ORAN (RASYO) ANALİZİ 1 - PDF
Download "ORAN (RASYO) ANALİZİ 1"
1 1 ORAN (RASYO) ANALİZİ
2 Oran Analizi 2 Mali analiz tekniklerinin en yaygın olanı oran analizi dir. Oran, finansal tablolarda yer alan iki kalem arasındaki ilişkinin basit matematiksel ifadesidir. Mali tabloların kalemleri arasında matematiksel ilişkiler kurularak işletmenin; ekonomik ve finansal yapısı, karlılığı, likidite ve çalışma durumu, borç ödeme gücü, varlıklarının verimliliği, etkinliği, yönetimin yeterliliği hakkında fikir edinilir.
3 Oran Analizinin Amaçları: 1. İşletmenin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını geçmiş dönemlerle karşılaştırarak değerlendirmek ve gelecekle ilgili tahminlerde bulunmak 2. İşletmeye ait oranları, endüstri standartlarıyla karşılaştırarak, zayıf ve üstün yönlerini belirlemek 3
4 Oranların Sınıflandırılması Çoğunlukla bilanço ve gelir tablosundaki kalemlerin karşılaştırılması sonucunda ortaya çıkan oranlar, çok sayıda olduğundan çeşitli gruplandırmalar yapılmaktadır: 1. Likidite Oranları 2. Mali Yapı Oranları 3. Faaliyet (Varlık Kullanım) Oranları 4. Kârlılık Oranları 4
5 LİKİDİTE ORANLARI İşletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebilme gücünü ölçmeye yarayan oranlardır. Başka bir deyişle işletmenin net çalışma sermayesinin yeterli olup olmadığını ölçmekte yararlanılan oranlardır. 1. Cari Oran 2. Asit-Test Oranı 3. Nakit Oranı 5
6 1. Cari Oran Cari oran, işletmenin her bir liralık kısa vadeli borcuna karşılık kaç liralık dönen varlığı olduğunu gösterir. Genel kabul görmüş bir ilke olarak cari oranın 1,5 ile 2 arasında olması beklenir. 6
7 Oranın 1 olması işletmenin kısa vadeli yabancı kaynağı kadar dönen varlığı olduğunu gösterir. Bu durumda günlük işlemler için gerekecek dönen varlığın (çalışma sermayesinin) olmadığı, günlük işlemlerin yapılması zorunluluğundan ötürü, kısa vadeli borçların ödenmesi güçlüğü olduğu sonucu çıkar, dolayısıyla net çalışma sermayesi noksanı vardır. Oranın 2 den büyük çıkması ise, borçları ödeyebilme gücünün yüksekliğine karşın, likidite fazlalığını, dönen varlıkların iyi değerlendirilemediğini ve işletmede gereğinden fazla (atıl) dönen varlık bulunduğunu gösterir. Bu durum işletmenin karlılığını olumsuz etkiler. 7
8 8 Bir işletmenin likid durumunun değerlendirilmesinde cari oran tek başına tek başına bir anlam ifade etmeyebilir. Stok devir hızı, alacakların tahsil edilme süresi, stoklara olan bağımlılık vb. etkenlerin de dikkate alınması gerekir. Bu nedenle, özellikle cari oran ın 1 ve 1 in altında çıkması durumunda bu etkenlerin likid durum üzerindeki etkilerinin tam olarak anlaşılabilmesi için cari oran başka oranlarla da desteklenmelidir. Bu oranlar asit-test oranı, nakit oran ve asit-test oranının 1 den küçük çıkması durumunda da stok bağımlılık oranı dır.
