Laboratuvar Güvenlik Kuralları - PDF
Download "Laboratuvar Güvenlik Kuralları"
1 Laboratuvar Güvenlik Kuralları
2 Laboratuvar Güvenliği Niçin Önemli? Laboratuvarlar iş yeri olarak tehlikeli mekanlar sayılır. Bu nedenle çalışanların, potansiyel tehlikeyi ve acil durumlarda ne yapacaklarını bilmeleri önemlidir Laboratuvarlarda çalışan personel ve öğrenciler, bazen öldürücü olabilen tehlikeli biyolojik ve kimyasal maddelerle temas halinde olabilir Bu sebeple laboratuvar ortamında çalışan kişilerin sağlık ve güvenliği ile yürütülen çalışmaların sağlıklı bir şekilde ilerleyebilmesi için temel güvenlik önlemlerine uyulması büyük önem taşımaktadır.
3 Laboratuvarda Öncelikle; Laboratuvara gelmeden önce, yapacağınız deneyle ilgili teorik ve pratik bilgileri dikkatlice okuyunuz Yapacağınız deneyin planını iyi yapınız Güvenlik açısından oluşabilecek riskleri mutlaka önceden düşünerek gerekli tedbirleri alınız Emin olmadığınız konularda mutlaka uzman birilerine danışınız
4 Laboratuvarda Uyulması Gereken Kurallar: Laboratuvarda çalışırken mutlaka önlük ve kapalı ayakkabı giyilmelidir Laboratuvar önlüğü daima kapalı olmalıdır. Önü açık önlükle çalışmak tehlikelidir Çalışma sırasında eldiven ve gerektiğinde koruyucu gözlük mutlaka kullanılmalıdır Laboratuvar içerisinde kullanılan malzemeler ile (önlük, eldiven vb.) dışarı çıkılmamalıdır Laboratuvarda asla şaka yapılmamalıdır
5 Laboratuvarda bir şeyler yiyip içmek, gıda maddelerini bulundurmak ve laboratuvarda bulunan malzemeleri bu amaçla kullanmak yasaktır Uzun saçlar, sallantılı takılar ve elbiseler laboratuvar ortamında tehlikeye yol açacaklarından dolayı; uzun saçlar arkada toplanmalı, sallantılı takılar çıkarılmalı, bol elbise giyilmemelidir Palto, çanta, kitap gibi eşyalar çalışma masasının üzerine konmamalıdır Çalışmaya başlamadan önce çalışma masası temiz ve düzenli olmalıdır.
6 Güvenlik açısından cam malzemelerin kırık ya da çatlak olmamasına özen gösterilmelidir, bu şekildeki malzemeler kesinlikle kullanılmamalıdır Deney malzemelerini tutmak için gerektiğinde pens, maşa, eldiven kullanınız Hastalıkların bulaşma riskini göz önünde bulundurarak mutlaka açık yaraların üzeri kapatınız Deneysel çalışma bittikten sonra kullanılan malzemelerin, deney düzeneğinin ve deney tezgahının temizliği gereken özenle yapılmalıdır.
