1 2 3 BAŞYAZI Değerli Meslektaşlarım merhaba, Dünyada ve Türkiye de tavukçuluk hızla ilerlemesini sürdürmektedir. Yakın bir gelecekte broylerlerde kesim yaşı gün arasına inecektir. Yemden yararlanma oranı da 1.5'i,n altına çekilecek dolayısı ile daha kısa zamanda daha az yem tüketerek bugünkü düzeylerden daha fazla üretim yapılacaktır. Yumurta tavukçuluğunda da beklenen önemli gelişmeler vardır. Yumurtaya daha erken yaşlarda girecek tavuklar daha uzun süre yumurta verecekler böylece uzayan yumurtlama periyodunda bir yumurta tavuğundan 350 kadar yumurta alınabilecektir. Bütün bu sayısal üretime dönük gelişmelerin yanında kalitenin yükseltilmesi ve daha sağlıklı ürünlerin elde edilmeside yaygınlaşacaktır. Türkiye olarak da geçtiğimiz dönem üretim ve pazarlama bakımından çok başarılı geçmiştir. İç tüketimde artışlar olmasının yanı sıra tavuk eti ve yumurtası ihracatında da mesafeler katedilmiştir. Bu ihracat öncelikle doğu ve güneydoğu komşularımıza yapılmaktayken pazar profiline Rusya Federasyonu ve AB ülkeleri de dahil edilmiştir. Tüm bu olumlu gelişmeler devam ederken gündeme GDO konusu gelmiştir. Hepimizin çok iyi bildiği gibi tavuk karma yemlerinin temel iki ham maddesi mısır ve soyadır. Mısır bakımından Türkiye olarak üretimimiz kendimize yeterli düze gelmiştir. Bununla birlikte soya bakımından dışa bağımlıyız ve ithal ettiğimiz soyanın hemen hemen tamamı ABD' den ve Brezilya'dan olup GDO'lu soyadır. Aslında tüm dünyada tavuk üretimi aynı yöntemlerle yapılmaktadır ve endişe edilecek bir durum da yoktur. GDO'lu yem tüketen tavuklardan elde edilen et ve yumurtaların insan sağlığına zararlı olduğuna ilişkin en küçük bir bulgu buğüne kadar elde edilememiştir. Tarım ve Köyişleri bakanlığının GDO'lu ürünlere ilişkin olarak 26/Ekim/2009 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımladığı "Gıda ve Yem Amaçlı Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerinin İthalatı, İşlenmesi, İhracatı, Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik' ile transgenik yem ve gıdaların ithalatı ve bunları kullanarak yem ve gıda üretimi, bilimsel inceleme, değerlendirme ve izin aşamasını içeren belirli kurallara bağlanmaya çalışılmıştır. yönetmelik çalışmalarını üniversiteler, sanayiciler ve sivil toplum kuruluşlarının da fikrini alarak yapması daha doğru olur, geresiz spekülasyonların önlenmesi bakımından da Bakanlık aradığı desteği kolaylıkla bulurdu. Tabiatıyla Türkiye ye GDO lu tohumların ithal edilerek ekilmesi ve üretiminin yapılmasını gen kaynaklarımızın sonlandırılma gayretlerini doğru bulmaz ve karşı çıkarız. Çünkü Türkiye bir çok bitkisel materyalin anavatanı bir başka değişle gen merkezidir. Bu tartışmaların sürdüğü şu günlerde ithalatı durdurulduğu için tavukçuluk sektörümüzün ihtiyacını karşılamak üzere önceden getirilmiş olan soya tükenmek üzeredir. Bu çok önemli probleme çözüm bulunamaması halinde son altı ayı çok olumlu gelişmelerle sürdüren tavukçuluk sektörümüz yeniden ciddi sıkıntılarla karşılaşacak, üretim, iç tüketim ve büyük emeklerle ulaşılan dış pazarlar kaybedilecektir. GDO'ya ilişkin kim şahıs ve meslek odalarının siyasi amaçlı bilimsel temeli olmayan olumsuz açıklamaları sektörü "hormonlu et ve kuş gribi"nde yaşanan sıkıntılardan daha çok kötüsü ile karşı karşıya getirecektir. Konunun ciddiyetinin farkına varılmalı, yönetmelikde yeralan yem ifadesi çıkartılmalıdır. Yem katkısı üretimi de problemi aynen yaşamaktadır. Çünkü aktif maddelerin taşıyıcısı, dolgu maddesi çoğunlukla nişastadır. Bu nişastanın GDO'lu ya da GDO suz mısırdan üretilmiş olması yem katkılarının toplam yemdeki miktarları göz önüne alındığında hiç bir pratik değer taşımamaktadır. VTD olarak 14. Dünya Veteriner Tavukçuluk Kongresini (WVPC) İstanbul'da 2005 yılında başarı ile gerçekleştirmiştik. Bu kongre sırasında da 16. WVPC'yi yapma görevini seçim ile Fas kazanmıştı. Kasım 2009 içersinde Marrakesh/Fas'da kongre gerçekleştirildi. Veteriner tavukçular bir araya gelerek dünyadaki gelişmeleri ve özellikle de hastalıklar konusunda çok değerli tebliğleri görüşüp tartışma fırsatını buldular. Başarıyla tamamlanan kongrede Türkiye'den sözlü ve poster sunumla katılan meslektaşlarımızın bulunması bizi ayrıca memnun etmiştir. Değeri meslektaşlarımın, tavukçuluk sektörünü saygıdeğer mensuplarının Kurban Bayramını kutlar, saygı ve sevgiler sunarım. Prof. Dr. Ahmet ERGÜN Başkan Veteriner Tavukçuluk Derneği Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 14 Veteriner Tavukçuluk Derneği nin yayın organıdır. Yılda 4 kez 3 ayda bir yayımlanır. Veteriner Tavukçuluk Derneği Adına Sahibi Prof. Dr. Ahmet ERGÜN Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Prof. Dr. U. Tansel ŞİRELİ Yayın Kurulu Prof. Dr. Mehmet AKAN Doç. Dr. Erol ŞENGÖR Dr. Serdar ERTAŞ Uzman Vet. Hek. Mücteba BİNİCİ Vet. Hek. Ekrem T. YÜCESAN İdare Yazışma Adresi Arama Sokak No: 20/D Aydınlıkevler - ANKARA Tel: Faks: Banka Hesapları REKLAM GELİRLERİ Türkiye İş Bankası Dışkapı Şubesi ÜYE AİDATLARI Türkiye İş Bankası Dışkapı Şubesi Dergide yayımlanan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Alıntı Yapılamaz. Grafik Tasarım ve Baskı Elma Teknik Basım Matbaacılık Tel: Faks: Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 45 TAVUK DIŞKILARINDAN SALMONELLA ETKENLERİNİN KONVANSİYONEL VE MOLEKÜLER YÖNTEMLERLE TEŞHİSİ Orkun Babacan Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Ankara orkun Giriş Salmonella etkenleri Enterobacteriaceae familyasında yer alan Salmonella genusuna ait türlerin içerdiği serotiplerdir. Bu cins içinde iki tür bulunmaktadır ve bunlar Salmonella enterica ve Salmonella bongori olarak tanımlanmıştır. S.enterica içinde 6 alt grup bulunmaktadır. Bu gruplar S. enterica subsp. enterica, S. enterica subsp. salamae, S. enterica subsp. arizonae (IIIa), S. enterica subsp. diarizonae (IIIb), S. enterica subsp. houtenae, S. enterica subsp. indica dır Kanatlı hayvanlarla ilişkili tüm Salmonella etkenleri S. enterica türü içinde yer almaktadır (14). Tavuklarda Salmonella infeksiyonları temel olarak iki bölümde incelenmektedir (11). Bunlar, tavuklar için spesifik olan Salmonella enterica subspecies enterica serovar Pullorum un neden olduğu Pullorum Hastalığı, Salmonella enterica subspecies enterica serovar Gallinarum un neden olduğu Tavuk Tifosu ile insanlarda gıda kaynaklı hastalıklarla ilişkili olan farklı grupların serovarları tarafından oluşturulan paratifo infeksiyonlarıdır (18, 20). Salmonella infeksiyonları kanatlı hayvan yetiştiriciliğinde verim düşüklüğü ve ölümler sonucu ekonomik kayıplara neden olmaktadır. S.Pullorum ve S.Gallinarum ile infekte damızlıklardan elde edilen civcivlerde, vertikal bulaşma nedeniyle erken dönem infeksiyonları şekillenmekte ve ciddi kayıplar oluşmaktadır (17, 26). S. Gallinarum ile infekte kanatlıların, etkeni en az bir ay süre ile dışkılarıyla çevreye saçtıkları bildirilmiştir (17). Salmonellozis (paratifo) kanatlı hayvanlar ve kanatlı hayvan ürünleri ile bulaşan zoonoz bir infeksiyon olması nedeni ile insan sağlığı açısından da önem taşımaktadır (10, 30, 31). Tavuk ürünlerinden insanlara bulaşan ve gıda kaynaklı zehirlenme vakalarından en çok izole edilen serovarlar Salmonella enterica subspecies enterica serovar Typhimurium ve Salmonella enterica subspecies enterica serovar Enteritidis tir (18, 20). İnsan, çiftlik hayvanları, tavuklar, rodentler ve kuşları içeren geniş bir konakçı spekturumuna sahip olan S. Typhimurium, bu konaklarda hastalık oluşturabilmektedir (27). Avrupa Birliği nde özellikle yumurtalarda Salmonella kontrolü ve prevalansının azaltılması amacıyla 2003 yılında 2003/99/EEC adlı direktifi yayınlamıştır (1). Kanatlı hayvanlar, insanlarda görülen Salmonella infeksiyonlarının en önemli bulaşma kaynağını oluşturmaktadırlar. Buna bağlı olarak infeksiyonun gıda ile insanlara geçişi ve halk sağlığının önemi giderek artarken, bu infeksiyonların özellikle kanatlı üretimde önlenmesi için çalışmalar başlatılmıştır (18, 26). Özellikle sadece kanatlı hayvanlarda hastalığa neden olan ve vertikal bulaşan S. Pullorum ve S. Gallinarum infeksiyonunda, damızlık üretiminden başlayan kontrol önem taşırken; paratifo infeksiyonlarında kontrol programları tüm yetiştiricilik aşamalarında bulaşma kaynaklarına bağlı olarak uygulanmaktadır (15, 18, 21, 32, 34). Kanatlı hayvanlarda Salmonella infeksiyonlarının kontrolü, hastalık nedenli kayıpların önlenmesi ve etkili bir kontrol programları gerektirmektedir. (18). Türkiye de kanatlı hayvanlar