Yunus Emre - I : 21
﻿ Ana Sayfa » Cumhuriyet Gazetesi Salı Kitapları » Yunus Emre - I : 21
Canlar içinde cansın sen bir ab-ı hayvansın
Bize din ü imansın iman kayusu değil
Aşkın beni faşetti saklamam derdim veli
Çün ayan gördüm seni pünhan kayusu değil
(Divan, s. 178).
İsteyene sen ver anı bana seni gerek seni
(Toprak, s. 237)
Hiçbir karşı eyleme karışmasa bile, Taptuk Tekkesi'ndeki düzene katılmak, onun imparatorluk kültürüne ters düşen Batıni inançlarını benimsemek, halka bu düzeni sevdirmeye çalışmakla Yunus Emre belalı bir işe girmiş oluyor. Bunun dünyadan kaçmak, halkı afyonlamakla filan ilgisi yok.
YUNUS ŞİİRİNDE TOPLUMUN HİKÂYESİ
Büyük Fransız bilgini Georges Dumézil, Hint-Avrupa uluslarının mitolojisi üzerinde çalışırken önemli bir gözlemde bulunmuştur: İran, Yunan, Cermen, Hint ve İskandinav mitolojilerindeki tanrıların özellikleri ve bunları anlatan hikâyeler üçlü bir sınıflar düzenini yansıtır. Bu düzen, savaşçılar, din adamları ve toprağı işleyen ekincilerden oluşur ve Hint-Avrupa toplumunun temel yapısını yansıtır. Hint-Avrupa mitolojisinde eski bir savaşın da izleri kalmıştır; öyle bir savaş ki, onda din adamları ile savaşçılar birleşmişler ve toprağı işleyen ekincileri yenerek, onları aşağı dereceden bir sınıf haline getirmişlerdir. (Littleton, 7-10)
Dumézil'in çalışması, folklorcuların ve edebiyat tarihçilerinin sık sordukları bir suale karşılık veriyor. Toplum, sanat eserinde nasıl ve ne ölçüde yansır? Aynı soruyu bizim divan edebiyatımız ve halk edebiyatımız için de sorabiliriz. Türk toplumu halk edebiyatımızda yansır mı? Ne yanları ile ve nasıl yansır? Yahut divan şiirimiz Türk toplumunu ne ölçüde yansıtır? Divan şiirimiz söz konusu olunca, araştırıcılarımızın hemen hepsi soruyu olumsuz cevaplandırır. Divan şiiri Türk toplumunun yapısını, zevkini, insan ilişkilerini ve değerlerini yansıtmaz. (Köprülü, I, 63). Ahmet Hamdi Tanpınar doğrudan konu üzerinde durmamakla beraber, divan şiirinin aşk ve sevgili nakışını incelerken, bu yaygın görüşle bağdaşmayan bir fikir ileri sürer. Ona göre divan şairlerinin sevgililerinde, ki bu sevgiliye çok defa şairler şah veya sultan derler, Osmanlı sultanlarının nitelikleri görülebilir. (Tanpınar, s. XX). Böylece Tanpınar, bir divan şiiri - Osmanlı toplumu ilişkisinin var olduğuna işaret eder. Walter Andrews, “Poetry's Voice Society's Song” (Şairin Sesi, Toplumun Türküsü) adlı kitabında Osmanlı toplumundaki otoriter yapının, mistik din anlayışının ve meclisler halinde bir araya gelmenin divan şiirimizde yansıdığını ileri sürmektedir.
Yunus Emre'nin eseri bize toplum yapısı ile şiir ilişkisini araştırmak için verimli bir kaynak sunar. Biz, Yunus'un şiirinde, sosyal kurumları, ekonomik ilişkileri, değer yargıları ile o çağın Türk toplumunun yansıdığı kanısındayız. Ama unutmamak gerekir ki, şiir bir sanat yaratmasıdır, hikâye anlatmaz, olayları açıklamaz. Bizim şiirimiz ise ince bir soyutlamadır. İster halk şiirimiz, ister divan şiirimiz olsun bu soyut çizgide yürür. İnsanı ve toplumu gerçeklerden ayırıp bir imgeler ve hayaller dünyasına çeker. Ancak bu simgeler, hayaller ve benzetmeler perdesini aralayarak onun ardında yatan toplum ve insan ilişkilerini yakalayabiliriz. Yunus'un en uzun ve en soyut şiiri “Risalet al-Nushiyye” mesnevisini alalım. Bu mesnevi tasavvuf felsefesinin genel görüşü içinde bize insanı yapan, toprak, ateş, yel ve su gibi dört unsuru, bunlardan insana geçen iyi ve kötü nitelikleri, bu dört unsurla Mutlak-Vücut olan Tanrı'nın ilişkilerini şiir dilinden anlatır.
« 01 ... 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 ... 52 »