Heidegger Bizim Neyimiz Olur? -I-
Gönderi tarihi 1 Aralık 2018 Muaz ERGÜ tarafından
Alaattin Diker Ünlü Alman Filozof M. Heidegger’i yazdı. Almanya’dan Heidegger’in memleketinden…
Heidegger ve Nasyonel Sosyalizm hakkındaki tartışma, ‘Kara Defterler’ isimli Heidegger’e ait günlüklerin yayımlanması ile yeniden alevlendi. Bu konuda yazılıp çizilenlerdeki eksiklik, sadece Heidegger’in bazı sözleriyle uğraşılmasıdır. Hâlbuki bu defterlerde, hem ‘Varlık ve Zaman’ın yapısı dikkate alınmış, hem de Heidegger’in politik duruşu açığa çıkmıştır. Burada, ‘Varlık ve Zaman’ın yapısının sağcı bir tarih anlayışına dayandığı ve hatta kitabın tarihsellik hakkındaki bölümlerinde Heidegger’in Nasyonel Sosyalizme destek çıktığı açıkça görülmektedir.
Yalnız edebiyatçılar değil, düşünürler de siyasetin tuzaklarına kapılmış olabilirler. Bu alanda en iyi örnek kuşkusuz Martin Heidegger(1889-1976) olmuştur. Alman filozofun faşizm yanlısı bu tutumu, üç yıl önce yayımlanmaya başlayan ‘Kara Defterler’ (Schwarze Hefte) ile iyice su yüzüne çıktı. Bilindiği gibi, 1930’ların başında Alman felsefesinin parlayan yıldızı kabul ediliyordu O. Hitler iktidara gelince rektörlüğe seçildi ve Nasyonel Sosyalist Parti’ye üye oldu.
Rektör iken öğrencilere yaptığı ünlü konuşmasında Führer’i “Almanya’nın geleceği” olarak selamlar. Bu görevden bir yıl sonra istifa etti ama pişmanlık duyduğunu hiç bir zaman kamuoyu önünde dile getirmedi. “Hayatımın en büyük aptallığıydı” sözü bir efsane gibi ortalıkta dolaştı sadece. 1934’ten itibaren tuttuğu ‘Kara Defterler’, Heidegger’in siyasi fikirlerinde pek değişiklik olmadığını gösteriyor bize; belli ki yaşadığı yanılsama bir ömür boyu sürmüş. ‘Varlık ve Zaman’ı yazan parlak bir zekâ, nasıl oluyor da bir diktatörün ya da totaliter bir ideolojinin peşine takılabiliyor? Öğrencisi ve sevgilisi Hannah Arendt, Heidegger’in faşist eğilimlerini açıklamak için Thales’i örnek verir. Yıldızlara bakarken ayakucundaki kuyuyu göremeyen filozofu…
Alman yayınevi Vittorio Klostermann’ın, Mart 2014’te filozofun ‘Kara Defterler’ isimli kişisel notlarını yayımlayacağını duyurmasının ardından, Heidegger felsefesinin alımlanışı tarihinde ayrıcalıklı bir yere sahip olan ve özellikle II. Dünya Savaşı akabinde yoğun bir Heideggerci anlayışın tesirine giren Fransız düşüncesinde ve Fransız aydınları arasında ciddi bir kriz baş gösterdi. Şurası bir gerçek ki, Heidegger felsefesi başından beri Fransa’da – kendi ülkesinde bulamadağı türden – geniş bir ilgiye mazhar oldu. Eserlerinin felsefi alımlanışı, 20. yüzyılın ikinci yarısında Fransa’daki fikri tartışmalara yön verip Sartre, Levinas, Foucault, Derrida ve Nancy gibi filozoflar üzerinde derin bir iz bıraktı.
