Milli Liderimiziň parasatly ıolbaşçylygynda ata Watanymyz Türkmenistan ähli babatda ösüşleriň täze belentliklerine çykıar. İurdumyzda gurulıan we gurlup, ulanylmaga berilıän önümçilik, medeni-durmuş maksatly desgalaryň sany barha köpelıär. Bu bolsa, ıurdumyzyň ykdysadyıetiniň uly mümkinçiliklere eıediginiň halkymyzyň ıaşaıyş-durmuş şertleriniň has-da gowulanıandygynyň aıdyň subutnamasydyr.
Hormatly Prezidentimiziň belleışi ıaly, bazar gatnaşyklarynyň aırylmaz bölegi hökmünde telekeçiligi ösdürmek Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň strategiıasynyň ileri tutulıan ugurlarynyň biridir. Kiçi we orta telekeçiligi sazlaşykly we netijeli ösdürmek maksady bilen, hususy başlangyçlar esasynda oňaıly hukuk, ykdysady, maliıe we durmuş şertleri döredilıär. Munuň özi ıurdumyzyň ykdysadyıetiniň döwlete degişli däl ulgamynyň häzirki ıeten derejesiniň giň gerimli umumymilli maksatnamalary durmuşa geçirmekde, şol sanda döwlet Baştutanymyzyň dünıä bazarlarynda biziň ıurdumyzyň eıeleıän ornuny berkitmek boıunça öňde goıan wezipelerini üstünlikli çözmekde telekeçileriň has möhüm orun eıeläp biljekdigine uly ynam döredıär. Milli ykdysadyıetimiziň bu möhüm ulgamynyň işjeňleşmegi netijesinde täze iş orunlary döreıär, bäsleşige ukyply önümleriň we hyzmatlaryň görnüşleri we mukdary artıar.
Görşümiz ıaly, Türkmenistanda telekeçiligi höweslendirmek hem-de ösdürmek üçin göwnejaı şertleriň döredilmegi ıurdumyzyň hemmetaraplaıyn ösüşine hem-de dünıäniň ykdysady giňişligine üstünlikli goşulmagyna ıardam edıär. Durmuş tejribesinden belli bolşy ıaly, bu ulgamda bolup geçıän özgerişlikler zähmet gatnaşyklaryna hem öz täsirini ıetirıär. Şunda telekeçilerde zähmet şertnamalary esasynda işleıän işgärleriň zähmet gatnaşyklaryny hukuk taıdan düzgünleşdirmek bilen bagly meseleler möhüm ähmiıete eıe bolıar. Zähmet gatnaşyklarynyň ıüze çykmasy hökmünde zähmet şertnamasynyň baglaşylmagy ıa-da onuň hereketiniň bes edilmegi, zähmet depderçesinde beıan edilıär. Şonuň üçin hem zähmet depderçesi işgäriň zähmet işi hakyndaky we onuň zähmet ıoly baradaky esasy resminama hasaplanylıar.
Şunuň bilen baglylykda telekeçileriň, olarda we öı hojalygyny alyp barmak boıunça şahsy hyzmat we kömek etmek maksady bilen işgärler bilen zähmet gatnaşyklaryna girıän fiziki şahslarda zähmet şertnamasy esasynda işleıän işgärleriň zähmet depderçeleriniň we olaryň içlikleriniň resmileşdirilişi we ıöredilişi nähili amala aşyrylıandygy köpleri gyzyklandyrıar. Şu nukdaınazardan, bu babatda kanunçylykda göz öňünde tutulan talaplary belläp geçsek, ıerlikli bolar.
Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 30-njy maddasynyň 3-nji bölegine laıyklykda, hususy telekeçi hökmünde degişli döwlet salgyt edaralary tarapyndan bellige alnan ıuridik şahsy döretmezden telekeçilik işini amala aşyrıan fiziki şahslara zähmet depderçeleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taıdan goramak ministrliginiň ıerlerdäki zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi edaralary tarapyndan resmileşdirilıär.
Şeıle hem Kodeksiň 293-nji maddasynyň 1-nji böleginde iş beriji – ıuridik şahsy döretmezden telekeçilik işini amala aşyrıan fiziki şahsda zähmet şertnamasy esasynda işleıän işgärleriň zähmet işi hakyndaky maglumatlar olaryň zähmet depderçelerine Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taıdan goramak ministrliginiň ıerlerdäki zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi edaralary tarapyndan girizilıär diıip bellenen. Şu maddanyň 2-nji bölegine laıyklykda bolsa, iş beriji - fiziki şahsyň işgärleriň zähmet depderçelerine ıazgy geçirmäge, şeıle hem ilkinji gezek işe kabul edilıän işgärlere zähmet depderçelerini resmileşdirmäge hukugy ıokdur.
Şunuň bilen baglylykda, ady agzalan Kodeksiň 30-njy, 293-nji, 296-njy maddalarynyň talaplaryny ıerine ıetirmek maksady bilen hem-de Tükmenistanyň Prezidentiniň 2017-nji ıylyň 8-nji dekabryndaky çykaran 501 belgili karary bilen tassyklanan Zähmet depderçelerini bermegiň, ıöretmegiň we saklamagyň Tertibine laıyklykda Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taıdan goramak ministriniň 2018-nji ıylyň 18-nji sentıabryndaky 113-Ö belgili buırugy bilen İuridiki şahs bolup durmaıan telekeçileriň, olarda we öı hojalygyny alyp barmak boıunça şahsy hyzmat we kömek etmek maksady bilen işgärler bilen zähmet gatnaşyklaryna girıän fiziki şahslarda zähmet şertnamasy esasynda işleıän işgärleriň zähmet depderçelerini we olaryň içliklerini resmileşdirmek hem-de ıöretmek boıunça Gözükdiriji tassyklanylyp, Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan 2018-nji ıylyň 5-nji oktıabrynda 1160 belgi bilen döwlet belligine alyndy.
