Tanzimat sanatçıları şekil bakımından eski içerik bakımından yenidir. Divan edebiyatını son derece ağır eleştirmelerine rağmen Divan nazım biçimlerini kullanmaya devam etmişlerdir.
(I) Tanzimatçılar edebiyatı halkı eğitmek ve bilinçlendirmek için bir araç olarak gördüler. (II) Sanatçılar, edebiyatın yanında siyasetle de uğraştılar. (III) Ortaya konulan ürünler taklit olduğu için teknik yönden zayıftır. (IV) Romanlar gerçekçi bir anlayışla yazılmış ve olaylara müdahale edilmemiştir.(V) Roman, öykü, makale, fıkra, tiyatro… gibi türler ilk kez kullanılmıştır.
Yukarıdaki numaralanmış bilgilerin hangisinde Tanzimat edebiyatıyla ilgili bir bilgi yanlışlığı vardır?
Osmanlı’nın Batı karşısındaki ilk kesin kayıplarının resmi belgesi olan Karlofça Anlaşması Osmanlı Devleti’ndeki yenileşme sürecinin de başlangıcıdır. Tanzimat ise; ilan edildiği tarihten bir buçuk asır kadar önce başlayıp günümüzde de güncelliğini koruyan, Batı ölçülerine göre değişim zincirinin ortalarındaki halkalardan biri olmaktır.
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı’nın ilanıyla ilgili süreci hazırlayan en önemli etkenlerden biri değildir?
A. Merkezi yönetimin bozulması
B. Askeri alandaki başarısızlıklar
C. Sosyal alandaki bozulmalar
D. Eğitim alanındaki bozulmalar
E. Göçebe yaşamdaki bozulmalar
Doğru Cevap: "E" Göçebe yaşamdaki bozulmalar
Bu edebiyatçıların bir amacı vardı. Yetiştikleri edebi kültürü bırakarak sonradan gördükleri Batı edebiyatı kurallarını kullanmak istediler. İçerik bakımından değişse de bu edebiyat, şekil bakımından eskiye bağlı kaldılar. Dilde sadeleşme yoluna gitmeye çalıştılar, ancak bunu da başaramadılar. Onlar genç yaşta öğrendikleriyle sonradan öğrendikleri arasında bocalayıp durdular.
Yukarıda “onlar” diye bahsedilen edebi dönem aşağıdakilerden hangisidir?
C. Tanzimat edebiyatı
D. Servet-i Fünûn edebiyatı
E. Milli edebiyat
Doğru Cevap: "C" Tanzimat edebiyatı
Adını II. Mahmut’un koyduğu ilk Türkçe gazetedir (1831). Resmi gazete olma özelliği taşıyan bu gazetede; genelde devletin, padişahın resmi bildirileri, iç ve dış haberler, askeri konular ve resmi konulardaki açıklamalar yer almıştır.
Yukarıda açıklaması verilen gazete aşağıdakilerden hangisidir?
B. Takvim-i Vakayi
C. Ceride-i Havadis
D. Tasvir-i Efkar
E. Tercüman-ı Hakikat
Doğru Cevap: "B" Takvim-i Vakayi
---- ve ----, Batı’ya ait edebi türlerdendir ve Tanzimat Dönemine kadar Türk edebiyatında Batılı anlamda bu türler yoktur; ancak bu türlerin karşılığı olarak edebiyatımızda mesneviler ve halk hikayeleri vardır. Mesnevilerde işlenen aşk hikayeleri uzundur ve bunlar aydınlara yöneliktir. Halk ise Köroğlu, Ferhat ile Şirin, Kerem ile Aslı gibi halk hikayelerine yönelmiştir.
Yukarıda boş bırakılan yerler aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?
A. Makale – Şiir
B. Roman – Öykü
C. Gazete – Roman
D. Tiyatro – Öykü
E. Roman – Tiyatro
Doğru Cevap: "B" Roman – Öykü
Tanzimat döneminin edebi hareketleri kendiliğinden doğmuştur; onu çevre ve ihtiyaçlar doğurmuştur. Nasıl toplumsal ve siyasi bünyemiz değişiyor, Avrupalılaşıyorsa, bu hareket de edebiyatımızın bir Avrupalılaşma belirtisidir. Toplumsal yaşamımızdaki değişim ve gelişim bu dönemle başlar. Bu değişim ve gelişimde Batı’nın, Avrupa’nın büyük etkisi vardır. Divan edebiyatının yüzyıllar boyu süren sıkı kurallara bağlı yapısı bu dönemde çözülmeye başlar. Bu dönemden sonra toplumda oluşan orta tabaka, yavaş yavaş kendi edebiyatını da oluşturmaya başlar. Dil, artık Divan edebiyatının seçkinlere hitap eden ağır dili olmaktan çıkmış; orta tabakanın günlük konuşma diline yakın bir dil haline gelmiştir. Tanzimat edebiyatıyla yeni bir duyuş tarzı, düşünüş ve anlatış tarzı gelmiştir. Batı düşünüş tarzı Tanzimat’la yurda yayılmış ve topluma ulaşmada bir araç olarak görülmüştür. Roman, deneme, tiyatro gibi yeni türler denenmiştir.bu edebiyat toplumcu bir yapıya sahiptir. Doğrunun ve iyinin peşinde olan bu edebiyatta toplumu uyandırıp yüceltmek amaçlanır.
