fantom agrilari | Protez Kullanıcıları
Anasayfa » Ampute Sonrası Ne Yapmalıyız » Amputasyon sonrası sizi neler beklemektedir?
Amputasyon sonrası sizi neler beklemektedir?
Ampute Sonrası Ne Yapmalıyız
Amputasyon sonrası güdüğünüz özel bir bandaj ile sarılır. Buradaki amaç operasyon yüzünden oluşan yaranızın çabuk iyileşmesi ve güdüğünüzün giyeceğiniz protez için hazırlanmasıdır.
Operasyon sonrası ilk aşamada üç temel amaç vardır : Çok az veya hiç ağrı ve acınızın olmaması gerekir, güdüğünüz ağırlık taşıyabilmedilir ve güdüğünüzü her yöne hareket ettirebilmelisinizdir.
Tüm bunların gerçekleşebilmesi için doktorunuz veya fizyoterapistinizin size operasyondan hemen sonra birkaç önemli noktayı anlatmış olması gerekir. Yatakta doğru pozisyonda yatarak eklemlerin sertleşmemesi ve kasların kısalmaması sağlanır, ayrıca düzenli nefes alıp verme egzersizleri, hafif hareketler ve mobilite egzersizleri de yararlıdır. Bu önlemler ile protez uygulamasına en kısa zamanda geçilebilir.
Operasyondan hemen sonra, uzun zaman yatamayacak ve yatakta kendi başınıza dönemeyeceksiniz. Bu yüzden, hemşire yardımıyla gün içinde yatak içinde pozisyonunuzu değiştirmeniz gerekecektir. En az acı hissedecek şekilde yatmanız ve uzun süre yatmaktan dolayı oluşacak yaraların önlenmesi için bu pozisyon değişikliği önemlidir. Ek olarak doğru postür mobilitenize kavuşmak için gereklidir.
Güdükteki yaranın iyileşmesi
Anesteziden uyandığınızda, bacağınızı bandajlanmış ve ucundan küçük bir hortum sarkar şekilde bulacaksınız. Bu hortum operasyonda iltihap ve kanın yaradan akması için takılmıştır. Bu drenaj, iyileşme sürecinde yaranızdan çıkarılacaktır.
Genellikle amputasyon yarası 3 – 4 hafta içinde kapanıp bir yara izi haline gelecektir. Ancak dışarıdan ne kadar iyileşmiş görünse de içeriden yaranın tamamen iyileşmesi daha uzun sürecektir. Bu süre genelde bir buçuk senedir.
Bu süre içinde yaralı dokunun yumuşak ve esnek kalabilmesi ve aynı zamanda yük taşıyabilir duruma gelmesi için yoğun bakım (kompresyon terapisi ve kremler) çok önemlidir. Yukarıda bahsi geçen doku özellikleri protez giymek için gereklidir.
Güdüğün ilk kompresyonu
Operasyondan sonra, güdük dokusu normal olarak şişer. Bu şişme (ödem) operasyona gösterilen normal bir reaksiyondur. Bir hafta sonra genellikle bu şiş iner.
Operasyondan kısa bir süre sonra, elastik bandajlar, kompresyon çorapları ve diğer enstrümanlar yardımıyla güdüğünüz üzerinde geniş bir bölgeye basınç uygulanır. Bu terapinin amacı, güdüğün şişliğinin indirilmesi ve daha sonra protez uygulaması için güdüğü en iyi hale getirmektir. Güdüğün fazla şişmesi yaranın iyileşmesini ve güdüğün protez uygulaması için son halini almasını uzatacağı için bu terapi önemlidir. Ek olarak, kompresyon güdükteki dolaşımın da düzgün olmasına yardım edecektir. Bu da acı ve ağrının azaltılması ve yaranın iyileşmesini sağlar.
Ne tip bir güdük bakımının sizin için uygun olduğu – elastik bandajlar, bandaj, kompresyon çorapları veya silikon liner – cerrahi müdahale tekniği, amputasyon seviyesi, yaranın durumu ve sizi tedavi eden takımın tecrübelerine bağlıdır. Sizin için en uygun metod seçilir.
Sonraki tedavi aşamalarına geçebilmeniz için, gövde, kol ve bacak kaslarınızı güçlendirmeniz için egzersiz yapmanız tavsiye edilir. İyileşmenizi destekleyecek ve güdüğünüzün yakınındaki eklemleri güçlendirecek egzersizleri fizyoterapistinize danışarak öğrenebilirsiniz. Egzersizler hafif ağırlıklar veya tera-bandlarla yatarak veya ayakta ve oturarak yapılabilir. Egzersizlerde güdüğünüzü de çalıştırmanız gerekir.
