Download "Tire Müzesi'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşlarından Bazı Örnekler (XVIII-XX. yy.)"
1 Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 50:1 (2009), ss.l Tire Müzesi'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşlarından Bazı Örnekler (XVIII-XX. yy.) H. KAMiL BiÇİCİ DR., GAZi Ü. FEN-EDEBiYAT FAKÜLTESi SANAT TARİHİ BÖLÜMÜ Özet Tire Müzesi'nde bulunan Osmanlı dönemi süslemeli mezar taşları (18-20 yy.) konulu bu çalışmada 25 mezar taşı yer almıştır. İncelenen mezar taşlarında tarihi bilinen bütün örnekler XVIII. yüzyıl başı ile XX. yüzyıl ilk çeyreği arasındadır. 25 örnekten 8 tanesi XVIII. yüzyıla, 14 tanesi XIX. Yüzyıla aittir. 3 tanesi de XX. yüzyılın başlarına ait dönemdedir. Bunların içlerinde üzerinde tarih olmayan 12 adet mezar taşı da XVIII. ile XIX. yüzyıllar arasında tarihlenebilir. Mezar taşlarının hepsi mermer malzemeden yapılmıştır. Mezar taşlarının büyükten küçüğe doğru yükseklikleri 128 cm. ile 34 cm., genişlikleri 64 cm. ile 25 cm., kalınlıkları ise 9 ile 5 cm. arasında değişmektedir. Genel olarak ele aldığımız bütün mezar taşlarından 21 tanesi kitabelidir. 25 mezar taşından 2 tanesi erkek mezarı, 23 tanesi kadınlara ait olabileceği düşünülen mezarlardır. Süsleme konusu olarak bitkisel, nesneli, geometrik ve figürlü bezerne unsurları ve yazı kullanılmıştır. Bitkisel tasvirler içerisinde en çok akantus, servi, gül,!ale, kır çiçekleri, bazen tek, bazen çiçek demetleri şeklinde, bazen de mimari ve geometrik unsurlarla beraber işlenmiştir. Nesneli bezemelerde vazo, meyve kasesi, inci motiflerine yer verilmiş; geometrik süslemelerde ise çarkıfelek, burma, ışın çubuğu, hilal, saç örgüsü, testere dişi motifi tasvir edilmiştir. Cami, türbe ve evlerin yer aldığı tarihi bulunan mimari tasvirler 1773 ile 18 I 3 tarihleri arasındaki yaklaşık 40 yıllık bir zaman dilimini kapsamaktadır. Anahtar Kelimeler: Mezar taşı, bitkisel, kitabe, süsleme, mimari.
2 110 H. Kamil Biçici Abstract Some Examples of the Decorated Gravestones at Tire Museum (18th_zoth centuries) The gravestones found at Tire Museum, which are included in the catalogue in this article, date between 18 1 h-20 1 h centuries. Eight of twenty five stones are from ıgth century, fourteen from 19 1 h century, and 3 belong to the turn of the 20th century. Gravestones were made of marble. The heights of the stones are between cm, their widths are between cm, with a thicknesses of between 5-9 cm. All of the gravestones have inscriptions except only four ofthem. Inscriptions on twenty samples were laid diagonal, and one ofthem was laid ina linear system, el ev en of gravestones are in good condition, ten in dirt and sixteen stones broken. Two of twenty five are mal e gravestones and 23 female. While scarping was used in making the gravestones, painting were used as the main decoration technique and inscriptions of stones were colored. Most of the inscriptions and decorations are relieved. Decoration subjects seen on gravestones are phytomorphic, geometric, objective, calligraphic and figurative. Most of the floral decorations are naturalistic. Acanthus, cypress, flowers, vases, fruit dishes and other floral compositions where used altogether. Architectural composition of the mosques, tombs and houses are dated between 18 1 h and 19th centuries. Keywords: Gravestone, floral, epitaph, decoration, architectural. GİRİŞ Ölümden sonra hayatın devam ettiği ve tekrar diriliş inancıyla, ölen insanlar için mezarlar açmak, o mezarlar üzerine taş dikmek binlerce yıldır süregelen bir adettir. İnsanımız da bu adete bağlı kalmış, Orta Asya'dan itibaren XX. yüzyıl başlarına kadar devam eden zaman dilimlerinde, birbirinden değerli eserler vermiş, eşsiz bir olgunluğa ve estetik değere ulaşılmıştır. İlk devirlerde düz ve yüksek taşları mezarın yerini belli etme amaçlı dikerlerken, bu taşlara zamanla fıgüratif özellikler de eklenmiş; Göktürkler döneminde taşlar, giderek insanı hatırlatan heykel halini almıştır. Selçuklular döneminde ise genellikle sandukalı ve şahideli mezar taşları yapılmıştır. Eski gelenek ve inançların etkisiyle süslemeler ve motifler işlenmiş, yazı eskiye oranla daha fazla önem kazanmıştır. Osmanlının ilk zamanlarında, çağına göre yeni bir anlayışla, daha çok iyi işlenmiş bitkisel, hayvansal ve fıgüratif bezemeli mezar taşları karşımıza çıkmıştır. Klasik devrin Osmanlı mezar taşları ise, daha ağır başlı bir anlatım içerisindedir. Bunu çiçek motifleriyle süslü Lale devri mezar taşları izler. XVIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise dış etkilerin tesiriyle süslemelerdeki dinginlik zamanla kaybolmuştur.
3 Tire Müzesi 'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşları lll Barok devrin mezar taşları biçim, görünüş ve motif yönünden daha hareketli ve kıvrımlıdır. 1 Çeşitli akımlar, sanatçılar tarafından Osmanlı toplumuna özgün bir biçimde sentezlenerek yorumlanmıştır. Bunun sonucunda Batı kaynaklı çiçek ve yaprak motifleri mezar taşları üzerinde yer almaya başlamıştır. Etkili olan sanat akımlarının etkisiyle kurdelalara sarılmış güller, lale, sümbül, karanfil ve servi ağaçları mezar taşları üzerinde yoğun olarak kornpozisyona katılmıştır. 2 Osmanlının ilk devirlerinden başlayarak, son zamanlarına kadar devam eden örneklerin sergilendiği Tire Müzesi'ndeki mezar taşları; müzeye çeşitli cami, türbe hazirelerinden ve mezarlıklardan getirilmiştir. Taşlar kendi döneminin beğenileriyle süslü, değişik kompozisyontarla bezelidir. Bu konu üzerinde durulmasının sebebi, bugün var olan fakat kısmen zarar görmüş taşların kaybolmadan veya ağır bir tahribata uğramadan özelliklerini ortaya çıkarmak Türk mezar taşları içerisinde hak ettiği yere koymaktır. Ayrıca, Tire'nin kimlik belgesi olan mezar taşlarına eğilerek kime ait olduğunun bulunması hedeflenmiştir. Zaman içerisinde her yerde olduğu gibi Tire mezar taşları gerek doğa, gerek insan ve gerekse hayvanlar tarafından gün geçtikçe tahribata uğramaktadır. Geçmişle gelecek arasında bir köprü vazifesi gören bu tür sanat eserlerimizi korumak, tanıtmak, insanlarımızı bilinçlendirmek gerekmektedir. Bunların yanında, Tire kültür ve sanatını araştıranlar içinde faydalı bir rehber olabileceğini düşündüğümüz için bu konuyu araştırdık. Tire Müzesinde, bütün veya parça halinde iki yüzün üzerinde mezar taşı bulunmaktadır. Bu mezar taşlarının bir kısmı Erken Osmanlı, bir kısmı Beylikler, çoğunluğu da XVIII-XX. yüzyıla ait mezar taşlarıdır. Tire Mezar taşları şüphesiz müzede yer alanlarla sınırlı değildir; Tire'nin içerisinde ve köylerinde eski camiierin ve türbelerin bir kısmının haziresinde, asri mezarlıkta mezar taşları bulunmaktadır. Konumuz olan süslemeli mezar taşları ise müzede yaklaşık olarak altmış adet civarındadır. Müzede yer alan mezar taşlarının bazıları toprak altında veya taşların arkasında duvara dayalı vaziyettedir. Ayrıca, bir kısmının da nispeten iyi durumda olmadığı gözlenmiş ve makale içinde hepsini ele almanın yayınlama açısından zorluğu sebebiyle XVIII- Bkz. Metin Haseki, Plastik Açıdan Türk Me=ar Taşları, (İstanbul: DGSA Yayın no:61, 1984), s.! O. Bkz. Haseki, a.g.e., s. lo.
