Marmaris Yöresinde Turizm Sektöründe Çalışan Göçmen Kadınlar 1 Çisel EKİZ GÖKMEN 2
Download "Marmaris Yöresinde Turizm Sektöründe Çalışan Göçmen Kadınlar 1 Çisel EKİZ GÖKMEN 2"
1 Türk Turizminin Yabancı Gelinleri: Marmaris Yöresinde Turizm Sektöründe Çalışan Göçmen Kadınlar 1 Çisel EKİZ GÖKMEN 2 Özet: Bu çalışma Marmaris turizm sektöründe masöz, rehber, acenteci, tur operatörü, animatör olarak istihdam imkânı bulan yabancı göçmen kadınların işgücü piyasasına eklemlenme sürecini ve bu süreçte yaşadıkları sorunları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma Türkiye de turizm sektöründe çalışan göçmen kadınlar üzerine yapılan ilk alan araştırması olmasından dolayı önem arz etmekte ve bu anlamda Türkiye de göç literatürüne katkı yapmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla Marmaris te yaşayan ve turizm sektöründe çalışan Rusya, Azerbaycan, Ukrayna, Kırgızistan, Gürcistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Çeçenistan uyruklu 25 yabancı göçmen kadınla görüşme yapılmıştır. Yapılan görüşmeler aracılığı ile yabancı göçmen kadınların işgücü piyasasına katılım biçimleri, iş bulma yöntemleri, işverenleri ile kurdukları ilişkileri, niteliksizleşmeleri ve işgücü piyasasında yaşamış oldukları sorunlar göçmen kadınların göç ve Türkiye deki yaşam deneyimleri üzerinden ayrıntılı olarak incelenecektir. Anahtar Sözcükler: Uluslararası Göç, Turizm, Kadın, İşgücü Piyasası, Marmaris. Abstract: This study aims to evaluate the articulation process of foreign migrant women to the labor market who employed in the tourism sector in Marmaris as masseuse, guide, tourism agent, tour operator and animator and the problems they faced in this process. The study is important for it is the first field study on migrant women work in tourism sector in Turkey an in this context aims to make contribution to the literature on migration. In this field study 25 interviews were conducted with foreign migrant women from Russia, Azerbaijan, Ukraine, Kyrgyzstan, Georgia, Uzbekistan, Turkmenistan and Chechnya. In these interviews the forms of their participation to the labor market, the methods of finding employment, the relations with their employers, becoming unskilled and the problems they faced in the labor market are analyzed in the context of life 1 Bu çalışma TÜBİTAK ın 106K258 nolu projesi olarak Kariyer Geliştirme Programı tarafından desteklenmiştir. 2 Araş. Gör, Muğla Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, Çalışma ve Toplum, 2011/1 2012 202 experiences and migration of the migrant women. Key words: International migration, tourism, woman, labor market, Marmaris. 1. Giriş Türkiye, 1980 lerin sonlarına doğru, göç veren bir ülke konumundan göç alan ve göçmen istihdam eden bir ülke konumuna gelmiştir (İçduygu 2004; Kaşka 2005; Toksöz 2006). Türkiye ye yönelen göçün en önemli özellikleri; çalışmak amacıyla ülkeye girenlerin kalma sürelerindeki kısalık ve düzensizlik, çalışmanın genellikle kaçak olarak gerçekleşmesi, göçmenlerin genellikle Orta Doğu ülkelerinden, Asya ülkelerinden ve Bulgaristan, Azerbaycan, Moldova, Ukrayna, Gürcistan, Ermenistan, Romanya gibi eski Doğu Bloğu ülkelerinden gelmeleridir. Eski Doğu Bloğu ülkelerinden gelen göçmenlerin Türkiye yi tercih etme nedenlerinin en başında Türk kökenli olmak, dil öğrenme kolaylığı, tarihsel ve coğrafi yakınlık gelmektedir. Coğrafi yakınlığın getirdiği yolculuk masraflarının düşüklüğü, kaçak girişe uygunluk, enformel işgücü piyasasının genişliği, kayıtsız çalışmanın kolaylığı ve mevcut vize kolaylıkları büyük çoğunluğu ekonomik nedenlerle Türkiye ye gelen göçmenler için göçün çekici sebepleridir (İçduygu 2004:25 36; Lordoğlu, 2007: 15). Günümüzde, dünyadaki her 2 göçmenden yaklaşık olarak biri kadındır. Kadınlar Türkiye deki göç hareketlerinin de önemli bir grubunu oluşturmaktadır. Emniyet kayıtlarında; Romanya, Bulgaristan dışında kalan Eski Sovyet ülkelerinden gelip de Türkiye ye giriş yapanların çoğunluğunun kadın olduğu görülmektedir (Üstübici, 2009: 4). Böylece, son yıllarda aile birleşmesi yoluyla veya eşe bağımlı olarak değil de, bağımsız bir birey olarak göç eden kadınların sayısının artmasını ifade eden göçün kadınsılaşması 3 eğilimi, Türkiye de de kendini göstermiştir (Gülçür ve İlkkaracan, 2002: 411). Göçmenlerin göç ettikleri ülkelerde yaptığı işlerin çoğu enformel hizmet sektöründedir ve bu işler göçmenlerin gelirlerinin en temel kaynağı olmuştur (Kofman vd. 2000). Göçmen kadınlar ise cinsiyetçi işgücü piyasası içerisinde genellikle seks ve eğlence sektörlerinde veya turizm, bakıcılık, ev işleri gibi kadınsı iş alanlarında çalışmaktadırlar. Türkiye de de benzer şekilde işgücü piyasasında göçmenlerin yaptıkları işler genellikle enformel niteliktedir. Göçmenlerin çalıştıkları 3 Göçün kadınsılaşması ndaki bu artışı açıklamak için birçok faktör ileri sürülmüştür. Geleneksel olarak erkeklerdeki göçü teşvik eden unsurlardan farklı olarak, kadınların uluslararası göçünün hem göç alan hem de göç veren ülkelerdeki cinsiyet rollerindeki değişimleri (Campani, 1997), göç alan ülkenin resmi olmayan ev işi ve seksle ilgili hizmetler sektöründe kadınlara olan artan taleplerini (Pettman 1996; Campani 1997), kadınların ekonomik ihtiyaçlarını (Moghadam 1993; Phizacklea 1998; Anthias & Lazaridis 2000) (Aktaran Gülçür ve İlkkaracan, 2002: 411) kadınlar açısından baskıcı veya sıkıcı çevresinden kaçmak, kendilerine daha iyi bir hayat yaratma isteklerini (Kofman vd. 2000) ve uluslar arası evlilikleri (Piper, 2003) içeren faktörlerle ilişkisi vardır.3 sektörler ev işleri, eğlence ve fuhuş sektörü, inşaat sektörü, tekstil ve giyim, lokanta ve gıda ve tarım sektörüdür (Erder ve Kaşka, 2003; İçduygu, 2004; Kaşka, 2006a). İçduygu çalışmasında bu sektörlerden inşaat dışında kalan bütün sektörlerde göçmen kadınların bulunduğunu ve genellikle seks işçiliğiyle gündeme gelseler de kadınların ev işleri ve eğlence sektöründe ağırlıklı olarak çalışmakta olduklarını göstermiştir (İçduygu, 2004: 44). Bu anlamda eğlence ve fuhuş ile lokanta ve gıda sektörünü bünyesinde barındıran turizm sektörü göçmen kadınların çalıştığı önemli sektörlerden biri durumundadır. Bu çalışmada, Marmaris örneğinden hareketle Türkiye turizm sektöründe çalışan yabancı göçmen kadınların istihdam koşulları incelenecektir. Öncelikle, Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden göç ederek otel, eğlence ve seyahat acentesi gibi turizm sektörünün çeşitli alanlarında çalışan yabancı göçmen kadınların göç nedenleri, göç süreçleri ve yasal statüleri incelenecektir. Daha sonra ise göçmen kadınların göç ve Türkiye deki yaşam deneyimleri üzerinden işgücü piyasasına katılım biçimleri, işverenleri ile kurdukları ilişkiler, göçmen, kadın ve çalışan olarak yaşadıkları sorunlar ve işgücü piyasasına eklemlenmeleri ele alınacaktır. Bu amaçla, Marmaris te yaşayan Rusya, Azerbaycan, Ukrayna, Kırgızistan, Gürcistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Çeçenistan uyruklu 25 yabancı göçmen kadınla yapılan görüşmelerin sonuçları kullanılacaktır. 2. Turizm Sektöründe Göçmen İstihdamı ve Yabancı Göçmen Kadınlar Turizm sektörünün kendine has özellikleri, artan rekabet ve turistlerin çeşitlenen hizmet talepleri, bu çeşitliliği idare etmek için turizm sektöründe göçmenlere duyulan ihtiyacı arttırmaktadır. Göçmenlerin uluslararası rekabeti sağlayabilmek adına önerilen düşük ücretlere ve güvencesiz çalışma koşullarına razı olmaları ise sektörde çalışanların önemli bir bölümünün göçmenlerden oluşmasına imkân vermektedir (Aitken ve Hall, 2000). Böylece göçmenlerin işgücü piyasasına katılımı arz ve talep koşullarınca desteklenirken, göçmenler işgücü piyasasında iş bulma kolaylığına sahip olmakta, işverenler de güvencesiz çalıştırdıkları bu göçmenleri yerli işçilerle kıyaslandığında piyasadan daha ucuza temin etmiş olmaktadır (Lordoğlu, 2009: 11). Türkiye deki işverenlerin yabancı göçmenleri tercih etmelerinin diğer nedenleri ise, yabancıların Türk işçilere göre daha çalışkan, disiplinli, eğitimli, hoşgörülü olmaları ve daha iyi seviyede yabancı dil bilmeleridir. Kısaca daha iyi iş için daha az öde sloganı Türk işverenler arasında göçmenleri yasadışı olarak çalıştırma nedeni olmuştur. Türk işverenler böylece turizm sektörü için kolay kullanılan ucuz ve yedek bir işgücü kaynağı yaratmaktadır. Sağlanan ucuz ve hatta bazen daha nitelikli emekle hem maliyetler düşmekte hem de üretkenlik artmaktadır (İçduygu, 2004: 13). Dünyanın her yerinde kayıt dışı istihdamın yaygın olduğu turizm sektöründe çalışanlar genellikle ya siyahlar, ya etnik azınlıklar ya da kadınlardır lerden 2034 sonra küresel bir boyuta ulaşan turizm, özellikle üçüncü dünya ülkelerinde kadının en çok istihdam edildiği sektör olmuştur. Edgell in 1990 yılında yaptığı araştırmaya göre, dünyada her on beş kişiden biri turizm sektöründe çalışmakta olup bunun yarısını da kadınlar oluşturmaktadır (Aktaran Oktik, 1997:3). Ülkelerinde istikrarlı işleri olmayan kadınlar göç ederek genellikle mevsimlik, uzun çalışma saatleri olan ve düşük ücret ödenen turizm sektöründeki niteliksiz işlerde çalışmaktadır (Lever, 1987). Turizm sektörünün mevsimlik, geçici ve kayıt dışı işlerinde yaygın olarak göçmenlerin ve kadınların çalıştıkları düşünüldüğünde; turizm sektöründeki istihdam piramidinin en altında, kadın olma sıfatı ile göçmenlik statüsünün birleştiği göçmen kadınlar yer almaktadır. Turizm sektöründe genellikle enformel işlerde çalışan göçmen kadınlar, sahip oldukları nitelikleriyle uyum göstermeyen bir ücret elde etmektedirler. Göçmen kadınların turizm sektöründe yoğunlaşmalarına neden olan en önemli etken, kadınların göçmenlik durumlarının (genellikle yasadışı göçmen olmalarının) bir sonucu olarak kadınlara sunulan iş imkânlarının sınırlılığı ve turizm sektörünün göçmenlerin ucuz işgücüne ihtiyaç duymasıdır. Diğer bir etken ise cinsiyetçi işgücü piyasası nedeniyle göçmen kadınlara genellikle seks, eğlence gibi turizm sektörlerindeki kadınsı iş imkânlarının sunulmasıdır (Lazaridis, 2000: 49). Turistlerle kendi dillerinde iletişim kurabilen çalışanlara duyulan ihtiyaç da yine göçmen