ÜNİTE "Müttefikler İzmir'e Çıkacak" Deniliyor...
Download "ÜNİTE 11. 2. "Müttefikler İzmir'e Çıkacak" Deniliyor..."
1 ÜNİTE 11 Yunanistan, 1. Dünya Savaşı na son dönemde katılmıştı. İngiliz Başbakanı Lloyd George, Yunan Başbakanı Venizelos u savaşa girmesi için ikna etmeye çalışırken, savaşın kazanılması halinde İzmir ve çevresinin Yunanistan a verileceğini vaadetmişti. Oysa aynı İngiltere, daha önce aynı vaadi İtalya ya da yapmıştı. Şimdi o gün gelip çatınca İngiltere ağırlığını Yunanistan dan yana koyuyor; İtalya nın Akdeniz de daha da güçlenmesini kendi çıkarları için tehlikeli görüyordu.1. İşgale hazırlık Henüz 1. Dünya Savaşı devam ederken İzmir ve yöresi, savaşa katılması karşılığında Yunanistan'a vadedilmişti. Aynı bölgenin İtalya'ya da söz verilmiş olması sıkıntı yaratmış ve müttefikler arasında önemli sorun haline gelmişti. Mondros Mütarekesi imzalanır imzalanmaz Yunan Başbakanı Venizelos 2 Kasım 1918 de Anadolu'nun batı kısmının Makri'den Erdek'e kadar Yunanistan'a terkini istedi. Arkasından 30 Aralık 1918 de "Sulh Kongresi Huzurunda Yunanistan" adlı memorandumunda bu isteği yineledi. 3-4 Şubat 1919'da toplanan "On'lar Şurası" huzurunda da söz konusu bölgede Rum'a karşılık yalnızca Müslüman bulunduğunu savunarak ısrarını sürdürdü. Bunun üzerine Yunanlılar'a ait arazi meselelerini tetkik için 5 Şubat 1919 da bir komisyon kuruldu ve bu komisyon 30 Mart 1919 da bölgenin Yunanistan'a verilmesini teklif etti. Bu karardan haberi olmayan Amiral Calthorpe 3 Nisan 1919 tarihli raporunda şöyle yazıyordu: "...Ümit etmek isterim ki...helen Krallığı Ege Denizi'nin doğu kıyılarına yayılmayacaktır. Bu ümidimiz geçmişteki zulüm idaresinden kurtulmak emellerine duyduğumuz sempatinin şiddetinin eksikliğinden değil, ama bu hareketin ilgili taraflarından hiçbirisinin mutluluğuna hizmet edeceğine inanmamış, belki bunun tam tersine inanmış olmamızdandır". İngiltere Harbiye Nezareti'nin bir sorusuna 23 Ekim de verdiği yanıtta Lord Hardinge "İtalyanlar'ın da, Yunanlılar'ın da İzmir'e çıkmamalarını" tercih edeceğini bildirmişti. 4 Kasım 1918 de ilk İngiliz harp gemisi İzmir Limanı na girdiği zaman birçok Rum, Yunan bayrağını çekerek ve Venizelos'un resimlerini taşıyarak caddelerden geçtiler. İzmir Valisi Nurettin Paşa bunu hükümete bildirirken, Rumlar'ın amaçlarının Müslümanlar'ı galeyana getirerek olay çıkmasına yol açıp, böylece mütarekenin 7. maddesinin uygulanmasına gerekçe hazırlamak olduğunu ifade ediyordu. 20 Şubat günü General Milne, İzmir'deki temsilcisi Ian Smith'in bir raporunu İngiltere'ye Savaş Bakanlığı'na gönderiyordu. Bu raporda "Yunan isteklerinin Türkler arasında mevcut huzursuzluğu genişlettiğini, Türk köylerine silah dağıtılması ile de anlamak mümkündür" denilmektedir. Smith'e göre "Yunan işgali vukubulduğu takdirde Türkler ayaklanacaktır. İtalyan işgaline ise hem Türkler hem Rumlar karşı koyacaklardır..." İzmir'in işgali için gittikçe yoğunlaşan Yunan hazırlığı bir taraftan sürerken, öte yandan böyle bir işgale karşı direneceği bilinen Nurettin Paşa İtilaf Devletleri'nin talebi üzerine İzmir Valiliği görevinden alınmış ve yerine 11 Mart 1919 da daha önce Evkaf Nazırlığı, Dahiliye Nazır Vekilliği yapmış olan (Kambur) İzzet Bey getirilmişti. İzzet Bey'in Saray'ın ve İngilizler'in adamı olduğu bilinmekteydi. 28 mart da İtalyanlar Antalya'ya çıkmışlardı. Yunanistan'ın da buna mukabele olarak İzmir'e çıkabileceğini Fevzi Paşa 7 Nisan 1919'da gönderdiği bir yazı ile Sadrazam Damat Ferit Paşa'ya bildirmişti. Olaylar böyle gelişirken Amiral Calthorpe, "İzmir'in Yunanlılar tarafından işgali olayının nereye varacağı hakkında bir tahmin yazısı" yazmalarını Askeri Ataşe Wyndham Deedes ile Yarbay Ian Smith ve Philip P. Graves'ten oluşan komisyondan istedi. Komisyon şu neticeye varmıştı: "Eğer yeni bir harp isteniyorsa, gidilen yol tamamiyle oraya çıkar". Bu komisyonun görüşü tamamen doğru çıktı. Ne var ki o günlerde Paris'te sadece Venizelos'a kulak veriliyordu. 2. "Müttefikler İzmir'e Çıkacak" Deniliyor... Venizelos 12 Nisan 1919 da "Aydın vilayetinde oturan Rum halkına yapılan iddialı, ispatlı Türk vahşetlerine karşı..." Clemenceau'ya bir nota vererek protesto etmişti. Bu tarz şikayetleri yineleyip duruyordu. Oysa işgalci devletlere bir fırsat verilmemesi ve Rumlar'ın tahriklerine kapılınmaması için bölgedeki Türk İdaresi büyük bir dikkat ve duyarlılık göstermekteydi. Ancak ne yapılırsa yapılsın, bu işgal bir şekilde gerçekleştirilecekti, çünkü bunun sözü daha savaş bitmeden verilmişti. O nedenle bu bölgeyi örneğin fiilen İngilizler yönetiyor olsa idi bile, İzmir'in işgali kaçınılmazdı. Ancak gene de bir gerekçeye sığınma zorunluluğu vardı. Bunun en kolay yolu da yüzlerce yıldan beri Avrupa'da her benzeri durumda ileri sürülen "...Türkler Hıristiyanlar'ı2 katlediyor..." yalanı ve yaygarasıydı. Burada da bu yalana başvuruldu. İngiltere Başbakanı Lloyd George 5 Mayıs toplantısında "...Yurttaşları halihazırda katledilmekte olduklarından dolayı Yunanlılar'ın İzmir'i işgal etmelerine müsaade edilmeliydi...orada onlara (Rumlar'a) yardım edecek başka hiç kimse olmayacaktı" demekteydi. Ertesi günü, 6 Mayıs da Lloyd George bir gün önceki teklifinde ısrar etti ve "Mösyö Venizelos un Türkiye'deki yurttaşlarını himayesi altına almak için iki veya üç tümen askerin İzmir'e yollanmasına müsaade kararı verilmeliydi..." diyerek, ısrarını sürdürdü. Fransız Başbakanı Clemenceau ile A.B.D. Başkanı Wilson da bu teklife mutabakatlarını bildirdiler; hatta Wilson "bu fırkaların hemen karaya çıkarılmalarını" da istedi. Böylece neticesi çok ağır olacak bir karar bir iki dakika içinde alınmış oldu. İngiliz Genelkurmay Başkanı General Wilson meseleyi bizzat Lloyd George'tan öğrenince, "bunun gerçekleşmesinin bir diğer harbin başlaması demek olacağını" söyleyerek bu konuda İtalya'nın ve Türkiye'nin haberdar edilmesinin zorunlu olduğunu söyledi. Venizelos Türkler'e keyfiyetin ancak karaya asker çıkarılmadan az önce bildirilmesini teklif etti. Wilson ona hak verdi: "Gizliliğin büyük önemi hususunda Amiral Calthorpe uyarılmalıydı..." 21 Nisan da Osmanlı Hükümeti'ne verilen nota ile dikkatler Samsun üzerinde yoğunlaştırılmış ve bölgede gene Türkler'in asayişi bozmakta olduğundan şikayetle, "düzeni ya siz sağlarsınız, ya da biz asker çıkarmak zorunda kalırız..." denmişti. Hükümet o bölge ile yakından ilgileniyor, İzmir'i ise endişe ile izliyordu. Venizelos da bu kez İzmir'de himaye edilmeye muhtaç ırkdaşı olduğundan söz ediyor, böylece "Türkler'in muhtemelen yapabilecekleri bir katliamı önlemek amacıyla" İzmir'e çıkmak adeta zorunluluk haline gelmiş gibi gösteriliyordu. 10 Mayıs da yapılan son görüşmede şu kararlar alındı: Mayıs da Orlando (İtalyan) yapılacak harekattan haberdar edilecek, o da İzmir'de Amiral Calthorpe'un emrine bir İtalyan Bahriye subayı verecek. 2. Deniz Yüzbaşısı Fuller Amiral Calthorpe'a talimat verilebilmesi için Britanya Amirallik Dairesi ile irtibat kuracak: a) İtalyan gemilerinin İzmir'de bulunuşu bakımından Amiral Calthorpe'un İzmir'de bütün askeri hareketlerde, yani bu hareketin başında ve devamı sırasında hazır olması çok arzuya şayandır... c) İtalya Yüksek Komiseri Sforza'ya 12 Mayıs öğleden sonra bilgi verilecek; Amiral Calthorpe Türkler'e yapılacak aşağıdaki tedbirleri Amiral Amet ile birlikte tertip ve tanzim edecek: I) Yunan kıtalarının İzmir'e çıkmalarının kararlaştırılmış olduğu zamandan 36 saat önce, İzmir istihkamlarının müttefik müfrezelerine teslim edilmesi gerektiği İstanbul'da hükümete tebliğ edilecek. II) Yunan kıtalarının İzmir'e çıkmaları planlanan saatten 12 saat önce Müttefik kıtalarının mütareke hükümleri gereğince İzmir'e çıkacakları, İzmir ve çevresindeki karışıklıklar nedeniyle bu kararın alınmış olduğu hükümete ve İstanbul'daki Türkler'e bildirilecek...istihkamları teslim almak üzere karaya çıkacak olan müfreze tamamen Fransızlar'dan oluşacak..." Böylece tam bir "siyasi ahlaksızlık" sergileniyordu. Sanki İzmir'in Yunanlılar tarafından işgali diye bir şey yoktu da, olay "Şehirdeki asayişi sağlamak için Müttefikler İzmir'e çıkıyor" gibi gösteriliyordu. Böylece Fransız birlikleri İzmir'e çıkıp Müttefikler adına İzmir'deki tabyaları teslim alacaklar ve böylece buraları savunmasız hale getireceklerdi. Halkın tepkisinden korkulduğu için olay İstanbul'da halka böyle duyurulacaktı. Daha sonra Fransızlar çekilecek ve hareketten sadece 12 saat önce bu kez Yunanlılar'ın İzmir'i işgal edeceği resmi makamlara resmen duyurulacak ve Yunanlılar bir gün önce Fransızlar'ın korunmasız hale getirip sonra çekildikleri şehre kolayca gireceklerdi. Bu iğrenç durumu içine sindiremeyen İngiltere Genelkurmay Başkanı General Wilson 10 Mayıs 1919 günü hatıra defterine şunları kaydediyordu: "Bütün bunlar çılgınca ve kötü şeyler... Venizelos bu üç smokinliyi (yani devlet adamını) kendi emellerine alet etmektedir...bliss, Le Born, Fuller ve ben...saçma bir iş yapmakta olduğumuzda ittifak etmiş bulunuyoruz". Amiral Calthorpe 12 Mayıs da durumu meslekdaşlarına yani Fransız Yüksek Komiseri Defrance ile İtalya Yüksek Komiseri Kont Sforza'ya bildirdikten sonra Amiral Gemisi Iron Duke zırhlısı ile İzmir'e hareket etti. 13 Mayıs da öğleden sonra İzmir'deydi. Hemen bir toplantı yaptı ve bu toplantıya katılan Commodore Fitmaurice, Visamiral Duvauroux, Yüzbaşı Magliano, Yüzbaşı Dayton ve Yüzbaşı Mavroudis ile bir durum değerlendirmesi yaptı. Bunun sonucunda Fransızların Foça'daki topçu birliğini, italyanlar'ın Karaburun'u, İngilizler'in Kösten Adası'nı ve Yunanlılar'ın da Sancakkalesi'ni (Kadifekale) eşit kuvvetlerle (120'şer kişi) işgal etmeleri kararlaştırıldı. Böylece şehre Müttefikler girmiş oluyordu. Ama ertesi gün de yani 15 Mayıs da "İzmir'in askeri kontrolünü teslim almak üzere" bir yunan tümeni İzmir'e çıkacaktı. Calthorpe'un emriyle Mr. James İzmir Valisi İzzet Bey'e, Yarbay Smith ise 17. Kolordu Komutanı Ali Nadir Paşa'ya 14 Mayıs da saat 09.00'da ilk notayı verdiler. Amiral Webb de bu sırada, saat sularında aynı notayı İstanbul'da Sadrazam Damat Ferit Paşa'ya veriyordu. Böylece olayın birinci perdesi kapanıyor ve sanki İzmir'e çıkarılan Müttefikler'e ait 120'şer kişilik birliklerle şehrin düzeni sağlanacakmış süsü veriliyordu. Tabii bu arada3 istihkamlar da işgal edilmiş olduğu için, şehir savunmasız hale getiriliyordu. Bu plan 14 Mayıs da uygulandı. 3. Oysa Yunanlılar Çıkarılıyor Aynı gün öğleden sonra bu planın ikinci aşamasına geçildi. 14 Mayıs akşamı saat 19.00'da bir toplantı daha yapıldı ve saat sularında da hazırlanan notalar gene Vali ve Kolordu Komutanı'na verildi. Böylece "Yunan işgalinden 12 saat önce resmi Türk makamlarını bu işgalden haberdar etme kararı, yerine getirilmiş oluyordu. Bu notanın metni şöyleydi:(belge 29) 14 Mayıs 1919 Ekselans, 1. Müttefik Devletler'in hükümetleri ile Türkiye arasında akdedilen mütarekenin 7. maddesine dayanılarak İzmir'in Yunan askerleri tarafından işgaline karar verilmiş olduğunu tebliğe memurum. 2. İşbu karar Osmanlı Hükümeti'ne bildirilmiştir. 3. Bu askeri kafilenin yarın 15 Mayıs'da mahalli saat ile 08.00'de İzmir'e varması beklenmektedir. Karaya çıkarma derhal başlayacaktır. Yunan deniz müfrezesi rıhtım ile rıhtımın yanaşılacak kısımlarını ihraç hazırlığı için saat 07.00'de işgal edecektir. 4. Türk kıtalarının; yarın sabah Yunan askeri makamlarının kendilerini ilgilendiren isteklerini bildirinceye kadar kışlalarında kalmalarını, -çıkması muhtemel esef verici bir hadiseyi önlemek maksadıyla- dilerim. Gümrük ile Punta yakınlarına yerleştirilmiş olan Türk kıtaları saat 07.00'de merkezi kışlada toplanmış bulunacaklardır. 5. Bu yolda çıkacak bir vakanın İzmir ile etraf sancak ve kazalarında heyecan ve asayişsizlik yaratabileceğini Ekselansları pekiyi bilirler; binaenaleyh sükunu devam ettirmek için idareniz altında bulunan bütün vasıtaları kullanmanız mutlak lüzumunun üzerinde kemali ehemmiyet ve ısrar ile durmaktayım. Telgrafhane, memleket içine heyecanı mucip mahiyette haberlerin gönderilmesini önlemek maksadıyla yarın sabah erkenden Britanya askerleri tarafından işgal edilmiş bulunacaktır. Türkçe resmi telgraflar sansür memuruna teslim edildiği takdirde Hükümet'e gönderilmekten menedilmeyecektir. 6. Şimdi limanda bulunan kudretli Müttefik Devletler donanmasının ayak bağına güvenim vardır. Amiral A. Calthorpe May 14, 1919 Your Excellency, 1. I have to inform you that it has been decided by the Governments of the Allies that under clause 7 of the Armistice with Turkey, Smyrna shall be occupied by Greek Military Forces. 2. The above decision has been communicated to the Ottoman Government. 3. The transports conveying these forces are expected to arrive at Smyrna at 8 a.m., local time, tomorrow, 15th May, and disembarkation will commence at once. Greek Naval detachments will be landed at 7 a.m. to occupy the wharves and their approaches in preparation for the disembarkation. 4. I request that in order to avoid the possibility of any unfortunate incidents the Turkish troops may remain in their barracks tomorrow morning until the Greek military authorities have communicated their wishes regarding them. The Turkish troops posted at the Douane and in the vicinity of Pounta shall be withdrawn before 7 a.m. and collected in the central barracks. 