REAKSİYON HIZINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER | Teknolojiweb.Net
Tepkime verecek taneciklerin belirli düzende , yeterli enerji ile çarpışmaları gerekir .
● Birim zamandaki çarpışma sayısını artıran etmenler tepkimeyi hızlandırır .
● Çarpışan taneciklerden aktifleşme enerjisine sahip olanların sayısını artıran
etmenler tepkimeleri hızlandırır .
C₍s₎ + O₂₍g₎→ CO₂₍g₎ Hızlı
C₍g₎ + O₂₍g₎→ CO₂₍g₎ Çok hızlı
H – C – H + 2 O = O → O = C = O + 2 H – O – H
C₂H₆ + 7/2 O₂→ 2CO₂ + 3H₂O
III. Fe⁺²₍suda₎ + Ce⁺⁴₍suda₎→ Fe⁺³₍suda₎ + Ce⁺³₍suda₎
ÇÖZÜM: I. Tepkime demirin paslanmasına ait tepkimedir ve bilindiği gibi çok yavaş gerçekleşen bir tepkimedir.
II . tepkime zıt yüklü iyonların çekimine dayalı çok hızlı gerçekleşen bir tepkimedir.
III . tepkime de aynı yüklü iyonlar arası elektron alışverişi söz konusudur. III . tepkime I . den hızlı , II . den yavaştır.
Sıralama I , III , II şeklindedir .
E) C₍k₎ + O₂₍g₎→ CO₂₍g₎
ÇÖZÜM:Birden fazla bağın koptuğu tepkimeler yavaş gerçekleşirler. Verilen tepkimeler içerisinde bu nedenle en yavaşı A ‘ dır.
Aynı yüklü iyonlar arasında bir itme ve elektron alıp verme söz konusu olduğundan bu tür tepkimelerde hız zıt yüklü iyonlarınkine göre yavaştır.
B şıkkındaki gibi zıt yüklü iyonların çekimi ile gerçekleşen tepkimeler ise en hızlı yürüyen tepkimelerdir.
Kısaca birim hacimdeki tanecik sayısı ( derişim ) arttırılırsa tanecikler sıklaşacağından çarpışma sayısı artar . Bunun sonucunda tepkimenin hızı artar .
Olur. Bu eşitliğe hız denklemi ve eşitlikteki orantı katsayısı k ye hız sabiti denir. Bu sabit , sıcaklığa bağlı olarak değişir . Bağıntıdan anlaşılacağı gibi hız sabiti büyük olan tepkimelerin hızı da büyük olacaktır .
Derişimi arttırmak için ya molekül sayısı arttırılmalı ya da hacim küçültülmelidir .
ÖRNEK: 2X₂₍g₎ + 3Y₂₍g₎→ 2X₂Y₃₍g₎ tepkimesi tek basamakta gerçekleştiğine göre , tepkimede Y₂ ‘ nin derişimi 2 katına çıkartılırsa tepkime hızı kaç katına çıkar ?
Sıcaklık arttırıldığında tepkimelerin hızları da artar . Hızdaki bu artışı şöyle açıklayabiliriz ;
Tepkimeye giren taneciklerin sıcaklığı arttırılırsa , taneciklerin kinetik enerjileri dolayısıyla hızları artar . Çünkü kinetik enerji sıcaklıkla doğru orantılıdır .Hızı artan madde tanecikleri birbirleriyle ;
Aynı tepkime için değişik iki sıcaklıkta taneciklerin kinetik enerji dağılımı aşağıdaki gibidir :
Kısaca sıcaklık arttıkça eşik enerjisini aşan tanecik sayısının artmasından dolayı tepkime hızı da artar .
● Tepkimeye giren maddelerin temas yüzeylerinin artması tepkime hızını arttırır , eşik enerjisini değiştirmez .
△H = Eai – Eag = Eaik – Eagk
● Katalizör , kinetik enerji dağılım eğrisini değiştirmez . Sadece eşik enerjisinin küçülmesini sağlar . Katalizörsüz S₁ kadar tanecik eşik enerjisini aşarak tepkimeye girdiği halde katalizör kullanıldığında ( S₁ + S₂ ) kadar tanecik eşik enerjisini aşarak tepkimeye girer .