Kürtler ve Sümerler: Karda (Kard da ka) ve Kürt
Bazı tarihi kaynaklar Kürdlerin bölge tarihini 5000 yıl geriye çekerek, Kürdleri, Akad kayıtlarındaki Sümerce “Kur-Ur-Karda-Kardaki” yerel terimleri ile ilişkilendirmektedir. Oysa “Kürt/Kürd” adı, MÖ 17. yy öncesi belirli bir yerin sakinlerini veya yerlilerini tanımlamak için söz konusu bazı yer adlarından türetilmiş kelime olarak demonim bir görünüme de sahiptir. Yani Kürd adı bizlere Sümerce dildeki “yüksek yer, dağ, tepe” belirten coğrafik tanımlama olan “Kur, Karda, Kurti” vs. gibi tanımlardan daha sonra bu tür bölgelerde yaşadığımız için dönüşmüş bir ad olması ihtimal dahilindedir.
Çünkü Kürdlerin bölgedeki kültürel etnik görünümünü destekleyen arkeolojik, siyasi, kavmi kültürel tanımlar MÖ 2000 sonrası Zagros Dağlarının batısında Küçük Asya’da görülmeye başlar. Daha önce değil! Yani Kürdlerin ataları Küçük Asya topraklarında Sümerlerin hakim olduğu MÖ 3650-2300 arasında bu topraklarda görülmezler. Küçük Asya’da Aryan kültürlü insanların varlığı MÖ 23. yy sonrası görünse de, Kürdlerin varlığı, ataları öngörülen Mitanniler vasıtası ile Hindui-Aryan kültürü ile sistematik ilk etnik görünümünü MÖ 16. yy sonrası sunar.
Şimdi özellikle Kürd kültürel varlığını Sümerler dönemine (MÖ 3650-2350) dayandırmak isteyenlerin dayanakları olan bazı tarihi bilgileri sorgulayalım.
Modern dönemin başlarında “Kürd/Kürt” adını sorgularken ünlü dil bilim araştırmacıları MÖ 20. yüzyıldan kalma antik Akad dönemi Sümerce yazılı tabletlerde bulunduğu iddia edilen “Kar da” (ka) adı ile “Kürd” adı arasında bağ kurmuşlardır. Bu oryantalist Dil Uzmanı-Tarihçi araştırmacılardan ünlü Kürdolog Rus bilim adamı Vladimir Minorsky, Kürdlere dair “Karda” adlı adlandırmayı ilk bulan oryantalist Fransız Francois Thureau-Dangin’den (1872–1944) alıntı yaparak, en önce o bu bilgileri bize sunmuştur. Kürdler hakkında Vladimir Minorsky’den aktarma bu bilgileri, Kürd tarihçi ve eski bakanlardan Muhammmed Emin Zeki Beg ilk defa Kürd tarih okuyucularına tanıtmıştır. Sayın Muhammmed Emin Zeki Beg, ise, bu bilgileri İslam Ansiklopedisi’nde yer alan V. Minorsky’e ait kaynaklarından temin etmiştir.
Modern dönemin ilk Kürt tarihçisi diyebileceğimiz M. Emin Zeki Bey, bu Akkad dökümanın ilk okuyucusu Francois Thureau-Dangin’e ait bu bilgileri kendi “Kürtler ve Kürdistan Tarihi” adlı kitabında bizlere kısmen dolaylı olarak aktarıyor. Onun anlatımına göre: “Doğu bilimci Francois Thureau-Dangin diyor ki: ,
“Asuroloji Dergisi”nde iki tarihi levhaya rastladım. Bu levhalar üzerinde bazı resimler ve yazılar vardı. Levhaların tarihi İsa’dan önce iki bin yılına kadar dayanıyordu. Bu levhalardan anlaşıldığı kadarıyla bölgede bir yer vardı. Ve ona “Kar-daka” deniliyordu. Bu yer Van Gölü’nün güneyinde yaşayan “Su” ahalisini yakınlarında bulunuyordu.” *Kürtler ve Kürdistan Tarihi, Muhammmed Emin Zeki s. 58. Nubihar Yay. Yedinci Baskı 2013.
Sayın V. Minorsky ise, Francois Thureau-Dangin’e ait “Kardaka” tanıma dair bilgilerden hareket ile kitabında şu yorumu yapmış:
“Kürdlerin İran ulusları arasında sınıflandırılması dilbilimsel ve tarihi verilere dayanmaktadır. Bu sınıflandırma etnik öğelerin karmaşıklığını göz ardı etmemizi gerektirmez. İranlı tipi gözle görünür biçimde, yer yer değişikler gösterir. Kürdlerin doğudan (batı İran) batıya (Merkezi Kürdistan) yayılmış olmaları ihtimal dahilindedir. Bununla beraber ‘Merkezi Kürdistan’a’ Kürdlerin gelmesinden önce benzer bir ad taşıyan “Kardu” adlı bir ulusun geçmişte yaşamış olması ve bunların sonradan İranlı Kürdler ile karışmış olması da mümkündür. İ.Ö. 2000 yılına tarihlenen iki Sümer tabletinde, “Kar-da-ka” adlı bir ülkeye rastlanmıştır. (Çevirmenlerin kişisel görüşlerine göre birinci harf “q” değil “k’ dır ve “ka” elamanının fonksiyonu tartışmalıdır.)” *Kay: “Kürtler&Kürdistan V. Minorsky, T. H. Bois, D. N. Mac Kenzie. İkinci Baskı, Doz. Yay. 2004”
Aynı konuyu, günümüz araştırmacılarından Alman Antropolog-Tarihçi Dr. Ferdinand Hennerbichler, “Kar-daKI-ka 21st ce. B.C.E. Karda Bölgesi Yiğit Dağ Halkı Merkezi Doğu Zagros Terminolojik Analizi, Antropolojide İlerlemeler Süleymaniye Konferansı’nda bize önce Francois Thureau-Dangin’e ait “Kardaka” ya dair bilgileri hakkında şu bilgileri ayrıca sunuyor:
“Kar-daKI-ka” (“ma-da kar-daKI-ka”) toponim/yer adı “Karda” toprakları anlamına gelir ve bu da Akad’ın “qarda” (“qurda”) dışında, kahramanca, cesur, yiğit ve savaş gibi (dağ) insanları anlamındadır. Coğrafi olarak bu yer bugün kuzeybatı İran’ın doğusundaki Zagros’un doğu bölgelerindeki Guti’nin (lerin) eski kalelerinde yer almaktaydı ve (bu bilgiler) MÖ 3. binyıl sonunda (MÖ 2000’lerin başında) bir kaç Sümer Urli kaynağında belgelendi”.
