Cengiz Çakır EMEKÇİ KADINLAR GÜNÜNDE... Kırsal Kadınlara İlişkin Bir Araştırma Bulgusu
07 Mart 2018 - Çarşamba 10:00 Bu yazı 648 kez okundu
2000 - 2002 yılları arasında konuk öğretim üyesi olarak Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde görev yaptım. Tarım Ekonomisi Bölümü öğretim elemanları ve öğrencilerinin katılımı ile yapılan bir araştırmanın proje yürütücüsü idim. Bu araştırma Türkiye Bilimsel Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Deniz, Yer ve Atmosfer Bilimleri Grubu tarafından desteklenmiştir. 101 Y 095 (VAP05) numaralı araştırma projesinin sonuç raporu kuruma takdim edilmiş olup, yayınlanması mümkün olmamıştır.
Öncelikle araştırmanın kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verilmesi uygun görülmüştür. Bu sayede, okuyucunun araştırma bulgularını daha iyi değerlendirmesi mümkün olacaktır. Araştırmanın yapıldığı 2002 yılında Van ilinde 13 ilçe ve 544 köy bulunmaktaydı. Araştırmada, tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bulgular,13 ilçede ve 68 köydeki 798 çiftçi ile yüz yüze yapılan anketlerin sonucuna dayanmaktadır.
Bu makalede araştırma sonucunda ortaya konan erkek ve kadın nüfus arasındaki farklılık ele alınacaktır.
“2000 yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre, Van ili toplam nüfusu 877.524 kişidir. Toplam nüfusun % 51.05’i erkek, % 48.95’i kadın nüfustan oluşmaktadır.” s.7
Çizelge 1 5.1. İşletmelerde İlçelere Göre Nüfusun Cinsiyet Dağılımı
Ortalama Nüfus (%)
Çizelge 2. İşletmelerde Büyüklük Gruplarına Göre Nüfusun Cinsiyet Dağılımı (Kişi)
Ailedeki Toplam Erkek Sayısı
Ailedeki Toplam Kadın Sayısı
Toplam Aile Nüfusu
Ailedeki Erkek Oranı %
Ailedeki Kadın Oranı %
Araştırma verilerine göre il genelinde erkek nüfus oranı % 53,4 kadın nüfus oranı % 46,6 olarak saptanmıştır. İşletme grupları itibariyle dağılımın verildiği Çizelge 2’ de de durum aynıdır. Doğal olarak erkek ve kadın nüfus oranlarının birbirine eşit veya yakın olması gerekir. Çok geniş kapsamlı olan bu araştırmada % 50 oranına yakın sonuçlara ulaşılması beklenirdi. İl genelinde erkek nüfus oranının % 6,8 fazla olması bu beklenti ile çelişmektedir. Alanda veri toplama ve analiz sırasında dikkatli davranıldığı için hata söz konusu değildir. Olabilecek bir hatanın il genelindeki sonuçları bu denli çarpıtması beklenmemekle birlikte, veriler tekrar kontrol edilerek hata olasılığı elemine edilmiştir. Öncelikle nüfus sayımı sonuçları ve diğer araştırmalarla karşılaştırarak sonuçlar irdelendikten sonra duruma ilişkin olası bazı açıklamalar yapılacaktır.
Araştırma alanında yer alan Çatak’ta yapılan bir çalışmanın sonuçlarına göre işletme başına 11.82 birey düşmekte olup erkek ve kadınların oranı %50’dir ve 120 işletmeden elde edilen bu sonuç kuramsal beklentiye tamamen uymaktadır (YILDIRIM, 1993).
Özalp ilçesinde yapılan ve 47 işletmenin verilerine dayanan bir araştırmada işletme başına düşen toplam nüfus 5,8 olup erkek nüfus oranı % 51,66 ve kadın nüfus oranı % 48,34 olarak saptanmıştır (ACAR, 2001). Bu araştırmanın dayandığı veriler Karadeniz bölgesinden göç ederek Özalp’e yerleşmiş ve yöresel niteliklerden oldukça farklılık gösteren üreticilere ilişkindir. Bu bakımdan tipik yöresel özellikleri yansıtmamaktadır.
Van merkez ilçede koyunculuk işletmelerinde 63 işletmenin ortalaması olarak işletme başına düşen nüfus 9,98 olup bunun % 54,37’si erkek % 45,63’ü kadındır (ŞAHİN, 2001). Yakın sayılabilecek Muş ovasında yapılan bir çalışma 152 işletmeyi kapsamakta olup işletme başına düşen toplam nüfus 9.30 olup bunun % 51.83’ü erkek % 48.17’si ise kadındır (AKIN, 1978 ).
