Sa lam çocuk izlemi. Derleme Review. Well baby follow-up
Download "Sa lam çocuk izlemi. Derleme Review. Well baby follow-up"
1 6 Derleme Review Özet Well baby follow-up Çukurova Üniversitesi T p Fakültesi Çocuk Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, Sosyal Pediatri Ünitesi, Adana, Türkiye nin amac ; çocukluk ça nda baz hastal klar ve sakatl klar önlemek, önlenebilir ölümleri azaltmak, geliflimi desteklemek ve kiflilerin sa l kl eriflkinler olarak yaflamlar n sürdürmelerini sa lamakt r. ; öykü, fizik muayene, büyüme ve geliflmenin de- erlendirilmesi, ba fl kl k, tarama testleri ve sa l k dan flmanl n kapsayan bir temel sa l k hizmetidir. (Türk Ped Arfl 2007; 42 Özel Say : 6-10) Anahtar kelimeler: Fizik muayene, öykü, sa lam çocuk, tarama testleri Summary The aim of well baby follow-up is to prevent certain diseases and disabilities, to decrease preventable deaths, to support development and to ensure maintaining their lives as healthy adults. Well baby follow-up is a basic health service including history, physical examination, evaluation of growth and development, immunization, screening tests and health counseling. (Turk Arch Ped 2007; 42 Suppl: 6-10) Key words: History, physical examination, screening tests, well baby, Girifl, temel sa l k hizmetlerinin en önemlisidir. Birinci basamak sa l k kurumlar nda, sa lam çocuk kliniklerinde ve özel muayenehanelerde yap lmaktad r. Bu hizmet, bebe in genel sa l ve geliflimi hakk nda ebeveyne sorulan sorular ve bunu izleyen fizik muayeneyi kapsar. zlem belirli aral klarla 18 yafl na kadar sürmelidir. Amerikan Pediatri Akademisi, bebeklerin do umda, 2 haftal k, 2 ayl k, 4, 6, 9, 12, 15, 18 ve 24 ayl k iken mutlaka kontrol edilmelerini önermektedir. Süt çocuklu undan sonra 6-12 ayda bir kontrollere devam edilmelidir (1). Etkin sa lam çocuk muayeneleri, çocuklar n yaflam düzeyini yükseltmek için çocuk doktorlar n n tek f rsat d r. Sa l k yönetimi rehberleri çocuklar ve ailelerinin karfl laflt sorunlar n (yaralanmalar, e itim yetersizli i, çocuk istismar ve ihmali, aile içi fliddet, aile sa l, çevresel etmenler, bas n-yay n, fliflmanl k ve riskli davran fllar, sigara, alkol ve ilaç gibi) saptanmas n n önemini vurgulamaktad r. Çocuk doktorlar bu muayeneleri ile çocuklar n büyüme ve geliflme, sosyal yetenek ve aile yaflam hakk nda bilgi edinmektedirler. Sa lam çocuk izlem basamaklar - Öykü - Fizik muayene - Büyüme ve geliflmenin de erlendirilmesi - Ba fl klama - Taramalar - Sa l k e itimi Gözlem Öykü ve fizik muayeneden önce aile ile tan fl rken; bebe in anne-baba ve çevresi ile iliflkilerinin gözlenmesi; aile ve bebek hakk nda bize önemli bilgiler verebilir. Öykü Baflvuruda çocu un kimlik bilgileri, özgeçmifli ve soygeçmifli ayr nt l olarak sorgulanmal ve kaydedilmelidir. Her geliflte (izlem) çocuk sa l n etkileyen beslenme, büyüme ve geliflim basamaklar, afl lar, aile ve çevre ortam ile ilgili öykü al nmal d r. Özellikle beslenme öyküsünde; anne sütü ile beslenme, ek besinlere bafllama, beslenme al flkanl klar ve sorunlar ayr nt l olarak de erlendirilmelidir. Sa l kl çocuk de erlendirmesinde her izlemde göz önünde bulundurulmas gereken önemli noktalar: Yaz flma Adresi: Dr., Çukurova Üniversitesi T p Fakültesi Çocuk Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, Sosyal Pediatri Ünitesi, Adana, Türkiye Gsm:
