Müslüman Toplumun Doğuşu Ve Özellikleri - Örnek Bir Kuran Nesli 5 Kur'anî Yöntemin Yapısı 8
Müslüman Toplumun Doğuşu Ve Özellikleri
Muhammed'in (s.a.v) yüklendiği İslâm daveti, peygamberler zümresinin önderliğindeki uzun davet zincirinin son halkasıdır. İnsanlık tarihi boyunca bu davet, tek bir şeyi amaç edinmiştir. İnsanlara tek olan ilahlarını, gerçek rablerini tanıtmak, yalnızca Rablerine ibadet ettirmek, mahlukatm Rablık iddia­sını reddetmek... Kısa dönemlerde az sayıdaki insa­nı bir kenara koyarsak, genel olarak insanlar uluhi-yeti inkar etmiyorlar, Allah'ın (c.c.) varlığım kesin olarak reddetmiyorlardı. Ancak onlar, ya gerçek Rablerini bilmede hata ediyorlar, ya da O'na başka bir tanrıyı ortak koşuyorlardı. Bu, ya itaat ve ibadet, ya da egemenliğini kabul ve tabi olmak şeklindeydi. Bunların her ikisi de şirktir. Bu, bir süre sonra in­sanları rasûllerden öğrendikleri Allah'ın dininden çıkarır. Dinle kurtuldukları cahiliyyeye yeniden dö­nerler. Bir kez daha Allah'a şirk koşmaya başlarlar.
Ya itaat ve ibadet ederek, ya da tabi olarak, egemen­liği başkasına vererek veya her ikisiyle birlikte...
İnsanlık tarihi boyunca Allah'a davetin temel ö-zelliği budur. O, İslama teslim olmayı; kulların Rab-bine teslim olmasını, onları kula kulluktan kurtarıp Allah'a kul olmasını, hayatın her kesitinde insanları kulların egemenliğinden, onların koyduğu şeriatler-den, değerlerden, geleneklerden kurtarıp, sadece O'nun egemenliğine, O'nun şeriatine boyun eğmesini amaç edinir. İslâm, Muhammed'e (s.a.v.) bu amaç için geldi. Tıpkı kendinden önce gelen rasûllerde ol­duğu gibi. İslâm, insanların bütün bir evrende, Al­lah'ın egemenliğine dönmesi için gelmiştir. Yaşam­larını düzenleyen egemen gücün mutlak hakim olan Allah olması gerekir. Bütün evreni yönetenin yön­tem, güç ve tedbirin (idare etme) den başka bir yön­tem, güç ve tedbir yoktur. Öyle ki, iradeleri dışında sürüp giden hayatı yöneten de O'dur. İnsanlar, bi?\ yümeleri, gelişmeleri sağlıklı ve hasta olmaları, ya-/ şam ve ölümleriyle ilgili Allah'ın (c.c.) koyduğu ka-( nunlara uymaya mahkumdurlar. Aynı şekilde, top-^ lumsal yaşamlarında, kendi iradeleriyle yaptıkları j hareketlerin sonuçlarına katlanmak durumundadır-) lar. Bu evrene hakim olan, onu düzenleyen, tabiat kanunlarındaki sünnetullahı değiştirmeye güçleri yetmez. Güçleri de yoktur. Kendi iradeleriyle hare­ket ettikleri bu hayatta İslâm'a dönmelidirler. Haya­tın her kesitinde Allah'ın şeriatını hakim kılmalıdır­lar. Bu hayatlarının iradî ve fıtrî yönleri arasında ve bu iki yönle bütün varlık alemi arasında bir uyum sağlayarak olmalıdır.
