Panik Atak Nedir? - TERAPİEVİ
Ana Sayfa / Genel / Panik Atak Nedir?
Yusuf BAYALAN 3 Mayıs 2016	Genel Yorum Yap 607 İnceleme
Panik atak nedir? sorusuna cevap vermeden önce bazı noktaların altını çizmekte fayda görüyorum. Öncelikle, ingilizcesi panic attack olan kavram, farklı kullanımlarla, bazıları tarafından “panik atak”, bazıları tarafından “panik atağı”, bazıları tarafından ise “panik nöbeti” olarak karşılanabiliyor. Ben de bu makalede, daha çok, en yaygın kullanım olan “panik atak”ı kullanmayı tercih ediyorum.
İkinci hatırlatmak istediğim nokta, panik atak ile panik bozukluğunun aynı şey olmadığıdır. Panik bozukluğu, beklenmedik bir şekilde, veya belli durumlarda tekrarlanan panik nöbetleriyle ve buna bağlı anlamlı davranış değişiklikleriyle tanımlanan bir bozukluktur. Panik bozukluğunda panik ataklar olur; ancak her panik atak, panik bozukluğu göstergesi olmayabilir. (Panik bozukluğu ile ilgili ayrıntılı bilgi almak için tıklayınız.)
Peki, Panik Atak Nedir?
“Panik atak”ın anlaşılabilmesi için ihtiyaç duyacağımız kavramlar olan korku ve kaygı, psikoloji literatüründe şu şekilde tanımlanmaktadır:
Korku (fear) nedir?
Algılanan bir tehlike, tehdit anında hissedilen ve nahoş bir gerilim, güçlü bir kaçma veya kavga etme dürtüsü, hızlı kalp atışları, kaslarda gerginlik vb. belirtilerle yaşanan yoğun bir duygusal uyarılma (heyecan). (Psikoloji Sözlüğü, Selçuk Budak)
En genel anlamıyla tehlike veya talihsizlik korkusunun ya da beklentisinin yarattığı bunaltı veya tedirginlik; us dışı korku. Tanımlandığı çerçeveye ve kullanıldığı bağlama, teorik temele bağlı olarak kaygı teriminin içeriği de büyük farklılıklar göstermektedir. (Psikoloji Sözlüğü, Selçuk Budak)
Panik nöbeti (panik atak, panik atağı), “Sıklıkla tehlikenin eşiğinde olma duygusu eşliğinde aniden ortaya çıkan ve şiddetli tedirginlik, korku, dehşet, çaresizlik, kapana kısılmış olma duyguları, kişilik bozukluğu, ölüm, aklını, kendini kaybetme, çıldırma korkuları ve nefes darlığı, çarpıntı, titreme, göğüs ağrısı, boğulma hissi, baygınlık, geçici felç vb. gibi fiziksel belirtilerle tanımlanan bir akut kaygı dönemi.” şeklinde tanımlanmaktadır Psikoloji Sözlüğü’nde.
Panik nöbetleri beklenmedik olabilir. Yani nöbetin başlangıcı durumsal bir tetikleyiciyle ilişkili değildir ve “gökten zembille inmiş” gibi gözükür; duruma bağlı olabilir, yani panik nöbeti neredeyse değişmez bir şekilde durumsal bir tetikleyiciye (“ipucu”) maruz kalır kalmaz veya böyle bir beklenti karşısında ortaya çıkar. Ya da durumsal bir yatkınlığa bağlı olabilir; yani panik nöbeti, belli bir durumsal tetikleyiciye maruz kalındığı durumlarda ortaya çıkma eğilimi gösterir.
Panik ataklar, (panik nöbetleri), panik bozukluğunun tipik bir özelliğidir. Ama ayrıca, bedenselleştirme rahatsızlığı, ağır depresyon, travma sonrası stres rahatsızlığı ve şizofreni gibi rahatsızlıklarda da ortaya çıkabilir.
