ABDÜLHAMİD YEV /VE SHERLOCK HOLMES: İKİ DİLDE POLİSİYE | Azad Alik
« İnkâr ve sessizleştirme arasında birinci kuşak Kürt aydınları – Son* | SHP de 1988’de “Toplum Hazır Değil” Demişti »
Roman, detektif McLain’in gitmesiyle bitseydi hoş bir polisiye sayılabilirdi. Odyan yeni “Sherlock Holmes” karakterini ustaca canlandırmış; detektifin zekice akıl yürütmeleri, kılık değiştirmeleri, maceraları, ilginç mekanlar, Abdülhamid’le diyaloglar kitabın zevkle okunan yönleri. Ancak hikayenin bundan sonrası, Yıldız sarayının içinde ve dışında entrikalar, casuslar ve çift taraflı ajanların maceraları ile oldukça yorucu. Abdülhamid’in tek boyutlu, vehim ve zulümden oluşan kişiliğine karşı ihtilalcilerin yine tek boyutlu cesur ve vatansever kişilikleri tekdüze ve fazlaca tekrarlanıyor.
Hikayenin baş kahramanları, Sherlock Holmes’un yanısıra, bir grup Türk/Osmanlı ihtilalcisi; aralarında bir de Ermeni/Osmanlı var. Bu karakter başlarda ilginç bir rol oynar, Sherlock Holmes onu takip ederek örgütün Çamlıca’daki saklandığı yeri bulur. Bu genç, kendisinin asla bir Ermeni milliyetçisi olmadığını, bir Osmanlı vatanseveri olarak davaya baş koyduğunu tekrar tekrar vurguluyor. Ancak bu karakter de bir süre sonra kitaptan kayboluveriyor. Ayrıca yazar, 1905’te Ermeniler’in Abdülhamid’e yaptığı suikast teşebbüsüne dolaylı olarak değinmiş; başkahramanlardan Saliha Hanım müstebidin öldüğünü gözleriyle görmek için beraber havaya uçmayı göze alarak Yıldız’a gider. Suikast başarısız olunca da bu işi kendi yapmaya karar verir, fakat o da başaramaz.
Odyan bu kitabı yayınladığında kendisine ilham kaynağı olan bu ihtilalciler zaten Abdülhamid’i devirmiş ve iktidardaydılar. Tabii kendilerinden övgüyle bahseden bu kitabı Ermenice olduğu için okuyamazlardı. Ancak Odyan aynı eseri yine 1911’de Türkçe de yazmış! Toronto kütüphanesinde bu kitabın 2014’de Everest Yayınları tarafından yeniden yayınlanmış Türkçesi de mevcut. “Abdülhamid ve Sherlock Holmes” başlıklı bu kitabın önsözünde eserin 1911’de Yervant Odyan tarafında Türkçe kaleme alındığı ve Erol Üyepazarcı’nın arşivinde bulunduğu yazıyor. Gerçekten de görseldeki Osmanlıca orijinalinin kapak sayfasında müellifin Yervant Odyan olduğu görülüyor. Everest Yayınları dili sadeleştirmeden sadece Latin harflerine çevirmiş. Türkçesi bugünün okurları için oldukça zor, Ermenicesi ise, dil o zamandan beri pek değişmediği için, rahatlıkla okunuyor. Türkçesinin önsözünde Ermenice edisyonundan bahsedilmemiş.
Kitabın Ermenicesi 1906 civarında bitmesine rağmen, Türkçesi 1908’e kadar devam ediyor. Türkçesinin son sayfasında Sherlock Holmes meşrutiyetin ilanından bir hafta sonra İstanbul’a geri geliyor! Emekli detektif Çamlıca tepesine çıkıp kendi kendine bir konuşma yapıyor. Özetle, hür Osmanlı milletini tebrik ederek, meşruti idarenin mucidi ve Türkiye’nin yegane dostu olan İngiltere’nin de bu rejim değişikliği doğrultusunda çok çalıştığını ve Osmanlı milletini eski şanına kavuşturmak için de çalışmaya devam edeceğini söylemesiyle kitap sona eriyor.
Yervant Odyan’ın “Abdülhamid yev/ve Sherlock Holmes”u sanki iki ayrı roman, biri polisiye, biri tarihsel/siyasal. Bu iki dilli eserin sadece Sherlock Holmes’un içinde bulunduğu kısmı, polisiye roman türünün Türkiye’deki ilk örneklerinden biri olarak, keyifle okunabilir. Tarihsel/belgesel kısmı ise dönemi anlamak için kullanılabilir. 1911’de İstanbul’da basılmış bu değerli ender kitabı Toronto kütüphanesinin “Sherlock Holmes” odasında bulmak ise ancak mucize olarak nitelendirilebilir.
Posted on May 15, 2020 at 1:42 pm in Armenian History, Armenian Literature, History, Literature, Turkish History, Turkish Literature	| RSS feed | Reply	| Trackback URL