a) Şeriatın, dine ve dünyaya ait saadetlerin tümüne tekeffül ettiğinin beyanı..
b) Tarikat ve hakikatin, şeriata hadim (şeriatın hizmetinde) oldukları. Ayrıca, bu manalara uygun bazı şeyler..
NOT : İMAMI RABBANİ Hz. bu mektubu Hacı Meyan Muhammed Lahorî'ye yazmıştır.
Allahü Taâlâ, bize ve size, Şeriat-ı Mustafavî'iyenin hakikati ile taHakkuk etmeyi nasib eylesin. Onun sahibine, salât ü selâm ve tahiyyat..
Diyen kula Allah rahmet eylesin.
Şeriat üç dilimden ibarettir: ilim, amel, ihlâs..
Anlatılan bu üç dilimin her biri, tek tek yerine getirilmedikçe, şeriatın taHakkuku olmaz. Şeriat taHakkuk ettiği takdirde, Yüce Hakkın rızası da taHakkuk etmiş olur. Yüce Hakkın rızası öyle bir iştir ki: Dünya ve âhirete ait saadetlerin hepsinin üstündedir. Bu mana, şu Ayet-i kerime ile daha güzel anlatıldı:
— «Allah'ın rızası en büyüktür.» (9/73)
Şeriat, dünyaya ve âhirete ait tüm saadetleri özünde toplamıştır; o manalarda tekeffülü tamdır. Durum, böyle olunca, şeriatın dışında, ihtiyaç duyulacak bir talep kalmaz.
Sofiyyenin imtiyaz ettiği tarikat ve hakikat; şeriatın üçüncü dilimi olarak sayılan İhlasın tekmiline yardımcıdır.
Hakikat ve tarikat tahsilinden maksad, şeriatın tekmilidir; şeriatın dışında bir başka şey için değildir.
Tarikat sülûkü esnasında sofiye zümresi için hâsıl olan haller, vecidler, ilimler ve marifetler esas maksadlardan sayılmaz. Bunların hepsi; şeriat çocuklarını terbiye eden vehim ve hayallerden ibarettir. Asıl gereken odur ki, bütün bunlardan geçile; rıza makamına ulaşıla.. işbu rüü makamı: Sülûk ve cezbe makamlarının nihayetidir.
Tarikat ve hakikat menzillerini aşıp geçmekten maksad: İhlasın tahsilinden gayrı bir şey için değildir. Bu ihlâs rıza makamının husulünü gerektirir.
İhlâs devletine ve rıza makamına; ihlâsla tecelüyat-ı selâseden (galiba: Esma, sıfat, zat tecellilerinden) ve ariflerin müşahede yerlerinden geçen zümrelerden ancak binlerce kişiden bir kişi vâsıl olur.
Şu kusurlulardır ki, halleri ve vecidleri asıl maksadlar meyanında sayarlar; müşahedeleri ve tecellileri de esas matlup işler arasında görürler. Böyle olunca, hiç şüphe yok ki, vehmin ve hayalin zindanında kalırlar; bu itikad ile de, şeriatın kemalâtından mahrum kalırlar. Bu manayı pek güzel anlatan bir âyet-i kerime şöyledir:
— «Kendilerini davet ettiğin şey, müşriklere ağır geldi. Allah ona dilediğini seçer; yönelen kimseleri ona hidayet eder.» (42/13)
İhlâs makamının husulü, rıza mertebesine vusul; bu halleri ve vecidleri dütüp geçmeye ve anlattığımız manada ilim ve marifette taHakkuka bağlanmıştır. Zira onlar, asıl matlub şanında bir hazırlık ve esas gayenin mukaddimeleri sayılır.
Üstte anlatılan mananın hakikati; bu tarikatta yirmi yıl meşgul olduktan sonra Fakir'e, Habibbüllah'ın bereketi ile belli oldu. Ona ve âline salât selâm.. Şeriat müşahedesi olduğu gibi meydana çıktı. Bundan önce, her nekadar haller ve vecidlerle bir ilgim olmadıysa da; nazarımda şeriatın hakikati ile taHakkuktan başka bir şey de yoktu. Hal böyle iken, işin hakikati tam on sene sonra açık bir şekilde ortaya çıktı.
Allah'a hamd olsun. Hem pek çok ve pek temiz., içinde ve dışında bereketler olsun..
Şeyh Meyan Cemal'in vefatı, tüm Müslümanlara hüzün sebebi oldu; gönülleri de perişan oldu. Bağışlanmış olsun.
Fakir'in namına mütevafanın çocuklarına taziyelerimi bildirmeniz, Fatiha okumanız temennidir.