Yunus Emre Hazretleri Hakkında herşey - Güzel Sözler
You are at:Home»İSLAM ANSİKLOPEDİSİ»Yunus Emre Hazretleri Hakkında herşey
Yunus Emre Hazretleri Hakkında herşey
Biz meselâ, sahsen hangi ekoldeyiz?.. Biz vahdet-i suhûd’a sâlikiz. Bu Imam-i Rabbânî Efendimiz’in kanaatidir. Diyor ki: ”Ben murakabelerimde, halvetimde, tasavvufî çalismalarimda çok çok defalar, bütün dikkatimi kullanarak meseleyi tekrar tekrar inceledim; vahdet-i vücud yok, vahdet-i suhud var!” diyor. Suhud ne demek?.. Allah’in varligina sahid her sey; bu sahidlerin birligi var… Allah var, onun disinda yarattiklari mahlûkat var… Muhiddin-i Arabî’nin dedigi gibi degil, vahdet-i suhud var demis oluyor.
Muhiddin-i Arabî’nin fikirlerine sahibdir Yunus Emre… Bu da normal, anlasiliyor. Çünkü, Muhiddin-i Arabî’nin kanaatinin, tasavvufî ekolünün Anadolu’da yayilmasina sebep olan Sadreddin-i Konevî, Konya’da uzun zaman hizmet etmistir. Malatya’ya ve sâireye gitmistir. Bu vahdet-i vücud düsüncesini Anadolu’da yerlestiren odur. Daha baska mutasavvif sairler vardir. Mevlânâ da vahdet-i vücuda müntesibdir.
Haci Bayram-i Velî’yi inceledi, Ethem Cebecioglu diye bir talebem vardi, simdi doçent Ilâhiyat’ta… Ben emekli olduktan sonra ona sordum:
‘–Nasil, Hacibayram-i Velî’yi inceledin mi?” dedim.
”–Maalesef hocam, o da vahdet-i vücudcu…” dedi.
Maalesef demeye lüzum yoktur. Vahdet-i vücut, öyle maalesef denecek bir inanç degil ama, çok dikkatli olmak lâzim!..
Muhterem kardeslerim! Insânin zâten seriati bilmeden tasavvufa dalmasi tehlikelidir. Önce muhaddis olacak, müfessir olacak, fakîh olacak; ondan sonra tasavvufa girerse ayagi kaymaz. Onlari bilmeden tasavvufa girerse, takliden birisinden duydugu sözü söyler, çok büyük tehlikelere düser.
Ben bazen, tasavvuftan bahseden insanlarin kitaplarini okuyorum, gülüyorum. Anlamiyorlar, yasamadiklari için… Yasamadigi için bilmiyor konuyu, bilmedigi için de hariçten gazel okuyor.
Eskiden gazinolar olurmus. Gazelhâni olurmus, sahnesi olurmus. Hanendesi, sâzendesi olurmus. Içkiyi içince bazilari da cosarmis, hariçten gazel atarlarmis. Oraya yazarlarmis, ”Hariçten gazel atmak yoktur.” diye…
Yâni kimisi hariçten cosup da gazel atiyor. Öyle degildir. Bu isin sakasi, oyunu yoktur. Burda hariçten gazel atmak insanin ayagini kaydirir, cehenneme düsürür. O bakimdan meseleleri yasamak lâzim, onlarin halet-i rûhiyesini anlamak lâzim!..
Vahdet-i vücud insanin seyr-i sülûkunda ve halvetinde bir duraktir. Sonlara yakin bir duraktir. O duraktan sonra baska duraklar vardir. Kisaca böyle söyleyebilirim. O duraga gelir insan… O durak son durak degildir. O duraktan daha ötedeki duraklara geldigi zaman insan-i kâmil olur.
Yunus Emre’ye göre insanlar dört sinif… Tabii, kâfirler de var… Kâfirleri hiç nazar-i dikkate almiyor.
(Ülâike kel’en’âmü belhüm edal) ”Onlar hayvanlar gibidir, onlardan da saskindir.” Hayvanlardan daha sasirmistir, kâfir oldugu için…”
Haci Bektâs-i Velî de bunu yaziyor Makàlât’inda… Gayrimüslimleri, Allah’in varligini birligini anlayamamis olduklari için siralamaya almiyor, kayit dahi etmiyor.