2 Türk Ped Arfl 2007; 42 Özel Say : Aç k uçlu sorular Doktorlar öykü al rken anne veya çocu a çok özel olmayan genel sorular sormal d r. Örnek: - Nas ls n z? - Bebe iniz nas l? - Bebe inizin uykusu nas l? - Bebe iniz hangi s kl kla besleniyor? - Bebe iniz hangi sesleri ç kar yor? - Bebe inizin geliflimi nas l? - flitmesi nas l? 5-6 yafl ndaki çocuklarda sorular okul baflar s na yönelik olabilir. 2-Beslenme ve diyet: Çocukluk ça beslenmesinde çok fazla de iflimler olur. Bu nedenle ebeveyn ve çocuktan mutlaka beslenme öyküsü al nmal d r. Anne sütü ile beslenme, ek g dalar, sofra yemekleri, vitamin ve mineral destekleri sorgulanmal d r. Büyük çocuklarda afl r tuz, karbonhidrat ve kolesterollü besin al m, yaflamlar n olumsuz yönde etkileyebilir. Besin al m ve diyet de ifliklikleri aile ve çocuklar ile tart fl larak sa l kl beslenme seçenekleri önerilmelidir. 3-Kazalardan korunma: Her izlemde kazalardan korunma önlemleri konusunda aile bilgilendirilmelidir. 4- Aile ve sosyal iliflkiler: Çocuk doktorlar gözlemleri ve sorular yla aileleri çocu un büyüme-geliflme ve davran flsal sorunlar (de ifliklikler) konusunda bilgilendirmeli ve desteklemelidir. Gözlemler, çocu un hijyeni, ilgi alanlar, insanlara karfl sorumluluklar n kapsamal d r. - Ailelerin çocu un gereksinimlerini karfl lamadaki sorumluluklar nelerdir? - Çocuklar yla konuflurken ebeveynin ses tonu nas l? - Ebeveynler çocuklar n nas l tan ml yor? - Çocuk a lamaya bafllay nca veya çocuk agresif, sinirli ise ebeveyn nas l davran yor? - Çocuk depresif veya huzursuz görünüyor mu? - Çocu un geliflimini etkileyen ev ortam nas l? Oyuncaklar ve kitaplar var m? - Ailede stres yaratacak bir durum (hastal k, tafl nma, ifl kayb gibi) var m? gibi sorularla hekim, çocuk ve ailenin sa l n etkileyebilecek önemli durum ve koflullar hakk nda bilgi edinmelidir (2,3). Fizik muayene Her kontrolde yak nmas olsun olmas n tam bir fizik muayene yap lmal d r. Çocu un yaflamsal bulgular ve büyüme (antropometrik) ölçümleri al nmal d r. Fizik muayene tamamland ktan sonra ailelere çocu un sa l k durumu özetlenmelidir (4). Büyüme Her kontrolde; boy, a rl k ve bafl çevresi ölçülmeli ve bunlar büyüme e rileri üzerine iflaretlenmelidir. Büyüme verileri çocu un gelifliminin nesnel göstergeleri olmas nedeniyle çok önemlidir. Dünya Sa l k Örgütü, geliflmekte olan ülkelerde yaflam n ilk üç y l daha önemli olmak üzere, befl yafl ndan küçük her çocu un büyümesinin izlenmesinin gerekti ini belirtmektedir. zlemin amac, gereklili i ve nas l yap laca ailelere anlat lmal d r. Do um tarihi kaydedilerek çocu un yafl do ru olarak hesaplanmal d r. Ölçümler ayn kifli taraf ndan, ayarlanabilen, duyarl ölçü aletleri ile yap lmal d r. Büyüme e rileri anne ile birlikte de erlendirilmeli ve çocu unun durumu gösterilmelidir (5). Büyüme h z ndaki s rad fl l klar not edilerek klinik de erlendirmede olas nedenler üzerine odaklan lmal d r. Geliflme Her izlemde geliflim basamaklar de erlendirilmelidir. Geliflim testlerinin (Denver II geliflimsel tarama testi) do- umdan itibaren belirli aral klarla uygulanmas önerilmektedir (0-6 yafl aras nda en az 4 kez). Geliflim testleri yap - lamad durumlarda öykü ve muayenede geliflimsel basamaklara dikkat edilerek yafl için beklenenlerle karfl laflt r lmal d r. Afl lama Yenido an döneminden bafllamak üzere her kontrolde; ailelere afl