Download "DI TCARET HADLERNN GELR ETKS: TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA"
1 DI TCARET HADLERNN GELR ETKS: TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA Doç. Dr. smail AYDOU * Ar. Grv. H. Gonca DLER ** ÖZET Türkiye de d ticaret hadlerinin hesaplanmasnda kullanlan ihracat ve ithalat deerlerindeki reel deimelere dayanarak, d ticarette oluan kazanç ve kayplarn miktarnn ekonomi için belirleyici olmas önem kazanmaktadr. Dolaysyla bu çalma, Türkiye de d ticaret hadlerinin gelir etkisinin belirlenmesinde genel olarak bir deerlendirme olana salamaktadr. Bu deerlendirme için Türkiye ekonomisinde dört önemli dönem belirlenmi ve yllarn kapsayan ihracat ve ithalat fiyat endeksleri veri olarak kullanlmtr. ABSTRACT Amounts of benefits and losts where are constituted foreign trade important determining for economy based on real changes in import and export values which are used in calculation of tems of trade in Turkey. Accordingly this study, provides an evaluation possibility to determine the effect of terms of trade on income. For this evaluation, four important term sets were determined and import export price index sdatas which are in are used. GR Ülkelerin d ticarette uluslararas rekabet gücünü gösteren deikenlerden birisi de d ticaret hadleridir. Bir ülkenin d ticaret hadlerinde oluacak olumsuz bir gelime o ülkenin uluslararas rekabet gücünü de etkileyecektir. Yani d ticaret hadlerinin bozulmas ithalata konu olan mallarn fiyatlarnn yükselmesine, ihracata konu olan mallarn fiyatlarnn ise dümesi anlamna gelmektedir. Öte * Afyon Kocatepe Üniversitesi, 5.5.B.F., 5ktisat Bölümü ** Afyon Kocatepe Üniversitesi, 5.5.B.F., 5ktisat Bölümü Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 892 yandan, d ticaret hadlerinin belirlenmesinde kullanlan ihracat ve ithalat fiyat endeksleri ile ülkenin gelir etkisi de hesaplanabilmektedir. Bu çalmada, yllar arasnda Türkiye de d ticaret hadlerinin hesaplanmasnda kullanlan ihracat ve ithalat fiyat endekslerindeki hareketlerden kaynaklanan gelir etkisi aratrlmtr. Öte yandan, aratrma kapsamna verimlilik konusu dahil edilmemitir. Sadece endekslerdeki dalgalanmalarn bölüüm etkisi varsaym geçerlidir. Gelir etkisinin aratrlmasnda, d ticareti genellikle açk veren ve ihracatndan elde ettii gelirlerini ithalatnn finansmannda kullanan ülkeler için bavurulan bir yöntem olan Nicholson yöntemi kullanlmtr. I. DI TCARET HADD KAVRAMI Bir ülkenin uluslararas rekabet gücünü gösteren makroekonomik deerlerden birisi de o ülkenin d ticaret hadleridir. D ticaret haddi kavram olarak, uluslararas ekonomik ilikilerde ülkelerin d ticaretten elde ettikleri gelirlerinin belirlenmesinde yaygn olarak bavurulan bir ölçü eklinde kullanlmaktadr. D ticaret haddi kavramnn ilk kez Ricardo ve Mill tarafndan ortaya atlm olduunu fakat ilk olarak Marshall n kulland ifade edilmektedir. 1 Marshall (1965) 2, d ticaret haddi kavramn mübadele oran, Pigou (1965) 3, reel mübadele oran, Taussig (1966) 4 ise, trampa ticaret hadleri olarak tanmlamaktadrlar. Hicks, d ticaret haddi kavramn genellikle bir ihracat ünitesinin ithalat ünitesine karlk deitirildii oran eklinde ifade etmektedir. 