Türkiye'de Sağlık Teknikerliği Ön Lisans Eğitiminin Standardizasyonu - PDF
Download "Türkiye'de Sağlık Teknikerliği Ön Lisans Eğitiminin Standardizasyonu"
1 Sağlık ve Toplum Yıl:21, Sayı: 2 Mayıs-Ağustos 2011 MAKALELER / Articles Türkiye'de Sağlık Teknikerliği Ön Lisans Eğitiminin Standardizasyonu Standardization of the Undergraduate Training of the Health Technicians in Turkey Cihangir ÖZCAN1 ÖZET SUMMARY Sağlık hizmet sunumunda sağlık ekibinde yer alacak, koşullara uyum sağlayacak, tanı ve tedavi programlarında görevlendirilecek ve gerektiğinde tıbbi teknoloji kullanabilecek sağlık personeline her zaman ihtiyaç duyulmuştur. Bu gereksinim ülkemizde Sağlık Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu tarafından yıllar içerisinde farklı yöntemlerle karşılanmıştır. Cumhuriyetin kurulmasından itibaren Sağlık Bakanlığı sağlık insan gücü politikasında burslu hekim yetiştirilmesinin yanında sağlık memuru, hemşire ve ebe sayılarının yetersizliği için farklı süre ve okullarda eğitim programları uygulanmıştır..ayrıca tanı ve tedavi teknolojilerini kullanabilecek teknikerler yetiştirilmeye başlanmıştır. Günümüzde ise üniversitelere bağlı sağlık meslek yüksek okullarında 21 alanda ön lisans programı kapsamında sağlık teknikeri yetiştirilmektedir. Yükseköğretim Kurulu ve Milli Eğitim Bakanlığı işbirliğinde 8 ilde 2008 yılında başlayıp 2010 yılında tamamlanan pilot uygulama ile insan kaynaklarının mesleki eğitim yoluyla geliştirilmesi projesi meslek yüksek okullarında uygulanmıştır. Sağlık meslek yüksek okullarının dört programı da bu çalışmaya dahil edilmiştir. Proje sonunda meslek dallarına özgü iş analizleri yapılmış, modüler tarzda müfredat hazırlanmış, ders isimleri ve kredileri yeniden düzenlenmiştir. Bu durum sağlık meslek yüksek okulları arasında programlar bazında uyum sağlamıştır. Diğer sağlık programlarının kapsam içine alınması ve yeni uygulamanın eğitici ve öğrenciler düzeyinde izlenmesi yararlı olacaktır. In health care services it is always required to charge health personel who take place in health team, accomodate, be charged in programs of diagnose and treatment and be able to use medical technology. This requirement is met by Ministry of Health and Higher Education Council by using different methods. Since the establishment of Republic, in health manpower policy of Ministry of Health, besides the scholarship for medical students, because of insufficiency of health officer, nurse and midwife training programs of different curriculum and period were implemented. Also health technicians were trained to be able to use diagnostic and treatment technologies. Today, health technicians are trained at 21 associate degree programs of health vocational schools attached to universities.. With the collaboration of Higher Education Council and Ministry of National Education, the development of human resources through vocational training project was implemented in vocational schools of 8 provinces between 2008 and Four programs of health vocational schools were included in this study. At the end of the project, job analysis spesific to professions was performed, training modules were prepared, lessons and credits were rearranged. This situation enabled the consistency of health vocational schools on the basis