Tüm çalışanların iş doyumunu ve iş verimliliğini etkileyen en önemli konulardan birisi de yöneticilerin kişilik yapısıdır
Yönetici, çalışanlarla ve üstleri ile uygun bir ilişki kurmasını sağlayan kişilik özelliklerine sahip değilse işle ilgili bilgi, beceri ve yetenekleri ne olursa olsun görevinde başarısız olmaya mahkûmdur. Bu nedenle işverenlerin ve üst yöneticilerin yönetici seçerken dikkat etmeleri gereken en önemli konulardan birisi de adayların kişilik yapılarıdır sanırım. Fakat yöneticilerini seçme ve değiştirme şansına sahip olmayan çalışanların ise yöneticileri ile iyi geçinmenin yollarını öğrenmeye çalışmaktan başka yapabilecekleri bir şey yoktur. Çalışanların yöneticilerle iyi bir iş ilişkisi kurmak için çeşitli kişilik yapılarına sahip insanların iş ortamında (özellikle yönetici konumunda iken) ne tür tutum ve davranışlar gösterdikleri algısına ve o tutum ve davranışlarla ile nasıl baş edebileceği tecrübe ve becerisine sahip olması gerekmektedir.
Yöneticilerde en sık rastlanan kişilik yapılarından birisi de narsistik kişilik yapısıdır. Ayrıca birçok yöneticinin belli oranda narsist olduğu, asıl önemli olanın ise “yöneticinin narsisizmi ile nasıl baş ettiği” olduğunu ileri sürenlerin de bulunması narsistik kişilik yapısına sahip kişilerin özelliklerinin bilinmesinin önemini arttırmaktadır.
Narsistik kişilik yapısına sahip insanlar kendilerini, “olağanüstü”, “eşi bulunmaz”, “üstün”, “herkesten farklı”, “önemli” ve “çok özel” bir insan olarak görebilirler. İnsanlara tepeden bakar, övünmeyi ve övülmeyi çok severler ve kendisinin ayrıcalıklı bir kişi olduğuna inanırlar. Sahip olduğunu düşündüğü meziyetler nedeniyle yönetici olmayı doğal olarak hak ettiğini ve her türlü sorunu aşabilecek bilgi, beceri ve tecrübeye sahip olduklarını düşünürler ve sürekli yönetici (mümkünse en üst düzey yönetici) olmaya taliptirler. Narsistik özellikleri olmayan insanların çoğu aday olmaya cesaret edemezken, narsistler her işin altından kalkabileceklerini düşünerek kolayca aday olurlar.
Diğer insanların ne düşündüğüne ve ne hissettiğine aldırış etmezler. İnsanlara verdikleri değer, onun büyüklüğüne ne kattığı ile sınırlıdır. Onun başarılı olmasına katkısı olan bir çalışana, kendi başarısına katkısı olduğu sürece çok yakın ve sıcak davranırken artık katkısı olmadığını düşündüğü anda onu kolayca gözden çıkarabilir. Bununla beraber, Her şeyin en iyisini ve en doğrusunu yaptığına inandığı için çevresindeki insanların yaptıklarını sorgulamadan onaylamasını ve kabullenmesini bekler. Eleştiriye katlanamaz, eleştirildiğinde ya da beğenilmediğini hissettiğinde öfkelenir. Bu nedenle toplantılarda yöneticinin düşündüklerinden farklı bir görüş ileri sürülemez. Özellikle olumsuz düşünceler gündeme hiç gelmez. Başkasının ne düşündüğünü ve ne hissettiğini hiç önemsemez, farklı düşünenlere ve eleştirenlere hoşgörüsüz davranır. Her şeyi en iyi kendisinin bildiğini ve akıl almaya gereksinimi olmadığını düşünür. Kimsenin söylediğini dikkate almadan, her şeyi kendi bildiğince yapar.
Yok, artık böyle kişiler de yönetici olabilir mi demeyin. Narsistik kişilik yapısına sahip kişilerde görülen tutum ve davranışlara bakıldığında onların bir yönetici olarak başarısız olma olasılıklarının çok yüksek olduğu açıktır. Fakat ılımlı düzeyde narsistik özelliklerin varlığının olumlu etkiler yaratabileceği unutulmamalıdır. Kişilik özellikleri nesnel değerlendirmeler yapmasına engel oluşturmuyorsa; yetenekli, becerikli ve donanımlı bir insansa narsistik kişilik özelliklerine sahip yöneticiler başarılı ve yaratıcı olabilmekte, işyerinde köklü değişiklikler ve büyük atılımlar gerçekleştirebilmektedirler. Yanlış karar verebileceklerini düşünemedikleri için kolayca risk alırlar. Aldıkları risk nedeniyle yöneticisi olduğu işyerini zarara uğratsa bile buna pek üzülmez; bu sonucun oluşmasında kusurun kendisinde değil başkasında olduğunu ileri sürebilirler. Bu tip durumlarda eleştirilince çok öfkelenir. Her türlü eleştiriye kapalıdırlar. En dostça eleştiriden bile rahatsız olur ve kendisini eleştirenleri düşman kabul ederler, kendisini eleştiren kişiler onun kıymetini bilmeyen, kötü niyetli ve derinlemesine düşünemeyen ahmaklardır. Bu eleştirinin hesabı günü gelince sorulmak üzere bir kenara kaydedilir. Narsistik kişilik yapısına sahip yönetici “eleştiren”, “doğruyu söyleyen”, “farklı düşünen” ve “yönetici olma potansiyeli olan” insanları çevresinde görmek istemez. Onları sindirmeye, susturmaya ya da uzaklaştırmaya çalışır. Giderek çevresinde yalnız onların söylediğini onaylayan, büyüklüğünü destekleyen ve onu pohpohlayan insanlar kalır. Gücü hiçbir şekilde bırakmak istemez, gücü kaybetmemek için her şeyi yapar. Görev süresi dolduğunda kendisinin yeniden yönetici olma şansı yoksa yönlendirebileceği bir yöneticinin atanmasını sağlamaya çalışır.
