Öğrenme Bozuklukları Dr. Tümer Türkbay.
... konulu sunumlar: "Öğrenme Bozuklukları Dr. Tümer Türkbay."— Sunum transkripti:
Öğrenme Bozuklukları Dr. Tümer Türkbay
Öğrenme Bozukluğu Gösterilen herhangi bir fiziksel ya da nörolojik bozukluğa, yaygın gelişimsel bozukluğa, mental retardasyona ya da eğitim olanaklarının yetersizliğine bağlı olmayan okul becerilerindeki uygunsuzluklar öğrenme bozuklukları olarak tanımlanmaktadır.
Yedi Gelişimsel İşlev Dikkat/Niyet Simultane /Ardışık İşleme BellekDil Yüksek-Sıralı Düşünme Motor Uygulama Sosyal Yeterlilik
Gelişimsel Model Gelişimsel modelde; öğrenmeyi sağlayan; bilgi işleme ve üretimine hizmet eden yedi gelişimsel işlevin etkilenmesi söz konusudur.
Öğrenme Bozukluğu TipleriYedi gelişimsel beyin işlevinin bir veya birden fazlasında defisite dayalı çeşitli öğrenme bozuklukları vardır. Yaygın öğrenme bozukluklar aşağıdadır: Dikkat bozuklukları Yürütücü işlevlerdeki defisitler (lack of Organizasyon becerilerinde ve impuls kontrolünde eksiklikler) Meta-kognisyonda eksiklik (birinin kendi öğrenmesi ve öğrenmede sahip olduğu stratejiler hakkında düşünmesi) Motor/konumsal güçlükler (mekanda yerleştirme, yol bulma) Grafomotor işlev bozukluğu (zayıf göz/el koordinasyonu, el yazısı becerisinde eksiklik, şekilleri kopyalama beceriksizlik)
Öğrenme Bozukluğu Tipleri (devam)Görsel algılama sorunları Bellek defisitleri Otomasite eksikliği (harfleri, sözcükleri, sayıları ve matematik terimleri çabucak adlandıramama) Sözel dil sorunları (telafuz bozukluğu, sözcükleri akla getirememe, zayıf sentak ve semantik) Fonolojik farkındalığın eksikliği (harflerin seslerini ayırt edememe) Disleksi Diskalkuli Sosyal defisitler (sosyal ipuçlarını okumada eksiklik, pragmatik dil eksikliği)
Normal Zeka, Fakat Bilgiyi İşlemede Bozukluk Söz Konusudur.
Farklı Yazma SistemleriLogografik (Çince, Mısır hiyeroglifleri) Hece (Syllabic) (Japonca, Afrika dilleri) Alfabetik (İngilizce, Rusça,…)
Metotlar Göz takibi (Eye tracking)Tachistoscope (kelimenin çok kısa süreligösterilmesi): tachistoscopic deneylerde görsel olarak benzeyen harflerin sıklıkla karıştırılması olur. Sözcüğe Karar Verme (Lexical decision tasks) (gerçek sözcüksaçma sözcük) Naming tasks (sesli okuma)
Okumanın Farklı DüzeyleriGöze çarpan nitelik düzeyi (somut): tachistoscopic çalışma sonucu Harf düzeyi Sözcük düzeyi (word superiority effect-kelime üstünlüğü etkisi): Sözcükler harflere göre, anlamlı sözcükler anlamsız sözcüklere göre daha iyi tanınır. Harfler, gerçek sözcüklerde saçma sözcüklere göre daha sıklıkla atlanır (ıskalanır)
Okuma Sırasında Göz HareketleriOkuma sırasında hızlı göz hareketleri (sakkadlar, regresyonlar-10 ms) Kelimeler üzerinde gözlerin kaldığı yerler: fiksasyonlar (takıldığı yerler) , 250 ms (75%) – Metinin güçlüğünün ölçülmesi Fovea: keskin görme alanı (cones-ayrıntıları, rods-ışık) Periferal görme: okunulan yerin çevresindeki asimetrik alan
Okuma Stratejisi Sözcüklerin başlarına ve sonlarına orta kısımlarından daha çok dikkat ederiz. Bu strateji, alfabetik yazı stillerinde diğer stillere göre daha iyi işler. Yeni bir yazı stili öğrendiğimizde bu stratejileri hemen değiştirmek güçtür.
