Op.Dr.Sonay İSENLİK Köşe Yazıları | Antalya Burada
Op.Dr.Sonay İSENLİK' Köşe Yazıları
Adet kanaması ile ilgili doğru bilinen yanlışlar...
Adet kanaması nasıl olur, neden olur, adet kanı siyah geldi sorun mu? Birçok soru ile sosyal medya ve diğer elektronik ortamlarda karşılaşmaktayım. Bu nedenle adet kanaması ile ilgili bir yazı sizlerle paylaşacağım. Tarih boyunca adet kanaması ve adet gören kadın ile ilgili birçok görüş ve inanış olmuştur; ki bu görüşler genellikle kötü yöndedir: Kötü ruhlar tarafından ele geçirildiği Adet kanı ile temas halinde tohumların kuruduğu, ağaçlardaki meyvelerin döküldüğü Hayvanların bu kan ile teması halinde öldüğü, köpeklerin çıldırdığı Deva bulunmaz hastalıklara neden olduğu Adet gören kadının aynaya baktığında aynanın kırıldığı, o aynaya bakanların büyülendiği….. Gibi birçok hikaye tarih sayfalarına geçmiştir. Neredeyse her yer de adet gören kadın dışlanmış, izole edilmiş, yiyeceklere dokunması yasaklanmıştır. Modern çağ da adet kanaması ile ilgili bilgiler ne kadar artsa da bu duruma karşı geliştirilen olumsuz tavrı anlamak zor olmadığı gibi değiştirmek oldukça zor olmaktadır. Üreme insan soyunun ve diğer canlıların soyunu devam ettirmesi için gerekli bir süreçtir. İnsanlarda üremeden sorumlu organlar kadınlarda rahim ve yumurtalıklar, erkeklerde testislerdir. Anne karnındaki dişi fetüsün gebeliğin 16-20 haftalarında her iki overinde yaklaşık 6-7 milyon yumurta hücresi vardır. Doğuma yaklaştığında dişi fetüste ortalama 2 milyon yumurta ile doğar. İlk adet kanamasının olacağı puberte dönemine geldiğinde ise bu sayı ortalama 300.000’ne geriler. Yumurta sayısı anne karnından doğarken kişilere özgüdür. Yumurta rezervi olarak adlandırılan bu havuz kimi kadınlarda ortalamanın üstünde kimisinde ise altında olabilir. Yumurtalıklarda ki yumurtalar ilk adet kanaması dönemine kadar sessiz olmakla birlikte sayı olarak giderek azalır. İlk adet kanamasından menopoz sürecine kadar yani kadının üreme çağı boyunca ortalama 400 yumurta ovulasyona uğrar yani yumurta döllenmeye hazır olmuş şekilde atılır. Ve kadın “ay hali”, “adet dönemi”, “regl”, “mensturasyon dönemi” olarak nitelendirilen aylık genelde düzenli şekilde görülen yumurtlama ve adet kanaması görme dönemini yaşar. Aslında vücudumuz yani üreme ile ilgili organlarımız rahim ve yumurtalıkla her adet döneminde gebelik ihtimali üzerinden hazırlık yapar. Yumurtalıklarda ilkel formdaki yumurtalar olgunlaşma sürecine girer. Bu süreçte beyin içerisinde yer alan hipofiz ve hipotalamus bezlerinden uyarıcı hormonlar salgılanır. Bu hormonlara cevap olarak yumurtalık içerisinde bulunan bir kısım yumurtalar hazırlığa başlar ve yine hormon üreterek bir yandan beyindeki ilgili bezlere cevap oluşturur diğer yandan rahim iç duvarını “endometrıum” gebelik için uygun ortam oluşturmak üzere hazırlar. Olgun yumurtanın atılması sonucu (bu süreçler hormonal ve biokimyasal maddelerin etkileşimi ile gerçekleşir) ortamda sperm bulunması halinde döllenme gerçekleşir ve gebelik ile sonuçlanır. Sperm bulunmaması durumunda döllenme olmaz ve hormonal cevapların giderek azalması ile rahim iç duvarındaki hazırlık bozulmaya başlar. Rahim iç duvarında yani endometrıumda gebelik için bol damarlı bir tabaka oluşur. Hormonal ve biyokimyasal süreçler sonunda gebeliğin oluşmaması nedeniyle bol damarlı tabakada ki damarlarda kırılmalar olur ve kanama süreci başlar ve yeni bir yumurta olgunlaşma süreci tekrar başlar. Geçmişten günümüze kadınların adet görmesi ile ilgili olumsuz düşünceleri bir kenara atabiliriz. Adet görmek üreme çağında ki bir kadın için oldukça doğal bir süreçtir. Yine geçmişe dayanan kötü olumlamalar nedeniyle günümüzde kadınların neredeyse %90’ı her ay pis kan akıttıklarını ve temizlendiklerini düşünürler. Evet rahim duvarında yeni bir dönem ve tazelenme oluyor fakat pis kan akıtma inanışı da son derece yanlıştır. Gebelik olmadığı için kanama süreci yaşanmaktadır. Adet kanaması ile ortalama ilk 24 saat içinde rahim iç duvarındaki dökülmenin büyük çoğunluğu atılır. Bu nedenle ilk günler biraz daha yoğun sonra giderek azalır şeklide kanama olur. Bir kadın ortalama 28 günde bir adet kanaması yaşar diye bilinse de yaklaşık %15-20’sinde süreç bu şekildedir. Geri kalanında ise yine ortalama 24-35 günde kanama yaşanır. %1 ‘inden daha azı 21 günden kısa ve 35 günden daha uzun süre adet görür. Adet kanı ortalama 2-8 gün sürer, tüm adet boyunca 30-80 ml arasındadır, rengi koyu ve pıhtılaşma göstermez. Pıhtılaşma gösteren kadınlarda herhangi bir nedenle fazla kanama olmaktadır ve muayene olmakta yarar vardır. 