A. Siyasi ve sosyal yapının değişimiyle ortaya çıkmıştır.
B. Eski edebiyatın sert ve yıkılmayan yapısı çözülmeye başlamıştır.
C. Bu edebiyatla birlikte dilde sadeleşme hareketleri başlamıştır.
D. Yeni edebi türler denenmiş ve edebiyat topluma ulaşmada bir araç olarak görülmüştür.
E. Dönemin siyasi baskısına fazla direnemeyen bu edebiyat zamanla önemini kaybetmiştir.
Doğru Cevap: "E" Dönemin siyasi baskısına fazla direnemeyen bu edebiyat zamanla önemini kaybetmiştir.
Batı etkisindeki Türk edebiyatının kurucusu, ilk bilinçli temsilcisi ve yeniliğin öncüsüdür. Bir kısım fikirleri edebiyatımıza ilk getiren, kurduğu gazetelerde bu fikirleri yayarak yeni edebiyatın temellerini atan odur. Fransız düşünür Aguste Comte’un etkisinde kalan sanatçı akıl, adalet gibi kavramlara değer vermiştir.
Gezi yazısının edebiyatımızdaki ilk örnekleri “seyahatnamelerdir. Ancak asıl gezi yazıları, Batılılaşma süreciyle birlikte Avrupa’ya, özellikle Fransa’ya, giden sanatçı ve aydınlarımız Avrupa şehirleriyle ilgili yazdıklarıdır. Tanzimat Dönemi sanatçıları, devlet adamları kimlikleriyle ya da zorunlu olarak yurtdışına çıkmışlar ve bu gezilerini kaleme almışlardır. Bu dönem Ahmet Mithat Efendi’nin yazdığı ------ eser bu türün Tanzimat Dönemindeki en önemli eserlerinden biridir.
A. Seyahat Jurnali
B. Avrupa’da Bir Cevelan
C. Paris’te Bir Türk
D. Frankfurt Seyahatnamesi
E. Hac Yolunda
Doğru Cevap: "B" Avrupa’da Bir Cevelan
Tanzimat Fermanı’nın oluşumunda ve ilan edilmesinde en önemli rolü üstelen kişi aşağıdakilerden hangisidir?
C. Mustafa Reşit Paşa
E. Sultan Abdülmecit
Doğru Cevap: "C" Mustafa Reşit Paşa
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi’nde öğretici metinler kaleme alan yazarların ortak amaçlarından biri değildir?
A. Anlattıkları konularda halkı bilgilendirmek
B. Anlatılan konuyla halkın bu konu hakkında düşünmesini sağlamak
C. Toplumu yaşanan olaylara karşı uyandırmak
D. Toplumun bakış açısını değiştirmek
E. Toplumda yeni bir sanat zevki oluşturmak
Doğru Cevap: "E" Toplumda yeni bir sanat zevki oluşturmak
Tanzimat edebiyatında birçok tür edebiyatımıza girmiştir. Tiyatro’da Şair Evlenmesi, Eleştiri de Tahrib-i Harabat, İlk öykü olarak da Letaif-i Rivâyât adlı eserler kaleme alınmıştır. Divan edebiyatındaki mesnevinin karşılığı olarak kullanılan romanın edebiyatımızdaki ilk örneği ise, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat’tır.
Yukarıdaki parçada eseri söylenmeyen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
C. İbrahim Şinasi
E. Ahmet Mithat Efendi
Tanzimat sanatçılarının yazdığı romanlar sağlam bir temel üzerine kurulamamıştır. Amaç kısa yoldan halkı bilgilendirmektir. Bu yüzden tasvirler ön plana çıkar. Bunun yanında romanlarda işlenen olay birden kesilerek halk, bilgilendirilmeye çalışılır. İyi kötü, doğru yanlış gibi kavramlar keskin bir şekilde birbirinden ayrılır. Güzel özelliklere sahip kahramanlar el üstünde tutulurken, kötü davranışa sahip karakterler yerden yere vurulur. Türk edebiyatındaki ilk örnekler olmaları açısından önemli olan bu romanlarda, romantizm akımının büyük etkileri görülmektedir. Bu duyguyu oluşturmak için abartılı tasvirlere başvurulmuştur. Ancak bu eserlerde yapılan tasvirler, kültür araştırmacıları için günümüzde iyi bir kaynak oluşturmaktadır.