Ady agzalan Gözükdiriji Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taıdan goramak ministrliginiň welaıatlardaky we Aşgabat şäherindäki zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi müdirlikleriniň garamagyndaky etraplardaky, etrap hukukly şäherlerdäki zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölümleri tarapyndan ıuridiki şahs bolup durmaıan telekeçileriň, olarda we öı hojalygyny alyp barmak boıunça şahsy hyzmat we kömek etmek maksady bilen işgärler bilen zähmet gatnaşyklaryna girıän fiziki şahslarda zähmet şertnamasy esasynda işleıän işgärleriň zähmet depderçelerini we olaryň içliklerini ıöretmegiň tertibini belleıär.
Has takygy, zähmet gatnaşyklaryna girıän fiziki şahslarda zähmet şertnamasy esasynda işleıän işgärleriň zähmet depderçelerini we olaryň içliklerini ıöretmek, ıokarda ady agzalan Gözükdirijiniň talaplaryndan ugur alnyp amala aşyrylıar.
Bu Gözükdiriji Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taıdan goramak ministrliginiň http://mlsp.gov.tm salgyly resmi internet web-saıtynda hem ıerleşdirilendir. Şeıle-de ıurdumyzyň ıuridiki şahs bolup durmaıan telekeçileriniň we öı hojalygyny alyp barmak boıunça şahsy hyzmat we kömek etmek maksady bilen işgärler bilen zähmet gatnaşyklaryna girıän fiziki şahslarynyň degişli hukuk namasynyň talaplaryny doly we dogry berjaı etmekleri hökmanydyr. Sebäbi ady agzalan hukuk namasynyň talaplarynyň berjaı edilmezligi Türkmenistanyň zähmet kanunçylygynyň bozulmagyna getirıär. Şunda bu kanun bozulmalaryň Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksine laıyklykda administratiw temmi çäresiniň görülmegine getirip biljekdigini bellemek zerurdyr.
Zähmet depderçeleriň döwlete degişli bolmadyk bölekde, aıratyn hem telekeçilik işinde zähmet gatnaşyklary ıola goılanda resmileşdirilmegi we talaba laıyk ıöredilmegi ilatymyzyň doly iş bilen üpjünçiliginde aıratyn ähmiıetlidir. Häzirki wagtda ıangyç-energetika pudagyny hasaba almazdan, ıurdumyzyň milli ykdysadyıetinde döwlete degişli bolmadyk pudagyň paıy 68 göterimden gowrakdyr. Bazar gatnaşyklarynyň ösdürilıän döwründe bolsa, durmuş-zähmet gatnaşyklarynyň ösdürilmegi we kämilleşdirilmegi döwlet derejesinde üns berilıän meseleleriň biridir. Şu nukdaınazardan 2018-nji ıylyň 20-nji oktıabrynda Türkmenistanyň Mejlisiniň nobatdaky maslahatynda “Durmuş-zähmet gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek boıunça üçtaraplaıyn topar hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilendigini bellemeli. Çünki bu kanuna laıyklykda, ıurdumyzda döwlet häkimiıetiniň edaralarynyň, iş berijileriň we işgärleriň wekilleriniň arasynda durmuş-zähmet gatnaşyklaryny düzgünleşdirmekdäki hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi, olaryň netijeliliginiň ıokarlandyrylmagy maksat edinilıär hem-de durmuş-zähmet gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek boıunça üçtaraplaıyn topary döretmegiň hem-de onuň işiniň hukuk binıadyny kesgitleıär. “Durmuş-zähmet gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek boıunça üçtaraplaıyn topar hakynda” Türkmenistanyň kanunynda durmuş-zähmet we olar bilen baglanyşykly ykdysady gatnaşyklary düzgünleşdirmegiň umumy esaslaryny belleıän Baş ylalaşygy işläp düzmegiň we baglaşmagyň tertibi hem-de onuň hereket ediş möhleti barada bellenilıär. Häzirki wagtda Baş ylalaşyk Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taıdan goramak ministrliginiň, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň we Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň arasynda 3 ıyl möhlet bilen baglanyşylıar. Onda Baş ylalaşygyň maksatlary we wezipeleri, taraplaryň öz üstüne alıan borçlary, şeıle hem zähmet gatnaşyklary, zähmeti goramak we zähmetiň howpsuzlygy, durmuş goraglylygy, raıatlaryň zähmet haky, durmuş derejesi babatynda taraplaryň alyp barıan işleri bilen bir hatarda zähmet depderçelerine degişli meseleler barada hem beıan edilıär.
Umuman, ıurdumyzda telekeçiligi ösdürmek üçin döredilıän giň mümkinçilikler toplumlaıynlygy bilen tapawutlanıar hem-de halkara hasabatlylygynyň görnüşleri bu pudakda hem ornaşdyrylıar. Bu işlerde bolsa zähmet depderçeleri boıunça hereket edıän düzgünleri bilmeklik her bir iş berijiniň borjudyr.
goramak ministrliginiň Zähmet gatnaşyklary
we zähmet şertleri müdirliginiň başlygynyň
wezipesini ıerine ıetiriji.
«Türkmenistan» gazeti, №162 (29428), 2019-njy ıylyň 3-nji iıuly