admin – The Burn Rate
Posted on March 13, 2015 March 15, 2015 Leave a comment on Eleman Aranıyor
Posted on March 2, 2014 March 2, 2014 Leave a comment on Teknopark Mevzuatı: Girişim Sermayesi için bir katalist mi yoksa geciktirici mi?
17 Aralık’tan bu yana olanlarla ilgili yazmayacağım. Zaten yazılacak, çizilecek bir şey varsa da bana düşmez. Bu süreçte tuttuğum bir taraf yok ama eleştirdiğim konular var onlar da bende saklı kalsın.
Ama bazı gözlemlerimi paylaşmak istiyorum. Belki girişimci arkadaşlarımızın da dikkatini çekmiştir bunlar. Bence kronik bir sorunun sonuçlarını görüyoruz.
Siyasi ortamda yürümeyen bir ortaklık var, artık oldukça bariz. Bundan yıllar önce başlayan “sevgi ve saygı” dolu ilişki bugün başka bir şekile büründü. Tatsız ve aşındırıcı bir hal aldı. Win – Win ya da Kazan – Kazan olarak başlayan iş modeli tamamen değişti.
Bu Türkiye’de alışageldiğimiz bir durum. Sadece Meclis koridorlarında değil. İş hayatında da benzer olaylar oluyor. Fakat olan olayların en ilginç yanı, tüm suçlama, tartışma ve sürecin halka açık bir şekilde, gözlerimizin önünde oluyor olması.
Fırsattan istifade girişimci arkadaşlarımıza ortaklıklar konusunda birkaç hatırlatma yapmak istedim.
Kuralları ve sınırları tanımlanmayan ve kağıt üzerinde açıklıkla belirtilmeyen her ortaklık bir çıkmaza girebilir (Tecrübeye dayalı olarak gireceğini söyleyebilirim). İsterseniz kardeşiniz, isterseniz amcaoğlu’nuzla yapın, asker arkadaşınız ya da ilkokul arkadaşınızla yapın, ortaklık özellikle şirket ortaklığı ticari bir ilişkidir ve ortakların hakları, çıkarları ve araçları bir ortaklık sözleşmesi ile düzenlenmelidir.
Kısa bir örnek paylaşayım…
En yakın dostunuzla %50 – %50 ortak olduğunuz bir şirket kurdunuz. İşler iyi gitti. Şirket büyüdü, gelişti. Yabancı firmaların Türkiye pazarındaki rakibi oldunuz. Onları rahatsız ettiniz. Ve bir gün şirketinizi satınalmak isteyen stratejik bir yatırımcı belirdi. Size şirketin 100%’ü için bir teklif sundu. Siz rakamı beğendiniz. En yakın dostunuz veya ortağınız ise beğenmedi. Ortağınızla konuştunuz, tartıştınız uzlaşamadınız. Yatırımcı soğudu. Bu arada odağınızı kaybettiniz ve şirketin büyümesi yavaşladı. Aradan 1 sene geçti. Kavga ettiniz. Birbirinizi suçladınız. Hala hissedar olduğunuz şirkette çalışmayı bıraktınız. Şirket daha az çekici oldu ve maalesef yatırımcılar masadan kalktı.
Ortaklık sözleşmesi olsaydı “kilitlenen” bu süreci, mahkemelik olmadan ve zaman kaybetmeden aşmanız mümkün olurdu. Örneğin şirket değerlemesinin nasıl yapılacağı ile ilgili bir madde yazardınız ve 3. bir kişi ya da şirketin hangi metodla değerleme yapacağını belirler, o değeri kabul etmek zorunda kalırdınız. Yatırımcının teklifi bu değerlemenin altındaysa, ikiniz de reddederdiniz. Ortağınız yine de değeri kabul etmiyorsa ve süreci tıkıyorsa, yine dava açardınız ama bu sefer sözleşmeye uymadığı için eliniz daha kuvvetli olurdu.
Bunun gibi örnekleri çoğaltmak mümkün. Eminim sizin de başınızdan geçen yığınla savaş hikayesi vardır.
