Sinestezi ile Tanışın - Sağlık Yönetimi Merkezi - Sağlık Sözlüğü
26 Mart 2020 26 Mart 2020 Ayşe Gül Bulut 0 yorum sinestetik, sinestezi
Renklerin kokuları var mıdır? Ya da şarkıların tadı , peki ya rakamların ve harflerin rengine ne dersiniz ? Biliyorum ,şu an okuduğunuz şeyler birçoğunuzun kulağına çok garip geliyor. Eğer bu sorulara cevabınız “evet ,benim için iki sayısı mavi “ ise birçok büyük sanatçı , yazar ve müzisyenle paylaştığınız SİNESTEZİ olarak bilinen harika bir durumunuz olabilir.
Nedir Bu Sinestezi ?
Sinestezi kelimesi Yunanca bir kelime olup “birleşik duyular” anlamına gelmektedir. Buradan anlaşılacağı üzere duyuların birbirine karışması ya da birlikte algılanması durumudur. Nörolojik olarak istemsiz bir şekilde algısal bir sinir ağının ikincil bir duygusal sinir ağını uyarması ile ortaya çıkan çoklu aktivasyondur. Kısaca farklı sinyallerin anormal bölgeleri tetiklemesi durumudur. Bu durma sahip insanlar genelde “sinestetik” olarak adlandırılır. Bilim adamları eskiden sinestezinin nadir görüldüğünü yaklaşık olarak 25.000 kişiden birinde görüldüğünü düşünüyorlardı , ancak şimdi nüfusun %4 ‘ü kadar bir kitlede bu duruma rastlayabileceklerini söylüyorlar. Aslında kaç kişinin sinestezi yaşadığını söylemek zordur. Çünkü bu soruyu ele almayı amaçlayan çok az araştırma mevcuttur. Dahası, bazı insanlar yaşadıklarının olağan dışı olduğunun farkında olmayabilirler veya bu durumdan çekindikleri için bu konuda konuşmayabilirler.
Kaç Çeşit Sinestezi Vardır ?
Bilinen 60 dan fazla sinestezi çeşidi vardır. En sık görülen sinestezi çeşitleri ; Grafem-Renk sinestezisi, Ses-Renk sinestezisi, Ses-Dokunma sinestezisi, Rakam formu sinestezisi , leksikal-tat sinestezisi ve kişiselleştirme sinestezisidir.
Örneğin grafem-renk sinestezisine sahip olmayan biri siyah tablodaki 2leri seçmekte zorlanabilir. Ama bu sinestezi sahibi insanlar sayıları ve alfabedeki harfleri renk ile algılarlar. Sıradan bir beş rakamı onlar için yeşil renge sahip bir beş olabilir. Tüm beşler onlar için yeşildir. Bu renk ataması kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Kişileştirme sinestezisinde ise sayılar, rakamlar, aylar, günler kişi tarafından belirli kişilikle algılanırlar. Örneğin Pazar günleri mutsuz ,6 sayısı yalancı, eylül ayı yardımsever şeklinde algılanabilir. Sinestetik algılar sabittir, değişmez ve kolay kolay unutulmazlar. Sinestezi istemsiz oluşan bir algı karmaşasıdır. Yani E harfi benim için artık yakışıklı diyerek onu o şekilde kabul etmeniz ve bunu sürdürmeniz sizi sinestetik yapmaz.
Sinestezi doğuştan var olabileceği gibi sonradan da kazanılabilir. Sonradan kazanılan sinesteziler travma, darbe gibi durumlar sonrasında görülebilir. Sebebi bilinmeyen ve geçici olan sinestezilere “idiyopatik” denir. Beyin fonksiyonlarındaki düzelme sonucu kişi belli bir süre sonra normal haline döner. İstatistiklere göre kadınlardaki sinestezi oranı erkeklere göre fazladır. Bu durum hastalık geninin x kromozomu üzerinde taşınıyor olasılığını düşündürse de üzerinde araştırmalar devam ediyor ve nedeni hala araştırılıyor.
2007 yılında yapılan araştırmalarda 13. Kromozomun q kolundaki HTR2A geninin sinestezi ile ilişkili olabileceği bulunmuşken 2011 yılındaki bir araştırma ise bu durumun poligenetik (birden çok genin kontrolü) bir olay olduğu ortaya koymaktadır. Ulusal Bilimler Akademisi tutanaklarında yer alan 2018 yılında Max Planck Enstitüsü ve Cambridge Üniversitesinden bilim adamları tarafından yürütülen çalışmada sinestetik bir bireyin nesilsel DNA analizleri sonucunda aksonogenezi sağlayan genlerde bir artış olduğu saptandı. Profesör Simon Baron-Cohan “ Bu araştırma, potansiyel olarak beyindeki bağlanabilirlik yoluyla genetik varyasyonun duygusal deneyimlerimizi nasıl değiştirebileceğini ortaya koyuyor.” Dedi “ Sinestezi, saygı duymamız ve kutlamamız gereken açık bir nöro-çeşitlilik örneğidir.”
Nasıl Test Edilir ?
Tutarlılık sinesteziyi test etmenin en iyi yollarından biridir. Z nin sizin için sarını çok özel bir tonu olduğunu söylüyorsanız, gerçek bir sinestetikseniz o ton sizin için hiç değişmeyecek. Ve grafem-renk sinestezinde çapraz aktivite olduğu düşünülen beyindeki alanların, pozitron emisyon tomografisi ve fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme yöntemlerini kullanarak aktivasyon atışını görebiliriz.
Bir sinestetik doğru yönlendirmelerle mükemmel işler başarabilir. Marilyn Monroe, Vincent Van Gogh, Vladimir Nabokov ve Billy Joel bu uzun listeden sadece bir kaç örnektir. A harfinin sizin için çikolatalı bir tadı varsa unutmayın benzersiz bir özelliğe sahipsiniz.
Yukarıda yer verdiğim isimler gibi bir gün sizde yazımda yer bulabilirsiniz. Sağlıkla ve bilimle kalın…
← Corona Virüs Tedavisi İçin Çalışan Şirketler
Cleveland Clinic Ceo ’su: Tomislav Mihaljevic ile Tanışın →
29 Eylül 2019 26 Mart 2020 SYM 0
2 Mart 2020 26 Mart 2020 SYM 0
15 Kasım 2019 29 Mart 2020 SYM 0