lar n çocuk sa l aç s ndan önemi anlat lmal, afl takvimi, afl lar ve yan etkileri hakk nda bilgi verilmeli ve mutlaka afl kart düzenlenerek sa l k kurulufllar - na baflvururken yanlar nda getirmeleri vurgulanmal d r. Çocuklar n afl lama durumu de erlendirilerek varsa eksik afl lar tamamlanmal ve afl lamada kaç r lm fl f rsatlar yakalanmal d r (6). Tarama testleri Çocuk izlemlerinde, bulgusu olmadan ve hasar vermeden en erken zamanda fizik muayene ya da laboratuvar yöntemleri ile tan nabilen, önlenebilen veya tedavi edilebilen hastal klar aç s ndan tarama programlar çok önemlidir. Çocu un yafl na göre fenilketonüri, hipotiroidi, geliflimsel kalça displazisi, do ufltan kalp hastal klar, görme ve iflitme taramalar, anemi, üriner enfeksiyon, kan bas nc ölçümü ve hiperlipidemi taramalar her izlemde unutulmamal ve gözden geçirilmelidir (7). - Fenilketonüri ve hipotiroidi taramas : Do umdan sonraki 5-7. günlerde topuktan al nan birer damla kan ile bu hastal klar n sebep olabilece i bozukluklar ve kal c hasarlar önlenebilir. - Geliflimsel kalça displazisi taramas : Tüm yenido an bebeklerin fizik muayenelerinde bu anomali gözden kaç - r lmamal d r. fiüpheli durumlarda bir ortopediste gönderilmeli ve mutlaka kontrole ça r lmal d r. - Görme taramas : Amaç, görmenin normal geliflimini engelleyecek risk etmenlerini saptamak ve yetersiz görmesi olan olgular erken dönemde tan makt r. Bebekler; safl l k, ambliyopi, k rma kusuru, katarakt, glokom, retinoblastom ve prematür retinopatisi aç s ndan de erlendirilmelidir. - flitme taramas : Amaç iflitmenin normal olup olmad - n belirlemek ve iflitme kayb n en erken dönemde ve en ekonomik olarak tan makt r. Yenido an bebeklerin kulaklar na belli fliddette sesler verilip, duyup duymad beyin dalgalar ölçülerek anlafl l r (otoakustik emisyon). Bu ifllem oldukça basittir, bebe i rahats z etmez ve k sa sürede yap l r. Ülkemizde rutin iflitme taramas baz merkezlerde yap lmaktad r.
3 8 Türk Ped Arfl 2007; 42 Özel Say : Anemi taramas : Amerikan Pediatri Akademisi demir eksikli i yönünden risk tafl yan çocuklarda befl yafl na kadar aral kl olarak tarama önermektedir. Demir eksikli i yönünden riskli çocuklar; preterm ve düflük do um a rl kl bebekler, demirden fakir mama ile beslenenler, günde 500 ml den fazla inek sütü tüketenler, kronik enfeksiyonu olanlar ve ergenlerdir. Dünya Sa l k Örgütü bebeklerde demir eksikli i anemisinin önlenmesi için; bebeklerin ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenmelerini, un, m s r, pirinç gibi ek besinlerin demir ile zenginlefltirilmesini ve 6-24 ay aras ndaki bebeklere günde 1-2mg/kg proflaktik demir verilmesini önermektedir. - Üriner enfeksiyon taramas : Üriner enfeksiyonlar n ve kronik böbrek yetersizli inin s k görüldü ü ülkelerde ilk yafl içinde, befl yafl nda ve ergen dönemde tarama önerilmektedir. Taze idrarda çubuk (stik) testi pozitif yada flüpheli ise; idrar mikroskopik olarak incelenmelidir. Bulgu varl nda, tam idrar tetkiki ve idrar kültürü yap lmal d r. - Hipertansiyon taramas : Üç yafl ndan itibaren y lda bir kez kan bas nc ölçümü önerilmektedir. Sfigmomanometri ile ölçülen üç farkl kontrolün her birinde sistolik ve diyastolik kan bas nc n n cinsiyete ve boya göre 95 persantilin üzerinde olmas ile tan konulmal d r. - Hiperlipidemi taramas : ki yafl ndan sonra önerilmektedir. Ailede