Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanlarının Anıları Bir İnci
Download "Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanlarının Anıları-2012. Bir İnci"
1 Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanlarının Anıları-2012 Bir İnci SAĞLIK-SEN- 2013
2 SAĞLIK-SEN YAYINLARI - 14 Sağlık-Sen Adına İmtiyaz Sahibi Metin MEMİŞ Genel Başkan Genel Yayın Yönetmeni Abdülaziz ASLAN Genel Eğitim ve Sosyal İşler Sekreteri Mayıs Adet Grafik Tasarım Sedat ALTUĞ Baskı: Ziyabey Caddesi 26/4 Balgat / ANKARA Tel: Faks: SAĞLIK-SEN GENEL MERKEZİ GMK Bulvarı Özveren Sok. No:9/2 Demirtepe/ANKARA Tel: (0 312) Faks: (0312) Bu kitabın basım ve yayın hakları Sağlık-Sen Genel Merkezine aittir. Hangi amaçla olursa olsun yazılı izin olmadan kopya edilemez ve çoğaltılamaz.
3 Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanlarının Anıları-2012 Bir İnci Bu kitapta yer verilen anılar 2012 Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanları Anı Yarışması ndaki metinlerden oluşmaktadır.
4 DÜZENLEME KURULU Metin MEMİŞ Semih DURMUŞ Kemal ÇIRAK Mustafa ÖRNEK Mutlu KAYA Ekrem YAVUZ Abdülaziz ASLAN DEĞERLENDİRME KURULU Prof. Dr. Nurullah GENÇ Prof. Dr. Hicabi KIRLANGIÇ D. Mehmet DOĞAN Dr. Osman AYYILDIZ
5 İçindekiler Takdim... 8 Önsöz Bir İnci Esef Etme Ey Gönül Siyah Beyaz Bir Hikaye En Güzel Sadaka Dilimdeki Kelepçe Bebeğim İnanmak Kızılcık Şerbeti Karda Kaybolan Hayatlar Hayat En Değerli Lütuftur Ağustos
6 İçindekiler Minibüste Doğum Her Rastlantı Bir Tesadüf Değildir Gül Cahil Cesareti Büyük Yürekler Sevmek ve Başarmak Gülbahar Ana Onların Bana Benimde Onlara İhtiyacım Vardı Fedakârlığın Adı: Annelik Ben Köyümü Çok Sevdim Bir Nefes Sıhhat Laborant
7 İçindekiler Cennet Kokusu Tenekede Tavuk ve Helikopter Ah Bu Halim Uzun Enayi Perişan Bir Hayat Tanıdım Nasıl Yaşarsa Öyle Ölür İnsan! Şimal Rüzgarı Korkusuzlar Anılar Sağlıkçı Olmak; İşte Böyle Birşey Süt Kuzusu
8 TAKDİM HAYIRLI EVLAT FEDAKÂRLIĞI Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanları Sendikası olarak; her yıl düzenlediğimiz ve artık gelenekselleşen anı yarışmamızın beşincisini de idrak etmenin ve birbirinden değerli anılar içerisinden bir seçkiyi okuyucuyla buluşturmanın bahtiyarlığını yaşıyoruz. Hizmet kolumuzu en iyi ne ifade eder? Mesleğimizin temel niteliği nedir? dendiğinde; fedakârlık ve diğerkamlığın akla gelmesi kaçınılmazdır. Biz de anı yarışmamızın temasını bu yıl fedakârlık olarak seçtik. Sağlık-Sosyal Hizmet çalışanı, empati yapabilen, bununla yetinmeyip, öteki için kendinden verebilme erdemini gösteren kişidir. Zira onlar, mesleğini sürdürürken birçok şeyi feda eder. Başta rahat ve konforunu, çok değerli vaktini yani ömrünü, bazen kendi kanını, bazen hayatını yani canını feda eder. Çoluk çocuğun ihmali, özel hayatın yitirilmesi de listeye ilave edilmesi gereken fedakârlıklar arasındadır. 8 Elinizdeki kitapta, bunların canlı örneklerine şahit olacaksınız. Kurgu değil, hayatın içinden yaşanmışlıklarla fedakârlığın her türü, arkadaşlarımızın yaşanmışlıklarıyla, bir kez daha kayıtlara geçmiş oldu.
