... konulu sunumlar: "Küreselleşme ve Değişen Dünya. Bu bölümde, devasa toplumsal dönüşümlere ilişkin olarak sunulan kimi gerekçeleri tartışacak ve bugün gerçekleşmekte olan."— Sunum transkripti:
Toplum türleri Kaybolan dünya: Modernlik öncesi toplumlar ve kaderleri Modernlik öncesi toplumlar, Antropolog Marvin Harris’in betimlemesinde değinilen üç ana başlık altında toplanabilir: avcı ve toplayıcılar; daha büyük tarım ya da kır toplumları (Tarım yapılan ya da evcilleştirilmiş hayvan beslenen); ve sanayileşmemiş uygarlıklar ya da geleneksel devletler.
İlk toplumlar: Avcı ve toplayıcılar Bu gezegendeki insan varoluşunun, küçük bir bölümü hariç geri kalanında, insanlar, avcı ve toplayıcı toplumlarda yaşamışlardır. Avcı ve toplatıcılar yaşamlarını, avcılık, balıkçılık ve doğada bulunan yenebilir bitkilerin toplanmasıyla kazanırlar.
AVCI ve TOPLAYICI TOPLUMLAR (Hunting and gathering societies) Gecim aracları, hayvanları avlamak, balık tutmak ve yenebilir bitkileri toplamakla elde edilen toplumlar.
Kır ve tarım toplumları Yaklaşık yirmi bin yıl önce, kimi avcı ve toplayıcı gruplar yaşamlarını sürdürebilmek için evcilleştirilmiş hayvanları yetiştirmeye ve belli toprak parçalarını ekmeye başlamıştır. Kır toplumları, esas olarak evcil hayvanlara dayanırlarken tarım toplumları tahıl yetiştiren (tarım yapan) toplumlardır. Pek çok toplumda, kırsal ve tarımsal ekonomilerin bir karışımı görülür.
KIR TOPLUMLARI (Pastoral societies) Gecimlerini evcilleştirilmiş hayvanların yetiştirilmesiyle sağlayan toplumlar; genellikle mevsimsel değişmelere gore ya da taze ot bulmak amacıyla farklı bolge ler arasında goc etme gereksinimi ortaya cıkar.
TARIM TOPLUMLARI (Agrarian Societies): Hayatta kalmak icin gerekli olan aracların tarımsal urune (tahıl yetiştirmeye) dayalı olduğu toplumlar.
Sanayileşmemiş uygarlıklar ya da geleneksel devletler Yaklaşık O.D.Ö. (Ortak Dönem Öncesi) 6000’den başlayarak, kimi bakımdan daha önce varolan toplum türlerine karşıt özellikleri belirgin olan daha büyük toplulukların ortaya çıktıklarına ilişkin kanıtlar bulunmaktadır.
Modern dünya: Sanayi toplumları İki yüzyıl öncesine kadar tarihin bütününde egemen olan toplum türlerini ortadan kaldıracak ne olmuştur? Bu sorunun yanıtı, tek sözcükle, sanayileşmedir. Sanayileşme, cansız güç kaynaklarının (buhar ya da elektrik gibi) kullanımına dayanan makinalaşmış üretimin ortaya çıkışına göndermede bulunmaktadır.
Sanayi toplumları, ulus-devletlerin ilk örnekleriydi. Ulus-devletler, geleneksel devletleri birbirinden ayıran belirsiz sınır bölgeleri yerine birbirlerinden açıkça ayrılmış sınırları olan politik topluluklardır. Ulus-devlet hükümetleri, kendi sınırları içerisinde yaşayan herkese uygulanan yasaları düzenleyerek vatandaşlarının yaşamlarının pek çok alanında söz sahibi olurlar.
Bu türlerden ilk gruptaki ülkeler, A.B.D de içlerinde olmak üzere, sanayileşmiş ülkelerdir. İkinci kategorideki ülkeler, çoğunlukla çok daha düşük bir sanayileşme düzeyine sahiptirler ve genellikle az gelişmiş toplumlar ya da gelişmekte olan dünya olarak adlandırılır. Bu toplulukların pek çoğu A.B.D ve Avrupa’nın güneyinde yeraldıkları için kimi zaman hep birlikte, bu sanayileşmiş, daha zengin Kuzey ülkelerine karşıt olarak, Güney ülkeleri diye adlandırılmaktadır.
