Eşcinsellik ve Evrim: Eşcinsellik Nedir? Eşcinseller Evrimsel Süreçte Neden Elenmedi? - Evrim Ağacı
Canlılar İçin Üremek Vazgeçilmezse Eşcinsellik Neden Var?
Bu yazı, Cinsiyetler, Üreme ve Cinsellik yazı dizisinin 13. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.
Eşcinsellik, bir türün bir bireyinin, kendisiyle aynı cinsiyetten bir diğer bireye karşı romantik veya cinsel bir çekim hissetmesi veya bu iki birey arasında cinsel etkileşim yaşanmasıdır.
Tarihte, eşcinsellere karşı çok sert ve çok acımasız birçok kampanya yürütülmüş olmasına karşın, bilimin ve toplumsal algının göreceli olarak gelişmiş olması sayesinde, bu karşıtlıklar -hala birçok coğrafyada etkisi hissediliyor olsa da- giderek azalmaktadır. Bu azalmada, bilimsel algımızın gelişmesinin, toplumsal hareketlerin dönüştürücü etkisinin ve halk arasında evrimin artık çok daha iyi anlaşılıyor olmasının çok büyük bir rolü olmuştur.
Bu yazımızda, eşcinselliğe dair bazı temel yanlış algıları eleyecek, konunun bilimsel altyapısına basit bir giriş yapacağız. Bu sayede aklınıza takıldığını düşündüğümüz bazı temel soruların yanıtlarını verebilmeyi umuyoruz.
Asıl konumuza geçmeden önce, eğer okumadıysanız buradaki yazımızı okumanızı önemle tavsiye ederiz. Eğer ki biyolojik cinsiyet, toplumsal cinsiyet, cinsel yönelim, cinsel kimlik, vb. kavramlara dair net bir algınız bulunmuyorsa, aşağıdaki yazıyı anlamanız zor olabilecektir.
Günümüzde bizonlardan penguenlere, kuşlardan insanlara, kertenkelelerden böceklere kadar kadar yüzlerce farklı türde homoseksüel ilişki tanımlanmıştır. Dolayısıyla eşcinsellik, doğanın sıradan bir parçası olarak görülmektedir. Bu olgu, sadece bir avuç türde değil, tanıma bağlı olarak Dünya üzerinde 500 ila 1500 tür arasında bulunmaktadır! En tutucu tanım dahilinde bile, en az 350 farklı türde eşcinselliğin net bir şekilde tanımlandığı bilinmektedir.
Daha fazla ilerlemeden, şu önemli nokta vurgulanmalıdır: Bu noktada gelebilecek itirazlardan ilki, bir olgunun doğada bulunuyor olmasının, onun insan için de doğal olması gerektiği anlamına gelmediği yönündedir. Evet, bu tamamen doğrudur! Buna mantık felsefesinde Doğaya Başvurma Safsatası adı verilir. Örneğin doğada yamyamlığın bulunuyor olması, günümüz toplumları açısından yamyamlığın uygun olduğu anlamına gelmez. Arseniğin doğal bir kimyasal olması onu otomatik olarak "iyi" yapmaz, yapamaz.
Ne var ki eşcinselliği, bu tip kulağa kötü gelen diğer kavramlarla kıyaslayarak bir tutmak, eşcinselliği kötüleme amaçlı bir girişimden fazlası değildir. Çünkü eşcinsellik, yamyamlığın veya benzeri bazı diğer vahşi davranışların aksine, toplum içerisindeki diğer bireylere hiçbir zarar vermediği gibi, diğer bireylerin istekleri dışında bir şeyler yapmasına zorlanması gibi bir içeriği de bulunmamaktadır. Üstelik, eşcinsellik kavramının doğa-dışı olması için doğrudan biyolojik herhangi bir sebep de görülmemektedir. Az önce belirttiğimiz gibi eşcinsellik, sadece günümüzde bir avuç türde görülen bir "anomali" değildir. Tam tersine, evrimsel sürecin ölümcül ve sert testine muhtemelen milyonlarca yıldır direnebilmiş bir özelliktir. Bu sebeple, bu özelliğin doğada neden belirdiği ve evrimsel süreçte korunduğu anlaşılmak zorundadır.