emeğine olan talebi arttırarak turizm sektöründe göçmen kadınlar için çeşitli iş imkânları yaratmaktadır. Bu işler seyahat acentelerinden, tur operatörlüğüne, hediyelik eşya satan dükkânlara (Cooper; 2002), otellere, hostellere, danışma bürolarına, gümrüksüz satış mağazalarına, bölgesel turizm makamlarına (Aitken ve Hall, 2000) kadar çeşitlilik göstermektedir. Cinsiyet ve cinsellikle ilgili yerel düşünce tarzından etkilenen kurpiyerlik (Scott, 1995), gece kulübü dansçılığı (Anthias, 2000) ve seks işçiliği ise (Anthias, 2000; Wonders ve Michalowski, 2001; Psimmenos, 2000; Cabezas, 2004; Lee, 2008; Kim ve Fu, 2008) göçmen kadınların turizm sektöründe çalıştıkları en yaygın işlerdendir. Turizm alanında yaratılan iş kolları genel olarak konaklama, restoran-lokanta ve bar, ulaştırma ve seyahat acenteleri olmak üzere üçlü bir sınıflama içinde değerlendirilmektedir. Bu alt sektörlerin her birinde göçmenlerin istihdam edildiğine ilişkin bilgiler bulunmaktadır. Restoran-lokanta ve bar alanında çalışan göçmenler bu alanın en gizli ve görünmez çalışanlarıdır. Bu göçmenler daha çok eğlence sektöründe istihdam edilmekte ve çoğunlukla Doğu Avrupa ülkelerinden gelen kadınlardan oluşmaktadır (Lordoğlu, 2009: 11) yılında yürürlüğe giren 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun ile turizm işletmelerinde yabancı uzman personel ve sanatkârlara çalışma izni verme yetkisi Turizm Bakanlığından alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı na verilmiştir (Güzel ve Bayram 2007: 170). Bu durumun eğlence sektöründe çalışan göçmenler üzerindeki etkisi hakkında yeterince veri bulunmamaktadır (Üstübici, 2009:7). Ulaştırma ve seyahat acentelerinde de göçmenlerin izinsiz çalıştıkları 2045 gözlenmektedir. Ulaştırma ve seyahat acentelerinde özellikle mevsimlik, güvencesiz ve düşük maliyetli rehber kullanımı oldukça yaygın bir istihdam biçimidir. Bu alanda çalışan rehberlerin yabancı dil seviyesi yerli rehberden oldukça yüksektir. Bu durum aynı işi yapan Türk vatandaşları ile karşılaştırıldıklarında hizmeti sunarken kendilerine üstünlük sağlamaktadır. Ayrıca göçmenlerin yerli rehberlere kıyasla daha düşük bir ücretten çalışmaya razı olmaları, işgücü piyasasına kolaylıkla katılmalarında en önemli etken olmaktadır. Bu sektörde çalışan göçmenlerin bir bölümü ise stajyer öğrenci olarak işgücü piyasasına katılmaktadırlar (Lordoğlu, 2009: 11). 3. Göçmen Kadınların İşgücü Piyasasında Yaşadıkları Sorunlar ve İşgücünün Niteliksizleşmesi Turizm sektöründe sunulan hizmetin mevsimlik değişmelere duyarlı olması ve sektördeki işletmelerin işgücü maliyetlerini dış rekabet nedeniyle düşürme eğilimleri, yaratılan istihdamın güvencesiz olmasına yol açabilmektedir (Lordoğlu, 2009: 8 10). Bu anlamda Türkiye ye düzensiz göçmen olarak gelen kadınların çalışma veya oturma izni almadan ve güvencesiz bir şekilde istihdam edilmeleri, çalışma koşullarının en belirgin özelliğini oluşturmaktadır (İçduygu, 2004; Kaşka, 2006a; Erdem ve Şahin, 2008). Turizm sektöründe yaygın olarak istihdam edilen göçmenler bu sektörde çoğunlukla izinsiz çalışmaları nedeniyle yerli işçilere kıyasla daha fazla sömürülmektedir. Sınır dışı edilmemek için göçmenlerin güvencesiz çalışma biçimlerine ve olumsuz çalışma koşullarına yerli işçilere oranla daha fazla katlanması gerekmektedir. Bu katlanma ise göçmen emeğinin sermaye birikimi açısından her zaman tercih edilmesine neden olmuştur (Yılmaz, 2008:174). Göçmen kadınların işgücü piyasasında yaşadıkları sorunlardan birisi ücret farklılıklarıdır. Aynı eğitim düzeyinde olmalarına ve aynı işi yapmalarına rağmen göçmen kadınlara Türk vatandaşlarına verilen ücretlerden daha düşük ücretler verilmektedir. Ancak kadınların yasa dışı statüleri, çalışma şartları ve ücretler ne şekilde düzenlenirse düzenlensin, onları adli mercilere başvurmaktan alıkoymaktadır (Ünlütürk-Ulutaş, 2009: 510). Ayrıca turizm sektöründe çalışan göçmenler; özellikle dış rekabetin işgücü maliyetini düşürme eğilimi bu sektörde daha fazla ortaya çıktığı için, diğer sektörlerde çalışanlara göre daha düşük ücret almaktadır (Lordoğlu, 2009: 12). İşgücü piyasasında karşılaşılan diğer bir sorun ise kendi ülkelerinde alanlarında yüksek statülü işlere sahip olan kişilerin, göç ettikleri ülkede sıradan, düşük statülü işlerde çalıştırılması ve dolayısıyla niteliksizleştirilmesidir. Literatürde, bu niteliksizleşmenin en önemli nedenlerinden biri göçmen kadınların İngilizcelerinin düşük standartta olmasından ve uygun eğitimi almamış olmalarından ziyade ırkçı (Salaff ve Greve, 2006: 5 8) ve cinsiyetçi işgücü piyasası nedeniyle göçmen kadınlara genellikle seks, eğlence veya turizm sektörlerindeki işler, bakıcılık ve ev işleri gibi kadınsı işler haricinde çalışmaları için çok az fırsat 2056 verilmesidir (Lazaridis, 2000: 49). Scott, Romanyalı göçmen kadınların Kıbrıs turizm sektöründeki istihdamlarını incelediği çalışmasında göçmen kadınların genellikle yerli kadınlar tarafından uygunsuz/yakışıksız olarak değerlendirilen kurpiyerlik gibi niteliksiz işlerde çalıştırıldıklarını ifade etmiştir (Scott, 1995). Anthias ise Güney Avrupa ya kadın göçünü incelediği çalışmasında üniversite mezunu Rusya ve Bulgaristan uyruklu bazı göçmen kadınların Yunanistan ve Kıbrıs ta gece kulübü dansçısı ve garsonluk gibi niteliksiz işlerde istihdam edildiklerini belirtmiştir. Anthias a göre özellikle gece kulübü dansçılığı, göçmen kadınların faaliyetlerinin yasadışı ve işverenlerine sıkı bir şekilde bağlı olması dolayısıyla çoğu zaman fahişe olarak da istihdam edilebilmelerine neden olmaktadır. (Anthias, 2000: 30-37). Cinsiyetçi işgücü piyasasının turizm sektöründe göçmen kadınlara sunduğu ve onları niteliksizleştiren en yaygın işlerden birisi ise seks işçiliğidir. Seks işçisi göçmen kadınların turistlerle kurdukları gizli ilişki kadınlara eğlence, tüketim, seyahat ve evlilik için fırsatlar sağlarken (Cabezas, 2004) aynı zamanda göçmen kadınların bedensel veya sosyal olarak sömürülmelerini yeniden üreten sosyal süreçlere, göçmen kadınların marjinalleşmesine neden olmaktadır (Psimmenos, 2000). McKay ise çalışmasında, Filipinli göçmen kadınların Kanada işgücü piyasasında yaşamış oldukları niteliksizleşmenin söz konusu kadınları uluslararası evliliklere itebileceğini ifade etmiştir (McKay, 2003: 1 2). Turizm sektöründe istihdam edilen göçmenlerin karşılaştığı sorunlardan birisi de ağır çalışma koşullarıdır. Çalışma saatleri, işyeri koşullarına bağlı olarak uzun ve fazla mesai ücreti olmaksızın yaptırılır. Çalışma süresi özellikle konaklama tesislerinde çok daha fazladır. Yenipınar ın İzmir deki 4 5 yıldızlı konaklama tesislerinde yapmış olduğu analiz, konaklama tesislerinde çalışan işçilerin %37 sinin günde ortalama 16 saatten fazla, %29 unun saat, %18 inin 9 12 saat, %1 inin ise 8 saat çalıştıklarını ortaya koymuştur (Yenipınar, 2005:165). Konaklama tesislerinde çalışan göçmen kadınlar söz konusu uzun çalışma süreleri içinde müşterilerle temas etmelerinden dolayı tacize uğramaktadırlar (Lordoğlu, 2009: 13). Özellikle ev hizmetlerinde ve turistik işletmelerde çalışan göçmen kadınlar uzun çalışma saatleri nedeniyle genellikle çalıştıkları işyerlerinde kalmaktadırlar. Çalışma saatlerinin uzunluğu dolayısıyla iş ve özel hayatlarını birbirinden ayıramayan göçmen kadınların gerek patronları gerekse işyerindeki müşterilerin tacizine uğramaları işgücü piyasasında karşılaştıkları diğer bir sorundur. Lordoğlu na (2009) göre göçmen kadınların uğramış oldukları taciz göçmenlerin geldikleri ülke ile ilgili önyargılarından kaynaklanmaktadır. Turizm sektöründe istihdam edilen göçmenlerin karşılaştığı diğer bir sorun sektörün mevsimlik yoğunlaşmalarına uygun niteliklerinden kaynaklanan yüksek işsizlik oranlarıdır. Yerli işçilerin formel piyasalarda işsizlik fonu kaynaklarından yararlanması mümkün olurken göçmenlerin bu fondan yararlanması mümkün değildir (Lordoğlu, 2009: 13). 2067 Türkiye deki çalışma ücretleriyle kendi ülkelerindeki ücretlerin farklılığı yüzünden, göçmenler, en kötü çalışma koşulları altında, fazla mesai yaptırılarak çalışmaya zorlanmakta, üstelik düzenli olarak ödeme de yapılmamaktadır. Kısaca, ücretin eksik ödenmesi, zamanında veya hiç ödenmemesi ve elverişsiz koşullarda güvencesiz ve niteliksiz işlerde çalıştırılma, göçmen kadınların işgücü piyasasında karşılaştıkları temel sorunlardır. 4. Marmaris teki Yabancı Göçmen Kadınlara İlişkin Alan Araştırması ve Bulguları Bu bölüm Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden göç ederek Marmaris turizm sektöründe çalışan göçmen kadınlarla yapılan görüşmelerin analizini içermektedir. Görüşmelerin analizi göçmen kadınların işgücü piyasasına katılımlarını ve işgücü piyasasında yaşadıkları sorunları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada alan araştırması için Muğla iline bağlı Marmaris ilçesi seçilmiştir. Bunun nedeni Marmaris in temel sosyo-ekonomik aktivitesinin büyük ölçüde turizme bağlı olması ve uluslararası turizm pazarında önemli bir yere sahip olmasıdır (Tuna, 2002:5). Ayrıca işgücünün büyük çoğunluğunun göçmen olduğu ve enformel biçimlerde çalıştırıldığı bir sosyal-fiziksel mekan (Purkis, 2009:11) olarak araştırmanın amacına uygun olmasıdır. Muğla Yabancılar Şube Müdürlüğü nden elde edilen veriler, Marmaris turizm sektöründe göçmen emeğinin sıklıkla kullanıldığını doğrulamaktadır. Söz konusu kurumdan alınan bilgilere göre, 2009 yılının Ağustos ayı itibariyle Marmaris te yabancı göçmen ikamet etmekte ve bunların önemli bir bölümü de Marmaris turizm sektöründe çalışmaktadır. Çalışmada göçmen kadınların göç sürecinde ve sonrasında yaşamış oldukları deneyimlerinin yansıtılması amaçlandığı için araştırma yöntemi olarak etnografik yöntem kullanılmış ve Marmaris te ağırlıklı olarak turizm sektöründe çalışan 25 göçmen kadınla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Söz konusu göçmenlerin işgücü piyasasında yaşamış oldukları sorunlar bu görüşmeler aracılığı ile araştırılmıştır. Görüşmeler 2007 Eylül ve 2009 Temmuz arasında aralıklı olarak devam eden bir süreç içerisinde tamamlanmıştır. Tüm görüşmeler Türkçe olarak gerçekleştirilmiş ve iki