9 Sağlık hizmeti, sosyal hizmet bir sistem, o sisteme hayat veren ise çalışanlardır. Sistemi vücut olarak kabul edersek, çalışanlar o vücudun içinde dolaşan kandır. İnsan, salt rakamdan ibaret, mekanik bir varlık değildir. Duygularıyla, değerleriyle, bedeni kadar ruhuyla da var olan bir varlıktır. Sağlık-Sosyal Hizmet Çalışanı insan olarak, diğer hemcinslerinin risk ve imkanlarına sahip olduğu kadar, onların en sorunlu yüzleriyle uğraşmak, bunlarla baş etmek zorunda olan kişidir. Bazı şeylerin daha iyi anlaşılması için mukayeseli bakışa ihtiyaç vardır. Bu nedenle, çalışanlarımızın fedakârlığını, insanımızın hasletlerini anlamak için yurtdışından bir örneğe yer vermek yerinde olacaktır. Zira ne yazık ki, dünyadaki bütün meslektaşlarımız bizimle aynı değiller. Hatta bazen değil bir sağlık çalışanına, hiçbir insana yakışmayacak gaddarlıklar, barbarlıklar yaşanabiliyor. 90 lı yıllarda, Libya da, bir sağlık skandalı patlak vermişti. İddiaya göre, ülkede görev yapan Bulgar hemşireler, 400 ün üzerinde çocuğa HİV enjekte etmişti. Yargılamalar yapıldı. Konu, uzun süre dünya gündemini de meşgul etti. Ve sonunda mahkeme, hemşireleri yüzlerce bebeğe AİDS mikrobu bulaştırmaktan suçlu bularak idama mahkum etti. Bilahare araya giren büyük devletler tarafından Bulgar Hemşireler kurtarıldı. Kendisine emanet edilen yüzlerce sabi sübyana AİDS mikrobu bulaştırmayı tasavvur edebilir miyiz? Bırakınız gerçek olmasını, bunun şayiası, düşünülmesi bile ürkütücü değil midir? Sanıkların gerçekte suçlu ya da suçsuz olmaları konumuz bakımından bahsi diğerdir. Ancak sanıklar için titizlenenlerin, bunun yüzde biri kadar o günahsız sabi sübyanlar için kaygı duymaması kabul edilebilir mi? Bunun izahı var mıdır? Elbette yoktur. Böyle bir şey ihtimal olarak dahi insanın tüylerini diken diken etmeye yeter. 9
10 Gelelim bize. Biz ne yaparız? Ne yaptık? Dinine, mezhebine, milliyetine bakmaksızın çocukları en iyi şekilde yetiştirip, kendisine devleti teslim ettik. Vezirlik dahil, en üst makamlara kadar yükselmesinden gocunmadık. Sırp, Bulgar, Ukraynalı çocuklar için külkedisi, masal olmaktan çıkıp gerçeğe döndü. Bugün de, bizi tercih edilir kılan temel husus budur. Bizim medeniyetimiz her zaman vicdan medeniyeti, adalet ve merhamet medeniyeti olmuştur. Çünkü bu toprakların, genetiği böyle, toplumun sosyolojisi bu Aslında sağlık çalışanı-sosyal hizmet çalışanı, bir bakıma hayırlı evlatlığı aynı zamanda meslek haline getiren kişidir. Hatta bizim çalışanlarımız, Batının hayırlı evladından bile daha evladır. Zira orada hayırlı bir evlat, ebeveyninin bakımını profesyonellere havale ettiği zaman vazifesini en iyi şekilde yaptığını düşünür. Bakımı kendisi üstlenmeyi düşünmez. Öldüğünde en iyi ihtimal yine profesyonellerin üstlendiği bir cenaze töreni yaptırır. Kimisi cenazede bile bulunmaz bir çiçek gönderir vs. Halbuki bizde son nefesinde bir tas suyun kime nasip olacağı önemlidir. İşte sağlık-sosyal hizmet çalışanı, hayır duaya mazhar olan o şanslı kişidir. Bizler daha mesleğe başlarken, ana-babamızın: -Oğlum, Kızım! İnsanlara yardımcı ol, hayır dualarını al diye tembih ediliriz. Ve bu hatırlatma hep sürer. Üstüne: Bak, hakkımı sana helal etmem! diye sıkıştırmayı da ihmal etmez bizim ebeveynlerimiz. Hayat nimet-külfet dengesi üzerine oturur. Hakkını verdiğiniz ölçüde sizin için hayırlı olan, veremediğiniz ahvalde şerli de olabilir. Ya da tersi. 10
11 Bu noktada, bir hatırlatmayı yapıp, bir talebimizi de kayıtlara geçirmek yerinde olacaktır. O da, insanımızın son nefeste iman Kur anla gitmesi için didinenlerin, bunu, suç işlercesine çekinerek yapmak durumunda kalmalarıdır. Bunun aşılması, dahası dini telkin ve desteğin teşvik edilmesi gerekir. Milletimizin değerleri ile bilimin, hikmetin mezcedilmesine mani olunmamalıdır. Sağlık-Sosyal Hizmet Çalışanları, birçoğu daha yaşlarında mesleğe atılır. Çok erken yaşlarda insan hayatı konusunda sorumluluk üstlenir. Hayata atılamayanlar ise zaten en zorlu en uzun eğitim süreçleriyle meşguldür. Meslek hayatlarında, çoğu zaman iş yükünün, bazen coğrafi, bazen de sosyolojik şartların getirdiği ilave zorlukların muhatabı olurlar. Bu işin tabiatında vardır. Örneklerine bu kitapta mevcut, böylesi görev anlayışıyla çalışan arkadaşlarımız, takdir ve teşekkürü hak ederler. Bugün okullarımız hemşirelerimize gerekli mesleki bilgi ve donanımı veriyorlar. Ortalama eğitimde çıtamız giderek yükseliyor. Lise düzeyinden, önlisans, lisans düzeyine hatta doktora yapmaya uzanan hemşire-ebelerimiz var. Ancak alınan formel bilgi kadar, hatta ondan çok daha önemli olan vicdandır, merhamet duygusudur. Zira konumuz insan, işimiz can İşi can olan çalışanlarımızın, ne yazık ki, emniyet mensuplarına yakın sendrom yaşadıklarını da hatırlatmak durumundayım. Yaptığımız Tükenmişlik Araştırmaları nda, bu açıkça görülüyor. Keza bu noktada, nahoş ve kabul etmekte zorlandığım bir hususu da işaret etmeden geçemeyeceğim. Ki o da şiddet Maalesef, toplumda genelde bir şiddet eğilimi göze çarpıyor. Evde, sokakta, statta, hastanede 11