1975 yılında Erzurum’a bağlı Oltu’da yapılan bir çalışma 138 işletmeyi kapsamakta olup işletme başına 4.87 birey düşmektedir. Bunun 2.72’si erkek 2,15’i kadın olup bu değerlerin % 55,85 ve % 44.15 değerlerine karşılık geldiği hesaplanmıştır (ÖZÇELEBİ, 1977). Bu değerler tarafımızdan saptanan değerlerin biraz daha üzerindedir. Yine Oltu’da yapılan bir çalışma 134 işletmeyi kapsamakta olup işletme başına 6,53 nüfus düşmektedir. Bunların % 51,76’sı erkek % 48.44’ü kadındır (KIZILOĞLU,1989). Erzurum’un Daphan Ovasındaki 125 işletmeyi kapsayan bir çalışmada işletme başına düşen nüfus 7,60 olup bunun %51,20’si erkek % 48,80’i kadın olarak saptanmıştır (ÇAKICI, 1978). Elazığ’da yapılan ve 129 işletmeyi kapsayan bir çalışmada işletme başına ortalama nüfus 6,93 olarak saptanmıştır. Bunun 3,69’u erkek ve 3,24’ü kadın olup bu değerlerin sırasıyla %53,25 ve %46,75 değerlerine karşılık geldiği hesaplanmıştır (KARACAN, 1975)
Erzincan’da yapılan 73 işletmenin verilerine dayalı bir çalışmada çiftçi ailesinin ortalama nüfusu 7,5 olarak saptanmış olup bunun % 55,4’ü erkek % 44.6’sı kadındır (ÇAKAL, 1973).
Çizelge 3. İşletmelerde Büyüklük Gruplarına Göre Nüfusun Yaş Grupları ve Cinsiyet Dağılımı (Kişi)
Çizelge 4. İşletmelerde Büyüklük Gruplarına Göre Nüfusun Yaş Grupları ve Cinsiyet Dağılımı (%)
Bu karşılaştırmaları sürdürmenin fazla bir yararının olmayacağı düşünülerek bazı değerlendirmeler yapılabilir. Van’da, Muş’ta, Erzurum’da, Elazığ’da, Erzincan’da yapılan birçok çalışmada benzer sonuçların bulunması erkeklerin göreli fazlalığı durumunun yaygın bir olgu olduğunu göstermektedir. Çeşitli yer ve zaman dilimini kapsayan, bu çalışmalarda ülkemizin saygın bilim adamlarını oluşturan pek çok araştırıcının yanılmış olması düşünülemez. Bunun bir açıklaması olmalıdır.
Bunlardan ilk akla geleni yörede erkek çocuklarına babaları tarafından daha fazla değer verilmesi, dolayısıyla kız çocuklarının dikkate alınmaması eğilimi olabilir. Ancak bu varsayım araştırma verileri ile uyuşmamaktadır. Yukarıda verilen Çizelge 4’deki oransal dağılıma bakıldığı zaman tüm işletme gruplarında 0-6 yaş grubundaki kızların, 0-6 yaş grubundaki erkek sayısından fazla olduğu görülmektedir. 7-14 yaş grubundan itibaren tüm yaş gruplarında erkekler daha fazladır.
Diğer bir olasılık özellikle evlenme yoluyla kadın nüfusun kentsel alanlara gitmesi ve artık kırsal alanları kapsayan araştırmalarla bunların saptanamaz oluşudur. Kırdan kente göçlerin yıllardır sürdüğü ülkemizde, kırsal alanlardan kurtulmanın en kolay yolu kentlilerle evlenmek olabilir. Okullar, sağlık kurumları, sosyal güvence gibi çekici unsurlar yanında aileden birilerinin geleceğini kurtarması ve geri kalanların yükünün hafiflemesi bile önemli sayılmaktadır. Göç olgusu daha çok kentli akrabaların yardımı ile sürdüğünden, kentte oturan bir yakına sahip olmak aile açısından da iyi bir durum olarak algılanarak kentlilerle evlenme belki teşvik bile edilmektedir.
Daha ürkütücü bir varsayım kadınlarda ölüm oranının daha yüksek ve ortalama ömrün daha kısa olma olasılığıdır. Kız ve kadınların beslenme ve sağlık durumları ile yeterince ilgilenilmediği akla gelebilir. Ağır işleri üstlenme, fazla sayıda doğum yapma gibi hususlar kadınlar için yıpratıcı olabilir. Bu hususların ancak ayrıntılı demografik çalışmalarla ortaya konması mümkündür. Burada sadece erkek nüfusun fazla olmasının bir hata ve rastlantıdan ibaret olmadığına işaret etmekle yetinilecektir.
Kaynak: Cengiz Çakır, İbrahim Yıldırım ve Ahmet Şahin; Van Kent Çevresinde Tarımsal Üretimi Yeniden Geliştirmek Üzere Hayvansal ve Bitkisel Üretim Envanteri, Proje No: 101 Y 095 (VAP05), Mart 2004.
Etiketler: EMEKÇİ, KADINLAR, GÜNÜNDE..., Kırsal, Kadınlara, İlişkin, Bir, Araştırma, Bulgusu,