of programs. It will be useful to involve the other health programs and monitore the new application in terms of trainers and students. Anahtar Kelimeler: Sağlık Teknikerliği, Eğitimde Standardizasyon, İnsan Kaynaklarının Mesleki Eğitim Yoluyla Geliştirilmesi, İKMEP Key Words: Health Technicians, Standardization in Education, Human Resources Development with professions educatıon, IKMEP GİRİŞ Gelişen teknolojinin ve bilgi çağının getirdiği yeni imkânlar toplumların sosyo ekonomik yapılarına getirdiği çıktılar yanında sağlık sektöründe de yepyeni bir ortam oluşmuştur. Bunun sonucu olarak eğitim ve sağlık alanında kamu ve özel sektörün yeni yatırımları ön plana çıkmıştır. Bu duruma pareler olarak günümüzde sağlık alanında hizmet sunumu sırasında uygun medikal teknoloji ve bilgisayar ortamları yanında farklı sağlık insan gücünün ihtiyacı, niteliği ve çeşitliliği önem arz etmektedir (1). 1.Yrd. Doç. Dr., Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Müdür Yrd. Özellikle tıbbi teknolojilerdeki hızlı değişim sonucu sağlık personelinin yeni değişime uyum sağlayabilmesi için yeni insan gücü talebini ortaya 3
2 Türkiye'de Sağlık Teknikerliği Ön Lisans Eğitiminin Standardizasyonu çıkarmıştır. Sağlık hizmeti sunum ve talebinde kalite anlayışı ön planda yer alması yeni sağlık meslek gruplarına ihtiyacı da beraberinde getirmiştir. Sağlık hizmetlerinin bir ekip anlayışı içerisinde yürütülmeye başlaması sonucu özellikle tedavi edici hizmetlerde teknoloji ile uyumlu destek personele ihtiyaç olmuştur (2). kurslarla ihtiyaç karşılanmaya çalışılmış ancak zaman içerisinde kursların süresi ve kabul şartları değiştirilmiştir. (4,5). Cumhuriyet döneminde: sağlık sorunlarımızın başında bulaşıcı hastalıklarla mücadele gelmekteydi. Sıtma, verem, trahom ve frengi gibi hastalıklara özgü dikey örgütlenme kurulmuş ve hizmetlerin yürütülmesinde başta sağlık personeli olarak hekimlerin yanında sağlık memuru ve hemşirelere büyük ihtiyaç duyulmuştur. Özellikle sağlık memurlarının kırsal kesimde vaka bulma, aşılama, kan alma, kayıt ve tedavi amacıyla hizmet götürmedeki katkıları çok büyük olmuştur. Ülkemizde Cumhuriyetin ilanından sonra kurulan hükümetin sağlık politikaları arasında sağlık memuru, hemşire ve ebe yetiştirilmesine önem verilmiş ve kurumsallaşması açısından önemli adımlar atılmıştır. Özellikle okula başlama yaşı, okul süresi, okulların ismi ve sayıları ve eğitim programlarından mezun olanların yürütülen sağlık uygulamalarına uyumlarına ait sorunlar yaşanmıştır. Günümüze kadar toplumumuzun ihtiyacı, sağlık hizmet sunum içerikleri ve sağlıkta risk grupları dikkate alınarak sağlık meslek yüksek okulları içinde yeni programlar açılmış ve yeni sağlık meslek grupları sağlık sektöründe yer almaya başlamıştır (3). Bu dönemde sağlık memurluğu alanında ilk önemli girişim, 1924 yılında Küçük Sıhhat Memuru Mektebi açılmış ve iki yıllık yatılı eğitim sonrası iki yıl mecburi hizmet konulmuş ve gezici sağlık memuru unvanı ile kırsal bölgelerde görev yapmışlardır. Ayrıca 150 ilçe merkezinde Tedavi Evleri kurulmuş ve hekim ile birlikte sağlık memurları hizmet vermişlerdir yılından sonra Bakanlık, sağlık memuru ve ebe yetiştirilmesinde Köy Enstitülerinden yararlanmayı planlamıştır. Bu amaçla bünyelerinde Köy Sağlık Memurluğu ve Köy Ebesi