Ayaklanma kapıya dayandı – Sadık Can
Mete Çubukçu. Radikal İki. 01/05/2011
Türkiye, Suriye konusunda pozisyon almak yerine işi temennilerle geçiştirmeye çalışıyor, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Beşar Esad’ın kişisel ilişkisi de durumu kurtarmaya yetmiyor.
11 yıl önce babasının yerine göreve geldiğinde bahar havası esmişti. Alan George, ‘Suriye, Ne Özgürlük Ne Ekmek’ adlı kitabında o yıllarda Şam Baharı beklentisinden söz eder. Beşar Esad’ın ekonomik ve sosyal özgürlükler için bir şans olduğunu ve başarılı olabileceğini anlatır. Aradan geçen 11 yıla bakınca Esad’ın niyet ettiklerinin hayata geçmediği ortada. Suriye halkları artık hem ekmek hem de özgürlük istiyor. Oğul Esad’ı, kökleşmiş ve köhneleşmiş Baas mekanizmasının engellediğini söyleyenler var. Hatta Beşar Esad, Baas’ın eski tüfekleri, Cumhuriyet Muhafızlarının başında olan kardeşi Mahir Esad tarafından pasifize edilmiş olabilir. Beşar Esad bir an önce gerçek ve inandırıcı adımlar atmadıkça, silahla karşılık verdikçe rejimin uzun vadede geleceği olmayacak gibi.
Arap Baharı’nı kana bulayan Suriye rejimi, hem iç hem dış dinamik açısından diğerlerine benzemiyor. Mısır ve Tunus görece barışçıl bir geçiş yaparak diktatörlerini devirdi. Libya’da aşiretler arası bir iç savaş yaşanıyor. Bu üç ülke, bölge dinamiğini altüst edecek güce de sahip değil. Suriye’de rejim tehlikeye girdiği anda kendini kurtarmak adına İran’la birlikte Lübnan’ı tetikleyip İsrail’e yöneltebilir. İçeride ise diğer ülkeler gibi homojen değil; din mezhep ve etnik olarak karmaşık. Rejim yanlısı Nusayiler, Hıristiyanlar, muhalif Sünniler, Dürziler ve Kürtler nasıl pozisyon alacağını hesaplıyor. Dışarıda ise tüm olasılıklar karşısında ABD, İsrail, Türkiye ve İran hesaplar yapıyor.
Reformlar inandırıcı değil
Önceleri Beşar Esad’ın Baas bürokrasisi karşısında istediği reformları hayata geçiremediğini düşünüyorduk. Ancak son günlerde olanlar, durumun farklı olduğunu gösteriyor. Arap ayaklanmalarında Beşar Esad dahil olmak üzere liderlerin anlamadığı şu: “Kendi insanlarına, üstelik barışçıl protestoyu tercih edenlere, silahla karşılık veriyorsanız, geriye sayım başlamış demektir. Çünkü ölümlerin çarpan etkisinin büyük olduğu bilinir. O noktadan sonra herhangi bir reform inandırıcı olmaktan çıkar, ayaklanma lider devrilene kadar devam eder.” Yeni dönemin muhalif ruhu bu.
Ülkede olanlar Beşar Esad’ın reform çabalarından da bağımsız bir durum. Muhalifler 50 yıllık rejimin tecrübesiyle verilen sözlerin tutulmayacağını düşünüyor. Evlerine döndükten sonra eski muhaberat çarkının yeniden işleyeceğine dair güçlü bir inanç var. 48 yıllık olağanüstü halin kaldırılması, kimliksiz Kürtlere vatandaşlık verilmesi, bu yüzden insanları tatmin etmiyor. Üstelik, diğer ülkelerde gösteriler devam ettikçe taleplerin kabul edildiğini görmüş durumdalar.
