Serbestiyet | Sol ve Sosyalizm perspektifleri
Ayşe Kilimci | Sevgili Signora da Vinci…
İhsan Bilgin | Hınç
Yıldıray Oğur | Tabelalara sığmayan bir adam
Cengiz Kapmaz | Atatürk
Akın Özçer | İki yumurta
Atilla Yayla | Sosyalizm neden demokrasiyle bağdaşmaz?
Ümit Kurt | Solun meşruiyet ve makbuliyet çabası
Abdullah Kıran | Deprem, dağılmış Irak’a son darbeyi vurdu
Her ideoloji taraftarlarına başka toplum ve dünya modeli vadeder ve bu vaat o ideolojinin can damarıdır. Belge’nin haklı olarak hala inandığı sosyalizm tarihsel düzlemde vaat ettiği hiçbir şeyi gerçekleştiremedi. Tam da bu kertede, Berktay’ın karşı argümanı anlam kazanıyor, tarihsel gerçeklikle örtüşüyor ve bu nedenle de güncelliğini hala koruyor.
Türkiye’de sol bir siyasal örgütlenmenin bir iktidar alternatifi ve tercihi olarak inşası sorunu güncelliğini hala koruyor. Halil Berktay’ın tarihsel gerçeklerle örtüşen önemli ve yerinde bir tespiti var, o da Sosyalizm’in Marksist-Leninist ideolojik çizgisinin bir anlamda tarihin çöplüğüne gittiği. Bu en temelde Murat Belge’nin de katıldığı bir argüman. Gelinen noktada Marksizm-Leninizm’in praksisdeki eskizlerinin trajik derecedeki kötü performansı Berktay’ı şüphe götürmez bir biçimde doğrular nitelikte.
Esas itibariyle Belge ve Berktay’ın sol ve sosyalizm perspektifleri bugün dünya ölçeğinde de cari olan temel bir paradigma farklılığına işaret ediyor. Türkiye penceresinden baktığımızda bu iki önemli entelektüel kişiliğin Türkiye’de solun düşünsel serencamı dikkate alındığında gerçekten paradigma kırıcı argümanlar ortaya koyduklarını belirtmek gerekiyor.
Belge ve Berktay bu anlamda iki hattı temsil ediyor. Sosyalizm ve komünizmin birer siyasi örgütlenme ve iktidar modeli olarak Sovyet Rusya ve Çin olmak üzere bizlere sunduğu performansın başarısızlığını kabul etmekle birlikte, Belge sosyalizmin insanlığına sunduğu daha eşit ve özgür bir toplum kurma tasavvuruna olan inancını muhafaza ettiğini söylüyor.
Ancak, bu tasavvura ulaşmak adına kullanılan yöntem, araç ve bunlara eşlik eden ideolojik fikriyatın karnesi oldukça kötü ve ödemesi gereken hesap ziyadesiyle kabarık. Dolayısıyla, sosyalizm ve komünizmin praksisdeki edimleri göz önüne alındığında, Belge’nin ulviliğine hiç kimsenin itiraz edemeyeceği eşitlik ve özgürlük nosyonları Kant’ın idealizmini akla getiriyor.
Şu noktayı akılda tutma fayda var: her ideoloji taraftarlarına başka toplum ve dünya modeli vadeder ve bu vaat o ideolojinin can damarıdır. Belge’nin haklı olarak hala inandığı sosyalizm tarihsel düzlemde vaat ettiği hiçbir şeyi gerçekleştiremedi. Tam da bu kertede, Berktay’ın karşı argümanı anlam kazanıyor, tarihsel gerçeklikle örtüşüyor ve bu nedenle de güncelliğini hala koruyor.
Zira, Berktay’ın da altını çizdiği üzere, Belge’nin sosyalizmle olan bu idealizm ve ütopyamsı ilişkisi sosyalizmin sosyalliğini ve tarihselliğini ortadan kaldırıyor. Berktay’ın ifadesiyle “sosyalizmi bir reel pratikler demeti olmaktan çıkarıp (ölçülmesi, sınanması mümkün olmayan) bir ahlaki niyet ve özlem yumağına” indirgiyor. Bütün bu verimli tartışmalar esas itibariyle dikkatlerimizi solun kendi yolculuğunda karşılaştığı çok önemli bir tarihsel yol ayrımına yoğunlaştırıyor.
1960’lardan 1970’lerin ortalarına kadar tüm dünya ölçeğinde hüküm süren solun yükseliş döneminin ardından, yine uluslararası politik-ekonomik düzlemde yükselen neo-liberal dalga karşısında savunma durumuna geçmek zorunda kalan sol eğilimlerin ve ideolojilerin geniş bir kısmı böyle bir konjonktürde “serbest piyasa”, “rekabet potansiyeli ve gücü”, “girişim” gibi neo-liberalizmi karakterize eden, onu ete kemiğe büründüren hegemonik bir kodlama iddiasını da içeren kimi başat parametreleri ve unsurları kendi geleneksel görüşleriyle birleştirmeye ve onlara eklemlenmeye çalıştı.
