8.sınıf ya istiklal ya ölüm teması ders notu
Ana Sayfa » Deneyler ve Ders Notları » 8.sınıf ya istiklal ya ölüm teması ders notu
ÜNİTE “YA İSTİKLAL, YA ÖLÜM”DOĞU CEPHESİErmeni sorunu
– Mondros Mütarekesi’nin 24. maddesinden, Wilson İlkeleri’nden ve Batılıların tutumlarından destek alan Ermeniler, Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra yeniden harekete geçtiler.
– 1919’da düzenlenen Paris Barış Konferansı’nda Doğu Anadolu’da ABD güdümünde bir Ermenistan Devleti’nin kurulması kararlaştırıldı.
– İtilaf Devletlerinin güdümünde Kafkasya’da bir Ermeni Devleti’nin kurdurulması topraklarımıza yönelik Ermeni tehtidinin artmasına neden oldu.
– Ermenilerin Kars ve çevresini işgal etmeleri üzerine TBMM, 9 Haziran 1920’de doğuda geçici seferberlik ilan etti. Doğudaki 15. Kolordu komutanı Kazım Karabekir Paşa da Doğu Cephesi Komutanlığına atandı.
– Türk ordusunun elde ettiği bu başarılar karşısında Ermeniler Barış istedi.
– Kars ve çevresi TBMM hükümetine bırakıldı.
– Doğu Cephesi kapandı.
– TBMM’nin imzaladığı ilk uluslar arası antlaşmadır.
– Askeri başarıya bağlı olarak kazanılan ilk diplomatik başarıdır.
– Sevr Anlaşması’ndaki haklarından vazgeçen ve antlaşmayı tanımayan ilk devlet Ermenistan oldu.
– Doğu sınırımızın temellerini atan antlaşmadır.
Mondros Ateşkes Anlaşması’nın hemen ardından Urfa, Maraş ve Antep İngilizler tarafından; Mersin, Adana ve Osmaniye de Fransızlar tarafından işgal edilmişti.
– Kurtuluş Savaşı sürecinde açtığımız ilk cephedir.
– Batı Anadolu’yu işgal eden Yunanlara karşı açılmıştır.
– TBMM’nin açılmasından önce Balıkesir ve Alaşehir kongrelerinin çabasıyla açılmıştır.
– Kurtuluş Savaşı’nın kaderini belirleyen cephedir.
– Şef otoritesine bağlı olmaları, önce Temsil Heyeti’nin ardından TBMM’nin otoritesinin önünde engel olmaları
– Savunma nitelikli yapılar olmaları nedeniyle düşmanı ülkeden atma amacına uygun olmamaları
– Merkezi bir bütçeye sahip olmamaları nedeniyle ihtiyaçlarını halktan yer yer zor kullanarak toplamaları
– Batı Kuvayımilliye şeflerinin ayaklanmaları bastırdıkları bölgelerde suçlu suçsuz ayrımı yapmadan keyfi bir şekilde insanları cezalandırmaları
– 1920 Haziranında Yunan ordusu karşısında yaşayan Gediz bozgunuyla düşman kuvvetleri karşısında tutunamayacaklarınında anlaşılmasıdır.
– Henüz kuruluş aşamasında olan düzenli orduyu dağıtmak
– Eskişehir’i alıp demir yollarını ele geçirmek
– Ankara’ya kadar ilerleyip TBMM’yi dağıtmak ve Sevr Antlaşması’nın uygulanmasını sağlamak için saldırıya geçmesi üzerine yapılan muharebedir.
– TBMM’ye ve Mustafa Kemal’e duyulan güveni arttırdı.
– Savaşın kazanılacağına ilişkin umutları pekiştirdi.
– Düzenli orduya katılımı hızlandırdı.
– TBMM’de 12 Mart 1921’de İstiklal Marşı’nın kabul edilmesini kolaylaştırdı.
– 20 Ocak 1921’de de yeni Türk devletinin ilk anayasası olan 1921 Teşkilat-ı Esasiye’nin kabul edilmesini kolaylaştırdı.
– İtilaf Devletleri’nin Londra Konferansı’nı toplamalarına yol açtı.
– Afganistan ile 1 Mart 1921’de Dostluk ve İşbirliği Anlaşması imzalandı.
– Sovyet Rusya ile 16 Mart 1921’de Moskova Antlaşması’nın imzalanması gibi gelişmelere yol açtı.
– Yasama, yürütme ve yargı yetkileri millete aittir.
– Şeri hükümler meclis tarafından uygulanır.
– Vekiller iki yılda bir seçilir.
– Türkiye Devleti, TBMM tarafından yönetilir. Hükümeti “TBMM hükümeti” devr alır.
– Bir geçiş dönemi ve uyum anayasasıdır.
– Laik bir anayasa değildir.
– Kuvvet ve yetkinin kaynağı millet olarak tanımlanmıştır.
– Meclisin üstünde güç yoktur.
– Yeni devletin hukuken kurulduğunu belgelemiştir.
– TBMM’ye hukukende yasallık kazandırmıştır.
