TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu bünyesinde kurulan Hükümlü ve Tutuklu Haklarını İnceleme Alt Komisyonu, Diyarbakır Ceza İnfaz Kurumları İnceleme Raporu’nu kabul etti. Komisyon, kapasite fazlalığından, barınma koşullarındaki sorunlara, ısınmadan, sıcak suya pek çok konuda önerilerini sundu. Komisyon, Kameraların her yeri izlemesi ve kaydetmesinin mahremiyet bakımından rahatsız edici boyutlara ulaşabildiği noktasında kameraların yönünü değiştirmek gibi bir seçenek sundu ve “Özellikle kadın koğuşlarında ortak alanı gözetlemek için kullanılan kameraların banyo ve tuvaleti görmeyecek şekilde yönlendirilmesi çalışma yapılması” görüşünü dile getirdi.
Komisyon raporunda, ‘annesiyle kalan ve aynı yatakta yatmak zorunda kalan çocukların yaşına ve haline uygun yatakların temin edilmesi ve yine çocukların yaş ve gelişim düzeylerine uygun oyuncak, boya, defter ve kitapların bedelsiz olarak temin edilerek zaten çocuklar için zorlu yaşam koşullarına neden olan ceza infaz kurumu koşullarının bir nebze de olsa hafifletilmesinin sağlanması tavsiye olunmaktadır’ denildi.
Diyarbakır Ceza İnfaz Kurumları İnceleme Raporu’nu 6 Şubat 2020 günkü toplantısında kabul etti Rapor daha sonra üst komisyonda görüşülecek. Toplantıda bazı konuşmalar şöyle.
ALT KOMİSYON BAŞKANI HÜSEYİN YAYMAN: Geçmişteki Filistin askılarından ve kötü anılardan çok şükür Allah’a bugün bu noktaya geldik. Sorunlar yok mu? Vardır, bu sorun ların çözümü için biz buradayız zaten ve bu anlamda cezaevlerindeki birtakım bireysel uygulamaların değişmesi konusunda Komisyonumuzun bir ortak kanaati var.
Yine barınma koşullarının, fiziksel koşulların, ısınmadan sıcak su meselesine, bahçedeki etkinliklerden koğuştaki kişi sayısının fazlalığına kadar bu sorunları biliyoruz. Diyarbakır Cezaevi Türk siyasal hayatının, Türk demokrasi tarihinin hafızasında kara bir leke olarak duran cezaevlerinden bir ta nesiydi, eski cezaevi, 5 no.lu Cezaevi ve üzerine pek çok kitap yazılmıştı. Biz Diyarbakır’daki diğer cezaevlerini gezdik, gördük ve orayla ilgili bugün raporumuzu değerlendireceğiz, milletvekillerimizin değerli katkılarıyla, bunun ben ortak bir metin olarak çıkacağı kanaatindeyim.
ALİ HAYDAR HAKVERDİ (Ankara) –Gerçekten çok sağlıklı tespitlerin tek tek yapıldığı bir rapor olmuş. Kalem kalem o hücrelerde yazdığım her bir husus rapora geçmiş ve bu sefer çözüm önerileriyle beraber geçmiş yani çok kıymetli. Mesela en çok sağlık şikâyetleri var, tedavi edilememe, hastaneye sevk edilememe, bunlara dair tespitler yapılmış, öneri de sunulmuş mesela bu protokolle ilgili.
