Ana Sayfa / NE / Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Tablosu ve Özellikleri
Türk halkı işgallere karşı birçok cemiyet kurmuştur. Bu yazımızda Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Tablosu ve Özelliklerini anlatacağız.
Yararlı Cemiyetler ve Özellikleri
Redd-i İlhak Cemiyeti: İzmir’in işgaline karşı koymak, bu işgali gerek basın gerek toplumsal münakaşa yoluyla protesto etmek amacıyla İzmir’de kurulmuş cemiyetin adıdır. Yararlı cemiyetler arasında önemli görevlerden biri olan “düşmani önce İzmir’de durdurmak” gayesini başarıyla yerine getirmiştir. Kuruluşunda Hüseyin Vasfi Çınar’ın büyük gayretleri vardır. Kuruluşundan itibaren bir devlet gibi davranarak halkı direniş için organize etmeyi başarmış,ekonomik kaynak sağlamış, düzenli ordunun kurulması için süre kazandırmaşlardır.
Kilikyalılar Cemiyeti: Adana ve Urfa çevresinde bir Ermeni Devleti’nin kurulma olasılığına karşı kurulmuştur. Kuruluş yeri İstanbul’dur. 21 Aralık 1918 tarihinde kurulmuş olan Kilikyalılar Cemiyeti, düşmana karşı ilk direnişi başlatmasıyla bilinir.
Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti: Trabzon ve çevresinde Pontus Rum Devleti’nin tekrar kurulma ihtimaline karşı kurulmuştur. Erzurum kongresinin düzenlenmesinde en büyük pay sahibi olan cemiyetlerden biridir. Kuruluş amaçları her ne kadar Rumlar ile mücade etmek olsa da, Erminelerle mücadele etmek için de uğraşlar vermişleridr. Kuruluş tarihi 12 Şubat 1919’dur.
Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Ermenilerin Doğu Anadolu bölgesindeki illerde organize olmalarını engellemek adına kurulmuştur. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti gibi Erzurum ve Sivas kongrelerinin kurulmasında önemli çaba sarfetmişlerdir.
İzmir Müdafaa-i Huku-i Osmaniye Cemiyeti: İzmir’de hem Yunan işgaline karşı gelmek hem de olası bir Yunan devletinin kurulmasını engellemek amacıyla kurulmuştur.
Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu Trakya’da bir Yunan devletinin varlığına karşı gelmek için kurulmuş cemiyetin adıdır. Talat Paşa tarafından 2 Kasım 1918’de kurulan cemiyet, Osmanlı Devleti’nin mağlup olması durumunda Trakya’da bir devlet kurmayı amaçlamıştır. Daha sonradan, milli mücadelenin tüm ülkeye yayılmasıyla birlikte Ankara hükümeti ile ortak hareket etmişlerdir.
Milli Kongre Cemiyeti: istanbul’da yaşayan aydın kesimin, işgalleri halka basın yoluyla duyurmak için kurdukları cemiyetin adıdır. Ulusal çapta haberleşmenin oldukça zor olduğu işgal günlerinde basın yoluyla halkı cesaretlendirmeyi başarmışlardır.
Kaybedilen topraklar ve işgallar nedeniyle umudunu yitiren Anadolu halkına yeniden umut aşılamışlardır.
Miili bilincin oluşmasında can alıcı görevler üstlenmişler, bu bilinci ulusun tüm topraklarına yaymayı başarmışlardır.
Hem işgallere karşı oluşturulmak istenen sürekli ve düzenli bir ordunun kurulmasına yardımcı olmuşlar, hem de bu düzenli ordunun kuruluş sürecini hızlandırmışlardır.
Zaman zaman halktan vergi toplayarak milli mücadele ekonomisine önemli katkılar sağlamışlardır.
Zararlı cemiyetlerin faaliyetlerinin yayılmasına büyük ölçüde engel oluşturmuşlardır.
Bazı durumlarda düşman birliklerinin beraber hareket etmelerinin ve yine bu birliklerin milli mücadeleyi kötülemesinin önüne geçmişleridir.
Erzurum ve Sivas kongrelerinin yapılmasına altyapı oluşturmuşlardır.
Bazı bölgelerde edinilen küçük başarılar sayesinde işgallere karşı verilen mücadeleye halkı inandırmışlardır.
İşgalin kolay olacağını düşünen düşman birliklerine gözdağı vermişlerdir.
Osmanlı’nın artık fiilen bitmiş bir devlet olduğunu bölge haklarına anlatmışlardır.
Bütün yararlı cemiyetler birbileriyle ortak hareket etmişler, daha sonradan milli mücadele için tek bilek olmuşlardır.
Yararlı cemiyetlerin özellikleri, bütünü itibariyle düşman savunmasına karşı miğfer görevi üstlenmişlerdir.
Zararlı Cemiyetler ve Özellikleri
Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler:
Mavri Mira Cemiyeti: Günümüzde dahi var olan, bir Yunan rüyası Megalo İdea’yı gerçekleştirmek amacıyla kurulmuşlardır. İstanbul Rum Patrikhanesi’nin desteklediği cemiyet, Trakya’da yer alan birçok ili ve İstanbul’u tekrar Yunanistan’a kazandırmayı amaçlamıştır. O bölgede yaşayan Rumları silahlandırmaları ile onlarca katliam gerçekleştirmişlerdir. Milli mücadeleye en fazla zararı veren cemiyetlerden biridir.
Pontus Rum Cemiyeti: Trabzon çevresinde tekrar bir Rum Devleti kurmayı amaçlamışlardır. Yunan işgaline hem lojistik hem de maddi birtakım desteklerde bulunmuşlardır. O bölgedeki nüfus fazlalığının kendileri lehine olması için yurtdışından bölgeye yüzlerce Rum yerleştirmişlerdir.