Bir diğer deyişle, eşcinselliğin doğada da bulunuyor olduğu gerçeğinden bahsederken amaç, "Bakın, doğada da var; demek ki eşcinsellik iyidir." gibi bir argüman üretmek değildir. Eşcinselliğe yöneltilen "Anormallik; çünkü canlıların üremesine engel oluyor." argümanının hatalı veya en azından eksik olması gerektiğine işaret etmek amacıyla geliştirilen bir argümandır. Çünkü eşcinsellik mutlak yok oluş anlamına gelseydi bu kadar çok sayıda türde, bu kadar yaygın olarak görmeyi beklemezdik. Dolayısıyla eşcinselliği sadece şahsi inançlar ve düşünceler çerçevesinde, sırf alışılagelmiş tanımların dışarısında gibi gözüküyor olduğu için bir cinsel yönelimi "anormal" saymak ve karşı propaganda yürütmek, en yumuşak tabiriyle insanlık dışıdır. Bu zayıf iddialardan uzaklaşılması ve konunun bilimsel arka planının irdelenmesi gerekmektedir.
Her ne kadar eski literatürden kalma bir kalıp olarak eşcinsellik "uygunsuz hayvan davranışları" (inappropriate animal behavior) olarak değerlendirilse de, bilimsel terminoloji hatalı çıkarımlara neden olabilmektedir. Bilim camiası bu terimi kullanırken, şahsi bir görüş bildirme amacı gütmemekte, eski terminolojiden kalma bir sınıflandırmayı kullanmaktadırlar. Zaten sözcüğün "uygunsuz" olarak seçilmesi ("hastalıklı" ya da "anormal" değil!) de anlaşılırdır: Zira eşcinselliğin en çarpıcı özelliği, türün üreme başarısını doğrudan sıfırlıyor gibi gözükmesidir; ancak az sonra göreceğimiz gibi bu algı hatalıdır. İşte bu sebeple, doğada baskın olarak görülen davranışlar "uygun", diğerleri "uygunsuz" olarak adlandırılır.
Homoseksüeller bilimsel olarak ne anormaldir ne de hastalıklıdır. Hastalıkların ne olduğuyla ilgili daha detaylı bir makalemizi buradan okuyabilirsiniz. O yazıda, eşcinselliği de analiz etmekte ve neden hastalık olarak görülemeyeceğini izah etmekteyiz. Ancak en basit tanımıyla bir olgunun "hastalık" veya "anomali" ("anormallik") olarak değerlendirilebilmesi için, o unsurun bireyin ölümüne neden olması veya bireyin yaşam standartlarında fiziksel, biyolojik veya psikolojik bir kötüleşmeye neden olması gerekmektedir. Eşcinsellik, bunların hiçbirine neden olmamaktadır (tıpkı heteroseksüelliğin bunlara neden olmaması gibi).
Bu konudaki tek olası itiraz, eşcinselliğin üreme şansını sıfıra indirdiği, dolayısıyla biyolojik evrim açısından yüksek bir dezavantaja sahip olması gerektiği yönünde olacaktır. Ne var ki bu itiraz hatalıdır. Zira az sonra göreceğimiz gibi, eşcinsellik üremeye tamamen engel olmaz, üstelik daha önce de değindiğimiz gibi evrimin tüm eleyici ve sert testlerine rağmen günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır.
Eşcinsellik, tamamen doğal olan ve bahsettiğimiz gibi, doğada bolca gözlenen bir varyasyondur. Aslında eşcinsellerin "hastalıklı" olduğu iddiası, insan tarihinde başka özelliklere sahip insanlar için de zamanında kullanılmıştır: Örneğin siyahiler, kadınlar, cüceler, devler, vb. gruplar için bu tarz aşağılayıcı kavramlar farklı şekillerde kullanılmıştır. Siyahilerin aşağılık, kadınların cadı, cücelerin lanetlenmiş, devlerin hastalıklı olduğu iddialarını mutlaka duymuşsunuzdur. Günümüzde ise bu tarz ayrımcılığı ve dışlamayı neredeyse tüm Dünya olarak, şiddetle kınamaktayız.