İnsanın insana egemenliğine, varoluş gerçeğin­den ayrılmasına, insan hayatının iradî ve fıtrî yönle­rinin çatışmasına dayanan cahiliye; İslâm'a yani sa­dece Allah'a davette bulunan Allah Rasûlünün ve bütün rasûllerin karşı karşıya geldikleri cahiliyedir. Bu cahiliye pratik boyutu olmayan salt bir teori de­ğildi. Belki de hiç bir zaman, hiç bir yerde cahiliye-nin bir teorisi yoktu. Ancak cahiliye, hareketli bir toplumda ve bu toplumun yönetimine, anlayışlarına değerlerine, geleneklerine, adetlerine, duygularına boyun eğen bir toplumda yaşanmaktaydı. Bu top­lum, varlığını, bütünlüğünü tehdit eden her unsura karşı kendini savunmak ve korumak için, bilinçli ya da bilinçsiz olarak toplumu oluşturan bireyler ara­sında dayanışmanın, gelişmenin, yardımlaşmanın etkileşimin, iç ilişki düzeninin bulunduğu organik bir toplumdur.
Cahiliyyenin salt bir teori olmayıp, açıklanan bi­çimiyle, hareketli bir toplumda yaşanan bir vakıa ol­ması nedeniyle bu cahiliyyeyi yok etmek için, insan­ların bir kez daha Allah'a dönmesi de salt bir teoriy­le sağlanamaz. Böylesi bir girişim, fiilî olarak var olan; hareketli, organik bir toplumda yaşanan cahi­liyyeyi ortadan kaldırmak için yeterli değildir. Yapı­sı, yöntemi, bütünlüğü ve ayrıntıları itibariyle tü­müyle farklı bir yapının kurulabilmesi için bu yapı­nın, fiilen varolan ve kaldırılması istenen yapıdan daha üstün olması gerekir. Bu yeni girişim, teorifö ve yapısal temelleri, bağları ve ilişkileri mevcut ca-j hili toplumdan daha sağlam, güçlü dinamik ve orga-/ nik bir toplumda yaşanmalıdır.
İnsanlık tarihi boyunca, İslâm'ın üzerine kurul­duğu teorik temel "Allah'tan başka tanrının bulun­madığına şehadet etmek"ti. Yani Alah'ı (c.c.) uluhi-yette, Rububiyette, varlıkta, egemenlikte birlemek. Onu, vicdanlarda kabul edilen itikatta, yapılan iba­dette, günlük hayatta uygulanan şeriatte birlemek... Allah'tan başka tanrının bulunmadığına şehadet et­tiğini söyleyenin müslüman ya da gayri müslim ola­rak itibara alınabilmesi için bunun gerçek, ciddi bir ifadeyi içermesi gerekir. Yoksa bu, şehadet olarak kabul edilmez.
Teorik açıdan bu temelin oturmasının anlamı, [nsan^havatının bütünüyle Allah'a yönelmesidir. İş­lerinin hiç birinde kendilerince hüküm veremezler. İtaat etmek için Allah'ın hükmüne dönmeleri gere­kir. Ve Allah'ın bu hükmünü, onlara bildiren tek kaynaktan, Allah Rasûlünden (s.a.v) öğrenmeleri zo­runludur. Bu da İslâm'ın rüknü olan şehadetin ikin­ci yarısında ifade edilmektedir: Muhammed'in Al­lah'ın Rasûlü olduğuna şehadet etmek.
Bu, İslâm'ın temsil edildiği, üzerine kurulduğu teorik temeldir. Bu temel, müslümanın İslâm ülke­sinde ve dışında, müslüman toplumla olan ilişkile­rinde, müslüman toplumun diğer toplumlarla olan ilişkilerinde, bireysel ve toplumsal hayatın her ala­nında karşılaştığı sorunların çözümünde kullanıla­cak eksiksiz bir yöntem koyar.14
Dediğimiz gibi İslâm, salt inananların itikat et­tikleri, ibadette bulundukları, sonra bu şeklide fiilî varlığa sahip olan hareketli cahili toplumun organik yapısı içinde dağınık bireyler olarak kalmayı öngör­mez. Çünkü onların bu şekildeki varlığı, sayıları ne kadar çok olursa olsun, İslâm'ın fiilî bir varlık ka­zanmasını sağlayamaz. Zira, cahili toplumun orga­nik yapısı içinde "teorik olarak müslüman" bireyler, içinde bulundukları bu organik toplumun isteklerine cevap vermek zorunda kalacaklardır. İsteyerek ya da istemeyerek, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, o toplumun varlığının devam etmesi için zorunlu olan temel ihtiyaçları gidermek, varlığını korumak, varlı­ğını ve yapısını tehdit eden unsurları yok etmek için harekete geçeceklerdir. Çünkü organik yapı, istese­ler de istemeseler de bütün bu organlarıyla, bütün bu görevleriyle ayakta durmaktadır. Yani "teorik olarak müslüman" olan bireyler teorik olarak yok et­meye çalıştıkları cahili toplumu fiilen güçlendirmiş, onun yapısında canlı hücreler olarak varlığını ve sü­rekliliğini sağlamış olacaklardır. Onun yaşaması güçlenmesi için yeteneklerini, deneyimlerini hizme­tine sunacaklar, çalışacaklardır. Bu cahili toplum yapısını yıkıp yerine İslâm'ı getirmeleri gerekirken yaptıkları budur!
