SINIRLARIMIZDAN SADECE PKK SIZMIYOR, İŞTE DİĞERLERİ!
İşte çarpıcı rakamlar!
Bugün, 20 Haziran ‘Dünya Mülteciler Günü’. 2000 yılında Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından ilan edilen bu günde biz de Odatv.com olarak, mültecilerin karşılaştıkları sorunlar ve yaşadıklarıyla ilgili bir araştırma dosyası hazırladık.
Konuyla ilgili olarak 2001 yılından beri mülteci haklarıyla ilgili birçok projede görev alan, son olarak da Reis Çelik’in yönettiği ‘Mülteci’ filminde rol alan Derya Durmaz’la konuştuk.
İşte çarpıcı görüntülerle Odatv.com’un mülteci dosyası…
Bugün dünyanın birçok farklı bölgesinde milyonlarca insan dini, dili ve ırkı gibi nedenlerle baskı görüyor, işkencelere maruz kalıyor hatta öldürülüyor. Kurtulanlar ise yaşayabilmek için, doğdukları toprakları terk ederek başka topraklarda, başka kültürlerde yeni bir yaşam savaşı veriyorlar. Onların adı mülteciler…
Birleşmiş Milletler’e üye olan devletlerin, insan haklarına saygı göstereceklerini taahhüt etmiş olmalarına rağmen bugün hala mültecilik sorununa hassasiyet gösterdiklerini söylemek çok kolay değil. Halbuki üye devletlerin altına imzalarını attıkları İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde mültecilik kavramı ile ilgili şu sözler yer alıyor:
“Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkına sahiptir.”
Derya Durmaz bir oyuncu. Ancak oyunculuğun yanı sıra 2001 yılından beri, gerek Türkiye’de gerekse uluslararası arenada mülteci hakları üzerine birçok projenin içinde yer aldı. Son olarak yönetmen Reis Çelik’in ‘Mülteci’ filminde hem oyuncu hem de danışman olarak görev aldı.
Biz de Odatv.com olarak; dünyanın kanayan yarası olan mülteci sorunlarını gündeme getirmek için Derya Durmaz’ın kapısını çaldık.
Derya Durmaz: Mülteciliğe dair hukuksal metinler var. 1951 de yapışmış bir Cenevre sözleşmesi var. Bu zaten ilticanın nasıl yapılması gerektiği devletlerin iltica edenlere, mültecilere nasıl davranması gerektiğini de belirleyen bir sözleşme, dolayısı ile mülteci tanımı da aslında bu sözleşmeden doğuyor.
Spesifik kriterler yani dini, ırkı, tabiiyeti, belli bir sosyal gruba mensubiyeti nedeniyle kendi ülkesinde zulüm gören ya da zulüm görme tehdidi altında olan ve de kendi devletinin korumasını alamayan ve bu yüzden bir ikinci ülkeye kaçan insanlara mülteci diyoruz.
Peki, bu süreç nasıl gerçekleşiyor?
Derya Durmaz: Burada da devreye birleşmiş milletlerin mülteciler yüksek komiserliği giriyor. Çifte işleyen bir iltica ya da mülteci statüsü belirleme diyelim, sistemi var Türkiye’de. Bir tarafıyla bununla Türk devleti ilgileniyor. Tabi ki mülteciler iltica edenler dediğimiz zaman dediğimiz zaman esas sorumlu taraf hukuken devlet. Türkiye İçişleri Bakanlığı’nın, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün yabancılar hudut iltica şubesi özellikli olarak bu konuyla görevlendirilmiş birim.
Bir taraftan bu birim, gelip Türkiye’den sığınma talep eden Avrupalı olsun olmasın kişileri statü belirleme görüşmelerinden geçiriyor. Onları kayıt altına alıyor, görüşme yapıyor, durumlarını inceliyor vesaire fakat bir diğer taraftan bu Avrupa dışından gelenler statüleri eğer onaylandığı takdirde Türkiye’de kalamayacaklarına sadece geçici sığınma verilmiş olması dolayısıyla Birleşmiş Milletler tarafından da ikinci bir paralel bir prosedürle görüşmeler altından geçiriliyorlar mülakatlar yapıyorlar vesaire ve başvuruları haklı bulunursa bir üçüncü ülkeye yerleştiriyorlar Türkiye’den.