5. As your Excellency is no doubt well aware, an event of this nature may possibly create excitement or unrest in Smyrna and the surrounding district. I, therefore, most earnestly impress upon you the absolute necessity of using all means at your command to maintain the calm. The telegraph office will be occupied early tomorrow morning by a British naval detachment in order that no one may be able to send news of an alarmist nature into the interior. This will not prevent official Turkish telegrams being sent if handed to the censor. 6. I trust that the presence of the powerfull Allied Fleet which is now lying in the harbour may exercise a restraining influence. A. Calthorpe High Commissioner4 James Morgan ile Yarbay Smith Vali Konağı'ndan çıktıkları vakit büyük bir kalabalık tarafından çevrildiler; bunlar bir ricada bulunmak istediklerini söylediler ve genç bir emekli subay İngilizce olarak şunları söyledi:(belge 30) İsmi Bilinmeyen Genç Bir Subayın İngilizce Konuşması "Büyük bir millet olduğumuzu ve ölmediğimizi size bildirmek istiyorum. Uykuda gibi gözüküyorsak da uğraş içinde bulunuyoruz. İngiltere büyük bir İslam Devleti'dir ve büyük bir devlet olduğu için de İzmir e Yunanlılar'ın girmelerini önleyecek kudrete malikti. Size şunu bildirmek isteriz ki, olsa olsa büyük bir devletin hükmü altında kalabiliriz, ama memleketimizin halihazırda olduğu gibi tasarruf edilmesine tahammül edemeyiz. Ölmedik; bir takım karışıklıklar olacak. Biz ölebiliriz, fakat başkaları da beraber ölecektir. James Morgan, gencin İngilizce yaptığı bu konuşmayı 20 Mayıs'ta Calthorpe'a, o da aynı gün Londra'ya rapor etti. İşte rapor metninin aslı: May 14, 1919 " I want you to know that we are a big nation and that we are not dead. We may appear to be sleeping but shall awake. England is a big Moslem power and, being a Great Power, could have prevented Smyrna from going to Greece. I want you to let it be known that we had hoped at least to be under a Great Power and we cannot stand for the present disposal of our country. We are not dead. There will be trouble. We may die and others may die too". 4. Tam Bir Türk Kıyımı Yaşanıyor 14 Mayıs akşamı Calthorpe; tam o sırada gelen Yunan İşgal Kuvvetleri Komutanı Albay Zafiriou ile Yunanlı deniz subay Mavroudis i kabul ettiği zaman, bu son derecede nazik durum karşısında azami itidal ve ölçü dairesinde hareket edilmesi için her ikisine de büyük bir ehemmiyetle tavsiyede bulundu ise de... ne yazık ki, bunlar onun bu nasihatını dinlemediler. Ertesi sabah saat 08.00'de ilk kıtalar karaya çıktığı zaman, ayın 13'ünde Zafiriou tarafından kaleme alınan: "Askerlerin dini inanışlara, adap ve geleneklere saygılı davranacağına herkes emin olsun!" mealindeki tebliğ okundu; ama bu tebliğe riayet edilecek yerde Metropolit Hrisostomos'un askerleri takdis etmesi çok acı etki yaptı. Askerler daha sonra sevinç içinde şehrin sokaklarında yürüyüşe geçtiler. Yol kenarlarına yığılmış bulunan Rum kalabalığı Türkler'i tahrik eder davranışlara giriştiler. Sonuçta işin sonu tam bir trajedi oldu. "Hukuku Beşer" gazetesinin Yazı İşleri Müdürü Osman Nevres (takma adı Hasan Tahsin Recep)'in Yunan Efzon alayının önünde yürüyen bayrakdarı vurması, görülmemiş zalimane bir mücadelenin başlangıcı oldu. Sırf başlarından feslerini çıkarmadıkları için veya "Zito Venizelos" demedikleri için pek çok Türk öldürüldü. yağma ve insan kırımı ertesi gün de devam etti. Telgraf yasağına rağmen haber bütün Türkiye'ye bir şimşek hızıyla yayıldı. Calthorpe olayları duyunca müdahalede bulundu ve Yunanlı sorumlu subayları ağır şekilde azarladı. Bunun üzerine bir Yunan mahkemesi derhal bir kaç ölüm cezası verdi ve cezalar yerine getirildi ama olan olmuş, iki gün içinde 2.000'den fazla sivil katledilmişti. İstanbul'da halk, sansür nedeniyle olaydan tam olarak haberdar değildi. O nedenle nispeten bir sükunet vardı. Damat Ferit ise tam bir şaşkınlık içindeydi ve 15 Mayıs 1919'da Amiral Webb'e şu notayı verdi:(belge 31) Yunan kıtaları İzmir istihkamlarını işgal edecekleri yerde İzmir Valisi'nin...müteaddit telgraflarına göre İzmir şehrine girmiş bulunmaktadır. Osmanlı Hükümeti İtilaf ordularının bir işgali için Paris Konferansı'nın kararına muhalefette bulunmayacaktır; ama bir Helen işgaline asla razı olamayacaktır... Osmanlı Milleti; vaktiyle eski hemşehrilerine göstermiş oldukları alicenapca hareketlere aynı duygularla mukabele görmemelerinden dolayı ümitsizliğe doğru itilmektedir. Binaenaleyh ne Osmanlı Hükümeti ne de Osmanlı Milleti, İmparatorluğun bu önemli şehirlerinden birinin işgalinin kesin bir mahiyet almasını bir an için bile kabul edemez... Öte yandan hükümet, Dahiliye Nazırı Mehmet Ali Bey vasıtası ile bütün vilayetlere birer telgraf göndererek halkı sükunete davet ediyordu. İşte, 15 Mayıs Perşembe günü, hükümet İzmir'in işgal haberini almış, bunun paniğini yaşarken Mustafa Kemal Paşa da Babıali'de veda ziyaretlerinde bulunmaktaydı. Şu anda İzmir'de yaşanan oyun, aynı planın diğer bir parçası olarak İtilaf Devletleri tarafından Samsun'da sahneye konulmak isteniyordu ve bunun ergeç böyle olacağını Mustafa Kemal Paşa daha Mondros'un imzalandığı ilk gün söylemişti. Ve ertesi gün, 16 Mayıs 1919 Cuma günü, yüreğinde İzmir'in acısını yoğunlaştırarak Samsun'a doğru yola çıkıyordu... Oynanmak istenen oyunu bozmak için...5 Mustafa Kemal Paşa, İzmir'in Yunanlılar tarafından işgal edildiğinin İstanbul'da duyulduğu gün, Babıali'de veda ziyaretlerinde bulunmaktadır. Nazırların çoğunu yerlerinde bulamaz, çünkü kabine toplantı halindedir. Hükümet, işgali protesto eden bir notayı Amiral Calthorpe'a vermiştir, toplantı sürmektedir. Herkes tam bir şaşkınlık içindedir. Mustafa Kemal Paşa, içi hüzünle dolu olarak Babıali'den ayrılır ve Sultan Vahdettin'e vedaya gider. İzmir'e Yunan tümeninin çıkarılmış olduğu kuşkusuz Saray'da da bilinmektedir ve Vahdettin Mustafa Kemal Paşa'yı işte bu ruh hali içinde kabul eder ve görüşme esnasında Vahdettin, bir ara masanın üzerindeki kitabın üstüne elini koyarak: "...Bugüne kadar yaptıkların bu kitaba girdi paşa...asıl bundan sonra yapacakların çok daha önemlidir. Devleti kurtarabilirsin Paşa, devleti kurtarabilirsin..." sözünü işte bu ortamda söyler. O güne kadar, yani 15 Mayıs 1919 tarihine kadar Vahdettin İngilizler'e yaklaşmak için her türlü çareye başvurmuş, her tavizi vermiş, en son 30 Mart da, sömürge yönetimlerinde bile olmayan fedakarlıklarda bulunarak adeta İngilizler'e yalvarmış, ama her teşebbüsü başarısızlıkla sonuçlanmış ve işte en son yanıt, üstelik en çok korkulan bir akıbetle, yani Yunanlılar'ın İzmir'e çıkartılması şeklinde kendisine verilmiş bulunmaktadır. İstanbul'dan sonra İzmir de işgal edilmiştir. Sıra Samsun'a gelmiştir. Bu İngiliz oyununa gelinirse, en kısa sürede İngilizler'in Samsun'a, Yunan ordusunun da eski Rum Pontus Devleti'ni yeniden ihya etmek üzere Trabzon'a çıkması işten bile değildir. İşte buna engel olmak şarttır. Aksi halde devlet tümüyle elden çıkmış olacaktır. Vahdettin'in de Mustafa Kemal Paşa'ya söylediği budur...ve de sadece budur!...bir kurtuluş savaşını başlatmak gibi bir düşünce ise Vahdettin'in hayali bile değildir. 6. Devrime İlk Adım Ve nihayet 19 Mayıs 1919 Pazartesi sabahı Mustafa Kemal Paşa, saat 07:00 sularında Samsun'a çıktı. Dil İskelesi'nden Anadolu toprağına ilk adımını attığında yeniden doğmuş gibiydi. Aylardan beri süren kabus artık sona ermişti. Samsun Limanı yetersiz olduğu için açıkta demirleyen "Bandırma"ya Samsun'daki tümenden Binbaşı Mahmut Ekrem Bey bir motorla yanaşmış, Paşa ve karargahını alıp karaya çıkartmıştı. Görünüşte diğerlerinden pek de farklı olmayan, sıradan bir günü yaşamaya hazırlanıyordu Samsun. İzmir'in işgali üzerine duyulan tepkinin getirdiği gerginlik, Rum Pontus çetelerinin hergün yarattığı tedirginlik, halkın bakışlarından okunan yorgunluk bir bakışta farkediliyordu. Eğer Samsun'u üç kelime ile anlatmak gerekse, şu söylenebilirdi; yorgun, kızgın, bezgin... Mustafa Kemal Paşa, bu tanımın tamamen dışındadır. Kuşkusuz yorgundur. Karadeniz'in azgın dalgaları arasında fındık kabuğu gibi savrulan köhne "Bandırma" vapurunda seyahat boyunca gözünü bir an olsun kırpmamıştır. Ama iki, üç günlük uykusuzluk, onun tüm yaşamı boyunca katlandığı bir durumdur. O nedenle önemsizdir. Evet, kızgındır. Üstelik O'nun kızgınlığı sadece son günlerin tüm ülke üzerine bir kabus gibi çöken işgalleri yüzünden de değildir. O'nun kızgınlığı çok daha gerilere uzanmaktadır. Mustafa Kemal, 1897 lerden beri kızgındır. O yıl patlak veren Osmanlı-Yunan Harbi'nde, henüz 16 yaşında Manastır Askeri İdadi ikinci sınıf öğrencisidir. Okulun önünden geçip giden gönüllü birliklerine katılmak ister. Yaşı küçük olduğu için izin vermezler. Kızgındır. Ethem Paşa komutasındaki Alasonya Ordusu, bir anda Yunan ordusu'nu önüne katıp sürmüş, Atina yolu açılmıştır. Bütün ülke heyecanla ayaktadır. Ne var ki her zaman olduğu gibi, Avrupa'nın bu "şımarık çocuğu"na daima hamilik yapan üç devlet vardır; İngiltere, Fransa, özellikle Rusya. Yunanistan'ın barış talebi üzerine Çar II. Nikola, Abdülhamit'e saygılı bir ifade ile mütareke ricasında bulunur. Masaya oturulur. Ve, o masadan basit bir harp tazminatı alınarak kalkılır. Zaten Osmanlı Devleti olarak son yüzyıllarda hangi barış masasına otursak, kaybeden hep biz olmuşuzdur. Bir türlü o masalardan ülke yararına sonuçlarla kalktığımız olmamıştır. (Bunun için yıllar sonra gelecek olan Lozan'ı beklemek gerekecektir). Mustafa Kemal, kızgındır. Ülkede meşrutiyet ilan edilmiş, bir istibdada güya son verilmiştir. Oysa bu kez İttihat Terakki'nin istibdadı başlamıştır. Kendisi de bu cemiyetin üyesidir ama, ordunun politikaya bulaşmasının sakıncalarını görür, kürsüden uyarır, dinletemez, aksine, kötü kişi olur. Kızgındır. Nitekim Balkan Savaşı, onun ne kadar uzak görüşlü olduğunu, gerçekten de politize olmuş bir ordunun nasıl felaketlere yolaçabileceğini göstermiştir. Haklı çıkmıştır ama, bunun faturası çok ağır olmuş, tüm Balkanlar kaybedilmiştir. Bunun için daha da kızgındır. Hele Selanik'in tek kurşun atılmadan Yunan'a teslim edildiğini Kahire'de, üstelik bir Rum'dan öğrendiği zaman adeta felç geçirir. Kendini sokağa zor atar. Ve, bütün gece sokaklarda amaçsızca dolaşır durur. Hem de açıkça görülür şekilde ağlayarak...oysa diğer bir yurt parçası Trablusgarp'tan, Derne'den dönmektedir. İtalyanlar Trablus'a saldırınca Derne'ye koşmuştur. Hareketinden iki gün önce Selanik'te, arkadaşı Ali Fuat (Cebesoy) ile6 birlikte Beyazkule Bahçesi'nin bir köşesine çekilmiş, dertleşmektedirler. Çok duygusallaşmıştır. Bir ara: - Fuat, der. Bilmem ki döndüğümde bu güzel şehri, Selanik'i tekrar görebilecek miyim? Yoksa, diğer yurt köşeleri gibi, burası da elimizden kayıp gidecek mi? Gözlerini arkadaşından kaçırır, başını yana çevirir. Mustafa Kemal, ağlamaktadır. Fuat, teselli etmeye çalışır ama, nafile. Balkan Savaşı patlayınca Derne'den ayrılır. Kahire üzerinden İstanbul'a ulaşmaya çalışmaktadır. Balkanlar'a ulaşacaktır. Belki de tüm gençliğini geçirdiği Selanik'i savunmaya koşacaktır. İşte böyle bir havada iken Selanik'in düştüğünü, daha doğrusu teslim edildiğini öğrenir ve yıkılır. Mustafa Kemal kızgındır... Sofya Ateşemiliteri iken İstanbul'u mütemadiyen uyarmış, bu harbi Almanya'nın hiç bir şekilde kazanamayacağını, ne yapıp edip harbin dışında kalınmasını, ille girilecekse, karşı cephede yer alınmasını ısrarla ve nedenleriyle açıklamıştır. Ancak henüz bir Yarbay dır ve sözünü kimseye dinletememiştir. Kızgındır... Artık olanlar olmuş, 1. Dünya Harbi başlamıştır. Kendini zarzor bir cepheye tayin ettirir. Henüz kuruluşunu bile tamamlayamamış olan 19. Tümen Komutanı'dır artık. Çanakkale'de tam bir destan yaratır. İstanbul'u kurtaran komutandır ve ordu içindeki ünü bir efsane gibi dolaşmaktadır. Churchill'in iki yılda bitireceğini hesapladığı bu savaş, Çanakkale savunması yüzünden 4 yıl sürmüştür ve gereken yardım ulaşamadığı için koskoca Çarlık Rusya'sı çökmüştür. Henüz rütbesi Albay dır... Bitlis'i, Muş'u Rus'lardan geri aldığında ve sınıf arkadaşı Ali Fuat Cebesoy'u birliği ile birlikte kurtardığında henüz Tuğgeneral, Sina'da Alman Mareşali Falkenhayn ile takışıp, Ordu Komutanlığı'ndan istifa ettiğinde de kıdem almış bir Tuğgeneral. Gene dehşetli kızgındır. Mustafa Kemal'in tek bir kaygısı vardır; vatanı bu felaketten en az kayıpla kurtarmak ve tek bir Mehmetçiğin bile yok yere kırılmasına ne pahasına olursa olsun göz yummamak... Böylesi bir kaygıdan dolayı, Sina'da, İngilizler'in önünde konumlanan cephenin yerleşiminde Mareşal Falkenhayn ile ters düşer. Falkenhayn, Yıldırım Orduları Grup Komutanı, ünlü bir Alman Mareşalidir. Grup iki ordudan oluşmaktadır; 7. Ordu (Komutanı Mustafa Kemal) ve 8. Ordu (Komutanı Alman General Kress)... Mareşal Falkenhayn, İngilizler'e karşı bir genel taarruz planlamaktadır. Mustafa Kemal'e göre ise Türk Ordusu, Filistin'de taarruz edecek güce sahip değildir, savunmada kalmalıdır. Ayrıca bölgenin coğrafi konumu nedeniyle Filistin Cephesi'nin tüm sorumluluğu 7. Ordu'ya, yani kendisine verilmelidir. Falkenhayn ile tartışmasından bir sonuç alamayınca, 20 Eylül 1917 de Başkomutan Vekili Enver Paşa'ya Filistin Cephesi'ni tüm ayrıntıları ile anlatan uzun bir rapor gönderir. Mevcut koşullarda bir taaruzun Mehmetçiği göz göre göre kırmak olacağını nedenleriyle açıklar. Cephenin tüm sorumluluğunu, aksi halde görevden affını ister. Enver paşa, yuvarlak laflarla geçiştirmeye çalışır. Mustafa Kemal, ısrarını sürdürür, sonuç alamaz... Basar istifayı, İstanbul'a gelir (11 Temmuz 1917). (Bu konu ayrıntılı olarak ilgili bölümde verilmiştir). Mustafa Kemal yalnızdır...kızgındır...sonra ne mi olur? Harbiye Nezareti, durumu kurtarmak için 