8 günden daha uzun süren kanamalar da da nedene yönelik araştırma için jinekoloğunuza başvurmanız gerekir. Adet kanı siyah başlaması ya da bitiminde siyah lekenmeler olması özellikle genç kızları korkutmaktadır. Siyah yada kahve telvesi gibi olmuş görünüm eskimiş kanı gösterir. Yani kanama bitmiş ama rahim içinden en dışarı pedinize gelene kadar geçen süre de kan eskime nedeniyle koyu renk almaktadır. Korkulacak bir durum değildir. Uzun süren veya ara kanama şeklinde lekelenmeler olması durumda muayene olabilirsiniz. Antalya Konyaaltı bölgesinde yer alan Konyaaltı Kadın Doğum Kliniği olarak adet kanaması ve düzensizlikler ile ilgili yaşadığınız sorunları ve sorularınızı birlikte tartışabiliriz. Konyaaltı Kadın Doğum Kliniğinde uygun tedaviniz düzenlenerek ve en güncel bilgiler belirtilerek muayeneniz yapılır. Biliyorum ki kadınlar ve genç kızlar kadın doğum muayenesinden hep çekinmekte ve gelmemek için bahaneler üretmektedir. Farkımızı Konyaaltı Kadın Doğum Kliniğine geldiğinizde anlayacak ve kesinlikle korkulacak bir muayene olmadığına karar vereceksiniz.
Doğum eylemi rahim ağzında açıklık ve silinmeye yol açan, düzenli ve etkili kasılmalar sonucu fetusun rahimden dışarı atılma süreci olarak tanımlanır. Eylem sırasında fetusun pelviste başarılı olarak ilerleyebilmesi, üç değişken arasındaki kompleks etkileşime bağlıdır: Uterin aktivite (güç), fetus (yolcu) ve anne pelvisi (yol). Doğumun normal yoldan gerçekleşebilmesi için yeterli güçteki ve sıklıktaki rahim kasılmalarının rahim ağzında açılmaya neden olması gerekmektedir. Bu kasılmalar aktif eylemde 2-5 dakikada bir gelen 50-60 saniye süren kasılmalardır. Yine fetus bu kasılmalarla açılan rahim ağzından pelviste ilerleyerek dışarı çıkarak doğum gerçekleşir. Fetusun bu yolda uygun pozisyonda olmaması, yol yani anne pelvisinin fetusun geçişi için dar olması, fetusun iri olması, düzenli kasılmalarına rağmen rahim ağzında açılma olmaması gibi durumlar normal doğumun olağan gidişatını engelleyecektir. Genelde doğumun yaklaştığının ilk belirtileri düzensiz kasılmalar ve halk arasında "nişan gelmesi" olarak anılan durumdur. Rahim ağzı tüm gebelik boyunca sümüksü bir tıkaçla kapalıdır. Bu tıkaç bebeği dış etkenlere karşı korur. Doğum eyleminin başlamasından hemen önce rahim ağzında hafif bir açılma olur ve bu tıkaç kanlı bir akıntı şeklinde vücut dışına atılır. Yine doğumun erken belirtilerinden biri de düzensiz rahim kasılmalarıdır. Kişi bu kasılmaları ağrı olarak algılar. Yalancı doğum sancıları (“Braxton Hicks kasılmaları”) adı verilen bu kasılmalar dinlenmekle geçer ve genellikle şiddeti zamanla artmaz. Suyun gelmesi doğumun bir diğer belirtisidir. Genelde zarlar açıldıktan sonra 24 saat içinde eylem kendiliğinden başlar. Bazen doğum eylemini suni sancı ile desteklemek gerekebilir. Yalancı doğum sancıları düzensiz aralıklarla gidip gelen, süresi kısa (15-20 saniye) olan ve hafif ağrılar iken gerçek doğum sancıları ise daha düzenli aralıklarla gidip gelen, şiddeti gittikçe artan ve araları kısalan, 45-60 saniye kadar süren, rahimde açılma ve silinmeye neden olan ağrılardır. Doğumun üç temel evresi vardır: I. Evre; rahim ağzında açılmaya neden olacak güçteki kasılmaların başlamasıyla rahim ağzının tam açılmasına (10 cm) kadar geçen süreçtir. Bu evrede servikal açıklığın artması ile birlikte bebeğin başı da içeride bazı manevraları yaparak aşağıya inmektedir (Aşağıdaki resim). II. Evre; tam açık olan rahim ağzından bebeğin tamamen doğmasına kadar geçen süreci ifade eder. III. Evre; bebeğin tamamen doğması ile plasenta ve eklerinin bütünü ile atılmasına kadar geçen süreçtir. Bu evre sonucunda doğum sonuçlanmış olur. Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte doğumda plasentanın çıkmasından hemen sonra annede titreme nöbeti görülür. Bu ciddi bir durum değildir ve bir süre sonra kendiliğinden geçer.