İlk dönemden sonra, İslâmî teorik temelin, yani akidenin, dinamik organik bir toplumda temsil edil­meye nasibi olmamıştır. İslâm'ın yok etmeye çalıştı­ğı; cahili, eylemci organik toplumdan ayrı ve bağım­sız, ondan farklı olan eylemci organik bir toplum kuramadı. Yeni toplumu Allah Rasûlunün (a.s.) ve ondan sonraki bütün İslâmi yönetimlerin eksenine yerleştirmek yani insanları tek olan Allah'ın uluhi-yetine, rububiyetine, varlığına, egemenliğine, otori­tesine, şeriatına döndürmek için izlenecek yol Allah'tan başka tanrının bulunmadığına, Muham-med'in (s.a.v.) Allah'ın Rasûlü olduğuna şehadet eden herkesin velayetini cahili dinamik toplumdan, yani içinden geldiği toplumdan, bu toplumun yöneti­minden alıp, (bu yönetim, ister kahinlerden, Kabe'ye hizmet edenlerden, büyücülerden ve gaipten haber verenlerden oluşan dini bir yönetim olsun, isterse de Kureyş'te olduğu gibi sosyal, siyasal ekonomik yapı­ya sahib bir yönetim olsun, hepsi eşittir) İslâmi yö­netime sahip olan yeni eylemci, organik İslâmi top­luma teslim etmek olmalıdır.
İnsanın İslâm'a girdiği ilk andan, yani Allah'tan başka tanrı bulunmadığına, Muhammed'in (s.a.), Al­lah'ın Rasûlü olduğuna şehadet ettiğini söylediği an­dan itibaren buJiislimiyetin gerçekleşmesi gerekir. Çünkü müslüman toplumun varlığı ancak bununla sağlanır. Sayılarıjıekadar artarsa artsın, bireylerin kalplerinde salt bu teonk Hkeninü temejj5nmlu15masıyîal^aglanmaz. .Çünkü onlar aralarında dayanışma ve ahengin bulunduğu, bağımsız, kendine ait varlığı olan bir toplumda bunu yaşamamaktadırlar. Bu top­lumun üyeleri canlı bir yapının organları gibi varlı­ğının kökleşmesi, derinlere kök salması, gelişmesi, varlığına ve yapısına saldıran unsurlara karşı ken­disini savunmak için çalışırlar. Bunları, İslâmi var­lıklarının güçlenmesi, derinlere kök salması, geniş­lemesi, cahili varlığı yok etmek, ona karşı koymak, savaşmak için kendilerini yönlendiren, hareketlerini düzenleyen bir yönetimin emri altında, ancak cahili yönetimden bağımsız olarak yapmaktadırlar.
İslâm işte böyle meydana geldi. Daha ilk anda kısa, öz ancak herşeyi kapsayan teorik bir biçimde ortaya çıktı. Ve çıkışından itibaren cahili toplum­dan ayrı, bağımsız, ona karşı koyan dinamik, orga­nik toplumu bunun üzerine kuruyordu. Kesinlikle fiilî varlıktan soyutlanmış salt bir teori olarak çık­madı. İslâm'ın bir kez daha ortaya çıkışı bu şekilde mümkündür. Nerede ve ne zaman olursa olsun, di­namik organik yapının, gelişmenin uymak zorunda olduğu durumlar hariç, cahili toplumun gölgesinde yeniden büyümesi mümkün değildir.
