HABER MAKALE | İNSAN, TOPLUM VE DEĞİŞİM | Bingöl Gazetesi - 07 Aralık 2012 Cuma 15:12
22.07.2014 23:07:15 BBP'de İhsanoğlu çatlağı | 22.07.2014 23:03:11 Suveren'deki yangın söndürüldü | 22.07.2014 22:55:42 İsrail'e ortak tepki! | 22.07.2014 22:51:11 Öğretim üyelerinden boykot çağrısı! | 22.07.2014 22:44:12 Lice'de tanker faciası: 2 ölü, 66 yaralı! | 22.07.2014 22:37:38 Belediye 15 milyon borçlandı | 22.07.2014 13:09:53 Sıcaklık yeniden artacak | 22.07.2014 12:56:31 Almanya'daki Bingöllüler iftarda buluştu | 22.07.2014 12:47:59 Örtülü mezrası elektrik ve su istiyor | 22.07.2014 12:38:10 'Özel İdare ayrımcılık yapıyor' | İLÇELERDEN :
İNSAN, TOPLUM VE DEĞİŞİM
Batının ‘insan sayıltıları' üzerine kafa yoran Pitirim Aleksandrovich Sorokin (1889-1968), içgüdü, akıl, mantık, duygu ve heyecan gibi boyutlara indirgenmiş ve tek yanlı olarak işlenmiş insan tanımlarını eleştirir.(A.Erkilet)
Ona göre insan, her şeyden önce düşünebilen bir varlıktır.
Çünkü insan öncelikle kendisine, sonra etrafındaki eşyalara ve olaylara, sonra da bütün evrene dair tanımlar yapabilen yegane varlıktır.
Bundan dolayı da, ‘insan, her zaman amatör bir kuramcıdır’ der.
O, gerçekliğin henüz kavranamayan boyutlarına dair hipotezler geliştirir durur.
İnsan bir yandan maddi olmayan anlamlar üzerine yoğunlaşırken diğer yandan bu anlamı zaman ve mekan koordinatlarına döktüğü eşyalar üzerine yoğunlaşır.
Yani anlamlar, ‘tasarlanır, cisimleşir ve toplumsallaşır’. Eşya ve anlam ilişkisi üzerine yoğunlaşmaları da, insanın hem düşünebilen bir varlık olduğu tezini hem de Sorokin’in bütüncü felsefesini destekler.
Sosyo-kültürel bileşenler olarak ‘anlam, araç ve insan’ üçlüsünü kullanan Sorokin, bu yapı üzerinden anlam kümelerinin bütünlük ve meşruiyet kazandığını söyler. (Sosyo-Kültürel Dinamikler, P.A.Sorokin)
Örneğin, Seyyid Kutub’un Fizilali-l Kur’an adlı dirayet tefsirinde ısrarla tekrarladığı bir tez vardır: ‘İslam olmazsa Arabın ne değeri kalır’. Buna göre, insanı değerli ve eşyayı faydalı kılanın ‘anlam’ üzerinden yapılmış fonksiyonel ve tamamlayıcı bir tanımlama olduğunu söyleyebiliriz. Bunun gibi, coğrafya, bayrak, metin gibi maddi bileşenlerden de değeri yani anlamı çektiğinizde geriye ne kalacaktır.
Kur’an, peygamber, cami, mescit, tarih, gelenek gibi anlam kümelerini de bağlam örgüsünden kopardığınızda, maddi şekiller, tarihsel figürler, mimari şaheserler dışında geriye ne kalır.
Bu teoriye siyasal anlamda baktığımızda ekonomik ve teknik verilerin sarhoşluğuna kapılmış günümüz Türkiye’sinde de değer ve anlamdan uzaklaşmış ezici kalabalıklar neyi ifade edeceklerdir.
Kötülüklerden alıkoymayan bir namazın geçersizliği işlenmeli ve kalabalıkların kaldırımlara taşan ibadet şovlarına bir derinlik katma endişesi gündemleştirilmeli iken, cami sayılarının arttırılması ve stratejik bölgelere biraz da rövanş ve siyasal tatmin amacıyla kurulan ruhsuz camilerin ne anlamı olacaktır.
Onun için Sorokin ısrarla üç bileşenin birlikte olmasını ve sistemin ancak böyle kurulabileceğini savunur.
Demek ki öncelikle iç bütünlüğe yani çelişkilerden arınmaya ihtiyaç vardır. Yoksa toplum, eşya ve anlamlar yığınına dönüşür ki günümüzde izlenen banka, cami, borsa, cemaat, kar, umre, reklam, infak, ibadet, görünürlük gibi psiko-sosyal ve ekonomik göstergeler iç içe geçerek anlamlı bir bütün olmaktan uzaklaşır. Sorokin’e göre toplumlarda siyasal ve dini örgütlenmeler kaçınılmazdır.
Bu iki yapının süreç içindeki etkileşim ve gerginliklerinden de ‘din, dil, bilim, sanat ve etik-hukuk’ sistemleri doğar.
Bu beşli yapı toplumsal kurumların ve kuramların altyapısı olarak işlev görür yani morfolojiden muhtevaya geçişi sağlar. (Toplumsal Yapı ve Değişme Kuramları, A.Erkilet)
Sisteme ait iletkenlik ve çeşitlenebilirlik kavramları üzerinden de iç ‘tutarlılık ve seçicilik’ kavramları ile tanıştırır bizi Sorokin.
Mekke’ye gelerek iman ettiklerini ve mü’minler arasında yer almak istediklerini belirten kadınların bir sınava tutulmasının istenmesi (Mümtehine/10); münafıklar için yetmiş defa ya da sittin sene (Tevbe/80, M.Öztürk, Kuran’ı Kerim Meali) bağışlanma dilense de bunun kabul olunmayacağının belirtilmesi ya da ‘öğüt fayda vecekse öğüt verilmesi’ (A’la/9) gibi örnekler sistem ve iç tutarlılık-seçicilik bağlamında anılabilir.
Cari siyasal davranışlarımızdan olan darbe öncesi ve sonrası farklı tutumlar ile iktidar partilerine ‘değer/anlam’ farkı gözetmeksizin geçişler ve kabuller de sistem ve tutarlılık-seçicilik bağlamında vurucu örnekler olarak kaydedilebilir.
Düşünsel-kültürel hareket adına geliştirilen ve kökleri Anadolu mistisizmi ile Zerdüştlüğe çıkan ‘hoş görü’ efsanesi de, ‘kim olursan ol yine gel’ sıradanlığı ile beraber sistem ve tutarlılık-seçicilik konusunda hatırlanmalıdır.
Aynı yöntemle, ‘din, dil, hukuk-etik, sanat ve bilim’in oluşturduğu yapısallık içinde okunduğunda, hükümetin meclisteki aritmetik üstünlüğe dayanarak seçtiği ombudsman için getirilen eleştiriler de sistem ve tutarlılık-seçicilik açısından isabetli siyasalar olarak karalanmalıdır.
Bu noktada, çözümlememizi Sorokin’ci ‘mekansallık ve değişim’ üzerinden anlamaya çalışırsak, öncelikle anlam bileşenine yer vermesi ve onu sosyo-kültürel bir referans çerçevesine oturtması, Newton ya da Eistein mekansallığından farklı bir tanıma götürür bizi.
Buna göre anlam sistemi ne kadar dirençli olursa mekansallığa bağlı dışsal etkiler o kadar az belirleyici olacaktır.
Peygamberin vefatı sonrasında büyüyen Müslüman toplumların mekansallık bağlamında yaşadıkları karşılaşmaları göğüsleyememeleri ve farklı din ve kültürlerden etkilenerek içe dönük savrulmalar, yabancılaşmalar, tartışmalar yaşamalarını anabiliriz.
Ya da modern anlamda batılı tasavvurun önceleri fiziksel şimdilerde de siber sömürü faaliyetlerinin aynı zamanda bir akıl ve tutum/davranış olarak alt kümelerde kalıcılık bulması da mekansallık ve direnç meyanında anılabilir.
Bir kültür merkezi olma vasfını kaybeden Osmanlının modernleşme sürecinde batıya gönderdiği adamların pozitivist ve aydınlanmacı düşüncelerle dönmeleri de aynı konunun örmeklerindendir.
Mekansallık, değişim ve direnç bağlamında anılması gereken bir diğer ters işlem de değişim olayında kısmen ve düşük oranda da olsa etkileyenin de etkilenmesidir.
Oryantalizmin doğu seferlerine ait kayıtlarına bakıldığında karşılaşılan kütüphane, bilgi, sanat, mimari, ahlak, edebiyat gibi konularda bir etkilenme ve buna ait tartışmaları farklı alanlara taşıma süreci gözlenecektir.
İdealizm tuzağına dikkat ederek konuştuğumuzda, görece gelişmiş ülkelerin tıp, sinema, spor, bilim gibi alanlardan bazı ünlü isimlerinin doğu egzotizmine, günlük yaşamına ve inanç ritüellerine gösterdikleri ilgiyi de tarihteki bu sürecin devamı olarak okumak doğru olacaktır.
‘Tarih her zaman eski ve aynı azmanda yenidir’ diyen Sorokin, üç aşamalı çevrimsel tarih yaklaşımı ile lineer tarih öğretisinden ayrılır. Ona göre değişimler yaratıcı bir tekrar içinde devam eder dururlar. Çünkü Sorokin’e göre değişme sistemin asli niteliklerinden biridir. İçeride ve dışarıda birlikte değişim yaşanmaktadır.
Sorokin, değişimin sistemin özünde/içinde olduğunu dahası değişim üzere bir sistem içinde olduğumuzu savunur ki bu yaklaşım Descartes ve Newton mekaniğinden çok Molla Sadra, Maxwell ve Faraday’ın ‘dinamik evren’ yaklaşımına daha yakın durmaktadır. 07 Aralık 2012 Cuma 15:12 + Yorum yazmak için tıklayın
Lice'de tanker faciası: 2 ölü, 66 yaralı!
Belediye 15 milyon borçlandı
Almanya'daki Bingöllüler iftarda buluştu
Örtülü mezrası elektrik ve su istiyor
'Özel İdare ayrımcılık yapıyor'
İşten çıkartılan köylüler eylem yaptı
İsrail'e tepki yağıyor!
25 yıl sonra tapu verilecek
Genç'te doğalgazı sadece 25 kişi istedi!
Ak Parti'den İsrail'in katliamlarına kınama!
'Hiç Kimse Kimsesiz Kalmasın'
Susuzluk yol kapattırdı
Çapakçur Vadisi'ne proje
OSB'deki yatırımcılar çözüm istiyor
Eğin, BBP'den istifa etti
Barakazi, İsrail'in Saldırılarını Kınadı
Toptacılar çarşı istiyor
Murat Nehri ıslah edilecek
Özel İdare Personeli iftarda buluştu
Milli Eğitim personeli, iftarda buluştu
Kültür'de alışverişin kalbi 'KALBİN'de atacak
Araç sayısı 14 bine yaklaştı
BİNTSO sahaya indi