Bireysel emeklilik sistemi (BES) son çıkan düzenlemelerden sonra neredeyse tüm çalışanlar için zorunlu hale geldi. Bu zorunlulukla birlikte herkes BES nedir, BES iptali nasıl yapılır, BES’den ne zaman emekli olunur gibi soruların cevabını merak etmeye başladı.
Bu yazımızda bireysel emeklilik sistemi ile merak edilen en önemli konuları inceledik. İşte BES ile ilgili merak edilen o konular…
Bireysel emeklilik sistemi, aslında uzun vadeli yatırım hesabı niteliğindedir. Bireyse emeklilik sisteminde yatırımcı, en az 10 yıl süre boyunca aylık olarak belirli bir miktar para yatırır. Bireysel emeklilik sistemi (BES) şirketi, yatırılan bu parayı kazanç sağlayacak şekilde belirli fon veya faiz hesaplarında değerlendirir. En az 10 yıl para yatırdıktan sonra ve şirket tarafından belirlenen yaşa gelindiğinde, hesapta biriken para yatırımcının talebine göre ister aylık taksitler halinde isterse toplu olarak kendisine ödenir. Dolayısıyla bireysel emeklilik sisteminin aslında kişilerin birikimlerini uzun vadede değerlendirdiği bir yatırım yöntemi olduğunu söyleyebiliriz.
Zorunlu BES Avantajlı Mıdır?
BES’e katılmak avantajlı mıdır sorusu aslında kişilerin bireysel emeklilik konusundaki kafa karışıklığını giderebilecektir. BES’in avantajlarını şöyle sıralayalım:
Bireysel emeklilik, uzun vadeli bir yatırım yöntemidir. Küçük birikimler yaparak 10 yıl sonunda büyük miktarda para alabilirsiniz. Örneğin aylık 100 TL biriktiren birisi yılda 1200 TL, 10 yıl sonunda 12.000 TL para biriktirmiş olur. Ancak BES üzerinden bu birikimi yapan bir kimse paraya işleyecek olan faiz ve fon getirileri yanında %25’lik devlet katkısı ile 30.000 TL’nin üzerinde birikim elde edebilir.
BES sayesinde birikim yapmak kolaydır. Çünkü 10 yıl boyunca parayı bir yerde tutma zorunluluğu olduğu için mevcut parayı harcamak gibi bir seçeneğiniz olmayacaktır. Oysa bu para elinizin altında olsa harcama ihtimaliniz çok yüksektir.
Normalde yatırımınızı faize yatırmış olsaydınız, 1 yılın sonunda mevduat hesabınızı bozmanız gerekmektedir. Ancak BES’te yatırımınız 10 yıl boyunca faiz ve fonlarda otomatik olarak değerlendirilir.
Zorunlu BES’in Dezavatanjları Nelerdir?
Zorunlu BES’teki birikimler faiz ve fon olarak değerlendirildiği için özellikle faiz hassasiyeti olanlar için bu yatırım türü dini yönden sorun yaratabilmektedir. Bunun dışında 10 yıl vade ve emekli yaşı dolmadan ayrılanlar, sadece anaparalarını ve devlet katkısının belirli bir kısmını alabilmektedir. Diğer faiz ya da fon getirilerini alamamaktadır.
Bireysel Emeklilik İle SGK Emekliliği Aynı Mıdır?
Bireysel emeklilik sistemi bir yatırım yöntemi olduğu için Bağ-Kur, SSK veya Emekli Sandığı emekliliği şeklinde ifade edebileceğimiz SGK emekliliği ile aynı değildir. Her ikisi arasındaki temel farklar şunlardır:
SGK emekliliğinde emekli maaşı ömür boyu yatırıldığı gibi emeklinin vefatı halinde emekli maaşı vefat edenin eşine ve bekar olan çocuklarına dul-yetim aylığı şeklinde bağlanır. Oysa bireysel emeklilikte ödenecek para hesapta biriken para ile sınırlıdır. Bu para bittiğinde BES de sonlanmış olmaktadır.
