Önceki yazılarımızda Göktürk Devleti’nin kurulmasından ve ikiye ayrılmasından; sonunda da Çin hakimiyetine girmesinden bahsetmiştik. Buraya tıklayarak onuda okuyabilirsiniz. Ama tarihte Göktürklerin rolü orada bitmiyor tabi…
Doğu Göktürkleri resmi olarak 630 yılında Çin egemenliğine girse de bu boyunduruk dönemi Çin için pek huzurlu geçmemiştir. İrili ufaklı ortaya çıkmış olan birçok ayaklanma başarısız sonuçlansa da Göktürklerin özgürlük isteğini canlı tutmuş ve 680 yılında 2. Göktürk (Kutluk) Devleti’nin kurulmasına vesile olmuştur. Bu ayaklanmalardan; Kür Şad ve 40 askerinin Çin Sarayı’na yaptığı şanlı baskın; günümüzde dahi birçok romana konu olduğu gibi Orhun Yazıtları’na dahi bir daha silinmemek üzere kazınmıştır.
670’li yıllarda Kutluk Kağan tarih sahnesine çıkmış ve otağını Ötüken’e kurarak; cıvardaki tüm Türk boylarını Çin’e karşı isyan etmek üzere kısa sürede bir araya getirmeyi başarmıştır. Bu bağımsızlık hareketi boyunca bir an olsun desteğini esirgemeyen Bilge Tonyukuk’u da veziri ilan eden Kutluk Kağan; kardeşi Kapgan Kağanla beraber Çin hakimiyetini tanımayarak 680 yılında Türkleri esaret döneminden kurtarmıştır.Dağılma ve asimile olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Türk boylarını yeniden bir araya topladığı için kendisine İlteriş (illeri-ülkeleri birleştiren) unvanı verildi. Halkına karşı görevini başarıyla yerine getiren İlteriş Kağan’ın 691 yılında vefat etmesiyle yerine Kapgan Kağan geçmiştir.
Kapgan Kağan dönemi; Türklerin eski günlere kavuştuğu en görkemli dönem olmuştur. Bu dönemde Çin yüklü bir vergiye bağlanmış; Çin hakimiyetinde bulunan Göktürk topraklarının neredeyse tamamı geri alınmış ve batıdaki Türkler de Kutluk Devletine katılmaya başlamıştır. Böylece tüm Türklerin tek çatı altında toplanması fikri tarihte bir kez daha gerçekleşmiştir.
Kapgan Kağan’ın 716’da ölümünden sonra devletin başına kısa süreliğine oğlu Bögü geçse de tahttan indirilmiştir; yerine ise Kutluk Kağanın oğlu Bilge Kağan geçmiştir. Bilge Kağana her zaman sadık kalan küçük kardeşi Kül Tigin de ordu işlerinin başına geçmiştir. İki kardeşin ve Bilge Tonyukukun vezirliğinde devlet eski gücünü korumayı başarmıştır. Fakat; 725 yılında Tonyukuk’un, 731’de ise Kül Tigin’in vefat etmesiyle Bilge Kağan; stratejik ve askeri kollarını kaybetmiştir. 3 yıl sonra; 734’te onun da vefat etmesiyle Göktürk Devleti kan kaybetmeye başlamıştır.
Daha sonra başa geçen Göktürk Kağanları aynı yönetim becerilerine sahip olmadıkları için devlet zayıflamıştır ve Basmıl, Uygur, Karluk isimli Türk boyları tarafından 742’de yıkılmıştır. Bu isyancı konfederasyondan Basmıl Kağanı’nın devletin başına geçmesiyle Türk tarihinde yeni bir dönem başlamıştır.
Ayrıca; Batı Türkistan’a kesin bir Türk yerleşiminin yapılmasını sağlayarak Bizansla ilişkiler kuran; Türklerin ilk yazılı ve edebi eseri olarak kabul edilen Orhun Yazıtlarını (ilk değil hepimiz biliyoruz yalan olduğunu…;)) ortaya koyan devlet de Göktürk Devletidir.
2.Göktürk (Kutluk) Devleti’ni kim kurdu?: Kutluk (İlteriş) Kağan
2.Göktürk (Kutluk) Devleti ne zaman kuruldu/yıkıldı?: 680/742
Bbu nasıl gereksiz bilgidir 🙂 Kendine tarih yapmışsın tebrikler ezik.
vakanuvis dedi ki:
Ne demek istediğinizi anlayamadım sayın okuyucu. Gereksiz bilgi olan nedir? Kendimize yaptığımız tarih nedir?