Eşcinseller de günümüzün "cadıları" konumunda olan insanlardır ve bu hata da er ya da geç fark edilecektir. Günümüzde nasıl ki bir siyahiye ya da uzun boylu birine olağan dışı bir yaklaşım sergilemiyorsak, eşcinsellere de tamamen normal bir şekilde yaklaşmak gerekir. Bunu bu şekilde izah etmek zorunda olmak bile, Evrim Ağacı olarak bize itici ve acı verici gelmektedir. Ancak toplum bu gerçeklerle yüzleşene kadar, konunun anlaşılabilmesi için bu şekilde izah etmek durumunda kalmaktayız.
Evrim Ağacı olarak daha önceden eşcinsellikten caydırma terapilerinin ne kadar ciddi bir felaketle sonuçlanabileceğine bir örneği şurada vermiştik. Öyle ki, Alan Turing gibi bize bilgisayarları ve yapay zekayı veren bir dehayı bile eşcinsellikten caydırma terapilerinin ölümcül sonuçları nedeniyle kaybettik.
Eşcinsellik bir hastalık ya da değiştirilebilir bir özellik olmadığı için, bu yönde yapılmış ve yapılacak tüm denemeler gerçek sorunları ve hastalıkları yaratacak nitelikte olacaktır. Günümüzde zorlamayla bir erkeğin, bir dişiye ilgi duymasına engel olamadığımız gibi, gay (erkekler arası eşcinsellik) bir bireyin bir diğer erkeğe ilgi duymasına engel olamayız. Zaten engel olmamız için bilimsel ve somut bir altyapısı olan herhangi bir neden de bulunmamaktadır.
İnsanın yaşayan en yakın akrabası olan bonobolarda sadece erkekler arası değil, dişiler arası eşcinsel ilişki de çok yaygındır. Burada iki dişi bonobo, seks yaparken zevk çığlıkları atarken görülmektedir.
Makaklar arasında eşcinsellik oldukça yaygındır. Burada iki dişinin birbirine sürtünerek seks yaptığı görülmektedir.
Martılar arasındaki eşcinsellik, eşcinselliğin evrimsel kökenlerine ışık tutabilir.
Unutmamamız gereken bir nokta, doğanın birbirinden çeşitli milyarlarca durumunun bizim hoşumuza gitse de gitmese de var oluyor olduğu ve tüm bu durumların tamamen çeşitlilikten kaynaklandığıdır. Evrimsel biyolojinin engin denizlerinde her türlü durumla karşılaşabilmeniz mümkündür ve bunlara şahsi görüşlerimiz çerçevesinden bakmaktansa, tarafsız ve bilimsel bir açıdan bakmak en doğrusu olacaktır.
Eşcinsellere yönelik karalayıcı iddialar, zamanında siyahiler için yapılandan farksızdır. Ancak artık bu ayrımcılık, sadece nefretle kınanmamakta, aynı zamanda yasal bir suç olarak da görülmektedir. Benzer şekilde, bazı insanlar arasında "sapkınlık" olarak addedilen eşcinsellik, hayvanlar aleminin geniş bir kısmında yer bulur ve evrimsel biyolojinin güçlü ışığı altında, tüm canlılara tarafsız olarak bakıldığında, bu gibi durumların son derece normal olduğu görülebilir ve canlılık, tüm çeşitliliğiyle kucaklanabilir. Ülkelerin her geçen gün eşcinselliğe yönelik yasakları kaldırması ve eşit haklar tanımaya başlaması umut vericidir.
