Karacaoğlan – Kır çiçekleri Romantik Site
Türk halk şairi. Etkileyici bir dil ve duygu evreni kurduğu şiirleriyle Türk halk şiiri geleneğinde çığır açmıştır.1606’da doğduğu,1679’da ya da 1689’da öldüğü sanılmaktadır. Yaşamı üstüne kesin bilgi yoktur. Bugüne değin yapılan inceleme ve araştırmalara göre 17.yy’da yaşamıştır. Nereli olduğu üstüne değişik görüşler öne sürülmüştür. Yaşadığı yer ile ilgili değişik rivayetler olmasına karşın, Osmaniye ili Düziçi ilçesi Farsak köyünde doğduğu rivayeti ağırlık kazanmaktadır.
Gaziantep‘in Barak Türkmenleri de, Kilis’in Musabeyli bucağında yaşayan Çavuşlu Türkmenleri de onu kendi aşiretlerinden sayarlar. Bir başka söylentiye göre Kozan’a bağlı Feke ilçesinin Gökçe köyündendir.
Batı Anadolu’da yaşayan Karakeçili aşireti onu kendinden sayar. Mersin’in Silifke, Mut, Gülnar ilçelerinin köylerinde, o yöreden olduğu ileri sürülür. Bir menkıbeye göre de Belgradlı olduğu söylenir. Bu kaynaklardan ve şiirlerinden edinilen bilgilerden çıkarılan, onun Çukurova’da doğup,yörenin Türkmen aşiretleri arasında yaşadığıdır.
Adı bazı kaynaklarda Simayil,kendi şiirlerinden bazısında ise Halil ve Hasan olarak geçer.Akşehirli Hoca Hamdi Efendi’nin anılarına göre Karacaoğlan yetim büyüdü.Çirkin bir kızla evlendirilmek,babası gibi ömür boyu askere alınmak korkusu ve o sıralarda Çukurova‘da derebeyi olan Kazanoğulları ile arasının açılması sonucu genç yaşta gurbete çıktı.
İki kız kardeşini de yanında götürdüğünü,Bursa’ya,hatta İstanbul’a gittiğini belirten şiirleri vardır.Yine bu şiirlerinden anlaşıldığına göre,Bursa’da ev bark sahibi oldu,evlat acısı gördü.Anadolu’nun çeşitli illerini gezdiği,Rumeli’ye geçtiği,Mısır ve Trablus’a gittiği de sanılıyor.Yaşamının büyük bir bölümünü Çukurova,Maraş,Gaziantep yörelerinde geçirdi.
Doğum yeri gibi,ölüm yeri de kesin olarak bilinmemektedir.Şiirlerinden, çok uzun yaşadığı anlaşılmaktadır.Hoca Hamdi Efendi’nin anılarına göre Maraş’taki Cezel Yaylası’nda doksan altı yaşında ölmüştür.En son bulgulara göre ise mezarının İçel’in Mut ilçesinin Çukur köyündeki Karacaoğlan Tepesi denilen yerde olduğu sanılmaktadır.
Karacaoğlan Osmanlı Devleti’nin iktisadi bunalımlar ve iç karışıklıklar içinde bulunduğu bir çağda yaşamıştır.Şiirinin kaynağını, doğup büyüdüğü göçebe toplumunun gelenekleri ve içinde yaşadığı,yurt edindiği doğa oluşturur.
Güneydoğu Anadolu,Çukurova,Toroslar ve Gavurdağları yörelerinde yaşayan Türkmen aşiretlerinin yaşayış, duyuş ve düşünüş özellikleri, onun kişiliği ile birleşerek âşık edebiyatına yepyeni bir söyleyiş getirir.Anadolu halkının 17.yy’da çektiği acılar,göçebe yaşantısının yoklukları,çileleri,çaresizlikleri,şiirinde yer almaz.
İlk kez onun şiirinde sevgililerin adları söylenir: Elif,Anşa,Zeynep,Hürü,Döndü,Döne,Esma,Emine,Hatice… Karacaoğlan bunların kimine bir pınar başında su doldururken,kimine helkeleri omzunda suya giderken,kimine de yayık yayıp halı dokurken görüp vurulmuştur.Gönlü bir güzel ile eylenmez,bir kişiye bağlanmaz.Uçarılık,onun duygu dünyasının şiirsel söyleyişine yansıyan en belirgin yanıdır.
Erotizm, şiirine sevmek ve sevişmek olgusuyla yansır.Kanlı-canlı sevgili,cinsellik motifleriyle daha da belirginleşir,şiirinde etkileyici bir biçimde yer eder.Onun sevgiye ve kadına bakış açısı,âşık şiirine yenilik getirir ve bu gelenek içinde etkileyici bir özellik taşır. Tanrı kavramı ve din teması şiirinde önemlice bir yer tutmasa bile,bu konudaki yaklaşımıyla da kendi şiir geleneğine yine değişik bir bakış açısı getirmiş ve sonraki kuşaklar üzerinde etkileyici yönlendirici olmuştur.
Karacaoğlan yaşadığı çağda yetişmiş başka saz şairlerinin tersine, dil ve ölçü bakımından Divan Edebiyatı’nın etkisinden uzak kalmıştır.Güneydoğu Anadolu insanının o çağdaki günlük konuşma diliyle yazmıştır.
Karacaoğlan,halk şiirinin geleneksel yarım uyak düzenini ve yer yer de redifi kullanmıştır.Hece ölçüsünün 11’li (6+5) ve 8’li (4+4) kalıplarıyla yazmıştır.Bazı şiirlerinde ölçü uygunluğunu sağlamak için hece düşmelerine başvurduğu da görülür.Mecaz ve mazmûnlara çokca başvurması,söyleyişini etkili kılan önemli öğelerdir.
Pir Sultan Abdal,Âşık Garip, Köroğlu,Öksüz Dede,Kul Mehmet’ten etkilenmiş,şiirleriyle Âşık Ömer,Âşık Hasan,Âşık İsmail,Katibî,Kuloğlu,Gevheri gibi çağdaşı şairleri olduğu kadar 18.yy ve şairlerinden Dadaloğlu,Gündeşlioğlu,Beyoğlu,Deliboran’ı, 19.yy şairlerinden de Bayburtlu Zihni,Dertli,Seyranî, Zileli Talibî,Ruhsatî,Şem’î ve Yeşilabdal’ı etkilemiştir.
Daha sonra da gerek Meşrutiyet, gerek Cumhuriyet dönemlerinde, halk edebiyatı geleneğinden yararlanan şairlerden R.T. Bölükbaşı,F.N. Çamlıbel,K.B. Çağlar,A.K. Tecer ve C. Külebi,Karacaoğlan’dan esinlenmişlerdir.Şiirleri 1920’den beri araştırılan, derlenip yayımlanan Karacaoğlan’ın bugüne değin, yazılı kaynaklara beş yüzün üzerinde şiiri geçmiştir.
Bu yazımızı da okuyun: Ivo Andrić