Şüphesiz, bu tarihsel bir yanılgıydı. Çünkü, sol düşün bir anlamda kendi anti-tezini yaratmış oluyordu. Bu solun harakirisi demekti. Ama, öte taraftan bunun tam tersine, solun içinde, geleneksel görüşlerine daha sıkı sarılan ve onlara eskisinden daha fazla sahip çıkan, bunları solun o bilindik doktriner veçhesiyle daha da koyulaştırıp katılaştıran, neo-liberal dalganın sembolü sayılan ve onu tanımlayan tüm konfigürasyonları kategorik olarak redden sol tandanslar da mevcuttu.
Yine tarihsel bir retrospektiften baktığımızda, 80’li ve özellikle 90’lı yıllar, bu iki ayrıksı ve aralarında derin fay hatları bulunan iki perspektif arasındaki temel birleşme noktalarının koptuğu ve sonuç olarak, bu iki paradigmanın birbirine “yabancılaştığı”, tarihsel olarak birçok süreklilik ihtiva eden unsurlar barındırmalarına rağmen, birbirlerinden koptuğu yıllar oldu.
Ermeni meselesi ve gerçeklik duygusu 10.11.2017
Bir ulusun inşası:Utanç ve suçluluk 06.11.2017
Marc Bloch ve tarihçilik üzerine 02.11.2017
Yeni Osmanlılar’dan Jön Türkler’e 18.10.2017
Sevgili Signora da Vinci…
İnsanlık tarihinin en iyi resimlerinden kabul edilen Mona Lisa’ya 1503'te başlamışsınız, bitince de hiç yanınızdan ayırmadan, gittiğiniz her yere götürmüşsünüz. 1504’de babanız ölünce miras için kardeşlerinizle epey çekiş etseniz de sonuç, hüsran. Ama amcanızı çok sevdiğiniz amcanız bütün varlığını size bırakmış, neyse ki…
Sanırım ona duyulan hayranlık kadar hınç da farklı bakımlardan özlenen idealin maddeleşmiş yaşayan örneği olmasıyla ilgili. Sadece çelişik iki kimlik iş-insanlığıyla sosyalistliği birleştirmiyor kişiliğinde, sevap hanesi şişkin bir hayırsever zenginden ibaret de değil…
Mustafa Sabri Efendi’nin adının Tokat’ta verildiği imam hatip lisesinden kaldırılmasına iki türlü tepki verildi. Kararı alkışlayanlar onun “hain bir şeriatçı yobaz” olduğunu söylediler. Karşı çıkanlarsa onun, bu yüzyılın Gazalisi büyük bir İslam alimi olduğunu. Halbuki o, bu iki tarife de sığmayan, laik-dindar kavgasının yeni malzemesi olmaktan fazlasını hak eden bir isimdi.
Kemalizm çağdaşlaşamadı, güncelleşemedi, 1920’lerde kaldı. 2000’li yıllarda Türkiye’nin artık 1920’li yıllardaki modelle devam etmesi mümkün değil. Dünyanın gelişen düşünsel, sosyal, siyasal gelişmeleri de bunu gerektiriyor. Kemalist cenahın tarihi görevi Kemalizmi güncellemek olmalı.
Yumurta metaforundan yola çıkılınca Amerikan derin devletinin elinde “neden sadece iki yumurta olsun?” sorusu da akla geliyor. Çok değil biraz düşününce FETÖ’nün de aslında devletin yönetimini içerden ele geçirmeye yarayan bir başka araç olduğu anlaşılıyor. Bu örnekleri, başka bir deyişle eldeki araçları çoğaltmak mümkün. Aslında burada düşünerek çoğalttığımız değil gerçekte var olan araçlar söz konusu.
Sosyalizm bir “hakikat”e dayanırken demokrasinin hakikati yoktur. Liberalizmden aldığı esinle demokrasi, bir hakikatin krallığını kurmaya değil, farklı hakikat gruplarını bir arada ve barış içinde yaşatmaya çalışırken, sosyalizm çoğulluğun unsurlarından birini tek unsur hâline getirmeye çabalar.
Solun meşruiyet ve makbuliyet çabası
Topluma ve toplumsal olan neredeyse bütün olgulara, konulara ve aktörlere bu kadar uzak olup hala solda durduğunu iddia eden bir partinin durumu sizce de şizofrenik değil mi? Bu da yetmiyormuş gibi, işin hazin tarafı, bilgi dağıtım hegemonyasını elinde bulunduran anaakım bir medya ağı tarafından bu zihniyetin solun yegane alternatifi olarak sunulması da cabası.
