Denizcilik Bilgileri | Hedef Yelken
Anasayfa Denizcilik Bilgileri
Tekneye motor takılması başlı başına bir iştir,hemen her tür tekneye uygun deniz motoru bulunsa da motorla seyreden bir tekneye hakim olmak ayrı bir iştir.Frenleri olan ve dış koşullardan pek etkilenmeyen bir arabanın aksine,teknelerin freni yoktur ve rüzgar,akıntı gibi dış etkenlerden ciddi ölçüde etkilenir.Bir tekneye motor seyrinde nasıl hakim olacağınızı bilmek,pek çok tehlikeden ve pahalı onarımlardan kurtulmanıza yardımcı olabilir.
Motor ileri vitese takıldığında tekne ,bir araba gibi ileri doğru hareket etmez.Bunun yerine pervanenin torku(dönüş yönü ,prop walk olarakta bilinir)sağa(saat yönünde) veya sola (saat yönünün tersi),pervane dönüş yönüne bağlı olarak,pruvanın iskeleye veya sancağa savrulmasına neden olur.
Bir tekneyi marina rıhtımları gibi sıkışık mekanlarda motorla kullanmadan önce nasıl tepkiler verdiği bilinmelidir.Tekneyle denize açılın ve pruvanın hangi yöne savrulduğunu öğrenmek için sabit konumdayken ileri ve tornistanda (geri yol) motora yol verme uygulaması yapın.
Pervane turu sağa ise (kıçtan bakıldığında saat yönünde dönüyorsa)tork,teknenin başını ileri yol verildiğinde iskeleye, tornistanda ise sancağa vurur.Sol turlu pervanenin etkisi ise tam tersi olur.
Motor kullanırken anımsamanız gereken bir başka husus da dümen palasının etkin olabilmesi için yüzeyinde su akışı olması gerektiğidir.Motor ileri vitesteyken pervane(genellikle ona göre kıça kalana),dümen palası boyunca bir yüzey akışı gönderir.Bu da iyi bir dümen tepkisi sağlar.Tornistanda ise pervanenin itişi,suyun akışını başa yöneltir,bu da dümenden uzaklaşması anlamına geldiğinden dümen tepkisi zayıf olacaktır.Ancak tekne tornistanda biraz hızlandığında oluşan su akışı dümen dinlemesine olanak sağlayabilir.
Bir tekneyi motorla kullanırken karşılaşılan problemlerin çoğu yanaşma sırasında çıktığından tekneyi farklı koşullarda bir marina rıhtımı ya da iskelesine bordadan yanaştırmak için kullanılan yöntemler açıklanmıştır.Bu açıklamalar sağ turlu (saat yönünde dönen) pervaneler için geçerlidir.
Karşıdan veya Sancaktan Gelen Rüzgar
Rüzgar karşıdan geliyorsa iş büyük oranda iskelenin hangi bordada olduğuna bağlıdır. İskele tarafındaysa, pruvası gereken konuma gelip bağlandıktan sonra motorla verilecek kısa bir tornistanın kıçını da ona paralel hale getirmesi için hafif bir açı ile yanaştırılabilir. Bu yaklaşım büyük ölçüde sancak bordadan yanaşırken de geçerlidir. Pruva uygun konuma gelip bağlandıktan sonra iskele alabanda (dümeni tam tur iskeleye çevirmek) basılan dümenle motora kısa süre ileri yol verilmesi teknenin kıçını iskeleye yanaştıracaktır. Rüzgar arkadan gelirken de aynı prosedürler kullanılabilir.Ancak tekneyi rüzgara karşı tutmak için daha fazla ters güç gerekeceğinden artan tork etkisi dikkatle hesaba katılmalıdır.