kadınla yapılan görüşme haricinde tüm görüşmelerde ses kayıt cihazı kullanılabilmiştir, söz konusu iki görüşmeci ise kayıt cihazı kullanımını reddetmiştir. Çalışmada göçmenlerin kimliklerini korumak için isimleri kullanılmamıştır. Her bir görüşme yaklaşık olarak 1 saat ile 40 dakika arasında sürmüştür. Kadınların bir bölümünün Türkçeyi yeni öğreniyor olması, söz konusu kadınlara erişimin zorluğu, erişim sağlansa bile görüşme talebinin gerek eşlerinin izin vermemesi gerekse yüksek olasılıkla kaçak çalışmalarından ve araştırmacıya karşı güvenin sağlanamamış olmasından dolayı kendi bireysel tercihleri nedeniyle kabul edilmemesi, araştırmanın önündeki sınırlılıkları oluşturmuştur. Görüşme talebinde bulunulan 31 kadından 6 sı görüşmeyi reddetmiştir. Kadınların kayıt dışı 2078 statüleri, sınır dışı edilme ve işten çıkarılma korkuları, araştırmanın diğer sınırlıkları olmuştur. Görüşmeler yaş, eğitim, medeni durum gibi demografik bilgileri ve aile statüsü, göç edildiği zamanki yaş, oturma süresi, göç etme nedenleri ve cari ve göç öncesi istihdam statüleri gibi görüşmecilere ilişkin genel özellikleri tespit etmeye yönelik soruları içermektedir. Ayrıca yapılan görüşmeler temel çalışma sorunsalı olan göçmenlerin işgücü piyasasında yaşamış oldukları sorunlara ilişkin soruları da içermektedir Marmaris teki Yabancı Göçmen Kadınlara İlişkin Genel Özellikler Tablo-1, alan araştırması sırasında görüşülen göçmen kadınların geldikleri ülke, yaşları, medeni durumları, ülkede kalma statüleri (vize, kaçak, evli vb), Türk erkekleri ile yapmış oldukları evliliklerin niteliği (sahte veya gerçek), eğitim durumları ve Türkiye de yaptıkları işler gibi göçmen kadınlara ilişkin genel bilgilerin bir özetini sunmaktadır. Söz konusu tablodan da görülebileceği üzere görüşme yapılan 25 kadın Rusya, Azerbaycan, Ukrayna, Kırgızistan, Gürcistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Çeçenistan gibi Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra bağımsızlıklarını ilan eden ve Türkiye ile yoğun ticari ilişkileri bulunan ülkelerden göç etmişlerdir. Şuan ortalama olarak yaşlarında olan görüşmecilerin göç ettikleri andaki ortalama yaşları tir. Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden Marmaris e göç eden kadınlar yaklaşık olarak 10 yıldır Marmaris te yaşamaktadır. 2089 Tablo 1: Yabancı Göçmen Kadınların Genel Özellikleri Not: *, Türk eşinden çocuğu olduğunu belirtmektedir. Gelinen ülke Yaş Medeni durumu, Ülkede Eğitim durumu Mesleği Türkiye de yaptığı iş kalma statüsü, Evliliğin niteliği Rusya Bekâr, vize Üniversite mezunu Doktor Animasyon, Acenteci Kırgızistan 29 Evli, vatandaş, gerçek* Üniversite mezunu Turizmci Acenteci Kırgızistan 31 Bekâr, vize Üniversite mezunu Turizmci Acenteci Gürcistan 31 Evli, vatandaş, bilinmiyor Üniversite mezunu Ekonomist Acenteci Ukrayna Evli, vatandaş, sahte Üniversite mezunu Sigortacı Tur operatörü Ukrayna Bekâr, vize Üniversite mezunu Hukukçu Klinikte tercüman Rusya Evli, vatandaş, gerçek* Kolej mezunu, Yok Klinikte tercüman Üniversite terk Ukrayna 33 Evli, vatandaş, bilinmiyor Üniversite mezunu Yok Rehber Çeçenistan 35 Evli, vatandaş, gerçek* Kolej mezunu (hukuk) Cezaevinde memur Rehber Rusya Evli, vatandaş, gerçek* Üniversite mezunu Ressam Resim atölyesi işletmecisi Ukrayna Evli, vatandaş, gerçek Üniversite mezunu Elektronik mühendisi Azerbaycan Evli, vatandaş, sahte Üniversite mezunu Kimya Mühendisi Halı saha işletmecisi (eşiyle birlikte) Kokoreççi dükkânında çalışıyor (eşiyle birlikte) Özbekistan 44 Evli, vatandaş, gerçek Üniversite mezunu Fizik tedavi Masöz, spa merkezi Rusya 36 Evli, vatandaş, gerçek Üniversite mezunu Diş Hekimi Masöz Rusya 34 Evli, vatandaş, Üniversite mezunu Sigortacı Masöz Ukrayna bilinmiyor Evli, vatandaş, bilinmiyor Üniversite mezunu Memur Masöz Rusya Evli, vatandaş, gerçek Kolej mezunu Deri Masöz Gürcistan Evli, vatandaşlık bekliyor, Üniversite mezunu fabrikasında ilaborant i Bakıcı sahte Azerbaycan 35 Evli, vatandaşlık bekliyor, Üniversite mezunu Öğretmen Temizlikçi bilinmiyor Rusya Evli, vatandaş, bilinmiyor Kolej mezunu Elit bir kulüpte Tezgâhtar 30 garson Ukrayna 26 Evli, vatandaş, gerçek* Kolej mezunu Garson Tezgâhtar Türkmenistan 25 Evli, vatandaş, gerçek* Kolej mezunu Yok Tezgâhtar Türkmenistan 25 Evli, vatandaş, gerçek* Kolej mezunu Yok Ev hanımı Özbekistan Evli, vatandaş, gerçek Kolej mezunu Yok Ev hanımı Gürcistan Evli, vatandaş, sahte Üniversite mezunu Öğretmen Ev hanımı, ilk eşinden çocukları çalışıyor10 Görüşme yapılan göçmen kadınları Türkiye ye nasıl göç ettiklerine bağlı olarak iki gruba ayırmak mümkündür. Birinci grupta yer alan göçmen kadınlar aile olarak göçten ziyade bireysel tercihleri doğrultusunda Türkiye ye tek başına göç eden göçmen kadınlardır. Söz konusu kadınlardan bazılarının Türkiye ye kendilerinden daha önce göç etmiş olan kardeşi, arkadaşı gibi tanıdıkları mevcutken büyük birçoğu ise hiçbir tanıdığı olmamasına rağmen Türkiye de iş bulma umuduyla gelen kadınlardır. İkinci gruptaki göçmen kadınlar ise, kendi ülkelerinde tanıştıkları Türk erkekleri ile birlikte göç eden kadınlardır. 25 göçmen kadından 20 tanesi Türkiye ye tek başına göç ettiklerini 5 tanesi ise Rusya, Özbekistan, Ukrayna ve Türkmenistan da tanıştıkları ve çalışmak amacıyla bulunduğu belirtilen Türk erkekleri ile birlikte göç ettiklerini ifade etmişlerdir. Dolayısıyla görüşme yapılan kadınlar ailelerinin göç etmesiyle Türkiye ye zorunlu olarak gelmemiş, bireysel tercihleri sonucunda tek başlarına veya Türk erkekleri ile birlikte göç etmişlerdir. Görüşmecilerin tamamı Türkiye ye turist vizesiyle yasal yollardan giriş yapmış vize süresi geçince de çalışma ya da oturma izni almak durumunda kalmışlardır. Fakat göç süreçlerinin belli dönemlerinde vize süreleri dolduğunda, kaçak olarak oturmaya ve çalışmaya devam etmişlerdir. Görüşmecileri tanımlayan bir diğer özellik ise göçmen kadınların büyük çoğunluğunun göç öyküsünün bir Türk erkeğiyle evlenerek vatandaşlığına geçmeleriyle sonuçlanması ya da göç öyküsünün başlangıcını bu evliliklerin oluşturmasıdır. Göç süreçleri içerisinde 25 göçmen kadından 22 si, gerek Türkiye de tanıştıkları gerekse kendi memleketlerinde tanıştıkları Türk erkekleri ile evlenmiş; bu kadınlardan ikisi haricinde diğer 20 kadın Türk vatandaşlığına geçerek ülkede kalma statülerini geçici yabancı göçmenden yerleşik yabancı geline çevirmişlerdir. Türk vatandaşı ile evlenmesine rağmen henüz vatandaşlığa geçemeyen göçmen kadınlar ise 2004 yılında evlenmiş olup görüşmenin yapıldığı anda vatandaşlığa geçmek için gereken 3 yıllık yasal sürenin dolmasını beklemekteydi. Görüşme yapılan kadınlarının tamamı oturma iznine sahipken, ancak 23 ünün çalışma izini bulunmaktadır. İki göçmen kadının ise oturma izni olmasına rağmen çalışma izni bulunmamaktadır yılındaki kanun değişikliğine kadar oturma izinleri çalışma izinlerinden bağımsız olarak alınabilmekteydi yılında yürürlüğe giren 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun ile birlikte oturma izni çalışma izni almış olma koşuluyla verilmeye başlanmıştır (Üstübici, 2009:7). Dolayısıyla çalışma iznine sahip olmayan göçmen kadınların oturma iznine sahip olduklarını ifade etmeleri ya 2003 yılından önce oturma izni aldıklarını (ki uzun süreli oturma izni alabilmeleri için Türk vatandaşı ile evli olmaları ve evliliklerini aile birliği içerisinde devam etmesi gerekmektedir) ya da bu konuda yanlış bilgi verdiklerini düşündürmektedir. Çalışma izni olmayan göçmen kadınlardan birisi Türkiye ye ekonomik sebeplerle değil doğuştan sahip olduğu alerjiye iyi gelmesi amacıyla tatil için 21011 Rusya dan tek başına geldiğini ve turizm acentesinde çalışmaya başladığını ifade etmiştir. Söz konusu göçmen kadın Türk vatandaşı ile evli olmadığı ve dolayısıyla 2003 yılından önce uzun süreli oturma izni almış olamayacağı gibi kendisi de oturma iznini görüşmenin yapıldığı tarih olan 2008 yılında aldığını belirtmiştir. Bu durum ise göçmen kadının oturma iznine sahip olduğuna ilişkin yanlış beyanda bulunduğunu göstermektedir. Çalışma izni olmadığı için evlere temizliğe gittiğini ifade eden Azerbaycan uyruklu diğer göçmen kadın ise Türkiye ye 6 yıl önce çalışmak için tek başına göç ettiğini, 2004 yılında Türk vatandaşı olan eşiyle evlendiğini ve Türk vatandaşlığına geçmek için beklediğini belirtmiştir. Oysa Türk ile evli olan yabancılar, vatandaşlığa geçebilmeleri için gereken 3 yıllık yasal süre dolmadan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına istisnai çalışma izni için başvurabilirler (Güzel ve Bayram, 2007: 191). Dolayısıyla Türk vatandaşı ile evli olduğu için uzun süreli oturma iznine sahip olan söz konusu göçmen kadın ya kendisine çalışma izni ile ilgili olarak tanınan bu hakkı bilmemekte veya bu hakta belirtilen istisnai çalışma izninin kapsamı altına girmemekte ya da medeni veya oturma statüsüne ilişkin yanlış bilgi vermiş olmaktadır. Alan araştırması sırasında görüşme yapılan göçmen kadınların tamamı Eski Sovyet Sistemi nin eğitim olanaklarından yararlanmıştır. Göçmen kadınların 17 si üniversite mezunu iken, 1 i ise üniversite eğitimini yarıda bırakmıştır. 7 göçmen kadın ise gerek genç yaşta evlendikleri gerekse eşleri izin vermediği için üniversiteye gidemediklerini ve kolej mezunu olduklarını belirtmişlerdir. Göçmen kadınlar genel olarak kendi ülkelerindeki üniversitelerin tıp, diş hekimliği, turizm, güzel sanatlar, Rus dili ve edebiyatı, Fransız dili ve edebiyatı, iktisat, kimya mühendisliği, elektronik mühendisliği ve hukuk gibi çeşitli bölümlerinden mezun olmuşlardır. Göçmen kadınlar kendi ülkelerinde bir dönem doktor, diş hekimi, sigortacı, mühendis, yeminli tercüman, laborant ve bakanlıkta yöneticilik gibi yüksek statülü profesyonel işlerde çalışmışlardır. Fakat genellikle ekonomik sebeplerle ve evlilik nedeniyle Türkiye ye gelen göçmen kadınlar, Marmaris turizm sektörünün işçileri haline gelmişler ve turizm sektöründe genellikle yerli eğitimli kadınların çalışmak istemedikleri masözlük, rehberlik, animatörlük gibi daha niteliksiz işlerde çalışmak zorunda kalmışlardır Eski Sovyetler Birliği Ülkelerinden Göç Eden Kadınlar ve Göç Nedenleri Alan araştırmasında görüşülen göçmen kadınlar Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra bağımsızlıklarını ilan eden ve Türkiye nin komşusu olan Rusya, Azerbaycan, Ukrayna, Kırgızistan, Gürcistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Çeçenistan gibi ülkelerden göç etmişlerdir. Göçmen kadınların hedef ülke olarak Türkiye yi seçmelerinin nedenlerinin başında Lordoğlu nun (2007) da ifade etmiş olduğu gibi Türk kökenli olmak, dil öğrenme kolaylığı, tarihsel ve coğrafi yakınlık gelmektedir. 