Cilt Kanseri Nedir? Farklı Cilt Kanseri Türlerinden Nasıl Korunabiliriz? - Evrim Ağacı
COVID-19 salgınını deneyimlemiş kişiler olarak tıpta önemli olan şeyin tedavi değil, korunma olduğunu bir kez daha öğrenmiş olduk. İşte bu yazımızda da korunmanın önemini bir kez daha vurgulamış olacağız. Çünkü Dünya Sağlık Örgütüne göre her 5 cilt kanserinden 4 tanesi önlenebilir niteliktedir. Sadece cilt kanseri olarak değil, tüm kanserlerde tedaviden daha ziyade korunmanın önemli olduğunu tekrar tekrar vurgulamak gerekli. Çünkü kanser kelimesini duyduğumuzda dâhi uykularımız kaçabiliyor. Gelin isterseniz cildimize bir göz atalım.
Deri, vücudumuzun en büyük organıdır! Bu organın temel görevleri, vücuda dışarıdan girebilecek zararlı maddeler için bariyer oluşturma, içerdiği kıl, ter bezleri, ve yağ dokusu ile vücut sıcaklığının kontrolü, sıvı ve elektrolit dengesinin sağlanması, dokunma, ağrı, ısı gibi duyuları hissederek çevremize karşı duyarlı olmamızı sağlamaktır. Bunların yanı sıra Ultraviyole ışığın etkisi ile D vitamininin öncül maddelerinden aktif D vitamini ürünlerinin sentezini sağlar.
Derimiz temelde 3 katmandan oluşur. İlk katman epidermis dediğimiz derimizin en üst tabakasıdır. Bu tabaka genel olarak sıvı kaybının önlenmesi ve alttaki dokulara kalkan görevi yapar. İkinci katman dermistir. Dermis kan damarı, sinir lifleri, yağ bezleri ve kıl foliküllerini içerir. Isı regülasyonu ve sıvı-elektrolit dengesinden sorumludur. Üçüncü ve son katmanımız hipodermistir. Bu katmanda yağ dokusu yer almakta ve hem kemik,kas gibi dokuları darbelere karşı korumakta hem de ısı regülasyonunda görev almaktadır.
Yukarıdaki görselde özetlediğimiz gibi derimiz temelde 3 katmandan oluşur. Derimizin bu 3 katmanında da tümor gelişebilmektedir. Örneğin yağ dokusunun iyi huylu (İng: "benign") tümörü olan lipom, hipodermis tabakasında gözlemlenmektedir. Ama bizim bugünkü konumuz epidermis tabakası içinde yer alan tümörler olacak. Şimdi epidermisin temel yapısına göz atalım:
Epidermisin mikroskopik yapısı
Yukarıda yapısını gördüğünüz epidermis, 5 tabakadan oluşmaktadır:
En altta, dermis ile epidermisi birbirine bağlayan ve aynı zamanda epidermisin tüm hücrelerini oluşturan kök hücrelerden ve derimizi Ultraviyole ışıktan koruyan melanin pigmenti sentezleyen melanositlerden oluşan bazal tabaka bulunmaktadır.
Bunun hemen üstünde dikensi tabaka olarak çevirebileceğimiz spinöz tabaka bulunmaktadır. Bu tabakaya dikensi denmesinin nedeni, hücreler arasındaki bağlantıların ışık mikroskobunda diken gibi görünmesidir. Aynı zamanda bu tabakada Langerhans Hücresi denilen bağışıklık sistemimizin önemli bileşenlerinden olan hücre de yer almaktadır. Bu katmandaki hücreler keratin denilen hücre iskeleti elemanları ve su geçirmeyen bir glikolipit sentezlemektedir.
Bir üstteki tabaka granülöz tabaka denilen granüller içeren bir tabaka olup spinöz tabakadaki hücrelere göre daha yassı bir görünüme sahiptir.
Bu tabakadan sonra artık hücreler iyice şeffaf hale gelir ve derinin bazı bölümlerinde bulunan Stratum Lucidum tabakasını oluşturur veya bu tabakanın olmadığı yerlerde korneum tabakası denilen ölü hücrelerden oluşan katman oluşur. Bu katman bazen başımıza kansere nazaran çok daha "tatlı bir bela" olmaktadır; çünkü evdeki "toz" dediğimiz şeyin büyük bir kısmını bu tabakadan dökülen ölü hücreler oluşturmaktadır.