Deprem, dağılmış Irak’a son darbeyi vurdu
Haydar Abadi, depremde ölen veya yaralanan Kürdistan halkı için tek kelime etmedi. Yardım vaadinde bulunmadı ve başsağlığı mesajı yayınlamadı. İran, ölen Kürt vatandaşları için bir günlük ulusal yas ilan eder, depremin ertesi günü ulusal gazeteler “Wax Kurdewar” (Vah Kürt ülkesi) gibi Kürtçe manşetlerle çıkarken, Irak kılını bile kıpırdatmadı.
Çoğunuz bağlantıyı kurmuşsunuzdur: Bu yazının başlığını ünlü Fransız reklamcı Jacques Sequela’nın “Anneme Reklamcı Olduğumu Söylemeyin... O Beni Bir Genelevde Piyanist Sanıyor!” başlıklı kitabına nazireyle türettim... Fakat gazeteciliğin günümüzdeki haline bakıp da başlığın gerçek duygulara tekabül etmediğini kim öne sürebilir?
Burhan Kuzu ve yüzde 10
16 Nisan referandumu öncesi dile getirdiğimiz kaygılar doğrulanacak gibi görünüyor. AK Parti, verilmiş sözlerden uzak bir tavır içinde. Tabii arşivler ortada. Herkesin kolayca ulaşabileceği yerde.
Türkiye’nin mevcut sert politik ikliminden biraz uzaklaşıp ince işlere zaman harcayabilen insanlar gerçekten takdire şayan. Bağımsız Sanat Vakfı kurucu başkanı ressam Hülya Yazıcı ve arkadaşları sessiz sedasız Anadolu’yu dolaşıp Selçuklu eserlerini incelediler. Bu geziden güzel bir verimlilik ortaya çıktı ve sanatçılar yapılardan aldıkları ilhamla, detayları güncelleyen çalışmalar ortaya koydular. Sultanahmet’teki mekanlarında açılan ‘Anadolu Selçuklu Mirası ve Güncel İmgeler’ sergisinde bu çabanın güzel örnekleri var.
Şehrin 'Batı' kapısı
Büyük hırsızlar küçük hırsızların, Küçük hırsızlar kefen soyanların, Kefen soyanlar da ölülerin Yakasını bırakmış, Batı kapısına koşuyorlarmış.
Mustafa Armağan bir mağduriyet zincirinin son halkası; onu cezalandıran karar ise herşeyden önce hukuken kabul edilemez. Çünkü Armağan bir tarihçi; bir tarih dergisinin de yayın yönetmenliğini yapıyor. Bir tarihçinin, bir tarih dergisinin eline geçen tarihi bir vesikayı yayınlamasından daha tabii bir iş olamaz.
Saygı duymasına duyuyorum, kuşkusuz. (Enver gibi Orta Asya’da olmadık Turancı hayaller peşinde koşacağına) fizibilitesi olan biricik mütevazi savunma projesinin başına geçip, yokolma noktasına gelmiş bir istiklâli yeniden tanımlama ve pekiştirme diye tarif edebileceğim tarihî eylemine saygı duyuyorum. Ama etrafında inşa edilen kişi kültünü sevmiyor ve o “devrimci diktatörlük” dönemini asla aramıyorum.
Buraya kanatlarıyla gelmiş birisi var mı?
Sen bir insan arıyorsun. Yüreğin sızısını ve varoluşun ürpertisini yüklenecek bir arkadaş. Ruhun uçurumundan aşağı birlikte kendini boşluğa bırakacak bir yaren. Istırap meyhanesinde kalp tokuşturacak bir sarhoş. Aynı hamurdan ve aynı çamurdan yoğrulduğun parçanı arıyorsun.
Daha az demokrasi, daha az özgürlük, daha fazla güvenlik… Böyle bir dünyada yaşıyoruz artık. Başka insanların acılarını, açlıklarını dert etmeyen sadece var olanı korumak için dünyayı yönetenlerin uyguladığı şiddete ses çıkarmayan bir dünya ne kadar mutlu ve huzurlu olur?
Taksim Platformu’nun toplantılarına katıldı. Bu toplantıların tamamında, şiddetin süratle sonlanması, hemen hükümetle diyalog kurulması, acil bir görüşme yapılması ve uygun bir heyet teşkil edilmesine yönelik fikirlerini açıkça söyledi. Kendisinin de hükümet çevreleriyle bu yönde ilişki kurulması için girişimde bulunacağını ifade etti.
Hormonlu olsun veya olmasın, sayısız okulun farklı sebeplerle aynı standartta not vermediği bir ortamda çözüm ne olmalı? Eğitim emektarı, sınıf geçme notunun yerleştirmeye etkisinin ortadan kaldırılmasını öneriyor.