2. Ordu Komutanı Tümgeneral Fevzi Çakmak'ı 7. Ordu Komutanığı'na, Mustafa Kemal'i de onun yerine 2. Ordu Komutanlğı'na tayin eder. Mustafa Kemal, bu görevi de kabul etmez, İstanbul'a gelir. Genel Karargah emrinde, Ordu Komutanı olarak İstanbul'da kalır. Kısa bir süre sonra da Veliaht Vahdettin ile birlikte Almanya'ya gider. Mustafa Kemal, kızgındır... Peki, Mustafa Kemal'in bunca direnmesinin sonucu ne olur? Ne tahmin etmişse, o olur...aradan sadece 20 gün geçmiştir ki, gerçek tüm çıplaklığı ile ortaya çıkar. İngilizler, 110 bin kişilik bir kuvvetle taarruza geçerler ve bütün Filistin'i alırlar. Filistin Cephesi'ndeki kuvvetlerimizin tamamı 36 bin kişidir. Araç-gereç bakımından da İngilizler çok üstündür. Mustafa Kemal'in gözü gibi sakındığı Mehmetçik kırılmıştır. Eğer Falkenhayn'ın istediği gibi, üç katı kuvvetteki düşmana bir de taarruz edilseydi, bu kuvvetlerin tamamının yok olacağı kesindi. Mustafa Kemal'in haklılığı bir kez daha anlaşılır ve dört ay sonra Mareşal Falkenhayn'ın görevine son verilir ve yerine Liman Von Sanders atanır. Bir süre sonra da Liman Von Sanders, bu görevi Mustafa Kemal'e devredecektir. Bu kez mütareke imzalanmıştır (30 Ekim 1918). Mütareke koşullarını öğrenir öğrenmez karşı çıkar. Özellikle 7. maddenin sakıncalarını uzun uzun anlatır durur. En ufak bahanelerle ülkenin dört bir yandan işgale uğrayabileceğine dikkati çeker. Dinletemez...Hep yalnız kalır. Bu kadar vesveseli olmaması gerektiği münasip bir şekilde kendisine anlatılır! Endişe edilecek hiç bir şey yoktur. Osmanlı Devleti adına mütarekeyi imzalayan Bahriye Nazırı Rauf Orbay, İstanbul'da bir basın toplantısı yapar ve övünerek kendisine verilen sözleri anlatır. Buna göre, İstanbul, katiyen işgal edilmeyecektir. Galip Devletler'in zıhlıları, halkı rencide etmemek için Boğazlar'da görünmeyecekler, hele Yunan zırhlıları Karadeniz'e geçmek için bile geceyi bekleyeceklerdir, vs...oysa bu koşullara açıktan karşı çıkan tek Osmanlı Paşası olan Mustafa Kemal'in kaygıları büyüktür. Sonunda da, gene her zamanki gibi haklı çıkan kendisidir.7 Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sadece 13 gün sonra, 13 Kasım 1918 de Adana'dan İstanbul'a gelir. Haydarpaşa'da trenden inerken, düşman donanması Boğaz'da demir atmaktadır. İşgal edilmeyeceğine güya söz verilen İstanbul, işgal edilmiştir. Tesadüf bu ya, 55 parçalık, tüm Boğaz'ı kaplayan zırhlıların arasından geçerek Karaköy'e doğru yol alırken, dört parçadan oluşan Yunan zırhlıları da demir atmaktadırlar. Yunan zırhlısı "Averof"a uzun uzun bakar ve yaveri Cevat Abbas a döner: "Geldikleri gibi giderler!..." der. Tabii ki kızgındır. Binlerce şehidimizin canı pahasına Çanakkale'de yol vermediği zırhlılar, işte şimdi karşısına böyle dikilivermişlerdir. Karaköy'de arabaya binerken Akaretler'deki evine mi gidip, annesinin elini öpsün, tüm işgal kuvvetlerinin komutanları kaldığı için adeta karargaha dönen Pera Palas'a mı çıksın, bir an tereddüt eder, sonra kararını verir: - Pera Palas'a gidiyoruz. Adeta oradaki herkese "İşte buradayım" demek ister. Kabına sığmaz haldedir. Kızgındır. Hem de çok kızgındır......ve nihayet işte Samsun'dadır. Hasretle, özlemle aylardır beklediği an gelmiş, Anadolu toprağına ayağını atmıştır. Belki yorgundur...mutlaka kızgındır...ama bezgin? Asla...Hiç bir zaman bezgin olmamıştır. Şimdi de değildir. Karşılayanlarla birlikte ikametine ayrılan Mıntıka Palas'a doğru ilerlerken, aslında neye doğru yürüdüğünü bilen insanların kararlılığı içindedir ve Samsun, yepyeni bir tarihin açılan ilk sayfası gibidir Mustafa Kemal Paşa İle Samsun a Çıkanlar Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919 da Samsun'a çıktığında, beraberinde tek tek kendisinin seçtiği 18 arkadaşı vardı. Devrime giden yolda ilk adımı bu arkadaşlarıyla birlikte atmıştı. Dil İskelesi'nden karaya çıkışında bir askeri mızıka marş çalmaya başlamış, Samsun Mutasarrıfı Ethem Bey, Polis Müdürü Refik Bey (Koraltan), Askeri Komutan ve Belediye Reisi, diğer birkaç memurla beraber ilerleyerek, Paşa'ya ve maiyetine "Hoşgeldiniz" demişlerdi. Etrafta şaşkın bakışlarla gelenleri izleyen birkaç balıkçıdan başka pek kimse yoktu. Doğruca, hemen yakında bulunan ve Paşa ile karargahının ikametine ayrılan Mıntıka Palas Oteli'ne yürüyerek gidip yerleşmişlerdi. Bu otel de bir gün önce bulunabilmişti. Mutasarrıf Ethem Bey, "Muhasebe-i Hususiye" Müdürü Osman Bey'i çağırarak, gelen heyete ikamet olarak bir yer bulmasını istemiş, Osman Bey de, sonunda burayı bulmuştu ama, önemli bir sorun vardı. Bu kadar önemli bir heyetin kalacağı bu binada hiç bir eşya yoktu. Çaresiz, o akşam bütün memurların evlerinden yatak, yorgan, karyola, mutfak eşyası türü eşyalar toplanırken, diğer taraftan da resmi dairelerden masa, sandalye ve benzeri şeyler temin edilmiş, boş ve atıl olan Mıntıka Palas Oteli, bir günde oturulabilir hale getirilmişti. Biraz dinlendikten sonra, ilk iş olarak salimen Samsun'a ulaşmış olduğunu bir telgrafla annesine bildirdi. Bu esnada bir İngiliz torpidosunun limana demir atmakta olduğunu emir eri Halit, nefes nefese Paşa'ya aktarıyordu. Dürbünle zırhlıyı uzun uzun seyretti. İstanbul'dan hareketinden hemen önce Rauf Orbay, kulağına eğilmiş ve gemisinin İngilizler tarafından batırılacağını, bu yolda bir ihbar aldığını bildirmişti. İstanbul'da kalıp tutuklanmaktansa, bu yolda ölmeyi tercih ettiğini söylemişti Orbay'a Mustafa Kemal. Mondros Mütarekesi'ni Osmanlı Devleti adına imzalayan Bahriye Nazırı Rauf Orbay da, birkaç ay önce emekliliğini istemiş, Padişah'ın ricasına rağmen kararında diretmiş, kurulan hükümeti eleştirerek, ordudan ayrılıp, sivil hayata dönmüştü. Mustafa Kemal Paşa'yı İstanbul'da uğurlayanlar arasında idi ve ilk fırsatta Anadolu'ya geçip, Mustafa Kemal'e katılacağına söz vermişti. Nitekim kısa bir süre sonra da bu sözünü tuttu. Kaptan İsmail Hakkı Dursun'un emektar "Bandırma" vapuru Çaltı Burnu açıklarında dumanını bir keyifle savurarak Trabzon'a doğru yolalırken, İngiliz torpidosu limana demir atıyordu. Bu gecikme, gerçekten de Allah'ın Türk ulusuna bir lütfu idi. Yolda birazcık oyalansalardı, belli ki İngilizler'e yakalanacaklar, belki de batırılacaklardı. Nitekim Sinoplular'ın arzularına uyup, karaya çıksaydı, kesinlikle bu torpidoya yakalanacaktı. Olay şöyle gelişmişti: Mustafa Kemal Paşa, İstanbul'da "Bandırma"ya bindiği zaman, karargahını teşkil eden 18 kişiden ayrı olarak, gemide iki sürpriz yolcu daha vardı. Bunlardan biri Albay Refet (Bele) Bey, diğeri de Sinop'a yeni mutasarrıf atanan Mazhar Tevfik Bey idi. Refet Bey ile Mustafa Kemal, İstanbul'da anlaşmıştı. Onu Sivas'a 3. Kolordu Komutanı olarak götürmek istiyordu. Sivas, önemli bir merkezdi, başında güvenebileceği bir komutana ihtiyacı vardı. O nedenle Refet Bey, Mustafa Kemal ile birlikte Samsun'a çıkanlar arasındadır ama, 18 karargah mensubu arasında değildir. Gemideki ikinci konuk olan Mazhar Tevfik Bey ise, yeni atandığı Sinop'a gitmektedir. Yol boyunca Mustafa Kemal, ülke ve gelecek hakkındaki görüşlerini anlatır bu genç mutasarrıfa ve hatta özel bir şifre vererek, ileride haberleşebilme olanağı da sağlar. İşte Sinop'a gelindiğinde bütün Sinop halkı, mutasarrıflarını karşılamak üzere limanda beklemektedir. Mutasarrıf, karaya çıkınca, gemideki mümtaz misafirlerden bahseder ve Sinoplular'dan gemidekileri karaya davet etmelerini ister.8 Yolculuğun etkisiyle, gemideki herkes gibi, Mustafa Kemal Paşa da rahatsız olmuştur. O nedenle bir kart göndererek, teşekkürlerini bildirir ve oyalanmadan yola koyulurlar. Bir an Sinop'tan kara yolu ile Samsun'a ulaşmayı düşünür ama, yolun çok güç ve uzun olduğunu öğrenir ve vazgeçer. İşte ilahi tecelli budur. Eğer Mustafa Kemal Paşa, Sinop'a çıkıp, orada biraz oyalansa idi, bu zırhlıya mutlaka yakalanırdı. Sonrasını ise tahmin etmek güç değil... Mustafa Kemal, arkadaşları ile birlikte hafif bir kahvaltı yapıp, mutasarrıflığa gitti. Mutasarrıf Ekrem Bey, Türk-Rum ilişkilerine ve kavgalarına yönelik sorulara verdiği cevaplarda eyyamcı bir idareci tipini çiziyor, hep Türkler'i haksız buluyor, İzmir Valisi Kambur İzzet gibi, "Benden sonra tufan" felsefesi içinde gün geçirmeye eğilimli görülüyordu. Sorunlar ve sancılar içindeki Samsun'da daha genç ve dinamik bir idareciye ihtiyaç vardı. Mustafa Kemal, Dahiliye Nazırı (İçişleri Bakanı) Mehmet Ali Bey'den bu değişikliğin yapılmasını çok geçmeden istedi. Aynı gün, Samsun'da bulunan 15. Tümen Komutanı'nın görüşlerinin de, kendininkilerle ters düştüğünü gördü ve Sivas'taki 3. Kolordu'nun başına geçirmek üzere getirdiği Albay Refet (Bele) Bey'i Tümen Komutanlığı makamına oturtuverdi. Böylece Samsun, onların eline geçmiş demekti. Yeni Mutasarrıf Hamit Bey gelinceye kadar, vekaleten o makama da Refet bey bakıyordu. (Bu Tümen Komutanı daha sonra Mustafa Kemal'in emrinde Kurtuluş Savaşı'na katılacak ve Generalliğe yükselecektir). İşte, Samsun'a böyle çıkılmış, devrime ilk adım böyle atılmıştır. MUSTAFA KEMAL PAŞA İLE SAMSUN'A ÇIKANLAR *1. Kurmay Albay Refet (Bele) Bey. 3. Kolordu Komutanı / Sivas. 2. Kurmay Albay Manastırlı Kazım Bey. Kurmay Başkanı (General Kazım Dirik. Daha sonra İzmir Valisi ve Trakya Umum Müfettişi olmuştur.) 3. Dr. Albay İbrahim Tali Bey(Öngören) Sıhhiye Reisi. (Daha sonra Varşova Elçiliği ve milletvekilliği yapmıştır.) 4. Kurmay Yarbay Mehmet Arif Bey (Ayıcı Arif) Kurmay Başkanı Yardımcısı. (İzmir suikastinde asılmıştır.) 5. Kurmay Binbaşı Hüsrev Bey(Gerede) İstihbarat ve Siyasiyat Şubesi Müdürü. (Daha sonra muhtelif büyükelçiliklerde bulundu.) 6. Topçu Binbaşı Kemal Bey Topçu Komutanı. (Korgeneral Kemal Doğan). 7. Dr. Binbaşı Refik Bey (Saydam.) Sıhhiye Başkan Yardımcısı (Başbakan). 8. Yüzbaşı Cevad Abbas (Gürer) Başyaver. (Bolu Milletvekili.) 9. Kıdemli Yüzbaşı Ali Mümtaz (Tünay) Kurmay Mülhakı. 10. Yüzbaşı Sadıkoğlu İsmail Hakkı (Ede.) Kurmay Mülhakı. 11. Yüzbaşı Ali Şevket Öndersev. Emir subayı. (Sonra milletvekili olmuştur.) 12. Yüzbaşı Mustafa Vasfi (Süsoy.) Karargah Komutanı. (Birinci BMM'de tekrar milletvekili oldu.) 13. Üsteğmen Hayati Bey. Kurmay Başkanlığı Emir Subayı. (Sonra Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü olmuştur.) 14. Üsteğmen Arif Hikmet (Emekli Hakim9 Tümgeneral Hikmet Gerçekçi.) Kurmay Mülhakı. (Daha sonra Albay Refet Bele'ye yaver). 15. Üsteğmen Abdullah. İaşe subayı. 16. Teğmen Muzaffer (Kılıç.) Yaver 17. Faik (Aybars). Birinci sınıf şifre katibi. 18. Memduh (Atasev). Dördüncü sınıf katip. Şifre katibi yardımcısı. * Refet Bele karargâha dahil değildir. 3. Kolordu Komutanı olarak ve Sivas a gitmek üzere gemide bulunmaktadır. t 8. Neden Samsun? Mustafa Kemal Paşa nın Samsun a gönderilişinin bir tek amacı vardır: O da İngiltere nin Samsun ve çevresini işgal etmek için bahane arayarak Hükümet e 21 Nisan 1919 da verdiği notanın gereğini yerine getirerek, böylesi bir bahaneyi ortadan kaldırmak ve böylece işgale engel olmak. O günlerde Padişah ve Hükümet, İstanbul u kurtarmanın kaygısına düşmüşlerdir. Bu nedenle Anadolu ya sırtlarını çevirmiş gibidirler. Anadolu, adeta kaderine razı bir tevekkülle başına geleceği bekler gibidir. Bir iki yerdeki kıpırdanmalar, protestolar, cemiyet kurmalar, işgal kuvvetlerini kaygılandıracak düzeyde değildir henüz. O nedenle de bir kaç önemli yerin küçük müfrezelerle işgali, diğer yerlerde de bir iki irtibat subayı bulundurulması onlar için yeterli tedbirler olarak görülmektedir. İstanbul Hükümeti ni asıl kaygılandıran nokta, imzalanan Mondros Mütarekesi nin yedinci maddesidir. Bu maddeye Mustafa Kemal, ilk günden itiraz etmiş, dinletememişti. Şimdi haklı olduğu anlaşılıyordu. Yedinci maddeye dayanarak, işgalciler, asayişi yeterli görmedikleri her yeri işgal edebilirlerdi. Bu nedenle Anadolu da asayişin sağlanması, Saray ve Hükümet in başlıca kaygısı olmuştu. Anadolu dan duyulan rahatsızlık buydu. O günlerde Türkiye nin en huzursuz bölgelerinden biri Samsun Sancağı dır. Bölgenin etnik bünyesi bir taraftan, tüm Dünya Savaşı boyunca bu mozaik etnik bünye nedeniyle yaşanılan Ermeni ve Rum tehciri (göçü) diğer taraftan, Rum Pontuscu cereyanlar bir diğer taraftan, bu sancağı son derece huzursuz kılmıştı. Pek çoğu Pontus yanlısı olmak üzere, 50 den fazla çete türemiş, asayiş denen bir şey kalmamıştı. Kendilerini korumak üzere bazı Türk Köylerinin silahlandığı da biliniyordu. Halk huzursuz ve tedirgin bir bekleyiş içindeydi. Herhangi bir noktada parlayacak bir kıvılcım bütün bölgeyi sarabilirdi ve bunu fırsat bilecek işgal güçleri de Samsun u işgal edebilirlerdi. Oysa Samsun, İç Anadolu ya açılan çok önemli bir limandı. Karadeniz den gelip, Anadolu nun içlerine sarkmak isteyecek güçler için en önemli kapıydı. Bu nedenle İngilizler, Samsun a 9 Mart 1919 da küçük bir askeri birlik çıkarmışlar, bir müfrezeyi de Merzifon a göndermişlerdi. Böylece kendilerini de sağlama almışlar, gereken gözdağını vermişlerdi. Mustafa Kemal Paşa, Samsun a çıktığında, bu İngiliz birliği Samsun daydı ve karargahı da, Mustafa Kemal in kaldığı Mıntıka Palas Oteli nin biraz ilerisindeydi. İngilizler in Samsun a çıkması çok geçmeden tepki gördü. Türk birliklerinden birinde, Makineli Tüfek Bölüğü nden Teğmen Hamdi, erleriyle birlikte Mart gecesi dağa çıktı. Bu olay, İstanbul da, Saray ve Hükümet çevresinde bomba gibi patladı. İttihatçı bir hareketin başlamasından kaygı duyan İşgal Kuvvetleri Komutanı, sık sık bu konuda bilgi almak üzere Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) Paşa ya hesap soruyordu. İngiliz Yüksek Komiserliği ve Karadeniz Ordusu Başkomutanlığı da şikayetlerde bulunuyor, bahane peşinde koşanların bu tür şikayetlerinin önüne geçmek gerekiyordu ki, İngiltere, resmen hükümete bir nota vererek, asayişin Samsun da derhal temin edilmesini aksi halde bölgenin işgal edileceğini tebliğ etti. (21 Nisan 1919). İşte, bölgeye dirayetli bir komutanın gönderilmesinin gündeme gelmesi, böylesi bir zorlamadan kaynaklanmıştır. Yoksa, Kurtuluş Savaşı başlatsın diye ne aranan biri vardır ne de böyle bir plan. Saray ın ve Hükümet in endişesi şudur; Güneydoğu Anadolu, Güney Anadolu ve Ege bölgeleri yer yer düşman işgali altındadır. Başkent İstanbul da işgalden nasibini almıştır. Mondros Ateşkes Anlaşması imzalandığına göre, yakında barış anlaşması da imzalanacaktır. Henüz işgale uğramayan İç Anadolu yu tehlikeye atabilecek davranışlardan uzak duralım. Eğer düşman bir de Samsun dan İç Anadolu ya doğru girerse, bir daha belimizi doğrultamayız. Dolayısı ile tez elden Samsun ve civarında asayiş sağlanmalıdır. Aksi halde tüm devlet yok olup gidebilir. Konu bu derece önem kazanınca, Samsun ve çevresinde asayişi sağlamak, adeta devleti kurtarmakla eşdeğerdir. Buraya gönderilecek komutanın asker ve sivil kesim üzerinde sözünü geçirtebilecek, etkin bir isim olması da bu ne10 denle çok önemlidir. Adaylar arasından Mustafa Kemal Paşa öne çıkar. Padişah Vahdettin in de tercihinin Mustafa Kemal Paşa olduğu anlaşılmaktadır. ÜNİTE Neden Mustafa Kemal Paşa Gönderildi? Konunun önemi ile Mustafa Kemal Paşa nın nitelikleri yeniden gözden geçirilirse, neden O nun seçildiği daha kolay anlaşılacaktır. Özetle belirtirsek: 1. Samsun da asayişi sağlamak hayati derecede önemlidir. Aksi halde, bir düşman işgali kaçınılmazdır. 