12 Şiddetin hiçbir türü hoş değildir. Fakat yapılan işle, şiddetin hiç bağdaşmayacağı, ikisinin bir araya gelmeyeceği bir alan varsa o da sağlıktır. Hekimle-hemşire ile sağlık çalışanları ile hasta ve hasta yakınları arasındaki ilişki türleri arasında şiddete yer yoktur, olmaması gerekir. Bu kabul edilemez. Bir kere, hasta ile sağlık çalışanı arasındaki ilişki en üst seviyede güven ilişkisidir. Ana-babamıza, eşimize-dostumuza, kardeşimize söyleyemediklerimizi, en mahremimizi paylaştığımız kişidir sağlık çalışanı. Peki nasıl olur da ona kem bakılabilir, hele el kaldırılabilir? Canımızı emanet ettiğimiz kişi buna ehil kişidir. Hekim-hemşireye en aziz varlığını emanet edeceksin, yavrunun hayatı ebe hanımın ellerinde olacak ama sen, sana emanet olanlara aynı özeni göstermeyeceksin. Bu olmaz!... Velev ki hekim de-hemşire de olsak, hepimiz yeri geldiğinde canımızı bir başka hekime-hemşireye emanet ediyoruz. Can nasıl azizse, o canı emanet ettiklerimiz de azizdir, onlar ancak saygı, sevgi ve ihtimama layıktır. Bu nedenle, saygıdeğer medyamızdan ve vatandaşlarımızdan bu sakilliğin bir an önce ortadan kaldırılması için yardım istiyoruz. Çağrımız, can emanet edenle, edilen arasındaki ilişki yelpazesinden şiddetin çıkarılmasıdır. Şiddeti ilişki skalasından derhal ve behemehal çıkarmak zorundayız. Herkesten bu konuda duyarlılık bekliyoruz. Akıllı insan, başkalarının tecrübelerini kendine veri yapabilen insandır denir. Sağlık ve Sosyal Hizmet çalışanlarının yaşanmışlıklarını, tecrübelerini ihtiva eden bu kitap bize ve herkese çok önemli veriler sunmaktadır. Henüz eğitimlerini sürdürmekte olan müstakbel sağlık çalışanları başta olmak üzere, tüm çalışanlara tavsiye ediyorum. İnanıyorum ki, anılar, idarecilere, bütün sağlık ve sosyal hizmet çalışanlarına yol gösterecek, ışık tutacaktır. Senaristlere, medyamıza ilham 12
13 verecek, işlerini ziyadesiyle kolaylaştıracaktır. Bu manada, kendilerine her türlü yardım ve kolaylığı göstereceğimizi de ayrıca burada belirtmek isterim. Her yıl daha da büyüyen Sağlık Sen, 200 bine yaklaşan üyesi ile hizmet kolumuzun yetkili, rakipsiz sendikasıdır. Bu başarının temelinde çalışanlarımızla aynı dili konuşmamız yatar. Onların dertleriyle, sorunlarıyla gereğinde birebir ilgilenmemiz yatar. Meslektaşlarımızın sahadan tecrübeleri ihtiva eden anılar halkasına yeni bir halka ilave etmekten dolayı duyduğum memnuniyet ve mutluluğu bir kez daha ifade etmek isterim. Tüm katılımcılara, kitaplaşmasında emeği geçen herkese şükranlarımı sunuyorum Metin MEMİŞ Sağlık-Sen Genel Başkanı 13
14 ÖNSÖZ 14 Her insan bir dünyadır. O dünyada yaşanmışlıklar, umutlar, hülyalar gizlidir. Bunların kahir ekseriyeti insana has yani biriciktir ve onunla kaimdir. İnsana has hallerin başkalarına ve kendisinden sonrasına aktarılması için paylaşılması gerekir. Kalıcı olmanın yolu ise sözden ziyade yazıdan geçer. Ne var ki, yaşanmışlıkların çok azı bu şansa sahip olabilir. Geçmişte yaşadıklarımızı, başımızdan geçen acı,tatlı anıları (hatıraları) ne kadar iyi anlar ve kavrayabilirsek bugünü yorumlamamız ve geleceği planlamamız o kadar doğru olacaktır. Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanlarının hatıralarını kitaplaştırmaktaki temel gayemiz, var ya da yok oluşu, mücadeleyi, sevinci, hüznü, acıyı, umudu, fedakârlığı, kısaca insanı, insana has halleri yazılı hale getirmek ve ölümsüzleştirmektir. Artık geleneksel hale gelen Anı Yarışması nı, bu yıl da ülkemizin dört bir yanından arkadaşlarımızın katılımı ile gerçekleştirdik. Gönderilen anılar çok değerli jüri ve değerlendirme heyetlerinin titiz çalışmasından geçti. Sonuçlar ilan edildi. Şüphesiz her anı değerlidir. Bu nedenle taahhüt ettiğimiz üzere, anılardan bir seçkiyi kitap olarak ilgilisi ve okuyucusu ile buluşturuyoruz. Konusu insan olan bir mesleğin sayısız hatıralarla bezeli olması kaçınılmazdır. Sağlık alanında, sosyal hizmet alanında hizmet gören ya da namzet olan meslektaşlarımızın yarışmaya gönderdikleri anılar da zaten bunu göstermektedir. Biliyoruz ki, bir insanın dünyaya geldiğinde ilk tuttuğu el ile; hayatının son anla rını yaşarken hayata tutunmak için uzattığı elini yakalayan el sağlık çalışanının elidir. Sağlık çalışanının kucağında başlayan bir hayat, çoğu zaman sağlık çalışanının önünde son bulmaktadır. Hal böyle olunca, kanaatimce başından fedakârlık iste yen bir olay geçmeyen sağlık personeli bulmak zor, hatta imkânsızdır. Nitekim, sağlık çalışanlarının, soysal hizmet çalışanlarının görevlerini ifa ederken uğradığı haksızlıklara, yaşadıkları acı, hüzün ve sevinçlere, gösterdikleri fedakârlıklara, ödedikleri bedellere bu kitapta yer alan anılarda şahit olacaksınız.