AĞRISIZ DOĞUM İnsanoğlunun mucizevi ve gizemli ilk muhteşem yolculuğunda, ağrı çığlıkları yerine kahkahaların duyulması kadar güzel bir şey olabilir mi? Doğum ağrısı genellikle çok şiddetlidir ve kadınların büyük bir çoğunluğu tarafından yaşamlarındaki en ağrılı deneyim olarak tanımlanır. Gebelerin büyük kısmı bu ağrıyı ‘dayanılmaz’, ‘tolere edilmez’, ‘çok şiddetli’ ve ‘işkence’ olarak tanımlamışlardır. Araştırmalar doğumun kanser, kemik kırığı, diş ağrısından daha ağrılı olduğunu göstermiştir. Doğum sırasındaki ağrıların iki temel nedeni vardır; duygusal ve fonksiyonel nedenler. Duygusal ağrıların nedeni korku ve bilgisizliktir. Bu faktörler doğum sancılarının şiddetini olumlu ya da olumsuz şekilde etkileyebilir. Doğum ile ilgili eğitim, ağrıyı ortadan kaldırmasa da onunla baş etmeyi bize öğretir. Kendisini nelerin beklediğini bilen bilinçli bir anne adayı ağrıya çok daha kolaylıkla direnebilmektedir. Doğum ağrılarının ana nedeni ise fonksiyonel ağrılardır. Rahim kasılmaları, rahim kanalının açılması, bebeğin aşağıya doğru inişi ve doğum sırasındaki tıbbi girişimler fonksiyonel ağrıların diğer nedenleridir. Bu bölgedeki sinirsel uyaranların beyine iletilmesi sonrasında ağrı hissi oluşuyor.Modern obstetrik uygulamalarda doğum ağrısının giderilmesi gerekliliğine artık inanılmaktadır. Anestezi alanındaki gelişmelerle artık ağrısız doğum yapmak mümkün hale gelmiştir. Ağrısız doğum belden epidural aralığa yerleştirilen bir kateter yardımıyla buradan lokal anestezik ilaçların verilmesi sonucunda doğum yapan kadının tam şuurlu ve ağrısız olarak doğum anının keyfini çıkarmasını sağlar. İlaç verildikten yaklaşık 15 dakika sonra anne adayı kasılmaları hissetmesine rağmen ağrı duymamaya başlar. Doğum uzadığında veya ilacın etkisi azalıp hasta ağrı duymaya başladığında ise ek dozlar verilebilir. Bu şekilde doğum gerçekleştirildikten sonra epizyotomide de ek bir anesteziye gerek kalmaz. Vajinal doğumu takiben hemen, sezaryeni takiben ise genellikle 24-36 saat sonra uygulamaya son verilerek kateter çekilip çıkartılır. Anestezi amaçlı epidural kateter takılması işlemi hastalar açısından son derecede kolay tolere edilebilir, acısız ve rahat bir uygulamadır.
Doğum için ne zaman başvurmalı?
Doğum için ne zaman hastaneye başvurmak gereklidir? * Doğuma yukarıda ifade edildiği gibi ağrılar sıklaşıp şiddeti arttığı zaman gidilmelidir. Gerçek doğum sancıları başladığı zaman gebe bunu diğerlerinden farklı olduğunu algılayabilir. Ağrıların başlamasıyla sümük gibi bir akıntının olması (“nişan”) adeta doğumun habercisidir. * Bazen ise hiç doğum sancıları başlamadan amniyon suyu gelebilir. Suyun gelmesi hafif hafif ama sürekli şekilde olabileceği gibi birden bacakları ıslatır tarzda da olabilir. Bu durumda da acil olarak doktorunuzu arayınız. * Kanama gebelik süresince riskli bir durumdur. Her türlü kanama dikkatlice değerlendirilmelidir. Az veya çok kanamanın olması doğumun habercisi olmakla beraber gebelikle ilgili bir problemi de ifade edebilir. * Bebeğin hareketlerinde azalma hissedilmesi durumunda da hastaneye başvurulmalıdır. Bu da bebeğin sıkıntıya girdiğinin işareti olabilir. Bu durumda genellikle NST çekilerek ve ultrason değerlendirmesi yapılarak karar verilir. SEZERYAN Gebe kalmış tüm bayanların akıllarındaki en önemli soru, doğum şeklinin nasıl olacağıdır. Normal doğum mu? Sezeryan mı? Rahim duvarına yapılan kesi ile bebeğin doğurtulması işlemidir sezeryan. Anne ve fetusu ilgilendiren durumlar göz önüne alınarak, tıbbi zorunluluktan veya kişinin isteğine göre yapılan cerrahi bir işlemdir. İsteğe bağlı sezaryenlerde en sık karşılaşılan neden anne adayının normal doğumdan korkması, uzun sürebilecek olan eylemi çekmek istememesi, bebeğini en ufak bir risk altına sokmak istememesi ile normal doğumun uzun dönem sonrası olumsuz etkilerinden (rahim ve mesane sarkmaları gibi) kaçınma isteğidir. Doğum şekline karar verirken annenin ve fetusun durumu hakkında gerekli incelemeler yapılır ve önceden karar verileceği gibi doğum eyleminin gidişatı sırasındada karar verilebilir. Ne şekilde doğum olursa olsun bebeği kucağınıza aldıktan sonra çekilen tüm acılar anlamsız kalacaktır.