Kolu oluşturulmuş ve gönüllü olarak öğrencilerin 3. sınıftan sonra bu kollara ayrılması sağlanmıştır. Enstitülerde kız öğrenci sayısı az olduğu için Köy Ebesi yetiştirilmesinde sıkıntılar yaşanmıştır. Köy Enstitülerinden mezun olan Köy Sağlık Memurları kırsal kesimlerde yürütülen sıtma, verem, lepra, trahom ve frengi savaşında ve sonrasında verdikleri sağlık hizmeti ile halk sağlığı alanında önemli faydaları olmuştur. Ancak 1950 yılında Köy Enstitüleri bünyesinde yer alan bu kollar kapatılarak ülke sağlığı için yararlı olan bu grup sağlık insan gücü yetiştirilmesine son verilmiştir. Bu dönemden sonra sağlık memuru yetiştirilmesine, üç yıllık bir eğitim ile Sağlık Memurluğu Okullarında devam edilmiştir (5,6). Türkiye de sağlıkla ilgili meslek okullarının sayısı, isimleri, program içerikleri, ders kredileri, eğitimci özellikleri, fiziksel ortam ve eğitim teknolojileri ile özlük hakları gibi konularda hızlı bir değişim yaşanmaktadır. Bu makale kapsamında, Sağlık Teknisyeni ve Teknikeri yetiştiren okullarımızın niteliksel özellikleri yanında, eğitim içerikleri ve ders kredilerinin uluslar arası standartlara uyumunun sağlanması için yürütülen İnsan K a y n a k l a r ı n ı n M e s l e k i E ğ i t i m Yo l u y l a Geliştirilmesi (İKMEP) pilot projesi tarihsel perspektifte analiz edilecek ve proje kazanımları paylaşılacaktır. Geçmişten günümüze sağlık teknikerliği; Cumhuriyet öncesinde: tarihsel dönem içerisinde destek sağlık personeli yetiştirme politikaları incelendiğinde darüşşifalarda ve eczanelerde hekim denetiminde kalfalar, hastaların pansuman ve benzeri işlerini gören cerrahlar, hastaların bakımını üstlenen erkek ve kadın hastabakıcılar sağlık hizmet sunumunda yer almıştır. Bu dönemde 1846 yılında çiçek aşısını yapabilmek için aşı memuru yetiştirmek amacıyla her kazadan yaş erkek çocuklar arasından seçilen iki çocuk İstanbul da eğitime alınmış daha sonra kendi kazalarında aşı memuru olarak çalışmışlardır. Bu dönemde Prof. Dr. Besim Ömer Akalın tarafından 1911 yılında Sıhhiye Çavuş Okulu açılmış ve zaman içerisinde süre iki yıla ve ortaokula dayalı hale getirilmiştir. Benzer uygulama ebe ve hemşire yetiştirilmesinde de yaşanmıştır. Düzenlenen 1961 yılından itibaren 224 sayılı yasa gereği Sosyalizasyon uygulaması içinde temel sağlık birimleri olan sağlık ocaklarında standart personel içerisinde sağlık memurları da yer almıştır. Bu birimlerde çalışacak ebe, hemşire, sağlık memuru ve cevre sağlığı elemanları ortaokula dayalı 4 yıllık Sağlık Kolejlerinde eğitilmişlerdir. Daha sonra bu okulların isimleri Sağlık Meslek Liseleri olarak değiştirilmiş ve hastanelerin ihtiyaçları doğrultusunda Radyoloji, Laboratuar ve Anestezi programları da açılmıştır (7) yılında Sağlık Bakanlığı bazı sağlık meslek 4
3 Sağlık ve Toplum Yıl:21, Sayı: 2 Mayıs-Ağustos 2011 Tablo 1. Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okullarındaki Programların Dağılımı(2010) Diş Protez Teknolojisi İlk ve Acil Yardım Yaşlı Bakımı Çocuk Gelişimi Patoloji Laboratuar Teknikleri Tıbbi Laboratuar Teknikleri Elektronörofiz yoloji Fizyoterapi Ortopedik Protez ve Ortez Sağlık K urumları İşletmeciliği Tıbbi Dokümantasyon ve Sekreterlik lisesi binalarını Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) devrederek ön lisans eğitimi için destek sağlamıştır.2005 yılında ise Sağlık Bakanlığı bünyesinde bulunan 272 sağlık meslek liselerinin Milli Eğitim Bakanlığına bir yasa doğrultusunda geçişi yapılmıştır. Günümüzde orta okula dayalı bu liselerde Hemşire, Acil Tıp, Anestezi, Tıbbi Sekreterlik, Tıbbi Laboratuar, Radyoloji, Çevre Sağlığı, Diş Protez, Ortopedik protez-ortez programları mevcut olup mezunları, sağlık alanında teknisyen unvanı ile çalışmaktadırlar (8). Tıbbi Görüntüleme Teknikleri Anestezi Eczane Hizmetleri Odyometri Radyoterapi Tıbbi Tanıtım ve Pazarlama Diyaliz Optisyenlik Ağız ve Diş Sağlığı Ameliyathane H izme tleri uygulama ortamı, ders kredileri ve ders isimleri sorunları ile mezunlarının yaptıkları işe özgü yasal yetki ve sorumluluklarının olmaması ve kamuda iş bulabilme güçlüğü gibi konular gelmektedir. Günümüzde mevcut olan sorunlar yükseköğretim öncesi, okul sırasında ve mezuniyet sonrası olarak analiz edildiğinde, ülke genelinde ve yüksek okullara özgü farklı sorunlar yaşanmaktadır. Bu durum yürütülmekte olan eğitimin kalitesine ve mezunlarının niteliksel özelliklerine doğrudan etki etmektedir. Bu sorunların çözümüne özgü YÖK ve üniversiteler düzeyinde birçok iyileştirme, revizyon ve uluslar arası uyum ve standardizasyon çalışmaları yapılmaktadır. Sağlık alanında tanı, tedavi, rehabilitasyon ve hasta bakımında nitelikli destek verebilecek sağlık personeli yetiştirmek amacıyla üniversiteler bünyelerinde Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulları (SHMYO) açılmıştır. Ülkemizde ilk kez yüksek öğretim kanununun 7.maddesi uyarınca tarihinde Hacettepe Üniversitesinde liseden sonra iki yıl süren eğitim sonrası tekniker unvanı ile ön lisans diploması verilen sağlık hizmetleri meslek yüksek okulu açılmıştır. Günümüzde devlet ve vakıf üniversitelerinin bünyelerinde Sağlık Meslek yüksek okullarının sayısı 71'e ulaşmıştır. Bu okullarda uygulanan 21 farklı programda sağlık teknikeri yetiştirilmektedir. Program isimlerinin dağılımı Tablo 1'de verilmiştir (9). Bu çalışmaların başında Avrupa Yükseköğretim Alanını oluşturmak için Bologna Bildirgesi doğrultusunda yapılan çalışmalar gelmektedir. Bologna süreci ilk kez 1998 yılında Fransa, İtalya, Almanya ve İngiltere eğitim bakanlarının Sorbonne' da gerçekleştirdikleri toplantı ile 1999 yılında İtalya'nın Bologna kentinde düzenlenen ve 29 Avrupa ülkesinin yüksek öğretiminden sorumlu bakanların imza attıkları Bologna Bildirgesi ile resmen başlamıştır. Günümüzde Avrupa Birliği ülkeleriyle birlikte Türkiye'nin de içinde bulunduğu 47 ülke bu bildirgeyi imzalamışlardır. Bu sürecin temel hedefleri arasında birbiri ile karşılaştırılabilecek yüksel öğretim diploma ve dereceleri oluşturmak, ortak diploma programları geliştirmek, Avrupa Kredi Sistemini uygulamak, Yükseköğretimde kalite güvencesi sistemleri ağını uygulamak ve Ulusal Yeterlilik Çerçevesini oluşturmak gelmektedir. Tablo 1 de görüldüğü gibi ülkemizde sosyal ve ekonomik gelişmelere parele sağlık alanında yeni gelişmelere uyumlu tıbbi teknolojilerin sisteme girmesi sonucu nitelikli destek sağlık personeli ihtiyacı ortaya cıkmış ve yeni sağlık teknikerliği bölümleri açılmaya başlanmıştır. Türkiye'de son 20 yıldaki uygulamalar bu doğrultuda olmaktadır. Ancak yeni üniversiteler ve yeni SHMYO beraberinde bazı sorunları da günümüze taşımıştır. Bunların başında yeterli öğretim elemanı, Bildirgenin imzalanmasından günümüze kadar 5
