Jacques-Louis David’in “The Death of Socrates” eseri | Resim Biterken
← Leonardo Da Vinci’nin bir anatomi çizimi; “The Major Organs and Vessels”
Diego Rivera’nın “The Eiffel Tower” eseri →
Fransız ressam Jacques-Louis David‘in meşhur eseri “Marat’ın Ölümü” ve “Türbanlı Genç Kadın” adlı eserinden söz etmiştim. Bu yazımda, 1748 doğumlu ressamın 39 yaşındayken resmettiği eseri “The Death of Socrates“ten bahsedeceğim. 129.5 x 196.2 cm ebatlarındaki kanvas üzerine yağlıboyayla tamamlanan resim, Yunan felsefesinin kurucu isimlerinden Sokrates’in nasıl öldüğünü gösteriyor. Hakkında idam kararı çıkartılan filozof, ölümünü kendi eliyle; baldıran otu zehri içerek gerçekleştirdi.
MÖ 470’te doğan Sokrates, Antik Yunan felsefesinin kurucu isimlerinden biridir. 71 yaşındayken, gençleri Tanrı’dan koparmak başta olmak üzere pek çok sebepten yargılanıp idama mahkum edilen Sokrates, MÖ 399’da baldıran otu zehri içerek son nefesini verdi. O esnada yanında Apollodore, Criton ve oğlu Critobule, Hermogene, Epigenes, Eschine, Antisthene, Menexene ve kuzeni Ctesippos ve kimi kaynaklara göre de başöğrencisi Platon vardı. David, resminde söz konusu kişilerden bazılarını çizerken Platon‘u ana figürlerden biri olarak esere yerleştirmiş.
Resmin ana merkezinde bir yatak üzerinde oturan Sokrates görünüyor. Sol ayağını yerdeki kahverengi plaka üzerine koyan Sokrates, sağ bacağını yatağa uzatmış. Sol elini dirseğinden kırarak işaret parmağıyla yukarıyı işaret eden Sokrates, sağ eliyle kendisine uzatılan kadehi almak üzere. Bu kadehte, onu ölüme götürecek olan baldıran otu zehri var. Zehri içinde ölüm uykusuna yatacak olan filozof, sol eliyle yukarıyı gösterirken Tanrı’ya olan saygısı ve ölüme hazır oluşunu anlatmak istiyor. Üzerindeki beyaz kumaş kıyafet, David‘in Sokrates‘i gördüğü biçim; saflığı temsil ediyor.
Gelelim filozofun çevresindeki figürlere. Yatağın yanıbaşında oturan, bize yan profilden görünen siyah saçlı ve uzun sakallı figür, Platon‘dur. Sol kolunu dirsekten kırarak dizine dayayan Platon, sağ elini hocasının dizine koyarak ona destek verdiğini gösteriyor. Platon‘un üzerinde kırmızının açık tonlarında bir kumaş kıyafet var. Biraz sola gittiğimizde, Sokrates’e zehir kadehini uzatan, bize arkası dönük, ayakta duran figürü görürüz. Bu figür, hocasına zehri veriyor, ancak sol eliyle de gözyaşlarını siliyor. Figürün duruşunda o an orada bulunmak istemiyormuş gibi bir hal var. Figürün üzerindeki kıyafetin renginin koyuluğu ve parlaklığı, onun ‘zehri veren kişi‘ oluşuna vurgu yapıyor.
Yatağın ayakucunda ellerini kucağında birleştirerek başını öne eğip oturan yaşlı figür, birazdan ölecek olan Sokrates için yas tutuyor. Adamın üzerindeki griye dönük beyaz kıyafet, onun değerli bir zat olduğunu gösteriyor, zira resimdeki en açık renkli kıyafet Sokrates‘in üzerindeki giysi.
En sağa gidelim. Burada biri yaşlı, dördü genç; beş figür çeşitli şekillerde Sokrates‘in ölecek olmasına üzülmekte. En sağdaki figür, resimde sağ tarafa doğru dönük iki figürden biri. Diğeri ise resmin en solundaki kapının kemerinde duvara dayanarak ağlayan figürdür. Bu figür, heykeltıraş Apollodore‘dir.
Kapının kemerinden ileri gidiyoruz. Bize dönük üç basamaktan sonra sol, yukarı doğru çıkan merdivenler; merdivenlerde de üç erkek figürü görüyoruz. En arkada, bize dönük açık kırmızı tonlarında kıyafet giymiş genç figür, veda eder gibi el sallamakta. Figür, bu hareketiyle Sokrates‘e son kez veda ediyor. Önünde sarı renkli kıyafetiyle yaşlı bir figür ve yanında genç bir figür var. Bu iki adam, yukarı doğru çıkarken Sokrates için ağlamaya devam ediyor.
On üç adet figürün yer aldığı “La Mort de Socrate” adlı tabloya yas havası hakim. Eserde kendine mukayet olan yalnızca iki figür mevcut; biri Sokrates, diğeri Platon. MÖ 399 senesinde ölüm yahut sürgüne mahkum edilen Sokrates’in zehir içerek ölmeyi tercih etmesi, resme ‘stoacı‘ sıfatını kazandırıyor. Eseri New York’taki Modern Sanatlar Müzesi‘nde görebilirsiniz.
Bu yazı Resim içinde yayınlandı ve Jacques Louis David, La Mort de Socrate, resim, Sokratesin Ölümü, The Death of Socrates, Yağlıboya olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.