Okumayı Etkileyen EtmenlerUyaran degredasyonu (maskeleme) Sözcük sıklığı Sözcük uzunluğu Komşuluk etkileri Saçma sözcük farklılıkları
Print Pronunciation Orthographic Lexicon Print-to-sound SemanticRoute B Print-to-sound translation rules Semantic System Orthographic Lexicon Phonological Route A Route C
İç Sözlük Kavramsal Düzey Grammatical Level Word-form Level
İsimlendirme İnsan İsimlendirme Hayvan isimlendirme Gereç isimlendirmeTemporal lob kutbu Hayvan isimlendirme Inferior Temporal Lob Gereç isimlendirme (Tool naming) PTO bileşkesi
Okuma ve Yazma Bozukluklarının SınıflandırılmasıDisleksi/Disgrafi Gelişimsel (özgül) Akkiz Santral Periferal Yüzeyel Disleksi/Disgrafi Fonolojik Disleksi/Disgrafi Derin Disleksi/ Disgrafi
Kazanılmış Periferal DisleksiBazıları “düşük düzey” görsel işleme sorunu yaşarlar Dikkatle İlgili Disleksi (Harfleri tek tek tanıyamazlar fakat okuyabilirler) İhmal Disleksisi (Sözcüğün yarısını ihmal ederler) Agrafi olmaksızın aleksi (Harf harf okuyucular)
Yüzeyel Disleksi/ DisgrafiBirçok dilde irregüler (düzensiz) sözcükler vardır (Örn. Tren, gangren) İrregüler sözcükleri regülarize ederek okuyan çocuklar (tiren, gangıren) Benzer sözcükleri okurken - LINT, MINT, GLINT, HINT Benzerlikler nedeniyle biribirlerinin yerine okurlar. Bu aşırı genelleme söz konusudur.
Fonolojik Disleksi/ DisgrafiTanıdık kelimelerin normal okunması ve telafuzu Tanıdık olmayan veya sahte kelimelerin okunması ve hecelenmesinde aşırı bozukluk
Yaygınlık Öğrenme bozukluğu yaklaşık okul çocuklarının %5’inde gözlenir ve %50’ye yakını özel eğitime ihtiyaç duyarlar.
Tarihçe Minimal Beyin Hasarı (1940 öncesi) Minimal Beyin DisfonksiyonuDisleksi, Disgrafi, Diskalkuli Gelişimsel Öğrenme Bozukluğu Özgül Gelişimsel Bozukluklar başlığı altında (DSM-III, 1980) DSM-III-R-Okul Becerileri Bozuklukları: gelişimsel aritmetik bozukluğu,gelişimsel okuma bozukluğu, gelişimsel yazılı anlatım bozukluğu
Sınıflandırmalar Öğrenme BozukluklarıOkuma bozukluğu Matematik Bozukluğu Yazılı Anlatım Bozukluğu DSM-IV Okul Becerilerine Özgü Gelişimsel Bozukluklar Özgül Okuma bozukluğu Özgül Aritmetik Bozukluğu Özgül Heceleme Bozukluğu Karışık tip ICD-10
Okuma Bozukluğu (Disleksi)‘Dis' - ‘güçlük, 'leksia ‘- “sözcükler” anlamına gelir. Çocuğun yaşına, eğitimine ve zekasına göre okuma başarısının beklenenin altında olması şeklinde tanımlanır.