Hatta Heidegger’in Fransa serüveni bu ülkeye özgü bir “Sol-Heideggercilik” akımı doğurdu, denilebilir. Öte yandan, etki sahasının sınırları henüz tam olarak çizilmemiş olan bu güçlü felsefi alımlama, Heidegger’e yöneltilen Antisemitizm ve Nazizm suçlamasını sonlandıramadı, aksine hep gündemde oldu. Heidegger felsefesinde anlamlı bir konuma sahip olan yurt, dil, gelenek ve ırk gibi kavramlara eşlik eden modernite eleştirisinin, onun akılcılık ve demokrasi karşıtlığı ile somut ifadesini bulduğu ısrarla savunuldu. Nedeni tam bilinmez ama Heidegger‘de modernlik eleştirisi ekseriyetle ‘anti-amerikanizm’ etiketi altında sürdü.
Heidegger’in 1931 ve 1946 arasında almış olduğu kişisel notlardan oluşan ‘Kara Defterler’, ilkin toplamda 1200 sayfaya tekabül eden üç cilt halinde yayımlandı. Ardından kaybolduğu varsayılan ve 1942-1948 yılları arasında tuttuğu notlar basıldı. Kapsadığı yıllar dikkate alındığında bu günlüklerin, Heidegger‘in Antisemitizm ve Nazizm ile olan ilişkisine yeni boyut getireceği sanılıyordu. En azından Alman aydınlar öyle bir beklenti içerisine girmişlerdi.
Ancak Die Zeit Gazetesi Heidegger’e ait anıların sansür edildiğini ifşa edince ortalık karıştı. Ülkede telaş ve şaşkınlığa yol açtı. ‘Kara Defterler’ içerisinde yoğun biçimde yer alan “antisemitik” görüşler nedense yayınlanmamıştı! Anlaşılan sansürlenen kısımlarda Yahudi düşmanlığını felsefi temellere dayandırmış Heidegger. Şaşkınlık ve telaşın asıl sebebi bu olmalı.
Gazeteci Eggert Blum, Die Zeit Gazetesinde yazdığı makalede, yayınlanan günlükler ile Heidegger’in el yazısı metinler arasında çelişkiler bulunduğunu açıkladı. Musevilik aleyhtarı birçok ifade, yayıncı Friedich Wilhelm ve Heidegger’in oğlu Hermann tarafından günlükten çıkarılmıştı.
Örneğin; Heidegger‘in 1938’de verdigi bir konferans “Die Zeit des Weltbildes” daha sonra değiştirilmiş.(*) Ortaya çıkan yanlışlar, buzdağının şimdilik görünen kısmı. Metinlerdeki farklılıklar, sonraki yayınlardaki değişiklikler filozofun kendisi tarafından mı yapıldı, yoksa kardeşi Fritz Heidegger tarafından mı? Henüz ortaya çıkmış değil.
Bugüne dek söz konusu değişikliklerle ilgili bilimsel ve ikna edici bir savunma yapılmadı. Belki de yayınevi, filozofun bütün eserleri ile ilgili ortaya çıkabilecek başka sorunlardan çekindi. Yayıncı Vittorio Klostermann, Die Zeit Gazetesine gönderdiği mektupta olayı itiraf ediyor ve ‘Kara Defterler’ yayınladıktan sonra okuyucuların sıkça şu soruyu sorduğunu belirtiyor: “Martin Heidegger’in eserlerinde Yahudi düşmanlığı içeren ifadeler bulunuyor değil mi?”
Die Zeit’e gönderilen cevapta sadece yeni ortaya çıkarılan ‘aklamalar’ itiraf edilmiyor, ‘Hölderlins Hymnen Germanien und Der Rhein‘deki “N. Soz” (Nasyonel Sosyalizm) şeklindeki kısaltmanın “Naturwissenschaft” (Tabii Bilimler) şeklinde okunduğu belirtiliyor. Okuma yanlışı bugüne kadar yapılan her üç baskıda da mevcudiyetini korumuş… Die Zeit yazarı ise yazısını söyle bitiriyor: “Dünyadaki tüm araştırmacılar, Nasyonal Sosyalizm kavramının Heidegger’de nasıl Tabii Bilimler’e dönüştüğünü bilmek istiyor.”
*Die Zeit, 26.3.2015
Kategori: Alaaddin DİKER, Ana Sayfa, Portreler
← ÇİN-İ MAÇİN GEZİSİ -III-
Notlar -II- →