OSMANLI TÜRKÇESİ METİNLERİ-II
Download "OSMANLI TÜRKÇESİ METİNLERİ-II"
1 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2989 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1942 OSMANLI TÜRKÇESİ METİNLERİ-II Yazarlar Prof.Dr. Muzaffer DOĞAN (Ünite 1, 3) Doç.Dr. Ömer İŞBİLİR (Ünite 2) Doç.Dr. Mesut AYDINER (Ünite 4) Yrd.Doç.Dr. Recep AHISHALI (Ünite 5, 6) Yrd.Doç.Dr. Mehmet TOPAL (Ünite 7, 8) Editör Yrd.Doç.Dr. Recep AHISHALI ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
2 Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Copyright 2013 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN ÖĞRETİM TASARIM BİRİMİ Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yardımcısı Arş.Gör.Dr. İrem Erdem Aydın Öğretim Tasarımcıları Yrd.Doç.Dr. Alper Tolga Kumtepe Öğr.Gör. Orkun Şen Grafik Tasarım Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Öğr.Gör. Nilgün Salur Ölçme Değerlendirme Sorumlusu Öğr.Gör. F. Şennur Arslan Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Dizgi Açıköğretim Fakültesi Dizgi Ekibi Osmanlı Türkçesi Metinleri-II ISBN Baskı Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde adet basılmıştır. ESKİŞEHİR, Ocak 2013
3 İçindekiler İçindekiler iii Önsöz... vii Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I... 2 GİRİŞ... 3 METİN Metne Âit Sözlük... 7 Metnin Bugünkü Dile Çevirisi... 9 METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Özet Kendimizi Sınayalım Okuma Parçası Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar Nesih Yazısı ile Metinler 2: Defterlerden Örnekler-II GİRİŞ METİNLER Metinlere Âit Sözlük Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metinlere Âit Sözlük Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metinlere Âit Sözlük Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi Terim Sözlüğü Özet Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar Nesih Yazısı ile Metinler 3: Evrak Örnekleri-I GİRİŞ METİN I Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN ÜNİTE 2. ÜNİTE 3. ÜNİTE
4 iv İçindekiler Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Özet Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar ÜNİTE 5. ÜNİTE Nesih Yazısı ile Metinler 4: Evrak Örnekleri-II GİRİŞ METİNLER Metinlere Âit Sözlük Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metinlere Âit Sözlük Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metinlere Âit Sözlük Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi Terim Sözlüğü Özet Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar Rik a Yazısı ile Metinler 1: Defterlerden Örnekler GİRİŞ METİN Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİN Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Özet
5 İçindekiler v Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar Rik a Yazısı ile Metinler 2: Evrak Örnekleri GİRİŞ METİNLER Metne Âit Kelime ve Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Kelime ve Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Âit Sözlük Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Özet Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar Ta lik Yazısı ile Metinler 1: Defterlerden Örnekler GİRİŞ METİNLER Metinlere Ait Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metinlere Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metinlerin Bugünkü Dile Çevirisi Özet Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar ÜNİTE 7. ÜNİTE
6 vi İçindekiler 8. ÜNİTE Ta lik Yazısı ile Metinler 2: Evrak Örnekleri GİRİŞ METİNLER Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Âit Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Ait Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi METİNLER Metne Ait Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Ait Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Ait Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Metne Ait Sözlük Terim Sözlüğü Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Özet Kendimizi Sınayalım Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Yararlanılan Kaynaklar
7 Önsöz vii Önsöz Sevgili öğrenciler, Önceki dönemde, Osmanlı Türkçesi Metinleri nde basılı kitap yazısı ve el yazması kitaplarda yaygın olarak kullanılan bazı yazı türlerini görmüştünüz. Bu kitapta ise Osmanlı tarihinin temel kaynaklarından olan arşiv belgelerinde kullanılan yazı türlerinin en önemlilerinden üç tanesi ile oluşturulmuş belgeleri okumayı öğreneceksiniz. Belgelerde çok sık yer alan yazı türlerinin başlıcaları, dîvânî, nesih, ta lîk, siyâkat ve rik adır. Bu yazı türlerinden dîvânî ve siyâkat yazılarının okunması diğerlerine göre daha fazla tecrübe ister. Bu nedenle öncelikle okunması daha kolay ve yaygın olan nesih, rik a ve ta lîk yazılarıyla oluşturulmuş belgeleri göreceksiniz. Belge okuma konusunda tecrübe kazandıktan sonra, önümüzdeki dönemlerde diğer yazı türlerinin kullanıldığı belgelerin okunmasını da öğreneceksiniz. Kitabınızdaki üniteler, öncelikle yazı türüne göre, ikinci olarak da diplomatik farklar taşımaları nedeniyle defter-evrak ayırımına dayalı olarak hazırlanmıştır. I ve II. ünitelerde nesih yazısı ile düzenlenmiş defterlerden örnekler; III. ve IV. ünitelerde nesih yazısı ile oluşturulmuş evrak örnekleri işlenmiştir. V. ve VI. üniteler rik a yazısı ile tutulmuş defter ve evrak örneklerinden oluşmaktadır. VII. ve VIII. ünitelerde ise ta lîk yazısının yer aldığı defter ve belge örnekleri konu edilmiştir. Ünitelerde belge metinlerinin resimleri verilmiş, ardından bunların Lâtin alfabesi ile okunuşları gösterilmiştir. Daha sonra, metinlerde geçen, anlamını bilmediğiniz ve günümüzde kullanılmayan kelimeler için sözlükler hazırlanmıştır. Bu sözlükler, ünitenin sonuna değil, her metnin arkasına ayrı ayrı konulmuştur. Böylece belgelerde sık sık geçen ve sürekli tekrar eden kelimeleri ve kalıpları görüp tekrar ederek, kolayca öğrenenebileceksiniz.özel terimlerin yoğun olduğu parçalar için ayrı bir terim sözlüğü oluşturulmuş, az olduğu parçalardaki terimler sözlükle birlikte verilmiştir. Bundan sonra ise metinlerin şimdiki Türkçe ye çevirisi verilmiştir. Bir belgenin iyi okunup doğru anlaşılabilmesi için yazı kadar belgenin diplomatik özelliklerinin de iyi bilinmesi gerekmektedir. Belgeler işlenirken, bazı diplomatik unsurlar hakkında sözlük ve terim sözlükleri kısmında bilgiler verilmiştir. Ünitelerde işlenen belgeler mümkün olduğu kadar okunaklı yazıya sahip metinlerden seçilmiştir. Bu nedenle okumaya alışmakta zorluk çekmeyeceksiniz. Osmanlı Türkçesi ile yazılmış belgeleri okuyup anlamak, düzenli ve sürekli bir çalışma gerektirmektedir. Burada verilen belgelerle yetinmeyip, çeşitli eserlerde neşredilen belgeleri de incelemek, bu kitapta edindiğiniz tecrübeleri o belgeler üzerinde test etmek daha hızlı öğrenmenizi, öğrenmiş olduğunuz bilgilerin daha kalıcı olmasını sağlayacaktır. Bu yolla, zaman içerisinde zengin bir birikim elde edeceksiniz. Arşiv belgelerinde kullanılan diğer yazı türlerini ve belgelerdeki çeşitli diplomatik özellikleri de öğrendiğinizde, artık arşiv belgelerinden çeşitli bilgiler çıkarıp değerlendirebilme becerisini kazanmış olacaksınız. Elinizdeki kitabın, bu amacın oluşmasında size yararlı olacağını umar, başarılar dilerim. Bu kitabın oluşturulmasında değerli katkılarda bulunan Prof.Dr. Muzaffer Doğan, Doç.Dr. Ömer İşbilir, Doç.Dr. Mesut Aydıner ve Yrd.Doç.Dr. Mehmet Topal a şükranlarımı sunarım. Çeşitli aşamalarda emeği geçen Açıköğretim Fakültesi personeline de teşekkür ederim. Editör Yrd.Doç.Dr. Recep AHISHALI
8 OSMANLI TÜRKÇESİ METİNLERİ-II 1Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Nesih yazı türünü tanıyabilecek, Arşiv defterlerinden bir kısmını tanıyabilecek, Defterlerdeki yazıları okuyabilecek Defterlerdeki konulardan bir bölüm,ünü ve bazı terimleri açıklayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Nesih Yazı Türü Teşrifat Defterleri Devlet Törenleri Devlet Daireleri Saray ve Babıali Görevlileri İçindekiler Osmanlı Türkçesi Metinleri-II Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I METİN 1 METİN 2 METİN 3
