak gibi oluyor…
“Bir kültür oluşturmak için onları seçtim” diyebilirsiniz ama kültür oluşturmak böyle ısmarlama, vitrin icraatla olmaz, bu bir süreç işidir ve yönetenlerin geniş kitleleri etkilemesiyle, yasaları doğru uygulamasıyla, belki de yasalarda değişiklik yapmasıyla da ilgilidir.
Sonra biliyorsunuz ki İş Yasası’nın “kapatma” dayatması yoktur. Ombudsman Emine Dizdarlı dün yaptığı açıklamada, “1 Mayıs’ın tüm çalışanların bayramı olmakla beraber işçilerin ve işverenlerin tercih haklarını ortadan kaldırmak doğru değildir” dedi. Dizdarlı, İş Yasası’na göre işverenlerin resmi tatil günlerinde işyerlerini kapatma zorunlulukları bulunmadığını, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın resmi tatil günlerinde denetleme yapması halinde, işyerlerinin açık olup olmadığı hususuna bakmakla görevli olmadığını vurguladı.
Peki denetim yapmakla sorumlu bakanlık ne yapmalıymış? Dizdarlı, bakanlığın resmi tatil günlerinde tercih haklarını kullanarak çalışmayı seçen işçilerin veya işçilerini çalıştırmak isteyen işverenlerin, çalıştıkları gün için yasanın ön gördüğü ve işverenler tarafından ödenmesi gereken ücretin ödenip ödenmediğinin denetlenmesi gerektiğini söyledi. Yani bakanlık, resmi tatil günü çalışmak isteyen ya da çalışmak zorunda kalan kişilerin, yasanın emrettiği şekilde daha fazla maaş alıp almadığını kontrol edecek. Yani bugüne kadar gelmiş geçmiş hiçbir hükümetin yapamadığı işi yapmalı… Yasa, işverenlere “işyerini kapat”, işçiye de “çalışma” demediğine göre, bunu dayatmak ya da ricayla dahi olsa kapatılmasını sağlamak doğru değildir.
Çalışma Bakanı Zeki Çeler, halkın en büyük müfettiş ve denetmen olacağını söyleyerek saat 11.00’den sonra faaliyette olan işletmelerin bakanlığa, resimleri ve saatiyle bildirilmesini istedi. Neden? Neden bu işi vatandaş yapsın? Neden vatandaş ispiyoncu konumuna düşsün? Bu işi yapacak olan Çalışma Bakanlığı’nın denetmenleridir. Neden açık işyerleri teşhir edilsin, neden çalışan kişiler suç işliyor gibi gösterilsin? Çalışan işyerlerinin tespitini ve çalışanlara yasanın öngördüğü maaşın verilip verilmediğini kontrol etmek bakanlığın işidir. Çalışanına yasanın emrettiği ücreti verip de hizmetlerini sürdüren, paraya ihtiyacı olduğu için 1 Mayıs’ta çalışmak zorunda kalan insanları suçlu konumuna, utanılacak bir iş yapıyormuş pozisyonuna sokmak doğru değildir.
Çalışma Bakanı Zeki Çeler’in çalışkan bir yönetici olduğunun farklındayım. Bir şeyler yapmaya çalıştığını görüyor ve yapacağına da inanıyorum ama illa ki “iş yapıyorum” diye bunu resmetmek ve bazı şeyleri zorlamak gerekmez. Vatandaş kimin çalışıp, çalışmadığını görüyor. Zorlarsanız, yaptığınız şovmuş gibi görünürse, bir süre sonra çok ciddi icraatınız da dikkate alınmaz. Bizden dostça söylemesi, amacımız kötülemek değil, çalışkan ve ileride iyi işler yapacak bir kişinin erken yıpranmaması, kredisini erken tüketmemesi için bir dost uyarısıdır.
19.08.2018 Kıbrıslı Türklerin barış meleği Kofi Annan