Rıhtıma Doğru Esen Rüzgar
En iyi yaklaşım, işi rüzgarın yapmasına izin vermektir. Tekneyi yavaşça rıhtıma sokarak bağlanacağı hizaya pruvası hafifçe rüzgara doğru açılı duracak şekilde yaklaşık bir metre açığa getirdikten sonra olası tork etkisinden kaçınmak için motoru geri vitese takın. Tekne durduğunda rüzgarla hafifçe iskeleye doğru sürüklenecektir,açılı duran pruvası da tekne bağlanacağı hizaya geldiğinde daha önce rüzgar altına düşecektir.
Rıhtımdan Esen (sancaktan gelen) Rüzgar
Bu manevra biraz daha güçtür çünkü tekne durduğunda iskeleden uzağa akar.Bu noktada tork efektinin kullanılması faydalı olabilir.Tekneyi rıhtıma mümkün olduğunca yakın konuma getirin,kıyıya bir kıç halatı atarak bağlanmasını sağlayın.Ağır yol tornistan yapın.Bağlı olan kıç ile pervanenin torku tekneyi rüzgara karşı rıhtıma çeker.Baş halatının mümkün olan en kısa sürede bağlanması çok önemlidir, yoksa rüzgar teknenin pruvasını iskeleden açar.
Rıhtımdan Esen(iskele bordadan gelen) Rüzgar
Bu durumda tork farklı bir etki elde etmek için kullanılır. Teknenin başını hafif bir açıyla rıhtımın içine yönlendirin ve mümkün olan en kısa sürede baştan bir halat alın, sonra pruvayı iskeleye yanaştırarak halatı bağlayın.İleri yol verirken dümeni sancak alabanda(dümeni tam tur sancağa çevirmek) basın,pervane ile dümen palasının birleşen etkileri teknenin kıçını rıhtıma ittirir ve teknenin bordasını rıhtıma verir.Baş halatı rıhtıma bağlandıktan sonra motorun geri vitese takılması da aynı etkiyi yapabilir.
Bir tekneyi rıhtım iskele gibi yerlere veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halatlara “palamar” denir. Gemilerde bağlama için kullanılan en kalın halatın adı palamardır ve terim de buradan gelir. Halatlar tekneyi bağlamak için kullanıldığı gibi, istenilen istikamete çektirmek veya bir rıhtıma yanaştırmak için de kullanılırlar.
Demir gündelik kullanımda faydalı olmasının yanı sıra bir teknenin güvenlik donanımının hayati bir parçasıdır. Ancak bu tekne sahipleri tarafından her zaman takdir edilmez. Geri kalan her şeyin arıza yaptığı bir acil durumda tekneyi kurtarabilecek ekipman tek başına demir olabilir. Rüzgar altı bir kıyıya yakınken direğin yitirilmesi veya motorun arızalanması demiri kullanmanın nasıl güvenlik ile felaket arasındaki fark anlamına gelebileceğine iyi örneklerdir.
Çok farklı demir tipleri vardır ve doğru türün kullanılması önemlidir.Bu durum demirleme yapılacak koyun dip yapısı ile ilgilidir.Çünkü atılan demirin deniz tabanına sağlam bir şekilde gömülmesi gerekir.Omurgalı yatlarda genel amaçlar için en yaygın kullanılan demir tipleri:
Pulluk(CQR): En çok kumluk ve balçık diplere uygundur.Ancak kayalık zeminde tutmayabilir.
Danfort: Çoğu yumuşak deniz dibinde iyi bir tutuş sağlar.
Bruce: Demirin tek parçalı yapısı çok güçlü olmasını ve kayalık zeminde iyi tutmasını sağlarken kumluk ve balçık zeminde de tutuşu iyidir.
Şemsiye Çapa: Botlar ve küçük teknelerde taşıma veya toplama sırasında delinmelere karşı önlem olarak uçları az sivri ve katlanabilir demirler tasarlanmıştır.Tutucu bir demir çeşididir. Kayalıklarda takılma ihtimali göz ardı edilmemelidir. Normal şartlarda atması ve toplaması kolaydır. Küçük boy teknelerde tercih edilmelidir.