9 Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I GİRİŞ Ünitenin I, II ve III. metinleri Osmanlı Devlet Arşivlerin de araştırmaya açık olan Teşrifat defterlerinden seçilmiştir. Teşrifat defterleri devletin resmi olarak belirlenmiş tören ve uygulamalarının kayıtlı bulunduğu defterlerdir. Dolayısıyla devletin işleyişinin tören ve protokol kısımlarını bu defterlerden takip etmek ve tanımak mümkündür. Bu kayıtlar diğer belgelerin yetersiz kaldığı durumlarda, tarihçiler için önemli birer kaynak haline gelmektedir. Tarih Bölümü öğrencileri olarak bu defter türünü tanımanız ve genel bir fikir sahibi olmanız hedeflenmiştir. Ünitemizde temel olarak arşiv vesikalarının yazı türlerinden nesih yazı türüne ait defterlerden örnekler sunmak amaçlanmıştır. Defter türleri çok farklı yazı stilleriyle kaleme alındığından biz nesih yazı örnekleri barındıran Teşrifât Kalemi defterlerinden seçim yaptık. Teşrifat defterleri özellikleri itibarıyla, kurumlar, memuriyet isimleri ve bunlarla ilgili terimlerin sık sık kullanıldığı kaynaklardır. Yazı olarak okuma alışkanlığı kazanırken, aynı zamanda kelime ve terim bilgisine de çok katkı yapacak metinler olması düşünülmüştür. Nesih yazı türü yazarken kolay yazılması ve işlekliği dolayısıyla genelde kitap yazılarında kullanılmıştır. Nesihte harfler teknik olarak kendine has şekiller alır. Fakat okumayı kolaylaştıran bir yapısı vardır. Burada harflerin tek tek özelliklerine girmeye yer ve gerek yoktur. El yazılarında temel olarak okumayı harflerin tek tek durumu belirlemekle beraber etkin öğrenmenin bir yolu da kelimeleri bütün olarak hafızada tutmak ve kelime hazinesinin geniş olmasını sağlamaktır. Kelime bilgisi yanında tarihî terimler ve bilgi de okumayı kolaylaştıran diğer etkenlerdir. Ünite içerisindeki her üç metinde de farklı olaylar örnek olarak ele alınmaya çalışılmıştır. Ayrıca sıra sizde bölümlerinde de olayların devamı veya başka kısa olaylar ele alınarak kendi başınıza çalışmanız hedeflenmiştir. Defterlerin içeriğini oluşturan konulara âşina olmanız, kendi başınıza bir okuma yaptığınızda işinizi kolaylaştıracaktır. Elinizdeki bu kitapta birçok defter ve belge örneği göreceksiniz. Şüphesiz bunları okumak size önemli katkılar yapacaktır. Ancak arşiv defterleri ve belgeleri üzerinde etkin bir öğrenim çok daha fazla miktarda belge örneği görmekle mümkündür. Bu bakımdan belge çevrileriyle ilgili kitapları, yazı türleriyle ilgili hazırlanmış kitapları takip etmeniz önemlidir. Belgeleri anlama açısından da kelime bilginizi geliştirme yanında tarihî terimlere ve kavramlara ayrı bir önem vermeniz gerekmektedir. Çalıştığınız bütün metinleri bir sözlük yardımıyla ve tarih terimleri sözlüğüyle beraber çalışmanız size yardımcı olacaktır. Bu sözlüklerin künyelerini kaynakça bölümlerinden bulabilirsiniz.
10 4 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II METİN 1 (Metin 1.1)
11 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 5 (Metin 1.2)
12 6 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II (Metin 1.3) METİN 1 /Metin 1.1/ Mesfûr Moskov ilçisinin Dîvân-ı hümâyûn a getürülmesi, fî 6 R sene 173. Yevm-i mezbûrda tebrîk-i cülûs-ı hümâyûn-ı husrevânîyi hâvî nâme ile vürûd iden Moskov orta ilçisi bilâ-hediye yalnız sâde tebrîk-nâme ile gelüp ve bu misillü düvel-i sâ ire tarafından sâde tebrîk-nâme teslîm iden balyoslar kendü atlarıyla bilâ-resm Bâb-ı âsafî ye gelüp vürûd iden tebrîk-nâmeyi cenâb-ı sadâret-penâhîye teslîm iderdi. Lâkin bundan akdem taraf-ı hümâyûn-ı husrevânîden tahrîr buyurılan tebşîr-nâme-i şehen-şâhî Âstâne de mukīm kapu kethudâsına virilmeyüp hâcegân-ı dîvâniyyeden Şehrî Osman Efendi sefâretiyle Moskov kraliçesine irsâl olunduğundan başka hâlâ Âstâne-i sa âdetde mukīm kapu kethûdasının bu def a dahi kemâkân kapu kethudâlıkda ibkā takrîrini mutazammın rikâb-ı hümâyûna başka bir kıt a nâmesi olup ikisini birden rikâb-ı kâmyâb-ı husrevânîye teslîm ve ol takrîb ile ilçi-i mesfûr ile kapu kethudâsı ma an dîvân-ı hümâyûna getürülmek irâde buyurulmağla ilçi-i mesfûr süvâr olmak içün dîvân rahtlu ve âbâyîlü iki re s ve etbâ ları-çün kırk re s atlar beratasız yedekciler ile Kireç İskelesi ne /Metin 1.2/ irsâl ve çavuşbaşı ağa esvâb-ı dîvânî ve çavuşlar kâtibi ve emîni otuz nefer mıkdârı çavuşân-ı dîvân ile Kireç İskelesi ne varup süvâr olduklarında çavuşbaşı ağa sağda ve ilçi solda kapu kethudâsı girüde Alayköşki altına gelüp saff-beste tevakkuf u ârâm ve re fetlü sadr-ı a zam hazretlerinin dîvân-ı hümâyûna teşrîflerin seyr ü temâşâdan sonra Bâb-ı hümâyûn dan duhûl ve orta kapuda nüzûl ve feth-i şerîf kırâ ati hitâmına dek meks ü ârâm idüp yeniçeriler şorbaya segirtdikleri vakt orta kapudan idhâl olunup kubbe-i hümâyûna gelürken re fetlü sadr-ı a zam hazretleri sadr-ı ahkâmdan kalkup devât odasına teşrîf eyledikden sonra ilçiler kubbe-i hümâyûna idhâl ve nişancı paşa hazretlerinin alt yanında vaz olunan iskemlelere ik âd olundığı gibi re fetlü sadr-ı a zam hazretleri devât odasından kalkup kubbe-i hümâyûna teşrîf buyurduklarında bi l-cümle erbâb-ı dîvân kıyâm ve sadr-ı ahkâma ku ûd buyurup ilçinin hâtırı dîvân tercemânı vesâtatıyla isti lâm olundığı gibi re îsü l-küttâb telhîs kîsesini getürüp mahalline vaz eylediği gibi dîvân kurılup masâlih-i ibâd rü yet ve hitâm buldığı gibi re îsü l-küttâb efendi gelüp arz istîzânını hâvî telhîs huzûr-ı âsafîde bağlanup mühr-i hümâyûn ile mühürlenürken bi l-cümle kıyâm ve ba de t-temhîr kethudâ-yı bevvâbîn-i şehriyârî ile rikâb-ı hümâyûna irsâl ve vürûdına intizâren tevakkuf olunup ve
13 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 7 geldikde re fetlü sadr-ı a zam hazretleri kubbe-i hümâyûn kapusunda istikbâl ve takbîl ve alup makāmlarına geldikde kıyâmen feth ve ihfâ en kırâ et ve tekrâr telsîm ve koyunlarına koyup ku ûd buyurdukları gibi ta âm gelmekle ilçi-i mesfûr yalnız sadr-ı a zam sofrasında ve kapu kethudâsı-i mesfûr mu tâd üzre nişancı paşa hazretleri sofrasında yalnızca ve sâ ir beyzâdegân defterdâr efendi sofrasında ve kusûr etbâ ları mermer sütûnlar altında ta âm ve ba de t-ta âm teşrîfâtî ile matbah emîni kubbe-nişînâna gelüp ve buhûr virir iken vekîl-i harc-ı hâssa ve refîki mesfûrlara gelüp ve buhûr virüp /Metin 1.3/ve cüz îce tevakkufdan sonra mesfûrları bi l-istîzân teşrîfâtî efendi kaldırup dîvân-hâne-i atîk pîşgâhında ilçiye ve kapu kethudâsına hâssü l-hâss iki sevb hıl atler ilbâs ve etbâ larına dahi büyük rûznâmçe kaydı mûcebince hıl atler giydirilüp ve mecmû ı ma -ilçiyân onbir nefer beyzâdegân ve serkâtibleriyle arza duhûl ve arzdan çıkdıkları gibi doğrı orta kapuya gidüp hâss furûn önünde süvâren ârâm ve bi l-cümle erbâb-ı dîvân çıkup tamâm oldukdan sonra avdet itdirilüp ancak kānûn olmadığı ecilden avdetde çavuşbaşı ağa gitmeyüp çavuşlar kâtibi ve emîni ve çavuşân-ı dîvân ile i âde olundu. Metne Âit Sözlük âbâyî: Yünden dokunmuş kaba ve kalınca kumaştan yapılmış giyecek. ahkâm: Emirler, hükümler. ârâm: Durma, eğlenme, dinlenme, yerleşme, istirahat etme, karar kılma. avdet: Geri gelme, dönme, dönüş. Bâb-ı âsafî: Bâb-ı âlî nin önceki ismi. Sadrazamın hükümet ettiği yer. Paşa Kapısı. balyos: Venedik Devleti nin İstanbul daki temsilcilerine verilen isim. Vene dik elçisi. beratasız yedekçiler: Berata adı verilen başlığı giymeyen acemi ocağı, baltacılar mensupları. bevvâbîn: Kapıcılar. Topkapı Sarayı ve Bâbıâlî gibi hükümet merkezlerinin muhafızları. bilâ-hediye: Hediyesiz olarak, hediye olmadan. bilâ-resm: Merâsim yapmadan, törensiz biçimde. Mâlî anlamda; vergisi olmayan. buhûr: Tüts ü. cülûs-ı hümâyûn: Pâdişâhın tahta oturması, tahta oturma merâsimi. cüz î: Az, pek az, az miktarda. devât odası (divit odası): Sadrazamın dîvânhâne bitişiğinde bulunan özel kalem odası. dîvân rahtı: Dîvân günlerinde resmî ve ayrıcalıklı kimselerin atlarına vurdukla rı takım hakkında kullanılır bir tâbirdir. düvel: Devlet in çoğulu, devletler. erbâb-ı dîvân: Divân üyeleri. esvâb: Giyimler, giyecek şeyler. esvâb-ı dîvânî: Dîvân toplantılarında giyilen tören giysileri. etbâ : Tâbi olanlar, hizmetliler, bağlılar. feth-i şerîf: Fetih sûresi. hâcegân: Dîvân-ı hümâyûn kalemlerinin şeflerine ve pâye olarak bunlara denk olanlara verilen ünvân. hâvî: İhtivâ eden, içine alan, şâmil, kaplayan, toplayan. hil at: Kürklerle süslenmiş tören giysisi. hitâm: Son, nihâyet, bitme, tükenme, mühürün basıldığı kâğıtta kalan izi. husrevânî: Pâdişâha ait, hükümdarlıkla ilgili. ibâd: Allâh a kulluk edenler. Bazı durumlarda kamuoyu, halk.
