YEMEK BORUSU KANSERİ VE CERRAHİ TEDAVİSİ - Doç. Dr. Erkan Yıldırım
Yemek borusu (özofagus) kanseri nedir? Yemek borusunu (ağızdan mideye doğru gıdaların geçişini sağlayan tüp şeklinde kas dokusudur) örten dokulardan kaynaklanan kanserdir. Bu kanserin 2 tipi vardır: yassı hücreli kanser (skuamöz hücreli kanser) ve salgı ve mukus salgılayan yapılardan kaynaklanan adenokanser.
Tahmin edilen yeni vaka ve ölüm sayıları (Yemek borusu kanseri, Amerika, 2013):
Yeni vakalar: 17,990
Göğüs kafesinde, nefes borusunun arkasında yer alan tüp şeklinde kas yapısıdır. Yaklaşık 25-28 cm uzunluğundadır. Sindirim sisteminin önemli bir kısmıdır. Gıdalar ağızdan mideye yemek borusu sayesinde taşınırlar.
Yemek borusu duvarında birçok anatomik kat vardır:
En iç kısım: Bu örtü kısmı (mukoza) ıslaktır, gıdaların mideye geçişini kolaylaştırır.
Submukoza: Submukozada bulunan salgı hücreleri mukus salgılar, bu da yemek borusunun en iç örtüsünün ıslaklığını sağlar.
Kas tabakası: Bu kas tabakası kasılarak (peristaltik hareketler) gıdaları mideye taşır.
Dış tabaka: Dış tabaka yemek borusunu sarar.
Kanser diğer organlarda olduğu gibi yemek borusunda bulunan hücrelerden kaynaklanır.
Normal hücreler ihtiyaç halinde veya normal bir yaşlanma ve hasarlanma süreci içinde büyür ve bölünürler.
Bazen, bu süreç yanlış ilerler. İhtiyaç olmadığı halde yeni hücreler oluşur. Bu aşırı, gereksiz ve anormal kontrolsüz hücre çoğalması sonucunda kitlesel (tümör) dokular oluşmaya başlar.
Bu tümörler bazen iyi huylu (selim; kanser değil) ve bazen de kötü huylu (habis) olabilirler:
Çıkarılabilirler ve genellikle tekrar büyümezler
Vücudun başka bölgelerine yayılmazlar
Etrafındaki dokuları istila etmezler
Kötü huylu tümörler (kanser):
Vücudun başka bölgelerine yayılabilirler
Komşu organ ve dokuları istila edebilirler
Bazen çıkarılabilirler, fakat tekrar büyüyebilirler
Yemek borusu kanseri uzak bölgelere gidebilir, ilerleyebilir. Kan ve lenf damarları yoluyla yayılabilirler. *Yayıldıktan sonra başka doku ve organlarda yerleşip büyüyebilir ve bulunduğu yerde harabiyet oluşturabilirler.
Yemek borusu kanseri yayılıp yerleştiği organ ve dokuda da kendi kanser hücrelerini bulundurur (metastaz). *Bu yemek borusu kanseri olarak tedavi edilir.
Yemek borusu kanseri Tipleri
2013 yılında, 18,000 Amerikalı’da yemek borusu kanseri teşhis edilecek.
“Mikroskop” altında görüldükleri şekle göre adlandırılırlar:
Adenokanser: 2013 yılında yaklaşık 12,000 Amerikalı’da adenokanser tanısı konacak. Amerika’da yemek borusu kanserlerinden en sık olanıdır. Daha çok yemek borusunun alt kısmında ortaya çıkar. Mide asidinin yemek borusuna geri kaçışı (reflu) rol oynamaktadır. Barret yemek borusu veya obesite varsa bunlarda daha sık görülmektedir.
Yassı hücreli kanser: 2013 yılında yaklaşık 6000 Amerikalı’da yassı hücreli kanser tespit edilecek. Dünyanın diğer bölgelerinde bu kanser tipi daha yaygın görülmektedir. Genellikle yemek borusunun üst kısımlarında görülür. Sigara ve alkol çok tüketenlerde daha sıktır.
NOT:**SİGARA içiyorsanız mutlaka bir uzman ile görüşün. Sigarayı bırakmak için hiçbir zaman geç değildir. Sigarayı bırakmak kanser tedavisine çok yardımcıdır. Aynı zamanda başka kanser gelişme riskini de azaltmış olursunuz**.
Yemek borusu kanseri olduğu tespit edildiğinde en uygun tedaviyi belirlemek için “ek testlere” ihtiyaç vardır.
