Download "Havalandırma Cihazlarında Isı Geri Kazanım ve Toplam Enerji Verimliliğinin Simülasyonu"
1 Murat ÖZER Erhan BUDAK Havalandırma Cihazlarında Isı Geri Kazanım ve Toplam Enerji Verimliliğinin Simülasyonu Abstract: Heat recovery systems are used prevalently in ventilation systems. Therefore, up to 90% energy savings can be achieved. The most important parameter that effect the heat recovery efficiency is the difference between the temperatures of return and fresh air. When this difference increases, the heat recovery efficiency also increases. Vice versa, the efficiency decreases. Heat recovery systems are components used in ventilation units those increase the internal static pressure loss. Therefore, motor absorbed power values are high. Hence, total energy efficiency should also be considered with heat recovery efficiency in ventilation units used heat recovery. Effectiveness of heat recovery should be questioned, especially in climate zones where transition seasons are intense like our country and the region where the daily temperature variations are great. In this study, heat recovery and total energy efficiency was analyzed in different return and fresh air temperatures of a ventialion system that has a heat recovery and direct expansion cooling system. The consumed energy by the compresor and fan motors and recovered heat energy was calculated for each state and it was identified that, in which cases heat recovery should not be used. Key Words: Heat Recovery, Total Energy Efficiency, Refrigeration Cycle Simulation. ÖZET Isı geri kazanım sistemleri havalandırma cihazlarında yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bu sayede %90 lara varan enerji tasarrufları sağlanabilmektedir. Burada ısı geri kazanım verimini etkileyen en önemli parametre dönüş havası ve taze hava sıcaklıkları arasındaki farktır. Bu fark arttıkça ısı geri kazanım verimi de artmaktadır. Tersi durumda da verim azalmaktadır. Havalandırma cihazlarında kullanılan ısı geri kazanım sistemleri cihaz içi statik basınç düşümlerini arttıran komponentlerdir. Bu nedenle motorların çekilen güç değerleri yüksektir. Dolayısıyla ısı geri kazanımlı havalandırma cihazlarında, ısı geri kazanım veriminin yanında toplam enerji verimliliği de değerlendirilmelidir. Özellikle ülkemiz gibi geçiş mevsimlerinin yoğun olduğu iklim kuşaklarında ve gün içi sıcaklık değişiminin büyük olduğu yerlerde ısı geri kazanımının etkinliği sorgulanmalıdır. Bu çalışmada ısı geri kazanımlı ve soğutma sistemi direkt genleşmeli tip olan bir havalandırma cihazının, farklı dönüş havası ve taze hava sıcaklıklarındaki ısı geri kazanım ve toplam enerji verimliliği, soğutma sisteminin simülasyonuyla analiz edilmiştir. Kompresör ve fan motorlarında tüketilen enerji ile geri kazanılan ısı enerjisi her bir durum için hesaplanmış ve ısı geri kazanımının hangi durumlarda kullanılmaması gerektiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Isı Geri Kazanım, Toplam Enerji Verimliliği, Soğutma Çevrimi Simülasyonu. 1. GİRİŞ Isı geri kazanımlı santrallerin hangi sıcaklıklarda daha verimli ya da hangi sıcaklıklarda verimsiz çalıştığı ve oluşturulan soğutma sistemine ait parametrelerin nasıl etkilendiği büyük önem taşımaktadır. Soğutma sisteminin ana ekipmanlarını oluşturan evaporatör, kondenser ve kompresörün seçim kriterleri bellidir. Ancak burada belirsiz olan, ısı geri kazanımdan sonra evaporasyon ve kondenzasyon sıcaklıklarının ve kapasitelerin nasıl değişeceğidir. Tüm bunlar ilk yatırım ve işletme maliyetlerinin yüksek olmasına veya istenen konfor şartlarının sağlanamamasına neden olur. 84 Tesisat Mühendisliği - Sayı Mart/Nisan Murat Ozer.indd 84 4/20/16 5:00:58 PM
