İnovasyon fikrinin benzersizliği nasıl ölçülebilir?
Projelerde ticari boyut nasıl yansıtılabilir? Bu konuda her teklifte olmazsa olmazlar nelerdir?
Proje teklifini sunmadan önce hangi seviyede pazar araştırması yapmak gerekir?
Proje kapsamındaki fikri ve sınaî mülkiyet konusunda bilinmesi gerekenler nedir?
Projenin sonuçlarını da yansıtacak şekilde firmanın ileriye dönük projeksiyonu ne seviyede yapılmalıdır?
Firmanın ticari ve üretim kapasitesi ile İK yapısının yeterliliği ne düzeyde olmalıdır?
KOBİ Aracı projesine teklif sunacak firmaların izleyebileceği basit bir yol haritasında neler olmalıdır?
1. İnovasyon fikrinin benzersizliği nasıl ölçülebilir?
► Pazarın ve teknolojinin mevcut durumu ile var olan ihtiyacı açıkça tanımlayabilmek çok önemlidir. Bir problemin tanımlanması durumunda o problemin o ana kadar neden çözümsüz kaldığı ya da projede gerçekleştirilmek istenen inovasyon fikrinin bugüne kadar neden yapılamamış olduğu olabildiğince net belirtilmelidir.
► Konuyla ilgili olan entelektüel varlıklara veya inovasyon fikrinin benzersizliğine yönelik çeşitli veritabanlarından (ESPACE, CORDIS, vb.) yapılan araştırmalar ve konuya yönelik literatür çalışmasının ortaya konması bu algıyı güçlendirebilir. Ek olarak, pazarda var olan ürünlerle (maliyet, üretim yöntemi, vb. konularda) kıyaslamalı analizin yapılması ve projenin bu alternatiflere getirdiği iyileştirmelerin proje teklifinde yer alması gerekir. Ayrıca çeşitli sivil toplum kuruluşlarının ve Avrupa Komisyonu’nun sağladığı sektörel raporların değerlendirilmesi, projeye konu olan problemin/iş fırsatının varlığını hala koruduğunun gösterilmesi için etkili olacaktır.
► Yazılım sektörü ve benzer özellikler gösteren sektörlerde inovasyonun pazar liderleri tarafından yapılmasının zorluğu (yapılamadığı) ve atak ve esnek olan şirketlerin bu yenilikleri kolayca gerçekleştirerek pazarda kendilerine yer açabilecekleri vurgusu da yapılabilir.
2. Projelerde ticari boyut nasıl yansıtılabilir? Bu konuda her teklifte olmazsa olmazlar nelerdir?
► Öncelikli olarak pazarı doğru sınıflandırabilmek ve firmanın stratejisine uygun pazarları hedefleyebilmek önemlidir. Doğru pazarın hedeflenmediği projelerde, pazar çalışması da dolaylı olarak yanlış bilgiler verecektir. Coğrafi sınırlarla kısıtlı kalmadan, küresel pazarlara hitap eden yenilik fikirleri diğer projelerden bir adım önde olacaktır.
► Projeye konu olan ürünün/sistemin mevcutta bir pazarı olmayabilir. Bu noktada firmanın yeni pazar yaratabilme gücünü ifade edebilmek önemlidir. En yakın rakiplerin pazarlarını incelemek, “bu sistemin rakibi yok” demekten daha faydalı olacaktır.
► Sayısal veriler sunarak pazar boyutu desteklenmelidir. Potansiyel müşteriler ile yapılacak iş modellerinin tanımlanması ve muhtemel müşteri bilgilerinin paylaşılması pazar büyüklüğünü aktarmada faydalı olacaktır. Ayrıca mümkünse, proje çıktısının pazara ulaşmasını sağlayacak son kullanıcı(lar)dan niyet mektubu (letter of intend) almak projeyi pazara ulaşma konusunda güçlendirecektir.
► Pazar boyutu için yatırım geri dönüşü (Return on Investment - RoI), 5 senelik nakit akışı, cirodaki ve personeldeki değişimin yansıtılması gerekmektedir. Bunlara ek olarak pazarın potansiyeli ve büyüme oranı da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu büyüme oranına etki edebilecek kanunlar ve yönetmeliklerin bilinmesi ve tanımlanması olumlu bir algı yaratmak için önemlidir.
