Türkiye'de Okul Müdürü Politikaları
Ülkemizdeki okul müdürü (yönetici atamaları) siyasetinin iredelenmesi
Türkiye’deki atamaları irdelediğimizde; müdür; Millî Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki formal ve informal eğitim kurumlarında birinci görev öğretmenlik olmak üzere, müdürlük görevini ikinci görev kapsamında yürütenleri ifade eder, yönetmeliğin (2014) 6. maddesine göre de, müdür olarak görevlendireceklerden; müdür olarak görev yapmış olmak, müdür başyardımcısı olarak en az iki yıl görev yapmış olmak; kurucu müdür, müdür yardımcısı, müdür yetkili öğretmen olarak ayrı ayrı ya da müdür başyardımcısı dahil toplam en az üç yıl görev yapmış olmak, Bakanlığın eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı dışındaki şube müdürü veya daha üstü kadrolarda görev yapmış olmak, Bakanlık kadrolarında öğretmen olarak asaleten en az sekiz yıl görev yapmış olmak gibi özel şartlarından en az birini taşıması gerekir. Bu da Milli Eğitim Bakanlığı müdürleri belli bir deneyime sahip personeller arasından seçmeye önem verdiğini göstermektedir. Bakanlık müdürlük ünvanını genel idari hizmetleri sınıfında değerlendirmemekte, bu nedenle okul müdürleri 657 sayılı kanunun müdürlere tanınan haklardan yararlanamamaktadır. 657 sayılı kanunun genel hizmetler sınıfında bulunan müdürlerin özlük hakları bakiyken, okul müdürlerin özlük hakları hemen hemen hiç bulunmamaktadır. Sadece görevlendirileceği okul türüne göre belli sayıda ek ders almaktadırlar. Görevlerinin bitimiyle birlikte tekrar öğretmenliğe dönmektedirler. Tabi Bakanlık vatandaş odaklı hizmet anlayışıyla hareket etme düşüncesinden yola çıkarak bu yola başvurduğu anlaşılmaktadır. Ancak bunun avantajları olduğu gibi dezavantajları da bulunmaktadır. Hizmet üretme yönünde değerlendirildiğinde bunun doğru bir anlayış olduğu, hizmet üretmede yetersiz kalan okul müdürlerinin görevden alınmasının kolaylaştırmasını sağlamaktadır; ancak okul müdürlerinin özlük haklarının olmaması nedeniyle de, bulunduğu görevin geçici olduğu, kendilerini diken üstünde hissettiği düşüncesinin oluşmasına sebep olmakta ve bu da başarıyı sekteye uğratmaktadır. Diğer yandan Yönetici Atama Yönetmeliğin 6. Maddesinde belirtilen Bakanlık kadrolarında öğretmen olarak asaleten en az sekiz yıl görev yapmış olma şartı biraz esnetilmiş olduğu görülüyor. Özellikle yeni açılan veya zorunlu hizmet kapsamında olan ya da pek cazip olmayan okullarda sekiz yıl öğretmenlik yapmış olan öğretmenler tarafından tercih edilmeyince bu kurumlardaki okulların müdürlük norm kadrosu boş kalmaktadır; Milli Eğitim Bakanlığı bunun önüne geçmek için anılan yönetmeliğin 8.maddesinde; 6. maddelerde öngörülen şartları taşıyan aday bulunamaması nedeniyle müdürlük norm kadrosu boş kalan eğitim kurumlarına yapılacak yönetici görevlendirmelerinde, söz konusu maddede aranan hizmet süreleri ihtiyaç karşılanana kadar birer yıl düşürülerek de bu boşluğun önüne geçmektedir. Yani hizmet süreleri sekiz seneden az da olsa bir öğretmenin müdür olabilme imkanı bulunmaktadır. Türkiye'de müdürlüğe görevlendirme iki şekilde yapılmaktadır; bunlardan biri bulunduğu okulda görev süresinin uzatılması diğeri de hiç müdürlük yapmayan yönetmelikte belirtilen şartları taşıyanlar arasından ilk defa veya daha önce müdürlük yapan değişik sebeplerle görevden ayrılanlar arasından yeniden görevlendirmeyle yapılır.
Türkiye’de Müdürlerin Görevlendirilmesinde Esas Alan İlkeler Şunlardır:
a) Müdürler dört yıl süreyle görevlendirilir, dört yılın bitimiyle birlikte görevleri de son bulur. Müdürlük ünvanıyla aynı okulda sekiz yıldan fazla süreyle müdür olarak görev yapma imkanı bulunmamaktadır. Süreyle sınırlandırılmasının temel nedenlerden bir tanesi bazı müdürlerin çok cazip olan okullarından ayrılmak istememesi, emekli oluncaya kadar aynı okulda kalmak istemesinden doğmaktadır. Diğer bir neden ise aynı okulda görev yapan müdürlerin pasifleştiği, makamı kendi bireysel çıkarları doğrultusunda kullandığı, yeni müdürlerin gelme imkanın tanınmamasına sebep olduğu görülmektedir. Bulundukları okulda aynı unvanla dört yıldan fazla, sekiz yıldan az görev yapanlardan aynı okulda müdür olarak görevlendirilenlerin görevleri, sekiz yılın dolduğu tarih itibarıyla sonlandırılmaktadır. Yöneticilik görev süresi bitenlerin yeniden görevlendirilmek isteğinde bulunanlar, aynı görevlendirme dönemiyle sınırlı olmak üzere, en son görev yaptıkları eğitim kurumlarında kesinlikle görevlendirilmez; ancak başka okullarda görevlendirilmek isterlerse bu talepleri değerlendirilir, uygun bulunması ve belli şartları taşıması halinde farklı bir okulda görev verilebilir.
