ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDoç.Dr. Yavuz ERİŞEN 1 Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi 1 1
planlı bir eğitim süreci söz konusu olamaz.Ölçme ve değerlendirme süreci olmadan planlı bir eğitim süreci söz konusu olamaz.
Planlı eğitim sürecinde cevap verilmesi gereken bazı sorularCevap aranan soru Ortaya çıkan eğitim boyutu 1. Niçin eğiteceğiz? 1. Eğitimin amacı 2. Ne öğreteceğiz? 2. Eğitimin içeriği 3. Nasıl kazandıracağız? 3. Eğitimin yöntemi 4.Nerede eğiteceğiz? 4. Eğitimin ortamı ? 5. Ne kadar öğrenildi? 5. Ölçme ve değerlendirme
Eğitim süreci içerisinde ölçme ve değerlendirme sonuçları ile;öğrencilerin kazanacağı davranışları açıkça gösteren yeterliğe dayalı amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını, öğretme-öğrenme sürecinde karşılaşılan güçlükleri belirleyebiliriz. Toplanan bilgilerle, yeterliğe dayalı amaçlarda, öğretim stratejilerinde, kullanılan öğretim materyallerinde vb. unsurlarda düzenlemeler yapabiliriz.
Ayrıca ölçme ve değerlendirme sonuçları ile;öğrenciye davranışını nasıl değiştireceği, nasıl geliştireceği hakkında bilgi verir, yeterince başarılı olan öğrenciyi motive eder, öğrenci hakkında verilecek kararlara dayanak oluşturur, öğretmene kendi öğretiminin etkililiğini belirleme fırsatı verir, ilgililere eğitimin nitelik ve niceliği hakkında bilgi sağlayabiliriz.
Ölçme ve Değerlendirme ile İlgili Temel Kavramlar
Sadece tek bir değer alabilen özelliklere sabit adı verilir. Değişken: Kişiden kişiye, durumdan duruma, nesneden nesneye değişen özelliklerdir, boy, zeka, not, sıcaklık, başarı… Sabit: Kişiden kişiye, durumdan duruma, nesneden nesneye değişmeyen özelliklerdir. Sadece tek bir değer alabilen özelliklere sabit adı verilir. “Sabit” özellikler fen bilimlerinde sosyal bilimlerinden daha fazla yer almaktadır. Örneğin; Einstein’ın enerji denklemindeki (E=mc2 ) “c” değeri sabittir (c: ışık hızını göstermektedir), pi (π) sayısı bir sabittir.
Nicel Değişken: Sayısal değişkenler (boy uzunluğu, zeka düzeyi…)Nitel Değişken: Sıfat ya da sembollerle ifade edilebilirler. (medeni durumun evli/bekar olması, cinsiyetin bayan erkek olması…) Örneğin; cinsiyet renkler medeni durum Bu özellikler sayılarla ifade edilse bile bu sayısal gösterimler matematiksel anlamda bir büyüklük, nicelik ifade etmezler (kız:1, erkek:2)
Sürekli Değişken: İki değer arasında sonsuz sayıda başka bir değerin yer alabildiği değişkenlerdir (uzunluk, ağırlık, zeka, sıcaklık…) Süreksiz Değişken: Tam sayılarla ifade edilir (cinsiyet, medeni durum, mezuniyet durumu…)
Bağımsız Değişken: Etki değişkenidir, bir araştırmada etkisi olup olmadığı belirlenmeye çalışılan değişkendir. (Sigaranın sağlığa etkisi…) Bağımlı Değişken: Etki değişkenine bağlı olarak değişimin araştırıldığı değişkendir.
Kontrol Değişkeni: Araştırmaya etkisi olması istenmeyen değişken Karıştırıcı (ara) Değişken: Araştırmada etkisi olabilen, kontrol altına alınamayan değişken (özellikle sosyal bilimlerde)
Ölçme belli bir obje ya da olayın, belli bir özelliğinin, uygun ölçme araçları kullanılarak, belli bir birim cinsinden ifade edilmesidir.
ÖLÇME KAVRAMI VE ÖLÇME YÖNTEMLERİÖlçme; herhangi bir niteliği gözlemek ve gözlem sonucunu sayılarla yada başka sembollerle ifade etmektir. İSTANBUL MEM
Ölçme, varlık veya olayların belli bir özelliğe sahip oluş derecelerini belirleme işlemidir.-Bir kumaşın boyunun cetvel ile ölçülmesi -Bir odanın boyunun bir ip ile ölçülmesi -Bir kova suyun sıcaklığının termometre ile ölçülmesi -Bir çocuğun zekasının renkli küpler ile ölçülmesi İSTANBUL MEM
ÖLÇME YÖNTEMLERİ Doğrudan ÖlçmeÖlçülen nitelik ile ölçmede kullanılan aracın niteliği aynı ise bu tür ölçmelere doğrudan ölçme denir. Örneğin: Bir bahçenin enini metre ile ölçmek, bir kütleyi terazi ile ölçmek, öğrencileri boy sırasına dizmek gibi… İSTANBUL MEM
Dolaylı Ölçme Ölçülen özellik ile ölçmede kullanılan aracın özelliği birbirinden farklı ise bu tür ölçmelere dolaylı ölçme denir. Örneğin, sıcaklık ve zeka-başarı doğrudan değil dolaylı olarak ölçülür. İSTANBUL MEM
Örneğin, aritmetik ortalamaTüretilmiş Ölçme Ölçülmek istenen özellik matematiksel bir bağıntıyla ölçülebiliyorsa türetilmiş ölçmedir Örneğin, aritmetik ortalama “Hız= Yol / Zaman” Burada hız özelliği kendisinden farklı yol ve zaman gibi iki özelliğin matematiksel bir bağıntısı olan bölme işlemi yardımıyla ölçülebilmektedir. Yani hız ölçülürken türetilmiş ölçme işlemi yapılmaktadır.