Türkiye Avrupa Birliği ile iltica sistemini uyumlu hale getirme çalışması içinde şu anda ve bu çalışmanın içerisinde de öngörülen mülteci kabul merkezleri kurulması gibi bir başlık var. Avrupa ülkelerinde diğer Avrupa ülkelerinde üye ülkelerde hepsinde mülteci sığınma merkezleri var. İnsanlar sınırlardan girip devletten sığınma talep ettikleri zaman bu merkezlere yerleştiriliyor ve orada işlemler başlatılıyor.
Türkiye’de de bunun yapılması öngörülüyordu, bizde ilk elden bir sivil toplum kuruluşunu da daha yolun başındayken böyle bir konunun içine katarak, hani hem devlet, hem Birleşmiş Milletler, hem Avrupa Birliği üyesi bir devlet, hem de sivil toplum kuruluşu yani meselenin ilgilenen ve bilgi sahibi olan tüm taraflarını bir araya getirerek hazır işin başındayken bir model oluşturmak istedik.
Devletin de bu İçişleri Bakanlığı’nın kabul merkezlerini kurmak istediği zaten belli yedi tane şehir vardı. Bunlardan birisi Konya’ydı. Konya’da pilot uygulama yapabileceğimiz bir kullanılmayan kamu binası bulundu dolayısıyla Konya’ya gelmemiz, Konya’nın seçilmesi böyle gerçekleşmiş oldu.
Doğal şekilde bir şey gerçekleşti hani ortak vizyon ortak bir şeyler yapma çabası dolayısıyla da işte Bilgi Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olandan programda benim gibi öğrenci olan, işte gazeteciye, avukata kadar bir çok farklı backgrounddan insanla hadi dedik biz bir bir araya gelemim çünkü hepimiz konuştuğumuz zaman yapmak istediğimiz şeyler var değiştirmek istediğimiz şeyler var.
Dediğim gibi örneğin ben bir yabancı sivil toplum kuruluşunda çalışıyordum onunda kendine ait görevleri ve faydası tabi ki çok ama yerel bilgiyle bu ülkenin sorunlarını bilerek çok daha farklı şeyler başarabileceğimizi düşündük ve kafamızdaki projeleri hayata geçirebilmek isteğiyle böyle bir oluşuma girdik.
Rakamlara dönecek olursak, nasıl bir istatistik bir resmi ya da gayri resmi olan rakamlar var mı elinizde?
Derya Durmaz: Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin İçişleri Bakanlığı’nın bir arada bulunduğu toplantılarda aşağı yukarı rakamlardan bahsediyoruz. Şu anda örneğin bildiğim kadarıyla Türkiye’de sığınma başvurusunda bulunmuş sonuç bekleyen ya da sonucunu almış, mülteci statüsü almış ve üçüncü ülkeye yerleştirilmeyi bekleyen yaklaşık on iki bin kişi var.bunun dışında da Türkiye’ye genellikle yine aşağı yukarı rakamlar bunlar tabi ki net değil senede sınırlara doksan, yüz bin kadar kişinin geldiği ve sınırları illegal yollardan aşmaya çalıştığına dair bir rakam var.
Türkiye’yi bir kenara koyduğumuzda Avrupa’da bu iltica süreci nasıl işliyor?
Derya Durmaz: Sistem aslında sonuçta biz de onlarla uyumlu hale gelmeye çalıştığımız için bize dair anlattığım gibi işliyor. Herhangi iltica isteyen kişi bir Avrupa ülkesi devletinin sınırından girip ilgili otoriteden iltica talebinde bulunuyor. İltica talebinde bulunduğu zaman işte bu bahsettiğimiz genellikle işte bu bahsettiğimiz genellikle bu kabul merkezlerine yerleştiriliyorlar. Oralarda kimlik tespiti, sağlık muayanesi, mülakatlar vesaire yapılıyor bu sürecin sonunda mülteci olup olmadığına karar veriliyor kişinin. Mülteci olduğuna karar verilirse ikamet, çalışma hakkı vesaireden vatandaşlığa kadar giden süreç başlamış oluyor.
İnsanların talep ettiği kanada herhalde ilk aklımıza gelen ülkelerden, Hollanda, diğer hangi ülkeler?