Etnik–i Eterya Cemiyeti: Yunan ve Rum subaylarının ileri gelenleri tarafından 1894 yılında kurulmuştur. Amaçları Rumların yaşadığı, irili ufaklı farketmeksizin her bölgeyi ele geçirmek, Yunanistan’a bağlamaktı. Megalo İdea’nin Trakya ve İzmir’in alınmasından sonraki adımı olacaktı. Cemiyet aynı zamanda Rumların oluşturduğu diğer cemiyetlere maddi ve manevi destek sağlamaktaydı.
Taşnak ve Hınçak Cemiyetleri: Anadolu’nun kırsal yerlerinde çeteleşerek milli mücadeleye önemli zararlar vermişlerdir. Adana ve Doğu Anadolu bölgesinde büyük bir Ermeni devleti kurmayı amaç edinmişlerdir. Kurdukları çeteler ile yüzlerce katliam gerçekleştirmişler, Anadolu kadınlarına tecavüz etmişlerdir.
Alyans, İsrailit ve Maccabi Cemiyetleri: Ortadoğu’da sadece yahudilerin var olduğu geniş bir devlet kurmayı amaç edinmişlerdir. Direk olarak silahlı bir çatışmaya girmek yerine diğer azınlıkların kurduğu cemiyetlere önemli ölçüde maddi destek sağlamışlardır. Bu cemiyetin İngilizler birlikte 1. Dünya Savaşında Araplar’ın Osmanlı Devleti’ne karşı savaşmasında da önemli misyonu vardır.
Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetlerin Genel Özellikleri
Ekonomik, lojistik ve askeri bütünlük olarak bitkin vaziyette olan Osmanlı Devleti’nde halkın milli mücadele bilincinin oluşmasını engellemek istemişlerdir.
Bir bütün şekilde işgal yerine, bölge bölge faaliyet göstererek işgal zeminini kolaylaştırmayı amaçlamışlardır.
Zararlı cemiyetler kimi zaman bazı toprakları Yunanistan’a kazandırmayı hedeflerken, kimi zaman ise bölgede bağımsız devlet olma arayışına girmişlerdir.
Zor kullanma, baskı ve şiddet ile bölge halklarını umutsuzluğa sevk etmeyi hedeflemişlerdir.
Çoğu zaman birbirleriyle aynı anda hereket etmişler ve yararlı cemiyetlerin faaliyetlerini engellemek istemişlerdir.
Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetler:
Sulh ve Selamet-i Osmaniye Cemiyeti: Kurtuluşun sadece Osmanlı padişahlarının atacağı adımlarda olacağını düşünmüşler ve buna göre hareket etmişlerdir. Ankara hükümetine karşı birçok isyanın azmettiricisi olmuşlardır. Tbmm’nin kuruluş sürecine engel teşkil edecek birçok olumsuz faaliyeti desteklemişlerdir.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası: İşgal devletlerinin verilen mücadeleyi mutlak şekilde kazanacağını ve bu yüzden verilecek olan can ve mal kaybının gereksiz olduğunu düşünmüşlerdir. Kimi zaman milli mücadele kuvvetlerinin ve cemiyetlerinin arasına girerek, işgal kuvvetlerine bilgi sızdırmışlardır. Tüm zararlı cemiyetler arasında belki de en çok olumsuz tesir yaratan cemiyet Hürriyet ve İtilaf Fırkası’dır.
İslam Teali Cemiyeti: “Ancak Allah isterse bizi düşman işgalinden kurtarır” düşüncesiyle harekete geçerek, milli mücadelenin bir anlamı olmadığını vurgulamışlardır. Milli mücadeleye önemli zararları olmuş bir cemiyettir.
Kürt Teali Cemiyeti: Doğu Anadolu’da Diyarbakır merkezli bir Kürt devleti kurmayı amaçlamışlardır. Bölgede yaşayan Kürtlerden destek bulamadıkları için çok fazla etkili olamamışlardır.
İngiliz Muhipleri Cemiyeti: Milli mücadele yerine İngilizlerle birlikte hareket etmenin avantaj sağlayacağını düşünmüş cemiyettir. Hatta bağımsız bir Türk devleti yerine İngiliz mandacılığının daha doğru olacığını savunmuşlardır. Bu cemiyet de tıpkı Kürt Teali cemiyeti gibi halktan fazla destek görememiştir.
Wilson İlkeleri Cemiyeti: Amerikan mandacılığını kabul eden bir grup tarafından kurulmuş cemiyettir. Wilson ilkelerine göre hareket etmenin doğru olacağını uzun bir süre savunmuşlardır. Hürriyet ve İtilaf Fırkası, İslam Teali cemiyeti, İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Sulh ve Selamet-i Osmaniye Cemiyeti gibi Wilson İlkeleri Cemiyeti de müslümanlar tarafından kurulmuştur.
Genelde manda ve himaye fikri ile bütünleşerek hareket etmişlerdir.
Hepsi İngiliz desteklidir.
Osmanlı’nın yeniden şahlanacağını iddia ederek, Ankara hükümetine karşı çıkmışlardır. Tbmm’nin kurulmaması için ellerinden geleni yapmışlardır.
Halktan yeterli desteği görememişlerdir.
Kurtuluşun İslam ile bütünleşen ve himaye altında yönetilen bir Osmanlı devleti ile olacağını düşünmüşlerdir.
Anadolu’daki önemli din adamlarından destek isteseler de bu desteği hiçbir zaman bulamamışlardır.
Kaynak : biobilgi.com/yararli-zararli-cemiyetler-ozellikleri