Çalışan herkesin SGK’lı olması şarttır. Ancak BES zorunlu olmadığı için sisteme girmek ya da sistemden çıkmak tamamen yatırımcının iradesine kalmıştır. Her ne kadar ülkemizde BES’e girmek zorunlu olsa da bu sistemden dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz. Ancak SGK’dan çıkmak mümkün değildir.
SGK emekliliği devlet tarafından sağlanır. Buna karşın BES emekliliği özel finans kurumu ya da şirketler tarafından sağlanmaktadır.
En çok sorulan sorulardan biri de bireysel emeklilik sistemine katılmak zorunlu mudur sorusudur. Ülkemizde çıkarılan son düzenlemelerle birlikte bireysel emeklilik sistemine katılmak zorunlu hale getirildi. Aslında burada “zorunluluk” kelimesini kullanmak hatalıdır. Çünkü bizdeki sistemde aslında BES’e otomatik katılım söz konusudur. Yani bir kimse çalışmaya başladığında otomatik olarak BES’e dahil olur. Ancak BES’e dahil olan bir kimse ister 2 ay içinde cayma hakkını kullanarak isterse dilediği zaman BES’ten çıkabilir. Dolayısıyla ülkemizdeki düzenlemelere göre BES’e katılmak otomatik ancak BES’te kalmak zorunlu değildir şeklinde konuyu özetlesek yeterlidir.
Kimler BES’e Otomatik Olarak Katılmak Zorundadır?
Bireysel emekliliğe katılmak belirli durumlarda zorunlu olup katılım otomatik olarak gerçekleşmektedir. BES mevzuatında yer alan düzenlemelere göre artık işyerinde çalışan sayısı 5 ve daha üzerindeyse bu kişiler otomatik olarak BES’e dahil olacak ve maaşlarından BES katkı payı kesintisi yapılacaktır.
Bu konu bağlamında şu hususu da belirtmemiz gerekiyor. BES’e zorunlu olarak dahil olacak kişiler için yaş sınırlaması bulunuyor. Buna göre 18 yaşını tamamlamış ancak 45 yaşını doldurmamış olan kişiler BES’e otomatik olarak katılacaklardır. Bu yaş aralığı dışında kalanlar otomatik BES’e katılamazlar.
Maaştan Ne Kadar BES Kesintisi Yapılacaktır?
Zorunlu BES’e katılan kişilerin SGK primine esas maaşından aylık % 3 BES kesintisi yapılacaktır. Örneğin aylık 2500 TL maaş alan 75 TL, 3000 TL maaş alan 90 TL aylık BES kesintisi yapılacaktır.
Zorunlu BES’ten Çıkabilir Miyim?
Otomatik olarak BES’e katılan bir kimse katıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde cayma hakkını kullanarak, bu 2 ayı geçirmişse BES iptal hakkını kullanarak dilediği zaman BES’ten çıkabilir.
BES’e otomatik olarak katılanlar BES’ten çıkabilirler. Bunun için iki yöntem bulunuyor:
Cayma Hakkını Kullanma: BES’e zorunlu olarak katılanlar 2 ay içerisinde BES şirketine telefon, mail, posta veya SMS ile ulaşarak yahut şirketin en yakın şubesine giderek cayma hakkını kullanabilir. Bu durumda bireysel emeklilik iptal edilecek ve hesapta biriken para kesinti yapılmaksızın 10 gün içinde geri ödenecektir.
BES İptal Talebini İletme: 2 aylık cayma hakkı süresini kaçıranlar BES iptali için BES şirketine telefon, mail, posta veya SMS ile ulaşarak yahut şirketin en yakın şubesine gidebilir. Bu durumda BES şirketi bireysel emekliliği iptal edecek ancak birikimler üzerinden gelir vergisi kesintisi yapacaktır. Ayrıca hesapta bulunan para üzerine birikmiş faiz ve getiriler ödenmeyecektir.
BES İptali İçin Bankaların veya BES Şirketlerinin Telefon ve SMS Numaraları Nelerdir?
