Yoksunluk Sendromu nedir? » Psikoterapi
Beyinde sinirler arası iletim, nöron adı verilen sinir hücreleri ve bu hücrelerin akson ve dendrit adlı uzantıları sayesinde gerçekleşir. Nöronlar, sinaps adı verilen bölgelerde birbirlerine oldukça yaklaşırlar ve kimyasal iletişimi sağlamak için nörotransmitter madde salgılarlar. Bu madde bir sonraki nöronun reseptörlerine bağlanarak kimyasal yolla haberleşmeyi sağlamış olur. Bağımlılığın oluşmasında etken nörotransmitter, serotonin dopamindir.
Beyin, mutluluk ve haz hissettiği olaylara ve maddelere aynı yolla tepki gösterir ve ödüllendirildiği hissin devamlılığını sağlayabilmek için etken maddeye bağımlılık kazanır. Beyinde bu bağımlılığın kazanılmasına neden olan, mutluluk ve hazzuı gerçekleşmesini sağlayan sistemin adı ödül sistemidir. Ödül sistemi beynin 5 bölümünden oluşur. Bunlar; odaklanma, dikkat ve planlama gibi işleri yapan prefrontal korteks, duyguların kontrolünü sağlayan amigdala, anıların düzenlenmesinden sorumlu hipokam-püs, vücudun motor fonksiyonlarını kontrol eden ödül merkezi ve dopaminin salgılandığı ön tavan bölgesidir.
Etken maddenin vücuda alınmasıyla ön tavan bölgesinde dopamin salgılanır, buradaki dopamin beyinde dopamin reseptörleri olan her bölgeye yayılır. Bu bölgeler hipokampüs, amigdala, beynin ödül merkezi ve prefrontal kortekstir. Amigdala dopaminin etkisiyle duyguları kontrol eder, mutluluk ve hazzın oluşmasını sağlar. Hipokampüs, bu hazzı unutmamak ve devamlılığını sağlamak için etken madde ile ilgili her anıyı kaydeder. Motor fonksiyonların düzenlenmesinden sorumlu ödül merkezi, maddenin alimim sağlayan hareketlerin sürekli yapılmasını sağlar. (Örneğin sigaranın içilmesi için elin ağza götürülmesi.) Prefrontal korteks ise alınan maddeye odaklanmayı sağlayarak dikkatin dağılmasıyla hazzm kesilmesini engeller. Dopamin mekanizması böylece tamarnlanmış olur ve madde alınmaya devam ettikçe bu döngü de devam eder.
Bağımlılığın oluşmasındaki sebep ise dopamine doygunluğun sağlanamamasıdır. Beyinde dopamin ve serotonin, zıt çalışan hormonlardır. Dopamin seviyesi arttığında serotonin seviyesi düşer, Serotonin de hazza ve mutluluğa olan doygunluğu sağladığı için ve madde alımıyla dopaminin artması sonucu yeterli serotonin sağlanamayıp tatmin olunamadığı için madde dozu artırılır ve kişi kısırdöngüye girer. Madde miktarını ne kadar artırırsa artırsın, asla tatmin olamayacağı için bağımlılık oluşur.
Bağımlılık yapan maddelerin sık kullanılması sonucu beyinde kalıcı değişiklikler olur ve maddenin kullanımının bırakılmasıyla, beyin yeni duruma ayak uyduramaz ve çeşitli tepkiler gösterir. Bu tepkilerin görülmesi durumuna “yoksunluk sendromu” adı verilir. En sık görülen belirtileri şunlardır: Uykusuzluk, endişeli ve sinirli olma hali, depresyon, konsantrasyonun azalması, baş ağrısı, terleme, kalp hızının artması, çarpıntı, titreme, bulantı, kusma ve ha-lüsinasyonlar.
Yoksunluk sendromu çeşitleri:
1. Alkol yoksunluk sendromu
2. Yenidoğan yoksunluk sendromu
3. Antidepresan yoksunluk sendromu
4. Nikotin yoksunluk sendromu
5. Uyuşturucu yoksunluk sendromu
6. Aşk ve duygusal bağımlılık
7. Alışveriş bağımlılığı yoksunluğu
8. Çalışma yoksunluğu
9. Beğenilme yoksunluğu
10. Cep telefonu ve sosyal medya yoksunluğu
Bu listedekilerin birçoğunu biliyorsun. Yalnız ikinci sıradaki ilginç sendromu açmak istedim kısaca: Yenidoğan yoksunluk sendromu, annenin hamilelik sırasında fiziksel bağımlılık oluşturabilecek maddeleri kullanması sonucu, bu maddelere anne karnında maruz kalmış olan fetüste, yenidoğan döneminde ortaya çıkan sendrom olarak tanımlanmaktadır.
Ne yazık ki madde bağımlısı olarak doğan bebekler de var…