Amerika’da çalıştığım süre içerisinde bu tür kilitlenmelerin daha az olduğunu gözlemledim çünkü hemen her girişimin ilk günden itibaren bir ortaklık sözleşmesi oluyor. Türkiye’de ise uzlaşmazlıkların hepsi davayla çözümlenmeye çalışılıyor. Belki de ortaklık koşulları, hakları bir ortaklar sözleşmesinde önceden tanımlansa, davaya bile gerek kalmayacak.
Biliyorsunuz Win – Win olarak tanımlanan iş modelleri var. Ben kazanayım sen de kazan. Mantıklı. Özellikle iş hayatında hepimizin oluşturmak istediği bir model.
Ama Türkiye’de yeni bir model var. Bu model bugünlerde siyasi ortamda da kendini gösteriyor. Girişimlerde, şirketlerde hatta holdinglerde ortaklar arasında da sık sık görülüyor. Ben bu modele “Lose – Lose More” diyorum. Yani ben kaybedeyim ama sen daha çok kaybet.
Gerçekten geriye dönüp baktığımda, neredeyse kronik bir şekilde, Türkiye’de çoğu ortaklık uzlaşmazlığı bu iş modeline dönüşüyor ve olan güzelim şirkete, yaratılan değere oluyor. Sokaktaki tabiriyle ortaklar kendi ayaklarına sıkıyorlar. Yukarıda bahsettiğim örnek de buna benziyor. Sonunda kazanan kimse olmuyor. Sebebi hırs, ego, koltuk, statü, veya karizma diyebilirsiniz ama bir şekilde insanlar bu sürece girip inatlaşabiliyorlar. Sonunda olan bir çuval incire oluyor. (An itibariyle Dolar: 2.32, Euro: 3.20)
Bu yüzden Türkiye’de bu düşünce yapısının değişmesi için siz girişimcilere çok iş düşüyor. Sağlıklı, dengeli ve iyi tanımlanmış ortaklıklar yaparak ortaklık kültürünün gelişmesine büyük bir katkınız olabilir. Ortağınız kim olursa olsun, şirketi kurduğunuz anda bir avukat tutun ve bir ortaklık sözleşmesi hazırlatın ve imzalayın. Belki o sözleşmeye hiç bakmayacaksınız ama işler çok iyi ya da çok kötü gittiğinde sözleşmenin elinizin altında olması, ortaklığın kurallarının belirlenmiş olması çok faydalı olacak ve büyüme aşamasında olan bir firmanın ivme kaybetmemesini sağlayacaktır.
Yatırımcı olarak bizim de masaya getirdiğimiz değerlerden birisi bu. Dengeli, sağlıklı ve iyi tanımlanmış ve daha da önemlisi büyümeye hazır bir ortaklık yapısı kurgulamak. Girişimci ekibin ortaklık ilişkisi nasıl tanımlanmış, merak ettiğim konuların başında geliyor.
Siz siz olun bir girişime başlıyorsanız mutlaka bir ortaklık sözleşmesi hazırlatın ve ortaklarınızla imzalayın. Yoksa ileride bir gün kendinizi ortağınızla beraber kimin daha çok “kaybetmesi” gerektiğini hesaplarken bulabilirsiniz.
Posted on January 24, 2014 January 29, 2014 Leave a comment on Kaybettiren Ortaklıklar
Amerika’dan Türkiye’ye döneli neredeyse 6 sene oldu. Zaman, tahmin ettiğimden hızlı, yoğun ve bir o kadar da renkli geçti. Edindiğim tecrübeleri ve gözlemlerimi paylaşmak için uzun zamandır bir blog başlatmayı düşünüyordum. Her defasında araya bir şeyler girdi ve bu projemi öteledim. Her işte olduğu gibi blog başlatmak da özen, zaman ve disiplin istiyor. Sonunda 2014 hedeflerimden birisi olarak blog’umu başlatmaya karar verdim.
Genelde teknoloji, yatırım ve girişimcilik konularında yazacağım. Belki arasıra tutkulu olduğum diğer konular, spor ve motosiklet hakkında da yazarım.
Bu işe kalkışırken bana teknik konularda destek olan ve yazmam konusunda sürekli cesaretlendiren dostum Pamir’e buradan teşekkür etmek isterim.