2. Gidecek komutanın, asker, sivil, her kesime sözünü dinletebilecek, ünlü ve dirayetli bir komutan olması şarttır. Bölge ancak böylece sükuna kavuşabilir. 3. Giden komutan geniş yetkilerle ve geniş bir coğrafi alan üzerinde söz sahibi olmalıdır. Çünkü görevleri arasında bölgeyi silahlardan arındırmak, tüm silahları toplayıp, İstanbul a teslim etmek de vardır. Bu yolda vereceği emirleri çevre vilayetlerin de yerine getirmesi ve böylece terhis olan orduların süratle silahlarından arındırılması gereklidir ve bu husus aynı zamanda Mondros Mütarekesi nin bir şartıdır. 4. Mustafa Kemal Paşa Anadolu daki paşalardan daha kıdemlidir. (Bir tek Konya daki Mersinli Cemal Paşa daha kıdemlidir ama Cemal Paşa kısa bir süre sonra İstanbul a dönecektir). Böylece kıdem durumu da Mustafa Kemal Paşa yı öne çıkarmaktadır 5. Samsun a hangi komutan gönderilirse gönderilsin, bu tayinin onay makamı Padişahtır. Dolayısı ile gidecek komutanı oraya tabii ki Padişah Vahdettin göndermiş olacaktır. 6. Mustafa Kemal Paşa, yukarıdaki özelliklerin tümüne sahiptir. O yüzden seçilmiştir. Bu tayinde eşin-dostun nüfuzundan da ayrıca yararlanmıştır. Çünkü bir an önce Anadolu ya adımını atmak için yırtınmaktadır. 7. Ne Padişah ın ne de Sadrazam ın henüz kendisinden şüphelenmesi için bir neden yoktur. Bu duygular içindeki Padişah Vahdettin, 15 Mayıs 1919 tarihinde veda ziyaretine gelen Mustafa Kemal Paşa yı Yıldız Sarayı nda kabul ettiğinde, ona sehpanın üzerindeki bir kitabı işaret ederek; - Bak paşa. Bugüne kadar yaptıkların bu kitaba girdi. Hepsi geride kaldı. Asıl bundan sonra yapacakların çok önemli. Devleti kurtarabilirsin Paşa! dediğini biliyoruz. Bunu da bizzat Mustafa Kemal, kendisi Nutuk ta anlatmaktadır. Nitekim bu konuşmanın geçtiği salonun krokisini kendi eliyle Mustafa Kemal ileride çizecek ve A.B.D. Büyükelçisi Sherill e verecektir. Dolayısı ile Samsun a, bir bakıma devleti kurtarması için Mustafa Kemal i Vahdettin in gönderdiğine kimsenin itirazı olamaz, zira her şeyden önce bunu bizzat Mustafa Kemal doğrulamaktadır. Ancak, bu devleti kurtarmak hususu, yukarıda belirttiğimiz gibi, ülkenin yeniden önemli bir bölgesinin işgaline yol açabilecek nedenleri ortadan kaldırmak ve askerin elinden silahını alabilmek anlamındadır. Bu görev hiç de kolay değil, aksine, çok zordur. Yoksa, Mustafa Kemal e Git de, Kurtuluş Savaşı nı başlat. İşte sana imkan denmemiştir. Çünkü böyle bir durumda tüm ülke bir anda işgal edilirdi ve o hep korkulan husus başagelirdi. Daima tedbirli ve ihtiyatlı olan Vahdettin, böyle bir riski göze alamazdı. 57 yaşına kadar, adeta ikametine ayrılan köşkün sokağına burnunu çıkarmasına izin verilmeden yaşayan, bir kader sonucu tahta oturmuş bir padişahtı Vahdettin. Bütün mesaisini, saltanatı ve tahtını korumaya yönelik tedbirleri almaya harcıyordu. Ayrıca (istese bile) Mustafa Kemal e verilebilecek hiç bir imkana da sahip değildi. O nedenle, Bandırma gemisi altın doluydu! iddiası bir uydurmadır ve bu iddianın hiç bir kanıtı ya da kaynağı da yoktur. Kaldı ki, eğer sonunda bir Kurtuluş Savaşı başlatmayı Vahdettin göze alabilecek idiyse, neden bu harekete, ülkenin işgal edilmesinden sonra başvursun ki? Neden Çanakkale yi geçemeyen düşman donanmasının İstanbul a gelmesine izin versin ki? Neden Yunan Ordusu İzmir e çıktıktan, tüm Güney Anadolu işgal edildikten sonra böyle bir savaşı başlatması için Mustafa Kemal i Samsun a göndermiş olsun ki? Eğer ülkenin içinde bulunduğu koşulları bir savaş için yeterli görseydi, ateşkesi imzalamaz, ilk günden direnişe geçerdi. Oysa biliyoruz ki, koşullar böyle bir direniş için yeterli değildir ve o koşulları ancak Mustafa kemal yaratacaktır. 10. Neden Bandırma Vapuru Altın Yüklü Olamaz?11 Olamaz, çünkü hazinede böyle bir para mevcut değildir. Osmanlı Devleti, 1875 yılında Padişah Abdülaziz tarafından yayınlanan bir memorandum ile iflas ettiğini ve borçlarını ödeyemez duruma geldiğini resmen tüm dünyaya çok öncelerden ilan etmiştir. Bu öylesine bir iflastır ki, bunun üzerine alacaklı ülkeler, bu alacaklarını tasfiye etmek için kendi aralarında Düyun-u Umumiye (Borçlar İdaresi) ismi altında bir işletme kurarlar ve bu sayede alacaklarını bizzat tahsil etme yoluna giderler... Bu kurumun görevi Osmanlı Devleti ne borç veren ülkelerin alacağını tahsil etmek işidir. Peki, koskoca sandığımız Osmanlı Devleti, nasıl bu duruma düşmüştü? İlk istikraz(borçlanma), 1854 yılında Kırım Savaşı na girmemiz üzerine, bu savaş giderlerini finanse etmemiz için yapıldı... Bu borcun ödeme zamanı gelince, kendimiz kaynak yaratamadığımız için yeniden borçlandık. Böylece 1854, 1855, 1858, 1860, tekrar 1860, 1862, 1865, tekrar 1865, 1869, 1870, 1871, 1872, 1873, 1874, 1877 yıllarında tekrar tekrar borçlandık. Her bir borcu, yeni aldığımız diğer bir kredi ile ödüyorduk. Güvence olarak da, örneğin 1854 yılındaki borçlanmada Mısır dan alınan verginin, ayrıca İzmir ve Suriye nin gümrük gelirleri güvence olarak gösterilmiş ve bu böylece sürüp gitmişti. Ülkenin tüm kaynaklarını bu yolla ipotek altına almıştık. Genelde istikrarı destekleyen ve kefil olan ülkeler İngiltere ve Fransa idi. Borç verdikçe ekonomik açıdan çöktüğümüzü, fasit bir dairenin içinde bulunduğumuzu biliyorlardı. Sonunda tepemize kolayca bineceklerini de. Nitekim zamanı gelince de planlarını aynen uyguladılar. Sorun açıktı. Aldığımız krediyi verimli yerlerde kullanamıyorduk. O paralarla bir (artı değer) yaratabilmeliydik ki, elde ettiğimiz gelirle hem borcumuzu ödeyelim hem de düze çıkalım. Ama düze çıkmak demek çağdaş olmak demektir. Oysa biz yüzyıllardır içinde bulunulan çağların gerçeklerinin ve gereklerinin dışında yaşayan bir toplum olmuştuk. Bunda da başlıca neden, köktendinci kesimin sürekli olarak her yeniliğe karşı çıkması, her olaya din açısından bakması idi. Her türlü yeniliğin önüne dikilip, ülkeye matbaanın bile girişini üç yüz yıl geciktirince, bilgi toplumu olmaya bu denli geç başlayınca, çağın dışına itilivermiştik. Batı dan borç alınan parayla neyi, hangi teknolojimiz ile üretecek ki, bu ürettiğimiz ürün, (her neyse) onlarınkinden daha kaliteli ve ucuz olsun da, onlar da bunu bizden almayı tercih etsinler, biz de para kazanalım ve hem aldığımız krediyi ödeyelim hem de düze çıkalım. Bu nasıl olabilirdi? Tüm Batı, sanayi devrimini tamamlamıştı. Ürünlerini fabrika hızıyla üretiyor, bilgiyi matbaa hızıyla yayıyor, hammaddesinin önemli kısmını da Osmanlı Devleti nden kapitilasyonların hızıyla sağıyordu. Resmen sağılıyorduk. Olayların ve kötü gidişin farkına varan bazı padişahlarımız, örneğin Genç Osman, III. Selim, yapmak istedikleri yenilikler uğruna canlarını veriyorlardı. Kime boyun eğmişlerdi? Patrona Halil gibi, Kabakçı Mustafa gibi güya din elden gidiyor yaygarasını koparan, örneklerini günümüzde de görebildiğimiz cahil, fanatik, gerçekte İslam a en büyük kötülüğü yapan zihniyete boyun eğiyorlardı. Peki, boyun eğdiler de, kim kazandı? Yani geçen zaman kimi doğruladı? Aydın padişahı kestik, ilerici düşünceler taşıyan sadrazamı parçaladık, parmakla gösterilecek sayıdaki aydın insanımıza gözdağı verdik, henüz açılan matbaayı da yaktık, yıktık da ne oldu? Daha mı rahata erdik, huzura kavuştuk, bilime ulaştık? Hayır. Biraz daha çukura battık. O kadar ki, diğer bir aydın padişahımız II. Mahmut, üzüntüsünden felç geçirerek öldü. Onu bu denli üzen, bir paşasının karşısında Rus a sığınmak zorunda kalışıydı. Osmanlı, gelişmişliğin ve teknolojinin o kadar gerisinde kalmıştı ki, koskoca padişah, bir paşasına bile sözünü geçiremiyordu. Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa nın oğlu İbrahim Paşa, gelip Kütahya ya dayanmıştı. Osmanlı tahtı bile tehlikeye düşmüştü ve hanedan isim değiştirebilir, Kavala Hanedanı her an Tarih sahnesine çıkabilirdi. Çünkü koskoca Osmanlı orduları, arka arkaya iki defa Mısır ordularının karşısında perişan olmuşlardı. Birincisi Belen de (Hatay-İskenderun un o zamanlar bucağı, şimdi ilçesi), ikincisi Konya da tam bir hezimete uğrayıp, dağılmışlar, İstanbul u koruyacak hiçbir güç kalmamıştı. Oysa Mısır ordusu da, Osmanlı Türk Ordusu idi, komutanlar da Osmanlı Türk komutanlarıydı. Ama arada bir gerçek vardı; Kavalalı Mehmet Ali Paşa, okumayı sonradan söken, ama gözüpek ve aydın bir Osmanlı Paşası idi. Paşalığı da tırnağıyla kazıyarak almıştı. Rumeli den, Kavala dan kalkıp Mısır a gitmiş ve Napolyon ordularına karşı savaşan Osmanlı ordularına gönüllü yazılmış bir er iken, gözüpekliği ile adım adım yükselmişti. Vahhabiler in isyanının bastırılmasında da büyük yararlılıklar göstererek, Mısır a vali olmuştu. Ama derhal Fransa ile iyi ilişkiler kurmuş, ordan getirttiği subaylar ile orduyu yeniden düzenlemiş, yeni savaş tekniklerini Mısır da kurmuş, Lübnan ormanlarından getirttiği kereste ile güçlü bir donanma kurmuş, bu arada Nil Havzası nı sulu tarıma açarak, tarımı islah etmiş ve bu konularda Fransa dan büyük destek görmüştü. Eğitim tamamen değiştirilerek, Batılı eğitime geçilmiş ve Mülkiye, İstanbul dan yıllarca önce Mısır da açılmıştı. Ülkeyi yönetecek kadro, Batılı eğitim görerek buralarda yetişiyordu. Mısır ın tüm çehresi değişmişti. II. Mahmut 1821 de patlak veren Mora isyanını bastırmak için Kavalalı dan yardım istemiş, karşılığında da Girit ve Suriye Valilikleri ni de kendisine vereceğini söylemişti. Oysa, bu isyanın sonunda Yunanistan bağımsızlığını kazanmış, 1827 de Navarin de Osmanlı Donanması İngiliz, Fransız, Rus donanması tarafından yok edilmişti. Yakılan donanmanın içinde Mısır gemileri de vardı. Bütün bu olumsuz gelişmeler sonunda Kavalalı, vadedilen12 Suriye Valiliği üzerinde ısrara devam ediyordu lara gelinmişti ve işte şimdi Mısır ordusu Kütahya ya gelip dayanmış, isteğini zorla gerçekleştirmeye çalışıyordu. Rusya, hemen müdahale etti. Çünkü Rusya, İstanbul da güçlü bir Kavala Hanedanı yerine zayıf bir Osmanlı Hanedanı nı daima tercih ederdi. Bu nedenle Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 1833 yılında Hünkar İskelesi Anlaşması imzalanmıştı. Buna göre, Rus Donanması, Boğazlar dan serbestçe geçebilecek, karşılığında da Osmanlı Devleti ne yapılacak bir saldırı, Rusya ya yapılmış sayılacaktı. Yani araya Rusya giriyordu. Bu çok onur kırıcı bir durumdu. Adeta Ruslar ın himayesi altına girmiştik. Bu kriz 1839 da tekrarlamış ve içine düşülen bu durum, II. Mahmut u çok üzmüştü, kısa süre içinde felç geldi ve üzüntüler içinde öldü gitti. O yıllardaki Osmanlı da fen ve bilimin ne düzeyde, daha doğrusu, ne düzeysizlikte olduğunu görmek için şu iki örnek sanırım yeterlidir: II. Mahmut zamanında bir taraftan da Batılı tarzda okullar açılmaktadır. O güne kadar mahalle mekteplerinde, yere diz çökerek oturup kitap okuyan öğrenciler, şimdi sınıflarda ve sıralarda oturarak ders kıraat edeceklerdir. Birden ulemanın aklına gelir; Sıralarda otururken Kur an okuyan çocukların ayakları yere değmemekte ve sallanmaktadır. Bu saygısızlıktır ve okunan Kur an caiz değildir, dolayısı ile bu okullar kaldırılsın! derler. Şeyhülislama başvurulur, konu tartışılır, padişah okulları kapatmamaya kararlıdır, sonra bir orta yol bulunur; Öğrenciler Kur an okurken sıraların üzerine bağdaş kursunlar, öyle otursunlar!. Ve, bu uygulama yıllarca böyle sürer. Milli Eğitimimiz bunlarla uğraşmaktadır ve bu tarihlerde Batı, uzayı bile çözmüştür, oraya nasıl gidebileceğinin araştırmalarını yapmaktadır. Onu bir yana bırakın, 16 milyon kilometrekareye yayılan dev bir imparatorluğun bir valisi ile yönettiği 131 bin 957 kilometrekarelik Yunanistan, bağımsızlığını çekip almıştır. Aczimizin ölçüsü sınırsızdır. Üstelik tüm bu devirlerde de, o haşmetli dönemlerimizde olduğu gibi, başımızda padişahlar, yanıbaşında şeyhülislamlar, yönetimde şeriat hakimdir. Ne Ezan Türkçeleşti diye sataşacak bir mazeret ne de Camiler kapandı, tarikatlar yasaklandı, Kur an kursları denetime