Alev Alatlı yazısı
Geciktiğim için özür dilerim. Ancak takdir edersiniz ki, onca birikmiş mektubu okuyup tasnif etmek insanı bayağı oyalıyor.
Mektuplar, birbirinden ilginç. Sorulan soruların yanı sıra, tarz da çok ilgi çekici. Elimden geldiğince, ortak başlıklar altında toplamaya çalıştım ve aşagıda sıraladığım başlıklar ortaya çıktı.
13. Soru: J. C. Maxwell, Eletromagnetizmayı tarif ederken eter (ether) kavramını var kabul etmiş ve başarılı sonuç almıştır……..
Yanıt: 19. Yüzyıl, hata 20. Yüzyılın başlarına kadar, dalga hareketinin maddesel bir ortam dışında var olamayacağı kanısı vardı, bilim adamları arasında. Maxwell'in elektromagnatizmayı açıklayan denklemlerinde ışık hızı vardır "c". Ancak, bu hızın hangi referans sistemine göre olduğu denklemlerde yer almaz. Dolayısıyla, Maxwell denklemleri, Galilei dönüşümleri altında invaryant (değişmez) değildir. Bu durum, Maxwell denklemlerinin evrensel yasalar olup olmadığı tartışmasına yol açtı. Bir grup bilim adamı, bu denklemlerin evrensel olmadığı gerekçesiyle yanlış olduklarını iddia etti. Diğer bir grup ise, eter kavramını ortaya attı. Bu anlayışa göre, boşluk (vacum) diye birşey yoktur, uzay eter adı verilen, bir madde ile doludur ve her nesnenin, ışık dahil, hızı buna göredir. Böylelikle, Maxwell denklemleri bir bakıma aklanmış oluyordu. Yalnız yanıtlanması gereken bir soru vardı. O da, "ışığın bu ortama göre hızı nedir?". Bunu saptamak için, meşhur Michelson - Morley deneyi yapıldı. Sonuç çok şaşırtıcı idi. Işık, referans noktasının hızından bağımsız bir hızla hareket ediyordu!!.. Yani, ışık, kaynağının gözlemciye göre hızı ne olursa olsun hep sabit c=300 000 km/sn 'lik bir hızla yayılıyordu. Tartışmalar yeni bir boyut kazandı. Tüm bu tartışmalar arasında, tek sorgulanmayan Galilei dönüşümleri olduğundan, Lorentz onu da sorgulamaya başladı ve 1900'lerin hemen başında, Maxwell denklemlerini değişmez bırakan dönüşümleri elde etti. Bunlar, günümüzde bile hala geçerliliğini korur. Buna göre uzay ve zaman, Galilei dönüşümlerinde olduğu gibi, birbirlerinden bağımsız kavramlar değildi. Artık evren 4 boyutlu (uzay-zaman) oldu. Yani r = (x,y,z,ct), "c" ışık hızı ve o da evrensel bir sabit. Lorentz dönüşümleri ayrıca, değişik referans sistemlerinde uzunlukların kısaldığı, zamanın uzadığı gibi bir takım, o çağda, asla anlaşılamayacak bir takım sonuçları da bereberinde getirdi. Buna, Lorentz'in kendiside pek bir yanıt bulamadı, belki de inanmadı. Aslında bulduğu doğru idi. Bilim dünyası bu gerçeği anlayabilmek için Einstein'I beklemek zorunda idi. Einstein'in Planck sabiti yerine, "delta" (????) adını verdiği sabit hakkında hiçbir bilgim yok. Bilimsel açıdan bir değeri olsa idi mutlaka bilirdim. Yani, fizik de adı bile geçmiyor. Eter sorununa geri dönelim. Şu anda da bilim dünyasında buna benzer bir tartışma var. Yalnız orijini Maxwell denklemleri değil, çok daha derin. İşin içerisine kozmoloji ve parçacık fiziği giriyor. Hikaye şu: Bilim adamları, şu sıralarda, karanlık madde (dark matter) adı verilen, galaksiler arası, bir maddenin varlığından şüpheleniyorlar. Nedeni de, evrenin bilinenen kozmolojik kuramlarla, olması gereken kütkesi ile, gözlemlenen kütlesi arasındaki çok büyük fark. İki ayrı yaklaşım var. Biri, bu maddenin, günümüzde bilinen parçacıklardan çok daha farklı bir takım nesnelerden oluşmuş olabileceği. Diğeri ise bugün kütlesiz olarak bilinen (örneğin, nötrinolar'ın), çok da küçük olsa kütlelerinin olabileceği varsayımına dayanıyor. Dolayısıyla iş, ya bu parçacıkları keşfetmek, ya da, nötrinoların kütleleri olduğunu kanıtlamak. Ancak, ortada elle tutulur bir sonuç henüz yok.
18. Soru: Fuzzy Logic'in isim babası Lütfizade Ali Asker midir?
Yanıt: Fuzzy Logic'in isim babasını açık adı Lütfi Asker Zade (İngilizce yazılışıyla Lotfi Asker Zadeh' dir.) dir. Ancak belki orijinali Ali Asker Lütfizade 'de olabilir. Bu konuda kesin bir bilgim yok.
19. Soru: Gravitasyon nedir? yapisi alan etkisinde midir, yoksa bir tur parcacikla ilişkili midir?
Alıntı: Alev Alatlı