Ana Sayfa Bilim Teknoloji Mutasyon Nedir? Neden Olur? Çeşitleri Nelerdir?
Mutasyon, DNA yapısında değişim olmasıdır. Mutasyon canlı fenotipinde değişime neden olabileceği gibi canlının ölmesine de neden olabilmektedir. Gen yapısını değiştiren dış etkilerin her geçen gün artması mutasyonun daha fazla gözlemlenmesine neden olmaktadır. Sizlere mutasyon nedir, mutasyon neden olur ve mutasyon çeşitleri nelerdir hakkında bilgi vermek istiyoruz.
1 Mutasyon Nedir?
2.1 1. Gen Mutasyonu Nedir?
2.1.1 Gen Mutasyonu Nedenleri Nelerdir?
2.2 2. Kromozom Mutasyonu Nedir?
2.2.1 Kromozom Mutasyonunun Nedeni Ne Olabilir?
3 DNA Yapısında Meydana Gelen Mutasyonlar
4 Mutasyon Sonucu Oluşan Hastalıklar Nelerdir?
Mutasyon, değişim şeklinde tanımlanır. DNA, canlının kalıtsal özelliklerini içerisinde barındıran yapıdır. DNA’da meydana gelen sıra dışı değişikliklere mutasyon denir. Mutasyon, canlının fiziksel veya metabolizmasında değişime neden olur. Bu değişimle dünyaya gelen canlıya mutant denir.
Mutasyon, her zaman canlı fenotipinde değişime neden olmaz. Fenotipte değişim olsa bile canlı yaşamaya devam eder. Ancak bazı mutasyon durumlarının canlının ölmesine neden olduğu da bilinmektedir.
Mutasyon, canlının ölümüne neden olmasa bile bu beraberinde bazı sorunları getirir. Mutant olarak nitelendirilen canlılar diğerlerinden farklıdır. Bu durum mutasyon sonrası dünyaya gelen canlının uyum sorunu yaşamasına neden olur.
Evrim için önemli olduğunu düşündüğümüz mutasyonların çoğu doğal yollarla meydana gelir. Örneğin, bir hücre bölündüğünde DNA’sının bir kopyasını çıkarır. Bazen kopya tam anlamıyla mükemmel değildir. Orijinal DNA dizisinde meydana gelen bu fark bir mutasyondur.
Mutasyon, canlı kalıtsal özelliklerinin taşındığı DNA yapısında bozulmaların olmasına denir. DNA yapısının değişmesine neden olan kimyasalların her geçen gün artması mutasyon vakalarının da artmasına neden olmaktadır.
Sıcaklıklarda ani değişim olması, uzun süre radyasyona maruz kalınması, ultraviyole ışınların etkileri mutasyonların yaşanmasında etkilidir.
Mutasyon, DNA sarmalında meydana gelen değişimler kalıtsal özelliklerin zarar görmesine neden olmaktadır. Canlı yaşamını protein ve enzim yapısında meydana gelen değişimler derinlemesine bir şekilde etkiler. Mutasyonun meydana gelmesinde etkili olan çeşitli maddeler vardır. Bilim dünyasında ilgili maddelere mutajen denilmektedir.
Mutasyonun genlerde meydana gelen değişimlerden dolayı ortaya çıktığını söylemiştik. Genlerde olan bu değişim nesilden nesle aktarılır. İlgili durum ana özelliklerin kaybolup farklı özelliklerin aktarılmasına neden olur.
Üreme hücresinde meydana gelen mutasyonlar genetiği etkiler. Genetikte meydana gelen bu değişim kalırsal olarak sonraki nesillere aktarılmaktadır. Genelde canlıda farklı fiziksel özelliklerin ortaya çıkmasına neden olduğu bilinmektedir.
Mutasyon üstünde yapılan araştırmalar sonucunda 2 ana mutasyon türü keşfedilmiştir. Bunlar kromozom mutasyonları ve gen mutasyonlarıdır. Gen mutasyonlarına bilim dünyasında nokta mutasyonu da denilmektedir.
1. Gen Mutasyonu Nedir?
DNA sarmalının belirli bir bölümünde meydana gelen mutasyona gen mutasyonu denir. Gen mutasyonunda kromozomların yapısında herhangi bir değişim olmaz. Genlerde mutasyon sonucu hasar oluşursa bunun eski haline döndürülmesi zordur. Ancak bu döndürülemeyeceği anlamına gelmez.
DNA sarmalında yer alan bazların sıralamasında yer değişimi olması, kopması, DNA sarmalarına farklı bazların dahil olması veya DNA sarmalından bazı bazların çıkması gen mutasyonlarına neden olabilir.
Üreme hücrelerinde meydana gelen gen mutasyonu nesilden nesle aktarılır. DNA sarmalına baz eklenmesi (insersiyon) veya DNA sarmalından baz eksilmesi (delesyon) en korkulan mutasyon şekilleridir. Bu mutasyon türleri canlıyı derinlemesine etkileyen değişimlerin olmasına neden olur.
Gen Mutasyonu Nedenleri Nelerdir?
Kişinin ultraviyole ışınlara, X ışınlarına, radyasyona, radyoaktif materyallere maruz kalması gen mutasyonuna neden olabilir. Elbette gen yani nokta mutasyonlarına neden olan faktörler bunlarla sınırlı değildir.
