Nükleik Asit Temelli Mikroorganizma Tanımlama Yöntemleri - PDF
Download "Nükleik Asit Temelli Mikroorganizma Tanımlama Yöntemleri"
1 MİKROORGANİZMALARIN TANIMLAMASINDA YENİ YAKLAŞIMLAR; Nükleik Asit Temelli Mikroorganizma Tanımlama Yöntemleri Barış Otlu İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Malatya.
2 Mikroorganizmaların nükleik asit temelli yöntemlerle tanımlanması, klinik mikrobiyoloji laboratuvarlarında en hızlı gelişen alanlardan biridir.
3 Hızlı ve duyarlı olmalarından dolayı, giderek klasik mikrobiyolojik metotların yerini almakta veya tamamlayıcısı olmaktadır.
4 Yeni yaklaşımlar Hedef; uygulaması kolay, daha duyarlı, daha hızlı ve aynı anda daha fazla hedefin gösterilebildiği yöntemlerin geliştirilmesidir.
5 Nükleik asit temelli tanı yöntemleri 1970 li yıllarda revers transkriptaz ve restriksiyon endonükleaz ların keşfedilmesinden sonra ilk nükleik asit temelli tanı testleri geliştirilmeye başlanmıştır. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 David Baltimore, Renato Dulbecco, Howard M. Temin The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 Werner Arber, Daniel Nathans, Hamilton O. Smith The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 was awarded jointly to David Baltimore, Renato Dulbecco and Howard Martin Temin "for their discoveries concerning the interaction between tumour viruses and the genetic material of the cell". The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 was awarded jointly to Werner Arber, Daniel Nathans and Hamilton O. Smith "for the discovery of restriction enzymes and their application to problems of molecular genetics".
6 Nükleik asit temelli tanı yöntemleri Bu gelişmeleri; hibridizasyon, blotlama ve DNA dizileme yöntemlerinin tanıtılması takip etmiştir. Southern blotting J Mol Biol Nov 5;98(3): Northern blotting Proc Natl Acad Sci U S A Dec;74(12): DNA dizileme Proc Natl Acad Sci U S A December; 74(12):
7 Polymerase Chain Reaction (PCR) 1983 yılında polimeraz zincirleme tepkimesinin keşfedilmesi ile moleküler biyoloji alanındaki gelişmeler ivme kazanmıştır. tanısal moleküler mikrobiyoloji
8 Polymerase Chain Reaction (PCR) Nested PCR, Hot Start PCR, Touchdown PCR, Reverse Transcription PCR Nucleic acid sequence-based amplification (NASBA), Transcription-Mediated Amplification (TMA), strand displacement amplificaiton (SDA), rolling circle amplification (RCA), loop mediated isothermal amplification (LAMP)
9 Polymerase Chain Reaction (PCR) Multiplex PCR yöntemlerinin geliştirilmesi ile birden fazla patojen mikroorganizmanın tespit edilmesi olanaklı hale gelmiştir.
10 Polymerase Chain Reaction (PCR) Multiplex PCR yöntemlerinin geliştirilmesi 10 farklı primer çifti tek bir reaksiyonda kullanılarak, aynı anda hem tür düzeyinde ayrım (S.aureus, S. epidermidis, E. faecalis, E. faecium) hem de altı farklı glikopeptid direnci (vana-e) tespit edebilmiştir.
11 Polymerase Chain Reaction (PCR) PCR RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism); hsp65 gen bölgesinin PCR ile çoğaltılıp, BstEII and HaeIII enzimleri ile kesimi. Myker B and Myker H., Köksalan & Kocagöz
12 Polymerase Chain Reaction (PCR) Isı döngü cihazlarındaki gelişmeler, farklı yaklaşımlar
13 Polymerase Chain Reaction (PCR) Isı döngü cihazlarındaki gelişmeler, farklı yaklaşımlar
14 Real-time PCR PCR ın keşfinden sonraki en önemli gelişmedir.
17 Real-time PCR
18 Real-time PCR Yüksek multipleks kapasite; farklı floresan moleküllerin, farklı dalgı boylarında ışıma yapmaları birden fazla hedefin saptanabildiği Real-time Multipleks PCR uygulamalarının yapılmasına da olanak sağlar.
19 Real-time PCR Yüksek multipleks kapasite
20 Real-time PCR Yüksek multipleks kapasite
21 Real-time PCR Real-time PCR yönteminde kullanılan problar TaqMan Prob FRET Floresans rezonans enerji transfer) Molecular Beacons Scorpions Prob
22 Real-time PCR Yeni yaklaşımlar PlexorTM Teknolojisi (Promega) Son derece yüksek duyarlılığa ve özgüllüğe sahip olan bu yöntemde; 5 -methylisocytosine (iso-dc) ve isoguanin (iso-dg) olmak üzere iki modifeye baz kullanılmaktadır.
23 Real-time PCR Yeni yaklaşımlar PlexorTM Teknolojisi (Promega) Birbirleri dışında hiçbir bazla hibridize olamayan bu bazlardan, iso-dc floresan işaretlidir (reporter) ve iso-dg ise floresan sinyali baskılayan dabcyl (quencher) ile bağlıdır. floresan baskılayıcı (quencher) floresan molekül (reporter)
24 Real-time PCR Yeni yaklaşımlar PlexorTM Teknolojisi (Promega) Florensans işaretli iso-dc sentezlenecek primerin 5 ucun yer alır. Floresans sinyali baskılayan dabcyl ile bağlı iso-dg ise reaksiyona katılır. P1 5 P2 5 P2
25 Real-time PCR Yeni yaklaşımlar Elektrokimyasal Real-Time PCR PCR ile çoğaltılan hedef nükleik asit, optik olmayan yöntemlerle monitörize edilir. Reaksiyon karışımında yer alan redox prop, çoğalan dsdna ya bağlanır (interkale olur) ve ortamın elektrokimyasal sinyal oranını azaltır. Deféver T et all. Real-Time Electrochemical PCR with a DNA Intercalating Redox Probe. Anal Chem Jan 31.
