Bilime adanmış bir yaşam: Galileo Galilei “Dünya, yine de dönüyor…” | | İNSANOKUR edebiyat
Ara	Bilime adanmış bir yaşam: Galileo Galilei “Dünya, yine de dönüyor…”	20 Şubat 201620 Şubat 2016	Tarihin sayfalarına dönüp baktığımızda, bilimsel yöntemin gelişmesine katkıda bulunmuş pek çok bilim insanı görüyoruz. Bu kişilerin arasında hayattayken buluşları sayesinde saygı görenleri olduğu kadar, kimi zaman saygınlıkları, kimi zaman özgürlükleri, hatta bazen de canları pahasına bilimsel yöntemi savunmuş olanları da var. Galileo Galilei bu ikinci gruba girenlerden biri ve hatta belki de en önemlisi.
Galileo Galilei 1564 -1642 yılları arasında yaşamış, bilim devriminde azımsanmayacak katkısı olmuş bir bilim insanı. O dönemlerde yaşamış çoğu bilim insanı gibi tek bir alanda sınırlı kalmamış; fizik, matematik, astronomi ve felsefe konularında çalışmalarda bulunmuş. Sıkılıkla kendisinden modern gözlemsel astronominin babası ve modern bilimin kurucusu olarak bahsedilir.
Kilisenin ve dini öğretilerden köken alan dogmaların hüküm sürdüğü orta çağda, ağırlıklı olarak kabul gören güneş sistemi modeli Dünya merkezli sistem modeliydi (Jeosentrik Model). Aristo’nun betimlediği bu modelde, Dünya evrenin merkezi olarak kabul ediliyor, tüm gök cisimlerinin dünyanın etrafında döndüğüne inanılıyordu. Tarih içinde zaman zaman tek tük bilim insanı Güneş merkezli sistem (Heliosentrik Model)fikrini ortaya sürdülerse de, bu fikirler genelde felsefi tartışma boyutundan öteye gitmemiş ve hiçbir zaman genel olarak kabul görmemişti. 1543 yılında Polonya’lı Nikolas Kopernik “Semavi Kürelerin Dönüşü Üzerine” isimli kitabı yayınladı ve bu kitapta ilk kapsamlı Güneş merkezli sistem teorisini ortaya sürdü. Bu teorinin Avrupa’daki Rönesans ortamında yavaş yavaş yayılması ile çeşitli bilim insanları teoriyi incelemeye ve tartışmaya başladılar. İşte Galileo da bu bilim insanlarından biriydi.
Her ne kadar pek çoğumuz teleskobu keşfeden kişiyi Galileo olarak bilsek de bu doğru değil, ancak Galileo’nun teleskobu ilk defa gök cisimlerini incelemek için kullanan insan olduğunu söyleyebiliriz. Orta çağda teleskop benzeri dürbünler denizcilikte sıklıkla kullanılıyordu. Galileo 1609 yılında Hollanda’da yaşayan bir optik bilimci olan Lippershey’in teleskop benzeri bir düzenekle çok uzakları görüntüleyebildiğini duydu ve kendi optik bilgisini kullanarak cisimleri 30 kat yakın ve bin kat büyük gösterebilen benzer bir cihaz geliştirdi. Yaptığı teleskopla Galileo, Samanyolu, Ay, Venüs, Jüpiter ve Satürn’ü gözlemledi ve bu detaylı gözlemlerini, ekli çizimleri ve vardığı sonuçları ile birlikte 1610 yılında Venedik’te Yıldızsal Haberci (Siderus Nuncius) isimli kitabında yayınladı.
Galileo’nun yaptığı gözlemler, o zamana dek sorgusuz şekilde Dünya-merkezli sisteme inanan bilim insanlarını derinden rahatsız etti. Öyle ya, artık evrendeki her şeyin Dünya etrafında dönmediği, küçük de olsalar bazı gök cisimlerinin başka gezegenlerin –Jüpiter’in – etrafında döndüğü bulunmuştu. Aristo kozmolojik modeline göre uzaydaki tüm cisimler kusursuz ve pürüzsüz birer küre olması gerekirken Ay’ın yüzeyinin kraterlerle dolu olduğu ortaya çıkmıştı. Aristo modelini derinden sarsan bu buluşlar hakkında herkes Galileo kadar heyecanlı değildi, hatta dogmaları bilimin önünde tutan bazı bilim insanları Galileo’nun teleskobuna şüpheyle yaklaştılar.
Galileo’nun çağdaşlarından olan ve Aristo sistemini savunan Cesare Cremonini, kuşkuyla yaklaştığı Ay ve Jüpiter ile ilgili bulguları teyit etmek için Galileo’nun teleskobu ile gökyüzüne bakmayı dahi reddetmişti.
Yaşadıkları dönemin dayattığı inanışların esiri olan ve kendi inançlarını sarsmamak için gözlem yapmayı reddeden bu bilim insanlarına Galileo’nun verdiği tepki dikkate değer:
Floransa’daki profesörlere teleskobumla Jüpiter’in uydularını göstermek istiyorum, ancak ne onlara ne de teleskoba bakıyorlar. Bu insanlar, doğada incelenmesi, gözlenmesi, araştırılması gereken bir şeyler olduğunu düşünmüyorlar. Onlara göre bilim, metinleri karşılaştırıp tartışmaktan ibaret.
