Diyarbakır Mail Grubu: Mayıs 2009
Eski Diyarbakır Sinemaları, Anılar
Grupta yayınlanan Mehmet ve Ergün Beylerin maillerini arşim blogumuza ekledim:Mehmet MERCAN 'dan:Değerli grup dostlarıma.Hepinize, herkese gönül dolusu selamlar.Sevgili Ergun kardeşimizin bizimle paylaştığı anekdotları ve “Sinema anıları” çok hoştu.İnanıyorum ki hemen herkesin hayatında hoş bir sinema anısı vardır.Özellikle de evlerine yakın yazlık sinema olanların DAM sefaları…Ne güzel anılardır…Benim de var.Ve aşağıda bunları paylaşmak istiyorum.Hoşça kalın, sevgiler. Saygılar…Mehmet Mercan------------ --------- --------- ---“40 Kısım tekmili birden…”Eskiden halkın tek eğlence mekanlarıydı sinemalar.Gerçi Diyarbakır’da tiyatro yapan gruplar da gelip, gidiyordu. Ama bunlar yetersiz kalıyordu.En uzun süreli tiyatro gösterileri yaz mevsimi boyunca Dağkapı’da günümüzde hastaneler yolu olarak bilinen Dr. Yusuf Azizoğlu caddesi üzerinde, eski Öğretmen Okulu yerindeki TİYATRO Bahçesi’nde yapılırdı.Buraya gelen gruplar aylar boyunca gösteri yapar giderlerdi.Kente sıkça gelen Muammer Karaca, Avni Dilligil, Kemal Dirim, İsmail Dümbüllü gibi ünlü tiyatrocular, Zati Sungur, Abra Kadabra gibi ünlü illizyonistler ilgi görürdüÖzellikle Kemal Dirim, sahnelediği eserdeki diyaloglarda kentin tanınmış tipleriyle ilgili espriler yapar, büyük alkış alırdıTiyatrolardan başka kantocular, meddahlar, ses sanatçıları da gelirdi. Bunların bazıları Dağ Kapıdaki Tiyatro Bahçesi’nde ya da Yeni Şehir Sinemasında gösteri yaparken, bazıları da büyük kıraathanelerin sahnelerine çıkarlardı…Evet. Kent içindeki bazı Kıraathanelerde de sahneler vardı. Kente gelen küçük tiyatro ve kanto yapan gruplar da bu sahnelerde gösterilerini sunarlardı.Sinemaların film afişleri kentin çeşitli semtlerinde boş duvarlara asılırken, ayrıca da faytonlarla sokak sokak gezdirilir, megafonla filmlerin tanıtımı yapılırdı.Tanıtım yapılırken de bu filmlerin “büyük fedakarlıklarla” getirildiği özellikle vurgulanırdı.Biz çocuklar, “40 kısım tekmili birden” Kızılderili, kovboylu, Tarzanlı macera filmlerini tercih ederdik.1940’lı yıllarda Çarşamba ve cumartesi günleri talebelere ve askerlere indirimli tarife uygulanırdı.Cuma günleri de “kadınlar Matinesi” vardı.Bazen paramız, bilet almamıza yetmezdi.Bunun için filmin başlamasını bekler 5-10 dakika sonra kapıcıya cebimizdeki parayı vererek içeriye dalardık.…………..1940’lı yıllarda bir ara dram konulu Mısır filmleri moda oldu.Mısır filmlerinde yeri geldikçe hüzünlü şarkılar, gazeller söylenirdi.Bu tür filmlere dublaj sırasında ünlü Türk sanatçılarının şarkıları eklenirdi…Özellikle bu kadınlar bu filmleri seyrederken gözleri şişerdi ağlamaktan.Bundan esinlenen Türk film yapımcıları da benzer filmler çevirmeye başladılar.En çok “Zengin çocuk, fakir kız” temaları işleniyordu.Bir de birbirine aşık olan, ama kavuşamayan kız ve erkekten birinin veremden ölmesi…1950’lı yıllarda bu kez komedi filmleri moda oldu.