Mü’minler vardir. Mü’minler dört siniftir:
1. Ehl-i seriat
3. Ehl-i ma’rifet
Simdi bu siramayi da kimse bilmiyor. kimisi ma’rifeti öne aliyor, kimisi muhabbeti öne aliyor. Ama Yunus’un ekolünde siralama böyledir. Seriat kavmi, tarikat kavmi, ma’rifet kavmi… Yâni, seriat ilkokuldur diyelim. Tarikat, ortaokul ve lisedir. Ma’rifet üniversitedir. Hakîkat da, üstadliktir; yâni her seyi bitirip, ihtisas yapip da en yüksek pâyeye ulasmis olmaktir.
Yunus seriat, tarikat, ma’rifet kelimelerini kullanir siirlerinde… Bu mânâya kullanilir. Danismend, fakih, sofî kelimelerini kullanir; bu tasnife göre kullanir. Muhib kelimesini kullanir; asik demek… Asik Yunus diye de söyler bazen… Muhib diye de söyler. Iste en yüksek olan da budur. Onun için, kendisi de aski en ön plana almistir.
Yunus’un felsefesi, Mevlânâ’nin zihniyetiyle aynidir. Ikisi de tasavvufî mertebelerin siralanisinda, en yüksek makami ask makami olarak görmüslerdir. Yunus bunu açikça söylüyor:
Ölen hayvan imis, asiklar ölmez!
Asigin ölecegini bile kabul etmiyor. ”Yunus öldü diyorlar; ölür mü hiç asik?..” diyor. Hakîkaten ölmemistir. Bak sana hâlâ konusuyoruz, yasiyor aramizda…
Asktan söz etmistir Yunus… Bastan sona divaninin %80’i, 90’i ask üzerinedir. Mevlânâ da öyledir. Mevlânâ da biliyorsunuz Mesnevîye seyden basliyor:
Bisnev ez ney çün hikâyet mîküned,
Ez cüdâyîhâ sikâyet mîküned.
”Dinle neyden kim hikâyet eyliyor; ayriliklardan sikâyet eyliyor.” diye basliyor. Neyin bu yanik sedâsinin özüne, vatan-i aslîsine hasretin sebebiyle oldugunu sembolik olarak söylüyor. Sonra da yapistiriyor söyleyecegi sözü:
Atesest in bank-i nâyu nîst bâd,
Her ki in âtes nedâred, nîst bâd.
”Bu neyin içindeki atestir; üfürük degildir, yel degildir, atestir. Kimin içinde bu ates yoksa, yok olsun be!.. Adam mi o?..” Beddua ediyor. ”Içinde bu ask atesi olmayan yok olsun!” diye söylüyor. Yunus da öyledir, Mevlânâ da öyledir. Haci Bektâs-i Velî de öyledir. O da ayni makamdan bahsediyor.
Yunus’a göre, tasavvuf çok kiymetli bir ilimdir. Erenler en yüksek insanlardir. Bir siiri vardir ”Eve Dervisler Geldi” diye… Eve dervisler geldi diye dügün bayram ediyor, siir yazmis. Gazel yazmis. Sevgisini heyecanini ifade eden ilâhi yazmis. Erenler en yüksek insanlardir.
Evliyaya ugramaz ise yolun,
Göçtü kervan, kaldin daglar basinda!..
der Yunus… Onun erenlere saygisinin bir iki misalini vereyim:
Topragi gevher eder.
Toprak olasim gelir.
”Erenlerin ayaginin topragi olmak istiyorum” diyor.
Sonra, dervislige medhiyeleri çoktur. Ma’rifetullah yolu, askullaha, muhabbetullaha götüren egitim oldugu için, dervislik çok kiymetlidir Yunus’a göre… Dervislik, Farsçada fakirlik demek… Türkçe’de buna miskinlik de diyor Yunus… Miskin Yunus dedigi, dervis Yunus demektir. Yoksa Yunus miskin degildir, civa gibi bir insandir.
Bu dervislik duragi,
Dervis olan kisiye,
Hak bile birlik ola…
Varligi elden koyub,
Diyor ki: ”Bu dervislik bir acaib yoldur. Dervis olan kisiye evvelâ dirilik, hayat, yasam gerek… Yâni, adam ölmüs olmayacak. Itiyorsun, kakiyorsun, çimdikliyorsun, çivi batiriyorsun, igne batiriyorsun; kipirdamiyor. Ölmüs… Tamam, dervis olamaz! Çünkü, hayat yok… Evvelâ dirlik olacak, canli olacak bir kere…
Ikincisi: (Çün anda dirlik ola..) Eger dervis olacak kimsede bir hayat varsa, (Hak ile birlik ola… Varligi elden koyup, ere kulluk gerekdür.) seyhe teslim olacak. Erene, evliyaya kulluk edecek, iyi hizmet edecek ki, varligini benligini koyacak ki, terakkî edebilsin.