5 1 Kumbaracba, O.,1973, D#$ Ticaret Teorisi ve Uluslararas# Ekonomi, Ankara Üniversitesi 5T5A Yayn 37, Ankara 2 Marshall, A., 1965, Money, Credit and Commerce, Macmillan and Co. Limited, London 3 Pigou, A. C., 1965, Essay in Applied Economics, A. M. Kelley, New York 4 Taussig, F. W.,1966, International Trade, A. M. Kelley, New York 5 Barda, S. ve Alkin, E., 1973, D#$ Ticaret Teorisi, 3. Bask, Mente Matbaas, 5stanbul 90 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006)3 D ticaret haddi, en geni tanm ile ihracat fiyat endeksi ile ithalat fiyat endeksi arasndaki oran eklinde tanmlanabilir. 6 Ayrca d ticaret haddi, iki ülke arasndaki üretim imkanlar erisi ile tüketim kaytszlk erisinin teet olduu noktadan geçen paralel fiyat dorularnn belirttikleri deiim orandr. 7 D ticaret haddi, toplam harcamalar içinde d ticaretinin pay yüksek olan ülkelerde ödemeler dengesi ve ulusal gelire önemli ölçüde etki yapar. Ayrca d ticaret hadleri, ülkeler arasnda artan gelir farkllklarn da azaltc bir rol oynar. Yani d ticaret haddinin olumlu yönde ilerlemesi halinde, ülkenin kii bana düen gelir açsndan refahnda bir art gerçekleecektir. Ayrca Sfreddo (2004) 8, uluslararas fiyatlarn faktör verimlilii üzerine etkisinin ihracat ve ithalat fiyat esneklikleri arasndaki farktan kaynaklandn ifade ederek, d ticaret hadleri sabit olsa bile bu durumun hem igücü hem de sermaye sahiplerinin refah düzeyini reel olarak etkileyeceini savunmaktadr. Öte yandan Cashin ve Mcdermott (1998) 9, Harberger- Laursen- Meltzer in gelir etkisi görüünün d ticaret hadlerinde meydana gelen negatif geçici bir okun, o ülkenin sürekli gelirindeki azaltan daha çok oranda ülkenin cari gelirini azaltaca eklinde olduunu ifade etmektedirler. Buradan hareketle, d ticaretin özellikle de ihracatn bir ülkenin GSMH içindeki yerinin önemli olduu ortaya çkmaktadr. Yani ülkenin GSMH içinde ihracatnn art göstermesi d ticarette oluan kazançlarnn payn arttrmaktadr. Ayrca milli gelirdeki reel art hesaplayabilmek için deikenlerin cari deerlerinden gerçek durumu gösteren reel deerlere geçilmesi gerekmektedir. Bunun içinde d ticaret dengesinin uygun bir deflatör ile gösterilmesiyle d 6 Karluk, R., 2003, Uluslararas# Ekonomi Teori ve Politika, Beta Basm Yaym, 5stanbul 7 Kumbaracba, O., 1973, D#$ Ticaret Teorisi ve Uluslararas# Ekonomi,Ankara Üniversitesi 5T5A Yayn 37, Ankara 8 Sfreddo, C., 2004, International-Price and Terms of Trade Effects on Factor Productivity: International Comparisons, 9 Cashin, P. and Mcdermott, J., 1998, Terms of Trade Shocks and Current Account, IMF Working Paper, s.1-40 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 914 ticaret hadlerindeki deiimin gelir etkisi sayesinde ifade edilmesi gereklilii ortaya çkmaktadr. II. MLL GELRN HESAPLANMASINDA TOPLAM HARCAMA YAKLAIMI Bir ülkenin makro ekonomik açdan gelime düzeyini görebilmek için Gayrisafi Yurtiçi Hasla deerindeki deiikliklerin önemi büyüktür. Fakat Gayrisafi Yurtiçi Hasla sadece ülke içinde oluan haslay ele almaktadr. Ülkenin snrlar içinde yaratlan ve ülke dna çkarlan yada ülke dnda yaratlp da ülke içine sokulan deerlerin de göz önüne alnmas gerekmektedir. Bu durumda Gayrisafi Yurtiçi Hasladan Gayrisafi Milli Haslaya geçilmesi uygun olacaktr. Toplam harcama yaklam ile milli gelir hesaplamas yaplrken, ülkede belirli bir içinde üretilen nihai mal ve hizmetleri satn almak için ilgili yl yaplan harcamalar, tüketim, brüt yatrm, hükümet harcamalar ve net ihracat toplam kullanlmaktadr. 