4/1-(a) Ve (b) Kapsamındaki Sigortalıların Tahsis Uygulamalarında Tereddüt Edilen Hususlar Konulu Genel Yazı
Alo Sgk | 08:59 | Genel Yazı | SGK | Sosyal Güvenlik Kurumu
21/09/2017 TARİHLİ,4756824 SAYILI VE 4/1-(A) VE (B) KAPSAMINDAKİ SİGORTALILARIN TAHSİS UYGULAMALARINDA TEREDDÜT EDİLEN HUSUSLAR KONULU GENEL YAZI
Sayı : 98547999-010-E.4756824
Konu : 4/1-(a) ve (b) Kapsamındaki Sigortalıların Tahsis Uygulamalarında Tereddüt Edilen Hususlar.
551O sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile bunların hak sahipleri hakkında Kanunun 54 üncü ve 96 ncı maddeleri ile 2330 sayılı Nakdi Tazminat Kanununun 4 üncü maddesine ilişkin uygulamalarda;
Kanunun 96 ncı maddesiyle ilgili olarak; Kurumumuzdan gelir/aylık almakta olan sigortalı/hak sahiplerine yersiz ödenen gelir/aylıkların tespitinde,
Kanunun 54 üncü maddesinde düzenlenen ve hak sahiplerine hak kazandıkları ölüm gelir/aylıklarından tercih ettikleri gelir ve aylığın ödenmesine ilişkin tercih sisteminin ne şekilde uygulanacağı ile tercih edilen aylıkların başlangıç tarihinin tespitinde,
4/1-(a) ve 4/1-(b) sigortalıları yönünde tereddüt yaşandığı ve farklı uygulamaların yapıldığı yine, vazife malullüğü aylığı bağlanmış olan sigortalıların bu aylık öncesi ve sonrası hizmetleri ile engellilik ve hastalık hallerinin sonraki emeklilik işlemlerinde ne şekilde değerlendirileceğine ilişkin 6495 sayılı Kanunla değişik 2330 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının uygulama usul ve esasları belirlenmiş olup, anılan konulardaki işlemlerin aşağıdaki açıklamalar doğrultusunda yapılması gerekmektedir.
1- Yersiz Yapılan Gelir/aylık Ödemelerinin Tespiti İle Tahsiline İlişkin İşlemler
Bilindiği üzere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun "'Yersiz Ödemelerin Geri Alınması" başlıklı 96 ncı maddesi;
"'Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;
b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan,
itibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır." hükmünü amirdir.
Buna göre, tahsis uygulamaları yönünden yapılan yersiz aylık ödemeleri aşağıda belirtilmiş olup, bunlar;
- Aylığın iptali,
- Aylık miktarının yanlış hesaplanması,
- Aylığın belirli bir sürede sehven ödenmesi,
- Aylık başlangıcında yapılan hatalar,
- Aylığın yanlış statüde bağlanması,
- Ölüm dosyalarında hak sahipleri arasında muvafakat ve yersiz ödemeler, şeklinde gruplandırılmıştır.
1.1. Aylığın İptali
Aylığın iptali, sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışlarından veya Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanan nedenlerle bağlanmaması gereken bir aylığın bağlandığının tespit edilmesi sonucu, aylığın başlangıç tarihi itibariyle iptal edilmesidir.
Aylığın iptalinin, sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışlarından kaynaklanması durumunda; bağlanan aylık başlangıç tarihi itibariyle iptal edilecek ve 551O sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında yersiz ödeme tespit tarihinden geriye doğru 1O yıllık sürede ödenen aylıklar tespit edilerek tahsili yoluna gidilecektir.
