İnternete Yeni Sansür
TBMM Genel Kurulu’nda görüşmelerine Pazartesi günü başlanan 29 maddelik torba teklifin 17. maddesi internet ve elektronik haberleşmeyle ilgili kanunlarda düzenlemeleri içeriyor.
Geçen yıl Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilen internet yasa teklifinin daha kapsamlı halinin yasalaşması gündemde. TBMM Genel Kurulu’nda görüşmelerine Pazartesi günü başlanan 29 maddelik torba teklifin 17. maddesi internet ve elektronik haberleşmeyle ilgili kanunlarda düzenlemeleri içeriyor.
"İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunu"na eklenen yeni maddeyle Başbakanlık veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı (TİB) tarafından internet ortamında yer alan yayınla ilgili olarak, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilecek ve bu karar 4 saat içinde yerine getirilecek. Bu karara gerekçe olarak ise yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden bir veya bir kaçına bağlı olarak hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, başbakanlık veya milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunmasıyla ilgili bakanlıkların talebi gösterilebilecek.
TİB kararı 24 saat içinde sulh ceza hakiminin onayına sunulacak. Hakim, kararını 48 saat içinde açıklamazsa karar kendiliğinden kalkacak. İçeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği durumlarda ise internet sitesinin tamamına erişim engellenebilecek.
Suça konu internet içeriklerini oluşturan ve yayanlar hakkında TİB Başkanlığı tarafından, Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacak. Bu suçların faillerine ulaşmak için gerekli olan bilgiler hakim kararı üzerine içerik, yer ve erişim sağlayıcılar tarafından adli mercilere verilecek.
Bilgileri vermeyen içerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumluları, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, 3 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacak. İçeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararının gereğini yerine getirmeyen erişim sağlayıcılar ile ilgili içerik ve yer sağlayıcılara yüklü miktarda idari para cezası verilecek.(1)
Anayasa Mahkemesi’nin Bir Önceki İnternet Yasası İptalinin İçeriği
Bir önceki internet yasası değişikliğinin bir kısmı Anayasa’ya aykırılık gerekçesiyle 2014’ün Eylül ayında Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmişti. Söz konusu değişiklik Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı’na (TİB) “Millî güvenlik”, “kamu düzeninin korunması” ve “suç işlenmesinin önlenmesi” gibi nedenlerle ve “gecikmesinde sakıncalı bulunan hallerde” bir internet sitesini 4 saat içinde kapatma yetkisini içeriyordu. Anayasa Mahkemesi ayrıca torba yasayla TİB’e verilen internete trafik bilgilerini toplama yetkisini de kaldırmıştı. TİB böylece mahkeme kararı olmadan milli güvenliği ve kamu düzenini koruma gibi gerekçelerle kapatma kararı alamamış; kişilerin internet trafik bilgilerini, yani hangi sitenin ne kadar süreyle ziyaret edildiği, hangi sitelerden gelinip gidildiği veya kullanıcı bilgisayarına ilişkin tanımlamalara ilişkin bilgileri mahkeme kararı olmadan saklayamamış oldu. (2)
Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararı Yeterli Değildi
Anayasa Mahkemesi’nin verdiği kısmi iptal kararı yeterli bulunmamış; yürürlüğe giren internet yasası değişikliklerinin demokrasi, haberleşme ve medya özgürlüğüne aykırı içerikte olduğu görüşü kabul görmüştü. Gerçekten de internet yasasının AYM’ce iptal edilmeyen kısmı ele alındığında özgürlükler ve demokrasi adına olumsuz uygulamaların hayata geçirildiği görülecektir.
İdarenin bir elemanı olan TİB başkanının kanuna aykırı işlem yapması halinde ilgili bakanın; TİB personelinin kanuna aykırı işlem yapması halinde ise kurumun izniyle “yargılanabilmesi” “yargısal bağışıklık (yargılamadan muaf tutulma)” anlamına gelmektedir. Böylece idari organlara dokunulmazlık verilmektedir. Bu durum hukuk devletinin “idarenin her türlü eyleminin yargı denetimine tabi olması” ilkesine aykırılık teşkil etmektedir.
Yine TİB Başkanı’nın içeriğinde özel hayatın gizliliğine aykırılık tespit ettiği bir siteyi dört saat içinde kapatması mümkündür. Bu karar kapatmadan sonra mahkemeye sunulabilmekte ve sitenin kapalı kaldığı süre boyunca uğradığı zararın tazmini mümkün olmamaktadır. Ayrıca başvurulacak merciin itiraz yolları kapalı ve bilişim alanında ihtisasın olmadığı bir mahkeme olan “sulh ceza hakimlikleri” olması da hukuk devletinde keyfiliğin önünü açmaktadır. Bu uygulamayla, TİB Başkanı kendi düşünce dünyası ve algılarıyla bir sitenin kapatılmasını karar verecek; bu karar karşısında bilişim alanında özel bilgi sahibi olmayan sulh ceza hakimine başvurulacak, mahkemenin verdiği karara karşı da bir üst makama başvurulamayacak, itiraz aynı dereceden ve aynı şekilde bilişim bilgisinden yoksun bir hakimce işlem görecektir. Bu sistem yam anlamıyla kısır bir döngüdür.
Türkiye Hukuk Devleti mi Kanun Devleti mi Olacağına Karar Verecek
Torba yasadaki değişikler ise yukarıda anlatılan keyfiliğe daha sağlam argümanlarla yeni aktörler kazandıracaktır. Başbakanlık veya ilgili bir bakanlığın istemi üzerine içeriği sakıncalı bulunan internet sitesine erişim 4 saat içinde TİB tarafından engellenecektir. Prosedür şu an uygulanan sistemle aynı şekilde işleyecek, karar 24 saat içinde sulh ceza hakimliklerine gönderilecek, 48 saat içinde onay kararı alınmazsa erişim engellemesi kaldırılacaktır. Bu da en iyi ihtimalle içeriğinde sakınca olmayan bir internet sitesinin “şahsi menfaatlere aykırılığı” dolayısıyla iki gün boyunca kapatılması anlamına gelmektedir.
Hukuk devleti siyasilerin değil hukukun ve hakimlerin verdiği kararlarla yasaklar koyar ve uygular. Burada açıkça yazılı bir kural olmadan, siyasi irade tarafından hukuk gözardı edilerek verilecek kararların bir yasa ile meşruiyetinin sağlanması ise “kanun devleti” tanımına uymaktadır. Bu bağlamda yasanın geçmesi Türkiye’nin hukuk devleti mi kanun devleti mi olmak istediği sorusuna cevap verecektir.
(2) AYM’nin internet kararları yerinde mi?, http://www.diken.com.tr/aymnin-internet-kararlari-yeterli-mi-hayir/
Etiketler: Ankara Strateji Enstitüsü, Ayşe Nur Dil, İnternet, Sansür, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Torba Yasa