4 Türkiye'de Sağlık Teknikerliği Ön Lisans Eğitiminin Standardizasyonu YÖK, birçok çalışma yürütmektedir. Bunların başında, her düzeyde asgari olarak kazanılması gereken bilgi ve becerileri içeren öğrenim çıktılarından oluşan Türkiye Yükseköğretim Ulusal Yeterlilikler Çerçevesi 2009 yılında yayımlanmıştır (10). modernizasyonu ve kalitesinin artırılmasına çalışmakta ve bu sayede de insan kaynaklarının gelişimine katkıda bulunmayı sağlamaktır. İKMEP' in hedefi ise seçilen pilot illerde yerel seviyede iş piyasası ihtiyaç analizi hazırlamak ve meslek standartları oluşturmak, iş hayatının ihtiyaçlarına uygun olarak modüler eğitim programlarını hazırlamaktır. Projede diğer bir hedef ise yönetici ve eğitici personelin beceri ve yeterliliklerini artırmaktır. Genelde tüm üniversiteleri ilgilendiren bu çalışmaların yanında meslek yüksek okulları kapsayan içinde SHMYO'nunda bulunduğu önemli bir proje de insan kaynaklarının mesleki eğitim yoluyla geliştirilmesi ve uluslar arası standardı oluşturma çalışmasıdır. İKMEP öğrenci merkezli eğitimi ilke kabul etmiş bir projedir. Bu projenin aktiviteleri aşağıdaki başlıkta toplanabilinir. İnsan Kaynaklarının Mesleki Eğitim Yoluyla Geliştirilmesi (İKMEP) Projesi Avrupa Birliği tarafından finanse edilen İnsan K a y n a k l a r ı n ı n M e s l e k i E ğ i t i m Yo l u y l a Geliştirilmesi Projesi (İKMEP), Milli Eğitim Bakanlığı ve Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) işbirliğinde uygulanmış ve 2008 yılında başlayan proje 2010 Haziran'da tamamlanmıştır. Projenin bütçesi; 10 milyon Avro donanım ve 5,4 milyon Avro hizmet alımına tahsis edilmiş olup toplam 15,4 milyon Avrodur. 1-Eğitim ve Öğretim Programlarını Yeniden Düzenlenmek Meslek Yüksekokullarının öğretim elemanları, MEB alan uzmanı öğretmenleri ve program koordinatörleri, akademik uzmanlar, sektör ve sivil toplum kuruluşu temsilcilerinin katılımıyla 52 adet programın mesleğe ilişkin işlem analizleri, yeterlik tabloları, ders bilgi formları, modül bilgi tabloları ve taslak öğretim programları tamamlanmıştır. Mesleki Ortaöğretim ile Meslek Yüksekokullarında (MYO) mevcut olan 64 mesleğin müfredatı, Avrupa Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesine uygun olarak hazırlanmıştır. Bu hazırlanan programlar arasında sağlıkla ilgili 4 farklı program mevcut olup bunlar İlk ve Acil Yardım, Anestezi, Tıbbi Görüntüleme ve Laboratuar Teknikerliği bölümleridir. İKMEP, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan Diyarbakır, Elazığ, Erzurum, Gaziantep, Kahramanmaraş, Malatya, Şanlıurfa ve Van olmak üzere 8 pilot ilde uygulanmıştır. Proje, sektör bazında pilot çalışma yaklaşımını benimsemiş olup, Bilişim, Elektrik-Elektronik, Makine, Metal, Otomotiv, Tekstil, Turizm ve Gıda olmak üzere toplam 8 sektörü kapsamı içine almıştır. Projenin faaliyetleri 16 Mesleki Orta Öğretim (örgün eğitim), 5 Mesleki Eğitim Merkezi (yaygın eğitim) ve 8 YÖK'e bağlı Meslek Yüksekokulu olmak üzere toplam 29 eğitim kurumunda yürütülmüştür. Bu gruba ilave olarak SHMYO programları arasından seçilen 4 program da (Paramedik, Görüntüleme, Anestezi ve Laboratuar teknikerliği) proje kapsamına alınmıştır (11). 