Türkmenistan Öňki wise-premıer bank pudagy barada Mart 09, 2012
Hepdäniň başynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ıurduň bank pudagynda wezipelere täze ıolbaşçylary bellemek barada permandyr kararlara gol çekdi.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň başlygynyň birinji orunbasary wezipesine Annaoraz Rejepowyň, Türkmenistanyň ösüş döwlet bankynyň başlygy wezipesine Serdar Baıramowyň, “Garagum” halkara aksioner bankynyň başlyklygyna Röwşen Nurıagdyıewiň, “Halkbank” döwlet kommersiıa bankynyň başlyklygyna Çüri Çüriıewiň, “Türkmenbaşy” döwlet kommersiıa bankynyň başlyklygyna Ahmet Gylyçdurdyıewiň bellenendigi habar berildi.
Fewral aıynyň ahyrynda “Türkmenistan “döwlet kommersiıa bankynyň we Türkmenistanyň ösüş döwlet bankynyň başlygy işde goıberen kemçilikleri üçin wezipesinden boşadylypdy. Şonda Berdimuhamedow bank pudagynda käbir ıolbaşçylaryň özüne bildirilen ynamy ödemän, gulluk wezipesini şahsy bähbidi üçin ulanıandyklaryny aıtdy.
Geçen ıylyň iıul aıynda hem Merkezi bankyň jogapkär işgärleri Bäşim Begjanow, Gülnar Gulgeldiıewa, Baıramguly Taňrygulyıew dagy jogapkärli ıagdaıy eıeleıän wezipeli adam bolup deslapdan dilleşmek boıunça uly möçberde gaıtadan para almakda, wezipe ygtyıarlyklaryny hyıanatly peıdalanyp, agyr netijelere getirmekde we bikanun ıol bilen gazanylan pul serişdelerini uly möçberde kanunlaşdyrmakda günäli bilindiler. Olar Türkmenistanyň İokary kazyıeti tarapyndan 15 ıyl azatlykdan mahrum edilipdiler.
Türkmenistanyň bank sistemasynda soňky bäş ıylda nähili özgerişler boldy? Bank sistemasynda nähili näsazlyklar bar? Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaıberdi Garaşsyz Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ilkinji başlygy, türkmen milli pulunyň döredilmeginiň gözbaşynda duranlaryň biri, öňki wise-premıer Hudaıberdi Orazow bilen bu barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Berdimuhamedow häkimiıet başyna geleli bäri Türkmenistanyň bank sistemasynda nähili oňyn özgerişler göze ilıär?
Hudaıberdi Orazow: Dogrudanam, käbir işler edildi bank sistemasynda. Esasy, milli puluň daşary ıurt pullaryna çalşylmasy. Eger-de şol bolmasa, haısy ıurduň puly bolsa–da öz gymmatyny ıitirıär. İurduň halkyna, ykdysadyıetine köp azar ıetıär. Şonuň üçin şol edilen iş gaty gowy boldy. Nyıazowyň döwründe-de kän aıdyldy, kän goıuldy, durmuşa geçirjek bolduk, ıöne bolmandy.
İöne ol döwürde ıurtda eıelik edıän ıerli jenaıat topary bardy, olara milli puluň dollara çalşygy gerek däldi. Soň bolsa özlerine gerek işilerini bitirdiler, Şondan soň Berdimuhamedowyň döwründe milli puly dolanyşyga girizmäge mümkinçilik berdi şolar.
Azatlyk Radiosy: Berdimuhamedow iki sany bankyň başlygyny gulluk wezipesini şahsy bähbitleri üçin ulanmakda aıyplap, wezipesinden boşatdy. Häzirki döwürde döwlet banklarynda, goı, Merkezi bank bolsun ıa kommersiıa banklary bolsun, galplyga nähili ıollar bar?
Hudaıberdi Orazow: Bank sistemasy umumy ykdysadyıetiň bir bölegi bolup durıar. Şonuň üçin, eger-de Türkmenistanda ıa başga bir ıurtda halk hojalygynda Türkmenistanda bar kemçilikler bolup dursa, bank sistemasam şonuň ıaly kemçiliklerden boş bolup bilmeıär. Şol kemçilikleriň bir görnüşem korrupsiıa. Şonuň üçin kim bolubersin, näçe gezek aırybersin, görüp dursuňaz-a, elmydam ıolbaşçylary aıryp durlar, täze adamlary goıup durlar. Sebäbi häzirki dolanyşykda dolanyp dursa, ol hiç wagtam kemçiliksiz bolup bilmeıär. Düıpli kemçiliksiz.
Azatlyk Radiosy: Onda şeıle sorag, Hudaıberdi Orazow, size: türkmen banklarynyň dünıä derejesinde iş alyp barmagy üçin bu sistemada nähili özgerişler geçirilmeli?
Hudaıberdi Orazow: Birinji ıerde, ıurtda halkara düzgün boıunça ıazylan kanunlar bolmaly. Bank sistemasynda-da, halk hojalygyny dolandyryşda-da şol kanunlar hakyky işläp durmaly. Hökümetiň esasy borjy şol kanunlary işletmek. Öz halkynyň öňünde, halkara jemgyıetiniň öňünde şol kanunlaryň işleışine jogap bermek. Ana, şol ıagdaıda ıurt dolanaram, halkam gowy ıaşap başlar.
Azatlyk Radiosy: Häzir Türkmenistanda daşary ıurtlularyň gelip, bank açmak mümkinçiligi nähili?
Hudaıberdi Orazow: Onuň iki tarapy bar. Birinjiden, Türkmenistandaky ıaly diktatura bar ıerinde hiç bir gurama şonuň ıaly zat döretmeıär, şoňa rugsadam bermeıär. Ikinjiden, daşyndan gelenler hakyky bir erkin, halkara düzgüni boıunça işläp bolmaıan ıerde känbir işlejek bolmaıarlar. Diktatura-da şonuň ıaly adamlary işletmejek bolıar, daşyndan gelenlerem şonuň ıaly ıerde işlemejek bolıar. Şonuň üçin iki taraplaıynam bularyňky bolmaıar.