15 Tıpkı Ardahan da 112 Hizmeti verirken -50 derecede vakaya giden ve mahsur kalan ölü ve yaralıları kurtarmak için cansiperane mücadele eden BİR İNCİ başlıklı anısını yazan fedakâr sağlık çalışanı gibi... Sözgelimi küçük yaşta yetiş tirme yurduna verilen ve bilahare aynı kuruma idareci olarak atanan, okuduğunuzda yüreğinizi burkan ESEF ETME EY GÖNÜL başlıklı eseri ya zan fedakâr sosyal hizmet çalışanı gibi Keza insanlığın gözleri önünde açlık ve kıtlıktan kırılan Somali ye gönüllü yazılan; göz göre göre yitirilen çocuklara umut olmak için vicdanının sesini dinleyen; insanlık trajedisine kayıtsız kalmama adına, açlığın yanı sıra savaşın da hüküm sürdüğü, evinden binlerce kilometre uzakta, derisi gibi talihi de kara kıtada yaşadıklarını SİYAH-BEYAZ BİR HİKAYE adıyla kaleme alan anının sahibi fedakâr sağlık çalışanı gibi Bazen insana dokunan şefkatli bir el, ona hayat verir; en naçar zamanınızda, üstelik kendinizi ifade imkanından mahrum iken, konuşmadan sizi anlayan, istemeden vermeye hazır bir elin değerini ancak yaşayan bilir. Böylesi durumdaki yaşlı bir hastaya yardımcı olmayı kendine görev bilen, onu evinde barındıran, elinden tutup, muayenesini tedavisini yaptıran, yaptığının farkında olarak EN GÜZEL SADAKA isimli anısıyla dile getiren, bu sayede güzel dostluklara kapı aralayan fedakâr sağlık çalışanı gibi. Bu anıları okurken; bazen çaresizliğin, bazen yalnızlığın, arayışın, yoksulluğun, ümitsizliğin, yorgunluğun, bazen umudun, direncin, vuslatın, şifanın, yardımlaşmanın, dayanışmanın, varlığın kısacası insanın hikayelerini bulacaksınız. Evet, her bir anıyı okuduğunuzda şahit olacağınız üzere, sağlık çalışanlarımızın zor şartlarda yaptığı fedakârlığı ölümsüzleştirmek için, Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışan ları Sendikası olarak, herkese (kamu ve özelde çalışan) açık düzenlediğimiz yarışmaya katılanlara; anıların kitaplaştırılmasında emeği geçenlere teşekkür ediyor; kitabın, tüm Sağlık ve Sosyal Hizmet çalışanlarımıza, ilgililerimize ve kamuoyumuza hayırlara vesile olmasını temenni ediyorum. Selam ve dua ile... Abdülaziz ASLAN Genel Başkan Yardımcısı (Eğitim ve Sosyal İşler) 15
16 16 Bir İnci
17 Sağlık-Sen Geleneksel Anı Yarışması 2012 Yılı Birincisi Bir İnci Tahir HAYTA / DENİZLİ Anılar Evet anılar Yaratan ın, yaratılmışların en şereflisi olan bizlere bahşettiği hafıza kavramının içini dolduran acı-tatlı anılar. Acaba sağlık personeli olup da başından fedakârlık isteyen olay geçmeyen var mıdır? Sanmam. Varsa da, muhtemelen işin çok başındadır, yani mesleki hafıza kaydı henüz boştur. Zira mesleğe başladığımdan bu yana o kadar çok şey yaşadım, öylesi olaylara şahit oldum ki Galiba hangisini yazsam diğerleri, Ben onun kadar kayda değer değil miyim? diye bana küsecek.. Bu nedenle, en iyisi onların da birkaçına işaret etmek. Ayrıntısına girmeden, yaşanmışlığını belgelemek Böylece, zaman, mekan ve olayları kavramada kolaylık sağlar, mukayese imkanı verir. Aslında yarışmanın ismi anı değil de acı olsaydı herhalde babamı yazardım. Ancak acıların dile getirilmesi sanki o acının mahremiyetine zarar verecek gibi geliyor. Dile getirmekten çekiniyor, kaleme dolamaktan imtina ediyorsunuz. Belki de Seneca nın hafif acılar konuşabilir ama derin acılar dilsizdir sözünün gereğini yerine getiriyorsunuz, farkında olmadan. İlkler önemlidir, tesirleri derindir, kalıcıdır. Benim de ilk görev yerim 17
