NİETZSCHE VE NİHİLİZM - 1 - SanatlaYaşamak
Köken itibariyle, Latince nihil sözcügünden gelen nihilizm, herhangi bir nesnenin varlığının bulunmadığı, salt varolmamanın olduğu duruma işaret eder. Nihilizm kavramını ise ilke kez 1799’da, Frederich Henrich Jacobi meslektaşı Johann Gottlieb Fichte’ye yazmış olduğu bir mektupta kullanır. Jakobi bu mektubunda aşkı nihilizmle bağdaştırıp, idealistlerin Tanrı kavramını yok ederek hayali olarak hiçliği var ettiğini belirtir. “Jacobi’ye göre, yalnızca kendisini algılayan akıl ve var olan her şeyi içerisinde eriten sübjektivite üzerinde temellenen idealizm gerçekte bir nihilizmdir.” (Küng, 1980, s. 388.) Ancak nihilizm kendini daha çok Turgenyev’in Babablar ve Oğullar adlı romanından sonra kabul ettirmiştir. Babalar ve Oğullar romanında nihilizm, Bazarov adlı karakterin bütüncül bir inkâra sapmasıyla görülür. Yani Bazarov Rusya’daki devletin, kilisenin ve ailenin otoritesini yadsıyarak anarşist bir şekilde var olan devrimci bir hareket içerisine girerek var etmiştir nihilizmi. Bu durum bir bakıma Nietzsche’nin Hıristiyan ahlakını reddedişine benzemektedir.
Nihilizmin temelinde aslında ilk çağın şüpheci anlayışı vardır. İlk çağın septik anlayışı savunanların akla gelen ilk ismi olan Georgias, hiçbir şeyin olmadığı görüşündedir. Ona göre bir şey var olsa dahi bilinmesi imkânsızdır. Eğer bir varlığın mümkün olabileceği varsayılırsa onun başı ve sonu belli olmayacak sınırsız bir yapıda olması gerekirdi. Böyle sınırsız bir boyuta sahip olacak bir varlığın da kendini belirli bir zamana ve mantığa hapsetmesi akıl alır şey değildir. Dünya da ancak akılla kavranabilir. Duyular yoluyla insanın varabileceği sonuç ise ne kadar gerçeği yansıtır tartışılır bir durumdadır. Çünkü duyular dünyası herkesin algısıyla başkalaşır.
Ancak nihilizm, bugün daha çok yaşamda hiçbir değerin ve ahlaki değerin olmadığı, yaşamda anlam ve isteklerin bulunmadığı görüşüyle kendisini ispatlamıştır. Nihilizm realizmin aksine tamamıyla varlığı inkar eder.
Nietzsche’nin belirttiği bu uydurmalar yaşamı gerçek dışı bir yaratık haline getirir. Böylece değer açısından yaşam bir hiç haline dönüşmüştür. Hayatın kendisi böylece hiçlik olmuştur. Değerler yaşamdan daha değerli olduğundan yaşam da inkâr edilmiş olur. Nihilizm de bu nokta da yaşama biçilen değersizlik ve üstün değerlerle hiçlik haline dönüşen bir kavram olur ve böylece Nietzsche’ye göre nihilizmin asıl tanımı ortaya çıkar. Gündelik tanımıyla nihilizm ise bir reaksiyon olarak görülür “duyuüstü bir dünyaya ve en üstün değerlere, başka bir dünyaya -felsefede bir kendinde şeyler dünyasına, hakiki, gerçek dünya düşüncesine; dinde ölümden sonraki bir dünyaya, dolayısıyla Tanrı’ya, öze, iyi, hakiki olana- bir reaksiyon. Birer uydurma ve kurmaca oldukları için ne var ne de gerçek olan şeylere bir reaksiyondur” (Deleuze, 2010, s. 147-148). Nihilizm, Nietzsche’ye göre, aynı zamanda psikolojik bir durumdur da. Çünkü birey artık kendisinin ve başkalarının da değerli gördüğü şeylerin değersiz olduğunu görmeye başlamıştır. Kâinat, yaşam anlamını yitirmiştir. Niçin yaşıyorum, sorusu bir yanıt bulamamaktadır. Yaşam da insanın tutunabileceği, güvenebileceği hiçbir şey kalmamıştır. Kısacası nihilizm, inançsızlık, değersizlik olup çıkmıştır. Çünkü evrene, yaşama atfedilen anlamı insan kendi eliyle yok etmiştir. Ancak nihilizm insanın kendini yeniden doğurabileceği gücünü de taşımaktadır. Var ettikleriyle ya da sahip olduklarıyla yetinemeyen insan yeniyi arayarak kendini daha üst bir seviyeye ulaştırabilmektedir. Marcel’in umut için umutsuzluk gerekir ya da Kierkegaard’ın bütünlük için eksikliğe ihtiyaç vardır düşünceleri bununla bağdaştırılabilir. Bu nokta da Nietszche’nin nihilizm için vurguladığı şu tanımları da anmak gerekir.
“Nihilizm. O iki anlamlıdır. A. Ruhun yükselen/artan gücünün bir işareti olarak nihilizm: aktif nihilizm (olarak). B. Ruhun gücünün düşüşü ve azalması olarak nihilizm: pasif nihilizm (olarak)” (Nietzsche, 2009, s 22).
Nihilizme kendini kaptıran kişi değerleri kendi arzusuyla yıkar, hiçbir şeyi onaylamaz.
Nietzsche ise bu her şeye “hayır” diyen kişileri, istemekten ve anlam koymaktan aciz olanların işi olarak görür. Ona göre sağlam insan, hayatın değerini geçici şeylerle ölçmez. Acı ağır bassa da insanın güçlü bir istenci vardır, hayata “evet” demesi mümkündür” der (Nutku 1986, s.138).
1.3.5. ÖLÜM Heidegger, ölümün varlığın en önemli özelliği olduğunu savunur. Ölüm kendisinden ayrılamayan bir noktayı…
Varoluşçuluk diğer ismiyle egzistansiyalizm, 19. yüzyılın ilk yarısında ortaya çıkan ancak en büyük etkisini 20.…
TANRI ÖLDÜ Nietzcshe’nin nihilizminin en önemli noktalarından biri de “Tanrı Öldü” söylemidir. Batı, uzun yıllar…
MUTLAKA OKUNMASI GEREKEN GÜNLÜKLER
SENİ ÇOK SEVİYORUM BE ÇOCUK!