14 8 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II ibkā: Devam ettirme, yerinde bırakma, memur atamalarında eski göre vin devamına izin verme. idhâl: Dâhil etme, içeriye sokma. ihfâ en: Gizli olarak, gizli biçimde. ik âd: Oturtma. intizâr: Bekleme, beklenilme, gözleme, gözlenilme. irâde: Dileme, isteme, meram etme, emir, ferman, buyruk. irsâl: Gönderilme, gönderme, yollanma, salıverme, koyverme. isti lâm: Yazı ile bilgi isteme, bilgi isteme. istîzân: İzin isteme. kâmyâb: Kâm bulucu, bulan, talihli, isteğine ulaşmış, bahtiyar, mutlu. kapu kethudâsı: Eyalet yöneticisi vezirlerin İstanbuldaki temsilcileri. Başka olarak, Bâbıâlî de suçluların tutuklanması ve nezâretiyle ilgili vazifeleri olan görevliler. kemâkân: Eskisi gibi, evvelden olduğu gibi. kırâ at: Okuma. kıt a: Parça, bölük, cüz. kıyâm: Ayakta durma, ayaklanma. ku ûd: Oturma, namazın oturarak edâ edilen kısmı. kubbe-nişînân: Kubbealtı nda icrâ edilen dîvân toplantılarına katılanlar. Divan üyeleri. kusûr: Geriye kalan, artık kalan. ma an: Birlikte, beraber. ma -ilçiyân: Elçilerle birlikte. masâlih: Maslahatın çoğulu, işler, güçler. mecmû : Cem olunmuş, toplanmış, bir araya getirilmiş şey, top, tüm. meks: Bekleme, durma, bir yerde eğlenme mesfûr: Yazılmış, adı geçmiş. (Umumiyetle gayri müslimler için kullanılırdı). misillü: Benzer gibi. mu tâd: Her zaman olduğu gibi. mukīm: İkamet eden, oturan. mutazammın: Tazammun eden, içine alan, kefil olan, üstüne alan. mühr-i hümâyûn: Padişah mührü, sadâret atamalarında pâdişâhın yetkilerini sadraza ma devrettiğini gösteren sembol olarak verilen mühür. nâme: Mektup, kitap, mecmua. nişancı paşa: Dîvân-ı hümayun kalemlerinin bir dönem baş sorumlusu, pâdişâhın fermânlarına tuğra çeken ve belgeleri hukuka uygunlukları açısın dan kontrol eden önemli görevli. Paşa ünvanı taşıdığı zaman nişancı paşa olarak anılırdı. nüzûl: Aşağı inme, konağa inme, konaklama, felç. re fetlü: Merhamet sahibi, esirgeyici, bağışlamacı. re s: Baş, kafa, hayvan sayısı verilirken kullanılan birim. refîk: Refakat eden, arkadaş, yoldaş. resm: Tören, merâsim, bazı durumlarda vergi için de kullanılır. rikâb-ı hümâyûn: Törenlerde padişahın etrafında bulunan maiyeti. Sefer zamanlarında padişahın bulunduğu yerde icra görevi yapan kadrolar. rü yet: Görme, bakma, görülme, iş görme, iş halletme. sadâret-penâhî: Sadrazama ait, sadrazamla ilgili.
15 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I sadr: Göğüs, toplulukta oturulan en merkezde olan yer. saff-beste: Saf bağlamış, sıra sıra dizilmiş. sefâret: Elçilik, elçilik görevi. ser-kâtib: Baş kâtip, bir kalemdeki en kıdemli kâtip. sevb: Bez, elbise. süvâr: Ata binmiş, binici. şehen-şâhî: Pâdişâha ait, hükümdârlıkla ilgili. ta âm: Yemek, yiyecek. takrîb: Yaklaşma, yaklaştırılma, tahmin, yolunu bulma, vesile, bahane. takrîr: Yerleştirme, yerleştirilme, sağlamlaştırma, anlatma, anlatış, önerge, resmî yazı ile bildirme. tebrîk-nâme: Kutlama ifadelerini içeren resmî yazı. telhîs kîsesi: Telhislerin konulduğu zarfa verilen addır. Osmanlılar Tanzimat tan ev vel zarf yerine bez atlas ve kumaş kese kullandıkları için bu tâbir mey dana gelmiştir. telsîm: Ağzını öpme, öpme. temâşâ: Bakıp seyretme, gezme. temhîr: Mühürleme, mühür vurma. teşrîf: Şereflendirme, şereflendirilme, şeref verme, gelmesiyle bir yere şeref verme. teşrîfâtî: Osmanlı protokol ve merâsim kurallarını uygulatan, muhafaza eden, kayıt altında tutan kişi. tevakkuf: Durma, eğlenme, bekleme, bir şeye bağlı olma. vaz : Koyma, konulma. vekîl-i harc: Eski konaklarda, paşa kapılarında her türlü masrafı gören kimseler. Her yeniçeri orta ve bölüğünde odabaşıdan küçük, bayraktardan bü yük olmak üzre vekiliharç isimli bir âmir bulunurdu. vesâtat: Vâsıta olma, aracılık etmek. vürûd: Geliş, gelme, varma, yetişme. 9 Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Adı geçen Rus elçisinin Dîvân-ı hümâyûna getirilmesi. Hicri 1173 senesi Rebiülahır ayının 6 sında. (27 Kasım 1759) Dile getirilen günde yeni pâdişâhın tahta oturuşunun kutlamasını içeren nâme ile gelen Rusya orta elçisi hediyesiz olarak sâdece tebriknâme getirdi. Bunun gibi diğer devletler tarafından sâdece tebriknâme teslim eden elçiler, kendi atlarına binerek tören düzenlenmeden sadâret konağına gelip, getirmiş oldukları tebriknâmeyi sadrazam tarafına teslim ederlerdi. Lâkin bundan önce pâdişâh tarafından yazdırılan ve tahta geçişlerini bildiren mektub, İstanbulda oturan Rusya kapı kethüdasına verilmeyerek Dîvân kalemlerinde hâcegân rütbesi taşıyan Şehrî Osman Efendi elçiliğiyle Rusya kraliçesine ulaştırılmıştı. Bundan başka kraliçe tarafından, şu anda İstanbul da oturan Rus kapı kethüdasının yine eskisi gibi kapı kethüdâlık görevinde devam etmesine dair kararı içeren bir yazı tebriknâmeyle beraber pâdişâh tarafına teslim edilmişti. Bu sebeple tebriknâme getiren elçi ile İstanbuldaki Rusya kapı kethüdası birlikte Dîvân-ı hümâyûn a getirilmek padişâh emri olmakla adı geçen elçinin binmesi için dîvân rahtlı ve âbâyî kumaşlarla süslenmiş iki adet at ve elçilik maiyeti için kırk adet at beratasız yedekçiler ile Kireç İskelesi ne ulaştırıldı.