4 112 H. Kamil Biçici XX. yüzyıllara ait toplam 25 mezar taşı, incelenerek katalog çalışmamızda yer almıştır (Tablo I-IV). Kİtabelerin bazıları aşınmış veya bulundukları konum itibarıyla okumaya elverişli olmadığından eksik okunmuştur. 3 Mezar taşlarında tarihi bilinen bütün örnekler XVIII. yy. başı ile XX. yy. ilk çeyreği arasındadır. Katalog çalışmasında, giriş, değerlendirme ve karşılaştırma yapılırken, 2004 yılında bitirdiğirniz doktora tezinden ve aynı konulu üniversitemizce desteklenen bilimsel araştırma projesi örnek alınarak değerlendirilmiş ve alıntılar yapılmıştır. 4 TiRE MÜZESi MEZAR TAŞLARI FotoğrafNo: 1, Çizim No: I, Tarih: H.ll48/M.l735 Kime Ait Olduğu: Ümmühan Hatun Kitabesi: -Ah -Merhume ve -Mağfure leha -Ümmühan Hatun-Ruhuna fatiha -Sene Ölçüler: Boy: 95 cm. En: 36 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Geometrik (ışın çubuğu, yürek) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Dikdörtgene yakın gövdeli olan, alt kısımdan üst kısma doğru, her iki yönden genişleyerek devam eden mezar taşının, gövdesi ile üç parçalı tepelik kısmını basık kemer biçimli bir bordür ayırmaktadır. Bu bordürle birleşen yuvarlak kemer biçimli silmenin içinde, bir merkezden çıkarak dağılan yelpaze, yarım rozet çiçeği, istiridye veya damla motifı gibi motifleri de andıran ışınsal çubuk motifleri işlenmiştir. Yazı şeritleri altı satır halinde taşın yüzeyi yürek motifini andırır şekilde oyulup, kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-2: FotoğrafNo: 2, Çizim No: 2, Tarih: H.ll54/M.l741 Kime Ait Olduğu: Emine Kİtabelerin okunmasında emeği geçen Doç. Dr. Abdülkadir Dündar'a, Gazanfer Giltar'a, Esra Yıldız'a, Yüksel Çiçekdal'a katkılarından dolayı teşekkür ederim. Bu çalışmayla ilgili proje Gazi Üniversitesi Rektörlüğü Bilimsel Araştırma Projeleri Birimince desteklenmiştir. Bu desteklerinden ötürü kendilerine bir teşekkürü borç bilir, saygılarımı sunarım.
5 r Tire Müzesi 'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşları 113 Kitabesi: -Ziyaretten murad hernan -Duadır bugün bana -ise yarın sanadır-merhumeve mağfure, -Emine ruhuna -El fatiha -Sene 1154 Ölçüler: Boy: 82 cm. En: 30 cm. Kal.: 9 cm. Konu: Bitkisel (rozet), geometrik (ışın çubuğu, yürek) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Alttan üste doğru dikdörtgene yakın gövdeli, üç parçalı tepeliği bulunan mezar taşının, gövde ile tepelik kısmını basık kavisli kemer biçimli bir bordür ayırmaktadır. Bu bordürle stilize edilmiş bir çiçek birleşmekte ve üst tarafında da bir merkezden dağılan dokuz dilimli, yarım rozet çiçeği, yelpaze, istiridye veya damla motifini hatırlatan ışın çubukları motifi yer almaktadır. Kİtabenin bulunduğu kısmın yüzeyi yürek motifini andırır biçimdedir. Yazı şeritleri yedi satır olarak kabartma görünümünde taşın yüzeyi oyularak verilmiştir. Mezar Taşı No M-3: FotoğrafNo: 3, Tarih: H.1161/M.1748 Kime Ait Olduğu: Ayşe Kitabesi: -Eyledi rıhlet cinane Ayşe -Buy-u cennetten duyunca rayiha - Ey ziyaret eden kabrimi, -Ruhu şad olsun okuyun -Bir Fatiha sene 1161 Fi N (Ramazan) 21 Ölçüler: Boy: 91 cm. En: 44 cm. Kal.: 8 cm. Konu: Bitkisel (rumi, palmet, kır çiçeği), geometrik (mukarnas, testere dişi) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Taşın gövdesinin alt kısmı toprağa gömülü vaziyettedir. Alt kısımdan üst kısma doğru genişleyerek devam eden tepelikli mezar taşının, gövde ile tepelik kısmını yatay bir silme ayırınaktadır. Bu silmenin üstünde barok etkili bitkisel unsurlar, rumi ve patınetler vardır. Bunlar dekoratif bitkisel süsleme unsurunu oluşturmuşlardır. Gövde ile tepelik kısmı arasında iki yatay bordür vardır. Bu bordürlerin üsttekinin içerisinde mukarnası hatırlatan geometrik şekiller işlenmiştir. Alt yatay silmenin altındaki yan köşelerin içlerinde ise birer stilize edilmiş yaprakların arasına altı yapraklı ro zet çiçekleri yerleştirilmiştir. Yazı şeridini çepeçevre kuşatan bordürün içinde M harfini andıran ve testere dişini hatırlatan, zikzak yapan
6 ı 14 H. Kamil Biçici motifler dizilmiştir. Kitabeler dört satır halinde şahidenin yüzeyi oyularak ve kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-4: Fotoğraf No: 4, Çizim No: 3, Tarih: H.ll87/M.l 773 Kime Ait Olduğu: Hacı Ahmed Ağa kızı Hatice kadın Kitabesi: -Hüve'l hallaku'l-baki -Çuvalcı Hacı Ahmed Ağa kızı - Merhume ve mağfure leha, -Hatice kadın ruhuna -Fatiha -Sene 1187 Ölçüler: Boy: 85 cm. En: 37 cm. Kal.: 6 cm. Konu: Bitkisel (akantus, rozet, yıldız), geometrik (hilal), nesneli (cami) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Üst kısmı kırık ve eksik olan taşın gövdesinin alt kısmı toprağa gömülü vaziyettedir. Üçgen bir tepeliği bulunan dikdörtgene yakın gövdeli şahide, yanlardan aşağıya doğru daralan biçimde ele alınmıştır. Taşın alınlığında yer alan cami motifi ve nebati unsurlar kompozisyonu oluşturmaktadır. Cami motifi üç cephelidir. Kubbesi alemli ve dilimlidir. Kubbe yatay bir silme üzerine oturmaktadır. Cephesinde yuvarlak kemer biçimli üç adet pencere işlenmiştir. Bu cephenin altındaki cephede üç adet kare biçimli yatay ve dikey çizgilerle taranmış şebekeli pencereler ile kesme taş örgülü duvarı işlenmiştir. Ayrıca bu ve bunun altındaki cephenin iki yanında birer kubbe olmak üzere toplam dört kubbe daha bulunmaktadır. Kubbeler küçük, alemli ve dilimlidir. Caminin giriş cephesinin ortasında yuvarlak kemer biçimli, iki kanatlı bir kapısı ve kesme taş örgülü duvarı göze çarpmaktadır. Caminin arkasında ve sağında birer minaresi vardır. Minarelerin arasında ve kubbelerin üstünde iki adet yıldız çiçeği ve üç adet 5 yapraklı çiçek yerleştirilmiştir. Yazı şeridini üstten yatay bir şerit çevrelemektedir. Kitabe taşın yüzeyinde, çerçeveler içinde beş satır halinde kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-5: FotoğrafNo: 5, Çizim No: 4, Tarih: H.1200/M Kime Ait Olduğu: Şerife Fatıma kadın