Örnek 1: En son özel sektörde çalışırken Kurumumuza O1/04/2009 tarihinde yaşlılık sigortasından tahsis talebinde bulunan ve tarafına toplam 5135 prim ödeme gün sayısı üzerinden 01/05/2009 tarihi itibariyle 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlanan sigortalının 01/04/2017 tarihinde dosyasının tetkikinde; aylık bağlama işlemlerinde dikkate alınan 900 günlük hizmetin sahte olduğu tespit edilmiştir. 900 günlük hizmetin iptali sonucu sigortalının tahsis talep tarihi itibariyle aylık bağlama koşulları oluşmadığından aylığın iptali gerekmektedir.
Bu durumda, sigortalıya yapılan yersiz ödemeler sigortalının kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklandığından, 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince yersiz ödeme tespit tarihinden geriye doğru 1O yıllık sürede yapılan ödemelerin tespit edilerek;
01/04/2017-yersiz ödeme tespit tarihi 10
01/04/2007 -Borç başlangıç tarihi
Sigortalıya 01/05/2009 tarihinden itibaren aylık bağlandığından, bu tarih itibariyle yapılan yersiz ödemelerin borç kaydedilerek yasal faizi ile tahsili gerekmektedir.
Aylık iptalinin Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanması durumunda; bağlanan aylık başlangıç tarihi itibariyle iptal edilecek ve 551O sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının
(b) bendi kapsamında yersiz ödeme tespit tarihinden geriye doğru 5 yıllık sürede ödenen aylıklar tespit edilerek tahsili yoluna gidilecektir.
Örnek 2: En son kamu sektöründe çalışırken Kurumumuza 14/08/201O tarihinde yaşlılık sigortasından tahsis talebinde bulunan ve tarafına toplam 5100 prim ödeme gün sayısı üzerinden 15/08/2010 tarihi itibariyle 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlanan sigortalının 15/05/2017 tarihinde dosyasının tetkikinde; aylık bağlama işlemlerinde dikkate alınan 450 gün hizmet süresinin başka bir sigortalıya ait olduğu anlaşılmıştır. Söz konusu hizmet süresinin toplam prim ödeme gün sayısından düşülmesi halinde sigortalının tahsis talep tarihi itibariyle aranan prim ödeme gün sayısı koşulu oluşmadığından aylık alma hakkı düşmüştür.
Bu durumda, sigortalıya yapılan yersiz ödemeler Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklandığından, 551O sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince yersiz ödeme tespit tarihinden geriye doğru 5 yıllık sürede yapılan ödemelerin tespit edilerek;
15/05/2017 -yersiz ödeme tespit tarihi
15/05/2012 -Borç başlangıç tarihi
15/05/2012 tarihinden itibaren yapılan yersiz ödemeler borç kaydedilerek sigortalıya borcu tebliğ edilecektir. Sigortalının borcunu tebliğ tarihinden itibaren yinni dört ay içerisinde ödemesi halinde yapılan yersiz ödeme tutarı faiz uygulanmaksızın tahsil edilecek, borcun yinni dört aylık süre dolduktan sonra ödenmesi halinde ise yirmi dört aylık sürenin sonundan ödemenin yapıldığı tarihe kadar kanuni faizi uygulanacaktır.
1.1. Aylık Miktarının Yanlış Hesaplanması
Bağlanan aylığın miktarının yanlış hesaplandığının (sigortalının bazı hizmetlerinin sonradan tespit edilmesi, başka sigortalılara ait hizmetlerin karışması, aylığın hesaplanmasına esas gün ve kazanç bilgilerinin veya diğer bilgilerin aylık bağlama programlarına yanlış girilmesi..vb) sonradan tespit edilmesi halinde, öncelikle talep tarihi itibariyle aylık yeniden hesaplanarak düzeltilecektir. Hesaplanan yeni aylık eski aylıktan;
-Yüksekse, aylık başlangıç tarihi itibariyle hesaplanan fark aylıklar ödenecektir.