SİZ NASIL KORUNUYORSUNUZ?
SİZ NASIL KORUNUYORSUNUZ? İstediği ve bakabileceği kadar çocuk yapmak herkesin hakkıdır. Bu nedenle sizlere bu yazımızda modern doğum kontrol yöntemlerinden birisi olan rahim içi sistemler, yani spiral hakkında bilgi vermek istiyorum. Spiral rahim içine yerleştirilen ve orada bulunduğu sürece gebelikten koruyan küçük plastik bir araçtır. Uzun ve etkili bir koruma sağlarlar, ek bir çaba göstermenize gerek yoktur. İki türlü spiral ya da rahim içi araç bulunmaktadır: · Bakırlı spiral · Hormonlu spiral Bakırlı spiral sperme zarar verir ve yumurta ile birleşmesini engelleyerek etkili olurken hormonlu spiral yapısında bulunan hormonun etkisi ile rahim iç duvarının gelişmesini engelleyerek gebelikten koruma sağlar. Kesinlikle bir jinekolog muayenesi ve uygun görmesi halinde takılması gerekir. Gebelik şüphesi olan, rahim şekil bozukluğu olanlar, sebebi bilinmeyen vajinal kanaması olanlar, jinekolojik kanser hastaları ve pelvik enfeksiyonu olan bayanlar spiral taktırmak için uygun değillerdir. Bu durumların dışındaki birçok kadın spiral taktırmak için uygundur. Daha önce doğum yapmamış olmak spiral taktırmak için bir dezavantaj değildir. Gebeliği henüz planlamayan genç kadınlarda doğum kontrol yöntemi olarak rahim içi sistemden faydalanabilirler. Hormonlu spiraller özellikle günlük yaşantımızda adet kanaması ve getirdiği rahatsızlıkları (ağrı, kanama miktarının fazla olması, ped değiştirme, kıyafetine kan bulaşması, rezil olma duygusu gibi tedirginlikler...) en aza indirmekte faydalı modern doğum kontrol yöntemlerindendir. Kullanım süresi ortalama 5 yıldır ve sadece gebelikten korumakla kalmaz, aynı zamanda aşırı kanaması olan kadınlarda tedavi edici özelliğe sahiptir. Kanama miktarını azaltarak özellikle kansızlığı olan hastalarda kan tablosunda düzelme sağlamakta, adet ağrısını azaltmakta, uzun süreli kanaması olan kadınların uzun süreli ped kullanımı ve nemli ortama maruz kalmasından kaynaklanan sık vajinal ve pelvik enfeksiyon tablosunda düzelme sağlamakta ve rahim kanserlerine karşı koruyucu etki oluşturmaktadır. Kadının modern dünyadaki yeri gün geçtikçe değişmekte ve her alanda faaliyet göstermektedir. Modern kadının zamanı ve gücünü iyi değerlendirmede engelleyici olabilecek yada sekteye uğratacak adet dönemleri yaşamasını engellemek ve aynı zamanda korunma isteğini yerine getirecek hormonlu spiral, jinekologlar tarafından en çok tercih edilen ve önerilen korunma yöntemi olmuştur. Bakırlı spiraller ile yaşanan kanama miktarındaki fazlalaşma bir dezavantaj olmakta, hatta bu nedenle iyi bir korunma yöntemi olmasına rağmen çıkarılmak zorunda kalınmaktadır. Son yıllarda jinekologlar ve hastalar tarafından daha çok tercih edilen hormonlu spiral kullanan bayanlarda ise bu yan etki görülmemektedir. Modern kadın = Modern korunma yöntemi = Hormonlu spiral Bir jinekolog tavsiyesidir...