7 Tire Müzesi 'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşlan 115 Kitabesi: -Ah mine'l-mevt -Bu merkade her kim ederse dua -Ede malışerde şefaat mücteba, -Hacı Kuzu kerimesi merhume -Şerife Fatıma kadın - Ruhuna Fatiha, -Sene 1200 Ölçüler: Boy: 86 cm. En: 40 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (akantus, enginar, servi), nesneli (ev)seçilıniştir. Tanım ve Kompozisyon: Alt kısmı toprağa gömülü olan taş, iki yandan aşağıya doğru inildikçe daralan, dikdörtgene yakın gövdeli bir görünüm arz etmektedir. Yazının bulunduğu gövde kısmı ile üçgen tepelik kısmını birbirinden yatay bir silme ayırmaktadır. Yan yana ve arka arkaya sıralanmış bulunan sekiz adet evle bir şehir manzarası verilmeye çalışılmıştır. Bu evlerin en solunda ve sağında birbirine simetrik gelecek bir biçimde yerleştirilmiş olan barok karakterli stilize edilmiş S ve C kıvrımlı akantus yaprakları en üstte bir kartuş motifıyle birleşmektedir. Evler sivri külahlı, üçgene yakm çatılıdır. Cephelerinde kare ve yarım yuvarlak kemer biçimli, içieri yatay çizgilerle kesilmiş veya bakiava dilimleriyle taranmış şebekeli birer pencere yer almaktadır. Evlerin duvarları kesme taş duvar örgülüdür. Taşın merkezinde enginarı hatırlatan irice bir çiçek ve evlerin aralarında üç adet servi göze çarpmaktadır. Yapılarm yan yana ve arka arkaya dizilişleri zayıf da olsa bir derinlik hissi uyandırınaktadır. Kitabeyi üstten yuvarlak kemer biçiınli bir şerit kuşatmakta ve bu şerit iki yandan birer sütunceye oturmaktadır. Bu şeridin üst iki yanının köşelerinde kalan kısımlarında stilize edilmiş birer akantus betimlenmiştir. Yazı şeridi silınelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde dört satır halinde kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-6: FotoğrafNo: 6, Çizim No: 5,Tarih: H.l227/M.1812 Kime Ait Olduğu: Hacı İsınail kerimesi Fatıma Kitabesi: -Hüve'l hallaku'l-baki -Müyesser oldu bana şehadet -İlahi sen nasib eyle saadet -Bulmaz taki Resulünden şefaat -Makrime Zade Hacı İsmail -Kerimesi Fatıma ruhuna -Fatiha -sene Muharrem Ölçüler: Boy: 124 cm. En: 36 cm. Kal.: 5 cm.
8 116 H. Kamil Biçici Konu: Bitkisel (akantus, kır çiçeği, gül, incir, menekşe, servi, yıldız), nesnel i cami, vazo) seçilmiştir. Tamm ve Kompozisyon: Üçgen bir tepeliği bulunan taş, yanlardan aşağıya doğru inildikçe daralan bir görünüm arz etmektedir. Gövde ile üçgen tepelik kısmını birbirinden yatay bir silme ayırmaktadır. Komposizyonda cami ve natürmort konusu işlenmiştir. Taşın sol kısmında iki cepheli bir cami ve caminin üst cephesinde büyük, alt cephesinde küçük kubbesi yer almaktadır. Caminin kubbesi alemlidir. Caminin kubbeleri dilimli bir örtüye sahip olup, kubbeler düz ve iki yana doğru kavis yapan alttaki cephe gibi çift sıra profil üzerine oturmaktadır. Cephede bir adet yuvarlak kemer biçimli, içieri bakiava dilimleriyle taralı, şebekeli penceresi ve kesme taş duvar örgüsü vardır. Alttaki cephede ortada yuvarlak kemer biçimli, içieri bakjava dilimleriyle taralı bir pencere ve kesme taş örgülü duvarı yer almaktadır. Caminin sağ bitişiğinde bir kaide üzerinde minaresi yükselmektedir. Minarenin solunda beş yapraklı bir yıldız çiçeği, üç adet servi ve taşın sağ kısmında bereket boynuzu şeklinde bir vazo içerisinden çıkan, dört adet gül, iki adet incir gibi motifler birbiri ardınca sıralanmıştır. En üst sağ kısımda üç yapraklı bir yonca göze çarpmaktadır. Kitabeyi çeviren silmenin üst yan köşelerinin içlerinde stilize edilmiş birer kır çiçeği işlenmiştir. Kitabe dikdörtgen çerçevelerin içinde yedi satır halinde kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-7: FotoğrafNo: 7, Tarih: H.1228/M.1813 Kime Ait Olduğu: Netise Hanım Kitabesi: -Hüve'l-baki -Ola tirdevs-i alada makamı -ide zevk-ü sefalarını nihaye -İslambollu Sırakeş İsmail -Ağa Kerimesi merhume Netise Hanım -Sene 1228 Ölçüler: Boy: 117 cm. En: 36 cm. Kal.: 8 cm. Konu: Bitkisel (akantus, kır çiçeği, servi, leylak), nesneli (cami, türbe) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Alttan üste doğru gidildikçe genişleyen, dikdörtgene yakın gövde biçimli olan şahide, müze duvarına dayalı şekilde durmaktadır. Üçgen tepelik kısmında mimari ve bitkisel kompozisyon ele
9 Tire Müzesi 'nde Bulunan Siislenıeli Mezar Taşları 117 alınmıştır. Kubbeli ve cami ile türbeyi hatırlatan üç birim, bu birime ait duvarlar, muhtemelen iki mimari yapıya ait kısımlar, yapıların aralarında serviler ve leylağı andıran bir çiçek tasvir edilmiştir. Kitabe şeritleri ile üstteki üçgen alınlığı yatay bir şerit ayırmaktadır. Bu şeritin hemen altındaki köşeliklerde stilize edilmiş birer çiçek bulunmaktadır. Yazı şeritleri eğimli olup altı satır halinde, silmelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde kabartma görünümünde ele alınmıştır. Mezar Taşı No M-8: FotoğrafNo: 8, Çizim No: 6, Tarih: H.l284/M.l867 Kime Ait Olduğu: Fatıma Hanım Kitabesi: -Hüve'l-baki, -Hayf esbak-ı Müftü ali cenahın hemşeri, - Fatıma şivende kıldı ukbay-ı makam, -Muzmir zübed-ü salah olmuş idi... kim, -Karı zikr el mahile taat idi her subh u şam, -Tab-ı pakinde Seha Manend Hanım hatm olub, -Nail-i lutf eyler idi, -hu gibi ber-vefk -kam, - Oldu şehr içre sebeb bir -Cami in ihyasına, -Eyledi hıref takvim ile, -İlkii-yı nam, -Hazret-i Zehra olub, -Ruz-ı cezada yaveri, -Ta ula aremgahı, -Ravza-i daru's selam, -Ah edcıb hatif, -Yedi tarih, -Eyledi hayfa bekaya Fatıma Hanım makam,-... ruhu içün Fatiha, sene 1284 Ölçüler: Boy: 120 cm. En: 47 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (kıvrık (kurdela) seçilmiştir. dal, mimoza), geometrik (su yolu), nesneli Tanım ve Kompozisyon: Üst kısmı eksik olan taş, alttan üste doğru genişliyerek devam eden dikdörtgene yakın gövdeli bir form arz etmektedir. Taşın üzerinde yarısı göze çarpan bir kurdela, kurdelanın iki yanında aşağı doğru sarkan mimozalar göze çarpmaktadır. Ayrıca mezar taşının etrafını kıvrılarak giden su yolu motifı ile kıvrık dal motifı çevrelemektedir. Yazı şeritleri silmelerin oluşturduğu 8 çerçeve içinde, 14 satır halinde kabartma görünümünde işlenmiştir. Mezar Taşı No M-9: FotoğrafNo: 9, Çizim No: 7, Tarih: H.1285/M.1868 Kime Ait Olduğu: Hacı Mustafa kerimesi Fatıma