Admiralti Demiri: Kullanışlı bir demir türüdür. Kayalık veya sert zeminlerde diğer demirlerin başarısız olduğu durumlarda etkilidir. Elde biraz hantal dursa da genellikle üçgen ve baklava şeklinde olan dar tırnakları mutlaka tutunacak bir yer bulur. Geleneksel olarak gulet gibi teknelerde kullanımı oldukça yaygındır. Bu tip demirler tamamıyla güverteye alınmadan bedeninden salınarak taşınırlar bu da sert havalarda sorunlar çıkarabilir.
Gemi Çapa: Genellikle ağır gövdeli ve iki tırnaklı demirlerdir. Tırnaklar hareketlidir ve bedenle belli bir açı yapar. Ağırlıkları ve hareketli tırnakları başlangıçta dibe yatmış olan demiri yük bindikçe zemine gömer.Kayalık ve yosun zeminde iyi tutunma sağlayamazlar.
Ultra Çapa: Türkiye’de Boyut Marine tarafından tasarlanan bu çapa, kendine özgü boş kolu kurşun dolu kaplı haznesi ve özellikle kartal gagası burnu ile çok kısa mesafede tutunabilir. Yüksek tutma kuvveti verir ve tekne başına oturmada sorun yaratmaz. Roll bar kullanmamasına karşın kendine özgün ağırlık dağılımıyla her şekilde tutma pozisyonuna geçer, derine penetre etmeye yatkındır ve kullanımda tecrübe gerektirmez. Şık görünümüne karşın imalat detaylarının galvaniz bir versiyonunun yapılabilmesine izin vermemesi en büyük olumsuzluğudur. Ayrıntı için aşağıdaki linke tıklayınız.
Fırtınalı havalarda tekneyi eğlendirmek için kullanılan paraşüt şeklinde ya da bir kaç tane art arda konik şeklinde dizilmiş bir çeşit demirdir.Fırtınada bekleme yapmak için önce yelkenler faça flok konumuna getirilir ve teknenin pruvasından demir atılır.Böylece sürüklenme minimuma indirilmiş olur.
Demir Nasıl Atılır?
Güvenli demir atmanın önemli faktörü de demir kullanılmadan önce ona bağlana kalomadır (çapanın zincir ya da halattan oluşan devamıdır).Bu kaloma, demirdeki yükün büyük kısmını alır. Demire binecek ani bir yük ya da sertçe çekiş,tekne demire asıldığından onu deniz yatağından kurtaracaktır.Bu yüzden kalomanın amacı bu ani gerilimleri soğurmak ve demiri yerinde tutmaktır.Verilen kaloma ne kadar uzun olursa demirin de o denli iyi tutacağı temel bir demirleme kuralıdır.
Optimum kaloma uzunluğu ise
Demirin devamı tamamen zicirden oluşuyorsa demir atılacak derinliğin 4 katı
Demirin devamı zincir ve halattan oluşuyorsa demir atılacak derinliğin 6 katı
Demirin devamı tamamen halattan oluşuyorsa demir atılacak derinliğin 10 katı kaloma bırakılmalıdır.
Demirleme yapılacak alanın rüzgaraltı koy olmasına dikkat edilmelidir
Bölgenin dip yapısı haritadan incelenmelidir(çapanın dip yapısına uygun olması için)
Teknelerin çok olduğu bir alanda demir atıyorsanız diğer teknelerin demirlerine çapariz yaratmayacak bir alan seçilmelidir
Uygun alanı bulduktan sonra demiri atmak için ilk olarak teknenin pruvası rüzgara çevrilmelidir(demirli bir tekne pruvasını her zaman rüzgarın geldiği yöne çevirir)
Demir dibe düşene kadar serbest bırakılır.Demirin dibe gömülmesi önemlidir
Dibe düştükten sonra tornistan vererek kaloma deniz tabanına serilir
Demirin tarama yapıp yapmadığını kontrol etmek için karadan muhakkak bir kerteriz alınmalıdır
Kaloma gerilmiş ve teknenin geri akışı durmuşsa demiriniz tutmuş demektir.