Tümör dereceleme testi (grading)
Tümör dokusundan alınan biyopsi parçasında patolojik inceleme yapılır. “Derecelendirme (grade)” tümör dokusunun normal yemek borusu hücrelerinden ne kadar farklılaştığını belirler.
Yüksek gradeli tümörler daha hızlı büyürler. Daha sık yayılırlar. Doktorlar gradelemeyi başka faktörlerle birlikte değerlendirirler.
“Evreleme testleri” yemek borusu kanserinin yaygınlığını (başka organ ve doku tutulumu var mı yok mu) gösterir.
Kanser hücreleri yayıldığında genellikle komşu lenf düğümlerini tutar. Bunun dışında karaciğer, akciğer, veya kemikler gibi birçok bölgeye yayılım gösterebilir.
Bu evreleme testleri:
Doktorlar, yemek borusu kanserinin evrelerini Roman rakamları ile ifade ederler (I, II, III, ve IV). Evre I “erken evre kanseri” ve Evre IV “ileri evre kanser”i ifade eder. İleri evrede kanser vücudun diğer organ ve/veya dokularına yayılım göstermiştir.
Yemek borusu kanserinin evresi şunlara bağlıdır:
Yemek borusu duvarını ne kadar derin tutmuştur
Tümörün yeri (üst, orta veya alt yemek borusu kısmı)
Kanser hücrelerinin lenf düğümlerine ve/veya uzak organlara yayılımı
Kanser yemek borusunun iç katlarını tutmuştur. Grade 1 veya 2’dir.
Kanser yemek borusu duvarını tutmuştur ve Grade 3’tür. Veya, yemek borusunun kas tabakasını tutmuştur ve Grade 1-2’dir.
Kanser yemek borusunun kas tabakasını tutmuştur ve Grade 3’tür.
Kanser yemek borusunun dış tabakasını tutmuştur. Veya kanser dış tabakayı tutmamıştır ama komşu birkaç lenf nodunu tutmuştur.
Kanser hem iç hem de duvarı tutmuştur, Grade 1.
Kanser yemek borusu duvarını tutmuştur ve Grade 2-3’tür. Veya kanser yemek borusunun alt kısmında kas tabakasını veya dış kısmını tutmuştur, Grade 1’dir.
Kanser üst ve orta yemek borusundadır ve yemek borusunun kas ve dış tabakasını tutmuştur ve Grade 1’dir. Veya kanser yemek borusunun alt kısmındadır ve yemek borusunun kas ve dış tabakasını tutmuştur ve Grade 2-3’tür
Kanser yemek borusunun üst ve orta kısmına yerleşmiştir, yemek borusunun kas veya dış tabakasını tutmuştur ve Grade 2-3’tür. Veya kanser yemek borusunu dış katını tutmamıştır ama komşu birkaç lenf düğümü tutulmuştur.
Evre III ve IV (Her iki tip yemek borusu kanseri)
Kanser dış tabakayı tutmamıştır ve kanser hücreleri komşu 3-6 lenf düğümünde bulunur.
Veya dış tabakayı tutmuştur ve aynı zamanda komşu 1-2 lenf düğümünde bulunur.
Veya kanser yemek borusu duvarını aşmıştır ve komşu diyafram veya plevra (akciğer zarı) gibi dokuları tutmuştur. Lenf düğümlerinde kanser hücreleri yoktur.
Kanser hücreleri yemek borusunun dış tabakasını tutmuştur ve kanser hücreleri komşu 3-6 lenf düğümünde bulunur.
Kanser komşu dokuları tutmuştur ve kanser hücreleri komşu 6’ya yakın lenf düğümünde bulunur.
Veya kanser hücreleri 7 ve 7’den fazla komşu lenf düğümünde bulunur.
Veya kanser nefes borusunu (trakea) veya komşu organları tutmuştur ve cerrahiyle çıkartılamaz.
Yemek borusu kanseri karaciğer, akciğerler veya kemik gibi uzak organlara yayılım göstermiştir.
Siz ve doktorunuz iyi bir “tedavi planı” yapmalıdır. Sizin için “uygun” tedavi planı kanserin tipine ve evresine bağlıdır. Muhtemelen bir tedaviden daha fazlası uygulanacaktır. Örneğin, Radyasyon tedavi ve/veya Kemoterapi ameliyattan önce ve/veya sonra da uygulanacaktır.
Tedavinin herhangi bir aşamasında yaşayacağınız yan etkiler için de doktorunuz tedavi uygulayacaktır.