26 Real-time PCR Yeni yaklaşımlar Elektrokimyasal Real-Time PCR hedef nükleik asit
27 Real-time PCR Yeni yaklaşımlar Yeni gelişen cihazlar Microfludic cihazlar
28 Real-time PCR SYTO-9 Green DNA binding dye Loop-mediated isothermal amplification
29 Genomik, biyoinformatik ve mikroelektronik alanında yaşanan hızlı gelişmelerin en göze çarpan sonuçları, - DNA mikroçip teknolojileri ve - Biyosensörlerdir
30 DNA Mikroçip Teknolojileri DNA mikroçip teknolojileri, çevresel ve klinik örneklerden mikroorganizmaların tanısı için giderek artan oranda kullanılmaktadır. Geleneksel Mikrobiyolojik Tanı Yöntemleri Mikroskopi Kültür Seroloji PCR
31 DNA Mikroçip Teknolojileri PCR ile elde edilen floresanla işaretli amplikonların çok sayıda farklı oligonükleotid prob içeren katı yüzeylerde, kendisine uyan probla hibridize olması temeline dayanmaktadır. * * * * * * * * * * * * * * 1.28 cm 24µm
32 DNA Mikroçip Teknolojileri Kang X ve arkadaşları, geliştirdikleri pan-viral micrroarray yöntemi ile 32 farklı virüsü tespit edilebilmektedir.
33 DNA Mikroçip Teknolojileri Virochip 1500 virüse ait prob içermektedir. Figure 2. Steps in the Virochip assay. After amplification by random PCR, a smear of bp can be visualized by gel electrophoresis (A). (B) Three Virochip microarrays out of the 8 arrays / glass slide are shown, with a small region of one microarray blown-up in the inset on the bottom right corner. (C) Automated microarray viral analysis using E-Predict revealing the presence of influenza A virus in the clinical sample.
34 DNA Mikroçip Teknolojileri Kültürü ve tanımlaması zor olan (Gardnerella, Atopobium, Dialister, Leptotrichia, Megasphaera, Mobiluncus, Peptostreptococcus, Prevotella, Sneathia) dokuz farklı bakteri DNA mikroçip teknolojiyle
35 DNA Mikroçip Teknolojileri Toplam157 prob kullanılarak Enterobacteriaceae ailesi üyeleri hem tür düzeyinde tanımlanmış hem de, önemli antimikrobiyallere karşı direnç genleri araştırılmıştır.
36 DNA Mikroçip Teknolojileri Diğer bir çalışmada Gram negatif bakterilerde; TEM, SHV ve CTX-M gibi GSBL tipleri araştırılmıştır.
37 DNA Mikroçip Teknolojileri Bu çalışmada, 156 aminoasit değişikliğini tespit edebilecek 618 prob kullanılmış ve GSBL ye neden olabilecek genler beş saatte tespit edilebilmiştir.
38 Biyosensörler Mikroelektronik alanındaki gelişmeler ve biyolojik moleküllerin olağanüstü duyarlılıktaki yanıt verme kapasitelerinin keşfedilmesi, biyosensör teknolojisinin hızla gelişmesine neden olmuştur
39 Biyosensörler Patojenlerin tespitinde en hızlı gelişen teknoloji Biosensors and Bioelectronics 22 (2007)
41 Biyosensörler Biyosensörlerin temel bileşenleri; biyoreseptör (ligand); hedef molekülün yakalandığı biyolojik bağlanma bölgesi dönüştürücü (transducer); oluşan biyokimyasal/fizikokimyasal etkileşimleri ölçülebilir elektronik sinyallere çeviren kısım BİYOSENSÖR Biyoreseptör - enzimler - antikorlar örnek - aptamerler - mikroorganizmalar Dönüştürücü - elektrokimyasal - termal - optik - akustik -pizoelektrik -manyetik güçlendirici sinyal
42 Biyosensörler Elektrokimyasal DNA sensörleri; hedef nükleik asitin seçici olarak sensör yüzeyi ile etkileşime girmesi, ölçülebilir amperometrik fark yaratması temeline dayanır. T hedef nükleik asit TTA A G A C A J Vis Exp Jun 1;(52). pii: doi: /2922.
43 Biyosensörler Elektrokimyasal DNA sensörleri; hedef nükleik asitin seçici olarak sensör yüzeyi ile etkileşime girmesi ölçülebilir amperometrik fark yaratır. e e e e e e hedef nükleik asit Schematic illustration of a nanoscale nucleic acids sensor developed by the Kelley group. (Kaynaktan modifiye edilmiştir)
44 Biyosensörler Liao ve arkadaşları tarafından geliştirilen elektrokimyasal DNA sensör ile, 16S rrna hedef alınmış ve idrar örneklerinde Enterobactericeae ailesine ait bakteriler, yaklaşık 45 dakikada %100 duyarlılıkta tespit edilebilmiştir.
45 Tüm yeni yaklaşımların geleceğini, avantajlarının yanında maliyet-etkin olmaları belirleyecektir