alındı, Müslüman ın zorla başı açıldı, bu yüzden işler kötü gidiyor diye yakınılacak bir durum vardır. Üstelik, hilafet de ülkemizdedir. Ve bütün bunlara rağmen işler işte böylesine ters gitmektedir. İşler neden bu denli ters gitmektedir? Çünkü bilim düzeyimiz, Batı nın yanında çok güdük kalmıştır. Bunun tüm vebali, günahı da medreselerden Kanuni Sultan Süleyman döneminden itibaren felsefe derslerini, matematik, mantık derslerini kaldırtan zihniyetindir. Felsefe, her şeyin nedenini, niçinini soran; sebep, sonuç ilişkilerini araştıran bir ana bilim dalıdır, tüm bilimler felsefeden doğmuştur, ne var ki yüzlerce yıldan beri insanlarımız bu derslerden mahrum yetiştirilmektedirler. Batı nın kucak açtığı bilime sırtımızı çevirmiş, gerçeği görmemek için de başımızı kuma gömmüşüz. İşte size bunun çok açık bir kanıtı: Sadrazam Ali Paşa, 1716 yılında Avusturyalılar a karşı yapılan savaşta şehit düşer. (Bu nedenle de tarihimizde Şehit Ali Paşa olarak mümtaz yerini alır) Ali Paşa, son derece aydın bir Sadrazam dır. Evinde dört bin ciltlik bir kütüphanesi vardır. Bu kitaplarını ölümünden sonra vakfa bırakmak istemiştir. Padişah ın yani bu en üst siyasi makamın karşısına, en üst dini makamı işgal eden Şeyhülislam Mevlana Ebu İshak Efendi çıkar ve fetvasını bastırır; Pek fazla kitaba malik olan kişi, sahip olduğu kitaplar ilme vakfolsun dedikten sonra ölse, o kişinin felsefe, nücum (astroloji) ve tarihe ait kitapları da vakfa dahil olmaz. Bu çeşit kitapların vakfı bilinir şey değil! der. Dikkat edilirse,...bu çeşit kitapların vakfı bilinir şey değildir denerek, bir acı gerçek ortaya konmaktadır. Zira yüzlerce yıldan beri bu dersler, özellikle felsefe medreselerden kaldırılmıştır. Tarihi ise, hep olayları işimize geldiği gibi yazan, sarayın maaşlı memurlarının (vakanüvisler) kaleme aldığı Tarih olarak tanımışız. Yabancı yazarların yazdıklarından öcü gibi kaçınmışız, kütüphanelere sokmamaya da özen göstermişiz. İşte, kitaba bakış açısı bu olan bir toplumun gerçek anlamda ne alimleri olur ne de bilimsellik düzeyi. Kişisel istisnalar da bu kuralı bozmaz. Bilimin temeli şüphe dir. O şüphe, insanı araştırmaya yöneltir, sonunda da mutlaka belli bir sonuca ulaştırır. Varılan bu sonuca, bir başka şüpheci bir başka bulgu ekler, doğrulukları her defasında test edile edile, nihayet ortaya insanlığın ortak malı olan bilim ve onun da sonucunda teknoloji çıkar. İnsanoğlu, bir anda Ay a gitmemiştir. Gidemezdi de. Hep böylesi evrelerden geçmiştir. Sonuçta da başarı daima bilime kucak açan toplumların olmuştur. İnsan fizyolojisini ilk çözen, sonraları adına mikrop denen canlı organizmaların varlığını daha elinde mikroskop yok iken yüzlerce yıl öncesinde kanıtlayan ünlü bilginimiz İbni Sina ya ve döneminin aydınlığına bakın, yüzlerce yıl sonraki içine düştüğümüz karanlığın dehşetini düşünün. Gene II. Mahmut zamanıdır, İstanbul koleradan kırılmaktadır. Şehri fareler basmış ve kuyuların çoğunda fare ölülerine rastlanmıştır. Padişah, Avrupalı hekimlerin tavsiyelerine uyarak, İstanbul u karantinaya almak ister. Şeyhülislam karşı çıkar ve fetvayı bastırır; İçine fare düşen kuyunun suyunu besmele çekerek yedi kere değiştirin, mikrop falan kalmaz, tertemiz olur. Karantina dinimize aykırıdır! der. Herhalde İbni Sina nın kemikleri sızlamıştır. Ne yazık ki geçer akçe olan, onun yüzlerce yıl önce mikroplarla ilgili yazdığı ve bütün Batı dillerine çevrilen ve tıp13 fakültelerinde ders kitabı olarak okutulan kitabı değil, Şeyhülislam efendinin fetvasıdır. O fetva üzerine, her kuyunun başında besmeleler çekilir ve İstanbul halkı yok yere 7 yıl boyunca kırılır. Salgın tam 7 yıl sürer. İşte o günkü tıp bilimi seviyemizin ölçeği de budur. Bu düzeysizliklerin doğal sonucu olarak, alınan borçları ödeyemezken, üstüne üstlük bu devlet 1877 de Rusya ve Sırbistan la savaştı, aynı yıl Tesalya ayaklandı, de Girit ayaklandı, Yunanistan la savaşa girildi, 1912 de İtalya ile Trablusgarp Savaşı nı yaptı, te, Balkan Savaşları nda tüm Balkanlar ı kaybetti, arasında da yedi cephede yedi düvele karşı varını yoğunu tüketti. Bütün bu süreclerde de borçlanmaya devam etti. Bu hale gelmiş ve işgale uğramış bir ülkenin padişahı, Bandırma gemisinin hangi ambarlarını nasıl altınla doldurabilir, bu altını nereden bulur? Anlamak mümkün değildir ve bu tür komik iddialar herhalde en çok Vahdettin in kemiklerini sızlatır. Ucuz politika uğruna kullanılıyor olduğu için. Kısacası, Bandırma gemisi altın falan yüklü değil, ama iman ve inanç yüklüdür. Yokluklar hangi boyutta olursa olsun, her şeyin üstesinden birer birer gelecek olan bir Mustafa Kemal faktörü de bu konunun en can alıcı noktasıdır. Bu esnada İngiliz gizli servisi, başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere 1. Dünya Savaşı ndaki ünlü Türk komutanlarının İstanbul dan uzaklaştırılması için İngiltere Dışişleri Bakanlığı na sürekli olarak baskı yapıyordu. Özellikle Mustafa Kemal Paşa nın İstanbul da giriştiği temaslar ve verdiği demeçler İşgal Kuvvetleri ni ve Saray ı tedirgin etmekteydi. Bu konudaki önemli bir belge,mustafa Kemal Paşa dahil pek çok ünlü komutan ve milliyetçinin tutuklanmasını ve İstanbul dan uzaklaştırılmaları talimatını içeriyordu (Belge 34). İngiliz İstihbarat Yüzbaşısı Hoyland tan İstanbul da, İngiliz Askeri İstihbarat Merkezi ne rapor Rapor no: Tarih: 28 Şubat 1919 (Devam) 20. Uzaklaştırılacak kişiler: Harbiye Bakanı Fevzi Paşa mutlaka değiştirilmeli ve yerine İttihatçılar ın tehdidinden korkmayacak biri atanmalıdır. Kadıköy Topçu Komutanı Ali Rıza Bey, görevinden derhal alınmalıdır. Aşağıdaki kişiler İstanbul dan süratle uzaklaştırılmalıdırlar: İstanbul: Mustafa Kemal Paşa, yaveri Üsküplü Cevat, Üsküplü Binbaşı İsmail, Lazkiyeli Kasım, Binbaşı Ömer Kerim, Yarbay Şerif, Yarbay Kel Ali, Binbaşı Rıza, Binbaşı Selanikli Saffet, Albay Rasim, Sultan ın yaveri Hakkı Bey, Elbasanlı Şevket ve Jandarma Şevket Bey, Binbaşı Murat, Pıriştinalı Kemal, Halil Paşa nın yaveri Üsküplü İsmail, Fuat Bey, Tahsin ve kardeşi Rasim, Harbiye Bakanı nın yaveri Ali Rıza Bey, Kazım Karabekir Paşa, Harbiye Bakanlığı Müsteşarı İsmet Bey. The director of British Military Intelligence to the British Acting Under Secretary of Foreign Affairs B. I (M. I. 2) 12th April, 1919 The Director of Military Intelligence presents his compliments to the Acting Under Secretary of State for Foreign Affairs and begs to transmit herewith, for Sir Ronald Graham s information, copy of a report from the General Officer Commanding-in-Chief, Constantinople, giving an account of the activities of the C. U. P. in Turkey. ENCLOSURE IN NO.1 The British Intelligence Officer to the British General Staff Intelligence at Constantinople No th February, 1919 (Extract) 20. Persons who should be moved: The Commandant de la Place, Fevzi Pasha, must absolutely be removed and replaced by a man who does not fear the threats of the Unionists. A trustworthy officer should be placed in command of the regiment which forms the fire brigade. The present O. C., though there is nothing against him, should be discharged as14 he was appointed by Enver Pasha. The officers should also be changed. The O. C., of the Kadi-keui Fire Brigade, Ali Riza Bey, should at once be removed from his post. This applies also to the following list of individuals: Constantinople: Mustapha Kemal Pasha and his A. D. C. Jevad of Uskub, Major Ismail of Uskub, Engineer Capt. Kassim of Lazekie, Major Eumer Kerame, Lt. Col. Sherif and Lt. col. Kel Ali, Major Riza of the Army Transport, Major Veisse of the battalion of the Imperial Guard, other officers of the same battalion, Major Safvet of Salonika, Col. Rassim, Hakkı Bey, A. D. C. to the Sultan. Basri Bey of the last section of the Staff and Refik Bey of the 3rd Section Major Kemal and Major Rechad. Elbassanli Chefket and Chefket Bey of the gendarmerie. Capt. Mourad. Kemal of Pristina, A. D. C., sanitary section. Ismail of Uskub, A. D. C., to Halil Pasha. Fuad Bey. Tahsin and his brother Rassim. Capt. Pattak Gieuz Behaeddin, Sadık of Koniah of A. S. C. Capt. Irfan of the direction du personnel. The O. C. of the Aviation School at San Stefano. Mehmet Ali of Salonika and Capt Baki. The A. D. C. of the Minister of War, Ali Rıza Bey, nephew of Midhad, one of tha C. U. P. secretaries. Kara Bekir Kiazım, G. O. C. Gallipoli Army Corp. İsmet Bey, Under Secretary of State. Major Fevzi, one of Halil Pasha s men. Staff Major Ali Riza. Ali Riza, Ahmet Riza s nephew Sureya Bey of the victualling office a man without any honour. (Signed) H. A. D. Hoyland Captain FO 371 /4173/E Yukarıdaki liste yakından incelendiğinde görülecektir ki bu tayinlerin hemen hemen hepsi gerçekleştirilmiştir. Mustafa Kemal Paşa bir an önce kendini Anadolu topraklarına atmak istiyor ve fırsat kolluyordu ama İngiliz Gizli Servisi de O nun İstanbul dan uzaklaştırılması için çaba gösteriyordu. 11. Mustafa Kemal Paşa ya Verilen Görevin Belgeleri (104) 30 Nisan 1919 Mustafa Kemal Paşa 9. Ordu Kıtaları Müfettişliği ne tayin olur.(belge 35) Harbiye Nezareti Özlük İşleri Müdürlüğü 678 Mehmet Vahideddin İlga edilmiş olan Yıldırım Orduları Grubu Kumandanı Tuğgeneral Mustafa Kemal Paşa Dokuzuncu Ordu Kıtaları Müfettişliği ne tayin olunmuştur. Bu iradenin yürütülmesine Harbiye Nazırı memurdur. 29 Recep sene Nisan sene 1335 Harbiye Nazırı Sadrazam Şakir Damat Ferid 30 Nisan 1919 Harbiye nin 13. ve 15. Kolordularının Mustafa Kemal Paşa nın emrinde bulunduğunu bildiren genelgesi tüm birliklere duyurulur (Belge 36). Harbiye Bakanlığı 1. Ş Beyaza çekilmiştir. 30 Nisan 335 (1919) Genelge Mirliva (Tuğgeneral) Mustafa Kemal Paşa Hazretleri, Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişliği ne atanmıştır. Paşa nın buyruğunda Üç ve On Beşinci Kolordular vardır Şakir Basri Kazım Kolordular a, Ordu Dairesi ne, Harbiye Dairesi ne, Merkez Dairesi ne, Genel gereçlere, Özlük İşleri ne, Sağlık Dairesi ne, Müfettişliklere, Genelkurmay şubelerine 1, 14, 17, 20 nci Kolordu lara tel yazıldı15 30 Nisan 1919 Genelkurmay, Sadrazamlık tan, Mustafa Kemal Paşa nın emrindeki vilayet ve sancaklara, onun emirlerini yerine getirmeleri için genelge yayınlamasını rica eder (Belge 37) Beyaz: 30/4/35 (1919) Esirgeyici Sadrazamlık Yüksek Katı na Görevi kaldırılmış olan Yıldırım Orduları Grup Komutanı Mirliva Mustafa Kemal Paşa Hazretleri, Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişliği ne atanmış ve atama durumu, Padişahlık yüce katına arzedilmek üzere yüksek katınıza sunulmuştur. Adı geçen paşanın buyruğu altında bulunacak olan Üçüncü ve Onbeşinci Kolordular bölgelerini kapsayan Sivas, Van, Trabzon, Erzurum Valilikleriyle, Samsun Sancağı sivil memurlarının Mustafa Kemal Paşa nın bildirilerini yerine getirmelerinin genelgelerle emir buyurulması rica olunur. Kâzım 5 Mayıs 1919 Harbiye Genelkurmay a gönderdiği yazıda, Padişah Hazretleri nin Mustafa Kemal Paşa nın müfettişlik görevini 30 Nisan 1919 tarihinde onaylamış ve bu durumun Paşa ya bildirilmiş olduğuna bilgi edinilmesini istemektedir. (Belge 38) Harbiye Özlük İşleri Müdürlüğü 1295 R. P. 1. Ş. 5-5 Genelkurmay Harekat Başkanlığı na Görevi kaldırılmış bulunan Yıldırım Orduları Grubu Komutanı Mirliva Mustafa Kemal Paşa nın Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişliği ne atanması, danışılarak, 30 Nisan 35 gününde Padişah Hazretleri nin yüce katınca, şerefe uygun bulunmuş ve durum, bakanlık yüce katının yazısıyla İstanbul da bulunan adı geçen Paşa ya bildirilmiş olmakla, bilgi edinilmesi ve gereğinin yapılması isteği ile teslim edildi. Namına Bahattin 6 Mayıs 1919 Genelkurmay Mustafa Kemal Paşa ya görevlerini bildirir talimatnamenin bir örneğini gönderir.(belge 39) Genel Kurmay Dairesi Şube Numara 2690 Örnek 9. Ordu Kıtaları Müfettişi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine 9. Ordu Kıtaları Müfettişliği ne tayininiz hakkındaki Padişah iradesinin çıkması üzerine vazifeleriniz hakkında Vekiller Heyeti nce müzakere edilip kaleme alınan talimatnamenin bir örneği ilişiktedir. Yola çıkmakta acele buyurulması rica olunur. Şakir 7 Mayıs 1919 Birliklere,Mustafa Kemal Paşa nın görev ve yetkilerini bildiren genelge (Belge 40). 1. Ş (1919) Yıldırım Müfettişliği ne, 13. K. O. Komutanlığı na, Üçüncü Kolordu Komutanlığı na, Onbeşinci Kolordu Komutanlığı na Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişliği ne Mirliva (Tuğgeneral) Mustafa Kemal Paşa hazretleri tayin buyrulmuştur. Paşa ya görev ve yetkileri konusunda verilen buyruk örneğinin tıpkısı aşağıdadır.16 Basri Kazım Harbiye Bakan Şifreye verildi, (1919) Refet 13 Mayıs 1919 Mustafa Kemal Paşa Harbiye Nezareti ne, ihtiyaçlarını bildirir, bunların temininden üç gün sonra yola çıkabileceğini belirtir (Belge 41). Numara 14 Aceledir Hesap İşleri 1121 Bütçe Harbiye Bakanlığı yüksek katına 1) gün ve 7 numaralı değersiz yazımla müfettişlik karargahına bağlı olanların üç aylık ödeneklerinin şimdiden ve buradan verilmesi gereğini rica etmiştim. Henüz ilgili daireleri sonuçlandırmamıştır. 2) Olağanüstü ödeneklerin müfettişlikçe onaylandıktan sonra, kabul edilmesi gün ve 5 numaralı yazıyla rica edildiği halde, henüz bir karar verilmemiştir. Bu kararın verilmesiyle birlikte, bir bölük paranın hesaba geçmek üzere önceden verilmesi gereği doğaldır. 3) En az iki binek otomobili gereklidir. Bu da henüz sağlanmamıştır. 