10 118 H. Kamil Biçici Kitabesi: -Hüve'l-hayy, sene Hamizcioğlu Hacı -Mustafa Kerimesi Fatıma -Ruhuna fatiha Ölçüler: Boy: 92 cm. En: 33 cm. Kal.: 5 cm. Konu: Bitkisel (palmiye, palmet) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Alt kısımdan üst kısma doğru, her iki yönden genişleyerek devam eden, sivri tepelikli mezar taşının, gövde ile tepelik kısmını yarım yuvarlak kemer biçimli bir bordür ayırmaktadır. Bu bordürün üst tarafında stilize edilmiş ve üstüne bukle haline getirilmiş palmiye yaprakları ve altında da palmeti hatırlatan bir motif yerleştirilmiştir. Yapraklar üste, sağa ve sola doğru kıvrılarak devam etmektedir. Yazı şeritleri soldan sağa doğru eğimli bir şekilde, dört satır halinde kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-10: FotoğrafNo: 10, Çizim No: 8, Tarih: H.1314/M.1896 Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: -Ah mine'l-mevt, sene Va'z-ı harnlem ba'is oldu derde itti mübtela -Cem olub geldi tabibler itdiler bunca deva -Cam-ı lebriz ecel olmuş heya çare yok -0 sebeble eyledim ben nagihan-ı cürm-ü bekaya - Bırakıp bunda eviadım hedaya Ölçüler: Boy: 80 cm. En: 35 cm. Kal.: 6 cm. Konu: Bitkisel (akantus, gül, kır çiçeği, rozet) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Taşın alt gövde kısmı eksiktir. Alt kısımdan üst kısma doğru her iki yönden genişleyerek devam eden dikdörtgene yakın gövdeli mezar taşının gövde ile tepelik kısmını yarım yuvarlak kemer biçimli bir bordür ayırınaktadır. Bu bordürlin üst tarafında karşılıklı olarak dizilmiş barak etkili S ve C kıvrımlı akantuslar, yapraklar ve rozet çiçeğini andıran bitkisel unsurlar yanlardan aşağıya doğru kıvrılarak bükülmektedir. En üst kısımda gül veya bir kır çiçeği, onun altmda akantus yaprakları karşılıklı olarak dizilmesiyle bir kalp biçimini yansıtmaktadır. Yanlardan çıkan yapraklar çeşitli yönlere doğru hareket etmektedir. Mevcut yazı şeritleri eğimli bir şekilde, silmelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde altı satır olarak kabartma görünümünde verilmiştir.
11 Tire Müzesi'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşları ı 19 Mezar Taşı No M-11: FotoğrafNo: ll, Çizim No: 9, Tarih: H.l320/M.l902 Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: -Küllümen aleyha fan, 21 Ramazan sene 1320, -Eylemiş tahsil-i kemal hem müderris dersini, -Daima ettirdi hem va'z-ı nasihat-ı Arabi Maskat re's Manisa ceddi Arabi, -Alemi tedris-i flinun ile daima tevhide idi, -... fazıl-ı mükemmel hemde bizim ümehi idi -Hazret-i Abdülkadirinin ikbal-i zakiri, -Hem Şah-ı Nakşibend'e dahi musib idi, -Hodavend rıza zikre ya şefıi'l-müznibi... Ölçüler: Boy: 121 cm. En: 45 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (palınet, rumi) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Gövdesinin alt kısmı eksiktir. Alt kısımdan üst kısma doğru genişleyerek devam eden mezar taşının, gövde ile sivri tepelik kısmını yuvarlak kemer biçimli yatay bir silme ayırmaktadır. Bu silmenin üstünde, stilize edilmiş dallar, rumi ve patınetlerden oluşan unsurlar vardır. Bunlar dekoratif süsleme unsurunu oluşturmuşlardır. Kitabeler eğimli bir şekilde, silmeterin oluşturduğu çerçeveterin içinde onbir satır olarak, kabartma görümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-12: FotoğrafNo: 12, Çizim No: 10, Tarih: H.l326/M.l908 Kime Ait Olduğu: Emir Hacı Osman kerimesi Fatıma Kitabesi: -Ah ınine'l-mevt -Va'z hamtim sebeb oldu açıldı ciğerpare - Bulmadı gitti etibba derdüne çare -Ayırdı mevt oldu kanadım gözüm -Kaldı öksüz iki körpe kuzum -Terk-i fani eyledim ah ederek -Akranım ibret al sun beni yad ederek -Kabrimi her kim ziyaret eylerse -Ruhuma mutlak bir fatiha ihsan eyleye -Emir Hacı Osman kerimesi Fatıma, -Ruhuna Fatiha, 4 Muharrem ü'l-haram Ölçüler: Boy: 80 cm. En: 32 cm. Kal.: 5 cm. Konu: Bitkisel (ayçiçeği, gül, kır çiçeği, kozalak) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Mezar taşı kırık olup, duvara dayalı vaziyettedir. Alt kısımdan üst kısma doğru, her iki yönden genişleyerek devam eden mezar taşının, dikdörtgene yakın gövdesini ve tepelik kısmını yarım yuvar-
12 120 H. Kamil Biçici lak kemer biçimli bir bordür ayırmaktadır. Bu bordürlin üst tarafındaki merkeze ayçiçeği yerleştirilmiştir. Taşın üst kısmını sıra halinde giden yapraklar ve dallar bir halka veya çelenk biçimi oluştunnuşlardır. Bu halkanın tam ortasında kozalak, motifine benzer bir motif konulmuştur. Halkanın alttan gövdeyle birleştiği yere bir gül ve onun altında kalan iki yana karşılıklı olarak stilize edilmiş bir kır çiçeği dizilmiştir. Mevcut olan yazı şeritleri silmelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde sekiz satır olarak kabartma halinde verilmiştir. Mezar Taşı No M-13: Fotoğraf No: 13, Çizim No: 11, Tarih: H.1341/M.l922 Kime Ait Olduğu: Mustafa Ağa kerimesi Nuriye Hanım Kitabesi: -Sene 1341, Ah mine'l-mevt -Henüz yirmi yaşında -iken veremden vefat -Eden muhtar oğlu -Mustafa Ağa Kerimesi -Nuriye Hanım ruhuna -Fatiha Ölçüler: Boy: 113 cm. En: 25 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (boru, menekşe) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Üst kısmı sivri kemer biçimli olan şahide, üstten alta doğru gidildikçe daralan biçimdedir. Gövdesi dikdörtgene yakm forında ele alınmıştır. Tepelik kısmmın merkezinde menekşeyi hatırlatan üç yapraklı büyük bir çiçek ve yanlarmda küçük birer çiçek işlenmiştir. Çiçeklerin altında iki boru çiçeği tasvir edilmiştir. Kitabe şeritleri ile tepelik kısmını yarım yuvarlak kemer biçimli bir silme ayırmaktadır. Yazı şeritleri silmelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde sekiz satır halinde kabartma görünümünde işlenmiştir. Mezar Taşı No M-14: Fotoğraf No: 14, Çizim No: 12, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Süsleme Kitabesi: -Ah mine'l-mevt -Bu merkade her kim ederse dua -Ede mahşerde şefaat mücteba, -... efendinin Ölçüler: Boy: 78 cm. En: 42 cm. Kal.: 7 cm.
