- Korku ve Psikolojik Kökenleri, II
Sevgi ve korku gibi konular psikoloji ve sosyal psikolojide, heyecan hayatı veya bir kişinin davranışlarını belirleyen dinamik faktörlerin bütünü manasını taşıyan motivasyonlar içinde ele alınıp incelenmektedir. Çünkü heyecanlar ve heyecanlılık, motivasyon vetiresinin birbirinden ayrılmaz yönleridir. Kuvvetli motifler, heyecan taşır; korku, sevgi ve nefret de motif meydana getiren psikolojik birer unsur teşkil eder.
Korku, “değişken şiddetteki duygusal bir tepkinin ve az veya çok önemli nöro-vejetatif tezahürlerin birleşiminden doğan bir durum olarak ele alınabilir.” Bir başka ifade ile korku, canlı varlıkların görünen ve görünmeyen tehlikeler karşısında gösterdikleri en tabii tepkidir. Kısaca korku için, nesnel olarak tehlikeli olan durumlar karşısında gösterilen tepkidir, diyebiliriz. Psikologlar çocukluk çağında sık sık görülen bu ruhsal durumu, canlıyı uyaran ve kendi savunmasını sağlayan yararlı bir mekanizma olarak görmekte ve korkuyu “hem kaçınılmaz, hem de temel bir duygu” olarak nitelemektedirler.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, korku normal gelişimin bir parçasıdır ve kişinin kendini tehlikelerden sakınmasını sağlar. Korku, bebeklikten ergenlik dönemine kadar, sıkça rastlanan bir durumdur, öyle ki araştırmalar, çocukların �'ında gelişimlerinin bir döneminde herhangi bir şeyden korktuklarını göstermektedir. Bu nedenle çocuklardan kayıtsız, şartsız korkusuz olmalarını beklemek çok gerçekçi olmaz.
Korku bir kaçınma davranışı olarak ortaya çıkabileceği gibi, bir şartlanma olarak da ortaya çıkabilir. Bebeklik döneminde yüksek sesten korkmanın normal olduğundan bahsetmiştik. Bu dönemde, bebek tam banyosunu yaparken, dışarıda çok büyük bir gürültü meydana geldiğini varsayalım. Bu talihsiz durum, bebeğin bir su veya banyo fobisi geliştirmesine neden olabilir.
Ayrılma korkusunda, korkunun nedeni genellikle çocuk değil, annedir. Anne, çocuğun kendisinden ayrılıp, örneğin okula başlamasını istemez ve bunu çok dolaylı ve ince mesajlarla çocuğa aktarır. Anne, çocuğa o okula başladığında kendisinin bütün gün onu bekleyeceğini, bunu yaparken onu çok özleyeceğini, birlikte ne kadar güzel zaman geçirdiklerini anlatmaya başladığında ve bunu uzunca bir zaman sürdürdüğünde, çocuk okula başlamayı adeta annesine ihanet etmekle eşanlamlı tutmaya başlar ve okula gitmek istemeyebilir. Bu da okul fobisi veya ayrılma endişesi olarak tanımlanabilir.
Çocuklar, büyüme evrelerinde güzel duygular yanında birtakım kötü duyguları da birlikte yaşarlar. 6 yaş sıralarında çocuğun kafasında yeni korku uyarıcıları belirir. Bunlar, hayalet veya diğer tuhaf görünümlü yaratıklar olabilir. Daha ileriki yaşlarda bu korkularına çocuğun duyduğu hayalet masalları, korkunç filmler veya bunlara benzer diğer uyarıcılar, hayaletlerden başka, esrarlı olaylar, ölüm, ceset, iskelet, ejderha gibi şeyler eklenebilir. Ergenlikte elle tutulup gözle görülmeyen, gerçek olmayan ve hayal edilen tecrübeler yerini daha somut korkulara bırakır. Yoksulluk, ölüm, kendisinin veya ailesinden bir bireyin ciddi bir hastalığa tutulması, okulda ya da bireyin başarısızlığa uğraması, gençte korku oluşturmaktadır.
2-6 yaş arası çocuklarda çok fazla sayıda korkuların yaşandığı bilinmektedir. Bu yaştaki çocukların güçsüzlüğü, hayat tecrübesizlikleri, her şeyi yeni öğreniyor olmaları onların korkularının fazla oluşunu anlayışla karşılamamızı gerekli kılar. Çocuklar büyüdükçe, çevrelerini tanıdıkça, zihinsel yetenekleri ve duygusal gelişimleri ilerledikçe korkularıyla daha kolay baş edebilirler.
