2312 – Kim Stanley Robinson | Yaprak Onur
Konuyu kısaca anlattıktan sonra şunu söyleyeceğim, ben konuya hiç takılmadım. Takılsaydım muhtemelen kitabı bu kadar beğenmez, özellikle sonunu tatmin edici bulmazdım. Benim bayıldığım nokta evren tasviriydi, dolayısıyla ondan bahsedeceğim.
Kim Stanley Robinson günümüz teknolojisinden yola çıkarak çok başarılı bulduğum bir gelecek öngörüsü yapmış. Elbette bundaki en büyük etken kendisinin engin bilgisi. Hikayeyle paralel olarak ilerleyen Listeler ve Alıntılar olarak adlandırılan bölümler bize son 300 yıldaki gelişmelerin resmini çizmek konusunda son derece başarılı.
Konuyu anlatırken insanlık tüm güneş sistemine yayıldı demiştim ve durum tam anlamıyla bu. Merkür’ün önündeki varlığı teorik olan asteroid kuşağından Pluton’un (bence o gezegenin adı Türkçe’ye de Pluto diye geçmeliydi) ardındakilere kadar… Mars tamamen dünyalaştırılmış, özellikle Çinlilerin yerleştiği Venüs ise dünyalaşma sürecinde. Birçok uydu ve gezegenin üzerinde ise basıncı düzenlenmiş yaşam alanları var. Benim en ilgimi çeken şey ise asteroidler oldu.
Kim Stanley Robinson yemek tarifi verircesine asteroidlerin nasıl yaşanabilir hale getirileceğini anlatmış, okurken bayıldım! Asteroidlerde hem yaşam, hem bir nevi hayvanat bahçesi, hem ulaşım, hem de eğlence amaçlı kullanılıyor. Onlardan birinde yaşamayı hayal etmedim desem yalan söylemiş olurum. 🙂
Kitaptaki en yoğun işlenen konulardan biri politik çatışmalar. Enginlik Serisi‘nde olduğu gibi burada da Mars ve sömürgesi Ay ile birlikte Dünya iki temel büyük güç ama bu kitapta onlara bir de Mondragon antlaşması ile birlikte hareket eden Saturn birliğiyle diğer birçok asteroid ve gezegeni kapsayan bir grup daha eklenmiş. Bu grup herkesin kazançlı çıkacağı ekonomik bir birlik içindeyken Mars sömürgeci davranışlarda bulunuyor, Dünya ise günümüzden çok da farklı değil.
Güneş Sistemi’nin tamamına yayılmanın sağladığı sınırsıza yakın kaynaklar ve gelişmiş teknoloji Dünya’yı sürünmekten kurtaramamış. Küresel Isınma artık geri döndürülemez boyutlara geldiğinden birçok yeri su basmış ve dünyada bir birliğin olması orada dünyalaştırma çalışmalarının yapılmasını engelliyor, çoğu hayvanın nesli tükenmiş (sadece asteroidlerin içindeki teraryumlarda yetiştiriliyorlar), uzaydan gelen yiyeceklere rağmen halk hala aç yaşıyor. Tüm bunlara rağmen Dünya insanlık için vazgeçilmez durumda ömürlerini olması gereken uzunlukta yaşayabilmeleri için yedi senede bir mutlaka dünyada zaman geçirmeleri gerekiyor.
İnsan ömrü demişken, ömür uzatma çalışmaları ile bağlantılı olan cinsiyet kavramı var. Uzun ömürlülük tedavilerinin ana ayaklarından biri bireylerin çift cinsiyetli olması. Uzayda yaşayanların çoğu erdişi ya da rahimli erkek ve iki türlü de çocuk sahibi olabiliyorlar. Dolayısıyla birçok bölgede cinsiyet kavramları ortadan kakmış durumda. Yine de Ann Leckie’nin Radch İmparatorluğu üçlemesinin aksine (eminim buna verilebilecek daha çok örnek vardır, özellikle de Ursula Le Guin ama en iyi bildiğim bu) dış görünüşten yola çıkarak yapılan bir kadın erkek sınıflandırılmasının devam ettiğini söylemeden geçemeyeceğim.
Sanki cinsiyet ayrımıyla ilgili kavramlar Kim Stanley Robinson’ın zihninde tam oturmamış gibi bir izlenime kapıldım. Bundan bahsetmek, özellikle de Ursula Le Guin’e saygı duruşunda bununmak istemişse de eksik kalan bir yanının olduğunu düşündürdü.
Bir diğer konu ise kuantum bilgisayarlar, yani kubiler. Kitabın içindeki kuantum yürüyüşü bölümlerinde bir kubinin zihnin ne kadar hızlı çalıştığına dair örnekler görüyoruz. İnsan zihninden çok daha hızlı üşünen bu bilgisayarlar bireylerin yanında taşınabiliyor, hatta beyinlerine eklenebiliyor.