İslâm bu yönteme göre, bu temel üzerine İslâm ümmetini kurarken, varlığını dinamik organik top­lum temeline bağlarken, bu toplumu birbirine bağla­yan bağın akide olduğunu belirlerken yalnızca "insa­nın insanlığını ortaya koymak, bunu güçlendirmek ve sağlamlaştırmak, bu özelliğini kendisindeki diğer bütün özelliklerin üzerine çıkarmak ister. Bütün ku­rallarında, bütün öğretilerinde, bütün yasalarında, bütün hükümlerinde bunun genel yöntemine uygun olmasını ister.
İnsanın yapısı, hayvan yapısıyla, hatta madde yapısıyla bazı ortak özelliklere sahiptir.■^uniianj^zerijde-^âddelerle-birlikte. değerlendirme vehmine kapılmışlardır. İnsandaki bu özelliklerin Hem hay­vanlarla, hem de maddelerle ortak olmasının yanı sıra; onu onlardan ayıran, örnek bir varlık olduğunu ortay, koyan özellikleri de vardır. Okumuş cahille­rin, sonunda kabullenmek zorunda kaldıkları bu iti­raflar, samimice, açıkça yapılan itiraflar değildir.15
Bu konuda, millet, toprak, renk, dil bağları, ya­pay, bayağı bölgesel sınır yakınlığı, coğrafî çıkarlar olmaksızın, İslâm toplumunun yalnızca akide bağı üzerine kurulması, bu toplumda insanın kendisiyle hayvanlar arasındaki ortak özelliklerin dışındaki özelliklerin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi, yük­seltilmesi için konulan İslâmi yöntemin en belirgin sonuçlarmdandır. Müslüman toplumun bütün mil­letlere, uluslara, renklere, dillere açık bir toplum ol­ması, bayağı, hayvani engelleri aşması da bu yönte­min belirgin, göz kamaştırıcı sonuçlarmdandır. Bü­tün insanların özellikleri, yetenekleri İslâm toplu­munun potasına dökülüp, eritilerek birbirine karış­tırılınca; kısa bir zaman içinde muhteşem organik bir oluşum meydana geldi. Kendi içinde bir ünsiyet ve insicamın bulunduğu bu kitle, o devirde araların­daki mesafenin uzaklığına, ulaşımın azlığına rağ­men, bütün insan gücünü özünde toplayarak muaz­zam bir uygarlık kurdu.
Arap, İranlı, Suriyeli, Mısırlı, Faslı, Türk, Çinli, Hindli, Bizanslı, Yunanlı, Endonezyalı, Afrikalı ve diğer ulus ve milletlere ait bir çok insan İslâm toplu­munda bir araya gelmiştir. Birlikte, bir dayanışma ve ahenk içinde, İslâm toplumunu, İslâm uygarlığını kurmak için hepsi özelliklerini ortaya koymuştur. Bu büyük uygarlık, hiç bir zaman "Arap Uygarlığı'' olmadı T)aimp "İslâm TTyprarhpn" olarak kaldı. Hiç bir_donemde ulusal bir uy_gj*rhk_olmadu.J3aima akidevî idi.
Onların hepsi eşitlik ilkesi ve sevgi bağıyla, aynı amaca yönelme duygusuyla bir araya geldiler. Eşit­lik ilkesiyle, hep birlikte, kurmaya çalıştıkları bu ilk toplum için bireysel, ulusal, tarihsel deneyimlerinin özünü, milletlerinin en derin özelliklerini ortaya koydular. Yine hep birlikte bütün yeteneklerini, güç­lerini bu yola feda ettiler. Oradav.pnlan_tek_olaiij Rablerinden gelen bir bağ, topladı. Aynı bağ hiç bir engel tanımaksızın, onların insanlıklarım meydana çıkardı. Bu, tarih boyunca başka hiç bir toplumda kesinlikle görülmeyen bir özelliktir.