9 2. Asit-Test Oranı Cari oranı tamamlayarak daha anlamlı hale getiren bir orandır. Stokların dışındaki dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranıdır. Diğer bir anlatımla hazır değerler (kasa + banka + alınan çekler) ile hızla paraya çevrilebilir değerler (menkul kıymetler + alacaklar) toplamının kısa vadeli borçlara oranıdır. İşletmenin her 1 lira için ne kadar nakit ve hızla paraya çevrilebilen likit dönen varlığı olduğunu gösterir. 9
10 Oran sonucunun 1 olması, kısa vadeli borçların tamamının nakit ve hızla paraya çevrilebilen değerlerle karşılanabileceğini gösterdiğinden genelde yeterli görülmektedir. Oran sonucu 1 ise, ödeme gücünün belirlenmesinde stokların paraya çevrilmeme riski ortadan kalkmaktadır Ancak oran sonucunun 1 den büyük veya küçük olması, her işletme için her zaman nakit durumunun iyi veya kötü olduğunu göstermez. Alacakların durumu da gözden geçirilmelidir. 10
11 3. Nakit Oranı İşletmenin stoklarının satılmadığı, alacaklarının da tahsil edilmediği varsayımı altında kısa vadeli borçlarını ödeyebilme gücünü gösterir. Nakit oranı, işletmenin elindeki mevcut hazır değerlerin kısa vadeli borçları ne ölçüde karşıladığını ölçer. Sektörden sektöre farklılık göstermekle birlikte oranın 0,2 olması gerektiği genel kabul görmüştür. Oranın daha düşük olması kredi bulmada güçlük, daha yüksek olması nakitlerin iyi yönetilememesi (atıl kaynak) nedeniyle gelirden yoksun kalmak şeklinde sonuç doğurmaktadır. 11
12 Likidite oranları borçları karşılayabilme açısından derecelendirildiklerinde; Nakit Oran 1. derece, Asit-test Oranı 2. derece, Cari Oran 3. derece likidite oranı olarak isimlendirilmektedir. 12
13 Likidite Analizi İle İlgili Diğer Oranlar Likidite oranlarına yardımcı olan oranlardan biri stok bağımlılık oranıdır. Stok bağımlılık oranı, Asit-test oranının birden küçük olması durumunda, kısa vadeli borçların geri ödenmesinde stoklara olan bağımlılığı ölçer. Kısa vadeli borçların ödenebilmesi için (hazır değerler ve hızla paraya çevrilebilen varlıklar dışında) stokların yüzde kaçının satılması gerektiğini gösterir. 13
14 Örnek 1: Nergis A.Ş. nin 31/12/2013 tarihli bilançosu şöyledir. Varlıklar Kaynaklar I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VAD. YAB. KAYN KASA BANKA KREDİLERİ BANKALAR SATICILAR ALICILAR BORÇ SENETLERİ ALACAK SENETLERİ IV. UZUN VAD. YAB. KAYN TİCARİ MALLAR BANKA KREDİLERİ II. DURAN VARLIKLAR V. ÖZ KAYNAKLAR DEMİRBAŞLAR SERMAYE BİRİKMİŞ AMORT. ( ) (900) AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI Cari Oran = Dönen Varlıklar/ Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar = / = 1,66 2. Asit-Test Oranı = (Dönen Varlıklar Stoklar) / KVYK = ( ) / = 0,75 3. Nakit Oran = Hazır Değerler / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar = / = 0,39 14 Yukarıdaki sonuçları yorumlayın.
15 15 Örnek 2: XYZ İşletmesi KARŞILAŞTIRMALI BİLANÇOLARI AKTİFLER Önceki Yıl Cari Yıl Hazır Değerler Menkul Kıymetler Ticari Alacaklar Stoklar Diğer Dönen Varlıklar Dönen Varlıklar Toplamı Maddi Duran Varlıklar Birikmiş Amortismanlar ( ) ( ) Duran Varlıklar Toplamı AKTİF TOPLAMI PASİFLER Mali Borçlar Ticari Borçlar Diğer Borçlar Ödenecek Vergi ve Yükümlülükler Borç ve Gider Karşılıkları Kısa Vad.Yab.Kay.Toplamı Mali Borçlar Uzun Vad.Yab.Kay.Toplamı Ödenmiş Sermaye Sermaye yedekleri Kâr Yedekleri Geçmiş Yıllar Karları Dönem Net Kârı Öz Kaynaklar Toplamı PASİF TOPLAMI İstenilenler: Yandaki işletmenin karşılaştırmalı bilançoları için Likidite ve Stok Bağımlılık oranlarını bulun ve analiz edin, her iki dönemi karşılaştırarak işletmenin durumunu yorumlayın.
