Kumar Bağımlılığı – Patolojik Kumar Oynama | Psikiyatrist Dr. Ali GÖK
Kumar bağımlılığı sürekli, yineleyen ve uygunsuz kumar oynama davranışını içeren bir dürtü kontrol bozukluğudur.
Kumar davranışı çağlar boyunca hemen her toplumda her kültürde görülmüş ve aşırı durumları bir hastalık olarak kabul edilmiştir.
Patolojik kumar oynama, ciddi ve yıkıcı kişisel, ailesel ya da mesleki sonuçlara karşın kişinin kumar oynama dürtüsüne karşı koyamaması olarak tanımlanır.
Kumar ile takıntı, arzu edilen heyecanı yakalamak için gittikçe daha çok artan miktarlarda para ile oynamak, tekrarlayan başarısız kontrol çabaları, sorunlarda kaçış yolu olarak ya da kayıpları karşılamak için kumar oynama, kumar ile ilgisinin boyutlarını gizlemek için yalan söyleme, kumar parasını sağlamak için kanun dışı yollara başvurma. kumar oynamaktan ötürü kişisel ya da mesleki ilişkilerde bozulma, kumar borcunu ödemek için risk alma ya da borçlarını ödemek için başkalarına güvenme, patolojik kumar oynama sonucu gelişen uygunsuz davranış özellikleridir.
Patolojik kumar oynayanlar sıklıkla alt-orta ya da orta sınıftan erkeklerdir. Hastalık erkekler arasında kadınlara oranla daha yaygındır.
Kişiyi kumar bağımlılığına götüren nedenler,
Patolojik kumar oynamanın etyolojisi bilinmemekte ve bu konuda biyolojik, bilişsel-davranışcı, psikodinamik kuramlar ileri sürülmektedir.
Biyolojik temelli kuramlarda bu bozukluğun serotonerjik, noradrenerjik ve dopaminerjik işlevlerde bozukluklar olduğu, ayrıca endojen opoidlerin de rol oynadığı ileri sürülmektedir.
Yatkınlık yaratıcı etkenler; 15 yaşından önce bırakılma, boşanma, ayrılma ya da ölüm nedeniyle ebeveyn kaybı. ebeveynlerin uygunsuz disiplin cezaları vermesi (tutarsız, sertlik, yoksun bırakma), ergenlik dönemindeki bir birey için, kumar aktivitesinin ulaşılabilir olması, parasal ya da maddesel sembollerle ailenin kumar vurgulaması, planlama ve bütçeye ailenin verdiği önemin eksikliği, kişinin çocukluk döneminde dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu tanısı alması, patolojik kumar oynama için predispozan etkenler olarak kabul edilir..
Psikanalitik bazı kuramlar; patolojik kumar oynama anal dönem özellikleri ile ilişkilendirilmiş ya da fallik dönem karmaşası ile açıklanmaya çalışılmışlardır. Bazı araştırmacılar da, kompulsif kumarbazların bilinç dışı bir kaybetme arzusu duyduklarını ve kumarın bunların bilinç dışı suçluluk duygularını azaltığını ileri sürerler.
Davranışçı teorilere göre, kontrolsüz kumar oynama, kötü davranışın öğrenilmesi olarak açıklanır. Bir pekiştirme süreci aracılığıyla kazanılan öğrenilmiş bir davranış olarak kabul etmeyi yeğlemiştir.
Kognitif teoriye göre ise, kumarbazlar bazı hatalı algılara sahiptir ve kumar oynamayı kontrol etmedeki eksiklik de, bu hatalardan biridir.
Bazı araştırmacılara göre de, kumar oynayan kişilerin kişilik özelliğinde risk alma davranışı ile ilgili çeşitli alışkanlıklar vardır.
Patolojik kumarbazlar, ağır kayıplarına karşın kumar oynamayı kontrol etmede yetersiz davranış gösterirler. Giderek artan miktarlarda kayıplarına rağmen kumara devam ederler. Kayıplarının sonuçlarını önemsemezler.
Maddeyi kötüye kullananlar gibi, patolojik kumar oynayanlar da affektif uyarılma ve öforik duruma ulaşmak ihtiyacı ile motive olurlar, tolerans ve yoksunluk gösterirler. Yeterli heyecana ulaşmak için, iddiaların miktarını gittikçe artırırlar. Kumarın sıklığını ve miktarını azaltmaları için zorlandıklarında, konsantrasyon bozukluğu, çökkün duygu-durum, huzursuzluk, gerginlik gibi belirgin yoksunluk belirtileri gösterirler.