Şarlo, Lorel Hardi, Jeri Levis, Dane Key filmleri tutununca bizimkiler de hemen komedi filmlerine yöneldiler.1960’lı yıllarda ise bu kez erotik filmler piyasa çıktı.1970’lerde de vurdulu, kırdılı KARETELİ filmler…Hoş bu tür filmlerin günümüzde de ilgi gördüğün söylenebilir……………..Size, kardeşim Kadri’den dinlediğim HOŞ bir sinema OLAYINI anlatmak istiyorum.1968 yılı yazında Karacadağ’ın öte yüzünde Siverek’e yakın Kaynak Şantiyesindeki karayolları 9. Bölge Müdürlüğü çalışanları fırsat buldukça bazı geceler Siverek’e gidip yazlık sinemalarda film seyrediyorlardı .Dağ başlarında kurulan şantiyelerde başka türlü zaman geçmiyor çünkü.Bir akşam yine bir araya gelip grup halinde Siverek’teki bir yazlık sinemaya gitmişler.Başlamışlar beklemeye.Saat 20.oo’de başlaması gereken film bir türlü başlatılmıyormuş .15-20 dakika geçmiş, yarım saat geçmiş. Film bir türlü başlamıyor.Seyirciler başlamışlar homurdanmaya, ıslık çalmaya, gazoz şişelerine vurmaya…Bizim karayolculardan biri bir ara yanından geçen sinema personeli teşrifatçıya sormuş.-Hemşerim film niye başlamıyor?.Teşrifatçı gayet pişkin cevap vermiş.-Abe, bir aile kaldı o da gelsin, hemen başlayacak…- ……..Bir de ünlü bir Ergani fıkrası var.Hani Ergani’nin simgesi kutsal Zülküf Peygamber dağı var ya.O nedenle Ergani’de her 10 erkekten en az 6’sının 7’sinin adı ZÜLKÜF’tür.Günün birinde, bir sinemada anons yapılmış.-Zülküf bey, lütfen müdüriyete gelin, ziyaretçiniz var.Ve sinema boşalmış…Ergün EŞSİZOĞLU 'ndan :Sevgili Arkadaşlar,Mehmet Mercan abimiz yarışma sorularını sorarken farkındamısınız, hani derler ya "bam telinden vurmak", işte tam da böyle yapıyor. Mehmet abiye ne kadar teşşekür etsem yeridir diyorum, kendi adıma.Ben her sorudan sonra dalıp gidiyorum. Her soru bana geçmişi yaşatıyor. Bu hafta sinemalarla ilgili olarak sorduğu soru da, beni çocukluğumdan gençliğime kadar geçen sürecteki sinema anılarına götürdü.Silvan'da ki evimizin toprak damından, yazlık sinemayı çok yakından net olarak seyredebiliyorduk. Bazen de Silvan Postahane'sinin müdürü olan Kirvemin sürekli olarak kiraladığı locasından film izlerdik.Kirvemin bir özelliği daha vardı. Türkan Şoray aşığı idi. Sırf Türkan Şoray Filmlerini rahatlıkla izleyebilmek uğruna bir aile locasını bir yıllığına kiralardı. Kirvemin hanımı ile az kavgalarına şahit olmadım, Türkan Şoray uğruna.:)))))Silvan sinemasına ilişkin bir anım da, babamla birlikte Osman Bölükbaşını dinlemeye gitmemiz ve Silvan sinemasındaki o toplantıdan sonra babamın sigarayı bırakmasıdır, hep hatırlarım. Birde tıklım tıklım dolu olan sinemadaki Silvan'lılara Osman Bölükbaşı'nın "Bütün Türkiye'de, beni dinlemeye gelenler bana oy verse, ben tek başıma iktidar olurum" demesini de unutamam.Konu sinemalardan açılınca sizlerle sinemalarımızı da içeren bir yazımı paylaşmak arzusundayım. Umarım beğenirsiniz:BİR ZAMANLARBen 78 kuşağındanım. Bizim kuşaktan olanlar bilirler, sinemalar bizim çocukluğumuzun ve gençliğimizin vazgeçilmez sosyal aktivetelerinden birisiydi. Hele benim çocukluğumun geçtiği yerlerde, Diyarbekir'de ailecek yazlık sinemaya gitmek en büyük zevklerimizdendi. Genellikle Cumartesi Akşamları sinemaya gitme günümüzdü. Şayet o gün babamın bütçesi müsaitse, o akşam Fayton'la giderdik. Müsait değilse yürüyerekte olsa gitmek zevkliydi doğrusu. Çünkü sonun da sinemaya varma umudu taşımamız, neşemizi eksiltmiyordu. O dönemin sinemaları bir çay bahçesi gibiydi, önceden ayrıltılan masamızda ailece oturup, filmin başlamasına kadar anacığımın hazırladığı çörek ve börekleri tadarken babamın ısmarladığı yerli imalat, Diyarbakır'da üretilen, gazozları yudumlardık. O dönemde sinema sektörüne damgasını, Adana'da ki, sinema