10 Y = C + I + XN Y : Milli Gelir C : Tüketim I : Yatrm XN : Net 5hracat (X M) X : 5hracat M : 5thalat Bu yöntemle milli geliri hesaplamak için ilgili kalemlerin sabit fiyatlarla ifade edilmesi gerekir. Yani milli gelirin içeriini oluturan kalemlerin uygun deflatörlerle deflate edilmesi hesaplama yaplrken yararl olacaktr. Milli gelir kalemlerinin deflate edilmesi için en uygun yöntem de milli muhasebe yöntemidir. Bu yönteme göre, dengeli cari hesaplarn reel büyüklüklerinin de benzer olarak yine dengeli olmas gerekmektedir Ünsal, E., 2003, Makro ktisat, Turhan Kitabevi Yaynlar, Ankara 11 Arsoy, E., 1997, D#$ Ticaret Hadlerinin Gelir Etkisi, s Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006)5 Y ' = C ' + I ' +(XN) ' Yukardaki formüle d ticaret hadlerinin gelir etkisi açsndan bakmak için Nicholson yöntemi kullanmamz gerekecektir. III. DI TCARET HADLERNN GELR ETKSNN HESAPLANMASINDA KULLANILAN NCHOLSON YÖNTEM Nicholson yöntemi, ithalat giderlerinin ihracat gelirlerinden büyük olduu ve bütün ihracat gelirlerini ithalatn finanse etmek için kullanan ülkelerde uygulanabilen bir yöntemdir. Bu yöntemin dier bir ismi de ithalat fiyat endeksi yöntemidir. Aadaki ekilde hesaplanmaktadr X 1 X G = X - = - = - X ' X ' 1 = Pm P x Pm Px Pm P x G : D Ticaret Kazanc P x : 5hracat Fiyat Endeksi P m : 5thalat Fiyat Endeksi X : 5hracat X ' : Sabit Fiyatlarla 5hracat Bu yöntemde, cari ihracat geliri ile baz ve cari ylda baz yl fiyatlaryla satn alnabilecek ithalat deerleri karlatrlmaktadr. D ticaret hadlerindeki deimelere göre reel milli gelirdeki art ve azallar belirlenebilmektedir. 12 Gökalp, M. F., 2000, Liberalizasyon Sürecinde Türkiye de D Ticaret Hadleri Trendi ve D Ticaret Hadlerindeki Deimelerin Gelir Etkisi D.E.Ü. 5.5.B.F. Dergisi, 15(1), s Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 936 IV. TÜRKYE DE DI TCARET HADLERNN GELR ETKSN GÖSTERMEK ÇN YAPILMI ÇALIMALAR Tablo 1. Türkiye de D Ticaret Hadlerinin Gelir Etkisini Gösteren Çalmalar Gelir Etkisi Tahmini Yapanlar Tahminin Yapld Dönem Tahminin Yapld Yöntem N. SER5N G t = X t ( P x t t (P mt - 1) H. BOYSAL F. BALIKÇIORLU G = G = X - X ' Pm X - X ' Pm A. AKAT 1984 G t = X t ( 1-(P m t /Px t )) F. DÜLGER G = X - X ' Pm G t X t P x t M t P m t X ' : t Döneminde D Ticaret Kazanc : t Döneminde 5hracat : t Döneminde 5hracat Fiyat Endeksi : t Döneminde 5thalat : t Döneminde 5thalat Fiyat Endeksi : Sabit Fiyatlarla 5hracat 94 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006)7 Serin (1981) 13, gelir etkisini Nicholson yönteminden farkl olarak bir formül kullanm ve yllar arasnda d ticaret hadlerindeki toplam gelir kaybn 34.4 milyar TL. eklinde hesaplamtr. Boysal (1982) 14, yllar arasndaki gelir etkisini çeitli deflatörler kullanarak, Nicholson ve dier yöntemlere göre hesaplamtr. Boysal, çeitli deflatörler kullanarak gelir etkisinin hesaplanmas neticesinde de farkl sonuçlar elde etmitir. Balkçolu (1988) 15, yllar arasnda d ticaret hadlerinin gelir