16 10 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II Çavuşbaşı ağa dîvân törenlerinde giydiği elbiseleriyle ve çavuşlar kâtibi ile çavuşlar emîni otuz nefer kadar dîvân çavuşları ile Kireç İskelesi ne giderek atlara bindiler. Çavuşbaşı ağa sağ tarafta ve elçi sol tarafta, kapı kethüdası geride Alayköşkü nün alt tarafına gelip saf düzeni alarak beklemeye başladılar. Ve sadrazamın (Bâb-ı âlî den) Dîvân-ı hümâyûna (saray tarafına) gelişlerini seyr edip gördükten sonra (bunlar da) Topkapı Sarayı nın en dış kapısından (Bâb-ı hümâyûn) içeriye girerek orta kapıda atlarından indiler. Burada Fetih sûresinin okunuşu bitene dek durup beklediler. Yeniçerilerin çorba içme merasimine geçmeleriyle birlikte orta kapıdan içeri girip kubbe altına getirildiler. Tam bu sırada sadrazam hazretleri kendilerine mahsus makamdan kalkarak yazı odasına geldi. Bundan sonra elçiler Kubbealtına (her zaman dîvân toplantılarının akdedildiği mekân) kabul edildiler. Nişancı paşa hazretlerinin alt tarafına konulan iskemlelere oturtulduklarında sadrazam hazretleri devât odasından kalkıp Kubbealtı na geldiler. Dîvân-ı hümâyûn üyelerinin tamamı ayağa kalkmış olduğu halde sadrazam dîvândaki hüküm verme makamına oturdu ve dîvân tercümanı aracılığıyla elçinin halini hatırını sordu. Hemen ardından reisülküttab efendi telhis kisesini getirip yerine koyar koymaz dîvân toplantısı başladı ve halkın işleri görüldü. (Dîvân toplantısı) sonuçlandığında reisülküttab efendi gelerek padişahın huzuruna arza gitme iznini isteyen yazılı kâğıdı, sadrazamın önünde bağladı ve padişâhın mührü ile mühürlendi. Bu esnâda dîvânda bulunan herkes ayakta bekledi. Mühürleme işinden sonra padişah sarayının kapıcılar kethüdası, padişahın yanına gönderildi ve gelişine kadar beklenildi. Geldiğinde sadrazam hazretleri Kubbealtı kapısında onu karşıladı ve (padişahın izin yazısını) saygıyla kabul ettikten sonra alıp (dîvândaki) makamına gelerek ayakta olduğu vaziyette açtı. Ve içinden okuyarak tekrar öptü ve koynuna koyarak yerine oturdu. Hemen ardından yemek geldiği için adı geçen elçi yalnız olarak sadrazamın sofrasında oturdu. (Elçiyle birlikte gelen Rusya) kapı kethüdası her zamanki gibi nişancı paşanın sofrasında (diğer elçi maiyetinden) ayrı olarak oturdu. (Elçilik heyetinin) diğer önde gelenleri defterdâr efendinin sofrasında yer aldılar. Geri kalan (heyet) mensupları mermer sütunlar altında yemek yediler. Yemekten sonra teşrîfâtî efendi ile mutfak emîni dîvân üyelerine gelerek tütsü verdiler. Sarayın vekilharcı ve yanındaki yardımcısı da (elçilik heyetindekilere) adı geçenlere tütsü verdi. Kısa bir müddet beklemeden sonra teşrîfâtçı efendi izin isteyerek heyeti kaldırıp eski dîvân-hâne önüne götürdü. Burada elçiye ve kapı kethüdasına hâssü l-hâss cinsi iki adet kürk giydirdi. Ve elçinin maiyetine de büyük rûznâmçe defterlerindeki kayıtlar gereğince kürkler giydirildi. Tamamı elçilerle berâber onbir nefer Rus asilzâdeleri ve baş-kâtipleriyle birlikte arza girdiler. Arz merasiminden çıkar çıkmaz doğruca Ortakapı ya giderek sarayın fırını önünde atlarına binmiş olarak bekletildiler. Bütün dîvân üyeleri çıkıp herkes tamam olduktan sonra (elçilik binasına) geri gönderildiler. (Dönüş esnâsında protokol gereği) kanun olmadığı sebepten çavuşbaşı (heyete) eşlik etmeyip, çavuşlar kâtibi ve çavuşlar emîni ve dîvân çavuşlarıyla beraber gönderildiler.
17 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 11 A. Aşağıdaki metni bugünkü dile çevirilmiş olarak yazınız. B. Bugünkü dilde anlamını vermeye çalışınız. 1 METİN 2 (Metin 2.1)
18 12 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II (Metin 2.2) (Metin 2.3)
19 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 13 (Metin 2.4) METİN 2 /Metin 2.1/ Hudâvendigâr-ı sâbık Sultân Ahmed Han-ı sâlis hazretlerinin vefâtına dâ ir resmdir: Hudâvendigâr-ı sâbık Sultân Ahmed Han-ı sâlis hazretlerinin bi-emri llâhi te âlâ sağ taraflarına nâzile isâbet ve iki üç gün mürûrunda ol illet-i gayr-i mümkinü d-devâ ile âhirete rıhlet itmeleriyle ber-mûceb-i de b-i kadîm semâhatlü şeyhü l-islâm efendi hazretleri örf ve beyâz sof ferâce ve sadreyn-i muhteremeyn ve ma zûl ve pâyelileri ve Mekke-i mükerreme ve Medîne-i münevvere ma zûlleri efendiler hazerâtı bi l-cümle örf ve üstleriyle Paşa Kapusu na gelmek üzere tezkireler ile da vet olunup geldiklerinde hevâda gāyet vehâmet olmağla şeyhü l-islâm efendi hazretleri izn ü ruhsat virmeleriyle ulemâ efendiler hazerâtı üst kürklerin çıkarup örf ile ferâce giydiler. Resm-i kadîme göre üst iktizâ itmez idi. Kapucı-başı ağalar ve defterdâr efendi ve tevkī î ve şıkk-ı sânî ve defter emîni vekîlleri ve sekbân-başı ağa bi l-cümle selîmî ve ferâce ve dîvân bisâtlu atlarıyla ve cebeci ve topcı ve top arabacı-başıları vekîlleri ve ocakları kethudâları dahi mücevveze ve kemer rahtlu atlarıyla Paşa Kapusu na gelüp müctemi /Metin 2.2/ oldılar. O esnâda defterdâr vekîli efendi şehr-emîni ve mi mâr ağa tahfîr-i kabr içün Vâlide-i Cedîd Câmi -i şerîfine gidüp ba de l-keşf defterdâr efendi avdet ve şehr-emîni ile mi mâr ağa tahfîr-i kabr ile meşgūl oldılar. Ba dehû Haseki Ağa zikr olunan ricâlin sarây-ı hümâyûnda mevcûd olmaları bâbında şeref-sudûr iden emr-i hümâyûnı teblîğ içün kapuya geldikde cümlesi kalkup sarây-ı hümâyûna azîmet ve akablerince dahi kā im-makām paşa efendimiz hazretleri kallâvî ve sof ferâce ve dîvân bisâtlu at ve önlerince re îsü l-küttâb vekîli efendi ve çavuşbaşı vekîli ağa selîmî ve ferâce ve dîvân bisâtlu atları ve kapucılar kethudâsı ve selâm
20 14 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II ağası ve çavuşlar kâtibi ve emîni ve çavuşân mücevvezeleri ve müşârün-ileyh efendimizin akablerince dahi tezkireci ve mektûbî vekîlleri efendiler mücevvezeleri ve muhzır ağa ve bostancılar odabaşısı vekîlleri balıkçın ve külâh ve sâ ir ağayân dahi mücevvezeleriyle bu tertîb üzre Sarây-ı hümâyûn a gitdiler. Ve semâhatlü şeyhü l-islâm efendi hazretleri dahi illet-i mizâclarından nâşî müşârün-ileyh efendimiz hazretlerini ta kīb iderek gerdûne ile Sarây-ı hümâyûn a azîmet ve arabadan inmeksizin doğrı orta kapudan duhûl ve devletlü dârü s-sa âdeti ş-şerîfe ağası hazretleri ile müşârün-ileyh efendimiz hazretleri Harem in kapusı yanında vâkı tahta üzerinde oturmalarıyla mevlânâ-yı müşârün-ileyh hazretleri dahi mahall-i mezbûra varup müşârün-ileyhümâ hazerâtıyla mücâleset eyledi. Merhûm ve mağfûrün-leh cenâzeleri bâb-ı merkūmun karşusunda vâkı sakf altında gasl olunmak üzre /Metin 2.3/ olmağla gerek şeyhü l-islâm efendi ve gerek kā im-makām paşa ve sâ ir ulemâ efendiler hazerâtı ve gerek ocaklar ağaları ve kethudâları ve defterdâr efendi ve re îs efendi ve çavuşbaşı ağa ve ba zı irâ ati münâsib görilen kimesneler dahi mahall-i mağsile varup rü yet ü müşâhede itdikden sonra berüye gelüp gasle mübâşeret olundı. Ve gasl tamâm olunca semâhatlü şeyhü l-islâm efendi hazretlerinin ayaklarında illetleri olmağla kubbe-i hümâyûn önünde bir mahalde tevakkuf idüp istirâhat buyurdılar. Ve sa âdetlü kā im-makām paşa ve sudûr-ı kirâm efendiler hazerâtı ve sekban-başı ağa ve dahi ba zı ricâl ağa-yı müşârün-ileyh hazretlerinin dîvân eyledikleri odada ve re îs efendi ve çavuşbaşı ağa ve tezkireci ve