Kemik Doku ve İskelet Sistemi (Destek ve Hareket Sistemi-1) Biyoloji Konu Anlatımı Ders Notları | Biyoloji Portalı
KEMİK DOKU ve İSKELET SİSTEMİ
-Destek ve hareket sistemi kıkırdak, kemik ve kas dokudan oluşur.
- Yeni doğmuş bir çocukta yaklaşık 300 kemik bulunur. Ancak yaş ilerledikçe bazı kemiklerin birbirleriyle kaynaşması sonucu 206 kemik içeren iskelet sistemi oluşur.
-İnsandaki iskelet yapıyı kemik ve kıkırdak doku oluşturur.
-İskelet; baş, gövde ve üyeler iskeleti olarak gruplandırılır.
-a. Baş iskeleti, beyni koruyan kafatası kemikleri ile yüzümüze şekil veren yüz kemiklerinden oluşur.
-b. Gövde iskeleti, Göğüs kemiği, omurga, omuz, kalça ve kaburga kemiklerinden oluşan iç organların korunması ve vücut desteğinin sağlanmasında önemli rol oynar.
-Omuz kemeri: Önde iki köprücük, arkada iki tane kürek kemiğinden oluşur.
-Kalça kemeri: Oturga, kalça ve çatı kemiklerinden oluşur.
-c. Üyeler iskeleti ise vücudun hareketinde görevli kol ve bacak kemiklerini kapsar.
- Kaslar ve eklemlerle birlikte vücudun hareketini sağlamak.
- Vücuda şekil vermek.
- İç organları korumak.
- İç organlara ve kaslara bağlanma yüzeyi oluşturmak
- Mineral depolamak.
- Kan yapımını sağlamak (Kırmızı kemik iliklerinde alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları üretilir.)
Şekil: İnsanda iskelet yapısı
A. Kemik Doku ve Çeşitleri
-Kemik dokusunun oluşumu genel olarak iki aşamada gerçekleşmektedir. Öncelikle bu iş için özelleşmiş hücreler tarafından kemik dokusunun organik kısmı salgılanır. Daha sonra oluşan ara maddeye minerallerin birikimi gerçekleşir.
-Doğrudan kemik oluşumunda embriyonal bağ dokusundan doğrudan doğruya kemik dokusu oluşmaktadır. İskeletteki kısa kemiklerin gelişimi ile uzun kemiklerin kalınlaşması bu yolla sağlanmaktadır.
-İndirekt kemikleşmede ise öncelikle ileride oluşacak kemiğin taslağı olarak hiyalin kıkırdak gelmekte, daha sonra bu kıkırdak modelinin üzerine kemik dokusu yapılmaktadır. Fakat hiçbir zaman kıkırdak dokusu doğrudan kemik dokusuna dönüşmemektedir. Kıkırdak doku harabiyete uğrayarak kemik doku için gerekli temeli oluşturmaktadır. Meydana gelen kemik doku mezenşimden gelişmektedir. Kafatası kemiklerinin bazıları ile bütün uzun kemikler örnek buna verilebilir.
Kemik Gelişimini Etkileyen Faktörler
İnsanda kemik yapımı ve yıkımı sürekli devam eden bir süreçtir. Genç yaşlarda kemiklerde yapım olayları fazlayken yaşlanmaya bağlı olarak yıkım olayları yapım olaylarından daha fazla gerçekleşmeye başlar.
Kemik yapımında etkili olan faktörler şunlardır:
-Hormonlar: Kalsitonin, parathormon, büyüme hormonu ve eşeysel hormonlar.
-Kalsitonin, kandaki kalsiyumu kemik dokuya geçirir. Kemiği sertleştirir.
-Parathormon kemikteki kalsiyumu kana geçirir. Kemik sertliğini azaltır.
-Büyüme hormonu (=STH), kıkırdak ve kemik doku büyümesini uyarır.
-Eşeysel hormonlar, kemik yıkımını önler.
-Mineraller: Kalsiyum, fosfor, magnezyum ve potasyum mineralleri kemiğin sertleşmesini sağlar.