Yeni sanayileşen ülkeler Gelişmekte olan ülkelerin çoğunluğunun ekonomik bakımdan Batı toplumlarının çok gerisinde kalmış olmalarına karşın, bu gruptaki kimi ülkeler artık başarıyla bir sanayileşme sürecini başlatmıştır. Bu ülkelere kimi zaman yeni sanayileşen ülkeler (YSÜ) denmektedir; bunlar arasında Latin Amerika’da Brezilya ile Meksika, Doğu Asya’da da Hong Kong, Güney Kore ve Tayvan bulunmaktadır.
TOPLUMSAL DEĞİŞME (Social Change) Bir toplumsal grup ya da toplumun temel yapısındaki değişim. Toplumsal değişme, toplum yaşamında varlığını her zaman duyuran bir olgudur; ne ki cağcıl donemde ozellikle yoğundur. Cağcıl toplumbilimin kokenleri, geleneksel dunyayı papamparca eden ve yeni toplum duzeni bicimlerini getiren carpıcı değişimleri anlayabilme cabalarına bağlanabilir.
Toplumsal değişme üzerindeki etkiler Toplum kuramcıları son iki yüzyıldır, toplumsal değişmenin doğasını açıklayan bir büyük kuram peşindedir. Ne ki hiçbir tek etken kuramı, insanın toplumsal gelişimini avcı ve toplayıcı toplumlardan kırsal toplumlara, geleneksel uygarlıklardan son derece karmaşık olan toplum düzenlerine kadar olan çeşitliliği dikkate alamaz. Yine de toplumsal değişmeyi tutarlı bir biçimde etkilemiş olan üç ana etkeni belirleyebiliriz: fiziksel çevre, politik örgüt ve kültürel etkenler.
Modern dönemde değişme Son iki yüz yılın, yani modernlik döneminin neden toplumsal değişimin hızında böylesine devasa bir artışa tanıklık ettiğini açıklayan şey nedir?
Bizim nasıl düşündüğümüz yanında, düşüncelerimizin içeriği de değişti. Daha iyiye gitme, özgürlük, eşitlik ve demokratik katılım idealleri, büyük ölçüde geçmiş iki ya da üç yüzyılın yaratılarıdır. Böyle idealler, devrimler de içlerinde olmak üzere, toplumsal ve politik değişim süreçlerinin harekete geçirilmesini sağlamışlardır.
Bugünlerde gerçekleşen bilgi teknolojilerindeki gelişimi dikkate alalım. Bilim ve teknolojinin nasıl yaşadığımız üzerinde gösterdiği etki, büyük ölçüde ekonomik etkenler tarafından yönlendirilir, ancak bu etki, ekonomik alanın ötesine de geçmektedir. Bilim ve teknoloji politik ve kültürel etkenleri hem etkiler hem de onlardan etkilenir.
Askeri güç ile savaş da yaygın öneme sahip olmuştur. Batı ülkelerinin onyedinci yüzyıldan başlayarak sahip oldukları askeri güç onlara, dünyanın bütün bölümlerini etkileme olanağını vermiştir –aynı zamanda Batı yaşam biçimlerinin küresel düzeyde yayılımının da temelinde yer almıştır.
Küreselleşme çokluk yalnızca bir ekonomik olgu olarak biçimlenmektedir. Bu olgu, küresel üretim süreçlerini ve uluslar arası işbölümünü etkileyen devasa işlemleri, ulusal sınırların ötesine uzanan ulusötesi şirketlerin rolüyle açıklanır. Başkaları, küresel finansal piyasaların elektronik bütünleşmesine ve küresel sermaye fonlarının çok büyük hacmine işaret etmektedir. Başka kişiler de dünya ticaretinin, önceden rastlanmayacak kadar çok çeşitte mal ve hizmeti içeren öncekinden daha geniş olan kapsamı üzerinde durmaktadır.
