4. Sınıf Maddeyi Tanıyalım "MADDELER DOĞADA KARIŞIK HALDE BULUNUR" Ders Notu
E) Madeler doğada karışık halde bulunur
Bütün maddeler tanecikli yapıdadırlar. Bir teli ne kadar küçük parçalara bölsen dahi kalan madde yine parçalara ayrılabilir.
Maddenin Temel Tanecikleri
a) Atom:Maddenin gözle görülemeyen ve bütün özelliklerini taşıyan en küçük yapı birimine denir.Atom iki kısımdan oluşur.
1. Atom çekirdeği:Artı yüklü protonlar ve yüksüz protonlardan oluşur.çekirdeğin yükünü protonlar belirler.
2. Çekirdek çevresindeki elektronlar:Atom çekirdeğinin çevresinde enerji seviyesi adı verilen yörüngelerde eksi (-) yüklü elektronlar vardır.Proton sayısı elektron sayısına eşit olan atomlara nötr atom denir.Nötr bir atomda proton sayısı = elektron sayısı
b) Molekül :Aynı ya da farklı cins atomların birleşmesi ile oluşan taneciklere denir.Oksijen atomunun sembolü (o) dur. İki oksijen atomu bir araya gelerek (o₂) oksijen molekülü oluşur.oksijen molekülü aynı cins atomların bir araya gelmesi ile oluşmuştur.2 tane hidrojen atomu ile 1 tane oksijen atomu bir araya gelerek hayatımzın en önemli kaynağı olan suyu meydana getirir. (h₂o) molekülü oluştu.
Maddelerin Sınıflandırılması 1. Saf maddelerİçinde yabancı madde bulunmayan aynı cins atom ya da moleküllerin oluşturduğu maddelerdir.Demir,gümüş,altın,su,yemek tuzu…gibi
Saf maddeler iki grub a ayrılır:
Elementlerü Aynı cins atomlardan oluşurlar.ü Kendisinden daha basit maddelere ayrışamazlarü Erime, kaynama, yoğunluk gibi ayırt edici özellikleri vardır.ü Sembolle gösterilir.
Element Sembol Element Sembol Hidrojen H Demir Fe Oksijen O Gümüş Ag Karbon C Kalsiyum Ca Azot N Magnezyum Mg Sodyum Na Alüminyum Al Bileşiklerü İki ve ya daha fazla elementin birleşmesi ile oluşur.ü En küçük yapı birimleri moleküldür.ü Kendini meydana getiren elementlere kimyasal yöntemlerle ayrılırlar.ü Yoğunluk,erime, kaynama sıcaklıkları gibi ayırt edici özellikleri vardır.ü Bileşiği oluşturan elementlerin birleşme oranları sabittir.ü Formille gösterilir.
2. Karışımlarü Birden çok saf maddenin bir araya gelmesiyle oluşan maddeye karışım denir.ü Ayran,hava,toprak,kaya,ham petrol,süt ve dondurma birer karışımdır.Özellikleri :ü Karışımı oluşturan maddeler özelliklerini yitirmezlerü Karışımı özelliği, karışımı oluşturan saf maddelerin özelliğini taşır.ü Limonata limon gibi ekşidir.şekerli su şeker gibi tatlıdır.ü Karışımı olurturan maddeler arasında belli bir miktar yoktur.ü Öğnerği çaya istediğimiz kadar şeker atabiliyoruz.ü Şekerli su gibi karışanı görünmeyenve özellikleri her yerde aynı olan karışımlara homojen karışım denir.ü Kumlu ve zeytinyağlı su gibi karışanı ayrı kısımlar halinde görülen ve özellikleri her yerde aynı olmayan karışımlara heterojen karışım denir.
3. Çözeltilerü Bir maddenin başka bir madde içerisind çok küçük parçacıklara ayrılmasına çözünme denir. Bu tür karışımlara homojen karışım denir.ü Homojen karışımların diğer adı da çözeltidir.ü Çözelti, çözücü ve çözünen olmak üzere iki bileşenden oluşur.ü Miktarı az olan bileşene çözünen; miktarı fazla olan bileşene ise çözücü denir.ü Not: su doğlal bir çözücüdür.
Özelikleri:ü Çözeltilerin özellikleri her yerde aynı olur.ü Çözeltide çözünen madde gözle görülmezü Çözeltiler saydam görünümlüdür. Kola gibi bazı çözeltiler renkli görünümlüdür.ü Bazı maddelerin çözünmesinde sıcaklık etkilidir.ü Hetorojen karışımlar özellikleri her tarafında aynı olmayan karışımlardır.ü Karışımı oluşturan bileşenler ayrı kısımlar halinde görülür.ü Not:ü Saf maddeler homojendir.ü Her homojen madde saf olmayabilir.ü Çözeltiler de homojendir.ü Çözeltiler saf madde değildir.
4. Çözünmeü Çaya konan şeker erir mi yoksa çözünür mü ?ü Ilık limona konan buz erir mi yoksa çözünür mü?ü Erime ve çözünme kelimeleri birbirinden farklı kavramlardır.ü Erime: katı bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesi olayıdır.ü Çözünme: katı bir maddenin sıvı içerisinde görünmeyecek kadar küçük parçalara ayrılması demektir.
Maddedeki değişimler nelerdir?1. Fiziksel değişim: ü Maddenin yapısının ve formülünün değişmediği,fiziksel halinin ve şeklinin değiştiği değişimdir.ü Buzun erimesi,camın kırılması,suyun donması,kolonyanın buharlaşması,kağıdın yırtılması…ü Not: hal değişimleri ve karışım oluşumları fiziksel değişimdir.
2. Kimyasal değişim:ü Maddelerin yapısın değişerek,yeni maddelerin oluştuğu değişimdir.ü Kimyasal değişime uğrayan madde tüm özelliklerini kaybeder.ü Odunun yanması,dinamitin patlaması,ekmeğin küflenmesi,sütün mayalanması,demirin paslanması,gümüşün kararması,sütün ekşimesi…ü Mumun erimesi fizksel bir değişimdir ama yanması kimyasal değişimdir.