BES’e zorunlu olarak katılanlar cayma hakkını kullanabileceği gibi BES iptalini de talep edebilir. Bu durumda ilgili banka veya sigorta şirketinin müşteri hizmetlerini aramak yeterlidir.
BES iptali için banka veya şirketlerin iletişim bilgilerini daha önceki yazımızda incelediğimiz için burada tekrar yer vermiyoruz. Bu nedenle bağlantıya tıklayarak güncel telefon ve SMS numaralarını yazımızdan okuyabilirsiniz.
Bireysel emeklilik sistemine katılanların merak ettiği bir konu da birikimleri faizi ve diğer getirileri ile birlikte ne zaman geri alabilecekleri konusudur.
Mevcut yasal düzenlemelere göre BES’e katılım sağladıktan sonra en az 10 yıl süre ile ve en az prime esas maaşın %3’ünü katkı payı olarak yatırıyorsunuz. Bu şartı sağladıktan sonra 56 yaşına kadar bekliyorsunuz. 56 yaşı doldurduktan sonra BES’te biriken parayı ve bu para üzerine işlemiş olan tüm getirileri alabiliyorsunuz.
Süre Dolmadan Bireysel Emeklilik Sisteminden Ayrılırsam Birikimlerimin Ne Kadarını Alabilirim ve Ne Kadar Kesinti Olur?
BES’te biriken ana parayı, % 25’lik devlet katkısını ve anapara üzerine biriken getirileri alabilmek için en az 10 yıl beklemek gerekiyor. Ancak bu süreyi beklemeden ayrılanların alacağı para BES’te geçirdikleri süreye göre değişmektedir. Bunları ayrı ayrı şöyle gösterelim:
3 yıl dolmadan ayrılanlar: BES’e katıldıktan sonra 3 yıl dolmadan ayrılanlar sadece anaparalarını alabilir. Ancak anapara üzerinden %15 stopaj kesintisi yapılacağını unutmamalısınız.
3 yıl doldurup 6 yılı doldurmadan ayrılanlar: BES’e katıldıktan sonra 3 yıl doldurup sistemden ayrılanlar anaparalarına ek olarak devlet katkısının %15’ini alabilirler. Diğer getirileri alamazlar. Buna karşın anapara üzerinden % 15 stopaj kesintisi yapılır.
6. yılı doldurup 10. yılı doldurmadan ayrılanlar: BES’e katıldıktan sonra 6 yılı doldurarak sistemden ayrılanlar anaparalarına ek olarak devlet katkısının %35’ini alabilirler. Diğer getirileri alamazlar. Buna karşın anapara üzerinden % 15 stopaj kesintisi yapılır.
10. yılı doldurup yaşı beklemeden ayrılanlar: BES ödemelerini 10 yıl boyunca yapıp tüm birikimleri almak için gereken 56 yaşını beklemeden ayrılanlar anaparalarına ek olarak devlet katkı payının % 40’ını alabilirler. Diğer getirileri alamazlar. Buna karşın anapara üzerinden % 10 stopaj kesintisi yapılır.
10. yılı doldurup emeklilik yaşı gelmekle birlikte paranın tamamını toplu olarak almak isteyenler: BES katkı payını 10 yıl boyunca ödeyip emeklilik yaşını da dolduranlar devlet katkı payının tamamını ve diğer getirileri alırlar. Ancak bu durumda olan kişi parayı aylık maaş şeklinde değil de toptan çekmek isterse bu durumda anapara üzerinden %5 stopaj kesintisi yapılacaktır.
Daha Önceden BES Yaptırmıştım Zorunlu BES’e Katılmam Gerekiyor Mu?
Daha önceden bireysel emeklilik yaptırmış olan biri, en az 5 işçinin çalıştığı bir yerde işe başlar yahut kamu görevlisi olursa otomatik olarak BES’e dahil olur ve her iki bireysel emeklilik de devam eder. Ancak bunlardan birine ya da her ikisine devam etmek istemeyen kişi, ilgili BES şirketine başvuru yaparak ya da cayma hakkını kullanarak BES’i iptal edebilir.
