Önce Selam Sonra Kelam | Gumbuz Medya
Anasayfa/Haberler/Önce Selam Sonra Kelam
Recep Duymaz 3 Şubat 2019
1 – Önce Selam Sonra Kelam
İnsanlar topluluk halinde yaşar. Topluluk halinde yaşamak, insanları birbirleriyle sürekli olarak münasebetler kurmaya zorlar. Bu münasebetlerin ilk adımı selamlaşmadır. Kültürümüzde en yaygın selamlaşma şekli, bir kimsenin yolda veya başka bir mekânda karşılaştığı kimseye “Selamın aleyküm/Allah’ın selamı, esenliği üzerinize olsun” şeklindeki selamlaşmadır. Bu, karşımızdakine bir nezaket göstermenin yanında ona esenlik, rahatlık ve mutluluk dileğimizin bir dışavurumudur da. Kendisine bu yolla selam verilen kişi de “Aleyküm selam” diyerek ona karşılık verir ve aynı dilekleri kendisine iletir. Bu güzel dileklerle başlayan karşılıklı münasebet, hal ve hatır sormalarla uzayıp giden bir sohbete dönüşüverir. Sohbet, müşavereye, bilgi alışverişine, o da zamanla bir gönül ve fikir birliğine kadar ilerler.
Selamlaşma geleneğimizin kökü, kitabımız Kur’an’ı Kerim’e kadar uzanır:
“Size bir selam verildiği zaman, ondan daha iyisiyle selam verin veya aynıyla karşılık verin. Allah her şeyin hesabını gereği gibi yapandır” Nisa suresi, ayet, 86; “Ey iman edenler, kendi evinizden başka evlere geldiğinizi fark ettirip ev halkına selam vermedikçe girmeyin. Bu sizin için daha iyidir. Herhalde bunu düşünüp anlarsınız”. Nur Suresi, ayet 27; “Evlere girdiğiniz zaman Allah tarafından mübarek ve güzel bir yaşama dileği olarak kendinize (birbirinize) selam verin. İşte Allah düşünüp anlayasınız diye size ayetlerini böyle açıklar”, Nur suresi ayet, 61. Buna göre selam, kültür ve medeniyetimizin kaynağı olan kitabımızın bizlere önerdiği başkalarıyla bir ilişki kurma biçimi ve hayat tarzıdır.
Selam, tasavvuf kültürümüzde daha da yaygın ve derin bir anlam kazanmıştır; burada selam verdiğimiz insanın dünya ve ahirette hiçbir sıkıntıya maruz kalmaması ve her iki dünyada da güven ve huzur içinde olmasını istemeyi kapsayacak kadar geniş bir anlam ifade eder. Bu anlamıyla selam, tâ Hazret-i Muhammed’in ruhuna selam gönderme geleneğinin köküne kadar uzanır. Bu gelenek edebiyatımıza da yansımış ve Süleyman Çelebi’nin Mevlid’inde şöyle dile getirilmiştir:
“Tanrı’dan yüz bin dua ile selâm
Mustafa’nın ruhuna her subh u şâm”
İnsanlarımızı birbirine yaklaştıran, ısındıran ve sevdiren bu selam geleneğimiz, sadece dünyada yaşayan insanlarımızı birbirine bağlamakla kalmaz, yaşayanlarımız ile ölmüşlerimizin ruhlarını da birbirine bağlar ve onların her zaman aramızda manen yaşamaya devam etmelerini sağlar. Bu durum, Yunus Emre’nin dizelerinde şöyle dile getirilir:
“Âşık odur Hakk’ı seve Hak derdine kıla devâ
Bizim için hayır dua kılanlara selâm olsun”.
Tasavvuf kültürümüzün insan ilişkilerinde incelik, sevgi, saygı ve bağlılık duygularını öne çıkaran bu selam verme geleneğimizin derin anlamı, modern şiirimizin ustalarından bir olan Yahya Kemal Beyatlı’nin dizlerinde de satırlara geçmiştir:
Evvel giden ahbaba selâm olsun erenler”.