-Düşükse, yersiz ödemenin sigortalı veya Kurum hatasından kaynaklanıp kaynaklanmadığı tespit edilecektir. Yersiz ödemenin sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışlarından kaynaklanması durumunda; yersiz ödeme tespit tarihinden geriye doğru 1O yıllık sürede ödenmesi gereken aylıklar ile ödenen aylıklar arasındaki yersiz ödenen fark aylıklar için borç kaydı yapılacaktır. Yersiz ödemenin Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanması durumunda ise tespit tarihinden geriye doğru sadece 5 yıllık sürede ödenmesi gereken aylıklar ile ödenen aylıklar arasındaki yersiz ödenen fark aylıklar için borç kaydı yapılacaktır.
Örnek 1: İlk işe giriş tarihi 01/01/1977 olan ve en son özel sektörde çalışmakta iken 30/06/2007 tarihinde işten ayrılarak aynı tarihte tahsis talebinde bulunan ve tarafına O1/07/2007 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanan sigortalının aylık bağlama işlemi sonuçlandıktan sonra 1980-1982 yılları arasında 4/1-(a) kapsamında 645 gün hizmet süresi tespit edilmiştir. Söz konusu hizmet süreleri dikkate alınarak sigortalının aylığı talep tarihi itibariyle yeniden hesaplanmış ve aylık miktarı yükselmiştir. Sigortalıya aylık başlangıç tarihi olan O1/07/2007 tarihi itibariyle Ol/07/2007-17/07/2017 süresi fark aylıklarının (ödenmesi gereken aylıklar-ödenen aylıklar) ödenmesi gerekmektedir.
Örnek 2: Sigortalılık başlangıç tarihi Ol /10/1973 olan ve 4/1-(b) kapsamında 30/3/2005 tarihinde yaşlılık sigortasından tahsis talebinde bulunan sigortalıya O1/04/2005 tarihi itibariyle aylık bağlanmıştır. Tahsis numarasının son rakamı "9"dur. Kurum denetim elemanı tarafından 22/06/2017 tarihinde yapılan denetimde sigortalının 4/1-(a) kapsamında 1996-1998 tarihleri arasında (A) işyerinde geçen hizmetlerinin sahte olduğu tespit edilerek söz konusu hizmetler iptal edilmiştir. Sigortalı iptal edilen hizmetlere rağmen tahsis talebinde bulunduğu 30/3/2005 tarihi itibariyle aylığa hak kazanma koşullarını kaybetmediğinden aylıkları ödenmeye devam edilmekle birlikte, iptal edilen hizmetler aylık hesaplama işleminde dikkate alınmadan tahsis talep tarihi itibariyle aylığı yeniden hesaplanacaktır. Aylık miktarının düşmesi halinde sigortalıya yapılan yersiz ödemelerin tespitinde; sahte hizmetlerin oluşması sigortalıların kasıtlı ve kusurlu davranışlarından meydana geldiğinden, yersiz ödeme tespit tarihinden geriye doğru 1 O yıllık sürede yersiz ödenen aylıklar için borç kaydı yapılacaktır.
22/06/2017 -yersiz ödeme tespit tarihi 10
22/06/2007 -Borç başlangıç tarihi
Sigortalı için yeniden hesaplanan aylık eski aylıktan;
-Yüksek ise, aylık başlangıç tarihi itibariyle fark aylık ödenecektir.
-Düşük ise, sigortalıya 22/6/2007 tarihinden itibaren yersiz ödenen fark aylıklar yasal faizi ile birlikte tahsil edilecektir.
1.1. Aylığın Belirli Bir Sürede Sehven Ödenmesi
Aylığın belirli bir sürede sehven ödenmesi yaşlılık aylıklarında aylığın yeniden hesaplanmasını gerektirmekle birlikte ölüm aylıklarında hak sahiplerine ödenen aylıklar yönünden aylık yeniden hesaplanmamaktadır. Sigortalılara aylık bağlandıktan sonra tahsis talep tarihi itibariyle hak kazanma koşullarının oluşmadığının öğrenilmesi veya aylık alırken aylıklarının kesilmesini gerektiren şekilde çalışmaya başladıkları halde, bu durumun sonradan anlaşılması hallerinde belirli bir süre sigortalılara yersiz aylık ödenmiş olacaktır.