Az önce de söz ettiğimiz gibi, bu yazıda epidermis tabakasında yer alan deri kanseri türlerine odaklanacağız. Deri kanseri denildiğinde akla 2 büyük grup gelir: Melanom ve melanom dışı cilt kanserleri.
Cilt Kanseri Derneği (Skin Cancer Foundation, SCF) verilerine göre dünyada en sık görülen kanser türü cilt kanseridir. Yine DSÖ verilene göre de tanı konulan her 3 kanserden birisi cilt kanseridir ve her yıl 2-3 milyon arasında yeni melanom dışı, 132 bin melanom tanısı konulmaktadır. SCF verilerine göre Amerika Birleşik Devletlerinde her saat 2'den fazla kişi cilt kanseri nedeni ile hayatını kaybetmektedir.
Araştırmalar, 15 ve 39 yaşları arasında melanom (deri kanserleri arasında en öldürücü olanı) tanısı alan erkeklerin, aynı yaş grubunda melanom tanısı alan kadınlara göre melanomdan ölme olasılığının yüzde 55 daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu istatistikler cilt kanserinin gerçek boyutunu gözler önüne sermekte. Peki neden cilt kanserleri bu kadar sık?
Bu soruya cevap vermeden önce cilt kanserinin nedenlerini konuşmak gerek. Cilt kanserinin nedenleri genetik, ultraviyole (UV) ışınlar, güneş yanıkları, organ transplantasyonu veya AIDS gibi bağışıklık sisteminin zayıf düştüğü durumlar sayılabilir. Bu nedenlerden en önemlisi UV ışınlardır. Bu ışınlara gün içinde sık olarak karşılaşmaktayız. Çünkü güneşten dünyamıza UV ışınlara gelmektedir. Gelen bu ışınların büyük bölümünü ozon tabakası absorbe etmekte fakat ozon tabakasındaki 1990'larda başlayan kayıp nedeni ile absorbe edilen UV ışınlar azalmaktadır. Bu da direkt dünyamıza aktarılan UV ışınların fazlalığına neden olmaktadır. Biz de sağlık açısından bundan büyük oranda etkilenmekteyiz.
Sadece cilt kanseri olarak değil, UV ışınlar gözlerimize de zarar vermekte ve dünyada körlüklerin sık bir sebebi olan katarakta yol açmaktadır. DSÖ verilerine göre ozon miktarındaki her %10'luk azalmanın 300.000 yeni melanom dışı, 4500 yeni melanom vakasına neden olması tahmin edilmektedir.
Ozon tabakasının incelmesi nedeni ile oluşan ilave deri kanseri vakaları
Ayrıca günümüzde özellikle kozmetik amaçlı olarak kullanılan solaryum cihazlarının da bir kanser nedeni olduğunu söylemek gerekiyor. Çünkü cildi bronzlaştırırken kullandığı UV ışınlar nedeni ile cilt kanserinin sayısının artışına neden olmaktadır.
Solaryum cihazlarının her yıl 10.000 yeni melanom, 450.000 yeni melanom dışı kansere neden olmaktadır.
Melanom dışı cilt kanserleri, melanom tipi kanselere göre daha iyi prognoza (klinik seyre) sahip olan deri kanserleridir. Metastaz yapma, yani diğer organlara yayılma ihtimali çok düşük olan bu kanserlerin tedavisi genelde cerrahi olarak yapılmaktadır. Prognozu ve tedavisi kolay olduğu için genelde bildirimi pek yapılmamakta ve bu nedenle istatistikleri hiçbir zaman kesinleşmemektedir.
Melanom dışı cilt kanserleri bazal hücreli karsinom ve skuamöz (yassı) hücreli karsinom olarak iki alt başlığa ayrılmaktadır. Bazal hücreli karsinom dediğimiz kanser, adından da anlaşılacağı üzere bazal hücrelerden köken almaktadır. Metastaz yapma ihtimali çok çok düşüktür. Bu nedenle tespit edildiğinde küçük bir cerrahi operasyon ile kurtulabilirsiniz.