mektûbî efendiler ve ocaklar ağaları ve sâ irlerden ba zıları oda-i mezbûrun önündeki sofada ve bunlardan mâ adâsı dahi münâsib olan mahallerde tevakkuf eylediler. Ba dehû gasl tamâm olup hâzır oldığı haber virildikde kā im-makām paşa hazretleri ve sudûr-ı kirâm ve sâ ir ricâl bi l-cümle varup merhûmun na aşını elleri üzerinde Bâbü ssa âde pîşgâhında vaz olunan musallâya nakl itdiler. Semâhatlü şeyhü l-islâm efendi alîlü l-mizâc olmalarıyla merhûmı musallâya nakl hıdmetinde bulunamamışlardır ve böyle selâtîn ve şehzâdegân hazerâtının salât-ı cenâzelerinde şeyhü l-islâm efendiler hazerâtı imâmet ide-gelmişler iken mevlânâ-yı müşârün-ileyh hazretlerinin mâni -i imâmet olur özr-i şer îleri oldığına binâ en imâmeti hâlâ imâm-ı evvel-i /Metin 2.4/ sultânî olup sâbıkā Anadolı kādî-askeri olan fazîletlü Mehmed Sâhib Efendi hazretlerine tefvîz itmeleriyle anlar imâmet idüp salât-ı cenâzeyi mevcûd olan ricâl bi l-cümle ol-mahalde ve şevketlü hünkârımız hazretleri dahi arz odası önünde edâ eylediler. Ba dehû şeyhü l-islâm efendi hazretleri ve dârü s-sa âde ağası ve kā im-makām paşa hazerâtı ve sâ ir mevcûd olan ricâl na aşı musallâdan elleri üzerine alup önlerince mü ezzinîn-i hâssa savt-ı a lâ ile mü ezzinlik iderek orta kapuya dek götürdiler. O esnâda sekbân-başı ağa ve sâ ir ocaklar ağaları ilerüye gidüp Yeni Câmi de mevcûd ve müterakkıb olmuşlardır. Ba dehû orta kapu hâricinde herkes atlarına süvâr olup alay ile na aşın önünce gitdiler. Ancak şeyhü l-islâm efendi hazretleri araba ile olduklarından kā im-makām paşa hazretlerinin önünce ve dârü s-sa âde ağası hazretleri dahi mü ezzinîn-i hâssa ile vezîr-i müşârün-ileyhin ardınca ki na aşın önünce gidüp bu vechile Yeni Cami havlısına vardıklarında gerek şeyhü l-islâm efendi ve gerek kā im-makām paşa hazerâtı ve gerek sâ ir ricâl atlarından inüp na aşı istikbâl ve alup kabr-i şerîfe nakl ve defn tamâmında herkes dağılup gitdikden-sonra semâhatlü şeyhü l-islâm efendi hazretleri dahi paşa kapusunı teşrîf idüp kā im-makām paşa hazretleriyle oturur iken taraf-ı pâdişâhîden Yalı Köşkü ne da vet olunmalarıyla kalkup huzûr-ı hümâyûna gitmişler. Ve rikâb-ı hümâyûn ağaları dahi mücevvezeleriyle mevcûd, gaflet olunmaya. Ve ulemâ efendilere üst kürk giymek iktizâ itmez ferâce ve örf giyerler. Resm-i kadîm böyledir.
21 Metne Âit Sözlük 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I ağayân: Osmanlı askerî sınıfında rütbe sahibi görevliler. Askerî sınıfa ait bir rütbe. akab: Topuk, ökçe, arka, an. alîlü l-mizâc: Sağlığın bozulması. Hasta olmak. arz odası: Divan toplantılarından sonra padişaha bilgi sunulan yer. azîmet: Yönelme, niyyet. balıkçın: Balıkçıl kuşundan elde edilen uzun ve kıymetli bir tüy olup yeniçeri ocağına mensup bazı kimseler takma hakkına sahiptiler. bi-emrillâh: Allâh ın emri ile. çavuşân: Dîvân-ı hümâyûn toplantılarında, dîvânın düzeni ve güvenliği ile ilgi li çeşitli görevleri yerine getiren sınıf. çavuşbaşı: Dîvân ve Bâb-ı âlî nin güvenliğinden sorumlu, buralarda görev ya pan çavuşların başı, adlî işlerin takibinden sorumlu görevlilerin başı. dârüssaade ağası: Sarayda bulunan haremağalarının başı ve en büyük amiri. Haremeyn evkafının idarecisi. de b-i kadîm: Eskiden beri yapılagelen uygulama, eski gelenek. defter emîni: Arazî kayıtları ve arazîye dayalı işlemleri yürüten, muhâfaza eden bü ronun başındaki memur. devâ: İlaç, çâre, tedbir. dîvân bisâtı: Dîvân törenlerine mahsus kullanılan ve atları süslemek için kullanı lan örtü. duhûl: Giriş, giriş yapma, dâhil olma. gasl: Ölüyü yıkama, temizleme, yıkama, yıkanma. gerdûn: Dönen, dönücü, dünyâ, felek. gerdûne: Araba. hazerât: Hazret in çoğulu. Efendiler, sahipler, saygı duyulan kimseler. hudâvendigâr: Âmir, hükümdar. Osmanlı pâdişâhlarından I. Murad ın ünvânı. huzûr-ı hümâyûn: Pâdişâhın huzuru. hümâyûn: Mübârek, kutlu, pâdişâhlara ait. iktizâ: Gereklilik, lazım olma hali, ihtiyaç derecesinde olma. illet: Hastalık, rahatsızlık. illet-i mizâc: Sağlığın bozulması, vücudun hastalanması. imâmet: İmamlık yapma, bir gruba, zümreye, devlete başkanlık etmek. imâm-ı evvel: Pâdişâh imamı, Topkapı Sarayı nda hizmet veren birinci imam. irâ ât: Göstermeler, tayin etmeler. istikbâl: Gelecek, karşılama. kaimmakam paşa: Sadrazam İstanbul da bulunmadığı zamanlarda onun görevine bakan kişi. kallâvî: Vezirlere mahsus üst tarafı dar telli kavuk. kapu: Hükümet merkezi, önceleri dîvân-ı hümâyûn daha sonra Bâbıâlî için kullanılan terim. ma zûl: Azl edilmiş, görevden el çektirilmiş. mağfûrün-leh: Kendisine mağfiret olunmuş. mağsil: Gasilhane, ölü yıkanan yer. mektûbî: Sadâret bünyesinde oluşan mektûbcu kaleminin reisi. Ayrıca çeşitli birimlerin de kendilerine mahsus mektubcuları bulunurdu. 15
22 16 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II mevlânâ: Efendimiz anlamına kullanılır. Bazı ilmiye mensuplarının ve şeyhle rin lâkabı olarak da kullanılır. mezbûr: Dile getirilmiş, anılmış. mi mâr ağa: Mimarbaşılar için kullanılan bir tabirdir. Mimarbaşı resmî binaların tamir ve inşâsıyla meşgul olan mimarların âmiriydi. mizâc: Huy, tabiat, sıhhat. muhterem: İhtiram olunmuş saygıdeğer, sayın. muhzır ağa: Yeniçeri ocağının ileri gelen zâbitlerinden birisi. Bâbıâlî ile yeniçeri ocağı arasındaki ilişkileri düzenleyen kişi. musallâ: Namaz kılmağa mahsus açık yer, cami civarında cenaze namazı kılı nan yer. mübâşeret: Bir işe girişmek, başlamak. mücâleset: Birlikte, berâber oturma. mücevveze: Başa giyilen üstü bombeli bir çeşit kavuk, büyük sarık. müctemi : İctima eden, toplanan, toplanmış, toplu, birikmiş, birleşmiş. mürûr: Geçme, bir yerden bir yere geçme, geçip gitme. müşâhede: Gözlem, şahit olma olayı, görerek yaşayarak tesbitte bulunma. müşârünileyh: Kendisine işaret olunmuş olan, adı daha önce geçmiş olan. müşârünileyhümâ: Kendilerine işâret olunanlar, daha önce zikredilmişler. müterakkıb: Bekleyen, gözleyen, uman. na aş: İçinde ölü bulunan tabut, cenaze, kefene sarılıp tabuta konmuş ölü. nâşî: Neşet eden, edici, ileri gelen, ötürü, dolayı, sebebiyle. nâzile: Belâ, sıkıntı, inme, nezle. Ortakapu: Topkapı Sarayı nın Bâbüsselâm diye de anılan ikinci kapısı. örf: Âdet, hüküm, gelenek, ulemânın giydikleri bir çeşit kavuk, ihsân. özr-i şer î: Hukuki gerekçe, hukuki engel, hukukça kabul edilebilir mazeret. Paşa Kapısı: Sadrazam ın hükümet ettiği yer, Bâbıâlî için kullanılan bir isim. pâye: Rütbe, derece, ilmiye sınıfının bir rütbesi. pîşgâh: Ön, ön taraf. raht: Divân törenlerinde kullanılan atlara giydirilen takım. reisülküttab: Divân-ı hümâyûn ve Bâbıâlî de kâtiblerin en yüksek amiri ve devle tin dışişlerinden sorumlu görevlisine verilen isim. resm-i kadîm: Eskiden beri uygulanan merâsim, kökleri eskiye uzanan gelenek. rıhlet:(rihlet): Göç, göçme, ölme. ricâl-i bâb: Kapı ricâli; Bâbıâlî görevlileri için kullanılan bir tabir. rikâb-ı hümâyûn: Törenlerde padişahın etrafında bulunan maiyeti. Sefer zamanlarında padişahın bulunduğu yerde icra görevi yapan kadrolar. rü yet: Görme, bakma, görülme, iş görme, iş bitirme. sâbık: Geçici, geçen, geçmiş. sadreyn: Rumeli ve Anadolu kazaskerleri ten sonra Anadolu ve Rumeli kazaskerlerinin müsteşarı. sakf: Tavan, çatı, dam. salât: Namaz. sâlis: Üçüncü. savt: Ses. savt-ı a lâ: Yüksek ses.