2-Mesleki Eğitim Konusunda Farkındalık Yaratmak İKMEP'in mesleki eğitim konusunda faaliyet göstermesi nedeniyle, projenin tanıtımı ve farkındalık oluşturma çalışmaları ön plana çıkmıştır. Bu kapsamda, proje pilot illerinde bilgilendirme seminerleri, mesleki eğitim almış kişilerin iş hayatındaki başarı hikâyelerine yer veren kariyer günleri, seçilen meslek alanlarına dair broşürler, proje bülteni, web sayfası hazırlanmış ve hayat boyu öğrenme ve girişimcilik konularında ulusal ve uluslararası seminer ve konferanslar düzenlenmiştir. İKMEP' in genel amacı nitelikli işgücünün katılımı ile Doğu ve Güneydoğu bölgelerindeki küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelişimini ve rekabet edilebilirliğini teşvik etmektir. 3-Mesleki Eğitim Ekipmanı Sağlamak Projede yeterliğe dayalı geliştirilen modüler müfredatların uygulanmasında eğitimin etkinliğini artırmak için atölye ve laboratuara yeterli sayı ve nitelikte eğitim ekipmanı alınması yer almıştır. Bu hedef çerçevesinde yazılı eğitim öğretim materyallerinin geliştirilmesi sonrası atölye ve İKMEP' in özel amacı ise hayat boyu öğrenme perspektifinde, işgücü piyasası ile meslek yüksekokulları ve mesleki teknik ortaöğretim kurumları arasında istihdam amaçlı birlikteliğin sağlanması yoluyla, mesleki eğitimin 6
5 Sağlık ve Toplum Yıl:21, Sayı: 2 Mayıs-Ağustos 2011 laboratuarlara yönelik eğitim ekipmanı alınmıştır. Bu anlamda 16'sı mesleki ve teknik orta öğretim kurumu ve 8'i de meslek yüksek okulu olmak üzere 24 pilot okul desteklenmiştir. SONUÇLAR Cumhuriyetin ilanından itibaren mevcut sağlık sorunları ve riskli sağlık grupları dikkate alınarak süreleri farklı olan kurslarla daha sonra okul isimleri ve unvanları değişen mekteplerle hekim dışı sağlık personeli yetiştirilmiştir. Ana çocuk sağlığı hizmetlerinde ebelerin, hasta bakımında hemşirelerin ve trahom, sıtma, tüberküloz, lepra ve frengi gibi hastalıklarına karşı tanı, tedavi ve koruyucu sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde sağlık memurlarının çok büyük hizmetleri olmuştur. 4-Hayat Boyu Öğrenmeye ve Girişimciliği Kazandırmak İKMEP de temel ilkelerden biride uluslararası düzeyde ve özellikle Avrupa Birliği içinde benimsenmiş hayat boyu öğrenme prensiplerine uyum sağlamaktır. Çalışmalar bu doğrultuda geliştirilen müfredatlar içerisinde girişimcilik özel olarak vurgulanmış ve pilot okulların öğretmen ve öğretim görevlileri girişimciliğin geliştirilmesi konusunda eğitilmişlerdir. Sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi yasası gereğince 1963 yılından itibaren ülkemizde uygulanması sırasında hekim dışındaki gereksinim duyulan sağlık personeli ihtiyacı ebeler, sağlık memuru ve çevre sağlığı teknisyenleri tarafından karşılanmıştır. Ayrıca hastanelerin anestezi, röntgen ve laboratuar birimlerinde görev alacak ve ortaokula dayalı dört yıllık bir eğitim sonrası teknisyenler yetiştirilmiştir. 