Yine aynı araştırmacı devamında şu yorumu yapıyor:
“Dilbilimsel olarak, sözde Semitik (Akkadian) -kök “kard-” (KI-ka), kelimesi büyük olasılıkla Sümer kökenli köklü “Kürt” (Kürtler, Kürtler için) kelimesi ile özdeş değildir. Ancak, bir çok-etnik kökenli Zagros-Toros dağ topluluklarını savaşçı gibi ifade eden iki terimin içeriği de çarpıcı bir şekilde birbirlerine benzer görünmektedir. Bu nedenle, “kar-daKI-ka” adının kahramanca, cesur ve savaş gibi yerli Zagros (doğu) sakinlerinin toprakları olarak açıklama girişimi, yerel/bölgesel askeri olarak organize edilmiş bir görünüm olarak IE öncesi (veya Aryan-İranlı olmayan) bilinmeyen bir topluluğa işaret edebilir. Hatta bugün İran’ın kuzeyindeki Kürtlerin atalarının tanımlamak isteyenlere, bu yaklaşım, onlar hakkında Zagros-Toros dağcıları olarak tanınma yorumuna neden olabilir.” *Kaynak: https://file.scirp.org/pdf/AA_2014082810554975.pdf.Advances in Anthropology, 2014, 4, 168-198 Published Online August 2014 in SciRes.*
Aynı konu hakkında bir değerlendirme yapan M. Emin Zeki Bey ise, şunları söylüyor:
”Kürt halkıyla veya Kürdistan’la ilgili olarak bu güne kadar ortaya çıkarılmış eserler, Kürtlerin kökeni ve menşei hakkında kesin bir bilgi vermemektedir. Bu yüzden böylesine tarihsel öneme haiz bir konuda kesin bir şey söylemenin zamanının henüz gelmediğini düşünüyoruz.” Kürtler ve Kürdistan Tarihi, Muhammmed Emin Zeki s. 57. Nubihar Yay. Yedinci Baskı 2013.
Benim naçizane düşüncem: Sümerler döneminde bu coğrafyada atalarımız yaşamamış olmasına rağmen Sümerlerden biz Kürdlere baki kalan en güzel şeylerden biri “Kürd” adı da olabilir. Fakat sırtını modern tarihi bilgilere yaslamayan kurgusal uyduruk tarih yazımları tıpkı; Kemalistlerin: “Güneş Dil Teorisi” gibi kadüktür! Utanılacak bir çalışma olur. Tarih Affetmez!!!
*François Thureau-Dangin (1872–1944) Fransız bir arkeolog, asirolog ve epigrafiydi. Sümer ve Akad dillerini deşifre etmede önemli bir rol oynamıştır.
*Vladimir Fedorovich Minorsky (1877-1966), Kürd tarihi ve Kürtçe dilde ve Farsça tarih, coğrafya, edebiyat ve kültür çalışmalarında katkıları ile tanınan zamanının en önde gelen bir Oryantalist Rus Kürdologlarından biri idi.
*Muhammed Emin Zeki (1880 – 1948) Kürd tarihçisi. Ayrıca eski Osmanlı subayı ve Irak’ta Devlet Bakanlığı yapmış ünlü bir devlet adamıdır.
*Dr. Ferdinand Hennerbichler Süleymaniye Üniversitesi Tarih Fakültesi Kürsüsü. Advances in Anthropology/Antropolojideki İlerlemeler, Vol.4 No.3, August 28, 2014. Süleymaniye.
*Çeviriler bana aittir.
Muhammmed Emin Zeki
V. Minorsky ise
DÜNDEN BUGÜNE NEWROZ
NEWROZ ve ZERDÜŞT
AMED’İN ANTİK TARİHİ
KÜRDLERDE MEZAR KÜLTÜ GELENEĞİ
Alevi İnancın Tarihsel Oluşumu için Ali BURAN
ŞAVATA AİLESİ için Muharrem Kays
MALATYA-ADIYAMAN YÖRESİNDE BİR KISIM KÜRD AŞIRETLERİ için Turan Korkmaz
AĞRI-ZİLAN KÜRDLERİNİN SOYKIRIMI
LULUBİ DİLİ (Kürdçe Dilinin Tarihi, Dosya:8)
ALEVİLİĞİN DERİN KÖKLERİ