Derya Durmaz: Yani şimdi Avrupa Birliği içerisinde bakarsak, İngiltere çok yoğun rakamlarda talep alan bir ülke. Hollanda, Fransa yine yüksek rakamlarda talep alan ülkeler, İtalya’ya mesela ulaşmak isteyen çok insan oluyor deniz yoluyla ulaşılabildiği için ancak İtalya’nın uygulamaları sivil toplum kuruluşlarınca çok eleştiriliyor, bu deniz yoluyla gelen insanları gerisin geriye tepmek gibi bir uygulama seçebiliyorlar. Coğrafi konum bunda çok etkili oluyor. Yunanistan’a ulaşmak isteyen çok insan var ancak Yunanistan’da insan hakları örgütlerinden çok büyük eleştiriler alıyor.
Türkleri düşündüğümüz, zaman Türkler daha çok nereleri tercih ediyorlar?
Derya Durmaz: Valla şimdi Türkiye’de evet mülteci gönderdi. Yakın tarihinde de göndermişti gerçi bu son dönemde artık rakamlar iyice azaldı.
Belli dönemlerde tabi bunlar seksenler, seksen sonrası vesaire çok yoğundu. O dönemlerde Avrupa geneline kaçan çok insan oldu. Almanya, İngiltere, Hollanda gibi ama zannediyorum Almanya başta geliyordu.
Sizin bir oyunculuk yanınızda var uzun zamandan beri özellikle, yurt dışında tiyatro çalışmalarında da görev alıyorsunuz, Türkiye’de filmler, diziler olsun birçok çalışmanın içinde yer aldınız. En son aklıma gelende ‘Mülteci’ filmi… Hayatınızdaki o iki şeyi de aynı potada eritebilmenizi sağlamış oldu bu film. O nasıl gerçekleşti? Sizi nasıl buldular bu özelliğinizden dolayı mı tercih edildiniz mesela?
Derya Durmaz: Bir gün gazeteyi açtım ve işte Reis Çelik bir mülteci hikayesi anlatan bir film çekmeye karar verdi diye bir yazı okudum. Tabi oyuncu da olunca insan bir yandan da mültecilerle çalışıyorum. Öyle bir heyecanla internetten araştırdım, Reis Bey’in mailini buldum, ona bir mail attım, kendimi tanıttım. Onun da tabi hoşuna gitmiş böyle bir tesadüfle karşılaşmak, hem oyuncu olup da bu konuyu bilen bir insan. İşte çağırdı, tanıştık, konuştuk.
Her anlamda projenin içinde yer almak istediğimi söyledim ve beraber bir yolculuğa çıkmış olduk. Sonuçta da filmde bir mülteci kabul merkezinde tercümanlık yapan Elif adlı bir karakteri canlandırmış oldum. Bu filmde farklı olan bence şuydu; hem şuna bakıyor film, Türkiye’de yaşadıklarından dolayı yurt dışına kaçmakta olan bir genç yani bir insanı ne mülteci yapar? Nasıl mülteci haline gelir hem onu görüyoruz, hem de yurt dışına Avrupa’ya kaçtıktan sonra, hani böyle çok ideal ve ütopik hale getirilen bir batı imajı var gözümüzün önünde.
Hani batıya kaçmak her şeyi çözer, harika, pembe bir dünya bizi orada bekliyor vesaire gibi bir kanı var. Orada işleyen sistemin de inanlara ne yaptığı ki bunu da hukuksuz ya da kötü bir şeyler yapıyorlar anlamında söylemiyorum ama hani mültecinin dramı kaçmakla ve bir yere ulaşmakla bitmiyor. Mülteci olmak bir yere ulaşıp koruma aldıktan sonrada çok zor. İşin o tarafına da bakan bir film. Dolayısıyla öncesini, sonrasını bütünüyle gösteren çalışma olduğu için bence çok özel bir senaryo.
Birleşmiş Milletler bundan tam 8 yıl önce 20 Haziran’ı Dünya Mülteciler Günü ilan etti. Bugün milyonlarla ifade edilen bu insanlar, yalnızca kaçak yollarla sınırları geçerken gündeme geliyorlar.
Oysa sonunu bilemedikleri başka bir geleceğe doğru yola çıkan mülteciler, öteki olarak sınıflanmak yerine, hala kendileri için çözümün geleceği günü bekliyorlar…
1,972 Bu habere tepkiniz:
mülteciler derya durmaz sınır