Bu ay 17438
İlkokul ikinci sınıfta, henüz daha anadilini bile tam manasıyla öğrenememişken,”zorunlu yabancı dil” dersiyle geleceğin gençleri/yetişkinleri olacak çocuklarının körpecik dimağlarını dağlayan kaç ülke vardır? Bunun adı kendi kendini sömürgeleştirmek değil de nedir? Dilini/lisanını kaybeden bir toplumun kaybedecek başka neyi kalmıştır ki? Konfiçyus kendisine sorulan “ yöneticisi olduğunuz bir toplumu değiştirmek için ne yapardınız?” sorusuna “sözcüklerini değiştirirdim” yanıtını verir. O,düşünme ve eyleme biçiminin değişmesi için sözcüklerin değişmesi gerektiğini çok iyi biliyordu. Demek ki dil sadece bir iletişim aracı olarak görülmemeli. Öyle olsaydı bunu insan dışındaki canlıların da yaptığını söyleyebilirdik. İnsana tasavvur ve tahayyül dünyasını ifade imkanı veren canlı bir olgudur dil. Kuşaklar arasındaki irtibat onun sayesinde mümkün olur. Hatıra ve tecrübeler,duygu ve düşünceler onun aracılığıyla sonraki nesillere aktarılır.Diline/Lisanına gereken değeri vermeyen toplumlar, başka kültür havzalarının edipleri/şairleri/yazarları tarafından ilhak edilirler. Şüphesiz ki en etkili emperyalizm, sözcükler üzerinden yapılandır. Ünlü alim Zemahşeri, mutaassıp Arapların şeriatın kılıcına mukavemet gösterdiklerini ve fakat belağatin hükmüne karşı duramadıklarına dikkatimizi çekerek lisanın gücünü vurgular. Cürcani, Türkçe’ye “Sözdizimi ve Amlambilim” olarak tercüme edilen Delailü’l İ’caz adlı eserinde dilin inceliklerine “beyan ilmi” başlığı altında dikkat çekerek bu ilmin köklü, dallı budaklı, meyvesi tatlı ve aydınlık bir ilim olduğunu söyler ve ekler “insanlar bu ilim hakkında yanıldılar, büyük cehalete ve fahiş hataya düştüler. Oysa ki dilin ancak düşünülerek tespit edilecek incelikleri ve sırları, akılla idrak edilebilecek nükteleri ve özel anlamları vardır ve bunları ancak yaptıkları incelemeler sonucu dilin bu tür özelliklerini keşfetmiş ve dil ile aralarına gerilmiş olan perdeleri kaldırmış olan kişiler bilebilir.”(s.27-28)
Hiç şüphesiz ki sözcükler hayatın içinde bir anlam ifade eder. Her sözcük kendisiyle muttasıf bir içeriğe sahiptir. O içerikle mütenasip bir söylem ve eylemlilik görmediğinde küser ve sessizce çekilir gider aramızdan… Örneğin “şeriat” sözcüğü gündelik hayatımızdan çıktı. Çünkü hem bu sözcüğün içeriğine uygun bir söylem ve eylem geliştiremedik hem de bazı mahfiller tarafından yürütülen “kriminalize etme” projesine sessiz kaldık. Aslında ikisi de aynı kapıya çıkar. Demek ki sözcüklerin yaşaması ve ölmesi bize bağlı. Şeriat sözcüğünün başına gelenler Kur’an kavramlarının çoğu için de geçerlidir. Tuğyan, nifak,tevhid,şirk, şikak,münker,fahşa,haram,isar,hikmet,tefekkür,kıst… gibi sözcükler artık sadece literatür çalışması yapanlar için bir anlam ifade ediyor.Halbuki bu sözcüklerin muttasıf oldukları fiiller, kamusal alanda işlenmeye devam ediyor. Peki nasıl oluyor da hayatımızdan çekiliyorlar? Tabiat boşluk kabul etmeyeceğine göre, bunların yerini başka sözcüklerin alıyor olması lazım. Nitekim öyledir. Artık insan davranışlarını/fiillerini tanımlarken, aziz Kur’an’ı ve Nebevi çizgiyi değil modern/seküler/kapitalist değerler sistemini referans aldığımız için kullandığımız sözcükler de değişiyor. Psikoloji, sosyoloji,antropoloji,filoloji gibi disiplinler insanı,toplumu ve tabiatı ilahi iradeden bağımsız varlıklar olarak tanımlamak için ihdas edildi.