Anlatan: Yusuf Çam
Ruslar, Erzincan da dâhil her tarafı işgal etmişlerdi. Ben savaşa Sivas’ın Karadağ denilen yerinde katıldım. Ruslar çekip gitmişlerdi ama Ermeniler her tarafta öldürmeye devam ediyorlardı. Karadağ’da yaptığımız savaşta Ermeni çeteleri yenip Erzincan’a kadar kovaladık. Erzincan’a girdiğimizde ise her taraf cesetlerle dolu idi ve Erzincan’da tutunamayan Ermeniler kurtuluşu kaçmada aradıysa da peşlerini takip ederek Bayburt’a girdik. Bayburt’u alevler içinde bırakmışlar, hem kaçıyor, hem de geçtikleri her yeri yakıp yıkıyorlardı.
Hiç aklımdan çıkmaz, bir eve girdiğimizde ev ağzına kadar cesetlerle dolu idi, donup kaldım, böyle bir canavarlığın yapılabileceğine inanamıyordum. Bayburt’un kurtuluşunun ardından Aşkale’ye geldiğimizde ise Aşkale ve köyleri de aynı şekilde yakılmış olup, çok sayıda ölü vardı. Sonra Erzurum’un Gez ovasına girdik.
Düşman kuvvetleri Kırkdeğirmenler mevkiinde toplanmışlardı. Burada Ermeniler direnip, Kırkdeğirmenlerden Rus topçuları ile bizi topa tuttularsa da Halit Paşa topları Ermenilerin üzerine çevirince düşman yenilerek kaçtı. Kırkdeğirmenlere vardığımızda Ermenilerin 6 katırı ile 1 topunun paralandığını gördük. Haydari boğazından gelen yardımcı kuvvetlerimizle birleşerek Erzurum’un Kavak mahallesinden şehre girdiğimizde, Ermeniler de Dağ mahallesine doldular. Attıkları kurşunlarla birkaç erimiz şehit düştü. Ermenilerin çoğu kaçmış olup, kaçamayanların bir kısmını Dağ mahallesinde çevirmek suretiyle esir ettik.
Erzurum’un kurtuluşundan sonra, Hasankale’nin yolunu tutup, Hasankale’yi kuşattığımızda, düşman siper almış habire bize kurşun atıyordu. Burada Ermeniler çok zayiat verince, kaçan Ermenileri Kars’a kadar kovaladık. Buraya değin pek direnemediler ama, Kars’ta aldıkları yeni kuvvetler ve malzemeler ile yine direnmeye başladılar. Savaş bir gün devam etti. Bunları her taraftan çevirdik; kaçabilenler kaçtı, kaçamayanlar ise esir edildi. Kars’tan Gümrü üzerine yürüdük. Gümrü’yü 2. Tabura teslim ettiler. Biz de Hükümetimizin emri ile çekildik.