Halkara Orsıet-ukrain ylalaşygy “maıdançylara” täsir edermi? Dekabr 23, 2013
Ukrainanyň prezidenti Wiktor İanukowiç (çepde) we Russiıanyň prezidenti Wladimir Putin
Wiktor İanukowiç garaşylmadyk ıagdaıda İewropa bilen ıakyndan hyzmatdaşlyk etmegi ret edensoň, Ukrainada “İewromaıdan” protestleri başlandy. Bu hepde bolsa İanukowiçiň Orsıet bilen 15 milliard dollarlyk ylalaşyga gol çekmegi käbir demonstrantlary halys tapdan düşürdi.
Sebäbi Orsıet bilen baglaşylan şertnama Ukrainany İewropadan has hem uzaklaşdyrıar. Muňa garamazdan, käbir protestçiler bu ıagdaıyň özlerini has hem aıgytly göreşmäge iterıändigini aıdıarlar.
Ukrain hökümeti İewropa bilen integrasiıa ylalaşygyna gol çekmekden ıüz öwrensoň, hökümetiň bu kararyna protest bildirmek üçin ukrainalylar Kiıewiň “Garaşsyzlyk” meıdançasynda ıygnanyşyp, protest çäresini geçiripdiler. Ynha, indi protestler başlanaly bäri bir aı çemesi wagt geçdi.
Gün geçdigiçe, “İewromaıdandaky” protestçileriň sany hem köpeldi. Sany 800 müň adama çenli baryp ıeten demonstrantlar diňe bir skweri eıelemän, eıse Kiıewiň şäher geňeşini we söwda bilelişikleriniň binalaryny hem eıelediler we aram-aram polisiıa işgärleri bilen arada dargtgynly pursatlar hem ıüze çykdy.
Muňa garamazdan, şu hepde, has takygy 17-nji dekabrda, ukrainaly protestçiler gazaply şowsuzlyga uçradylar. Wiktor İanukowiç her edip-hesip edip, Orsıetiň prezidenti Wladimir Putin bilen 15 milliard dollarlyk “improwizirlenen ylalaşyga” gol çekmegiň ugruny tapdy we şeıle etmek bilen ol onsuzam gyl üstünde duran “İB integrasiıasyna” böwet boldy.
Bu ıagdaıa biparh garaıanlar hem bar. Mysal üçin, Lwow şäherinden protestlere gatnaşmak üçin Kiıewe gelen 48 ıaşly demir ussasy Oleksandr Powhanyň hiç zat piňine-de däl. Ol: “Onuň [İanukowiçiň] indi gitjegi anyk. Ol “o ıerde bu ıerde” ukrain halkynyň adyndan karar kabul eden bolup ıör, ıöne ol kararlar biziň üçin hiç zady aňlatmaıar. Sebäbi onuň indi halkyň adyndan çykyş etmäge haky ıok. Ynha, biz şu ıerde durus we hökümetdäki talaňçylaryň eli-goly baglanıança-da, şu ıerde durarysam” diııär.
Bu ylalaşyga “Maıdan” protestçileri nägilelik bildirdiler, ıöne çärä gatnaşanlaryň sanynyň köp däldigi mese-mälim göze ilıärdi. Demonstrasiıa gatnaşan ıadaw protestçiler bu gezek proteste köp adamyň gatnaşyp bilmändigini aıtdylar.
İekşenbe güni uly möçberli ıörişleri meıilleşdirıän köp sanly ukrainalylar İanukowiçiň Moskwa bilen gol çekişen ylalaşygy, ıagny “pul karzlary” we Orsıetden alynıan gazyň arzanladylmagy, “İewromaıdan” protestlerine gatnaşjaklaryň sanyna nähili täsir ederkä diıip gyzyklanıarlar.
36 ıaşly lukman Wiktor Kiıewde geçiriljek protest çärelerini goldaıandygyny, emma oňa gatnaşmajakdygyny aıtdy. Ol geçirilıän demonstrasiıalaryň saılawlaryň öňe süışürilmegine, ıurduň İB bilen integrasiıasyna ıa-da bolmasa protestçileriň beıleki talaplaryna oňyn täsir etjekdigine şübheli garaıandygyny aıdıar: “Orsıet özüne peıda getirjek şertleri Ukraina teklip edip, bize zyıan edıär. Men şu ıurtda 36 ıyl ıaşap, bir zada anyk göz ıetirdim, ıagny ıurduň içindäki ıagdaılar düzelmez. Şonuň üçin adamlar bu ıerde durarlar we demonstrasiıa çäresini geçirerler. İewropa we Amerika häkimiıetleriň taktikalaryny tankyt ederler. İöne, meniň pikirimçe, hiç zat üıtgemez.”