13 Tire Müzesi'nde Bulunan Siislemeli Mezar Taşları 121 Konu: Bitkisel (akantus, horoz ibiği, Jale, kozalak, servi, yıldız), geometrik (hilal, inci, yumurta dizisi), nesneli (cami, türbe, medrese, sütunce) seçilmiştir. alt kıs Tanım ve Kompozisyon: Dikdörtgene yakın gövdeli şahidenin, mından üst kısmına doğru genişleyerek devam eden üçgen tepeliği bulunmaktadır. Alt kısmı bulunmayan mezar taşının, gövde ile tepelik kısmını yatay bir silme ayırınaktadır. Bu silmenin üst ve alt kısımlarında mimari, bitkisel ve geometrik özellikli tasvirler bulunmaktadır. Tepelik kısmmm solunda yalnızca kubbesi gözüken bir birim, onun yanında büyükçe kubbesi olan tek katlı, üç pencereli cami, caminin bitişiğinde minaresi, minarenin altında yine yalnızca kubbesi verilmiş bir birim, bu birimin üstünde medreseyi hatırlatan iki kubbeli, kapıları ve pencereleri olan bir yapı, caminin üstünde de duvarlar yer almaktadır. Cami ve medresenin arasmda ve üstünde servi ağaçları, laleyi hatırlatan çiçek, çam kozalağı, yıldız çiçekleri, hilal ve horoz ibiği çiçeği işlenmiştir. Bu bezemenin hemen altında iki sıra halinde yatay ve yuvarlak kemer biçimi i bir kuşak yer almaktadır. Yazı şeridini çeviren çift sıra yarım yuvarlak kemer biçimli kuşağın içinde yumurta ve inci dizileri birer arayla dizilmişlerdir. Üst her iki köşesinin içlerinde birer stilize edilmiş akantus yaprakları göze çarpmaktadır. Ayrıca akantus yaprakları her iki alt köşede birer sütunce şeklini almıştır. Yazı şeritleri dört satır olarak kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-15: Fotoğraf No: 15, Çizim No: 13, Tarih: Tarihi belli değildir. XVIII. yy. olabilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: -Ah mine'l-mevt, -Deriga ukba azın kıldı dünyadır şehadetine, -Veladeti gayretle ol gidip İrınadı ev lada, nur bağ-ı izzet-i bad-ı ecel yıktı, -Cihanda terk etti ahir mevsu meyveyi sadededir, -Ma Kevser mai içur Lütfi eelisi haşri huriye, -HGda... itdi tel'in-i cenaatı hülyada, -... cenneti al ada. Ölçüler: Boy: 128 cm. En: 48 cm. Kal.: 9 cm. Konu: Bitkisel (akantus, kır çiçeği), geometrik (hurma), nesneli (sütun ce) seçilmiştir.
14 122 H Kamil Biçici Tanım ve Kompozisyon: Alt kısımdan üst kısma doğru genişleyerek devam eden tepelikli mezar taşının, gövde ile tepelik kısmını iki sıra halinde yatay bir bordür ayırmaktadır. Tepelik kısmının her iki tarafında birbirine simetrik vaziyette barok karakterli C ve S kıvrımlı yapraklardan oluşan kompozisyon görülmektedir. Ortada akantus motifleri birbirine simetrik biçimde yerleştirilmiş ve yaprakların arasından çıkan yapraklar ve kır çiçekleri her iki yöne doğru kıvrılmışlardır. Tepelik kısmı ile kitabeyi ayıran iki yatay silme arasına hurma motifı yerleştirilmiştir. Yazı şeritlerini üstten yarım yuvarlak kemer biçimli bir silme çevirmektedir. Silmenin alt kısımları akantuslardan sütün başlığı haline getirilmiş birer sütunçeye oturmaktadır. Bu silmenin üst iki yan köşelerinde C ve S kıvrımlı ve stilize edilmiş akantuslar göze çarpmaktadır. Kitabeler eğimli bir şekilde, silmelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde dokuz satır halinde ve kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-16: Fotoğraf No: 16, Çizim No: 14, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden xvnr. yy. olduğu düşünülebilir Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Süsleme Kitabesi: -Hüve'l hallaku'l-baki -İlahi ente rahmani Recai minke gufranı -Vela te'hüz bi'isyani ve kemmil külle noksani -... temaşa eyleye eden cenabı,-... Ölçüler: Boy: 101 cm. En: 47 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (akantus, gül, armut, erik, enginar, kır çiçeği, servi, yıldız), geometrik (hurma, hilal), nesneli (cami, türbe, kase, sütunce) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Mezar taşının alt kısmı yoktur. Alttan üst kısma doğru gidildikçe genişleyen forınludur. Üçgen tepelik kısmı ile gövde kısmı birbirinden yatay bir silmeyle ayrılmaktadır. Cami, türbe, çeşitli bitkisel unsurlar ve kase içinde meyveler bir arada konu edilmiştir. Taşın orta kısmında üç cepheli, iki ıninareli bir cami ve türbe karşımıza çıkmaktadır. Cami alemli, dilimli kubbe örtülüdür. Caminin ve türbenin kubbesi yatay profil üstüne oturınaktadır. Caminin üst cephesinde üç, alt cephesinin dört adet yuvarlak kemer biçimli açıklık bulunmaktadır. En alt
15 Tire Müzesi 'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşları 123 cephedekilerden ortadaki, soldaki ve sağdaki dikey bir çizgiyle iki kanada ayrılmış olan bir açıklıktır. Caminin üç kapısı olması kuvvetle muhtemeldir. Kare şeklindeki olup, içieri karelere bölünmüş diğer kısımlar penceredir. Caminin sağında ve solunda silme üzerinde annudi kaideli birer minare yükselmektedir. Minareler alemli ve külahlıdır. Gövdelerinde üçer mazgal pencere, birer şerefe, birer şerefe kapısı yer almaktadır. Sağdaki türbenin cephesinde içi bakjava dilimleriyle taranmış iki penceresi dikkat çekmektedir. Türbenin önünde enginarı andıran bir motif tasvir edilmiştir. Bu yapının arkasında serviler yerleştirilmiştir. Taşın en üst kısmında altı yıldız çiçeği, bir hilal, caminin solunda bir meyve kasesinin içerisinde iki erik, bir armut, üste doğru kıvrılarak çıkan üç adet gül motifi işlenmiştir. Tepelikle gövde kısmını ayıran yatay silmenin alt iki yanında, C ve S kıvrımlarmdan oluşan birer akantus üstte birleşmektedir. Köşelerde akantusun yanmda ikişer gül ve içi tanecikli birer bitkisel motif sıralanmıştır. Kİtabenin iki yanmda birer sütunceye oturan, stilize edilmiş akantuslardan oluşan birer sütun