Yaptığı gözlemler, topladığı veriler ve Kopernik teorisi ile ilgili edindiği bilgiler ışığında modern bilimsel yöntemin temellerini atan Galileo, evrenin merkezinin Dünya olmadığı ve Dünya’nın Güneş etrafında döndüğü sonucuna vardı. İlk eseri Siderus Nuncius’tan sonra Katolik Kilisesi tarafından Güneş merkezli teori konusunda herhangi bir çalışma yapmaması konusunda uyarılmış olsa da bilime olan inancı üstün geldi ve 1632 yılında “Diyalog (İki Ana Dünya Modeli Üzerine Diyaloglar)” adlı eserini yayınladı.
Galileo’nun Engizisyon mahkemesinde yargılanmasına neden olacak bu eserde, biri Dünya merkezli diğeri Güneş merkezli evren sistemini savunan iki bilim insanının kurgusal tartışmasına yer verilmişti. Kitap boyunca bu iki karakter tartışıyor ve sonuçta Kopernik sistemi savunucusunun görüşleri baskın çıkıyordu.
1992 yılında, insanoğlunun Ay’a ayak basıp Galileo tarafından çizilen kraterleri kendi gözüyle görmesinden 23 yıl, Voyager’in ilk defa Galileo’nun varlığını duyurduğu Jüpiter’in uydularının yanından geçmesinden 13 yıl sonra Papa II. Jean Paul tarafından kaleme alınmış resmi bir özür ile Galieo’ya itibarı iade edildi.
Bilimsel gerçekler ne kadar bastırılırsa bastırılsın açığa çıkarlar. Galileo’nun bulgularının Katolik Kilise tarafından yasaklı olduğu dönemde bile bilime yön vermesi bunun en güzel örneği. Bilim, kendisine yön vermeye çalışan ideolojik, politik, dini etmenlere, her tür baskı, yasak ve yasaya rağmen, doğası gereği sonunda galip gelecektir.
Bilimsel yöntemden uzaklaştıkça ve verilerin işaret ettiği sonuçları kabul etmek yerine belirli ideolojileri haklı çıkartmak için manipülasyonlara başvurdukça yanılgılara düşmemiz kaçınılmaz. Galileo’nun teleskobundan bakmayı bile reddeden bilim insanlarını her zaman anımsamalı ve bilimin dogmalardan, kişisel ve kültürel inanç ve şartlanmalardan uzak, politikadan bağımsız, bilimsel yönteme uygun şekilde yürütülmesini sağlamalıyız.
(*) Bilim tarihçilerinin elinde “Dünya yine de dönüyor” cümlesini Galileo’nun söylediğini kesin olarak kanıtlayan bir kaynak mevcut değildir. Buna rağmen genel popüler kültür bu cümleyi uzun bir zamandır Galileo’yla bağdaştırmıştır.
Bu yazı acikbilim.com’ daki “Dünya Yine de Dönüyor… Bilimsel Yöntem, Dogma Ve Galileo Galilei” başlığıyla yayınlanan yazı kısaltılarak alıntılanmıştır.
Etiketler Dünya yine de dönüyor, Galilei, Galileo, Galileo Galilei	Yazı dolaşımı
Gülün Adı: Umberto Eco	Son Buzul Çağı Biterken Avrupa’yı İşgal Eden Gizemli Topluluk
RasgeleAydınlanma (Aklını Özgürce Kullanmak İçin Çizgibilim) – Andrzej Krauze, Lloyd Spencer Evrim (Bir Fikrin Zaferi) – Carl Zimmer Hayvanlar intihar eder mi? Sınırların Ötesi – Miguel Nicolelis “Bilimin Öncüleri”nin düşsel ve imrendirici yaşamları; Cemal Yıldırım Dışkınızı Ne Kadar İyi Tanıyorsunuz? Harika Hayvanlar – Afrika (Ciltli) – Ant Parker, Tony Mitton Darwin ve Darwincilik – Patrick Tort Deneylerde Neden Fare Kullanılır? Türkiye?de Çocuk Emeği – Derleyen: Kemal İnal Nasıl Yaşarız Neden Ölürüz (Hücrelerin Bilinmeyen Yaşamı ve Evrimi)- Lewis Wolpert Zaman, Aşk, Bellek , Jonathan Weiner cafrande.orgMutlaka İzlenmesi Gereken 10 Tiyatro OyunuAcının götürdüğü yere git – Ece ÜremezSanal gerçeğe dönüşünce, sanal olmuyor artık; gerçek sanal oluyor – Erol AnarAnadolu Quartet & Sakina “The Bridge / Köprü” Adlı AlbümüOkunması En Zor 10 KitapBejan Matur: “Sevişmek bir sarmaşığın kalbiyle düşünmektir”Solakların sayısı neden az – Hannah Fry“Bir Sevmek Bin Defa Ölmekmiş” 3 Hürel ve “Efsane…Yeniden” AlbümüÖncelikli Okunması Gereken 30 Şiir KitabıMevlana’dan Şems’e Mektup: “Çöldeyim, susuzum, Kuyularda Yusuf’um…” bilgisavar.orgAşureyi alüminyum kaba koymayınTürk fındığı ve inciri en ölümcül gıdalar listesinde!Kuru üzümde kullanılan chlorpyrifos maddesi halk sağlığını tehdit ediyorYeşil çay içmeniz için 18 nedenDemir pekmezden, çinko köfteden!Siyah sarımsağın inanılmaz faydalarıYürüyüş kalbi koruyor, ağır spor vuruyorKedi ve köpeklerde kanser vakaları artıyor!Olgunlaşmamış meyvelerin çekirdekleri zehirliyor‘Karaciğer yetmezliklerinin çoğu önlenebilir sebeplerden’	Arşivler	Arşivler