﻿ TÜRK KÜLTÜR COĞRAFYASINDA BİRLİĞİN SAĞLANMASINDA EĞİTİMİN ROLÜ; “BÜYÜK ÖĞRENCİ PROJESİ” TECRÜBESİ – Sahipkıran Stratejik Araştırmalar Merkezi – SASAM
21 Kasım, 2018 Birol Dok Yazıları, EĞİTİM, YURTDIŞI TÜRKLER 1066
Türk Dünyası tabiri ile ilk önce aklımıza bağımsızlığına kavuşmuş Türk Cumhuriyetleri olan Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan olmak üzere diğer Türk ve akraba toplulukları gelmektedir. Bu tanımlamaya hiç şüphesiz ki, Türk coğrafyasına yayılmış olan diğer Türk kökenli topluluklar ve bunlarla yakın ilişki kurmuş diğer akraba topluluklar da dâhildir.
Dünyanın kadim ve köklü milletlerinden olan Türklerin, tarihin en eski çağlarından bu güne kadar belirli bir kavram veya kavimler birliğini gösteren nev’i şahsına münhasır bir ad olarak varlığı aşikârdır. Milattan önce V. Asırda yaşayan Heredot’un Doğu kavimleri arasında zikrettiği Targita’lardan Çin kaynaklarında geçen Tiele kelimesine, Zend-Avesta rivayetlerinden tarihçi Taberi, Mesudi, İbnu’l-Esir, Kaşgarlı Mahmud’a kadar Türk adı, milattan önceki asırlardan günümüze değin bugünkü telaffuzu ile tek heceli bir millet olarak söylenegelmiştir.
Millet ve devlet adı olarak Türk kelimesine; ilk defa Çin’de 557 ila 559 yılları arasında hüküm süren Chou Sülalesi zamanında, Batıda ölüm tarihi 582 olan Bizanslı tarihçi Agathias’ın eserinde, Arapça’da Cahiliye devri şairlerinden ölüm tarihi 600 olan Nabiga’t’uz-Zübyani’nin divanında ve on ikinci asırda yaşamış olan Islavera’nın eserinde rastlanmaktadır.
Tarih boyunca Türklerle yakın bir temas halinde olan Avrupalı; asker, aydın, seyyah, şair, edip ve benzeri birçok seçkin insan Türk’ün özgün karakterini tanımış ve onu övmüştür.
Türkler, Türkçe konuşan bütün halklara tarihte Türk demişlerdir. Onun için Türkçe’ye, Türk dili diye ad verilmiştir. Moğolistan’da, Çin’de, Doğu ve Batı Türkistan’da, Kafkaslarda, İdil-Ural’da, Kırım’da, Türkiye’de ve Balkanlarda yaşayan bütün Türk dilli halklar Göktürklerden bu yana Türk adını almıştır.
Dünyada söz sahibi olan ülkeler, dış dünyada olup bitenlere kayıtsız kalamazlar. Türkiye de, yukarıda aktarılan bilgilerden de anlaşılacağı üzere; gerek “Türk” kavramının muhtevi olduğu anlamın yüklediği sorumluluk açısından gerekse tarih sahnesinde oynadığı rol bakımından Dünyada söz sahibi olan sayılı ülkeler arasındadır.
Büyük ülke olmanın getirdiği sorumluluklar ve büyük ülkelerce yerine getirilmesi gereken roller vardır. Ülkelerin ve devletlerin içinde bulunduğu şartlar tarihin yüklediği sorumluluklar ile birlikte üstüne düşen rolü oynamaya o ülkeyi, o devleti zorlar. Soğuk savaştan sonraki dönemde ortaya çıkan manzara Türkiye’yi büyük devlet olarak oyuna katılmaya adeta mecbur kılmıştır. Türkiye, kendi sınırları dışında gelişmekte olan olaylara duyarsız kalmamıştır. Yıllardır sürdürdüğü sakin, durağan, rizikosuz dış politikaya yeni bir çehre vermek zorunda kalan Türkiye; kardeş, akraba veya hısım olarak gördüğü topluluklarla daha yakından ilgilenmeye başlamıştır.
