Uyku Bozuklukları | Doktorsitesi Blog
Ana Sayfa Psikoloji Uyku Bozuklukları
Tanım: Uyku bozuklukları, uykuya dalamama, gece sık sık uyanma ve tekrar uyumakta zorluklar çekme gibi belirtilerle kendini göstermektedir. Herkes hayatının belirli dönemlerinde stres, iş yoğunluğu, ailevi problemler gibi nedenlerle kaliteli uyku uyuyamadığını ve gün içinde uykulu hissettiği durumları yaşamaktadır. Ancak, uyku bozuklukları gün içinde sadece uykusuzluk çekmekten daha fazlasıdır. Kısa dönem uyku bozukluğu bile kişinin gün içinde duygusal olarak etkilenmesine, verimliliğinin düşük olmasına, enerjik hissedememesine ve stres kontrolünde sorunlar yaşamasına sebep olabilir.
Uyku Bozukluğu Tipleri: Gece ve gündüz vardiya değişimleri, uzun uçuşlar sonrasında saat farkı(jet lag) ya da biyolojik saatteki bozulma nedeniyle kişiler uyku sorunları yaşayabilirler. Ayrıca insomnia, uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu ve narkolepsi gibi uyku bozukluğunun klinik tipleri olarak görülebilmektedir.
1- İnsomnia: Uykuya dalamama, kesintisiz uyuyamama, yorgun ve bitkin bir şekilde uyanma olarak tanımlanabilen insomnia, birkaç gece, ay ya da yıl sürebilmektedir. Genellikle anksiyete, stres, depresyon veya diğer sağlık sorunları gibi altta yatan başka bir rahatsızlığın belirtisi olarak görülmektedir. İnsomnia’nın belirti ve bulguları arasında;
– Uykuya dalamama,
– Uykunun hafif olması,
– Gün içinde uykusuz ve yorgun hissetmek bulunmaktadır.
2- Uyku Apnesi: Uyku sırasındaki solunum güçlüğü ya da anlık olarak solunumun durması olarak özetlenebilir. Anlık olarak duran solunum nedeniyle sık sık kişi uyanır ancak bu uyanmalarının farkında değildir. İleri derecede uyku apnesi hayatı tehdit eden durumlar doğurabilmektedir. Belirti ve bulguları ise;
– Gürültülü ve kronik horlama,
– Uyku sırasında solunumun sık sık durması,
– Uyku sırasında nefes darlığı ya da tıkanma,
– Yeteri uzunluktaki uykuya rağmen yorgun uyanma ve gün içinde halsizlik,
– Nefes darlığı, göğüs ağrısı, burun tıkanıklığı, baş ağrısı ya da boğaz kuruluğuyla uyanmak olarak sıralanabilir.
3- Huzursuz Bacak Sendromu: Uzanma, dinlenme ya da oturma sırasına kontrol edilemeyen bir dürtü ile bacağı hareket ettirme isteğidir. Hareket sonrasında geçici bir rahatlama yaşanır. Bacakta derinde batıcı, zonklayıcı, ağrılı ve rahatsızlık verici bir his vardır. Hareket ettirme isteği nedeniyle uykuya dalmada ve kesintisiz uyumada sorunlar yaşanır. Belirti ve bulguları arasında;
– Dinlenme sırasında tetiklenen ve gece kötüleşen hareket ettirme isteği,
– Kaşımayla, masajla ve hareketle geçici olarak azalan rahatsızlık hissi,
– Uyku sırasında görülen ani kasılmalar ve kramplar görülebilir.
4- Narkolepsi: Uyku ve uyanıklığı düzenleyen beyin bölgesindeki bozukluk sonucunda oluşan nörolojik bir sorundur. Gündüz aşırı ve kontrol edilemeyen bir uyku isteği olarak da tanımlanabilir. Nerkolepsi nedeniyle gün içerisinde herhangi bir zaman aralığında yürürken, çalışırken, araba kullanırken veya bir aktivite sırasında kontrolsüz uyku atakları görülür. Belirti ve bulguları ise;
– Uykuya dalmadan önce rastgele görüntüler görmek ya da sesler duymak,
– Gülerken, kızgınken ya da herhangi bir güçlü duyguyu yaşarken birden kaslarda güçsüzlük ve kontrol kaybı hissi,
– Çok yoğun rüyalar görmek ya da uykuya dalar dalmaz rüya görmeye başlamak,
– Uyandıktan sonra belirli bir süre hareketsiz kalmaktır.
Nedenleri: Uyku bozukluğunun farklı tipleri farklı nedenlerden dolayı görülebilir. Uzun uçuşlar, stres, yoğun iş temposu, anksiyete nedeniyle insomnia görülebilirken alerji, astım, burunda şekil bozukluğu ve aşırı alkol alımı uyku apnesine sebep olabilir. Huzursuz bacak sendromunun nedenleri arasında vitamin ve demir eksikliği, hamilelik, antidepresan gibi bazı ilaçlar, nörolojik problemler ve böbrek yetmezliği gibi durumlar sayılmaktadır. Narkolepsinin nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte genetik ve çevresel faktörler ve bazı nörolojik bozukluklar nedeniyle görüldüğü düşünülmektedir.
Tedavi: Her tip için farklı tedavi yöntemleri bulunmaktadır. İnsomnia için bazı alışkanlıkların değiştirilmesi yeterli olabilmektedir. Kafein ve sigaradan uzak durulması, gün içinde uyunmaması, her gece aynı saatte yatağa gidilmesi, uyku zamanından önce rahatlatıcı aktivitelerde bulunulması önerilmektedir. Uyku apnesi için ise kilo vermek, aşırı alkol ve uyu hapından kaçınmak önerilmektedir. Ek olarak CPAP(Kesintisiz Havayolu Pozitif Basınç) cihazı kullanımı uyku apnesinin tedavisinde önemli bir yere sahiptir. Maskenin takılması ile birlikte havayollarındaki tıkanıklığı önlemek için içeriye doğru belirli bir basınç uygulanmakta ve uyku apnesinde azalma sağlanmaktadır. Narkolepsi için gün içerisinde kısa süreli kestirmeler ve uyanıklığı teşvik edecek bazı ilaçların kullanımı yararlı olmaktadır. Huzursuz bacak sendromunda kafeinin azaltılması, uyumadan önce ılık bir duş almak, bacağa buz ya da sıcak su torbası koymak faydalı olmaktadır. Ayrıca Klonopin, Mirapex, Neupro gibi ilaç tedavileri etkili olmaktadır.