– Osmanlı Devleti yerine, Türkiye Devleti ifadesi benimsenmiştir.
– TBMM’nin gücünü ve etkinliğini arttırmıştır.
– Bu anayasa meclis hükümeti sistemini öngörmektedir.
– Türkiye Devleti’nin hükümet şekli cumhuriyettir.(1. madde)
– Yürütme yetkileri bakanlara aittir.(4. madde)
– Başbakan ve bakanların seçim yetkisi cumhurbaşkanına aittir.(12. madde)
– İngiltere’nin Yunan ordusuna 1. İnönü Muharebesi yenilgisinin yaralarını sarması ve yeniden toparlanması için zaman kazandırmaya çalışması,
– Doğuda Ermenilere karşı elde edilen başarı üzerine Gümrü Anlaşması’nın imzalanması,
– Güney Cephesi’nde Kuvayımilliye’nin Fransızlara karşı başarılar elde etmesi,
– TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında yakın ilişkiler kurulması
– Anlaşma devletleri, 2 Şubat 1921’de İstanbul Hükümeti’ni Londra Konferansı’na çağırdılar. Delegeler arasında TBMM temsilcisinin bulunmasını da istediler.
– 1. İnönü Zaferi’ne İstanbul Hükümeti’nin bir katkısı yokken toplantıya bu hükümetin çağrılması, TBMM’nin tepkisine neden oldu. Bunun üzerine Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti’ne gönderdiği bir yazı ile bu durumu protesto etti. Bu yazı da Mustafa Kemal, özet olarak şunu istemiştir: “İstanbul Hükümeti aradan çekilsin ve bu toplantıda TBMM tek yetkili kurum olsun.” İstanbul bu öneriyi reddetti. Bunun üzerine TBMM, konferansa ayrıca çağrılırsa katılcağını bildirdi. Bu durum karşısında İtilaf Devletleri, İtalya’nın arayıcılığıyla TBMM Hükümetini de konferansa doğrudan çağırmak zorunda kaldı.
– Osmanlı Devleti’ne temsilen konferansa katılan Tevfik Paşa bu tutumuyla hem Türk ulusunun gerçek temsilcisinin TBMM olduğunu kabul etmiş hem de İtilaf Devletlerinin Türklerin siyasi bölünmüşlüğünden yararlanmaya yönelik politikalarını boşa çıkartmış oldu!!!
– Sovyet Rusya, Misakımilli’yi resmen tanıdı.
– Osmanlı Devletleri ile Çarlık Rusya arasında yapılan tüm antlaşmalar geçersiz sayıldı
– İki taraftan birbirinin tanımadığı uluslar arası bir anlaşmayı diğeri de tanımayacaktı.
– TBMM’nin Ermenistan ve Gürcistan ile yaptığı daha önceki antlaşmalar, Batum’un Gürcistan’a bırakılması koşuluyla Sovyet Rusya tarafından onaylanacaktı.
– Sovyet Rusya TBMM’ye ekonomik yardım yapacaktı.
– TBMM Hükümeti ve Sovyet Hükümeti kendi topraklarında diğer hükümeti yıkmaya yönelik örgütlenme ve çalışmalara izin vermeyecekti.
– Londra Konferansı’ndan sonuç alamayan İtilaf Devletleri, Sevr Antlaşması’nı silah zoruyla kabul ettirmek için Yunan ordusunu bir kez daha harekete geçirdiler.
– Yunanlılar ise hem 1. İnönü Savaşı’ndaki yenilginin yaralarını sarmak hem de Türk ordusuna toplarlanma fırsatı vermeden bir kez daha saldırarak Ankara’ya ulaşmak istiyorlardı.
– Yunanlar, kuzeyden Eskişehir, güneyden Afyon üzerine büyük bir saldırıya geçtiler.
– Güneyde Afyon’u alan Yunanlar, kuzeyde ağır bir yenilgi aldılar. Bunun üzerine Yunanlar Afyon’u boşaltmak zorunda kaldılar.
– 2. İnönü Muharebesi’nden sonra 8-12 Nisan tarihlerinde Aslıhanlılar dolaylarında Yunanlılara karşı yapılan taarruzlardan Türk ordusu sonuç alamamış, düşman Dumlupınar’da mevzilenmişti.
– İsmet Paşa komutasındaki Türk ordusu, Yunan ordusu karşısında bir kez daha galip geldi.
– TBMM’nin morali daha da yükselirken ulusal mücadelenin kazanılması yolunda inancı da güçlenmiştir.
– Mustafa Kemal, İsmet Paşa’ya çektiği kutlama telgrafında, “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin ters talihini de yendiniz.” Demiştir.
– İtalyanlar, Anadolu’dan çekilme kararı almışlardır. (5 Temmuz 1921)
– Fransa Ateşkes görüşmeleri başladı.
– İngiltere, Malta’da tutuklu bulunan Türkiye esirlerinin bir kısmını serbest bıraktı
– İsmet Bey, Generalliğe terfi ettirildi.
– Afyon, Kütahya, Eskişehir gibi önemli merkezler Yunanların eline geçti. Kazanılan başarıların yarattığı iyimserlik yerini karamsarlığa bıraktı.