4) Kendi ödeneğimle karargahın sefer karargahı olarak kullanılması konusundaki gün ve 12 numaralı değersiz yazım da henüz işlemde bulunuyor. Yukarıda arz olunan maddeler sonuçlandırıldıktan ve bununla birlikte buyruğum altındaki üst subaylar ve subayların hazırlıklarını yapmak ve ailelerinin ihtiyaçlarını sağlamak gibi konuların gerektirdiği parayı vermek imkanı bulunduktan üç gün sonra hareket olunacağı kesindir. Bu işler için bir haftadan beri karagahımın üst subayları ve subayları işleri kendileri izlemekle uğraştıkları için, bir an önce işlerin kesinliğe kavuşturulmasını önemle rica ederim. Hesap İşleri Dairesi ne 13 Mayıs 335 Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişi ve Padişah Hazretleri nin Onursal Yaveri Mirliva Mustafa Kemal 9. Ordu Kıtaları Müfettişliği Kurmay Başkanı Miralay (Albay) Kazım, 16 Mayıs ta Samsun a hareket edecek olan Karargah mensuplarını bildirir ve bu kadronun vizeleri onaylanır Dokuzuncu Ordu Kıtaları Müfettişliğine tayin olunan Tuğgeneral Mustafa Kemal Paşa nın görev ve yetkilerine dair kendisine verilen talimatname örneğinin gönderildiğini kapsayan Harbiye Nezareti nin 7 Mayıs sene 1335 tarih ve 2714 sayılı tezkiresi ekleriyle okundu. Kararı Anılan talimatname uygun görülmüş olduğundan adı geçen Nezarete bildirilmesi ve bu talimatname örneğinin gönderilmesiyle gerekli hususun yapılması hususunun Dahiliye Nezareti ne bildirilmesi görüşüldü. 19 Mayıs 1919 Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs sabahı saat sekizde Samsun a ulaşıp görevine başladığını Sadrazam a ve Saray a bildirir. (Belge 49) 19 Mayıs 335 Makam-ı Celil-i Sadaretpenâhî ye Dahiliye Nezaret-i Celîlesi ne Harbile Nezaret-i Celîlesi ne Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Riyaseti ne Şifre Bugün öğleden evvel saat sekizde Samsun a muvasalat ve vezâif-i mevdua-i âcizîye mübâşeret olunduğunu arzederim. Şifreye tahvil edildi Mabeyn-i Humâyun-ı Mülûkhane Başkitabet-i Celîlesi ne Bugün öğleden evvel saat sekizde Samsun a muvasalat ve vezâif-i mevdua-i âcizîye mübâşeret olunduğunu zât-ı eşref-i cenâb-ı pâdişâhîye arz buyurulmasını rica ederim. Şifreye tahvil edildi17 Karadeniz Ordusu Başkumandanı General Milne, Mustafa Kemal Paşa nın bir karargahla birlikte Samsun a gönderildiğini öğrenir-öğrenmez 19 Mayıs 1919 günü 8097/33 sayılı bir nota ile Sadrazam dan bunun nedenini sorar. (Belge 50) 19.Mayıs.1919 Harbiye Nezareti Merkez Dairesi Yabancı Yazışmalar ve Tercüme Şubesi 1114 Devletli Efendim Hazretleri Dokuzuncu Ordu nun bir teşkilat icabı olarak ilga edildiği anlaşılmışken Dokuzuncu Ordu Kıtalarına bir genel müfettiş ve Dokuzuncu Ordu için bir Kurmay Başkanı ile büyük bir kurmay heyetinin neden dolayı Sivas a gönderilmekte olduğunun anlaşılmadığını size bildirmekle iftihar duyarım. Bu subayların ne gibi görevler yapacaklarının ve düşünülen tensikatın mahiyetinin neden ibaret olduğunun lütfen açıklanmasını istirham ederim. Karadeniz Ordusu Başkumandanı General Milne General Milne nin bu notası üzerine; Samsun dolayında cereyan ettiği bildirilen çatışma ve huzursuzlukları gidermek üzere, hükümet tarafından derhal tedbir alınması talep edildiği için, bu görevi yerine getirmek maksadı ile ve sadece bu amaçla Mustafa Kemal Paşa ve karargahının Samsun a gönderildiği cevabı verildi. 12. Mustafa Kemal Paşa nın Samsun dan 3 Önemli Raporu Mustafa Kemal Paşa 20 Mayıs 1919 günü, hala gaflet uykusu içinde bulunan İstanbul Hükümeti ne ilk şifreli telgrafı kaleme almış ve bu telgraf 21 Mayıs günü çekilmiştir. Mütarekenin imzası sırasında henüz Yıldırım Orduları Grubu Kumandanı bulunduğu zaman Sadrazam İzzet Paşa ya, İtilaf Devletleri nin, esasen pek ağır ve ezici şartları kapsayan bu anlaşmanın şartlarına bile riayet etmek istemeyerek müphem maddelerini çıkarlarına uygun şekilde yorumlamak ve hatta buna bile lüzum görmeyerek tamamen keyfi uygulamalarda bulunmak eğiliminde olduklarını bunun önlenmesinin Türk Milleti için hayati bir zaruret olacağını bildirmiş, ama buna karşı, İstanbul Hükümeti kendisini görevinden almakla yetinmişti. Oysa o mevcut şartlardan en iyi şekilde faydalanmak dehasına sahipti. Nitekim, Samsun a ayak basar basmaz durumu gözden geçirip mütareke hükümlerinin İngilizler tarafından gelişi güzel ihlal edildiğini görerek bunu anlatan ve önlenmesi gerektiğini bildiren ilk uyarmayı yapmıştı. Bu telgrafın bugünkü Türkçe ye çevrilmiş şekli şöyledir: (Belge 51) Bâbıâli İçişleri Bakanlığı Şifre Kalemi Şifre Telgraf Çıkış Yeri: Samsun Çekiliş tarihi 21 Mayıs 1919 Sabah Akşam Kaleme gelişi 21 Mayıs 1919 D.S. D.S. Sadaret Makamı na 1. 9 Mart 35 (1919) tarihinde mahalli hükümetin haberi olmaksızın Samsun a çıkan iki yüz İngiliz askerine ilave olarak 17 Mayıs 35 (1919) gününde yüz kadar İngiliz askeri ile bir kısım hayvan ve savaş malzemesi çıkarılmış olduğu buraya vardığımda anlaşılmıştır ve bu hususta Canik (Samsun bölgesi) Mutasarrflığı nın (Vali ile Kaymakam arasında bir memuriyet) İngiliz siyasi temsilcisinden bilgi istemine cevab vermediği ve bu son askerden bir kısmının Sivas a gönderileceğinin İngiliz siyasi temsilcisinin sözlü ifadesinden anlaşıldığı Mutasarrıflık dan makamıma cevab olarak bildirdi. Son askerle beraber gelen ve şimdi Samsun da bulunan yüzbaşı Rişar ve yüzbaşı Miles adlı iki İngiliz subayının da Sivas kontrol subayı oldukları kartvizitlerinden anlaşılıyor.18 2. İngilizler mütareke hükümlerine aykırı bir şekilde istedikleri yere asker çıkarır ve bilhassa birliklerini iç vilayetlere sevk ederlerse Osmanlı Hükümeti nin nüfuz ve varlığını göstermeğe ve memleket asayişini sağlamağa yönelmiş olan memuriyetimin yerine getirilmesinin güç olacağı ve halk üzerinde izini göstermeğe başlayan sükûn ve manevi güvenin de kırılacağı tabiidir.bundan sonra, bana göre, içinde bulunduğumuz şartlar ve görüşleriniz dikkate alınarak bu gibi hallere karşı gerektiği gibi hareket olunacaksa da mütareke hükümlerine ve milli haklarımıza aykırı olan bu türlü tecavüzlerin önlenmesinin Babıâlice sağlanması ve siyasi durumdan icap ettikçe benim de haberdar buyrulmaklığımı istirham ederim. Harbiye nezaretine arz olunmuştur. 20 Mayıs 1919 Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişi Fahri Padişah Yaveri Mirliva (Tuğgeneral) Mustafa Kemal Mustafa Kemal Paşa Samsun a gelişinden üç gün sonra bölgedeki asayişsizliğin asıl sebeplerini anlatan ve Türklerin Hıristiyan unsurlara saldırmasının bahis konusu olmayıp, tamamen aksi bir durum mevcut bulunduğunu açıklayan bir rapor yazarak İstanbul a gönderdi. (Belge 52) Babıali Dahiliye Nezareti (İçişleri Bakanlığı) Şifre Kalemi Şifreli telgraf Çıkış yeri: Samsun Çekiliş tarihi: 22 Mayıs 35 (1919) Kaleme varışı: 22 Mayıs 35 (1919) Sadaret Makamı na Canik (Samsun bölgesi) Sancağı ndaki eşkiyalıkla, asayişsizliğin sebeplerini ve bunun hasıl ettiğ sonuçları, burada yaptığım incelemelere dayanarak ve özet olarak aşağıda arz ediyorum. Seferberliğin başlangıcında Sancak içinde hemen sadece asker kaçaklarından ve Müslüman, Rum ve Ermeni gibi unsurlardan ayrı ayrı teşekkül eden bir takım çeteler, adi hırsızlıkla ve arada sırada tek tek adam öldürme olaylariyle meşgul olmuş, Rum ve Ermeni göçü sırasında bu unsurlardan zuhur eden bazı ceteler siyasi bir nitelik almış ve Rusların istilası başlayınca, memleket içinde gaile çıkarmak için, bunlar Ruslar tarafından da kışkırtılmış ve deniz yoluyla takviye edilmiş ve bu kısım çetelerin eşkiyalıkları, siyasi olmakla beraber, mahalli koğuşturma karşısında memleketi tehlikeye atacak bir dereceye düşürememiştir. Rusların yenilmesinden sonra mütarekeye varıncaya kadar vukuat ve eşkiyalık devam etmiştir. İslam çetelerinin teşekkülünde ise, hiç bir vakit siyasi bir nitelik olmamıştır. Mütarekeden sonra devletçe iki defa ilan edilmiş olan afdan bir çok Müslüman asker kaçağı ve bir kısım İslam eşkiyası dehalet ettiği sırada Rus eşkiyasından yirmi kadar isimleri belli kimseler bu işten vazgeçmiştir. Bugün Sancak içinde Ünye bölgesindeki bir iki Ermeni çetesinden maada Ermeni çeteleri yok denecek derecede azdır ve faaliyetleri hissedilmemektedir. Mütarekeden sonra bütün Rumlar her tarafta şımardığı gibi bu havalide Pont Hükümetinin kurulması gibi bir safsata etrafında toplanmış ve bütün Rum çeteleri muntazam bir program altında hemen tamamen siyasi bir şekle dönmüştür. Sancağın bütün Rumlar ının çeteleriyle beraber siyasi maksatla Samsun daki Rum Metropoliti Yermanos tarafından idare edilmekte olduğu da kat idir(*). Bu husus, bizzat görüştüğüm Fransız Jandarma subayı Mösyö Favro tarafından da gayri ihtiyari olarak ifade olunmuştur. Mösyö Favro, Metropolit tarafından İstanbul da Fransız temsilcilerine gönderilen ve Müslümanlar tarafından Hristiyanlara tecavüzü anlatan ve yüz kadar mübalağalı olayı sayan bir raporu gizlice bana gönderdi. Bu rapor, Osmanlı jandarma Müfettişi Albay Felon tarafından içindekilerin doğru olup olmadığının inanılır şekilde araştırılması için Favro ya gönderilmiştir. Şu son zamanlarda Samsun ve havalisindeki Rum nüfusunu arttırmak için Rusya da ne kadar Rum varsa göçmeye zorlanıyorken, bazı çeteler de gizlice deniz vasıtalariyle bazı kıyı bölgelerine çıkarılmış ve içeridekiler takviye edilmiştir. İç asayişin sağlanması için zorunlu olan kuvvetin miktarı esasen yok denecek derecede az olduğundan Rum eşkiyasının meydan almasına sebep olmuştur. Bugün Samsun ilçesinde otuz üç, Çarşamba ilçesinde iki, Bafra ilçesinde üç ki, toplam olarak, elebaşılarının da isimleri ve faaliyet bölgeleri tespit edilmiş olmak üzere, kırk kadar Rum çetesi vardır. Bunların siyasi tecavüzlerle tahrip edici bir şekilde yaptıkları saldırılarına ve aşağılık hareketlerine maruz kalan İslam ahalisi, mahalli hükümet tarafından korunamadığından dolayı, son derece telaş ve heyecana düşerek Sancak içinde kalan bazı İslam çetelerinden adeta canlarını ve mallarını korumak için yardım istemeye ve hatta fidye karşılığında bazı çeteleri mal ve namuslarını korumaya mecbur kalmış ve19 neticede bugünkü durum hasıl olmuştur ki Rum çeteleri İslam ahaliyi tehdit ve tenkil altına almış ve buna karşılık bazı İslam köy ve bölgeleri İslam çeteleriyle adeta savunma durumu almıştır. Bundan başka hükümetçe takip edilmekte olan göç işlerindeki ilgililerinden korkan bazı şahıslar ile bir jandarma subayı da kaçarak kendilerine yardımcılar teşkil etmiştir. Bundan başka Müslüman halka Rum eşkiyasının azgın bir şekildeki saldırılarından müteessir olup harekete geçen bir subay da kendisine göre asker kaçaklarından ve halktan yardımcılar tedarik ederek çete teşkil etmiş bulunuyorlar ki, toplam olarak, altısı Samsun ilçesinde olmak üzere on üç İslam çetesi de faaliyet halindedir. Fakat bunlar muntazam bir programa tabi olmayarak, gerek Müslümanlar gerek Hristiyanlar aleyhinde bazen hırsızlık, bazen de eşkiyalık ve tecavüzde bulunup, büyük kısmı da Müslüman köyleri Rum çetelerinin saldırısından koruma ve savunma gibi bir maksada hizmet etmektedir. İşte incelemelerime ve kanaatime göre durumun hakiki şekli budur. Şehirde nüfusun çoğunluğuna sahip olan Rumlar, tamamiyle hükümete karşı soğuk ve kayıdsız ve Sancak içinde ezici çoğunluğu teşkil eden Müslümanlar da, korku içinde ve milli haklarından ve geleceklerinden ve fena olaylarla karşılaşmaktan endişeli bulunuyorlar. Buraya varışımı haber alan köylüler, bizzat gözyaşları içinde başvurup, hallerini arzetmekte ve bunlardan bazıları, kendilerine tecavüz eden Rum eşkiya elebaşılarının isimlerini söylemekten korkmaktadırlar. Bu durumun gerektirdiği mümkün olan tedbirlere baş vurulmuştur. Sonuçlarını arka arkaya arz edeceğim, arz olunur. Sadaret Makamı na ve Genel Kurmay Başkanlığı na arz edilmiştir. 21 Mayıs 35 (1919) Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişi Padişah Fahri Yaveri Tuğgeneral Mustafa Kemal Bu rapor böylece, yukarıda da işaret etmiş olduğumuz gibi, aslında iddianın aksine olarak bu bölgede bulunan ve Pontus hayaline kapılmış olan Hıristiyan unsurun Türk ve Müslümanlar a karşı saldırıya geçtiklerini ve Türk ve Müslümanlar ın can, mal ve namuslarını korumaya çalıştıklarını ispat etmektedir. Mustafa Kemal Paşa aynı tarihte, gene Samsun daki olaylar ve İzmir in işgali konusunda, Samsun daki İngiliz temsilcilerle yapılan görüşmeleri bir rapor halinde Dahiliye Nezareti ne bildirdi (Belge 53): Babıali Dahiliye Nezareti (İçişleri Bakanlığı) Şifre Kalemi Şifreli telgraf Çıkış yeri: Samsun Çekiliş tarihi: 22 Mayıs 35 (1919) Kaleme varışı: 22 Mayıs 35 (1919) Sadaret Makamı na Bugün kurmaylarımdan bir kaç zatı, özel surette, Samsun İngiliz Siyasi Mümessili Yüzbaşı Hörst, Askeri Murakebe Memuru Yüzbaşı Zoltisher ve Sivas Murakebe Subayı Yüzbaşı Reho, Yüzbaşı Mil ile temas ve mülâkat ettirdim. Bu mülâkat sonucunda aşağıdaki hususlar arza şayan görülmüştür. 1- Samsun Sancağı nda eşkiyalığın sebepleri tamamen 21 Mayıs 35 (1919) tarih ve 53 sayılı şifreli raporumla arz ettiğim kanaat dahilinde olmak üzere, bizzat İngilizler tarafından doğrudan doğruya itiraf edilmiştir ve sözü İzmir in işgaliyle meydana gelen esef verici olaylara getirmek suretiyle, bu kimseler Osmanlı Hükümeti nin, Türkiye yi kendi kendisine idare edemeyeceği, bir kaç yıl olsun yabancı müdahale ve vasiliğine muhtaç bulunduğu yolunda bir fikir ileri sürmüşlerdir. 