Blog Döwleti dolandyryşyň Prezident görnüşi özüni ödeıärmi? Sentıabr 20, 2011
Türkmen parlamentiniň wekilleri prezident bilen duşuşykda, 2011-nji ıylyň 20-nji ıanwary.
Döwleti dolandyryşyň Prezident görnüşiniň ozalky sowet respublikalarynda döredıän nogsanly taraplary az däl. Bu babatda parlamentiň roluny ıokarlandyrmakda Gyrgyzystanyň göreldesine eıermegiň netijeli boljakdygyny aıdyp bolar.
Geçen ıigrimi ıyla golaı wagt döwletiň prezident tarapyndan dolandyrylmagynyň ençeme nogsanlygyny görkezdi. Olar Merkezi Aziıa respublikalarynyň mysalynda has aıdyň ıüz berdi. Eısem, şol nogsanlyklar nämelerden ybarat?
Birinjiden, döwleti dolandyryşyň bu görnüşinde çäklendirilmedik häkimiıet bir adamyň elinde jemlenilıär.
Ikinjiden, netijede, döwlet baştutanynyň şahsyıet kulty kemala gelıär. İolbaşçy islese-islemese, diktatora öwrülıär. Şeılelikde, döwletiň we jemgyıetiň demokratik ösüşi ıoga çykarylıar, totalitarizm syıasy-jemgyıetçilik, sosial-ykdysady durmuşyň ähli ugurlaryna sowet döwründe uran köklerini has mäkäm ıaıradyp ugraıar. Netijede, raıatlaryň syıasy, ykdysady, wyždan azatlyklary we hukuklary gysaja salynıar, depgilenıär.
Türkmenistan ıaly halkynyň özenini tire-taıpalar düzıän ıurtlarda döwleti dolandyrmagyň prezident görnüşiniň üçünji esasy nogsanlygy ıüz berıär. Döwleti dolandyrmaga ol ıa-da beıleki taıpanyň, sebitiň, welaıatyň, hatda bir etrabyň wekilleriniň çekilıändigi hakyndaky gürrüňler peıda bolıar.
Döwletdäki ıokary wezipeleri, güıç ulanyjy, hukuk goraıjy edaralaryň ıolbaşçylygyny bir regionyň kadrlarynyň eıelemegi, welaıatlardaky esasy edaralara ıolbaşçylaryň merkezden iberilmegi ilatda nägilelik döredıär. Dogry, bu nägileligi gorky astynda saklanylıan halk diňe özara gürrüňlerde dile getirmäge gaırat tapıar. Şeıle görnetin adalatsyzlyk — bir regionyň adamlaryna artykmaçlyk berilmegi tire-taıpalaryň millet hökmünde gutarnykly kemala gelmegine, jebisligine, agzybirligine ıaramaz täsirini ıetirıär.
Dördünjiden, döwleti dolandyrmagyň bu görnüşiniň döwlet gaznasyna arzan düşmeıändigini hem hasaba almaly.
Şu agzap geçen dört nogsanymyň soňuna çykmak üçin Gyrgyzystanyňky ıaly döwleti dolandyrmagyň esasan parlament görnüşine geçmek netijeli bolar diıip oılanıaryn.
Şonda ıurdumyzyň şertlerinde parlamentiň başlygy wezipesine her ıylda bir welaıatymyzyň wekili saılanylsa, diktatorlygam, şahsyıet kulty hem döräp bilmez. Şuňa pugta ynanıaryn.