İslâmiyet'in Türk Devlet Yapısına Etkisi
Başlatan sosyalci, 27 Aralık, 2019, 19:52
27 Aralık, 2019, 19:52
İslamiyet'le tanıştıktan sonra Türklerde dikkat çeken ilk değişiklik, İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen bozkır hayatına özgü göçebe yaşam tarzının, yavaş yavaş yerini yerleşik hayat bırakmış olmasıdır. Yerleşik hayata geçen Türkler, İslam dininin sosyal hayata yönelik bildirimleriyle toplumsal yaşamı yeniden dizayn etmeye başlamışlardır ki, bu durum siyasi yapıya da etki etmiştir.
İslamiyet öncesi Türklerde, egemenliğin sahibinin Gök Tanrı olduğu inancıyla, "Hükümranlık elinde olan Allah, yücedir. O, her şeye hakkıyla gücü yetendir" (Kuran-ı Kerim Mülk Suresi 1. Ayet) bildiriminde de görülmektedir ki, İslamiyet'te egemenlik anlayışının Allah'a dayandırılması arasında sıkı bir benzerlik vardır. Kuşkusuz bu benzerliğin, Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinde de önemli bir etkiye sahip olmuştur.
Müslüman olduktan sonra Türkler, atalarından gelen ve İslamiyet'le çatışmayan devlet geleneklerine ve telakkilerine, İslamiyet'le hacim kazandırmışlardır. İslamiyet öncesi Türk Devlet anlayışında varlığını kuran, ona meşruiyet ve sürdürülebilirlik kazandıran; Kağana, yönetme salahiyet ve gücünü veren; hâkimiyetin kaynağı probleminin merkezine konumlanan Gök Tanrı inancı ve bu inanç ekseninde Gök Tanrı'yı maddi dünyada temsil etme gücüne atıfta bulunan "kut" anlayışı, İslamiyet ile birlikte içerik yönünden terk edilmemiş ancak çok dikkate değer bir değişime uğramıştır. Örneğin daha önce Gök Tanrı'nın Kağana verdiği yönetme lütuf ve inayeti bağlamında tanımlanan "kut" anlayışı, İslamiyet'le birlikte Kur'an-ı Kerim'de geçen "Sahibi mülk Allah'tır" esasına dayalı olarak iktidar, mutlak iktidar olan Allah'ın, Kağana takdir veya nasibi şeklinde, özüne bağlı kalınarak, İslami bir yorum üzerinden yeniden tanımlanmıştır.
Türklerin devlet yapılanması bağlamında İslamiyet ile ilk kaynaşması ve giriş aşaması olan Karahanlılar, doğrudan doğruya Türk halkından müteşekkil bir sahada kurulmuş olup, siyasi, toplumsal ve hukuki yönleriyle devlet; inanç ekseninde ise İslami çizgide konumlanmış, kısacası din ve millet olguları arasında köprü vazifesini görmüş ilk Türk-İslam Devletidir.