16 MALİ YAPI ORANLARI İşletmenin mali yapısının ve uzun vadeli borç ödeme gücünün göstergesidir. Kaldıraç oranları olarak da adlandırılan bu oranlar varlıkların ne kadarlık kısmının yabancı kaynaklarla, ne kadarlık kısmının öz kaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Öz kaynakların toplam kaynaklar içindeki payının yüksekliği, kredi verenler açısından riski azaltır. Öz kaynak yabancı kaynak dengesinin işletmenin özellikleri ve faaliyet alanı dikkate alınarak sağlanması gerekir. 16
17 MALİ YAPI ORANLARI (Temel Oranlar) Yabancı kaynak oranı Öz kaynak oranı Yabancı Kaynakların Özkaynaklara oranı K.V.Y.K. Oranı U.V.Y.K. Oranı Yabancı kaynak vade yapısı 17
18 YABANCI KAYNAK ORANI Yabancı kaynakların aktif toplamına oranı, varlıkların yüzde kaçının yabancı kaynakla finanse edildiğini gösterir. Bu orana Finansal Kaldıraç Oranı da denir. Oranın yüksek olması işletmenin riskli bir şekilde finanse edildiğini gösterir. İşletme bu oranı yüksek tutup kaynaklarını etkin kullanarak karlılığını arttırabilir, ancak Kaldıraç Etkisi denen bu etkiden sınırsız olarak yaralanılamaz. Toplam Yabancı Kaynaklar = %50 Aktif Toplamı 18
19 ÖZ KAYNAK ORANI İşletme varlıklarının yüzde kaçının ortaklar veya işletme sahibin tarafından finanse edildiğini gösterir. Orta ve uzun vadeli kredi analizlerinde işletmenin kredi değerini tespit için kullanılır. Oran yabancı kaynak oranını 1 e tamamlar. Oranın yüksek olması işletmenin ödeme gücünün yüksek olduğunu gösterir, işletmenin kredi değerini arttırır, ani sorunlardan korur. Öz Kaynaklar Aktif Toplamı = %50 19
20 YABANCI KAYNAKLARIN ÖZ KAYNAKLARA ORANI İşletmenin yabancı kaynakları ile öz kaynakları arasındaki ilişkiyi gösterir. Oran = 1 : Öz kaynak borç dengesi yeterli. Oran < 1 : Kriz kolay ve az zararla atlatılabilir. Oran > 1 : İşletmenin kendi özkaynaklarından çok yabancı kaynaklara bağımlı. Alacaklıların güvencesi az. Toplam Yabancı Kaynaklar Öz Kaynaklar = 1 20
21 KISA VADELİ YABANCI KAYNAK ORANI Pasif içinde kısa vadeli yabancı kaynaklarının ağırlığının sayısal ifadesidir. Başka bir ifade ile iktisadi varlıkların ne kadarlık bölümünün kısa vadeli yabancı kaynaklarla karşılandığını gösterir. İşletmenin çok fazla kısa vadeli borcu olması ödeme güçlüğü riskini de beraberinde getirir. Bu risk K.V.Y.K ın uzun vadeli varlık (duran varlıklar) finasmanında kullanılmasıyla daha da artar. Bu durum işletmenin negatif net işletme sermayesi olduğunun göstergesidir. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Toplamı Pasif Toplamı 1/3 21
22 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK ORANI İktisadi varlıkların ne kadarlık bölümünün uzun vadeli yabancı kaynaklarla karşılandığını gösterir. Pasif içinde uzun vadeli yabancı kaynaklarının ağırlığının sayısal ifadesidir. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar Toplamı Pasif Toplamı = 1/6 22
23 YABANCI KAYNAKLAR VADE YAPISI ORANI Kısa vadeli yabancı kaynakların toplam yabancı kaynaklar içindeki oransal önemini bulmaya yöneliktir. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Toplamı Toplam Yabancı Kaynaklar 2/3 23