Sigortalıların tahsis talep tarihi itibariyle aylığa hak kazanma koşullarının oluşmadığının aylık bağlandıktan sonra anlaşılması ve bu durumun Kurumun hatalı işleminden (hizmetlerin karışması, hizmet çakışmalarının daha sonra fark edilerek hizmet iptallerinin yapılması, yaş, prim gün sayısı veya sigortalılık süresinin yanlış tespit edilmesi vb.) kaynaklanması ve sigortalının daha sonraki bir tarihte hak kazanma koşullarının oluştuğunun anlaşılması halinde, aylık başlangıç tarihi itibariyle iptal edilmekle birlikte aylığa (yazılı talep koşulu aranmaksızın) hak kazanma koşullarının sonradan oluştuğu tarihi tahsis talep tarihi gibi kabul edilerek aylık bu tarih itibariyle yeniden hesaplanmaktadır. Yersiz aylık ödendiği tespit edilen süreler; tespit tarihinden geriye doğru 5 yıllık sürede ise bunların tahsili yoluna gidilmekte, 5 yıldan önceki süreleri kapsaması halinde ise yersiz ödeme çıkarılmamaktadır.
Sigortalıların tahsis talep tarihi itibariyle aylığa hak kazanma koşullarının oluşmadığının aylık bağlandıktan sonra anlaşılması ve bu durumun sigortalıların kasıtlı ve kusurlu davranışlarından kaynaklandığının anlaşılması halinde ise yukarıda "1.1. Aylığın İptali" bölümünde belirtildiği şekilde aylık iptal edilerek, tespit tarihinden geriye doğru 1O yıllık sürede yapılan yersiz ödemeler borç çıkartılacaktır.
Diğer taraftan, yaşlılık aylığı alırken tüm sigorta kollarına tabi çalışmaya başladıkları halde yaşlılık aylıkları ödenmeye devam edilenlerin aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi itibariyle kesilecektir. Sigortalılara çalıştıkları dönemde yapılan yersiz ödemelerin sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığının tespitinde 1 aylık sürede durum değişikliğinin bildirim yükümlüğünün sigortalı veya işveren tarafından yapılıp yapılmadığı hususu incelenecek ve sigortalı bildirim yapmamış olsa bile işveren sigortalı işe giriş bildirgesini çalışılmaya başlanılan tarihten itibaren 1 aylık süre içinde Kuruma göndermiş ise yersiz ödeme sigortalı hatası kapsamında değerlendirilmeyecektir. Aynı durum ölüm gelir/aylığı almakta iken çalışmaya başlayan ve bu durumu daha sonra tespit edilen hak sahipleri için de uygulanacaktır.
Netice itibariyle, yukarıda belirtilen durumlarda aylıkların kesilmesi veya yeniden ödenmeye başlanması gerekiyorsa bu işlemler yapılmakla birlikte, yapılan yersiz ödemelerin sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışlarından kaynaklanması halinde, yersiz ödenen aylıkların, yersiz ödemenin tespit tarihinden önceki 1O yıllık sürede bulunması halinde bu sürede ödenen aylıklar için borç kaydı yapılacak, 1O yıllık süreden önceki sürelere denk gelmesi halinde ise herhangi bir borç çıkarılmayacaktır. Yersiz ödemenin Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanması durumunda ise yersiz ödenen aylıkların, bu defa yersiz ödemenin tespit tarihinden önceki 5 yıllık sürede olup olmamasına göre belirtildiği şekilde işlem yapılacaktır.