23 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 17 selâtîn: selîmî: semâhat: sof ferâce: sudûr-ı kirâm: süvâr: şehr-emîni: şeref-sudûr: şıkk-ı sânî (defterdârlığı): tahfîr: teblîğ: tefvîz: tertîb: teşrîf: tevakkuf: tevkī î: tezkire: ulemâ: vech: vehâmet: Sultân ın çoğulu, sultânlar, pâdişâhlar. Bir çeşit başlık (Yavuz Sultan Selim e nisbetle bu ismi almıştır). Cömertlik, el açıklığı, iyilikseverlik. İnce keçi kılından şal gibi dokunan bir çeşit kumaştan yapılan giysi. Rumeli ve Anadolu kazaskerleri. Ata binmiş, binici. Belediye işleriyle ilgilenen sorumlu. İstanbul un beledî işlerinin ba şında bulunan kişi. Şerefle çıkan, şerefle çıkaran, (pâdişâh emri). 16. yüzyıl ortalarında Rumeli ve Anadolu defterdarlıklarına ba ğlı sahil bölgeleri ayrılıp, İstanbul daki mukataalar da bunlarla birleştirilmek suretiyle devlet merkezinde kurulan defterdarlığa ve rilen isim. Başındaki defterdâra da şıkk-ı sânî efendi denilirdi. Çukur kazma. Yetiştirme, eriştirme, bitiştirme, götürme, taşıma. İhâle, sipâriş etme, edilme, dağıtım. Dizme, sıralama, düzene koyma, sıra, dizi, düzen. Şereflendirme, şereflendirilme, şeref verme, gelmesiyle bir yere şe ref verme. Durma, eğlenme, bekleme, bir şeye bağlı olma. Nişancının bir diğer ismi. Tezkere, pusula, hükümetten alınan izin kâğıdı, bazı meslek sahi bi kimseler için yazılan biyografi. Âlimler, ilmiye sınıfı mensupları, medrese mezunu ve mensubu ilim adamları ve devlet görevlilerinin mensup oldukları zümreye verilen isim. Yüz, şekil, sûret. Korkulacak vaziyet, şüpheli durum, tereddüt hâlinde olma. Metnin Bugünkü Dile Çevirisi Bir önceki pâdişâh olan Sultan III. Ahmed Han hazretlerinin, (1730 yılında tahttan ayrılmak zorunda kalan III. Ahmet 1736 yılında vefât etmişti) Allah ın takdiri olarak, (vücudunun) sağ tarafına felç gelmişti. İki-üç gün geçtikten sonra o tedavisi mümkün olmayan hastalık sebebi ile öbür dünyaya göç etti. Eskiden beri uygulanmakta olan bir gelenek gereğince, şeyhülislâm efendi hazretleri örf isimli başlığı ve beyaz softan yapılmış ferâce kıyafetiyle, Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, eski kazaskerler ve Rumeli ve Anadolu kazaskerliği payesi taşıyan ilmiye mensupları, Mekke ve Medine kadılığı yapmış olanların hepsi birden örf ve üst giysileriyle (hükümet merkezi olan ve Bâb-ı âlî de denilen) Paşa Kapısı na gelmeleri için kendilerine davet tezkereleri yazıldı. (Bâb-ı âlî ye) geldiklerinde havada ağır bir sıkıcılık olduğundan şeyhülislamın verdiği izinle ulema efendiler üst kürklerini çıkarıp örf ve ferace giydiler. Eski kaideye göre üst kürkü giymek gerekmiyordu. (Ulemâdan başka) kapıcıbaşı ağalar ve defterdâr efendi, nişancı efendi, ikinci defterdâr, defter emîni vekîlleri (Asil görevliler seferde olduğu zaman İstanbul da bunların vekilleri görev yapardı) ve sekbanbaşı ağa hepsi selîmî adı verilen başlıklar ve üstlerinde ferace ve dîvân eğerleriyle süslenmiş atlarıyla (Paşa Kapısı na geldiler). Topcubaşı ve top arabacı-başı vekilleri ile topcu ocakları kethüdaları da (başlarında) mücevveze başlıklarıyla ve kemer eğerle süslenmiş atlarıyla Paşa Kapısı na gelip toplandılar. O sırada defterdâr vekîli efendi, şehremini efendi ve baş mimar ağa, mezar kazdırmak için Yeni Valide Cami sine gidip mezar
24 18 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II yerini tesbitten sonra defterdar efendi geri döndü. Şehremini ve mimar ağa mezar kazımı ile ilgilenmeye devam ettiler. Daha sonra Haseki ağa yukarıda adı geçen devlet adamlarının Topkapı Sarayı nda bulunmaları hakkında yazılan padişâh emrini bildirmek için Bâb-ı âlî ye geldi. Herkes ayağa kalkıp Saray a yöneldiler. Bunların arkasından da kaymakam paşa (sadrazam İstanbul dışında iken onun yerine görev yapan vekîli) efendimiz hazretleri başında kallâvî başlık, üzerinde sof ferace, dîvân eğeriyle süslenmiş atına binmiş halde, önlerinde giden reisülküttab vekili efendi ve çavuşbaşı vekili ağa selîmî başlıklarıyla ve üzerlerinde ferace ile yine dîvân eğerli atlarıyla (gitmekte idiler). (Yine önlerinde olmak üzere) kapıcılar kethüdası, selam ağası, çavuşlar kâtibi ve çavuşlar emini ile diğer çavuşlar başlarında mücevvezeleri giymiş halde idiler. Kaymakam paşanın arka tarafında ise tezkireci efendi ile mektûbî efendi vekilleri başlarında mücevvezeleri giymiş oldukları halde (bulunuyorlardı). Muhzır ağa ve bostancılar odabaşısı vekilleri ise kuş tüylü başlık ve külâh giymişlerdi. Diğer askeri sınıf mensupları da mücevvezeler giymiş oldukları halde bu düzen içerisinde Topkapı Saray ına gitdiler. Şeyhülislam hazretleri de sağlığının bozukluğundan dolayı kaymakam paşayı takib ederek araba ile Saray a yönelerek arabadan inmeksizin doğru orta kapıdan içeri girdi. Devletlü darüssaade ağası ile kaymakam paşa hazretleri harem kapısı yanında bulunan tahta üzerinde oturduklarından şeyhülislam hazretleri de zikredilen yere varıp onlarla beraber oturdu. Kendisine mağfiret olunmuş olan (padişah hazretlerinin) cenâzeleri Harem kapısının karşısında bulunan kubbe altında gasl olunmak üzre olduğundan gerek şeyhülislam efendi gerek kaymakam paşa ve diğer ilmiye sınıfı mensupları, yine (askerî sınıftan) ocak ağaları ve ocakların kethüdaları, defterdâr efendi, reisülküttab efendi, çavuşbaşı ağa ve diğer naaşı görmesi uygun olan kimseler gasil yerine giderek (cenâzeyi) gördükten sonra geriye çekildiklerinde yıkamaya başlanıldı. Ve yıkama işi bitinceye kadar, şeyhülislam efendi hazretleri, ayaklarından hastalığı olması sebebiyle Kubbealtı önünde bir yerde bekleyip istirahat ettiler. Yine saadetli kaymakam paşa ile Anadolu ve Rumeli kazaskerleri, sekbanbaşı ağa, bazı devlet adamlarıyla birlikte adı geçen ağanın toplantı yaptığı odada (beklediler). Reisülküttab efendi, çavuşbaşı ağa, tezkireci efendi, mektubcu efendi ile (yeniçeri ve topcu) ocaklarının ağaları vesâirleri zikredilen odanın önündeki sofada (durdular). Geri kalanları da uygun olan yerlerde bekleştiler. Daha sonra cenazenin yıkanması bitirilip, hazır olduğu haber verildiği zaman kaymakam paşa hazretleri, Rumeli ve Anadolu kazaskerleri ve diğer devlet adamları birlikte varıp merhumun cenazesini elleri üzerinde Bâbü s-sa âde(topkapı Sarayı nda enderun kısmına açılan üçüncü kapı) önüne konulan musallâ taşına götürdüler. Şeyhülislam efendinin sağlığı bozuk olduğu için merhum padişahı musallaya götürme hizmetini yerine getirememiştir. Bunun gibi pâdişâh ve şehzâdelerin cenaze namazlarında şeyhülislam olanlar imamlık yapagelmiştir. Ancak şeyhülislam efendinin imamlığına engel olacak biçimde fıkhî özürleri olduğundan imamlık görevini, hâlâ (Topkapı Sarayında) pâdişâhın birinci imamlığı görevinde olan daha önce de Anadolu kazaskerliği görevi yapmış olan Mehmet Sâhib Efendi ye aktardığından o imamlık yaptı. Cenâze namazını mevcut olan bütün devlet adamları orada kılarken, şevketli padişâh hazretleri (I. Mahmut) arz odası önünde kıldılar. Daha sonra şeyhülislam efendi, dârüssaade ağası, kaymakam paşa ve diğerleri naaşı musallâdan elleri üzerine aldılar. Önlerinde bulunan saray müezzinleri, yüksek sesle (sûreler, sâlât ve selâmlar) okuyarak Ortakapı ya (Topkapı Sarayı nın Bâbü s-selâm da denilen ikinci kapısı) kadar götürdüler. Bütün bunlar yapılırken sekbanbaşı ağa ve diğer askeri ocakların ağaları önceden gidip Yeni Cami de hazır şekilde bekler duruma geçmişlerdi. Daha sonra Ortakapı dışında herkes atlarına binerek (cenaze) tören yürüyüşü düzeninde cenâzenin önünde yer alarak gittiler. Ancak şeyhülislam hazretleri (sağlık problemi dolayısıyla) araba ile gittiğinden kaymakam paşanın önünde yer aldı. Dârüssaade ağası saray müezzinleri ile birlikte kaymakam paşanın ardından giderek