Süper egolarının güdümündeki bu kişiler için kritik başarı unsuru, narsist kişilik özellikleri taşıdıklarını bilmeleri ve bunun getirebileceği olumsuzlukları öngörebilmeleri. Narsist yöneticilerden cesur liderlerde çıktığını biliyoruz. Narsist kişilerin empati geliştirmeyi öğrenerek, olumsuzluklarını zararlı eylemler olarak ortaya dökmeden önleyebilme şansları vardır. En önemli özelliklerinden biri empati eksikliğidir. Başkalarının duygularını anlamakla harcanacak zamanları yoktur. Zaten başkalarını önemsemezler. Başkaları, ancak kendilerini övmek, onaylamak için vardır. Bu yüzden yakın ilişkileri; evlilik ve yakın dostlukları sürdürmeleri genel olarak onlar için büyük sorundur. Vermezler, alırlar Empati kuramadıkları için, acıma duyguları zayıftır. Acıma gösterseler bile, yüzeyseldir, derin değildir. Plan ve hedeflerine ulaşamadıklarında, gereken ilgiyi göremediklerinde aynı Narkissos gibi erirler, çökerler. Başkalarının hakkına saygı göstermeden ve gerçeklerle bağdaşmasa bile daima kendilerini haklı göstererek ve o hedefi, gerekli emeği vermeden bile hak etmiş sayarak en önde, en gözde ve tek olmak isterler. Kendilerini başkalarının yerine koyamaz ve başkalarını anlayamazlar. Sanki her şey sadece kendileri için vardır ve ne olursa olsun her şeyin kendi amaçlarına hizmet etmesi gerekir. Başkalarının fikir ve hareketleri kendi amaçlarına hizmet ediyorsa vardır, aksi halde bu fikir ve hareketler tahammül edilemez düşüncelerdir.
Narsist bir yönetici ile çalışmak zorunda olanların öncelikle kendi özsaygılarını ve özgüvenlerini korumayı başarmaları gerekmektedir Onu tartışmasız lider olarak kabul edenler ve yaptığı her şeyi hakkı olarak görenler dışında kalanlar için narsist bir yönetici ile çalışmak çok zor ve yıpratıcı bir süreçtir. Bu tip bir yönetici ile çalışmak zorunluluğu söz konusu olduğu takdirde; Onun tepeden bakan yaklaşımı karşısında, kendinizi değersiz hissetmemenin yollarını bulmayla çalışmakla başlayabilirsiniz, istek ve gereksinimlerinizi dikkate almayacağını en baştan kabullenmek dayanma gücünüzü arttıracaktır, bununla beraber öfkenizi denetlemeyi öğrenmek zorunda olduğunuzu da unutmayınız.
Haklı olduğunuz durumlarda bile, doğru olduğunuzu kanıtlamak için aşırı bir çaba içine girmeyin ve yeri geldiğinde ve hak ettiğini düşündüğünüzde onu takdir edin. Bu onun hem kendisini iyi hissetmesini sağlayacak hem de sizin daha sonraki eleştirinize daha iyi yanıt alma ihtimalinizi artıracaktır. Eleştiri yapmak noktasına geldiğinizde ise kullanacağınız sözcükleri ve ifadeleri özenle seçin ve sürekli olarak onu eleştiren bir kişi konumuna düşmeyin, ekip arkadaşı ya da astıysanız onu sürekli eleştirerek veya işin neden yapılamayacağını söyleyerek onun tepkisini çekmeyin. Onun yerine çözüm ve önerilerle olumlu yönde yaklaşın, karşılığını alamayacağınız özveride bulunmaz ve onu kıskandırabilecek tutum ve davranışlardan uzak durduğunuz takdirde yaşamın daha kolay ve katlanılabilir olduğunu sizlerde göreceksiniz. Tabii tüm bunlara göğüs gerebilecek bir sabrınız ve zamanınız varsa…
Tüm bu yazılanlardan yola çıkılarak tüm narsist yöneticilerin kötü bir yönetim sergileyeceği düşünülmemelidir. Tek bir şartla. O da kişilik özellikleri “nesnel” değerlendirmeler yapmasına engel oluşturmuyorsa; yetenekli ve donanımlı bir insansa, narsistik kişilik özelliklerine sahip yöneticilerde başarılı ve yaratıcı olabilmektedir ve içinde bulundukları kurumsal yapılarda köklü değişiklikler yapabilmektedirler.