Alçak Gerilim Parafudrlarının Seçimi Ve Tasarımı – 3e Electrotech Dergisi
Yılkomer olarak mümkün olduğu kadar doğru keşif ve doğru ürün önerisi ile yaklaştığımız parafudr seçim ve tasarımını, doğru uygulama ile birleştirerek sistemleri koruma altına alıyoruz.
Alçak gerilim parafudr sistemlerinin seçimi konusu ve kullanılan özellikleri tartışmalar yaratmakta ve büyük bir kaos ile rekabet endişesi kapsamında yanlış ürünlerle sistemler koruma altına alınmakta. Sonuç olarak da ani aşırı gerilim ve yıldırım darbeleri sonucunda sistemler zarar görmekte. Yılkomer olarak mümkün olduğu kadar doğru keşif ve doğru ürün önerisi ile yaklaştığımız parafudr seçim ve tasarımını, doğru uygulama ile birleştirerek sistemleri koruma altına alıyoruz. Bu yazımızda adım adım AG parafudr seçimi üzerine ilerleyeceğiz ve sizleri aydınlatmaya çalışacağız.
Yılkomer Olarak Raycap-Iskra Zascite Ürünleri Kullanmaktayız ve Safetec Teknolojisini Tercih Ediyoruz
Yılkomer olarak Alman Raycap firmasının ülke sorumluluğunu yürütmekteyiz. Raycap firması önümüzdeki dönemde lansmanını gerçekleştireceğimiz sistemlere seri entegre edilen Strikesorb teknolojisinin patentine sahip ve bu konuda en güçlü parafudrları üreten firma konumunda. Bünyesine kattığı Iskra Zascite firması ile de pano tipi ürün grubunda ciddi bir atılım gerçekleştirmektedir. Almanya, Amerika, Slovenya ve Yunanistan’da bulunan üretim tesisleri ile alçak gerilim parafudr grubunda 2400 farklı ürün çeşidine sahip. Yılkomer olarak sahip olduğumuz 2400 farklı koruma ürünü ile her gerilim ve akım seviyesinde her sistemi mühendislik tasarımımızla birleştirip koruma altına alıyoruz.
Alçak gerilim parafudr sistemlerinde teknoloji kavramı son derece önemlidir. Yılkomer olarak biz Safetec teknolojileri tercih etmekteyiz. Sadece varistör teknolojili ürünler kullanmak, ürünlerin kolay zarar görmesini sağlıyor. Bu noktada gaz deşarj tüpleri ile varistörlerin koruma altına alındığı Safetec teknoloji ürünler ile yıldırım darbelerine geçit vermemek tek hedefimiz. Ayrıca parafudrlarda sıcaklık etkisini güçlü termal kontrol devreleri ile koruma altına alan bu teknoloji, sınıfının en iyisi olarak ön plana çıkıyor.
Alçak Gerilim Parafudr Sistemlerinde Standartlara Uygunluk Son Derece Önemlidir
Tasarım öncesi ürün ve marka seçimi son derece önemlidir. Bu konuda uluslararası normlara uygunluk büyük önem taşıyor.
Alçak gerilim parafudr standartlarına göz atarsak; IEC 62305 Ed.2 bu konuda en genel risk analizi ve tasarım detaylarını sunmakla birlikte, IEC 62561 standardı bu konuda bizlere ürünlerin içerisinde kullanılan componentlerin detaylarını vermektedir. Komponent açısından standart dışı ürünlerin yıldırım darbesine karşı başarılı olması beklenemez. IEC 61643 bu konuda alçak gerilim parafudr sistemlerinin test kriterlerini belirleyen çok önemli bir standarttır. Alınan ürün testlerinde IEC 61643 normuna uygunluğa dikkat edilmelidir. IEC 61643 -11 ise temel parafudr elektriksel parametlerinin belirlenmesini sağlar. Bu basit önemli olanları şunlardır;
Üreticiler IEC 61643-11 standardı baz alınarak VDE, KEMA, TUV gibi bağımsız kuruluşlardan test belgeleri alıyor. RAYCAP ürünler ilgili standartların tamamına uygunluk gösteriyor.