-Vitaminler: A-C-D vitaminleri etkilidir.
-D vitamini kemiklerde kalsiyum ve fosfat birikmesini sağlar. D vitamini eksikliğinde kemiklerde yumuşama ve eğilmeler meydana gelir.
-A vitamini eksikliğinde kemiklerin büyümesi yavaşlar.
-C vitamini özellikle kemik yapısında bulunan kollagen liflerin üretiminde etkilidir.
-Güneş ışığı: Provitamin D’yi (pasif D = öncül D) deri altında aktif D vitaminine dönüştürür.
-Genetik özellikler: Kemiğin enine ve boyuna büyümesinde, kemiğin son şeklini almasında belirleyici faktördür.
-Dengeli ve yeterli beslenmenin yanı sıra hareket ve sporun da kemik gelişimi üzerinde önemli rolü vardır.
İskeleti meydana getiren kemiklerin birbiriyle bağlantı kurduğu yere eklem denir.
-Eklemler hareket derecelerine göre üçe ayrılır:
1.Oynar eklem: Kol ve bacak kemikleri arasında bulunan ve vücudun hareketini kolaylaştıran eklemlerdir.
Ligament ile tendonu birbirine karıştırmamak lazım.
-Ligament: Eklem bölgelerindeki kemikleri, birbirine bağlayan bağlardır.
-Tendon (kas kirişi): Kasları kemiklere bağlayan bağlardır.
2. Yarı oynar eklem: Boyun ve omurlar arasındaki eklemler bu tür eklemlerdir.
3. Oynamaz eklem: Kafatası kemikleri bu eklem çeşidi ile birbirine bağlanır.
Bir çocuğun kaval kemiğinin epifiz plaklarından biri tahrip olursa aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkması beklenir?
A) Kemikte enine kalınlaşmada sonlanma
B) Kemikte boyuna uzamada yavaşlama
C) Kemik dokuda zayıflama
D) Kemik dokuda kan hücresi üretiminde azalma
E) Sarı ilik üretiminde azalma
SORU 2. (1997 ÖYS)
Normal bir insanda,
maddelerinden hangilerinin miktarının artması, kemiklerin sertleşmesini sağlar?
SORU 3. (1995 ÖYS)
İnsan vücuduna ait bazı eklemler, hareket yeteneklerine göre azdan çoğa doğru nasıl sıralanabilir?
A) Kafatası eklemleri-omurlar arası eklem-diz eklemi
B) Omurlar arası eklem- kafatası eklemleri-diz eklemi
C) Diz eklemi-omurlar arası eklem- kafatası eklemleri
D) Kafatası eklemleri--diz eklemi -omurlar arası eklem
E) Omurlar arası eklem- diz eklemi-kafatası eklemleri
SORU 4. Aşağıda kemik gelişimini etkileyen bazı faktörler verilmiştir.
III. Güneş ışığı
IV. D vitamini
Bunlardan hangileri kemik gelişimini etkileyen çevresel faktörlerden değildir?
SORU 5. Sarı kemik iliği bulunduğu bilinen bir kemiğe aşağıdakilerden hangisi örnek verilemez?
A) Dirsek kemiği
B) El parmak kemikleri
C) El bilek kemikleri
D) Baldır kemiği
E) Uyluk kemiği
SORU 6. İnsanda aşağıdakilerden hangisi kemiklerin bir görevi değildir?
A) Bazı iç organları korumak.
B) Kan hücrelerini üretmek.
C) Vücudun hareketinde etkili olmak.
D) Vücut için önemli bazı mineralleri üretmek.
E) Bazı iç organlarına ve kaslara bağlanma yüzeyi oluşturmak.
SORU 7. Kemik ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Bütün kemik çeşitlerinde süngerimsi kemik doku bulunur.
B) Havers ve volkman kanalları sert kemik dokuda bulunur.
C) Epifiz plağı uzun kemiklerde bulunur ve boyca uzamayı sağlar.
D) Kemik hücreleri lakün denilen boşluklarda bulunur.
E) Süngerimsi kemikte kan damarı ve sinir hücreleri bulunmaz.
