11 Aralık 2018 20:59
Ekonomi, bu yılın III. çeyreğinde yüzde 1,6 büyüdü. Bu konuda tahmin yapanların çoğunluğu buna yakın veya daha küçük bir oran bekliyordu. Eğer takvim ve mevsim etkilerinden arındırılmış rakamlara bakarsak ekonomi bu dönemde yüzde 1,1 oranında küçülmüş. Bu rakam gelecek için önemli bir öncü gösterge.
Üretim tarafından bakınca, tarım yüzde 1, sanayi yüzde 0,3 ve hizmetler yüzde 4,5 katma değer üretirken, inşaat yüzde 5,3 küçülmüş.
Harcamalar tarafında durum çok farklı değil. Hanehalkı harcamalarının toplam katma değeri yüzde 1,1. Geliri artmayan, ucuz kredi/borç bulamayan haneler harcamayı kısmışlar.
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 3,8 oranında azalmış. Girişimciler ve patronlar sabit sermaye yatırımı yapmıyorlar. Bunda sadece kurlardaki aşırı dalgalanmanın etkisi yok. Yanı sıra gittikçe artan oranda sorgulanan hukukun üstünlüğü ve mal güvenliği risklerinin de etkisi var. Yatırım ortamı uzun vadeli yatırım yapmaya hiç uygun değil. Onun yerine, Hazine kâğıdına yatırım yapıp yıllık yüzde 20’den fazla faiz geliri elde etmek daha akılcı değil mi? (Bu seçeneği onayladığımı düşünmeyin!)
Mal ve hizmet ihracatın ile ithalatı arasındaki denge önceki dönemlere göre daha pozitif.
Ben devletin nihai tüketim harcamalarına gelmek istiyorum. Bu çeyrekte artış yüzde 7,5. Yani, büyüme rakamının pozitif çıkmasına en büyük katkı devletten gelmiş. Hatta yılın ilk iki çeyreğinde de rakamlar, sırasıyla yüzde 3,5 ve yüzde 7,8 gibi oldukça büyük.
Bu nasıl olmuş derseniz Hazine nakit dengesine bakmanızda yarar var. Ocak – Kasım arasındaki rakamlar, Hazine’nin nakit gelirlerindeki artış oranının yüzde 24,4. Bu artış oranı 2008’den bu yana en büyük rakam. Buna bağlı olarak harcamalardaki artış yüzde 22,6. Bu da öncekilerden oldukça büyük bir artış. Büyümeye en çok katkı sağlayan da burası.
Peki, gelirler nereden? Önemli kısmı TCMB ve kamu bankalarından. Diğer bir bölümü de bedelli askerlik ve vergi aflarından geliyor. Bu yıl bir defalık gelirlerdeki arış dikkat çekici.
Ancak burada bir konuya değinmekte büyük yarar var. Evet, vergi ve SGK primlerinin yeniden yapılandırılması bütçeye ek katkı sağlamış ama. Aması şu; Vergi yapılandırması için 5,9 milyon mükellef başvurmuş. 70 milyar TL yeniden yapılandırılmış. Ancak tahsilat 13,3 milyar TL (%19). Yanı sıra SGK primlerinin yeniden yapılandırılması için 1,3 milyon mükellef başvurmuş, 43,4 milyar TL yapılandırılmış. Burada 3,2 milyar lira tahsil edebilmiş, tahsilat oranı sadece yüzde 7,3.
Anlayacağınız, neredeyse hiç kimse devlete olan borcunu ödemiyor ve/veya ödeyemiyor. Kamu gelirlerindeki düzenli tahsilat sorunu her geçen gün biraz daha derinleşiyor.
Dolayısıyla devletin büyümeye katkı sağlamasının şartları gittikçe zorlaşıyor. Tabi, daha fazla borçlanmaya yönelmezse.
Gelelim bu kadar zor şartlarda sağlanan büyümeden kimlerin pay aldığına. İşçilerin gelirlerden aldığı pay bir önceki çeyreğe göre; yüzde 36’dan yüzde 31,6’a düşerken, işverenin aldığı pay; yüzde 46,8’den yüzde 51,8’e çıkmış.
Özetlemek gerekirse: Devlet bir defalık gelirlerle büyümeye katkı sağlamış ancak bu işçilerden çok işverenlerin gelirlerinin artmasına yardımcı olmuş.
Bunca uğraş bunun için mi?