Türkiye’nin En Büyük Hizmetlerinden Biri: Eğitim
Dünyadaki büyük devletlerin kendi etki alanlarında yaptıkları barışçıl icraatların başında eğitim alanındaki işbirliği gelmektedir. Büyük ülkelerin diğer topluluklarla iyi ilişkiler sürdürmek için kullandıkları en önemli yöntem burslu öğrenci okutmaktır. Bu aynı zamanda milletlerarası medeniyet yarışı, bilimsel ve kültürel alış verişle birlikte dışa açılma faaliyetidir. Türkiye hem bu anlamda hem de tarihî sorumlulukları çerçevesinde dost ve kardeş topluluklardan öğrenci getirerek onların Türkiye’de öğrenim görmelerini temin etmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti zor şartlar altında kurulmasına ve Misak-ı Milli sınırlarına çekilmek zorunda kalmasına rağmen, dünyadaki ortak kültür ve soy birliğine sahip topluluklara duyarsız kalmamıştır. Ülke şartlarına ve dünya konjonktürüne bağlı olarak çoğu zaman uzak durmak mecburiyetinde kalınması, bu konuda ilgisiz olduğunu göstermemektedir. Zaten Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan yeni durumda hemen hareketlenme başlamıştır. Bağımsızlıklarına kavuşan Türk Devletleri ile işbirliği yolları aranırken, hemen atılan adımlardan birisi eğitim alanındaki “Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Topluluklardan Öğrenci Getirme Projesi” yani kısa adıyla “Büyük Öğrenci Projesi” olmuştur.
Çok uzun yıllar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği esareti altında kalan Türk cumhuriyetleri ile Türk ve akraba toplulukları, uzun yıllar Türkiye’den ve birbirlerinden uzak, çeşitli baskı ve yabancılaştırma uygulamalarına maruz kalmışlardır. Bu süre içinde maddî ve manevî tahribata da uğramışlardır. Ayrıca, dış dünyayla iletişim imkânlarından da mahrum kaldıkları için ortak değerler de zarar görmüştür.
Millî istiklâline kavuşan bu ülkeler, kendi kaderlerini tayinle kendi istikballerini de kurma yoluna girdiler. Bu şartlarda kendi ayakları üzerinde durma çabasına giren Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Toplulukları, birer millî devlet olmak için gereken içtimaî, iktisadî, harsi ve maarif sahalarında gerekli alt yapıdan mahrum bulunmaktaydılar.
Büyük Öğrenci Projesi (Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Topluluklarından Öğrenci Getirme Projesi), Türkiye’nin kardeş ülke ve topluluklarla ortak değerlerimizi yenileyerek kaynaşmayı tesis etmek ve onlara her türlü desteği sağlamak amacıyla 1992 yılında başlatılmıştır. Yok olmaya neredeyse mahkum olmuş topluluklar için bir ümit kaynağı olan Büyük Öğrenci Projesi, büyük hayatî önemi haizdir.
Bu çerçevede, Belarus, Bulgaristan, Kosova, Moldova, Gagauz Yeri, Romanya, Bosna-Hersek, Arnavutluk, Litvanya, Ukrayna, Kırım, Makedonya, Sancak, Batı Trakya, Hırvatistan, Karadağ, Polonya, Moğolistan, Tacikistan, Tataristan, Kabartay-Balkar, Karaçay-Çerkez, Çuvaşistan, Başkurdistan, Saha (Yakut), Dağıstan, Kalmukya, Tuva, Altay, Adıgey, Buryat, Gürcistan, Afganistan, Irak’ı sayabiliriz.
Devlet Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu’nun birlikte organizasyonu ile 2922 sayılı kanun çerçevesinde Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Topluluklarından Öğrenci Getirme Projesi (Büyük Öğrenci Projesi).