Konu Yıldırımsa Tip 1 10/350ms Darbe Seçimi Esas Alınmalıdır
Doğru ürün, marka ve teknoloji seçiminden sonra tasarım adımlarımıza geçebiliriz, yıldırım darbesi 10/350ms eğrisine sahiptir. Alacağımız parafudrda 10/350ms test eğrisinde test değeri mutlaka olmalıdır. Yıldırım darbesine karşı 10/350ms’de test edilmiş ürüne B sınıfı parafudr ya da Tip 1, Sınıf 1, Class 1 parafudr deniyor. Ana pano, açık arazi ortamlarında, güneş santrali gibi yıldırımda direk maruz kalan alanlarda, bina giriş noktalarında mutlaka B sınıfı parafudr kullanılmalıdır. Paratoner ve faraday kafesi gibi dış yıldırımlık sistemi olan binalarda, dış yıldırımdan korunma sistemi izolesiz inen yapıların ana pano ve kat panolarında mutlaka B sınıfı parafudr kullanılmalıdır. Tip 1 parafudr ürünlerde 10/350ms eğrisinde koruma seviyesi değişkenlik gösterir, burada 5kA koruma değerinden 150kA değerine kadar birçok ürün bulunur. Parafudr seçimi burada başlar. Risk analizi sonucunda bölge riskine göre koruma seviyesi seçilmelidir. Koruma değeri 12,5kA olan bir ürün 100kA gelen bir noktada çaresiz kalır. 10/350ms eğrisi değeri datasheetlerde Iimp olarak yer almaktadır.
Limp değeri kontrol edilerek parafudr seçilebilir. Genellikle ülkemizde B sınıfı 100kA parafudr kavramı yerleşmiştir. Ancak her noktada bu ürünü kullanmak zorunda değiliz, risk analizi yaparak doğru ürünleri seçebiliriz.
Şebeke Darbelerine, Anahtarlama Elemanlarına Karşı Tip 2 8/20ms Önem Taşır
Alçak gerilim parafudr sistemlerinde, ana panolarda Tip 2 parafudr kullanıldığına şahit oluyoruz ve tesis büyük riske sokuluyor. Tip 2 parafudrlar sadece şebeke darbelerine karşı koruma sağlarlar ancak yıldırım darbelerine karşı bir koruma sağlamazlar.
Tip 2, C sınıfı parafudr, Class 2 olarak adlandırılan ürünler 8/20ms eğrisine göre test edilirler. Ani gerilim yükselmeleri, harmonikler, switching darbeleri, anahtarlama darbeleri bu ürünle sönümlenir. Ancak yıldırım bu ürüne gelirse ürün patlar. Bu sebeple ürün seçerken tali panolar ve direk yıldırıma maruz kalmayacak noktalarda C sınıfı parafudr tercih edilmelidir. C sınıfı parafudrların karakteristiği Imax’tır. Genellikle ülkemizde 40kA C sınıfı parafudrlar kullanılır.
Hem Yıldırım Hem Şebeke Darbesine Karşı Korumak İstersek Combine Ürünler Tercih Edebiliriz
Kombine ürünler hem yıldırım hem de şebeke darbelerine karşı koruma sağlamaktadır. Tip 1+2+3 AG Parafudr, Tip 1+2 AG Parafudr, B+C sınıfı AG Parafudr gibi isimler alan kombine parafudrlar hem yıldırım hem de şebeke darbelerine karşı koruma sağlar. Açık arazide bulunan tüm panolarda B+C sınıfı parafudr kullanılmalıdır. B+C sınıfı parafudrlar da koruma değerlerine göre değişkenlik göstermektedir. Bu kategoride Tip 1+2+3 100kA korumalı ürünler, özellikle villa gibi konut korumalarında büyük avantaj sağlar.
Yalnızca Enerji Hatlarını Koruyarak Tüm Tesisi Koruma Altına Alamayız
Parafudr seçiminde D sınıfı parafudrlar genellikle atlanır ve tasarımda yer almazlar, proje firmaları da bu konuya çok değinmez. Ancak enerji hatları kadar data, koaksiyel ve haberleşme hatları da büyük önem taşırlar. Data hattı koruma, cat hattı yıldırım koruma, POE yıldırım koruma ürünleri, zayıf akım 24v,48v parafudrlar, koaksiyel parafudr hat korumaları ve RS232,485 haberleşme modülleri parafudrları bu kategoride büyük önem taşımaktadır. Örneğin bir kamera koruma sisteminde, kameraların ve switchlerin yıldırımdan korunması için cat hattı parafudru büyük önem taşır ya da telekom hatlarından gelen darbelere karşı telekom hattı yıldırım koruma parafudrları oldukça önemlidir. Bu nedenle Tip 3, D sınıfı, Class 3 parafudrlara ayrı bir önem vermek zorundayız. Bu önemi vermezsek tüm tesisimiz kısa zamanda zarar görebilir.
Örnek Bir Kamera Koruma Sistemi
Kameraların yıldırımdan korunması konusunda aşağıdaki örnekten enerji, data ve koaksiyel hatların korunmasını görebilirsiniz; Sonuç olarak sistemlerin yıldırımdan korunması uzmanlık ister ve farklı sistemlerde, sistem özelliğine göre ürün seçilmesi gerekir. Yıldırım darbesinin kesinlikle sistemlerimize ciddi oranda zarar vermektedir ve bu noktada alçak gerilim parafudr seçimi ve tasarımı, parafudrların uygulaması son derece önem taşır.