ÜNLÜ RESSAM GÜLSEREN SÖNMEZ’İN FAS İZLENİMLERİ - 1
Fas gezisine ilişkin maille gelen çağrıya olumlu cevap vererek Fas’a gitmek için bizden istenen dokümanları hazırlamaya başladım. Fas, Mısır’dan sonra gideceğim ikinci Afrika ülkesi olacaktı, çok heyecanlıydım.
1.Gün /İSTANBUL - KAZABLANKA
Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Gidiş Terminali’ne ulaştığımda geziye katılacak olan “Abidin Lutfi Demir’le Dünyayı Geziyoruz” gezi grubu üyeleriyle buluştuk. Beni en çok sevindiren İzmir’den katılan çok sevdiğim arkadaşım Raşel Rakella Asal oldu. Rakella’yı senelerdir tanıyordum. Candan bir dost, harika bir insan, iyi arkadaştı. Onunla ortak konularımız çok fazlaydı. İzmir’in saygın ailelerinden birine mensup ve iyi bir yazardı. Ayrıca yıllarca tur rehberliği yaptığı için zengin bir kültüre de sahipti. Onun birkaç yabancı dil bilmesi, birlikte katıldığımız birçok turda çok işimize yaradı.
Havalimanında check-in ve bagaj işlemlerimizin tamamlanmasından sonra Türk Hava Yolları’yla Kazablanka'ya hareket ettik. Rakella ile birbirimizi çok özlemişiz. Uçakta kah sohbet kah kitap-dergi okuma ya da uyuklama ile zamanımızı geçirdik. Çok güzel bir uçak yolculuğundan sonra Kazablanka’ya vardık. Ardından şehir gezimiz başladı. Fas'ın ticari merkezi olan Kazablanka'da yapılacak panoramik şehir turunda; Muhammed V Meydanı (Birleşmiş Milletler Meydanı) ve lüks Anfa’yı gezerken aklımızı durduracak matematiğin, geometrinin zirvesiyle yapılmış taş işçiliğinin en güzel örneklerini, kapı ve cami alınlıklarında gördük. Kazablanka’da eski mimarinin yanı sıra, modern binalar da dikkatimizi çekti. Filmlere konu olmuş, modern binalarıyla farklı bir atmosfer oluşturmaya başlamış bu Afrika kenti beni çok etkiledi.
Dünyanın en büyük üçüncü camisi olan II. Hasan Camisi'nin mimarisine hayran kaldık. Beni şaşırtan bu caminin bir ayağının deniz içinde olması ve caminin yıllık bakımı giderinin 1 milyon dolar olması oldu.
Hayatımda daha gösterişli bir cami görmedim. Kalem, çini, taş oymacılığı işleri duvarlarda adeta zirve yapmıştı. Cami şaşırtıcı bir şekilde büyük ve büyüleyiciydi. Bu harika yapıyı, içindeki mistik havayı bir türlü terk etmek istemiyorduk; tertemizdi misk-i amber kokuyordu. Bu güzel mimari eseri ziyaretimizin akabinde Kazablanka'nın Atlas Okyanusu sahilinde bulunan Ain Diab kordon boyunda yürüyüş yaptık.
Kazablanka’da Atlas Okyanusu kıyısında med - cezir olayını yakından izledik. Rehberimiz Murat Özsoy “Şimdi deniz sevesine iyi bakın 3 - 4 saat sonra ne olacak” dedi. 3 saatin sonunda deniz seviyesi 4 metre kadar aşağı indi. Sahili binlerce, çeşit çeşit kuş doldurdu. Martılar, pelikanlar, turna kuşları… Hepsi deniz tabanında buldukları deniz hayvanlarını keyifle yiyordu.
Casablanka filmindeki kafe ile aynı isme sahip ve benzer dekorlu olan "Rick's Cafe"de yemeğimizi yedik. Rakella ile aynı odayı paylaştık. Odalarımıza yerleştikten sonra derin bir uykuya daldık.
