Bir işletmenin aktif yapısının güçlü olması ya da performans sonucunun olumlu olması işletmede her şeyin yolunda gittiğini göstermeyebilir. Evet, bilançonun aktifi, nasıl finanse edildiği, dönem karlılığı karar alma noktasında bizlere fikir verebilir. Tahakkuk esasına göre düzenlenen gelir tablosu ile bilançodaki rakamlar çok şirin olsa da en önemli konu nakit yaratabilme kabiliyetidir.
İşletmenin nakdi nasıl yarattığı iyi analiz edilmelidir. Ana faaliyet konusu ile yaratılan nakit haricinde borçlanarak, sermaye artırımına giderek ve varlık satışından yaratılan nakit işletmeye nefes aldırabilir fakat sürdürülebilir bir yapı değildir. Bu sebeple alınacak karalarda gelir tablosu ve bilançonun yanında işletmenin nakit hareketliliğini gösteren nakit akış tablolarının da el üstünde tutulması önemli bir husustur.
Örnek uygulamamızda nakit akış tablosu TMS 7 Nakit Akış Tablosu Standardındaki maddeler doğrultusunda hazırlanacak olup, standart derinlemesine incelenmeyecektir. Nakit akış tablosunda, dönemin nakit akışları işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak üç bölümde sınıflandırılarak raporlanır. (TMS 7.Md.10) İşletme faaliyetlerinden yaratılan nakit, borç ödeme ve faaliyetleri sürdürme açısından oldukça önemlidir. İşletme başarı kriteri dış kaynak kullanmadan sadece ve sadece ana faaliyet konusu ile yaratılan nakittir. İşletmenin ana faaliyet konusu dışında yaratılan nakit işletmeyi uzun vadede işin içinden çıkılmaz bir hale sürükleyebilir.
Örnek: X şirketine ait 2017 ve 2018 karşılaştırma bilançoları ile 2018 dönemine ait gelir tablosu aşağıdaki gibidir.
X LTD.ŞTİ. 2017-2018 BİLANÇOLARI (TL)
3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
370. Dönem Kârı Vergi Ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları
371. Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi Ve Diğer Yükümlülükleri(-)
570. Geçmiş Yıllar Kârları
590. Dönem Net Kârı
257. Birikmiş Amortismanlar
X LTD.ŞTİ. 31.12.2018 GELİR TABLOSU (TL)
2-Satılan Ticari Mallar Maliyeti(-)
F-DİÐER FAALİYETLERDEN OLAÐAN GELİR VE KÂRLAR
G-DİÐER FAALİYETLERDEN OLAÐAN GİDER VE ZARARLAR(-)
K-DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİÐER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI(-)
Nakit akış tablosu dolaysız yönteme göre hazırlanacaktır. Bu finansal tablolara ilişkin ek veriler ise;
İşletme faaliyetleri için 50.000,00 TL tutarlı taşıt almış olup ödemesi banka yoluyla 2018 döneminde gerçekleştirilmiştir.
Pazarlama faaliyetleri kapsamında 2 adet bilgisayarı 5.000,00 TL bedel ile satın almıştır. Ödemesi ise nakittir.
İşletme 2017 de ticari mal alımı için kullandığı kredinin 35.000,00 TL’sini ödemiştir.
Nakit ihtiyacı sebebi ile 50.000,00 TL sermaye artırımı yapılmış olup, tutar hissedarlar tarafından işletmeye ödenmiştir.
Faaliyet giderlerinin tamamı fiilen gerçekleşmiş olup tahakkuk ettirilen başka bir gider unsuru yoktur. Giderlerin tamamı nakit ya da banka yoluyla ödenmiştir.
Dönem faiz geliri tahsil edilmemiş olup tahakkuk esasına göre kaydedilmiştir.
Finansman giderlerinin tamamı ödenmiştir.