2- Kendilerine verilen cevaplarda, Samsun Sancağı dahilindeki eşkiyalığın, savaş zamanında Rumlar dan başladığı ve Rumlar ın bu eşkiyalığı takviye ve idare ettikleri ve bu yüzden, önemli birliklerin o zaman bu bölgede takibatta bulundurulmasına lüzum hasıl olduğu, hatta Ordunun müracaatı üzerine, Hükümet in o zaman Bafra göçünü de yapmaya mecbur kaldığı, bugün için rumlar Müslümanlar ı heyecanlanmaya sevk etmekten ve öbür siyasi emellerinden vaz geçerlerse, eşkiyalığın men inin derhal mümkün olacağı ve bu takdirde İslam çetelerinin ortadan kaldırılması mümkün ve lüzumlu görülürse, askeri tedbirlerle de tenkillerinin tabii bulunacağı bildirilmiş ve Osmanlı Hükümeti nin idare tarzı hakkındaki fikirlerine, sadece özel mahiyette ve şahsi kanaat olarak, Türklüğün yabancı idaresine tahammülü olmadığı, İngilizler gibi en medeni ırklardan danışman ve organizatör olarak uzman ve tanınmış kimselerin iyi kabul göreceği, Yunanlılar ın Osmanlı memleketlerinin parçalarından hiç bir yerde hükümet hakları olamayacağı anlatılmıştır.20 İzmir hakkındaki suallerine de olayın devlet için tamamiyle milli ve hayati bir mesele olduğu ve en basit bir köylü için de böyle telakki olunduğu ve İzmir in Türk gözünde, İstanbul kadar önemli bulunduğu, hiç bir yabancı ve bilhassa Yunanistan gibi hayalperest bir hükümetin işgaline razı olunamayacağı, kuvvetle yapılan işgalin geçici bulunacağı milletin bu gün bir tek vücut halinde olup milli hakimiyet esasını Türk duygusunun hedef seçerek hükümete bütün ruh ve vücudile itaatli bulunduğu, sırasiyle açıklanmış ve fikir ve duygu mahiyetinde olan bu mülakat hususiyeti muhafaza etmiştir. 22 Mayıs 35 (1919) Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişi Tuğgeneral Mustafa Kemal Bu rapora karşılık, Mustafa Kemal Paşa ya şu cevap verilmiştir(belge 54). Sadaret İdari İşler Kalemi Kaleme veriliş tarihi: 24 Mayıs 335 (1919) Müsvedde tarihi: 21 Şaban Mayıs 335 (1919) Beyaza çekiliş tarihi: 22 Mayıs 335 (1919) Kalem Numarası: 196 Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişi Tuğgeneral Mustafa Kemal Paşa ya Sancağın asayiş ve inzibatına ait incelemelerinizi kapsayan telgraflarınız, Vekiller Heyeti nde okunarak pek ziyade istifade verici olduğundan, teşekkür edilir ve olacak icraatınız hakkında da arka arkaya bilgi verilmesi temenni olunur efendim. 24 Mayıs 335 (1919) tarihinde telgrafhaneye varmıştır. 13. Mustafa Kemal Paşa Havza da Mustafa Kemal Paşa, Samsun a çıkar çıkmaz yoğun bir çalışmaya girişir. Kaybedecek tek bir dakikası yoktur. İngilizler daha iki gün önce 17 Mayıs ta 100 kişilik bir birliği daha Samsun a çıkarmışlardır. Kente anarşi ve terör hakimdir. Bir yandan gerekli düzeni ve asayişi sağlamak, diğer taraftan kafasında oluşturmaya çalıştığı Anadolu İhtilali nin plan ve yöntemlerini saptamak üzere çalışmalara koyulur. İşe Samsun Mutasarrıfı Ethem Bey i değiştirmekle başlar. Aynı anda Tümen Komutanını da görevden alır ve her iki göreve de vekaleten 3. Kolordu Komutanı Refet Bele yi oturtur. Daha sonra İstanbul, Hamit Bey i mutasarrıf olarak Samsun a atayacaktır. Böylece Samsun a hakim olan Mustafa Kemal, Polis Müdürü Refik Bey vasıtasıyla gençlik kuruluşlarıyla her türlü işgale karşı olan Müdafai Hukuk Dernekleri ile temaslar kurar ve onların örgütlenmelerine ışık yakar. Aynı anda Mustafa Kemal i bir yandan İstanbul Hükümeti ile, diğer taraftan da Anadolu daki tüm komutan, Vali ve Mutasarrıflarla yoğun bir telgraf trafiği içinde görürüz. Bir yandan Sadrazam a gönderdiği ve halkın, İzmir in Yunanlılar tarfından işgaline duyduğu kızgınlığı dile getiren telgrafı çekerken diğer yandan da emri altındaki kişilere, işgalleri kınayan mitingler yapılmasını gizli, şifreli bir emirle bildirir ve bu telgraf trafiği 21 Mayıs dan itibaren yoğunlaşır. Mustafa Kemal, 25 Mayıs Pazar günü, sabah erkenden Havza ya gitmek üzere Samsun dan ayrılır. Pek güvenli olmayan Samsun da yapacağını yapmıştır, artık daha güvenli, özellikle kıyılardan uzak yerlere, ülkenin içlerine doğru çekilmelidir. Havza Kaymakamı Fahri Bey e gönderdiği telgrafta, sol dizindeki romatizma ağrıları için termal sularından yararlanmak üzere Havza ya geleceğini bildirmiş, Harbiye Nezareti ne gönderdiği telgrafta ise, bazı şikayetleri yerinde incelemek üzere Havza ya gittiğini ifade etmiştir. Bu esnada gerçekten böbreklerinden rahatsızdır. Saatte ancak 15 km hız yapabilen çok eski bir Mercedes-Benz arabayla, beraberinde karargah subayları, Havza ya doğru yola çıkar. Yolda Kavak nahiyesine uğrar, halkla ilk teması, Kavak Nahiye Müdürlüğü binasında yapar. Buradaki 1-2 saat zarfında, ne yapıp edip halkla birlikte olur, düşmanın yurttan kovulacağını, bunun için fedakarlık yapmak gerektiğini söyler. Havza yolu boyunca arabası bir kaç kez arızalanır. Arızanın giderilmesini beklerken, tarlada çift süren bir köylüyü görür. Aralarında ilginç bir konuşma geçer: Daha göster
ATATÜRK Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanımdır. Doğup büyüdüğü Selanik, o dönemde önemli bir kültürel merkezdi. XIX. yüzyılın son çeyreğinde Detaylı İÇİNDEKİLER... SAYFA NUMARASI 1. Genelkurmay Başkanlığının Afyon ve Kocaeli mıntıkalarındaki duruma dair 3 Ekim 1921 tarihli Harp BELGELER
Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: MUSTAFA KEMAL İN HAYATI KONU ÖZETİ Bu başlık altında, ünitenin en can alıcı bilgileri, kazanım sırasına göre en alt başlıklara ayrılarak hap bilgi niteliğinde konu özeti olarak Detaylı Edirne Tarihi - Edirne nin Yaşadığı İşgaller. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı
S-1 Sosyal bilgiler öğretmeni: (ikinci Meşrutiyet in ilanının ardından (Meşrutiyet karşıtı gruplar tarafından çıkarılan 31 Mart Ayaklanması, kurmay başkanlığını Mustafa Kemal in yaptığı Hareket Ordusu Detaylı 29 EKİM TÖRENLERİ. Cumhuriyet Bayramı Republic Day OFFICIAL HOLIDAY. Cumhuriyetin ilanı ve Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı'na seçilmesi
ATATÜRK KRONOLOJİSİ 1881: Selanik te doğdu. 1893: Askeri Rüştiye ye girdi ve Kemal adını aldı. 1895: Selanik Askeri Rüştiyesi ni bitirdi, Manastır Askeri İdadisi ne girdi. 1899: Mart 13: İstanbul Harp Detaylı Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı Bu durumun, aşağıdaki gelişmelerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir?
1881 Mustafa'nın Selanik'te doğuşu 1893 Mustafa'nın Selanik Askeri Rştiyesi'ne yazılması, 1896 Askeri Rüştüye'de Mustafa adlı ğretmeninin kendisine Kemal adını verdiği Mustafa Kemal, Manastır Askeri İdadisi Detaylı İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK DERSİ BENZER SORULAR
KURTULUŞ SAVAŞI CEPHELER DOĞU VE GÜNEY CEPHELERİ KURTULUŞ SAVAŞI DOĞU VE GÜNEY CEPHESİ DOĞU CEPHESİ Ermeniler XIX. Yy`a kadar Osmanlı topraklarında huzur içinde yaşadılar, devletin çeşitli kademelerinde Detaylı 9 EYLÜL 1922 BAKİ SARISAKAL
9 EYLÜL 1922 BAKİ SARISAKAL 9 EYLÜL 1922 Güzel İzmir imizin kurtuluşu, bugün doksan birinci yılına basıyor. Bu mutlu günü anarken, harp tarihinde eşi görûlmiyen Başkomutanlık Meydan Muharebesindeki geniş Detaylı Kanuna konulan Atatürkü koruma kanunu,aslında onu korumak değil, korumaya muhtaç ve aciz bir kimse olduğunu ima etmektir.
TIKAÇ * Yeter, Atatürk ü korumayın artık (AB İlerleme Raporu nda, Atatürk ü Koruma Kanunu nun düşünce ve ifade özgürlüğünü kısıtlamada sıkça kullanıldığı uyarısı yer aldı ) Yukarıdaki ifade,avrupa İlerleme Detaylı T.C. İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK TESTİ
T.C. İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK TESTİ DİKKAT! BU BÖLÜMDE YANITLAYACAĞINIZ TOPLAM SORU SAYISI 0 DİR. ÖNERİLEN YANITLAMA SÜRESİ 40 DAKİKADIR. ) I Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu. ) Mondros Ateşkesi Detaylı SELANİK ALMANYA VE FRANSA KONSOLOSLARININ ÖLDÜRÜLMESİ 1876
SELANİK ALMANYA VE FRANSA KONSOLOSLARININ ÖLDÜRÜLMESİ 1876 BAKİ SARISAKAL SELANİK ALMANYA VE FRANSA KONSOLOSLARININ ÖLDÜRÜLMESİ 1876 Bosna-Hersek ve Bulgaristan olaylarının devam ettiği sırada Selanik Detaylı 1881: Selanik te doğdu.
1881: Selanik te doğdu. 1893: Askeri Rüştiye ye girdi ve Kemal adını aldı. 1895: Selanik Askeri Rüştiyesi ni bitirdi, Manastır Askeri İdadisi ne girdi. 1899 Mart 13: İstanbul Harp Okulu Piyade sınıfına Detaylı Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1 Hafta 7 Prof. Dr. Haluk SELVİ Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu Detaylı Tarihi buluşmada ne konuşuldu?
Eski Milletvekili, Eski Bakan, Gazeteci Yazar Dr. Alev Coşkun Tarihi buluşmada ne konuşuldu? Gazeteci yazar Dr. Alev Coşkun, dergimizin Kasım ayında yayımladığı ve ilk kez ortaya çıkan Atatürk ün Samsun Detaylı UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ Atatürk İlkeleri ve İnkilâp Tarihi 1 1.Ders
UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ Atatürk İlkeleri ve İnkilâp Tarihi 1 1.Ders XIX. YÜZYIL ISLAHATLARI VE SEBEPLERİ 1-İmparatorluğu çöküntüden kurtarmak 2-Avrupa Devletlerinin, Osmanlı nın içişlerine karışmalarını Detaylı Yönetici tarafından yazıldı Pazartesi, 24 Ağustos 2009 04:42 - Son Güncelleme Çarşamba, 26 Ağustos 2009 19:20
2015-2016 8. Sınıf TEOG Tutarlılık T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Sorularımızın TEOG sorularıyla benzeşmesi, bizler için olduḡu kadar, bu kaynaklardan beslenen yüz binlerce öḡrenci ve yüzlerce kurum Detaylı II. MAHMUT (1808-1839) DÖNEMİ TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ
II. MAHMUT (1808-1839) DÖNEMİ TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ Halk arasında gâvur padişah ve püsküllü bela olarak adlandırılan padişah II. Detaylı YOL AYRIMI SENARYO ALĐ CEYLAN
YOL AYRIMI SENARYO ALĐ CEYLAN 2011 PAZARTESĐ SAAT- 07:42 Sahne - 1 OTOBÜS DURAĞI Otobüs durağında bekleyen birkaç kişi ve elinde defter, kitap olan genç bir üniversite öğrencisi göze çarpar. Otobüs gelir Detaylı 1881 Gümrük kolcusu Ali Rıza Bey ile Zübeyde Hanım'ın oğlu olarak Selânik'te Kocakasım Mahallesi, Islâhhâne Caddesi'ndeki üç katlı pembe evde doğdu.
Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938) 1938) "Beni görmek demek mutlaka yüzümü görmek demek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir." "Đki Mustafa Kemal Detaylı Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)
Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı nı sona erdiren antlaşmadır. Bu antlaşma ile Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Şekil 1. Kasım 1922 de Lozan Konferansı Detaylı TESALYA (YUNANİSTAN) SAVAŞI PULLARI (21-4-1898)
TESALYA (YUNANİSTAN) SAVAŞI PULLARI (21-4-1898) 1897 Türk-Yunan Savaşı (TESELYA SAVAŞI) Teselya savaşları nın aslı Girit adası olayları ile başlamıştır, 1894 Haziran'ında Rumlar Halepa Sözleşmesi'nin uygulanmasını Detaylı ÇANAKKALE SAVAŞLARI NDA MUSTAFA KEMAL İN ROLÜ. Bayram Akça *
Tarih İncelemeleri Dergisi Cilt/Volume XXI, Sayı/Number 2 Aralık/December 2006, 1-15 ÇANAKKALE SAVAŞLARI NDA MUSTAFA KEMAL İN ROLÜ Bayram Akça * Özet Bu çalışmada, Osmanlı Devleti nin I.Dünya Savaşı na Detaylı A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları
AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ 1. Osmanlı İmparatorluğu nun Gerileme Devrindeki olaylar ve bu olayların sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdaki ilişkilerden hangisi bu devir için geçerli Detaylı GELİRLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NÜN TARİHİ GELİŞİMİ
KURUMSAL TANITIM GELİRLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NÜN TARİHİ GELİŞİMİ 1. Gelirler Genel Müdürlüğü'nün Tarihi Gelişimi Aşıkpaşazade Tarihi ne göre Osman Gazi Her kim pazarda satış yapıp para kazanırsa bunun iki Detaylı OSMANLI İMPARATORLUĞU GERİLEME DÖNEMİ ISLAHATLARI XVIII. YÜZYIL
OSMANLI İMPARATORLUĞU GERİLEME DÖNEMİ ISLAHATLARI XVIII. YÜZYIL OSMANLI DA 18. YÜZYIL GERİLEME DÖNEMİ DİR. Yaklaşık 100 yıl sürmüştür. 18. Yüzyıldaki Islahatların Genel Özellikleri -İlk kez Avrupa daki Detaylı BÜLTEN İSTANBUL AZİZ BABUŞCU. FİLİSTİN MESELESİ 2 5 te B İ L G İ NOTU. Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi
2 de Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi AK Parti İstanbul İl Kadın Kolları nda AK Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya gelmenin mutluluğunu yaşadı. 8 de YIL: 2012 SAYI Detaylı Kütahya Gazeteciler Cemiyeti Ziyareti:
Türk Ocakları Genel Merkezi Merkez Yönetim Kurulu Üyesi Efendi BARUTCU, Türk Ocakları nın 100 üncü kuruluş yıldönümü kutlamaları çerçevesinde, Sönmeyen Ocak Türk Ocakları ve Türkiye nin Geleceği konulu Detaylı T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük DİRİLİŞİN DESTANI: SAKARYA
1 Kütahya- Eskişehir Savaşı nda ordumuz Sakarya Nehri nin doğusuna çekilmişti. 2 TEKÂLİF-İ MİLLİYE NİN SAKARYA SAVAŞI NA ETKİSİ Tekâlif-i Milliye kararları daha uygulamaya yeni başlandığı için Sakarya Detaylı "Satmam" demiş ihtiyar köylü, "bu, benim için bir at değil, bir dost."
İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... ÖN SÖZ... BİRİNCİ BÖLÜM SİYASİ, COĞRAFİ DURUM VE ASKERÎ GÜÇLER III XI 1. Siyasi Durum... 1 a. Dış Siyasi Durum... 1 b. İç Siyasi Durum... 2 2. Coğrafi Durum... 5 a. Çanakkale Detaylı SIRA SAYISI: 483 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ YASAMA DÖNEMİ YASAMA YILI 24 3 SIRA SAYISI: 483 Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Yemen Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Ek Protokolün Onaylanmasının Detaylı UNUTULAN SAVAŞLAR / KUTÜ L-AMMARE ZAFERİ
UNUTULAN SAVAŞLAR / KUTÜ L-AMMARE ZAFERİ Yrd. Doç. Dr. A. Poyraz GÜRSON Atılım Üniversitesi Halkla İlişkiler Bölümü Dr. A. Poyraz Gürson, İlk-ortaöğretim ve liseyi İzmir Karşıyaka'da tamamlamayı müteakip Detaylı BÖLÜM I Genel Esaslar
865 KARADA ÇIKABİLECEK YANGINLARLA, DENİZ, LİMAN VEYA KIYIDA ÇIKIP KARAYA ULAŞABİLECEK VE YAYILABİLECEK VEYA KARADA ÇIKIP KIYI, LİMAN VE DENİZE ULAŞABİLECEK YANGINLARA KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEME, SÖNDÜRME Detaylı DENİZ YILDIZLARI ANAOKULU MAYIS AYI 1. HAFTASINDA NELER YAPTIK?
