Sinir Bilime Göre Hafıza Nasıl Geliştirilir? | hangisi en iyi?
İnsanlar bazı şeyleri hatırlar ya da bazı şeyleri unutur. Yapılan bilimsel deneylerde hatırlanan şeylerin ya ön plana çok çıktığı ve kolayca var olduğu ya da var olan bilgi tabanıyla kolayca bütünleştiği tespit edilmiştir. Yani bir konuyu normal derecede bilirseniz ve o konu üzerinde bir kısım araştırmalar yaparsanız bilginizin çok daha iyi olduğunu tabi ki fark edeceksiniz. Öğrenme ve Hafızanın Bilişsel Psikolojisine odaklanan Araştırmacı Dartmout College’ye göre “İlk kez nükleer fizik öğrenmeye çalışan ortalama görevli, muhtemelen bu bilgiyi elde etmeyi çok zor bulacaktır. Bunun olması gayet normaldir. Çünkü beyninde bu yeni bilgiyi bağlamak için mevcut bir bilginin bulunmaması muhtemeldir” dedi. Aşağıda sinir bilim uzmanlarının yeni yaptığı çalışmada hafızanın nasıl geliştiğini bu sayede Alzheimer hastalığı, bunama ve kısa süreli hafıza eksikliğine bir alternatif olabileceğini göstermektedir. Gelin şimdi Hafıza geliştirme tekniklerine bir göz atalım.
Düzenli olarak yürüyüş yapmanın, koşmanın, yüzmenin yani kısacası egzersiz yapmanın gerçekten hafızaya iyi geldiği açıklanmaktadır. Ruh haliniz, zihniniz düzenli egzersiz yaptığınız zaman rahatlar. Orta yaştaki kadınların erken hafıza kaybı belirtileri olan bir çalışmada “düzenli aerobik egzersiz programına başlamak” aslında hipokampüsün ( hipokampüs: Beynin hafıza depolama sürecine dair olduğu bilinen bir kısımdır) geliştirilmiş sözel hafızayı geliştirdiği görünmüştür. ABD nöroloji akademisi 2018 numaralı yeni bir kılavuz hazırladı. Bu kılavuzda hafif hafıza problemleri olan kişilerin Alzheimer ve bunama gibi ciddi nörolojik bozukluklara dönüşmesini engellemek için yapması gereken şeylerden biri olarak “düzenli egzersiz” yapmayı önermektedir.
Bilgilerin Tekrarlanması ve Yeniden Öğrenilmesi
Psikologlar ve nöroloji uzmanları bu duruma boşluk efekti demektedir. Buradan çıkan sonuç; bir fikir hakkında ne kadar çok şey öğrenirseniz ya da hatırlarsanız zaman içerisinde aralıklarla tekrar tekrar ara verdiğinizde bu bilgiyi daha iyi elde edersiniz. Örneğin; Olimpiyata hazırlanan bir patencinin hayat hikâyesini öğreniyorsunuz. Sonra bir gün ya da daha sonra aynı patenci hakkında bir makale okudunuz ve birkaç gün sonra en yakın arkadaşınız size aynı patenci hakkında hikâyesini anlatmaya başlasın. Uzmanlar tekrar etmenin bu hikâyenin hafızanıza yapışmasına neden olduğunu ve bu bilgiyi çok farklı ortamlarda ve günlerde yeniden öğrendiğinizi söylemektedir. Bu durumla alakalı çok sayıda çalışma bu yaklaşımın gerçekten doğru olduğunu göstermektedir.
Uzmanlar belli bir bellek ile ilişkilendirilen bağlamsal detaylar ne kadar zenginse, belleği daha sonra hatırlamakta yardımcı olabilecek olası işaretlerin sayısı o kadar fazladır diyor.
Onlarca yıl süren araştırmalar, anıların saklandığı ya da birleştiği zaman uykunun çok kritik bir zaman gerçeğini destekliyor. Bu da uykunun kaçması veya yeterince kaliteli uykunun bu işlemlerin bazılarını tehlikeye atabileceğini gösterir. Ulusal uyku vakfına göre, optimum beyin ve sağlık işlevi için her gece 7 ile 9 saat uyku alınmasını önermektedir.
Bilgileri “Hafıza Sarayınıza” Yerleştirin
Bazı sinir bilimi uzmanları bu yaklaşımın eski Latin bilgilerine dayandığını söylemektedir. Ancak aynı zamanda yeni yapılan çalışmalarda da “Bellek Sarayı” modülünün hafıza ve anıları hatırlamak için çok başarılı bir yöntem olduğunu söylüyor. Bir fikri ya da alışveriş listesini veya herhangi bir bilgiyi hatırlamak istiyorsanız bu öğeleri ya da sayıları evinizin, işyerinizin, arabanızın farklı bölgelerine yerleştiriniz. İşe yarayacağını fark edeceksiniz.
“Hafıza Sarayı” yaklaşımı (Loci Yöntemi olarak da bilinir) psikoloji alanında yoğun olarak incelenmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda hatırlama açısından ilk başta daha fazla zihinsel yeteneklere sahip olmaktan ve hatırlamak için daha basit ezberleme ya da tekrardan daha etkili olabileceğini göstermektedir.
Kendinizi Teste Tabi Tutun
Bilim insanları bilgilerin hafızaya kolayca gelmesi için sıkça test uygulamalarının yapılmasını önermektedir. Çünkü neyi bilip neyi bilmediğinizi test sizlere söyleyecektir. Ancak test etmenin önemli gücü öğrendiğiniz bilgileri alma ve beyninizde bu bağlantıyı kurma alıştırması yapmaktadır. Bilim insanlarının açıklamasına göre “öğrenciler veya herhangi bir sınava hazırlık yapmak isteyen kişiler ilk önce konuya hiç başlamadan kendilerini teste tabi tutsunlar daha sonra eğitime yani çalışacağı derse başlasınlar ve eğitim bittikten sonra tekrar aynı testi ve başka testleri çözsünler.”
Örnek bir çalışmada bir hafta önce öğrendikleri yeni bilgiler üzerinde teste tabi tutulan bir grup öğrencilerin, sadece testteki bilgileri incelemeleri için talimat verilen öğrencilerden daha iyi performans gösterdiği görülmüştür.
Bir Hatırlatıcı Cihaz Kullanın
Sesinizi bir cihaza kayıt edip onu sürekli dinlemek hafızanızda daha kalıcı olmasına neden olabilir. Uzmanlar zaten sahip olduğumuz bilgilerle ilgili olan şeyleri hatırlamanın daha kolay olduğunu çünkü hafızamızda sakladığımız şeye bağladığımızı söylüyor. Hatırlatıcı cihazlar bu yüzden çalıştırılır iki bilgi arasında bir köprü oluştururlar. Özellikle yabancı dil öğrenmek istiyorsanız mutlaka hatırlatıcı cihazları kullanın. Etkilerini göreceksiniz.
Uzmanlara “Bir şeyi öğrenmeye çalışıyorsanız konsantrasyon önemlidir.Bilgiye daha fazla dikkat etmezseniz uzun süreli hafızanızda kodlama olasılığınız düşüktür. Yani uzun süre sonra o bilgiyi aklınıza getiremezsiniz” demektedir. Konsantrasyon bozukluğu olan kişiler ilk başta çok kitap okumalılar. Konsantrasyon eksikliği olan kişiler ilk başlarda kitap okurken belli bir sıkıntıya maruz kalabilirler ancak daha sonra kitap okumaya alıştıkça konsantrasyonlarının artacağı açıklanmaktadır.