ÖLÇEK Bazı ölçme araçlarına verilen ad.Nesnelere sayılar vermede ve bu sayıların kullanılmasında uyulması gerekli kurallar ve kısıtlamaları belirtmek için kullanılır. Cetvel ve metre gibi ölçme araçları üzerindeki bölmeleri belirtmek için kullanılır. İSTANBUL MEM
Ölçek Belli bir obje ya da olayın, belli bir özelliğe sahip oluş derecesini belirlemek için kullanılan ölçme araçlarıdır. (metre, cetvel, termometre, başarı testi, tutum ölçeği…) Ölçek, ölçme sonuçlarının matematiksel nitelikleri olarak da tanımlanır.
ÖLÇEK TÜRLERİ Sınıflama Ölçekleri Sıralama ÖlçekleriEşit Aralıklı Ölçekler Oranlı Ölçekler İSTANBUL MEM
Sınıflama Ölçekleri Belli bir gruba ait olup olmamayı gösteren ölçüler veren ölçeklere sınıflama ölçekleri denir. İnsanların cinsiyet (kadın-erkek), medeni hal (evli-bekar-boşanmış),göz rengi (mavi-yeşil-ela) ten rengi gibi kategorilere ayrılması, illere kod numarası verilmesi ve her ile ait arabaların aynı numara ile belirtilmesi sınıflamaya iyi bir örnektir. Bu ölçekte nesnelere verilen sayıların sayısal anlamları yoktur, onlar miktar belirtmezler. Sınıflama ölçekleri eğitimde pek kullanılmaz
Sıralama Ölçekleri Sadece sıra bildiren ölçüler verebilen ölçeklere sıralama ölçekleri denir. Bu ölçekte nesneler, bir özelliğe en az sahip olandan en çok sahip olana ya da en çok sahip olandan en az sahip olana doğru sıralanır ve her bir sıraya bir sayı verilir. Bir gruptaki boy sırası, bir koşuda alınan dereceler, bir sınıftaki başarı sırası bu türdendir. Eğitimdeki ölçmelerde elde edilen ölçme sonuçlarının pek çoğu sıralama ölçeğindedir. İSTANBUL MEM
Eşit Araklı Ölçek Eşit aralıklı ölçeklerde göreceli bir başlangıç noktası ve tanımlanmış, değişmez (tüm ölçek boyunca eşittir) bir birim vardır. Eşit aralıklı ölçeklerdeki sıfır, o noktada ölçülen özelliğin gerçekten hiç bulunmadığı anlamına gelmez yani yokluk ifade etmez. Bu tür ölçeklerdeki sıfır noktası, sayısallaştırmayı kolaylaştıran bir başlangıç noktasıdır, doğal ya da mutlak sıfır noktası değildir. Örn: Miladi Takvim, Termometre ile sıcaklık ölçme, rakım ölçme bu tür ölçeklerle yapılır.
Eşit Oranlı Ölçek Eşit oranlı ölçeklerde gerçek bir sıfır noktası bulunduğu ve ölçek eşit aralıklara bölümlendiği için bu ölçekte elde edilen veriler üzerinde her türlü matematiksel işlem yapılabilir. Ağırlık ve uzunluk ölçüleri, gibi ölçme araçları bu tür ölçek esasına uygun olarak geliştirilmiştir. Eğitimde bugüne kadar eşit oranlı ölçekte ölçme sonuçları elde edilememiştir. İSTANBUL MEM
ÖLÇME HATALARI Ölçülen nesnenin gerçek değeri ile gözlem ya da ölçme sonucunda elde edilen değer arasındaki farka “ÖLÇME HATASI” denir. Eğitimdeki ölçmelerin genellikle dolaylı olması, eğitimdeki ölçme sonuçlarında daha çok hata çıkmasına neden olabilmektedir.
HATA TÜRLERİ 1. Sabit HataÖlçüm aracındaki bir hatanın tüm ölçümleri aynı şekilde etkilemesi (cetveldeki bir santimlik kısalık) 2. Sistematik Hata Miktarı; ölçülen büyüklüğe, ölçme koşullarına ve ölçmeciye bağlı olarak değişen hatalar (yazı güzelliğinin tarih sınav puanını etkilemesi) 3. Tesadüfi (Rasgele) Hata Kaynakları, miktarı ve yönü önceden bilinemeyen, yönü eş olasılıklı hatalar İSTANBUL MEM
HATA KAYNAKLARI Ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. Ölçme aracından kaynaklanan hatalar. Ölçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar. Ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar. Ölçmenin yönteminden kaynaklanan hatalar.
DEĞERLENDİRME NEDİR Değerlendirme, ölçme sonucunu bir ölçüt ile karşılaştırarak ölçülen özellik hakkında bir karara varma işlemidir. Eğitimde değerlendirme; belli bir takım davranışların öğrenilme derecesi ölçme ile ortaya konulduktan sonra bu ölçme sonuçlarına dayanarak neler yapılacağının kararlaştırılması şeklinde görülür. İSTANBUL MEM
Değerlendirme Nedir? Ölçme sonucu Ölçüt Karşılaştırma Karar (değer yargısı)
DEĞERLENDİRME TÜRLERİ (amaca göre)Tanıma ve yerleştirmeye yönelik Biçimlendirici (süreç) Toplam (sonuca yönelik ) olmak üzere üç temel değerlendirme türü vardır.
1. Tanıma ve yerleştirmeye yönelik1.Tanıma ve yerleştirmeye yönelik Eğitim sürecinin başında yapılır,amaç öğrenciyi tanımak ve uygun programa, işe yerleştirmektir Örnek: -Üniversite sınavı, -seviye belirleme sınavları
1. Süreç değerlendirmesi. Öğretimi yönlendirmek amacıyla kullanılır1.Süreç değerlendirmesi Öğretimi yönlendirmek amacıyla kullanılır. Hem öğrenme öncesi, hem de sonrası süreçlerde yer almaktadır. Örnek: -Öğrencilerin çalışmalarını yönlendirmek amacıyla kullanılan ön testler ve izleme testleri, -Çalışmaları esnasında öğrencilerin yaptıklarına yönelik gözlemler, -Ev ödevleri ve ders esnasında sorulan sorular
Örnek: -Ünite sonrasında yapılan sınavlar, 2. Sonuç değerlendirmesi Öğrencilerin öğrenme düzeylerine ilişkin bir yargıda bulunma çalışması olup genelde öğrenci notlarının tespitinde kullanılmaktadır Örnek: -Ünite sonrasında yapılan sınavlar, -Nota dahil edileceği söylenen ev ödevleri, -Proje notları -Standartlaştırılmış başarı sınavları İSTANBUL MEM
DEĞERLENDİRME TÜRLERİ (Ölçüte Göre)Mutlak değerlendirme Bağıl değerlendirme
Mutlak (Yeterliğe/ölçüte) Dayalı DeğerlendirmeBu yaklaşımda yeterlikler (ölçütler) önceden belli ve kesindir. Yeterlikler (genellikler hedefler) öğrencilerin durumlarını belirlemek amacıyla kullanılırlar. Değerlendirmenin temel işlevi öğrencinin belli bir yeterlikte uzmanlaşıp, uzmanlaşmadığını ya da performans standartlarına ulaşıp, ulaşmadığını belirlemektir.