‘Yabancı parmağı’ inandırmıyor
Libya’dan sonra Suriye’de de kana bulanan Arap Baharı’nda Beşar Esad’a tanınan prim süresi tamamlandı. Ancak Suriye her an için kendi kartlarını kullanma kapasitesine sahip. Rejimin tehlikeye girmesi, Lübnan’da bir iç savaş, Hizbullah ve Hamas’ın İsrail’e saldırmasıyla ayakta kalma manevrasına dönüşebilir. Lübnan’da, Suriye yanlısı ve karşıtlarının çatıştıkları biliniyor. Ancak Suriye geleneksel devlet refleksiyle sürekli olarak “yabancı parmağını” gündeme getiriyor. Kimliği belirsiz kişilerin protestoculara ateş açtığını söylüyor. Suriye gibi güçlü muhaberat sistemine sahip bir ülkede bu durum pek inandırıcı değil. Keskin nişancıların kimler olduğunu tahmin etmek de güç değil. Çünkü rejim ölümler ve kargaşayı gerekçe göstererek, askeri kışlasından çıkardı. Ordu, muhaberat ve polisten sonra rejimin üçüncü ayağı. 1967’de yerle bir olmuş, sadece 1973’te kısmi başarı sağlamış, o günden beri savaşmamış kağıttan kaplan, gücü belli olmayan, modası geçmiş bir teknolojiyle sadece kendi halkına kafa tutabilecek bir yapıda. Dengelerin değişmesi halinde şu anda Esad yönetiminin en güçlü savunucusu Hıristiyanların saf değiştirebileceği, Kürtlerin zaten Esad’la birlikte olmayacağı biliniyor. Müslüman Kardeşler ise pusuda bekliyor.
Suriye’nin de içinde bulunduğu baskıcı Arap rejimleri, yıllardır Filistin meselesini “sömürerek” kendi halkları üzerinde baskı kurdu. Hakkını vermek gerekirse eğilip bükülmeden bu meseleyi kendine dert eden Suriye için de aynı şey geçerli. “Ülke işgal altındayken reform yapılmaz” argümanı miadını doldurdu. Suriye dahil hiçbir rejimin Filistin meselesini bahane ederek açılımlara karşı duramayacağı ortaya çıktı. Üstelik Arap halklarının bu meseleyi rejimlerinden daha iyi savunacakları biliniyor. Mısır’da Mübarek döneminin aksine İsrail ile yapılan anlaşmaları yeniden gözden geçirmek için talepler yükseliyor. Daha özgür bir Suriye’nin İsrail ile daha iyi başa çıkabileceği biliniyor.
Türkiye için karar vakti
Türkiye’nin komşularla sıfır sorun politikasının en önemli ayağı, Suriye’ydi. Türkiye-Suriye Yüksek Düzeyli İstişare Konseyi’nin karşılıklı ortak Bakanlar Kurulu toplantılarının yapıldığı, vizelerin kaldırıldığı bir dönem yaşanıyor. Türkiye’nin yeni dış politikasının uygulama alanı ve örnek işbirliği ülkesi Suriye. Ama Türkiye sadece kriz önleyici değil, kriz çözücü olma iddiasındaydı. Bu iddia Arap ayaklanmaları sırasında sekteye uğradı. Bu nedenle Türkiye, Suriye konusunda pozisyon almak yerine işi temennilerle geçiştirmeye çalışıyor, Başbakan Erdoğan-Beşar Esad kişisel ilişkisi yetmiyor. Diğer yandan CIA Başkanını Ankara’da misafir ederek, muhtemel senaryolar üzerinde çalışıyor. Sınırda bir göç dalgası ve Suriyeli Kürtlerin ayaklanma ihtimaline karşılık ne yapacağını düşünüyor.
Türkiye’nin sıfır sorun politikasını haklarla mı yoksa rejimlerle mi yürüteceği, Suriye’de netleşecek gibi. Çünkü herkesle iyi geçinmek, iyi niyetli olmak, herkesle görüşebilmek Ortadoğu’daki ayaklanma sürecinde anahtar olamıyor. Reel politika ağır basıyor, adalet, vicdan geri planda kalıyor. Tıpkı haklı olarak İsrail’i protesto etmek için sokaklara dökülenlerin Suriye ve Libya’da olanlar karşısında suskun kaldığı gibi. Yani haksızlıklara, baskılara kategorik bir karşı çıkış yerine, iktidar politikasının gölgesinde farklı yaklaşılıyor. Bazı dostlarımızın bakış açısının tersine Suriye’yi bu ülkeyi sevip sevmemekten bağımsız olarak değerlendirme yapmak gerek. Suriye rejimini eleştirirken herhangi bir dış müdahaleye karşı da gözümüzü kapatamayız; Bahreyn’deki Suudi işgalini, Libya’daki dış müdahale ve Kaddafi’nin zulmünü es geçmediğimiz gibi. Ankara artık komşularla sıfır sorun politikasının sadece kendisine bağlı olmadığını anlamalı. Ortadoğu’nun doğası gereği, yarın ne olacağı belli olmaz.
Tags: Suriye isyanıSuriye isyanı sınırımıza yaklaştıSuriye'de halk hareketi
Next story AI 102 Dersinin Final Sınavı Hakkında Duyuru
Previous story Bush’u Denize Atsalar…