Millî Eğitim Bakanlığı Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü koordinesinde yürütülen ve kültür anlaşmalarıyla gelen kültürel değişim programları burslusu öğrenciler.
Diyanet İşleri Başkanlığı koordinesinde yürütülen Uluslararası İlahiyat Projesi’yle Türk Cumhuriyetleri, Türk ve Müslüman topluluklarının bulunduğu ülkelerden ilahiyat fakültelerine getirilen burslu öğrenciler.
İslâm Kalkınma Bankası burslusu öğrenciler.
TÜBİTAK, TİKA ve diğer bazı kurum ve kuruluşların mahdut sayıdaki bursuyla okuyan öğrenciler.
Eğitim gibi bu tür sosyal projelerde önemli olan kemiyet değil keyfiyettir. Yani sayıdan ziyade kalite önemlidir. Mühim olan hedeflenen amaca varılıp varılamadığıdır. Kurulduklarında eğitim alanında çok önemli eksiklikleri bulunan başta Türk cumhuriyetleri olmak üzere söz konusu ülke ve topluluklar, günümüzde kendi ayakları üzerinde durabilme noktasındadırlar. Bu kardeş ülkelerin eğitim alanındaki eksikliklerinin önemli bir kısmını Türkiye üniversitelerinden mezun olan öğrenciler tamamlamışlardır. Her alanda ki yetişmiş insan gücü açığının önemli bir kısmı Türkiye üniversitelerinden mezun olan öğrenciler tarafından kapatılmıştır. Türkiye dostu genç bir nesil yetiştirilmiş ve Türkiye ile Türk dünyası arasında kalıcı bir dostluk köprüsü oluşturulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, tarihin ve kültürünün kendisine yüklediği büyük sorumluluğu yerine getirmiş ve binlerce yıldır devam eden sıkıntılı dönemleri eğitimde yapmış olduğu yardımlarla tersine çevirmiştir. Kardeş topluluklarına en önemli katkı olan eğitim alanında yaptığı büyük hizmet, mutlulukla görmekteyiz ki bu ülke ve topluluklarca da takdir toplamıştır. Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan halkları başta olmak üzere Türk ve Akraba Toplulukları, bugün eğer Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dönemindeki konumdan bugün daha iyi bir konuma geçmişlerse bunda en büyük pay Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nindir.
Türkiye’nin çeşitli üniversitelerinden mezun olan öğrenciler bulundukları ülkelerde; bakan, milletvekili, belediye başkanı, bürokrat, akademisyen, doktor, mühendis, işadamı vb. mesleklerde üstün başarılara imza atmışlardır. Dünyadaki barış, huzur ve istikrarın bir nevi garantisi konumunda olan Türk üniversitelerinden mezun öğrenciler, geleceğe umutla bakmamıza vesile olmaktadırlar.
Türkiye’de bu alanda çalışan gerek devlet kanadındaki ve gerekse sivil toplum kanadındaki fertlerin muhakkak diğergam ve idealist olmaları,
Çalışacak ekibin ruhunun genç ve çalışkan olması,
Dinamik ve bilgili bir kadronun istihdam edilmesi,
Klasikleşmiş köhne zihniyetin tasfiyesi,
Planlı çalışabilen bir kadronun istihdamı,
Hedefleri belirlenmiş ve ara hedefleri tespit edilmiş bir proje ile amaca yönelmek,
Konu uzmanı ehil elemanlar, dünyevi isteklerini arka plana atabilen bir kadro ile çalışmak,
Bilgi birikiminin bir elde toplanması ve istatistiklerin sağlamlığının sağlanması,
Sivil Toplum kuruluşlarından samimi olanlarının seçilmesi ve bunlarla birlikte koordinasyon yapılarak, hedefe yönelinmesi,
Üniversitelerin yetişmiş kadrolarından azami oranda faydalanılması,
Türkiye Türkçesi öğretiminin daha planlı ve koordineli olarak yürütülmesi,
Mesleki eğitim için Türkiye Türkçesinin ayrıca verilebilmesi için merkezler oluşturulması,
Lisansüstü eğitime önem verilmesi ve bitirilen tezlerin mutlaka bir değerlendirme sonucu faydalanılma yoluna gidilmesi.
