BDDK’nın Yeni Kredi Değerlendirme Modeli BDDK’nin Yeni Kredi Degerlendirme Modeli ~ Tavsiyeler Tavsiyeler
Yayın Tarihi 17.01.2008
BDDK’nın Yeni Kredi Değerlendirme Modeli:
Sitemizi ziyaret eden birçok kullanıcının merak ettiği sorular arasında kredi başvurusunun değerlendirme süreci yer almaktadır. 03.01.2008 tarihinde BDDK tarafından hazırlanan “Müşterilerin İpotekli Konut Kredisi Taleplerini Nicel Değerlendirme Modeli” konulu öneriden yola çıkarak, kredi başvuru değerlendirme sürecinin şu an nasıl işlediğini ve gelecekte ne gibi düzenlemeler yapılması planlandığını ortaya koyabilmek için aşağıdaki bilgileri sizlerle paylaşıyoruz.
Öncelikle mevcut değerlendirme kriterleri ve kredi değerlendirme sürecinin işleyişi hakkında bilgi vermenin daha faydalı olacağını düşünerek bu konuyla ilgili bilgilerle başlıyoruz. Bu noktada önemle hatırlatmak isteriz ki bu kriterler bankadan bankaya değişiklik göstermekle beraber, bankaların kredi değerlendirme sürecindeki tutumları hakkında genel bir bilgi vermektedir. Bankaların tutumlarının değişiklik göstermesinin temel nedeni, her bankanın farklı risklerde müşteri kitlesine yönelmesidir. Mevcut kredi değerlendirme sürecindeki hususlara değinmek gerekirse süreç kişinin konut kredisine başvurmasıyla başlıyor. İlk adım olarak kişiden talep edilen belgeler doğrultusunda kişi hakkında banka tarafından araştırma süreci yer almaktadır. Bu belgeler genel itibariyle “ Gelir Belgesi, Tapu Fotokopisi, Nüfus Cüzdanı (TC Kimlik No. ile), Vergi Kimlik Numarası, SSK/Bağkur Numarası”. Bu belgeler ışığında banka Kredi Kayıt Bürosu ve TC. Merkez Bankası üzerinden kişinin kredi geçmişi hakkında araştırma yaparak değerlendirme sürecini başlatıyor. İkinci adım olarak, kişinin kredi geçmişinde herhangi bir problem olmaması durumunda, kişinin beyan ettiği gelir üzerinden kişi tarafından kullanılabilecek kredi limitleri değerlendiriliyor. Aylık Gelir Taksit Miktarı (% Aylık Net Gelir)
Kredi Kullandırılmamaktadır 500-1500
Not: Kişi bekarsa ve aile yanında yaşıyorsa Aylık Net Gelirinin % 60’ı kadar taksit ödeyebilmektedir.
Bu tabloda yer alan rakamlar aylık net gelir üzerinden geçerlidir. Aylık net gelirden kasıt kişinin aylık gelirinden “Elektrik, su, doğalgaz, telefon, sigorta, mutfak, ulaşım, ve diğer giderlerin” çıkarılmasıyla elde edilen rakamdır.
Aylık Net Gelir = Kişinin Aylık Maaşı – Aylık Toplam Giderler
Bu da demek oluyor ki kişi aylık net gelirinin tabloda belirtilen gelir aralığına karşılık gelen yüzde miktarı kadar maksimum aylık taksit ödeme gücüne sahiptir. Kredi değerlendirme sürecinin mevcut hali hakkında bilgi edindikten sonra, BDDK tarafından önerisi sunulan yeni kredi değerlendirme modelini tanımaya çalışalım. Bu model kredi için başvuran kişilerin ne kadar risk taşıdığını 5 ana kriter çerçevesinde değerlendirerek, kişilere bir kredi notu vermesi esasına dayanmaktadır. Buda şu demek oluyor ki, bu sistemin uygulanması durumunda kişiler taşıdıkları risk açısından notlandırılarak farklı koşullarda kredi kullanabileceklerdir. Yani kişi ne kadar fazla risk taşıyorsa kredi almasında banka tarafından talep edilen koşullarda o kadar zorlaşacaktır.
Yeni kredi değerlendirme sürecini daha iyi anlamak açısından bahsetmiş olduğumuz 5 kriteri ve bu kriterlerde yer alan alt kriterleri inceleyelim:
1) Mali Bilgiler: Aylık gelirin yeterliliği:Kredi talebinde bulunan kişinin aylık kredi taksit ödemelerini gerçekleştirebilmesi için düzenli maaşının veya kira gelirinin olması gerekir. Hane gelirinin yeterliliği: Hane halkının bütün bireyleri tarafından elde edilen aylık sabit maaş gelirleri ve bütün ek gelirlerin toplamını ifade etmektedir.