kolesterol >240mg/dl ve kardiyovasküler risk etmeni varsa, açl k serum lipit düzeyine bak lmal d r. - A z ve difl sa l taramalar ile çocukluk ça nda s k karfl lafl lan difl çürükleri ve difl hastal klar önlenebilir. Her izlemde süt diflleri ve kal c difller kontrol edilmeli, difl temizli i ve f rçalama teknikleri hakk nda bilgi verilmeli; gerekirse difl hekimine baflvurmalar önerilmelidir. Sa lam çocuk izlemlerinde ailelerin s kl kla ö renmek istedikleri konular 1- Difl ç karma 2- Uyku problemleri 3- Tuvalet e itimi Difl ç karma Ço u bebek 6-8 ayl kken difl ç kar r. Ebeveynlerin ve baz uzmanlar n inan fl n n aksine atefl, davran fl bozukluklar, hasta görünüm, uyku bozukluklar, a z sulanmas, ishal, yo un idrar, k rm z yanaklar, isilik ve k zar kl klar n difl ç karmayla ilgisi kan tlanmam flt r. Bunlar n d fl nda, difl ç - karma s ras nda solunum yolu ya da sindirim sistemi ile ilgili rahats zl klar, rozeola ya da gingivostomatit görülebilir. A z sulanmas ve uyku bozukluklar ile de s kça karfl lafl - l r. Aileler genel enfeksiyonlar, belirtiler, normal davran fllar ve sözü geçen belirtilerin difl ç karmayla ilgisizli i konusunda bilgilendirilmelidir (8). Difller difl etlerinin alt nda, beyaz bir tümsek olarak gözükür, daha sonra dama patlatarak ç karlar. Bu, bebe- in can n ac tabilir. Genelde ilk difller de il, iki yafl ndan sonra ç kan arka difller daha çok a r yapabilir. Bütün süt diflleri 2,5-3 yafl na kadar tamamlan r. Kal c difller 6-7 yafllar aras nda tamamlan r. Bebe in difl ç karaca n n belirtileri; a z çevresini ve çenesini tahrifl edecek kadar çok salya ak tmas, ba rsak bozuklu u, hafif atefl ve sert bir fleyler çi neme ve s rma iste idir. Bebekler difl ç kar rken ona yard mc olunabilir. Anneler küçük parmaklar yla difl etlerini ovuflturabilirler. çi suyla dolu, buzdolab nda so utulan difl kafl y c lar da bu dönemde bebeklere yard mc olabilir. Difller ç karken dikkat edilmesi gereken bir nokta da oynad oyuncaklar n sivri ç k nt lar olup olmad d r. Sivri ç k nt lar, bebekler her fleyi s rmak istedi inden difl etini zedeleyebilir. Bebekler difl ç kar r ç karmaz difl temizli ine de özen gösterilmelidir (8,9). Uyku Uyku beslenme gibi do al bir gereksinim ve beyin taraf ndan programlanan nörofizyolojik bir durumdur. Uyku ve uyku düzensizlikleri, bebeklik döneminde çocuklar olan ailelerin ve çocuk hekimlerinin s k karfl laflt klar sorunlardan biridir. Uyku sorunlar, uyku al flkanl klar n n çocuklar ve ailelerini zorlad durumlar olarak tan mlanmaktad r. Yaflam n ilk birkaç y l içinde çocuklarda uyku sorunlar na oldukça s k rastlan r. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde çocuk hekimleri izledikleri çocuklar n %25-30 unda uyku sorunu ile karfl laflmaktad rlar. Geceleri s k uyanma ilk yafltaki bebeklerin %25-50 sinde, ayl k bebeklerin %15-20 sinde; gece uykuya dalamama ya da yata a gitmeyi reddetme %50 sinde; 3-6 yafl aras ndaki çocuklarda kabus görme %25-50, uyurgezerlik %1-15 s kl kta bildirilmektedir (10). Çocuklar n iyi uyuma al flkanl klar yla do du u, böyle olmasa da bu al flkanl klar ö renebilecekleri inanc çok kuvvetlidir. Bebeklerin uyku düzenleri birbirinden çok farkl olabilir; genelde bebeklerin duygusal, fiziksel, psikolojik geliflmeleri ve ebeveynlerin tav rlar ile de iflebilir. Bebek sa l kl ve zaman nda do muflsa, do umdan sonraki