Eğer kaloma bir titreme ve teknede geri akış devam ediyorsa kaloma payını arttırark yeni bir kertiriz ile kontrol ediniz.
Motor kullanarak demir almak demir doğrudan teknenin altına gelene kadar demir halatını çekerken ileri yol vermekten ibarettir; bu noktada demir kendiliğinden deniz yatağından kurtulacaktır.Demir takılır ve çekilmezse demir halatı baştaki babaya veya koç boynuzuna bağlanarak ve motorla demirin üzerine giderek daha fazla baskı uygulanabilir.Bu manevra demirin açısını terse çevirir ve çok fazla çaba gerektirmeden yerinden kurtarır.
Yelkenle Demir Atmak
-Önce rüzgar altında yeterli manevra alanı gerekliliğini ve demir atıldıktan sonra teknenin demir zinciri veya halatı boyu kadar geri düşeceğini gözeterek(bu husus özellikle demirde başka tekneler varsa önemlidir)demir atmaya uygun bir konum seçin
-Tekne apaz seyri ile gideceği rotaya sokulur.Durma mesafesi için dönüş noktasına karar verilmesi o kadar kritik değildir
Tekne, seçilen konumun rüzgar altına geldiğinde rüzgara çevrilir, iskotaları boşlanır ve tekne kademeli olarak yavaşlar
Tekne durduğunda demir atılır
Tekne geri sürüklenmeye başladığında demir zinciri veya halatı gerilmeye başlar
Daha sonra karadan bir transit kerterizi alarak kontrol edin.Demirin tuttuğundan emin olduğunuzda yelkenleri indirebilirsiniz.
Yelkenle Demir Almak
-Demiri almadan önce yelkenler basılır
-Yelkenler basılı ve serbestçe yapraklanır haldeyken demir halatı çekilir ve tekne demirin üzerine vira edilir.
Demir dipten ayrıldığında teknenin kontrol altında olmasını sağlamak için kaptanın dümen başında gereken kontrada yelken seyrine geçmeye , flok trimcisinin de floku terslemeye hazır olması gerekir.
Demirin salpa olduğu(artık dipte bağlı olmadığı)anda flok terslenerek istenen kontraya basılır,bu da pruvanın rüzgar altına düşmesini sağlar
Demir tekneye alındıktan sonra yelkenle ilerleyip oradan ayrılabilirsiniz.
Uluslar arası Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü(IRPCS),yerel kural istisnaları hariç,dünyanın bütün suyollarında hem ticari hem de amatör tekneler için geçerlidir.Yol hakkı düzenlemeleri ,burada her yönü işlenemeyecek kadar karışık ve kapsamlıdır.Bu düzenlemelerin çoğu eğlence ve gezi amaçlı seyirlerle değil,ticari deniz taşımacılığı ile ilgilidir.Aşağıda belirteceğimiz kurallar gezi yatları, hareketli salmaya sahip dingiler, katamaranlar için geçerlidir.Ayrıca yarış teknelerininyine bu düzenlemelere bağlı kendi özgün kuralları da vardır.
-Başka bir tekne ile çatışma durumu olup olmadığını belirlemek için bütün olanaklar kullanılmalıdır.Bunun bir yolu ise transit kerterizden yaklaşmakta olan bir tekneyi,kendi teknemizin bir parçası olan(mesela çarmıh telleri)ile hizalamaktır. Nispi kerteriz değişmiyorsa çatışma riski var demektir.
-Çatışmayı önlemek için bütün eylemler pozitif yönde ve zamanında yapılmalıdır.Aksi takdirde son ana kadar beklenmesi diğer tekne de kafa karışıklığı yaratabilir.(yelkenli teknede en iyisi, dümeni diğer teknenin kıçından açığa kırmak ya da rotasından çıkacak şekilde tramola atmaktır)
-Motorla yürüyen tekneler ,yelkenli teknelere yol verir.Ancak balıkçı tekneleri,feribotlar ve okyanus aşırı seyreden büyük gemiler gibi bazı ticari gemiler liman ve haliçlerde diğer bütün amatör teknelere göre yol üstünlüğüne sahiptir.(liman ve klavuz kitapları hangi teknelerin yol üstünlüğüne sahip olduğunu belirtir.)