Belirtiler-I Zayıf kısa dikkat ve çalışma belleğiDüşünce sürecinin veya konuşurken cümlenin ortasındayken kopukluklar ve ne diyordum?... Yönergeleri takip edememe İnsanların söylediklerini hatırlama ve anlamlandırmada güçlük-işittiklerini fakat anlam bağlantısı kuramadıkları için karşı taraftan söylediklerini tekrar etmesini isteme
Belirtiler-II Rutin işlemleri tamamlamak için daha fazla zaman gereksinimi duyma Görsel, motor veya işitsel işlemede zayıflık Sıklıkla görsel ve sözel ipuçları arasında bağlantı kuramaması Düşük benlik saygısı Sıklıkla ya girişken değil ya da aşırı girişken
Belirtiler-III Okuma: Sözcük tanıma ve anımsamada güçlükTaramada güçlük Anlam çıkarmak veya akılda tutmak için tekrara tekrar okuma gereksinimi Sözcüklerin yanlış okunması Satır atlama, okurken kaldığı yer bulamama, aynı satırı tekrar okuma İlişkili bölümleri çıkarabilme Okuma hızı düşük
Belirtiler-IV Yazılı Ödevler: Gramer sorunları Düzeltmeleri anlayamamaSözcük hatırlayamama Bildiğinden ve anladığından daha az yazma
Belirtiler-V El Yazısı: Farklı yönlere eğik harflerYazıda yavaşlık ve yetiştirememe Yazarken çabuk yorulma Dikte ettirilerek yazmada eksiklikler
Okulöncesi belirtilerkonuşmada gecikme Tekerlemeleri ve şarkıları öğrenmede güçlük ezber bilgileri (telefon numarası, isimler) hatırlamada güçlük yönergeleri hatırlamada ve takip etmede güçlük
İlkokulda belirtiler harfleri, sembolleri ve bunlara ait sesleri öğrenmede güçlük Olağandışı okuma ve yazma yanlışları zamanla sözcükleri hatırlama güçlükleri yokuduğu metinden anlam çıkarmada güçlük okuduklarını bütünleştirmede güçlük
Gelişimsel Disleksi İki ana kuram Fonolojik Kuram Magnosellüler kuram
Fonolojik Kuram Baskın kuramBu kuram disleksili bireylerin ses haritalarında sorun olduğunu ileri sürer. Lisandan bağımsız olarak dilin otomazisyonunda sorun var bu nedenle zayıf okuma becerileri vardır. Grafemin foneme çevrilmesinde defisitin ana rol oynadığına işaret eder.
Magnosellüler Kuram Fonolojik kuramı destekler, ancak işitsel ve görsel defisitleri vurgular. Bu kurama göre, lateral genikulat çekirdeğinin hücre tabakaları anormaldir. Görsel magnosellüler sistem okurken görsel olayların zamanlamasından, dolayısıyla ortografik becerilerin belirlenmesinden sorumludur.
LGN (lateral geniculat nukleus)Tabaka 1, 2 Hareket Nöronlar, büyük hücreler -Tabaka 3,4,5,6 Renk, doku, şekil, derinlik Küçük hücreler Görsel bekletme istasyonu 6 tabakadan oluşuyor
LGN hücre tabakaları
Bulgular 5 dislektik hastanın postmortem beyin incelemesinde (1991) LGN hücre boyutu bakılmış, LGN’nin tabakalarında eşleştirilmiş kontrollerden %27 daha küçük bulunmuştur.
-Disleksik çocuklar sözcüksel karar verme ve kelimeleri sesliDİSLEKSİK VE NORMAL OKUYANLARDA KELİME VE SAHTE KELİMENİN ÜSTÜNLÜK ETKİSİ - Sahte kelime, gerçekte kelime olmayan, ortografik olarak düzenli ve telaffuz edilebilir harf dizileridir. Örneğin TOBLE, kelimesi TABLE kelimesinin ikinci harfinin değiştirilmesiyle üretilmiştir. -Disleksik çocuklar sözcüksel karar verme ve kelimeleri sesli okuma testlerinde de okuma yaşına göre eşleştirilmiş kontrol grubuyla benzer performans göstermişlerdir. Bununla birlikte disleksik çocuklar sahte kelimeleri sesli okuma testinde önemli ölçüde daha kötü performans sergilemişlerdir.
