Eziz Watanymyzyň gülläp ösmeginiň hatyrasyna
Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan Watanymyz milli senenamasyndaky ähmiıetli wakasy — seneleriň birini—Döwlet baıdagynyň gününi bellemäge taııarlyk görıär. Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe eziz Watanymyzyň mukaddes Tugy ıurdumyzyň esasy döwlet nyşanlarynyň biri bolmak bilen, türkmen halkynyň mizemez agzybirligini we jebisligini, milletiň gadymdan gelıän gymmatlyklary bolan parahatçylyk we ylalaşyk, ynsanperwerlik we döredijilik ıörelgeleriniň ebediligini alamatlandyrıar. Şol gymmatlyklar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ıöredıän syıasatynyň esasyny düzüp, bu syıasat biziň ıurdumyza halkara abraıyny getirdi.
Döwlet Baştutanymyzyň ählumumy parahatçylygy we durnuklylygy berkitmäge ıardam edıän esasy şert hökmünde dünıäniň energetika howpsuzlygyny üpjün etmek boıunça halkara başlangyçlary eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine, türkmenistanlylaryň durmuş derejesiniň ıokarlanmagyna gönükdirilen bu oňyn syıasatyň möhüm ugry bolup durıar. BMG-niň Baş Assambleıasy tarapyndan "Energiıa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde onuň hyzmaty" hakynda Rezolıusiıanyň kabul edilmegi şol başlangyçlaryň möhümdigine we olaryň dünıä bileleşigi tarapyndan giň goldaw tapandygyna aıdyň şaıatlyk edıär.
Türkmenistan dünıäniň energetika döwleti bolmak bilen, öz baı uglewodorod serişdelerini tutuş adamzadyň hyzmatynda goımaga çalyşıar. Biziň ıurdumyz bu ugurda öňdengörüjilikli, oılanyşykly strategiıany amala aşyrmak bilen energiıa serişdelerini dünıä bazarlaryna çykarmagyň ugurlaryny diwersifikasiıalaşdyrmak, köpugurly turba geçiriji düzümi diwersifikasiıalaşdyrmak we ıangyç-energetika toplumynda deň hukukly özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek ugrunda çykyş edıär.
Häzir Amyderıanyň sag kenarynda, Hazar deňziniň türkmen böleginde we ıurdumyzyň beıleki sebitlerinde nebit we gaz ıataklarynyň 180-den gowragy açyldy, geljegi uly bolan nebit we gaz düzümleriniň müňden gowragy ıüze çykaryldy. Tebigy gazyň tassyklanan gorlary boıunça Türkmenistan dünıäde 4-nji orny eıeleıär. munuň özi halkara auditor kompaniıalary tarapyndan birnäçe gezek tassyklanyldy. Ynha, häzirki wagtda bilermenler “Galkynyş” we “İaşlar” gaz ıataklarynyň gorlaryny 26 trillion 200 millirad kub metr gaz möçberinde kesgitleıärler, bu bolsa şol ägirt uly gaz känini dünıäniň ikinji ornuna çykarıar. İurdumyzyň umumy kuwwaty bolsa nebit ölçeginde 71,2 milliard tonna deň bolup durıar.
Şunuň bilen baglylykda, häzir Türkmenistanyň halkara tejribesinde kabul edilen ıataklaryň gorlaryny, nebitiň we gazyň mümkin bolan we çaklanıan serişdelerini toparlara bölmäge taııarlyk görıär. Dünıäniň dürli ıurtlarynda ulanylıan bu ulgam nebitgaz senagatynda geçirilıän geologiıa-gözleg, buraw we beıleki işleriň barşynda alnan ähli maglumatlary özünde jemleıär. Ol uglewodorod serişdeleriniň bar bolan gorlaryny takyk kesgitlemek bilen çäklenmän, eısem, olary senagat taıdan işlemegiň ykdysady kesgitlemesini geçirmäge mümkinçilik berıär. Bu ulgam eııäm auditor barlagy we ıurdumyzyň käbir ıataklarynyň gorlaryny sertifikatlaşdyrmak işleri geçirilende ulanyldy.