Yemek borusu kanserini tedavi eden Doktorlar:
Tedavi ekibi şu uzmanlarda oluşur:
“Deneyimli uzman doktorları bulmak için çaba sarf ediniz”.
Tedavi ekibine aynı zamanda:
Ağrı uzmanı (algoloji uzmanı) da bulunur.
Tedavi ekibi tüm tedavi sürecini, yapılacakları, yaşanacak yan etkileri ve nasıl baş edileceğini detaylı olarak size anlatacaktır. Yan etkiler hastalığın evresine, tedavi seçeneklerine, uygulanan doza, vb. bağlı olarak hastadan hastaya farklılık gösterebilir.
Yemek borusu kanserini günümüz tedavi seçenekleriyle kontrol etmek zordur. Bu nedenle birçok doktor yeni tedavi seçeneklerinin denendiği “klinik araştırma” gruplarına hastalarını yönlendirmektedir. Bu yaklaşım önemli bir tedavi seçeneğini oluşturmaktadır.
Tedaviniz hakkında doktorunuza şunları sorabilirsiniz:
Tedavi seçeneklerim nelerdir? Benim için hangisini öneriyorsunuz? Niçin?
Her tedavi seçeneğinin beklenen yararı nedir?
Her tedavinin olası yan etkileri nelerdir? Yan etkiler nasıl tedavi edilir?
Tedaviye hazırlanmak için neler yapabilirim?
Hastanede kalmam gerekiyor mu? Ne kadar süreyle?
Tedavi masrafları ne kadardır? Sigortam karşılıyor mu?
Tedavim normal aktivitelerimi nasıl etkiler?
Tedavi araştırma grubuna katılmak benim için uygun mudur?
Tedaviye başlamadan önce teşhis ve tedavi seçenekleri hakkında ikinci görüş almak isteyebilirsiniz. Birçok doktorla tedavi seçenekleri, yan etkileri ve sonuçlar hakkında görüşmeler yapabilirsiniz. Doktorunuz da bu durumu anlayışla karşılayacaktır*. Birçok sigorta şirketi de ikinci bir görüş almanızı gerçekte istemektedir.
İkinci görüş almanın size biraz zaman kaybettirmesi tedavinizin geciktiği endişesi uyandırmasın. Ama yine de bunu mutlaka doktorunuzla paylaşın; çünkü bazı durumlarda tedaviye hızla başlamak gerekebilir.
“Erken-evre yemek borusu kanseri”nde cerrahi iyi bir seçenektir. Cerrah, yemek borusunun kanserli kısmını (genellikle kanserden 8-10 cm yukarı ve aşağı kısımları da içine alacak şekilde), ve komşu lenf düğümlerini çıkartır.
Eğer midenin bir kısmı da çıkarılırsa, cerrah sonrasında mideyi tüp şeklinde hazırlar ve bu kısım kalan yemek borusuyla ya göğüs kafesi içinde ya da boyunda birleştirilir (uygun dikiş teknikleri ile). Ya da, kalın veya ince barsağın bir kısmı mideyle yemek borusunun kalan kısmını birleştirmek için kullanılır.
Eğer midenin tamamı çıkarılmak durumunda kalınırsa, cerrah bağırsağın bir kısmını kullanarak kalan yemek borusu ile bağırsak arası bağlantıyı sağlar.
Cerrahi sırasında, cerrah ince bağırsak içine bir beslenme tüpü yerleştirir. Bu tüp sayesinde iyileşme sürecinde beslenmeniz sağlanır.
Cerrahiye bağlı ağrınız olabilir. Tedavi ekibi size ağrı kontrolü için uygun ilacı verecektir. Cerrahiden önce doktorunuzla ağrı kontrolünün nasıl yapılacağını mutlaka konuşunuz.
Doktorunuz ve tedavi ekibi akciğer veya diğer enfeksiyon odaklarını, solunum problemlerini, kanama, dikiş yerlerinden sızıntı ve tedavi gerektiren diğer problemleri yakından takip edip tedavilerini sağlayacaktır.
Cerrahiden sonra iyileşme süresi kişiden kişiye değişir. Hastane kalış süresi genellikle “1 hafta veya daha uzun”dur. İyileşme süreci hastaneden çıktıktan sonra da devam edecektir.
Cerrahi sonrası beslenme ile ilgili olarak doktorunuz ve diyetisyeninizden yardım alınız.
Bana cerrahi öneriyor musunuz? Hangi tip cerrahi?
Ağrım olursa nasıl kontrol edeceğiz?
Yeme problemlerim olacak mı? Özel bir diyete ihtiyacım olacak mı?