Örneğin eski çağda en meşhur insan toplumu Roma İmparatorluğu idi. Gerçekten sayısız renk, sa­yısız millet, sayısız dil, sayısız karakter bir araya gelmişti. Ancak bütün bunlar insanî bir bağ üzerine kurulmamıştı. Akide gibi yüce bir değerle de ifade edilmemişti. Bütün imparatorlukta sınıf temeline dayalı bir toplum yapısı vardı. Bir yanda soylular, köleler; öte yanda Roma milletinin yöneticiliği ve di­ğer milletlerin köleliği. Bu nedenle, İslâm toplumu­nun düzeyine ulaşamamış, İslâm toplumunun verdi­ği ürünleri de verememiştir.
Yeni çağda tarih sahnesine başka toplumlar çık­tı. İngiliz imparatorluğu gibi... Ancak o da, varisi ol­duğu Roma imparatorluğu gibiydi. İngiliz ulusunun yöneticiliği ilkesine dayanan sömürgeci, ulusal bir toplumdu. İmparatorluğa kattığı sömürgeleri sömü­ren bir toplumdu. Avrupa imparatorluklarının hepsi böyledir. İspanya, Portekiz İmparatorluğu, Fransa İmparatorluğu... Hepsi de aynı, düşük seviyede kal­dılar. Komünizm millet, ulus, toprak, dil, renk en­gellerini aşan bir toplum kurmak iddiasıyla ortaya çıktı. Ancak bu genel anlamda, insanî değil sınıfsal temeli olan bir toplumdu. Bu toplum eski Roma top­lumunun başka bir yüzüydü, başka bir çeşidiydi. O, soylu sınıf, bu ise proletery_a_şınıfi temeline dayalıy-^ di. Komünizme hakim olan duygu, diğer sınıflara karşı olan kötü bir kin duygusudur. Böyle kindar, kısır bir toplum ancak insanın yapısına zıt bir şey çıkarabilirdi. Çıkardı da. O daha işin başında, yal­nızca hayvanî özellikleri ortaya çıkarma, güçlendir­me temeline dayalıydı. İnsanın "temel ihtiyaçları­nın, yiyecek, barınma, cinsellik" olduğunu -ki bunlar hayvanın öncelikli ihtiyaçlarıdır- belirtiyor, insan tarihini yiyecek arayıp bulma olarak görüyordu.
İslâm, insanın en iyi, en seçkin özelliklerini top­lumda ortaya çıkarmada, geliştirmede, yüceltmede uyguladığı yöntemle farklı bir yer kazanmıştır. Ve hala öyledir. Ondan vazgeçip başka yöntem kabul edenler, millet, ulus, coğrafya, sınıf temeli üzerine toplum kuranlar ve diğer pis, bayağı düşüncelere saplananlar gerçekte insanın düşmanıdırlar. Onlar, Allah'ın (c.c.) insanı, yaratırken verdiği yüce özellik­lere, onun bu evrende sahip olmasını istemeyenler­dir. Toplumun, milletlerin yeteneklerinden, özellik­lerinden, deneyimlerinden bir ahenk ve uyum içinde en iyi şekilde yararlanmasını istemeyenlerdir.
Onlar, benzerleri hakkında Allah'ın (c.c.) şöyle dediği kişilerdir:
"De ki: "Size, amel bakımından en çok ziyanda bulunanları haber verelim mi? Dünya hayatındaki çalışmaları boşa gitmiştir. Oysa onlar, güzel iş yap­tıklarını sanıyorlar. Bunlar, Rablerinin ayetlerini ve O'na kavuşmayı inkar edenlerdir. Bu yüzden işleri boşa gitmiştir. Kıyamet günü onlara değer vermiye-ceğiz. işte onların cezası, inkarlarına, peygamberlerimizi ve âyetlerimizi alaya almalarına karşılık ola­rak, cehennemdir. "(Kehf, 103-iofi)
Şanı yüce olan Allah doğru söylemiştir. 16