Anestezi, vücudun bir kısmının ya da tamamının ağrıya karşı duyarsız hâle getirilmesini sağlayan medikal uygulama olarak tanımlanabilir. Cerrahi müdahalelerden önce uygulanan anestezi türleri, cerrahi müdahalenin boyutuna göre farklılık gösterir. Kişinin ağrı duymamasını sağlayan maddelere anestezikler denir. Anestezi ile ilgilenen tıp bilimi ise anesteziyoloji ya da anestezi ve reanimasyon olarak tanımlanır. Operasyon öncesi uygulanan anestezi türleri sayesinde hasta, acı ya da ağrı hissetmez. Bu sayede hekim de cerrahi işlemi güvenli bir şekilde sürdürür. Tüm operasyon boyunca cerrahın yanı sıra anestezi ve reanimasyon uzmanı ya da farklı bir deyişle anestezist de ameliyathane de bulunur. Operasyon boyunca hastanın sağlık durumunu ve yaşamsal fonksiyonlarını kontrol eder. Bu süre boyunca anestezi hekimi gerektiğinde ağrıyı bloke eden anestezikleri, solunum ya da damar yoluyla vermeye devam edebilir. Anestezi türlerinin hasta üzerinde etkileri farklıdır. Bazı anestezi türleri hastayı tamamen uyku durumuna getirirken bazıları vücudun yalnızca belli bir bölümünün uyuşmasını sağlar. Anestezi ilaçları da hastaya, operasyonun niteliğine ve uygulanan anestezi türüne göre enjeksiyon, solunum, cilt yaması, losyon, sprey ya da damla şeklinde uygulanabilir.
Ağrı yönetimi konusunda uzman olan anestezi ve reanimasyon uzmanları, ameliyat öncesinde, sırasında ve sonrasında hastanın acı ve ağrı hissetmemesi için uygun anestezi ilaçları ile hastanın konforunu ve güvenliğini sağlar. Hastaya hangi anestezi türünün uygulanacağı, operasyonun türüne, süresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. Sinir sistemi üzerinde farklı etkileri bulunan anestezikler, hastanın tüm vücudunu ya da vücudunun yalnızca bir bölümünün uyuşturulmasını sağlar. Sinir hücrelerinin baskılanmasını sağlayan anestezi türleri genel, lokal, bölgesel ve sedasyon olarak dört farklı türde yapılabilir.
Çoğunlukla uzun sürmesi planlanan ameliyatlardan önce uygulanan genel anestezi, hastanın tüm vücudunun uyuşturulması işlemi olarak tanımlanabilir. Geri dönüşümlü bir bilinç kaybı ve ağrıya karşı duyarsızlaşmayı sağlayan genel anestezi türünde amaç, ameliyat boyunca hastanın bilincini kaybetmesi ve hiç acı hissetmemesidir. Ameliyat öncesinde, hasta değerlendirildikten sonra uygulanacak anestezi hakkında kişi bilgilendirilir. Anestezi uygulanmadan önce kişi monitörize edilerek takip altına alınır. Genel anestezi, intravenöz (damardan enjeksiyon, TIVA) ve / veya inhalasyon (solunum, VIMA) ile uygulanır. Solunum yoluyla verilen uçucu ilaçlar, volatil anestezik olarak tanımlanır ve akciğerden kan dolaşımına karışır. Çoğunlukla her iki yöntemin kombinasyonuyla yapılan genel anestezi, cerrahiye karşı hastayı koruyan bir yöntemdir. Bu anestezi türü dengeli anestezi olarak da bilinir. Anestezi uzmanı, operasyon boyunca hastanın başında kalarak, kişinin sağlık durumunu gözler, ilaç miktarını mevcut duruma göre azaltır ya da arttırır. Hastaya genel anestezi verildikten sonra kişi, derin bir uyku hâline geçer ve olanları hissetmez. Daha sonra anestezist, hastaya kas gevşetici ilaç vererek hastayı entübe eder. Entübasyon sayesinde hasta, anestezi cihazına bağlanarak suni solunuma başlar. Bu yöntem sayesinde hava yolundaki basınç düzeyi, solunumla vücuttan atılan karbondioksidin, alınan ve verilen oksijenin ve kişinin vücudunda bulunan anestezik ilaçların miktarı sürekli olarak takip edilir. Genel anestezi, indüksiyon, (anestezi uygulamasına başlama) maintence (anestezinin devamı) ve recovery (uyanma, anesteziden çıkma) olarak tanımlanan üç fazdan oluşur:
İndüksiyon: Hastaya damar ve solunum yoluyla anesteziklerin verildiği bu aşamada hasta uyuduktan sonra maske ile oksijen solumaya devam eder. Ardından hasta entübe edilir. Kişi tüm süreç boyunca mekanik ventilatör ile oksijen solumaya devam eder. Gerekli olduğunda anestezi gazları solutularak hastanın anestezi altında kalmaya devam etmesi sağlanır.
İdame (Maintenence): Hasta, bilinç ve reflekslerini kaybettikten sonra operasyon boyunca anestezi uzmanı tarafından takip edilir. Operasyon sürecine ve hastanın durumuna göre anesteziklerin arttırılması ya da azaltılması sağlanır.
