"Allahu Ehad İsm-i Azamına dair..." Buradaki "Allahu Ehad" ile "Ehad" ismi arasında fark var mıdır? | Sorularla Risale
Çar, 10-Nis-2013 - 06:16 tarihinde gönderildi
Kainatın umumunda azamet ve kibriya ile tecelli eden isim ve sıfatlarına vahidiyet denirken, onun küçük bir modeli hükmünde olan cüz’ündeki tecelliyatına da ehadiyet denir.
Vahidiyet külli ve umumi bir tecelli iken ehadiyet ise, cüzi ve hususi bir tecelliyattır.
Bu hakikate, şöyle bir temsil ile bakabiliriz; Mesela, büyük bir denizin üstüne, denizi ihata edecek kadar büyük harflerle kelime-i tevhit yazılsa, bu yazıyı okuyabilmek için, denizi kuş bakışı ihata edecek bir mevkie çıkmak lazımdır. Ama buna herkes tam güç yetiremeyeceği için, o yazıyı yazan zat, aynı manayı ve şekli ifade eden o yazıyı denizin damlalarına da yazıyor. Böylece her nazar sahibi o denizin umumu üstündeki yazıyı damlalar vasıtası ile okuyor. Sonra o denizin üstündeki haşmetli yazıya intikal ediyor. Yoksa, damla olmasa, o yazıyı okuması mümkün değildir.
Bütün nebatat veya umum çiçekler, vahidiyeti gösterir. Küçük ve tek bir çiçek ise, ehadiyeti gösterir. Vahidiyet, azamet ve kibriyayı temsil eder; ehadiyet ise, cemal ve şefkati temsil eder. Ehadiyet parçada tecelli eden tevhit iken, vahidiyet bütünde tecelli eden tevhittir.
"Allahu Ehad" isminde şöyle bir incelik bulunuyor; Allah ismi Zat-ı Akdese unvan olduğu için Zat-ı Akdese dayanan bütün isim ve sıfatlar Allah lafzında, dolayısı ile de Ehad isminde mündemiç oluyor.
Mesela Rezzak isminin ehadiyeti ile Allah isminin ehadiyeti arasında çok fark bulunuyor. Rezzak isminin ehadiyeti sadece Rezzak ismini küçük boyutta nazara gösterirken, Allah isminin ehadiyeti Allah’a mebni ne kadar isim ve sıfat varsa hepsinin mana ve inceliklerini küçük boyutta nazara gösteriyor. İşte Allah’a ait ehadiyet ile Rezzak ismine ait ehadiyet arasında böyle külliyet farkı bulunuyor.
Aslında külliyet ehadiyette değil başına gelen Allah ismindedir. Şayet ehadiyetin başına Allah değil de daha hususi bir isim gelse, Rezzak gibi ehadiyette ona göre hususileşir külliyetini kaybeder. Ehadiyetin kendi tanımını yukarıda zaten izah etmiştik.