SMEAR TESTİ – HPV AŞISI
SMEAR TESTİ – HPV AŞISI Smear testi (pap testi-pap smear-CVS) yada halka arasında “simir testi” olarakta bilinen test, kadınların korkulu rüyası rahimağzı kanserleri açısından bir tarama testidir. Smear testi, rahimağzı kanseri ve yıllar içinde kansere dönüşecek hücresel değişiklikleri önceden tespit etmek ve gerekli tedavilerin uygulanması için yapılır. Smear kelime anlamı olarak yayma, sürüntü anlamına gelmektedir.Vücudumuzda hücreler sürekli yenilenmektedir. Bu yenilenme sırasında dökülen hücrelerden elde edilen sürüntülerin (smear) sitolojik olarak incelenmesi işlemidir Smear testi nasıl yapılır? Ağrılı mıdır? Smear testi jinekolojik muayenenin bir parçası haline gelmiştir. Kesinlike ağrılı bir işlem değildir. Jinekolojik muayene sırasında spekulum ile rahim ağzı gözlendikten sonra özel bir çubuk (smear fırçası, spatul, brush) ile rahimağzından sürüntü alınır. Alınan sürüntü bir lam üzerine yayılır ve saç spreyi veya alkol ile fikse edilir. Bu yöntem eskiden daha sık yapılmakla birlikte günümüzde birçok hastane ve klinikte artık sıvı bazlı yöntem kullanılmaktadır. Rahimağzından smear fırçası ile alınan sürüntü özel sıvı dolu kaplara konularak patolojik incelemeye gönderilir. İşlem genelllikle 1-2 dakika gibi kısa sürede yapılır. Smear testi yapılırken dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?? Smear testinin doğru olarak değerlendirilmesi için hastanın son 24 saat içinde cinsel ilişkide bulunmamış olması gerekmektedir. Ayrıca son 72 saat içinde vajinal fitil, krem gibi tedaviler ile vajinal duş yapılmamış olması gerekir. Kanamalı iken smear testi yapılabilir mi? Adet kanamasının olduğu dönemde smear almak uygun değildir. Smear testi genellikle adet kanaması bitiminden 10 gün sonra bir dahaki adet kanamasına kadar geçen sürede almak en doğrusudur. Kanamalı iken hekimin uygun görmesi durumunda alınabilir. Hamilelik döneminde smear testi yapılabilirmi?? Genellikle biz hekimlerin istediği planlı gebelik ve bu planlama öncesi tüm rutin kontroller içinde smear testininde yapılmış olmasıdır. Her zaman bu mümkün olmadığı için yakın zamanda yapılmış smear testi yok ise hamileliğin ilk üç ayı içerisinde smear testi yapılabilir. Hamilelik döneminde yapılmasının hiçbir zararı yoktur. Smear testinin önemi nedir?? Smear testi rahimağzı kanserleri yada tıbbi adı ile serviks kanserlerinin taramasında kullanılan bir yöntemdir. Tüm dünyada kadınlarda üreme sistemi ile ilgili en sık görülen kanserler içinde rahimağzı kanseri (serviks kanseri) meme kanserinden sonra gelmektedir. Tarama testleri içerisinde meme kanseri taramasında mamografi, rahimağzı kanserlerinde smear testi güvenilirliğini kanıtlamıştır. Bir tek hücrenin anormalliği ile gelişen rahimağzı kanseri yıllar içinde gelişmektedir. Normallikten anormalliğe dönüşüm içerisinde hücresel değişiklikleri yakalamak smear testindeki ana amaçtır. Bu sayede kanser oluşmadan tedavi sağlanmış olur. Yani smear testi hayat kurtarıcıdır. Hücresel değişiklikler dışında smear testi ile rahimağzındaki enfeksiyonlar hakkında da bilgi sahibi olunabilir ve buna bağlı tedavi düzenlenebilir. Ayrıca hormonal durum ve bunun rahimağzına etkisi hakkında bilgi sahibi olunur. Smear testi kimlere, ne sıklıkla yapılmalıdır?? Serviks kanseri taraması ile kanser tam oluşmadan hücresel değişiklik aşamasında iken tespit edilmesi ve hastalığın ilerleyip yayılmadan önlenmesi nedeniyle tüm kadınların taranması gerekmektedir. Amerikan Kanser Derneği (ACS) ve Amerikan Obstetrisyenler ve Jinekologlar Birliği’nin (ACOG) hazırladıkları tarama klavuzlarına göre; İlk tarama: 21 yaşında veya cinsel ilişki başlangıcından 3 yıl sonra Kontrol aralığı: Her sene geleneksel ya da sıvı bazlı smear (Pap) testi Birbirini takip eden üç testin de normal bulunduğu 30 yaş üstü kadınlarda 2- 3 senede bir Taramanın durdurulduğu sınır: Son 10 yıl içinde birbirini takip eden üç testinde normal bulunduğu 70 yaşındaki kadınlar (ACS klavuzunda geçen ) (ACOG klavuzuna göre ise üst sınır yoktur). Rahimağzı kanseri veya tıbbi adıyla Serviks kanseri tespit edilmiş hastaların neredeyse %100’e yakınında HPV (Human Papilloma Virüs) pozitifliği görülmüştür. HPV aşısı özellikle HPV enfeksiyonlarından korunmada dolaylı