OŇURGARA INGISINIŇ ALAMATLARY WE SEBÄPLERI - Bedeniňi bilmek - saglygyňy berkitmek.
23 İanwar, 2012
Oňurga bilen bagly zeperlenmeleriň 25-26%-ni oňurgara ingileri döredıändir.
Neırohirurgiıa ugry boıunça operatiw bejergileriň takmynan 50%-i oňurgara ingiler sebäpli geçirilıändir. Oňurgara ingiler dürli sebäplere görä döräp biler:
oňurgara diskleriň alyş-çalyş ıagdaıynyň (distrofiıa) bozulmagy sebäpli (osteohondroz keseli);
oňurganyň dürli tarapa gyşarmagy – skolioz (gapdala), kifoz (yza), lordoz (öňe) ıa-da kifoskolioz ıagdaılary;
dogry, dik ıöremekligiň bozulmagy;
geçirilen oňurga şikesleri;
myşsa ulgamynyň umumy gowşaklygy;
stressler, dartgynlylyk ıagdaılary;
galkan şekilli mäziň keselleri;
agyr fiziki zähmet bilen meşgullanmak;
oňurga bölümlerine agramyň deň bölünmezligi. Meselem, uzak wagt oturyp, öňe eglip işlemek, elleriňi ıokaryk galdyryp, uzak wagt dik durmak, dik durup uzak wagt eglip işlemek.
Mysallardan görşümiz ıaly, esasy agram oňurganyň boıun we bil böleklerine düşıär. Şol sebäpli hem bu bölekleriň ingisi has ıygy duş gelıändir. Oňurgara inginiň emele gelşine düşünmek üçin biraz anatomiıany ıatlamak peıdaly bolar.
Oňurgara disk üç düzüjiden ybarat: olary aşakdan we ıokardan ıapıan kekirdewük plastinalary, fibroz halkasy we pulpoz ıadrosy.
Fibroz halkasy goıy görnüşli ıadronyň daşyna aılanyp, oňurgara diskleriň elastiki örtügi bolup durıandyr. Ol hemme oňurgalary birleşdirip, olaryň arasyndaky hereketlenmäni üpjün edıändir. Fibroz halkasy bütün oňurga sütünini deňagramlylykda saklamaga ıardam berıändir.
Goıy ıa-da pulpoz ıadrosy bolsa fibroblastlardan, hondrositlerden, gialurin turşulygyndan ybarat dury madda bolup, gaty gysylma netijesinde düzümindäki suwy ıitirip, öz görnüşini we göwrümini kiçeldip bilıändir.
İadro möhüm işleri amala aşyrıar: ıokarda ıerleşen oňurga direg bolıar, hereketleri amortizirleıji we fibroz halkasy bilen oňurganyň bedeniň arasynda suw çalşygyny sazlaıjy bolup durıandyr.
Oňurgara diskdäki suwuň mukdary adamyň ıaşyna we meşgullanıan işine baglylykda üıtgäp durıandyr. Beden garradygysaıy, oňurga ıadrosy gysylma ıagdaıda suwuň gerekli mukdaryny saklap bilmeıär. Şol sebäpli disk öz maıyşgaklyk häsiıetinden mahrum bolup, fiziki agramlylygyň täsiri netijesinde basylyp, fibroz halkasy daşyna çykyp başlaıar. Bu ıagdaı lukmançylykda "protruziıa" diıip atlandyrylıar.
Protruziıa netijesinde diskiň ıyrtylmagy, jaırylmagy bolup geçip, ol nerw uçlarynyň we baglaıjy süıümleriň basylmagyna getirıär. Bu ıagdaı uzaga çekip biler. İöne bir oňaısyz hereket, agyrlygyň göterilmegi, üsgürmek ıa-da asgyrmak fibroz halkasynyň yzky böleginiň ıyrtylmagyny çaltlaşdyryp biler. Ol emele gelen inginiň oňurga kanalyndan çykyp, arka-beıni nerwleriň gysylmagyna sebäp bolup biler.