etkisini Nicholson yöntemini kullanarak hesaplamtr. Balkçolu, d ticaret hadlerinin gelir kaybn 11 milyon $ olarak hesaplamtr. Akat (1984) 16, çalmasnda d ticaret hadlerinin reel gelir etkisini tablo 1 de gösterildii gibi Nicholson yönteminden farkl bir formül kullanarak hesaplamtr. Fakat nominal gelir etkisini hesaplarken Nicholson yöntemini kullanmtr. Dülger (1994) 17, d ticaret hadlerinin gelir etkisinin hesaplanmasnda Nicholson yöntemini kullanm ve yllar arasnda inceledii dönem için toplam gelir kaybn milyon $ olarak bulmutur. 13 Serin, N., 1981, Kalk#nma ve D#$ Ticaret; Azgeli$mi$ Ülkeler ve Türkiye Yönünden, A.Ü.S.B.F. Yaynlar, Ankara 14 Boysal, H., 1982, Milli Gelirin Sabit Fiyatlarla Haz#rlanmas#nda D#$ Alem Kalemlerine li$kin Sorunlar, ODTÜ Gelime Dergisi, 9(1), s Balkçolu, F., 1988, Türkiye de D#$ Ticaret Hadleri De<i$melerinin Gelir Etkisi , 5GEME Yayn, Ankara 16 Akat, A., 1984, Alternatif Büyüme Stratejileri, 5letiim Yaynlar, 2. Bask, 5stanbul 17 Dülger, F., 1994, D#$ Ticaretin Gelir Etkisi: Türkiye çin Bir Deneme , ODTÜ Gelime Dergisi, 21(4), s Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 958 V. ANALZ SONUÇLARI VE DE(ERLENDRME Tablo Dönemi D Ticaret Hadleri Gelir Etkisi (2003=100) Gelir Etkisi YILLAR 1/Px 1/Pm (1/Pm) (Milyon $) (1/Px) Dönemine (D01a Aç0lma ve Liberalle1me Süreci) Ait Sonuçlar döneminde ihracat fiyatlarnda, 1987 yl hariç, genel olarak bir deime yoktur ylnda endeks e 96 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006)9 yükselmitir. Bu ylda Türkiye nin ihracatnda yllk yüzde deimenin pozitif olduu görülmektedir döneminde ithalat fiyatlarnda da, bir deime yaanmamaktadr. Ancak 1986 ylnda endeks, bir önceki yla göre önemli bir düü gerçekletirmitir ve endeks e gerilemitir. 24 Ocak kararlarnn da etkili olduu bu dönemde, ithalat kstlayc ve yasaklayc engellerin yava yava kalkmaya balamasyla d ticaret kolaylam, tevik sistemi gelimekte ve d ticaret hadlerinin arta geçtii görülmektedir. Bu dönemde toplam gelir etkisi, ihracat fiyat endeksindeki iyileme neticesinde artm ve 31.6 milyon $ seviyesine çkmtr Dönemine (Aç0k Ekonomi) Ait Sonuçlar döneminde ihracat kazanc, özellikle 1994 ylndaki krize kadar genel anlamda yükselme trendi içindedir ylnda ihracat kazanc, krizin de etkisiyle bu dönemin genel trendine göre bir miktar daha artt görülmektedir döneminde ithalat giderlerinde de, genel olarak bir art yaanmtr. Bu arada 1993 ylnda bir önceki yla göre, ithalat giderinde önemli ölçüde artma gerçeklemitir. Bu da bir krizin yaanacana dair bir sinyal olarak alglanabilir. Ancak 1994 ylnda yine krizin etkisiyle bir önceki yla göre önemli bir düüün yaand görülmektedir. Türkiye ekonomisinin dünya ekonomisi ile bütünlük salamaya balad dönem olarak kabul edilen bu dönemde, d ticaret hadleri art göstermitir. Fakat Körfez krizi ve 1990 l yllarda gözlemlenen ekonomideki daralma eilimi d ticaret hadlerinin etkilenmesine neden olmutur. Bu etkinin sonucunda d ticaretten elde edilen toplam gelir, milyon $ olarak gerçeklemitir Dönemine (1994 Krizi Sonras0; Sabit Döviz Kuru) Ait Sonuçlar döneminde ihracat fiyatlar, genel olarak deiim eilimi göstermemektedir. Fakat 1995 ylnda ihracat fiyatlarnn, 1994 ylnda kriz yaanmasna ramen, bir önceki yla göre önemli bir art gösterdiini belirtmek gerekmektedir. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 9710 döneminde ithalat fiyatlarna bakldnda da bir deime yaand gözlemlenmemektedir. Benzer bir ekilde ithalat fiyatlar da ihracat fiyatlar gibi 1995 ylnda bir önceki kriz ylna göre önemli miktarda art göstermitir. Daha sonra 1997 ylnda da yine önemli bir art yaanmtr. Bu yldan itibaren ithalat fiyatlarnda düü yaanrken, 2000 ylnda, 2001 ylnda yaanacak krizin habercisi olarak çok büyük meblada bir art gerçeklemitir. 5 Nisan 1994 ylndaki kararlar sonucunda uygulanan istikrar tedbirleri ile yurtiçi talep daralmas yaanm ve buna bal olarak ithalat da azalma gerçeklemitir. Dolaysyla ithalat fiyat endeksi yükselmi, ihracat fiyat endeksi dümü ve d ticaret hadleri olumsuz etkilenmitir. Bu dönemde toplam gelir etkisi, milyon $ olmutur Dönemine (2000 Kas0m ve 2001 ubat Krizleri Sonras0; Esnek Döviz Kuru) Ait Sonuçlar yllar arasnda ihracat kazançlar, genel olarak yükselme eilimindedir. Özellikle 2004 ylnda ihracat kazancnn bir önceki yla göre, daha fazla artt görülmektedir. Ayn dönem için ithalat giderleri ise, yldan yla giderek art göstermektedir. Yine 2004 ylnda ihracat geliri gibi ithalat gideri de bir önceki yl oranla oldukça yüksek miktarda artmtr. Kasm 2000 ve Uubat 2001 krizlerinin arlnn youn olarak yaand bir dönem olmas nedeniyle bu dönemde d ticaret hadleri geçen dönemlere nazaran oldukça düük bir seyir izlemitir. Özellikle 2002 ylnda, 2000 ve 2001 krizlerinin etkileri net bir biçimde ortaya çkmtr yl baz yl olarak kabul edildii için o ylda gelir etkisi hesaplanmamtr. Bu dönemde toplam gelir etkisi, 8,03 milyon $ a kadar gerilemitir. SONUÇ Uluslararas piyasalarn giderek küreselleme eilimlerinin artmasyla birlikte ülkelerin d ticarette rekabet edebilme kriterleri de arlk kazanmtr. Bu kriterlerin banda da d ticaret hadleri gelmektedir. Dolaysyla d ticaret hadlerine gelir etkisi cephesinden bakldnda ülkeler için önemli olduu ortaya çkmaktadr. 98 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006)11 Sürekli açk vererek ihracat gelirlerini ithalat giderlerini karlamak için kullanan ülkeler için daha uygun olduu düünülen Nicholson yöntemiyle Türkiye için yllarn kapsayan d ticaret hadlerinin gelir etkisi hesaplanmtr. Seçilen bu dönemin özellikle 1994, Kasm 2000 ve Uubat 2001 krizlerini kapsayan bir ekilde seçilmi olmas önemli bir faktördür. Kriz dönemlerinin ortak bir özelliinin, ithalat giderlerinin önemli miktarda art eiliminde olduu söylenebilir. Dolaysyla da bu durumun d ticaret hadlerine olumsuz yansd görülmektedir. Yani ihracat fiyat endeksinin kriz döneminde dütüünü ve ithalat fiyat endeksinin de yükseldiini ifade edebiliriz. D ticaret hadlerinin de gelir etkisi açsndan deerlendirmesi yapldnda, özellikle kriz dönemlerinde önemli ölçüde dütüü ortaya çkmaktadr. Bu durum Uubat 2001 krizinden sonra 2002 ylnda bariz olarak görülmektedir ylnda d ticaret hadlerinin gelir miktar 9,0247 milyon $, 2001 ylnda gelir miktar 2,3467 milyon $, 2002 ylnda ise 0,2918 milyon $ olarak gerçeklemitir. Çalmamzda incelen yllar arasnda d ticaret hadlerinin toplam gelir etkisi yani toplam gelir miktar milyon $ olarak