28 Şubat ve ikinci nesil İslamcılar – Ali Bulaç
“28 Şubat”, sürecin en etkin aktörlerinden Tümgeneral Erol Özkasnak’ın da itiraf ettiği üzere “post modern bir müdahale”dir. Kent hayatının çok karmaşık olduğu bu dönemde, kaba açık ve doğrudan askeri bir müdahale NATO veya Avrupa Konseyi’ne üye olan Türkiye’yi –üstelik AB üyeliği de her zaman gündemde- bir anda bir Latin Amerika ülkesi durumuna düşürebilirdi. Sonraları açıkça ifade edileceği üzere, bir darbenin üzerinden hiç değilse 20 yıl geçmeden bir başka darbe yapılması Türkiye’yi vitrini itibariyle de artık geçmişte kaldığı düşünülen bir “üçüncü dünya ülkesi”nden farksız kılacaktı. Fakat modern ile postmodern olan arasında mahiyet farkı olmadığından, 28 Şubat ile önceki üç darbe arasında bir mahiyet farkı yoktu.
Müdahalenin “post modern” vasfını öne çıkaran karakteristik özellikleri kullandığı enstrümanlardır. Bu enstrümanların başında yargı bürokrasisi, medya, büyük sermaye ve temelde her biri “Sivil Devlet Kuruluşu (SDK)” misyonuna sahip sözde Sivil Toplum Kuruluşları önemli roller oynadılar. Hatta bu SDK’lar kendilerine “beşli çete” adını vermişlerdi. 28 Şubat’ın muktedir generallerinden biri olan Güven Erkaya’nın tanımladığı gibi bunlar “silahsız kuvvetler”di. “Silahsız kuvvetler” deyimini, askerlerle benzer düşünce ve amaçları paylaşan “sivil güçler”in askeri karargahta çizilmiş ana stratejiler doğrultusunda hareket etmesini öngörmekteydi. Bunun “bir görev” olduğunu yine kamuoyuna medya telkin ve propoganda etmiştir. (Bkz. Hürriyet Gazetesi, 20 Aralık 1996.)
Silahsız kuvvetler deyimi silahlı kuvvetlerin amacını görünürde sivil yöntemlerle ve sivil aktörlerle gerçekleştirmek demekti. Darbeyi “post” kılan özellik budur, darbenin üzerinde durulması gereken yönü de bundan başkası değildir. Darbeye siviller aktif olarak katıldı ve bunun bir “süreç” olduğu ifade edildi. Siyasete müdahale işlemlerinde “süreç”ten bahsediliyorsa, bilelim ki kastedilen bürokratik merkezin muhalifleri terbiye etme programıdır. Darbe bir şeyi deşifre etti ki, bu ülkede bir takım askerlerden çok siviller de askeri darbe heveslisidirler ve bunların hiçbir zaman demokrasi gibi bir kaygıları ve idealleri olmamıştır. İşte bu açıdan bakıldığında 12 Eylül ile 28 Şubat arasında mahiyet farkından değil, yöntem ve süreç farkından söz edilebilir ancak.
Bir başka açıdan bakıldığında, 28 Şubat’ın gerçekleşmesi ile “İkinci Nesil İslamcılar”ın dönemi de kapanmış oluyordu. Çünkü 28 Şubat’ın tehdit olarak tanımladığı “öteki” bu projeyi elverişli kılıyordu. Belli dini ve muhafazakar duyarlılığı olan kitleleri siyasette, iktisadi ve sosyal hayatta temsil etmek üzere ortaya çıkan örgütler ve aktörler, ülkenin bütününü içine alacak kapsamda çoğulcu bir siyasi proje sunmakta ve topluma, hukukun üstünlüğü yönünde bir bilinç çerçevesi sunmada isteksiz veya yetersiz kaldılar. Bu yönde çalışan, araştıran ve fikir üreten Müslümanlara da şiddetli tepki gösteriyorlardı. Basit bir örnek, Medine Vesikası, en sert tepkiyi laik-kemalist kesimler yanında bir takım İslami çevrelerden gördü. O gün demokratik yolları kullanmak “şirk”tir diyenler, aradan çok geçmeden kendilerine sunulan iktidarda en süt bürokratik makamlara gelmekte herhangi bir beis görmediler.
Söz ve yetki sahibi İslamcı güçler ve çevreler, ülkenin monolitik karakterini, tek tipçi merkezi hantal yapısını -bu zaten başlı başına çatışma nedeniydi- köklü bir reformdan geçirmek yerine kendi ellerinde olduğu takdirde iyi sonuç vereceğini düşünüyorlardı. Sözgelimi RP, izlediği ekonomi politikalarında nisbi başarı elde etmesine rağmen –ki merkez sağ ve merkez sol partilerin hiçbiri bugüne kadar RP’nin ekonomi politikalarını aşan herhangi bir seçenek sunmuş değiller-, sonradan aleyhinde fırsat kollayan güçlerin de açıkça itiraf ettikleri üzere “başarısızlığın İslamileştirilmesi” senaryosuna sanki yardım etmek istermiş gibi akıl almaz “politik hatalar” yaptı. Neredeyse insanın aklına “profesyonel hata” kavramını getirecek türden hatalar. 28 Şubat süreci ile birlikte bu geniş kesimler insan hakları ve demokrasi bağlamında büyük mağduriyetlere uğradılar, fakat aynı zamanda o güne kadar izledikleri politikaların ve kullandıkları yöntemlerin çok sağlıklı olmadığını da zımnen anlamış oldular. Bu açıdan 28 Şubat, dolaylı yoldan da olsa öğretici oldu.
28 Şubat Müslümanların tepkisel bir siyasi kavga verdiklerini, felsefi özünü iyi bilemedikleri özgürlük ve haklar adına kolayca başka ideoloji ve felsefi doktrinlere savrulabileceklerini, dahası mahiyeti ve yapısı hakkında hiç düşünmedikleri bir iktidarı kolayca içselleştirebileceklerini göstermiş oldu ki, bu “ikinci nesil İslamcılar”ın –yani hepimizin- zaafı ve başarısızlığıydı. Bir de baktık ki ruhumuzun derinliklerinde inanılması güç yüksek potansiyelde militarizm, devletçilik, milliyetçilik ve Ortadou’ya ilişkin yeni ittihatçı emeller barınıyormuş.