Said Nursi ve Milliyetçilik » Derin Sular - Bir Ülkenin Zihniyet Analizi
[24 Mart 2013 tarihinde Taraf gazetesinde yayınlandı.]
[Aşağıdaki metni, Said Nursi’nin milliyetçiliğe bakışı hakkında benden görüş talep eden bir gazete için yazmıştım. Ancak ilgili gazete özür dileyerek metni yayınlayamayacağını söyledi. Metni, bir süredir yazmakta olduğum inanç konulu dizi ile ilgili gördüğüm için burada yayınlıyorum.]
Bugüne baktığımızda, bir asır önceki bu değerlendirmelerin tamamen aksi istikamette yol almış bir dünya ile karşı karşıya olduğumuzu görüyoruz. Zira, 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin yıkılınca, takriben 70 yıllık komünizm tecrübesinin etnik kimlikleri ortadan kaldıramadığı ortaya çıktı. Küreselleşme ise, her türlü etnik kimliğin hem önem kazandığı, hem de eskisine nazaran çok daha fazla etkileşime konu olduğu bir dönemi beraberinde getirdi. Yani bugün Nursi’nin kendi dönemi için yaptığı (ve aslında o dönem için de çok isabetli olmayan) değerlendirmesinde sözünü ettiğinden çok daha farklı bir dünya var.
Bunların yanı sıra, Nursi’nin milliyetçilik kavramını müsbet ve menfi şeklinde ikiye ayırdığı ve bu ikisi arasından müsbet milliyetçiliği benimsediği intibaı da – her ne kadar takipçileri arasında yaygın olsa da – doğru değildir. Ancak, Nursi, çoğulcu (ya da o zamanın ifadesiyle, Osmanlıcı) da değildir. Düşünceleri, üç tarz-ı siyaset içinden İslamcılığa karşılık gelir. Hatta, Nursi’nin tipik bir meşrutiyet dönemi İslamcısı olduğu da söylenebilir. Meşrutiyeti savunması, meşveret ve şu’raya atıfta bulunması, (yine zannedilenin aksine) onu, muasırı olan İslamcılardan farklı kılmaz. Bunlar, o yıllarda meşrutiyetçi İslamcılar arasında yaygın olan, ancak (İsmail Kara’nın yaptığı gibi) İslami bir perspektiften de eleştirilmeye müsait olan düşüncelerdir.
Said Nursi’yi etkili kılan asıl faktörün, ölümüne dek hiç ödün vermediği duruşu olduğunu düşünüyorum. Şöyle ki, o, hayatının ikinci yarısını, 2013 yılının Türkiyesinde yaşayanların kolay kolay anlayamayacakları derecede acımasız bir diktatörlük rejiminde yaşamak zorunda kalmış, ancak bu rejimin kendisine çektirdiklerine rağmen tavrını değiştirmemiş, düşüncelerinden, faaliyetlerinden ve hatta kıyafetinden geri adım atmamıştı. Dahası, intikam arayışı içinde de olmamış ve zaman içinde Türkiye’nin farklı yerlerinde çok sayıda insan çevresinde toplanmış olsa da, onları hiçbir zaman şiddete yöneltmemişti. Bu noktada, Said Nursi’nin sivil itaatsizlik tavrının gayet işlevsel olduğu da söylenebilir. Zira, Türkiye’de Cumhuriyet tarihi boyunca, hem aynı fikirde olmadığı iktidara itaat etmeyen, hem şiddete başvurmayan, hem de halk üzerinde bu kadar etkili olabilen ikinci bir insan gösterebilmek zordur.
« Önceki Yazı: İbrahim’in Dini
Sonraki Yazı: İnanç Nedir? »