başlığı dikkat çekmektedir. Sütuncenin gövdesi hurma şeklinde kıvrılarak devam etmektedir. Kitabeyi üstten stilize edilmiş barok karakterli S ve C kıvrımları yapan akantus yapraklarının iki yönden devam ederek üst ortada birbirleriyle birleşınektedir. Yazı şeritleri eğimli bir şekilde, siltnelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde beş satır olarak kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-17: Fotoğraf No: 17, Çizim No: 15, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: -Ah mine'l-mevt Ölçüler: Boy: 47 cm. En: 35 cm. Kal.: 9 cm. Süsleme Konu: Bitkisel (kır çiçeği, servi, yıldız), geometrik (hurma, hilal), nesneli (cami, türbe) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Taşın gövdesinin büyük kısmı eksiktir. Şahide alt kısımdan üste doğru gidildikçe genişleyen, dikdörtgene yakın gövdeli biçiınlidir. Üst kısmı üçgen alınlıklı bir tepelikle son bulmaktadır. Gövde kısmı ile tepelik kısmını yatay bir silme birbirinden ayınnaktadır. Kompozisyonu mimari birimler ve çeşitli bitkisel unsurlar oluşturmaktadır.
16 124 H. Kamil Biçici Alınlığın sağ kısmında bulunan cami ile sol kısımda yer alan kubbeli yapılar dilimli birer örtüye sahiptir. Caminin kubbesinde bir kısmı gözüken alemi vardır. Kubbe tek sıra halindeki düz yatay silmenin bulunduğu kasnağa oturmaktadır. Caminin üst cephesinde yuvarlak kemer biçimli, içieri dikey çizgiyle kesilmiş dört pencere dizilmiştir. En soldaki pencere kare şeklinde olup, yatay çizgilerle işlenmiştir. Alt cephe tek sıra silmenin altında, bir tane kare biçimli, içi yatay çizgilerle ayrılmış ve şebekeli pencere, kanatlı iki pencere ve bu pencerelerin ortasında iç içe olan yuvarlak kemer biçimli, dikey çizgiyle kesilmiş bir kapıyla birlikte ele alınmıştır. Caminin alt cephesinin en sağında kare görünümlü, içi bakiava dilimleriyle başka bir pencerede tasvir edilmiştir. Caminin sol bitişiğinde bir kaide üzerinde yükselen ıninaresi bulunmaktadır. Minarenin solunda başka bir cami veya türbe olabileceğini düşündüğümüz kubbeli ve çift cepheli bir yapı daha yer almaktadır. Kubbe cephesinin sol kısmı ele alınmamıştır. Cephelerinde yarım yuvarlak kemer biçimli, dikey bir çizgiyle ikiye ayrılmış bir kapısı ve kanatlı ve bak Iava dilimli pencere tasvir edilmiştir. Tepeliğin üst kısmında ve altta yıldız çiçekleri, servi ile üst yanında bir hilal verilmiştir. Kitabeyi üstten yuvarlak kemer biçimli çift sıra bir bordür kuşatmaktadır. Bu bordürlin içinde hurma motifı tasvir edilmiştir. Üst iki yan köşeliklerde kalan panoların içinde birer barok etkili stilize edilmiş kır çiçeği betimlenıniştir. Kİtabenin mevcut olan kısmı eğimli olarak, tek satır halinde kabartma görünümünde işlenmiştir. Mezar Taşı No M-18: Fotoğraf No: 18, Çizim No: 16, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir Kime Ait Olduğu: İbn-iMelik Müderrisi Hacı Mustafa... Süsleme Kitabesi: -Ah mine'l-mevt, -Ziyaretten murad olan duadır, -Bugün bana ise yarın sanadır -Cennet mekan fırdevs-i aşiyan, -İbn-i Melik Müderrisi Hacı Mustafa,-... Ölçüler: Boy: 91 cm. En: 36 cm. Kal.: 5 cm. Konu: Bitkisel (akantus, horoz ibiği, servi), nesneli (cami, sütunce) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Mezar taşının bir kısmı eksik durumdadır. Taşın dikdörtgene yakm gövde alt kısmı, üst kısma doğru gidildikçe genişle-
17 Tire Müzesi 'nde Bulunan Süslemeli Mezar Taşları 125 yen, üçgen alınlıklı bir tepelikle son bulan fonnda ele alınmıştır. Gövde kısmı ile tepelik kısmını yatay bir silme birbirinden ayırmaktadır. Kompozisyonu yalnızca kubbesi verilmiş bir mimari birim ve çeşitli bitkisel unsurlar oluşturmaktadır. Alınlığın üst kısmında stilize edilmiş akantuslar ve akantusların altında da üç adet yarım yuvarlak kemer biçimli kuşak bulunmaktadır. Kuşağın altında cami olması muhtemel kubbeli bir birim göze çarpmaktadır. Kubbenin her iki yanında birer servi yer almaktadır. Caminin kubbesi yedi dilimlidir. Kubbe tek sıra halindeki düz yatay silmenin bulunduğu kasnağa oturınaktadır. Kitabeyi üstten yuvarlak kemer biçimli üç sıra bir bordür kuşatmaktadır. Bu bordür iki yanda alt kenarları yatay silmeli olarak devam etmekte ve alt her iki kenarda akantuslardan oluşan sütunumsu birer başlığa oturmakta ve üst iki yan köşede kalan panoların içinde birer horoz ibiği çiçeği göze çarpmaktadır. Mevcut olan kitabesi eğimli olarak, beş satır halinde kabartma olarak verilmiştir. Mezar Taşı No M-19: Fotoğraf No: 19, Çizim No: 17, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XVIII. yy. olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: Yoktur. Ölçüler: Boy: 62 cm. En: 44 cm. Kal.: 8 cm. Süsleme Konu: Bitkisel (servi, yıldız), nesneli (cami, medrese), geometrik (hilal) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Taşın gövde kısmı eksiktir. Üçgen bir tepeliği bulunan taşın üzerinde mimari ve bitkisel kompozisyon işlenmiştir. Taşın yüzeyinde çift minareli, iki cepheli, kubbesi alemli bir cami yer almaktadır. Cami motifinin üst tarafında hilal ve yıldız çiçekleri göze çarpmaktadır. Kubbeli birimler bir medreseyi hatırlatmaktadır. Caminin kubbesi bir örtüye sahip olup, kubbe yatay çift sıra profil üzerine otunnaktadır. Üst cephede dört adet, ikinci cephede beş adet yuvarlak kemer biçimli, içieri bakiava dilimleriyle veya yatay-dikey çizgilerle taralı penceresi vardır. Cephelerin hepsi yatay profil üzerine oturmaktadır. İkinci cephenin her iki yanında, cephe profili üzerind~ kaideli, şerefeli, bilezikli birer minaresi, minarelerin her iki yanında uçları sağa ve sola doğru kıvrık olan birer servi işlenmiştir.
