AnasayfaDünya Edebiyatıİran EdebiyatıIran Edebiyatı ve Özellikleri
Iran Edebiyatı, Islam öncesi dönemlere ait eserlerin çoğu kaybolmuş olsa da, yaklaşık 2500 yıllık bir dönemi kapsayan edebiyattır. Kaynakları bugünkü Iran sınırlarının ötelerine, Orta Asya'ya kadar uzanır. Gaznelilerin Orta ve Güney Asya'yı fethinden sonra Afganistan, Pakistan, Hindistan ve Orta Asya'ya yayılmıştır. Farsça yazılmayan ama etnik Perslerin yazdıkları da bu türde sayılmaktadır.
Islamlığı kabul ettikten sonra yüzyıllar boyunca edebiyatımıza büyük etkileri olmuş olan ve Divan edebiyatımızın başlıca kaynağını meydana getirmiş olan Iran edebiyatı, Islamlığın kabul edilmesinden önce ve Islam medeniyetinin etkisi altında olmak üzere başlıca iki bölüme ayrılır.
Iranda Islamlığın kabul edilmesinden önceki devirlere ait dil ve edebiyat hakkında kesin bilgi, hemen yok gibidir, Islamlığın kabul edilmesine kadar geçen devrede yazılan eserler, bir takım faraziyelerden ibarettir.
Islamlığın kabul edilmesi ile başlayan Iran edebiyatı, başlıca şu bölümlere ayrılabilir:
I - Kahramanlık şiiri devri : (X. yüzyıl) : Bu devrin başlıca şairleri, en eski Acem şairi sayılan RÃ»degi, Keygavus, Ulusri Dakiki ve Şehname adlı Acemlerin en büyük kahramanlık destanını yazan Firdevsi'dir.
II - Saray şiiri devri (XI. Yüzyı)l: Arap medeniyetinin Iranda yer etmeye başlaması üzerine zümre edebiyatı olan yeni bir şiir meydana gelmiştir. Bu devrin en ünlü şairleri Anyari ve Nizamidir.
III - Mistik ve moral devir (XIII.yüzyıl): Selçuk devri Iran edebiyatının en parlak devri olan bu yüzyılda, Tasavvuf edebiyatı yolunda .şiirler yazan Senasi ve Attar önemli şairlerdendir. Lirik ve melankolik bir şair olan Selman ve Gülistan adlı eserin şairi Sadi, bu yüzyılda yetişmiş önemli şairlerdendir.
VI - Yeni devir (XVII. . XIX. yüzyıllar) : Eski önemini kaybetmesine rağmen Iran edebiyatı şiir ve nesir alanında önemli sanatçılar yetiştirmiştir. Sadi, Seyyit Yahya, Kelim, Mirza, Sadık yetişen ünlü şairlerdendir. Bu devirde-Iran nesiri Hace Abdullahii Ensari tarafından kurulmuştur.