18 Ardahan. 112 Acil de çalışıyorum. Dört yıl kendisinden uzak durduğum, ne yazık ki, o zamanlar yeniden elimden düşürmediğim zehri ve çayımı beraber içime çekiyorum. Baharın gelmesiyle eriyen karlar ve içinden kıvrım kıvrım Kura Nehri nin geçtiği ve taşkının adeta bir denize çevirdiği kocaman ovayı seyrediyorum. O etkileyici manzaraya bakıp iç çekerken, Erzurum a hasta sevki var, durumu da kritik haberini alıyoruz. Uzman hekim: Yolda ex olursa geri dönersin tavsiyesinde bulunuyor. Personel sıkıntısı nedeniyle yalnız çıktığım ambulans yolculuğunda, hasta beklendiği gibi yolda vefat ediyor. Ancak hemen geri dönmek yerine, şoförden, henüz içinden yeni geçtiğimiz ilçenin hastanesine yönlenmesini istiyorum. Bu arada, bir elimle aracın tavanındaki demirlere tutunup, bir elimle son bir umutla kalp masajı yapıyorum. Solunum desteğini de hastanın oğluna yaptırıyorum. Sonucu değiştirme adına canhıraş gayret ediyoruz. Olmuyor. Şartlar farklı olsa, sonuç farklı olur muydu? Bilemiyorum. Bildiğim, her hal ve şart altında, siz, sizden bekleneni yapacaksınız. Galiba biz de onu yaptık. Ne zaman Doğu nun zor şartları dense burnumun direğini sızlatan hatıralar hafızama üşüşür. Onlardan biri de budur. Uzun süre dost meclislerinde konuyu paylaşmışımdır. Ancak hayat ilginç tecellilerle dolu. Zira yıllar sonra bu olayın benzerini Kütahya Evliya Çelebi Devlet Hastanesi nde yaşadım. Üstelik bu defa hayata dönmesi için çaba verdiğim kişi bizzat kendi babamdı. Kaderde, beni hayata kazandıran babamı hayatta tutabilmek için kalp masajı yapmakta varmış. Zaman-mekân farklı, konu aynı Doğum ve ölüm Hayatın en temel iki gerçeği. Babamı kaybettiğim aynı hastanede, oğlumun dünyaya gelişi Evet, iki Ahmet. Bir doğum, bir ölüm. Ve bu defa mekân aynı, zamanlar farklı. 18
19 * Yine Ardahan da, yaylada doğum ihbarı alıyoruz. Bu konuda herhangi bir tecrübem yok. Durumu acil doktoruna da iletiyorum. Ancak iş başa düşüyor. Hekim: 10 cm. yukarıdan, 10 cm. aşağıdan klemple, sonra da ortadan kes diyerek, bir cümlede özetliyor işi. Ambulansın çıkamadığı yerlerde, yola yaya olarak devam etmek zorunda kalıyoruz. Mecburi yürüyüş esnasında, bir yandan yukarıya doğru tırmanırken, bir yandan da çevreyi temaşa imkanı buluyoruz. Ancak biz, çevremizden ziyade direkt ilgilisi olmadığımız bir konuda, bir an önce sonuca ulaşmanın ve rahatlamanın derdindeyiz. Zaten dönüşte, giderken, kafamda volkanik bir oluşum şeklinde yer eden kayaların, aslında kaya değil yayladaki inekler olduğunu fark ediyorum. Güçlükle de olsa olay mahalline intikal ediyoruz. Erkekler, dışarıdan, Sağlıkçıya ayıp yohdur diye beni içeriye iteklerken, kadınlar: Er kişi girmesin diye mani olup beni içeri almıyorlar. Neyse ki, biz bu ikilemi yaşarken sağ salim doğum gerçekleşiyor. Çözümü doğumu yaptıran nineye ki kendisine alaylı ebe demek gerekecekuzaktan lojistik deste sağlamakta buluyoruz. Kendisine klempi verip, acil hekiminin tarifini kendisine iletiyorum. Göbek kordonunu iple bağlamaya çalışması gibi sıkıntıları saymazsak, alaylı ebe, kendi görgüsüne, ikinci el bilgiyi de ilave ederek doğumu yaptırıyor. Ardahan bu İmkan ve şartlar böyle * Ardahan da, kış şartlarında hasta naklinin tek yolu, atlı kızaklar, o da olmadı nöbetleşe hastayı sırtlamak. Yine bir keresinde, ambulansın giremediği karlı arazinin yol ile birleştiği yere kadar köylüler hastayı atlı kızakla getiriyor. Oradan ambulansa aktarılan doğum vakası naklediliyor. Daha doğrusu nakle çalışılıyor. Ambu- 19
20 20 lansa polis aracı da eskortluk ediyor. Ancak polis aracı vadiden aşağı uçuyor. Bir polis memurunun beli kırılıyor. Peşinden aynı olayda, ambulans da kaza yapıyor. Ambulanstan fırlayan sedye, sedyede bir ceset Buna rağmen, bir arkadaşımız, vakayı kurtarma umuduyla cesedi kucaklıyor. Olayın kahramanı Çorumlu Bayram. Adını ve diğerkamlığını ifade ile yetiniyorum. * Görev gereği farklı yerlerde görev yaptım. Ardahan, Kocaeli, Kütahya ve en son memleketim Denizli... Komik, ilginç, tehlikeli, korkutucu vs. ama kısaca acısıyla tatlısıyla birçok hatıra, yaşanmışlık Ancak tema fedakârlık olunca, illa ki şöyle bir Doğu