Örnek 1: İlk işe giriş tarihi 13/09/1986 olan ve en son özel sektörde çalışmakta iken 13/05/201 1 tarihinde işten ayrılarak 28/05/201 1 tarihinde tahsis talebinde bulunan ve tarafına O1/06/2011 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanan sigortalının dosyasının 28/06/2017 tarihinde incelenmesinde; tahsis talep tarihi itibariyle 25 yıllık sigortalılık süresi koşulunun oluşmadığı, bu şartın 13/09/2011 tarihinde yerine geldiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, yersiz ödemenin Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanması nedeniyle sigortalının 25 yıllık sigortalılık süresini doldurduğu 13/09/2011 tarihi tahsis talep tarihi olarak kabul edilecek ve aylık bu tarih itibariyle yeniden hesaplanarak bu tarihi takip eden aybaşı olan O1/10/2011 tarihi itibariyle aylık bağlanacaktır. Sigortalıya yersiz yapılan ödemeler; yersiz ödeme tespit tarihinden 5 yıl (Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanması nedeniyle) geriye gidilmek suretiyle;
28/06/2012 belirlenecektir. Sigortalıya 01/10/2011 tarihinden itibaren yeniden aylık hesaplandığından, hesaplanan aylık, mevcut aylıktan düşük ise 28/6/2012 tarihinden itibaren sadece fark aylıklar borç çıkarılacaktır. Aylık mevcut aylıktan yüksek ise herhangi bir borç kaydı çıkarılmadan sadece fark aylıklar sigortalıya ödenecektir.
Örnek 2: Örnek 1 deki sigortalıya yersiz aylık bağlanma sebebinin Kurumun hatalı işlemleri yerine sigortalının kasıtlı veya kusurlu hareketinden kaynaklanmış olması durumunda yaşlılık aylığı başlangıç tarihi itibariyle iptal edilecek ve yersiz ödeme tespit tarihi olan 28/06/2017 tarihinden geriye doğru 1O yıl gidilmek suretiyle;
28/06/2007 belirlenecektir. Yersiz ödemenin sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanması durumunda yeni talep şartı arandığından, sigortalı talepte bulunmadığı sürece aylık bağlama işlemi yapılmayacak ve iptal edilen aylık O1/06/2011 tarihi itibariyle bağlandığından, aylık başlangıç tarihi itibariyle ödenen tüm aylıklar adına borç çıkartılacak ve yasal faiziyle tahsil edilecektir.
Örnek 3: 04/09/201O tarihinde 4/1-(b) kapsamında iken ölen sigortalının hak sahibi kız çocuğuna O1/10/201O tarihi itibariyle ölüm aylığı bağlanmıştır. 26/10/2017 tarihinde Kurum hizmet kayıtlarında yapılan incelemede, kız çocuğunun 08/12/2010-15/01/2011 tarihleri arasında 4/1-(a) kapsamında çalıştığı halde durum değişikliğini Kuruma bildirmediği, işe giriş bildirgesinin de işveren tarafından çalışılmaya başlanılan tarihten itibaren 1 aylık süre dışında verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, kız çocuğunun işe girdiği tarihi takip eden ödeme dönemi (tahsis numarasının son rakamı 7) olan 25/12/201O tarihi itibariyle aylığının kesilmesi gerekmektedir. 551O sayılı Kanunun 35 inci maddesi gereğince aylık almakta iken hak sahipliği koşulunu kaybedenlere taleplerini takip eden aybaşından itibaren ölüm aylığı bağlanması gerektiğinden ve kız çocuğunun daha sonra talebi bulunmadığından aylık bağlanmayacak ve yapılan yersiz ödemeler sigortalı hatası kapsamında değerlendirildiğinden, yersiz ödeme tespit tarihinden 1O yıl geriye gidilmek suretiyle tespit yapılacaktır.
26/10/2007 belirlenmekle birlikte, kız çocuğunun aylığının 25/12/201O tarihi itibariyle kesilmesi gerektiğinden 25/12/2010 tarihi itibariyle ödenen tüm aylıklar hak sahibi adına borç kaydedilecektir...
Kaynak ve Genel Yazının Devamı ► https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/135887