3. Proje teklifini sunmadan önce hangi seviyede pazar araştırması yapmak gerekir?
► Bu konu Faz 1 ve Faz 2 projeleri için farkılık gösterir. Faz - 1 projesi sunarken varolan pazarlar doğru sınıflandırılıp, bir pazar hedeflendikten sonra (sektörel derneklerin sunduğu) hazır raporlardan yararlanılabilir. Bir önceki maddede belirtilen çalışmaların yapılmasının ana amaçlarından bir tanesi proje sahibi firmanın pazara hâkim olduğu konusunda değerlendiricileri ikna etmesidir. Faz 2’de ise detaylı bir pazar analizi yapmış olmak gerekir. Henüz proje konusuyla ilgili bir pazar oluşmamışsa pazar potansiyeli ile ilgili bilgiler verilebilir.
► Hedeflenen pazarı iyi tanımak, o pazara ulaşabilecek stratejiyi anlatmak önemlidir. Pazar ne kadar büyük olursa olsun o pazara nasıl ulaşabileceğini aktaramayan proje teklifleri geri planda kalacaktır. Pazara ulaşma konusunda zorluk çıkarabilecek bariyerler (kanunlar, vb.) ve bu zorlukları aşmak üzere geliştirilecek stratejiler (ortaklıklar, vs.) doğru tanımlanmalıdır.
► Potansiyel kullanıcılar ile birlikte rakipleri tanımlamak, inovasyon sonucunun bu rakiplere göre güçlü-zayıf yönlerini ve avantajlarını mümkünse bir tablo halinde aktarabilmek önemlidir.
4. Proje kapsamındaki fikri ve sınaî mülkiyet konusunda bilinmesi gerekenler nedir?
► Hedeflenen pazarlardaki fikri mülkiyet durumu (benzer ürünler/süreçler var mı, bu ürünler nasıl korunuyor) araştırılmalıdır. Eğer bu pazarlarda faaliyete yönelik engeller varsa bunlar tanımlanmalı bu engellerin nasıl aşılacağına yönelik eylemler anlatılmalıdır. Eğer geliştirdiğiniz üründe kullandığınız patentli teknojiler varsa çeşitli patent veritabanlarından (Espace, Google Patents, vb.) ürünü satmayı hedefledğiniz ülkelere yönelik faaliyet serbetlik çalışması (Freedom to Operate) yapılabilir. Bu çalışma beyana dayalıdır ve Faz 1 başvurularında çok fazla detaylandırılmasına gerek yoktur.
► Eğer inovasyon çalışmasının sonuçlarına ya da inovasyon çalışmasının parçalarına yönelik koruma amaçlı önlemler (patent başvurusu, vb.) alındıysa bunlar mutlaka proje teklifinde belirtilmelidir.
► Patent vekilliği yapan firmalar Faz 1 ve/veya Faz 2 başvurularında altyüklenici olarak konumlandırılabilir. En sık yapılan yanlışlardan bir tanesi de sadece patent odaklı düşünmektir. Hâlbuki sadece patente takılı kalmayan, tüm süreçleri kapsayacak bütünsel bir fikri mülkiyet koruma stratejisini proje teklifinde aktarmak önemlidir. Fikri mülkiyet konusunda sıkıntılı olan yazılım gibi sektörlerin, bu sıkıntıları tanımlamaları ve bunları aşmaya yönelik planlarını proje teklifinde aktarmaları gerekmektedir.
► Diğer bir husus ise, sadece inovasyon sonucuna yönelik değil, proje çıktısının kullanımı ile elde edilecek fikri mülkiyetin de korunmasına yönelik strateji geliştirilmesidir. Proje çıktısı olan bir yazılımın yaratacağı veriler buna örnek olarak gösterilebilir.
► Bu başlıkta IPR Helpdesk veya Avrupa İşletmeler Ağı uzmanlarından destek alınabilir. Özellikle IPR Helpdesk’in hazırladığı, AB projelerinde fikri mülkiyetin korunmasına yönelik stratejilerin önerildiği dokümanlar bu başlıkta çok yardımcı olacaktır.