18 126 H. Kamil Biçici En alt kısımda dört kubbeli bir birim bulunmaktadır. Muhtemelen caminin son cemaati veya camiye bitişik bir medrese verilmeye çalışılmıştır. Kubbeler dilimli ve aralarına uçları kıvrık serviler yerleştirilmiştir. Kubbelerin altında kaş kemer biçiminde üç adet pencere göze çarpmaktadır. Mezar Taşı No M-20: Fotoğraf No: 20, Tarih: Bulunmamaktadır. Bitkisel ve mimari süsleme biçiminden XIX. yüzyıla ait olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: -Hüve'l mu' in, -Ebu! Melik Müderrisi Ölçüler: Boy: 53 cm. En: 35 cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (akantus, servi), nesneli (cami) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Alt kısmı toprağa gömülüdür. Üçgen bir tepeliği bulunan taş, yanlardan aşağıya doğru inildikçe daralan bir görünüm arz etmektedir. Gövde ile üçgen tepelik kısmını birbirinden yatay bir silme ayırmaktadır. Burada mimari ve bitkisel kompozisyon işlenmiştir. Taşın sol kısmında minareli, iki cepheli, kubbesi alemli bir cami yer almaktadır. Caminin yanlarında toplam dört adet servi göze çarpmaktadır. Caminin kubbeleri dilim li bir örtüye sahip olup, kubbe yatay tek sıra profil üzerine oturmaktadır. Cephede üç adet yuvarlak kemer biçimli penceresi, alt cephede de yuvarlak kemer biçimli kapısı vardır. Caminin sağında kaideli, bilezikli, şerefeli, külahlı bir minare yer almaktadır. Taşın sağında ise C kıvrımı yapan stilize edilmiş akantuslardan oluşan betimleme bulunmaktadır. Kitabeyi üstten yarım yuvarlak kemer biçimli bir kuşak çevirmektedir. Bu kuşağın köşelerinde birer stilize edilmiş üç yapraklı motif yer almaktadır. Yazı şeritleri eğimli bir şekilde verilmiş olup, silmelerin oluşturduğu çerçevelerin içinde üç satır halinde kabartma görünümünde ele alınmıştır. Mezar Taşı No M-21: Fotoğraf No: 21, Çizim No: 18, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Lütfi Mustafa kızı Süsleme
19 Tire Müzesi'nde Bulunan Siislemeli Mezar Taşları 127 Kızı Kitabesi: -Ah mine'l-mevt, -Merhum ve mağfurun leha, -Lütfi Mustafa Ölçüler: Boy: 59 cm. En: 3 I cm. Kal.: 7 cm. Konu: Bitkisel (akantus), geometrik (çarkıfelek, ışın çubukları) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Şahidenin alt gövde kısmı eksiktir. Mezar taşı üç dilimli görünüm arz etmektedir. Gövde ile dilimli tepelik kısmını basık kavisli kemer biçimli bir bordür ayırmaktadır. Bu bordürle birleşen ve yuvarlak kemer biçimli bordür içinde bir çarkıfelek, bunun üst tarafında da sekiz dilimli yelpaze, yarım rozet çiçeği, istiridye veya damla motifini hatırlatan ışın çubukları motifi yer almaktadır. En üst dilimin içinde ve diğer köşelerdeki uçların içinde stilize edilmiş barok etkili akantus motifi yerleştirilmiştir. Yazı şeritleri eğimli bir şekilde üç satır halinde, taşın yüzeyi oyulup kabartma görünümünde verilmiştir. Mezar Taşı No M-22: Fotoğraf No: 22, Çizim No: 19, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Ki ta besi: Yoktur. Ölçüler: Boy: 34 cm. En: 38 cm. Kal.: 7 cm. Süsleme Konu: Bitkisel (akantus, gül, rozet çiçeği, servi, yıldız), nesneli (cami) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Büyük kısmı eksik olan mezar taşının üst kısmı üçgen tepeliklidir. Taşın gövde ve tepelik kısmını yatay bir silme birbirinden ayrılmaktadır. Bu silmenin üzerinde soldan sağa doğru, cami ve camiye ait uzun bir cephe sıralanmaktadır. Cephenin üstüne ve altına bitkisel unsurlar yerleştirilmiştir. Taşın sol üst kısmında kubbeli, alemli ve kubbesi dilimle örtülmüş bir cami yer almaktadır. Cephesinde yarım yuvarlak kemer biçimli on adet pencere açıklığı bulunmaktadır. Cami kubbesinin çevresinde bir kısmı veya tamamı verilmiş yıldız çiçekleri, servi göze çarpmaktadır. Taşın sağ kısmında minaresi bulunmaktadır. Minarenin bitişiğinde yarısı verilmiş bir rozet çiçeği ile güller dikkat çekmektedir. Cephenin altındaki
20 r 128 H. Kamil Biçici çift sıra bordürün içinde sıra halinde devam eden stilize edilmiş barok etkili akantuslar yer almaktadır. Mezar Taşı No M-23: Fotoğraf No: 23, Çizim No: 20, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: Yoktur. Ölçüler: Boy: 57 cm. En: 64 cm. Kal.: 6 cm. Süsleme Konu: Bitkisel (lale, servi), geometrik (saç örgüsü), nesneli (revak, sopa, sütun, keçe ), figürlü (keçi, insan) seçilmiştir. Tanım ve Kompozisyon: Bir mezar taşına veya su mimarisi ile ilgili bir yapının süslemesine ait olabileceğini düşündüğümüz taş, kareye yakın formludur. Taşın mevcut olan kısmında bitkisel, figüratif, geometrik ve mimari bezerne ağırlıklı kompozisyon karşımıza çıkmaktadır. Taşın üç kenan yatay ve dikey çift sıra profıllerle çevrilidir. Bu profilin içerisinde devam eden saç örgüsü motifı göze çarpmaktadır. Kompozisyonun üst kısmında kavis yaparak giden yatay bir bordür üzerinde hareket eden veya annesinden süt içen hayvanlar yani beş keçi sıralanmaktadır. Hayvanların çevresinde serviler ve başka cins ağaçlar bulunmaktadır. Sol üst köşede üstünde keçe kıyafeti ve sopası olan bir çoban keçiye doğru sopasını uzatmaktadır. Çobanın yüzü, taş aşınmış olduğun pek belli değildir. Alt kısımda revaklı bir bölüm göze çarpmaktadır. Orta revakın kemeri daha geniş olup içinde tersten laleyi hatırlatan bir ağaç yer almaktadır. Diğer revak bölümlerinin içlerine birer servi yerleştirilmiştir. Revakların yarım yuvarlak kemerleri kaideli, başlıklı sütunlara oturmaktadır. Mezar Taşı No M-24: Fotoğraf No: 24, Çizim No: 21, Tarih: Bulunmamaktadır. özelliklerinden XIX. yy. olduğu düşünülebilir. Kime Ait Olduğu: Bilinmemektedir. Kitabesi: Yoktur. Ölçüler: Boy: 76 cm. En: 36 cm. Kal.: 7 cm. Süsleme
MUĞLA ORTAKENT TE BULUNAN OSMANLI DÖNEMİ SÜSLEMELİ MEZAR TAŞLARI-II
The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science Volume 6 Issue 2, p. 1373-1436, February 2013 MUĞLA ORTAKENT TE BULUNAN OSMANLI DÖNEMİ SÜSLEMELİ MEZAR TAŞLARI-II
Cumhuriyet Dönemi (1929-1961) Gördes'in Geleneksel Süslemeli Mezar
AÜiFD 47 (2006), sayı /, s.. 7 69-7 96 Cumhuriyet Dönemi (1929-1961) Gördes'in Geleneksel Süslemeli Mezar Taşlarından Bazı Örnekler H. KAMiL BİÇİCİ Dr., GAZİ Ü. FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESi abstract The compositions
SAFRANBOLU YÖRÜK KÖYÜ MEZARLIĞINDA BULUNAN SÜSLEMELİ MEZAR TAŞLARI
Sosyal Bilimler Dergisi Sayı: 20 2008 SAFRANBOLU YÖRÜK KÖYÜ MEZARLIĞINDA BULUNAN SÜSLEMELİ MEZAR TAŞLARI Dr. H. Kamil BİÇİCİ Gazi Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü E-mail: hurkamil@gazi.edu.