7 Ağızla pipetleme kesinlikle yapmayınız. Deney tüpüne asla tepeden direk olarak bakılmamalıdır; çözeltiden herhangi bir sıçrama göz ve yüze zarar verebilir Herhangi bir maddeyi koklarken burnunuza direk olarak yaklaştırmayınız; maddenin kapağını açtıktan sonra üzerindeki havayı uzaktan elinizle burnunuza doğru itiniz Tehlikeli buhara sahip olabilecek maddeleri çeker ocak içerisinde açınız Deney sonunda eller su ve sabun ile mutlaka yıkanmalı ve laboratuvar kapatılmalıdır İğne ve jilet gibi kesici aletleri kullanırken çok dikkatli olunuz Laboratuvardan dışarıya materyal çıkarmayınız
8 Kontaminasyonu Önleme Katı haldeki maddeler şişelerden daima temiz bir spatül veya kaşıkla alınmalıdır. Aynı kaşık temizlenmeden başka bir madde içine sokulmamalıdır. Şişe kapakları hiçbir zaman alt tarafları ile masa üzerine konulmamalıdır. Aksi takdirde, kapak yabancı maddelerle kirleneceği için tekrar şişeye yerleştirilince bu yabancı maddeler şişe içindeki saf madde veya çözelti ile temas edebilir
9 Kimyasal Madde Güvenlik Kuralları Laboratuvarda bulunan tüm kimyasal maddeler tehlikeli olabileceğinden ötürü çalışırken ağız yoluyla sıvı çekilmemeli, hiçbir kimyasal madde koklanmamalı ve tadına bakılmamalıdır Kimyasal madde içeren tüm kaplar üzerinde mutlaka o kimyasalı tanımlayan özelliklerin ve üretim/açılma tarihinin yer aldığı etiketler bulunmalıdır ve kimyasal türüne göre özel dolaplarda saklanmalıdır Kimyasal şişelerden kullanılmak üzere alınan maddeler asla orijinal şişelerine tekrardan konulmamalıdır
10 Bir çözeltiyi almak için kullanılan bir pipet asla başka bir çözelti içine daldırılmamalıdır. Asit ile suyu karıştırırken asla asidin üstüne su dökülmemeli, asitler suya azar azar ilave edilmelidir Yanıcı kimyasal maddeler kullanılırken bunların bunzen beki alevi, elektrikli ısıtıcı vb. gibi aletlerden uzak yerde tutulmaları ve kullanılmaları gerekmektedir. Deney sonucunda ortaya çıkan kimyasal atıklar lavabolara ve başka yerlere kesinlikle dökülmemelidir. Çıkan atıklar kimyasal ya da tıbbı atık depolarına gönderilmelidir.
11 Cihaz Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar: Laboratuvardaki bütün cihazlar, özenli bir şekilde kullanma talimatlara uygun olarak kullanılır, amacı dışında kullanılmaz Cihazların düzgün çalışmasını sağlamak için mutlaka rutin bakımları yapılmalı ve gerekiyorsa kalibrasyona gönderilerek yardım alınmalıdır Çalışma öncesi ve sonrası cihazların temizliğine özen gösterilmelidir Etüv, su banyosu, inkübatör gibi cihazların sıcaklık ayarları dikkatli bir şekilde değiştirilmeli ve bu cihazların kapakları uzun süre açık bırakılmamalıdır
12 Plastik eldivenle etüv, fırın kullanılmamalıdır. Yüksek sıcaklıklarda çalışırken maşa kullanılmalıdır. Hassas terazi gibi cihazlar kullanılmadığı zaman mutlaka kapakları kapalı tutulmalı ve üzerine herhangi bir yük bulunmamalıdır Cihazların üzerine veya etrafına kimyasal madde dökülmemesine özen gösterilmelidir. Dökülen kimyasal madde hemen temizlenmelidir Cihaz kullanımı hakkında bir belirsizlik varsa cihazı kesinlikle kullanmamalı, uzman kişilerden bilgi alınmalıdır Çalışma bittikten sonra tüm cihazların elektrik bağlantısı kesilerek kapalı olduğundan emin olunmalıdır
