Edebiyat nedir? Edebi eser, uygarlık ve medeniyet, kültür ve medeniyet
Bir milletin, tarih boyunca elde etmiş olduğu maddi ve manevi değerlerin tümüne “kültür” denir. Kültür; bir milletin hayat tarzını ifade ederken, tarih sahnesine çıkışından günümüze kadar elde ettiği birikimlerden oluşur. Bu birikimler maddi anlamda, binalar, çarşılar, evler, camiler, okullar, cadde ve sokaklar, parklar, bahçelerdir. Manevi hayatta ise ibadetler, arkadaşlıklar, komşuluk ilişkileri, misafir karşılama ve uğurlamaları, ikramlar, beklemeler, anne-baba-evlat ilişkileri, sanat, edebiyat anlayışları kısaca hayatta ortaya çıkan tüm olaylardır.
“Kültür” Latince kökenli bir kelime olup dilimize Fransızcadan girmiştir. Türkiye’de kültür ile uygarlık kavramlarını kesin olarak ayıran ve kültüre ulusal bir içerik kazandırmaya çalışan kişilerin başında Ziya Gökalp gelmektedir. Türkçedeki uygarlık sözcüğü Atatürk’ün öncülük ettiği dil devrimi yıllarında dile yeniden kazandırılmıştır. Onun yaygınlık kazanmasına kadar geçen dönemde Türkçede “medeniyet” terimi kullanılıyordu. Arapça olan “medeniyet”, kentte oturanların yaşam biçimlerini ve düzeyini belirten bir sözcüktür. Türkçede “kültür” sözcüğüne ise “ekin” karşılığı bulunmuştur.
“Medeniyet”, insanlığın çalışarak ortaya koyduğu teknik eserlerin bütününden ibarettir. “Kültür” ise, bir toplumun kendi tarihi içinde meydana getirdiği değer hükümlerinin bütünüdür. Bunlar bilim, sanat, ahlak ve dine ait değerlerdir. Medeniyet, bir kültürü yaratan düzendir. Bu durumda kültür ve medeniyet kavramlarını birbirinden ayırdıktan sonra kültürün oluşumuna etken olan değerler, durumlar önem kazanır.
Arı ve karınca gibi böcek türleri toplu yaşarlar; fakat kültür yaratamazlar. Kültür, insan toplumunun ürünüdür. Her toplumun kendi kültürü vardır ve kültürün yükselmesi, ilerlemesi ve gelişmesi medeniyetin doğuşunu sağlar. Bir toplumun kültürün; o toplumun “dil, yazı, tarih, din, töre, edebiyat ve sanat birliği”nin toplamı belirler. Bir toplumun benliğini oluşturan bu ortak değerler, o toplumun diğer toplumların kimliklerinden nasıl ve nerede ayrıldığını belgeler.
Kültürün gelişim sürecinde önce sözlü kültür doğmuş, daha sonra yazılı kültür oluşmuştur. Bugün hem yazılı kültür hem de sözlü kültür, gelişimine devam etmektedir. “Sözlü kültür”de yazar yoktur, bunlar anonimdir, doğaldır, metinsizdir, ezbere dayalıdır, çeşitlenebilir; sürekli akış, dolaşım ve dolayısı ile değişim içindedir. Bu kültürde çözümleme ve inceleme yoktur. “Yazılı kültür” ise yazılıdır, metne bağlıdır, okuru değişse bile metin değişmez, üreten yalnızdır, anlatıya istenen sıklıkta dönülebilir, çözümleme ve inceleme yapılabilir.
“Kültür tarihi” belirli dönemlerin, ülkelerin ya da toplulukların düşünsel ve kültürel özelliklerini inceleyen bilim dalıdır. “Kültür tarihi” kavramı altında daha çok, sosyolojik açıdan aile, dil, gelenekler, din, sanat ve bilim alanlarında çalışmalar yapılır. Bu nedenle “kültür tarihi”, diğer bilim alanlarından farklı olarak “günlük kaynaklar”dan da yararlanır. “Kültür tarihçileri”, insanoğlunun hayatta kalma ve varlığını sürdürme savaşındaki başarısını, kültürel bir varlık oluşuna, yani yaşayarak öğrendiklerini kültüründe saklayıp yeni kuşaklara aktarma yeteneğine bağlı görürler.