“Uyma” insanların davranışlarını diğer kişilere göre değiştirmesidir. Bulunduğu ortamdaki insanlardan sözlü istek veya emir olmasa da kendinin de onlar gibi olması gerektiğini hissederek düşüncelerini ve davranışlarını değiştirerek onlar gibi konuşup davranmaya başlamasıdır. En ilginç olan ise kişinin düşünce ve davranışlarını değiştirmesinin gerçek nedenini tam olarak açıklayamaz.
Çarşıda pazarda gezerken dikkatli bakarsak örneklerini görebiliriz. Örneğin; kalabalık bir caddede, iki kişinin dikkatle bir noktaya baktığını gören diğer insanların da aynı noktaya bakmaları bir uyma davranışıdır. Sizde denemek isterseniz birkaç kişi kalabalık bir yerde öylesine bir noktaya doğru bakın ve sonrasında pek çok insanda nedensizce oraya bakacaktır.
Reklamlar da çoğu zaman bu teknik kullanılmaktadır. Muzaffer Şerif tarafından yapılan deney bunun en açık örneğidir, şimdi bu deneye göz atalım.
Şerif, araştırmasında otokinetik etki adı verilen bu algı yanılmasından yararlanmıştır. Önceden birbirlerini tanımayan kişilerin katıldığı bu araştırma üç aşamada yürütülmüştür, ilk aşamada, bireyler karanlık bir odaya tek tek alınarak kendilerinden ışık noktasına dikkatlice bakmaları ve kaç santim hareket ettiğini tahmin etmeleri istenmiştir.
Başlangıçta her bireyin değişik tahminler yürüttüğü, ancak birkaç tekrardan sonra bir mesafede karar kılarak hep bu mesafe civarında tahminler yürüttüğü görülmüştür. Yani her birey kendisi için bir tahmin standardı oluşturmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında, bu kişiler birkaç kişilik gruplar halinde karanlık odaya alınmış ve herkesin ışığın ne kadar hareket ettiğine ilişkin tahminlerini diğerlerinin duyacağı şekilde yüksek sesle yapması istenmiştir. Başlangıçta her birey birinci aşamada oluşturduğu standarda uygun tahminler yürütmüştür. Ancak, tekrar sayısı arttıkça, bireylerin tahminleri giderek birbirine yaklaşmış ve bir noktadan sonra herkesin tahmini aynı olmaya başlamıştır. Yani, grup kendisi için bir standart oluşturmuş, herkes birinci aşamada geliştirdiği kişisel standardından vazgeçerek, grup standardına uymuştur.
Yazıya başlarken uyma davranışında kişilerin kendilerini gruba göre ayarladıkları ve onların standartlarını doğru kabul ettiklerinden bahsetmiştik. Araştırmanın ilk aşamasında insanlar gruptan etkilenmeden yalnız oldukları için kendi standartları varken, ikinci aşamada grupla beraber cevaplarını verdiklerinden dolayı sözlü ya da fiili bir hareket olamamasına rağmen grup baskısı ya da grubun doğrularına kendilerini uymaya mecbur hissetmişler ve grubun standartlarına kendilerini uydurmuşlardır. Araştırmanın üçüncü aşamasında aynı kişileri yine yalnız bırakılmalarına rağmen grup standardını kullanmaları, kişilerin grup standardının doğru olduğuna gerçekten inandıklarını, yani benimseme nedeniyle uyma davranışı gösterdiklerini ortaya koymaktadır.
Bütün insanların hepsi bulundukları yerde sürü psikolojisine uyarlar mı? Bu sorunun cevabı; doğru olanın sadece insanlar arasında genel kabul edilenlerin olmadığını bilen ve düşünüp araştıran insanların da olduğudur. Bu insanların sürü psikolojisine kapılmadıkları, insanlar arasında aykırı (Akıl sağlığı yerinde olmayan insan) kabul edilirler ya da bilgiç diye tabir edilirler. Grup psikolojisi ile hareket etmeyen, kendi doğrularını ve insanlık için daha güzel doğruyu arayan insanlar; yaptıkları çalışmalar ve buluşlarla insanlık tarihine kendilerinden bahsettirmişlerdir ve onlar yaptıkları ile şimdilerde dilden dile konuşulmaktadır. Albert Einstein, Galileo Galilei ve Thomas Edison bunlardan bazılarıdır.
Kaynak: Açıköğretim Fakültesi “Halkla İlişkiler” kitabı Sayfa 85-86
Tags: otokinetik otokinetik etki algı yanılması muzaffer şerif grup psikolojisi uyma uyma davranışı