13 Cam Malzeme Kullanımı Konusunda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar: Çatlak, kırık ve kirli cam maddeler çalışma sırasında kesinlikle kullanılmamalıdır. Cam eşyalar taşınırken dikkatli olunmalıdır Pipet, baget gibi yuvarlanabilecek cam eşyalar laboratuvar tezgahı üzerine yere düşmelerini önleyecek şekilde konulmalıdır
14 Cam eşyaların ani kırılmalarına dikkat etmek gerekir. Özellikle aşırı kuvvet uygulamamalı ve kesinlikle eldiven giyilmelidir. Sıcak cam malzeme soğuk ortam içerisine veya çalışma tezgahının üzerine konulmamalıdır. Bu cam malzemenin çatlamasına veya kırılmasına neden olabilir. Kullanımdan önce ve sonra cam eşyalar distile su ile mutlaka yıkanmalıdır Organik kimyasalların kullanıldığı cam kaplar temizlik için organik çözücülerle yıkanmalıdır (aseton, ethanol gibi)
15 Olası Kazalarda Uyulması Gereken Hususlar: Asit dökülen alan baz ile; baz dökülen alan asit ile nötralize edildikten sonra hemen su ile silinmelidir Cilde veya göze kimyasal madde sıçraması ya da kimyasal bir yanık oluşması halinde bol su ile yıkanmalı ve hemen bir doktora başvurulmalıdır
16 Herhangi bir kaza anında iletişime geçilecek acil telefon numaraları mutlaka laboratuvarda rahatça görülecek yerlere asılmalıdır Herhangi bir kaza anında yetkili kişilere haber verilmelidir Bir yangın çıktığında yangının yayılmasını önlemek için kapı kapatılıp yardım istenmelidir Giysilerin ateş alması durumunda asla koşulmamalı; yerde yuvarlanarak alev söndürülmeye çalışılmalı ve yardım istenmelidir Eğer bir kişi alev almışsa hava ile temasını kesmek için bir battaniye ile müdahale edilmelidir
17 Laboratuvar Güvenlik Sembolleri Laboratuvar çalışmaları sırasında meydana gelebilecek tehlikelere karşı uyarı amaçlı çeşitli güvenlik sembolleri kullanılmaktadır. Bu güvenlik sembolleri laboratuvarda ilgili yerlere asılmalıdır
18 ELBİSENİN GÜVENLİĞİ Bu sembol, elbiseyi lekeleyecek veya yakacak maddeler kullanırken görülür. AÇIK ALEV UYARISI Bu sembol, yangına veya patlamaya sebep olabilecek alev tehlikesi görülür. DUMAN GÜVENLİĞİ Bu sembol, kimyasal maddeler veya kimyasal reaksiyonlar tehlikeli dumana sebep olduklarında görülür.
19 ELDİVEN Cilde zararlı bazı kimyasal maddelerle çalışırken eldiven kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işareti. ELEKTRİK GÜVENLİĞİ Bu sembol, elektrikli aletler kullanılırken dikkat edilmesi gerektiğinde görülür. YANGIN GÜVENLİĞİ Bu sembol, açık alev etrafında tedbir alınması gerektiğinde görülür.
20 GÖZ GÜVENLİĞİ Bu sembol, gözler için tehlike olduğunu gösterir. Bu sembol görüldüğünde koruyucu gözlük takılmalıdır. KESİCİ CİSİMLER GÜVENLİĞİ Bu sembol, kesme ve delme tehlikesi olan keskin cisimler olduğu zaman görülür. BİYOLOJİK TEHLİKE Bu sembol, bakteri mantar veya tek hücreli hayvan veya bitki tehlikesi olduğunda görülür.
21 ISI GÜVENLİĞİ Bu işaret sıcak cisimlerin tutulması esnasında önlem alınmasını hatırlatmak içindir. KİMYASAL MADDE UYARISI Bu sembol deriye dokunması halinde yakıcı veya zehirleyici etkisi olan kimyasal maddeler kullanılırken görülür.
22 RADYOAKTİF GÜVENLİĞİ Bu sembol, radyoaktif maddeler kullanırken görülür. BİTKİ GÜVENLİĞİ Bu sembol, zehirli veya dikenli bitkiler tutulacağı zaman görülür. HAYVAN GÜVENLİĞİ Bu sembol, canlı hayvanlar üzerinde çalışırken hayvanların ve öğrenci güvenliğinin sağlanması gerektiğinde görülür.
