Ateroskleroz: Yeni Mekanizma Bulundu | Mehmet Günata
Ana Sayfa Kardiyoloji Ateroskleroz: Yeni Mekanizma Bulundu
Yeni yayınlanan bir araştırma, immün sisteme ait hücrelerin ateroskleroz sırasında arterlerde oluşan yağ birikimlerini veya plakları nasıl instabıl hale getirebileceği hakkında yeni bilgiler sunuyor (1).
Ateroskleroz, arterlerin içinde plakların biriktiği ve kan akışını daraltmasına ve kısıtlamasına neden olan kalıcı, inflamatuvar bir durumdur. Bu plağın yırtılması veya bir şekilde zarar görmesi sonucunda kalp krizi veya felç tetiklenebilir.
Nötrofiller, mikroplara saldırarak enfeksiyona karşı savunan bol miktarda bir lökosit türü olup inflamasyonun ana başlatıcısı olabiliyor çoğu zaman (2).
Yeni uluslararası yayınlanan bu çalışma; nötrofillerin, arter plaklarını olumsuz etkileyen ve özelliği bilinmeyen bir immün hücresinin ölümünü tetikleyerek aterosklerozu artırabileceğini ortaya koymaktadır (1). Yakın tarihli bir Nature makalesinde nötrofillerin, arter duvarında plakları tutmaya yardımcı olan düz kas hücrelerini de öldüren bir dizi moleküler olaya neden olabileceği açıklanmıştır (1).
Almanya’daki Ludwig Maximilian Üniversitesi’ndeki (LMU) Kardiyovasküler Önleme Enstitüsü’nden ortak çalışma yazarı Prof. Oliver Söhnlein, “Her inflamatuvar reaksiyon”, nötrofillerin de sağlıklı hücrelere saldırması nedeniyle bazı yan hasarlara yol açıyor.” diyor.
Çalışmanın yazarları, hücre ölümü sürecini potansiyel olarak hedefleyebilecek ve engelleyebilecek “uyarlanmış bir peptid” tasarlayıp üretmişlerdir.
Ateroskleroz ve Sonuçları
Çok temel olarak anlatmak gerekirse; arterler kalbe ve vücudun diğer kısımlarına hücrelerin çalışması ve yaşaması gereken oksijen ve besin yönünden zengin kan sağlayan damarlardır. Ateroskleroz; kolesterol, yağ ve hücresel atık gibi çeşitli materyaller, arterleri kaplayan dokuda biriktiğinde gelişir. Tortular veya plaklar, zamanla yavaşça birikir ve arterlerin daralmasına ve sertleşmesine neden olur (3). Arterlerin lümeninin daralması sonrasında kan akışında problemler yaşanır ve hücrelere oksijen ve besin tedariki kısıtlanır. Nerede gerçekleştiğine bağlı olarak sınırlı kan akımı; kalp hastalığı, anjina, karotid arter hastalığı, periferik arter hastalığı ve kronik böbrek hastalığına neden olabilir.
Plakların kendileri de risklidir. Parçalanabilir ve tıkanmaya neden olabilir. Ek olarak, daralmış arterlerin iç duvarlarına yapışan kan pıhtılarından da tıkanmalar oluşabilir. Tıkanıklık beyne veya kalbe kan sağlayan bir arterde ise, felç veya kalp krizi ile sonuçlanabilir. Bacakları besleyen arterlerdeki tıkanmalar doku ölümüne veya gangrene neden olabilir.
Amerikan Kalp Birliği’nin yayınladığı istatistiklere göre, kalp krizi ve felç gibi kardiyovasküler durumlar, Birleşik Devletleri’nde 2016 yılında 840.678 ölümün başlıca nedeni olarak kabul edilmiştir (4).
Nötrofiller Plakların Kararsız Hale Gelmesine Yardımcı Olur
Aterosklerozun bir başka özelliği, bağışıklık sisteminin kan dolaşımından nötrofilleri ve diğer bağışıklık hücrelerini plaklara göndermesini sağlayan sinyalleri tetiklemesidir. Bir plak bölgesine ulaştıklarında, bağışıklık hücreleri, arter lümeni ile endotel doku hücreleri arasında kayar. Aynı zamanda, daha fazla bağışıklık hücresi göndermek için bağışıklık sistemine işaret eden çeşitli kimyasallar salgılarlar. Bu, ilk iltihap yanıtını kalıcı veya kronik iltihap haline getiren bir döngü oluşturabilir. İltihap kronikleştiğinde, plak büyümesi, yırtılması ve tıkanmaya neden olma riski artar.
Araştırmacılar, hücre düzeyinde neler olup bittiğini araştırmak için ateroskleroz modeli oluşturulan fareleri kullanarak nötrofillerin plakları stabilize etmede özellikle yıkıcı bir rol oynayabileceğini keşfetti (1).
Nötrofiller aktif hale geldiğinde, kromozomal DNA ve yüksek derecede yüklü olan ve hücrelere toksik olan ilişkili histonları serbest bırakır. Serbest histonlar ateroskleroz durumunda,yakındaki hücreleri yani düz kas hücrelerini öldürür.
Peptit, Toksik Histonları Tıkayabilir
Histonlar, düz kas hücrelerinin duvarlarında gözeneklerin oluşmasına neden olarak öldürür. Bu, hücre dışı sıvıların gözeneklerden hücrelere sızmasını ve böylece onların dağılmasına neden olur. Ayrıca düz kas hücreleri, arter duvarındaki plakları tutmaya yardımcı olduğu için, yağ birikintilerinin kararsız hale gelmesine ve yırtılma ve kırılma ihtimalinin artmasına neden olur.
Çalışmanın bir başka bölümünde, ekip, serbest histonların toksik etkisini engelleyebilecek küçük bir protein molekülü veya peptidi tasarlamak için moleküler modellemeyi kullanmış.
Çalışmaya katılan araştırmacılar, “histon inhibe edici peptit” in, hücre zarlarında gözenekler oluşturamayacak şekilde kendilerine bağlanarak histonları bozabileceğini öne sürmektedir.
Sonuç olarak; çalışma ile ortaya konan veriler, kronik vasküler hastalığın çekirdeğinde bulunan bir hücrenin lökositler tarafından başlatılan bir mekanizma ile aktive olduğu görülüyor. Bu hücrenin rolünün tam bilinmesi sonucunda yeni tedavi yöntemleri geliştirilebilir.
Externalized histone H4 orchestrates chronic inflammation by inducing lytic cell death. Carlos Silvestre-Roig, Quinte Braster, Oliver Soehnlein. Nature (2019). https://doi.org/10.1038/s41586-019-1167-6 Letter | Published: 01 May 2019
Rosales, C. (2018). Neutrophil: a cell with many roles in inflammation or several cell types?. Frontiers in physiology, 9, 113.
American Heart Association. https://www.heart.org/en/health topics/cholesterol/about-cholesterol/atherosclerosis. Apr 30, 2017
Heart Disease and Stroke Statistics-2019. American Heart Association. https://www.heart.org/en/about-us/heart-and-stroke-association-statistics
Önceki İçerikKötü Uyku ve İş Stresi: Kalp Hastalığı!
Sonraki İçerikKolorektal Kanser Aşısı
Anne Sütü, Önemi ve Önlediği Hastalıklar
Mehmet Günata - Haziran 9, 2019