Küreselleşmeye katkıda bulunan etkenler Küreselleşmenin ortaya çıkışı nasıl açıklanabilir? Görmüş olduğumuz gibi, toplumsal değişmenin bütününü açıklamak karmaşık bir iştir; ancak çağdaş toplumda küreselleşmenin ortaya çıkışına katkıda bulunan etkenlerden bir bölümüne işaret etmek de zor değil: bunlar arasında, bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile ekonomik ve siyasal faktörler bulunur.
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişme Küresel iletişimdeki patlama, teknoloji ile dünyanın telekomünikasyon altyapısındaki bir dizi önemli ilerleme tarafından kolaylaştırılmıştır.
Küresel bakış açısına böylesine bir geçişin iki önemli boyutu sözkonusudur: İlkin, insanlar, küresel bir topluluğun üyeleri olarak, toplumsal sorumluluğun sınırlarda durmadığını, bu sınırların ötesine geçtiğini giderek daha fazla anlıyorlar. Dünyanın öteki tarafındaki insanların karşılaştığı afetlerle adaletsizlikler, yalnızca katlanılması gereken talihsizlikler değil, eylem ve müdahale için meşru alanlardır. Uluslar arası topluluğun, kriz dönemlerinde yaşamları tehlikede olan insanların fiziksel iyiliği ya da insan haklarını korumak için eyleme geçme yükümlülüğü olduğu giderek daha fazla kabul edilen varsayım.
İkinci olarak, küresel bir bakış açısı, insanların kendi kimliklerini oluştururlarken, giderek daha fazla ulus- devlet dışındaki kaynaklara yöneldikleri anlamına gelmektedir. Bu olgu, küreselleşme sürecinin hem ürünüdür; hem de onu hızlandırmaktadır.
Ulusaşırı şirketler ekonomik küreselleşmenin kalbinde yer alırlar. Bu şirketler bütün dünyadaki ticaretin üçte ikisinden sorumludur; dünya üzerinde yeni teknolojilerin yayılmasında aracılık ederler ve uluslar arası finansal piyasalardaki büyük oyunculardır. Bir gözlemcinin dikkat çektiği gibi, bu şirketler “çağdaş dünya ekonomisinin başını çekerler”.
Son olarak da, küreselleşme, uluslar arası devlet örgütleri (UDÖ) ile Uluslar arası Sivil Toplum Kuruluşları (USTK) tarafından da yönlendirilir: UDÖ, katılımcı devletlerin kurduğu ve kapsam bakımından ulusaşırı nitelikteki belirli bir etkinliği düzenleme ya da gözetme sorumluluğu verilen bir organdır.
USTK, adının da çağrıştırdığı gibi, devlet kurumlarıyla ilişkileri olmamaları bakımından UDÖ’lerden farklıdırlar. Bu kuruluşlar, siyasi kararlar almakta ve uluslar arası sorunları ele almakta hükümet organlarıyla yan yana çalışan bağımsız örgütlerdir.
Küreselleşme tartışmaları Öngörülmeyen ve çalkantılı bir süreç olarak küreselleşme, gözlemciler tarafından farklı farklı görülmekte ve anlaşılmaktadır. David Held ve Arkadaşları, tartışmayı incelemişler ve katılımcıları başlıca üç düşünce okuluna dahil etmişlerdir: Kuşkucular, aşırıküreselciler ve dönüşümcüler.
Küreselleşme üzerine olan tartışmadaki bu üç eğilim, aşağıda özetlenmektedir: Kuşkucular: Kimi düşünürler, küreselleşme düşüncesinin gereğinden fazla büyütüldüğü, küreselleşme tartışmasının yeni olmayan bir şey hakkında gereksiz yere çok konuşma olduğunu düşünmektedir. Kuşkucular, bugün ülkeler arasındaki temasın eskisine oranla daha fazla olduğu konusunda hemfikirdir, ancak onların gözünde bugünkü dünya ekonomisi, gerçekten de küreselleşmiş bir ekonomi oluşturmaya yetecek kadar bütünleşmiş değildir.