ilk bir saat uyan k ve aktiftir. Genel anestezi yap ld ysa ya da anneye analjezik verildiyse, ilac n miktar ve al nd zamana göre bebek uykulu olacakt r. Baz bebekler ilk günlerinde uzun uzun uyumaya gerek duyabilirler ve zorlukla uyan yor gibi görünürler. Günün önemli bir bölümünü uykuda geçirirler. Uyku bebe in temel gereksinimi ve önemli bir etkinli idir. Yenido anlar 1-2 saatlik dönemler halinde günde ortalama saat uyurlar. Gece ve gündüzü kar flt r rlar; bazen gündüzü uyuyarak geçirirler. Bu durumun al flkanl k haline gelmesini önlemek için bebe in gündüzleri uyan k kalmas sa lanmaya çal fl lmal d r. lk günler geçince, bebekler kesintisiz en uzun süreyi gece uykusunda geçirmeye bafllar ve gece-gündüz uyku davran fl aras ndaki farkl l k daha da belirginleflecektir. lk haftalarda çocuklar gün boyunca zaman zaman uyurlar ve en uzun süreli gündüz uykusuna sabahlar ilk ana beslenmeden sonra yatarlar. Alt ay n sonunda belirli bir uyku düzenine kavuflurlar. Araflt rma sonuçlar na göre bebeklerin ço u gece boyunca bir ya da iki kez uyanmak kofluluyla uyumakta, gündüz ise bir ya da iki kez uyumaktad rlar. Birçok bebek alt ayl kken bebek arabas nda ya da arabada dolaflmay sakinlefltirici ve uyku getiri-
4 Türk Ped Arfl 2007; 42 Özel Say : ci bulurlar. Ayr ca bebe in uyumas na yard mc olan baz fleyler (emzirme, emzik, özel bir oyuncak veya giysi, parmak emme, sallanma, müzik ya da ses gibi) önemli olabilir. lk y l n sonlar na do ru, bebeklerin yar s geceleri saat deliksiz uyurlar; di erleri ise gecede bir ya da iki kez uyan rlar, uykuya geçmek için biraz ilgiye gereksinim duyarlar. Bebeklerin ço u bir iki kez gündüz uykusuna gerek duyarlar ve herhangi bir nedenle uykular kaçarsa ya da normalden k sa süre uyurlarsa, h rç n ve huzursuz olabilirler. Bir ile üç yafl aras nda çocuklar n uyku düzenlerinde baz de ifliklikler olabilir. Gündüz uykular azal r, k sal r, iki kez yerine bir kez uyuyabilir; gece uyanmalar n kendili inden b rak r, gece korkular ve huzursuzluklar bafllayabilir. Uyan k kalmak için mücadele etmeye bafllar, al fl lm fl uyku saatine karfl ç kar, yaln z uzanmak ve uyumaktan hofllanmaz, kendi odas nda ya da yata ndaysa anne baban n yan na gitmeyi ister. Yaflam n ilk y l nda uykuya geçiflte zorluklar ve gece s k uyanmalar s kl kla bildirilmektedir. Gece uykular ndaki sorunlar ayr lma anksietesi ile iliflkili olabilir (11). Bu dönemde uyuma ve sakinleflme sorunlar her zamankinden daha fazlad r ve anne babalar bunlar çözmek için çabalarlar. Her çocuk do al olarak kendi ba ms z davran fl çizgisini oluflturur; sa l kl olan da budur. Baflka birinin karar verdi i saatte uyumamak, bu durumun en iyi göstergelerinden biridir. Bebe in uyku düzeninin ve uyku sorunlar n n de erlendirilmesinde öncelikle aileden ayr nt l bir öykü al nmal d r. Uyku sorunlar na neden olabilecek; aile içi iliflkiler (tart flma, boflanma, kardefller aras ndaki iletiflim, tafl nma, geçirilen hastal klar, okul baflar s, arkadafllarla iletiflim, gibi) sorgulanmal d r. Bebe in uyku düzeni, uyudu u yer, yata a girme zaman, uykuya dalma süresi, uyanma zaman, gece uyanmalar, varsa gece korkular ve uyurgezerlik gibi konularda bilgi edinilmelidir. Gözlem ve fizik muayene de sorunlar n belirlenmesinde hekime yard mc olur. Sa l k sorunu düflünüldü ünde, uygun laboratuvar tetkikleri istenebilir. Uykuya