Büşra TAŞKAN - AYNADAKİ YABANCI - Ruh sağlığına dair her şey!
Tarih: 16-05-2019 14:42:00 Güncelleme: 16-05-2019 14:42:00
Yüz körlüğü olarak bilinen prosopagnozi tanıdık insanları yüzlerinden tanımlamada ciddi bir açığı ifade eder.Bazı insanlar yalnızca yüzlerin tanınmasını etkileyen çok seçici bir bozulma bildirirken, diğerleri açığın nesneler, arabalar veya hayvanlar gibi diğer uyaranların tanınmasına kadar uzandığını fark ediyor.Birçok kişi, yaş ya da cinsiyete karar vermek, belirli duygusal ifadeleri tanımak veya bir kişinin göz bakışının yönünü takip etmek gibi yüz işlemenin diğer yönlerinde de eksikliklerini söylüyor.
Peki, aynadaki kendilerini bile tanıyamayan bu insanların yüz körlüğü olma sebepleri nelerdir? Yüz körlüğüne sahip olanları iki gruba ayırabiliriz: Gruplardan birini doğuştan bu hastalığa sahip olanlar, diğerini ise bir kafa travması ya da tümör benzeri bir kitle sonucu hastalığı edinmiş olanlar oluşturur.Doğuştan bu hastalığa sahip olanlarda beynin yüz tanıma merkezinde herhangi bir lezyon gözlenmemiş olmasına karşın bu bölgedeki gri maddenin hastalığa sahip olmayanlara göre daha az olduğu belirlenmiştir. Doğuştan prosopagnozi bireyler üzerinde yapılan aile ağacı çalışmalarında elde edilen verilere dayanarak hastalığın genetik bir geçişinin olduğu da düşünülmektedir, fakat prosopagnozide rol oynayan genler henüz keşfedilmiş değil.
Prosopagnostik bireyleri nasıl tanırız?Birçok insan ara sıra tanıdık bir yüzü tanımakta başarısız olabiliyor, hatta tanımadığı bir kişiyi tanımadığı bir kişiyle eşleştirebiliyor. Ancak, prosopagnozi hastalarının eşleri veya çocukları gibi en tanıdık yüzleri bile etkileyen ciddi bir yüz tanıma sorunu vardır. Tanıdık yüzleri tanıma konusundaki bu başarısızlık her gün meydana gelir, ancak birçok kişi kişinin tanınmasına yardımcı olmak için telafi edici stratejiler geliştirmiştir.Örneğin, bir kişiyi saç stilleri, kıyafetleri veya yürüyüşleriyle tanıyabilir veya yalnızca bir kişiyi belirli bir bağlamda görmeyi beklediklerinden(örneğin iş yeri) Ancak, beklenmedik bir şekilde tanıdık bir kişiyle karşılaşırlarsa, bu telafi edici stratejiler çoğu zaman bozulabiliyor.
Buna en güzel örnek kendisi de prosopagnozi olan nörolog Dr. Oliver Sacks‘in “Karısını Şapka Sanan Adam” kitabı verilebilir. Sacks kitabında Hikâyenin kahramanı olan “Dr. P” hayatının bir bölümünde ortaya çıkan ve gittikçe ilerleyen yüz tanıyamama nedeniyle Oliver Sacks’a başvurur. Sacks, Dr. P ile konuşurken bir gariplik olduğunu fark eder çünkü Dr. P normal bir kişinin yapacağı gibi yüze bakmaz, onun yerine gözleri Dr. Sacks’in gözüne, burnuna, kulağına oradan da çenesine hareket eder. Dr. Sacks nörolojik muayenesini yapmak için ayakkabılarını çıkarmasını ister. Reflekslerini ölçmek için ayağının altını anahtarla hafifçe çizer ve reflekslerde bir gariplik olduğunu fark eder. Dr. Sacks, Dr. P’ye ayakkabısını giyebileceğini söyler ve odadan çıkar, odaya döndüğünde ise Dr. P’nin ayakkabısı giymediğini görür. Dr. Sacks ayakkabısını giymek için yardıma ihtiyacı olup olmadığını sorar. Dr. P, Dr. Sacks’in kendisine ayakkabısını giymesini söylediğini unuttuğunu söyler ve ayakkabısını giymek için ayakkabıya uzanacağına ayağına uzanır. Kendi ayağını ayakkabısı zannetmiştir. Dr. P’de prosopagnozinin yanında çok ağır görsel agnozi de vardır. Bu sebeple yüzleri tanıyamamasının yanında, bazı cisimleri de yüze benzetir.
Son olarak hastalığın belirli bir tedavisi bulunmadığını belirtelim. Hastalara yardımcı olması açısından önerilen pratik çözümler var, giysilerden kişileri tanımayı öğrenme, insanların belirgin özelliklerini aklında tutmaya çalışmak gibi öneriler de vardır.