Kubi çalışma prensipleriyle ilgili bölümleri açıkcası benim teknolojik bilgimi çok aştı, çıkarabildiğim tek sonuç birden fazla kubinin birlikte çalışmasının sorun yarattığı ve sistemleri çalışamaz hale getirdiğiydi (ki bu konulardan anlayan biriyle tam olarak neler döndüğünü tartışmayı isterim). Bunu yanı sıra bir de insanlar kubilere güvenebilir mi sorunsalı vardı ve bir nevi Terminatör’ü andıran bu sorunsal hikayenin ana konularından biriydi.
Daha bahsedilebilecek, bir kısmını muhtemelen kaçırdığım çok şey var aslında ama son bir konuya değinmek istiyorum.
Bence klasik bir eseri klasik yapan temel unsurlardan bir tanesi, dönemin ve geçmişin diğer sanat eserleriyle inanışlara yapılan göndermelerdir. Bu anlamda bu kitap klasik özelliklerini tam olarak taşıyor. Edebi eserlerden, görsel ve işitsel sanatlara kadar birçok sanatçıya ve esere göndermelerde bulunuyor ki bu bakımdan da ciddi bir bilgi birikimi gerektiriyor.
Çeviri konusuna gelirsek M. İhsan Tatari dudak uçuklatan bir başarı sergilemiş! Böyle bir eseri dilimize kazandırmak gerçekten her babayiğidin harcı değil, yapılan göndermeleri kaçırmamak ve anlatılan tıbbı, teknik konuları çevirmek bir yana anlayabilmek dahi engin bir bilgi birikimine ihtiyaç duyuyor. Bir de üzerine Alıntılar, Listeler ve Kuantum Yürüyüşü bölümleri var… Alıntılar o günün farazi bilimsel makalelerine ait yarım cümlelerden oluşuyor, Kuantum Yürüyüşü bölümleri ise hiçbir noktamala işareti kullanmadan konudan konuya atlar nitelikte.
Kendisi Çevirmenin Çemberi yazısında kitabın çevirisinin 8 ay sürdüğünü anlatmıştı; okumamın bile bir ay sürdüğü düşünülürse bence böyle bir eser için 8 ay az bile… Ellerine sağlık!
Editörlük de çeviriye yakışır türde olduğundan sorunlu çok az cümleyle karşılaştım, yani tüm ekibin ellerine sağlık.
Bu upuzun yazının ardından kısaca özet geç diyenlere:
Önceki yazıÇeviri: A Criminal Magic – Lee KellySonraki yazıAlıntı: Mülksüzler – Ursula K. Le Guin
“2312 – Kim Stanley Robinson” için 9 yorum
syukselyilmaz1 dedi ki:
Ocak 22, 2017, 16:51
Zaten okuma listemde yer alıyordu. Şimdi ilk sırada 🙂
Ocak 22, 2017, 16:52
Aha! Süper haber 🙂
Fatma Başar dedi ki:
Ocak 22, 2017, 17:49
Alıp almamak konusunda biraz kararsızdım. Malum çeviri bile 8 ay sürmüş ben ne kadar sürede okuyabilirim acaba, sıkılıp bırakır mıyım diye kafamda soru işaretleri dolaşıyordu. Ama bilim kurgu ve bilimsel yönü beni hep cezbediyordu. Yorum çok güzel olmuş. Cnr fuarında alırım büyük ihtimal. 🙂
Yorumu beğenmenize çok sevindim! 😀
Bilim ve bilimkurgu seviyorsanız okunuyor…
Ocak 22, 2017, 18:09
Konuya takılmayarak en doğrusunu yapmışsın sanırım. Çünkü senin de dediğin gibi kitabın ışıldadığı asıl nokta dünya (daha doğrusu evren) yaratımından bahsettiği noktalar 🙂 Çeviriyle ilgili övgülerin için de ayrıca teşekkür ederim. Beğenmene çok sevindim 🙂
Ocak 22, 2017, 18:11
Senden de onay aldıysam sırtım yere gelmez artık! 😀
Bu arada övgü değildir onlar, gerçeklerdir… 😉
Ocak 23, 2017, 22:17
Hala bitiremediğim bir kitap benim de, nerdeyse bir ay olacak ama sakin kafayla sindire sindire okumaya değer doğrusu. Oldukça özverili, araştırarak ve belirli bir tabana oturtularak yazılan bir kitap olduğu fazlasıyla belli.
Yazınızı da sonuna kadar okumadım belki spoiler vardır diye ama okuduğum kadarıyla güzel bir yazı olmuş 🙂 🙂
Ocak 23, 2017, 22:30
Gerçekten öyle bir kitap, hakkını vermek için bir zaman harcamak gerekiyor.
Okuduğunuz kadarını beğenmenize sevindim. 🙂 Yazılarımın hiçbirinde spoiler vermemeye çalışıyorum. Elbette insan bazen kitap hakkında hiçbir bilgi sahibi olmadan okumayı tercih ediyor, kitabı bitirdikten sonra da yorumlarınızı duymayı isterim. 🙂
Geri bildirim: Yarının Aşkı – Éric Sadin | Yaprak Onur