Avrupa'da sağın yükselişi sonrası neoliberalizm tartışılmaya başladı
Dünyada olduğu gibi Avrupa'da da seçimlerde sağ partilerin yüksek oy alması şaşkınlıkla karşılandı. Son dönemde sağın popüler hale geldiği ve tekrar yükselişe geçtiği yorumları yapılıyor.
BBC Türkçe'de yer alan analize göre Avrupa'nın güçlü ülkelerinde sol partiler kan kaybediyor. Sağ partiler ise güçleniyor. Son İtalya seçimlerinde de aşırı sağcı ittifak yüksek oranda oy aldı.
AB’ye şüpheyle yaklaşan popülist ve aşırı sağcıların oy toplamı yüzde 50’yi geçti. İtalya'da popülist 5 Yıldız Hareketi parlamentoda çoğunluğu elde edemese de sandıktan en çok oyu alarak çıkan siyasi grup oldu. Ülkedeki merkez sol ittifak da 2013'e kıyasla yaklaşık yüzde 7 oy kaybıyla büyük hezimete uğradı.
BBC'de diğer ülkelerdeki seçimlerden de örnekler paylaşılıyor. Son yıllarda sandık sonuçlarına göre merkez solun zayıfladığı diğer Avrupa ülkeleri olarak ise Fransa, Almanya, İspanya ve Hollanda gösteriliyor.
Yükselişe geçen sağ partilerin ise genelde göçmen ve İslam karşıtı, korumacı ekonomi politikaları ve AB karşıtı politikaları olduğuna dikkat çekiliyor.
Merkez solun çöküşünün ise 2000lerin ortasında küresel ekonominin gidişatıyla doğrudan bağlantılı olduğu düşünülüyor. Analize göre kimi gözlemciler bunu neoliberal politikaların çöküşüne bağlıyor.
Ama Barber'a göre Avrupa'da sosyal demokratlara güven azaldı. Bunun asıl sebebi olarak da 2000lerin başındaki mali krizlerde sosyal demokratların finansal kapitalizm politikalarına fazla hoşgörü gösterip krizin faturasını düşük gelirli mavi yakalılara kesmesi gösteriliyor.
Financial Times Avrupa Editörü Tony Barber, "Sosyal demokratların ilerici, uluslararası görüşü iyi. Ama seçmenlerin kültürel değerlere ve hayatların her yerine nüfuz etmeye başlayan ekonomik güvensizliklerine ilişkin kaygılara çare bulamadığı sürece kendi mezarını kazmaya devam edecektir" diye konuşuyor.
Analizde bir diğer dikkat çeken değerlendirme ise İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra merkez sol ekonomilerin komünüzmin aksine kapitalizmden faydalanmaya çalıştığı yorumu.
Bazı gözlemcilere göre savaş sonrası merkez sol siyasetçiler, sosyal demokratlar, klasik liberaller ve muhafazakarların aksine kapitalist piyasaya girerek ekonomik büyüme ve refah sağlanacağını ve bunun gerekli olduğunu düşündüler. Fakat yazar ve akademisyen Sheri Berman'a göre bu anlayış gözden düşüp 20. yüzyıl başında iki kampa ayrıldı.
Klasik liberallerden ve muhafazakarlardan ayrılıp piyasanın olumsuz etkilerine karşı toplumsal güvenlik ağını benimseyen ve kapitalizmi temelinde eleştirmeyen bir anlayış olan 'Üçüncü Yol' görüşü, 2008 mali krizinden sonra çöküşten küreselleşmeyi sorumlu tutanlar tarafından eleştirilmişti. Berman'a göre ikinci kamp da 'İşgal Et' (Occupy), İngiltere'de İşçi Partisi Jeremy Corbyn ve Yunanistan'da Syriza'nın seçim öncesi başı çektiği küreselleşme karşıtı kamp.
Solun çöküşünü neoliberal politikalara bağlayanlar da var ve bu da tartışmaların gündemindeki başlıklardan biri. İngiliz siyasi ekonomi yazarı Paul Mason, Avrupa'daki merkez solun zayıflamasını neoliberal politikaların 'çöküşüne' bağlayanlardan biri.
Mason, 18 Ekim'de Brüksel'de 'Birlikte Avrupa' adlı konferansta yaptığı ve The NewsStateman dergisinde yayımlanan konuşmasında da buna değiniyor. Neoliberalizmi "1989 ila 2008 yılları arasında büyümeyi ve teknolojik ilerlemeyi sağlayan ama artık işlemeyen küresel ekonomik sistem" olarak tanımlayan Mason, 1990ların 'Üçüncü Yol'una da karşı çıktığını söylüyor:
Referandumla AB'den ayrılma kararı alan İngiltere özelinde konuşan Mason, "2016'ya vardığımızda, işçi sınıfından birçok kişi siyasi dilimize yabancılaştı ve Avrupa'ya göçün kamu hizmetlerine olan etkisinden kaygılanmaya başladı" diyor. Avrupa'da 2017'deki seçimler merkez solun ağırlıklı olarak gerilemesine neden olurken, gelecek yıllarda yapılan seçimlerde de benzer eğilimler görülebileceği beklentisi var.
Sağ iktidara sahip Macaristan Nisan'da seçimlere gidiyor, Polonya da 2019'da sandıkta. Her iki ülkede de gözlemcilere ve anketlere göre sol partilerin zayıflayacağı kanısı hakim. Frankofon Sosyalistler'in adının karıştığı yolsuzluk tartışmaları yaşanan Belçika'da Mayıs 2019'da seçim yapılacak. Sağcılar da bu tartışmaları bir fırsat olarak görüyor.
İtalya buz dağının görünen yüzü: Avrupa sağcı popülizme teslim
Protesto hareketinden gelip sandıktan birinci parti olarak çıktılar