Mutajenik özellik taşıyan kimyasallarla temas halinde olunması da gen mutasyonlarına neden olabilir. Gen mutasyonlarının nesilden nesle aktarımını durdurmak için hasarlı DNA sarmalına sahip kişilerin üremesi engellenmelidir. Yeni nesil diye bir kavram olmayacağı için doğal olarak hasarlı DNA sarmalı gelecek nesillere ulaşmamış olur.
2. Kromozom Mutasyonu Nedir?
Kromozomların belirli bir kısmında kopma ya da parça değişimi olması kromozom mutasyonuna neden olur. Diğer mutasyon türlerine göre ciddi sorunların oluşmasına neden olur. Mayoz bölünme ve mitoz bölünme aşamasında oluşan hatalar kromozom mutasyonlarına neden olmaktadır.
Mayoz bölünmenin ilk evresi olan crossing-over evresinde homolog kromatitler arasında parça değişimi olmaktadır. Bu parça değişimi genetik çeşitliliğin oluşmasına sağlar.
Kimi durumlarda crossing-over evresinde olmadan kromatitlerde parça değişimi olabilir. Bu durum kromozomun yapısında değişim olmasına neden olur. Kromozomun uçlarının kopması, kromozomların halka şeklinde birleşmesi gibi durumların kromozomun yapısında değişim olmasına neden olduğunu söyleyebiliriz.
Kromozom sayısında mutasyon nedeniyle değişim olabilir. Bu durum kromozom sayısı açısından farklı hücrelerin oluşmasına neden olmaktadır. İlgili durumun kalıtsal problemlere neden olabileceğini söyleyebiliriz.
Canlı sistemi Allah tarafından kusursuz bir şekilde yaratılmış olsa da kromozom sayısında değişimler olabilir. Meydana gelen bu değişimler çeşitli sendromların ortaya çıkmasına neden olur. Down Sendromu, Cri du Chat Sendromu, Edward Sendromu, Patau Sendromu bunlara örnek olarak gösterilebilir.
Kromozom Mutasyonunun Nedeni Ne Olabilir?
Kromozom mutasyonu, özellikle hücre bölünmesi sırasında meydana gelen hatalardan dolayı oluşur. Oluşan bu hatalar sonucunda kromozom sayısı fazla ya da eksik olan hücreler meydana gelebilir.
Yapılan araştırmalar sonucunda kullanılan bazı ilaçların kromozom sayısını etkilediği belirlenmiştir. Özellikle annenin yaşı fazlaysa içtiği ilaçlardan etkilenerek kromozom mutasyonunun olma ihtimali yüksektir. Kromozom yapısında basit bir değişikliğin olması bile ciddi denilebilecek sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir.
DNA Yapısında Meydana Gelen Mutasyonlar
DNA sarmalında kalıtsal özelliklerin yer aldığı genler bulunmaktadır. Ayrıca DNA hücrelerin yönetici molekülü olarak görev yapmaktadır. Beslenmeden tutun da nefes alma gibi diğer canlılık faaliyetlerinin tamamı DNA tarafından yönetilir.
Nükleotidler, DNA’nın temel yapı taşı olarak kabul edilir. Nükleotidlerin yapısı incelendiğinde fosfat, seker ve organik bazın yer aldığı görülmektedir.Bilgitimi.com Organik bazlar adenin, timin , sitozin ve guanin’dir. DNA bulunan bilgiler ilgili nükleotidlerin kusursuz bir şekilde sıralanması sonucu oluşmaktadır. Eğer sıralamada anormal bir değişiklik olursa bu durum kalıtsal özelliklerin değişmesine neden olur.
Meydana gelen mutasyonlar, DNA’daki baz dizilimini değiştirir. Bu değişimlerin bir kısmı tamir edilebilen ve bir kısmı geri dönüşümsüz olan sonuçlara sebep olur.
Mutasyon Sonucu Oluşan Hastalıklar Nelerdir?
DNA yapısında mutasyon meydana gelmesi çeşitli hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur. Birçoğu gerçek anlamda korkutucu hastalıklardır. Bugüne kadar belirlenmiş olan bazı mutasyon sonucu oluşan hastalıklar şu şekildedir.
Moebius sendromu: genetikte meydana gelen mutasyondan dolayı oluşur. Nadir görülmektedir. İlgili hastalık yüz bölgesinde yer alan sinirlerin çalışmasını engeller. Yüz sinirleri çalışmadığı için moebius sendromu olan kişiler göz kırpmak dahil olmak üzere hiçbir yüz hareketini yapamaz.
Taş adam sendromu: vücudun büyük bölümünde yumuşak doku vardır. Mutasyon sonucu bu yumuşak doku kemiğimsi bir hal alabilir. Yaşanan bu sendroma taş adam sendromu denilmektedir. Kaslarda kemikleşme olduğu için bu hastalığın pençesinde olan kişiler hiçbir şekilde hareket edemez. Kemikleşme sadece kaslarda olmaz. Ayrıca bağ dokusunda da kemikleşmeler olur.
Bu belirttiklerimiz mutasyon sonucunda ortaya çıkan en korkunç hastalıklardır. Elbette mutasyonun neden olduğu hastalıklar bunlarla sınırlı değildir. Geniş çaplı bir konu olduğu için mutasyonun neden olduğu hastalıkları kalıtsal hastalıklar nelerdir makalesinde detaylı bir şekilde ele aldık.