EBRU SANATININ HANIMEFENDİSİ FİRDEVS ÇALKANOĞLU... - İnsan ve Sanat
GÖNÜL EBRUSUNA DAİR HERŞEY... Ebru bir sanat mı zanaat mı? Klasik ebru hâlâ devam ediyor mu?
28.8.2015 15:09:00 -
Firdevs Çalkanoğlu kimdir ve ebru ile yolu nasıl kesişmiştir? Öncelikle buradan başlayalım isterseniz.
Firdevs Çalkanoğlu, güzele ve güzelliği nakşetmeye sevdalı bir sanat aşığıdır. 2003 yılında ebru sanatı ile tanıştım. Gerçek bir ustaya talebe olmak ilk adımdı sonrasında ciddi bir emek ve aşk ile bugünlere geldik.
Ebru, genellikle bir zanaat olarak algılanmıştır ancak bildiğimiz kadarı ile 20. yüzyıl ebruyu başlı başına bir sanat olarak ortaya koydu. Ebru ve sanat-zanaat çizgisini nasıl yorumluyorsunuz?
Ebrunun sanat olup olmadığı konusu tartışılıyorsa bunu biraz da bu sanatı ayağa düşüren eğitimsiz hocalara borçluyuz. Kısa süre eğitim alıp kendini sanatçı-hoca ilan edenler sebebiyle işin kalitesinin azaldığı inancındayım. Ebru, elbette sanattır ama sanatçısı azdır. Bir şeyin sanat olması için yapan kişinin kendine has bir üslup geliştirebilmesi, bunu eserine yansıtabilmesi gerekir. Hiçbir gelişim sağlamadan, fikir üretmeden, gördüğünü aynen taklit etmenin adı sanat değil zanaattir. Sanatçı; düşünür, tasarlar ve üretir.
Fuat Başar ve Yılmaz Eneş ebruda iki farklı kol mudur? Her ikisininin öğrencisi olarak iki hocanızın ebruya bakışını bir hoca ve elbette bir öğrenci olarak yorumlamanızı istesek ne söylersiniz?
Her iki hocam da aynı kaynaktan akan ama farklı kollara ayrılmış nehirler gibidir. Ebruya bakışları, teknikleri ve eserleri ortak unsurlar taşısa da farklıdır. Tıpkı benim de o kaynaklardan beslenip farklı yöne akmam gibi.
Gönül ebrusu size ait bir kavram mı? Öyleyse nedir ve ebru nasıl yapılır?
Bu kavram bana ait değil. İlk kez Yılmaz Hocam'dan duymuştum. Sanatkar, Yaradan'ın nakışlarını kendi gönül süzgecinden geçirip öyle resmeder. Bana göre gönül ebrusu budur. Ruhumla, gönlümle bütünleşmedikçe yaptıklarıma sanat eseri diyemem. Gönül ebrusu, sanatçının gönlüne hoş gelen ebruyu yapması demektir; kuralların dayatmaların çok ötesinde.
Ebru su üzerine resim bir anlamda... Diğer sanat dalları ile ebru arasındaki fark ya da benzerlik nedir?
Ebru Sanatı da diğer sanatlar gibi kendine özgü kuralları olan bir sanat. Diğer sanatlarla birlikte kullanıldığı veya yardımcı olduğu noktalar olsa da benzerlik anlamında çok şey söylenemez. Benzerlikten ziyade ortak yanlar sözkonusudur. En önemli özelliği tüm sanatlarda olduğu gibi bizi gerçek sanatkara, Yaradan'a yaklaştırma özelliğidir. Tüm geleneksel sanatların özünde olan budur.
Firdevs Çalkanoğlu klasik ebru yapmıyor. Gelenekli Sanatlar sözkonusu olunca bu klasik çizgi çok tartışılır hatta dışlamalar olur. Siz kendinizi ve klasik ile yeni çizgisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Ben bu yaklaşıma katılmıyorum. Klasik kavramının ne olduğunu bilmeyenlerin uydurması bu sözler. Klasik değilse ne peki? Modern mi? Kesinlikle hayır. Geçmiş ustaların yaptıklarını başarıyla yapmadan sanatta yenilik yapamazsınız. Klasik dönem hala devam ediyor. Bugün yenilikler katarak icra ettiğim tüm eserlerin geleceğe kalacağına ve klasik eserler olarak anılacağına eminim. Bu sanatın gelişimini düşünürsek klasik dönem diye ayıracağımız bir dönem yok. Biz o dönemin içindeyiz şu an. Klasik ebru, geçmişte yaşamış birkaç ebru ustasının ömürleri ile sınırlı olamaz.
Ebru ve tasarım ne kadar mümkündür? Çalışırken bir anda mı çıkıyor yoksa öncesinde uzun bir süreç mi var?
Ebru ve tasarım elbette mümkündür. Yeni bir çiçeği düşünmek ve bunu suyun üzerine resmetmek tasarımdır. Ustanızın öğrettiğini kendinizce yorumlamak, desen ve renk bilgisi konusunda farklı bir üslup geliştirmek tasarımdır. Eserlerimin ortaya çıkış süreci ise bazen kendiliğinden de olabiliyor ama çoğunlukla ciddi bir çalışma sonrasında gelişiyor.
Ebru dışında hat Sanatı ile de ilginiz var diye biliyoruz. Gelenekli Sanatlar birbiri ile bağlantılı mıdır?
Hat sanatıyla kısa bir süre ilgilendim. Ebru, tüm vaktimi aldığı için çok fazla ilerletemedim. Bir dönem tezhip dersi aldım. Aslında burada zikretmesi uzun sürecek birçok sanat dalıyla da ilgileniyorum. Sanatçının çok yönlü olması gerektiğine inanırım. Birçok konuda bilgi sahibi olmalıyız ama tek bir konuda ustalaşmak daha doğru bana göre. Ebru, benim tek aşkım diyebilirim.
Ebruya dair yapmak istediğiniz, sanatınızın geleceğine dair görüşlerinizi bizimle paylaşır mısınız?
Ebru Sanatına dair birçok hedefim var. Bu sanatı daha da yükseğe, hakettiği yere çıkarmak tek hedefimdi zaten. Kitap yazmaya başladım bile. Hem öğretici hem de görsel zevkle istifade edilebilecek eserler bırakmak istiyorum ardımda. Eğitim anlamında da çok büyük bir projem var ama şimdilik bunu gizli tutuyorum. Gerçekleştiğinde dünyada ilk ve tek olacak bir proje.
Bir öğretici olarak çizginiz nedir? Klasik sanatlardaki usta-çırak ilişkisine bağlı mısınız?
Usta - çırak ilişkisine tam anlamıyla bağlıyım. Eğitim çizgim, tamamen disiplin ve gönül bağı üzerine kuruludur. Kuralları olan bir hocayım. Sanatımı ciddiye alan insanlarla çalışmayı severim. Öğrencilerimi bir kursiyer değil ailem gibi görürüm. Atölyemin kapısından giren her talebenin gerçek bir usta olarak mezun olması konusunda kararlıyım. Sabırlı bir hocayım ama edep kurallarını aşan insanlarla çalışmaktan kaçınırım. Başta da söylediğim gibi ben güzele sevdalıyım, aynı sevdaya düşenlerle yollarımız kesişiyor bir şekilde.