2.Gün / KAZABLANKA - RABAT - CHEFCHAOUEN
Kahvaltının ardından Başkent Rabat'a hareket ettik. Yol boyunca ağaçların tepelerinde gezinen keçileri görünce çok şaşırdık. Yolda inip fotoğraflarını çektik. Rehberimizden bu ağaçların argan ağacı olduğunu, keçilerin de argan ağacındaki meyveleri yediklerini, sert kabuklu bir meyve olan arganın keçinin midesinden geçtikten sonra dışkılarından kabuklu bir şekilde çekirdek tohum olarak çıktığını, bu tohumların da halk tarafından toplanıp, yağının çıkarıldığını, meyve çekirdeklerindeki argan yağının parfümerinin ana maddesini olduğunu öğrendik.
Bu hayvanları ağaçların tepelerinde görünce babaannem aklıma geldi. Babaannem keçilerin doğanın matematiğini bildiklerini anlatmış ve şöyle demişti bana: ”Keçiler doğada var olan en güzel meyve, yaprak ve çiçekleri yerler. Bu meyveleri yemek için kayaların doruklarına, ağaçların en uç noktalarına çıkarlar, hiçbir zaman düşmezler. Onlar zıplayacakları mesafeyi iyi ayarlar, hendeklerde koyun ölüsüne rastlanır, ama keçi ölüsüne asla rastlanmaz. Onların sütü her zaman temiz ve kıymetlidir çünkü sütleri tertemiz ve taze bitkilerden oluşur. Keçiler kekik yemeye de bayılır, kekikli sütler şifalıdır.”
Modernleşen Kasablanka’dan sonra daha doğal, genellikle iki katlı binaların bulunduğu bir coğrafyada uzun bir süre otobüsle yol alırken rehberimizin Fas hakkında anlattıklarını dinliyorduk. Fas’ın başkenti Rabat’a gidiyorduk. Rabat’ta Kraliyet Saray Kompleksi, II. Hasan Kulesi, V. Muhammed Anıt Mezarı, Kasbah Oudayas Kalesi ve eski şehri gördük. Fas’ta eski sehirlere ve onun merkezlerine “Medina” deniyor. Medinaların içinde güzellikleri de çirkinlikleri de gördük. 11. 12. ve 13. yüzyıldan kalma taş işçiliğinin harika örneklerinin yanında şehrin birçok yeri çöpten geçilmiyordu.
Ara sokaklardan gezerken deniz ürünleri satan dükkanlardaki ürünlerin büyüklüğü beni çok şaşırttı. Bütün hayvanlar devasa büyüktü. Karides, yengeç vb.
Rabat olarak bilinen bölgede okyanus manzarasıyla kahve ve nane çayı keyfi yaptık. Hep beraber Atlas Okyanusu’nu seyretmenin keyfine vardık. Sonra Tanca yakınlarında Atlas Okyanusu ile Akdeniz’in sularının birleşmeden ters dönüşünü seyrettik. Cebeli Tarık Boğazı’nı seyretmek beni çok heyecanlandırdı. Burayı ve buradaki doğa harikası manzarayı bana görmeyi nasip ettiği için Allah’a şükrettim.
Rabat turu sonrasında "Mavi Şehir" Chefchaouen'e hareket ettik. Mavi çinilerle kaplı binalarıyla görülmeye değer güzellikteydi. Yolculuğumuz yaklaşık 4 saat sürdü. Farklı bir coğrafyayı sanki içime, beynime kazırcasına izliyordum. Bozkırda yol alıyorduk. Yılda ancak 7 gün yağış alan bir ülkedeydik. Bahar mevsiminde olmamıza rağmen, hava çok sıcaktı, ince giysilerle dolaşıyorduk. Biz incecik giysilerle dolaşırken yerli halkın kalın kalın abalarla, yün kumaşlardan yapılmış giysilerle dolaşmaları beni çok şaşırttı. Onlara göre hava soğumaya başlamıştı. Mavi Şehre ulaşmamızın ardından Chefchouen’de otelde konakladık.