Oňurgara ingiler ıerleşıän ıeri boıunça dürli-dürli bolup bilerler:
Oňurganyň boıun bölüminiň oňurgara ingisi – anatomiki aıratynlyklara görä bu görnüş biraz seırek duş gelıändir. Şikeslenmeler netijesinden galan üıtgemelerden soň ıüze çykyp biler. Boıun böleginiň ingilerinde beıniň gan aılanşygynyň bozulmalary bolup geçıär. Ondan başga-da, pilçede, elde agyrylar, olaryň hereketiniň çäkliligi, eliň barmaklarynyň duıujylygynyň bozulmagy, gan basyşyň ıokarlanmagy, baş aılanma inginiň birinji alamatlary bolup biler.
Oňurganyň döş bölüminiň oňurgara ingisi – seırek duş gelıändir. Belli bir ıagdaıda oturylanda, işlenilende agyrylaryň bolmagy bilen häsiıetlendirilıär. Döşde ıerleşıän agzalaryň kesellerinden, oňurganyň gyşarmalaryndan aıyl-saıyl etmek zerurdyr. Döş bölüminiň ingisi oňurga ıiligini basyp şikeslendirip biler.
Oňurganyň bil bölüminiň oňurgara ingisi – ıygy duş gelip, bu bölüme uly agram salmalar bilen düşündirilıär. Bu bölümde oňurga diskleri has beıik bolup, olaryň aňsat zeperlenmegine esas döredip biler. Ondan başga-da, bu ıerden dik geçıän baglaıjy süıümiň inçeligi we gowşaklygy hem inginiň döremegine sebäp bolıandyr. Bil ingisi bilde we guırukda agyryny, aıaklaryň yzky we gapdal tarapyna ıaıraıan agyrylary, öte geçen ıagdaılarda peşewiň we täretiň saklanyp bilmezligi ıaly alamatlary döredip biler.
Bil bölümiň ingisi esasan 30 ıaşdan uly adamlarda ıüze çykyp biler. Inginiň bu görnüşi hereketsiz ıaşaıyş düzgünli adamlarda has ıygy döräp bilıändir. Oňurgara diskleriň gan damarlarynyň ıoklugy sebäpli, olara ıokumly maddalar başga bölümlerden siňdirilme (diffuziıa) netijesinde geçıändir. Hereketlenme ıetmezçilik edende, diskiň iımitlenmegi bozulyp, dürli distrofiki ıagdaılara, şonuň ıaly-da bil bölümiň oňurgara ingisine getirip biler.
Oňurgara inginiň ıüze çykyş derejelerini we ıerini anyklamakda rentgen, ultrases, kompıuter we magnit-rezonans tomografiıa usullary giňden ulanylıandyr.
Anyklaıyş we bejeriş çäreleri neırohirurg lukmanyň gözegçiliginde alnyp barylmalydyr.
Lukmanlara belli bolan häzirki zaman bejeriş usullary, hirurgiki bejergini doly görkezmeler bolanda ulanyp, esasan dürli bejeriş meıilnamalary ulanmaga mümkinçilik berıär.
Bejeriş çäreler toplumy inginiň ululygyna, keseliň alamatlaryna we näsagyň ıaşyna görä düzülmelidir.
Oňurgara ingileriň bejergisi esasan üç ugur boıunça alnyp barylıar.
Ilki şikeslenen ıerdäki agyryny, çişginliligi aıryp, kadaly gan aılanyşygy dikeltmek möhümdir. Bu maksatlar üçin gerdejik, melhem, gel görnüşde sowuklama garşy we agyrsyzlandyryjy dermanlary, glukokortikoidleri, fizioemleri, owkalama we el (manual bejergi) bilen ıörite hereketler arkaly täsir etme usullary ulanıarlar.
Bejerginiň ikinji tapgyrynda nerw süıümleriniň basylma alamatlaryny aradan aıyrma zerurdyr. Onuň üçin ıatyp dogry dynç alma düzgünleri, oňurgany süındüirme, ıörite ortopediki düşekleri ulanma, fiziki maşklary saılama usullary ulanylıar.
Bejerginiň iki tapgyryndan soň, inginiň ululygyna täsir edip, ony kiçeltmäge gönükdirilen çäreleri geçirilıär. Bu maksat üçin ingä ıörite derman serişdelerini goıbermek, dermanlary elektrofarez usuly bilen ulanmak usullary ulanylıar. Olar inginiň kiçelmegine we ıumşamagyna kömek edıärler.