Bu senenin zor bir sene olacağını düşünerek blog’uma “Burn Rate” ismini verdim. Burn Rate bizim sektörde sıkça kullanılan bir terim. Kelime kelimesine olmasa da nakit “yakma” hızı olarak tercüme edebiliriz. Basit bir tanımla, bir şirketin ya da startup’ın karlılığa ulaşana kadar sermayesini tüketme hızı diyebiliriz.
Örneğin, bu yılın başında elinizde 1M TL nakdiniz var ise ve Haziran ayına geldiğinizde elinizde 400K TL kaldıysa, şirketinizin burn rate’i: 600,000TL / 6 ay ya da 100,000TL/ay’dır. Haziran ayında elinizde 400K TL kaldıysa ve burn rate’iniz 100,000TL / ay ise, elinizdeki paranın size kaç ay yeteceğini hesaplamak oldukça kolay, 400,000TL / 100,000TL= 4 ay. Bu durumda daha yıl bitmeden elinizdeki paranın biteceğini görebilirsiniz. (Bu tabi ki çok basit bir hesaplama, daha detaylılarını yapmak mümkün.)
Burn rate’i bilmenin önemi de aslında budur. Yani sermayenizin size ne kadar yeteceği ya da yeni yatırım arayışınızın ne kadar yetmesi gerektiğini gösteren önemli bir metriktir. Girişimci olarak bu rakamı iyi bilmeniz ve takip etmeniz gerekir. Tabi eğer yüksek oranda karlı bir şirketiniz var ise ve nakit yakmıyorsanız bu oranın önemi azalır. Öte yandan burn rate’inizin sabit olmayacağını ve sürekli değişebileceğini gözönünde bulundurmanız gerekir. Eğer burn rate’iniz artarsa elinizdeki 400,000TL size 4 ay’dan daha kısa bir süre yetecektir.
Son günlerde 2014 ile ilgili türlü ekonomik öngörüler konuşuluyor. Hakikaten belirsizlik ve istikrarsızlık ortamında ne olacağını kestirebilmek oldukça güç. Tabi ki bu durum hem makro hem de mikro ölçekte piyasalara yansıyor. Döviz kurlarındaki oynamalar neredeyse duygusal bir endekse bağlı gibi. Durum böyle iken girişimci olmak hayli zor bir iş. Hele bir de elinizde kısıtlı kaynak varsa, henüz karlılığa ulaşmamışsanız ve yatırım arayışı içindeyseniz. Belki de bu belirsizlik ortamında yapılabilecek en iyi şey burn rate’inizi çok iyi analiz etmek, takip etmek, ölçmek ve kontrol altına almak olabilir. Stratejik olarak elinizdeki sermayenin size daha uzun bir süre yetebilmesi için daha uzun soluklu bir iş planı üzerinde ilerleyebilirsiniz. Sonuçta belirsizlik geçici olacaktır. Dolayısıyla bu belirsizlik sürecini atlatmak ve girişiminizi hayatta tutabilmek için nereye para harcadığınızı iyice gözden geçirin derim. Bir başka deyişle kritik olmayan tüm harcamaları minimuma indirin ve nakit yakış hızınızdaki olası oynamaları önceden tespit etmeye çalışın.
Biz yatırımcılar için de durum çok pembe değil. Her ne kadar yatırımların devam edeceğini düşünsem de, yapısal riskin pazarın gelişimini yavaşlatacağını düşünüyorum. Yanlış anlaşılmasın, karamsar değilim ama ihtiyatlıyım. Cirolarının tamamı ya da büyük çoğunluğu TL olan şirketlerin kurdaki oynamalardan etkilenmesi kaçınılmaz. En basit örnek olarak şirketlerin ciroları artarken, kurdaki artıştan dolayı, ciro artışının şirket değerine birebir yansımamasından ve erimesinden bahsedebilirim. Kur riski girişimciden çok yatırımcıyı düşündürebilir, finansman ve çıkış açısından sorun yaratabilir.
(Euro / TL 2008: 1,88 / 2013: 2,97)
Geçen seneye ve 2014’ün ilk günlerindeki gelişmelere bakılırsa, bu sene dalgalı belki de fırtınalı bir denizin içinde olacağız. Ama denizcilerin dediği gibi “sakin bir deniz hiçbir zaman iyi bir kaptan yetiştirmez”.
Herkese başarılı bir 2014 dilerim.
Posted on January 7, 2014 January 7, 2014 Leave a comment on 2014