Farmakoloji Giriş – Otonom Sinir Sistemi | OYTUN ERBAŞ - Part 7
Lokalizasyon Etki Mekanizması
M1 Beyin, mide IP3, DAG kaskadı
M2 Kalp, sinir dokusu, düz kas, otoreseptör cAMP azalır, K kanallarının açılması
M3 Glandlar, düz kas, endotel IP3, DAG kaskadı
Otonom iletimi etkileyen ilaç ve toksinler
İlaç Etki yeri Etki
Local anastezikler tetrodotoxin,saxitoxin Sinir Hücresi Voltaj bağımlı Na kanal blokeri
Hemikolinyum Kolinerjik sinir uçları Kolin up-take inhibisyonu ve Ach sentezinin azalması
Metiltirozin Adrenerjik Sinir uçları ve adrenal medulla A ve NA sentez blokasyonu
Vezamikol Kolinerjik sinir uçları Depolanmanın blokasyonu
Rezerpine Adrenerjik sinir uçları Depolanmanın blokasyonu
Presinaptik Kalsiyum kanal blokeri NT salımının azalması
Botulinum toxin Kolinerjik vezikül Ach salımının azalması
Latrotoxin Kolinerjik ve adrenerjik nöronlarda pre-sinaptik kalsiyum kanal açıcısı NT Salınımının artması
Tyramine, amphetamine Adrenerjik sinir uçları NT salınımı
A. DİREKT ETKİLİ PSM (MUSKARINIK R AGONIST)
Asetil kolinesterazlardan etkilenmez.
Güçlü muskarinik etki gösterir. Nikotinik reseptör üzerinde etkisi yoktur.
GIS ve mesane düz kaslarını oldukça selektif uyarır.
Postpartum ve postoperatif dönemde mesane ve barsak atonilerinde kullanılır.
KVS üzerinde en güçlü etki oluşturmaktadır.
SSS de bulunan M1 reseptörü üzerine etklidir. Öforizan etki yapar.
SSS de bazal ganglion lokalizasyonlu M1 reseptörü üzerine etklidir. Deneysel Parkinson oluşturmak için kullanılır.
Sjogren sendromunda ağız kuruluğu için kullanılır.
Alkaloid yapıdaki PSM’lerden sadece pilokarpin tıpta kullanılır.
Tersiyer yapıdadır. Membranları kolayca geçer.
Esas olarak oftalmolojide myotik olarak kullanılır.
Myozis ile birlikte akomodasyon spazmı yapar.
Gözyaşı, ter ve yağ bezleri üzerine etkisi en güçlü ilaçlardandır.
Kistik fibroziste ter testinde kullanılır.
Glokom krizlerinde göz içi basıncının düşürülmesinde ilk tercih edilen ilaçtır.
Kardiyovasküler Gastrointestinal Uriner Sistem Göz
Asetilkolin ++ ++ ++ +
Metakolin +++ ++ ++ +
Karbakol + +++ +++ ++
Betanekol +/ – +++ +++ ++
Muskarin + + +++ +++ ++
Pilokarpin + +++ +++ ++
Muskarinik Reseptörler: Parasempatik inerve edilen dokularda (düz kas) bulunur.
Nikotinik Reseptörler: Nonspesifik katyon iyon kanallarıdır. İki tipi bulunmaktadır.
Çizgili kas tipi (Nm): Çizgili kasta bulunan nikotinik reseptöre Nm adı verilmektedir. D –tübokürarin gibi çizgili kas blokörleri ve bir yılan zehiri olan bungarotoksin gibi maddelerle selektif olarak bloke edilir. Myastenia Gravis’de çizgili kas tipi nikotinik reseptörlere karşı antikor gelişir. Bu antikorlar(aynı kürar gibi) bu reseptöleri bloke eder.
Nöron tipi (NN): Gangliyon ve beyinde bulunur. NN adı verilmektedir. Heksametonyum, trimetofan kamsilat gibi gangliyon blokörleri ile bloke edilir. NN tipi reseptörü uyaran ilaç varenikline sigara bırakmak için kullanılmaktadır. Yan etkileri başağrısı, bulantı, uykusuzluk, depresyon oluşturmaktadır.
TABLO: NİKOTİNİK RESEPTÖR
Nm Nöromusküler kavşak Na iyon kanalı
Nn Gangliyonlar Na iyon kanalı
Antikolinesterazlar, asetilkolinesterazı inhibe ederek sinaptik aralıktaki ACh’nin düzeyini ve etkinliğini artırırlar. Antikolinesterazların etkisi indirektir.
Antikolinesterazlar hem nikotinik hem de muskarinik etki yaparlar.
Parasempatik denervasyon yapılmış sinapslarda veya kavşaklarda antikolinesterazlar etkisizdir. (muskarinikler etkili)
Antikolinesterazlar, plazmadaki psödokolinesterazı da inhibe ettiklerinden IV verilen ACh’nin etkisini potansiyalize ederler.
BOS’a geçer ve SSS’ni etkileyebilir.
Barsak ve mesane atonisi ve glokom tedavisinde kullanılır.
Glokomda pilokarpin daha etkilidir.
Fizostigmin aynı zamanda antikolinerjik etkileri olan ilaçların aşırı dozlarının tedavisinde de kullanılır. Antikolinerjik etkileri olan ilaçlar;
Neostigminin, fizostigminden bir farkı da direkt olarak nikotinik reseptörleri uyarabilmesidir.
İskelet kasları üzerine etkisi fizostigminden daha güçlüdür.
Nöromüsküler kavşakta blokaj yapan ilaçların antidotu olarakta kullanılır.
Myastenia gravis’in semptomatik tedavisinde kullanılmaktadır.