hesaplanmtr. KAYNAKÇA AKAT, A., 1984, Alternatif Büyüme Stratejileri, 5letiim Yaynlar, 5stanbul ARISOY, E., 1997, D#$ Ticaret Hadlerinin Gelir Etkisi, s BALIKÇIORLU, F., 1988, Türkiye de D#$ Ticaret Hadleri De<i$melerinin Gelir Etkisi , 5GEME Yayn, Ankara BARDA, S. ve ALK5N, E., 1973, D#$ Ticaret Teorisi, Mente Matbaas, 3. Bask, 5stanbul BOYSAL, H., 1982, Milli Gelirin Sabit Fiyatlarla Haz#rlanmas#nda D#$ Alem Kalemlerine li$kin Sorunlar ODTÜ Gelime Dergisi, 9(1), s Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 9912 CASH5N, P. and MCDERMOTT, J., 1998 Terms of Trade Shocks and Current Account, IMF Working Paper, s.1-40 DÜLGER, F., 1994, D#$ Ticaretin Gelir Etkisi: Türkiye çin Bir Deneme , ODTÜ Gelime Dergisi, 21(4), s GÖKALP, M. F., 2000, Liberalizasyon Sürecinde Türkiye de D#$ Ticaret Hadleri Trendi ve D#$ Ticaret Hadlerindeki De<i$melerin Gelir Etkisi, D.E.Ü. 5.5.B.F. Dergisi, 15(1), s KARLUK, R., 2003, Uluslararas# Ekonomi Teori ve Politika, Beta Basm Yaym, 5stanbul KUMBARACIBAUI, O., 1973, D#$ Ticaret Teorisi ve Uluslararas# Ekonomi, Ankara Üniversitesi 5T5A Yayn 37, Ankara MARSHALL, A., 1965, Money, Credit and Commerce, Macmillan and Co. Limited, London P5GOU, A. C., 1965, Essay in Applied Economics, A. M. Kelley, New York SER5N, N., 1981, Kalk#nma ve D#$ Ticaret; Azgeli$mi$ Ülkeler ve Türkiye Yönünden, A.Ü.S.B.F. Yaynlar, Ankara SEY5DORLU, H., 1998, Uluslararas# ktisat, Güzem Yaynlar, 5stanbul SFREDDO, C., 2004, International-Price and Terms of Trade Effects on Factor Productivity: International Comparisons, TAUSS5G, F. W., 1966, International Trade, A. M. Kelley, New York ÜNSAL, E., 2003, Makro ktisat, Turhan Kitabevi Yaynlar, Ankara 100 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006)13 EKLER EK Dönemi D Ticaret Rakamlar hracat thalat Cari Fiyatlarla YILLAR (Milyon $) (Milyon $) D01 Aç0k (Milyon $) Kaynak: Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) 10114 EK Dönemi D Ticaret Hadleri (2003=100) YILLAR Px Pm Px / Pm Kaynak: 102 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C.VIII,S.1, 2006) Benzer belgeler
EYLÜL 2012 BANKALARIN KRED VERME DAVRANIfiI ÜZER NE AS METR K B LG N N ETK S ve REEL SEKTÖR YANSIMASI (TÜRK YE ANAL Z 2002-2010) Dr. fiehnaz Bak r Yi itbafl BANKALARIN KRED VERME DAVRANIfiI ÜZER NE AS Detaylı www.seyfettinartan.gen.tr/dysoru.pdf
Doru-Yanl Sorular: 1. nsan ihtiyaçlarn dorudan ya da dolayl olarak karlama özelliine sahip ve bu amaçla kullanlmaya hazr olan fiziksel varlklara hizmet denir. 2. Tüketicinin ihtiyaçlarn dorudan karlayan Detaylı Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav
Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav Bu bildiride ilk önce dünya ekonomisinin son yıllarda sürüklenmekte olduu dengesizliklere ilikin veri ve bilgiler sunulacak, tartıılacak Detaylı NASIL B R BÜTÇE POL T KASI? Ara. Gör. Burcu GED Z Celal Bayar Üniversitesi..B.F. ktisat Bölümü, Manisa
YÖNET M VE EKONOM Y l:2002 Cilt 9 Say :12 Celal Bayar Üniversitesi..B.F. MAN SA TÜRK YE DE TEKNOLOJ K YAPI VE DI T CARET ÜZER NDEK ETK LER Doç. Dr. Kemal ÇELEB Celal Bayar Üniversitesi BF Maliye Bölümü Detaylı Olivera - Tanzi Etkisi: Türkiye Üzerine Ampirik Bir Çalışma *