KASTAMONU HONSALAR CAMİİ HAZİRESİ NDE BULUNAN MEZAR TAŞLARI
Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 6 Sayı: 25 Volume: 6 Issue: 25 -Prof. Dr. Hamza GÜNDOĞDU Armağanıwww.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 KASTAMONU
Bozdoğan-Yazıkent Beldesi Mezarlığı Süslemeli Kadın Mezar Taşları Gravestones of Women With Ornaments at Bozdoğan- Yazıkent Municipality Cemetery Bülent Nuri KILAVUZ Öz Şüphesiz her nefis ölümü tadacaktır.
AYAŞ MEZARTAŞLARI. Bildirimizde; Ayaş ve yakın çevresinde yaptığımız araştırma 6 belirlenen 13 mezar taşı üzerinde durulacaktır.
Sanat Tarihi Dergisi Sayı/ Number: XIV-1 Nisan/ April 2005, 277-307 AYAŞ MEZARTAŞLARI Gül TUNÇEL * Türk Kültürü ve Sanatında mezar geleneği 1 tarihin ilk çağlarından beri önemli bir yer tutmaktadır. Anıtsal
BOZDOĞAN MEZAR TAŞLARI
Sanat Tarihi Dergisi Sayı/Number XIX/2 Ekim/ October 2010, 109-127 BOZDOĞAN MEZAR TAŞLARI Ertan DAŞ Özet Mezar taşları, üzerlerindeki yazı ve süslemeleriyle, ait oldukları dönemin, sanatı, folkloru, dili,
KAYSERİ/GESİ MEZARLIĞI MEZAR TAŞLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME An Evaluation on the Gravestones of the Gesı Cemetery in Kayseri
A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 49, ERZURUM 2013, 359-390 KAYSERİ/GESİ MEZARLIĞI MEZAR TAŞLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME An Evaluation on the Gravestones of the Gesı Cemetery in Kayseri
BEYPAZARI MÜZESİ NDEKİ MEZARTAŞLARI
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 44, 2 (2004) 267-284 BEYPAZARI MÜZESİ NDEKİ MEZARTAŞLARI Gül TUNÇEL * Özet Beypazarı Müzesi ndeki dokuz adet mezar şahidesi, malzeme, form, işleniş
OSMANLI HANEDAN TÜRBELERİNDEN BAZI İŞLEMELİ ÇOCUK SANDUKA KILIFLARININ TÜRK SANATINA KATKILARI
583 OSMANLI HANEDAN TÜRBELERİNDEN BAZI İŞLEMELİ ÇOCUK SANDUKA KILIFLARININ TÜRK SANATINA KATKILARI BARIŞTA, H. Örcün TÜRKİYE/ТУРЦИЯ Osmanlı İmparatorluğu Dönemi nin işlemeleri farklı malzeme kullanılarak,
Beykoz Camilerinde Yer Alan Bezemeli Duvar Saati Örnekleri
SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi Aralık 2013, Sayı:30, ss..155-175 SDU Faculty of Arts and Sciences Journal of Social Sciences December 2013, No:30, pp..155-175 Beykoz Camilerinde Yer
Haziresi. Süleymaniye. Camiinin MEZAR TAŞI GELENEĞİ
Süleymaniye Camiinin Haziresi MEZAR TAŞI GELENEĞİ 62 DERGI9.indd 62 Tarih boyunca insanlar ölülerini değişik şekillerde değerlendirmişlerdir. Kimi zaman yakmış, kuşlara parçalatmış, ağaç kovuklarına saklamış
ÜSKÜP YAHYA PAŞA CAMİİ HAZİRESİNDEKİ MEZARTAŞLARI
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 50, 2 (2010) 243-263 ÜSKÜP YAHYA PAŞA CAMİİ HAZİRESİNDEKİ MEZARTAŞLARI Gül TUNÇEL * Özet Balkanlardaki Osmanlı anıtları bakımından zenginliğiyle
/ Iğdır University / Journal of Social Sciences Sayı / No. 4, Ekim / October 2013: 155-193 Bektaşi Mezar Taşları Üzerine Bir İnceleme: Şemsi Baba Tekkesi Örneği HAZAL CEYLAN ÖZTÜRKER Arş. Gör., Fen Edebiyat
Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Yıl : 2 Sayı : 3 Aralık 2009
TALAS İLÇE MEZARLIĞINDA (CEMİL BABA MEZARLIĞI) YER ALAN BEZEMELİ MEZAR TAŞLARI Sultan Murat Topçu* Özet Bu çalışmada Kayseri ili Talas ilçe mezarlığında yer alan 31 adet bezemeli mezar taşı tanıtılmıştır.
Sanat Tarihi Açısından Duvar Saati Süslemeciliği: İstanbul PTT Müzesi ve İzmir TCDD Müzesi'ndeki Duvar Saatlerinden Örnekler
Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53:2 (2012), ss.147-186 Sanat Tarihi Açısından Duvar Saati Süslemeciliği: İstanbul PTT Müzesi ve İzmir TCDD Müzesi'ndeki Duvar Saatlerinden Örnekler HÜR KÂMİL
Samsun-Çarşamba Rıdvan Paşa Camii Hazîresindeki Mezar Taşları-II 119
ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ SAYI:26-27 SAMSUN 2008 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ SAYI:26-27 SAMSUN 2008 (BİRLEŞİK SAYI) Sahibi: OMÜ İlâhiyat Fakültesi