özel laboratuvar tetkiki polisomnografidir. Özellikle uyku apnesinin tan s nda kullan - lan bir yöntem olup çocuklarda gece boyunca yap lmas gerekli olup, belirli merkezlerde yap lan, zor ve maliyeti yüksek bir yöntemdir (12). Bebeklerde uyku sorunlar n önlemede çocuk hekiminin en önemli görevi; bebek do madan veya yenido an döneminde ailenin uyku düzeni ve uyku al flkanl klar konusunda bilgilendirilmesidir. Çocuk sa l izlemleri s ras nda mutlaka uyku düzeni sorgulanmal d r. Ailelere uyku konusunda verilebilecek bilgiler: - Bebe in uyku döngüleri, süresi ve kendi kendine uyumas n n önemi ve yöntemi, - Bebe in giyeceklerinin, yatak ve battaniyesinin yünden yap lm fl olmas, - Yata n n korunakl olmas, - Bebe in yata na uyur uyan k halde b rak lmas ve kendi kendine uyumay ö renmesinin sa lanmas, - Bebe in sallanma, emme gibi bir arac kullanmadan uyumay ö renmesi, - Uyuduktan sonra yerinin de ifltirilmemesi, - Bebek yata a b rak l rken sevdi i bir nesne (ay c k, bebek, tülbent, battaniye gibi) ile beraber uyumas na izin verilmesi, - Uyku saatlerinin aile taraf ndan belirlenmesi ve ödün verilmemesi, - Uyku saatleri konusunda ailenin kararl olmas ve çocuklara uygun s n rlar koymas, - Uykudan önce sakin ve aile ile beraberce zaman geçirilebilecek etkinlikler, uyku törenleri (masal anlatmak, ninni söylemek gibi) düzenlenmesi, - Yata a aç olarak yat r lmamas, hafif ve onu tok tutacak yiyecek ya da içecek verilmesi, - Gece uyar c özelli i olan besinlerden uzak tutulmas (kahve, çay, çikolata), - Odas n n çok karanl k olmamas na, ortam n nem ve s s n n (18 C) yeterli olmas na, odan n havaland r lmas na ve odada sigara içilmemesine özen gösterilmesi, - Bebek yata nda elektrikli battaniye veya s cak su torbas kullan lmamas, - Direkt günefl fl alt nda veya atefl ya da s t c yan nda uyutulmamas, önerilebilir (11). Tuvalet e itimi Tuvalet e itimi uyan k ve uyur durumlarda d flk ve idrar kontrolünün kazan lmas d r. Bu dönem bir çocu un hayat ndaki önemli geliflim basamaklar ndan biridir. Ailelere tuvalet e itimine ne zaman bafllamalar gerekti i, bu dönemin normal bir süreç oldu u, hiçbir e itim verilmese de çocu un zaman içinde kendili inden bu al flkanl kazanaca ve bu konuda acele etmemeleri anlat lmal d r. Tuvalet e itimi; tuvalete gitme, soyunma, uygun süre oturma, temizlenme, giyinme gibi çocuk için ö renmesi karmafl k çeflitli basamaklar içerir. Bunlar n ö retilebilmesi için çocu un gönüllü olarak kat l m gereklidir. E itime erken yaflta bafllamak, bask yapmak, cezaland rmak, alay etmek gibi olumsuz tutumlar çocu un geliflimini olumsuz yönde etkileyebilir; idrar ve d flk s n tutma, kab zl k, enkoprezis, s k ve az idrar yapma, enürezis, üriner enfeksiyon gibi patolojilere neden olabilir (13). Tuvalet e itimine bafllayabilmek için çocuk, fizyolojik olarak mesane ve ba rsak kontrolünü sa layabilece i olgunlu a ulaflmal d r. Çocu un haz r olmas ailelerin tuvalet e itimine bafllamas için önemli iflarettir. E er çocuk çiflini yapmadan önce anne-babas yla iletiflim kuruyor ve bir süre kendini tutabiliyorsa tuvalet e itimine haz r demektir. Bu geliflimin aylar aras nda gerçekleflebilece i klinik çal flmalarla saptanm fl ve 2 yafl ndan önce tuvalet e itimine bafllanmamas önerilmektedir. Amerika Birleflik Devletleri nde tuvalet e itimi alma yafl yükselmektedir: 1960 larda ortalama ayken, 1990 larda aya ç km flt r. Bu art fl n sebebi aç k de ildir (10). Çocuk tuvalete gitmeye ve tuvaletle ilgili ifllemlere özendirilmelidir. Konu ile ilgili konuflulabilir, di er çocuklar ve kardeflleri örnek olarak gösterilebilir, onlar izlemesi ve onlar