Sektörü ile ilgili firmalar vuruyordu. Adana'da ki firmaların tercihlerine de Adana'daki Tarımın en büyük meta'sı olan Pamuk üretiminin durumu yön veriyordu. Şayet o sene Adana'da tarımda olumlu gelişmeler olacaksa, Adna'da ki ilgililer hemen İstanbula yön veriyordu. "Bu sene çekilecek filmler ağırlıkla komedi olmalıydı". Tersi bir durum sözkonusuysa Dram ağırlıklı çekiliyordu filmler. Yani anlayacağınız bizler Adanadaki Duruma göre sinemada ağlıyor veya gülüyorduk. Bizim eğlencemize ,sinema salonuna vardıktan sonra onlar yön veriyordu. Zavallı anamı az ağlatmadı, Adanadakiler. İşin ilginci bizi ağlatanları bilmeden ağladık, bilmeden güldük. Ünversiteye geldiğim yıllarda ilk seneydi, yurtta oda arkadaşım bana Sovyet Rusyanın ilk yıllarında yazılmış Kominist parti tarihi ile ilgili bilgiler içeren kitabını vermişti. Üçüncü sınıfa geldiğimde Stalin tarafından yazılan Kominist partisi tarihi kendinden öncekileri yalanlayarak anlatıyordu bir çok şeyi. Ünversite bittiğinde de, Brejnevin tarih bilgileri ise kendinden öncekilerin papucunu dama atıyordu.Şimdilerde yazılacak tarih bilgisini ise merakla beklemekteyim doğrusu. İnanıyorum ki Rusyada ısmarlama yazılan, O andaki yönetimin felsefesine uygun yazılan her tarih, kendinden öncekilerin tarih bilgilerinin izlerini silmekte bir hayli zorlanmıştır. Ve her yeni yazılan tarih kendinden öncekine, kendi terminolojisindeki kavramları layık görmüştür.Eskiyi yaşayanlar yeniye dönek, şerefsiz, hain derken, yeniler ise eskilere klasik söylemle gerici, statükocu ve yobaz diyordu. Bir liderin "doğrudan sapmışlar" dediğine, kendinden sonraki ise, içgüdüsel duyguları ile dahada şaha kalkarak "hain ve işbirlikçi" diyerek, bir öncekinin sürmesi onu tatmin etmemiş olacak ki, taaa deniz aşırı ülkede yaşadığı ortamlara öldürücü göndererek işini oralarda görmüş.Bunun adına da ülke ve vatan için temizlik demişler. Temizlikçiden sonra gelenler ise ,temizlikçinin hiçte zannedildiği gibi temizlik yapmadığını gerek içte, gerekse dışta ortalığı pisletmekten öteye gitmediğni söylemişlerdir. İşte ben böyle her ısmarlama yazılan "resmi tarihleri " okuduğum da ,aklıma Adana'da Sinema sektörüne yön verenler gelir.Zavallı hüngür hüngür ağlayan anam gelir. O zamanda anama çok üzülürdüm. Çünkü yaşayarak seyrediyordu, hissediyordu.Birilerinin o sene, ısmarlama çevirttikleri filimlerle onun ağlaması gerektiğine hükmettiğini bilmeden ağlıyordu. Ismarlama Resmi tarih ağzıyla konuşanların da, benim annemden hiç farkı yok. Onlar da nerde karşı çıkıp, nerede alkışlaması gerektiğine kendisi karar vermiyordu ki. Siyasetin Adanaları karar veriyor ve Resmi tarih ağzıyla konuşanlarda uyguluyorlar. Anamızı ağlatanları tanımadan, önümüze konan senaryolara ağlamayalım dersem, çok şeymi istemiş olurum? Önümüze sunulanlarla yetinmeyip, ezberlememiz istenen söylemlerle değil, işin perde arkasına yönelik olarak bütün yönleriyle görmeye çalışmalıyız desem, çok şey mi istemiş olurum? Analiz ve gözlem yapmasını hayatın her alanında becerebilsek ,olayın bütün boyutlarını görmeye çalışsak, sadece bulunduğumuz pencereden ve bizlere sunulan ve servis edilenlerle değil de, bağımsız bir pencereden de bakabilmeyi becerebilsek, zannediyorum geçmişten geleceğe daha parlak ışıklar tutacağız. Sevgi, Barış, ve Demokrasi adına.sevgiyle kalın.