ya uzanmak gerekiyor. Böyle uzun sayılabilecek bir girizgâhtan sonra, işte soğuk, işte imkânsızlıklar, işte azim, işte kurtuluş, işte hüzün ve işte doğruyu buluş. *** Güneşin üşüdüğü yer derlerdi oralara. Hakikaten üşürmüş belki de güneş. Nereden biliyorsun derseniz; hastane ile evim arası ikiyüz metrelik mesafeyi gidene kadar, nefesimin içinde barındırdığı buharın, paltomun yakalarında buz tanelerine dönüşmesine ilk şahit oluşumda inanmıştım güneşin üşüdüğüne. Kışın dağlarda aç kalan kurtlar şehir merkezine inermiş. Hatta bir defasında mazotu donan kamyon şoförü, depoyu alttan ısıtırken, kurtlar tarafından parçalanmış. Eksi 50 derece olan hava sıcaklıkları, hava durumu nda daha sıcak gösterilirmiş. Artık niyeyse! Algı böyle. Rivayet de çok. Bakacağız, yaşayıp göreceğiz yılının Ocak ayı. Yani kışın sırtı. İlk görev yerim Ardahan. Her yer bembeyaz. İlk zamanlar, kış gününde güneş gözlüğü takanlar dikkatimi çekmişti. Önceleri içimden ayıpsadığım bu insanlar ile sonraları helalleşmem gerekecekti. Aşırı beyaz gözleri ancak bu derece rahatsız edebilirmiş.
21 Memuriyette ilk çalışma yeri, ilk maaş, ilk Doğu ya geliş vs. Birçok sağlık çalışanıyla benzer hislerle görevime başladım. Çoğunluğu Batı dan gelmiş bizler için neredeyse her şey yabancı. Yanlış hatırlamıyorsam, Sivas civarlarında çatılardaki kiremitler yerini teneke örtülere bırakıyordu. Hatta bazı arkadaşlarım Erzurum sınırlarındaki otobüs molasında (kendisi de daha sonraları o soğuklarda çok keyifle içtiği) çayı içmemişti. Sebep: kıtlama içmek için parçalanan şekerleri dişlenmiş sanması. Doğu ya ilk gidişimde Kars otobüsünde, Ardahan lı bir ağabey; Buralardan giderken belki de ağlayacaksın demişti. 3 yıl çalıştıktan sonra eğitim durumundan, Ardahan dan Kocaeli ye tayin oldum ve o ağabeyin haklı olduğunu, ancak o zaman anladım. Gittik, öğrendik, çalıştık, 112 yi kurduk. Ancak ne meşakkatlerle Aramızda, lisedeyken adam akıllı ambulans görenimiz yok. Görsek bile teori ile pratik, tatbikat ile gerçek bir değil. Galiba hiçbir şey hayatın kendisi kadar öğretici olamıyor. Acil müdahale birincil görevimiz değil, ancak ilk görev yerimiz olan Ardahan Devlet Hastanesi nde ikiz görevimizden biri olarak üstlenmek zorunda kalmışız. 112 yi arayanlara ne sorulur? Hasta nasıl yönlendirilir? Pek çoğumuz, enjeksiyon ve pansuman harici başka müdahale bilmiyoruz. Dahası 112 vaka formu bile yok. Trabzonlu bir arkadaşın memleketindeki 112 den getirdiği bir vaka formu Trabzon kısmı kapatılarak fotokopi ile çoğaltılarak kullanılıyor. Gerisini varın siz düşünün. Peki, nasıl oluyor da öğrenme ve çalışma isteği bu kadar yoğun olabiliyor? İşte onun izahı yok, aslında izahı da gerekmiyor. Nöbetçi olsun olmasın hemen tüm arkadaşlar, geceleri ya hastane acilinde ya da hastanenin girişinde bize verilen (adeta evimiz gibi olmuş) küçük 112 odasında. Bir trafik kazası, bir yaralama, bir düşme gelse herkes sıraya diziliyor ve dikiş atmak için sıranın kendisine gelmesini bekliyor. Bazen de, benim gibi, geceleri rüyasında sanki elinde telefon varmış gibi alo 112, buyurun, 112 alo diye sayıklayanlar var. İster kendinizi kaptırmanın, adanmışlığın gereği sayın, isterseniz üzülün. Zira işin ucunda sarakaya alınmak da var. Bu 21
