"VAHŞİ KAPİTALİZM PANDEMİDEN GÜÇLENEREK ÇIKACAK" - HABERLEŞME - yalandan uzak, dolandan bir haber
"VAHŞİ KAPİTALİZM PANDEMİDEN GÜÇLENEREK ÇIKACAK"
ABD’de yaşayan uluslararası ekonomi ve siyaset stratejisti Cenk Sidar, pandemi krizinin dünya ekonomisini yeniden şekillendireceğini savunuyor. Sidar’a göre "vahşi kapitalizm" pandemiden güçlenerek çıkacak.
Güncelleme: 13-04-2020 18:18:17 Tarih: 11-04-2020 20:20
Dünya geçen ocak ayından bu yana COVID-19 kriziyle zor zamanlar yaşıyor. Çin'de başlayan virüs salgınında bugün dünya genelinde iki milyona yakın insan enfekte oldu, 102 binden fazlası da hayatını kaybetti.
Pek çok ülke karantinada, bazı ülkelerdeyse sokağa çıkma yasakları uygulanıyor. Salgın nedeniyle uygulanan yasaklarsa iş dünyasını ve ülke ekonomilerini vurmuş durumda. Öyle ki, "vahşi kapitalizmin" sonununun geldiğini düşünenlerin sayısı oldukça fazla. ABD'de yaşayan uluslararası ekonomi ve siyaset stratejisti Cenk Sidar ile pandemi sonrası yeni dünya düzenininin nasıl olacağını konuştuk.
"Dünya ekonomisi bu işin içinden nasıl çıkacak" sorusuna kesin bir yanıt vermek çok zor. Zira pandemi sona erdiğinde bazı sektörlerlerin kaldığı yerden devam etmesi mümkün olmayacak.
‘Bir sonraki sınıf ayrımı dijital ile analog arasında olacak'
Bugüne kadarki tüm iş, finans ve insanlık krizleri kırılmaya neden olmuş, yeni sektörlerin ortaya çıkmasını sağlamıştı. Ev kredisini ödeyemeyen bir odasını kiraya vermeye, araba kredisini ödeyemeyense akşamları yolcu taşımaya başlamıştı. Uber ve Airbnb gibi dijital şirketler paylaşım ekonomisini yarattı. Serbest çalışma da (freelancing) bunlardan biri. Diyelim ki grafik tasarımcıyım ve kendimi beş farklı şirkete paylaştırıyorum. Böylece bir krizde işsiz kalma riskimi de azaltmış oluyorum. Türkiye'de çok yaygın olmasa da, ABD gibi ülkelerde paylaşım ekonomisi ciddi pay sahibi. Bu tablo 2008 krizinin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Bugün yaşadığımız pandemi krizinin en önemli sonucuysa dijitalleşme olacak. Dijitaleşemeyen kişi, kurum ve şirketler sıkıntılı bir sürece girecek, belki de yok olacak.
Türkiye'nin yeterince gelişemediğini söylüyorsunuz ama e-ticaret ve Yemeksepeti gibi ilgi gören işler de var.
Öyle ama… Bugün insanlar karantina dolayısıyla evden çalışıyor. Yarın bu özel şirketlerin yüzde kaçı çalışanlarının işlerini yürütmelerine olanak sağlayabilecek? Peki, Kapalıçarşı'daki esnaf? Malını internetten satamayan adam işini yaşatabilecek mi? Endüstri 4.0'ı neredeyse 10 senedir konuşuyoruz. Bu adaptasyonu gerçekleştiremeyen şirketler bugün pandemi krizi nedeniyle bedel ödüyorlar. Ödemeye de devam edecekler.
Pandemi krizini "kapitalizmin çöküşü" olarak yorumlayanların sayısı hiç de az değil. Siz buna katılmıyorsunuz o zaman…
"Pandemi kapitalizmin sonunu getirdi" gibi sansasyonel ifadeler doğru değil. Kapitalizm sermaye ekonomisidir. Belki de bu aşamadan sonra daha fazla sermaye mobilize olacak. Daha fazla insan şirket kuracak. Piyasalarda çok büyük fırsatlar var. Çok sayıda şirket el değiştirecek. Bu tür krizlerin olumlu yanlarından biri de işini kaybeden insanların iş kurması oluyor. İş dünyası da ortaya çıkan kırılganlığa karşı bağışıklık kazanmaya çalışıyor. Demem o ki, sermaye ekonomisi güçlenerek devam edecek.
"Şirketler devletlere baskı yapabilir"
ABD gibi güçler her şeye aynı anda yatırım yapar. Ancak Türkiye ya da Brezilya gibi kısıtlı kaynaklarla hareket eden ülkelerin artık doğru kararlar vermesi gerekiyor. Dünya, güvenlikten daha büyük risklerin olduğu bir noktaya mı gidiyor diye oturup düşünmeli. Belki de pandemi krizi insanları ve devletleri birbirine yaklaştıracak. Bugün İngiltere Başbakanı Boris Johnson bile hayatını kaybetme riski taşıyor. Johnson ile Hindistan'daki sade vatandaş arasında hayati risk açısından herhangi bir fark yok. Pandemi bize tüm insanlığı aynı gemide olduğunu hatırlattı bence. Microsoft, Amazon gibi büyük şirketlerin de devletlere baskı yapacağı bir ortam oluşabilir.
Bu konjonktürde ABD ve Avrupa'da çalışan yetenekli Türk yatırımcı ya da teknolojistler işini kaybedebilir. Türkiye, bu insanları ülkeye geri çekecek bir program oluşturmalı. "Gelin, size sermaye vereyim. Kendi işinizi kurun" diyebilir. Tabii bu insanların ülkeye gelmesi için de sadece para yeterli değil. Aynı zamanda bir tweet nedeniyle tutuklanmayacağı bir ortamın da olması şart. Hükümetin günü kurtarmak için değil, önümüzdeki 10 senede Türkiye'yi bu süreçten güçlenerek çıkarmak için kafa yorması elzem.
Halkların bazı şeylere tahammülü kalmadı. Vatandaşınıza sahip çıkamıyorsanız, kısıtlı kaynaklarınızı lüzumsuz şeylere "itibar" gerekçesiyle harcıyorsanız desteğinizin azalması kaçınılmaz olacak. Hükümetler artık rasyonel, vatandaşını koruyabilen, sosyo-ekonomik değişimlerden zayıflamadan çıkabilecek bir yönetim vaat etmeli.