2 2. ANALİZİ YAPILAN SOĞUTMA SİSTEMİ VE ISI GERİ KAZANIM CİHAZI Analizi yapılan %100 taze havalı direkt genleşmeli klima santralinin teknik özellikleri Tablo-1 de verilmiştir. Her iki cihazda da (ısı geri kazanım bataryalı ve ısı geri kazanımsız cihaz) cihaz dışı 800 Pa ve soğutma sisteminde kızgınlık 10 C aşırı soğutma 5 C olarak alınmıştır. Yapılan simülasyon sonucunda elde edilen parametrelerin analizi, kuru ve yaş termometre sıcaklıklarına göre Şekil-3, Şekil-4, Şekil-5 ve Şekil-6 da verilmiştir. Evaporatör ve kondenser için giriş havası şartı olarak alınan sıcaklıklar aşağıda verilmiştir. Dönüş havası kuru termometre sıcaklığı 24 C bağıl nem %50 olarak alınmıştır. Cihazın içi boyutları düşünülerek bir ısı geri kazanım bataryası oluşturuldu. Bu bataryalardan biri ısıtıcı diğeri soğutucu olarak kabul edildi. Isıtıcı batarya egzoz tarafına, soğutucu batarya ise taze hava tarafına yerleştirildi. Dönüş havası şartları ısıtıcı batarya üzerinden geçtiği, taze hava şartlarının ise soğutucu batarya üzerinden geçtiği kabul edildi. Her iki bataryanın içersinde dolaşan akışkan sabitlendi. Isıtıcı bataryanın çıkış sıcaklığı soğutucu bataryanın giriş sıcaklığı, soğutucu bataryanın çıkış sıcaklığı ise ısıtıcı bataryanın giriş sıcaklığı kabul edilerek sistem simülasyonu yapıldı. Bu giriş ve çıkış sıcaklıkları eşitlendi. Daha sonra bu sisteme uygun bir sirkülasyon pompası seçildi. Belirlenen her bir kuru termometre sıcaklığı, 8 farklı yaş termometre ile eşleştirilerek 80 farklı giriş havası oluşturulmuştur. Kuru termometre sıcaklıkları: C, Yaş termometre sıcaklıkları: C Şekil 1. %100 Taze Havalı Klima Santrali Şekil 2. %100 Taze Havalı Isı Geri Kazanımlı Klima Santrali Tablo 1. Klima Santralinde Kullanılan Komponentler ve Parametreler Seçilen Kompresör GSD60154VA, 2 adet Evaporatör Bataryası /8 CS 26T 6R 1450A 2,1P 39NC Evaporatör Hava Debisi m 3 /h Kondenser Bataryası /8CS 36T 3R 1950A 2,1P 18NC Kondenser Hava Debisi m 3 /h Soğutucu Akışkan R 410A Isı Geri Kazanım Bataryası Akışkan Tipi %25 Etilen Glikol %75 Su Isı Geri Kazanım Bataryası, 2 adet /2 CS 20T 4R 1450A 2,1P 20NC Sirkülasyon Pompası TP32-120/2 %100 TH VantilatörToplam Statik Basınç 1340 Pa %100 TH AspiratörToplam Statik Basınç 360 Pa %100 TH Vantilatör IGK Toplam Statik Basınç 1435 Pa %100 TH Aspiratör IGK Toplam Statik Basınç 550 Pa Tesisat Mühendisliği - Sayı Mart/Nisan Murat Ozer.indd 85 4/20/16 5:00:59 PM
3 Şekil 3a. Şekil 3b. Şekil 4a. Şekil 4b. 3. VERİLERİN ANALİZİ ve YORUMLAR Şekil 3 ve Şekil 4 e bakıldığında ısı geri kazanımlı cihazın ısı geri kazanımsız cihaza göre evaporasyon ve kondenzasyon sıcaklıklarının daha düşük olduğu görülmektedir. Bu düşüş sonucu sistemin enerji etkinlik oranını artırması beklenmektedir. Ama bu durum her sıcaklıkta mümkün değildir. Bu değişim 27 kuru termometre sıcaklığından sonra tersine dönmektedir. Buna paralel de yaş termometre düşüşü soğutma kapasitesinin de düşmesine etki etmiştir. Şekil 5b de her iki sitemin soğutmada çektiği toplam güçler arasındaki fark karşılaştırılmıştır. Buna bağlı olarak her iki sistemin EER değerleri arasındaki fark Şekil 5a da görülmektedir. Ayrıca her iki sistem için toplam enerji hesabı