Dövize Endeksli Tüketici Kredilerinde Kriz Nedeniyle Uyarlama Davaları
A.B.D. de 2008 yılı Ekim ayı başında başlayıp tüm Dünya’yı ve Türkiye’yi etkisi altına alan finansal ve ekonomik kriz ülkemizde dövize endeksli tüketici kredisi kullanan tüketicileri de olumsuz yönde etkilemiştir.
Konut, otomobil ya da çeşitli gereksinimlerini karşılamak üzere Dolar’a, Japon Yeni’ne ve Euro’ya endeksli tüketici kredisi kullanan tüketiciler söz konusu yabancı paraların değerinin YTL karşısında yükselmesi ya da değer kazanması nedeni ile ödeme güçlüğüne düşmüşlerdir. Son günlerde bu durumda bulunan bazı tüketiciler Tüketici Hakları Derneği’ni arayarak yardım istemektedirler. Aynı durum daha önceki krizlerde de yaşanmış (Nisan 1994 ve Şubat 2001 krizleri) ve ödeme güçlüğüne düşen tüketiciler çözüm için hak arama girişimlerinde bulunmuşlardır.
Hukukun temel kurallarından olan Beklenmeyen Hal Kuralı’na göre; öngörülemeyen bir ekonomik kriz nedeni ile sözleşme koşulları taraflardan birinin aleyhine önemli bir dengesizliğe neden olmuşsa-ki bu durum işlem temelinin çökmesi ya da sarsılması diye de tanımlanmaktadır- sözleşme koşulları yenilenir. Buna göre, ülkemizi de çok önemli derecede sarsıntıya uğratan dünya düzeyindeki finansal ve ekonomik kriz nedeniyle, dövize endeksli tüketici kredisi kullanan tüketiciler yukarıda belirtildiği gibi çektikleri kredinin endekslendiği yabancı paranın değerinin YTL karşısında yükselmesinden dolayı ödeme güçlüğüne düşmüşlerse ya da kendileri aleyhine önemli bir dengesizlik oluşmuşsa uyarlama davası açabilirler. Örnek vermek gerekirse, 2001 yılındaki Şubat krizi nedeniyle, böyle bir durum yaşayan tüketicilerden birisinin açmış olduğu uyarlama davasında görevsizlik kararı veren tüketici mahkemesi kararı temyiz edilmiş, ancak mahkemenin kararında direnmesi nedeniyle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, davanın tüketici mahkemelerinin görev alanına girdiğine karar vermiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun karar özeti aşağıdadır.