Bu kişiler madde bağımlılığı olan hastalara benzer belirti ve bulgular gösterirler. Genellikle kumar oynama üzerine aşırı kafa yorar, istediği heyecanı duymak için oynadığı para miktarını gittikçe artırır, birçok kez başarısızlıkla biten kumar oynamayı kontrol altına alma çabası içine girerler.
Çoğunlukla sorunlarından kaçmak için ya da sıkıntılı duygu durumundan kurtulmak için kumar oynarlar. Parayla kumar oynayıp kaybetmesinin ardından, çoğu kez bir başka gün kaybettiklerini yerine koymak için geri gelirler. Yüksek paralarla kumar oynadıklarını saklamak için aile üyelerine, terapistine ya da başkalarına yalan söyler, kumar parasını sağlamak için aşırı zaman harcar ve başkalarına güvenirler. Ailesinin birikimlerini tüketir, aile üyelerinden ya da yakın tanıdıklarından borç alırlar.Sahtekarlık, dolandırıcılık, hırsızlık, zimmete para geçirme gibi yasa dışı eylemlerde bulunurlar.
Kumar oynama yüzünden önemli ilişkilerini, işini, eğitiminden ya da mesleğinde başarı kazanması ile ilgili fırsatları tehlikeye atar ya da kaybederler. Tekrar tekrar kumar oynamayı bırakacağına dair söz verirler ve bunu yapmak için başarısız girişimlerde bulunurlar.
Kumarın sıklığına ve miktarını azaltmaları için zorlandıklarında, konsantrasyon bozukluğu, çökkün duygu durumu, huzursuzluk, gerginlik gibi belirgin yoksunluk belirtileri gösterirler.
Erkeklerde patolojik kumarın başlangıç yaşı ergenlik dönemi iken, kadın olgularda bozukluğun başlangıç yaşı yaşamın sonraki dönemlerine kayar. Kadınlarda patolojik kumar geç yaşta başlamasına karşın, çok kısa bir zaman içerisinde gelişir.
İlk dönem olan kazanma dönemi, hastanın normalde bir yılda kazanacağı gelirin büyük bir bölümünü beklenmedik bir şekilde kumarda kazanmasını takiben başlar. Kumarbaz daha sonra düzenli olarak bahse girmeye başlar, bunu yaptıkça kendini öforik hisseder. Başlangıçta pek çok kumarbaz para kazanmasa da çok beceriklidir.
İkinci dönem olan kaybetme dönemi sıklıkla kötü şansla başlar. Kaybetme, kumarbazı dibe batıran aptalca bahislerle beraber olan ”kaybettiklerini kovalama” döngüsünü başlatır. Bunu ilişkiler ve günlük yaşamın belirgin olarak etkilendiği ve kişinin depresif belirtiler başta olmak üzere ruhsal belirtiler sergilediği bir dönem izler. Daha sonra ise oynanan oyunlar ve bahisler riskli hale geldikçe kumarbaz yasa dışı para kaynaklarının arandığı son dönem olan umutsuzluk dönemine girer. Umutsuzluk, sıklıkla aile birikimlerinin tüketilmesinden sonra ortaya çıkar. Bu durumda intihar planları ya da girişimleri olabilir.
Kumar oynamanın diğer bir klinik görünümü ”kaçış sanatçısı” olarak tanımlanır. Kaçış sanatçısı zaman geçirmek ve sıkıntıdan kurtulmak için kumar oynar. Bu grubun büyük kısmını kadınlar ve yaşlılar oluşturur.
Patolojik kumar oynama bozukluğu olan hastalarda en sık görülen birliktelik durumları; madde ve alkol kullanım bozuklukları, depresyon ve bipolar bozukluk gibi diğer duygu durum bozuklukları, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğudur. Dürtü kontrol bozukluğu, antisosyal, narsistik ve sınır kişilik bozuklukları, obsesif kompülsif kişilik özellikleri sıkça görüldüğü bildirilmektedir.
Patolojik kumar oynama, sosyal kumar oynamadan ayırt edilmelidir. Sosyal kumar oynama genellikle arkadaşlarla oynanan, oyun başlamadan önce harcanacak para miktarının belirlendiği oyunlar olup, kumar oynama belirli zamanla sınırlıdır ve gerek ailede gerekse bireyde belirgin maddi sorunlara yol açmaz.
Bu kişiler kendi borçlarının sorumluluğunu almalı, kredi kartları iptal edilmeli ve parasını başkasının yönetmesine izin vermelidir. Kişi,de ruhsal bir sorun varsa ilaç tedavisinin yaralı olacağı kesindir. Bu durum dışında genel olarak psikoterapötik yaklaşımlarla tedavi şansının daha yüksek olduğu bildirilmektedir.