Türk Eğitim Tarihinin Keşfi
Arşivlerin içerdiği belgelerin eğitim hayatımızda ne kadar önemli bir yeri olduğunu gösteren Maariften Millî Eğitime İstanbul Sicilleri (1878-1965) yayımlandı. Alanında yapılmış bir ilk çalışma olarak öğretmen sicil belgelerini ele alan kitap, 1870’lerden 1960’lara öğretmenlerin bireysel kayıtları üzerinden eğitim tarihimizi etraflı bir şekilde tartışmaya imkân sunuyor.
26 Ekim 2018 14:31 68
İstanbul Millî Eğitim Müdürlüğü AR-GE Birimi Projeleri kapsamında, 2016 yılından itibaren Müdürlüğümüzün Zeytinburnu Sicil Arşivi’nde bulunan Osmanlıca personel sicil dosyaları üzerinde çalışılmaya başlandı. Bu çerçevede 627 personele ait sicil dosyası zarfı içindeki yaklaşık 300.000 belgenin önce tasnifi ve sonra kullanılacak belgelerin ayırımı yapıldı. Ayrıca 25.000’e yakın belgenin fotoğraf çekimi gerçekleştirildi. Ardından transkiript ve metin haline getirmek için başlatılan çalışma tamamlandı.
Türk Eğitim Tarihi Müzesi Kurulacak
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Maarife Yön Veren Eğitimciler Projesi, Osmanlı Devleti’nin son ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk dönemine ait olmak üzere, eğitim tarihimiz açısından son derece önemli ilk elden vesikaların kurtarılarak dijital ortama aktarılmasını hedefliyordu. Bununla birlikte belgelerin kısa özetlerinin çıkarılması, gerekli görülenlerin sadeleştirilerek çevrilmesi; öğretmen, idareci, maaş, atama, resmî ve özel mektep/okul, teftiş ve derneklerle ilgili faaliyetlerin tespiti gerçekleştirildi. Bu sayede 1928 öncesi personel bilgilerinin sisteme dâhil edilmesiyle yapılacak başvurularda gerekli kolaylık sağlanacak. Önemli belgelerin sergilenmesinin ardından Türk Eğitim Tarihi Müzesi kurulabilmesi mümkün olacak.
Birinci el kaynaklar ışığında ele alınan ve aynı zamanda eğitimcileri içeren yayımlanmış ilk bibliyografya niteliğindeki çalışma, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Maariften Millî Eğitime İstanbul Sicilleri (1878-1965) adıyla üç cilt halinde yayımlandı. Konu: Doğrudan doğruya eğitim tarihimiz. Çalışma kapsamında kullanılan ve incelenen 97 yıllık döneme ilişkin yüz binlerce vesika arasından seçilen 261 belge, Türk Eğitim Tarihi alanında bugüne kadar bilinmeyen birçok konu hakkında önemli bilgi ve katkılar sunmaktadır.
Detaylı analizler içeren ve öğretmenlerin son derece canlı bir portresini sunan çalışmada personel sicil belgeleri çok yönlü olarak değerlendiriliyor. Sicil belgelerine ulaşılan 627 öğretmenin 329’unun kadın, 298’inin erkek olduğu dikkat çekiyor. 1878-1965 yılları arasında İstanbul’da görev yapan öğretmenlerin yarısından fazlasının Marmara Bölgesinde özellikle de İstanbul ve civarında doğduğu görülüyor.
Detaylı analizler Balkanlarda dünyaya gelen ve burada görev yapan öğretmenlerin Balkan Savaşı sürecinde İstanbul’a göç etmek zorunda kaldıklarını gösteriyor. Öğretmenlerin baba mesleklerine göre dağılımında ilk sırada askerler son sırada ise çiftçiler yer alıyor. Buna göre öğretmenliği tercih edenlerin ağırlıklı olarak şehirlerde yaşadığı tespit edilebiliyor. Öğretmenlerin bildiği yabancı diller sıralaması ise şöyle: Fransızca, Arapça, Farsça ve Almanca.
Arşiv Temelli Maarif Araştırması
Maariften Millî Eğitime İstanbul Sicilleri (1878-1965) Türk Eğitim Tarihindeki gelişmeleri ve dönüşümleri anlamaya yönelik yeni bir çerçeve öneriyor. Sicil ve Maarif alanında arşiv temelli araştırmalara kaynaklık teşkil edecek önemli bilgi ve bulgular iki yıla yayılan bir süreç içerisinde bir araya getirildi. Titiz bir araştırmaya dayanan çalışma, kullanılan yöntemle teknik açıdan getirdiği yenilikler dışında, kendisinden sonraki araştırmalar için bir model önermekte.
Proje, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürü Sayın Dr. Muammer Yıldız’ın İstanbul Millî Eğitim Müdürlüğü döneminde Türk Eğitim Tarihi’ne yapacağı katkısı bağlamında gösterilen yüksek ilgi ve desteği ile başladı. Sayın Ömer Faruk Yelkenci’nin İstanbul Millî Eğitim Müdürlüğü döneminde yüksek alakaları ve proje yazarları Muzaffer Fehmi Şakar ile Doç. Dr. Nuri Güçtekin’e her türlü katkıyı sunmasıyla çalışma tamamlandı. Aynı zamanda Ömer Hakan Özalp ve Prof. Dr. Selçuk Bilir’in katkıları ile eksikleri giderilen eser, İstanbul Millî Eğitim Müdürümüz Sayın Levent Yazıcı tarafından da yüksek alakaya mazhar oldu.
Maariften Millî Eğitime İstanbul Sicilleri (1878-1965), İstanbul’daki öğretmenlerin doğum bölgeleri, doğum yılları, baba mesleği, işe giriş yılları, cinsiyet dağılımı, bilinen yabancı dil sayıları, branşları açısından canlı bir resmini çiziyor. Eğitim tarihimizi zengin ayrıntılarıyla tasvir eden eserin araştırmacıların istifadesine sunulması için üniversite ve araştırma kütüphanelerine dağıtımına en kısa sürede başlanacak.