Venedik Gettosu - Vikipedi
Ana madde: Venedik'teki Yahudilerin tarihi
Koordinatlar: 45°26′43″K 12°19′35″D﻿ / ﻿45.44528°K 12.32639°D﻿ / 45.44528; 12.32639
Venedik Gettosu'nun ana meydanı.
Venedik Gettosu, Venedik Cumhuriyeti altında yaşayan Yahudilerin Venedik'te yaşamaya zorlandığı muhittir. Getto kelimesinin kökeni, İtalyanca "ghèto"dan gelmektedir.
Venedik'te Cannaregio'nun konumu.
Türkçe'de kullanılan getto kelimesi dile İtalyanca'dan hatta, Venedikçe'den, cüruf anlamına gelen "ghèto" kelimesinden gelmiştir. Alternatif etimolojiye göre ise bu kelime "kasaba/kaza" anlamına gelen İtalyanca borghetto kelimesinden türemiştir.
Getto, Venedik'in Cannaregio bölgesinde bulunmakta ve yan yana iki gettodan oluşmaktaydı. Bu gettolar Ghetto Nuovo ("Yeni Getto") ve Ghetto Vecchio ("Eski Getto") idi. Bu isimler yanıltıcıdır çünkü sıfatlar buralarda bulunan dökümevlerinin kullanılış zamanlarını belirtmektedir; aslen getto olarak Ghetto Nuovo, Ghetto Vecchio'dan daha eskidir.
Bölgedeki Yahudi nüfusu fazla olsa da, Venedik Gettosu'ndaki Yahudiler bir "Venedik Yahudisi" etnik grubunu oluşturacak kadar asimile olmadı. Burada bulunan beş sinagogdan dördü belirli etnik gruplara aitti: Almanlara ait Scuola Grande Tedesca, İtalyanlara ait Scuola Italiana, İspanyol ve Portekiz Yahudilerine ait Scuola Spagnola ve Levanten Sefarad cemaatlerine ait Scola Levantina sinagogları yer almaktaydı. Scuola Canton adını taşıyan beşinci sinagog ya bir Fransız sinagogu ya da sinagogu yaptıran ailelerin özel sinagoguydu. Bugün Venedik'te Aşkenaz Yahudileri de bulunmaktadır ve bunlar genelde Chabad'a aittir.
Gettoda kullanılan diller arasında Venedikçe, İtalyanca, Ladino, Yahudi Arapçası, Fransızca ve Almanca bulunur. Dini dil İbranice'dir. Dükkan ve müzelerde, İngilizce konuşan tursitlerin çokluğu nedeniyle İngilizce de konuşulmaktadır.
Bugünkü getto[değiştir | kaynağı değiştir]
Eski Getto'daki Venedik Yahudi Cemaati.
Eski Venedik Gettosundaki Lubavitch yeşivası.
Bugün, Getto hala şehirdeki Yahudi yaşamının merkezini oluşturmaktadır. Venedik Yahudi Cemaati sadece 500 kişiden oluşmasına rağmen, kültürel canlılığı nedeniyle tüm şehrin kültürel merkezidir.
Cemaatin küçük boyuna tezat olarak birçok kültürel aktiviteler gerçekleştirilmektedir. Örneğin, her yıl uluslararası İbrani Çalışmaları konferansı düzenlenir. Bir yıl içinde konferanslar, fuarlar ve seminerler gibi çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapar.
Sinagoglarda ibadet haricinde, çocuklara ve yetişkinlere kutsal metinler ve Talmud dersleri verilir, modern İbranice kursları sunulur. Yuva, yaşlılar yurdu, misafir evi gibi tesisleri bulunan cemaatte The Kosher House Giardino dei Melograni, "Hostaria del Ghetto" gibi kaşer lokantaları ve bir de fırını bulunur. Mimari ve artistik anıtlarının yanı sıra bir Yahudi Sanatları Müzesi ve Renato Maestro Kütüphanesi yer alır.
Getto bölgesinde ayrıca bir yeşiva, çeşitli Yahudi ürünleri satan dükkanlar ve Chabad sinagogu bulunur. 300'ü Venedikli olmak üzere Getto'da yaklaşık 1000 Yahudi yaşar. Yahudiler bayramlarda Getto'daki beş sinagogdan sadece ikisini kullanırken diğer üçü Yahudi Cemaati Müzesi'ne bağlıdır.
Tanınmış Venediklileri[değiştir | kaynağı değiştir]
Tanınmış Yahudi dinadamlarından Fransız kökenli Modenalı Leon Getto sakinlerindendi, ayrıca onun öğrencisi Sarah Coppio Sullam da Gettoluydu. Kendine ait bir buluşma odası olan Sarah, kendini ıspatlamış yazarlardan ve mektuplaşmalar yoluyla münazaracılardandı. Tanınmış camcılardan olan Meir Magino, yine bu gettodan gelmekteydi.
William Shakespeare'in 15959'te yazdığı Venedik Taciri'nde Shylock karakteri ve ailesi Venedikli Yahudilerdi.
Arnold Wesker'ın 1978'de yazdığı Tüccar isimli oyunu Nuovo Getto'da başkayıp Shylock'un hikâyesini tekrardan anlatır.
Geraldine Brooks'un 2008'de yazdığı Ehl-i Kitap isimli romanında Saraybosna Hagadasının tarihi 1609'da Venedik Gettosu'nda geçmektedir.
Sarah Dunant'ın 2006'da yazdığı In the Company of the Courtesan isimli romanında bazı sahneler Getto'da bir Yahudi rehinci dükkanında geçmektedir.
Susanna Clarke'ın 2004 tarihli Jonathan Strange & Mr Norrell isimli bir romanında bir sahne Getto'da geçmektedir.
Kinder des Ghetto. 1897. Cronbach, Berlin 1897, 1913 (Almanca)
Träumer des Ghetto. 1898. Cronbach, Berlin 1908, 1922 (Almanca)
Komödien des Ghetto. 1907. Cronbach, Berlin 1910 (Almanca)
^ Definition on etynline.com
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Venedik_Gettosu&oldid=18481011" adresinden alındı.
İtalya'nın Yahudi tarihi
Bu sayfa son olarak 24 Nisan 2017 tarihinde ve 15:35 saatinde düzenlenmiştir.