Aşırı küreselleşmecilerin ortaya koyduğu çoğu küreselleşme çözümlemesi, ulus- devletin değişen rolüne odaklanmaktadır. Bu çözümlemelerde, dünya ticaretindeki devasa büyüme yüzünden, tek tek ülkelerin artık kendi ekonomilerini denetleyemedikleri ileri sürülmektedir. Ulusal hükümetler ve bu hükümetlerdeki siyasetçiler kendi ülkelerinin sınırlarını aşan sorunlar, çalkantılı finansal piyasalar ve çevresel tehditler gibi üzerinde denetim kurma güçlerini giderek yitirmektedir.
Dönüşümcüler: Dönüşümcülerin konumu daha ortalarda yer alıyor. Bunlar küreselleşmeyi, modern toplumları şu anda biçimlendiren geniş bir değişikler yelpazesinin gerisindeki merkezi güç diye görmektedir. Onlara göre, küresel düzen dönüşüm geçirmektedir; ne ki pek çok eski kalıp varlığını bugün de sürdürmektedir. Küreselleşme, genellikle birbirine karşıt biçimde işleyen eğilimleri içeren çelişkili bir biçimde ilerlemektedir.
Küreselleşmenin etkileri Sanayileşmiş ve gelişmekte olan toplumlar, birbirleriyle bağlantılı bir biçimde gelişmişlerdir; bugün de eskisine kıyasla çok daha fazla ilişkilidirler. Sanayileşmiş ülkelerde yaşayanlarımız, yaşamlarımızı sürdürmek için pek çok hammadde ve üretilmiş ürün bakımından gelişmekte olan ülkelere bağımlıyız. Tersine, gelişmekte olan ülkelerin büyük bölümünün ekonomileri, onları sanayileşmiş ülkelere bağlayan ticaret ağlarına bağımlıdır.
Küresel kültürü ortaya çıkaran güçler: Britanya ve özellikle Amerikan kültürünü (BBC, MTV ya da Friends gibi ağlar ya da programlar yoluyla), her gün dünyanın dört bir yanında evlere getiren; aynı zamanda da Hollanda’dan (Big Brother) ya da İşveç’ten (Expedition:Robinson ki Survivor’a dönüştü) aldığı kültürel ürünleri Amerikan seyircisi için uyarlayan televizyon.
İnternet küresel bir kültür yaratıyor mu? Pek çok kişi internetin dünyadaki hızlı gelişiminin, küresel bir kültürün yayılmasını hızlandıracağına inanıyor –kadınlarla erkeklerin eşitliği, özgürce konuşma hakkı, hükümete demokratik katılım ile tüketim yoluyla zevk peşinde koşma gibi değerlere olan inançlar, dünyaya internet yoluyla yayılıyor.
Bireyselciliğin yükselişi Küreselleşme “burada” olan ve bizim kişisel ve mahrem yaşamlarımızı pek çok değişik biçimlerde etkileyen bir olgudur. Kaçınılmaz olarak, küreselleşen güçler, kişisel olmayan kaynakların – medya, internet, ve popüler kültür gibi- yanısıra başka ülke ve ülkelerden gelen bireylerde girdiğimiz kişisel temas yoluyla da bizim yerel ortamlarımıza, evlerimize ve topluluklarımıza girdikçe, bizim kişisel yaşamlarımız değişmiştir.
Sonuç: küresel bir yönetim gereksinimi Küreselleşme ilerledikçe, varolan siyasal yapı ve modellerin, ulusal sınırları aşan zorluklarla dolu olan bir dünyayı yönetmek için yeterince donanımlı olmadıkları ortaya çıkmaktadır Tek tek ülkeler düzeyinin üzerinde işleyen zorlukların sayısı arttıkça, bunlara olan yanıtların da ulusötesi olmak zorunda olduğu ileri sürülmektedir.
"Küreselleşme ve Değişen Dünya. Bu bölümde, devasa toplumsal dönüşümlere ilişkin olarak sunulan kimi gerekçeleri tartışacak ve bugün gerçekleşmekte olan." indir ppt