Buradaki yazımızdan da görebileceğiniz gibi, her insanın belli bir cinsel yönelimi bulunmaktadır ve bu yönelim illa ki "sadece erkeklere" veya "sadece dişilere" olmak zorunda değildir. Bunu arkadaş çevrenizden de görebilirsiniz. Örneğin bir erkek arkadaşınız, bariz bir şekilde heteroseksüel olmasına rağmen, sokakta gördüğünüz bir diğer erkeğin yakışıklı olduğunu açıkça ifade etmek konusunda diğer pek çoklarından daha rahat hissediyor olabilir. Bu rahatlığının sebebi illa kültürel olmak zorunda değildir. Sözünü ettiğimiz gibi, cinsel yönelim eğer ki sürekli bir dağılım gösteriyorsa ve sadece uçlara sahip değilse, o "rahat" kişiler belki ezici miktarda yoğun şekilde dişilere çekiliyor olsalar da, erkeklere yönelik de popülasyonun genelinden daha açık bir çekime sahip olabilirler.
İnsanları, değiştiremeyecekleri şeylerle yargılamayın. Değiştirebilecekleri şeyleri değiştirmeyenleri, gerçekleri kabul edebilecekken edemeyenleri, öğrenebilecekken öğrenmeyenleri yargılayın. Ya da, en iyisi, hiç kimseyi yargılamayın.
Bu konu bu şekilde anlaşıldığında, cinsel yönelimin illa "seks" ile ilgili olmadığı da görülecektir. Terim, özünde "cinsiyetlere yönelim" anlamındadır ve bir erkeğin bir diğer erkeği cinsel olarak çekici veya basitçe "yakışıklı" buluyor olması, illa eşcinsel olduğu anlamına gelmeyebilir. Dolayısıyla eşcinselliğe daha geniş ve daha bilimsel bir perspektiften bakmak, bu konunun ne kadar sıradan ve normal olduğunu gösterecektir. Aynı zamanda gelecekte kaçınılmaz olarak hayatlarımızın sıradan parçaları haline geleceğinin sinyallerini de bariz olarak vermektedir.
Unutmamak gerekir ki bundan kısa bir süre önce (ve hatta bazı bölgelerde halen) siyah derili olmak da hastalık veya aşağı seviyeden olma olarak değerlendiriliyordu. Günümüzde artık bunun neredeyse tüm izleri silindi ve siyah derili insanlar da, beyaz derililer gibi toplumun üst basamaklarında yerlerini almaya başladılar. Bundan birkaç on sene sonra eşcinselliğin de böyle olacağını anlamak ve bu gidişatı kabul etmek gerekiyor.
Eşcinsellik genetik ise ve çocuk sahibi olamıyorlarsa nasıl bu özellik nesilden nesile aktarıldı, yok olması gerekmez miydi?
N. R. Carlson, et al. (2009). Psychology: The Science Of Behaviour. ISBN: 0205702864. Yayınevi: Pearson Education Canada.
D. Haig. (2004). The Inexorable Rise Of Gender And The Decline Of Sex: Social Change In Academic Titles, 1945–2001. Archives of Sexual Behavior | Arşiv Bağlantısı, sf: 87-96.
J. R. Udry. (1994). The Nature Of Gender. Demography | Arşiv Bağlantısı, sf: 561-573.
J. J. Cox, et al. (2011). A Sox9 Duplication And Familial 46,Xx Developmental Testicular Disorder. The New England Journal of Medicine | Arşiv Bağlantısı, sf: 91-93.
L. O. F. Penalva, et al. (2003). Rna Binding Protein Sex-Lethal (Sxl) And Control Of Drosophila Sex Determination And Dosage Compensation. Microbiology and Molecular Biology Reviews | Arşiv Bağlantısı, sf: 343-359.
S. H. Namekawa, et al. (2009). Xy And Zw: Is Meiotic Sex Chromosome Inactivation The Rule In Evolution?. PLOS Genetics | Arşiv Bağlantısı.