SORU 8. Kemik zarı (periost) ile ilgili olarak,
I. Sadece uzun kemiklerde bulunur.
II) Kemiğin boyuna uzamasını sağlar.
III. Kemiğin beslenmesini ve onarımını sağlar.
IV. Kan damarı ve sinirler oldukça yoğunlaşmıştır.
A) Yalnız III B) I ve II C) II ve III
SORU 9. İnsanın destek ve hareket sisteminde kemiği kemiğe bağlayan yapı (I), kası kemiğe bağlayan yapı (II) isimleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
1. Epifiz plağı belirli bir yaşa kadar insanlarda kemiğin uzamasını sağlar. Tahrip olursa boyca uzama yavaşlar.
2. Kemikleri setleştiren kemik dokuya yerleşen kalsiyumdur. D vitamini kemiğin kalsiyum tutmasını sağlar. Kalsitonin hormonu kandaki kalsiyumu kemiklere geçmesini sağlar. Dolayısı ile bu iki faktör kemiği sertleştirir. Parathormon kemikteki kalsiyumu kana geçirir. Yani kemiğin sertliğinin azalmasına neden olur. Osein ise kemik ara maddesidir.
3. Hareket yeteneklerine göre eklemler oynamaz, yarı oynar ve oynar eklemler olarak sınıflandırılır. Buna göre hareket yetenekleri azdan çoğa, kafatası-omurlararası ve diz eklemi şeklinde sıralanmalıdır.
4. Hormonlar, çevresel faktörlerden değildir.
5. Sarı ilik bulunduğuna göre uzun kemiktir. El ve ayak bilek kemikleri kısa kemiktir. Sarı ilik bulunmaz.
6. Kemiklerimiz vücut için önemli bazı mineralleri depo eder, üretmez.
7. Süngerimsi kemikte kan hücreleri üretilir, buradan dolaşıma salınır. Dolayısı ile kan damarları ve sinirler vardır.
8. Kemik zarı bütün kemiklerin dış kısmında bulunur, enine büyümeyi sağlar, beslenme ve onarımı gerçekleştirir, kan damarı ve sinirler bakımından zengindir.
9. Eklem yapan iki kemik ligamentlerle, kaslar ise kemiğe tendon (kas kirişi) ile bağlıdır.
19.09.2018 / 23.4
Yapılan değişiklikler bu sene sınava girecekler için mi yoksa onlar geçen sene ki müfredatla mı sınava girecekler. Bu arada emeğinize teşekkürler.
8.10.2018 / 15.25
Her iki ihtimal de geçerlidir. Ancak bana göre mezun olduğunuz sırada yürürlükte olan müfredata göre sorumlu tutulursunuz diye düşünüyorum. Ben teşekkür eder çalışmalarınızda başarılar dilerim.
ismim isim gönderdi.
27.11.2018 / 20.49
cok isime yaradı derste bisey yazmıyordum buradan çalıştım
20.12.2018 / 23.27
Mükemmel bilgiler çok teşekkür ederim.Faydalı oldu.:)
87657YENİ Kemik Doku ve İskelet Sistemi (Destek ve Hareket Sistemi-1)
33490YENİ Kıkırdak Doku ve Çeşitleri (Destek ve Hareket Sistemi-2)
56433YENİ Kas Dokusu ve Çeşitleri (Destek ve Hareket Sistemi-3)
85484YENİ Çizgili Kasların Kasılma Mekanizması (Destek ve Hareket Sistemi-4)
22234YENİ Destek ve Hareket Sistemi Rahatsızlıkları (Destek ve Hareket Sistemi-5)
189325YENİ Sinir Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi (Sinir Sistemi-1)
137463YENİ Hücre Zarından Madde Geçişleri (Hücre-3)
136605YENİ Bilimsel Bilginin Doğası Ve Biyoloji
120092YENİ Hücre Zarının Yapısı, Görevleri ve Özellikleri (Hücre-2)
112771YENİ Yağlar (Lipitler) (Canlıların Yapısında Bulunan Organik Bileşikler-2)