25 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I buna rağmen cenazenin önündeydi- bu şekilde Yeni Cami avlusuna vardılar. Burada gerek şeyhülislam efendi gerek kaymakam paşa ve de diğer devlet adamları atlarından inerek cenazeyi karşıladılar ve alıp kabrine koydular. Defin işi sonunda herkes dağılıp gittikten sonra şeyhülislam hazretleri de sadrazamın konağına gelerek kaymakam paşa hazretleriyle oturur iken pâdişâh tarafından Yalıköşkü ne davet olunduklarından kalkarak padişahın huzuruna gittiler. (Bu ziyaret sırasında) sarayda görevli olan rîkab-ı hümâyûn ağaları da tören kıyâfetleriyle hazır durumdaydılar. Bunu (gelecekte de böyle bir durum olursa) unutmamak gerekir. Ve (yine unutmamak gerekir ki) ilmiye sınıfına mensup olanlara (böyle bir törende) üst kürkü giymek mecbûrî değildir; ferâce ve örf giymeleri yeterlidir. Eskiden beri (yapılagelen) uygulama böyledir. 19 A. Yukarıdaki metni okuyunuz. B. Yukarıdaki metnin yabancı kelimelerini bularak anlamlarını yazınız ve bulduğunuz kelimeler yardımıyla metnin anlattığı konuyu özetleyiniz. 2
26 20 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II METİN 3 (Metin 3.1)
27 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 21 (Metin 3.2)
28 22 Osmanlı Türkçesi Metinleri-II (Metin 3.3)
29 1. Ünite - Nesih Yazısı ile Metinler: Defterlerden Örnekler-I 23 METİN 3 /Metin 3.1/ Şürût-ı Cumhûr-ı Müctemi a-i Cezâyir-i Seb a: Bu def a bâ-avn-i inâyet-i cenâb-ı hayrü n-nâsırîn kabz ve teshîr olunan Venedik den münfekk Korfu ve Zanta ve Kefalonya ve Ayamavra ve Pakso ve İtaki ve Çuka ve bunların muzâfât u mülhakātından meskûn ve gayr-ı meskûn ne-kadar adalar var ise taraf-ı Devlet-i aliyye den karîn-i kabûl ve tasdîk olan sûret-i hükûmet-i dâhiliyeleriyle (metinde yanlış yazılmış) idâre olunmaları üzre Cezâyir-i Seb a Müctemi a-i Cumhûrı nâmıyla saltanat-ı seniyyenin cizye-güzârı ve tâbi ve mahkûm ve mahmîler olup ancak Cezâyir-i mezkûrenin vücûh ve asil-zâdegân ve sergerdelerinin kadr ü i tibârı tezâyüdi içün lâzım gelen vesâ ilin istikmâli emirlerine müsâ ade-i seniyye tecvîzi şi âr-ı saltanat-ı seniyyeden idüği zâhir oldığından dâhilî nizâmları kā idesi üzre ahâlîden olarak ârâ ile müntehab olan yerlü sergerdeleri hakkında fîmâ-ba d kinez ve sâ ir sergerde olan asil-zâdegân haklarında beyler ta bîri isti mâl olunmak ve taraf-ı Devlet-i aliyye den ol-havâlî mâddelerine dâ ir şeref-rîz-i sudûr olan bi l-cümle ahkâm ve evâmir-i seniyyede bu vechile yazılmak ya ni kinezi ve beyleri deyu elkāb tahrîr olunmak ve cemî me mûrîn-i saltanat-ı seniyye tarafından bu unvân ile tesmiye olunmak ve cumhûr-ı mezkûrun mevâdd ve masâlihini rü yet ü tanzîm içün Dubrovnik konsolosı gibi konsolosı olarak yerlü bey-zâdelerinden bir nefer bey-zâdenin Âstâne-i /Metin 3.2/ sa âdet de ikāmet ü istihdâmı câ iz ola. Cumhûr-ı mezkûr re âyâsı haklarında şefkat ü merhamet-i tâcdârâne erzânî buyurılup her hâlde esbâb-ı refâhiyyetleri istihsâlinde müsâ ade-i seniyye-i husrevâne derkâr oldığına binâ en li-ecli l-imtiyâz maktû an tahsîs olunan yirmibeş bin guruş cizyelerin sikke-i hasene-i pâdişâhîye tatbîkan üç senede bir kerre müctemi an ya ni nişân-ı hümâyûn târîhi olan binikiyüz ondört senesi zilkadesinin sekizinci gününden (4 Nisan 1800) i tibâr ile be-her üç senede yetmişbeş bin guruş olarak kendi ilçileriyle veyâhûd Âstânede mukīm konsolosı olan bey-zâdeleri vâsıtasıyla teslîm-i hazîne-i âmire eyleyeler. Ve bu bâbda Dubrovniklü haklarında müsâ ade buyurılan rüsûm ne ise mezkûrü l-mikdâr cizyelerini teslîme me mûr olacak ilçileri hakkında aynıyla icrâsına müsâ ade-i seniyye tecvîz oluna. Ve saltanat-ı seniyyenin tecrübe-güzâr ve ubûdiyyet-kârı olan cumhûr-ı mezkûr re âyâsı farîza-i zimmet ve teba iyyet ve mahkûmiyyetleri olan sadâkat ü itâ at merâsimini gereği gibi îkā itdikce beher-hâl revâbıt-ı dâhiliyye ve hâriciyyelerinde Dubrovnik Cumhûrı haklarında ez-kadîm cârî olan istihkāk ve imtiyâzâtının cümlesiyle kâmyâb olalar. Ve Dubrovniklünün gerek kendi nefsleri /Metin 3.3/ ve gerek emvâl ve eşyâları haklarında Memâlik-i mahrûse de cârî olan kavâ id her ne ise cumhûr-ı mezkûr hakkında dahi aynıyle icrâ oluna deyu bu def a cânib-i seniyyü l-menâkıb-ı tâcdârîden bâlâsı hatt-ı hümâyûn-ı inâyet-makrûn ile müveşşahan inâyet ü ihsân buyurılan nişân-ı şerîf-i âlî-şânda mevâdd-ı sâ ire ile münderic ü mastûr olup ancak el-hâletü hâzihî Der-aliyye de mukīm cumhûr-ı mezkûrun vekîlleri nişân-ı hümâyûn teslîm zımnında Bâb-ı âlî ye da vet olunmuş olmalarıyla çend nefer mersûmların Bâb-ı âlî ye vürûdları-çün bu hengâmda îcâb iden resmin icrâsına müsâ ade-i hazret-i zıllullâhî der-kâr ise dahi işbu resm hâric ez-âde oldığı bedîdâr olup ya ni rüsûm-ı mezkûre fîmâ-ba dına sirâyet itmemek ve bir vakitde misl ittihâz olunmamak ve teslîm-i nişân-ı hümâyûnda şu vechile icrâ-yı rüsûm olundı deyu ba de-ezîn iddi â olunmamak ve mülgā ani l-amel olarak terk ile bir vakitde mürâca at iktizâ itmediği bedîhî ve nümûdâr olup kaldı ki bundan böyle cumhûr-ı mezkûr tarafından her üç senede bir def a cizye-i mezkûrelerini teslîm içün vürûd idecek ilçileri (metinde lam harfi yeterince gösterilmemiş) haklarında gerek ber-mu tâd Bâb-ı âlî de ve gerek dîvân-ı hümâyûnda Dubrovniklüye ez-kadîm ne-vechile icrâ-yı resm oluna-gelmiş ise kadîmîsi üzre zikr olunan ilçileri haklarında dahi aynıyla icrâ olunmak bâlâda mezkûr nişân-ı hümâyûn şerâ iti muktezâsından olmağla vakten mine l-evkāt ve sebeben mine lesbâb Dubrovniklünün an-asl haklarında icrâ olunu-gelen rüsûmı bu vechile tecâvüz it-
DEFTER-İ TEŞRÎFÂT'IN METNİ FİHRİST 1
DEFTER-İ TEŞRÎFÂT'IN METNİ FİHRİST 1 CÜLÛS-I SULTÂN MUSTAFA HÂN 1 Alay-ı Nakl-i Na ş-ı Mağfiret-Nişân..4 Cülûs-ı Hümâyûnun Ertesi Günü Bâbıâsafî'ye Vürûd Eden Hatt-ı Hümâyûn... 4 Mühr-i Hümâyûn İhsânı
- 56 - Mahmûd Paşa Kütüphanesinin Yeniden Açılışı * Daru s-sa adetu ş-şerîfe ağası hazretlerinin nezareti âliyelerinde olan evkâftan Mahmûd Paşa yı veli tâb-ı serâh 1 hazretlerinin mahmiyye-i İstanbul
Server Dede. - Server baba şu Bektaşilerin bir sırrı varmış nedir? Diye takılır, sula sorarlardı.