V. Sommer, et al. (2006). Homosexual Behaviour In Animals: An Evolutionary Perspective. ISBN: 9780521864466. Yayınevi: Cambridge University Press.
D. H. Hamer, et al. (1993). A Linkage Between Dna Markers On The X Chromosome And Male Sexual Orientation. Science | Arşiv Bağlantısı, sf: 321-327.
G. Rice, et al. (1999). Male Homosexuality: Absence Of Linkage To Microsatellite Markers At Xq28. Science | Arşiv Bağlantısı, sf: 665-667.
W. R. Rice. (1992). Sexually Antagonistic Genes: Experimental Evidence. Science | Arşiv Bağlantısı, sf: 1436-1439.
S. Hu, et al. (1995). Linkage Between Sexual Orientation And Chromosome Xq28 In Males But Not In Females. Nature Genetics | Arşiv Bağlantısı, sf: 248-256.
D. A. Gailey, et al. (1989). Behavior And Cytogenetics Of Fruitless In Drosophila Melanogaster: Different Courtship Defects Caused By Separate, Closely Linked Lesions. Genetics | Arşiv Bağlantısı, sf: 773-785.
B. S. Mustanski, et al. (2005). A Genomewide Scan Of Male Sexual Orientation. Human Genetics | Arşiv Bağlantısı, sf: 272-278.
D. Park, et al. (2010). Male-Like Sexual Behavior Of Female Mouse Lacking Fucose Mutarotase. BMC Genetics | Arşiv Bağlantısı.
A. C. Ciani, et al. (2008). Sexually Antagonistic Selection In Human Male Homosexuality. PLOS One | Arşiv Bağlantısı.
M. S. Margolese. (1970). Homosexuality: A New Endocrine Correlate. Hormones and Behavior | Arşiv Bağlantısı, sf: 151-155.
J. A. M. Graves, et al. (2019). The X—A Sexy Chromosome. BioEssays | Arşiv Bağlantısı, sf: 29/11/2001.
J. M. Cantor, et al. (2002). How Many Gay Men Owe Their Sexual Orientation To Fraternal Birth Order?. Archives of Sexual Behavior | Arşiv Bağlantısı, sf: 63-71.
A. Camperio-Ciani, et al. (2004). Evidence For Maternally Inherited Factors Favouring Male Homosexuality And Promoting Female Fecundity. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | Arşiv Bağlantısı, sf: 2217-2221.
G. Dörner, et al. (1991). Gene- And Environment-Dependent Neuroendocrine Etiogenesis Of Homosexuality And Transsexualism. Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes | Arşiv Bağlantısı, sf: 141-150.
APA. Understanding Sexual Orientation And Gender Identity. (2019, Mart 12). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: American Psychological Association | Arşiv Bağlantısı
PAHO. "Therapies" To Change Sexual Orientation Lack Medical Justification And Threaten Health. (2012, Mayıs 17). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: Pan American Health Organization | Arşiv Bağlantısı
WHO. Stop Discrimination Against Homosexual Men And Women. (2011, Mayıs 17). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: World Health Organization | Arşiv Bağlantısı
University of California - Riverdale. Same-Sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds. (2009, Haziran 17). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
APA. Equal Level Of Commitment And Relationship Satisfaction Found Among Gay And Heterosexual Couples. (2008, Ocak 22). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: EurekAlert! | Arşiv Bağlantısı
Wikipedia. List Of Animals Displaying Homosexual Behavior. (2019, Şubat 24). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
I. Sample. Male Sexual Orientation Influenced By Genes, Study Shows. (2014, Şubat 13). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
M. Crossley. Explainer: What Is A Gene?. (2013, Mart 24). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
J. Graves. Born This Way? An Evolutionary View Of ‘Gay Genes’. (2014, Haziran 02). Alındığı Tarih: 12 Mart 2019. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
A. Poiani. (2010). Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective. ISBN: 9780521145145. Yayınevi: Cambridge University Press.
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 08:00:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/113
Hastalık Genetik Cinsel Yönelim Eşcinsellik Gökkuşağı