T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Ana Bilim Dalı TÜRKİYE NİN DIŞ BORÇ SORUNU VE KRİZ ETKİLERİ Ayten OLCAR Yüksek Lisans Tezi Çorum 2013 TÜRKİYE NİN DIŞ BORÇ SORUNU VE KRİZ ETKİLERİ Detaylı 1990 YILINDAN SONRA YAŞANAN EKONOMİK KRİZLERİN KÜÇÜK ve ORTA BÜYÜKLÜKTEKİ İŞLETMELER (KOBİ) ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI 1990 YILINDAN SONRA YAŞANAN EKONOMİK KRİZLERİN KÜÇÜK ve ORTA BÜYÜKLÜKTEKİ İŞLETMELER (KOBİ) ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ YÜKSEK Detaylı PARASAL BİRLİĞİN ÜYE ÜLKELER AÇ İSİNDAN FAYDA VE MALİYETLERİ
Ankara Avrupa Çal ışmalar ı Dergisi Cilt:2 Say ı:4 (Bahar: 2003) s. 103-121 PARASAL BİRLİĞİN ÜYE ÜLKELER AÇ İSİNDAN FAYDA VE MALİYETLERİ Ar ş. Gör. M. Kemal DEĞER (*) ş. Gör. Lütfü ÖZTÜRK (** ) Ar ABSTRACT Detaylı Dış Ticaret Hadlerinin Dış Ticaret Dengesine Etkisi: Harberger- Laursen-Metzler Hipotezinin Türkiye Uygulaması
Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2014, 1(2), 103-129 Optimum Journal of Economics and Management Sciences, 2014, 1(2), 103-129 Dış Ticaret Hadlerinin Dış Ticaret Dengesine Etkisi: Harberger- Detaylı Sosyal Güvenlik Nereye Do ru Gidiyor?
IBM Global Social Segment Haziran 2007 Sosyal Güvenlik Nereye Do ru Gidiyor? 15 Bat Avrupa ülkesindeki sosyal güvenlik yönetimi CEO lar ile yaplan görümeler Hazrlayanlar: Prof. Dr. Paul SCHOUKENS Prof. Detaylı Gelişmiş ve Azgelişmiş Ülkelerde Ekonomik Büyüme Dinamikleri: Bir Panel Veri Analizi
Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi International Journal of Alanya Faculty of Business Yıl:2012, C:4, S:1, s.127-136 Year:2012, Vol:4, No:1, s. 127-136 Gelişmiş ve Azgelişmiş Ülkelerde Ekonomik Detaylı YÖNET VE ASTLAR ARASINDAK ANLA MAZLIKLARIN
Yönetici ve Astlar Arasndaki Anlamazlklarn Çözümüne Yönelik Bir Ararma HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJLER DERG OCAK 2008 CLT 3 SAYI 3 (21-38) YÖNET VE ASTLAR ARASINDAK ANLAMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜNE YÖNELK BR ARATIRMA Detaylı VE HAVZA TEMELL L SINIRLARI ÖNER S
Ege Corafya Dergisi, 18/(1-2) (2009), 73-84, zmir Aegean Geographical Journal, 18/(1-2) (2009), 73-84, Izmir TURKEY DAR SINIRLARA DAYALI PLANLAMANIN DETRLEBLRL VE HAVZA TEMELL L SINIRLARI ÖNERS Changeability Detaylı THE EFFECTS OF FOREIGN TRADE ON EMPLOYMENT: THE CASE OF TURKISH MANUFACTURING INDUSTRY
Süleyman Demirel Üniversitesi Đktisadi ve Đdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2010, C.15, S.2 s.259-281. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2010, Detaylı İSTATİSTİK ARAŞTIRMA DERGİSİ Journal of Statistical Research
TÜİK İSTATİSTİK ARAŞTIRMA DERGİSİ Journal of Statistical Research Cilt-Volume: 08 Sayı-Number: 03 Aralık-December 011 ISSN 1303-6319 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU Turkish Statistical Institute TÜİK İSTATİSTİK Detaylı Amerikan ç Savaı ve Mısır: Pamuk Örneinde Mısır Modernlemesi ve Amerikan ç Savaı nın Sürece Olan Katkısı
Amerikan ç Savaı ve Mısır: Pamuk Örneinde Mısır Modernlemesi ve Amerikan ç Savaı nın Sürece Olan Katkısı American Civil War and Egypt: Modernization of Egypt in the case of Cotton and the Contribution Detaylı MÜSTAKİL SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ Sütlüce Mah. İmrahor Cad. No: 28 34445 Beyoğlu-İstanbul Tel: +90 212 222 04 06 Faks: +90 212 210 50 82