24 Mali Yapı ile ilgili diğer önemli oranlar TİCARİ BORÇ DEVİR HIZI ORANI Ticari borçların yılda kaç defa ödendiğini gösterir. Alışların tutarı temel mali tablolarda yer almadığından bu oran iç analizde kullanılır. Ticari Borç Ortalama Ödeme Süresi oranı ise işletmenin ticari nitelikli borçlarını ortalama kaç günde ödediğini göstermektedir. 24
25 BANKA KREDİLERİNİN AKTİF TOPLAMINA ORANI Aktiflerin ne kadarlık kısmının banka kredileriyle finanse edildiğini görmek için kullanılır. 25
26 Örnek: XYZ AŞ. nin 31/12/2015 tarihli bilançosu şöyledir. Varlıklar Kaynaklar I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VAD. YAB. KAYN KASA BANKA KREDİLERİ BANKALAR SATICILAR ALICILAR BORÇ SENETLERİ ALACAK SENETLERİ IV. UZUN VAD. YAB. KAYN TİCARİ MALLAR BANKA KREDİLERİ II. DURAN VARLIKLAR V. ÖZ KAYNAKLAR TAŞITLAR SERMAYE DEMİRBAŞLAR YASAL YEDEKLER BİRİKMİŞ AMORT. ( ) (2.300) GEÇMİŞ YIL ZARARLARI (600) AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI İstenenler: 1. Yabancı Kaynak Oranı 2. Öz Kaynak Oranı 3. Yabancı Kaynakların Öz Kaynaklara Oranı 4. K.V.Y.K.Oranı 5. U.V.Y.K.Oranı 6. Yabancı Kaynaklar Vade Yapısı Oranı 7. Banka Kredilerinin Aktif Toplamına Oranı Yukarıdaki oranları bulun ve yorumlayın. 8. Bilanço tarihinde Mal Alışları , Alış İndirimleri ve İadeleri TL dır tarihli bilançodaki Ticari Borçlar TL ise, Ticari Borç Devir Hızını ve Ticari Borç Ortalama Ödeme Süresini bulun.
27 CEVAPLAR: 1. Yabancı Kaynak Oranı = Yabancı Kaynaklar Toplamı / Aktif Toplamı = / = %62 (%50)* 2. Öz Kaynak Oranı = Öz Kaynaklar / Aktif Toplamı = / = %38 (%50) 3. Yabancı Kaynakların Öz Kaynaklara Oranı = / = 1,64 (1,00) Yukarıdaki 3 oran işletmenin yabancı kaynaklarının fazla olduğunu dolayısıyla borç ödeme açısından riskli bir durumda olduğunu göstermektedir. 4. K.V.Y.K.Oranı = KVYK Toplamı / Pasif Toplamı = / = 0,49 ( 0,33) 5. U.V.Y.K.Oranı = UVYK Toplamı / Pasif Toplamı = / = 0,14 (=0,17) 6. Yabancı Kaynaklar Vade Yapısı Oranı = KVYK Toplamı / Yab.Kay.Toplamı= / = 0,78 (=0,67) Yukarıdaki 3 orana bakıldığında varlıklarını daha çok yabancı kaynaklarla finanse eden işletmenin bu kaynakları da kısa vadeli olarak elde ettiğini göstermekte, bu durum işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme güçlüğü riskini daha da arttırmaktadır. 7. Banka Kredilerinin Aktif Toplamına Oranı = Banka Kredileri/Aktif Toplamı= ( )/22.000= %25 Aktiflerin %25 i banka kredisi ile finanse edilmektedir. 8. Bilanço tarihinde Mal Alışları , Alış İndirimleri ve İadeleri TL dır tarihli bilançosundaki Ticari Borçları TL ise, Borç Devir Hızı nı ve Ticari Borç Ortalama Ödeme Süresini bulun. Ticari Borç Devir Hızı= ( )/[( ) /2]= /4.400= 16 kez Ticari Borç Ortalama Ödeme Süresi = 365/16 23 gün Kaynak yapısı açısından zaten riskli olan işletmenin kısa vadeli ticari borçlarını yapılandırırken ödeme sıklığını da kısa tutması durumu daha da zora sokmaktadır. 27 *Parantez içinde kırmızı ile yazılmış değerler, ideal şartlarda olması gereken değerlerdir.
