6 SINIF MADDE VE ISI | SANATSAL EĞİTİM
6. SINIF MADDE VE ISI
6. Sınıflar fen bilgisi dersi. Madde ve ısı konusu. Maddelerin ısı iletkenliği. Katı, sıvı ve gaz yakıtlar. Yenilenebilir ve yenilenemez enerji kaynakları.
Maddelerin Isı İletkenliği
Sıcaklıkları farklı iki madde arasında ısı alışverişi meydana gelir. Sıcak cisim kendisinden daha az sıcak olan cisme sıcaklıkları eşit oluncaya kadar ısı verir. Bununla birlikte tüm maddeler ısıyı iyi iletmez. Demir, bakır gibi metal maddeler ısıyı iyi iletirken, tahta, plastik gibi maddeler ısıyı iyi iletmez.
Yalıtkan maddeler kullanılarak bir ortama ısı geçişinin ve ortamdan dışarıya ısı geçişinin önlenmesine yalıtım denir.
Termoslar yalıtım uygulamasına güzel bir örnek oluşturur. Termoslar iki bölümden meydana gelmiştir. Dıştaki bölümün dış yüzeyi parlaktır. Böylece kendisine çarpan güneş ışığını yansıtır ve iç bölümün ısınmasını engeller. İç bölümde ise sıvının konulduğu kap vardır. Bu iki bölüm arasında vakum adı verilen bir boşluk bulunur. Bu boşluk ısı alışverişini engeller.
Binalarda ısı yalıtımı için ısı yalıtım maddeleri kullanılmaktadır. Plastik köpük, cam yünü, silikon yünü, ahşap ve taş yünü gibi malzemeler binaların iç ve dış duvarlarında, tavan aralarında ve döşemelerde kullanılmaktadır.
Isı yalıtımı konusu giysi türlerinde de kendisini gösterir. Kışın kalın ve yünlü elbise giyeriz. Bu elbiseler kalın ve yünlü olduğundan içinde durgun hava tutar ve iç ısının kaybolmasını engeller.
Odun ve kömür katı yakıtlardır. Odun ağaçlardan elde edilir. Isınma amacıyla odun kullanılması çevreye büyük zararlar verir.
Kömür ise yerkabuğunun derinliklerinde oluşmuştur. Milyonlarca yıl öncesine dayanan bir oluşum süreci vardır. Yerkabuğunun derinliklerinde kalan bitkilerin burada zamanla yüksek sıcaklık ve basınç altında değişime uğramasıyla meydana gelmiştir.
Kömür oluşum aşamaları turba ile başlar. Turba zamanla linyit kömürüne dönüşür. Linyit alt bitümlü kömüre ve daha sonra taş kömürüne dönüşür. Taş kömürü uzun yıllar geçerse antrasite dönüşür. Oluşumu en uzun süren kömür antrasit kömürüdür.
Yakıt değeri en fazla olan kömür en geç oluşan antrasit kömürüdür. Daha sonra taş kömürü gelir. Linyit kömürü ısıl değeri en az olan kömürdür.
Sıvı yakıtlar yerkabuğunun derinliklerinde bulunan ve petrol adı verilen maddenin çıkarılmasıyla elde edilir. Petrol, içinde pek çok madde türü bulunan bir karışımdır. Bu karışım farklı sıcaklıklarda ısıtılarak bileşiğindeki maddeler ayrı ayrı elde edilir. Bu işleme ayrımsal damıtma işlemi adı verilir.
Gaz yakıtlardan doğalgaz dünyada en fazla kullanılan gaz yakıtdır. Temiz ve çevre dostu bir yakıt türüdür.
Sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) petrolden elde edilir.
Havagazı adı verilen gaz yakıt taş kömüründen elde edilir.
Yukarıda saydığımız katı ve sıvı yakıtların hepsi yenilenemeyen enerji kaynakları grubuna girer. Kömür, petrol, doğalgaz gibi yakıtların oluşumu milyonlarca yıl sürer. Bu nedenle bu yakıtlardan tüketilenin yerine yenisi hemen oluşamaz. Kullanıldıkça azalacak ve günün birinde tükeneceklerdir. Bu nedenle bu çeşit yakıtlar yenilenemeyen enerji kaynakları olarak adlandırılır.
Tüketildiğinde yerine yenisi oluşan ve tüketildikçe azalmayan enerji kaynaklarına yenilenebilir enerji kaynakları denir. Güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi tükenmeyen enerji kaynaklarıdır.
Güneş, dünyamızı var olduğundan beri ısıtmaktadır. Güneşin tükenmeyen bir enerjisi vardır. Güneş enerjisi yeryüzünde çeşitli enerji türleri elde etmek için kullanılabilir.
Binalarda sıcak su elde etmek için güneş enerjisi kullanılır. Özellikle şehir merkezlerine bağlı olmayan uzak kasaba ve köylerde bu yöntemle kış mevsimi hariç yılın her mevsiminde sıcak su elde edilir. Bu sistemde su, güneş panelleri adı verilen bir sistemde gezdirilir. Burada dolaşan su, güneş enerjisi ile kaynayacak seviyeye gelir.
Güneş enerjisinden elektrik enerjisi elde edilmektedir. Güneş enerjisini soğurarak bir dizi işlem sonucu elektrik enerjisi üreten paneller yapılmaktadır. Dünyada bu yöntemle büyük güçlerde elektrik enerjisi elde edilmektedir. Güneş enerjisinin yaygınlaşması termik santrallerin sayısını azaltacak ve çevreye büyük katkı sağlayacaktır. Fosil yakıtların kullanımı azalacaktır.
Rüzgar hareket halindeki hava akımıdır. Dünyanın belli bölgeleri sürekli olarak veya yılın büyük bölümünde rüzgarlıdır. Bu bölgelerde rüzgarın döndürme gücünden faydalanılarak elektrik santralleri kurulmaktadır. Rüzgar enerjisinin yaygınlaşması fosil yakıtların tüketimini azaltacaktır.
Kömür, petrol gibi maddelerin tüketimi havaya büyük miktarda zararlı gaz salınımı yapmakta ve dünyanın yaşam kalitesini düşürmekte, çeşitli hastalıklara yol açmaktadır.
Çevreyi koruyabilmek için kömür ve petrol tüketimi minimuma indirilmelidir. Elektrik santrallerinde kömür ve fuel  oil kullanımı bırakılmalıdır. Bunun için yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapılmalıdır.
Fabrika bacalarından atmosfere yüksek miktarda zararlı gaz salınımı yapılmaktadır. Bu yapıların bacalarında mutlaka filtre sistemi bulunmalıdır.
Fabrika, araçlar ve kömürle çalışan tesislerden havaya salınan karbondioksit ve diğer gazlar atmosferin üst kısmında birikmekte ve sera etkisi yapmaktadır. Bu gazlar güneş ışınlarının tekrar uzaya yansımasına engel olarak dünyanın ısısının sürekli artmasına neden olmaktadır. Buna bağlı olarak iklim değişiklikleri yaşanmakta, bazı canlı türleri yok olmakta, sel ve kuraklık önemli bir sorun haline gelmektedir. Bu şekilde devam edilirse ileride dünyada yaşam tehlikeye girecektir.