Buna göre selam, hem yaşayanlarımızı, hem ölmüşlerimizi birbirine yaklaştıran bir geleneğimizdir. Bu yolla o, her gün, onları bize, bizi onlara hatırlatarak sevdiklerimiz ölmüş bile olsalar manevi bir ortamda onlarla birlikteliğimizi devam ettiren bir uygulamamızdır. Toplumumuzun son yıllardaki siyasal ve ideolojik parçalanmışlığı karşısında kültürümüzün bu birleştirici ve bütünleştirici kodlarını bilinçli olarak uygulamaya ne kadar çok ihtiyacımız vardır.
“Merhaba”, “günaydın”, “iyi günler” ve “iyi akşamlar” gibi hitaplar da selam yerine geçmekle beraber, yukarıda anlatılan arka plandaki incelik ve derinlikten mahrumdurlar. İki veya daha fazla kimsenin birbirlerinden ayrılırken kullandıkları “Allah’a ısmarladık” , “Allah’a emanet olun!” hitapları da kültürümüzün bizi birleştiren sevimli ve anlamlı sözlerimizden biridir. Trakya Üniversitesi’nde görevliyken Balkanlardan gelen Boşnak misafirlerimizin bu ikinci sözü, birbirimizden ayrılırken devamlı ve ısrarlı bir şekilde kullandıklarını görmek, hem beni, hem öğrencilerimizi şaşırtmıştı. Son yıllarda “Hoşça kalın” , “Kendinize iyi bakın!” , “Kolay gelsin” ve “Görüşürüz” sözleri güzel birer dilek olmakla beraber kültür ve medeniyetimizin ortak bağlamından koparılmış sözlerdir. Hele son yıllarda bunların yerine kullanılmaya başlayan yabancı dillerden alınmış hem anlamı, hem şekli bize yabancı bazı kelimeleri burada anmak bile istemiyorum…
Selamlaşma evde, sokakta ve işyerindeki insanlarla bir yakınlaşma ve bütünleşme dileğidir. Biz de önce Gündem çalışanları ile okuyucularına “önce selam” diyerek işe başlıyoruz…
Edirne Gündem Gazetesi, 25. 01. 2019, s. 5.
2 – Tercihlerimiz
Ele alacağımız konulardan bir diğeri de estetiktir. Hem eğitim sistemimizde, hem toplumsal hayatımızda sanat ve estetiğin ihmal edildiğini düşünüyorum. Bu ihmalin bedelini, gündelik hayatımızda sevgi ve saygıdan yoksun insanlık dışı ilişkilerimizde her gün ödüyoruz…Trafikteki magandalar, kadın cinayetlerinde karşımıza çıkan katiller, bu topluma gökten mi indi?… Bütün bunların duyguları incelten ve güzelleştiren, nesiller boyu, yoğun bir estetik algıdan yoksun bir eğitim sisteminin ürünü olduğunu düşünüyoruz.
İnsanın, biyoloji ve psikoloji, maddi ve manevi olmak üzere iki unsurdan oluştuğunu biliyoruz. Bunlardan birincisinin gelişmesi için aile, okul, çalışma hayatında büyük büyük şirketler, AVM’ler ve devletin aşağı yukarı bütün kurumları çalışmaktadır. Biyolojik yanımızın gelişmesi, kuvvetlenmesi ve rahat etmesi için hem aile, hem devletçe yapılan yatırımlar her yıl arttırılmaktadır. Buna karşılık psikolojik yanımız ihmal edilmektedir. Gençlerimiz, hayatlarını güzelleştirecek, hayatlarına bir anlam ve hedef kazandıracak uygulamalardan ve örneklerden mahrumdurlar. Bunun sonucu olarak kendilerini, kalabalıklar içinde bulunmalarına rağmen, yalnız, mutsuz ve karamsar hissetmektedirler. Eğitim kurumlarımızda sanat ve estetiğe ayrılan zaman onlara yetmemektedir. Gençlerimizin çoğu, sanat ve estetiğin bireylere kazandıracağı kendine güven duygusu, özgür düşünebilme yeteneği, eleştirel düşünme becerisi ve hayatın bir anlamı, bir amacı olduğu gibi düşünce zenginliklerinden mahrum olarak yetişmektedir. Bunun doğal bir sonucu olarak gençlerimizin büyük bir bölümü, boş vermişliğe, başıboşluğa, hedefsiz ve amaçsız bir hayata yönelmeye, bazıları ise sigara, alkol, hatta bazı uyuşturucu maddelerde teselli aramaya çalışmaktadırlar. Son yıllarda bu maddelerin kullanımı bazı ülkelerde düşerken bizde artmasının bir anlamı yok mu? Bu durum karşısında aile, okul ve siyasetçiler maalesef gerekli duyarlılığı gösterememektedirler.