23 TASARRUFLU KULLANIM UYARISI Bu sembol, maddenin uygun bir şekilde kullanılmasına dikkat edilmesi gerektiğinde ortaya çıkar. ZEHİRLİ MADDE UYARISI Bu sembol, zehirli maddeler kullanılırken görülür. KIRILABİLİR CAM UYARISI Bu sembol yapılacak deneylerde kullanılacak cam malzemelerin kırılabilecek türden olduğunu gösterir.
24 Radyoaktif Radyasyon
25 Kimyasal Madde Uyarı İşaretleri F: Şiddetli alev alıcı Özelliği: Parlama noktası 21 C nin altında olan kolay alev alan sıvılar ile kolay tutuşan katıları belirtir. F+ : Çok şiddetli alev alıcı Özelliği: Alevlenme noktası O C nin altında, kaynama noktası maksimum 35 C olan sıvılardır. Normal basınç ve oda sıcaklığında havada yanıcı olan gaz ve gaz karışımlarıdır.
26 Xn: Zararlı Madde Özelliği: Solunduğunda, yutulduğunda ve deriye temas ettiği durumda sağlığa zarar verebilir. Xi: Tahriş Edici Madde Özelliği: Aşındırıcı olmamasına rağmen deriyle ani, uzun süreli veya tekrarlı teması iltihaplara yol açabilir.
27 O: Oksitleyici (Yükseltgen) Özelliği: Organik peroksitler, herhangi bir yanıcı madde ile temas etmeseler bile patlayıcı özelliği olan yükseltgen maddelerdir. Diğer yükseltgenler ise, kendileri yanıcı olmasalar bile, oksijen varlığında alev alabilirler. E: Patlayıcı Özelliği: Ekzotermik olarak reaksiyona giren kimyasallardır. Ateşle yaklaştırıldıklarında patlayabilirler.
28 T : Zehirli Özelliği: Solunduğunda, yutulduğunda ve deriye temas ettiği durumlarda sağlığa zarar verebilir, hatta öldürücü olabilir. T+ : Çok Zehirli Özelliği: Solunduğunda, yutulduğunda ve deriye temas ettiği durumlarda sağlığa zarar verebilir, hatta öldürücü olabilir.
29 N : Çevre için tehlikeli Özelliği: Bu tür maddelerin ortamda bulunması, doğal dengenin değişmesi açısından ekolojik sisteme hemen veya ileride zarar verebilir. C: Aşındırıcı (korozif) Özelliği: Canlı dokulara zarar verir.
30 Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) Güvenlik Bilgi Formlarının amacı laboratuvarda kullanılan kimyasal maddelerle ilgili bilgiye çabuk erişim sağlamaktır. ü Güvenlik Bilgi Formları her kullanıcıya açıktır. ü Güvenlik Bilgi Formları laboratuvar yönetiminden veya internetten temin edilmeli ve herhangi bir kimyasal madde ile çalışmaya başlamadan önce mutlaka gözden geçirilmelidir ü Üretici firmalar ürünleri için bu formları üretmek ve dağıtmakla yükümlüdür.
31 Güvenlik Bilgi Formları her kimyasal madde için aşağıda verilen bilgileri içerir. ü ü ü ü ü ü ü ü Kimyasal madde/karışımın adı ve içeriği Üretici firma bilgileri Zararlı madde içerikleri Fiziksel ve kimyasal özellikleri Yangın ve patlama bilgileri Sağlığa zararlılık bilgileri İlkyardım bilgileri Depolama bilgileri
32 ü Reaktivite ve stabilite bilgileri ü ü ü ü ü ü ü ü Dökülme veya sızma olması ile ilgili bilgileri Ekolojik ve toksikolojik özellikler Özel tedbirleri Özel korunma bilgileri Taşıma bilgileri Uzaklaştırma bilgileri Yönetmelikler ile ilgili bilgiler Diğer bilgiler