Eğitim Bilimleri Bilişsel Gelişimi Etkileyen Etmenler Konusu
Ana Sayfa / Konu Anlatımı / Eğitim Bilimleri / Gelişim Psikolojisi / Eğitm Bilimleri Gelişim Psikolojisi Bilişsel Gelişimi Etkileyen Etmenler Konu Anlatımı
Eğitm Bilimleri Gelişim Psikolojisi Bilişsel Gelişimi Etkileyen Etmenler Konu Anlatımı
BİLİŞSEL GELİŞİMİ ETKİLEYEN ETMENLER
Fiziksel gelişim anlamına gelmektedir. Kişi eğer fiziksel olarak olgunlaşmamış ise zihin gelişiminde gecikmeler yaşanabil- mektedir.
Fiziksel olarak olgunlaşmamış ancak biyolojik yaşı uygun olan çocuklar, hem fiziksel hem de biyolojik olarak olgunluğa erişmiş çocuklara oranla daha yavaş öğrenmekte, birtakım psiko- moior davranışları yapmakta zorlanmaktadırlar.
Piaget’ye göre genel insan zekâsı, dil öğrenme yeteneği gibi olgunlaşmanın sonucudur (Küçükkaragöz. 2003).
Olgunlaşmanın zihin gelişimine etkilerini en iyi, yoksunluk ya da yeterli olamama hâlinde görebiliriz. El kasları konusunda yeterli olgunluğa ulaşamayan 1. sınıf çocuğunun, kalemi düzgün tutması, fış cümlelerini doğru yazması beklenemez. Bu da okuma-yazma becerisini kazanmasında, bilişsel olarak yeni öğrenmeler gerçekleştirmesine engel olacaktır.
2. Yaşantı / Deneyim
Yaşantı, bireyin çevre ile etkileşimleridir. Bu etkileşimler arttıkça gelişim sağlanmaktadır. Bilişsel gelişim, olgunlaşma ve yaşantı arasındaki sürekli etkileşimin ürünüdür (Serıemoğlu,
Her birey dünyaya geldiğinde çevresinde uyum sağlamasına yardımcı olan reflekslere sahiptir. Bebekler olgunlaştıkça, yani biyolojik olarak büyüdükçe, çevre etkileşimlerinde de artışlar olmaktadır. Çevre ile olan bu etkileşimlerle refleksleri de değişecektir Örneğin, başlangıçta eline aldığı her cismi ağzına götürüp emme refleksi gösteren bebekler, fiziksel olarak geliştikçe ve çevre ile daha fazla etkileşimde bulundukça, cisimleri ağzına götürmekten vazgeçecek ve onların ne işe yaradıklarını öğreneceklerdir.
Çocuklarda gelişim yaşantılar sonucu oluşur. Örneğin, çocuğun deniz kestanesine ait bir şema oluşturabilmesi, denizkes- tanesini görmesiyle mümkün olacaktır.
Zihin gelişimi kişinin geçirdiği yaşantılarla artabilir Özellikle yaşantı zenginliği kişinin zihin gelişimini de arttırır (Bacanlı,
Sonuç olarak; bilişsel gelişimde biyolojik olgunluk kadar kişinin çevre ile olan etkileşimleri yani yaşantıları da önemli yere sahiptir. Diğer bir etken de sosyal etkileşimdir.
3. Sosyal Geçiş / Toplumsal Aktarım
Bu kavramdan kasıt, içinde yaşanılan toplum ve kültürün bilişsel gelişime etkisidir. Kişilerin zihin gelişimleri, içinde yaşanılan toplumdan etkilenmektedir.
Bazı bilişsel gelişimler sosyal geçişle olur. Toplumun bu konudaki bilgisinin paylaşımıyla olur. Paylaşım arkadaşlar, anne baba ve çocuklar arasındaki şekliyle gayriresmî olabilir. Her iki şekilde de sosyal geçiş kişinin şemalarını değiştirebilir (Kuçük- karagöz, 2003).
Toplumlar ve toplumların yaşadığı kültürler, aktarımlar yoluyla bilişsel gelişimi arttırmaktadır.
Bazı kavramlar var olan şemalarla açıklanırken, bazı kavramlar da sosyal geçişle kazanılır. Örneğin, böceği tanımak deneyimlerle oluşurken, böceğe “böcek” denilmesi sosyal geçişle olmaktadır.
Sonuç olarak, bilişsel gelişim, olgunlaşma ve yaşantılar yoluyla olmakla birlikte birtakım kavramların sosyal geçiş yoluyla kazanılmasıyla da olmaktadır. Sosyal gelişimin bilişsel gelişimi artırdığı söylenebilir.
Dengeleme olgunlaşma, yaşantı ve sosyalleşme süreçlerini bir araya getirerek zihinsel yapıyı inşa ve yeniden inşa etmedir (Ülgen.1999).
İnsan zihni sürekli dengeleme eğilimindedir. Ve bu da bilişsel gelişimi etkiler. Kişi karşılaştığı yeni bir obje, durum ya da olay sonucu dengesizlik yaşar ve denge kurmaya yönelir. Yeni denge de öğrenmelere neden olur. Yeni öğrenmeler iso bilişsel gelişimi arttırır.
Dengesizlik durumundan denge durumuna geçişte bireysel farklılıklar etkilidir. Bazı insanlar, dengeyi daha çabuk sağlarken, bir başka insan dengeye ulaşmada zorlanabilmekte ya da gecikebilmektedir.
Bilişsel gelişimin hızlı olması dengelemenin hızlı yapılmasıyla orantılıdır.
Kişinin zihin gelişimi kolay dengelenebıldiğinde daha hızlı olur (Bacanlı. 2003).