Halkara İB Gündeligi: ‘Breksit’ Brıusseli sarsdyrdy Iıun 24, 2016
İewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Paılaş
Şu gün ir bilen Brussel tolgundy: İewropa Bileleşiginiň paıtagty Bileleşigiň saklanyp galmagy ugrunda jan edıär.
Britaniıada Bileleşikden “çykmaly” diılen sesleriň agdyklyk edendigi belli bolandan soň, indi Germaniıanyň kansleri Angela Merkel bilen Fransiıanyň prezidenti Fransua Ollande 27 agzaly Bileleşigiň düzüminden başga hiç bir ıurduň çykmajakdygyny ynandyrmaly bolarlar.
Şu gün Brıusselde İB-niň esasy üç institutynyň prezidentleri we Gollandiıanyň premıer-ministri duşuşyp, ıokarky meseläni maslahat etdiler. Olar Britaniıanyň blokdan çykmagy bilen baglylykda hemmeleri kanagatlandyrjak, umumy bir pozisiıany tapmaly boljakdyklaryna düşünıärler.
Olar, her niçik-de bolsa, İB-niň henizem doly işleıändigini we İewropa ymaratynyň beıleki bölekleriniň bölünip aırylmajakdygyna ynam döretjek bolup tagalla edıärler.
İöne munuň hötdesinden gelmek kyn düşäımese. Bu habaryň yz ıany pul birlikleri we maliıe biržalary dessine aşak gaçdylar. İewropa ıaňy başdan geçiren ykdysady krizisinden we berk tygşytlaıyş çärelerinden soň täze bir maliıe çökgünligiň hötdesinden gelip bilmez.
Meseläniň syıasy tarapy hem bar. Häzirki gün İewropada isteblişmente garşy hereketler barha bat alıar. Geljek ıyl İewropa Bileleşiginiň beıleki iki sany möhüm agzasynda: Fransiıada we Germaniıada saılawlar geçirilmeli.
Fransiıanyň Le Pen milli frontunyň Britaniıadaky ses berişligiň netijelerinden has-da ruhlanmagy mümkin. İB-niň Fransiıa görä özgerdilmegi ıa hut onuň düzüminden çykmagy ugrundaky çagyryşlar artar.
Germaniıa häzire çenli arkaıynlygy saklap gelıär. Emma bu ıurtda hem ıagdaılaryň üıtgäımegi mümkin. Berliniň milliona golaı bosguny we migranty kabul etmek baradaky planlary, eııäm ıurduň köp künjeklerinde nägilelik oduny tutaşdyrdy. Breksit ses berişliginden soňky dörän ıagdaı Merkeliň we onuň Bileleşigiň tarapynda çykyş edıän ıaranlarynyň gününi kynlaşdyrar. Germaniıada Alternatiw çepçi toparyň tarapdarlary köpelip, ol Berliniň İB-e bilen baglylykdaky alyp baran syıasatyny üıtgedip biler.
Ortaıer deňziniň ıurtlary barada gürrüň edeliň. Eger-de nobatdaky ykdysady krizis ıüze çykaısa, bu ıurtlara agyr günler garaşıar. Olar mundan owalky çökgünlikden indi-indi özlerine gelip başlapdylar. Italiıa, Ispaniıa we Gresiıa ıaly ıurtlarda häkimiıeti ele almaga taııar populist güıçler hem dyzaşyp durlar.
Demirgazykdaky Gollandiıa we Daniıa ıaly ıurtlar özleriniň esasy ıarany – Britaniıanyň gitmegi bilen Bileleşikde mundan beıläk nädip gün görmelidigi barada kelle döwıän bolsalar gerek. Olar İB-siz hem gün görüp bilerlermi?
Bu soraga Merkezi we Gündogar İewropanyň ıurtlary hem jogap bermeli bolarlar. Çehiıa we Wengriıa ıaly ıurtlarda ıewroskeptisizm garaıyşlary eııäm berk ornaşyp başlady.
Şu gün, şeıle-de ıakyn geljekde İB İewropa öıüniň içindäki tutaşan ody söndürjek bolup tagalla eder. Emma munuň netijesinde bu öıden diňe üışmek külüň galaımagy hem ähtimal.