‘Türkiye’deki Adıgeler ciddi bir anadil sorunu yaşıyorlar’ | Agos
Ferda Balancar 09.12.2016 GÜNCEL
Türkiye’de Çerkes ve Adıge kavramları konusunda bir kafa karışıklığı var. Çerkes ve Adıge arasında ne fark var? Siz kendinizi nasıl tanımlıyorsunuz?
Çerkesler günümüzde nerelerde yaşıyor?
Türkiye’de zaman zaman Abazalara da Çerkes deniyor. Abazalarla Adıgeler arasındaki ilişki nedir?
Adıge veya Çerkesleri diğer Kafkas halklarından ayıran, kendine has özellikleri nelerdir?
Rusya’da yaşayan Çerkeslerin/Adıgelerin yaşadıkları sorunlar neler?
Daha önce de belirttiğim gibi üç özerk cumhuriyette yaşıyoruz. Her üçünde de Rusça ve Adıgece resmi dil, ama pratikte doğal olarak Rusça daha baskın. Rusça’nın dil bu üstünlüğü özel siyasi bir baskı sonucu değil. Bunun dışında elbette devletin olduğu her yerde sorun vardır ama halklar arasında ciddi sorunlar yok. Halklar arasında kin ve düşmanlık olmazsa, diğer sorunlar çözülebilir. Ben bugün 4 derginin yayın yönetmeniyim. Bunların ikisi Adıgece ikisi Rusça. Bu dergilerin ikisi çocuk dergisi. Bunların da biri Rusça diğeri Adıgece çıkıyor. Tarihi binlerce yıl öncesine uzanan Adıgelerin yazılı kültürden çok daha öncesine dayanan sözlü kültür geleneği var. Nart mitolojisi dediğimiz sözlü kültür mirasımız var. En büyük mirasımız ise Adıgece ‘habze’ adını verdiğimiz, ‘yazılı olmayan anayasa’mız. Herkes tarafından benimsenen, doğumdan ölüme kadar hayatın her evresini düzenleyen ‘habze’ye bir tür hukuk düzeni diyebiliriz. Dünyanın dört bir yanına dağılmamıza rağmen hâlâ kimliğimizi korumamızı buna borçluyuz.
Türkiye’deki Çerkeslerin durumuyla Rusya’dakilerin arasında ne tür farklar var?
Ermeniler gibi biz de dünyanın neresinde yaşarsak yaşayalım kendi kimliğimizi koruyoruz. Türkiye’deki Adıgelerle Rusya’daki Adıgeler fizyonomi olarak benzeşiyor. Fizyonomi değişmedi ama Türkiye’deki Adıgeler ciddi bir anadil sorunu yaşıyorlar. Rusya’da Sovyet devriminin kazanımı olarak anadil sorunu yaşamadık. Anadilimizi ve kültürümüzü geliştirme fırsatı bulabildik. Umarım önümüzdeki dönemde anadil konusunda Türkiye’de ciddi gelişmeler yaşanır.
Adıgelerle Ermeniler arasındaki ilişkiler nasıl?
Bizim yoğun olduğumuz üç özek cumhuriyette de, ayrıca bu cumhuriyetlere yakın olan Rusya’nın Krasnodar eyaletinde de önemli bir Ermeni nüfus var. Mesela benim doğup büyüdüğüm köy de şu an Krasnodar eyaleti sınırları içerisinde kalıyor. Bizim köyümüz bir Ermeni köyüyle komşudur. Her zaman ilişkilerimiz gayet iyi olmuştur. Adıge Cumhuriyeti’nde de 15 bin Ermeni nüfus var. Ermeniler ayrı mahallelerde yaşamıyorlar. Ermenilerle Adıgeler aynı mahallerde iç içe yaşıyorlar.
Çerkesler Adıge Abaza
Çerkesler Ermeni Soykırımı’nı tartışıyor