Bu önerilerin hani bir şekilde hem Adalet Bakanlığına hem Sağlık Bakanlığına da Komisyon olarak ulaştırılması ve sonuca gidilmesi çok kıymetli olacak. Özellikle hem kelepçeli muayenede hem hastaneye sevkte -doktor çıkışı- ve hem de kurum dışına sevklerin düzenlenmesinde çok etkili olacaktır. Ama hani sayısal anlamda mevcudu söylemişiz, hani o bin rakamını kullanmışız, hani “Bunların artırılmasıyla beraber olacak.” demişiz, aslında çok doğru tespitler burada yapılmış. Sadece o değil, kitap sayısının artırılması öngörülmüş, düzenli yayınların keyfî engellenmemesine değinilmiş burada. Hani tespit edilirken çözümler de konulmuş. Cezaevi personelinin, çalışanlarının da sorunları rapora eklenmiş; yasal statülerinden, “eşit işe eşit ücret” ilkesinden ve ayrıca, işte, sözleşmeli ile kadrolu çalışanlar arasındaki farklardan… Hepsinin de öneri olarak Bakanlığa sunulması istenmiş. Gerçekten çok nizami bir rapor hazırlanmış, teşekkür ediyorum ama burada kalmasın da bunun takibini nasıl yaparız? Bence bir Komisyon olarak bu rapor Bakanlığa gönderilmeli.
OYA ERONAT (Diyarbakır) – Aile odası çok kötüydü. Daha sonra sizden bilgi geldi bu odanın düzeltileceğine dair. 5 yaşında bir kız çocuğunun beslenme konusunda çok sıkıntısı olduğu söylendi. Haftada 1 kutu süt veriliyormuş. O sıkıntılar inşallah giderilir.
Oradan gelen taleplerden -mesela ben üniversiteyi bitirdikten sonra, ilk yıllarımda kendi defterlerimi bile kullandım; açıp bakardık notlarımıza mesleğimizi yaparken- şeye biraz takıldım: Ders kitaplarına “Görüldü.” mührünün basılması. Çünkü o kitapları belki çocukları okuyacak, görecek; belki söylemeyecek çocuklarına cezaevinde yattığını. Bu ders kitapları na mühür basılması konusunu kaldırabilirsek çok iyi olur, bir öneri olarak söylüyorum.
Yine, kendi aldığım notlardan… Belki cezaevini, cezaevini komisyonunu ilgilendiren bir durum değildir ama Adalet Bakanımıza iletebiliriz: Hem PKK koğuşunda hem Hizbullah koğuşunda çok yaşlı mahkûmlar var. Mesela bir yerde 84 yaşında bir tutuklu var, yirmi beş yıldır davası sonuçlanmamış.
Hizbullah koğuşunda da “Biz DGM mahkûmuyuz, yirmi sekiz yıldır içerideyiz.” diyen mahkûmlar var. Bunlar Adalet Bakanımızla görüşülebilir. Kalabalık, kapasitenin üzerinde insan olması, sıcak su zaten bütün cezaevlerinin sorunları. Bir de, memurlarımızın orada kendilerine güvenilmediğine dair notlar
var. Memurların şeyine bir bakayım, onu rapordan okudum. Yani “Diyarbakırlı olmamız hasebiyle bize güvenilmiyor.” diye bir serzenişte bulundular. Bir görev veriyorsak kesinlikle onlara güvenmeliyiz.
Geri, kitap konuları, hepsi şeyde var. Bir de bir not var. Orada bir kızımız var, çok ağladı, “Ben 16 yaşındayken PKK tarafından zorla alıkonuldum ve şimdi de ‘PKK’lı’ yaftası yapıştı, yargılanıyorum. Benim zorla alıkonulduğum neden göz önüne alınmıyor?” dedi. Onun ismi de bende var, sonra size verebilirim. Bunu da Adalet Bakanımızla paylaşırsak sevinirim.
