ABD, 1. dünya savaşı sonlarında dolar sayesinde dünya para dolaşım hakimiyetini ele geçirmiştir. 2.dünya savaşı sonrasında ise de büyük petrol gücünü de eline geçirmiştir. 1945 yılında başkan Truman’ın döneminde yürürlüğe giren Bretton Woods anlaşması sonrasında dünya dövizlerinin ABD dolarına, doların ise altın karşılığına endekslenmesi öngörülmüş olup, bunun ardından Amerikan İmparatorluğu ile sembol haline gelen Amerikan Yüzyılı başlamıştır.
Aralık ayının 1971 senesinde Bretton Woods anlaşması Başkan Nixon döneminde iptal edilmiştir. 70’li yıllarda ABD’de uygulamaya geçirilecek olan Milton Friedman ve Friedrich Hayek’in başını çektiği borç&tüketim ekonomisinin tüm dünyada “güç ve kaynak” ihtiyacı büyük ölçüde karşılanacak karşılıksız dolar basımının yolu açılmış bulunmaktadır. 1973 yılında ortaya çıkan petrol krizi sonrası Arap petrolü dolara yönlendirilir. Dolara yönlendirilmesi yüzünden dolara talebin artışı sağlanarak petro- dolar kavramı ortaya çıkmıştır. Amerikan yüzyılı “yeni dünya düzeni”adı altında yeniden tanımlanmıştır. Rezerv para kiminse dünya onun etrafında döndüğünü bir şekilde kabul etmek gerekiyor. Şu an dünya ABD’nin etrafında dönmesinin sebebi de budur.
Bu yüzden Dünya’nın en büyük parası sayılan ABD doları, Türkiye gibi gelişmekte olan bir çok ülkenin dış ticaretlerinde kullanmakta oldukları para birimidir. Ülkemizin iç piyasasında TL adında üretmiş olduğu değeri, dış ticaretinde cari açığı bile dolar olarak karşılamak zorundadır. USD/TL kuru enflasyondan, faiz oranlarına kadar ülkemizin ekonomik hayatını tamamıyla belirleyici bir konumdadır.
Ülkemiz açısından hayati öneme sahip dolar ( döviz ) girişlerini kısaca özetlemek gerekirse:
İhracat, sigorta, taşımacılık, turizm. Yani yabancılara karşı yapılan mal / hizmet karşılığında elde edilen dövizler.
İşçi havaleleri, hibeler. Cari Transferler sayesinde gelen dövizler.
Mal üretenler : fabrika , işletmeler , hizmet üretenler : banka , sigorta , taşımacılık , marketler , enerji gibi. Yabancıların yapmış olduğu doğrudan yatırım yolu ile gelen dövizler
Ülkeye kaynağı belli olmayan döviz girişleri – Net hata Noksan
Yabancı kişilerin Türkiye’ye kısa amaçla yatırım olarak getirdikleri dövizler : (Portföy ; BİST , DİBS , yurt dışından alınmış krediler, mevduatlar )- Kısacası Sıcak Para.
Dolar fiyatı, TL karşısında değer kazancı yıllardır Türkiye’nin sürekli olarak ekonomik sorunların başında gelmekte. Dolar artışı, Dolarizasyon ülkesi olan Türkiye için, vatandaşımızın yakından takip ettiği ve hayatının her yer yerinde derinden hissettiği önemli bir ekonomik gelişmedir. Dolar artışından pozitif ve negatif olarak etkilerini iki gruba ayırarak inceleyebiliriz.
Kurumsal şirketler ve Bireysel kişiler;
Kurumsal şirketler açısından baktığımızda, kazancı TL olup ama karşı tarafta dolar kredisi kullanan şirketler varsa ya da ham maddesini dolar ile temin edenler varsa zararda, ancak gelirlerini döviz ama ödemelerini Türk Lirası ile olanlar ise karlı olurlar.
Bireysel Kişiler ise, Amerikan Dolarının artmasıyla beraber, eğer bankasında dolar mevduatı ya da yastık altında diye tabir ettiğimiz ellerinde sakladıkları dolar birikimi var ise ya da kazancı dolar ise ve dolar borcu bulunmuyorsa, bu kişiler dolar artışından karlı çıkarlar. Dolar artışında zararlı çıkacak olanlar ise, Türk Lirası kazancı olanlar, dolar borcu bulunanlar, dolarla üzerinden kredi kullananlar, artış öncesinden dolarını bozup Türk Lirası’na geçenler, dolarla ödeme yapanlar gibi daha bir çok örneği burada sıralayabilirim.
Dolar Artışının Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Etkileri
Dolar artışının ekonomi üzerinde olumsuz etkisinin yanı sıra olumlu etkilerini de vardır. Bazı sektörler keskin döviz artışlarından son derece olumsuz etkilenip dar boğaza girerken, bazı sektörler ise dolar artışından son derece fayda sağlamaktadır. Örneğin yurt içi turizm ve hizmet sektöründeki bazı alt gruplar döviz artışı yüzünden Türk Lirası’nın ucuzlaması sayesinde büyük bir avantaj sağlayabilmektedir. Türk Lirası’nın değerinin, Dolar ve Euro’ya karşı düşmesi, bu düşme sonucunda Türkiye’yi çok daha ucuz bir ülke haline getireceği için, turistlerin akımına uğrayarak turizmcilerde yüzler hep güldürecektir. Ucuz hizmet sayesinde yine yüzlerin güldüğü taraf olacaktır. İhracat yapan bütün kurumsal şirketler ucuz malları sayesinde yurt dışı pazarlarında güzel rekabet avantajına sahip olacaklardır.
Artan ihracat/düşen ithalat sayesinde dış ticaret açığında azalmalar yaşanacaktır. Bu durumunda ülkemizin cari açığına da son derece pozitif katkısı olacaktır. Artan dolar sayesinde dış ticaret açığının ve buna ek olarak turizm gelirleri sayesinde, cari açığımızda ki kapanma olacak ve diğer alanlarda ciddi düzelmelere sebebiyet verecektir. Ülkemiz içerisindeki daralan ticaret hacmi sayesinde kur baskısı ile oluşacak enflasyon bu seferde talep yetersizliğinden dolayı enflasyonun ateşini biraz düşürecektir. Enflasyonun düşmesi demek faizlerin gerilemesine ve kredilerdeki artışlara ve yeniden ekonomik canlanmaya sebebiyet verecektir.
26 Haziran Uluslar Arası Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı ile Mücadele günü olduğundan bu konu hakkında bir proje yapabilirsiniz.