-Dar kanallarda kanalın sancağından seyredilmelidir.(iskele iskeleye geçiş yapılmalıdır)
-Yelkenli iki tekne farklı kontralardan birbirlerine yaklaştığında rüzgarı iskele kontradan alan tekne rüzgarı sancak kontradan alan tekneye yol vermek zorundadır
-Yelkenli iki tekne aynı kontrada seyrederken rüzgar üstündeki tekne ,rüzgar altındaki teknenin yolundan çıkmalıdır.(çünkü rüzgar üstündeki tekne ,rüzgar altındaki teknenin rüzgarını keserek manevra yapmasına yetecek rüzgarı almasını engeller)
-Yetişen gemi yetiştiği teknenin yolundan çıkmalıdır(bu durum motorla yürüyen bir gemiye yetişip onu geçecek olan küçük bir yat gibi düşük olasılıklı bir halde bile geçerlidir)
-Yol hakkı olan tekne rotasını ve hızını korumalıdır.Ancak yol vermesi gereken teknenin güvenlik açısından riskli olacak kadar yaklaşması durumunda ,yol üstünlüğü olan tekne çatışmadan kaçmak için gerekli eylemi yapmalıdır.
Özel Şamandıra ve Fenerler
IALA Deniz Şamandıralama Sistemi ( International Association of Lighthouse Authorities/Uluslararası Fener Otoriteleri Birliği )
Bütün Avrupa ülkeleri sularında IALA (A) sistemi kullanmaktadır.Bazı ülkelerde IALA (B) sistemi kullanılır.Yabancı bir ülkenin karasularına girmeden o ülkede hangi sistemin geçerli olduğunu öğrenmek gerekir.
Sistem A, Lateral ve Kardinal sistem işaretlerinin birleşimi ile tecrit edilmiş tehlike işaretleri ve seyre emniyetli bölge işaretlerinden oluşur.
Kardinal (Yönleç) İşaretler: Tehlikelerin seyre elverişli yönü kardinal şamandırasıyla işaretlenir.Kardinal şamandıraları tehlikenin kuzey,güney,doğu veya batısına konabilir ve bu sektörlere göre (N,S,E,W/kuzey,güney,doğu,batı) isimlendirilir.
Lateral (Yanlaç/Yan) İşaretler: Bu sistemde seyir alanı şamandıralar arasında kalan kanaldır.Lateral işaretler genellikle iyi tanımlanmış kanallar içindir.
Kırmızı renkli iskele şamandırası giriş yönünden bakıldığında geçidin sol,yeşil renkli sancak şamandırası sağ yanını gösterir.Geçide giren bir tekne sağ yanında sancak (yeşil) şamandıralarını,sol yanında iskele (kırmızı) şamandıralarını görür.
Geçitten çıkışta durum tersinedir: Solda yeşil,sağda ise kırmızı lateral işaretler bulunur.
Tecrit (İzole) Edilmiş Tehlike İşaretleri: Tehlikenin üzerine veya tepesine dikilmiş veya bağlanmış işaretlerdir.Işık: beyaz grup çakarlı 2/FL.(2)
Emniyetli Su İşaretleri: İşaretin tüm etrafında seyre müsait sular bulunduğunu gösterir.Kanal orta hattını işaretlemek için kullanılabilir.Işık: her 10 saniyede bir uzun çakar veya mors A
Özel İşaretler: Bu işaretlerin amacı seyre yardımcı olmak değildir.Askeri eğitim sahası gibi özel sahaları veya boru hattı gibi diğer özellikleri işaretler.Sarı renkli ve tepelikleri X şeklindedir.