22 kısmı neyse de, telefon sapıkları, bir gün gerçekten ihtiyaç duyduklarında, ne düşünecek, muhataplarının yüzüne nasıl bakacaklar? İşte onu merak ediyorum. Ne diyelim, Allah sizi de affetsin, beraberinde ıslah etsin Yine soğuk bir gece. Sağlık memuru olarak; ya Burdurlu Süleyman (Sülo) ya da Artvin-Şavşatlı Zafer (Şavşatlı) nöbetçi. Şoför olarak da Ardahan ın eski adı Zarzep olan Sulakyurt köyünden Zafer ağabey var. Bir telefon Ardahan-Artvin arasındaki Sahara geçidinde çığ düşmesi sonucu trafik kazası olduğunu ihbar ediyor. Hadi bakalım. Dedik ya, bırakınız işten kaytarmayı, üzerimize ilave iş almak için yarışıyoruz. Her bir arkadaşımız, öğrenme, insanlara yardımcı olma iştiyakıyla dolu. Çok zor bir vaka olacağını da tahmin ettiğimizden, nöbetçi olan-olmayan dört kişi ambulansa bindik. Tabi bu arada, o zamanlar, ekipte doktor olmadığını not etmem lazım. Şoför arkadaşlar bazen şakayla karışık, Sizin oraların şoförleri buralarda yapamaz diye takılırlardı. Haksız da sayılmazlardı. Çünkü Haziran ayında kar yağdığına şahit olduğum memlekette, çoğu zaman yol dediğiniz buz pistinden ibaretti. Şoför dediğin de en nihayet aracıyla buz pateni yapan kişiden farksızdı. Söz konusu olan işte böylesi bir yolculuk. Şehir içi nispeten iyi. Lakin dağa sarmaya başladığınızda durumun vahameti kendini hemen belli ediyor. Ufka bakanlar, önlerindeki tehlikeleri fark edemezler. Hedefi, amacı olanlar da birçok tehlikeye, tehdide aldırmazlar. Her ne kadar tedirginlik yaşasak da, hepimiz hedefe kilitlenmişiz, amacımız bir an önce bizden yardım bekleyen insanlara ulaşmak. Olumsuzlukların üzerimizdeki negatif etkisini azaltan da bu olmalı. Sahara geçidi ile aramızda uzun, zorlu bir yokuş var. Zifiri karanlık basmış, tipi alabildiğine şiddetini artırmış, ambulansın on metre önü zor görünüyor. Zincir takılı olması halinde çok geç ulaşacağımızı bildiğimizden, her zamanki gibi zincirsiz, ancak lastikler kayarak ilerliyoruz. Neyse ki, sağ salim olay yerine ulaştık. Oranın yerlisi olanlar neyse ama yabancısı olan Sülo ile benim için belirsizlik, dolayısıyla heyecan galiba bir kat daha fazla. 22
23 Bu duygularla bir müddet daha ilerledikten sonra nihayet bir ışık görüyoruz. Yaklaşıyoruz ve işte ürkütücü manzara karşımızda. Dağı yatay olarak bölen bir yol, yolun yukarısı karla kaplı bir dağ, aşağısı derin bir yar. Yukardan düşen çığ, yoldan geçen kamyoneti de önüne katarak vadiye doğru sürüklemiş. Bir yaralı kendi kendine yukarı çıkmayı başarmış. Ancak belli ki kendi kurtulsa da aklı aşağıda, geride kalanlarda. Muhtemelen tekrar inmek istemiş ama inememiş. Birkaç köylü, traktörü ile yardıma gelmiş ama onlar da yardım edecekleri birisini göremiyorlar. Biraz olayın şaşkınlığı, biraz korkusu içindeler. Zira ortalık zifiri karanlık, vadide yardım bekleyenler var. Köylüler henüz aşağıya inmeye teşebbüs bile etmemişler. Tertibatsız ve kararsızlar. Vakaya ansızın yakalanmanın da etkisiyle, yazlık pantolon ve ayakkabılarımla geldiğimden, daha işin başında soğuğa yenik düşme riski taşıyorum. Ambulansa ait projektör ile vadiden aşağı bakıyoruz. Gördüklerimiz karşısında tüm arkadaşlarda bir çaresizlik beliriyor. Çünkü kamyonet yüz metre kadar aşağıda zar zor seçiliyor. Yamaç alabildiğine dik, üstelik ara ara kayalıklar var. Buradan değil şimdi, güneşli bir günde bile ancak halat yardımı ile inilebilir. Peki ya bu şartlarda oraya nasıl inilir? İnilirse nasıl çıkılır? Kısa bir sessizlik, peşinden istişare sonucunda tüm arkadaşlarda tam bir kararlılıkla işe koyulduk. Ayakta inmeye çalıştım ancak ne mümkün, neredeyse düşüyordum. Baktım, Zafer ağabey, arkasının üzerine oturmuş ayakları önde kayarak iniyor. Bende aynı yöntemle inmeye başladım. Kendimizi bile şaşırtan cesaret, yerini önce tedirginliğe, peşinden korkuya bırakmaya başladı. Yukarıdan bir köylü tarafından tutulan projektörün kar fırtınasının içinden geçebilen zayıf ışık huzmeleri hariç vadi zifiri karanlık. En ürkütücü olan ise aşağıdan gürül gürül gelen suyun sesi. Öyle ya, nehir ne kadar aşağıda? Acaba nehre düşer miyim? Ayağın bir kaysa, tam manasıyla işin biter, cesedini bile bulamazlar. Biz kazazedeleri bulabilecek miyiz? Bulsak yaşıyorlar mı? Yaşasalar bile nasıl çıkaracağız? Soru çok ama yaşamadan cevabını bulmak da mümkün değil. 23