21112 Coğrafi yakınlığın getirdiği yolculuk masraflarının düşüklüğü ve mevcut vize kolaylıkları da Türkiye ye gelen göçmenler için göçün önemli çekici sebepleri arasındadır. Alan araştırması sırasında görüşülen bir kadın, göç etmek için neden Türkiye yi seçtiğini şu şekilde anlatmaktadır: İşte kocamı kaybettikten sonra o bir direkti o her şeydi. Hiçbir şey olmayınca karar verdim ki en azından Türkiye bize yakın. Adetler, oturma kalkmalar. Eee dili de öğrenirim dedim. Gençtim o zamanlar 30 yaşındaydım öğrenirim dedim. Bir şey olur da kovarlarsa da uzak olmucam memleket yakın geri dönücem. (Gürcistan, 45 50, çalışmıyor) Eski Sovyetler Birliği ülkeleri ile Türkiye arasında yakın kültürel ve tarihsel bağların bulunması yanında söz konusu ülkelerde önemli oranda Türk kökenli insan da yaşamaktadır. Buradaki insanların Türkiye ye bakışlarında hâkim görüş genellikle saygı duyulan varlıklı ağabey durumundadır (Lordoğlu, 2009: 3) Bu görüş de Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden göç etmek isteyen kadınlar için Türkiye yi önemli bir hedef ülke haline getirmektedir. Göçmen kadınların neredeyse tamamı aile birleşmesi yoluyla ya da eşe bağımlı olarak değil, bağımsız bir birey olarak tek başına göç etmişlerdir. Bu durum daha önce de belirtilen göçün kadınsılaşması eğilimini desteklemektedir. Tek başına göç eden yabancı kadınların göç nedenlerine bakıldığında iki faktör ön plana çıkmaktadır. Bunlardan ilki ekonomik nedenlerdir. Göçmen kadınlar için ülkelerinde iş imkânlarının sınırlı olması, ücretlerin ödenmemesi, geç ödenmesi ve düşük olması Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden Marmaris e göçün belli başlı itici faktörlerindendir. Marmaris turizm sektöründe yerli vatandaşların çalışmayı istemediği niteliksiz ve enformel işlerin yaygınlığı ise bu göçmenleri Türkiye ye çeken etmenlerdendir. Göçmen kadınların büyük birçoğu Türkiye de hiçbir tanıdığı olmamasına rağmen iş bulma umuduyla Türkiye ye gelmişlerdir. Ancak göçmen kadınlar arasında Ünlütürk-Ulutaş ın (2009: 509) da belirtmiş olduğu üzere, kendilerinden daha önce göç etmiş ve Türkiye de çalışmakta olan akraba, tanıdık ve arkadaşlarının teklifi ve iş bulması üzerine Türkiye ye gelmiş olan göçmenler de bulunmaktadır. Bir tanıdığının önerisi üzerine Türkiye ye göç etmeye karar veren bir göçmen kadın bu durumu şöyle anlatıyor: Tanıdığım kadın Türkiye de evli idi. Bana, orda sefillik yaşayacağına gel Türkiye ye dedi. Türkiye ye gelirsen çocuklar kurtulurlar en azından ekmek davası olmaz. Tok kalacaklar, iş bulabilirsin dedi. (Gürcistan, 45 50, çalışmıyor) Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden Türkiye ye tek başına göç eden kadınların göç etme kararlarında ön plana çıkan ikinci faktör ise kendi memleketlerinde çalışmak amacıyla bulunan Türk erkekleri ile tanışmalarının ardından evlenmeye ve Türkiye ye yerleşmeye karar vermeleridir. Başka bir deyişle Türk erkekleri ile evlenmeye karar vermeleri ve gerek müstakbel eşlerinin gerekse kendilerinin Türkiye de yaşamak istemeleri göçmen kadınların göç etme kararlarında etkili olan 21213 önemli bir faktördür. Benim eşim Ukrayna da çalışıyordu. O teklif etti evlenmek. Ben orada onu kabul etti. Sonra evlendikten sonra buraya taşındık. (Ukrayna, 26, tezgâhtar) Ekonomik ve evlilik olmak üzere iki genel göç nedeninden farklı olarak bavul ticareti için, sağlık için, üniversitesinin göndermiş olduğu staj için, iç savaş korkusu ve çocuklarının geleceği için göç ettiklerini söyleyen kadınlar da vardır. Görüşülen Gürcü bir kadın memleketindeki siyasal ve ekonomik sorunlar nedeniyle Karadeniz kıyısındaki şehirlerde bavul ticareti yapmak amacıyla Türkiye ye geldiğini daha sonra ise Marmaris e yerleştiğini şöyle ifade etmektedir de başladı komünist parti yani demokratlarla savaşına. Komünist parti, demokrat parti, kim kazanır kim kaybeder Gerçekten çok kötü sonunda düştü insan. Fabrikaları kapattılar. Maaşları alamıyorduk. En son ne yaptım ne yaptım, müdürün yanına gittim, karısı benim arkadaşımdı. Onun yanına gittim söyledim. Bak dedim (Türkiye ye gidiyorlar buradan bir şeyler alıyorlar orada satıyorlar dolar borç verir misin dedim.) Tamam dedi (Gürcistan, 45 50, çalışmıyor) Görüşmeciler arasında yer alan Özbekistan uyruklu göçmen kadının göç öyküsü ise iç savaş korkusunu, çocuklarının gelecek kaygısını ve Özbekistan da tanıştığı Türk erkeği ile evliliği içermesi açısından oldukça önemlidir. Göçmen kadın göç nedenini şöyle ifade etmektedir. Trafik kaza 28 yaşında ben kocayı kaybettim Afganistan problem çıktı. O zaman iç savaş kadar kalktı ortalık. Bomba patlamaya başladı. Soviet Union (Sovyetler Birliği) ayrıldığı zaman işte ekonomik kriz çıktı. Hem kendi için hem çocuklar için imkân yok. Hem ekonomik olarak hem gelecek için. Eğitim olarak sosyal sistem olarak orada bir sürü eksik var 12 sene önce o zaman Özbekistan da ben tanıştım bir Türk adam. O teklif etti evlenmek. Ben onu kabul etti. Evlendim sonra biz karar verdik Türkiye ye gelmek. (Özbekistan, 44, masöz) Özetlenecek olursa görüşmecilerin kendilerine yöneltilen neden göç etmeye karar verdiniz? ve neden Marmaris i tercih ettiniz? sorularına verdikleri yanıtlar; ülkelerinde iş imkânlarının sınırlı olması, memleketlerinde tanıştıkları ve hayatlarını birleştirmeyi planladıkları erkeklerin Marmaris te yaşıyor olmasıdır Geçici Yabancı Göçmenden Yerleşik Yabancı Geline: Türk Vatandaşı Erkeklerle Evlilik Göçmenler genellikle sahte veya gerçek evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına başvurarak yasal statü kazanmaya çalışmaktadır. Evlilik yoluyla yasal statü talep edenlerin neredeyse yarısı, Türkiye ye seks sektöründe ve ev içi hizmetlerde 21314 çalışmak üzere kadın göçü veren ülkelerden gelmektedirler (Kaşka, 2006a. 69) yılları arasında toplam yabancı göçmen, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına geçmiştir. Söz konusu göçmenlerin % 37,9 gibi büyük bir çoğunluğu Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden gelen göçmenlerden oluşmaktadır (Kaşka, 2006b: 93) Görüşme sonuçları da evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına geçen göçmen kadınların seks ve ev içi hizmetlerde çalışmamalarına rağmen kadın göçü verdiği belirtilen eski Sovyetler Birliği ülkelerinden geldiğini destekler niteliktedir. Görüşme sonuçlarına göre Marmaris te yaşayan göçmen kadınları Türk erkekleri ile yapmış oldukları evlilikler dolayısıyla iki grupta değerlendirmek mümkündür. Birincisi, Türkiye ye gerek çalışmak gerekse tatil amacıyla tek başına gelen ve sonrasında tanıştıkları Türk vatandaşı erkeklerle evlenen göçmen kadınlardır. Türk erkekler ile evlenen 22 kadından 17 sinin evlilik öyküsü bu şekilde gerçekleşmiştir. Ben turist geldi. Geldi buraya tatil Antalya. Sonra benim eşi tanıştım Sonra evlendi. İkinci grupta yer alan göçmen kadınlar ise kendi ülkelerinde çalışmak amacıyla bulunan Türk vatandaşı erkeklerle gerek kendi ülkelerinde evlendikten sonra Türkiye ye göç etmiş gerekse Türkiye ye -evlenmek için- göç ettikten sonra evlenmiş göçmen kadınlardır. Rusya, Özbekistan, Ukrayna ve Türkmenistan da çalışmak amacıyla bulunan Türk erkekler ile evlenen 5 göçmen kadının evlilik öyküsü ise bu şekilde gerçekleşmiştir. 12 sene önce o zaman Özbekistan da ben tanıştım bir Türk adam. O teklif etti evlenmek. Ben orada onu kabul etti. Evlendim ve Özbekistan da biz 5 sene kaldık. Sonra biz karar verdik Türkiye ye gelmek. (Özbekistan, 44, masöz) Marmaris teki alan araştırmasının bulguları, evlilik ve göçün birbirini etkilediğini göstermektedir. Alıntılardan da anlaşılacağı üzere görüşmeciler arasında evlilik göçü yapan göçmenler olduğu gibi, bireysel kararla gelip sonra evlenenler de vardır. Ancak bu ikisi birbirinden farklıdır. Bununla bağlantılı olarak Piper in (2003: 463) de ifade ettiği gibi, göçmen kadınların rolleri işçiden eşe, eşten işçiye olarak değişim göstermektedir. Görüşme sonuçlarının da ortaya koyduğu üzere Türkiye ye ekonomik sıkıntılar nedeniyle gelip bir süre çalıştıktan sonra Türk vatandaşı ile evlenen göçmen kadınlar olduğu gibi, kendi memleketinde tanıştığı Türk vatandaşı ile evlendikten sonra Türkiye ye göç edip çalışmaya başlayan kadınlar da mevcuttur. Türk vatandaşı erkeklerle yapılan evliliklerden sonra, görüşme yapılan kadınların evlendikleri tarihe göre bazısı hemen, bazısı da üç yıl geçtikten sonra Türk vatandaşlığına geçmiş böylece statülerini geçici yabancı göçmenden yerleşik yabancı geline çevirmişlerdir. Türk vatandaşlığına geçmede yaşanan bu farklılığının nedeni 2003 yılında yapılan 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu nu değişikliğidir yılından önce evliliğin yapıldığı anda Türk vatandaşlığına geçilebilirken söz konusu Kanun değişikliği ile birlikte evlilik yoluyla Türk vatandaşı olmak isteyen 21415 yabancılara, en az üç yıl evli olma, fiilen birlikte yaşama ve evliliğin devamı şartı getirilmiştir. Görüşme yapılan göçmen kadınlar ile Türk erkekleri arasındaki evliliklerde eşler arasında önemli bir yaş farkı vardır. Göçmen kadınlar eşlerinden yaklaşık olarak 10 yaş daha küçüktür. Bazı göçmen kadınların eşi ile arasındaki yaş farkı yaşa kadar çıkabilmektedir. Göçmen kadınlardan 19 u Türk eşleriyle evliliklerini ortalama olarak yaşlarında iken gerçekleştirmişlerdir. Söz konusu 19 göçmen kadından biri haricinde hepsi ilk evliliğini Türk erkekleri ile yapmışlardır. Gürcistan ve Azerbaycan uyruklu 3 göçmen kadın ise memleketlerinde eşlerini kaybettikten sonra ekonomik nedenlerle Türkiye ye göç etmişler ve Türk eşleriyle yaşlarında iken ikinci evliliklerini gerçekleştirmişlerdir. Göçmen kadınlar