Bağıl değerlendirme Öğrenci grubunun başarısından çıkarılacak norma göre yapılan değerlendirmedir. Bu tür değerlendirmelerde norm önceden belli değildir, grubun başarı dağılımından ve aritmetik ortalamasından ortaya çıkar, izafidir. Bu yaklaşımda belli bir testteki öğrenci performansı, aynı testin uygulandığı diğer öğrencilerin performansıyla karşılaştırılır.
Yapısal Nitelikler Ölçme araçlarının nitelikleri değişik kaynaklarda farklı biçimlerde ele alınmasına rağmen, nitelikler başlıca üç başlık altında ele alınmaktadır. Geçerlik, Güvenirlik Kullanışlılık
Geçerlik Bir ölçme aracının her şeyden önce, ölçülecek özellik ya da özellikleri tam ve doğru olarak ölçmesi ve ölçülmesi söz konusu olmayan başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülebilmesidir. Bu nitelik aynı zamanda aracın kullanış maksadına hizmet etmesi demektir
Geçerlik türleri Kapsam geçerliği: Bir ölçme aracının yoklanması gereken tüm davranışları kapsayıp kapsamadığı ile ilgilidir. Yapı Geçerliği: Ölçme aracının ölçülmek istenen özelliği, başka değişkenlerle karıştırmadan ölçebilmesiyle ilgilidir
Geçerlik türleri Yordama geçerliği: Puanların ileri performanslara ilişkin tahminlerde dayanak olarak kullanıldığı durumlarda kullanılır Görünüş geçerliği: Testin hangi davranışları ölçtüğünün görülmesi ile ilgilidir.
Güvenirlik Ölçümlerin hatasızlık derecesi ya da gerçeği yansıtma derecesi olarak algılayabiliriz. Belli bir özellik, bir ölçme aracı ile değişik zamanlarda ölçüldüğü zaman aynı ya da hiç olmazsa yaklaşık olarak aynı ölçümleri vermelidir. Yani güvenirlik, ölçtüğü şeyi tutarlı bir biçimde ölçmesidir.
Güvenirliğin üç özelliği:Duyarlılık: Hatası az olan ölçmedir. Hata azaldıkça ölçme daha duyarlı olur. Tutarlılık: Birden fazla ölçmenin aynı ya da yakın sonucu vermesidir Kararlılık: Bir nitelik aynı araçlarla birden fazla ölçüldüğünde, birbirinden farklı olmayan sonuçlar çıkarsa, ölçme aracı kararlıdır. Ölçümlerin zaman aralığı verilerek yapılması gerekir.
Güvenirliği sağlama yöntemleri:Test-tekrar test yöntemi: Test aynı gruba belirli bir aralıkla iki kez uygulanır. Birinci uygulama ile ikinci uygulama puanları arasıdaki ilişki/korelasyon hesaplanır. Korelasyon katsayısı (Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı “r”) ile arasında bir değerdir. Güvenirlik için katsayının +1.00’a yaklaşması gerekir.
Güvenirliği sağlama yöntemleri:Eşdeğer (Paralel) testler yöntemi: Testin iki kez uygulanmasından kaynaklanan olumsuzlukları gidermek için eşdeğer formlar geliştirip uygulanır. Geliştirilen iki form aynı gruba aynı anda uygulanır. İki testten elde edilen puanlar arasındaki korelasyon katsayısı hesaplanır.
Güvenirliği sağlama yöntemleri:Testi yarılama yöntemi: Testin iki yarısı arasındaki tutarlılık araştırılır. Tek numaralı sorular bir yarı, çift numaralı sorular bir yarı oluşturur. Elde edilen iki yarı; iki ayrı testmiş gibi kabul edilip aralarındaki korelasyon hesaplanır. Bu yöntem, testin bir kez uygulanmasına dayandığından kullanışlıdır.
Güvenirliği Etkileyen FaktörlerTestin uzunluğu: Soru sayısı arttıkça güvenirlik artar Ölçülen niteliğin genişliği (Ranj): Gruptaki değişiklik ne kadar fazla ise güvenirlik o kadar yüksek olur. Bu nedenle birkaç sınıfta uygulanan testin güvenirliği bir sınıfta uygulanan testin güvenirliğinden daha yüksektir Test uygulama şartları: Sınav süresi, öğrencileri güdülenme düzeyleri, dikkatsizlik, gürültü, ölçmeyi yapan kişinin sınav anındaki davranışları Ranj: Bir veri grubunda en yüksek puan ile en düşük puan arasındaki farktır.
GÜVENİRLİĞİ ARTTIRMAK İÇİNBir test deki soru sayısını arttırmak, Açık anlaşılır ve kesin cevaplı sorular sormak, Öğrencilerin seviyelerine uygun sorular sormak. Sınav süresinin gereğinden kısa veya uzun olmamasına dikkat etmek. Öğrencilerin sınav öncesi motivasyonunu sağlamak. Ölçmenin hatalardan arındırılması. Puanlamanın objektifliği.