Panik Atak Tanı Kriterleri Nelerdir?
Psikiyatri dalında kabul gören uluslararası tanılama dizgelerinden DSM‘ye göre, bir yaşantıya panik atağı teşhisi konabilmesi için gerekli olan nedir?
Aşağıdaki belirtilerden dördünün (ya da daha fazlasının) birden başladığı ve on dakika içinde en yüksek düzeyine ulaştığı, ayrı bir yoğun korku ya da rahatsızlık duyma döneminin olması:
Kalp çarpıntısı ya da kalbin küt küt artması
Tremor (sarsılma) ya da titreme
Soluğun kesilmesi (boğulma hissi)
Bulantı ya da karın ağrısı (karında rahatsızlık hissi)
Baş dönmesi, sersemlik ya da bayılma hisleri
Gerçek dışılık duyguları ya da benliğinden ayrılma (kendinden kopma) hissi
Uyuşma ya da karıncalanma hisleri (parestezi)
Kontrolünü yitirme ya da çıldırma korkusu
Panik Atak Çeşitleri Nelerdir?
Panik atakları farklı şekillerde ortaya çıkabilmektedir. En yaygın bilinen panik atak çeşitleri şunlardır:
Beklenmedik tipte panik ataklar: Bilinen, fark edilen bir tetikleyici olmadan ortaya çıkan panik ataklardır. Kişiler bu panik atakları, “durup dururken” diye ifade ederler.
Durumsal yatkınlık gösterilen panik ataklar: Belirli durumlarda ortaya çıkma olasılığı yüksek olan, ama mutlaka yaşanması gerekmeyen panik ataklardır.
Duruma bağlı panik ataklar: Belirli, spesifik bir tetikleyici ile karşılaşılmasının hemen ardından ortaya çıkan panik ataklardır.
Örnek Bir Panik Atak Vakası
Panik atak yaşantısını daha net ifade edebilmek için, ünlü psikoterapist ve bilişsel terapinin kurucusu Aaron. T. Beck’in, kitabında kullandığı bir vakayı sizin için alıntılamak istiyorum. Panik atak hastası kendi deneyimini şu şekilde ifade ediyor:
Nefes alışım gittikçe yavaşlamaya başlıyor. Sanki nefesim kesilecekmiş gibi hissediyorum. Sanki hava gitgide inceliyor. Artık burnuma hava gelmediğini hissediyorum. Kısa ve hızlı nefes alıp veriyorum. Ardından nefesimin kesildiğini hayal ediyorum ve aklıma hastanede yaşadığım o olay geliyor. Sanırım nefesim kesilecek. Başım dönmeye ve midem bulanmaya başlıyor. Artık ne oturabiliyorum ne de ayakta durabiliyorum. Adımlarımı saymaya başlıyorum. Ardından titremek ve terlemek geliyor. Aklımı kaybettiğimi ve birisinin üzerine yürüyeceğimi, kendimi ya da bir başkasını inciteceğimi düşünüyorum. Kalbim hızla atmaya başlıyor ve göğsümde bir ağrı hissetmeye başlıyorum. Göğsüm sıkışıyor. Çok korkmaya başlıyorum. Bu hislerden hiç kurtulamayacağımdan korkuyorum. Ardından tam manasıyla bir çöküş geliyor. Kimsenin artık bana yardım edemeyeceğini düşünüyorum. Öleceğimden çok korkuyorum. Neresi olduğunu bilmediğim güvenli bir yere kaçmak istiyorum.
Umarım bu yazı ile birlikte, “Panik atak nedir?” sorusuna bir cevap bulabilmişsinizdir. Panik atak ve panik bozukluğu ile ilgili yazılarımızı panik atak linkinden takip edebilirsiniz.
Panik atak ile ilgili soru ve görüşlerinizi yazının yorum kısmından benimle paylaşırsanız memnun olurum. Muhabbetle.
Önceki Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?
Sonraki Panik Atak Belirtileri Nelerdir?