Korkunun bir başka kaynağı da; çocuğun model alması, çevresindekileri korktukları durum içinde izlemesidir. Çocuk annesinin uçağa binmekten korktuğunu biliyorsa ve uçağa binerken annenin yüzünün bembeyaz olduğunu görüyorsa, çocukta korkmaya başlayabilir. Uyku öncesi yaşanan anne baba tartışmaları, çocuğun duyduğu huzursuzluk duygusu gece ve karanlık korkularını besleyebilir. Ayrıca çocuğun geçirmiş olduğu kaza, kavga, yaralanma veya doğal afetler gibi yaşantılar da çocukta korku başlatabilir ya da mevcut korkuların uzamasına neden olabilir.
Çocuklara olumsuz model oluşturmak... Çocuklar anne-babalarını ya da çevrelerindeki diğer insanları taklit ederler. Çocuğun çevresinde ona model olan, örnek olan yetişkinlerin, davranışlarına özen göstermeleri gerekir.
Asansör fobisi yönünden asansöre binmeyen anne, çocuğu için iyi bir model değildir. Ya da çocuğun yanında gök gürültüsünden korkmak, ona gök gürültüsünden korkulacağını öğretmek demektir. Aile içindeki bireyler, fobilerini ve korkularını mümkün olduğunca çocuklara yansıtmamalı ve belli etmemeye çalışmalıdırlar. Eğitimde bir araç olarak korkuyu kullanmak... Anne-babalar, çocuklarını eğitirlerken korkudan yararlanırlarsa, bu korkutulmanın boyutları, çocuktaki korkuyu fobiye dönüştürebilir. “Altına yaparsan seni öcüler yer, erken yatmazsan polis alır-götürür” tarzındaki korkutmalar, çocuğu fobilere sürükleyebilir.
Aşırı korku ve fobi çocuğun yaşamını sınırlandırır. Karanlık fobisi oluşmuş bir çocuk evin içinde özgürce dolaşamaz. Böcek-sinek fobileri olan bir çocuk parkta, kumsalda diğer yaşıtları gibi rahatça oynayamaz, sürekli korkar ve tedirgindir. Çocukluk fobileri aileler tarafından önemsenmez ve geçiştirilirse, yetişkinlikte de devam eder. Bu ise istenmeyen bir durumdur ve hayatı zehir eder. Anne-babalar çocuklarının korkmalarını önemsemeli ve gereken önlemleri almalıdırlar.
Çocuk yetiştirmede muhakkak doğrularımızın yanında yanlışlarımız da olacaktır. Fakat asıl tehlikeli olan, bizim yanlışlarımızı çocuklarımıza doğru olarak göstermemizdir. Çocuğu yönlendirirken korku psikolojisini aşılamamalıyız. Genelde çocukları anneleri 3 şeyde korkutur; öcü, baba, Allah. Örneğin çocuğun yaramazlığından bıkan bir anne, "Beni çok üzüyorsun, bu üzüntüden öleceğim." derse veya "Allah, annelerini üzen çocukları sevmez, cehennemine atar." diye korkutulursa çocuk bunun gerçekleşeceğini zanneder, paniğe kapılır ve tabiri caizse Allah'ı bir ‘öcü', herkesi yakan bir şey olarak görür. Bu konu ile ilgili yaşanan bir örnek verelim:
Hâlbuki onlara ibadetleri küçük ödüllerle, onların mutlu olacağı şekilde sevdirmeliyiz. Mesela bir anne, çocuğuna Ramazanda bir gün oruç tutarsa ona sevdiği bir yemeği yaparak veya istediği bir yere götürerek onu teşvik edebilir. Yalnız burada da dikkat edilmesi gereken sürekli çocuğa bir şeyler almak ve ibadeti bir ödül için yapma düşüncesine sokmak olmamalıdır. Aşırıya kaçmadan onların mutlu olacağı şekilde onlara ibadetler sevdirilmelidir.
Evde yalnız kalmak çocuğun hayatındaki en büyük devrimlerden biri. Konu bu şekilde anlaşılınca zorlama ve dayatmayla elde edilecek hiçbir yararın olmadığı görülüyor. “Çocuk tuvalet eğitimini tam alabilmiş mi? Neyi ne ölçüde kullanabiliyor.? Karnı acıktığı zaman bir şeyler hazırlayabiliyor mu? Sorularını ayrıntılı olarak gözden geçirilmesi ki çocuk evde yalnız kaldıkça neler yaşadığını anlatsın anlattıkça kaygılar , korkular dağılıp yok olsun. Çocuğu evde yalnız kalmaya hazırlarken yaşının özelliklerini dikkate almak gerekiyor.Çocuğun evde yalnız kalma yaşının ilkokul yıllarına denk düşmesi gerektiği okul öncesinde çocuğun evde yalnız bırakılma süresi 15-30 dakikadan çok olması doğru değildir.
