7 padişahın denediği o proje yapılsaydı Kocaeli bakın ne olacaktı?
Son günlerde ülkede ciddi boyutlara ulaşan ekonomik kriz ve bunun yansıması olan dolar-euro’daki anormal artış, çok büyük maliyet gerektiren projeleri de tartışmaya açtı. Bunlardan en ciddi olanı da, ilk açıklandığında “Çılgın proje” olarak adlandırılan Kanal İstanbul Projesi.
Bu projenin stratejik, ekolojik ve ekonomik dengeyi bozmaya kadar çeşitli sakıncalar yaratacağı iddia ediliyor. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan, “stretejik açıdan olmazsa olmaz proje” olarak nitelendirdiği Karadeniz’i Marmara’ya bağlaması planlanan Kanal İstanbul ile ilgili tartışmalara hiç girmeden bu konuda yeni hamlelerle kararlılığını ortaya koyuyor.
5 ASIRLIK HİKAYE
Tartışmalar devam ededursun, biz biraz gerilere, Osmanlı dönemine kadar giderek aslında Kocaeli’yi, İzmit Körfezi ve Sapanca Gölü’nü de çok yakından ilgilendiren bu projenin sadece günümüzde gündeme gelmediğini benzerinin 5 asırdır tartışıldığını hatırlatmak istiyoruz. Eğer padişahların birçok kez girişimde bulunduğu bu proje o dönemlerde yapılsaydı, Kocaeli şimdi bir Yarımada’nın üzerinde yer alacaktı.
SAKARYA NEHRİ SAPANCA GÖLÜNE, GÖL İZMİT KÖRFEZİ’NE
Tarihi kayıtlarda hep var olan ve zaman zaman gündeme gelen Karadeniz’i ikinci bir boğaz veya kanalla Marmara’ya bağlama düşüncesi Kanunu Sultan Süleyman dönemine kadar uzanıyor. Ancak o zamanki tartışmalar, bugünkü teknolojik imkanlar olmadığından şimdiki Kanal İstanbul projesinin düşünüldüğü İstanbul’un Avrupa Yakası’nda değil, Sakarya Nehri ve Sapanca Gölü kullanılarak yapılması tasarlanıyordu.
O dönemlerde, inanmakta zorlanacaksınız ama sorun boğazdaki yoğun gemi trafiği değil, Osmanlı Donanması’nın gemi inşaatındaki kereste ihtiyacı için Bolu ve bizim Romanya ve Moldova ile Bolu, Eskişehir, Kocaeli Kartepe Ormanları’ndan kesilecek kerestelerin daha kolay İstanbul tersanelerine taşınmasını kolaylaştırmaktı.
Bu konuyla ilgili daha önce yapılan yayınlara ve krokilere göre, Sakarya’nın Karasu İlçesi’nde Karadeniz ile buluşan Sakarya Nehri kullanılarak, belirli geçiş noktalarında havuzlama sistemi yapılıp gemiler Sapanca Gölü’ne gelecek, ayrıca Sapanca Gölü ile İzmit Körfezi arasında da yapılacak kanal ile gemiler Körfeze ve dolayısıyla Marmara Denizi’ne kolayca ulaşacaktı. Yine eski kaynaklara göre Osmanlı’nın gemi inşaatı, özellikle gemi direkleri ile diğer işlerde kullanılan kerestelerin birinci kaynağı, eski adları Eflak ve Boğdan olan bugünkü Romanya ve Moldova, tekne gövdesi ve güverte kerestelerinin kaynağı da Eskişehir, Bolu ve İzmit Kartepe Ormanları’ndaki ağaçlardı. Yine tarihi kayıtlara göre, İstanbul’un o dönemki en önemli yakıt kaynağı olan odun da Kocaeli’den gidiyordu.
TAM 7 PADİŞAH DENEMİŞ
Kısaca “Karadeniz-Marmara Kanal Projesi” olarak adlandırılan bu proje, Kanuni’den başlayıp tam 7 padişah tarafından gerçekleştirilmek istenmiş, ancak bir türlü gerçekleştirilememiş.
Kanal İstanbul Projesi gündeme gelmeden önce de bu proje 10 yıl kadar önce Sakarya Valiliği ve Sakarya Üniversitesi, ayrıca Kocaeli Sanayi Odası’nda da gündeme getirilmişti.
Bakın o proje hangi padişahlar döneminde tartışılmış ve neden gerçekleştirilememiş:
Bu önemli projeyi il gündeme getiren Osmanlı döneminin en güçlü padişahlarından Kanuni Sultan Süleyman olmuş. Projeler hazırlanmış, tartışılmış, hatta Mimar Sinan’a da görev verilmiş. Ne var ki savaşlar nedeniyle ertelenmiş.
.3. MURAT DÖNEMİ
Bu kez 3. Murat döneminde yeniden Osmanlı’nın gündemi olmuş. Kayıtlara göre 1591 yılında yeni güzergah tespitleri yapılmış. Projede 30 bin işçi çalışması öngörülmüş. Takip işi Sokulluzade Hasan Paşa’ya verilmiş. Diğer tüm görevlendirmeler de yapılmış. Fakat zaman
4. MEHMET DÖNEMİ
1654’de bu kez 4. Mehmet bu projeyi inceletti. İstanbul’dan gönderilen mühendisler keşif ve incelemeler yapmış. Ancak bu kanalın çevreye, içme suyu kaynağı Sapanca Gölü’ne büyük zarar vereceği belirtilince proje ertelenmiş.
Tarihi kayıtlardan, Karadeniz-Marmara kanal projesini gerçekleştirmek için 3. Mustafa’nın iki kez çalışma yaptığı anlaşılıyor. 1759’daki girişimde maliyet yüksek çıkmış. Bu kez 1761’de Sadece Sapanca Gölü ile İzmit Körfezi’ni birleştirme projesi yapılmış. Hatta kazılar da başlatılmış. O yıl çok şiddetli kış yaşanınca duran proje bir daha ele alınmamış.
1813’de bu kez Kocaeli ve Bursa sancakları mutasarrıfı Vezir Hacı Ahmet Aziz Paşa, 2. Mahmut Han’a kanal projesini sunmuş. O dönemin üst düzey devlet görevlilerinden ekipler oluşturulmuş. Sultan Mahmut, kanal açma görevi Hacı Ahmet Aziz Paşa’ya vermiş. Ancak Ahmet Aziz Paşa görevi üstlendikten 15-20 gün sonra ölünce proje yine durmuş.
Sultan Abdülmecid döneminde de Karadeniz-Marmara kanal projesi 1845 ve 1857 yılarında olmak üzere 2 kez gündeme gelmiş, yüksek maliyet nedeniyle hayata geçirilememiş.
Bu kez 1863 yılında Sultan Abdülaziz mühendis dönemin en önemli iki mühendisini görevlendirmiş. Osmanlı Dönemindeki bu son kanal teşebbüsü de maliyet ve diğer etkenler nedeniyle gerçekleşmemiş.
KOCAELİ YARIMADA OLACAKTI
Aslına bakarsanız, eğer Osmanlı döneminde Sakarya Nehri, tasarlanan Kanal İstanbul projesi gibi bir kanala dönüştürülüp Sapanca Gölü de kullanılarak Karadeniz İzmit Körfezi’ne bağlınmış olsaydı, İstanbul’un Anadolu yakası ve Kocaeli coğrafi olarak “yarımada” konumuna gelmiş olacaktı.