Server Dede Sultanahmet Meydanı nda Tapu ve Kadastro Müdürlük binasının arka tarafına geçerseniz, bir incir ağacının altında 1748 tarihli enteresan bir mezar görürsünüz. Mezarın baş kitabede buradan yatan
MÜTEFERRİKA. MUTAFARRİKA, Osmanlı d e v l e t i t e ş k i l â t ı n d a ve sar a y ı n d a bir türlü h i z m e t s ı n ı f ı t i a ( müteferrika
MÜTEFERRİKA. MUTAFARRİKA, Osmanlı d e v l e t i t e ş k i l â t ı n d a ve sar a y ı n d a bir türlü h i z m e t s ı n ı f ı t i a ( müteferrika cemâati, müteferrika taifesi) ve bu s ı n ı f a m e n s
MEHMED ES AD MEDHÎ SADARET TEŞRÎFAT DEFTERİ. (OSMANLILAR'DA CÜLÛS ve CENAZE TÖRENLERİ) Hazırlayan: Üzeyir YILDIRIM. Editör: Prof. Dr.
MEHMED ES AD MEDHÎ SADARET TEŞRÎFAT DEFTERİ (OSMANLILAR'DA CÜLÛS ve CENAZE TÖRENLERİ) Hazırlayan: Üzeyir YILDIRIM Editör: Prof. Dr. Abdülkadir ÖZCAN İSTANBUL 2007 T. C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI KÜTÜPHANELER
KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 7: 27 Kasım 2006 Konu: Osmanlı Devleti nin Merkez Örgütü Okuma: Ortaylı, 1979, sf. 132-157.
KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 7: 27 Kasım 2006 Konu: Osmanlı Devleti nin Merkez Örgütü Okuma: Ortaylı, 1979, sf. 132-157. Osmanlı Yönetim Örgütü Merkez ve Eyalet Örgütleri Merkez Örgütü 1. Padişah ve
Türklerin İslamiyeti kabul etmeleriyle birlikte hukuk sisteminde değişiklikler yaşanmıştır. Töre devam etmekle birlikte Şeri Hukuk ta uygulanmaya
Türklerin İslamiyeti kabul etmeleriyle birlikte hukuk sisteminde değişiklikler yaşanmıştır. Töre devam etmekle birlikte Şeri Hukuk ta uygulanmaya başlamıştır. Böylelikle Türk-İslam devletlerinde Hukuk
T. C. Başbakanlık, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu TÜRK TARİH KURUMU
T. C. Başbakanlık, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu TÜRK TARİH KURUMU Türk Tarih Kurumu, Kızılay Sokağı No: 1 06100 Sıhhiye - ANKARA Tel: +90 312 3102368, Faks: +90 312 3101698 Türk Tarih Kurumu
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...15 BİRİNCİ BÖLÜM OSMANLI DEVLETİNDE MERKEZ TEŞKİLATI...17 Osmanlı Devleti nin Yapısı...17 Osmanlılarda Hâkimiyet Anlayışı...18 Osmanlı Hâkimiyet Anlayışının Kaynakları...19 Türk-Moğol
Yavuz Selim 1470 tarihinde Amasya da doğdu. Annesi Gülbahar Hatun Dulkadiroğulları beyliğindendir.
Yavuz Selim 1470 tarihinde Amasya da doğdu. Annesi Gülbahar Hatun Dulkadiroğulları beyliğindendir. YAVUZ SULTAN SELİM Babası: Sultan II. Bayezid Annesi: Gülbahar Hatun Doğum Tarihi: 10 Ekim 1470 1 / 5
Tarihi Siyesepol Köprüsü nün altı 38 YEDİKITA EYLÜL 2014
38 YEDİKITA EYLÜL 2014 Tarihi Siyesepol Köprüsü nün altı ... Nısf-ı Cihan İsfahan... Hz. Ömer (r.a.) devrinde fethedilmişti. Selçukluların başşehri, Harzemşahların, Timurluların ve Safevilerin gözdesiydi.
İÇİNDEKİLER. 1. Başkent Mülki Protokolü 46 2. İl Protokolü 46 3. İlçe Protokolü 52 4. Kasaba ve Köy Protokolü 52
İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM PROTOKOL A. Protokolün Tarihsel Gelişimi 1 B. Protokolün Anlam ve Önemi 5 C. Protokol Mevzuatı 12 D. Protokol Müdürlüğünün Görev, Yetki ve Sorumlulukları. 13 II. BÖLÜM PROTOKOL İLKELERİ
KTÜ RİZE İLAHİYAT FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM VE ARAŞTIRMA FAALİYETLERİNE İLİŞKİN RAPORDUR. A-2003-2004 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI: 1- FİZİKİ DURUM: 2003-2004 Eğitim-Öğretim Yılı içerisinde Rektörlüğümüzce yapılan
Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik R.G. Tarihi:08.05.1988 R.G. Sayısı:19808 BİRİNCİ KISIM Genel Esaslar Amaç: MADDE 1- Bu yönetmeliğin amacı, devletin tüm güç
III. BÖLÜM PROTOKOL TÜRLERİ VE PROTOKOL LİSTELERİ
İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM PROTOKOL A. Protokolün Tarihsel Celişimi...1 B. Protokolün Anlam ve Önemi... 6 C. Protokol Mevzuatı... 13 D. Kurumlarda Protokol Müdürlüklerinin Kuruluşu ve Görev - Yetki - Sorumlulukları...
SULTAN MEHMET REŞAT IN RUMELİ SEYAHATİ 2
SULTAN MEHMET REŞAT IN RUMELİ SEYAHATİ 2 BAKİ SARISAKAL SULTAN MEHMET REŞAT İSTANBUL DAN AYRILIYOR Dün İstanbul un büyük ve tarihi günlerinden biri idi. Bir gün ki ulviyet ve ihtişamı şahit zai iftiharı
Osmanlı'da devşirme sistemi
On5yirmi5.com Osmanlı'da devşirme sistemi Osmanlı Devleti'nde uygulanan devşirme sistemi nedir? Nasıl uygulanır? Yayın Tarihi : 19 Şubat 2014 Çarşamba (oluşturma : 7/16/2017) 623 yıl boyunca hakimiyet
BULGARİSTAN AZİZ KİRİL VE METHODİUS ULUSAL KÜTÜPHANESİ NDE BULUNAN SİNOP İLE İLGİLİ OSMANLI ARŞİV BELGELERİ
BULGARİSTAN AZİZ KİRİL VE METHODİUS ULUSAL KÜTÜPHANESİ NDE BULUNAN SİNOP İLE İLGİLİ OSMANLI ARŞİV BELGELERİ Mustafa YAYLA 1 Ahmet ALTAY 2 ÖZET Bu çalışmada Bulgaristan Aziz Kiril ve Methodius Ulusal Kütüphanesi