Edirne Gündem Gazetesi, 01. 02. 2019, s. 4.
3- Büyük Türkiye Özlemi
Çok geçmeden Osman Bey, Edebali’nin kızı Mal Hatun ile evlenir. Bu evlenme dönemin maddi ve manevi kuvvetlerinin Osman Bey’in etrafında toplanmasına sebep olur ve Osmanlı Devleti kurulur. Osmanlı Devleti de Osman Bey’in gördüğü çınar rüyasına uygun olarak, “İlayı Kelimetüllah/Allah’ın adını yüceltme” idealiyle birçok ülkeyi dalları altına alır. Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarında dilleri, dinleri ve coğrafyaları farklı insan topluluklarını yüzyıllarca barış ve huzur içinde yaşattıktan sonra, on dokuzuncu yüzyıla gelir.
Avrupa’da sanayi devriminden sonra, on dokuzuncu yüzyılda iyice gelişen bilim ve teknoloji karşısında gücünü kaybetmeye başlayan Osmanlı Devleti, çok geçmeden parçalanmaya başlar. Büyük düşünceler, büyük rüyalar ve büyük idealler devri sona ermektedir. Büyük devlet olmak rüyalarını artık devlet adamları değil, dönemin şairleri ve düşünürleri görür. Namık Kemal onlardan biridir. Namık Kemal 1872 yılında İstanbul’da Boğaziçi’nde denize nazır bir bağ köşküne misafirliğe gider. Gecenin ilerlemiş saatinde daldığı uykuda kendini geniş bir sahrada bulur. Güneş yeni doğmaktadır. Dünyadaki Osmanlıların nerdeyse yarısı meydanda toplanmıştır. Çok geçmeden göklerden inen buluttan bir kız çıkar. Bu kız ayaklarındaki zincirleri parçalaya parçalaya kalabalığa doğru ilerler. Namık Kemal onu “hürriyet”in sembolü olarak görür. Genç kız, sesini duyurabilecek kadar yaklaşınca topluluğa hitap eder. Bu hitabe, kanaatime göre Osmanlı Türklerinin büyük devlet olma özleminin son rüyasıdır.
Aradan yıllar geçer. Türk milleti, Balkan Savaşı, Birinci Dünya Savaşı, Mütareke dönemi ve Osmanlı Devleti’nin hazin yıkılışını yaşar. Ardından canını dişine takarak bir ölüm kalım savaşına, Milli Mücadele’ye kalkar. Gazi Mustafa Kemal’in öncülüğünde yürütülen bu mücadele zaferle sonuçlanır. Artık çağ değişmiştir. Tarihimizin atlı göçebe devrindeki ok ve yay ile yerleşik hayata geçerken gördüğümüz büyük çınar rüyaları sona ermiştir. Türk milletinin modern zamanlardaki rüyasını Gazi Mustafa Kemal görmüş ve Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Nutku’nda bunu şu cümlelerle dile getirmiştir:
DUYMAZ Kelam Önce Önce Selam Sonra Kelam Recep Recep DUYMAZ Selam Sonra