b) İmam hatip ortaokullarında müdür yardımcılarından en az biri Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi veya meslek dersleri alan öğretmenleri arasından; imam hatip liseleri ile mesleki ve teknik eğitim kurumlarının müdür yardımcılarından en az biri meslek dersleri alan öğretmenleri arasından; sosyal bilimler liseleri müdür yardımcılarından en az biri Türk Dili ve Edebiyatı, Tarih, Coğrafya, Felsefe veya Psikoloji alan öğretmenleri arasından; güzel sanatlar liseleri müdür yardımcılarından en az biri Görsel Sanatlar, Resim veya Müzik alan öğretmenleri arasından; spor liseleri müdür yardımcılarından en az biri Beden Eğitimi alan öğretmenleri arasından; özel eğitim kurumları müdür yardımcılarından en az biri ise rehberlik veya özel eğitim alan öğretmenleri arasından görevlendirilmesine özen gösterilmektedir. Bunun nedeniyse ilgili okullarda hangi dersler yoğunluktaysa o dersin öğretmenlerinden birisin görevlendirilmesi paydaşları anlamada pozitif katkı sağladığı ve okulun yönetmesinde katkı sunduğu düşünülmektedir.
c) Müdür görevlendirmeleri takvimi her yıl Bakanlık tarafından belirlenerek duyurulur ve illerin mülki amirlerine yazı gönderilir ve süreç komisyonun oluşturulmasıyla devam eder.
Değerlendirme Komisyonunun Görevleri Şu Şekildedir:
a) Eğitim kurumu müdürlüğünde ilk defa veya yeniden görevlendirilmek üzere başvuran adaylardan sözlü sınava alınacak adayları, ilk defa ve yeniden görevlendirileceklere İlişkin değerlendirme formu üzerinden belirlemekle görevlidir. Değerlendirme formunda; müdür adayının öğretmenlikte hizmet süresi, ödül alıp almadığı, daha önce görev yaptığı yönetici ünvanları, yüksek lisans yapıp yapmadığı, disiplin cezası gibi ölçütler değerlendirmeye alınır ve buna göre puan verilir ya da puanı düşürülür.
(b) Değerlendirme komisyonunun birinci fıkraya göre yapacağı değerlendirme sonuçları değerlendirmenin yapıldığı tarihten itibaren en geç 10 iş günü içinde başvuran yönetici adayları ile il milli eğitim müdürlüğüne bildirilir.
(c) Değerlendirme komisyonunun birinci fıkraya göre yapacağı değerlendirme sonuçlarına itirazlar il milli eğitim müdürlüklerine yapılır. Bu itirazlar değerlendirme komisyonu tarafından sözlü sınavlardan önce sonuçlandırılır. (Yönetmelik 2014)
Mülakat Komisyonunun Görevleri Şunlardır:
-Mülakat sorularının hazırlanması,
-Sınava katılanların başvurularını değerlendirilmesi
-Sonuçların duyurulması ve
İitirazların ele alınması gibi iş ve işlemlere bakar.
Aynı Okulda İkinci Bir Dört Yıllığına Görev Sürelerinin Uzatılması:
Görev sürelerini ikinci bir dört yıllığına uzatmak isteyen müdürler elektronik ortamda başvurusunu yaparlar. Müdürlükte dört yıllık görev süresini dolduranlar ile görev yaptıkları eğitim kurumunda sekiz yıllık görev süresini dolduran müdürler görev Süreleri uzatılacak Eğitim Kurumu Müdürleri Değerlendirme Formu üzerinden değerlendirilir. Form üzerinden yapılacak inceleme, müdürlük görev süresinin sona ereceği ders yılının son gününe göre üç ay öncesinden itibaren yapılır. Formun değerlendirilme sürecine ilişkin iş ve işlemler, il millî eğitim müdürlüklerinin koordinesinde eğitim kurumunun bağlı olduğu ilçe millî eğitim müdürlüklerince yürütülür. Dört yıllık görev süresi sona eren müdürlerden halen görev yapmakta oldukları eğitim kurumundaki görevlerinin uzatılması için başvuruda bulunanların görev süreleri, form üzerinden yapılan değerlendirme sonucunda 100 üzerinden 75 ve daha üstü puan almaları halinde, il millî eğitim müdürünün teklifi üzerine valinin onayı ile uzatılır.
