BÜYÜKELÇİ OLEKSANDR MISCHENKO:
“STRATEJİK ORTAKLIK İÇiN HAZIRIZ”
Ukrayna-Türkiye ilişkilerine ait bilgiyi Kiev’in Ankara büyükelçisi Dr. Olexandr Mischenko’dan daha iyi kimden alabilirdik? 2005 yılından beri bu görevde bulunan Dr. Mischenko, kariyerinin daha önceki dönemlerinde İstanbul’da Başkonsolosluk görevi de yapmıştı. Dr. Mischenko, Diplomat Atlas’a verdiği mülakatta Ukrayna’nın teknolojik potansiyeli, Türkiye ile ortak AB hedefi ve iki ülke arasında gelişen stratejik ortaklığın çeşitli unsurları hakkında bilgiler verdi.
DİPLOMAT ATLAS: Ukrayna’nı n 17 yıllık bağımsızlık süresi içinde Türkiye ile Ukrayna arasındaki ilişkiler ne kadar ilerledi?
OLEKSANDR MISCHENKO: Biz sadece komşu değil, aynı zamanda önemli iki ortağız. İkimiz de Avrupa Birliğini hedeşiyoruz ve hem bölgesel, hem de küresel olarak güvenlik konularında ortak görüşlere sahibiz. Türkiye’yi terörle mücadelesinde destekliyoruz. Türkiye de Turuncu devrimden sonra Ukrayna’da demokrasinin gelişmesini destekledi ve ülkemizin NATO’ya katılması konusunda da arkamızda. Giderek artan bir jeopolitik öneme sahip olan, bizi ayırmaktan çok birleştirdiğ ine inandığımız Karadeniz ile ilgili de çalışmalarımız var. Savunma alanında da işbirliği içerisindeyiz. Karşılıklı ticaret hacmimiz son beş yılda üç kat arttı ve şu anda yıllık 5-6 milyar ABD doları dolayında. Bu rakam, yalnızca ticaret hacmini gösteriyor. Bir de karşılıklı yatırımlarımız var. Geçmişte ilişkilerimiz yalnızca cumhurbaşkanları ve başbakanlar düzeyindeydi; ancak şimdi uzmanların karşılıklı tartışıp teknik konularda görüş alışverişinde bulunabildikleri ve bunları hayata geçirebildikleri bir başka ilişki de mevcut. Enerji, ulaşım, bilim ve teknoloji, savunma endüstrisi, kültür ve turizm gibi alanlarda çalışma gruplarımız var. Geçtiğimiz haziran ayında, Meclis Başkanınız Sayın Köksal Toptan’ın Kiev’e gerçekleştirdiği ziyaret ile meclislerimiz ve meclis komisyonlarımız arasındaki diyaloğu da canlandırmış olduk. Ayrıca, her iki ülkenin cumhurbaşkanı da stratejik ortaklık kurma konusunda hazır oldukları nı vurguladılar.
DİPLOMAT ATLAS: İlişkilerin yalnızca diplomatik boyutta olmaktan çıkıp stratejik ortaklığa doğru gelişme göstermesi ne zaman gerçekleşti?
OLEKSANDR MISCHENKO: 17 yıllık bağımsızlığımızın ardından, bence bu oldukça doğal bir gelişmeydi. Türkiye ile siyasi bir sorunumuz yok, her iki ülkenin ekonomisi büyüyor ve gerek halklar, gerekse de iş dünyaları arasındaki bağlar güçleniyor. Tüm bunlar, her alanda daha geniş ve derin işbirliği konusunda olumlu bir hava yaratıyor. Birkaç yıl önce, ortaklığımızın geliştiğini ilan etmiştik, şimdi ise stratejik işbirliğine hazır olduğumuzu söylüyoruz. Bu eşit bir ortaklık… Örneğin siyasetçilerimiz Rusya’ya ya da ABD’ye gittiklerinde, Rusya ya da Amerika yanlısı olmakla veya etki altında kalmakla suçlanıyorlar, ancak henüz hiç kimse Türkiye yanlısı olmakla suçlanmadı.