yapılmıştır. Bu hesap sistemin toplam ürettiği soğutma kapasitesinden komponentlerin çektiği güçler toplamı çıkartılarak elde edilmiştir. Isı geri kazanımlı ile ısı geri kazanımsız arasındaki fark Şekil 6a da görülmektedir. Şekil 6a da dönüş havası kuru termometre sıcaklığı 24 C alınmıştır. Taze hava giriş sıcaklığı ile dönüş havası sıcaklığı arasındaki fark 2 C olduğunda ısı geri kazanım veriminin azaldığı görülmektedir. Aynı durumu sistemin veriminden (COP) incelediğimizde; kuru termometre sıcaklığının 29 C nin altında olduğu durumlarda IGK lı cihazın COP si IGK sız cihazın COP sinden daha düşük çıkmıştır. Yukarı- 86 Tesisat Mühendisliği - Sayı Mart/Nisan Murat Ozer.indd 86 4/20/16 5:01:01 PM
4 MAKALE Şekil 6a. Şekil 5a. Şekil 6b. Şekil 5b. Tablo 2. Soğutma Sistemindeki Parametrelerin Değişimi Evaporasyon KondenzasSıcaklığı yon Sıcaklığı DEĞİŞKENLER Evaporatör Giriş Kuru Kondenser bataryası sabit Termometre Sıcaklığı giriş havası sıcaklığında (24 Evaporatör Giriş Yaş Ter C KT, 17 C YT) iken mometre Sıcaklığı Kondenser Giriş Kuru Evaporatör bataryası sabit Termometre Sıcaklığı giriş havası sıcaklığında (24 Kondenser Giriş Yaş Ter C KT, 17 C YT) iken mometre Sıcaklığı Evaporatör ve kondenser Kuru Termometre Sıcakbataryaları aynı giriş havası lığı sıcaklığında iken Yaş Termometre Sıcaklığı Evaporatör Kapasitesi Kondenser Akışkan Kapasitesi Debisi EER Evaporatör Isı Transfer Alanı Evaporatör Hava Debisi Kondenser Isı Transfer Alanı Kondenser Hava Debisi Kompresör Not: Yukarıdaki tabloda yer alan işareti değişkenin yükselmesi / artması; işareti azalması / düşmesi; işareti çok az yükselmesi / artması; işareti çok az azalması / düşmesi; işareti ise değişimin sabit kabul edilmesi anlamında kullanılmıştır . Tesisat Mühendisliği - Sayı Mart/Nisan Murat Ozer.indd /20/16 5:01:03 PM
5 daki şekillerde verilen analizler her iki durumda da aynı hava debileri, aynı büyüklükte evaparatör ve kondenser kabul edilerek hazırlanmıştır. Sistemin genel olarak parametreler değiştiğinde soğutma sistemi üzerindeki etkileri, neye nasıl tepki verdiği Tablo 2 de anlatılmaktadır. 4. SONUÇLAR Özellikle mevsim geçişlerinde dönüş havası ve taze hava arasındaki sıcaklık farkı 2 C nin altında olduğunda ısı geri kazanım ünitesi bypass ederek sistemden daha çok verim elde edilebilir . EER değeri yüksek olan bir sistem tasarlamak için, genel olarak kondenzasyon ve evaporasyon sıcaklıklarının birbirlerine yakın olması gerekir . Bu sistemde kuru termometre sıcaklığı 27 C den sonra azalmaktadır. Dönüş havası ve taze hava arasındaki sıcaklık farkı 2 C altında olduğunda ısı geri kazanım verimi azalmaktadır. Fakat dönüş hava sıcaklığı 24 C nin ve %50 bağıl nemin altında olduğu durumlarda soğutmada ısı geri kazanım verimi artmaktadır. Isı geri kazanımlı bir cihaz seçilirken hem sitemin COP sine hem de soğutma sistemin EER değerine bakılması gerekir. Bu durumlar göz önüne alınarak cihaz seçimi yapılmalıdır. KAYNAKLAR  M. Özer, E. Budak, T. Güler, Direkt Genleşmeli Klima Santrallerinde Soğutma Çevrimi Simülasyonu ve Parametrelerin Analizi, ISK Sodex, 07 (2014).  TS EN 308, Isı Eşanjörleri-Havadan Havaya ve Atık Gazlardan Isı Geri Kazanım Cihazların Performansının Tayini İçin Deney Metotları, Ekim  Trott, A. R., Welch, T., The Refrigeration Cycle, Refrigeration and Air-Conditioning 3rd ed., Butterworth-Heinemann, Oxford, 19 (2000). 88 Tesisat Mühendisliği - Sayı Mart/Nisan Murat Ozer.indd 88 4/20/16 5:01:03 PM