Bejergi usullaryny doly we degerli ulanmak we näsagyň ıagdaıyna, alnan netijelere gözegçilik etmek üçin näsag ıöriteleşdirilen keselhana ıerleşdirilse ıerlikli bolıar.
Oňurgara ingileriň hirurgiki bejergisi oňa aıratyn görkezme bolup, bejeriş usullarynyň kömek etmedik ıagdaıynda bellenilıär:
peşewi we täreti saklap bilmezlik ıagdaıy ıüze çykanda;
2 hepdeden hem köp wagtda aıryp bolmaıan güıçli agyrylar;
inginiň ululygynyň 7 mm-den uly bolup, onuň gatamagy;
3 aıdan köp geçirilıän bejerginiň netijesizligi;
aıagyň ıa-da eliň ysmazlygy;
nerw süıümleriň zeperlenmegi netijesinde ıüze çykan myşsalaryň gowşaklygy.
Hiç zada garamazdan, bejeriş usullaryň netijesiz bolmagy Sizi hirurgiki bejergini saılamaga mejbur etse, lapyňyzy keç etmäň!
Häzirki zaman usullar ıüze çykyp biljek gaıraüzülmeleri juda azaltmaga ıardam berıändirler.
Operatiw bejergi diňe 10%-den az ıagdaıda doly netijäni bermän biler.
Derňewleriň görkezişine görä, 20%-den az näsaglarda inginiň täzeden döremegi ıüze çykyp biler.
Operasiıadan soňky gaıraüzülmeleri alma töwekgelligi bolsa 3%-den az görkezijä barabardyr.
İöriteleşdirilen keselhanada dikeldiş çäreleriň doly geçirilmegi gaıraüzülmeleriň ıüze çykma derejesini azaldyp biler.
Oňurgara ingileriň bejergisiniň netijeliligi diňe lukmanyň hünärmenlik derejesine däl-de, näsagyň jogapkärçiligine we sagalma bolan islegine hem baglydyr.
Oňurga ingisini diliň aşagyna 1-2 gerdejik goıup çalt bejerip bolmaıar. Sagalmak üçin näsag lukman bilen uzak ıoly geçmeli bolıandyr.
Pensiıa gidıän adamlaryň aglaba köpüsi oňurga näsazlygy ıa-da ingi bilen ıüzbe-ıüz bolıarlar. Hupbat hem şondan soň başlanıar.
Bizde hirurgiki operasiıa etdirmeli diııärler. Ol belkäm dogrudyr.İöne ony gowy geçirip oňat netijeleri alar ıaly hünärmenler ıok ahyry. Operasiıadan soň ıagdaıyndan nalap ıören adamlara köp duşıarsyň.
İaşuly adamlarda uzak işiň netijesidigi belli weli, ıaşlarda aıratyn hem agyr fiziki işlerde işleıänlerde oňurga näsazlyklarynyň öňüni almak üçin wagtly-wagtyna barlag işleriniň geçirilmegi ıola goıulsa gowy bolardy.
Oňurga ingisini döredıän sebäpler saıtda ıazylşy ıaly köp bolansoň baş çykarmak kyn. Uly ıaşly adamlarda duş gelmegi köp ıagdaıda mümkin diıseňem indi ıaşlarda hem ondan azap çekıänler az duşanok.
Lukmançylyk ösendenmi, nämemi. Soňky ıyllarda oňurga ingili adamlar örän köpeldi. Öňler näçe oňaısyz ıagdaılar duıulsa-da oňurga ingisi hakynda beıle bir aıdylmaıardy. Indi bolsa klinikalarda häzirki zaman enjamlarynda barlagda köp adamlarda ingi...
Lukmançylyk ösendenmi, nämemi. Soňky ıyllarda oňurga ingili adamlar örän köpeldi. Öňler näçe oňaısyz ıagdaılar duıulsa-da oňurga ingisi hakynda beıle bir aıdylmaıardy. Indi bolsa klinikalarda häzirki zaman enjamlarynda barlagda köp adamlarda ingi bardygy takyklanıar.
Oňurga adam bedeniniň sütüni bolup durıar. Her hili ıagdaıda hem ol hemme agramy öz üstünden geçirıär. Oňa köp agram bolsada ıa-da agramy ıeterlik alyp durmasada ıaramaz täsir edıär.