DENİZ YILDIZLARI ANAOKULU MAYIS AYI 1. HAFTASINDA NELER SERBEST ZAMAN YAPTIK? Çocuklara sporun önemi anlatıldı ve her sabah spor yaptırıldı. Çocuklar ilgi köşelerinde öğretmen rehberliğinde serbest oyun Detaylı 4. Müzakereler İlk Günden Tıkanıyor
Kut-ül Amere de Türk Ordusu na esir düşen İngiliz Generali Townshend ateşkese arabulucu olmak istediğini resmen bildiriyor ve bu istek hükümet tarafından kabul ediliyordu. İngiltere nezdindeki arabulucumuz Detaylı KURTULUŞ SAVAŞI KARTPOSTALLARI MEHMED İN HİKAYESİ *
ÇTTAD, X/23, (2011/Güz), s.s.187-232 Albüm KURTULUŞ SAVAŞI KARTPOSTALLARI MEHMED İN HİKAYESİ * Kurtuluş Savaşı nın bitmesinin hemen ardından, verilen bu büyük mücadeleyi kamuoyuna anlatmanın bir aracı Detaylı İşten Atılan Asil Çelik İşçilerinin okuduğu basın açıklaması: 15/03/2012
15 Mart 2012 Perşembe günü işlerinden atılan Asilçelik işçileri Bursa nın Orhangazi ilçesi cumhuriyet meydanında basın açıklamasıyla İşimizi İstiyoruz talebini dile getirdikleri ve işlerine geri dönene Detaylı AÖĞRENCİLERİN DİKKATİNE!
8. SINIF T.C. İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK 2015 A KİTAPÇIK TÜRÜ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 8. SINIF 1. DÖNEM T.C. İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK DERSİ MERKEZİ ORTAK (MAZERET) SINAVI 13 ARALIK 2015 Saat: Detaylı 6 Mayıs 1922 - Başkomutanlık kanunu süresinin meclisçe tekrar uzatılması. 26 Ağustos 1922 - Büyük Taarruzun başlaması
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I. Detaylı HESAP UZMANLARI KURULU BAŞKANLARI
HESAP UZMANLARI KURULU BAŞKANLARI SIRA ADI SOYADI BAŞLAYIŞ TARİHİ AYRILIŞ TARİHİ 1 Ferit MELEN 30.05.1945 31.10.1945 (Vekil) 2 Abbas İDİL 01.11.1945 08.12.1947 3 İsmail Salih ÖZÜT 15.12.1947 23.06.1950 Detaylı Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN
Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN Cömert, cefakâr, cana yakın bir insandır Musa Doğan (1923-1992). Dostlarını seven; vefa ve yardımını kimseden esirgemeyen örnek bir insandır o. Siyasete il genel meclisi Detaylı ÇANAKKALE SAVAŞI NDA SAĞLIKÇILAR. Yrd. Doç. Dr. Burhan SAYILIR
ÇANAKKALE SAVAŞI NDA SAĞLIKÇILAR Yrd. Doç. Dr. Burhan SAYILIR Yaralıların Cepheden Sevki Cephe Yuva Sargıyeri Araba Durakları Seyyar, Harp, Menzil Hastaneleri Memleket Hastaneleri AÇIKLAMA Bu kartlarda Detaylı GENEL KÜLTÜR DERS NOTLARI Gönderen : caner - 02/12/2008 13:36
GENEL KÜLTÜR DERS NOTLARI Gönderen : caner - 02/12/2008 13:36 Benim A.İ.İ.T. Dersinden Almış Olduğum Notlar 1. Bir insan topluluğunun belli bir zaman içinde her alanda ürettiği maddi-manevi bütün değerlerin Detaylı OSMAN HAMDİ BEY ŞEKER AHMET PAŞA HAZIRLAYAN: MEHMET KURTBOĞAN
OSMAN HAMDİ BEY ŞEKER AHMET PAŞA HAZIRLAYAN: MEHMET KURTBOĞAN OSMAN HAMDİ BEY 1842 yılında İstanbul'da doğdu. 1860'da hukuk öğrenimi için Paris'e gitti. Hukuk öğreniminin yanı sıra o dönemim ünlü ressamlarının Detaylı 1 AĞUSTOS 1914, CUMARTESİ
1 AĞUSTOS 1914, CUMARTESİ Amiral Souchon 29 Temmuz günü henüz onarımları tamamlanmamış Goeben ile Pola dan Trieste ye geçmiş ve 30 Temmuz günü buradan güneye hareket etmişti. 1 Ağustos sabahı Adriyatik Detaylı Yrd. Doç. Dr. Ercan KARAKOÇ Yıldız Teknik Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Bölümü
Yrd. Doç. Dr. Ercan KARAKOÇ Yıldız Teknik Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Bölümü Önce gelen: V. Murat 30 Mayıs 1876 31 Ağustos 1876 Osmanlı Hanedanı ve Hilafet II. Abdülhamit 31 Ağustos Detaylı Asya toplumlarında Nevruz Bayramı her yıi coşku ile kutlanır ve ilkbaharın başlangıcı olarak kabul edilir.
4/A 2.ÜNİTE SOSYAL BİLGİLER cevap anahta önemli bir sporumuzdur. Geleneksel ülkemizde yapılan en önemli güreş şenliğidir. öğeler geldi. Asya toplumlarında Nevruz Bayramı her yıi coşku ile kutlanır ve ilkbaharın Detaylı BATI TRAKYA BAĞIMSIZ TÜRK CUMHURİYETİ
BATI TRAKYA BAĞIMSIZ TÜRK CUMHURİYETİ BAKİ SARI SAKAL BATI TRAKYA B AĞIMSIZ TÜRK CUMHURİYETİ Ayastefanos Antlaşması sonrasında, Rodoplar ve diğer Rumeli bölgelerinde yaşayan Türkler; Rus ve Bulgar baskıları Detaylı Tuba ÖZDİNÇ. Örgün Eğitim
ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILÂP TARİHİ-I Dersin Adı Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi-I Dersin Kodu 630909 Dersin Türü Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi Haftalık Ders Saati Zorunlu Önlisans 2 AKTS 2 (Kuramsal) Detaylı Şerafettin TUĞ Kaymakamı
T.C. GAZİEMİR KAYMAKAMLIĞI İLÇE YAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ SAYI :BO54VLK4354802.880,01/ 1462 08.09.2010 KONU :19 Eylül 2010 Gaziler günü... GAZİEMİR Gaziemir İlçesi 19 Eylül 2010 Gaziler Günü Anma Tören Programı Detaylı KARMA TESTLER 03. A) Yalnız l B) Yalnız II. C) Yalnızlll D) I ve II E) I, II ve III. 2. Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na girmesine,
KARMA TESTLER 03 1. Osmanlı Devleti'nde matbaanın kurulması, I. Sanayi II. Ticaret III.Kültür alanlarından hangileri ile ilgili değişikliğin hız kazanmasını sağlamıştır? A) Yalnızl B) Yalnız II C) Yalnızlll Detaylı MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE OSMANLI DEVLET TEŞKİLATI
1-MERKEZ TEŞKİLATI A- Hükümdar B- Saray MERKEZ TEŞKİLATI Önceki Türk ve Türk-İslam devletlerinden farklı olarak Osmanlı Devleti nde daha merkezi bir yönetim oluşturulmuştu.hükümet, ordu ve eyaletler doğrudan Detaylı Konumuz sol içi cinayetler, özel olarak da Acilciler bünyesindeki cinayetler
Konumuz sol içi cinayetler, özel olarak da Acilciler bünyesindeki cinayetler Bir cinayetin altı elemanı vardır: Öldürülen kimdir, öldüren kimdir, cinayetin yeri, cinayet günü, nasıl öldürüldü, neden öldürüldü? Detaylı NURULLAH- Evet bu günlük bu kadar çocuklar, az sonra zil çalacak, yavaş yavaş toparlana bilirsiniz.
Bozuk Paralar KISA FİLM Yaşar AKSU İLETİŞİM: (+90) 0533 499 0480 (+90) 0536 359 0793 (+90) 0212 244 3423 SAHNE 1. OKUL GENEL DIŞ/GÜN Okulun genel görüntüsünü görürüz. Belki dışarı çıkan birkaç öğrenci Detaylı T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK (MAZERET) SINAVI 15 ARALIK 2013 Saat: 10.10
T.C. 8. SINIF I. DÖNEM ORTK (MZERET) SINVI 15 RLIK 2013 Saat: 10.10 T.C. İNKILP TRİHİ VE TTÜRKÇÜLÜK 1. Mustafa Kemal in çocukluk dönemini geçirdiği Selanik, çeşitli din ve milliyetten oluşan nüfusuyla Detaylı SELANİK BAŞKONSOLOSUMUZUN KAÇIRILMASI
SELANİK BAŞKONSOLOSUMUZUN KAÇIRILMASI BAKİ SARISAKAL SELANİK BAŞKONSOLOSUMUZ VE KONSOLOSHANE ÇALIŞANLARININ KAÇIRILMASI OLAYI Selanik Konsolosluğumuza her türlü hukuk düveli kavanine muhalif olarak Fransız Detaylı Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I. Laboratuar (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Teori (saat/hafta) AKTS. 1.YIL/ 1.yarıyıl Güz
Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I Dersin Adı Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme Detaylı Yeni Göç Yasas Tecrübeleri
Eflref Ar kan Bildiğiniz gibi Almanya aile birleşiminin gerçekleşmesi konusunda göç yasasında bazı değişiklikler yapmıştır. Bu değişiklikleri eleştirenler ve olumlu görenler bulunmaktadır. Ben göç yasasının Detaylı İŞVERENİN VAZİFE MALULLÜĞÜNÜ BİLDİRME YÜKÜMLÜLÜĞÜ 5510 S.K. MD. 47
İŞVERENİN VAZİFE MALULLÜĞÜNÜ BİLDİRME YÜKÜMLÜLÜĞÜ 5510 S.K. MD. 47 Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanlar için aşağıdaki Detaylı A. Sırp İsyanları B. Yunan İsyanları
A. Sırp İsyanları B. Yunan İsyanları SIRP İSYANLARI Osmanlı İmparatorluğu na 15. yüzyılın ortalarında katılan Sırbistan da, İmparatorluğun diğer yerlerinde olduğu gibi, âdil bir yönetim kurulmuştu. Sırp Detaylı Budist Leyko dan Müslüman Leyla ya
Budist Leyko dan Müslüman Leyla ya Hiroşima da büyüdüm. Ailem ve çevrem Budist ti. Evimizde küçük bir Buda Heykeli vardı ve Buda nın önünde eğilerek ona ibadet ederdik. Bazı özel günlerde de evimizdeki Detaylı T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük 8
T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük 8 Orijinal Metin Özdamarlar 2013-2014 Merkezi Yazılıya Hazırlık Deneme Sınavı-8 Öğrencinin Adı ve Soyadı: Sınıfı ve Numarası: 8/ - 1. SEVR LOZAN Boğazlar Kapitülasyonlar Detaylı Uludere soruşturması sonuçlandı
On5yirmi5.com Uludere soruşturması sonuçlandı Genelkurmay askeri savcılığın Uludere soruşturmasının bittiğini ve takipsizlik kararı verildiğini açıkladı. Yayın Tarihi : 7 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 9/28/2016) Detaylı 10 AĞUSTOS 1914, PAZARTESİ
10 AĞUSTOS 1914, PAZARTESİ 10 Ağustos Pazartesi gününün ilk saatlerinde Goeben ve Breslau Donusa adasında kömür ikmaline devam ederken Saat 01 de İstanbul daki Alman deniz ataşesi Albay Humann ın İzmir Detaylı Azrail in Bir Adama Bakması
İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını denetleyen en yüksek organ ise devlettir. Hukuk alanında birlik Detaylı T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 29 KASIM 2013 Saat: 10.30
T.C. 8. SINIF I. DÖNEM ORTK SINVI 29 KSIM 2013 Saat: 10.30 T.C. İNKILP TRİHİ VE TTÜRKÇÜLÜK 1. Balkanlar da ortaya çıkan ayrılıkçı fikirler, Osmanlı aydınları arasında yeni anlayışlara neden oldu. Fransız Detaylı YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI
KEMAL KILIÇDAROĞLU NUN KONUK KONUŞMACI OLDUĞU TOPLANTI YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI 1 ARALIK 2014 İZMİR Cumhuriyet Halk Partisi nin çok değerli Genel Başkanı ve çalışma arkadaşları, Detaylı 1881: Selanik'te doğdu. 1893: Askeri Rüştiye'ye girdi ve Kemal adını aldı.
1881: Selanik'te doğdu. 1893: Askeri Rüştiye'ye girdi ve Kemal adını aldı. 1895: Selanik Askeri Rüştiyesi'ni bitirdi, Manastır Askeri İdadisi'ne girdi. 13 Mart 1899 : İstanbul Harp Okulu Piyade sınıfına Detaylı HALKIN DOKTORLARINDAN KORKUYORLAR
BALIKESİR - 30.09.2014 HALKIN DOKTORLARINDAN KORKUYORLAR Balıkesir Tabip Odası Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Hüseyin Gündoğdu, Ankara ve Hatay Tabip odaları üyelerinin Gezi Parkı olayları sürecinde hukuka aykırı Detaylı Temsil Tazminatı. I-Genel Açıklama
Temsil Tazminatı I-Genel Açıklama Temsil tazminatı, 12 Şubat 2000 tarih ve 23962 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4505 sayılı Sosyal Güvenlikle İlgili Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Detaylı ÜLKEMİZDE HUZURU BOZMAK İSTİYORLAR
Meslek odaları ve bazı sivil toplum kuruluşları, son günlerde yaşanan iç kargaşalarda meydana gelen ölümler, Türk Bayrağına ve Atatürk heykellerine yapılan saldırılar üzerine sağduyu çağrısında bulundu. Detaylı Harp Akademileri Kanunu (Resmî Gazete ile yayımı : 31.5.1989 Sayı : 20181)
835 Harp Akademileri Kanunu (Resmî Gazete ile yayımı : 31.5.1989 Sayı : 20181) Kanun No. Kabul Tarihi 3563 y 24.5.1989 Amaç ve kapsam BÎRtNCt BÖLÜM Amaç, Kapsam, Tanımlar MADDE 1. Bu Kanunun amacı; Harp Detaylı Batı Karadeniz Gezi Programı Safranbolu, Kastamonu, Amasya, Samsun 21-24 Kasım 2013
Batı Karadeniz Gezi Programı Safranbolu, Kastamonu, Amasya, Samsun 21-24 Kasım 2013 Tur Danışmanımız: Ali Canip Olgunlu Öne Çıkanlar: UNESCO Dünya Miras listesindeki Safranbolu ve tarihi mimarisini günümüze Detaylı ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIġI GÖREV RAPORU. BOSNA-HERSEK ZĠYARETĠ GÖREV RAPORU 1. Konunun Evveliyatı
BOSNA-HERSEK ZĠYARETĠ GÖREV RAPORU 1. Konunun Evveliyatı Ormancılık alanında Bosna-Hersek ile işbirliğini geliştirmek amacıyla Başbakanlık Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı aracılığıyla iki Detaylı Surre Alayı. Surre-i Hümâyun. Altınoluk. Surre Alayının Güzergâhları. Surre Alayının Güvenliği. Surre Alayının Yola Çıkması
Surre-i Hümâyun Altınoluk Surre Alayının Güzergâhları Surre Alayının Güvenliği Surre Alayının Yola Çıkması Surrenin Vapur ve Trenle Yollanması Surre Alayının Dönüşü Kaynakça Surre Alayı Surre-i Hümâyun Detaylı KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA
KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA Chp Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Kahramanmaraş ın Elbistan İlçesi nde siyaseti sadece insan için yaptıklarını, iktidara gelmeleri halinde terörü sonlandırıp ülkeye huzuru getireceklerini Detaylı Müşteri: Üç gece için rezervasyon yaptırmak istiyorum. Tek kişilik bir oda.
TURKISH DIAGNOSTIC TEST BY TURKISH DEPARTMENT This examination is designed to measure your mastery of the Turkish language. The test is multiple choices based and is there for diagnostic purposes to assess Detaylı Atatürk ün Hayatı 1881-1938
Atatürk ün Hayatı 1881-1938 Atatürk ün Soyağacı Atatürk ün Doğduğu Ev Selanik - 1881 Atatürk ün Annesi ve Babası Ali Rıza Efendi Zübeyde Hanım Harp okulundan yüzbaşı rütbesi ile mezun oldu 11 Ocak 1905 Detaylı KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ İnkilap Tarihi ve Atatürkçülük - 1. ÜNİTE -
-. ÜNİTE - Mustafa'da Çocuktu Selanik'in Sosyal ve Kültürel Yapısı 5. Soruda yer alan çok farklı ırkların bir arada yaşaması şehrin çok uluslu bir yapıda olduğunu ve kültürel yapının zengin olduğunu kanıtlamaktadır. Detaylı Radyo. Bayram teklifi. MUSTAFA Kemal Atattürk 16 Mayıs ta annesiyle vedalaşıp Bandırma Vapuru
17 MAYIS 2013 0 212 260 23 60-0 212 260 52 29 %50 ye varan indirimler Bayram teklifi MUSTAFA Kemal Atattürk 16 Mayıs ta annesiyle vedalaşıp Bandırma Vapuru ile Beşiktaş tan Samsun hareket etti. Bu Beşiktaş Detaylı Selanik(1Gece)-Atina(2 Gece)-Kalambaka/Meteora-Kavala(1Gece)
Selanik(1Gece)-Atina(2 Gece)-Kalambaka/Meteora-Kavala(1Gece) TUR PROGRAMI 14.10.2013 P.tesi İSTANBUL-SELANİK/THESSALONİKİ Akşam belirlenen yer ve saatlerde hareket. İstanbul Tekirdağ yolu üzerinden İpsala Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim