DENEY 2 | ÇILGIN FENCİLER
DENEYİN ADI: Ağız İçi Epitel Hücresini İnceleme
DENEYİN AMACI: İnsan Epitel Hücresinin Mikroskopta Gözlenmesi ve Hayvan Hücresi ile Bitki Hücresi Arasındaki Farkların Karşılaştırılarak Kavratılması
DOKULAR: Embriyonik gelişmede bazı benzer hücre gruplarının yapı ve işlev bakımından farklılaşarak meydana getirdikleri hücre topluluklarına doku adı verilir. Her doku, mikroskop altında kolayca tanınabilecek şekle, büyüklüğe ve dizilime sahip hücrelerden oluşmuştur. Bu hücreler birbirine Intercellular Substance (hücre arası madde) ile yapışırlar. Bazı dokular, cansız hücrelerin yanısıra, hücreleri tarafından salgılanmış cansız maddelere; bağ dokuda olduğu gibi liflere, kemik ve kıkırdak dokularında olduğu gibi hücreler tarafından salgılanan büyük miktarda protein ve mineral tuzlarına sahiptir. Sinir dokusu hariç, diğer dokular da kendi aralarında yapacağı işe göre özelleştiklerinden gruplara ayrılırlar. Dokular ya ekto-, ya da endo-, ya da mezodermden meydana gelmiştir. Dokuları inceleyen bilim dalına Histoloji denir. Dokuları geldikleri kökene göre sınıflandırırsak:
a) Ektodermden Meydana Gelenler: Epitel, bez ve sinir doku; ağız ve anüs epiteli; bez duyu organının duyu almaçları
b) Mezodermden Meydana Gelenler: Bağ, destek, kan, yağ, kıkırdak, kemik, kas doku; ürogenital sistem; vücut iç boşluklarını örten epitel
c) Endodermden Meydana Gelenler: Sindirim ve solunum sistemleri; karaciğer, pankreas, tükrük bezleri; sidik torbası ve tiroid bezi
EPİTEL DOKU: Vücudun dış ve iç yüzeyini örten, birbirine çok yakın; fakat epitel doku, çok defa altında Bazal Lamina denen; mukopolisakkaritçe zengin, sitoplazmik köprü ve uzantılarla bağlanmış, ayrı hücrelerden meydana gelmiş olan hücremsi yapıda olmayan bir taban zarı bulundurur. Bu zar, epitel hücrelerini, alttaki mezenşimden ayırır. Sindirim, solunum, eşeysel sistemin ve damarın iç yüzünü; beynin alt kısmını, omuriliğin merkezi kanalını astarlar. Bir ya da çok tabakalı olabilir; her iki durumda da Epithelium diye adlandırılır.
§ Metilen Mavisi
§ Lam, Lamel
Ağız içinden bir kürdan ile alınan tükürük ile karışık epitel parçalarını (tabii ki bu hücre parçaları gözle görülemez) bir lam üzerine koyduk ve bir damla su da ilave ettik daha sonra lameli lam ile lamel arasında hava kabarcıkları kalmayacak şekilde lam üzerine kapattık ve mikroskopta aşağıdaki hücreleri bulduk ve inceledik. Bu deneyi bir kere de ağız içinden alınan materyalin üzerine bir damla da metilen mavisi damlatarak yaptık.
Metilen Mavisi: Metilen Mavisi gibi bazik boyarmaddelerle ipek ve yün doğrudan boyanabilir. Bu boyarmaddeler ayrıca hasır, rafya, sepetlik söğüt, tanenli maddelerle serpilenmiş deri ve selülozdan elde edilen reyonu (yapay ipeği) boyamak için de kullanılır.
Ağız içi epitel hücresinin mikroskopta görüntüsü
İnsanın ağız içi epitel hücrelerinin nasıl olduğu görülür. Bitki ve hayvan hücresi arasındaki farklar tartışılır. Daha önceki yaptığımız soğan zarının incelenmesi deneyinde bitki hücresini görmüştük.
HAYVAN HÜCRESİ İLE BİTKİ HÜCRESİ ARASINDAKİ FARKLARIN KARŞILAŞTIRILMASI:
BİTKİ HÜCRESİ HAYVAN HÜCRESİ
HÜCRE ÇEPERİ………………………………..Selüloz Yoktur
MERKEZİ VAKUOLLER…………………… Vardır. Yoktur
PLASTİDLER……………………………………. Vardır Yoktur
TİPİK DEPO KARBONHİDRATI………. Nişasta Glycogen
SENTRİOL……………………………………….. Nadiren var Vardır
Bitki hücresi çeperinde selüloz oluşu tipiktir. Hayvan hücresi çeperi selüloz içermez. Selüloz bitki hücresine belli bir dayanıklılık ve şekil verir. Hücre çeperi vakuolleşen protoplastların yüksek ozmotik basıncına karşı koyar. Turgor ve hücre çeper basıncı arasındaki dengeyi sağlar ve hücrenin patlamasını önler. Hücre çeperi de farklı kalınlıkta olabilir. Hayvan hücresi ise değişken şekillidir.
Bitki ve hayvan hücresi genelde aynı organellere sahiptir. Bunlardan çekirdek ve mitokondriler çift tabakalı membra taşır.
Plastid membranı da çift tabakalıdır ve sadece bitki hücresinde vardır. Bitki hücresinde olup da, hayvan hücresinde olmayan bir diğer organel de merkezi vakuoldür. Sentrioller hayvansal hücrelerin çoğunda bulunduğu halde, bitki hücrelerinin çok azında yer alır.
Öğrenciler, kendi ağızlarından aldıkları epitel hücrelerini inceleyerek nasıl olduğunu görür. Kendi hücresini incelediği için ilginç gelir ve kolayca kavrar. Bitki ve hayvan hücresi arasındaki farkları öğrenir.
Epitel Doku: Bedeni dıştan (üst deri) ve içten (mukozalar) örtü halinde kaplayan doku. Epitelyum, sıvı maddelerin emilmesine (bağırsaklarda) ve atıkların içten dışa atılmasına katılır; ayrıca akciğer hava keseciklerinde gaz alışverişinde de rol oynar. Epitel doku ikiye ayrılır:
Çok tabakalı örtü epiteli
2- Salgı epiteli