ve kanatlı ürünleri ile ilgili olarak Salmonella infeksiyonları için yasal düzenlemeler bulunmaktadır. İhbarı Mecburi Hayvan Hastalıklar Hakkında Tebliğe göre, kanatlı tifosu ve pullorum hastalığı ihbarı mecburi hastalıklardır (4, 5). Kuluçkahane ve Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 36 Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği Uygulama Talimatına göre, S. Gallinarum ve S. Pullorum hastalığının tespiti halinde o kümeste bulunan hayvanlar bedelsiz olarak itlaf edilmekte ve kuluçkahane ve günlük civcivlerde rastlanması durumunda civciv ve yumurtalar imha edilmektedir. S. Enteritidis ve S. Typhimurium un yumurtada ve damızlık işletmesinde tespiti halinde bu Talimatın ilgili maddeleri gereğince işlem yapılır (6). Broiler (Ticari Etlik) ve Ticari Yumurtacı Kümeslerinde Salmonella Kontrol Programı Uygulama Talimatlarında, zoonoz karakterdeki Salmonella etkenlerinin prevalansının tespit edilmesi ve prevalansın Avrupa Birliği seviyesine düşürmek amaçlanmaktadır (2, 7). Ayrıca Türk Gıda Kodeksi nde yumurta ve yumurta ürünlerinde ve çiğ kanatlı eti ve hazırlanmış kanatlı eti karışımlarında salmonella etkenlerinin bulunmaması ile ilgili hükümler yer almaktadır (8, 9). İnfekte kanatlıların dışkılarının bulaşma kaynağı olması, dışkıyla kontamine olan yem su, altlık, çalışanlar ve bunlara ait ekipmanlar etkenlerin kanatlılara bulaşmasını kolaylaştırmakta ve önemli bir infeksiyon kaynağı olmaktadır (18). Kesim aşamasında dışkı, karkas kontaminasyonuna da neden olmakta ve etken karkasta 1 aydan fazla süre canlı kalabilmektedir (17, 32). Bu derlemede tavuk dışkılarından Salmonella etkenlerinin teşhisinde kullanılan konvansiyonel ve moleküler yöntemler değerlendirilmiştir. Salmonella İnfeksiyonlarının Teşhisi Salmonella etkenlerinin kontamine materyallerden kültür yöntemi ile izolasyon ve identifikasyonu yaklaşık olarak yedi gün sürmektedir (22). Bu süre özellikle gıda maddelerinde Salmonella kontaminasyonlarının belirlenmesinde bir problem oluşturmaktadır. Bu durumun aşılmasında, daha hızlı sonuç veren moleküler tekniklerin kullanımı yarar sağlamaktadır. Moleküler teknikler arasında Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PZR), etkenin saptanmasında hızlı, spesifite ve sensitivitenin yüksek olması ile büyük avantaj sağlamaktadır. Bu yöntemin dışkı gibi klinik örneklerden ve gıdalardan Salmonella etkenlerinin saptanmasında kullanımı sürekli artmaktadır. PZR nin bir diğer avantajı ise biyokimyasal ve fenotipik varyasyonlara rağmen mikroorganizmaların doğru teşhis edilebilmesidir (22, 23). I- Konvansiyonel Yöntemler Salmonella etkenlerinin konvansiyonel yöntemlerle teşhisinde, önzenginleştirme, selektif zenginleştirme, ayırıcı besiyerlerine ekim, biyokimyasal testler ve serolojik doğrulama aşamaları bulunmaktadır (3, 18, 33). Konvansiyonel yöntemde, uluslar arası düzeyde kabul gören ISO 6579:2002 standardı bulunmaktadır. a) Önzenginleştirme Konvansiyonel yöntemin ilk aşaması önzenginleştirme aşamasıdır. Önzenginleştirmenin amacı, Salmonella etkenlerinin zengin besin maddeleri bulunan besiyerlerinde sayılarının arttırılmasıdır (33). Önzenginleştirme aşamasında 25 g dışkının 225 ml önzenginleştirme besiyerine ilavesi önerilmektedir (3). Yapılan çalışmalarda 25 g dışkı numunesinin Salmonella etkenlerini saptayabilecek düzeyde olduğu belirtilmiştir (33). Önzenginleştirme aşamasında farklı besiyerleri kullanılabilmektedir. Bu besiyerleri arasında Laktoz Broth, Yağsız Süt Tozu Besiyeri, Nutrient Broth, Tripticase Soy Broth ve Tamponlanmış Peptonlu Su (TPS) dur. ISO 6579:2002 standardında önerilen önzenginleştirme besiyeri TPS dir ve bu besiyerinde 37 C de saatlik bir inkubasyon önerilmektedir (3). TPS, içerdiği fosfat tampon nedeniyle örnek ilavesi sonrası inkubasyon aşamasında ph değerini 6.0 seviyelerinde kontrol etmekte ve bu ph değerlerinde Salmonella etkenlerinin üremeleri olumsuz etkilenmemektedir (33). b) Selektif Zenginleştirme Konvansiyonel yöntemin ikinci aşaması selektif zenginleştirmedir. Amacı, flora ve diğer 4 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 47 bakterilerin inhibe edilmesini/sınırlamasını sağlayarak Salmonella etkenlerinin üremesini arttırmaktır (18, 33). Bu amaçla Rapaport Vassiliadis Soy Peptone Broth (RVS), Selenit Sistin Broth ve Tetratiyonat Broth kullanılmaktadır (33). Selektif zenginleştirme olarak ISO Rapaport Vassiliadis Soy Peptone Broth ta 42 C de saat inkubasyonunu önermektedir. TSE ise Tetratiyonat Broth ta 43 C de 24 saat inkubasyon önermektedir (3). Genel olarak, yüksek sıcaklıklardaki inkubasyonların daha etkili olduğu belirtilmektedir (33). Tetratiyonat Broth içerdiği pepton ve safra gibi maddelerle salmonella etkenlerinin üremesini desteklerken; yine içerdiği kalsiyum bileşikleri ve iyot sayesinde E. coli üremesini inhibe etmektedir (18). RVS nin içerdiği soya pepton Salmonella etkenlerinin çoğalmasını artırmaktadır (33). ISO 6579:2002 standardına göre önzenginleştirme kültüründen 0.1 ml, 10 ar ml lik Rapaport Vassiliadis Soy Peptone Broth ve Tetratiyonat Broth a ekimler yapıldıktan sonra belirtilen sıcaklık ve sürede inkubasyona bırakılır (3). ise propilen glikol bulunmaktadır. Salmonella etkenleri, besiyeri bileşimindeki propilen glikol den asit oluştururlar ve koloni renginin kırmızı olmasıyla diğer etkenlerden ayırt edilirler (33). ISO 6579:2002 standardında önerilen agarlar XLD Agar ve Brillant Green Phenol Red Agardır. Ekim yapıldıktan sonra agarlar 37 C de saat inkube edilir. İnkubasyon sonunda Salmonella etkenleri XLD Agarda siyah merkezli kırmızı koloniler halinde, Brillant Green Phenol Red Agar da pembe koloniler halinde üreme gösterirler (3). d) Biyokimyasal Testler Ayırıcı besiyerlerinde üremiş olan Salmonella şüpheli kolonilerden identifikasyon amacıyla çeşitli biyokimyasal testler yapılmaktadır. Bu testler laktoz, sükroz, glikoz fermentasyon testleri, lizin dekarboksilasyon testi, üre testi, Metil red/voges Preskauer testi, hidrojen sülfür testi, indol testidir (Tablo 1) (3). Tüm bu testler ISO 6579:2002 standardında belirtilen testlerdir. c) Ayırıcı Besiyerlerine Ekim Selektif zenginleştirme aşamasından sonra Salmonella üremesini gözle görebilmek için çeşitli besiyerlerine ekim yapılmaktadır. Bu besiyerlerinde Salmonella etkenlerine ait koloniler belirleyici özellikleri ile diğer etkenlerden ayrılmaktadır. Ayırıcı besiyerlerinde kullanılan bu belirleyici özellikler özellikle Salmonella etkenlerini laktoz şekerini fermente edememeleri ve hidrojen sülfür üretimleri esasına dayanmaktadır (18). Ayırıcı olarak kullanılan besiyerleri Brillant Green Phenol Red Agar, XLD Agar, XLT4 Agar, McConkey Agar, Bizmut Sülfid Agar, Salmonella Shigella Agar, Rambach Agar ve Hectoen Enterik Agar dır. (33). XLD Agar, XLT4 Agar, Bizmut Sülfid Agar, Hectoen Enterik Agar hidrojen sülfür (H2S) oluşturma presibiyle hazırlanmış besiyerleridir (33). Brillant Green Phenol Red Agar, MacConkey Agar, Salmonella Shigella Agar ise laktoz içermekte ve laktoz fermentasyonu prensibine dayanmaktadır. Rambach Agar ın bileşiminde Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 58 Tablo 1: Salmonella Etkenlerinin Biyokimyasal Özellikleri (3, 18, 19, 25, 26) TEST Gram Boyama Katalaz Oksidaz Laktoz Sükroz Glikoz O/F H2S Gaz İndol Üre Lizin Dekarboksilaz Sitrat Metil Red Voges- Proskauer e) Serolojik Doğrulama ÖZELLİK Biyokimyasal testler sonucunda Salmonella olarak identifiye edilen suşlar serolojik olarak doğrulanmalıdır. Serolojik doğrulama için, hücre duvarı polisakkait antijenlerinden hazırlanmış spesifik O, flagella antijenlerinden hazırlanmış H, ve yüzey antijenlerinden hazırlanmış Vi antiserumlar ile serolojik teste tabi tutulurlar (18, 24). Bunun için, agarda üretilmiş olan etkenlere antiserumlarla lam aglütinasyon testi uygulanır (13, 18, 24). II- Moleküler Yöntemler Konvansiyonel yöntemlerin çok uzun sürmesi nedeniyle Salmonella etkenlerinin teşhisinde çeşitli moleküler yöntemler kullanılmaktadır. Moleküler yöntemler kısa sürede sonuç vermeleri yönünden avantaj sağlamaktadırlar (23). Dışkı gibi klinik örneklerden Salmonella etkenlerinin hızlı ve güvenilir teşhisi hastalık kontrolüne yardımcı olmaktadır (28, 29). Bu teknikler erken teşhis amacıyla kullanılmaktadır ve klinik örneklerde pozitiflik saptanması durumunda etken izolasyonu gereklidir Fermentatif İnsan, hayvan ve gıda örneklerinden Salmonella teşhisi için PZR metodları ve DNA ekstraksiyonu prosedürleri tanımlanmıştır (16). PZR