EBRÜ GÜNAY (Mardin) – Bakanlık yetkilileri buradayken söyleyeyim- hem Elâzığ’da hem Diyarbakır’da çok dikkatimi çeken bir şey vardı. Kadın cezaevleri gerçekten çok özel bir sorun alanı, en yoğun şikâyetin geldiği, en çok mağduriyetin yaşandığı yerlerden biriydi. Burada da aslında Diyarbakır’da da bu çok bariz göründü. Özellikle mahrem alanlarda, içeride ve dışarıda kameranın olması. Raporda da var, burada tekrardan sözlü ifade etmek istedim çünkü çok önemli bir ayrıntı. Mesela kadınlar “Biz tuvaletteyiz, bir on dakika geciktiğimizde ‘Nerede kaldınız? Bir şey mi oldu?’ diye gelip kapıyı çalma noktasındalar.” Yani bu kadar dikkatli incelenen bir şey var. Direkt banyo ve tuvalet kapısını görecek şekildeydi. Bunun düzeltilmesi önemli. Anneleriyle beraber kalan çocuklar vardı, oyuncak, boya kalemi ve iaşe bedeli, yatak temel sorunlar arasındaydı. Ben her iki cezaevinde de kadınlarla ilgili -özellikle bizim raporda “Adaba uygun giyinin.” diye geçmiş ama buna dair bir çözüm önerimiz yok- mesela askılı tişört verilmemesi, tayt verilmemesi ve bunun özellikle genel ahlak kurallarıyla izah edilmesi benim dikkatimi çekti. Sonuçta içerideler, büyük bir çoğunluğu yetişkin, nasıl giyineceğini ve nasıl davranacağını bilebilecek durumdalar. Bu konudaki uygulamanın daha orta vadede tehlikeleri içerisinde barındırdığını düşünüyorum, o yüzden buna yönelik çözüm önerilerinin olması gerektiğini düşünüyorum.
ÖMER FARUK GERGERLİOĞLU (Kocaeli) Taş çıkan, cam çıkan, ağızları kesen yemekler olduğu söylendi. TV kanallarında önemli engellemeler olduğu hatta TRT 2’nin engelleme yaşadığı söylendi. Kibriye Evren isimli bir yazara defter bile verilmediği söylendi, yazdığı defterlerin de alındığını söyledi Kibriye Hanım.
Hele çocuk koğuşu -arkadaşlar da hatırlarlar- o çocuk mahpusların koğuşu diğer koğuşlardan farklıydı. Kendi odalarında havalandırma yoktu, ayrı bir yerde bir saat havalandırma yaşıyordu ve gencecik delikanlılar bundan çok şikâyetçiydi. Yine, sağlık muayenelerinde çocuğa kelepçe vurulması yasalara da aykırı. Sıcak suyun iki günde bir yirmi dakika verildiğini söylüyorlardı. Sohbet hakkı on saat olması gerekirken bir saat uygulanıyordu Diyarbakır Cezaevinde, bu da çok ağır bir ihlal bence. Yine –Elâzığ Cezaevinde o kadar yoktu ama- Diyarbakır Cezaevinde ağır bir su sorunu vardı. Su kuyularında önemli sorun olduğunu idareciler de kabul ediyordu. Bunlar tabii önemli sıkıntılar oluşturuyordu. Koğuş alt katlarının ışığının kapatılması önemli bir sıkıntıydı. Banyo ve tuvaletler aynı yerdeydi, birisi banyoya girdi mi diğeri sıkışsa bile tuvalete giremeyecekti, onu da biz yakinen gördük.
Raporun ‘değerlendirmeler’ başlıklı bölümü de şöyle:
Diğer taraftan yoğun ve ağır iş yükü altında çalışan infaz ve koruma memurlarının özlük hakları başta olmak üzere çalışma koşullarında iyileştirme yapılmasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda infaz ve koruma memurlarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca tabi oldukları hizmet sınıfın değiştirilmesi bir başka yöntem olarak benimsenebilir. Ayrıca sözleşmeli olarak çalışan infaz ve koruma memurları ile kadrolu olanların özlük hakları başta olmak üzere birçok konuda farklı hükümlere tabi tutulmaları, eşit işe eşit ücret ilkesi ve fırsat eşitliği ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir. Çalışma barışını bozan bu uygulamalara yönelik çalışmalar yapılmasının bu alanda yaşanan sorunlarının büyük oranda çözülmesine yardımcı olacağı düşünülmektedir.