Beslenme tüpüne ihtiyacım olacak mı? Bakımını nasıl yapacağım? Problemim olduğunda bana kim yardım edecek?
Radyoterapi yemek borusu kanserinin her evresinde kullanılabilir. *Tedavi sahası içindeki örneğin boğaz ve göğüs bölgesindeki hücreler etkilenir.
Radyoterapi cerrahiden önce veya sonra ya da cerrahi yerine kullanılır. Kemoterapi, genellikle Radyoterapiyle birlikte verilir.
Kanseri harap etmek,
Tümörü küçülterek hastanın yutmasını kolaylaştırır,
Kemiğe veya başka dokulara yayılmış kansere bağlı ağrının giderilmesini sağlar.
İki tip Radyoterapi uygulanır (bazı hastalar her iki tedaviyi de alır):
Eksternal Radyoterapi: Işınlar dışarıdan büyük bir cihazdan gelir. Acıtmaz. Kanser hücrelerini öldürür. Her tedavi seansı 20 dk.dan azdır. Genellikle haftada 5 gün ve birçok hafta süresince uygulanır.
Radyoaktif maddenin vücut içinde olduğu “Brakiterapi”: Hasta ilaçla rahatlatılır. Yemek borusuna bir tüp yerleştirilir. Radyasyon tüpten verilir. Tüp çıkarıldıktan sonra vücudunuzda radyoaktif madde kalmaz. Tedavi 1-2 gün sürer. Bu nedenle hastanede özel bir odada kalmanız gerekir.
Yan etkiler, radyoterapinin tipine, verilen doza ve verildiği bölgeye göre değişir.
Eksternal Radyoterapi’ye bağlı boğaz ağrısı, öksürük, nefes darlığı görülebilir. Yutkunurken boğazınızda takılma ve yanma hissedebilirsiniz. Haftalar sonrasında yutma ağrılı olabilir. Doktorunuz tedavi planlayacaktır ve radyoterapi tamamlandıktan sonra genelde bu yan etkiler kaybolur.
Eksternal Radyoterapi’ye bağlı ciltte (ışınlama sahasında) kurur ve kızarır e koyulaşır. Bazen ciltte gerginlik ve kaşıntı olur. Doktorunuzdan ne kullanabileceğinizi sorun. Tedavi tamamladıktan sonra cildiniz iyileşecektir.
Tedavinin son haftalarında genellikle Eksternal Radyoterapi’ye bağlı yorgunluk olacaktır. Dinlenmek iyidir, ancak birçok hasta fiziksel egzersiz yapmanın iyi geldiğini söylemektedir; kısa yürüyüşler, hafif gerinme hareketleri ve yoga yapabilirsiniz.
Her iki Radyoterapiden yıllar sonra yemek borusu daralabilir. Böyle olursa yemekler takılmaya başlar ve bu durumu mutlaka gastroenteroloji Uzman’ına danışınız.
Radyoterapi hakkında doktorunuza şunları sorabilirsiniz:
Tedavi sırasında nasıl hissedeceğim? Tedaviye gelirken ve giderken araba sürebileceğim mi?
Tedavi öncesinde, sırasında ve sonrasında nelere dikkat etmeliyim?
Tedavini işe yaradığını nasıl bileceğiz?
Ne gibi yan etkiler beklemeliyim? Size ne anlatmalıyım?
Kalıcı yan etki var mı?
Yemek borusu kanseri olan çoğu hasta “kemoterapi” alır. Tek başına veya radyoterapiyle birlikte kullanılabilir.
Kemoterapi ilaçları kanser hücrelerini öldürür. Kemoterapi ilaçları damar içine verilerek kullanılır.
Bir klinikte veya doktorun ofisinde kemoterapinizi alacaksınız. Tedavi sırasınca hastanede kalacaksınız.
Yan etkiler verilen kemoterapi ilacına ve dozuna bağlıdır. Fakat aynı zamanda hızlı bölünen normal hücrelere de zarar verirler:
Kan hücreleri; Sağlıklı kan hücreleri etkilendiğinde sık enfeksiyon, kolay kanama, güçsüz ve yorgun hissetme durumları ağır olursa doktorunuz ya dozu azaltır ya da tedaviye ara vererek normal hücrelerin tekrar çoğalmasını sağlar.
Saç köklerindeki hücreler; Kemoterapide saçlar dökülebilir. Tedaviden sonra tekrar çıkarlar, ancak rengi ve yapısı değişebilir.
Sindirim sistemindeki hücreler; İştahta kapanma, bulantı, kusma, ishal olabilir. Ağız ve dudak ağrısı olabilir. Tedavi ekibiniz size yardımcı olacaktır.