Kullanışlılık Ekonomiklik Hazırlama süresi Uygulama süresiHazırlayıcı ve uygulayıcının nitelikleri Cevaplayıcının nitelikleri Uygulama kolaylığı Puanlama kolaylığı Puanların yorumlama kolaylığı
ÖLÇME ARAÇLARI VE ÖZELLİKLERİ
Eğitim yoluyla öğrencilere kazandırılabilecek davranışları üçe ayırmıştır.Bunlar bilişsel, duyuşsal ve psikomotor davranışlardır. Farklı alanlara ait davranışların kazandırılması için farklı yöntemlerin kullanılması, farklı biçimlerde ölçme değerlendirmelerin yapılması gerekir.
Öğretmenlerin hazırlayabilecekleri bazı ölçme araçlarıBilişsel Davranışları Ölçme Araçları Duyuşsal Davranışları Psikomotor Davranışları 1. Sözlü Testler 2. Yazılı Testler a) Kısa Cevaplı b) Uzun Cevaplı 3. Objektif (işaretlemeli) Testler a) Çoktan Seçmeli Sorular b) Doğru-yanlış Sorular c) Eşleştirmeli Sorular d) Tamamlamalı Sorular 4. Araştırmaya Dayalı Projeler 1. Anket Formlu Ölçekler 2. Gözlem Fişleri 1. Süreç Ölçmeye Yönelik Performans Testleri 2. Ürün Ölçmeye Yönelik Portfolyo Değerlendirme
Bilişsel Davranışları Ölçme Araçları
Test Geliştirmenin Basamakları1. Testin Amacı 2. Kapsamının ve Ölçülecek Davranışların Belirlenmesi 3. Soru Yazımı 4. Soru Düzeltme Çalışmaları (Redaksiyon) 5. Test Formunun Oluşturulması ve Çoğaltma 6. Uygulama 7. Puanlama 8. Ön Uygulama Test İstatistiklerinin Hesaplanması 9. Madde analizi 10. Nihai Teste Madde Seçimi 11. Nihai Test İstatistiklerinin Kestirilmesi 12. Raporlaştırma
Bilişsel Davranışları Ölçme Araçları1. Sözlü Testler: Soruların sözlü yöneltildiği, cevaplarında sözlü alındığı, evrakı olmayan test şeklidir. 2. Yazılı Testler: yazılı sorulara, yazılı cevapların verildiği, bilişsel amaçları ölçmeye yönelik bir test türüdür. Hazırlaması kolay, puanlaması zor ve subjektifdir. Aşağıda yazılı test örneği verilmiştir.
Bilişsel Davranışları Ölçme Araçları3. Objektif Testler: Hazırlanması zor, zaman alıcı, puanlaması kolay, öğretmenin test geliştirme konusunda uzmanlığını gerektiren ölçme araçlarıdır. Bu testlere objektif denilmesinin sebebi, puanlamasına öğretmenden veya puanlayan kişiden subjektiflik karışmamasıdır.
Duyuşsal Davranışları Ölçme AraçlarıUzmanlar tarafından geliştirilmiş (ilgi ve tutum ölçekleri gibi) ölçekleri uygulamak, Kişileri gözlemleyerek, onların belirli durumlardaki davranışlarını kaydetmek, Gözlem fişi uygulamak Örencilerin kendi duyuşsal davranışlarını sözlü veya yazılı olarak rapor etmelerini sağlamak, anketler kullanmak.
Duyuşsal Davranışlarının Öğretilmesi ve Ölçülmesindeki GüçlüklerDuyuşsal alandaki öğrenmeler genellikle kişinin yetenekleriyle çevresi arasındaki yaşam boyu etkileşimin ürünleridir. Bu alanda belli konularda tek bir doğru değil, doğrular vardır. Hedefleri gerçekleştirmek tek bir öğretmenin başaramayacağı kadar kapsamlıdır. Diğer öğretmenlerle işbirliğini gerektirir. Bu alan hedeflerine ulaşma derecesini ölçmek zor olduğu gibi ölçümlerin geçelik, güvenirliği de düşüktür.
Psikomotor Davranışları Ölçme AraçlarıPsikomotor davranışların ölçülmesinde kullanılan ölçme araçlarına performans testleri denir. Performans testleri ya bir davranış yapılırken (süreç) gözlenir veya belli işlemler sonunda ortaya çıkan ürünün niteliklerine bakılır. Performans testi beceri testi ile eş anlamlı olarak kullanılır. Bu testlerde, öğrencinin işi bizzat yapıp, yapmadığına bakılır.
Psikomotor davranışların ölçülmesinde kullanılan ölçme araçlarına performans testleri denir.Performans testleri ya bir davranış yapılırken (süreç) gözlenir veya belli işlemler sonunda ortaya çıkan ürünün niteliklerine bakılır. Performans testi beceri testi ile eş anlamlı olarak kullanılır. Bu testlerde, öğrencinin işi bizzat yapıp, yapmadığına bakılır.
Portfolyo DeğerlendirmeBir öğrenme süreci içerisindeki öğrenciyi bilişsel, duyuşsal ve psikomotor davranışlarıyla bir bütün olarak (performansa dayalı) değerlendirme yaklaşımlarından biri ve belki de en önemlisi portfoliyo değerlendirmedir.
Portfolyo Öğrencinin öğrenme süreci içerisindeki performansı ve başarısına ilişkin kayıtlardır. Yeterliğe dayalı programlarda öğrencinin kazanımlarına ilişkin kanıtları içeren belgelerdir.
Portfolyo değerlendirmeöğrencinin kazanımlarına ilişkin kanıtları içeren belgelerin incelenmesiyle öğrencinin başarısı hakkında karar verme sürecidir.
Portfolyoların genel amaçlarıÖğrencinin gelişimini izleyebilmek, Öğrencideki öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve kendi kendini değerlendirme becerisine ulaşmasını sağlamak, Öğrencinin gerçekte ve öğrendiğinin açık resmini çizebilmek, Öğretim programına bağlı olarak yapılan yazılı ve sözlü değerlendirmelerin dışına çıkıp, alternatif ölçme-değerlendirme yöntemi geliştirmek,
Gelecekteki öğretmenlerine bilgi sunmak, Portfolyoların genel amaçları Gelecekteki öğretmenlerine bilgi sunmak, Öğrencinin gelişimini daha sağlıklı izleyebilmek, Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını çoğaltmak, Öğrencinin gerçekte ne öğrendiğini ortaya koymak, Öğrencilerin diğer arkadaşlarının yaptığı portfolyoları izleyip, yardımcı olarak gelecekteki takım çalışmasına zemin hazırlamaktır.