Öncelikle nakit akış tablosundaki (NAT) notlar üzerinden hareket ederek tablonun nasıl hazırlandığını anlamaya çalışırsak;
BRÜT SATIŞLAR 550.000,00
Yurt içi Satışlar 550.000,00
SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 10.000,00
Satıştan İadeler (-) 10.000,00
NET SATIŞLAR 540.000,00
İşletme ilgili dönemde 540.000,00 TL net satış gerçekleştirmiştir. 2017’den devir 125.000,00 TL ticari alacak ile dönemin net satışından gelen 540.000,00 TL toplamı satışlardan elde edilen/edilecek olan esas faaliyetlerden nakit girişini sağlayacaktır. Dönem sonundaki 225.500,00 TL bakiye ise tahsil edilmemiş alacağı göstermektedir. Ticari alacaklarda azalış nakit girişi olarak değerlendirilir. Artış nakit girişi olarak değerlendirilmez. Tablonun ilgili bölümü ise aşağıdaki gibi olacaktır.
a) Satışlardan sağlanan nakit girişleri (+) 1 439.500,00
Net Satışlar (+) 540.000,00
Ticari alacaklardaki artış (-) 100.500,00 (225.000,00-125.000,00)
Esas faaliyetin dışındaki gelirlerden sağlanan bir nakit girişi olması halinde bu bölümde raporlanacaktır.
Satılan Mal ve Stok Hareketliliğinden Kaynaklanan Nakit Çıkışı 245.300,00
Stoklardaki Artış 47.000,00
Stok Alımından Kaynaklı Borç Artışı (-) 126.700,00
Satış maliyeti ile stoklardan kaynaklanan nakit çıkışını bilinen basit bir eşitlik ile hesaplayabiliriz.
Dönem Başı Stok + Dönem İçi Alışlar = Satılan Ticari Malın Maliyeti + Dönem Sonu Stok
150.000,00 + Dönem İçi Alışlar = 325.000,00 + 197.000,00
Eşitlikten dönem içinde 372.000,00 TL alım olduğunu bulduk. Ticari borçlara baktığımızda ise 136.000,00 TL’den 263.000,00 TL’ye çıktığını bilançodan görüyoruz. Yani stok alımından kaynaklı ödenmeyen 126.700,00 TL’lik borç artışı nakit çıkışı olarak değerlendirilemeyecek bir unsurdur. Borç azalmış olsaydı nakit çıkışı olarak değerlendirilecekti.
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri 50.000,00
Faaliyet giderleri fiili olarak gerçekleşmiş olup dönemde ödendiği tespit edilmiştir. Dikkat edilmesi gereken unsur faaliyet giderleri içinde olup da nakit çıkışına neden olmayan amortisman giderleridir. Amortisman giderleri faaliyet giderlerinden düşülerek raporlanmalıdır.
Gelir tablosu ve notlara bakıldığında işletmenin 5.000,00 TL faiz geliri ile 7.000,00 TL kambiyo karı raporlamıştır. Faiz geliri nakdi olarak işletmeye girmediği için nakit akış tablosunda yer almayacaktır. Kambiyo karıda nakit giriş sağlamayan bir unsur olduğundan ilgili kalem boş geçilmiştir.
Kambiyo karı gibi kambiyo zararı da nakit çıkışı gerektirmeyen bir kalemdir. Doğal olarak NAT’da eksi yönde raporlanmaktadır.
Finansman giderlerinin de tamamı nakden ödendiği için nakit çıkışı olarak değerlendirilecektir.
Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları
Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-)
2017 de tahakkuk eden verginin 5.000,00 TL si dönem içinde ödenmiş. Geri kalan 2.500,00 TL ise 2018 de ödenecektir. 2018 de ise 13.000,00 TL geçici vergi ödendiği bilançodan tespit edilmiş. Toplamda ise 15.500,00 TL vergi ödemesi için işletmeden nakit çıkmıştır.
İşletme maddi duran varlık alımı olarak 50.000,00 TL karşılığı taşıt, 5.000,00 TL karşılığında ise demirbaş almıştır. Nakit çıkışı gerektiren unsur olduğu için nakit akış tablosunda raporlanacaktır.
Sermaye artırımından sağlanan 50.000,00 TL nakit giriş olarak finansman faaliyetlerinden sağlanan nakit girişleri bölümünde raporlanmıştır.
Bankalara olan borç ise 35.000,00 TL azalarak nakit çıkışına sebep olmuş ve finansman faaliyetleri bölümünde nakit çıkışı olarak raporlanmıştır.