Diğer yan etkiler, duyma kaybı, eklem ağrısı, el ve ayaklarda batma, karıncalanma, uyuşma.
*Kemoterapi ve Radyoterapi birlikte verilirse yan etkiler daha fazla olabilir. Çoğu tedavi bitince kaybolacaktır.
Yemek borusu kanseri olanlarda kanser çok hızlı yayılım gösterdiğinde “hedefe yönelik tedavi” uygulanabilir. Bu tedavi yemek borusu kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını bloke edebilir.
Bu tedavi de damar yolundan verilir. Kan dolaşımına karışır tüm vücuttaki kanser hücrelerini etkiler.
Tedavi sırasında doktorunuz yan etkileri takip edecektir. İshal, karın ağrısı, yanma, eklem ağrısı, el ve ayaklarda batma hissi veya kalp ile ilgili problemler yaşayabilirsiniz. Çoğu yan etki tedavi bittiğinde kaybolacaktır.
Doktorunuza kemoterapi ve hedefe yönelik tedaviler hakkında şunları sorabilirsiniz:
Olası yan etkiler nelerdir? Neler yapılabilir?
Tedavi ne zaman başlayacak? Ne zaman sona erecek? Ne kadar sıklıkta tedavi alacağım?
Diğer taraftan, yemek borusu kanseri ve tedavisi beslenmeyi zorlaştırır ve kilo kaybetmeyi önlemek zordur. Birçok nedene bağlı olarak yeme arzusu olmayabilir. Bulantı ve yutma güçlüğü ve daha önce yediğiniz gıdalar şimdi size rahatsızlık verecektir.
Ağızdan yiyemediğiniz sürece başka yollardan besleneceksiniz. Radyoterapi öncelikle kanseri küçültecektir bu da yutma işini kolaylaştıracaktır. Veya bazen metal veya plastik stent yemek borusu içine yerleştirilebilir, bu da yemek yolunu açık tutar. Diğer bir seçenek de beslenmeniz bir beslenme tüpü aracılığıyla sağlanacaktır. Bazen de damar yolundan beslenme yapılacaktır.
Ameliyat sırasında mideniz alındıysa “dumping sendromu” gelişebilir. Yemeklerden sonra kramp, bulantı, gaz, şişkinlik ve baş dönmesi olabilir.
Dumping sendromu gelişirse doktorunuz ve diyetisyeninizle mutlaka temasta olmanız uygun olacaktır.
Bazı püf noktalar (dumping sendromu):
Her gün en az 6 küçük öğün yiyin
Yemek sırasında ve sonrasında en az 30 dk dik oturun
Yiyecekleri çok iyi çiğneyin
Katı gıdaları yiyin, sıvı gıdaları yemek aralarında yiyin
Çok tatlı gıda ve içecekleri yemeyin
Cerrahi sonrası doktorunuza gıda takviyelerine kalsiyum, B12 vitamini gibi ihtiyacınız olup olmadığını sorun.
Diyetisyeninize şunları sorun:
Kilo kaybetmemek için neler yapmalıyım?
Yeterli kalori ve protein aldığımı nasıl bileceğim?
İhtiyaçlarımı karşılayabilecek örnek yiyecekler nelerdir?
Sindirim problemi yaratmadan sevdiğim yiyecekleri nasıl diyetime katabilirim?
Almamam gereken gıda ve içecekler nelerdir?
Yemek borusu kanseri tedavisinden sonra düzenli olarak 3-6 ayda bir kontrollere gitmelisiniz. Herhangi bir problem yaşarsanız mutlaka doktorunuza başvurun.
Yemek borusu kanseri tekrarlayabilir. Göğüs kafesi içinde veya karaciğer gibi vücudun başka bir bölgesinde nüks edebilir.
Kontrollerde kanser tedavisin yan etkilerine bağlı problemler de tespit edilebilir.
Kontrollerde fizik muayene, kan testleri, düz radyografi ve bilgisayarlı tomografi, endoskopi ve diğer gerekli testler yapılır.
Doktorunuzla eğer gerekiyorsa bu tür çalışmalar katılmanın gereğini, hangi araştırma çalışmalarına katılabileceğinizi paylaşmanız en doğru yaklaşımdır. Bu çalışmalardan fayda göreceğiniz her zaman doğru değildir.
Güvenliğiniz ne kadar korunmaktadır?
Klinik çalışmaların masraflarını kim karşılıyor?
Bir klinik çalışmada yer almak isterseniz ne düşünmelisiniz?