Ayılma (Recovery): Operasyonun tamamlanma aşamasına gelmesiyle birlikte kişiye, anesteziklerin verilmesi kesilir. Ameliyat sonlandığında hastaya antidotlar uygulanarak reflekslerin ve solunumun geri gelmesi sağlanır. Uygun zamanda hasta solunum cihazından ayrılır. Anestezi uzmanı sürekli hasta ile konuşarak hastanın nefes almasını sağlar. Gerektiğinde mide bulantısı ve kusmayı önleyici antiemetik ilaçlar verir. Hastanın solunumu tamamen normale döndüğünde ve bilinci nispeten açıldığında ameliyat masasından alınarak uyanma odasına alınır.
Lokal anestezi, vücudun yalnızca belirli bir bölgesinin uyuşturulduğu anestezi türüdür. Girişim yapılan bölgeye çoğunlukla deri altından enjekte edilen anestezikler sayesinde yalnızca o bölgedeki sinir duyuları etkisiz hâle getirilir. Hastanın bilinci açıktır fakat hasta opere edilen bölgede ağrı ya da acı hissetmez. Çoğunlukla göz, kulak, burun, boğaz, omuz, kol, deri, periferal kan damarı cerrahisi ve dişçilik gibi küçük sayılabilen operasyonlarda kullanılan lokal anestezi, iki farklı türde uygulanır:
İnfiltrasyon: Dokuya etki eden anestezi türü olarak da tanımlanabilen infiltrasyon, cilt altına ya da diğer yüzey dokuların içine anesteziklerin enjekte edilmesiyle yapılır. Böylece opere edilecek bölge duyarsız hâle gelirken hastanın bilinci yerindedir.
Topik Anestezi: Yüzeyden emilen anestezi türü olarak da tanımlanabilen bu lokal anestezi türünde iğne kullanılmaz. Anestezik madde operasyon bölgesine damlatılır, püskürtülür ya da sürülür. Hastanın ağrı duymasını engelleyen topik anestezi yöntemi, genellikle dişçilikte yaygın olarak kullanılır. Diş etine fısfıs ile püskürtülen ilaç sayesinde hasta sonradan yapılan iğnenin acısını hissetmez.
Sprey formda olan anestezi ilaçları çoğunlukla ağız ve burun gibi bölgelere püskürtülerek uygulanır. Krem türündeki ilaçlar ise mukoza ve cilt yüzeyine uygulanabilir. Lokal anestezinin uygulandıktan sonra etki etmesi için yaklaşık olarak 15 dakika kadar beklenir. Anestezinin etki süresi ise kullanılan anesteziğin türüne ve miktarına göre farklılık gösterir.
Bölgesel anestezi, lokal anesteziye benzerlik gösterse de bu anestezi türü, daha geniş alanların uyuşturulması için uygulanır. Doğum başta olmak üzere ortopedi ve üroloji bölümlerine ait bazı ameliyat türlerinde yaygın olarak kullanılan bölgesel anestezi, kol, bacak, kasık gibi bölgesel ameliyatların uygulanması için yapılır. Spinal, epidural ve kombine spinal epidural anestezi gibi türleri bulunur.
Spinal Anestezi: Sezaryen ve normal doğum için yaygın olarak uygulanan spinal anestezi, bel ve bel seviyesinin altında yapılan bazı cerrahi operasyonlar için de uygulanır. Spinal anestezinin uygulanması için operasyondan önce hasta oturtulur. Spinal kord ve sinirlerin içinde bulunduğu dura adlı sert zarın içine enjeksiyon yapılır. Anestezinin etkisiyle hastanın alt göğüs bölgesi ile ayaklarına kadar olan bölüm hızla hissizleşir. Kişinin bilinci tamamen açıktır.
Epidural Anestezi: Normal ve sezaryen doğumun yanı sıra pek çok ameliyat türünde de uygulanabilen epidural anestezi, spinal anestezi ile benzerlik gösterse de uygulanma tekniği oldukça farklıdır. Beyin omurilik sıvısının olduğu spinal kordun bulunduğu kesenin dışına uygulana anestezikler, direkt enjeksiyon ile değil kateter adı verilen ince bir boruyla vücuda gönderilir. Hastanın bilinci açıktır ve işlem sonrasında hasta yürüyebilir.
Kombine Spinal Epidural Anestezi: Hem spinal hem de epidural anestezi türlerinin bir arada uygulandığı bu yöntemde ilk önce hastaya spinal anestezi tekniğiyle enjeksiyon yapılır. Ardından kateter ile epidural anestezi uygulanır. Hasta ağrı ve acı hissetmez.
Sedasyon, uyku hâli olarak da tanımlanabilir. Operasyon öncesine hastanın kaygılarının azaltılması için uygulanır. Hasta ameliyathaneye alınmadan önce damar yolundan verilen ilaç, hastanın heyecanını bastırmasını ve rahatlamasını sağlar. İlacın dozuna göre hasta ameliyathaneye girene kadar uyuyakalabilir. Sedasyon, kolonoskopi ve endoskopi gibi işlemlerden önce de hastanın rahatlaması için uygulanabilir.
Anestezi türleri ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.