Bu egzersizler kaslarınızın ve dokunuzun sertleşmesini önler. Egzersizler sayesinde ampute ayağınızla alışkın olmadığınız hareketlere de başlamış olacaksınız. Fizyoterapistiniz size egzersizlerin nasıl yapılacağını gösterdiği gibi doğru yapıp yapmadığınıza da bakacaktır. Doğru egzersizleri doğru sıralamayla size gösterecektir.
Artık mobilite eğitiminize başlayabilirsiniz. İlk olarak, muhtemelen yatakta kendi kendinize doğrulup tekerlekli sandalyeye geçmek sizin için zor olacaktır. Ama biraz çalışmayla bunu rahatça yapabileceksiniz. Fizyoterapistiniz bu konuda da size ayrıntılı açıklamalar yapacaktır. Askılar ve tutacaklar da yatağınızda kullanmanız için bulunacaktır. Ancak alışkın olduğunuz denge unsurunuz bir tarafınız ampute olduğu için artık eskisi gibi olmayacağından ilk anda denge probleminiz oluşacaktır. Bacak amputasyonu sonrası bir yürütücü veya yürümeye yardımcı olan cihazlar dengenizi sağlamanızda size yardımcı olacaktır.
Erken protez uygulaması
Bazı durumlarda, ilk proteziniz, amputasyondan kısa bir süre sonra uygulanabilir. Bu uygulama ile güdüğünüze yük bindirilerek ilk yürüme egzersizleri başlayabilir. Bu tarz bir uygulama genelde amputasyondan 10 gün sonra yapılır. Ancak bu uygulama türü her amputasyon için uygun değildir. Doktorunuz, fizyoterapistiniz veya protez teknikeri bu seçeneğe karar verirler. Eğer bu erken uygulama sizin için uygunsa birkaç hafta içinde sizin için yeni bir protez yapılacaktır. Bu geçici protezin uygulaması protez teknikeriniz tarafından yapılır ve ilk yürüme ve ayakta durma egzersizleri için uygundur.
perasyon sonrası güdükteki doku genellikle şişer. Bu şişme (ödem) operasyona verilen normal bir reaksiyondur. Geniş bir alana basınç uygulanarak bu şişlik azaltılabilir.
Geniş bir yüzeye güdük üzerinde uygulanan basınç yardımıyla güdük şişi azaltılabilir ve güdük gelecekte yapılacak protez uygulaması için forma sokulmuş olur. Güdük kompresyonu protez uygulamanıza bir an önce başlanmasını ve protezinin daha rahat şekillendirilmesini sağlar. Ek olarak, güdükteki dolaşımı rahatlatır. Bu da acının azalmasını sağladığı gibi yaranın daha çabuk iyileşmesini sağlar.
Kompresyon terapisi için çeşitli teknikler kullanılır: Güdük elastik bir bandajla sarılır, veya kompresyon çorapları, prefabrike silikon bandajları, silikon liner giyilebilir.
Kompresyon bandajları özel bir sargı tekniği kullanılarak yara bandajı veya güdük alçısı çıkarıldıktan sonra uygulanır. Operasyondan sonra ilk birkaç gün ve hafta güdüğünüz terapistiniz veya hemşireler tarafından bandajlanır. Elastik bandajlar kullanılarak yapılan bu detaylı ve özenli kompresyon güdüğünüze ve amputasyon seviyenize uygun olarak kişiselleştirilebilir.
Bandaj, güdüğün durumunun kontrol edilebilmesi için sıkça çıkartılabilir. İlk zamanlarda güdüğün çok sıkı veya çok gevşek sarılıp sarılmadığını görmek için yarım saatte bir çıkarılırken daha sonrasında birkaç saatte bir, mesela geçici protez giyilip çıkartılırken yapılabilir.
Daha sonrasında hemşire ve doktorlar kompresyon bandajını nasıl uygulayacağınızı size göstereceklerdir. Yanlış bir uygulama sonucu güdüğün tekrar şişmemesi için bu işlemin detaylıca anlatılmasını isteyiniz. Bandajları tutturmak için metal ataşlar yerine bant kullanınız.
Bandajları iyice temizlemeniz de önemlidir. Bandajlar teri emdiğinden günlük olarak hafif bir deterjan ya da sabunla yıkanmaları gerekir. Sonrasında bir havlunun içinde suyun emilmesi için tutabilirsiniz. Bandajları kurumaları için asmak yerine seriniz. Ancak bu şekilde elastikiyetlerini korumuş olursunuz.
Bandajları güdüğünüz tamamen iyileşinceye kadar takmanız gerekir. Güdük iyileştikten sonra, ancak doktor, protez teknikeri veya fizyoterapistiniz de onay verirse, bir gece bandajsız yatın. Ancak ertesi sabah güdüğünüz çok şişerse kompresyon tedavisine devam etmeniz gerekir.