olarak da rahimağzı kanserlerinden korunmada geliştirilmiş önemli bir aşıdır. HPV Aşısı Rahimağzı kanseri teşhisi konulmuş bir hastanın HPV ile karşılaşması neredeyse %100’dür. Yani HPV virüsü kanserin en önemli nedenlerindendir. HPV 100’den fazla çeşidi olan bir virüstür. En çok cinsel temas ile bulaşır, onun dışında kontakt temes ile bulaştırıcılıkta mümkündür. Her çeşit HPV rahimağzı kanserine neden olmaz. Özellikle tip 16 ve 18 high risk (yüksek riskli) kategorisinde olan tiplerdir. Tip 6 ve 11 ise siğillere neden olan tiplerdir. Günümüzde rahimağzı kanser taraması için smear testi yanında artık HPV testi de uygulanmaktadır. Özellikle HPV tiplendirmesi yapılması test pozitifliği durumunda taramanın ve ileri tetkiklerin planlamasında önemlidir. HPV testi de yine smear testi gibi yapılmaktadır. Virüsten korunmak ve dolayısıyla rahimağzı kanseri sıklığını azaltmak amacıyla geliştirilen HPV aşısı tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle 15 yaş altı cinsel aktivitesi başlamamış çocuklara iki doz aşı yapılarak virüse karşı koruyuculuk etkisinin belirgin olarak saptandığı çalışmalar ile gösterilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü 9-14 yaşlarındaki kız ve erkek çocuklarına 2 yada 3 doz HPV aşısı önermektedir. Sadece 2 doz aşı ile genital bölge siğillerin tedavisinde etkili bulunmuştur. Hastalık önleme ve kontrol merkezi (CDC) ve Amerikan Obstetri ve Jinekologlar birliği (ACOG) 9-26 yaş grubunda ki kız ve erkek çocukların aşılanmasını önermektedir. Aşı öncesi HPV bulaşmışmı diye kontrol etmeye gerek yoktur. Henüz T.C Sağlık Bakanlığı aşı kampanyası içerisinde bulunmasa da sağlık kuruluşlarında özel olarak alınarak aşılanmak mümkündür. Sonuçlar nasıl değerlendirilir?? Smear testi sonucu normal dışında gelen hastaların mutlaka hekimleri ile sonuçlarını değerlendirmeleri, hekimlerinin önerileri doğrultusunda uygun görülen tarama ve tanı programına alınması gereklidir. Epitelyal ve/veya glandüler hücre anomalisi tespit edilen hastalarda mutlaka HPV tiplendirmesi yapılmalı ve hastanın kliniği ve hücre anormalliğinin tipine göre bir sonraki adım kolposkopi dediğimiz ileri tanı yöntemidir. Smear testi ne kadar güvenlidir?? Rahimağzı ile ilgili patolojilerde tarama amacı ile yapılan sitolojik incelemeler en iyi incelemelerde bile %20 yanlış negatif sonuç verir. Bunun anlamı smear sitoltojik olarak kötü olmasına rağmen %20 oranında normalmiş gibi sonuçlanır. Yanlış sonuçlandırma ise smear alınış şeklinin yanlışlığından patoloğun deneyimine kadar birçok faktör nedeniyle olur. Kadınlarımıza önerim jinekolojik muayenelerini mutlaka yaptırmaları ve smear testini, sonuçlarını hekimleri ile görüşmeleri, bu konuda bilgi sahibi olmalarıdır. Unutmayalım ki en önemlisi smear testinin hayat kurtarıcı olmasıdır.
DOĞUM ŞEKLİ NASIL OLMALIDIR? NORMAL DOĞUM MU? SEZARYEN Mİ? Tıp alanında bu kadar ilerleme yok iken, şehirlerde yaşam yoğunluğu bu derece artmamışken, devlet ya da özel hastane kurumları bu kadar fazla değil iken, iyi yetişmiş sağlık personeli sayısı bu derece değil iken bu soruyu yani doğum şekli nasıl olmalıdır sorusunu henüz soramıyorken doğum hep/genellikle normal vajinal yoldan gerçekleşiyordu. Günümüzde bu soruyu gündeme almanın sorumlusu biraz biz hekimler olduğu gibi bir kısmıda hayatta karşımıza çıkan seçenek bolluğu durumudur. Yani koşullar ve yaşanan süreç bir bütün olarak ele alınarak değerlendirilmelidir. Açıklamaya bu şekilde başlamamın sebebi benim de hastalarımdan duyduğum “ eskiden kadınlar nasıl doğuruyormuş şimdi sezaryen modası çıktı” şeklindeki yakınmalarıdır. Evet işin doğalı, doğanın kadın bedenine bahşettiği özellikleri ve yaradılışı vajinal doğuma yani normal doğuma yöneliktir. Ama her insan, her kadın ve anne karnında ki her bebeğin değerli olduğunu düşünürsek ki bu durumdan hepimiz hemfikiriz, geçmişe göre anne ölümleri, bebek ölümleri oranı son derece azalmıştır. Sezaryen oranlarının artmasının geçmişe nazaran en önemli sebeplerinden birisidir. Yine de şu gerçekliği söylemeden geçemiycem; searyen bir doğum şekli değildir, tıbbi zorunluluktan yapılması gereken bir kurtarma operasyonudur. Sezaryen oranlarının günümüzde artmasının birçok nedeni bulunmaktadır. Bunlar arasında kadınların eskiye nazaran daha az sayıda doğum yapmaları, doğumu geç yaşlara ertelemeleri, sezaryen ile daha iyi müdahale edilebilecek anne ve/veya fetüsteki problemlerin tespitinde kullanılan yöntemlerin artması ve bu konuda tecrübeli sağlık personelinin artması, vakum-forceps gibi zor doğumlarda kullanılan aletlerin artık çok sık kullanılmaması, daha önce sezaryen ile doğum yapmış kadınların yine sezaryen ile doğum gerekliliği anlayışı nedeniyle sezaryen oranları artmıştır. Bir de isteğe bağlı sezaryen durumu vardır ki kadınların tamamen tercihi ile yapılmasıdır. Anne adayının vajinal doğum sürecinden korkması/korkutulması, bu süreç içinde kendine güvenmemesi, uzun sürebilecek eylemi çekmek istememesi, bebeğini en ufak risk altına sokmak istememesi ile normal doğumun uzun dönem sonrası oluşabilecek negatif etkilerinden (rahim ve mesane sarkması gibi) kaçınma isteği üzerine yapılmaktadır. Sezaryen öncelikle karın ön duvarına daha sonra da rahme yapılan cerrahi kesi ile bebeğin dünyaya getirilmesini sağlayan bir operasyondur. Anne adaylarının kendisi yada bebeği ile ilgili bir durum sözkonusu olmadığı sürece her zaman vajinal doğuma yönelmesi ve bu şekilde doğum yapması en sağlıklısıdır. Sezaryen gerektiren durumlar ise şu şekilde sıralanabilir: · Doğum yolunu tıkayan kitle varlığı · Çoğul gebelikler, yapşık ikizler · Annede aktif genital herpes enfeksiyonu · Bebeğin kordonunun sarkması · Bebeğin eşinin yani plasentanın rahim ağzını kaplaması ve normal doğuma izin vermemesi · Plasentanın erken ayrılması · Bebeğin doğum eylemi sırasında strese girmesi · Doğum eyleminin ilerlememesi · Bebeğin başı ile annenin doğum yolu arasında uyumsuzluk olması (halk arasında çatı darlığı denilen durum bir önektir.) · Bebeğin biran önce doğurtulması gereken durumlarda normal doğum gerçekleşmedi ise ( gelişme geriliği olan bebekler, annede tansiyon ve şeker hastalığının varlığı ve komplikasyonlarının oluşması, bebeğin etkilendiği kan uyuşmazlığı durumu, bazı doğumsal defekti olan bebeklerde ) doğum sezaryen ile tercih edilir. · Bebeğin iri olması · Bebeğin baş dışında bir bölgesi ile kanala giriyor olması (makat, transvers, oblik geliş gibi) · Rahim duvarına daha önceden yapılmış kesiler nedeniyle(mesela myom ameliyatı olması yada sezaryen olmak). Normal doğum eylemi rahim ağzında açıklık ve silinme yani yumuşama ve incelmeye yol açan düzenli ve etkili kasılmalar sonucu fetüsün rahimden dışarı atılma süreci olarak tanımlanmaktadır. Eylem sırasında fetüsün anne pelvisinde başarılı olarak ilerleyebilmesi üç değişken arasında kompleks etkileşime bağlıdır: · Uterin aktivite yani kasılmalar--- GÜÇ · Fetüs---- YOLCU · Anne pelvis---- YOL Normal doğumun gerçekleşebilmesi için yeterli güçte ve sıklıkta kasılmaların rahim ağzında açılmaya yol açması gerekmektedir. Bu kasılmalar aktif eylemde 2-5 dakikada bir gelen 50-60 saniye süren kasılmalardır. Fetüs ise kasılmarın meydana getirdiği rahim ağzındaki açılma ile uygun pozisyonda girdiği yolda ilerlemekte ve doğum gerçekleşmektedir. İlk doğumda ortalama eylem süresi 10 saat iken, daha önce doğum yapmış kadınlarda 5-7 saat sürmektedir. Doğum sürecini nasıl yaşarsanız yaşayın bebeğiniz ve siz sağlıklı bir şekilde kavuştuğunuzda yaşanılan herşey unutuluyor ve hayatınızın en değerlisi ile karşılaşıyorsunuz. Bebeğiniz normal doğum eylemi sırasında kasılmaların getirdiği sancılı süreci çekmeye değer. Üstelik günümüz koşullarınızı düşündüğümüzde normal doğum yapmak bir fark yaratmakta ve başarı öyküsü yazdırmaktadır. Sağlıklı gebelik ve doğum süreci diliyorum. Dr. Sonay isenlik
GEBELİK PLANLIYORSANIZ DİKKAT!!! Gebelik insan türünün devamı için kadınlara bahşedilmiş bir yetenektir, kadını kutsallaştıran bir süreçtir. Milyonlarca sperm arasından bir tanesinin seçilmesi ve yumurta ile birleşmesiyle başlayan gebelik dönemi kadınların hayatlarında ki en heyecan verici, en unutulmaz, en keyifli, en önemli zamanlarındandır. Bu dönemi tüm keyfi ile sorunsuz bir şekilde yaşamak için ilk kuralımız gebeliği önceden planlamaktır. Plan yap!!! Gebelik, doğum, bebek bakımı, çocuk sahibi olmak ve yetiştirmek hepimiz için son derece önemli ve keyifli olsa da meşakatli bir dönemdir de aynı zamanda. O nedenle bu sürece anne baba adayları olarak ne