24 Aşağıda durum kötü. Ayağı bilekten kırık, donmak üzere olan yaşlı bir amca. İleride kar fırtınasının üzerini kısmen kapattığı bir karartı. Ayağı kırık amcayla ilgilenen arkadaşlar bana sesleniyor: Tahir, yaşıyor mu? Önümde sessizce yatanın yüzü kristalleşmiş, üzerine kar örtülmüş, hareketsiz, hayat emaresi vermiyor. Elimi göğsüne koyarak hissetmeye çalışıyorum. Faydası yok. Zaten değil onu, kendi nabzımı tutsam yine fark etmeyecek. Zira ellerimi hissetmiyorum. Diğer arkadaşlardan yardım istiyorum, ama nafile. Amca için artık yapılacak bir şey yok. Sonuç, çaresizlik İş bitti mi? Orada takılıp kalabilir misin? Hayır. Zaten biz de o zamanlar ismini bile duymadığımız triaj olayını uygulamışız. Sadece adını koymadan. Yani ex olan vakaya yapılacak bir şey yok, diğerini kurtarmamız lazım. Her şeye rağmen, ceset için yapılması gereken son bir görev daha bizi bekliyor. İşin en acı veren kısmını yerine getirmek de bana düşüyor. Muhtemelen kamyonetten düşmüş olan bir küreği alıp, cesedin başucuna ayağımla bastırarak zorla çakıyorum; ki biz gittikten sonra gelenler onu bulabilsinler... Zira kar fırtınası öylesine şiddetli ki, birbirimizi görmekte, sesimizi duymakta zorlanıyoruz. Kısa sürede karın cesedin üzerini kaplaması kaçınılmaz ve biz o esnada diğer hastaya müdahale etmek zorundayız. Sıra gelmişti yaralı ve yaşlı diğer amcamıza. Ben kürekle, cesetle uğraşırken diğer arkadaşlar yukarıdan şişme (bot) sedyeyi aşağı attırmışlar. Amcayı sedyeye aldık. Sıra geldi yaralıyla birlikte yukarı çıkmaya. Ben ve Zafer ağabey, bedenen diğerlerine nazaran biraz daha diriyiz. Bu nedenle ikimiz sedyenin önünden, diğerleri arkasından tuttuk. Ne var ki, patinaj yapıyoruz, kayıyoruz, dolayısıyla fazla ilerleyemiyoruz. Aslında yükümüz olmadan da çıkması bir hayli müşkül iken, biz, beraberimizde yaralı olduğu halde tırmanmak zorundayız. 24
25 Hani dağcılar, önce kayalara demir çakar, sonra ona tutunup çıkar ya, aynen onun gibi, hafif ışıkta bile yüzeyi cam gibi parlayan, sertleşmiş kar kütlesine önce yumruk atıp, delik açıyoruz, sonra o delikten tutup, Ya Allah diyerek her defasında adım adım yukarı çıkmaya çalışıyoruz. Çalışıyoruz diyorum, çünkü zorluklar peşimizi bırakmıyor. Şöyle ki; önce Şavşatlı, Allah belim diye bağırmaya başladı. Sonra Sülo nun ayağı kaydı ve çenesini bir kayaya vurdu. Sülo ağır aksak ilerliyor, Şavşatlı nın da beli zaten sakatmış. İşte özveri Yapılacak bir şey yok. Yük iyice bizim üzerimize kalıyor. Zafer ağabey dayanıklı, o memleketin çocuğu, ben ise gençlikten yırtıyorum. Yoksa bende de iş bitmişti. Dedim ya, beton gibi sertleşmiş kar kütlesine yumruk vura vura, soğuk giderek kemiklerimize işlemeye başlamışken, üstüne arkadaşlarımızın peş peşe yaşadığı talihsizlikler ve bu şartlarda dağcılık yapmak zorundayız. Hobi için, spor olsun diye değil, zoraki; bilgiyle-teçhizatla değil, el yordamıyla, anında öğrenip uygulayarak. Aradan yıllar geçse de iki kişinin sesi halâ kulağımda yankılanır. Biri yaralı amcanın iniltiyle karışık duaları, diğeri Zafer ağabey in, Çek la Tahir, çek! deyişi. Zaten sedyeyi sürüklemiyor adeta yukarı doğru çekiyorduk. Hayatımda ikinci bir tecrübesi olmayan tükenmişliği ben orada yaşadım. Güç bitmişti. Genelde mecazen kullanılan bittim kelimesi, demek tam karşılığıyla kendini gösterebiliyormuş. Bir noktadan sonra, amcanın hayır duaları da bizi artık motive etmiyor. Yüce Yaratıcı nın insanlara kaldıramayacağı yük yüklemeyeceğini düşünüp, konuşup, yeni bir gayretle birkaç adım daha atıyoruz. Ancak heyhat, güç yine tükeniyor. Başımızı kaldırıp baktığımızda, yola ulaşmamız için arada belki yirmi, belki otuz metre var. Ancak o mesafe bize dünyanın öbür ucu gibi geliyor. Hasta olmasa bile tek tek çıkmamız imkânsız gibi. Çareler çaresiz. 25