12 Mart 2010 Cuma 09:10
ARAŞTIRMACI GAZETECİ YAZAR YAŞAR KARADUMAN
Ellili yıllarda Ünye’den Samsun’a gidecek kadar bile düzgün bir karayolu yoktu. Yük ve insan taşımacılığı deniz yoluyla yapılırdı. Her hafta en az iki vapur Ünye’ye uğrar yük ve yolcu olurdu. Her şey deniz yoluyla gelirdi. Gaz vapurları, tuz vapurları, posta vapuru, yolcu vapuru vardı. Vapurlar siyah vapurlar ve beyaz vapurlar diye ikiye ayrılırdı. Beyaz vapurlar yolcu vapurlarıydı.
Ünye ve köylerinden askerler de vapurlarla giderlerdi. Hopa’dan başlayarak her limana uğrayan vapur, Ünye’den de askere gidecek gençleri alırdı. Ünye’nin köylerinden geçler ellerinde yiyecek çıkınları ve süzme yoğurt torbaları ile binerlerdi vapura. Yoğurdu sulandırıp içine mısır ekmeğini doğrayarak günlerce sürecek yolculukta karınlarını doyuracaklardı. Analar çocuklarını uğurlarken sıkı sıkı tembih ederlerdi: “Aman oğlum dikkat et, yatarken yoğurt torbanı başının altına koy. Bu şeher çocukları piç olurlar torbanı çalmasınlar.” diye.
İşte yıllardır kaybolan o süzme yoğurt torbasını geçende Yalıkahvesinde bir dükkânın önünde asılı bulduk. Aynı eski günlerdeki gibi yoğurdu torbaya doldurmuş süzüyorlardı. “Ankara’ya göndereceğim çocuklara…” dedi torbanın sahibi. “Süzünce daha çok dayanır.”
Mısırı un yaptık
Mısır ve mısır unu Karadeniz insanının vazgeçemediği besin maddesidir.
Neler yapmazlar ki mısır unundan ve mısırdan. Mısır unu ekmeği, mısır unu çorbası, mısır unu tatlısı, haşlanmış mısır, közlenmiş mısır, kuru mısır, çekilmiş
mısır dolması, hamsili mısır ekmeği, sade mısır ekmeği, bal ve mısır unu ile yapılan mısır unu helvası… Mısır çorbası, mısır ekmeği, mısır unundan yapılan çalmaç, mısır unu ile yapılan sarımsaklı tarhana…
Yazın közde kızarmışını ve haşlanmışını, kışın patlatılmışını yediğimiz mısır bitkisi, ‘buğdaygiller'dendir. Ana yurdu Güney Amerika'dır. Oradan denizciler tarafından Avrupa, Afrika, Çin ile Hindistan'a getirilmiştir.
Ülkemizde, Mısır'dan getirildiği için bitkiye bu adın verildiği sanılmaktadır.
Tanelerinden yapılan mısır unundan yapılan ekmek ve yemekler, bölgemizde de sıkça tüketilmektedir.
Mısırdan elde edilen mısırözü yağı, damar sertliğini önleyici etkiye sahiptir. Özellikle yaşlı kişilerin yüksek kan kolesterolünü düşürerek sağlığına büyük yarar sağlamaktadır. Mısır, kanseri önleyici maddeler içermektedir. Etkili olduğu kanser türleri arasında kalınbağırsak, göğüs ve prostat kanserleri sayılabilir. Püskülünün sağlığımıza yararlı birçok etkisi vardır: Bedeni güçlendirici toniktir, sakinleştiricidir, idrar söktürücüdür, mesane taşlarını düşürür. İdrar yolları enfeksiyonu tedavilerinde etkili olur.
Karadenizdeki diğer isimleri: Guguvana, (ölü bir dilden), Tirmit (Ermenice), Mantar (Grek), Kukuvak (bilinmiyor)
Ünye’de Tirmit, Giresun'da bazı yerlerde tirmit, kirmit, Ordu'da kirmit veya tirmit denilen mantar ormanlarda çoğunlukla gazel birikintilerinin altında biten dişileri sütlü, erkekleri ise sütsüz bir mantardır. Giresun Keşap'ta "orman mantarı" olarak ta bilinir. Bu mantarı pişirmeden önce acılığını gidermek için doğrandıktan sonra tuzlu suda bekletmek gerekir. Soğanlı ve tereyağlı sotesi çok güzel olur.