Beylerbeyi Sarayı - Beyaz Tarih
Yer : İstanbul - Beylerbeyi
Tarih : 1861 - 1865
Yaptıran : Sultan Abdülaziz
Mimar : Serkis Balyan
İlk Büyük Konuğu : III. Napolyon’un eşi Fransa İmparatoriçesi Eugénie
Osmanlı Devleti döneminde bir süre has bahçe olarak kullanılan buradaki yapılar III. Mustafa zamanında yıkıldı ancak II. Mahmud kendi döneminde buraya ahşap bir saray yaptırdı. Mabeyn ve Harem daireleri, Serdab Köşkü, Sarı Köşk, Şevkabad, Küçükyalı, Büyükyalı ve bendegan daireleri, hamamlar, mutfaklar ve ahırlardan meydana gelen bu tesisler kendi döneminin en büyük sahil sarayını meydana getiriyordu. 1851 yılında çıkan yangında büyük bir kısmı yanan bu sarayın diğer binaları da Abdülaziz tarafından yıktırılıp yerine bugünkü Beylerbeyi Sarayı yaptırıldı. Batı ve Doğu üsluplarının kaynaştırılması suretiyle yapılan Beylerbeyi Sarayı Harem ve Mabeyn bölümleriyle Türk evi plan özelliği taşımaktadır. Gerek deniz cephesi gerekse yan cepheler, orta bölümleri dışarıya doğru taşan üç kısım olarak düzenlendi. Bodrum dahil üç katlı olan sarayın birinci ve ikinci katları pencerelerle hareketlendirilmiş ve bu pencerelerin aralarında ve duvar köşelerinde tek ve çift sütunlar yerleştirilmiştir.
Her iki katta toplam altı salon, yirmi beş oda ile hela ve banyoların bulunduğu; sarayın tefrişi için kullanılan kumaşların Hereke fabrikalarında özel olarak dokunduğu bilinmektedir. Birçok oda ve salonun tavan ve duvarlarını yağlı boya tekniğiyle yapılmış Türk bayrağı taşıyan gemi resimleri ile sülüs ve ta‘lik hatlarıyla yazılmış manzumeler süslemektedir. Yapının arka tarafında bulunan set bahçeleri Harem ve Mabeyn bölümlerini birbirinden ayırmakta; birbirlerine merdiven ve rampalarla bağlı bu set bahçelerinin en üstünde Sarı Köşk ve Mermer Köşk adlarında iki yapı bulunmaktadır. Bütün bu yapılar Beylerbeyi Sarayı kompleksinin günümüze gelebilen birimleridir. Boğaziçi Köprüsü’nün yapımıyla parçalanan bahçeleri ve çeşitli kuruluşların kullanımındayken orijinalliğini kaybetmiş ya da ortadan kalkmış diğer bölümleriyle bugün Beylerbeyi Sarayı bütünlüğünü önemli ölçüde yitirdi. Öte yandan şimdi mevcut olmayan Geyiklik, Has Ahır, Aslanhane, Tavukluk ile Paşalar, Muzika ve Agavat daireleri, sarayın bugüne kadar belirlenebilmiş asli birimlerinden birkaçıdır.
Sözen, Metin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1992, cilt 6, sayfa: 77-78