Doğrudan Gözlemle Gezegen Tayfı Oluşturuldu – Astronomi Diyarı Astronomi Diyarı: Temel Bilgi Sayfaları | Güneş Sistemi
Rosetta İki Katlı Hedefine Yaklaşıyor Astronotların Ay'daki Yeni Evleri: Ay Delikleri Pluto'ya Bir Yıl Kaldı Güneş Benzeri Yıldızlarda Yaş Hesabı Mars'taki Obrukların Nedeni Kuru Buz Görsel
14 Ocak 2010 Ötegezegen | Doğrudan Gözlemle Gezegen Tayfı Oluşturuldu
İlk kez doğrudan gözlem yoluyla bir gezegenin tayfı elde edildi. (ESO/M. Janson)
Güneş Sistemindeki yapıya benzeyen ve üç gezegeni olan bir sistem hedeflenerek doğrudan gözlem için bir tayf çizelgesi elde edildi. Gezegenlerin oluşumuyla ilgili kuramların test edilmesinde ötegezegen keşifleri kadar bu gezegenlerin yapıları da önem kazanıyor. Söz konusu tayf çizgilerine bakılarak gezegendeki kimyasal elementler tespit edilebilir. Çünkü bu tayf çizgileri maddenin kimyasal parmak izini vermektedir. Aynı zamanda bu çalışma ile evrende başka yaşamlar için önemli bir adım da atılmış oldu. Çalışma ESO’nun Çok Büyük Teleskobu (Very Large Telescope-VLT) ile yapıldı.
Markus Janson, bir gezegenin tayfının başka gezegenlere benzemediğini tıpkı insanlardaki parmak izi gibi tek olduğunu söylüyor. “Bu izlere bakarak gezegenlerin kimyasal ögeleri tespit edilebilir. Gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlayabiliriz ve yaşamın varlığı hakkında bilgi edinebiliriz.”
Araştırmacılar HR 8799 adlı genç ve çok parlak bir yıldızın çevresinde dolanan dev bir ötegezegenin tayfını elde ederek işe başladı. Sistem bizden 130 ışık yılı uzaklıktadır. Yıldız 1.5 güneş kütlesinde olup gezegenleri güneş sistemine benzer şekilde sıralanmaktadır. 2008 yılında yıldıza ait 3 dev gezegen bulundu. Gezegenlerin kütleleri 7 ile 10 Jüpiter kütlesi kadardır. Bu gezegenler yıldızlarından dünya-güneş uzaklığının 20 ile 70 katı kadar uzaklıkta yer alıyor. Sistemde ayrıca Güneş Sistemi’ndeki gibi asteorid kuşağı ve Kuiper Kuşağı’na benzeyen iki de kuşak yer almaktadır.
Araştırma ekibinden Carolina Bergfors, çalışma için yıldızın 10 Jüpiter kütleli ve 800 C derece sıcaklığındaki orta boydaki gezegenini seçtiklerini belirtiyor. “Beş saat süren pozlama ile yıldızın ışığının etkisi altında gezegenin tayfını elde etmeyi başardık.”
Böylece ilk kez doğrudan gözlem yoluyla bir ötegezegenin tayfı elde edilmiş oldu. Daha önce yıldızının arkasına dolanmakta olan gezegenlere ilişkin tayf çizgileri çıkarılabiliyordu. Burada yıldızın ışığındaki parlaklık değişimi göz önünde tutularak gezegenin atmosferindeki kimyasal yapı elde edilmeye çalışılıyordu. Ancak bu yöntem ötegezegenlerin yörüngeleri nedeniyle hepsinde uygulanamaz.
Markus Janson konuyla ilgili şunları belirtiyor: “Yıldızın ışığının gezegenden gelen ışık yanında çok sönük kaldığı düşünülürse yöntem oldukça başarılı olmuştur. Bu 2 km uzaklıktaki 300 Watt’lık bir lambanın yanında yanan bir mumu gözlemeye benzer.
Çalışma VLT’ye takılan kızılötesi algılayıcı NACO ile gerçekleştirildi. 2011’de Avrupa Çok Daha Büyük Teleskobu’nun (Avrupa Extremely Large Telescope) sisteme eklenmesiyle daha ayrıntılı gözlemler yapılabilecek
Çalışma sonucu olumlu olmasına karşılık gezegenin atmosferinin net bir çözümlemesi yapılamadı. Tayfın ortaya çıkardığı özelliklerin güncel kuramlarla uyuşmadığını söyleyen Wolfgang Brandner, gezegenin atmosferinin kabul edilebilecek olandan daha farklı bir yapıda olabileceğini belirtiyor.
Gökbilimciler yıldızın diğer iki gezegenine de yakın bir zamanda aynı yöntemi uygulayacaklar. Böylece HR 8799 sisteminin tayf çizgileri elde edilmiş olacak. Bununla gezegen oluşumuyla ilgili yeni bilgiler elde dilmiş olacaktır.
Bir Dünya Benzeri Gezegen Daha
Komşumuz Antik Yıldızın İki Gezegeni Varmış
Dev Kütleli Yeni Gezegen Keşfi
Bu Devin Bir Turu 80 Bin Yıl Sürüyor
Dünya Büyüklüğündeki İlk Gezegen Keşfedildi
Özgür Gezegende Uydu Şüphesi
Yaşam Arayışında Yeni Yöntem
Ümit Fuat Özyar - Güneş Benzeri Yıldızlarda Yaş HesabıOsman Demircan - Güneş Benzeri Yıldızlarda Yaş HesabıOzer, Yasar - Türk Gökbilimciden Çok Tartışılacak Keşifisa - Rosetta Hızla Hedefine Yaklaşıyorahmt - Herschel Gözüyle Andromeda Araçlar
Son Yazılar	Rosetta İki Katlı Hedefine Yaklaşıyor
Pluto’ya Bir Yıl Kaldı
Güneş Benzeri Yıldızlarda Yaş Hesabı
Mars’taki Obrukların Nedeni Kuru Buz
Bu Patlama Evrenin İlk Yıldızlarından
Yumurta Şekli İçinde Yeni Oluşumlar
VLT Tozlu Gizemi Açıklığa Kavuşturdu
Lutetia’nın Veda Görüntüsü
Galaktik Havai Fişek Gösterisi
Ocak 2010 (28)