Şamanizm | Beyince.Net
Şamanlığı benimseyen halklar aynı zamanda çeşitli kültürlerin, dolayısı ile dinlerin de etkisine açık bulunuyorlardı. Bu nedenle hiçbir din ve kültürün etkisinde olmayan saf Şamanlığın dünya görüşünden söz etmek oldukça zor görülüyor.
Ama gene de biz Şamanist dünya görüşünü, Şamanlığı kabul eden halkla-nn yarattıklan eserlerde görmekteyiz. Bunlann başında ise; o halkların yarattıklan masal, efsane, öykü, dua gibi edebi ürünler gelmektedir.
Bu ürünlerden öğrenilen Şamanist dünya görüşünde, dünya; gök, yeryüzü ve yeraltı olmak üzere üç parçadan oluşuyor. Altay Türkleri’nde “Aydınlık Alemi”, yukarıdaki dünyayı yani gökyüzünü Tann Ülgen ile (ona bağlı iyi ruhlan temsil ediyor.
Şamanlığın kaynaklanna ait değişik düşünceler bulunuyor. Bu konuda anlatılan efsanelerin çoğunluğu ise Sibirya eksenlidir. Araştırmacılar önceleri bireysel Şamanlığın varlığından söz ediyorlar. Şamanizm’e göre, kötü ruhlara karşı korunmanın yolu, ruhlarla ilişki kurmaktan geçiyor. Bir kişi tek başına kötü ruhlann etkisine karşı mücadelede yetersiz kalınca, daha kuvvetli kişilerin yardımına başvurmak zorunda kalmıştır. İşte bu, “aile Şamanlığı’nı doğurmuştur.
Ailede önceleri; kişiliği, yaşı, hayat tecrübesi vs. özellikleri nedeni ile aile reisi, Şamanlık yapmak durumu ile karşı karşıya kalmıştır. Daha sonralan ise belirli bir eğitimden sonra, bazı kişiler için Şamanlık meslek haline gelmiştir: İşte bu tür esas uğraşı Şamanlık olan kişiler, aile Şamanlığı’nın gelişimi sonucu oluşmuştur.
Bazı araştırmacılar ise; Şamanlığın halkın ruhunda bulunan sinirsel Özelliğin, yarı din seviyesine çıkanlan bir gelenek olduğunu ifade etmişlerdir. Kişinin bu özelliği sosyal felaketler vs. karşısında kendi kendini telkin ile, transa geçmesi ile, kendine veya çevresine yönelen tehlikeyi ruhlardan sorup öğrenerek gene aynı yöntemle kötülüğü engellemeye çalışmasıdır.
Şamanlığm esasını transa geçme hali (cezbe hali) oluşturmakla birlikte, her transa geçme hali de Şamardık değildir. Ohl-marks bu iki farkta şu özellikleri aramaktadır. 1) Dini açıdan: Şamanlığm esasını ruhların Şaman ile olan ilişkisi oluşturuyor. Şamanizmin esasını da bu inanışın dayandığı ruhlar dünyası oluşturur. 2) Etnografık açıdan: Şamanlığm yayıldığı her yerde aynı şekilde yapılan bir kısım hazırlık ve faaliyetler yer alır. Ayin yerinin düzeni, davul ve başka aletlerle yapılan müzikli ibadet. Bu şekildeki bir müzik ve hareketlerle ruhani sesini taklit etme.
3) Sosyolojik açıdan: Şamanlar, kabile reislerinin bulunmadığı toplumlarda büyük bir mevki sahibidirler. Bazı kabilelerde Şamanlar’ın eski kabile beyi, reisi olduğu da söylenir. Bu kültürlerde Şamanlık toplumsal yaşamın canlı ve önemli bir kısmını oluşturur. 4) Ruhsal açıdan: Gerçek Şamanizmin trans (cebe) halinde, eşine başka yerlerde kolay rastlanılmayacak bir şiddet görülmektedir. Bu, cezbe haline (trans haline) geçen Şaman’ın kendinde olmadan, kendine karşı uyguladığı bir şiddet türüdür.
Ohlmarks, en kuzey bölgelerde yaşayan kavimlerdeki Şamanlık ile daha güney bölgelerde yaşayan kavimlerde görülen Şamanlığm birbirinden farklı olduğunu söylüyor. Ve arkasından; Şamanlığm esasını oluşturan; “ruhi-marazi” durumu “aktrik histeri” ile birleştiriyor. Kadınlann yakalandığı “meryak ve mene-rik” denilen ruhsal hastalık ile Şaman adaylannda görülen sinir nöbetleri arasında önemli benzerlikler bulunduğunu belirtiyor. Bunu da kuzey kutup bölgelerinde yaşanan ağır iklim koşulla-nndan oluştuğunu iddia ediyor. Çünkü bu bölgede; yalnızlık içinde geçen uzun geceler, şiddetli soğuklar, ıssızlık ve tekdüzelik içinde uzayan manzaralann hastalıklara, özellikle insanlann sinir sistemi üstünde tahriplere yol açabileceğini ifade ediyor.