Biji Göztepe (Ergün Eşsizoğlu)
Kadifekale'nin etrafı, genellikle 90 lı yıllardan sonra hızlı biçimde köylerinden göç ettirilen Kürt'lerin yerleşim alanı olmuş.Diyarbakır yahoo grubun toplantısında dikkatimi bir duvar yazısı çekti:bu yazı bana göre çok şey anlatıyor. Bilmiyorum sizlerde de aynı şeyleri çağrıştırdı mı acaba?Birarada yaşama bu kadar güzel anlatılabilir mi?Yeni kuşak Kürt gençleri göç ederek geldikleri yeni mekanlarına nasıl da hemen adapte olmuşlar, giyim kuşamları ve ilişkileri ile farkettiniz mi?Biji yazdığı gibi, Göztepe'yi de yazan bu gençlerin, hayattan beklentilerini yakalayan ve anlayan, değişimi ve dönüşümü de sağlayacak.İşte bu dinamizmi yakalayamayanlar, reel hayatı kendi hayal dünyalarındaki gibi zannedenler, değişimin arkasından sürekli nal toplayacakları gibi, bir türlü halkı suçlamaktan ve kendilerini kahraman görme hastalığından kurtulamayacaklar diye düşünüyorum.sevgiyle kalınergün
Tepkiler: Ödüllü Yarışma, Soru 6 !
Değerli büyüğümüz Mehmet Mercan'ın sorularını hazırladığı yarışmanın 4. sorusu :(cevap an altta)Değerli Grup dostları;Hepinize, herkese gönül dolusu selamlar.4’ncü ve 5’nci sorularımızla ilgili çok güzel ve değerli cevaplar galdi. Bu sayede PTT ile ilgili hem bilgilerimizi, hem anılarımızı tazeledik, hem de birikimlerimizi paylaştık.Evet gerçekten çok güzel oldu.Sevgili Ergun Eşsizoğlu dostumuzun anılarına, Sevgili Halit Ötük kardeşimizin bir telefon fıkrası ile verdiği cevap renk kattı anılarımıza.Gerçekten PTT binasında özellikle telefon görüşmelerinde FIKRA olabilecek davranışlar yaşanıyordu.Birini de izin verirseniz ben anlatayım. Bu gerçek bir anıdır…Vakit geceydi ve her zamanki gibi salondaki banklarda oturmuş telefon bekliyordum.Vatandaşın biri de kabinlerden birinde telefonla görüşüyordu. Aniden elektrikler kesildi. Zifiri kanalıkta adam daha çok bağırmaya başladı.- Sesim geliiii?...Karşıdaki, herhalde sesinin geldiğini söylemiş olacak ki adam bu kez,-Bahan bax, burada ceryanlar kesildi heberin ola…” dedi.…………………Bu gün aşağıda sunacağım 6’ncı sorunun kahramanı da bir fotoğraf.1950 yılı öncesinde yine Çiftkapı surları üzerinden çekilmiş, İnönü Caddesinin eski halini gösteren bir fotoğraf.Henüz PTT binası, Ziraat Bankası, Merkez bankası ve diğer binaların yapılmadığı yıllar.Sadece Bab-e Kal ziyareti ile bitişiğindeki 1940’lı yılların başlarında yapılmış sinema binası görünüyor.ŞİMDİ GELELİM SORUMUZA;