5. Projenin sonuçlarını da yansıtacak şekilde firmanın ileriye dönük projeksiyonu ne seviyede yapılmalıdır?
► Avrupa Komisyonu daha çok atak olan ve “ceylan” (gazelle) olarak nitelendirilen firmaları desteklemeyi hedeflemektedir. Bu yüzden sunulan inovasyon projesinin sonucunun firmanın büyümesine ve yeni yaratılacak istihdama etkisini olabildiğince açık aktarmak gerekir. Hedeflenen çıktının pazara ulaşması ile sağlanacak organik büyüme göz önüne alınmalı ve bu büyümenin firma tarafından nasıl yönetileceği rasyonel bir şekilde (yeni organizasyon yapılanmaları, yeni şubeler, yeni departmanlar, vb.) aktarılmalıdır. Bu süreçte hedeflenen mihenk taşları tanımlanmalı ve bu sürecin nasıl izleneceği belirtilmelidir.
► Firmanın yabancı dillerde (tercihen İngilizce) web sayfasının olması, firmanın büyümeye hazırlıklı olduğunun da bir göstergesi olacağından önem taşımaktadır.
6. Firmanın ticari ve üretim kapasitesi ile İK yapısının yeterliliği ne düzeyde olmalıdır?
► Firma içerisinde projeye yönelik roller tanımlanmalı ve rol alacak kişilerin kapsamlı özgeçmişlerini sunulmalıdır. Bu noktada firmanın benzer konularda yaptığı işlerin (varsa alınan başka hibe desteklerinin) referanslarını sunmak da fayda sağlayacaktır. Firma kendi ayakları üzerinde durabildiğini gösterebilmeli ve ticari faaliyetlerin sürdürülebilirliğinin bu projeden bağımsız olduğunu net olarak vurgulayabilmelidir. Yeni kurulan ve tek faaliyetleri projeye konu olan inovasyon çalışması olan firmaların burada şansının daha az olduğu anlaşılmaktadır. Teknik kapasitenin yanında KOBİ’nin (özellikle proje kapsamındaki) işletme ve pazarlama kapasitesinin de aktarılması gerekmektedir.
7. KOBİ Aracı projesine teklif sunacak firmaların izleyebileceği basit bir yol haritasında neler olmalıdır?
► KOBİ Aracıyla Ar-Ge projelerinin değil, inovasyon projelerinin desteklenmesi hedeflenmektedir. Dolayısıyla hem Faz 1 hem Faz 2 için sunulacak projelerin TRL seviyelerinin en az 6 olduğundan emin olmak gerekir.
► Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanmış olan kılavuzlar kesinlikle okunmalıdır. Projenin genel bütünlüğüne odaklanarak sorulara cevap verilmeli, teklifteki genel akış göz önünde bulundurulmalıdır.
► Hakemlerin değerlendirme ölçütleri incelenmelidir.
► Vaka çalışmaları yapılarak, özelikle etki kısımlarında senaryolar ve örnekler üzerinden anlatımın daha ikna edici olacağı göz önünde bulundurulmalıdır.
► Proje başvuru dökümanı, teknik detaya girmeden, yatırımcıya yönelik bir anlatımla (pazar payı, satış rakamları, istihdam vb. bilgiler verilerek) hazırlanmalıdır.
► Muhtemel ortaklarla yapılacak IPR paylaşımı mutlaka belirtilmelidir.
► Nihai proje teklifi taslağının teklif hazırlama sürecinde yer almamış üçüncü bir kişi tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
► Proje teklif dokümanlarında istenenlerin proje ekibi tarafından bireysel olarak çalışılması ve sonra ortak görüş alışverişi ile istenen konularda mutabık kalınması önemlidir.
► Hakemler mümkün olduğunda dış bağlantılara (web linkleri gibi) ve başka sayfalara yönlendirilmemelidir. AB Komisyonu tarafında “10 sayfa” ölçütü hakemler için de bağlayıcıdır. Dilerse 10 sayfanın dışındaki ek dokümanları incelemeyebilir. Hakemlerin ortalama değerlendirme süreleri Faz 1 projeleri için 1-1,5 saat, Faz 2 projeleri için ise maksimum 2 saattir.
► Faz-2 başvurularında altyüklenici seçimi çok önemlidir. Paranın değerinin en yüksek şekilde alınacağının iyi aktarılması gerekmektedir. Aksi takdirde “Etki” bölümünden puan kaybedilecektir.
► TÜBİTAK ve Avrupa İşletmeler Ağı Ofisi ile iletişim halinde olunması önem taşımaktadır.