Yukarıdaki parçada aşağıdaki Tanzimat edebiyatının özelliklerinden hangisi çıkarılamaz?
A. Romanlarda tesadüflere sıkça yer verilmiştir.
B. Batı edebiyatı akımlarına yer verilmiştir.
C. Romanlar teknik açıdan kusurludur.
D. İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
E. Olayın akışı kesilerek bilgi verilir.
Doğru Cevap: "A" Romanlarda tesadüflere sıkça yer verilmiştir.
Ziya Paşa ile benzer düşüncelere sahip olmasına rağmen Ziya Paşa’nın fikirlerinde sabit kalmaması sonucunda onu ağır bir şekilde eleştirmiştir. Ziya Paşa “Şiir ve İnşa” makalesini yazarken onu desteklemiş; ancak Harabat adlı antolojisinin ön sözünde Divan edebiyatının asıl edebiyatımız olduğunu söylemesi sanatçı tarafından ağır bir eleştiri bombardımanına tutulmuş, art arda yayınladığı Tahrib-i Harabat ve Takip adlı eleştirilerinde Ziya Paşa’yı ağır bir şekilde eleştirmiştir.
Doğru Cevap: "B" Namık Kemal
I. Yazılan ilk yerli tiyatro – Şair Evlenmesi
II. Sahnelenen ilk tiyatro – Vatan yahut Silistre
III. İlk manzum tiyatro – Eşber
IV. İlk Antoloji – Harabat
Aşağıdaki sanatçılardan hangisi, yukarıda verilen “ilk”lerden birine sahip değildir?
I. Yazılan ilk yerli tiyatro – Şair Evlenmesi - Şinasi
II. Sahnelenen ilk tiyatro – Vatan yahut Silistre - Namık Kemal
III. İlk manzum tiyatro – Eşber - Abdülhak Hamit Tarhan
IV. İlk Antoloji – Harabat - Ziya Paşa
Aşağıdakilerden hangisi sadece Tanzimat romanlarından oluşmaktadır?
A. İntibah – Eylül – Mai ve Siyah
B. Araba Sevdası – Aşk-ı Memnu - Şık
C. Sergüzeşt – Araba Sevdası – İntibah
D. Zehra – Hüseyin Fellah – Mai ve Siyah
E. Karabibik – Mürebbiye – Zehra
Doğru Cevap: "C" Sergüzeşt – Araba Sevdası – İntibah
Aşağıdaki Tanzimat sanatçılarından hangisi “Romantizm” akımından etkilenmemiştir?
B. Ahmet Mithat Efendi
Doğru Cevap: "E" Ahmet Vefik Paşa
Tanzimat ikinci dönem sanatçılarını sanat anlayışını şekillenmesini sağlayan birçok etken vardır.
Aşağıdakilerden hangisi bu etkenlerden biri değildir?
A. Abdülhamit’in getirdiği istibdat yönetimi
B. Fransız edebiyatının görülüp bu edebiyattan etkilenmesi
C. Fransız edebiyatı gibi yeni bir edebiyatın oluşturulma isteği
D. Batı edebi akımlarının sanatçılar üzerindeki etkisi
E. Tevfik Fikret gibi sanatçıların yazdığı şiirlerin bu dönemdeki sanatçılara yol göstermesi
Doğru Cevap: "E" Tevfik Fikret gibi sanatçıların yazdığı şiirlerin bu dönemdeki sanatçılara yol göstermesi
Namık Kemal, Paris’te bulunduğu sürede yazdığı bir mektupta, tiyatronun bir ahlak ve lisan mektebi olduğunu belirtmiştir. Ona göre tiyatro, seçkin bir topluluğa belli düşünceleri aşılamak için, en faydalı eğlence idi. Ancak tiyatroları teknik açıdan kusurluydu. Tiyatro eserlerinin en kuvvetli olanı, olayın geliştirilmesi ve karakterlerin çok canlı olarak verilebilmesi bakımından, yazarın en başarılı eseri ----- adlı tiyatrosudur.
D. Kara Bela
E. Celaleddin Harzemşah
Türk edebiyatındaki ilk tezli roman örneği olan Zehra adlı romanın teması kıskançlıktır. Babası tarafından Suphi ile evlendirilen Zehra’nın kocasını çok kıskanması üzerine gelişen romanda, kıskançlığın insanın üzerinde oluşturduğu psikolojik bunalımın etkileri anlatılır. Bu bakımından psikolojik roman denemesi de denilebilecek bu romanda olaylar tüm gerçekçiliğiyle verilmeye çalışılmıştır.
Doğru Cevap: "D" Nabizade Nazım
Tanzimat edebiyatı ile ilgili test soruları bulunmaktadır. Tanzimat sanatçıları ve edebi ürünlerle ilgili detaylı test sorularınız buradan çözebilirsiniz.