Cariyeler-I – Türkçe Tarih
Osmanlı İmparatorluğu 1299 – 1922, Tarih, Türklerde Eş/Aile/Mutfak/Yaşam Anlayışı
Cariyeler, Cariyeler Hamamı, Cariyeler I. Koğuşu, Haliç, Kadın Efendi Daireleri, Kadın Efendiler taşlığı, Kalfalar Koğuşu, Karaağalar Koğuşu, Kızlar Ağası Dairesi
CARİYELER VE KADIN EFENDİLER TAŞLIĞI
Cümle kapısı holünden Kızlar Ağası Dairesi ile Kalfalar Koğuşu arasında devam eden yoldan sola dönülerek Cariyeler Hamamı ile Kadın Efendi daireleri arasındaki geniş ve uzun hole cariyeler ve Kadın Efendiler Taşlığı denilmektedir.
1665 harem yangınından sonra yenilenmiştir. Kadın Efendi dairelerinin taşlığa bakan cephelerindeki manzara resimleri, natüralist Türk resminin 18. yüzyıldan kalan ilk örnekleridir. 16. yüzyıl sonlarında Kadın Efendi daireleri yapılmadan önce taşlık Haliç’e doğru bir terasla açılırdı.
Cariyeler ve Kadın Efendiler Taşlığının sonunda Karaağalar Koğuşu’na bitişik olarak yapılmıştır. Sarayın en eski hamamıdır. Kubbeli bir camekân, iki bölümlü ve tonozlu bir ılıklık ve küçük bir halvet bölümünden ibarettir. Hamamın yanındaki bir merdivenden taşlığın sol tarafında bir sıra abdest musluğu, büyük kubbeli hamam girişi, kalfalar dairesine çıkan merdiven kapısı, onun yanında hamam külhanının giriş kapısı bulunurdu.
Taşlığın sağ tarafındaki birinci, ikinci ve üçüncü kapı sırasıyla birinci, ikinci ve üçüncü Kadın Efendi odalarıdır. Dördüncü kapı kırkmerdiven diye anılan 52 basamaklı, harem bahçesine inan geniş bir merdivene açılır. Beşinci kapı padişah sarayı dışında hiçbir benzeri olmayan cariyeler kopuşuna aittir. Birçok kalfa odasının bulunduğu üst kat sayesinde cariyeler koğuşunun galeri katına ulaşılır. Bu durum koğuşun sürekli olarak kontrol altında tutulduğunun bir işaretidir.
Taşlığın haliç kenarında Kadın Efendi Dairesi ile meşk hane arasında yer almaktadır. Mermer sütunlarla desteklenmiş asma katı bulunan büyük bir tek hacimdir. Zamanla sütun araları ahşap bölmelerle birleştirilmiş, tek tek mekânlar oluşturulmuştur. Mimari tarihimizde hemen hiç rastlanmayan bu tarz, cariyeler dairesindeki günlük hayat prensiplerine uygun hale getirilmek istenmesi sonucu ortaya çıkmış olabilir.
Yirmi-yirmi beş cariyenin oturduğu, yiyip, içtiği, yatıp kalktığı bu hacim içindeki asma katlara alttan çıkış imkânı yoktur. Asma katların korkulukları alt kattakilerin üst kattakileri görmesine engel olacak kadar yüksektir. Asma kata cariyeler taşlığındaki abdest muslukları yanında bulunan ustalar dairesinden geçilerek ulaşılırdı.