Merzifon Anadolu Koleji Müzesi'nden Arta Kalan “Boş Alanlar”
Amerikan misyonerlik faaliyetlerinin sonucunda Merzifon’da kurulan Anadolu Koleji Müzesi’nin yüzyıldan eski doğa bilimleri koleksiyonu kataloğuna odaklanan sergi, nadir arşiv materyallerinin yanı sıra, bir anlatı çevresinde bir araya getirilmiş kalıntılar sunuyor.
üstte: Merzifon’daki Anadolu Koleji önünde Batı Türkiye Misyonu, 1908 yılı toplantısı
Sergi, Amerikan misyonerlik faaliyetlerinin bir sonucu olarak Merzifon’da kurulan Anadolu Koleji Müzesi’nin yüzyıldan eski doğa bilimleri koleksiyonu kataloğu odağında biçimlendirilmiştir. Beşeri bilimler müfredatını saha araştırmasıyla harmanlayan kolejde yapılandırılan bu müze, Anadolu coğrafyasında döneminin yegâne örneğidir.
Koleksiyonunda 7.000'den fazla numune bulunan müzeninin küratörü, annesi Alman olan Ermeni bilim insanı, botanikçi ve bitki koleksiyoncusu Profesör Johannes “John” Jacob Manissadjian’dır. Çalışmaları kapsamında uluslararası kurumlarla numune takası gerçekleştiren Prof. Manissadjian, el yazısıyla hazırladığı katalogda, müzedeki tüm numulerin yanı sıra 18 vitrinin içeriğini ayrıntılı tanımlamalarla künyelendirmiştir.
Prof. Manissadjian’ın Akdağ’da (Amasya) topladığı ve sonradan adının verildiği Silene Manissadjiana Freyn bitki numunesi, 10.09.1892 / Manissadjian: Plantae Orientales, No. 942, J. Freyn tarafından adlandırılmıştır.
Prof. Manissadjian’ın 1918’de tamamladığı son küratöryel çalışması, ilk arşivsel çalışması hâline gelir: Müze kataloğu, bütünlüklü bir dünya koleksiyonunun bir kanıtı gibidir; aynı zamanda, içerdiklerinin bir gün dağılacak olması gerçeğine dair bir öngörüdür. Merzifon ve civarından Ermeni ve Rum çalışan ve öğrencileri bulunan Anadolu Koleji, personeli ve öğrencilerini kaybetmesinin ardından ilerleyen dönemde kapanırken müze koleksiyonu da akıbeti belirsiz bir şekilde dağılır.
Prof. Manissadjian öğrencileriyle, Merzifon, tarihi bilinmiyor.
Boş Alanlar, koleksiyonu parçalanmış olan müzenin izlerini, bir arşiv ve güncel bir kültür kurumunun oluşturduğu bağlamda konumlar. Arşivin sınıflandırma sürecinde tamamlanmayan belli alanlar 1915’in etkilerini gösterir; bu boş alanlar, yarım kalmış ontolojik ve epistemolojik araştırma alanlarına karşılık gelir. Bu çerçevede sergi, tarihin sonuçları telafi edilemeyecek bir dönemiyle yüzleşir. Kayıplar ve yerinden edilmenin bugün ve gelecekteki koşullarına; yani henüz sınıflandırılmamış ve üzerine düşünülmemiş, öngörülemez, bilinmeyen alanlara dair tartışmalar başlatmak adına müzeolojik, jeopolitikleştirilmiş mekânın katmanlarına dikkati çeker. Çeşitli cemaatlerden kişilerle yapılan video söyleşilerinin de eşlik ettiği sergide, güncel bir müzesel mekân tasarlanır. Fotoğraf, harita ve yazışmaları da içeren nadir arşiv materyallerinin yanı sıra, bir anlatı çevresinde bir araya getirilmiş kalıntılar sunulur.
Anadolu Koleji’nin kütüphane-müze binası, Merzifon, takribî 1913 / Fotoğraf: Dildilian Kardeşler
Serginin küratörlüğünü, arşivin himayesinden sorumlu American Research Institute in Turkey [Amerikan İlmî Araştırmalar Enstitüsü] (ARIT) işbirliğiyle, 2014’ten itibaren bu çok dilli belgelerin kataloglama sürecinde çalışan araştırmacılardan Marianna Hovhannisyan üstlenmiştir.
Hovhannisyan’ın SALT’taki çalışmaları, Hrant Dink Vakfı’nın Türkiye-Ermenistan Burs Programı tarafından desteklenmiştir. American Board Archives olarak da adlandırılan ABCFM arşivinin kataloglanıp çevrimiçi ortama aktarımı, SALT tarafından ARIT ortaklığında gerçekleştirilmektedir.
Boş Alanlar, 6 Nisan - 5 Haziran 2016 tarihleri arasında SALT Galata'da izlenebilir.
Dildilian Kardeşlerin Objektifinden Bir Ermeni Ailesinin Yitik Geçmişine Tanıklıklar (1872-1923)
Anadolu Koleji Müzesi
Merzifon Anadolu Koleji Müzesi