Türk erkeklerini, genellikle fakir, işsiz, içkici ve sadakatsiz olarak tanımladıkları kendi ülkesinin erkeklerine tercih etmektedirler. Göçmen kadınlar, evlenmek için Türk erkeklerini tercih etme nedenlerini ise çoğunlukla çünkü onlar evine çok bağlılar olarak açıklamışlardır. Görüşmecilerin ve Muğla İl Nüfus Müdürü nün da ifade etmiş olduğu üzere, Türk erkeklerinin göçmen kadınlarla evlenmeyi tercih etmesinin nedeni ise, Türk kadınlarla karşılaştırıldıklarında altın, takı ve düğün istemedikleri için daha ucuz olmalarıdır. Göçmen kadınların sevdikleri erkeklerle yaptıkları (gerçek) evliliklerin ardında bazen vize işlemlerinin yükünden kurtulmak da yatabilmektedir. Göçmen kadınlar sevdikleri erkeklerle beraber yaşamak yerine evlenmeyi tercih ederek, evliliğin getirdiği kolaylıklardan ve haklardan da yararlanabilmektedir. Göçmen kadınlardan biri vize işlemlerinin maddi ve manevi zorluğunun sevdiği insanla evlenme kararı almasını hızlandırdığını şöyle anlatmaktadır: Yani bu kadar çabuk evlenmek istemiyordum. Ama tabii ki yani vize sorunu 1 ay olduğu için hemen gitmek gerekiyor memlekete geri dönmek insan yoruluyor. Para çok. Severek evlendim ama Türk vatandaşı olmak. Yoruldum. Vize bitiyor hemen memlekete çık gel yani bunun için. (Rusya, 32 37, Masöz) Türk ile evli olan göçmenlerin, Türk vatandaşlığına geçebilmeleri için gereken yasal süre dolmadan istisnai çalışma izni için başvurabilmeleri göçmenler arasında evliliğin cazibesini arttırmaktadır. Fakat çalışma izni, evliliğin sona ermesi veya sahte evlilik yapıldığının belirlenmesi durumunda geçerliliğini yitirmektedir. Bu ise, özellikle göçmen kadınların yasal statüsünü erkeğe bağımlı duruma getirmektedir ve özel alandaki erkek şiddetine karşı kırılganlıkları artmaktadır. Bu durumdaki kadınlar yasal statülerini kaybetme korkusuyla hukuki yollara başvurmaktan çekinmektedirler (Üstübici, 2009: 11). Görüşmeciler arasında Türk vatandaşlığına geçmek üzere yasal sürenin dolmasını bekleyen bir göçmen kadın yasal statüsünü kaybetmemek adına kötü giden evliliğine katlanmak zorunda kaldığını şöyle anlatıyor: Kafayı dindirdim, evlendim, imza oldu. Bütün komşular şaşırmış, (bu kadın 21516 bu adamla nasıl evlendi) diye. Bu adamda bu mahallede 60 sene oturmuş. Bir komşu konuşmamış. Adam ruhu muhu her şeyde pislik varmış. Kaç tane evli kadınla yatmış, yuva yıkmış. Ben bunları duydum. Biraz sabrettim kendimle konuşuyorum. Sabret Sabret Sabret Vatandaş olacaksın. (Gürcistan, 45-48, bakıcı) Göçmenlerin yabancı bir ülkede yaşamanın getirmiş olduğu vize ve çalışma izni sorunundan kurtulmak için sahte evlilikler yaptıkları bilenen bir gerçektir. Vize işlemlerinde sıkıntı yaşayan bir göçmen kadın vize masrafından kurtulmak ve çalışma izni alabilmek için Türkiye ye kendisinden önce gelen kız kardeşinin eşinin ayarlamış olduğu bir Türk ile sahte evlilik yaptığını şöyle ifade etmektedir: O zaman vize sadece 1 aylık. Tabii ki bu bayağı bir oldukça masraflıydı. Kardeşimin eşi, Türk bir eş ayarladı sadece o iş için yani sırf her ay gitmeyeyim diye. Daha rahat çalışma için. Çalışma izni. O evliliği yaptım da Ben bir hafta içinde kimliğimi aldım. 1 ay evli kaldım sonra boşandık. Bütün haklarla birlikte Türk vatandaşı oldum. Benden sonra kanun değişti 3 yıl evli kalmak gerekiyor. Ben çok şanslıydım, çok kolay oldu. (Ukrayna, 30 35, tur operatörü) Göçmen kadınlar arasında sağlık güvencesi olmayan şeker hastası Gürcü bir kadın sağlık sigortasından yararlanabilmek için bir gay ile sahte evlilik yaptığını şöyle ifade etmektedir: O zaten evlenmeyecek. Kullanabilirsin dedi sigortayı ne zaman istersen de ayrılırız dedi. O zaten Gay çocuk. Benim işime çok yaradı. Bize gerçekten inandılar. Onun erkekliğine inandılar. Biz çünkü arkadaştık. (Gürcistan, 45 50, çalışmıyor) Örneklerden de anlaşılacağı üzere, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına geçmek amacıyla, aşk evliliklerinin yanında sahte evlilikler de yaygın olarak gerçekleştirilmektedir. Türk erkekler ile evlenen 22 göçmen kadından 12 si severek gerçek evlilikler yapmışlardır. Bu durum gerek görüşmeciler tarafından dile getirilmiş gerekse gözlemler dolayısıyla anlaşılmıştır. Severek gerçek evlilikler yaptığını belirten veya tahmin edilen 12 göçmen kadının 7 sinin Türk eşlerinden çocuklarının olması, 5 inin kendi memleketlerinde tanışmış oldukları Türk erkekleri ile evlenmiş olmaları, görüşmeler esnasında geçen Kocamı bırakıp gitmem. Gitsem cezaevindeyken giderdim Ben tabii âşık oldum. Annem karşıydı zorla annemi ikan ettim gibi diyaloglar söz konusu göçmen kadınların gerçek evlilikler yaptıklarının kanıtları niteliğindedir. Alan araştırması sonuçları Türk erkekler ile evlenen 22 göçmen kadından en az 4 ünün sahte evlilikler yaptığını göstermektedir. Söz konusu 4 göçmen kadından biri eşinin sağlık sigortasından yararlanmak diğeri ise vize masraflarından kurtulmak için sahte evlilik yaptıklarını açıklarken diğer iki göçmen kadın ise sahte evlilik yaptıklarını açıkça ifade etmeseler bile gözlem sonuçları yapmış oldukları evliliklerinin sahte olduğunu ortaya koymaktadır. Çünkü yaşlarında iken kendisinden yaşça büyük olan eşiyle evlenmiş olan ve 21617 görüşmenin yapıldığı an itibariyle vatandaşlık almayı bekleyen ve kötü giden evliliğine katlanmak zorunda kaldığını belirten Gürcistan uyruklu göçmen kadının yapmış olduğu evliliğin sahte olduğunu anlamak zor değildir. Yine yaşlarında ekonomik nedenlerle Türkiye ye göç etmiş ve gelir gelmez evlenmiş olan Azerbaycan uyruklu göçmen kadının yapmış olduğu evliliğin gerçek olduğunu düşünmek oldukça zordur. Bunun haricinde görüşmeciler arasında Ukrayna uyruklu bir göçmen kadın ise ilk eşiyle yaptığı evliliğin sahte olduğunu ancak ikinci evliliğinin gerçek olduğunu ifade etmiştir. Ancak geri kalan 5 göçmen kadından bazılarının da sahte evlilik yapmış olmaları muhtemeldir. Söz konusu göçmen kadınların göç ettikten hemen sonra evlenmiş olmaları, eşlerinin kendilerinden yaşça büyük olması söz konusu 5 göçmen kadından 3 ü de eşinin emekli olduğunu belirtmiştir- sahte evlilik yapmış olma olasılıklarını arttırmaktadır. Ayrıca sahte evliliğin yasal olmaması araştırmacıya bu konuda güvenilir bilgiler vermelerini engellemiş olabilir. Örneğin bu 5 göçmen kadından birisi görüşmelerin yapıldığı anda vatandaşlığa geçmek için gereken yasal sürenin dolması beklemekteydi. Göçmen kadınlar arasında sahte evliliği, yasal olmadığı için ve başkalarının olumsuz tecrübeler yaşadığını duyduğu için tercih etmediğini belirten bir göçmen kadının bu konudaki görüşleri sahte evliliğin göçmen kadınlar arasında ne kadar olağan görülüp yaşandığını göstermesi açısından önemlidir. Aktarıyoruz: Burada 100 defa formalite evlilik yapalım diyen oldu. Ben de biraz karşı çıktım. Formalite sonuçta kanuna karşı bir şey Çok problem yaşayan var. Karşıda anlaşma yaptığın kişiden çok problemler çıkıyor. Yani ben de böyle problem yaşamak istemedim. Kendi ailemi de üzmek istemedim bu arada. Ben de kanuna karşı bir hareket etmek istemedim. Annem babam da rahat olsun ben burada iyiyim diye. (Kırgızistan, 31, acentede çalışıyor) Sahte evliliklerinin önüne geçebilmek amacıyla 2003 yılında, 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu nu değiştirilerek evlilik yoluyla Türk vatandaşı olmak isteyen yabancılara, en az üç yıl evli olma, fiilen birlikte yaşama ve evliliğin devamı şartı getirilmiştir (Sargın, 2004: 29 32). Söz konusu kanun değişikliğinin ardından, evlilik yoluyla vatandaş olan göçmenlerin sayısında ve sahte evliliklerin tercih edilmesinde bir azalma meydana gelmiştir. Uzun süredir bir Türk ile ilişkisi olan göçmen kadının sahte evliliği tercih etmemesinin nedeni olarak, Türk vatandaşlık kanununda meydana gelen değişikliğin ve uzun prosedürün etkisi göze çarpmaktadır. Aktarıyoruz: Eskiden vatandaşlık hemen veriyorlardı. Bir gün evleniyorsun yarın vatandaşlık kimliği alıyorsun. Sonra kanun değişince Neyse artık bu fırsattan faydalanmayacağım diye acelemiz yok. Şimdi Avrupa ya gitmek Rus için Türkiye de oturma izni çıkarmaktan daha kolay. O yüzden fazla bulaşmamak için Hem de Rusya ya gidiyorum. Burada kalabiliyorum. Şimdi üç buçuk sene yaşaması lazım aynı adamla (Rusya, 30-35, seyahat acentesinde çalışıyor) 21718 Örneklerden de anlaşıldığı üzere, çoğunlukla çalışma izni sorunundan kurtulmak için yapılan evliliklerinin sahte mi yoksa gerçek mi olduğunu tespit etmek kolay değildir (Piper, 2003: 462). Bunun tespiti için Muğla Yabancılar Şube Müdürü nün de ifade etmiş olduğu gibi Vali Yardımcısı, Emniyet Müdürü, Milli Eğitim Müdürü, Nüfus Müdürü ve Jandarma temsilcisinden oluşan 5 kişilik bir komisyon kurulmuştur. Bu komisyon çiftleri çapraz sorguya almakta ve çiftlere evin salonundaki perdenin desenleri, eşinin ayakkabı numarası, geçen hafta pazar günü ne yaptıkları, eşinin dayısının oğlunun adının ne olduğu, ilk tanıştığınız yer neresi gibi çeşitli sorular yöneltmektedir. Sahte evlilik yapan bir göçmen kadın söz konusu sorguya ilişkin deneyimlerini şöyle ifade etmektedir: Bir imtihan vardı kocamla birlikte gittik. Ama ayrı ayrı sordular nasıl tanıştınız, ne seviyorsunuz. Ben onun ne yemek sevdiğini biliyorum Çünkü sık sık arıyor ne yemek yaptın geliyorum diye. Onay veriler biz de evlendik. (Gürcistan, 45-50, çalışmıyor) Ayrıca sahte evliliklerin tespiti için yabancının yaşadığı yere polisler gönderilerek yerinde tahkikat yapılmaktadır. Göçmen kadının kendi ağızlarından aktarıyoruz: Eve geliyorlardı. Evde 2 çocuğum var onların ayakkabıları var pantolonları var dolapta. Tabi onları gösteriyorsun eşimin diye. (Tabi bunları yazar mısınız bilmiyorum). (Gürcistan, 45-50, çalışmıyor) 4.4. Yabancı Göçmen Kadınların İşgücü Piyasasındaki Durumları ve Karşılaştıkları Sorunlar Marmaris e Eski Sovyetler Birliği ülkelerinden göç eden kadınlar, yörenin turistik yapısı nedeniyle özellikle acentecilik, masözlük, rehberlik, tur operatörlüğü, animasyon gibi turizm sektöründeki genelde düşük ücret ödenen, kayıt dışı ve herhangi bir sosyal güvencesi olmayan işlerde çalışmaktadırlar. Böylece Marmaris turizm sektörüne sağladıkları ucuz emek ile katkıda bulunmaktadırlar. Görüşülen kadınlar turizm sektöründeki söz konusu işler haricinde tezgâhtarlık, temizlikçilik ya da özel bir hastanede tercümanlık gibi ücretli işlerde çalıştığı gibi ressamlık ya da halı saha işletmeciliği gibi kendi özel işlerinde de çalışmaktadır. Yukarıdaki Tablo- 1 den de görüleceği üzere gerçek evlilik yapan ile sahte evlilik yapan göçmen kadınlar arasındaki en önemli ve temel farklılık gerçek evlilik yapan göçmen kadınların sahte evlilik yapanlara göre acenteci, rehber, tercüman, ressam ve halı saha işletmecisi gibi nispeten daha nitelikli işlerde istihdam ediliyor olmalarıdır. Bunun haricinde sahte evlilik yapan ile severek gerçek evlilik yapan göçmen kadınların yapmış oldukları işlerde önemli bir farklılık göze çarpmamaktadır. 