Değerlendirme sonuçlarının kopyaları Portfolyoların içerisinde yer alabilecek materyaller Değerlendirme sonuçlarının kopyaları Modül ya da derslere ilişkin verilen krediler Resmi ve özel sertifikalar (örn; kısa dönemli özel kurslara katılım belgeleri) Öğrenci çalışmaları hakkında ilgililerin değerlendirme belgeleri Öğrencinin yaptığı işlere ilişkin fotograflar, örnekler, belgeler...
Öğrenci sunumlarının görsel ve işitsel kayıtları, Yazılı projeler, Portfolyoların içerisinde yer alabilecek materyaller Öğrenci sunumlarının görsel ve işitsel kayıtları, Yazılı projeler, Sanatsal çalışmalar (resimler, çizimler, grafikler veya haritalar), Konferans veya görüşme notları, Kontrol listeleri (öğretmen, veli, grup veya öğrenciler tarafından hazırlanmış), Testler.
RUBRİK DEĞERLENDİRME “dereceli puanlama anahtarı”
Nedir? Dereceli puanlama anahtarı, performansı tanımlayan ölçütleri içeren puanlama rehberidir. Herhangi bir çalışmanın puanlanması için geliştirilmiş ölçütleri içeren bir araçtır.
Dereceleme Ölçekleri (Rubric)Oxford İngilizce sözlüğe göre: 15. yüzyılın Ortalarında rubric bir kitabın farklı bölümlerinin başlıkları demekti yıl öncesinde rubric eğitimciler arasında yeni anlamını almaya başlamıştır. Rubric, değerlendirmeleri ya da etkinlikleri puanlarken takip etmek için bir rehberdir. Bir ölçme veya etkinliğin tamamının ya da bölümlerinin nasıl puanlanacağını ana hatlarıyla anlatmayı ifade ediyor. Seçilen ve düzenlenen rubric tipini belirleyen kriter ölçmenin odağını veya amacını oluşturabilir.
Neden Rubrik (dereceli puanlama anahtarı)?Performans değerlendirme ve öğrenci urun dosyası basta olmak üzere alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerinin çoğunda puanlama amacı ile dereceli puanlama anahtarı (rubrik) kullanılır. Puanlama yapmak amacı ile kullanılan dereceli puanlama anahtarları, öğrencinin bir kavram ile ilgili bilgisini ortaya koyması veya bir ödevi yapması için gerekli yeterlilik düzeyini belirlemeye yönelik bir sistemdir. Öğrencilerin performanslarını tanımlayan, sınırları iyi çizilmiş, belli sayıdaki kategorileri taşıyan puanlama yönergelerinin bütüncül ve analitik olmak üzere iki bicimi vardır.
Performans Değerlendirme:Herhangi bir dersle ilgili proje veya araştırma ödevi verilen bir öğrenciye ait “performans değerlendirme” ölçütleri, bir “dereceli puanlama anahtarı” (rubric) ile daha önceden belirlenmiş izleme ve görüşme yöntemleriyle yapılır. Değerlendirme ölçütlerini öğretmen öğrencilerle birlikte hazırlayabilir. Öğrencilerin yaptığı çalışmalarda, süreci değerlendirirken (problem çözme becerileri, proje, ürün dosyası vb) bu teknikleri kullanabilirsiniz.
Dereceleme Ölçekleri Dereceleme Ölçekleri Ne Tür Etkinliklerin Değerlendirilmesinde Kullanılır? Sözel projeler (sınıf tartışması, rol oynama, görüşme, sözel sunular, hikaye anlatma,münazara vb.) Ürünler (koleksiyon ya da sergi, broşür hazırlama, poster hazırlama, gazete çıkarma vb.) Araştırma ve yazı çalışmaları (mektup, dilekçe, hikaye, kompozisyon yazma) Sanatsal çalışmalar
Dereceli Puanlama Anahtarı Kullanmanın nedenleriÖğretmen ve öğrenci için acık bir kalite tanımı verir.  Öğrenciler derecelendirme ölçeği kullandıkça ürettikleri urunun sorumluluğunu daha fazla duyarlar.  Öğretmenlerin puanlama için harcadıkları zamanın azalmasına katkıda bulunur.  Öğretmenin öğrenci çalışmalarını değerlendirmelerini basitleştirir.  Öğrencilere bir ödevi tamamlarken kendi performanslarını değerlendirebilecekleri standartlar ve kriterler sağlar.  Ölçeklerde belirlenen ölçütlerin velilere bildirilmesi, çocuklarına yardımcı olacak velilere kolaylık sağlar.
Dereceli Puanlama Anahtarı Geliştirme Aşamaları Ölçeğin ne amaçla geliştirileceğini belirleyin.  Nelerin değerlendirileceğini açıkça belirleyin.  Yeterlik düzeylerine karar verin.  Ödevin ölçmeye çalıştığı davranışlar, ürünler ya da becerilerin anahtarını oluşturun.  Davranış, urun yada her bir becerinin yeterlik düzeyi için kısa kriterler yazın. Burada önemli olan düzeyler arasında kriterleri iyi ayırt edebilmektir. Beceriler hangi düzeyde olursa, bir alt veya üst kritere ait olabilir.  Kullanılacak ölçeğin taslağının hazırlanmasıdır
Örnekler Aşağıda öğrencilerin değişik konularda araştırma yaparken göstermiş oldukları performansı değerlendirmek için dereceli puanlama anahtarı örnekleri sunulmuştur. Formda yer alan ölçütler örnektir. Ölçütlerin içeriği ve sayısı, sınıfın koşulları, öğrenci seviyesi, etkinlik içeriği, dersin işlenişi, öğretmenin beklentileri göz önünde bulundurularak yeniden yapılandırılabilir.
unutmayın En faydalı dereceli puanlama anahtarı, kendi yaptıklarınızdır.