Gelir tipi ve düzenliliği: Burada yer alan temel husus ise müşterinin mevcut çalışma gruplarından hangisi içinde yer aldığıdır. (Emekli, İşçi, Serbest Meslek, Devlet Memuru) Gider durumunun uygunluğu: Aylık giderlerin toplamı kastedilmektedir. Bu giderler kira,
elektrik, telefon, su, doğalgaz, giyim, mutfak, sağlık, eğitim, sigorta primleri, ulaşım o
Mal varlığı durumu: Kişinin sahip olduğu gayrimenkul,taşıt, arsa vb. gibi varlıkları kastedilmektedir.
2) Meslek Bilgileri: Mesleki bilgilerin değerlendirmesi kişinin iş hayatındaki durumunun ortaya konulmasıdır. Bu konuda değerlendirme yapılırken şu hususlar dikkate alınır:
Kişinin öğrenim durumu, meslek hayatındaki avantajları ve dezavantajları, ünvanı, performansı ve terfi olanakları, kişinin çalıştığı sektörün mevcut ve gelecekte ki durumu, yıl bazında deneyimi.
3) Aile Bilgileri: Bildiğiniz gibi hane halkının toplam gelirinin yeni kredi değerlendirme sürecinde önem taşıyacağından bahsetmiştik. Bu noktada kişinin eşinin ve çocuklarının eğitim durumu ve mesleği hane geliri üzerinde etki sahibidir, bu nedenle kredi değerlendirme sürecine dahil edilmiştir. Burada bir başka önemli husus ise kişinin bakmakla yükümlü olduğu kişilere karşı sorumluluklarını ne derece yerine getirdiğidir.Bu sorumluluklarını daha iyi yerine getiren kişiler banka tarafından daha güvenilir olarak algılanarak kredi notunu arttıracaktır. 4) Ön Kontrol: Kredi başvurusu yapan kişi tarafından başvuru aşamasında sağlanan bilgilerin doğruluğunu ölçmek için araştırma aşamasıdır. Bir başka deyişle kişinin söz ve taahhütlerini yerine getirmekteki yeterliliğini ölçme esasıdır. Bununla kastedilen hususlar genel olarak, kişi adına karşılıksız çek veya protestolu senet olup olmadığıdır (Karşılıksız çek ve Protestolu senet bilgileri TC. Merkez Bankası tarafından tutulmaktadır). Buna ek olarak kişinin geçmişte kullandığı kredi miktarları, bu kredilerde düzenli ödeme yapıp yapmadığı konuları belirlenir.
Ön kontrol aşamasında ayrıca kişi hakkında iş yeri istihbaratı da gerçekleştirilir. Buradaki temel amaç kişinin iş ahlakı, çalıştığı yerin teknik ve sosyal yapısı, yönetim kalitesi, firma sahiplerinin mesleki nitelikleri gibi konularda bilgi edinmektir.
5) Teminatlar: Kişileri güvenilirlikleri açısından notlama esasına dayanan bu yeni sistemin son aşamasında ise kişilerin teminatları yer almaktadır. Bu esasa göre kişilerin ne kadar çok mal varlığı varsa güvenilirliği ve dolayısıyla kredi notu da o kadar artacaktır. Bu mal varlıklarından kasıt Kişinin sahip olduğu gayrimenkuller, mevduatlar, menkul kıymetler, kıymetli madenler, taşıtlar ve kefillerdir.
BDDK’nın kredi değerlendirme sürecine yönelik yeni önerisine genel bakış yaptık. Bu sistem uygulamaya alınması durumunda bir takım sorunları da beraberinde getireceği aşikar. İlk olarak kredi onay aşamasında kişiler bir çok kriter dikkate alınarak değerlendirilecekler. Buda kredi onay aşamasının çok daha fazla uzamasına neden olacaktır. Bu sürecin kısaltılması için ciddi bir teknolojik alt yapı oluşturularak vatandaşlarımıza dair bilgilerinin bütün bankalar tarafından ulaşılabilecek ortak bir veritabanı içerisinde hizmete sunulması gerekmektedir. Bu teknolojik alt yapıya henüz sahip değiliz. Bunun yanı sıra daha Mortgage’ ın ne olduğunu tamamiyle anlamayan vatandaşların bu yeni düzenlemeyi anlaması çok zor olmakla beraber bir takım karışıklıklara yol açacaktır. Bu da bu önerinin uygulamaya geçmesi durumunda vatandaşlarımızı bilinçlendirmeye yönelik bir takım tanıtım çalışmalarının yapılmasını gerektirmektedir. Bir diğer taraftan bu sistemin oturması durumunda daha şeffaf ve belirgin bir kredi piyasası olacaktır. Bu da faiz oranlarının istikrarını koruması, bankaların kredi kullandırdıkları kişilerin risklerini daha iyi değerlendirmesi ve dolayısıyla daha az risk üstlenmesini sağlayarak Mortgage kredilerine yönelik bir kriz olasılığını azaltacaktır. Facebook Hesabınla Yorumla