Ürettikleri kavramlar/sözcükler de seküler karakterleriyle tebarüz etti.Oysa ki meramımızı anlatırken seçtiğimiz sözcükler hangi değer sisteminden ilham aldığımızı, hangi ideolojik iklimi soluduğumuzu ve hangi paradigmanın talebesi olduğumuzu izhar eder. Yani “yer”imizin neresi olduğuyla kullandığımız sözcükler arasında çok yakın bir ilişki vardır. Aziz Kur’an “raina(bizi güt) demeyin unzurna(bizi gözet) deyin” derken,(kanaatimce) kullandığınız sözcüklere dikkat edin uyarısında bulunuyor. Elbette en iyisini Allah(c.c) bilir. Bütün peygamberlerin geldikleri toplumun lisanıyla konuşuyor olması, meramını en iyi şekilde beyan etmesi için olsa gerek. Aynı dili konuşuyor olmalarına rağmen sözcüklerin anlam içeriği hakkında ihtilafa düşen toplumların “zihinsel teşevvüş” le malül olduğu söylenebilir.
Şaban Teoman Duralı Bey “çağdaş küresel medeniyet” isimli kitabının 23.sayfasının dipnotunda “Türkçenin İslamsızlaştırıldığını” vurgular ve nihai adımın,Türkçenin tamamen tasfiye edilerek yerine İngilizcenin ikame edilmesi olduğuna dikkat çeker haklı olarak.Dil devriminin de amacı zaten bu değil miydi? Yüce İslam’ın soylu kavramlarını hayatın dışına itmek ve böylece Müslümanca düşünmenin önüne geçmek için Latin alfabesine iltica etmedik mi? Anglo-Sakson geleneğin diline tanınan imtiyaz, bizi zihinsel olarak sömürgeleştirmedi mi? Peyami Safa “Osmanlıca-Türkçe-Uydurmaca” isimli kitabında, taze cumhuriyetin Latin harfi neslinin istikbali hakkında oldukça karamsar konuşur. Süreci korkunç olarak niteler. Türkiye üniversitelerinde tabiiyat ve nebatat hakkında bir tane bile kitap yokken Almanya’da aynı konularda kırk bin kitap olduğundan bahseder. Mehmet Doğan 1982’de yayınladığı “dil ve kültür” isimli kitabının önsözünde “bütün medeni milletler, çocuklarının dillerini kendi kültür eserlerini bizzat okuyarak anlayacak bir seviyeye getirmek için çalıştıkları, lügat hazinelerini zenginleştirdikleri halde, bizde tam tersinin yapıldığını” söyler. Üniversite öğrencilerinin “lugat hazinesinin fakirleştiğinden” yakınır. Bugün de durum pek farklı değildir. Dijital dünyanın “kuş diline” meftun kuşak/lar/la nasıl bir geleceğe uyanacağımızı varın siz düşünün.
2017 senesinde yapılan kültür şurasında ilkokullara şiir dersi koyulması için tavsiye kararı alınmıştı.( https://kultursurasi.ktb.gov.tr/Eklenti/50571,raporsurasonucpdf.pdf?0) Aynı şurada Türkçe Kavramlar Sözlüğü hazırlanması gerektiği de vurgulanmıştı. Tavsiye olarak kalsa da, bu konuların gündem yapılması bile bende heyecan uyandırdı. Turizmin gölgesinde kalmış bir kültür bakanlığından çok fazla bir şey beklemiyorum elbette. Sadece bu tavsiyeleri yerine getirse bile iyidir. Hayati içeriğe sahip sözcüklerimizi kamusal alanda yaşatmak uğruna göstereceğimiz çaba, soylu bir duruşun mümessili olmamız için elzemdir.