Öğrenilmiş Çaresizlik - Pasif Depresyon
Güç ve kontrol ilişkisi eylemlerimizde son derece önemli rol oynarlar. Çoğu insan, birçok zaman, geçmişte başardıkları şeyler sayesinde yeni karşılaştıkları durumlarla başa çıkabilme güçlerinin ve potansiyellerinin olduğuna inanırlar. Eğer bu güç ve kontrol bilinci eksikse, isteksizlik ve güçsüzlük duyguları ağır basar. Şayet memnun olmadığınız bir işte çakılı kalmış hissediyorsanız ve yeni bir iş bulma konusunda yetersizseniz veya yeni beceriler elde edemeyeceğinizi düşünüyorsanız, değişim için yeterli çabayı göstermeniz imkansızdır. Veya size zarar veren bir ilişkideki kişiye çok bağlıysanız ve ilişkiyi düzeltme ya da bitirme konusunda güçlük çekiyorsanız, çektiğiniz acıya katlanmaya devam edebilirsiniz.
Davranışçı psikolojinin en önemli isimlerinden Martin Seligman, güç ve kontrol hakkındaki algılarımızın tecrübe ile kazanıldığını öne sürüyor. Seligman’a göre insanın bazı yaşam olaylarını kontrol etme çabalarının sürekli olarak hüsrana uğraması, o insanın kontrol için verdiği çabalardan tamamen vazgeçmesine yol açar. Eğer bu başarısızlıklar yoğun sıklıkta tekrarlanırlarsa, kişi bunları genelleyip kontrol kaybına boyun eğer. Bunun sonucunda doğan ruh haline, Seligman edilgen/pasif depresyon veya öğrenilmiş çaresizlik ismini vermiştir.
Bu konu üzerine yaptıkları deneylerde Martin Seligman ve Steven Maier, ilginç sonuçlar elde etmişlerdir. Denek köpekler ne kaçabilecekleri ne de kontrol altına alabilecekleri elektroşoka maruz bırakılmışlardır. Uzun süre kaçışı olmayan elektroşoka maruz kalan köpeklere son raddede kaçış yolunun açılıp, kolay bir şekilde kaçabilecekleri bir imkan tanınmasına rağmen, denekler bunu gerçekleştirmemişlerdir. Normal şartlar altında, bir diğer grup köpek zıplayarak elektroşoktan kaçabilecekleri bir kutuya koyulmuşlardır ve bu köpekler elektroşoktan kaçmayı öğrenmişlerdir. Fakat bir önceki kaçış yolu olmayan grup aynı kutuya konulduğunda, ellerinde zıplayarak elektroşoktan kurtulma imkanları olmasına rağmen, bunu öğrenememiş ve gerçekleştirememişlerdir.
Seligman bunu yorumlarken, önceki tecrübeye dayalı öğrenilmiş çaresizlik terimini kullanmıştır. Yani köpekler yeni yerleştirildikleri kutularda elektroşoktan kaçma ihtimalleri çok kolay -sadece zıplayarak- olmasına rağmen, geçmiş tecrübelerinden dolayı bunu öğrenememiş, deneme girişiminde dahi bulunmamışlardır. Kısacası savunmasız ve çaresiz olmayı benimsemişlerdir.
Konumuza dönecek olursak, insanlar kontrol eksikliklerinin, geçici değil de kalıcı olacaklarına inanırlarsa ve bunu çevresel değil de içsel faktörlere, yani kişisel özelliklerine bağlarlarsa, depresyona yakalanma ihtimalleri o derece çoğalır. Bütün bu araştırmaların ışığında rahatlıkla söyleyebiliriz ki, bu konuların ne kadar bilincinde olursak, zor durumlarla başa çıkma yeteneğimiz de o derece artış gösterir.
Ετικέτες: Batı Trakya, Psikoloji, Pasif Depresyon