28 28 Örnek 2: XYZ İşletmesi KARŞILAŞTIRMALI BİLANÇOLARI AKTİFLER Önceki Yıl Cari Yıl Hazır Değerler Menkul Kıymetler Ticari Alacaklar Stoklar Diğer Dönen Varlıklar Dönen Varlıklar Toplamı Maddi Duran Varlıklar Birikmiş Amortismanlar ( ) ( ) Duran Varlıklar Toplamı AKTİF TOPLAMI PASİFLER Mali Borçlar Ticari Borçlar Diğer Borçlar Ödenecek Vergi ve Yükümlülükler Borç ve Gider Karşılıkları Kısa Vad.Yab.Kay.Toplamı Mali Borçlar Uzun Vad.Yab.Kay.Toplamı Ödenmiş Sermaye Sermaye yedekleri Kâr Yedekleri Geçmiş Yıllar Karları Dönem Net Kârı Öz Kaynaklar Toplamı PASİF TOPLAMI İstenilenler: 1.örnekte istenilen 7 oranı yandaki işletmenin karşılaştırmalı bilançoları için bulun ve analiz edin, her iki dönemi karşılaştırarak işletmenin durumunu yorumlayın.
29 Borcun Gerçek Maliyeti Borçlanma arttıkça ödenecek vergi azalmakta ve borcun gerçek maliyeti düşmektedir. Örnek: 1. işletme 2. İşletme Faiz ve Vergi Öncesi Kar YTL YTL Finansman Giderleri YTL YTL Vergi Öncesi Kar YTL YTL Vergi (%20) YTL YTL Görüldüğü gibi, faiz ve vergi öncesi karı aynı olan iki işletmeden daha fazla faiz ödeyeni, daha az vergi ödeme avantajı elde etmektedir. Bu durum borcun gerçek maliyetini düşürmektedir. 29
30 Borcun Gerçek Maliyeti = Borçlanma Faiz Oranı x (1 Vergi Oranı) Örnek: Faiz oranı %50 olan bir kredinin, kurumlar vergisi oranının %20 olması durumundaki gerçek maliyeti: Borcun Gerçek Maliyeti = Borçlanma Faiz Oranı x (1-Vergi Oranı) = 0.5 x (1 0.2) = 0.5 x 0.8 = 0.4 = %40 Faiz oranı %50 olduğu halde, borcun gerçek maliyeti %40 olmaktadır. Enflasyon oranı da kredinin reel maliyetini düşüren bir faktördür, bazen reel faiz oranı negatif olabilir. Örnek: Kredi faiz oranı % 26 ve enflasyon oranı % 30 ise bu durumda reel faiz oranı 0,26 0,30 = % -4 olmaktadır. 30
31 31 VARLIK KULLANIM ORANLARI
32 ALACAK DEVİR HIZI İşletmenin alacaklarını ne kadar süre içinde tahsil ettiğini gösterir. Alacak devir hızının yüksekliği olumlu bir durumu yansıtır. Yüksek devir hızı çalışma sermayesinin alacaklara olan bağımlılığının az olduğunu gösterir. Devir hızının düşüklüğü ise, çalışma sermayesinin büyük bölümünün alacaklara tahsis edildiğinin göstergesidir. Alacak Devir Hızı = Satışlar (Kredili) Ortalama Ticari Alacaklar Ortalama Ticari Alacaklar = Dönembaşı Ticari Alacaklar+Dönemsonu Ticari Alacaklar 2 Ortalama Tahsil Süresi = 365 / Alacak Devir Hızı 32