Tarih dersi için;
Puanlama: Ölçüt sayısının 6 olduğu varsayıldığında, öğrencinin bu formdan alabileceği en yüksek puan 6 x 4 = 24’tür. Öğrencinin almış olduğu puanın not olarak kullanılması için yüzlük not sistemine çevrilmesi gerekmektedir. Örneğin öğrenci bu formdan 24 puan üzerinden 16 puan almış olsun: 100 x 16 = 1600, 1600 / 24 = 67’dir. 67, öğrencinin yüzlük sistemde almış olduğu puandır.
Biyoloji dersi için;
Fizik dersi için;
1. Bana ne yaptığını anlatır mısın?YANSITICI SORGULAMA RUBRİĞİ 1. Bana ne yaptığını anlatır mısın? 2. Bunu nasıl düşündün? 3. Bu sana neyi hatırlatıyor? 4. Bunu destekleyen ne gibi kanıtların var? 5. Peki ya bunlar başka bir sırada gerçekleşseydi? 6. Eğer bu işe yaramasaydı ne yapardın? 7. Sence.....ve arasında bir ilişki var mı?
İkiye ayrılır: Bütüncül puanlama, öğrenmenin genel sureci veya urunu bir bütün olarak parçalarını dikkate almadan puanlamasını, analitik puanlama ise önce performans veya urunun parçalarını ayrı ayrı puanlamasını sonra da bu kısmi puanları toplayarak toplam puanı hesaplamasını gerektirir.
Analitik Değerlendirme Tekniği:Bu teknik, çalışmanın bütününün küçük birimlere ayrılarak değerlendirilmesidir. Örneğin; problem çözme için analitik değerlendirme, problem çözme basamaklarının not ile değerlendirilmesidir. Bu teknik uygulanacaksa hangi basamakların önce değerlendirileceğine karar vermek gerekir. Daha sonra bu basamaklar için değerlendirme aralığı belirlenir (Örneğin 0-2 gibi.). Problem çözme için hazırlanmış bir analitik değerlendirme ölçeği (Problem Çözme İçin Dereceli Puanlama Anahtarı) Ek de verilmiştir. Bir problemin çözümünün analitik değerlendirmesi öğrencinin problem çözme basamaklarındaki yeterliliği hakkında bilgi verir. Böylece öğretmen öğrencinin problem çözmedeki kuvvetli ya da zayıf yanlarını belirleyerek, öğretim yönteminde düzenlemelere gidebilir. Analitik ölçekte her bir basamağın kategorileri belirlenirken dersin işleniş şekli ile uyumlu olmasına dikkat edilmesi gerekir.
Bütüncül Değerlendirme Tekniği:Bu teknik, çalışmanın bütününün birkaç ölçütünün birlikte ele alınarak değerlendirilmesidir. Problem çözme için ölçekler Ekte verilmiştir. Bir problemin çözümünün tamamının belirlenen kriterlere göre tek bir notla değerlendirilmesidir. Bütüncül değerlendirme, öğrencilerin cevaplarının hızlı bir şekilde değerlendirilmesine fırsat verir. Yalnızca cevaba değil, sürece de önem verir. Ancak detaylı olarak öğrencinin zayıf ya da kuvvetli olduğu noktaları ortaya çıkarmaz. Problem çözme için hazırlanmış dereceli puanlama anahtarı ektedir.
Genel İzlenim Değerlendirme Tekniği:Bu teknik, çalışmanın bütününün genel olarak izlenimler dikkate alınarak değerlendirilmesidir. Öğretmen, öğrencilerin problem çözümlerinin bütününü yazılı olmayan ölçütlere göre değerlendirir. Problemin çözümünde yapılmasının gerekli olduğunu düşündüğü yerlere not verir. Günlük yaptığınız kısa sınavların değerlendirmesi, öğrencilere geri dönüt vermek için az zaman harcayarak yapacağınız bir değerlendirmedir. Genel izlenim değerlendirmesi, yeteri kadar deneyimi olmayan öğretmenler tarafından kullanılmamalıdır.
Duyuşsal Özellikleri ve Öz Düzenleme Becerilerini DeğerlendirmeÖğrencilerin bilişsel gelişimlerinin yanı sıra duyuşsal gelişimleri de önemlidir. Duyuşsal boyutun değerlendirilmesinde öğrencilerin derse yönelik tutumları, kendine güvenleri vb. hakkında bilgi edinmek için ölçekler kullanılabilir, gözlem veya görüşme yapılabilir.Bunun için kontrol listesi veya çeşitli gözlem formları kullanılabilir. Ayrıca duygu veya düşünceye yönelik sorular cevaplandırılabilir. Sorulardan bazıları şunlar olabilir: Konu işlenirken severek yaptıklarınız nelerdir? Konu işlenirken sizi neler zorladı? Bu zorlukların üstesinden gelebildiniz mi? Gelebildiyseniz neler yaptınız? Şimdi ……..(matematik) hakkında neler düşünmektesiniz? Daha çok başarılı olmanız için neler yapmaktasınız? Grup olarak çalışmaktan hoşlanıyor musunuz? Neden? Neler öğrenmek istersiniz? Neden? Öğrencilerin herhnagi bir derse yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla “….. Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılabilir. Ölçekteki cümlelerin seçenekleri şunlardır: “Hiç katılmıyorum.”, “Katılmıyorum.”, “Kararsızım.”, “Katılıyorum.” ve “Tamamen katılıyorum.” Ölçekteki her bir cümleden alınabilecek en yüksek puan 5’tir.
Duyuşsal Özellikleri ve Öz Düzenleme Becerilerini DeğerlendirmeÖğrencilerin herhangi bir derse yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla “….. Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılabilir. Ölçekteki cümlelerin seçenekleri şunlardır: “Hiç katılmıyorum.”, “Katılmıyorum.”, “Kararsızım.”, “Katılıyorum.” ve “Tamamen katılıyorum.” Ölçekteki her bir cümleden alınabilecek en yüksek puan 5’tir.