Köp sanly protestçi “İewromaıdan” protestleri bilen baglanyşdyrylıan üç sany oppozisionerden, ıagny Witaliı Kliçkodan, Arseniı İatsenıukdan we Oleh Tıahnybokdan dura-bara bez bolandyklaryny boıun alıarlar.
Ady agzalıan oppozisionerler skwere yzygiderli gelip, protestçileriň halyndan habar alıan hem bolsalar, birden syıasy geçiş amala aşan ıagdaıynda “bitaı troıka” adamlaryň talaplaryny kanagatlandyryp bilermi diıen sorag protestçileri ynjalyksyzlandyrıar.
Wolyn welaıatyndan gelip, protest çärelerine gatnaşıan 30 ıaşly söwdagär Ruslan Gidiçiň pikirine görä, öňe saılanıan syıasatçylaryň hiç haısysy güıji gaçan İanukowiçden üıtgeşik bolmaz. Onuň aıtmagyna görä, ıakymsyz milli garaıyşlary öňe sürıän Tıahnybok hiç kimçe-de bolmaz.
Şeıle-de Ruslan Gidiç agzalıan syıasatçylaryň ozalky premıer-ministr İuliıa Timoşenkonyň azat edilmegi üçin ıeterlik basyş etmeıändiklerinden şikaıat edıär: “İatsenıuk hem şolardan biri. Ony hiç kim goldamaz. Dogrymy aıtsam, Kliçkodan başga göreşıän adam ıok. Men şony özüne çekiji hasaplaıaryn. Saılawda Kliçko ses berip bilerin. Iň bolmanda telewizora-ha gelişıär şol. İöne ol entek syıasatda gögele. Meni gyzyklandyrıan bir zat bar, ıagny näme üçin olar İuliıa Timoşenkonyň boşadylmagyny talap etmeıärler? Sebäbi olaryň özleri ada gyzıarlar. Sebäbi olaryň özleriniň prezident bolasy gelıär.”
Muňa garamazdan, protest çärelerine tutanıerli gatnaşıanlar hem bar. İyly çadyrlary, gyzgyn naharlary we aıdym-sazly çykyşlary bilen olar “Täze ıyl” baıramçylygyna çenli, hatda ondan soň hem özleriniň syıasay maksatlary ugrunda göreşmek üçin bu ıerde galmak isleıändiklerini aıdıarlar.
Käbir adamlaryň aıtmagyna görä, İanukowiç halka sala salmazdan ıa-da parlamente geňeşmezden, ylalaşyga gol çekmek bilen öz gaçjak çukuryny özi gazdy.
Kiıewli žurnalist Maksim Eristawi bu barada şeıle gürrüň berıär: “Bu hereket bilen Ukrainada graždan jemgyıeti oıandy diısegem bolar. Munuň geljegi bar. Şeıle-de adamlar topar-topar bolup, uzak wagtdan bäri protest çärelerine gatnaşıarlar. Beıle ıagdaıyň syıasy taıdan netijesiniň bolmazlygy mümkin däl.”
Skwerde 62 ıaşly pensioner Wasil Dreguş Ukraina üçin göreşmegiň nämedigini ilkinji gezek duıan we ıaş aktiwistler hem talyplar toparyny synlap, kämil nazaryny şolardan aıryp bilenok.
Ukrainanyň Ternopil şäherinden Kiıewe gelen Dreguş, howanyň sowugyna polisiıanyň hüjümine garamazdan, her gün, edil işe gatnaıan ıaly, proteste gatnajakdygyny aıdıar: “Men gorkıanmy? Men hiç zatdan gorkamok. Özüm üçin gorkamok. İöne siz şu ıerde näçe sany ıaş oglan-gyz görıärsiňiz? Ynha, men şolaryň aladasyny edıärin”.