Müdürlük Görev Süresinin Görev Yapılmakta Olunan Eğitim Kurumu Dışında Uzatılması:
Müdürlük görev süresi aynı eğitim kurumunda uzatılacaklara ilişkin işlemler sonuçlandıktan sonra; Müdürlüğü boş bulunan eğitim kurumları, müdürlük görev süresi aynı eğitim kurumunda uzatılmayan müdürlerin görev yapmakta oldukları eğitim kurumları, görev sürelerinin görev yaptıkları eğitim kurumlarında uzatılmasını talep etmeyen müdürlerin görev yapmakta oldukları eğitim kurumları, aynı eğitim kurumunda sekiz yıllık müdürlük süresinin dolmasına bağlı olarak müdürlüğü boşalacak eğitim kurumları il millî eğitim müdürlüklerinin internet sitesinde duyurulur. Müdürlükte dört yıllık veya aynı eğitim kurumunda sekiz yıllık müdürlük süresini tamamlayıp form üzerinden yapılan değerlendirme sonucunda 100 üzerinden 75 ve daha üstü puan alanlardan görev süresinin başka eğitim kurumunda uzatılmasını isteyenlerin başvuruları elektronik ortamda alınır. Görev süresinin diğer eğitim kurumlarında uzatılması için bu maddenin ikinci fıkrasına göre başvuruda bulunan müdürlerin görev süreleri, tercihleri de dikkate alınarak puan üstünlüğüne göre İl Millî Eğitim Müdürünün teklifi üzerine Valinin onayı ile uzatılır. Bu maddeye göre görev süresinin uzatılmasını isteyen adayların puanlarının eşitliği halinde sırasıyla; hizmet puanı, yöneticilikteki hizmet süresi, öğretmenlikteki hizmet süresi fazla olan adayın görevlendirmesi yapılır. Eşitliğin devamı hâlinde görevlendirilecek aday kura ile belirlenir.
İlk Defa Ve Yeniden Müdür Olarak Görevlendirileceklere İlişkin Duyuru Ve Başvuru:
Müdürlük görev süresinin uzatılması işlemlerinin tamamlanmasından sonra müdürlük norm kadrosu boş kalan eğitim kurumları, il millî eğitim müdürlüklerinin internet sitesinde duyurulur. Müdürlük görev süresi uzatılmayanlar ve daha önce müdürlük görevinde bulunmuş olanlar ile duyurunun yapıldığı tarihten önce müdürlük görevinde bulunmamış olup duyurunun son günü itibarıyla Yönetici Atama Yönetmeliğinin 5 ve 6 ncı maddelerde belirtilen şartları taşıyanlardan müdür olarak görevlendirilmek isteyenlerin başvuruları elektronik ortamda alınır.
Değerlendirme Ve Sözlü Sınav:
İlk defa ve yeniden müdür olarak görevlendirilmek üzere başvuruda bulunanlar, önceden belirlenen form üzerinden değerlendirme komisyonu tarafından incelenir. Değerlendirme sonucunda oluşan puan sıralamasına göre en yüksek puan alandan başlamak üzere, boş eğitim kurumu müdürlüğü sayısının üç katı aday sözlü sınava alınır. Son sıradaki adayla aynı puana sahip olan adaylar da sözlü sınava alınır. Adaylar, Sözlü Sınav Değerlendirme Formuna göre 100 tam puan üzerinden değerlendirilir.
Mevzuat (T.C. Anayasası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu, 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve ilgili diğer mevzuat), analitik düşünme ve analiz yapabilme kabiliyeti, temsil kabiliyeti ve liyakat düzeyi, muhakeme gücü ve kavrayış düzeyi, İletişim becerileri, özgüveni ve ikna kabiliyeti, genel kültür, yönlerinden değerlendirilir. Sözlü sınavda 70 ve üzerinde puan alanlar başarılı sayılır.
Müdürlüğe İlk Defa ve Yeniden Görevlendirme:
(1) Sözlü sınavda başarılı olan adayların görevlendirmeye esas puanları; belirlenen form üzerinden aldıkları puanın yüzde ellisi ile sözlü sınavdan aldıkları puanının yüzde ellisinin toplamı üzerinden belirlenir.
(2) Bu maddenin birinci fıkrasına göre belirlenen puanlara; yönetmeliğin10’uncu maddenin beşinci fıkrasında belirtilen alanlarda görev yapmakta olanlardan aynı fıkrada bu alanlarda görev yapanlar için istisna olarak belirtilen eğitim kurumlarında görevlendirilme isteğinde bulunanlar için bu eğitim kurumları ile sınırlı olmak üzere iki puan, aynı maddenin altıncı fıkrasında belirtilen eğitim kurumlarında görevlendirilme isteğinde bulunan kadın adaylar için bu eğitim kurumları ile sınırlı olmak üzere üç puan, kurucu müdür olarak görev yaptıkları eğitim kurumlarında görevlendirilme isteğinde bulunanlar için bu eğitim kurumları ile sınırlı olmak üzere beş puan ilave edilir.
(4) Görevlendirme işlemleri, itirazların sonuçlandırıldığı tarihten itibaren en geç on iş günü içinde tamamlanır.