4 4 Severek evlilik yapan göçmen kadınların meslekleri: Acenteci rehber, tercüman, ressam, halı saha işletmecisi, masöz (3), tezgâhtar (2), ev hanımı (2). Sahte evlilik yapan göçmen kadınların meslekleri: Tur operatörü, tezgâhtar, bakıcı, ev hanımı. 21819 Severek gerçek evlilikler yapmış olan göçmen kadınlar arasında da masözlük yapanlar bulunmaktadır. Bir otelde masöz olarak çalışan ve severek evlendiğini belirten göçmen kadın iş yerinde tacize uğrayıp uğramadığına ilişkin soruyu ve eşinin yapmış olduğu işe karşı bakış açısını şu şekilde özetlemektedir: Hayır, (tacize uğramadım) yani Türklere yapmıyorum ki. Masaj aslında doktor mesleği. Ama Türkler anlamıyor. Benim kocam mesela normal düşünüyor. Yoksa beni göndermez. Türklere kesin yapamam evlere kesin gidemem. Mantalite olarak öyle düşünüyorlar yani ben öyle düşünüyorum. Avrupalı kültürlü bir insan Bazen Türkler geliyor ama hiç masajı sormuyor. Çok pahalı diyorlar. Ama isterse biz de erkek masörün telefonu var onu çağıracaz. Ama yani hiç istemiyorlar. (Rus, 32 37, Masöz) Göçmen kadınların birçoğu önceki veya mevcut işlerini kendisinin bulduğunu söylerken; bazıları ise Türkiye ye kendisinden önce göç etmiş olan kardeşi veya arkadaşı sayesinde bulduğunu ifade etmiştir. Bunun haricinde Kırgızistanlı iki göçmen kadın ise kendi ülkelerinde okudukları üniversitenin ayarladığı staj programı ile stajyer öğrenci adı altında işgücü piyasasına katılmıştır. Ben de aynı arkadaşım gibi Kırgızistan daki turizm okuluna girdim. Orda bizim rektörümüz bir sistem getirdi. Gidin bakın çalışın daha sonra ne yapacağınıza karar verin dedi. Kader. Seçtim yer. Bizim şansımıza Türkiye düştü Marmaris Neksa Turizm Okulunu kazandım Kurs bittikten sonra bir acentede rehberlik yapmaya başladım. (Kırgızistan 31, acentede çalışıyor) Yabancıların izinsiz çalıştıkları alanların yarısından fazlası hizmetler sektöründe ve özellikle de turizm-eğlence sektöründedir. Göçmen kadınların turizm sektöründe çalıştıkları en yaygın işlerden birisi ise seks işçiliğidir. Bu anlamda dünyada turizm sektöründe çalışan göçmen kadınlar ile ilgili yapılan çalışmalar çoğunlukla seks turizmi ve seks işçiliği üzerine yoğunlaşmakta ve genellikle Avrupa (Anthias, 2000; Wonders ve Michalowski, 2001; Psimmenos, 2000; Cabezas, 2004) ve Asya ülkeleri (Lee, 2008; Kim ve Fu, 2008) üzerine odaklanmaktadır. Alan çalışması sırasında da turizm sektöründe seks işçisi olarak çalışan Dağıstan uyruklu oldukları bilinen 3 göçmen kadın tespit edilmiştir. Söz konusu göçmen kadınlarla 3. şahıslar aracılığı ile iletişim kurulmuştur, önce görüşme talebini kabul eden kadınlar 3. şahsın erkek olması ve görüşme talebine ilişkin ayrıntılı bilgi verilmemiş olması nedeniyle daha sonra görüşme talebimizi geri çevirmişlerdir. Söz konusu göçmen kadınlara tesadüfen ulaşılması turizm sektöründe yaygın olarak çalıştıklarını fakat yasadışı statüleri nedeniyle görünmezlik zırhına büründüklerinin kanıtıdır. Turizm sektörünün özellikle üçüncü dünya ülkelerindeki kadınları hizmetçiye ya da hayat kadınına dönüştürdüğü ayrı bir Evliliklerinin niteliğini tespit olunamayan göçmen kadınların meslekleri: Acenteci, rehber, masöz (2), temizlikçi, tezgâhtar. 21920 tartışma konusudur (Oktik, 1997:3). Bu anlamda Dağıstan uyruklu göçmen kadınlarla görüşme yapma fırsatı yakalanamadığı için Marmaris turizm sektörünün söz konusu göçmen kadınları hayat kadınına dönüştürüp dönüştürmediğine ilişkin olarak kesin bir yorum yapmak mümkün değildir. Ancak diğer görüşmecilerden elde edilen bilgiler doğrultusunda, Marmaris turizm sektörünün göçmen kadınlara niteliklerine uygun işlerde çalışma fırsatı sunmamasının ve basının yaratmış olduğu Nataşa imajının turizm-eğlence sektöründe göçmen kadınlara olan talebi arttırmasının göçmen kadınların hayat kadını olarak çalışmalarının arz ve talep koşullarını sağlaması anlamında önünü açtığını söylemek yanlış olmayacaktır. Göçmenlerin Türkiye ye girişi ilk olarak turist vizesiyle gerçekleşmektedir. Turist vizesinin süresi dolunca ise göçmenler oturma veya çalışma izni almak zorunda kalmaktadırlar. Ulusal mevzuatımızda göçmenlerin işgücü piyasasına katılımları 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Söz konusu Kanun, kayıt dışı işlerde çalışan, yerli nüfus tarafından yapılmayan işleri (masözlük, ev içi bakım hizmetleri gibi) ucuz ücretler karşılığı yapan ve düşük ücretli çalışan arayan emek yoğun sektörlerde (tarım, turizm, inşaat, tekstil gibi) çalışan yabancıların yasadışı çalışmalarını düzenlemekten çok Türkiye ye gelen kalifiye ve profesyonel işgücünün çalışma izinlerini düzenlemeyi ve yasadışı çalışmayı engellemeyi amaç edinmektedir (Yıldız, 2007) yılına kadar Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından verilen yabancı göçmenlerin çalışma izinleri 2003 yılından sonra Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) tarafından verilmeye başlanmıştır. ÇSGB nin göçmenlere çalışma iznini verirken temel argümanı, benzer iş arayan Türk vatandaşının olup olmaması gibi bir temele dayanmaktadır (Lordoğlu, 2009: 14). Çok azı çalışma iznine sahip olan göçmenlerin işgücü piyasasını etkilemesi mümkün olmamasına rağmen, birçoğu yüksek nitelikli olan bu göçmenlerin bile izin alabilmeleri neredeyse imkânsızdır. Verilen çalışma izinlerinin sayısının sınırlılığı bu durumu kanıtlamaktadır. Bunun yanında, yapılan çalışmalar göçmenlerin işgücü piyasasına çoğunlukla enformel ve kayıt dışı alanlarda, herhangi bir izin almadan katıldıkları yönündedir (İçduygu, 2004; Kaşka, 2006a; Erdem ve Şahin, 2008). Alan araştırması sırasında görüşülen kadınların çoğu, evlilik yoluyla yasal statü kazandıkları için işgücü piyasasında kaçak olarak çalışmak zorunda değillerdir. Görüşülen 25 göçmen kadından sadece 2 sinin çalışma izni bulunmamaktadır yılı sonuna kadar çalışma iznine sahip yabancıların kentlerde istihdam edilen nüfusun sadece %0,2 sini oluşturduğu düşünüldüğünde (Lordoğlu, 2007: 28), görüşmecilerimizin Türkiye örneklemi içerisinde şanslı bir grup azınlığı oluşturdukları söylenebilir. Görüşmeciler arasında çalışma iznine sahip olmayan göçmen kadınlardan biri, kaçak olarak evlere temizliğe gittiğini, diğeri ise çeşitli yerlerde çalıştığını ancak turizm acentelerinin polis açısından daha güvenli olduğunu ifade etmiştir. 220 Daha göster
ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. Detaylı Proje: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP. Proje hakkında açıklayıcı bilgiler
ANKET SONUÇLARI Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. Bu anket, çoğunluğu Ankara Kemal Yurtbilir İşitme Engelliler Meslek Lisesi öğrencisi olmak üzere toplam 130 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya Detaylı TURİZM VE SEYAHAT HİZMETLERİ MESLEK ELEMANI
TANIM Turistik amaçlı, ulaştırma, konaklama, gezi, spor ve eğlence hizmetleri veren işletmelerde seyahat işletmecisi tarafından planlanan işleri yürüten meslek elemanıdır. A- GÖREVLER - Turistlerin; ulaşım, Detaylı KAYIT DIŞI İSTİHDAM ARAŞTIRMASI 2011
KAYIT DIŞI İSTİHDAM ARAŞTIRMASI 2011 www.macnamar.com Kale Mah. Kaptanağa Sok. Mecit Turan İş Merk. No: 5/86 Samsun Tel : 362 431 91 61 Fax: 362 431 91 61 1. Araştırmanın Kimliği... 1 1.1. Araştırmanın Detaylı İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU
İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU 1 İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU İÇİNDEKİLER ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI... 2 BATMAN İLİNİN TEMEL İŞGÜCÜ PİYASASI BİLGİLERİ... Detaylı Her yıl kaç vize veriliyor? Türkiye deki Alman temsilcilikleri her yıl yaklaşık 160 bin vize veriyor.
Her yıl kaç vize veriliyor? Türkiye deki Alman temsilcilikleri her yıl yaklaşık 160 bin vize veriyor. Ticari, turistik ve diğer vize türlerine nasıl dağılıyor bu sayı? Ticari vizeler toplam rakamın yaklaşık Detaylı Araştırma Notu 16/191
2012 İŞ YERİNDE KADIN ARAŞTIRMASI RAPORU Mart, 2012 ARAŞTIRMA HAKKINDA 2012 Şubat ayında PERYÖN web sayfasında yer alan İş Yerinde Kadın Araştırması, Dernek üyeleri ve iletişim veri tabanında bulunan yaklaşık Detaylı DOĞURGANLIĞI BELİRLEYEN DİĞER ARA DEĞİŞKENLER 7
DOĞURGANLIĞI BELİRLEYEN DİĞER ARA DEĞİŞKENLER 7 Banu Akadlı Ergöçmen ve Mehmet Ali Eryurt Bu bölümde gebeliği önleyici yöntem kullanımı dışında kadının gebe kalma riskini etkileyen temel faktörler incelenmektedir. Detaylı Mevsimlik Çalışma Arttı, İşsizlik Azaldı: Nisan, Mayıs, Haziran Dönemi
Mevsimlik Çalışma Arttı, İşsizlik Azaldı: Nisan, Mayıs, Haziran Dönemi HAZIRLAYAN.0. Prof. Dr. Mustafa DELİCAN İnsan Kaynakları Araştırma Merkezi Doç. Dr. Levent ŞAHİN - İnsan Kaynakları Araştırma Merkezi Detaylı SURİYELİ GÖÇMENLER ULUSLARASI ARAŞTIRMA PROJESİ: KİLİS ÖRNEĞİ
SURİYELİ GÖÇMENLER ULUSLARASI ARAŞTIRMA PROJESİ: KİLİS ÖRNEĞİ Mart 016 Proje Ekibi 1 Veri Toplama Süreci ve Yöntemi Araştırma için veriler 1 Mart 016 7 Mart 016 tarihleri arasında Kilis ilinde Arapça Çevirmen Detaylı RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY
Bugün, yükselen ekonomisi ve gelişmekte olan performansıyla ülkesi için önemli bir katma değer oluşturan sayılı merkezlerden birisidir. Gelişmekte olan ekonomisine paralel olarak birçok sektörde yeni iş Detaylı Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu
Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi Detaylı 5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil yardımıyla gösteriniz.