DİPLOMAT ATLAS: Daha somut bir ifadeyle, enerji ve ulaşım alanında bahsettiğiniz ikili çalışma grupları neleri müzakere ediyorlar?
OLEKSANDR MISCHENKO: Ukrayna’nın enerji konusunda artık Rusya ile bir sorunu kalmadı. Ancak, hem Ukrayna, hem de Türkiye enerji kaynaklarını çeşitlendirmek istiyor ve bunu nasıl gerçekleştirebileceğimizi aramızda tartışıyoruz. Enerji konusunda Türkiye’nin Doğu ve Batı arasında önemli bir köprü olacağından eminiz. Bu anlamda araştırdığımız somut örneklerden biri, Ukrayna’nın Nabucco projesine nasıl dâhil olabileceği konusudur. Kendi adımıza, Türkiye’yi Karadeniz’deki Illichivsk limanından Litvanya’da, Baltık Denizi’ndeki Klaipeda Limanı arasında yeni bir demiryolu rotası belirleyecek olan Viking Demiryolu Ulaşım Projesine katılmaya davet ettik. Gündemimizdeki bir diğer konu da, Karadeniz’deki enerji kaynaklarını ticari olarak geliştirme imkanlarının araştırılmasıdır. Bu kapsamda, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’ ndan (TPAO) bir heyet Ukrayna’yı ziyaret etmiş bulunuyor.
DİPLOMAT ATLAS: Ticari ilişkilerin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
OLEKSANDR MISCHENKO: Türkiye çok önemli bir ticaret ortağımız. İhraç mallarımızı satın alma açısından, Rusya’dan sonra ikinci sırada geliyor. İş ilişkilerimiz çerçevesinde gerekli olduğunu düşündüğümüz için, Türkiye ile serbest ticaret anlaşması görüşmelerine başladık. 2005 yılında yapılan görüşmede, iki ülke cumhurbaşkanı nın da onayladığı gibi, Türkiye ve Ukrayna ikili ticarette 10 milyar ABD doları hedefini yakalayabilmek için gerekli altyapıya sahipler. Diğer yandan, her iki ülke ticaretinde de düşük katma değerli malların ağırlıklı olduğunu biliyoruz. Biz ileri teknoloji ürünleri ticaretinde artış olması açısından çok daha büyük bir potansiyelin mevcut olduğunu düşünüyoruz.
DİPLOMAT ATLAS: Bu konuda daha ayrıntılı bilgi verebilir misiniz?
OLEKSANDR MISCHENKO: Bildiğiniz gibi, Ukrayna nükleer güç, uzay endüstrisi, savunma endüstrisi, havacılık vb. ileri teknoloji konusunda başarılı bir ülke. Bu alanlardaki başarılarımızı Türkiye ile paylaşmayı önerdik. Bir uzay endüstrisi heyeti, Türkiye’yi ziyaret etti. Geçtiğimiz Aralık ayında Ukrayna Savunma Bakanlığı ndan ve savunma endüstrisi alanındaki girişimcilerden kalabalı k bir heyet Türkiye’ye geldi. Bu ziyarette, belirli bazı konuların yanı sıra, işbirliği potansiyeli üzerinde de duruldu. Detayların tartışılacağı daha büyük bir toplantı da bu yıl Ukrayna’da yapılacak. Ayrıca, TAI ile ülkemizin uçak üreticisi konumundaki Antonov arasında da ziyaretler gerçekleştirildi. Ukrayna bu sektörde Sovyetler birliği döneminden bu yana çok deneyim kazandı. şu anda, dünyada uçak üretimini bütünüyle gerçekleştirebilen birkaç ülkeden biri… Uçaklarımız teknik olarak çok ileri. Türkiye’ye kısa mesafeli hava ulaşımında kullanılmak üzere birkaç örnek uçak önerdik. Helikopterlerimiz de Türkiye’de yangın söndürme amaçlı olarak kullanılıyor.
DİPLOMAT ATLAS: Avrupa Birliği konusunun Türkiye’nin Ukrayna ile ilişkilerindeki ağırlığı nedir?