Türkmen energiıa serişdeleriniň dünıä bazarlaryna iberilmegini diwersifikasiıalaşdyrmak babatda uly işler geçirilıär. İeri gelende ıatlasak, 2009-njy ıylyň dekabrynda türkmen gazynyň Russiıa we Eıran ugurlaryna täze ugur – Türkmenistan-Özbegistan-Gazagystan-Hytaı gaz geçirijisi goşuldy. Häzirki wagtda bu gaz geçirijiniň üç şahasy gurlup, olaryň umumy kuwwaty 55 milliard kub metre ıetdi. 4-nji şahanyň gurluşygy dowam edıär, onuň ulanmaga berilmegi tebigy gazyň Hytaı bazaryna iberilıän möçberini 65 milliard kub metre ıetirmäge mümkinçilik berer.
Kuwwaty 1 ıylda 33 milliard kub metre barabar boljak Türkmenistan– Owganystan–Pakistan-Hindistan gaz geçirijisini gurmagyň taslamasy hem Aziıanyň energetika ulgamynda Türkmenistanyň eıeleıän ornuny berkider. Mundan başga-da, uzynlygy 800 kilometre golaı bolan Gündogar-Günbatar gaz geçirijisiniň gurluşygy ıokary depginler bilen alnyp barylıar. Ol Türkmenistanyň Gündogar gaz ıataklaryny Hazar deňziniň kenary bilen baglanyşdyrar. Bu gaz geçiriji ıurdumyzyň ähli iri ıataklaryny bir bitewi gaz geçiriji ulgama birleşdirmäge mümkinçilik berer.
Nebiti gaıtadan işleıän senagaty ösdürmekde hem uly üstünlikler gazanyldy. Türkmenbaşydaky nebiti gaıtadan işleıän zawodlar toplumynyň durkuny täzelemäge we döwrebaplaşdyrmaga ägirt uly maıa goıuldy. Bu bolsa daşary ıurtly sarp edijileriň uly islegine eıe bolan önümleriň görnüşini artdyrmaga mümkinçilik berdi. TNGIZ toplumyny we Seıdiniň nebiti gaıtadan işleıän zawodyny tehniki taıdan gaıtadan enjamlaşdyrmak çig nebitiň çykarylıan möçberini we düıpli işlenmegini artdyrmaga gönükdirilendir.
Nebiti we gazy gaıtadan işleıän pudaklaryň mümkinçilikleri hakynda aıtmak bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2013-nji ıylyň sentıabrynda İaponiıa saparynyň aıratyn ähmiıetini bellemek gerek. Şol saparyň çäklerinde Türkmenistanda täze nebit we gaz himiıa desgalaryny gurmak boıunça täze şertnamalar üçin esas bolan resminamalaryň toplumyna gol çekildi. Olaryň hatarynda geçen ıyl badalga berlen sebitde iri—Gyıanlydaky polietilen we polipropilen öndürıän gazhimiıa toplumyny, şeıle hem Ahal welaıatynda tebigy gazdan benzin öndürıän zawody gurmagyň taslamalary bar.
Olaryň hatarynda geçen ıyl amala aşyrylyp başlanan Gyıanlydaky polietilen we propilen öndürmek boıunça sebitde iň iri gazhimiıa toplumynyň, şeıle hem Ahal welaıatyndaky benzin we tebigy gaz öndürmäge niıetlenen zawodyň gurluşygynyň taslamalaryny görkezmek bolar.
Biziň ıurdumyzda Bitaraplyk we parahatçylyk ıyly diılip yglan edilen 2015-nji ıylda ıangyç-energetika toplumynyň kärhanalary möhüm wezipeleriň birnäçesini, şol sanda nebitiň we gazyň çykarylıan, gaıtadan işlenilıän we eksport edilıän möçberlerini artdyrmak boıunça wezipäni çözmeli. Umuman, energiıa serişdeleriniň ägirt uly gorlarynyň dünıä döwletleriniň işewür hyzmatdaşlary we esasy kompaniıalary bilen bilelikde netijeli özleşdirilmegi Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan Watanymyzy mundan beıläk-de ösdürmek üçin çäksiz mümkinçilikleri açıar.