1. Emeğin marjinal ürününün formulü nedir? 2. İşçi fazlasının formulü nedir? 3. İşveren fazlasının formulü nedir? 4. İş fazlasının formulü nedir? 5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil Detaylı TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ
Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2010 Yılı Gençlerin İşsizlik ve İstihdam İstatistikleri İstatistik Kurumu (TÜİK) Hanehalkı İşgücü İstatistikleri veri tabanı 2010 yılı sonuçlarına göre ülkemizde gençlerin Detaylı Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular
PLATFORM NOTU'15 / P-3 Yayınlanma Tarihi: 05.02.2015 * Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular Cem Başlevent 1 YÖNETİCİ ÖZETİ Son yıllarda yaşanan olumlu gelişmelere rağmen, kayıtdışı Detaylı ALMANYA DA 2011 EKİM AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER. 1. İstihdam Piyasası
ALMANYA DA 2011 EKİM AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER 1. İstihdam Piyasası Çalışanların sayısı, Eylül 2011 de de artmaya devam etmiş ve 234.000 artışla Detaylı KADIN EMEKÇ LER N TALEPLER...
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU
İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU 1 İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU İÇİNDEKİLER 1.ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI... 2 2.AĞRI İLİNİN TEMEL İŞGÜCÜ PİYASASI BİLGİLERİ... 3 Detaylı MESLEKİ EĞİTİM İŞSİZLİĞE ÇÖZÜM OLABİLİR Mİ?
MESLEKİ EĞİTİM İŞSİZLİĞE ÇÖZÜM OLABİLİR Mİ? İŞVEREN RAPORU TR-51-12-2012-R3 OSTİM MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ "Bu proje T.C. Başbakanlık DPT AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı (http://www.ua.gov.tr) Detaylı KADIN DAYANIŞMA VAKFI 2014 YILI KADIN DANIŞMA MERKEZİ FAALİYET RAPORU 1 OCAK 31 ARALIK 2014
KADIN DAYANIŞMA VAKFI 2014 YILI KADIN DANIŞMA MERKEZİ FAALİYET RAPORU 1 OCAK 31 ARALIK 2014 2014 yılında Kadın Dayanışma Vakfı Danışma Merkezi ne 354 kadın başvurdu. 101 kadın yüz yüze başvuru yaparken, Detaylı ALMANYA DA 2010 KASIM AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER. 1. İstihdam Piyasası
ALMANYA DA 2010 KASIM AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER 1. İstihdam Piyasası İş piyasasındaki olumlu gelişme 2010 Ekim ayında da devam etmiştir. Çalışanların Detaylı eğitim ücretsiz yönlendirme dil bütünleşme rota Yeni gelenleri karşılama
ücretsiz rota yönlendirme dil eğitim bütünleşme Yeni gelenleri karşılama 21 Uyum sağlamak ne demek? Sıkca göçmenlerin entegrasyonundan bahsediyoruz, ne demek istiyoruz? Ilk olarak iki yönlü bir süreçtir: Detaylı Soru ve Cevaplar Işığında. Yusuf Yücel
TÜRKİYE DE YABANCI İŞÇİLERİN ÇALIŞMALARI Soru ve Cevaplar Işığında Yusuf Yücel Yabancı kime denir? Türk Vatandaşlığı Kanununa göre Türk Vatandaşı olmayan kişilere yabancı denir. Yabancının çalışması için Detaylı Yeni Göç Yasas Tecrübeleri
Eflref Ar kan Bildiğiniz gibi Almanya aile birleşiminin gerçekleşmesi konusunda göç yasasında bazı değişiklikler yapmıştır. Bu değişiklikleri eleştirenler ve olumlu görenler bulunmaktadır. Ben göç yasasının Detaylı Uyum Araştırması 2015
Uyum Araştırması 2015 Araştırmamıza katıldığınız ve değerli vaktinizi ayırdığınız için teşekkür ederiz. Çeşitli üniversitelerin desteğiyle başka ülkelerden Türkiye ye göç etmiş kişilerin toplumsal, ekonomik Detaylı Kişisel Geçmiş Formu
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KALKINMA PROGRAMI Kişisel Geçmiş Formu LİMATLAR: lütfen her soruyu açık, net ve tam olarak cevaplayınız. Mürekkepli kalemle doldurunuz veya çıktı alınız. Dikkatli bir şekilde okuyunuz Detaylı ALANYA KRİSTAL KALE ULUSLAR ARASI FİLM FESTİVALİ FİLM FORUM 2015
ALANYA KRİSTAL KALE ULUSLAR ARASI FİLM FESTİVALİ FİLM FORUM 2015 ( 28 31 Ağustos 2015) ETKİNLİK ÖZETİ Hazırlayan : Türk Sinema Vakfı ( TÜRSAV) Etkinlik Hakkında ; Türkiye nin güney kıyıları, özellikle Detaylı City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI
City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI Ağustos 2013 Araştırma Künyesi PROJE ADI ARAŞTIRMA EVRENİ AMAÇ SAHA ÇALIŞMASI ÖRNEKLEM SAYISI CSG STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI İstanbul da Yaşayan 18 Detaylı DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR UKRAYNA KONSOLOSLUGU & BÜYÜKELÇİLİĞİ eski pasaporttan yeni pasaporta vize aktarımı yapmamaktadır. Uzun süreli vizeniz olsa da pasaportunuzu değiştirdiğinizde yeniden vize Detaylı İşsizlik ve İstihdam Raporu-Eylül 2016
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Eylül 2016 İşsizlikte patlama! İki yılda 473 bin yeni işsiz! Geniş tanımlı işsiz sayısı 6 milyonu aştı Tarım istihdamı 420 bin, imalat sanayi 47 azaldı Toplam istihdam artışının Detaylı Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı
Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı ALI HAYDAR DOĞU KARADENIZ TEKNIK ÜNIVERSITESI, ENFORMATIK BÖLÜMÜ TRABZON Bilgi Toplumu Stratejisi Türkiye nin bilgi toplumuna dönüşüm Detaylı KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3
KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 Attila Hancıoğlu ve Banu Akadlı Ergöçmen Bu bölümde, Türkiye de kadınların durumuna ilişkin bilgi verilmesi amaçlanmaktadır. Bölümde yer alan bilgiler, üreme Detaylı EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014
EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK Detaylı MESLEKİ EĞİTİM İŞSİZLİĞE ÇÖZÜM OLABİLİR Mİ?
MESLEKİ EĞİTİM İŞSİZLİĞE ÇÖZÜM OLABİLİR Mİ? ÖĞRENCİ RAPORU TR-51-12-2012-R3 OSTİM MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ "Bu proje T.C. Başbakanlık DPT AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı (http://www.ua.gov.tr) Detaylı Türkiye de Kadınların İç Göç Örüntüsü ve İç Göç Nedenleri
Türkiye de Kadınların İç Göç Örüntüsü ve İç Göç Nedenleri Doç. Dr. Mehmet Ali Eryurt Ar. Gör. Ayşe Abbasoğlu Özgören Ar. Gör. Zehra Yayla Melek Özgür Duman 0 Eylül 205, Hilton Hotel, Ankara Neden Kadın Detaylı City Security Group OKUL GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI
City Security Group OKUL GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI Ağustos 2013 Araştırma Künyesi PROJE ADI ARAŞTIRMA EVRENİ AMAÇ CSG OKUL GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI İstanbul da Yaşayan 18 Yaş Üzeri Bireyler. Katılımcıların 68 Detaylı KAYITDIŞI ĐSTĐHDAMLA MÜCADELE
Türkiye Đşçi Sendikaları Konfederasyonu KAYITDIŞI ĐSTĐHDAMLA MÜCADELE Ankara Amaç Türkiye de kayıt dışı istihdam önemli bir sorun olarak gündemdedir. Ülkede son verilere göre istihdam edilenlerin yüzde Detaylı KADINLARIN ÇOK YÖNLÜ GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ KATILIMCI PROFİLİ RAPORU
KADINLARIN ÇOK YÖNLÜ GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ KATILIMCI PROFİLİ RAPORU AĞUSTOS 2009 Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi Kursiyerlerinin Demografik Özellikleri Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Detaylı TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ YILLIK 2015 (SAYI: 36)
TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ YILLIK 2015 (SAYI: 36) (2015 Yıllık TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) 2015 Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, 23 Mart 2016 tarihli Detaylı TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?
TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan Detaylı Türkiye de Doğurganlık Tercihleri
2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara Detaylı YABANCI İŞÇİ İSTİHDAMINDA SON DEĞİŞİKLİKLER
YABANCI İŞÇİ İSTİHDAMINDA SON DEĞİŞİKLİKLER Cumhur Sinan ÖZDEMİR * Giriş 24.10.2011 tarih,28094 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2011/2306 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla, 5683 sayılı Yabancıların Türkiye Detaylı T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AFYON İLİ 2007 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU
T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AFYON İLİ 2007 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI İşgücü piyasasında mevcut durumu ve Detaylı EKONOMİK GELİŞMELER Ekim
EKONOMİK GELİŞMELER Ekim - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ Detaylı EKONOMİK DURUM TESPİT ANKET SONUÇLARI
EKONOMİK DURUM TESPİT ANKET SONUÇLARI Ankete Katılım: 1998 yılından bu tarafa düzenlenen anketimize bu dönem 53 firmadan cevap gelmiştir. Bu miktar toplam üyelerimizin %8 ine karşılık gelmektedir. Ankete Detaylı EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI
EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI Prof. Dr. Nezih Güven (ODTÜ, Rektör Danışmanı) Doç. Dr. Ayşe Gündüz Hoşgör (ODTÜ,Sosyoloji Blm.) Y. Doç. Dr. Mustafa Şen (ODTÜ, Sosyoloji Bölümü) Bağlantı Detaylı Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar
Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika Detaylı 3. Veri Seti Yapısı, Fert, 2012 (Kesit Veri) (15 + Yaştaki Fertler) (GYK12_F)
BULTEN Her hane için verilen numara (Bülten numarası) 5 1...17562 FERT_ID Fert kimlik numarası (Bülten no + Fert sıra no) 7 FB010 Anket yılı 4 2012 FB030 Fert için ağırlık katsayısı 4 Format 4.7 FB100 Detaylı Amasya da Kadın İstihdamının Artırılmasına Destek Projesi. Ülker Şener 1 Temmuz 2011, Amasya
KURAN IN ANLAMI İLE BULUŞMAK ARAŞTIRMASI Kasım 2007 İÇİNDEKİLER Metodoloji I. Araştırmanın Metodoloji ve Örneklemin Yapısı II. Örneklemin Mezhep Bağlılığı ile İlgili Yapısı III. Dindarlık Algısı IV. Din Detaylı İZMİR TİCARET ODASI GÜRCİSTAN ÜLKE RAPORU
İZMİR TİCARET ODASI GÜRCİSTAN ÜLKE RAPORU TEMMUZ 2016 ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ 1. ÖZET BİLGİLER Resmi Adı : Gürcistan Cumhuriyeti Nüfus : 4,931,226 Dil :Resmi dil Gürcücedir. Rusca,Ermenice,Azerice Detaylı İSTANBUL İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ. İkamet Çalışma Grup Başkanlığı
İSTANBUL İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ İkamet Çalışma Grup Başkanlığı SUNUM AKIŞI 환영 HOŞGELDİNİZ İkamet çalışma grup başkanlığı 2 1 - Ülkenizden bir seyahat belgesi(pasaport) ile ayrıldığınıza emin olun 2 Kore Detaylı ALMANYA DA 2012 ŞUBAT AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER. 1. İstihdam Piyasası
ALMANYA DA 2012 ŞUBAT AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER 1. İstihdam Piyasası Federal İstatistik Dairesi nin verilerine göre, çalışanların sayısı Ocak 2012 Detaylı Şu an mühendis, mimar, şehir plancısı olarak çalışıyor musunuz veya bu alanda iş arıyor musunuz? Neden meslek alanı dışında çalışıyorsunuz?