yöntemlerinin Salmonella etkenleri cins ya da alt tür düzeyinde teşhisine göre Salmonella etkenlerine ait hedef genler değişmektedir. Genellikle kullanılan genler arasında irob, inva, flic, ompa, iagab, agfa, oric, 16SrRNA ve 16SrDNA bulunmaktadır (12, 22). InvA, salmonella genusuna spesifik bir özelliktedir. Salmonella etkenlerinin 2 türü olan S. enterica ve S. bongori yi saptamaktadır. IroB ve iagab, S. enterica alt türlerini saptamaktadırlar. sefa, S. Enteritidis, S. Pullorum ve S. Gallinarum u teşhis etmek için kullanılmaktadır. flic ise S. Typhimurium u spesifik olarak teşhis etmektedir (12). Sonuç Kanatlı hayvanlarda özellikle ekonomik kayıplara neden olan ve insanlarda gıda zehirlenmelerine neden olan Salmonella infeksiyonlarının laboratuar teşhisi büyük öneme sahiptir. Konvansiyonel yöntemlerin etken izolasyonu ve identifikasyonunu kapsadığından dolayı güvenilir bir yöntemdir ve standart tekniktir. Moleküler yöntemler, özellikle PZR, izole edilen etkenlerden doğrulama amacıyla yapılmasının yanında özellikle dışkı gibi klinik materyallerden de kısa sürede doğru teşhis yapabilmesi nedeniyle büyük avantajlar sağlamaktadır. Bu sebeple, konvansiyonel yöntemlerle birlikte PZR yönteminin bir arada kullanılması sonuç ve süre açısından daha güvenilir ve kısa olmaktadır. KAYNAKLAR 1. Adelina H-S., Marianne C., Sophie L. B., Françoise L., Isabelle P., Sandra R., Virginie M., Phillippe F., Nicolas R. (2009). Risk Factors of Salmonella enterica subs. enterica Contamination in 519 French Laying Hen Floks At The End of The Laying Period. Prev. Vet. Med. 89: Anonim. Brolier (Ticari Etlik) Kümeslerinde Salmonella Kontrol Programı Uygulama Talimatı. (2009). Hukuki Dayanak: tarih ve sayılı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü Yazısı. 3. Anonim. Horizontal Method For The Detection of Salmonella spp. ISO 6579: Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 49 4. Anonim. İhbarı Mecburi Hastalıklar Hakkında Tebliğ. (2004). Resmi Gazete: Tebliğ No: 2004/14 5. Anonim. Kanatlıların Pullorum ve Gallinarum Hastalığı Yönetmeliği. (1967). Resmi Gazete: 669/ Anonim. Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği Uygulama Talimatı. (2007). Tarih ve No: / Anonim. Ticari Yumurtacı Kümeslerinde Salmonella Kontrol Programı Uygulama Talimatı. (2009). Hukuki Dayanak: tarih ve sayılı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü Yazısı. 8. Anonim. Türk Gıda Kodeksi Çiğ Kanatlı Eti ve Hazırlanmış Kantalı Eti Karışımları Tebliği. (2006). Tebliğ No: 2006/29 9. Anonim. Türk Gıda Kodeksi Yumurta ve Yumurta Ürünleri Tebliği. (2000). Tebliğ No: 2000/ Antunes P, Reu C, Sousa JC, Peixe L, Pestana N. (2003). Incidence of Salmonella From Poultry Products And Their Susceptability To Antimicrobial Agents. Int J Food Microbiol. 87: Barrow PA. (2007). Salmonella Infections: Immun and Non- Immun Protection With Vaccines. Avian pathol. 36: Bäumler AJ, Heffron F, Reissbrodt R. (1997). Rapid Detection of Salmonella enterica With Primers Specific For irob. J Clin Microbiol, 35: Bilgehan H. (2004). Klinik Mikrobiyolojik Tanı. Barış Yayınları, İzmir. 14. Brenner FW, Villar RG, Angulo FJ, Tauxe R, Swaminathan B. (2000). Salmonella Nomenclature. J Clin Microbiol. 38: Cox NA, Berrang ME, Cason JA. (2000). Salmonella Penetration of Egg Shells and Proliferation in Broiler Hatching Eggs. Poult Sci. 79: Çarlı KT, Ünal CB, Caner V, Eyigör A. (2001). Detection of Chicken Feces by A Combination of Tetrathionate Broth Enrichment, Capillary PCR, and Capillary Gel Electrophhoresis. J Clin Microbiol, 39: Dunkley KD, Callaway TR, Chalova V I, McReynolds JL, Hume M., Dunkley CS, Kubene LF, Nisbet DJ, Ricke SC. (2009). Foodborne Salmonella Ecology In The Avian Gastrointestinal Tract. Anarobe 15: İzgür M. (2002). Salmonella İnfeksiyonları In: Kanatlı Hayvan Hastalıkları. M İzgür, M Akan (Ed), Medisan Yayınevi, Ankara 19. Koneman E, Washington WJ, Allen S, Janda W, Procop G, Schreckenberger P, Woods G. ( 2006 ). Koneman s Color Atlas and Textbook of Diagnostic Microbiology Sixth Edition. Chapter Liu GR, Rahn A, Liu WQ, Sanderson KE, Johnston RN, Liu SL. (2002). The Evolving Genome of Salmoenlla enterica serovar Pullorum. J Bacteriol. 184: Maciorowski K.G, Herrera P, Jones FT, Pillai SD, Ricke SC. (2006). Cultural and Immunological Detection Methods for Salmonella spp. in Animal Feeds. Vet. Res. Commun. 30: Oliveira SD, Rodenbusch CR, Cé MC, Rocha SLS, Canal CW. (2003). Evaluation of Selective and Nonselectiveenrichment PCR Procedures for Salmonella Detection. Lett Appl Microbiol. 36: Olivieria SD, Santos LR, Schuch DMT, Silva AB, Salle CTP, Canal CW. (2002). Detection and Identification of Salmonellas From Poultry- Related Samples by PCR. Vet. Microbiol. 87: Quinn PJ, Carter ME, Markey BK, Carter GR. (1994). Clinical Veterinary Microbiology. Mosby- Year Book Europe Limited. 25. Quinn PJ, Markey BK. (2003). Concise Review of Veterinary Microbiology. Blackwell Publishing Ltd. 26. Quinn PJ, Markey BK, Carter ME, Donnelly WJ, Leonard FC. (2004). Veterinary Microbiology and Microbial Disease. India Replica Press Ptv. Ltd, Kundli. 27. Rabsch W, Andrews HL, Kingsley RA, Prager R, Tschape H, Adams LG, Baumler A. (2002). Salmonella enterica serotype Typhimurium and Its Host- Adapted Variants. Infect Immun. 70: Riyaz- Ul- Hassan S., Verma V., Qazi G. N. (2004). Rapid Detection of Salmonella by Polymerase Chain Reaction. Mol Cell Probes. 18: Sareyyüboğlu B, Çelik Ok A, Cantekin Z, Yardımcı H, Akan M, Akçay A. (2008). Polimerase Chain Reaction Detection of Salmonella spp. In Faecal Samples of Pets Birds. Avian Dis. 52: Su LH, Chiu CH. (2007). Salmonella: Clinical Importance and Evolution of Nomenclature. Med J Türkyılmaz S, Savaşan S, Kırkan Ş, Kaya O. (2007). Tavuklarda Salmonella Enteritidis İnfeksiyonlarının Bakteriyolojik ve Serolojik Yöntemlerle Teşhisi. İstanbul Üniv. Vet Fak. Derg. 33: Uyttendaele MR, Debevere JM, Lips RM, Neyts KD. (1998). Prevalance of Salmonella In Poultry Carcasses and Their Products In Belgium. Int J Food Microbiol. 40: Erişim tarihi: Yoshikawa TT, Herbert P, Oill PA. (1980). Salmonellosis. West J Med Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 710 KANATLI ETLERİNİN MARİNASYONU Ali Gücükoğlu Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Veteriner Fakültesi Besin Hijyeni ve Teknolojisi ABD, SAMSUN Dünyada ve Türkiye'de kanatlı hayvan yetiştiriciliğindeki endüstriyel gelişmelere bağlı olarak kanatlı eti tüketiminde belirgin bir arıtış gözlenmektedir. Türkiye'de 2008 yılında ton olarak üretilen kanatlı etinin kişi başına düşen tüketim miktarı 15 kg düzeyine kadar gelmiştir (Anon, 2009). Ülkemizde artan kanatlı eti ihtiyacının karşılanmasına yönelik yapılan altyapı ve tesisleşme yatırımları ile kanatlı sektörü; kendi üretim planlamasını uygulayabilen, ülke ihtiyacını karşılayabilen ve uluslar arası standartlarda üretimi gerçekleştirebilen bir yapıya kavuşmuştur. Bu gelişmelere paralel olarak kanatlı hayvanlardan elde edilen ürünlerde sosyoekonomik yapı, beslenme alışkanlıkları ve farklı damak zevklerine bağlı olarak çeşitlilik artmaktadır. Geleneksel kanatlı eti tüketimi bütün karkas ve karkas parçalarını (But, göğüs, incik, kanat vb) kapsamaktadır. Ancak özellikle son yıllarda, ürün çeşitlendirmesine büyük katkıları olan ileri işleme aşamaları kanatlı sektöründe gelişimini hızlandırmaktadır. İleri işlenmiş ürünlerde amaç; tüketici ihtiyaçlarını (sağlıklı ürün, besleyicilik, kalite, raf ömrü v.b.) değiştirmenin yanı sıra kişilerin damak zevkine uygun ürünler üreterek pazardaki payı ve tüketimi arttırma çabası olarak değerlendirilmektedir. Kanatlı etlerinde ileri işleme teknolojisi ile katkı maddeleri ilave edilerek şekillendirilmiş ürünler ile parça kanatlı etlerinin marine edilmiş halleri üretilmektedir. Kanatlı etlerininde marinasyon tekniği; etlerin pişirme sırasında su tutma kapasitesi artırmak, kas fibrillerinin yumuşaması ile daha gevrek ve kolay çiğnenebilir ürünler elde etmek, üründe rengi ve tekstürü iyileştirmek, lezzet ve aromayı geliştirmek, istenmeyen mikrobiyel gelişmeyi kontrol altına alıp ürünün raf ömrünü uzatmak ve ürün çeşitliliği artırmak amacıyla temelde tuzlamayı esas alan işlemler bütünüdür (Lemos ve ark.,1999; Parks ve ark., 2000). Türk Gıda Kodeksi 'Et Ürünleri Tebliği'nde yer alan ifadeye göre marinasyon; etin tuz, bitkisel yağ gibi çeşitli gıda maddeleri ve gerektiğinde lezzet vericiler kullanılarak muamele edilmesi olarak tanımlanmaktadır (Anon, 2000). Genel olarak gıdalarda kullanılan birçok marinasyon tekniği kanatlı etlerinde de uygulanmaktadır. Ancak temelde kanatlı etlerin marinasyonu üç farklı biçimde yapılmaktadır. (Lemos ve ark., 1999; Smith, 1999; Parks ve ark., 2000; Smith ve Acton, 2001; Xargayo ve ark., 2001). Bunlardan 'Daldırma Tekniği' en eski ve en kolay uygulanabilen yöntem olması itibariyle geleneksel yöntem olarakta bilinmektedir. Yöntemin temelini içinde marinat bulunan kaplara ürünün daldırılarak burada 4-7 0C'de saat süreyle bekletilmesi oluşturmaktadır. Yöntemin uygulanabilirliğinin kolay olması ve fazla teknolojik işlem gerektirmemesi avantaj olarak görünse de işlemin bakteriyel kontaminasyona açık olması ve ürünlerde bir örnekliliğin sağlanamaması nedeniyle uygulama alanı sınırlı düzeyde kalmaktadır (Smith ve Acton, 2001). 8 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 411 Daha geniş bir kullanım alanı bulan diğer bir yöntem ise 'Tamburlama' yöntemidir. Bu yöntemde değişik kapasitelere sahip, içerisinde saşırtma levhaları bulunan ve kendi ekseni etrafında belirli hızlarda dönebilen paslanmaz çelikten imal edilmiş tamburlar kullanılmaktadır. Bu sistemde aynı zamanda vakum etkisi yaratılarak oksijenin olumsuz etkisi ortadan kaldırılabilmektedir (Yetim ve Gökalp, 1988; Gökalp ve ark., 1999; Sams, 2001; Smith ve Acton, 2001). Tamburun içerisine alınan etlere dönme sırasında çarpma, dövme, yüksekten düşürme gibi fiziksel etkiler uygulanarak marinat etlere iyice nüfuz ettirilmektedir. Mekaniksel etkiye maruz kalan ette, yapısal bir bozulma ortaya çıkmakta, bir çeşit doku tahribatı meydana gelmektedir. Sonuç olarak sarkomer yapısı gevşemekte, aktin flamentleri ve Z bantları çok hızlı bir şekilde parçalanmaya başlamaktadır. Bu yapısal bozulmalar sonucu ürüne ilave edilen marinat yardımıyla tuzda eriyebilir proteinlerin ekstraksiyonu sağlanmaktadır. Yağ, su ve proteinlerden ibaret olan bu yapışkan sıvı, ürünün dış kısmını bir film gibi tamamen sarmakta ve parçaların birbirine yapışmasını sağlamaktadır (Yetim ve Gökalp, 1988). Tamburlama yönteminin avantajları; sürenin kısa olması, kontrolünün yapılabilmesi ve bir örnekliliğin sağlanabilinmesi olarak sıralansa da yatırım maliyetinin fazla olması, tamburlama yönteminde mekanik etki sonucu, kas dokuda mikrobiyel gelişimlere karşı doğal bariyer olan perimisyum ve endomisyum zarlarının yapısı bozulduğundan ürünlerde mikrobiyel kontaminasyona ortam oluşması, derisiz ürünlerle çalışıldığında fire oranının yüksek olması ve yine kemikli hammadde ile çalışmada uygulanan fiziksel etkiyle kemiklerin kırılması ve kas dokunun zarar görmesi dezavantaj olarak değerlendirilmektedir (Chen, 1982; Smith, 1999; Smith ve Acton, 2001; Xargayo ve ark., 2001). 'Enjeksiyon yöntemi' ile marinasyon genelde büyük parçalı etler için kullanılan ve çoklu iğnelerle yardımı ile arzu edilen kompozisyon, doz ve basınçta marinatın ete geçmesi sağlanmaktadır. Enjeksiyon yöntemiyle büyük çaplı ve kompleks yapılı etler üretim akışı sırasında kolayca marine edilebilmekte ve marinat etin iç kısımlarına homojen şekilde dağıtılabilmektedir. Enjeksiyon yöntemi genelde tamburlama yöntemiyle kombineli olarak kullanılmaktadır. Marine edilecek etler öncelikle enjeksiyona tabi tutulur ve marinat et içerisine nüfuz ettirilir, ardından tamburlamanın fiziksel etkisiyle marinat et içerisine homojen olarak dağılması sağlanır. Yöntemin pahalı olması, yüzeydeki patojen ve saprofit mikroorganizmaların uygulanan basınç yardımıyla etin içerisine taşınma riski ve küçük parça etlere uygulanamaması dezavantaj olarak görülmektedir (Smith, 1999; Smith ve Acton, 2001). Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 912 Marinasyon işlemi için kullanılan temel katkılar; tuz, fosfat bileşikleri, organik asitler ve baharatlar olarak sıralanmaktadır (Post ve Heath, 1983). Tuz ve fosfat bileşikleri marinasyonda daha çok lezzet, renk, aroma, tekstür, koagülasyon, emülsifikasyon, oksidasyon, mikrobiyel gelişim üzerine etkilidir. Pişmiş etin su içeriği, etin gevrekliğini gösteren önemli faktörlerden biridir. Tuz ve fosfatlarla marine edilen etlerde ortamın iyonik şiddeti artmakta ve bu bileşenler etin pişirilmesi sırasında suyun et bünyesinde daha fazla alıkonmasına yardımcı olmaktadır. Alkali karakterde fosfat ve tuz içeren marinatlar kanatlı etlerinin kalitesi üzerinde olumlu etkilere sahiptir. Bu marinatlar etin su tutma kapasitesini ve gevrekliğini arttırmakta, pişirme kayıplarını azaltmakta, donmuş etin çözünmesi sırasında sızıntı suyu kaybını önlemektedir. Fosfatların kanatlı etlerinin kalitesi üzerindeki etkilerini gösterebilmeleri hidrolize olarak ete nüfuz etme oranlarına bağlıdır. Kanatlı etleri için pirofosfatlar (PP), tripolifosfatlar (TPP) ve sodyumhekzametafosfat (SHMP) bileşikleri kullanılmaktadır (Farr ve May, 1970; Froning ve Sackett. 1985; Young velyon. 1986). Marinasyon işleminde kullanılan diğer temel katkı maddelerinden biri de organik asitlerdir. Bilindiği üzere et ve ürünleri için en önemli kalite niteliklerinden biri gevrekliktir. Etin gevrekliği de etin bünyesinde mevcut bağ doku oranına ve kasların içerdiği miyofibriler proteinlerin bileşimine bağlı olarak değişir (Sams, 2001). Kollogen, nötr tuz çözeltilerinde çözünen tropokollogen ve zayıf organik asitlerde çözünen prokollogen denen iki farklı bileşenden oluşur (Kijowski ve Mast, 1993). Asetik, sitrik, laktik asit gibi organik asitler kollogenin yapısını değiştirmekte ve bunun sonucu olarak da sert ve kaba tekstürlü etler yumuşatılabilmektedir. Organik asitler, kollogende mevcut peptit bağlarını hidroliz eder ve çapraz kovalent bağları yıkımlar. Ayrıca asidik marinasyonla optimum ph aralığı olan proteolitik aktiviteye sahip katepsin enzimleri de faaliyete geçirilerek etin gevrekliği arttırılmaktadır (Xiong ve Kupski 1999; Berge ve ark., 2001; Burke ve Monahan, 2003). Pişmiş et ürünlerinin tüketilebilme özelliklerini ortaya koyan faktörlerin başında gevreklik, sululuk ve lezzet gelmektedir. Bu özellikler kanatlıların yetiştirilmesi (genetik, besleme, cinsiyet, tür, yaş vb) ve ürün işleme teknikleri (soğutma, marine etme, pişirme) ile değişkenlik arz etmektedir (Xargayo ve ark., 2001). Marinasyon işlemi kanatlı sektöründe daha çok, farklı ürün yelpazesi sunmak adına özellikle broiler etlerinde kullanılmaktadır. Ancak damızlık ve anaç olarak kullanılan kanatlıların verimleri düştükten sonra da değerlendirilmesinde marinasyon teknikleri uygulanmaktadır. Bu tür hayvanlardan elde edilen etler yüksek kollogen içerikleri nedeniyle sert ve kaba tekstürlü etler olarak nitelendirilmektedir. Bu türden etlerin katma değerli ürünlere dönüştürülmesi amacıyla marinasyon teknikleri ile işlenerek değerlendirilmesi en etkin ve ekonomik yollardan birisidir. Bununla beraber bazı kalite kusurlarına sahip etlerin değerlendirilmesinde marinasyon işleminden yararlanılmaktadır (Fernandez ve ark., 1994; Berge ve ark., 2001). Marinasyon teknikleri ile kanatlı eti ve ürünlerinde lezzet ve aroma niteliklerinin maskelenmesi mümkündür. Bu durum özellikle raf ömrü sona ermiş ürünler ve besleyici nitelikleri sınırlı olan 'Çıkma Tavuk' adıyla bilinen hayvanlardan elde edilen etler gibi gıda kalitesi düşük kanatlı etlerinin çeşitli marinasyon teknikleri ile piyasaya sunumunu ortaya çıkarmaktadır. Marinasyon teknikleri ile tüketiciye hoş gelen görünüş ve lezzet parametreleri sağlanabilmekte, ancak ürünün besleyici ve biyoyararlılık nitelikleri bakımından uygunluğunu sağlamak mümkün olmamaktadır. Ülkemizde 'Çiğ Kanatlı Eti ve 10 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 413 Hazırlanmış Kanatlı Eti Karışımları Tebliği'nde yer alan parametrelerde ürünlerin mikrobiyolojik kalite kriterleri belirlenmiştir. Ancak marinasyonda kullanılan marinat ajanları ile üründeki mikrobiyel yük dengelenebilmektedir. Bu yönü ile marine edilmiş kanatlı etlerinin kalite nitelikleri mikrobiyolojik değerler ve diğer kimyasal bozulma parametreleri ile birlikte değerlendirilmelidir. Bu konuda halk sağlığı açısından önemli olan bir diğer konuda kullanılan marinatların kimyasal özellikleri ve kullanım dozları ile ilgilidir. Bu tip işletmelerde kontrollerin sıklıkla yapılması ve denetim mekanizmasının sağlıklı olarak çalıştırılması halk sağlığı açısından oldukça önemlidir. Bununla birlikte değişik marinasyon teknikleri ve kullanılan materyallerin ürün kalitesi üzerine uygunluğunun belirlenmesine yönelik farklı bilimsel araştırmalara gereksinim duyulmaktadır. Marinasyon tekniğinin kanatlı hayvan etlerinde kullanılması, ürün çeşitliliği ile kanatlı etlerinden daha fazla ve etkin olarak yararlanılması adına oldukça önemlidir. Ancak marine edilmiş kanatlı etlerinin piyasaya sunulmasında, kullanılan hayvanın türü (broiler, anaç tavuk, yumurtacı tavuk), marinat türleri ve oranları ile uygulanan marinasyon teknikleri ile ilgili açıklamaların etiket bilgilerinde yer alması hem tüketicilerin bilgilendirilmesi adına hem de halk sağlığı açısından oldukça önemli bir konudur. KAYNAKLAR Anon (2009). TUİK, Hayvansal Üretim İstatistikleri, Erişim: Anon (2000). Türk Gıda Kodeksi Et Ürünleri Tebliği, 23960/ Berge, P., Ertbjerg, P., Larsen, L. M., Astruc, T., Vignon, X. and Moller, A. J. (2001). Tenderization of Beef by Lactic Acid Injected at Different Times Post Mortem, Meat Sci. 57: Farr, A. J., May, K. N. (1970). The Effect Of Polyphosphates and Sodium Chloride on Cooking Yields and Oxidative Stability of Chicken. Poultry Sci. 49: Fernandez, X., Forslid, A., Tornberg, E. (1994).The Effect of High Postmortem Temperature on the Development of Pale, Soft, and Exudative Pork: Interaction With Ultimate ph. Meat Sci..37: Froning, G. W., Sackett, B. (1985). Effect of Salt and Phosphates During Tumbling of Turkey Breast Muscle on Meat Characteristics. Poult. Sci. 64: Gökalp, H. Y., Kaya, M. ve Zorba, Ö. (1999). Et Ürünleri İşleme Mühendisligi, 3. Baskı, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ofset Tesisi Kijowski, J., Mast, M. G. (1993). Tenderization of Spent Fowl Drumstick by Marination in Weak Organic Acid Solution, Int. Journal Food Sci. and Technol. 28: Lemos, A. L. S. C., Nunes, D. R. M., Viana, A. G. (1999). Optimization of Still Marinating Process of Chicken Parts, Meat Science, 52: Parks, S. S., Reynolds, A. E., Wicker, L. (2000). Aqueous Apple Flavoring in Breast Muscle Has Physical, Chemical and Sensory Properties Smilar to Those Phosphate Marinated Controls, Poultry Science. 79: Post, R. C., Heath, J. L.(1983). Marinating broiler parts: the use of a viscous type marinade. Poultry Sci. 62: Sams, A.R. (Ed.) (2001). Poultry Meat Processing. 1 th. Edition. CRC Publisher, England Smith, D. P.(1999). Marination: Tender to the Bottom Line, Broiler Industry, 62: Smith, D. P., Acton, J.C. (2001). Marination, Cooking and Curing of Poultry Products in Sams,A.R. (Ed.)(2001): Poultry Meat Processing. 1 th. Edition. CRC Publisher, England. Yetim, H. ve Gökalp, H. Y. (1988). Et Teknolojisinde Tumbling ve Massaging I.Genel Prensipleri, Teknikleri ve Ön işlemleri, Gıda, 13 (6): Young, L. L., Lyon, L. E. (1986). Effect of Sodium Tripolyphosphate in the Presence and Absence of Calcium Chloride and Sodium Chloride on Water Retention Properties and Shear Resistance of Chicken Breast Meat. Poult. Sci. 65: Chen, T. C. (1982). Studies on the Marinating of Chicken Parts for Deep Fat Frying, J. Food Sci. 47: Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 1114 HERKES İÇİN GIDA Uzm.Vet. Hekim Mücteba Binici Vimar Gıda Tarım ve Hayvancılık San.Tic.A.Ş. İstanbul Her yılın "16 Ekimi" birçok insan için diğer günlerden farksızken, birçok insanın ve ülkenin de umut günüdür. Zira bu tarih insanoğlunun dil, din, ırk, mezhep ve rengine bakılmaksızın temel hakkı olan "yaşam" hakkını sürdürebilmesi için en temel haklarından biri olan sağlıklı ve güvenli gıda gereksinimine dikkat çekildiği çok anlamlı bir gündür. Yaşam; dünyada ki insan ve diğer canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için yeterli ve güvenli gıdanın, düzenli bir şekilde sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Aksi taktirde, tarih boyu insanoğlunun korktuğu "açlık" gerçeği ile yüz yüze gelmesi kaçınılmazdır. Nitekim bugün dünya üzerinde bulunan birtakım az gelişmiş ülke bu büyük sorunla yüzleşirken, birçok ülkenin geleceğinde ise bu felaketle karşılaşması olasıdır. Evet, bu gerçek birçok insan ve ülke için uzak görünürken, örneğin Afrika'daki pek çok insan için kaderleriymiş gibi doğdukları gün karşılaştıkları çok acımasız bir gerçektir. Bugün dünya beslenme raporları gözden geçirildiğinde sadece 1999 yılı verilerine göre, 35 ülkede, doğal afet, savaş ve ekonomik krizlerden dolayı ortaya çıkan etkin açlığın, büyük çoğunluğunun kadın ve çocuklardan oluşan milyonlarca insanın ölümüne neden olduğu kaydedilmektedir. 2000'li yıllarda yaklaşık 800 milyondan fazla insanın ise açlık ve yetersiz beslenme ve bunların neden olduğu hastalıklarla karşılaştıkları belirtilmektedir. Bugün ise dünya genelinde bu rakamların 950 milyon kişiyi bulduğu ve bu insanların sayısının 2009 yılı tahminleri de dikkate alındığında açlık ve gıda yetersizliğine bağlı insanların yaklaşık bir milyarı aşacağı düşünülmektedir Ülkemizde ve dünyada doğadan elde edilerek belli bir süreçten geçirilen gıda, enerji, su, yer altı ve yer üstü kaynakları vs insanoğlunun sürekli gündeminde olup, ülkeler arasında savaşlara neden olabilmektedir. Doğadan elde edilenler içerisinde gıda insanoğlunun sağlıklı beslenmesi, düşünmesi, yaşaması, kuşağını geleceğe taşıması için çok önemlidir. Bu öneme atfen Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) 1981 yılında aldığı bir kararla her yılın 16 Ekim'ini Dünya Gıda Günü olarak ilan etti. Amaç her yıl gıdanın önemini belirtmek, aç insanların varlığını dünyanın bilmesini sağlamak, sağlıklı ve hijyenik gıda elde etmek için çalışmaların arttırılmasını sağlamaktır. Çocukluğumun geçtiği 1970'li yılların ilk yarısında ilkokulda iken, yerli malı haftaları yapılırdı ve ülkemizin dünyada gıdada kendi kendine yeten yedi ülkeden biri olduğu belirtilirdi. Nüfusun artması, refahın gelişmesi, tüketim 12 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 415 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 1316 alışkanlıklarının değişmesi, fakat bunun yanında son altmış yıldır yanlış izlenen tarım ve hayvancılık politikaları nedeni ile ülkemiz maalesef gıdada kendi kendine yeten yedi ülkeden biri değil tam tersine gıdada ithalatçı bir ülke olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü bir insanın günlük olarak alması gereken en düşük kaloriyi 2800 olarak açıklamaktadır. Buna göre Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2009 Haziran verileri ülkemizdeki açlık sınırının 4 kişilik ailede yaklaşık 839,00 TL olduğunu, bilimsel araştırmalar ise Türkiye nüfusunun % 20'sinin yetersiz beslendiğini, % 8,5'unun açlık sınırında olduğunu ve yine nüfusun yetersiz ve kötü beslenmeye bağlı olarak normal kilolarının altında doğan bebek sayısının % 8, yetersiz beslenmeye bağlı zayıf okul çocuklarının % 15.7 olduğunu, olması gerektiği yaştaki boy kısalığının %40 oranlarında olduğunu göstermektedir. 1980'li yıllar ile birlikte ülkemiz Güneydoğu Anadolu Projesinin (GAP) yapımına başlamış ve bugüne kadar otuz milyar dolar yatırım yapmıştır. Amaç tarımsal üretimi arttırarak kendi kendimize yetmek, ithalatçı değil ihracatçı bir ülke olmak, bu bölgedeki üretimi arttırarak işsizliğin ve terörün önüne geçmek, göçü önlemek, kıraç toprağın üretim yapan bir toprak haline gelmesini sağlamaktır. Maalesef bugün baktığımızda GAP'tan tam olarak yararlandığımız söylenemez. Ülkemizde gıdayı üreten tarım ve hayvancılık sektörleri bankacılık, otomotiv, tekstil, v.s sektörler gibi finansman ve kurumsal açıdan henüz endüstrileşememiştir. Hükümetimiz tarafından 2005 ile 2007 yılları arasında tarımsal destek adı altında tarıma ve hayvancılığa yılda beş milyar TL destek verilirken, 2007 ile 2009 yılları arasında bu rakam üç buçuk milyar TL civarlarında kalmıştır. Bu destek bile sektörün yavaş yavaş endüstrileşmeye doğru gitmesinde önemli bir adım olmuştur. Dış Ticaret Müsteşarlığının 2008 yılı ithalat verileri ile ilgili bu bilgileri çok dikkatli okumamız gerektiği kanaatindeyim."tarımsal ürünler ithalatı 2008 yılında özellikle "gıda maddeleri" ithalatında görülen yüksek oranlı artış nedeniyle yüzde 32,9 oranında artarak 9,8 milyar dolardan 13 milyar dolara yükselmiştir. Aynı dönemde "gıda maddeleri" ithalatı yüzde 64,5 oranında artışla 5,2 milyar dolardan 8,5 milyar dolara çıkmıştır. Tarımsal ürünler ithalatında öne çıkan mal grupları incelendiğinde, "hububat ve mamulleri" ithalatı, 2007 yılında yaşanan kuraklığın etkisi ile yaklaşık dört misli artarak 1 milyar dolara, 2008 yılında da iki misli artarak 2,2 milyar dolara yükselmiştir. Bu ürün grubunda 2008 yılında yaşanan artış büyük ölçüde buğday ve arpa ithalatında görülen yükselişten kaynaklanmıştır yılında 570 milyon dolar olarak gerçekleşen buğday ithalatı 2008 yılında yüzde 160 oranında artarak 1,5 milyar dolara yükselmiş, arpa ithalatı ise geçen yıla göre önemli ölçüde artarak 92 milyon dolara ulaşmıştır. "Meyve, sebze ve mamulleri" ithalatı bu 14 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 417 dönemde yüzde 74,3 oranında artışla 860 milyon dolara yükselmiştir. Bu mal grubunda ithalatı en fazla artış gösteren ürünler kuru baklagiller, kurutulmuş sebzeler ve taze meyvelerdir. "Hayvansal ve bitkisel yağlar" ithalatı, 2007 yılında palm yağı ithalatındaki artışın yavaşlaması nedeniyle yüzde 11,1 oranında azalmıştır. Ancak 2008 yılında söz konusu mal grubundaki ithalatımız, zeytinden elde edilen yağlar başta olmak üzere yağlı tohum yağları ithalatında görülen büyük oranda artış nedeniyle 829 milyon dolardan 1,7 milyar dolara yükselmiştir."dış Ticaret Müsteşarlığının 2008 yılı ilgili raporu tarımsal ithalatta hangi durumda olduğumuzu göstermektedir. Ülkemizde hayvansal ve bitkisel gıda üretimini arttırmak ve tüm bireylerimizin gıdayı elde etmesini sağlamak için şunlar yapılmalıdır; 1.Tarım için hayvancılık değil, hayvancılık için tarım yapılmalıdır. 2.Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) tamamlanmalı ve üretimi için bölge halkı eğitime tabi tutulmalıdır. 3.Tarımsal destek azaltılmamalı tam tersine arttırılmalıdır. 4.Her ay açıklanan yoksulluk sınırının altında kalan aileleri belirleyerek, yaşamsal gereksinimlerini sağlayacak gıda yardımını yapmalıdır. bitkisel ürünlerin ihracatında hükümet ihracatçıyı sübvanse etmelidir. 6.Taban fiyat politikaları bırakılarak üreticiler için tarım borsaları sayıları arttırılmalı ve tarımsal ürünler dünya borsalarında rekabet etmelidir. 7.Tarım ve hayvancılık politikaları yurt dışından enjekte edilen politikalar ile değil ülkemiz koşulları göz önünde tutularak bugünden yarına gerçekçi bir şekilde ele alınmalıdır. 8.Siyasal partiler seçim beyannamelerinde tarım ve hayvancılık sektörlerine özel önem vermelidirler Ocak 2009 tarihinde Anayasa Mahkemesi 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi Ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'u kısmen iptal etmiş ve hükümete yeni yasanın çıkartılması için bir yıl süre vermiştir. Yeni Gıda Yasasının hedefimiz bulunan Avrupa Birliği mevzuatlarına uygun olması ülkemizin menfaatinedir. Ülkemiz maalesef savunma dışında adalet, eğitim, nüfus artışı, alt yapı gereksinimleri, sağlık, konut, enerji, sosyal güvenlik, insana ait değerlerin arttırılması ile ilgili olarak kısa, orta ve uzun vadeli bir stratejisi yoktur. Bugün yaşayan toplumun bireyleri olarak bizden sonra gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz vardır. Bu sorumluluğu yerine getirmek aynı zamanda Ulusal Kurtuluş Savaşı vermiş ve kazanmış Atatürk ve arkadaşlarına karşı da tarihsel bir sorumluluğumuzdur. 5.Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi hayvansal ve Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 4 1518 BROILER ELMERIA ETKENLERİNİN PZR İLE TANIMLANMASI Araş. Gör. Esin Güven Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Protozooloji Anabilim Dalı, Ankara Bu araştırma XVI th World Veterinary Poultry Association Congress Novembere 8th-12th, 2009-Marrakech-Morocco da poster olarak sunulmuş olup, tam metni yazarın adresinden istenebilir. Coccidiosis, Eimeria ailesinde yer alan, zorunlu hücre içi protozoonların meydana getirdiği bir hastalık olup, dünya genelinde kanatlı hayvan yetiştiriciliği açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir. Hastalık, etkilenen sürülerde değişik derecelerde ve şiddette bağırsak lezyonlarına, bağırsak mukozasında oluşan hasara bağlı besinlerin emiliminin azalmasına ve dolayısıyla kilo kaybına, ishale, yemden yararlanmanın azalmasına ve yüksek oranlarda mortaliteye sebep olabilmektedir (McDougald ve Reid, 1997). Hastalıktan korunma amacıyla birçok strateji geliştirilmiş olmasına rağmen coccidiosis halen kanatlı hayvan sektörünü etkileyen en önemli parazitik hastalık olarak kabul edilmektedir (Williams, 1999). Anticoccidial ilaçlara karşı Eimeria etkenlerinin direnç geliştirmesi ve ilaç kalıntısı gibi problemlerin söz konusu olduğu günümüzde, coccidiosisten korunma ve kontrolde Eimeria türlerinin tanısı ve genetik karekterizasyonunun çok büyük önemi vardır. Geleneksel metotlara dayalı tür tayininde önemli kısıtlamaların olması nedeniyle daha spesifik, moleküler tanı yöntemlerinin geliştirilmesi üzerine yoğun çalışmalar yapılmaktadır (Morris and Gasser, 2006). Bu çalışmanın amacı, ITS1 rdna dizisini hedef alan Polimeraz Zincir Reaksiyonu nu kullanılarak Türkiye de broiler coccidiosisine neden olan 7 Eimeria türünün (Eimeria tenella, Eimeria brunetti, Eimeria acervulina, Eimeria maxima, Eimeria praecox, Eimeria mitis ve Eimeria necatrix) varlığının araştırılmasıdır. Ayrıca, bu çalışma Türkiye de bir moleküler tanı tekniği kullanılarak Eimeria türlerinin tanımlanmasına ilişkin ilk çalışma olma özelliği de taşımaktadır. MATERYAL METOD Türkiyenin değişik bölgelerinde yer alan, 817 işletmeye bağlı toplam 1110 kümesten (Türkiye deki toplam broiler kümeslerinin yaklaşık yüzde 12 si), Eylül 2006 ve Eylül 2007 tarihleri arasında, dışkı ve altlık örnekleri alındı. Laboratuvara getirilen örnekler flotasyon yöntemi ile Eimeria oocystleri yönünden incelendi. Örneklerin %56.21 i (624/1110) Eimeria spp pozitif bulundu. Pozitif numunelerde dışkı arındırma, oocyst toplama ve yıkama işlemleri yapıldı ve QIAamp DNA Stool Mini Kit (Qiagen) kullanılarak DNA extraksiyonu yapıldı. PZR reaksiyonu Haug ve ark. (2007) nın dizayn ettiği primerler kullanılarak yapıldı. SONUÇ VE TARTIŞMA Geleneksel metotlarla karşılaştırıldığında, yüksek hassasiyete sahip olması ve daha objektif olması gibi avantajlara sahip olan PZR ı, parazitolojik hastalıkların tanısında, korunma ve kontrolünde ideal bir uygulama haline getirmektedir. Yapılan PZR sonucunda, incelenen numunelerde Eimeria tenella, Eimeria brunetti, Eimeria acervulina, Eimeria maxima, Eimeria praecox ve Eimeria mitis belirlenirken Eimeria necatrix tesbit edilmemiştir. 16 Yıl: 2009 Cilt: 7 Sayı: 419 20 Daha göster
Mart 2010 Proje Hakkında NBŞ sektörünün ana girdisi olan mısırın hasadı, hammadde kalitesi açısından yetiştirilmesi kadar önemli bir süreçtir. Hasat sırasında gerçekleştirilen yanlış uygulamalar sonucunda Detaylı Modüler Proses Sistemleri
Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanları Süt alım tankları Süt alım degazörleri Akış transfer paneli Vana tarlası Özel adaptör Tesisat malzemeleri Detaylı Mısır Şekerine İlişkin Başlıca Efsaneler Birçok gıda ve içecekte tatlandırıcı olarak kullanılan mısır şekeri, birkaç yıl önce beslenme komitelerinden bazı araştırmacıların bu bileşeni obezite salgınının Detaylı Mart 2010 Otel Piyasası Antalya İstanbul Gayrimenkul Değerleme ve Danışmanlık A.Ş. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy İstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28 Detaylı Fiskomar. Başarı Hikayesi
IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ SINIR ÖTESİ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİN ORTAK EKO-GÜÇLERİ PROJESİ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleşme Detaylı Dosya Gıda Ambalajlarında İnovasyon: Bilginin Ekonomik ve Toplumsal Faydaya Dönüştürülmesi Kaynak: Ambalaj Literatürü Kütüphanesi yayınları, ASD - Ambalaj Binası, İSTANBUL Hazırlayan: Aslıhan Arıkan, ASD Detaylı Ülkemizde 1935 yılında faaliyete başlayan nişasta sektörü, günümüze kadar sürekli gelişme içinde oldu. O yıllardan itibaren genç Türkiye Cumhuriyeti ile birlikte büyüyen Nişasta Sanayi, 50 yıl gibi kısa Detaylı 07 TEMMUZ 2010 ÇARŞAMBA 2010 İLK ÇEYREK BÜYÜME ORANI SAYI 10
07 TEMMUZ 2010 ÇARŞAMBA 2010 İLK ÇEYREK BÜYÜME ORANI SAYI 10 'HEDEFİMİZ EN BÜYÜK 10 EKONOMİ ARASINA GİRMEK' Başbakanımız, Ulusa Sesleniş konuşmasında Türkiye'nin potansiyelinin de hedeflerinin de büyük Detaylı MedYa Kİt / 26 İnsan Kaynakları ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR Dergİ Human Resources İnsan Kaynakları ve Yönetim Dergisi olarak amacımız, kurulduğumuz günden bu yana değişmedi: Türkiye'de Detaylı Türkiye'de Süt ve Süt Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması Dr. İsmail MERT ASÜD Genel Sekreteri 7-8 Şubat IPARD - TAIEX Semineri Süt ve Süt Mamulleri Değer Zinciri Süt Hayvanı Yetiştiricisi Çiğ Süt Süt Detaylı Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.
Gıda ve Yemlerde Salmonella Gelişimi imi ve Analiz Metotları Şebnem Ö Budak 08-09 09 Ekim 2008, İzmir Salmonella spp. Salmonella spp., enterobacteriaceae familyası üyesi, fakültatif anaerob, gram negatif, Detaylı Ovacık Altın Madeni'ne dava öncesi yargısız infaz!
Asılsız iddia neden ortaya atıldı? Ovacık Altın Madeni'ne dava öncesi yargısız infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacık Altın Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddiaları ortaya atılarak madenimiz Detaylı Depo Modüllerin Montajı Öncelikle depolarımızı nerelere koyabileceğimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarımızı kesinlikle binalarımızda statik açıdan uygun olamayan yerlere koymamalıyız. Çatılar ve balkonlarla Detaylı Kafes Sisteminde Gübrenin Uzaklaştırılması ve Yönetimi. Manure Management and Removal at Cage System
5 Kafes Sisteminde Gübrenin Uzaklaştırılması ve Yönetimi Ömer CAMCI 1 Musa SARICA 2 Ahmet ŞEKEROÐLU ÖZET: Kafes Tavukçuluğunda gübrenin kısa zamanda ve sağlıklı bir şekilde kümesten uzaklaştırılması hayvan Detaylı ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklık Kütle Hareketleri Çığ Olağanüstü Hava Olayları: Fırtına, Kasırga, Hortum
ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mızda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklık Kütle Hareketleri Çığ Olağanüstü Hava Olayları: Fırtına, Kasırga, Hortum Volkanlar Detaylı Araştırma Hazırlayan: Ebru Kocamanlar Araştırma Uzman Yardımcısı Gıda Ürünlerinde Ambalajın Satın Alma Davranışına Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açıklamalarına göre dünyada ambalaj kullanımının %30 unu Detaylı 1 2 3 4 7 8 9 10 11 12 13 14 16 19 21 23 24 25 26 27 28 30 32 33 37 41 42 44 46 47 48 50 52 54 56 Kurum Kimliği Logo Logo Şube Logoları Logonun Renkli Kullanımı Logonun Siyah-Beyaz Kullanımı Logonun Dişi Detaylı Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aşağıdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovanı bir dar açı oluşturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2 Detaylı T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı
T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı MEVZUAT 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu Kuluçkahane ve Damızlık Detaylı The Turkish Branch of The World Veterinary Poultry Association www.veterinertavukculuk.org info@veterinertavukculuk.org 3 ayda bir yayımlanır. Yıl 2008 Cilt 6 Sayı 4 Türkiye ve Dünyada Broiler Sektörü Detaylı Spor Bilimleri Derneği İletişim Ağı
MALİYE DERGİSİ Temmuz - Aralık 2011 Sayı 161 Sahibi Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Adına Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Yayın Kurulu Başkan Füsun SAVAŞER Üye Ali Mercan AYDIN Üye Nural KARACA Detaylı The Turkish Branch of The World Veterinary Poultry Association www.veterinertavukculuk.org info@veterinertavukculuk.org 3 ayda bir yayımlanır. Yıl 2007 Cilt 5 Sayı 3 Bölgelendirme (Zoning) ve Bölümlendirme Detaylı İlknur Menlik TGDF Kurumsal İletişim Direktörü TGDF 24 sektörel üye dernek Türkiye Gıda ve İçecek Sanayisinin Üretim, İstihdam, İhracat ve ithalatının %95 ni temsil etmekte Food Drink Europe TGDF 2006 Detaylı İNSAN KAYNAKLARI VE EÐİTİM DAİRE BAŞKANLIÐI
İNSAN KAYNAKLARI VE EÐİTİM DAİRE BAŞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ŞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Şube Müdürlüğü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük işlemlerinin sağlıklı bir Detaylı KRİSTAL KİMYASAL ÜRÜNLER İMALATI SAN. TİC. LTD. ŞTİ. 1996 yılında GALERİ KRİSTAL A.Ş. bünyesinde kurulmuştur. 4.000m2 lik kapalı alanda otel buklet malzemesi olarak adlandırılan sarf malzemelerinin imalatı Detaylı BASIN AÇIKLAMALARI TMMOB EMO ADANA ŞUBESİ 12. DÖNEM ÇALIŞMA RAPORU BASIN AÇIKLAMALARI
ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yıldız - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atık Çözümünde Detaylı Esin ATASEVEN IªIK 1, Alpaslan ªAHİN 1, Kezban YAZICI 1
İºletmelerin Rekabet Gücünün Artırılması ve Dıºa Açılmalarına Mali Destek Programı 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı Kalkınma Ajanslarının Kuruluş Amaçları Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz Detaylı rm o f t a l ip j o l o n ek gıda T a d ı G m için ya ş a i ye Türk u ulusal GIDA TEKNOLOJİ PLATFORMU y a ş a m i ç i n g ı d a Kaynak: 2010 Envanteri (TGDF) Gıda Sektörü 73.722.988 nüfus Hane halkı gıda Detaylı Simge Özer Pınarbaşı
RD Firmamız mühendisliğinde imalatını yaptığımız endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalışacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baştaolmaküzerekimya,maden,gıda...gibi Detaylı D ü n y a v e T ü r k i y e S ü t E n d ü s t r i s i R a p o r u Dünya ve Türkiye Süt Endüstrisi Raporu T e ş e k k ü r l e r Prof. Dr. Adem Şahin TOBB ETÜ İİBF Prof. Dr. Atilla Yetişemiyen Ankara Üniversitesi Detaylı Kanatlı. Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık ve Yem Tüketimine Etkisi
Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık ve Yem Tüketimine Etkisi KONU etkisi İLGİ Tamponlanmış organik asit kombinasyonunun broyler performansına Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık Detaylı KAMU MALİYESİ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarına ilişkin bilgiler aşağıdaki bölümlerde yer almıştır.
V KAMU MALİYESİ 73 74 KAMU MALİYESİ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarına ilişkin bilgiler aşağıdaki bölümlerde yer almıştır. A. KONSOLİDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 2000 yılında uygulamaya konulan Detaylı 17-19 Aralık 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralık 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Değerli Meslektaşımız, Kanser tedavisindeki hızlı değişim ve gelişme farklı alanlarda uzmanlaşmış hekimlerin Detaylı 7. İTHİB KUMAŞ TASARIM YARIŞMASI 2012
Mikro Dozaj Firmamız mühendisliğinde imalatını yaptığımız endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gıda... gibi sektörlerde kullanılan hafif, orta ve ağır hizmet tipi modellerimizle Türk Detaylı KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI
Ambalaj içinde bulunanlar: Köpük koruması Kuluçka makinesi Güç kablosu Talimat kitapçığı Açıklama: 1. İlk önce makineyi test ediniz. 2. Sıcaklık ayarını yapınız. 3. Sıcaklık alarm parametre ayarları (AL Detaylı Organizatör Firma Cebeci Cad. No:54 Akatlar 34335 İstanbul Tel:0212 351 68 48 (pbx) Faks:0212 351 59 33 E-Posta: tculha@grem.com.tr BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ BEŞİKTAŞ KAMPÜSÜ 11-12 Haziran 2008 SUNUM DOSYASI Detaylı Firmamız mühendisliğinde imalatını yaptığımız endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalışma koşullarına göre anti nem,anti
Filtre Firmamız mühendisliğinde imalatını yaptığımız endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalışma koşullarına göre anti nem,anti statik seçenekleri, 1-200m2 temizleme alanı ve Detaylı OTOMATİK BETON BLOK ÜRETİM TESİSİ NHP
TD 161.qxp 28.02.2009 22:11 Page 1 C M Y K 1 Mart 2009 Sayı:161 Sayfa 6 da 2003 ten 2009 a sağlıkta dönüşüm şiddet le sürüyor Sağlıkta Dönüşüm Programı nın uygulanmaya başladığı 2003 yılından bu yana çok Detaylı KANATLI ETLERİNİN MARİNASYON TEKNiĞİ İLE İŞLENMESİ
PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİ SLİ K B İ L İ MLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 2004 : 10 : 2 : 227-233 Detaylı PRİZMATİK MODÜLER SİSTEM SU DEPOLARI. Gelecek İçin Üretiyoruz TSEK
PRİZMATİK MODÜLER SİSTEM SU DEPOLARI % 100 Yerli Teknoloji İle Üretilmiş, İçme Suyu, Atık Su, Tarım Uygulamaları Kimyasal Sıvı Depolamarında En İyi Çözm Gelecek İçin Üretiyoruz TSEK MODÜLER PRİZMATİK DEPO Detaylı GIDA LABORATUVARLARI. 2015 Yılı Eğitim Programı
GIDA LABORATUVARLARI 2015 Yılı Eğitim Programı Gıda Laboratuvarları Eğitim Hizmetleri Intertek, sağladığı eğitim hizmetleri ile teknik farkındalık yaratmakta ve sektörde faaliyet gösteren şirketlere uzman Detaylı 1. İTHİB TEKNİK TEKSTİL PROJE YARIŞMASI
7. SINIF COŞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DİKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan değeri 1,25 olan sorular vardır. 3. Çarpımları 24 olan iki sayının toplamı 10 ise, oranları kaçtır? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3 Detaylı Rapor edilen iğne batma yaralanmalarının %56 sı güvenlikli ürünler kullanılarak önlenebilir den fazla patojen bulaşabilir.
Rapor edilen iğne batma yaralanmalarının %56 sı güvenlikli ürünler kullanılarak önlenebilir. 7 20 den fazla patojen bulaşabilir. 8 En büyük tehlike Hepatit B, Hepatit C ve HIV dir. Yaralananların %40 ı Detaylı Fiilen 1987, resmen ise 1992 Yılında Adapazarı nda kuruldu. Kısa sürede büyüyerek dünyanın önde gelen Alçak Gerilim Şalt Cihazları üreticileri arasında yerini aldı. 25. 000 m 2 si kapalı alan olmak üzere Detaylı Bakım sigortası - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.
MALİYE DERGİSİ Ocak - Haziran 2008 Sayı 154 Sahibi Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Adına Doç.Dr. Ahmet KESİK Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESİK MALİYE DERGİSİ İÇİNDEKİLER Yayın Detaylı Madde 2- Bu Tebliğ krema ve kaymağı kapsar. Bitkisel yağ esaslı köpük kremayı kapsamaz.
Krema ve Kaymak Tebliği R.G. Tarihi:27.09.2003 R.G. Sayısı:25242 Amaç Madde 1- Bu Tebliğin amacı, krema ve kaymağın, tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretilmesi, hazırlaması, işlemesi, muhafazası, depolanması, Detaylı The Turkish Branch of The World Veterinary Poultry Association www.veterinertavukculuk.org info@veterinertavukculuk.org 3 ayda bir yayımlanır. Yıl 2008 Cilt 6 Sayı 1 Tavuklarda Mikoplazma İnfeksiyonlarında Detaylı BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R İ KURUMSAL KILAVUZ
M A T B A A M Ü R E K K E P L E R İ KURUMSAL KILAVUZ İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: KURUMSAL RENK STANDARDI 3 2.BÖLÜM: KURUMSAL TEXT STANDARDI 4 3.BÖLÜM: LOGO DESENİ VE METRIC YAPISI 5-6-7-8 4.BÖLÜM: LOGOSU NUN Detaylı 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler
3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beş tipin sağladığı üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafoların, enerji nakil hatlarının, kabloların, kondansatörlerin, reaktör Detaylı The Turkish Branch of The World Veterinary Poultry Association www.veterinertavukculuk.org info@veterinertavukculuk.org 3 ayda bir yayımlanır. Yıl 2008 Cilt 6 Sayı 3 Türkiye Uluslararası Cenevre Anlaşmasını Detaylı Tekstil, Kağıt, Plastik Ambalaj, Baskı ve Matbaa Sektörleri için komple silindir üretimi ve kaplaması,
III ÜRETİM 33 34 ÜRETİM Bu bölümde ekonominin temel sektörlerindeki üretim gelişmelerine ana hatları itibariyle yer verilmektedir. A. TARIM Ülkemizde tarım sektörünün GSMH daki payı yüzde 13.2, sivil istihdamdaki Detaylı A D H I G B C E F 75 lik servis arabası 100 lük servis arabası 120 lik servis arabası 140 lık servis arabası 210 luk servis arabası Çocuk arabası 25 lik A B C D E F 730 840 780 900 990 560 640 730 690 Detaylı Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiği gibi,
5 Prof. Dr. Semih KESKİL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiği gibi, yaşlıların acil hastalıkları diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceğimiz yaşlılar arasındaki acil tıbbi durumlardır. Detaylı Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!
DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli Detaylı 15 Tandem Takım Tezgahları ndan İhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasının, müşterilerini memnun etmek adına, standartı değiştirmesi yeni bir şey değil. Bu seferki uygulamada, Detaylı GIDALARDA SALMONELLA ARANMASI (RAPIDCHEK SELECT SALMONELLA)
1. AMAÇ VE KAPSAM Bu talimat gıda örneklerinde Salmonella türlerinin aranmasına yöneliktir. Analiz iki aşamalı selektif zenginleştirme sonrasında protein temelli bir sistem olan Rapidchek Select Salmonella Detaylı İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİ
I II İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİ Sayfa TÜRKİYE EKONOMİSİNİN GENEL GÖRÜNÜMÜ... 3 I- EKONOMİNİN GENEL DENGESİ... 9 II- III- MİLLİ GELİR VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI A. GAYRİ SAFİ MİLLİ HASILA... Detaylı Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasında akıllı bağlantı Akıllı Bağlantı Siemens tarafından geliştirilen SIMOCODE-DP işlemcilerin prozeslerinin hatasız çalışmasını sağlamak için gerekli tüm temel Detaylı GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK
GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ Mustafa ERTEK Gıda Güvenliği İnsanların sağlıklı yaşaması için yeterli miktarda gıda alabilmesi ve bu gıdaların sağlık yönünden güvenli olması gerekmektedir. FAO/WHO Detaylı VIII MALİ PİYASALAR 125
VIII MALİ PİYASALAR 125 126 MALİ PİYASALAR Para ve sermaye piyasalarından oluşan mali piyasalara ilişkin gelişmeler aşağıdadır. I. PARA PİYASALARI Kısa vadeli fonların arz ve talebinin karşılaştığı piyasaların Detaylı HER YILIN MODASI... İMALATÇI / İTHALATÇI FİRMANIN UNVANI/TITLE MERKEZ ADRESİ / ADDRESS TELEFON / PHONE MÜŞTERİ HİZMETLERİ TELEFAKS / FAX FİRMA YETKİLİSİNİN İMZA - KAŞESİ / SIGNATURE & SEAL KARACA Detaylı BROYLERLERDE SALMONELLA ENTERİTİDİS VE SALMONELLA TYPHİMURİUM İNFEKSİYONLARININ ELISA VE DRAG SIVAP YÖNTEMLERİ İLE
T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MB-YL 2008 0003 BROYLERLERDE SALMONELLA ENTERİTİDİS VE SALMONELLA TYPHİMURİUM İNFEKSİYONLARININ ELISA VE DRAG SIVAP YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ Detaylı maybesan makina sanayi ltd. şti. BETON SANTRALİ EKİPMANLARI hakkımızda Amacımız: Tam müşteri memnuniyeti Uygun ve yüksek teknoloji Kaliteli ürün yelpazesi Vizyonumuz: Geleceği bugün birlikte yaşamak için, Detaylı MALİYE DERGİSİ ULAKBİM ISSN 1300-3623
4. SINIF COŞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DİKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan değeri 1,25 olan sorular vardır. 1. Böleni 13 olan bir bölme işleminde kalanların toplamı kaçtır? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87 Detaylı 21-23 Kasım 2011 Çeşme İzmir www.tgdfgidakongresi.com organizasyon Ceyhun Atıf Kansu Caddesi, 1386. Sokak, No: 8, Kat: 2, 06520 Balgat / Ankara T:+90 312 284 77 78 F:+90 312 284 77 79 Davetlisiniz Ülkemiz Detaylı Engeller del Lift ile aşılır... Adel Kaset Tip Engelli Lifti del Şirket Profili ADEL Otomotiv, 2005 yılında otomotiv yan sanayisi olarak Sn. Kamil Sölpüker tarafından kurulmuştur. TEMSA Global A.Ş.'nin Detaylı Bitki Genetik Kaynaklarının Muhafaza İmkanları ve Tohum Gen Bankalarının Çalışma Sistemleri
Cilt: 10 Sayı: 39 (2001), 25-30 Bitki Genetik Kaynaklarının Muhafaza İmkanları ve Tohum Gen Bankalarının Çalışma Sistemleri Dr. Ahmet BALKAYA Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Detaylı Bat Guano, Agriculture & Mining Ltd.
TUKUVAZ YAASA GÜBESİ TAIM ÜÜNLEİ MADENCİLİK SANAYİ ve TİCAET LİMİTED ŞİKETİ 71 Evler Mh. Tarih Bulvarı No: 43/A Odunpazarı/ESKİŞEHİ Tel&Faks: 0 222-237 03 05 Gsm: 0 545-237 03 05-0 532-790 41 49 www.yarasagubresi.com.tr Detaylı Girne Mah. Küçükyalı İş Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/İstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.
Girne Mah. Küçükyalı İş Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/İstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.com www.ozenelektronik.com.tr mobydic 5000 Benzinli+LPG Egzoz Detaylı ASKİ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALİ BEKLENTİLER RAPORU
NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Şencan ın incelemesinden sonra daha da geliştirilerek son halini alacaktır. Zaman kaybı olmaması için büyük ölçüde- tamamlanmış olan bu bölüm web e konmuştur. Detaylı İnsan hayatını korur
İnsan hayatını korur Yangın güvenliği kablolar ile başlar Kablolar, bir binanın toplam maliyetinde yüzde 0.5'den daha az bir miktarı oluşturmaktadır. Ancak, kamu güvenliğinin sağlanmasında, hayati öneme Detaylı 10. 4a5, 2b7 ve 1cd üç basamaklı sayılardır.
5. ACB + AC BC işlemine göre, A.C çarpımı kaçtır? 0. 4a5, b7 ve cd üç basamaklı sayılardır. 4a5 b7 cd A) B) 4 C) 5 D) 6 E) olduğuna göre, c + b a + d ifadesinin değeri kaçtır? A) 8 B) C) 5 D) 7 E) 8 (05-06 Detaylı Türkiye: Gelecek Nesiller için Fırsatların Çoğaltılması 11. Çocuk Gelişimi ve Çocukların Karşılaştığı Riskler Eşitsizliğin nesiller arası geçişinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediği Detaylı Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı Çalışma Raporu Sayı: 6 Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Erol Taymaz Ekonomi Bölümü Detaylı Türkiye Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı Çalışma Raporu Sayı: 1 Türkiye de Yoksulluk ve Eşitsizlikteki Değişimler (2003 2006) Meltem Aran Oxford Detaylı KARAMAN İLİ TARIM YATIRIM KILAVUZU
KARAMAN İLİ TARIM YATIRIM KILAVUZU KARAMAN İLİ TARIM YATIRIM KILAVUZU Yayımlayan Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi İletişim Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Rektörlüğü 70100 Yunus Emre Yerleşkesi Karaman Detaylı DENİZ LİSESİ KOMUTANLIÐI Denizcilik tarihin en eski ve en köklü mesleğidir. Bu köklü ve şerefli mesleğin insanlarının eğitimi için ilk adım atacakları Deniz Lisesi, bu güne kadar Türk ve dünya denizcilik Detaylı "GDO Yönetmeliği" tamam:gdo'suza GDO'suz demek yasak!.
"GDO Yönetmeliği" tamam:gdo'suza GDO'suz demek yasak!. GDO Yönetmeliği Resmi Gazete de yayınlandı. Üreticileri ve tüketicileri büyük tehdit altına sokacak yönetmenliği yayınlıyoruz. Tarım ve Köyişleri Detaylı Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrası Psikiyatri Eğitimi ve Hizmeti Veren Kurumların Özellikleri
Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isıtma ve soğutma sistemlerinin balanslanması Precision made easy Ballorex Venturi ısıtma ve soğutma sistemlerini balanslamasını sağlayan olan yeni jenerasyon çift Detaylı Bir Hastane Bilgi Sistemi Çağrı Merkezine Gelen İsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açısından Analizi
Bir Hastane Bilgi Sistemi Çağrı Merkezine Gelen İsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açısından Analizi Yrd. Doç. Dr. Kemal TURHAN a, Neslihan KALAYCI b, Serbülent ÜNSAL b, Vildan KAYIKÇI Detaylı TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU