Gagalama (Notching) Presleri
06 Kasım 2016 Pazar 06:50
Jeneratör ve elektrik motorları imalatında çokmiktarda kanal delikleri açılmış sac plakalara ihtiyaç duyulmaktadır.Üreticiler arasında genel yönelimin bu sacların 0,5 mm kalınlığında seçilmesiolduğundan örneğin; 340 mm paket boyuna sahip bir elektrik motoru üretmek için680 adet rotor sac diski, 680 adet stator sac diski gerekli olmaktadır.
Üretilen motor vejeneratör miktarları ile düşünüldüğünde kanal açılmış sac plaka ihtiyacı büyükrakamlara ulaşmaktadır. Statorda kanalların görevi sargı gruplarını, rotordaise sincap kafesi oluşturan alüminyum veya bakır baraları taşımak ya da motortipine bağlı olarak mıknatıs gruplarının yerleştirileceği oluklar yaratmaktır. Busac disklerin hazırlanması için günümüzde kullanılan teknikler şu şekilde sıralanabilir:
- Hidrolik&EksantrikPresler+Kesme Kalıpları
o Progresif KesmeKalıpları,
o Tekli KesmeKalıpları,
- Gagalama (Notching)Presleri,
o Disk Hazırlama içinTasarlanmış Presler,
o Segment Hazırlamaiçin Tasarlanmış Presler,
- Lazer ile Kesim.
Üretimde verimlilikiçin hangi tekniğin seçileceğini ise sac diskin boyutları ve hedeflenen üretimmiktarları belirlemektedir.
Tablodan (Resim 2) görüldüğügibi düşük üretim adetleri ve büyük sac disk boyutları söz konusu olduğunda gagalamapresleri, motor ve jeneratörimalatçılarına ekonomik bir çözüm sunmaktadır. Ayrıca motor ve jeneratörgeliştirme veya prototip çalışmaları yapan ve analizlerinin doğrulamasını gerçekmotorlar üzerinde görmek isteyen firmalar için gagalama presleri, düşük kalıpmaliyetleri ile uygun bir alternatiftir.
Gagalama presleriyapı olarak basitçe, hızlı bir eksantrik pres ve stator/rotor sac diskinipozisyonlayan bir mekanizmadan oluşmaktadır. Eksantrik pres kısmı genelliklegeleneksel formda, motor-volan-eksantrik mil-krank kolu-koç bileşenlerindenoluşmakta, yüksek vuruş hızlarına (ortalama 1000-1200 vur/dak.) ihtiyaç olduğuiçin mekanizma ayrıca dinamik dengeleme elemanları içermektedir. Volan ileeksantrik mil, pnömatik veya hidrolik kavrama ile bağlanmakta ve çözülmektedir.Volan tahriği için elektrik motorları kullanılmaktadır. Bu motorlar, çoğunlukuygulamada frekans çeviricileri ile sürüldüğünden, hız kontrolü için ilave birmekanizmaya ihtiyaç duyulmamaktadır.
Stator veya rotor sacdisklerinin pozisyonlaması için kullanılan mekanizma için imalatçılarınkullandığı belli başlı yöntemler bu şekilde listelenebilir:
1- Adım Mekanizması+DeğiştirilebilirOran Dişli Gurubu
2- Servo Motor+KayışKasnak Mekanizması
3- Servo Motor+DişliGrubu
4- Direkt ServoMotor ile Tahrik
Pozisyonlama içinkullanılan adım mekanizmaları genellikle resimde görülen formda (Resim 4), kammekanizmalarıdır. Bu mekanizmalarda kam diskinin 1 turuna karşılık mekanizmadaelde edilen açısal hareket sabit olduğu için hedeflenen açısal hareket, değiştirilebilirdişli grubu ile sağlanır.
Maliyetlerinindüşmesi ve sürücü teknolojisinin hızla ilerlemesi ile günümüzde servo motor tahriki,bu mekanizmalar için makina imalatçılarına yeni bir olanak sunmuştur. Ataletfarkı sorunlarının çözümü veya motor boyutlarını küçük tutmak için motor ilepozisyonlama mili arasına çevrim oranı yüksek kayış kasnak mekanizması (timingbelt) veya dişli grubu yerleştirilmesi yoluna gidilmiştir.
Ancak kayış-kasnakmekanizması yüksek hızlarda pozisyon kaymalarına yol açtığı için dişli gruplarındaise yüksek hassasiyette pahalı, boşluksuz dişli gruplarına ihtiyaç duyulmasındandolayı, günümüzde kullanıcılar arasında en çok tercih edilen yöntem direkttahrik (Direct Drive) yöntemi olmuştur. Bu yöntemde sac diskin sabitlendiğiflanş ile servo motor mili aynıdır. Servo motor mili pozisyonlama için flanşolarak kullanıldığından dönen mekanizmanın ataleti minimumda kalmaktadır (Resim5). Ayrıca bu yöntem bakım ihtiyacını ortadan kaldırarak uzun çalışmasürelerini garanti eder.
Yapı olarak gagalamapresleri iki tipik formda tasarlanmaktadır (Resim 6):
- Pozisyonlamakısmının hareketli olduğu Form A
- Pres kısmınınhareketli olduğu Form B.
Bu iki form arasında fonksiyon açısından fark olmasada, otomatik yükleme sistemleri için yükleme ve boşaltma ekseninin değişmemesinedeniyle pres kısmının hareketli olduğu form tercih edilmektedir. Ayrıcaişlenebilir sac disk boyutu büyüdükçe, pres kısmının hareketli olduğu formkullanıcı açısından kolaylık sağlamaktadır.
GAGALAMA PRESLERİNDEN BEKLENTİLER
İmalatçıların bu preslerden beklentileri şu şekildeözetlenebilir:
- Üründe geometrikdoğruluk,
- İşlem hızı,
- İçerdiğifonksiyonlar ve uygulamalar.
Ürünün (Stator ve Rotor plakaları) geometrik doğruluğubu preslerin kullanıcı tarafından tercih edilmesi için en önemli unsurdur. Sacdiskin orta eksen etrafında çevrilerek kanalların açılması, kanallar arasındakiaçının tüm çevre boyunca büyük bir doğrulukla eşit olması ihtiyacınınsağlanmasını zorlaştıran önemli nedendir. Sac disk orta deliğinden pozisyonlamakanalları yardımı ile sabitlendiği için bu geometride bulunan boşluklar, sacdiskin dış kenarında büyük açısal hatalara yol açmaktadır. Motor ve jeneratörimalatçıları arasında kabul edilebilen hata açısal değil lineer olarak ölçülenkanallar arasındaki mesafede sapmadır ve maksimum ±0,05 mm olarak kabul görür. Bugeometride presin yol açtığı hata, statorda sargı yerleştirmenin zorlaşmasınave kanal içinde çıkıntılar nedeniyle kısa devre hataları oluşmasına, bu nedenlemotorun kullanılamaz hale gelmesine yol açar.
İşlem sırasında sac disk bir eksen etrafındaçevrildiği için dönen elemandaki salgı, rotor dış dairesinin daireselliğini,stator sacında ise çevre ile iç delikte eş eksenliliği etkilemektedir. Budeğerler motor verimi açısından en önemli parametrelerden olan stator+rotor arasıhava boşluğu değerlerini etkilediği için üzerinde özenle durulması gereken birhata değeridir. Resim 7’de tipik bir stator sacında dairesellik ve eş eksenliliktoleransları gösterilmiştir.
İşlem hızı kullanıcılar için ürünün geometrikdoğruluğundan sonra gelen önemli bir özelliktir. Günümüzde birçok gagalamapresi, işlenen sac plaka çapı ile ilişkili olarak 1000 vuruş/dak civarındaçalışabilmektedir. Bir adet motor veya jeneratör için binlerce sac plakagerekli olduğu için işlem hızı önemli bir performans değeri kabul edilmektedir.Gagalama preslerinin kullanım kolaylığı, ergonomisi ve kullanıcı dostuprogramlama özellikleri de ürün seçimi esnasında dikkate alınmaktadır. Bu türpreslerden ayrıca değişik stator/rotor geometrileri için de beklentiler olmaktadır.Stator ve rotor sacının aynı çevrim içerisinde kesilebilmesi, atlamalı delme,rotor açısının (skew angle) kesim esnasında gerçekleştirilmesi gibifonksiyonlar, günümüz gagalama presi pazarında vazgeçilmez ve pazarda paysahibi olmanın gerekliliği olarak görülmektedir.
Gagalama (Notching) preslerinin, elektrik enerjisiüretimi ve kullanımının gittikçe önem kazandığı günümüzde, büyük ve verimlielektrik motorların, rüzgar türbinlerinin jeneratörlerinin imali konularındaüreticilere ekonomik çözümler sağlamaya devam edeceği öngörülmektedir.
Omt Otomasyon, dört yıllık bir geliştirme sürecininsonunda pazarda yer alabilecek performans seviyesinde gerçekleştirdiği MAGOmarkalı gagalama presini birçok yerli imalatçının kullanımına sunmuş, yurt dışıkullanıcılara ulaşmak için çalışmalarına devam etmektedir. Pazardaki rakipleriile performans açısından rekabet edebilecek durumda olan tasarımımız TUBİTAKdesteği ile hayata geçmiştir.
Kaynak: Metal Forming Magazine 2008-2, PMAOhio-USA
Güncelleme Tarihi: 06 Kasım 2016, 06:50
#Gagalama (Notching) Presleri
1 Rulman Durursa,Makina Durur 2 30'uncu Yılına Özel Yatırım 3 Ölçüm Gereksinimine Göre Tasarlandı 4 70 Binden Fazla Ürünümüz Var 5 Endüstri 4.0'ın Can Damarı 6 Yeniden İmalat Hizmetleri 7 Sizin Kontrolünüzde Yapıyor 8 Harekete Geçiren Yeni Fikirler