33 Stok Devir Hızı Oranı İşletmenin stoklarını bir yıl içinde kaç kez paraya dönüştürdüğünü gösteren orandır. Stok devir hızının yüksekliği stokların iyi yönetildiğini, satış hacminin, karın, rekabet gücünün arttığını ve aktiflerin etkin kullanıldığını gösterir. Stok Devir Hızı = Satılan Ticari Mallar Maliyeti Ortalama Ticari Mal Stoku Ortalama Ticari Mal Stoku = Dönembaşı Stok+Dönemsonu Stok 2 Stok Devir Süresi = 3605/ Stok Devir Hızı 33
34 Aktif Devir Hızı Oranı İşletmenin 1 liralık varlığı tarafından sağlanan satışları ölçen orandır. Aktif devir hızının yüksek olması, aktifin tam kapasite ile verimli bir şekilde kullanıldığını dolayısıyla yüksek kar sağlandığını, düşük olması atıl kapasitenin bulunduğunu gösterir. Aktif Devir Hızı = Net Satışlar Aktif Toplamı 34
35 Duran Varlık ve Maddi Duran Varlık Devir Hızı Oranları İşletmedeki duran varlıkların verimliliğini ölçen bu oran, duran varlıklara aşırı bir yatırım yapılıp yapılmadığını gösterir. Oranın artış eğiliminde olması duran varlıkların etkin kullanıldığını gösterir. Genel olarak sanayi işletmelerinde oranın 2 olması yeterlidir. Duran Varlık Devir Hızı = Net Satışlar Net Duran Varlıklar Maddi Duran Varlık Devir Hızı oranının yüksek olması maddi duran varlıkların kapasitelerinin üstünde kullanıldığını, düşük olması atıl kapasitenin olduğunu gösterir. Sanayi işletmelerinde oranın 5 olması uygun görülmektedir. 35 Maddi Duran Varlık Devir Hızı = Net Satışlar Net Maddi Duran Varlıklar
36 Öz Kaynak Devir Hızı Oranı Öz kaynakların ne ölçüde verimli kullanıldığını belirten göstergedir. Oranın yüksek olması, öz sermayenin verimli kullanıldığını, düşük olması öz sermayenin iş hacmine göre fazla olduğunu gösterir. Özkaynak Devir Hızı = Net Satışlar Ortalama Öz Kaynaklar Ortalama Öz Kaynaklar = Dönembaşı Öz Kaynaklar +Dönemsonu Öz Kaynaklar 2 36
37 Örnek: N. A.Ş. nin 31/12/2006 tarihli bilançosu şöyledir. Varlıklar Kaynaklar I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VAD. YAB. KAYN KASA BANKA KREDİLERİ BANKALAR SATICILAR ALICILAR BORÇ SENETLERİ ALACAK SENETLERİ IV. UZUN VAD. YAB. KAYN TİCARİ MALLAR BANKA KREDİLERİ II. DURAN VARLIKLAR V. ÖZ KAYNAKLAR DEMİRBAŞLAR SERMAYE BİRİKMİŞ AMORT. ( ) (900) AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI Şirketin 2006 yılı dönem başı bilgileri şöyledir: Stoklar lira, Senetsiz ve senetli alacaklar lira, Dönen varlıklar lira, Maddi Duran Varlıklar lira, Öz Sermaye lira. Diğer bilgiler ise şöyledir; 2006 yılı net satışları lira olup %30 u kredilidir, Satışların maliyeti liradır.