5 10 Türk Ped Arfl 2007; 42 Özel Say : 6-10 taklit etmesi teflvik edilebilir. Çocu un ilgisini çekebilecek renk ve flekilde bir oturak veya tuvalet adaptörü al narak uykudan uyan nca veya yemek sonras oturtulmal d r. Bu s rada kolay ç kar labilecek giysiler giydirilmeli; soyunma ve giyinme ifllemi çocu un kendisine b rak lmal ; gerekirse yard m edilmelidir. Klozete oturmaktan korkusu ya da bez olmad için yaflanan kazalar gibi küçük engeller sakince ve anlay flla karfl lanmal d r. E itim sürecinde acele edilmemelidir. Uykuda ve gece tuvalet e itiminin tamamlanmas gündüz e itimiyle efl zamanl olabilece i gibi bir y l kadar daha geç olabilir (14). nde ailelerin sorular yan tland ktan sonra verilmesi gereken öneriler: - Çocu unuzun sa l kl büyümesi, geliflmesi ve ö renmesi için beslenmesine önem verin. - Afl lar n n tam oldu undan emin olun. - Sigara duman olmayan bir ortamda büyümesini sa lay n. - Trafikte emniyetini sa lay n. - Evinizi tehlikelerden ar nd r n. - Televizyon ve bilgisayar sizin kontrolünüzde olsun. - Onu sevdi inizi ve önemsedi inizi hissettirin. Her izlemde anne-baba çocu un yafl na uygun olarak sa l k konusunda bilgilendirilmeli ve dan flmanl k hizmeti verilmelidir. E er varsa sorunlar tan mlamak ve bunlar n çözümünde aile deste i ile birlikte çal flmak çok önemlidir. Muayene sonunda aile ve çocuklara hekime soru sormalar için tekrar bir olanak verilmelidir (4). Kaynaklar 1. American Academy of Pediatrics. 141 Northwest Point Blud., Elk Grove Village, IL, (847) Gren M. Pediatric psychosocial diagnostic interview. In: Gren M (ed). Pediatric Diagnosis, Philadelphia: WB Saunders, 1998; Mc Carthy PL. The Well Child. In: Behrman RE, Jenson HB, Kliegmen RM (eds.). Nelson Textbook of Pediatrics. 17th ed. WB Saunders 2004; Well-Baby Examination. Encyclopedia of Children s Health. 5. Doctor visit worksheet: The four month checkup. 6. Center of Disease Control and Prevention Clifton Rd., Atlanta, GA Childhood and Adolescen Immunization Schedule. 7. Özmert EN. Çocuk Sa l izlemi. Katk Pediatri Dergisi 2003; 1: Wake M, Hesketh K, Lucas J. Teething and tooth eruption in infants: A cohort study. Pediatrics 2000; 106: Regelado M, Halfon N. Primary care promoting optimal child development from birth to age 3 years. Arch Pediatr Adolesc Med 2001; 155: Hoban TF. Sleep and its disorders in children. Semin Neurol 2004; 24: Bebek ve çocuklar n uyku sorunlar na çözüm. Heater Welford. Çeviren: Ebru Yaz c. Ankara: Arkadafl Yay nlar, 2000; Bingöler B, Ertem Ö. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde uyku sorunlar. çinde: lgi Öztürk Ertem (ed). Geliflimsel Pediatri. Ankara, 2005; Schum TR, McAuliffe TL, Simms MD, et al. Factors associated with toilet training in the 1990s. Ambul Pediatr 2001; 1: Atay G. Tuvalet e itimi. çinde: lgi Öztürk Ertem (ed). Geliflimsel Pediatri. Ankara, 2005;
Sa lam Çocuk zlemi. Doç. Dr. Emel Gür
.Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Sa lam Çocuk zlemi Sempozyum Dizisi No: 35 Ekim 2003; s. 9-16 Sa lam Çocuk zlemi Doç. Dr. Emel Gür SA LAM ÇOCUK ZLEM Sa lam çocuk izlemi,