Eger bir insanda varlik varsa… Varlik nedir?.. Varlik; kibridir, gururudur, ilmidir, parasidir, mevkiidir, makamidir…
Mevlânâ’nin karsisina zamanin beylerinden bir bey gelmis. Mevlânâ, hiç konusmamis. Böyle basi egik, elleri cübbesinin yeninde böyle durmus. Karsisindaki bey, sultan, mevki makam sahibi insan; hiç iltifat etmiyor, böyle duruyor. Adam durmus durmus, terlemis, kizarmis, bozarmis, demis ki:
‘–Efendim bana bir nasihat etseniz!”
O da ne kadar zalim olsa gene iyi insan ki, Mevlânâ’yi ziyaret ediyor, bir de nasihat istiyor…
”–Evlâdim, sana ben ne diyeyim? Seni Rahman sultan eylemis, sen seytana kulluk ediyorsun!.. Rahman seni sultan etmis, Rahman’a kulluk edecekken, seytana kulluk ediyorsun, seytana uyuyuyorsun; olur mu böyle sey?.. Halki sana ismarlamis, havale etmis bunlara sefkat eyle, hizmet eyle diye; sen onlara zulmediyorsun. Ben sana ne diyeyim?” diye adamcagiza öyle agir sözler söylemis ki, hüngür hüngür aglamis adam…
Cesarete bak!.. Kimseye eyvallahi yok, hak sözü gümbür gümbür söylüyor.
Varligi elden koyacak, mevki düsünmeyecek, makam düsünmeyecek, zengin oldugunu düsünmeyecek.
Zenginin yürüsü bile baskadir. Elini cebine koyar. Yürüyüsünden anlarsin ki, bu adam zengindir. Isterse çapaçul giysin, yürüyüsünden belli olur. Dükkâna girisinden belli olur, fiati sorusundan belli olur. Söyle ezile büzüle, ”Bunun fiati kaç acaba?…” filân derse; fakir, adamin parasi yok, tezgâhtardan korkuyor. Ötekisi ”bunun parasi kaç?..” der, ”Begenmedim!” der. Kirk tanesine bakar, kirkbir tanesine bakar… Özür dilemeden, pabuçlarin hepsi meydanda, çikar gider. Hiç birisini almaz. Zengin…
Zenginin halet-i rûhiyesi, mevki makam sahibinin halet- i rûhiyesi… Bir de ilim insana benlik verir. ”Ben ki, söyleyim, böyleyim…” diye düsünür, o da benlik verir. Bunlarin hepsini koyacak. Varligin elden koyup –çar terk dedigimiz terk-i dünyâ, terk-i ukbâ, terk-i hestî, terk-i terk– ere kulluk edecek. Bir kere su egitimini bir tamamlayacak!..
Hani ne demis Aziz Mahmud-u Hüdâî Hazretleri’ne, Üftâde Hazretleri?..
–Efendim ne olur beni dervis al, kabul et!..
–Evlâdim sen yapamazsin, kadiliga devam et! Bizim isimiz zordur.
–Efendim ne olur… Tamam, yapmaga söz veriyorum, dervisiniz olayim!..
–E peki, o zaman ciger sat bakalim Bursa’nin sokaklarinda!.. Ciger…
Eskiden ciger nasil satiliyor, böyle camekân mi var?.. Belediyenin istedigi sartlara uygun böyle satis yerleri mi var?.. Yok… Sopaya cigerler takiliyor, arkadan kediler miyav miyav geliyor… Adamin sirtinda ciger sopasi… Sokaklarda bagiriyor. Isteyene cigeri kesiyor, veriyor. Yarim okka, bir okka, bilmem ne…
Bursa’nin kadisi, konagi olan, ilmi irfani olan Aziz Mahmud-u Hüdâî’ye ne diyor seyhi?.. ”Ciger sat evlâdim!” diyor. Niye?.. Nefsi ezilsin diye. Satmis… Çok güzel hizmet etmis, çok güzel tevâzu göstermis. Is bittikten sonra, demis ki: ”Evlâdim, aferin! Basardin bu egitimi… Hadi bakalim seni Istanbul’a vazifeli gönderiyorum. Umarim ki, sultanlar atinin dizgininden tutar, önünden yaya yürür.” demis.
Ve yürümüstür… Sultan Ahmed dervisi olmustur. Atinin dizginini tutmus ve önünden yürümüstür. Evvelden de, sonrasini gösteriyor Allah evliyâsina…
Sarkdan garbi görene!..
”Seyhe hizmet et ki, o sarki garbi görür.” –Bak Bursa’da iken, Istanbul’da ilerde olacak hadiseleri keramet olarak haber vermis.– (Senden haber sorana, key miskinlik gerektir.) Yâni, çok mütevâzi olacaksin, miskin olacaksin… Öyle kibirli olmayacaksin.
Benlikden irak yürü!..
Eger mütevâzi olamazsan, içinde benlik varsa, o zaman dervislikten irak olursun.
Varligin erde kodu.
Yerden göge direkdir.
Yine ereni, seyhi medhediyor.
Bu dervislik beratin,
Bir acaib varakdir.
Varak, defter, yaprak demek… ”Bu ilmi kadilar, müftüler okumadi. Bu bir acaib ilimdir, acaib yapraktir. Bunu bilmezler.” diyor.
Gerçekten öyledir, aziz ve muhterem kardeslerim!.. Ilâhiyat Fakültesi profesörü olarak ilâhiyat hocalarini tanirim, Diyanet’ten müftüler, diyânet isleri baskanlari tanirim; tasavvufî terbiye baska seydir. Ilâhiyatlarda okunmuyor, imam-hatiplerde okunmuyor. Insan alirsa aliyor, almazsa adam olamiyor.
Anladim bildim deme!..
Tut miskinlik etegin,
”Ey Yunus! Bildim filân diye, kibir gurur satma; miskinlik, mütevâzilik tarafini tut! Sana gerek olan budur.” Çünkü, Allah mütevâzi kullarini sever.
Yunus’a göre danismend, ilim ögrenen, henüz daha hamdir. Fakîh –h harfi düsmüstür faki derler– fikih bilen insan demektir. Sonra sôfî, tarikat erbabi… Girmis tarikata ama, girmek bitimek demek degil ki… Nerde okuyorsun?.. Falanca fakültede… Daha bitirmemis, dur bakalim!… Ön kapidan mi çikacak, arka kapidan mi çikacak; diplomayi hangi dereceden alacak, ne olacak belli degil… Ona da çatar zaman zaman… ”Ey sôfî, sen söyle diyorsun, böyle diyorsun…” diye ona da çatar Yunus’umuz…
Sevdigi insanlar ârif insanlardir, irfan ehli insanlardir, ma’rifet ehli insanlaridr. Tevâzua çok önem verir, ahlâk-i hamîdeye çok deger verir. ”Insanin ahlâki güzel olmadiktan sonra, sagi solu yikip yaktiktan sonra, kalb kirdiktan sonra kiymeti olmaz!” diye söyler siirlerinde…
Ve en yüksek makam da, asiklik makamidir. Asik niçin asiktir?.. Müsahede makamina erdigi için asiktir. Yâni, Allah-u Teâlâ Hazretleri’ni müsahede zevkine, makamina, rütbesine ulasmis oldugu için, o güzelliin karsisinda mesttir. Gözü ne cennet görür, ne hûri görür, ne baska mevkî makam görür. O ask ile, her yaptigi isi Allah rizasi için yapar. Ve dâimâ Allah’in rizasini gözetir.
Söyledigi sözler dogrudur, katiliyorum. Seriatin ahkâmi konusunda titizligini vurgulamak isterim.
Allah-u Teâlâ Hazretleri bizi ulûm-u ser’iyyeye, dînî bilgilere kuvvetli bir sekilde âsinâ eylesin… Dinini bilen müslümanlar olalim; bir… Tasavvufî terbiye edidigimiz iç egitimini, vicdan egitimini, nefis terbiyesi islemini görmüs olalim!.. Sivriliklerden, sertliklerden, çirkinliklerden, ahlâkî zaaflardan içimizi yikamis, temizlemis olalim; iki…
Allah-u teâlâ Hazretleri bize ma’rifetini ihsân eylesin… Irfan ehli eylesin… Gözümüze müsâhedeyi nasib eylesin, gönlümüze askini, muhabbetini ihsan eylesin… Sevdigi razi oldugu kullar olarak, onu seven kullar olarak, her yaptigi isi Allah askina yaparak yasamayi nasib eylesin… Huzuruna da sevdigi razi oldugu bir kul olarak varmayi nasib eylesin… Iki cihanda azîz ve bahtiyar olun… Hepinizin dualarini beklerim… Hepinize sevgilerimi, saygilarimi arz ederim…