FREKANS DAĞILIMLARI Basit frekans dağılımı (f):her bir puan değerinin kaç sefer tekrarlandığını gösterir.
FREKANS DAĞILIMLARI Basit frekans dağılımı (f):
FREKANS DAĞILIMLARI Gruplandırılmış frekans dağılımı :belirli puan kategorilerinin oluşturulması için puanlar arasındaki ranjlar ya da aralıklar dikkate alınarak yapılan dağılımdır.
FREKANS DAĞILIMLARI Gruplandırılmış frekans dağılımı :Öncelikle aralık katsayısının bulunması gerekir. Aralık katsayısı (genişliği) en yüksek ve en düşük ölçümler arasındaki farkın (ranj’ın) kendimizce belirlenen tahmini grup sayısına bölünmesi ile bulunur. Bir önceki tabloda verilen örnekte dağılımın ranjı= =66’dır. Belirlenen tahmini grup sayısı 10 olsun. Aralık katsayısı 66/10=6.6’dır. Hesaplama kolaylığı olması için tam sayıya tamamlarsak 7 olur. Buna göre gruplandırılmış frekans dağılım tablosunu görelim.
Gruplandırılmış frekans dağılımı örneği
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİARİTMETİK ORTALAMA : Bir dizideki ölçümlerin ya da puanlarının toplamının ölçüm sayısına bölünmesiyle elde edilir. Formülü x = ∑X / N
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİMOD (TEPE DEĞER) : Bir puan dağılımının en çok tekrar eden, yani frekansı en fazla olan puan ya da ölçümüdür. Gruplandırılmış verilerde mod, frekansı en yüksek olan puan aralığının orta noktasıdır. Aşağıdaki tabloda mod kaçtır?
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİMEDYAN (ORTANCA) : Bir puan dizisini, puanlar küçükten büyüğe ya da büyükten küçüğe doğru sıralandıktan sonra, ortadan tam iki eşit yarıya bölen puandır. Bir dağılımda medyanın altında ve üstünde kalan ölçümlerin sayısı eşittir.
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİMEDYAN (ORTANCA) : Örnek: 4,7,8,11,12,15,19 şeklindeki bir dağılımın medyanını bulmak için; Önce sayıların büyükten küçüğe ya da küçükten büyüğe sıralanıp sıralanmadığı kontrol edilir. Daha sonra dağılımdaki ölçüm (puan) sayısı bulunur. (örnekte 7 tane puan var). Dağılımdaki ölçüm sayısı tekse, ölçüm sayısına bir eklenir (7+1=8) ve elde edilen sonuç 2 ye bölünür (8:2=4) Bulunan sonuç kadar baştan itibaren sayılır. Elde edilen sonuç medyanı verir. (örnekte, baştan 4 puan sayılınca 11 bulunur.)
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİMEDYAN (ORTANCA) : Eğer dağılımdaki puanlar çift sayıdan oluşuyorsa; Örnek: 4,7,8,10,12,15 şeklindeki bir dağılımın medyanını bulmak için; Önce sayıların büyükten küçüğe ya da küçükten büyüğe sıralanıp sıralanmadığı kontrol edilir. Daha sonra dağılımdaki ölçüm (puan) sayısı bulunur. (örnekte 6 tane puan var). Dağılımdaki ölçüm sayısı 2 ye bölünür (6:2=3) Dağılım baştan ve sondan elde edilen puan kadar sayılarak ilgili rakamlar belirlenir (sonuç 3 olduğu için 8 ve 10’e ulaşılır) Bulunan rakamlar toplanıp 2’ye bölündüğünde dağılımın medyanı bulunur ((8+10)/2=9)
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİMEDYAN (ORTANCA) Gruplandırılmış verilerde medyanı bulmak için; N/2 hesaplanır (20/2=10) N/2. ölçümün bulunduğu basamak, toplamlı frekans sütunundan belirlenir. Belirlenen basamağın alt sınırı (as) bulunur (62.5) Tespit edilen basamağın altında kalan frekansların toplamı (ayf) bulunur. (8) Tespit edilen aralığın frekansına (f) bakılır (4) Aralık katsayısı (a)yazılır (7) Tespit edilen değerler formüldeki yerlerine konulur. FORMÜL: as+a.((N/2-ayf)/f) Örneğin çözümü: ((10-8)/4)=66
MERKEZİ DAĞILIM ÖLÇÜLERİRANJ (DİZİ GENİŞLİĞİ) Dağılımdaki en yüksek puan ile en düşük puan arasındaki farktır. Ranj arttıkça öğrencilerin aldıkları puanlar birbirinden uzaklaşır. Ayırdedici dolayısıyla geçerliği ve güvenirliği yüksek bir testte hesaplanan ranj, o testten elde edilmesi mümkün olan en yüksek puanın yarısına yakın olmalıdır.
MERKEZİ DAĞILIM ÖLÇÜLERİSTANDART SAPMA Bir dizi ölçümün ortalamadan olan farklarını gösterir. Ölçümlerin aritmetik ortalamadan olan farklarının kareleri toplamının n-1’e bölümünün kare köküdür Standart sapma büyükse dağılımdaki puanlar heterojen, küçükse homojen bir yapı gösterir.
(p=x/ testten alınabilecek en yüksek puan) TESTİN ORTALAMA GÜÇLÜĞÜNÜ HESAPLAMA bir testin aritmetik ortalaması kullanılarak testin ortalama güçlük düzeyi bulunabilir. testin ortalama güçlük düzeyi aritmetik ortalamanın, testten alınabilecek en yüksek puana bölünmesiyle bulunur. (p=x/ testten alınabilecek en yüksek puan) P=.50 den küçük ise, test öğrencilere güç gelmiş, zor sorular hazırlanmış, sınıfta yapılan öğretim yetersiz, zayıf öğrenciler çoğunlukta gibi yorumlar çıkarılabilir. P=.50’den büyükse, öğrenciler konuları öğrenmiş, öğretim yeterli ya da test kolaymış gibi yorumlar çıkarılabilir.