Artık deniz kıyısından iyice uzaklaşarak Orta Fas’a ulaşmıştık.
3.Gün /CHEFCHAOUEN - MEKNES - FEZ
Sabah kahvaltımızın ardından Chefchaouen’i keşfe devam ettik. Her şehir, bu insanların atalarının çok zeki, çok iyi matematik kullandıklarını anlattı bana. Keşif sonrasında Meknes’e hareket ettik. Yolculuğumuz yaklaşık 3,5 saat sürdü. 17.yüzyılda Molla İsmail tarafından kurulan ve UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'nde yer alan Meknes’e vardık. Meknes’e varışımızda şehri çevreleyen 40 km’lik surların içerisinde bulunan 17.yy sulama havuzu Agdal’ı, Fas’ın en güzel şehir kapısı Bab Mansour’u izledik. Burası taş, kalem, seramik işçiliğinin harika bir örneğiydi, görülmeye değer bu güzellikler için Faslıların atalarına teşekkür ettim. Sonra El-Hadim meydanını gezdik. Bu meydanda türlü eğlence (pandomimciler, hokkabazlar, yılan oynatıcıları, şarkı söyleyip müzik yapanlar vb.) vardı. Faslılar eğlenceli, hareketli müzikleriyle her an çoşku doluydular. Her köşede müzik yapan eğlenen bir gruba rastlıyorduk. Bu şehrin de medinasını gezdikten sonra Fez şehrine hareket ettik.
4.Gün / FEZ
Kahvaltıdan sonra UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alan ve Fas'ın dini ve kültürel başkenti olan Fez şehrini keşfe başlıyoruz. Bu harika gezimizde 14. yüzyıl yapımı “Al-Attarine Medresesi”, Eski Üniversite, Nejarine Meydanı ve Çeşmesi'nin de içinde bulunduğu eski şehir (Medina) turu yaptık. Her şehir kendine özgü güzelliğini gözlerimizin önüne seriyordu. Burada da pamuk, ipek, bakır, deri, mermer ve seramik ürünlerinin bulunduğu zanaatkarlar çarşısı vardı.
Fes enteresan bir şehirdi, her türden el sanatlarının örneklerini görmek mümkündü. Burada ağaç ve taş işçiliğinin büyük ustalarıyla tanıştık. Atalarının izinden giden büyük ustalara hayran kalmamak mümkün değildi. Bu atölyelerden sonra deri işleriyle uğrasan atölyeleri ziyaret ettik. Kapıdan içeri girerken bize taze nane verdiler. Taze naneler koklamamız içindi. Çünkü tabakhaneler leş gibi kokuyordu, binanın üst katına çıkınca; yukarıdan baktığımızda o kokulu ortamda pek çok işçinin çalıştığını gördük. Bu işçiler hayvan postlarını ceket, ayakkabı yapılacak deriler haline getiriyorlardı. O koku ve su içinde çalışan işçilere üzülmedim desem yalan olur. Biz çok uzaktan o kokulara dayanamıyorduk onlar nasıl dayanıyorlardı? O deriler üst katlardaki atölyelerde işleniyor, satış mağazalarında da satılıyordu. Kullanmaya hazır ürünlerde bile koku çoktu. Buna rağmen 4 çift terlik aldım. Eve gelince de aylarca balkonda havalandırdım. Seramik atölyeleri de enteresan figürlerin yer aldığı çinilerle doluydu. Faslılar çinilerde de seramiklerde de kendi kültürlerinin geometrik figürlerini kullanıyorlardı.
Ünlü ressam Gülseren Sönmez’in Fas izlenimlerinin devamını bir sonraki sayımızda bulabilirsiniz.