5-Öğretmen ve Okul Yöneticilerinin Proje Çıktılarına Göre Eğitimlerini Yapmak Proje kapsamında yer alan pilot okulların öğretmen ve yöneticilerini iş analizleri, öğrenim yeterlilikleri hazırlama, ders konuları ve kredileri ile modülleri hazırlama süreçlerini içeren hizmet içi eğitim programları düzenlenmiştir. Ayrıca bu programları uygulayan Avrupa Birliği ülkelerinin bazılarına ziyaretler düzenlenmiş ve uygulamalara ait deneyimler paylaşılmıştır. Son yıllarda ülkemizde ayaktan veya yatarak tanı, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin sunumunda farklı sağlık insan gücüne ihtiyaç duyulmasının başında çağdaş teknolojilerinin kullanımındaki arayış sonucu yeni branş elamanlarının yetiştirilmesine neden olmuştur. Liseden sonra üniversiteler bünyesinde iki yıllık sağlık meslek yüksek okulları kurulmuş ve günümüzde 71 okulda 21 farklı alanda ön lisans düzeyinde teknisyen unvanlı eleman yetiştirilmektedir. 6-Sosyal Ortakların Katılımının Sağlanması İKMEP' de temel hedeflerden biri de iş dünyasının ve ülke ekonomisinin değişen ihtiyaçlarına paralel mesleki eğitim programları oluşturarak nitelikli insan gücü gelişimine katkıda bulunmak olduğu için, mesleki eğitimin en önemli aktörlerinden olan iş dünyası temsilcilerinin de proje çalışmalarına aktif olarak katılmaları önemli bir aktivite olarak projede yer almıştır. Bu amaçla işveren ve işçi kesimine ait sendika temsilcileri, kamu kuruluşu yetkilileri ve konu ile ilgili sivil toplum kuruluş temsilcileri yönlendirme ve paylaşım toplantılarına katılmışlardır. 21 farklı sağlık alanında ön lisans düzeyinde üniversitelerin sağlık meslek yüksek okullarında yürütülen bu programlarda genel olarak eğiticilere, uygulama alanlarına, öğrenci nitelliklerine, görev tanımlarına, ders saatleri ve kredilerine ait uyum sorunları yaşanmaktadır. Ayrıca yasal olarak bazı teknikerlerin görev, yetki ve sorumluluklarının tanımlanmamış olması hizmetin yürütülmesi sırasında sorunlara neden olmaktadır. Haziran 2010 tarihinde tamamlanan bu proje sonrası YÖK, üniversitelere gönderdiği bir yazı ile eğitim-öğretim yılında bünyelerinde bulunan MYO'lardaki mevcut programların bu projenin çıktılarını dikkate alarak uyumun sağlanmasını öngörmüştür. Bazı üniversiteler bu uyumu sağlamışlardır. Diğerleri ise pilot uygulamalar sonrası değerlendirme ve öneriler sonrası uyumu sağlayacaktır tarihinde çıkarılan bir yasa ile sağlık teknikerliklerinin mesleki tanımlarının yapılması, İKMEP'i destekleyen önemli yasal düzenleme olmuştur (12). Bologna anlaşması kapsamında YÖK, üniversitelerde bir dizi çalışma başlatmış olup özellikle Avrupa Yüksek Öğrenim alanı oluşturmak için ulusal yeterlilik çerçevesini üniversitelere entegre etmeyi temel hedef olarak kabul etmiştir. Bu aktivitelerin başında ortak diplomalar oluşturmak, Avrupa Kredi sistemini kullanmak ve eğitimde kalite güvence sistemini kurmak gelmektedir. 7
6 Türkiye'de Sağlık Teknikerliği Ön Lisans Eğitiminin Standardizasyonu Ön lisans düzeyinde ülkemizin iş ortamında ihtiyaç duyduğu meslek elemanlarını yetiştiren meslek yüksek okullarının bazı programlarını kapsayan, 2008 yılında YÖK tarafından başlatılan insan kaynaklarının mesleki eğitim yoluyla geliştirilmesi projesi 2010 yılında tamamlanmıştır. İKMEP projesi sonunda bazı meslek dallarına ait programların iş analizleri yapılarak derslerin isimleri, konuları ve krediler yeniden düzenlenmiştir. Sonuçta, mezundan beklenen bilgi ve beceriler dikkate alınarak modüler bir düzenleme ile eğitim programlarında standardizasyon sağlanmaya çalışılmıştır. Sağlık meslek yüksek okullarında yer alan dört program bu projede yer almış ve bu yeni düzenlemeye uygun olarak meslek yüksek okulları da programlarda revizyon yapmaya başlamışlardır. Sonuç