Bugünün müslümanları ise çoğunlukla bu gerçekten bîhaberdir: Ya inanır ama tatbik etmez, ibadete yanaşmaz; ya İslâm’ın bir yönüne taassupla bağlanır, öbür yönlerini ihmal eder; ya müslümanım der ama Avrupa’nın, Rusya’nın, Amerika’nın sapık veya kâfir felsefelerini beğenir benimser; ya din konusundaki sathî bilgisine bakmadan, derin konulara, bilmediği meselelere dalar, sapar ve saptırır; ya Allah’ın rahmetine güvenir, azabına ve gazabına aldırmaz; ya dinin şeklî tarafı na özenir, özünü anlamını sezmez; ya kalıbını süsler, kalbini ihmal eder... hâsılı bir yanını eksik bırakır. şairin dediği gibi:
Bu Ramazan’ı sonuncu Ramazan’ın bil, ne olur bu fırsatı iyi değerlendir! Kendin ve çevren, aile efradın veya diğer yakınlarınla İslâm’ı, Kur’an’ı, Resûlullah’ı, dinî ahkâmı; önyargılardan, peşin fikir ve kanaatlerden sıyrılmış olarak, dosdoğru anlamaya çalış! Onlara başka felsefe ve ideolojilerin, hasım inanç gruplarının, misyonerlerin, papazları n, münkirlerin gözlüğü ile bakma! İslâm on beş asırlıktır, tarihî bir antika gibi üzerine saygıyla, sevgiyle, ihtimamla eğil, onun doğduğu çağa giderek, geliştiği muhitin şartlarına bakarak değerlendirmesini yap, ana kaynaklarına in, özünü iyi kavra, mesajını doğru al! Çevrede, cehalet veya menfaat, garez veya antipati saikasıyla onu sana çarpı tarak, ezerek, eğip bükerek anlatmaya çalışacak kimseler çoktur. Ama Allah’a sığın, O’ndan sana doğruyu göstermesini iste, araştır! Yirminci yüzyılın mukayeseli fikir ortamı sana gerçeği bulma şartlarını çok şükür ki sağlamıştır.
Yıllar, Ramazan’lar, tatiller, fırsatlar geçer gider de sen hâlâ ham, hâlâ bîhaber, hâlâ bî faide kalırsan halin nereye varacak, huzûr-ı Rabbi’l-izzete ne yüzle çıkacaksın?
Uyan ey yâreli şîr-i jeyân bu hâb-ı gaşetden.1
* M.Es'ad Coşan, İslam Dergisi Başmakaleleri, s. 94-95.
 Namık Kemal’in Şairliği ve Bütün Şiirleri, s. 10.