X LTD.ŞTİ. NAKİT AKIŞ TABLOSU DOLAYSIZ YÖNTEM TL
A. İŞLETME FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT AKIŞLARI
1. Esas Faaliyetlerden Nakit Girişleri (+)
a) Satışlardan sağlanan nakit girişleri (+)
Net Satışlar (+)
Ticari alacaklardaki artış (-)
b) Diğer Gelirlerden sağlanan nakit girişleri (+)
2. Esas Faaliyetlerden Nakit çıkışları (-)
a) Satılan mal ve hizmet maliyetleri ve stok değişimlerine ilişkin nakit çıkışları (-)
Satılan Malın Maliyeti (+)
Stoklardaki Artışlar (+)
Ticari Borçlardaki Artışlar (-)
b) Faaliyet Giderlerine ilişkin Nakit çıkışları (-)
Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri (-)
Amortisman Gideri (Nakit Çıkışı Gerektirmeyen) (-)
Esas Faaliyet Sonucu Sağlanan Net Nakit Çıkışı
3. Diğer Gelir ve Karlardan Sağlanan Nakit Girişleri (+)
c) Nakit Girişi Sağlamayan Gelir ve Karlar (-)
Kambiyo Karı (-)
4. Diğer Gider ve Zararlardan Kaynaklanan Nakit Çıkışları (-)
d) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Gider ve Zararlar (-)
Kambiyo Zararı (-)
e) Finansman Gideri (-)
f) Geçici Vergi Ödemeleri (-)
B. YATIRIM FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT AKIŞLARI (1+2)
1. Yatırım Faaliyetinden Sağlanan Nakit Girişleri (+)
2. Yatırım Faaliyetlerine ilişkin Nakit Çıkışları (-)
Maddi Duran Varlık Alımından Kaynaklanan Nakit Çıkışı (-)
C. FİNANSMAN FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT AKIŞLARI
1. Finansman Faaliyetlerinden Sağlanan Nakit Girişleri (+)
Sermaye Artırımından Sağlanan Nakit (+)
2. Finansman Faaliyetlerine ilişkin Nakit Çıkışları (-)
Kısa Vadeli Borç Ödemeleri (-)
D. KUR FARKLARININ NAKİT VE NAKİT BENZERLERİNE ETKİLERİ (+), (-)
E. NAKİT VE NAKİT BENZERLERİNDE MEYDANA GELEN NET ARTIS A+B+C
F. DÖNEM BAŞI NAKİT VE NAKİT BENZERLERİ MEVCUDU
G. DÖNEM SONU NAKİT VE NAKİT BENZERLERİ MEVCUDU E+F
Konuyu özetlersek işletmeler nakit akışlarını yönetemedikleri takdirde finansman güçlüğü yaşadıkları ve alacakları kararlarda başarıya ulaşma olasılıklarının zayıfladığı gözlenmektedir. Tahakkuk esasına göre hazırlanan bilanço ve gelir tablosu karar alıcılarda fikir edinmelerine yardımcı olsa da önemli olan esas faaliyetten elde ettiği nakit girişidir.
Nakit akış tablosu adından da anlaşılacağı üzere nakit esası benimsenerek hazırlanmaktadır. Tahakkuk kaynaklı gelirler/giderler, amortismanlar, karşılıklar, kur kaynaklı kambiyo karı/zararı vb. unsurlar nakit girişi veya çıkışı sağlamıyorsa nakit akış tablosunda yer almazlar.
ÖZDEMİR, Serkan. "NAKİT AKIŞ TABLOSUNUN HAZIRLANMASINDA YÖNTEM TARTIŞMALARI VE TMS 7 STANDARDI ŞARTLARINA UYGUN BRÜT (DOLAYSIZ) YÖNTEME GÖRE ÖRNEK BİR UYGULAMA." Mali Cozum Dergisi/Financial Analysis 24.125 (2014).
Yükçü, Süleyman, and Haydar DEMİRKIRAN. "TMS 7 Nakit akış tablosu standardı ve uygulama önerileri." III. Uluslararası Türk Coğrafyasında UFRS Sempozyumu
TMS 7 Nakit Akış Tablosu Standardındak