Birol DOK – İçişleri Bakanlığı Müşaviri
1- Abdulhaluk Çay, Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Toplulukları ile Koordinasyondan Sorumlu Devlet Bakanlığı’nın Faaliyet Raporu, Cilt 1, Tamga Yayıncılık, Ankara 2000, s.15-22.
2- Belgelerle Osmanlı-Türkistan İlişkileri, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 2004.
3- Birol Dok, Türkiye’nin Gururu Büyük Öğrenci Projesi, Türk Yurdu Dergisi, Ankara Nisan-2009, Cilt: 29, Sayı: 260.
4- Varis Çakan, Orta Asya Türk Tarihinin Kaynakları, İlke Emek Yayınları, Ankara 2007.
5- Firuz Fevzi, Türk Adının Anlamı, Ankara 2002.
6- İsa Özkan, Türk Cumhuriyetlerinde Dil, Eğitim ve Kültür Alanındaki Değişme ve İşbirliği Çabaları, Bağımsızlıklarının 15. Yılında Türk Cumhuriyetleri, Yayına Hazırlayan: Hatice Doğan, Ankara 2007, s.92-94.
7- Kül-Tegin, Orhun-Yenisey Yazıtları (Vl-Vlll. Yy.) Türksoy Yayınları, Ankara 2003.
8- Rıza Bekin, Doğu Türkistan Vakfı Başkanı M. Rıza Bekin’in Anıları, Kastaş Yayınları, İstanbul 2005, s.14-18.
9- Mehmed Niyazi, Millet ve Türk Milliyetçiliği, İstanbul 2000.
10- Dr. Ahmet Bican Ercilasun, Türk Dünyası Üzerine İncelemeler, Ankara 1997.
11- Dr. Aydın Taneri, Türk Kavramının Gelişmesi, Ankara 1983.
12- Dr. Laszlo Rasonyı, Tarihte Türklük, Ankara 1993.
13- Dr. Mustafa Erkal, İlkel Etniklik, Çağdaş Etniklik ve Türk Kimliği,(Atatürk Döneminden Günümüze Cumhuriyetin Eğitim Felsefesi ve Uygulamaları Sempozyumu Bildirileri), Ankara 2006.
14- Stepan Bulgar, Veysel Arseven (Vasili Öküzçü) 1919-1977/Biyografisi, Makaleleri ve Müzik Eserleri, Türksoy Yayınları, Ankara 2004, s.4-5.
15- Yılmaz Öztuna, Cumhuriyet Dönemi Öncesinde Türkler, Babıali Kültür Yayıncılığı, İstanbul 2004.
16- Doç. Dr. Dilaver Cebeci, Türk’e Dair, İstanbul 2001.
17- Yükseköğretim Kurulu’nun 2012 veri ve bilgileri, BÖM, 2012.
18- Yunus Zeyrek, Ahıska ve Ahıska Türkleri Meselemiz, Eylül-Ekim 2013 Sayı: 54,Yeni Türkiye Dergisi
19- Seyfettin Buntürk, 20. Yüzyılda Ahıska Türkleri, (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara 2004
20- Seyfeddin Buntürk, Rus Türk Mücadelesinde Ahıska Türkleri, Berikan Yayınevi, Ankara 2007
“TÜRKİYE VE TÜRK DÜNYASI İLİŞKİLERİ” BAŞLIKLI SÖYLEŞİMİZ GERÇEKLEŞTİ – Sahipkıran Stratejik Araştırmalar Merkezi – SASAM dedi ki:
[…] DOK’a bilgilendirici sunumu için çok teşekkür eder, söyleşi özeti mahiyetindeki “Türk Kültür Coğrafyasında Birliğin Sağlanmasında Eğitimin Rolü; Büyük Öğrenci Projesi …” başlıklı makaleyi, okuyucularımızın istifadesine […]