Dislekside serebellumun rolü olduğu düşüncesiÖğrenme bozukluğunda okuma ve yazma becerilerinin kazanılması ve otomatikleştirilmesi önce gelen semptomlardır. Ancak tek semptom bunlar değildir. Serebellum linguistik ve prosedürel belleğe hizmet eden nonlimbik nöral ağdır ve yüksek kognitif işlemlerde önemlidir. Disleksideki otomatizasyon bozukluğu ve zaman-değerlendirme kusurları, hatta el yazısı ve telaffuzla ilgili beceriler serebellar disfonksiyon ile ilişkilendirilmiştir.
Nöronal migrasyon ve maturasyonPostmortem anatomik çalışmalarda perisilvian bölgede kortikal ektopiler ve displazilerin bulunması, genikülat nükleustaki magnoselüler nükleusta hacim azalması dislekside nöronal migrasyon ve maturasyon fikrini doğurmaktadır. MRI voxel tabanlı morfometri aracılığıyla sol temporal korteksin çoğunda gri cevher hipointensitesi veya beyaz cevherde anizotropi gösterilmiştir.
Disleksik Beyin Beyinin ön kısımları arka kısımlarına göre daha aktiftir. Dahada ötesi, araştırıcılar dislektik beyinler normallere göre 5 kat daha çok çalıştığını ileri sürmektedirler.
Okuma Bozukluğu İçin Risk GruplarıNormal zekalı serebral palsi Epilepsiler Prematurite Korpus kallosumdaki splenium lezyonları Sol oksipital lob beyin lezyonları
Okuma Bozukluğu Belirtileri-ISözel okumalarında birçok hatalar yaparlar. Hatalar atlamalar, eklemeler ve kelimelerin çarpıtılması ile karakterizedir. Çocuğun okuma hızı yavaş ve sıklıkla az anlamayla birliktedir. Ses ayırım bozuklukları ve kelimeleri arka arkaya söyleme güçlükleri
Okuma Bozukluğu Belirtileri-IISağ-sol ayırımını iyi yapamadıklarından harflerin yerlerini de değiştirirler. Hem bellek çağrımında hem de devamlılığı sağlamadaki başarısızlıklar harflerin isimlerini ve seslerini hatırlama güçlüğü meydana getirir. Okuma bozukluğu olan birçok çocuk okumaktan ve yazmaktan hoşlanmaz ve kaçınır.
Dört yetenek grubunda bozuklukların olduğu belirlenmiştir:Matematik Bozukluğu Dört yetenek grubunda bozuklukların olduğu belirlenmiştir: Dil yetenekleri (matematik terimlerini anlama ve yazılı problemleri matematik sembollerine çevirme) Algısal yetenek (sembolleri tanıma ve anlama ve sayıları kümeleştirme yeteneği) Matematik yetenekleri (toplama, çıkarma, çarpma, bölme ve temel işlemlerin sırasını izleme) Dikkat yetenekleri (rakamları doğru yazma ve işlem sembollerini doğru gözleme).
Yazılı Anlatım Bozukluğu-Dikte ettirilerek yazmada sorun vardır. -Konuştukları ve yazdıkları cümlelerde çok sayıda dil bilgisi yanlışları ve fena paragraf düzeni bulunur. -İkinci sınıfta ve daha sonra çocuklar kısa bir cümleyi yazarken basit dil bilgisi hataları yaparlar. Örneğin, devamlı olarak hatırlatılmasına karşın büyük harfle başlamazlar ve cümlenin sonuna nokta işareti koymazlar. -Yazılı ifade bozukluğunun ortak özellikleri heceleme, dil bilgisi ve işaretleme hataları, fena paragraf düzeni ve fena el yazısıdır.
"Öğrenme Bozuklukları Dr. Tümer Türkbay." indir ppt
Benzer bir sunumlar ÖĞRENME BOZUKLUKLARI  Okuma Bozukluğu (Disleksi)  Matematik Bozukluğu  Yazılı Anlatım Bozukluğu.
DİSLEKSİ NEDİR? Disleksi ilk kez 1881 yılında tanımlanmıştır.
MUSTAFA ABAK KASTAMONU R.A.M