kadar hazırız? Plansız veya zamansız başlayan bir durumu kabullenmek mi yoksa hayatınızda ki bazı taşları yerli yerine oturtarak emin adımlarla ilerlemek mi istediğimiz. Biz kadın doğum uzmanları her zaman gebeliklerin planlanarak elde edilmesinden yanayız. Planlamanın diğer bir önemi gebelik sürecinde gelişebilecek komplikasyonları önceden öngörebilmek, genel sağlık ile ilgili varsa olumsuz bir durum düzeltebilmek, kronik hastalıkları olan kadınların kullandığı ilaçlar, hastalıklarının gebelik döneminde nasıl değişeceği ile ilgili kar-zarar hesapları yapmak için fırsat verir. Özellikle varis, hemoroid, diş problemlerinde gebelik ile şikayetlerde artış izlenebilir. Önceden tedavi olmak gebeliğinizin daha konforlu geçmesini sağlayacaktır. Takvimi işaretle!!! Gebe kalmayı ilk düşündüğünüz andan itibaren bir takvimde her ay adetininizin ilk gününü işaretlemeye başlayın. Gebeliğin teyit edilip, gebelik yaşının doğru bir şekilde hesaplanması için son adet tarihiniz bizim için önemli. Doğum zamanının hesaplanmasında ya da anne karnında bebeğin gelişiminin değerlendirilmesi de gebelik yaşı üzerinden yani son adet tarihinizden yapılmaktadır. Tartıya çık!!! Çağımızın en önemli sorunlarından obezite ve aşırı kilolu olmak gebelik sürecinde olumsuzluklara neden olabilir. İstenilen ya da doğrusu kilo sorunu olan kadınların gebelik planlamadan önce kilo kontrolünü sağlamasıdır. Hayatın her döneminde olduğu gibi gebelikte sağlıklı ve dengeli beslenmek gerekir. Gebelik kilo alımı süreci ile ilerler. Ortalama gebelik süreci sonunda toplam 11-15 kg alması önerilmesine rağmen bazen istenilmeyen nedenlerden bazen de tamamen isteğe bağlı aşırı yemek tüketimi nedeniyle fazla miktarda kilo artışı olur. Kilo kontrolü ve sağlıklı bir gebelik yaşamak için hekiminizin kontrolünde olmanız sizin faydanıza olacaktır. Sigarayı bırak!!! Sigara mı içiyorsunuz! Gebelik sigarayı bırakmak için mükemmel bir zaman. Sigaranın kendinize, bebeğinize ve ailenize son derece zararlı olduğunu vurgulamakta fayda var. Yapılan çalışmalarda sigaranın gebe kalmayı zorlaştırdığı, gebelik oranlarını önemli oranda düşürdüğü gösterilmiştir. Gebelikte kullanıma devam edilmesi ile düşük, bebekte gelişme geriliği ve erken doğum riski oldukça artmaktadır. Sigara dışında alkol, keyif verici uyuşturucu maddelerde gebelikte kesinlikle kullanımaması gereken ilaçlar olup kontrolü gebe kalmadan önce sağlamak gerekir. Folik asit’e başla!!! Ülkemizde ve dünyada yaşanan gebeliklerin yaklaşık %50’den fazlası plansız olarak gerçekleşmektedir. Bebeğinizin beyin – omirilik sisteminin gelişimi siz gebeliği öğrendiğinizde tamamlanmış olmaktadır. Nöral tüp adı verilen bu yapının gelişimsel anormallikleri folik asit vitaminin uygun zamanda başlanması ile önlenebilmektedir. Folik asite gebelik düşünmeye başladığınız andan itibaren özellikle son üç aydır kullanmanız nöral tüp defektlerin oluşumunu engelleyecektir. Gebelik planlayan çiftlerin kadın doğum hekimlerine başvurmaları sadece bu nedenle bile oldukça önemlidir. Çevresel faktörleri gözden geçir!!! Günlük hayatımızda farkedemediğimiz basit olaylar ya da durumlar gebelik sürecinde önemli olabilmektedir. Mesela ilaç maruziyeti bu durumlardan bir tanesidir. Kişi henüz daha gebeliğini teyit etmediği için gebeliğin çok erken döneminde gebelikte kullanılmaması gereken bir ilacı kullanabilir. Planlarınızda gebelik varsa yada korunmasız cinsel aktiviteniz oluyorsa kullandığımız ilaçların uygunluğu önemli olacaktır. Radyasyon içeren bir alanda bulunmak, çalışmak, uzun süreli maruz kalmak gibi durumlar söz konusu ise yine gebelik durumunuzu gözden geçirmekte fayda var. Özellikle öğretmenler ve sağlık personeli gibi çocukluk çağı bulaşıcı hastalıklarına maruz kalma ihtimalinin yüksek olduğu kadınlar bu hastalıkları geçirip geçirmediklerini teyit eden testlerini yaptırmalı, geçirmemişlerse ve uygun ise aşılanması ve sonrasında gebelik planlaması gerekmektedir. Sonuç olarak sağlıklı nesiller ve bireyler elde etmek gayesi ile gebelik öncesinde mutlaka kadın hastalıkları ve doğum hekiminize başvurmanız ve gerekli kontrollerden geçmenizi tavsiye ederim. Gebelik öncesi danışmanlık almak bir çiftin en önemli eseri olan çocukları için yapabilecekleri en iyi başlangıçtır.