38 1. Alacak Devir Hızı = Kredili Satışlar / Ortalama Ticari Alacaklar = ( ,30)/[( )/2] = 4,84 2. Ortalama Tahsil Süresi = 365 / Alacak Devir Hızı = 365 / 4,84 = 75 gün 3. Stok Devir Hızı = Satışların Maliyeti/ Ortalama Stoklar = / [( )/2] = 4,03 1. Ortalama Stokta Kalma Süresi = 365 / Stok Devir Hızı = 365 / 4,03 = 91 gün 2. Aktif Devir Hızı = Net Satışlar / Aktif Toplamı = / = 2,42 3. Duran Varlık Devir Hızı = Net satışlar / Duran varlıklar = /3.100 = 16,13 1. M.D.V. Devir Hızı Oranı = Net Satışlar / Ort.Mad.Duran Varlıklar (net) = / [( )/2] = 15,62 2. Öz Kaynak Devir Hızı Oranı= Net Satışlar/ Ortalama Öz Kaynaklar = / [( )/2] = 6,29 38
39 39 KARLILIK ORANLARI
40 Öz Kaynaklar Üzerinden Karlılık Oranları Bu grupta, öz kaynaklar ve yabancı kaynakların kullanıldığı yatırımlar ile bu yatırımlardan sağlanan kar arasındaki ilişkiler incelenmektedir. Net Kar / Öz Kaynaklar: Mali karlılık olarak da adlandırılan bu oran, İşletme sahip ve ortakları tarafından sağlanan kaynağın bir birimine düşen kar payını gösterir. Vergi Öncesi Kar + Finansman Giderleri / Toplam Kaynaklar: Ekonomik karlılık oranı olarak da adlandırılır. Toplam kaynakların ne ölçüde karlı kullanıldığını gösteren bu oran, işletmeye yatırılan fonların getirisini ölçmede kullanılır. Ekonomik karlılık oranının mali karlılık oranından yüksek olması, yabancı kaynakların maliyetinin normalin üstünde olduğunu gösterir. Dönem Net Karı / Toplam Varlıklar : Yatırım Karlılığı oranı olarak adlandırılan bu oran varlıkların işletmede verimli kullanılma ölçüsünü gösterir. 40
41 Satışlar Üzerinden Karlılık Oranları 41 Kar ile satışlar arasındaki ilişkileri gösteren bu oranlar, gelir tablosundaki çeşitli kar kalemleri arasındaki ilişkilerin analizinde kullanılır. Brüt Satış Karı / Net Satışlar: Net satışların yüzde kaçının brüt satış karı olduğunu gösterir. Oranın yükselme eğiliminde olması toplam satışlar içinde satılan malın maliyetinin payının azaldığını gösterir. Faaliyet Karı / Net Satışlar: Bir işletmenin esas faaliyetinden ne ölçüde karlı olduğunu gösterir. Oranın yüksek olması işletmenin lehine yorumlanır. Olağan Kar / Net Satışlar: Karlılık üzerinde etkili olan diğer faaliyetlerle ilgili gelir ve giderlerle finansman giderlerinin karlılık üzerinde etkisini gösterir. Dönem Karı / Net Satışlar: Her yüz liralık satış içinde vergiden önceki kar tutarını gösterir. Dönem Net Karı / Net Satışlar (Net Kar Marjı): İşletme faaliyetlerinin net verimliliği ile uygulanan çeşitli yönetim politikaları ve kararlarının sonuçları konusunda bilgi verir. Elde edilen bu sonuçlar için önerilebilecek standart oranlar yoktur. İşletmenin önceki yıl oranları, rakiplerin oranları ve sektör ortalamaları ile karşılaştırma yapılarak analiz edilir.