Skuamöz hücreli karsinom, bazal hücreler yerine daha yassı şekilli olan diğer deri hücrelerinden köken alır. Bu tür kanserin de metastaz yapma ihtimali düşüktür. Yine de bazal hücreli karsinoma göre daha sık metastaz yaptığı söylenebilir. Tespit edildiği anda cerrahi tedavi ile kolayca tedavi edilmesi mümkündür.
Melanom ise, diğer deri kanserlerine göre daha ölümcül ve daha metastatik deri kanseridir. Deride bazal tabakada yer alan melanositlerden köken alan kanserin tedavisi erken dönemde tespit edilirse diğer kanserler gibi iken geç dönemde tespit edildiğinde tedavisi bir miktar zor olmaktadır. Yukarıda da dediğimiz gibi metastaz yapma ihtimali yüksektir. Bu metastazlarını da genelde karaciğer, beyin gibi hayati organlara yaptığı için, ölüm oranı artmaktadır.
Deri Kanserinden Nasıl Korunacağız?
Yukarıda da bahsettiğimiz gibi cilt kanserinin bir numaralı nedeni UV ışınlarıdır. Gün içinde karşılaştığımız UV ışınlarının büyük bir bölümünün de kaynağı güneştir. Korunmak için güneşin zararlı etkilerinden korunmamız önemlidir.
Dünyamıza ulaşabilen UV ışınlar genellikle UV-A ve UV-B ışınlarıdır. Bu nedenle korumada SPF15+ (SPF, güneş ışınlarının yakma etkisini, koruyucunun ne kadar bloke ettiğini gösteren bir güvenlik faktörüdür) güneş kremleri kullanılmalıdır. Güneş kremlerinin kanser koruyuculuğu hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.
Ayrıca, saat 10.00 ile 16.00 arasında güneşte çok durulmamalı, eğer dışarıda dolaşmak zorunda isek gölgelik alanlarda bulunulmalıdır. Ek olarak şapka ve gözlük gibi kişisel koruyucuların kullanılması gerekmektedir. Ayrıca deri kanserleri en sık güneş gören yerlerde olduğu için yüzünüzde, el sırtınızda oluşan yeni benlerden, iyileşmeyen yaralardan şüphelenmekte fayda var. Birçok sağlık otoritesi yılda bir doktor tarafından, ayda bir de kendi kendine cilt muayenesini önermektedir.
En üstte belirttiğimiz gibi tıpta mühim olan önlemektir. Bu nedenle kendi koruma önlemlerimizi almamız önemlidir. Tabii ki bir yandan siz önlem alırken, diğer yandan devletlerin de elini taşın altına koyması gerekiyor; çünkü cilt kanserindeki artışın en büyük nedeni ozon tabakasının incelmesi olduğunu söylemiştik. Halihazırda uygulanmakta olan önlemler ile ozon tabakasına verdiğimiz zarar azalmış olmasına rağmen, 2070 yılına kadar deri kanserindeki artışın engellenemeyeceği düşünülmektedir.
Hem daha yaşanabilir dünya için hem de sağlıklı yarınlar için çevremiz ile iyi geçinmeliyiz. Sağlıklı günler.
World Health Organization. Skin Cancers. (2020, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2020. Alındığı Yer: World Health Organization | Arşiv Bağlantısı
Skin Cancer Foundation. Skin Cancer Facts & Statistics. (2020, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2020. Alındığı Yer: Skin Cancer Foundation | Arşiv Bağlantısı
Lumen. Epidermis. (2020, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2020.
Skin Cancer Foundation. Skin Cancer Prevention. (2020, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2020.
World Health Organization. Sun Protection. (2020, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2020.
American Academy of Dermatology. Skin Cancer. (2020, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2020.
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/05/2020 07:27:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8511
Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Dahiliye> Onkoloji> Dermatolojik Onkoloji
Hastalık Deri Kanser Hastalıkların Tedavisi İlaç Sağlık Onkoloji Tıp Tedavi Kanser Tedavisi Hekim Doktor Hasta