Amanullah Han | BiLiNmEyEn
» Amanullah Han
Haber Tarihi: 12 Mayıs, 2013,Pazar | | Kategorisi: Kişiler
1 yorum | Yazar:sercan AMANULLAH HAN DÖNEMİ (1919 – 1929)
Amanullah Han, 1892 yılında Afganistan’ın Pagman şehrinde (Bazı kaynaklar Afganistan’ın Kabil şehrinde doğduğunu söylemektedir.) Babası Kral Habibullah Hanın üçüncü oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Otoritesi zayif bir lider olarak bilinen Kral Habibullah Han krallığının son zamanlarında dünyada oluşan yeni akımlara karşı koyarak kendi halkının sevgisini kaybetmiş ve 19 Subat 1919 tarihinde Celâlâbad’in kuzeyinde bir av gezisine çıktığı sırada gece yatağında öldürülmüştür. Bu ani ölümden sonra Amanullah Han’ın amcasi Nasrullah alelacele kendisini Emir ilân ettirmiştir.
Amanullah bu sırada Kâbil’de idi ve babasına vekâlet ediyordu. Hükümet teşkilâtı ve ordu onun elindeydi. Celâlâbad’da taraftarı çoktu. Annesinin Kandahar tarafındaki oymağı da kuvvetliydi. Bundan başka Birinci Dünya Savası yıllarında sayıları artmış olan ve yurdu gerilikten kurtarmak isteyen yurtsever aydin gençler de Amanullah Han’ın etrafında toplanıyordu. Kısa bir süre sonra bu desteklerden güç alarak Amcaları Serdar Nasrullah Han ile İnayetullah Han’ın tüm karşı koymalarına rağmen, Amanullah Han kendini emir ilan ettirmeyi başarmış ve 27 yaşında tahta çıkmıştır.
Suikast sonucu ölen babasının yerine geçen Amanullah Han yenilikçi ve reformcu bir çizgideydi. Amanullah Han taç giyme töreninin yapıldığı 28 Şubat 1919’da halka yaptığı ilk konuşmada; asil Afgan milletine Krallık tacını kendi basına giydirdikleri” için minnettarlığını ifade ederek, planlarımı ve amaçlarını gerçekleştirmede halkından destek istemiş ve düşüncelerini kısaca şöyle dile getirmiştir;
1. Afganistan özgür ve bağımsız olmak zorundadır; tüm diğer egemen devletlerin sahip
oldugu bütün haklara sahip olmalıdır.
2. Şehit olan babamın kanını yerde bırakmamak için var gücünüzle bana yardım edin.
3. Vatandaşlarımız özgürleşmelidir, kimse baskı ve zorbalığa maruz kalmamalıdır. Sadece kanunlar geçerli olmalıdır.
Tahta çıkmadan altı yıl önce dönemin ünlü Afgan düşünürlerinden Mahmud Tarzi’nin kızı Süreyya ile evlenmiştir. Sırac-ül-Ahbar ideolojik okulunda siyasî eğitim almıştır. Annesi Ulya Hazret-i Sırac-ül-Havatin, Amanullah’ın siyasî ideolojilerle yetişmesinde büyük rol oynamıştır. Amanullah, Emir Habibullah Han’ın, harbiye okulunda eğitim gören ve orduyla yakın temas içerisinde bulunan tek oğlu olmuştur.
Amanullah Han’ın yönetimini ele aldığı toplum, yüz yetmiş sene önce Ahmet Şah Abdali’nin kurduğu Afgan devletinin üyeleriydi. Yani farklı dilleri konuşan birçok kavim ve kabile, hanlık düzenine dayalı kabilesel yaşantısını sürdürüyordu.
Amanullah Han’ın dokuz yıllık saltanatı Afganistan tarihinin en önemli reformların yapıldığı dönemdir. Bu dönemde yapılan reformlar, gücün daha fazla merkezîleşmesi ve doğrudan yönetimin daha etkin olması için tasarlanmıştır. Yapılan reformlarla, hukukun egemenliği ile Batı demokrasisindeki kuvvetler ayrımı düşüncesi esas alınmış, halkın kendi ayaklarının üzerinde duracak olgunluğa erişerek anayasal monarşik bir yönetim sisteminin gelişmesini sağlayacak şekilde devletin kurumsallaştırılması hedeflenmiştir.
Bu kapsamda Emir Amanullah Han 1923 yılında ilk Afgan anayasasını ilan etmiştir. Bu anayasa ile “emir” aynı zamanda, “kral” unvanını almıştır. Amanullah Han tutuculuğa şiddetle karşı çıkan, gelenekçi tutumları değiştirmeye çalışan bir lider olarak dikkat çeker.
Türk Ansiklopedisi, “Afganistan”, C. I, M.E.B Yayinlari, Ankara 1946, s.168-177
Yılmaz, 2010, s.155-165.
: afganistan ata insan tarih
Yorum Saysısı 1 Yorum Sizinde bir katkınız olsun Evren diyor ki: 12 Mayıs 2013, 01:05 Okul ödevim için çok işime yaradı teşekkür ediyorum.
© 2006 Copyright Bilinmeyenler - Tüm Hakları Saklıdır-Sorgu Sayısı:45|| Yüklenme Süresi:0,529 sn