Adınız soyadınız Üniversite Bölümünüz Doğum yılınız Hangi yaş aralığındasınız 22 35 36 45 46 ve üzeri Mezuniyet yılı Cinsiyetiniz Kadın Erkek Diğer Mail adresiniz Telefon numaranız ÇALIŞMA KOŞULLARI Şu Detaylı sivil toplum kuruluşları başvuru rehberi
sivil toplum kuruluşları başvuru rehberi bir programıdır İlk Fırsat Nedir? Esas Sosyal tarafından geliştirilen ve uygulanan İlk Fırsat, üniversite eğitimini yeni tamamlamış, başarılı ve iş aramakta olan Detaylı T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TUNCELİ İLİ 2008 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU
T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TUNCELİ İLİ 2008 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI İşgücü piyasasında ihtiyaç duyulan Detaylı DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til
DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til Su; GİRİŞ ekosisteminin sağlıklı işlemesi, insanların sağlığı ve yaşamının Detaylı Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO) tarafından yürütülen bu projenin genel amacını şu konular oluşturmaktadır.
Değerli Sektör Yöneticileri; Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO) tarafından yürütülen bu projenin genel amacını şu konular oluşturmaktadır. Otelcilik sektöründe çalışanların niteliklerini ve uzmanlaşmalarını Detaylı Gebe ve Emzikli Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla, Emzirme Odaları ve Bakım Yurtlarına Dair Tüzük
Hamilelik ve annellik süreci, çalışan kadınların kariyerlerinde kimi zaman bir dönüm noktası anlamına gelmekte. Bu yüzden de kadınlar, iş yaşamlarına bir süreliğine de olsa ara vermek istemediklerinden Detaylı İŞSİZLİKTE TIRMANIŞ SÜRÜYOR!
T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU ESNEK GÜVENCE BAĞLAMINDA TÜRKİYE DE SOSYAL GÜVENCE Yasemin KARA Ağustos 2009 İÇERİK GİRİŞ TÜRKİYE HOLLANDA SONUÇ ve DEĞERLENDİRME 2 GİRİŞ 3 Matra Projesinin Temelleri Bu çalışma Detaylı İŞSİZLİKTE PATLAMA!: AKP İşsizlikle Mücadelede Başarısız!
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Kasım 2016 15 Kasım 2016, İstanbul İŞSİZLİKTE PATLAMA!: AKP İşsizlikle Mücadelede Başarısız! İşsizlik son beş yıldır düzenli olarak artıyor! Son bir yılda 435 bin yeni işsiz! Detaylı İş yerinde anne ve babalık: Dünya da hukuk ve uygulamadaki yansımaları 1
1 İş yerinde anne ve babalık: Dünya da hukuk ve uygulamadaki yansımaları 1 Bu çalışma,işyerinde annelik ve babalık konusunda ulusal hukuk ve uygulamayı 185 ülkede değerlendirirken işyeri, çocuk bakımı Detaylı Otizmli Eymen 10 Okuldan Geri Çevrildi
Otizmli Eymen 10 Okuldan Geri Çevrildi Yedi yaşındaki otizmli Eymen Şen, 10 okuldan geri çevrildikten sonra bir okul bulabildi. O tek örnek değil. Türkiye de 0-18 yaş arasında 350 bin otizmli çocuk var. Detaylı -AKADEMİK PROGRAMLAR-
VARNA İŞLETME ÜNİVERSİTESİ (VARNA UNIVERSITY OF MANAGEMENT VUM ) Varna İşletme Üniversitesi, Bulgaristan ın Varna, Dobrich ve Sofya şehirlerinde kampüsleri olan bir yüksek öğrenim kurumudur. 1996 yılında Detaylı Kadın işçiler. Dr. Nilay ETİLER Kocaeli Üniversitesi
Kadın işçiler Dr. Nilay ETİLER Kocaeli Üniversitesi Toplumsal cinsiyete dayalı işbölümü İkincil konum Hizmet ve bakım ağırlıklı işler Doğurganlık özelliği Küresel Cinsiyet Eşitsizliği raporu 124. sırada Detaylı ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ : 2014 2015 Μάθημα : Τουρκικά Επίπεδο : Ε1 Διάρκεια : 2 ώρες Detaylı YABANCILAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ KAMU HİZMET STANDART TABLOSU
YABANCILAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ KAMU HİZMET STANDART TABLOSU S.N. HİZMETİN ADI BAŞVURUDA İSTENEN BELGELER HİZMETİN TAMAMLANMA SÜRESİ (EN GEÇ) 1 Geçici Sığınma Müracaatının Alınması 1-1951 Sözleşmesi ; 1 Temmuz Detaylı GÜMÜŞHANE DE İŞKOLLARI BAZINDA İSTİHDAM SORUNLARI GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI SUNUMU
GÜMÜŞHANE DE İŞKOLLARI BAZINDA İSTİHDAM SORUNLARI GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI SUNUMU 1 GENEL SORUNLAR 1. Asgari Ücret Üzerindeki Yükler 2. Toplum Yararına Programlar 3. Meslek Liseleri 4. Zincir Detaylı 4. Veri Seti Yapısı, Fert, (Panel Veri) (15 + yaştaki fertler) GYK _F
HKIMLIK Hane kimlik numarası (Hane anahtar değişkeni) 7 FKIMLIK Fert kimlik numarası (Fert anahtar değişkeni) 9 FB010 Anket yılı 4 2011-2012-2013-2014 FB100 FB110 FE030 FS010 FS020 Ferdin medeni durumu Detaylı DARICA ANADOLU LİSESİ 9. SINIF REHBERLİK PLANI
OCAK ARALIK KASIM EKİM EYLÜL AY HAFTA DARICA ANADOLU LİSESİ 9. SINIF REHBERLİK PLANI ETKİNLİKLER YETERLİK ALANLARI KAZANIM NUMARASI VE KAZANIMLAR UYGULAMA Öğrencilerle tanışılması, okulun tanıtılması, Detaylı TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) I. SON BİR YILDA İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELER (OCAK 2013 İTİBARİYLE) a. İŞGÜCÜ KOMPOZİSYONU:
TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) (Ocak 2013 TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) Ocak 2013 Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, 14 Nisan 2013 tarihli Detaylı ÜLKEMİZE GÖÇ EDEN SÜRİYELİ MÜLTECİLERİN İZMİR'DEKİ SOSYO-EKONOMİK VE KÜLTÜREL DURUMLARI
ÜLKEMİZE GÖÇ EDEN SÜRİYELİ MÜLTECİLERİN İZMİR'DEKİ SOSYO-EKONOMİK VE KÜLTÜREL DURUMLARI Araştırma Grubu : Osman GÖREN Taha AKSOY Serhat ALP İsmail AKINCI Doğan BOĞDU Mehmet Siraç AKAN Danışman : Yrd. Doç. Detaylı Türkiye de Yüksek Risk Grubundaki Gezici Çalışanların HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları. Bulgular ve Yorumlar
Türkiye de Yüksek Risk Grubundaki Gezici Çalışanların HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Bulgular ve Yorumlar 1. HIV Risk Faktörleri A. Riskli cinsel davranış 1. Çok sayıda cinsel partner 2. Seks işçileriyle Detaylı Trabzon Rehberler Odası Yönetim Kurulu Başkanlığı
Tarih :.../... / Trabzon Rehberler Odası Yönetim Kurulu Başkanlığı T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, profesyonel turist rehberliği belgesi sahibiyim. 6326 sayılı yasaya göre Odanıza üye olmak istiyorum. Detaylı ÇALIŞMA İZNİ. Türkiye de çalışma izni için gereken başvuru Türkiye den veya yurt dışından yapılabilir.
ÇALIŞMA İZNİ 1. İlk Başvuru Türkiye de çalışma izni için gereken başvuru Türkiye den veya yurt dışından yapılabilir. Yurt dışından yapılacak başvurularda yabancıların, çalışma izni için vatandaşı oldukları Detaylı BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI
996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin Detaylı 3. Veri Seti Yapısı, Fert, 2014 (Kesit Veri) (15 + Yaştaki Fertler) (GYK14_F)
BULTEN Her hane için verilen numara (Bülten numarası) 5 1 24554 FERT_ID Fert kimlik numarası (Bülten no + Fert sıra no) 7 FB010 Anket yılı 4 2014 FB030 Fert için ağırlık kat 4 Format 4.7 FB100 Ferdin medeni Detaylı ULUSLARARASI İŞÇİ DAYANIŞMASI DERNEĞİ. Meslek Liseliler Ne Yaşıyor? Ne İstiyor? Boyun Eğme. Mücadele Et!
ULUSLARARASI İŞÇİ DAYANIŞMASI DERNEĞİ Meslek Liseliler Ne Yaşıyor? Ne İstiyor? Boyun Eğme Mücadele Et! Boyun Eğme Mücadele Et! Patronlar meslek lisesi öğrencilerini sömürülecek işçi olarak görüyorlar! Detaylı Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller. Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey
Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey Türkiye den AB ne Göç 1961 den itibaren göçün değişen doğası 60 lar : Batı Avrupa da niteliksiz işgücü ihtiyacı Detaylı Prof. Dr. Turgut Göksu
Sunum Planı İnsan Kaynağını Bulma (Tedarik) Süreci İK İhtiyacının Belirlenmesi İç Kaynaklar Dış Kaynaklar İşe Alma İşe Almada Uygulanan Sistemler İşe Almada Uygulanan Yöntemler İşe Alma İlkeleri Sınavlar Detaylı AYLIK İSTİHDAM DEĞERLENDİRMELERİ
SOSYAL SEKTÖRLER VE KOORDİNASYON GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSTİHDAM VE ÇALIŞMA HAYATI DAİRESİ AYLIK İSTİHDAM DEĞERLENDİRMELERİ OCAK 2014 DÖNEMİ Hazırlayan: Eyüp VAROĞLU Hane halkı İşgücü Anketi (HİA) 2014 yılı Ocak Detaylı BÖLÜM 1 YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDAKİ DÜZENLEMELER. BÖLÜM 2 YABANCI UYRUKLU ÇALIŞMASINDA ıoo SORU ıo ı CEVAP
İçindekiler İçindekiler Önsöz Özgeçmiş içindekiler Kısaltmalar BÖLÜM 1 YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDAKİ DÜZENLEMELER ı. GENEL HUSUSLAR: 2. İÇ HUKUK DÜZENLEMELERİ A. Anayasa B. Kanunlar C. Yönetmelikler Detaylı EKONOMİK GELİŞMELER Aralık
EKONOMİK GELİŞMELER Aralık - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ.. 2 İTHALAT Detaylı Türkiye de Kadın İşgücünün Durumu: Kocaeli Örneği
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KADIN CALISMALARI ANABİLİM DALI Türkiye de Kadın İşgücünün Durumu: Kocaeli Örneği Yüksek Lisans Bitirme Projesi Derya Demirdizen Proje Danışmanı Prof. Detaylı NÜFUS SAYIMI 2011. Sayım Bölümünün kodu:
KIBRIS CUMHURİYETİ İSTATİSİTİK HİZMETİ NÜFUS SAYIMI 0 Soru Dizisinin Seri Numarasını: Belediye/Toplum: Belediye/Toplumun kodu: Kilise Bölgesi: Kilise Bölgesinin kodu: Sayım Bölümünün kodu: Yolunun adı Detaylı İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi. Sevgili Öğrenciler,
İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi Sevgili Öğrenciler, Bu anket MLARG: risk grubundaki gençler için cep telefonu üzerinden İngilizce öğrenme (Proje Numarası: 2009-TR1-LEO05-08674) adında bir Avrupa Birliği Detaylı BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman
BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına Detaylı EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014
EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR OCAK 2014 İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) Detaylı EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2016
EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2016 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK Detaylı ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013
ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi Büyükçekmece İstanbul 1 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMA KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN Detaylı ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi
ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi Değerli Hekim Arkadaşımız, Bu anket ülkemizdeki farklı eğitim kurumlarınca uygulanan örnekler temel alınarak UÜTF Tıp Detaylı LOGO. Özel Dedektiflik Eğitimi Kocaeli Üniversitesi Hereke Ö.İ.U. MYO İsmail Yetimoğlu w w w. d e d e k t i f. o r g. t r
LOGO Özel Dedektiflik Eğitimi Kocaeli Üniversitesi Hereke Ö.İ.U. MYO İsmail Yetimoğlu w w w. d e d e k t i f. o r g. t r EĞİTMEN İSMAİL YETİMOĞLU Özel Dedektifler Derneği Başkanı Uluslararası Özel Dedektifler Detaylı İşsizliğin Önlenemeyen Yükselişi: Son Beş Yılın Zirvesi
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Aralık 2016 15 Aralık 2016, İstanbul İşsizliğin Önlenemeyen Yükselişi: Son Beş Yılın Zirvesi Son Beş Yılda Bir Milyon Yeni İşsiz Geniş Tanımlı İşsiz Sayısı 6 Milyon 373 Bin Detaylı EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72