Zorunlu Bireysel Emeklilik Sisteminde BES Şirketini Kendim Belirleyebilir Miyim?
Zorunlu BES’e katılma durumunda BES şirketini kendiniz belirleyemiyorsunuz. Bunu şirketin kendisi belirlemektedir. Benzer şekilde kamu çalışanları için de çalışanın bağlı olduğu bakanlık belirlemeyi yapmaktadır.
Eğer kendiniz gönüllü olarak BES yaptırmak isterseniz, bu durumda dilediğiniz şirketi kendiniz belirleyebilirsiniz.
BES Ödemelerine Ara Verebilir Miyim?
BES’e katıldıktan sonra maaşın %3’ü otomatik olarak BES katkı payı olarak kesilir. Bu ödemeler için en fazla 3 ay süre ile erteleme yapılır.
Çalıştığım İşyeri Değişirse Mevcut BES Birikimlerine Ne Olur?
Bir işyerinde çalışırken BES’e dahil oldunuz ve daha sonra işyerini değiştirirseniz BES birikimleriniz iptal olmaz. Başladığınız işyeri, BES için farklı bir şirket ile anlaşmış olsa bile mevcut birikimler bu şirkete aktarılır. Eğer işe başladığınız firma aynı BES şirketi ile anlaşmalıysa, bu durumda da birikimleriniz korunmaya devam eder.
Zorunlu BES’ten Ayrıldım Tekrar BES’e Katıldım Devlet Katkı Payını Alabilir Miyim?
Otomatik BES’e ilk defa katılanlara devlet % 25 katkı sunmaktadır. Sunulan bu katkının tamamından yararlanmak için en az 10 yıl sistemde kalmak gerekiyor. Bu katkının belirli bir kısmını almak isteyenler ise en az 3 yıl sistemde kalmalıdır. Dolayısıyla BES’e katılıp ayrılanlar tekrar BES’e katıldıklarında ister daha önce devlet katkısı alsınlar ister almasınlar, %25’lik devlet katkı payından yararlanamazlar.
Bireysel Emeklilik Birikimleri Haciz Edilebilir Mi?
Bireysel emeklilik birikimlerinin haczi mümkün ise de bu konuda yasal sınırlama söz konusudur. Kanunda getirilen bu sınırlamaya göre, ay olarak birikim yapılan süre ile hesaplama yapılan tarihteki brüt asgari ücretin çarpımı sonucunda elde edilen miktar haciz edilemez. Bu miktarın dışında kalan kısım haciz edilebilir.
Bireysel emeklilik birikimlerinin haczi ve örnek hesaplama için bağlantıya tıklayabilirsiniz.
Bireysel Emeklilik Getirisi Hesaplama Nasıl Yapılmaktadır?
BES getirisi hesaplama için yatırılan BES katkı payı önemlidir. Aylık olarak yatırılan bu para ne kadar çoksa 10 yıl sonunda ve 56 yaşın doldurulmasıyla elde edilecek birikim de bir o kadar yüksek olacaktır. BES şirketleri
BES getirisi hesaplama için şirketlerin otomatik hesaplama programlarını kullanabilirsiniz.
Ülkemizde Bireysel Emeklilik Yaptıran Şirketler Hangileridir?
Ülkemizde BES hizmeti veren şirketler şunlardır:
Allianz Bireysel Emeklilik Şirketi
Avivasa Bireysel Emeklilik Şirketi
Aegon Bireysel Emeklilik Şirketi
NN Hayat Bireysel Emeklilik
Katılım Emeklilik Bireysel Emeklilik
İlginizi Çekebilir: Risk almadan yatırım yapıp para kazanabileceğiniz yöntemleri öğrenmek için bağlantıya tıklayabilirsiniz.
Pingback: Emekli Olamayan SGK Primlerini Geri Alabilir Mi?	13 Mart 2019
Pingback: BES'teki Birikimleri Teminat Göstererek Kredi Çekebilir Miyim?	16 Nisan 2019