79 MÜSTAKİL SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ Sütlüce Mah. İmrahor Cad. No: 28 34445 Beyoğlu-İstanbul Tel: +90 212 222 04 06 Faks: +90 212 210 50 82 www.musiad.org.tr musiad@musiad.org.tr MÜSİAD Araştırma Detaylı OSMANLI NIN SON DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE DE DIŞ TİCARETİN GELİŞİMİ
Osmanlı nın Son Döneminden Günümüze Türkiye de Dış Ticaretin Gelişimi 55 OSMANLI NIN SON DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE DE DIŞ TİCARETİN GELİŞİMİ Burcu KILINÇ SAVRUL Araş. Gör. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Detaylı S E T A S i y a s e t, E k o n o m i v e T o p l u m A r a ş t ı r m a l a r ı V a k f ı w w w. s e t a v. o r g A ğ u s t o s 2 0 1 0
seta Analiz. S E T A S i y a s e t, E k o n o m i v e T o p l u m A r a ş t ı r m a l a r ı V a k f ı w w w. s e t a v. o r g A ğ u s t o s 2 0 1 0 GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ERDAL TANAS KARAGÖL S E T A A N A Detaylı 21. YÜZYILIN LK ÇEYRENDE TÜRKYE NÜFUSUNDA NE DET? WHAT HAS CHANGED IN THE POPULATION OF TURKEY IN THE FIRST QUARTER OF THE 21 st CENTURY?
Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 5 Sayı: 21 Volume: 5 Issue: 21 Bahar 2012 Spring 2012 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 21. YÜZYILIN Detaylı Enflasyon Hedeflemesi ve Türkiye de Uygulanabilirliğinin Değerlendirilmesi
Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2004/2 : 18-37 Enflasyon Hedeflemesi ve Türkiye de Uygulanabilirliğinin Değerlendirilmesi Tahir Büyükakın * Cemil Erarslan ** Özet: Döviz kuru ve Detaylı TÜRKİYE DE AR GE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN VAR MODELİ İLE ANALİZİ
Journal of Yasar University 2010 20(5) 3320 3330 TÜRKİYE DE AR GE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN VAR MODELİ İLE ANALİZİ RESEARCH AND DEVELOPMENT INVESTMENTS IN TURKEY AND THE RELATIONSHIP Detaylı Ferdi ÇELİKAY. An Analysis of the Period of Change Experienced In European Union Budget Revenue Items
Avrupa Birliği Bütçesi Gelir Kalemlerinde Yaşanan Değişim Sürecinin Analizi 1 Semih BİLGE Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Detaylı YÖNET M VE EKONOM Y l:2005 Cilt:12 Say :1 Celal Bayar Üniversitesi..B.F. MAN SA
YÖNET M VE EKONOM Y l:2005 Cilt:12 Say :1 Celal Bayar Üniversitesi..B.F. MAN SA Do rudan Yabanc Sermaye Yat r mlar nda Çok Uluslu irketlerin Çin Pazar na Yönelme E ilimleri Türkiye Yönünden Bir De erlendirme Detaylı Yrd.Doç.Dr., Kafkas Üniversitesi İktisat Bölümü, karakasadem@gmail.com. 8
(3) BÖLGESEL EKONOMİK GÜÇ MERKEZİ OLMA YOLUNDA TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNİN KARŞILAŞTIRMALI GÖRÜNÜMÜ: YENİDÜNYA DÜZENİNDE YENİ CAZİBE MERKEZİ (mi?)* Yrd. Doç. Dr. Adem KARAKAŞ 7 Derya Nur KARAKAŞ 8 ÖZET Detaylı Neoliberal Küreselleme Kalkınma için Bir Fırsat mı, Engel mi?
ERC Working Paper in Economic 04/09 August 2004 Neoliberal Küreselleme Kalkınma için Bir Fırsat mı, Engel mi? Fikret enses ktisat Bölümü Orta Dou Teknik Üniversitesi Ankara 06531 Economic Research Center Detaylı Dokuz Eylül Üniversitesi Yayın Geliş Tarihi: 16.03.2011