olarak bu projenin yaygınlaştırılarak uygulamaya konulması ile sağlık meslek yüksek okullarında aynı programlar arasında eşgüdüm sağlanmış olacaktır. Sağlık Meslek Okullarında farklı programların bulunması nedeniyle programlar arasında iç uyum sorunları oluşmuştur. Öncelikle dört program dışındaki diğer sağlık programlarının da İKMEP ilkelerine uygun yeni modüleri hazırlanmalıdır. İKMEP uygulamaları kapsamına giren yüksek okullar arasında eşgüdüm ve izleme toplantıları düzenlenerek uygulamaları izlenerek değerlendirilmeli ve alınan sonuçlara göre gereken revizyonlar yapılmalıdır. KAYNAKLAR: 1.HIZEL, S., KUMBASAR, H. (2000). Neden Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulları Kuruldu? Ankara Üniversitesi Dikimevi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Yıllığı, 1(1). 2.ÇAKMAK, M. Sağlık Hizmetlerinde Verimlilik Analizi. I. Ulusal Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulları Sempozyumu Mayıs Ankara. 3.EGE, R.(1999). Atatürk ve Cumhuriyet Dönemi Sağlık Hizmetleri. Ankara: Türk Hava Kurumu Basımevi. 4.AKYAY, N. (1982). Osmanlı İmparatorluğu'nda Sağlık Örgütleri ve Sosyal Kuruluşlar. HÜ Toplum Hekimliği Bölümü Yayını No 20. Ankara. 5.Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı. (1964). Sağlık Çalışmalarında 40 Yıl (Yayın No: 303). Ankara: Ongun Kardeşler Matbaası. 6.DİRİCAN, R. (1973). Türkiye'de Sağlık Memurluğunun Kısa Tarihçesi. Dirim, 48 (11). 7.ÖZSARI S. H., VARLIK M. (1998). Sağlık Hizmetlerinin Cumhuriyet Dönemindeki Gelişimi ve Sağlıkta Yeniden Yapılanma. Yeni Türkiye, yıl 4, cilt 23-24, özel sayı, EylülAralık AYDIN, E. (2002). Türkiye'de Sağlık Teşkilatlanması Tarihi. Ankara: Naturel Kitap yayıncılık. 9.Gazi Üniversitesi SHMYO (2008). Geçmişten Geleceğe Sağlık Teknikerliği. Onur Matbaacılık, Ankara. Sayfa Yüksek Öğretim Kurulu, (2010) Yüksek Öğretimde Yeniden Yapılanma: 66 soruda Bologno Süreci Uygulamaları, Erişim: (http://www.yok.gov.tr/ content/view/887) Erişim Tarihi: 02/06/11 11.İnsan Kaynaklarının Mesleki Eğitim Yoluyla Geliştirilmesi Projesi (İKMEP). Erişim: (http://ikmep.yok.gov.tr/?page=yazi&c=2&i=84) Erişim Tarihi: 02/06/ sayılı Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Madde Tarihli, sayılı Resmi Gazete. ÖNERİLER Günümüze kadar sağlık ekibi içinde yer alan sağlık teknikerlerinin mesleklerine özgü görev tanımlarının yasal metni olmayışı ders programlarının hazırlanmasında ve mezuniyet sonrası iş ortamında sorunlara neden olmaktadır. Ancak tarihide yayımlanan resmi gazetede Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanuna yapılan ilave ile bazı sağlık tekniker ve teknisyenlerin meslek tanımları yapılmıştır. Yasada yapılan bu düzenlemede tanımı yapılan mesleklerin iş alanındaki görev yetki ve sorumlulukları ise bir yıl içerisinde Sağlık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliğe bırakılmıştır. Bu nedenle sağlık teknikerlerin mesleki dernek yetkilileri ile yüksek okul öğretim elemanları süreci takip etmeli ve yönetmelik hazırlama çalışmalarına katılmaları sağlanmalıdır. Meslek Yüksek Okullarında pilot olarak uygulanan İKMEP modeli okullar arasında ders adı, saati, kredisi ve konuları konusunda bir standardizasyon sağlamıştır. Ancak 21 ayrı sağlık programının dördünde pilot uygulama yapılmış olması ve bazı 8