42 Örnek: Toplam kaynakları YTL olan bir işletmede bunun YTL si özsermayedir. Kredi faizi %50, kurumlar vergisi oranı % 35 olan bu işletme özsermayesini azaltıp borçlarını arttırmak istemektedir. (Sermayeyi YTL na indirip, borçları YTL ye çıkaracaktır.. Bu değişikliğin özsermaye karlılığına (mali karlılık) etkisi nasıl olacaktır? Ekonomik ve Yatırım Karlılığı ne şekilde değişecektir? 1. Durum 2. Durum Toplam Kaynaklar Özsermaye Yabancı Kaynaklar Faiz ve Vergi Öncesi Kar Finansman Giderleri (%50) (Yabancı Kaynaklar x %50) Vergi Öncesi Kar Ödenecek Vergi (%35) (Vergi Öncesi Kar x %35) Net Kar Özsermaye Karlılığı (Mali Karlılık) %49 %59 Mali Karlılık (1.Durum) = Net Kar/Özkaynaklar = / = 0.60 = %49 Mali Karlılık (2.Durum) = Net Kar/Özkaynaklar = / = 0.54 = %59 2. durumda sermaye azaltımına rağmen karlılığın arttığı görülmektedir. 42 Ekonomik Karlılık (1.durum) = (Vergi Öncesi Kar+Finansman Gid.)/Toplam Kaynaklar = ( )/ = %80 Ekonomik Karlılık (2.durum) = ( )/ = %95 Görüldüğü gibi 2.durumda dış kaynakların işletmeye getirisi 1.durumdan daha fazladır. Yatırım karlılığı (1.durum) = Net Kar/Toplam Varlıklar = / = %39 Yatırım karlılığı (2.durum) = Net Kar/Toplam Varlıklar = / = %29 Ancak Yatırım Karlılığı açısından 2.durumda işletme varlıklarının işletmeye sağladığı kazanç azalmakta yani varlık verimliliği azalmaktadır.
43 Mali Yükümlülükler Üzerinden Karlılık Oranları Mali yükümlülüklerin karşılanmasında işletmenin yeterli gelir sağlayıp sağlamadığını ölçmeye yarayan oranlardır. Finansman Giderlerini Karşılama Oranı: İşletmenin yabancı kaynak yolu ile sağladığı fonlara ödenecek faizin kaç kez kazanıldığını gösterir. Diğer bir ifadeyle, işletmenin kazançları azaldığı halde faiz borçlarını geri ödeme gücünün bozulmadan kalabileceği büyüklüğü ölçer. Dönem Karı + Finansman Giderleri Finansman Giderleri 43
44 DU PONT ANALİZİ Firma parayı yüksek kârdan mı yoksa sürümden mi kazanıyor? İşletmenin aktiflerinin karlılığını nasıl etkilediğini analiz etmek amacıyla kullanılır. Analiz, işletmenin yüksek kar marjı ile satış yapmasının tatminkar bir dönem karını garanti etmiyeceğine, bunun için kullanılan kaynaklarla ilişkili bir satış tutarının da gerçekleşmesi gerekliliğine işaret eder. Diğer taraftan da yüksek satış hacminin de yeterli bir kar marjı olmaksızın istenen sonucu vermeyeceğini açıklar. Karlılık Yatırım Karlılığı Karlılık Etkinlik Mali Karlılık Karlılık Etkinlik Kaldıraç* 44 *Varlık finansmanının ne kadarı özkaynaklardan sağlanıyor.
45 Ürün Karması Net Kar Satışlar Satış Fiyatı Net Kar Marjı / Satışlar - İndirimler Satış Maliyeti Yatırım Karlılığı Maliyet Faaliyet Giderleri Diğer Giderler Satışlar Hazır Değerler Aktif Devir Hızı / Dönen Varlıklar Alacaklar Aktif Toplamı + Duran Varlıklar Stoklar
1 MALİ ANALİZ TEKNİKLERİ 2 Mali Analiz, bir işletmenin mali durumunun ve mali yönden gelişmesinin yeterli olup olmadığını belirlemek için, mali tablo kalemlerindeki değişikliklerin, kalemler arasındaki