İlahiyatlardan hareketle (4)...
Dini bilginin ve bilimsel bilginin hayata geçirilebilmesinin imkanı ve bilginin güncellenmesi ile ilgili örnek vereceğimizden bahsetmiştik...
Bu konuyla ilgili çok sık verdiğim ve hatta yıllar önce yine bir gazete makalesi olarak kaleme aldığım bir örneği tekrarlamak isterim:
Fizik dersinin pek çok öğrenci için anlamının formül ezberlemek ve "sınav"da hangi soruların çıkabileceğini tahmin ederek ona göre çalışmak olduğunu söylersem bana hak verir misiniz?
Ne yazık ki aşağı yukarı böyle...
Halbuki fizik ilmi aynı zamanda hayata dair bir bakış açısı da kazandırır.
Mesela determinizmi ele alalım:
Ne der determinizm?
Çok kabaca ifade edecek olursak "aynı sebepler, aynı şartlar altında, aynı sonuçları doğurur" ilkesini ortaya koyar, değil mi?
Peki bu bilgi sosyal hayat için ne ifade eder?
Mesela, siz bir sınavı geçmek için çalışmazsanız sınavdan başarısız olmanız beklenen bir sonuçtur.
Veya "ne ekersen onu biçersin"i de düşünebilirsiniz.
Pek,i aynı bilgi bir Müslüman için dini manada neyi ifade eder?
"Sünnetullah"ı ifade eder.
Yani Cenab-ı Hak her şeyi bir kaide ve nizam üzerine, yaratmıştır.
Ve bu kaide ve nizamda bir bozulma ve değişiklik göremezsiniz.
O nedenle evrendeki her şeyin tabi olduğu sebepler ve sonuçlar zincirini gözetmek durumundasınız.
Ve neticeye ulaşmak için önce üzerinize düşeni yapmalısınız.
İmkanınız varken gereğini yapmadan neticeyi Allah'tan beklemek bu nedenle İslam'a göre "sünnetullaha" muhalefet etmek anlamına gelir.
Gelelim günümüz fizik alanının geldiği son noktalardan biri olan "kuantum"a.
Kuantum fiziği çok derin bir alan elbette.
Ancak biz konumuz itibariyle çok genelleştirerek temel mantığında yer alan bir kaideye işaret edeceğiz.
Bu kaideye göre "aynı sebepler, aynı şartlar altında aynı sonuçları doğurur", ancak hiç beklenmeyen bir "ihtimal" bu sonucu değiştirebilir."
Buna kısaca "kelebek etkisi" deniliyor.
Yani siz tüm sebepleri ve şartları hazırlayıp "kesin" sonuca ulaşmayı bekleyebilirsiniz. Ancak hiç ummadığınız bir durum sizin beklediğiniz sonucu değiştirebilir.
Ya da tersini düşünürsek, siz bütün sebep ve şartları göz önüne alarak sonuçtan "ümitsiz" olabilir ve "bittim" diyebilirsiniz.
Ancak hiç beklemediğiniz bir ihtimal sizin ümitsizliğinizin ümide dönmesine sebep olabilir.
İşte tam da bu noktada İslam'da yer alan bir kaide akla geliyor ki aslında çoğu zaman "kaderci" bir yaklaşım gibi algılanarak bu kavramı kullananlar eleştirilir:
Kuantumun ortaya koyduğu ihtimaliyet ilkesi aynı zamanda "inşaallah"ta kendini buluyor.
Ve hatta Cenab-ı Hak Hz. Peygamber'i bu doğrultuda uyarıyor ve bir işi yapacağı zaman "inşaallah" demesini buyuruyor (Kehf, 24).
Zira her ne kadar sebepler ve şartlar hazırlansa da sonucu değiştirecek ihtimaller her zaman söz konusu olabilir.
Bu insanın sonuca ulaşmak adına hem kendinden çok emin hem de ümitsiz olmasının önünde bir engeldir.
İşte size fiziğin ve dinin hayatı anlamlandırmada Allah'ın ayetleri olarak nasıl bir araya gelebildiklerine dair benim görebildiğim sadece bir-iki örnek.
Şimdi hayata böyle bütüncül bakarak alınan her bilginin hayata aktarılmaya çalışılması mı insanı sağlıklı bakış açısına götürür, yoksa öğrendiklerini hayata geçirmeden sadece ezberlemek mi...
Ben ilahiyatların ilkini amaçlaması gerektiğini düşünenlerdenim...
Hata yapma "ihtimaline" rağmen...
Aksi halde alınan bilginin "faydalı ilim" olması nasıl mümkün olur?
Tasavvuf ve Türkiye30 Mayıs 2016 Pazartesi 17:45