ADL202U-DAMGA VERGİSİ VE HARÇLAR BİLGİSİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETE
BİR MALİ YÜKÜMLÜLÜK OLARAK DAMGA VERGİSİNİN
TANIMI, NİTELİKLERİ VE UNSURLARI
DAMGA VERGİSİNİN TANIMI VE UNUSURLARI
Damga vergisi, toplumun veya bireylerin gerek kendi aralarında gerek devler ile yaptıkları hukuki işlemleri resmiyete dökmek amacıyla alınan kağıt ya da elektronik belgelere ödenen vergidir. Damga vergisi cebri bir kamu geliridir. Devlet tarafından toplanır. Cebri kamu gelirleri karşılıklı ve karşılıksız olabilir. Buradaki karşılık kelimesi, alınan bir hizmet sonucu yapılan geri dönüş olarak anlaşılmalıdır. Vergiler karşılıksız, resim ve harçlar ise karşılıklı kamu gelirleridir.
Cebri vergilere ya da ödenen tüm vergilere karşılık olarak vatandaşlar devletten doğrudan bir hak talep edemezler. Ancak yararlandıkları kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi ve hizmetlerin geliştirilmesi konusunda bir beklenti ve istekleri olabilir. Devlet tarafından toplanan bu vergiler kamu hizmetleri sunmak adına çeşitli bakanlıklar, belediyelikler gibi kamu hizmeti sağlayan devlet kurum ve kuruluşlarına dağıtılır. Vatandaşın ancak bu konu üzerinden verdiği vergiyi sorgulama hissi doğar.
Damga vergisi, harcamalar üzerinden alınan, genel, gayri şahsi, dolaylı ve merkezi yönetim tarafından alınan bir vergidir. Bu sebepten damga vergisi hukuki işlemlerin belgelendiği belgelerden bu vergi alınır. Damga vergisi Osmanlı zamanından beridir alınan bir vergidir.
Damga Vergisi İle İlgili Mevzuat
Hukuki kanunlar arasında yazılı kanun kaynak olarak yürürlüğe girmiş olanlara mevzuat denir. Damga vergisi 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa göre düzenlenmiştir. Damga vergisinin uygulanmasında Danıştay ve Sayıştay'ın kararları mevzuatta yer alıp almamasına bakılmaksızın uygulanır.
Damga vergisinin konusunu kağıt ve belgeler oluşturmaktadır. Damga vergisine tabi kağıtların yerine geçen mektup ve şerh biçimindeki kağıtlar da vergi kapsamına girer.
Genel olarak mektuplar hukuki belgeler içine girmez, şahsi belgelerdir. Ancak, mektup içerisinde hukuki bir bilgi niteliğinde yazı veya belge var ise, bir davaya dair içerik ise bu mektuptan damga vergisi alınır.
Bir belgenin damga vergisine tabi tutulması için öncelikle düzenlenmiş olması gerekmektedir. Düzenlemekten kasıt, belge içerisinde hukuki açıdan önem arz eden yazılar olmasının ispat edilmesidir. Ayrıca kağıdın Türkiye'de düzenlenmiş olması gerekmektedir. Bir kâğıdın vergileme açısından tekemmül etmiş olması için imzalanması veya kâğıt üzerine imza yerine geçen bir işaret konulması gerekmektedir.
Bir hukuki işlem dolayısıyla birden fazla kâğıt düzenlenmesi gerekirse bu durumda yasadaki diğer şartlar da mevcut ise, kâğıtlardan her biri ayrı ayrı damga vergisine tabi tutulacaktır.
Mülkilik ilkesi kapsamında, bir ülkenin kendi içerisinde gerçekleşen olayları vergilendirebilmesi, vergi kapsamındaki kanunları ile gerçekleşmesidir.
Belli bir hukuki işlem için düzenlenen kâğıt dolayısıyla vergileme yapıldıktan sonra aynı işlem için ilave kâğıt düzenlenmesi yeni bir vergilemeyi gerektirmez.
Damga Vergisinde Vergiyi Gerektiren Durum
Bu durum 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 19. maddesinde "Kanunlarda belirtilen sebeplerin barındırılması ve hukuki ispatı sağlamış olmalı" diye belirtilmiştir. Damga vergisinde vergiyi gerektiren durum belgenin düzenlenmiş olmasıdır. Düzenleme vergi borcunu beraberinde getirir.
Damga vergisine giren bir belgenin, yukarında anlatılan "Damga Vergisinin Konusu" içeriklerini barındırıyor olması gerekir.
Damga Vergisinin Sorumlusu
Damga Vergisi Kanununun 3. maddesine göre damga vergisinin sorumlusu, belgeyi imzalayan kişidir denilmiştir. Yani damga vergisi kapsamına giren belgeleri imzalayan kişiler bu vergiyi verme yükümlülüğünü üzerine almış olur. Sözleşme ve mukavele gibi imza edenlerin birden fazla olduğu belgelerde damga vergisini, belgede imzası bulunan herkes tarafından ödenmesi gerekmektedir.
Resmi daireler damga vergisi ödemekten sorumlu değillerdir, muaftırlar. Yani resmi bir daire ile bir kişi arasındaki resmi belgenin damga vergisini kişi öder ve resmi daire sorumlu olmaz.
Damga Vergisinde Matrah ve Oran
Matrah, Vergi borcunun hesaplanmasında esas alınan miktardır. Değer ve ya sayısal miktara bağlı olarak iki çeşitte hesaplanır ancak bu iki matrah türü birlikte uygulanır.
Yasaya ekli (1) sayılı tabloda belirli kağıt türleri için vergi oranı, bunların içerdikleri paraların belli oranları biçiminde farklı vergi oranları olarak belirlenmiştir. Bu oranlar % 0.165 ve % 0.825 arasında değişkenlik gösterir.
Damga Vergisinde Vergi Kolaylıkları
Vergi kolaylıkları istisnalar ve muafiyetler olmak üzere iki çeşittir. Muafiyet, yükümlü unsuru açısından vergi kolaylığıdır.Yani yasa ile kişi veya kişilerin vergiden muaf tutulmasıdır. İstisna ise konu bakımından sağlanan vergi kolaylığıdır. Bu kolaylık da davanın konusunun yasalar ile vergi yükümlülüğünden kurtulması imkanıdır.
Vergi yasasının 9. maddesinde muaf olanlar ve istisnalar kanuna ekli (2) cetvelinde belirtilmiştir. Bunlar içerisinden 5 grup örnek olarak verilebilirse: Resmi işlerle ilgili kağıtlar,
Öğrenciler ve Askerlerle ilgili kağıtlar, İşçiler, Çiftçiler ve Göçmenlerle ilgili kağıtlar, Ticari ve Medeni işlerle ilgili kağıtlar ve Kurumlarla ilgili kağıtlardır.
Damga vergisi, toplumun veya bireylerin gerek kendi aralarında gerek devler ile yaptıkları hukuki işlemleri resmiyete dökmek amacıyla alınan kağıt ya da elektronik belgelere ödenen vergidir.
Hukuki kanunlar arasında yazılı kanun kaynak olarak yürürlüğe girmiş olanlara mevzuat denir.
Damga Vergisinde Vergiyi Gerektiren Durum 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 19. maddesinde "Kanunlarda belirtilen sebeplerin barındırılması ve hukuki ispatı sağlamış olmalı" diye belirtilmiştir.