OLEKSANDR MISCHENKO: AB’yle bütünleşme konusundaki işbirliği, Türkiye ile siyasi ilişkilerimizin önemli bir parçasıdır. AB ile daha yakın bir ilişki içerisinde olma vaktinin geldiğine inanıyoruz. Dolayısıyla Türkiye’nin bu konudaki olumlu ya da olumsuzher türlü deneyimini paylaşabiliriz. Örneğin ekonomi ve istatistik gibi alanlarda, uzmanlarımızı eğitmek için TİKA programlarından yararlanıyoruz. Bence Türkiye, Sovyet dönemi sonrasındaki Ukrayna’yı herhangi bir Avrupa ülkesinden çok daha iyi anlayabilir; çünkü Türkiye de pazar ekonomisine yakınlarda geçti ve AB’ye uyumunu yakın zamanda gerçekleştirdi.
DİPLOMAT ATLAS: Ukrayna’da faaliyet gösteren bazı Türk şirketleri var. Bunların ülkenize katkısı nedir?
OLEKSANDR MISCHENKO: Evet, ülkemizde Turkcell, Ülker, Deka gibi Türk şirketleri ile Finansbank ve Altınbaş gibi Türk bankaları faaliyet gösteriyor. Sivil mühendislik alnında da Türk şirketleri yaygın bir ün kazandı. Kiev ile Odessa arasındaki yolun en iyi kısmı Onur tarafından inşa edildi. Enka, Donetsk’te büyük bir stadyum inşa ediyor ve Doğuş Otomotiv Kiev’de Dinyeper Nehri üzerinde bir demiryolu köprüsü ve yol yapıyor. Ukrayna “Euro-2012”ye ev sahipliği yapacağı için, bu süreçte pek çok stadyumun, otelin, havaalanının ve karayolunun da yenilenmesi gerekecek. Türk şirketleri bizimle pazar ekonomisinin felsefesi üzerine edindikleri deneyimleri de paylaşıyor. Modern fabrikalar, tesisler inşa etmek zor değil ama, ekonomide 70 yıllık komünist yaklaşımın ardından iş dünyasındaki düşünce tarzını tamamıyla değiştirmek zor.
DİPLOMAT ATLAS: İki ülkenin halkları arasındaki bağın öneminden de bahsettiniz…
OLEKSANDR MISCHENKO: Bu anlamda, her iki ülkede yaşayan Türk-Ukrayna karışımı aileler umut vaat ediyor. Ayrıca, 600.000’den fazla Ukraynalı her yıl Türkiye’ye tatile geliyor. Son üç yılda da yüzlerce öğrenci, değişim programları kapsamında karşı lıklı iki ülkeye gönderildi. Bu yıl Türkiye’de “Ukrayna Kültür Yılı” olarak, önümüzdeki yıl da Ukrayna’da “Türk Kültür Yılı” olarak kutlanacak. Ayrıca, bir “kardeş şehirler” projesi üzerinde çalışıyoruz. Örneğin ülkelerimizin iki turizm başkenti olan Yalta ve Antalya Eylül ayında bu kapsamda bir anlaşma imzalayabilir.
DİPLOMAT ATLAS: İki ülke arasında ulaşımı kolaylaştırmak için neler yapılıyor?
OLEKSANDR MISCHENKO: Ulaşım bağlantılarından memnunuz. Örneğin, Almanya’yı hariç tutarsak, Türk Havayollarının Ukrayna’ya yaptığı seferler, ulaşılan şehir sayısı bakımından diğer ülkelerden daha fazla. Deniz ulaşımında da giderek daha fazla şirket faaliyet gösteriyor. Ancak vize sisteminde; işadamları, sporcular, sanatçılar vs. için daha uzun süreyi kapsayacak ya da çoklu girişlere olanak sağlayabilecek değişiklikler yapılabilir. Eylül ya da Ekim ayında yeni bir vize anlaşması nı görüşmek üzere bir toplantı yapılması kararlaştırıldı. Herhalde bu toplantıdan sonra, vizesiz seyahate doğru gerekli adımları atabileceğiz.