Afganistan’daki Son Gelişmeler Üzerine | 2023 dergi
Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’taki Gelişmeler Perspektifinde “Türkiye – Avrupa Birliği İlişkileri”
Afganistan’daki Son Gelişmeler Üzerine
Yayınlayan Muhammed Naim NAİMİ : 22 Nisan 2016
Muhammed Naim NAİMİ
NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DİN PSİKOLOJİSİ BİLİM DALI DOKTORA ÖĞRENCİSİ
2001 yılından sonra Afganistan’da yaşanan gelişmeler, 2004 yılında ilk seçimlerin yapılması meselâ, bölgenin huzur ve güvenliği açısından önemli bir adım olarak görülebilir. Merkezî bir devletin inşa edilmeye çalışılması ve millî bir yönetimin başta olması, hem ülke halkının, hem de uluslararası camianın ve özellikle komşu ülkelerin menfaatinedir. Bu açıdan eski Cumhurbaşkanı Karzai’li iki dönem ve ardından 2014 yılındaki seçimlerle iktidara gelen Eşref Gani Ahmedzay’lı Vahdet Hükümeti, Afganistan’ın istikrar ve refah yolunda attığı önemli adımlar olarak değerlendirilebilir.
Sekiz adayın katıldığı seçimin 4 Nisan 2014 tarihinde gerçekleşen ilk aşamasında Abdullah Abdullah %45 ve Eşref Gani Ahmedzay ise %32 oy alarak seçimin ikinci aşamasına katılma hakkı kazanmışlardır. Seçim ikinci aşaması 7 Haziran 2014 tarihinde yapılmış ve ciddî demokratik çekişmelere sahne olmuştur. Seçim sonuçları Abdullah Abdullah ve taraftarlarının beklediği gibi çıkmamış ve Eşref Gani sandıktan birinci çıkmıştır. Kendisini seçimin galibi ilân eden Abdullah, seçimlere şaibe karıştığını öne sürmüş ve şaibeli oyların çıkarılarak yeniden sayım yapılması talebinde bulunmuştur. Bunun üzerine ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin araya girmesi ile oy sayımı yeniden yapılmış, kazanan yine Eşref Gani çıkınca Abdullah buna yeniden itiraz etmiştir. Uzlaşma Eşref Gani’nin Cumhurbaşkanı, ikinci gelen Abdullah’ın ise yeni kurulan “Yürütme Kurulu”nun Başkanı olarak atanmasıyla sağlanmış, böylelikle Vahdet-i Millî Hükümeti kurulmuştur. Uzun görüşmeler ve tartışmalar sonrası bu sonuca ulaşan liderler, 9 Eylül 2014 tarihinde Vahdet-i Millî Hükümeti’ni ilân etmişlerdir. Yapılan anlaşmaya göre iki yıl boyunca Abdullah Abdullah bu görevi üstlenecek ve bu esnada anayasada değişiklik yapılarak Başbakanlık makamı oluşturularak, Abdullah Abdullah Başbakan ve Eşref Gani ise Cumhurbaşkanı olarak görevlerine devam edeceklerdir. Abdullah’ın görev süresi 2016 yılı Eylül aylarında dolmuş olacak ve herkes özellikle Abdullah’ın taraftarları, anayasada değişiklik yapılarak Başbakanlık makamının ihdas edilmesi beklentisine girmişlerdir. Bu durum her ne kadar şimdilik bir sorun gibi durmuyorsa da, önümüzdeki süreçte Afgan siyasîlerinin ve halkının başını fazlasıyla ağrıtacağa benzemektedir.
Nisan 2016 yılının başında Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar Afganistan’a, NATO birlikleri kapsamında, resmî bir ziyarette bulunmuştur. Afganistan İslâm Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Eşref Gani tarafından Erg’de (Cumhurbaşkanlığı Sarayı) kabul edilen Akar, Afganistan makamları tarafından sıcak bir şekilde karşılanmıştır. Erg’deki bu görüşmede Akar, iki ülke arasındaki dostluğun devletlerarası dostluğun yanı sıra karşılıklı iki millet arasında da bir dostluk olduğunu vurgulamış ve Türkiye Cumhuriyeti’nin NATO birlikleri kapsamında Afganistan’da güvenliğin ve nizamın tesisinde yanlarında olacağını bildirmiştir. Bunun üzerine Cumhurbaşkanı Gani, iki ülke arasındaki dostluğun eskilere dayandığını ve Afganistan ordusunun temellerinin Türklerin askerî tecrübeleri göz önünde bulundurularak atıldığını söylemiştir. Ayrıca Gani, Türkiye’ye, Afganistan’da emniyetin temin edilmesi hususunda yaptığı katkılarından dolayı, müteşekkir olduklarını bildirmiştir.
Bu sırada John Kerry de, 9 Nisan 2016 tarihinde, Afganistan’ı ziyaret etmiştir. ABD Dışişleri Bakanı Kerry, Afganistan ile ABD arasında Stratejik Ortaklık Anlaşması üzerine bir toplantı yapmak üzere Afganistan’a gelmiştir. Bundan önce iki defa bu amaçla iki ülke dışişleri bakanları bir araya gelmişti. İki ülke arasındaki Stratejik Ortaklık Antlaşması 1 Mayıs 2012 yılında dönemin Afganistan Cumhurbaşkanı Hamid Karzai ile ABD Başkanı Barack Obama arasında imzalanmıştı. Bu anlaşmaya göre Afganistan devleti yolsuzluk ve rüşvet ile mücadele edecek ve ülkenin demokratikleşmesi konusunda elzem adımları atacaktı. ABD ise bu anlaşmanın gereği olarak başta mali konular olmak üzere düzenin sağlanması hususunda Afganistan devletinin yanında olacaktı. Güvenlik ve savunma alanındaki ortaklıklar ise bu anlaşmanın ilk metninde olmasına rağmen dönemin Afganistan Cumhurbaşkanı Karzai’nin itirazı üzerine anlaşma metninden çıkarılmıştı. Güvenlik ve savunma alanındaki işbirliği anlaşması ise ayrı bir metin olarak düzenlenmiş ve Gani önderliğindeki Vahdet-i Millî Hükümeti tarafından imzalanmıştır.