– TBMM’nin, bir önlem olmak üzere Kayseri’ye taşınması önerildi. Ancak Meclis öneriyi reddetti.
– TBMM’deki Mustafa Kemal’e muhalif olanlar yenilgiden onu sorumlu göstermeye çalıştılar.
– 5 Ağustos 1921’de Başkomutanlık Yasası çıkarıldı.
– Mustafa Kemal bu yasasın verdiği yetkiyi kullanarak Tekalif-i Milliye Emirleri’ni yayımladı.
– 2. İnönü zaferinden sonra TBMM ile anlaşma yapma eğilimi yükselen Fransa, Sevr Antlaşması’nın uygulatılabileceği umuduna kapılarak anlaşma imzalamaktan vazgeçti.
– Yunan taarruz gücü imha edildi.
– Megola-İdea ve Sevr Anlaşması’nı Türklere zorla kabul ettirme politikaları iflas eden Yunanlar Batı Anadolu’da işgal altında tuttukları yerlerde tutunabilme politikasına yönelmek zorunda kaldılar.
– 1683 2. Viyana Kuşatması bozgunu ile başlayan Türklerin Batı karşısındaki geri çekilme süreci sona erdi.
– İtalya 2. İnönü Zaferi’nden sonra başlattığı Anadolu’dan çekilmeyi bu zaferden sonra tüm birliklerini çekerek tamamladı.
– TBMM’nin dış politikadaki etkinliğini arttırmasına bağlı olarak Kafkas Cumhuriyetleriyle 13 Ekim 1922’de Kars Antlaşması imzalandı.
– İç politikada halkın moral değerleri yükseldi. TBMM’ye ve savaşın kazanılacağına dair umutlar arttı.
– Mustafa Kemal’e gazilik unvanı ile mareşallik rütbesi verildi.
– Fransa ile Türkiye arasındaki savaş durumu sona erdi.
– Türkiye-Suriye sınırı çizildi.
– Fransızlar en geç iyi ay içerisinde işgal ettikleri topraklarımızdan çekilmeyi kabul ettiler.
– İlk kez İtilaf devletlerinden biri TBMM’yi tanımış oldu.
– Bu antlaşma il Türkiye’nin güneyde Irak’a kadar olan sınırı güvence altına alındı. Buradaki kuvvetlerde batıya kaydırıldı.
– Fransa, İngiltere ve Yunanistan’ın Türklere ilişkin politikalarını desteklemekten vazgeçti. İtalya’dan sonra Fransa’nın da savaştan çekilmesi ile İtilaf Devletleri cephesinde yeni bir bölünme daha yaşanmış oldu.
– Bütün birlikler batı cephesine kaydırıldı.
– Sovyetler Birliği’nden, Hindistan başta olmak üzere Müslüman ülke ve çevrelerden sağlanan ekonomik ve askeri malzeme desteğiyle ordumuz Yunanlarla mücadele edebilecek düzeye getirildi.
– Düzenli ordu, taarruz konusunda eğitildi.
– Yunanlar Sakarya yenilgisinden sonra Eskişehir, Kütahya ve Afyon’un doğusuna çekilerek burada bir savunma hattı oluşturmuşlardı.
– Türk ordusu ise büyük bir gizlilik içinde taarruz konusunda eğitildi. Yurdun tüm kaynakları ordunun emrine verildi.
– Savaş için gerekli insan, araç ve gereç batı cephesine aktarıldı.
– 14-15 Ekim gecesinden itibaren silahlı çatışmalar durdurulacaktı.
– Yunanlar, 15 gün içinde Doğu Trakya’yı boşaltacaktı.
– Yunanlardan boşalan yerlere İtilaf Devletleri birlikleri girecek, onlar da en geç 30 gün içinde Trakya’yı Türklere teslim ve devredeceklerdi.
– Meriç’in Batı yakası Karaağaç da dahil olmak üzere İtilaf Devletleri tarafından denetlenecekti.
– Barış anlaşması imzalanana kadar TBMM Hükümeti, Doğu Trakya’da 8000 jandarma bulunduracaktı.
– İstanbul ve Boğazlar, TBMM Hükümetinin yönetimine bırakılacaktı. İstanbul ve çevresinde Türk yönetimi kurulacak, TBMM Hükümetinin temsilcisi İstanbul’a gelecekti. İtilaf Devletleri İstanbul’u barış anlaşmasından sonra boşaltacaklardı.
– Türkler, Mudanya Ateşkes Anlaşması’nda öngörülen sınırlar içinde Anlaşma Devletlerinin askeri birliklerinin bulundukları yerlere gitmeyeceklerdi.
– Batı Cephesi kapandı.
– Kurtuluş Savaşı’nın silahlı mücadele dönemi sona erdi.
– Lozan Konferansı’nın toplanmasının zemini oluştu.
– Savaşmaya gerek kalmadan Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, Boğazlar ve İstanbul kurtarıldı.
İlgili Terimler : 8.Sınıf İnkılap Tarihi