Evde yalnız kaldığımızda kapı çalınca “kim o?” sözleri, her zaman çok etkili olmuyor. Oysa böyle bir davranışın alışkanlığa dönüşmesi için olayı dramatize edip birlikte oynamak yetiyor.Çocuğunuz çalınan bir kapıyı hemen açmamak gibi aslında pek doğal olmayan ama günümüz dünyasında zorunluluk olan bir davranışı edinebilmiş mi? Eğer edinememişse uygun bir dille yeniden anlatın bunu yaparken de yatışmış korkuları uyandıracak yeni korkulara neden olacak şekilde davranmaktan kaçının Öyle kapının öte yanında her an kendisine kapmaya hazır bir kurt olduğunu düşünmesin çocuk..
Bazen çocuklarımızı tehlikelerden koruyalım derken onları insanlara karşı olumsuz düşünceler taşıyan bireyler olarak yetiştirebiliriz. Yabancılarla konuşmama, kapıyı kimseye açmama, konusunda aşırı uyarılan çocuklar herkesin kendilerine kötülük yapabileceği gibi uç bir fikre saplanabilir.Bu durumda anne baba olarak sınırları iyi bilmeli başkalarına zarar verebilen kişilerin olduğunu ve bu kişilerin çoğunluktan ayrılan bazı düşünce ve duygulara sahip olduğunu abartıya kaçmadan küçük somut örneklerle anlayabilecekleri bir dilde anlatmak gerekir.
Çocuğun ani ve beklenmedik ses, görüntü, olay ve tepkiler ile karşılaşmaması veya bu karşılaşmanın en az düzeyde olmasıdır. Bu türlü karşılaşmalar çocuğun korku durumunu artırabilir.
Çocukların gelişim süreci içerisinde davranış şekillendirme amacı ile korkutulmamalıdır. Bu korkutma genel olarak ( polis çağırırım, öcü gelir, annen olmam, seni terk ederim gibi.) olabilir.
Çocuklarımızda oluşabilecek veya oluşmuş olan korkularıyla baş etmek için şunları yapabiliriz;
Panik bozukluğu (veya panik atakları), alan korkusu (agorafobi) ile veya tek başına seyredebilir
Bütün bu korku hallerinde, normal hal ile hastalık hali arasında kesin bir sınırlama mümkün değildir. Bu itibarla, önce korkunun hangi boyutta olduğu sorusunun irdelenmesi gerekmektedir; örneğin genel olarak nispeten çabuk korku hissine kapılabilen bir kişiliğin hastalık boyutuna ulaşan derecede korkuya kapılıp kapılmadığı sorusu, önemli bir rol oynamaktadır. Örneğin sistematik bir şekilde uçağa binmekten korkan, ancak bunun için mutlaka psikolojik yardıma başvurmayan veya başvurması zorunlu olmayan çok sayıda insan vardır. Diğer insanların huzurunda konuşma korkusunun hangi noktadan sonra hayatı kısıtlayan boyuta ulaştığı ve dolayısıyla profesyonel hekim yardımıyla tedavi edilmesi gerektiği sorusu da, çoğu zaman kolayca kestirilemez. Aynı şekilde, örneğin örümceklerden korkmanın ne derece hastalıklı bir durum olduğunu da bilemeyiz. Konunun daha iyi anlaşılması için öncelikle korku hastalıklarının üç farklı şeklini biraz daha yakından irdeleyelim.
 Yard.Doç.Dr. Semai Tuzcuoğlu & Uzm.Psk. Bülent Korkmaz, "Psikolojik Danışma ve Rehberlik Öğrencilerinin boyun eğici Davranış ve Depresyon Düzeylerinin İncelenmesi", M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi Yıl : 2001, Sayı 14, s.135-152.
 Yrd. Doç. Dr. Ahmet Albayrak, "Duygusal Motif Olarak Sevgi ve Korku", Rize Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Din Psikolojisi Anabilim Dalı, www.hicrandergisi.com/blog.pdf?view=article&id=262
 Dr. Sevgi Sezer & Uzm.Psk.Dan. Pelin Kaya, "Gelişimsel Açıdan Ölüm Kavramı", Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 2009, sayı: 13, s.151-165
 www.genelsaglikmerkezi.com/korku-ve-endiselerin-bitkisel-tedavisi/	Bu sayfa hakkında yorum ekle:
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 35213390 ziyaretçi (100194973 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)	Son Eklenen YazılarBu kategorideki yazıları lütfen başka sitelerde yayınlamayın.