TEST MADDELERİNİN ANALİZİMADDE GÜÇLÜK İNDİSİ Bir testte herhangi bir maddeye verilen doğru cevaplar sayısının, o maddeyi sınayanlar sayısına oranıdır. Örneğin bir testin 12. maddesine 40 öğrenci doğru, 10 öğrenci yanlış cevap vermiş olsun. Bu durumda maddenin güçlüğü p=40/50=0.8’dir. Madde güçlük indisi 0.0 ile 1.0 arasında değerler alır. Değer sıfıra yaklaştıkça maddenin zorluk derecesi artmıştır. Genellikle başarı testlerinde bu değerin .50 civarında olması arzu edilir.
Madde güçlük indisiyle ilgili diğer bir hesaplama yöntemi şudur.TEST MADDELERİNİN ANALİZİ MADDE GÜÇLÜK İNDİSİ Madde güçlük indisiyle ilgili diğer bir hesaplama yöntemi şudur. İlgili maddeyi üst grupta doğru cevaplayanların sayısı ile ilgili maddeyi alt grupta doğru cevaplayanların sayısı toplanıp, her iki grupta yer alan toplam öğrenci sayısına bölünür.
P=(25+23)/(27+(27)=0.89 ile kolay bir maddedir.TEST MADDELERİNİN ANALİZİ MADDE GÜÇLÜK İNDİSİ Örnek:100 kişilik bir öğrenci grubuna uygulana bir testte 5. maddeye üst grupta 25 kişi, alt grupta 23 kişi doğru cevap vermişse, maddenin güçlük indisi kaç olur? (Grup 100 kişi ise bunun %25-27 si üst, %25-27 si alt grup olarak alınır.) P=(25+23)/(27+(27)=0.89 ile kolay bir maddedir.
TEST MADDELERİNİN ANALİZİMADDE AYIRDEDİCİLİK İNDİSİ (d) Bir maddenin bilenle bilmeyeni ayırt etme derecesidir. İlgili maddeyi üst grupta doğru cevaplayanların sayısından, maddeyi alt grupta doğru cevaplayanların sayısı çıkartılıp, grupların herhangi birinde yar alan öğrenci sayısına bölünür. Örnek:100 kişilik bir öğrenci grubuna uygulana bir testte 5. maddeye üst grupta 25 kişi, alt grupta 23 kişi doğru cevap vermişse, maddenin ayırdedicilik indisi kaç olur? (Grup 100 kişi ise bunun %25-27 si üst, %25-27 si alt grup olarak alınır.) P=(25-23)/27=0.074’dür. (zayıf bir maddedir, testten çıkarılmalıdır)
MADDE AYIRDEDİCİLİK İNDİSİ 0,40 ve daha büyükse, çok iyi bir maddedir TEST MADDELERİNİN ANALİZİ MADDE AYIRDEDİCİLİK İNDİSİ 0,40 ve daha büyükse, çok iyi bir maddedir 0,30-0,39 arası iyi bir maddedir. 0,20-0,29 arası düzeltilmesi gereken bir maddedir. 0,19 ve daha küçükse veya (-) değer almışsa çok zayıf bir maddedir, testten çıkarılması gerekir.
Bir öğrencinin A dersinden 45, B dersinden 55 puan aldığını düşünelim.HAM PUANLARIN STANDART PUANLARA ÇEVRİLMESİ Bir öğrencinin A dersinden 45, B dersinden 55 puan aldığını düşünelim. Bu öğrencinin hangi dersten daha başarılı olduğuna nasıl karar veririz? Öğrencinin bu derslerden aldıkları bu puanlara ham puan adını verelim. Öğrencinin başarısına karara vermek için ham puanların standart puanlara dönüştürülmesi gerekmektedir.
Standart puanlardan ilki z puanı, diğeri t puanıdır. HAM PUANLARIN STANDART PUANLARA ÇEVRİLMESİ Standart puanlardan ilki z puanı, diğeri t puanıdır. Z puanı bir puanın standart sapma açısından ortalamaya göre farklılığının ne olduğunu gösterir. Standart z puanı aritmetik ortalaması 0, standart sapması 1 olan bir normal dağılım gösterir ve standart normal dağılıma benzer. Standart normal dağılımdaki -1 ss değeri -1 z puanına, +1ss değeri, +1 z puanına denktir. Bu nedenle z puanlar (–) değer alabilir. Standart z puanının (-) değer alması puanın aritmetik ortalamadan küçük olduğu anlamına gelir. Z puanının hesaplanmasında z=(x-a.o)/ss kullanılır. (a.o aritmetik ortalamadır)
Bir öğrencinin A dersinden 45, B dersinden 55 puan aldığını düşünelim. HAM PUANLARIN STANDART PUANLARA ÇEVRİLMESİ Bir öğrencinin A dersinden 45, B dersinden 55 puan aldığını düşünelim. A dersi için a.o= 25, ss=7 , B dersi için a.o=40, ss=10 olsun. Şimdi bu ham puanları standart puanlara çevirelim A dersi için z= (45-25)/7=2,85 B dersi için z= (55-40)/10=1,5 dir. Bu durumda başlangıçta öğrencinin B dersinde daha başarılı olduğu düşünülmüşken, A dersinden daha başarılı olduğu görülmüştür.
B dersi için t= (10.1,5)+50=65 ‘dir.HAM PUANLARIN STANDART PUANLARA ÇEVRİLMESİ Z puanlarının T puanlarına dönüştürülmesi oldukça kolay olup, T puanlarının aritmetik ortalaması 50, standart sapması 10 olarak kabul edilir. (z de a.o=0, ss=1’di). T puanının hesaplanmasında (10.(x-a.o)/ss)+50 formülü kullanılır. Diğer bir anlatımla önce z puanı bulunur, bulunan puan 10 ile çarpılıp, elde edilen sonuç 50 ile toplanır. Yani t=(10.z)+50’dir. Biraz önceki örnekte A dersi için z= (45-25)/7=2,85 B dersi için z= (55-40)/10=1,5 idi. Şimdi bu puanları t puanına dönüştürelim. A dersi için t= (10.2,85)+50=78,5 B dersi için t= (10.1,5)+50=65 ‘dir.
Benzer bir sunumlar ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME