Başlangıç - Inception Filmi ve Rüyalarımız - ... 29/2/2011
Değişen çağla beraber yaşamın hızının artması her alanda kendisini gösteriyor. Otorite insanları daha çok çalışmaya zorlarken, kişilerin kendilerini ayırabileceği zaman da gitgide azalıyor. Diğer yandan, sistem kişilere daha az zamanını alacak, tüketmesi da kolay mal ve hizmetler sunarak bu durumdan faydalanıyor. Daha hızlı bilgisayarlar, daha hızlı yiyecek, daha hızlı eğitim programları, daha hızlı ulaşım ve benzerleri… Başka güzel bir örnek de spor müsabakaları. Basketbolda hücum süresinin 24 saniyeye indirilmesinden tutun da, şu an izlediğimiz eski futbol maçlarının öldürücü temposuzluğu geçen zamanda hayatın ne denli hızlandığının göstergesi
Asıl önemli olan, insanın kültür ürünlerini “tüketirken” geçirdiği zamanın miktarı değil, bu zamanın nasıl geçtiği. İki saatlik zamanını bir filme, bir dizi veya kitaba ayıran insan, tükettiği ürünün her anında yeni bir heyecan duymak, zamanın çabucak geçtiği hissine kapılmak istiyor. On yıl öncesinin popüler bilgisayar oyunlarıyla bugünün oyunlarını karşılaştırdığımda, yeni oyunlarda üzerine durulan noktanın; oyuncuya yeni bir dünyayı sunan bir özgürlüğü tanımak yahut oyuncuyu çeşitli stratejiler geliştirmeye zorlamaktan ziyade, en gerçekçi grafiklerle en çok adamı öldürmeye veya en çok leveli aldırmaya yöneltmek olduğunu görüyorum. Kısaca, az zamanda çok ve büyük iş yapmak, yapılacak işin kalitesinin önünde diyebiliriz.
İşte Inception’ın da farklı okumalara açık, derinlikli bir film olmasının yanında; muazzam bir gişe başarısı yakalamasını bu farklı katmanlar ve farklı şeyler yakalamasına bağlıyorum.Bunu sağlayan da kurgu ve tempo.
Inception’ın günümüz sinemasındaki özel konumu, filmin asıl meselesinden çok daha önemli. Bana kalırsa Christopher Nolan özellikle Batman Begins, The Dark Knight ve Inception ile yeni bir yol sunuyor. Popüler kültürün oluşturduğu standartlarda da başarılı, izlemesi kolay ve zevkli, aynı zamanda da bir derdi olan filmler.
Edebiyatta aklıma Chuck Palahniuk, İhsan Oktay Anar ve J.D. Salinger Umberto Eco Gülün adı gibi örnekler geliyor. Aynı analojiden devam edersek, Marcel Proust ve John Berger, okurken beni düşünmeye davet edecek yahut kanaviçe gibi işlenmiş metinler vat ederek, sinema dünyasında Nuri Bilge Ceylan ve Michael Haneke’ye anımsatıyor..
Inception, bilinçdışının karanlık sularında dans ettiği için, belki de bu tip bir okumaya en elverişli filmlerden bir tanesi; onun da hakkını vermeliyim. Bunun dışında Inception birkaç yönden beni yakaladı.
Birincisi Inception aşk-rüya benzerliğini harika bir anlatımla vurguluyor. Romantik bir ilişkiyi “iki kişinin kendilerine ait bir dünya kurması” olarak tanımlamak mümkün. Bu kendine ait bir dünya kurup, orda yaşamak fikrinin filmde; gerçekten apartmanlardan, köprülerden, denizlerden ve yollardan oluşan, fiziksel anlamda gerçeğe yakınsayan bir alan yaratmak olarak gösterilmesi, bana kalırsa oldukça basit ve çok etkili bir anlatım tekniği. Romantik ilişkilerin eskimesi, günümüz insanını yorması, aşık insanın gerçeklikle arasına düşen perde ve aşkın(rüyanın) kişinin gerçekliğinin yerini alması. Ve hatta eski sevgilinin zihnin karanlık zindanlarında farklı anılarda hapsedilip, arada bir ziyaret edilmesi.
Bunların arasından rüyanın kişinin gerçekliğinin yerini alması, hayal ve gerçek arasındaki sınırların kaybolması meselesi, aşk üzerine bir saptama olmaktan öte anlamlar taşıyor. İletişimin sanal mecralar üzerinden gerçekleştirildiği, statünün internet sitelerinde veya her türlü simülasyonun olabilecek en gerçekçi biçimlerde sağlandığı, insanların geçimlerini dahi bu sanal ağlar üzerinden sağladığı günümüzde neyin gerçek, neyin sanal olduğunu söylemek gitgide zorlaşıyor. Bana kalırsa rüyayla gerçeğin içiçe geçmesi, insanlığın büyük bir kısmının her gün deneyimlediği, görece yeni bir olay.
Bahsettiğim gerçekten kopuşla yahut yeni bir gerçekliği seçmekle ilintili de olabilir. Yine bu gerçeklikten kopuş mevzusunda, örneğin dışa kapalı bir cemaatte hayatını sürdüren bireyin değer yargılarının, kurgulanmış bir gerçekliğe göre şekilleneceği sonucuna da varabiliriz. (bu noktada Takva filmini hatırladım.)
Filmdeki totem mevzusunun da dikkate değer olduğunu düşünüyorum. Totem kişinin rüyada olup olmadığını anlamasına yarayan bir nesne olarak resmedilirken, kişinin gerçeklikle ilişki kurması için bir nesneye ihtiyaç duymasının altını çizmesi açısından da anlamlı.
gerçeklikten kopuşun ne boyutta olduğunu göstermesi açısından harika bir anlatım. Filmde bahsedilen türde bir totem bulmanın zorluğunu –verdiği his, ağırlığı gibi özellikler yalnızca sizin tarafınızdan bilinecek- günümüzün standardizasyon kriterleriyle düşünebileceğimiz gibi, totemi düşünce dünyanızı gerçekliğe bağlayan bir dayanak olarak, başkaları tarafından üretilip önümüze sunulan kalıpların dışına çıkmamızı sağlayan bir araç olarak düşünmek de mümkün.
Aslına bakarsanız, aynı The Dark Knight’ta olduğu gibi Inception’da da birçok ilgi çekici nokta bulmak mümkün. En başta söylediğim gibi filmin farklı okumalara açık, çok katmanlı yapısının sebebi de bu.