İznik Kronolojisi -İznik Defteri
İÖ 1250-Homeros’un İlyada destanına göre Iznik’te veya yakınlarında antik bir kent vardı. Son yıllarda yapılan arkeolojik kazılar da İznik Gölü’nün kıyılarında Erken Bronz Çağı’na ait olduğu sanılan yerleşim yeri olduğunu göstermektedir. Bazı kaynaklar bu durumun İÖ 5500-7000 yıllarına dayandığını belirtmektedir.
İÖ 316-İznik,antik çağın ünlü coğrafyacısı Strabon’a göre, Büyük Iskender’in ölümü ile toprakları paylaşan kumandanlarından Antigonos Monophthalmos tarafından kurulmuş ve “Antigonia” adını almıştır.
İÖ 301-Antigonia’yı mağlup ederek şehri ele geçiren Lysimochos,şehrin adını karısının adına atfen “Nikaia” (latince:Nicaea)olarak değiştirmiştir.
İÖ 297-Zipoites tarafından ele geçirilen Nikaia Bithynia Krallığı’na bağlandı (1)
İÖ 185-149-Bu tarihler arasında Bithynia’da kral olan II. Prusias’ın anısına dikilen “Berber Kaya” anıt mezarı Helenistik Dönem’in İznik’teki önemli bir örneğidir.
İÖ 74-Bithynia Kralı IV. Nikomedes’in ölümü ile Nikaia Roma Imparatorlu ğu’nun topraklarına katıldı (2).
İS 111-112-Roma Imparatorluğu’nun Bithynia Prokonsülü (vali) Plinius Caecillus Secundus tarafından 15 bin kişilik Roma Tiyatrosu yaptırıldı.
111-112-Istanbul Kapı’nın iç kapısında yer alan“Tiyatro Maskları” Roma İmparatoru Trajanus tarafından inşa edildi.
117-138-İmparator Hadrianus tarafından, İznik’i çevreleyen surlar üzerine İstanbul Kapı” ve “Lefke Kapı” yaptırıldı (3).
123-Depremde büyük hasarlara uğrayan İznik, İmparator Hadrianus tarafından onarıldı.
259-Anadolu’ya giren Gotlar İznik’i yakıp yıktılar.
259-1222 -“İznik Surları” bu tarihler arasında muhtelif dönemlerde inşa edilmiş olup uzunluğu 4970 m.,yüksekliği ise 10-14 m.dir.Helenistik Dönem’e ait surlar Gotların istilasında yok olmuştur.
268-270 -Roma İmparator’u II.Claudius tarafından “Yenişehir Kapı” ve “Göl Kapı” taptırıldı 4.
303 -İmparator Diocletianus “Niakia Fermanları” adıyla buyruklarını yayımlandı. Halk üzerinde baskılar artmış ve işkenceler olmuştur.
325 -(20 Mayıs -25 Temmuz) İmparator Constatinus devrinde “1. Iznik Konsülü” toplandı.
364- Nikaia’ya 1. Valentiniaus tarafından ‘Metropolis” sanı verildi.
368 -Şiddetli depremde Nikaia’daki “Senatus Sarayı” yıkıldı.
395 -Roma İmparatorluğu’nun ikiye bölünmesinden sonra Nikaia Bizanslıların (Doğu Roma) eline geçti.
527-565 -Bugün hala istifade edilen “Su Yolları” İmparator Justinien tarafından inşa edildi.
717-İstanbul’u fethetmek amacıyla gelen Arap Orduları Nikaia’yı kuşattılarsa da güçlü surları aşamadılar.
727-Bu ve bundan sonraki yıllarda Arap Orduları’nın birçok kez Nikaia’yı alma teşebbüsleri oldu ama başarısız oldular.
740-Bizans, Arap Orduları’nı yenmiş; Nikaia üzerindeki baskı bu yüzyılın sonlarına dek ortadan kalmıştır.
787-VII.Konsül (II.Iznik Konsülü) Ayasofya Kilisesi’nde toplandı.
959-Nikaia İmparator Constantiniaus VII.ziyareti sırasında İmparatorluğun en zengin ve görkemli şehirlerinden biridir.
1065-Unutulması zor olan deprem İznik’e büyük hasarlar verdi.
1075-Selçuklu Sultanı Melikşah’ın kumandanı Kutalmışoğlu Süleyman Şah İznik’i kuşatarak aldı. İznik başkent oldu.
1097-Haçlı Orduları kumandanlarından Godofroi ve Bouillon’un orduları İznik’i kuşattı. Selçuklular şehri terk etmek zorunda kaldılar.
1147-Selçuklu İmparatorluğu’nun yıkılması üzerine Bizanslılar İznik’e tamamen hakim oldular.
1204-Dördüncü Haçlı Seferinde Haçlıların Istanbul’u işgal etmesi üzerine Bizans İznik’i başkent ilan etti.
1222-1254-Bizans İmparator’u Dukas Vatatzes İznik’in ön satırlarını inşa ettirdi.
1261-İstanbul’u geri alan Bizans, başkenti de İznik’ten İstanbul’a taşıdı.
1325-İznik civarları Osmanlı Beyliği tarafından abluka altına alındı.
1329-Bizans imparatorluğu Türklerin İznik’i zaptetmelerini önlemek için harekete geçti. Pelekanon’da (Maltepe) yapılan savaş Orhan Gazi’nin zaferi ile sonuçlandı.
1331-(2 Mart) İznik Osmanlı Bey’i Orhan Bey tarafından fethedildi ve başkent ilan edildi.
1331-Ayasofya Kilisesi Sultan Orhan tarafından camiye çevrildi ve “Orhan Gazi Camii” adını aldı.
1332-Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa tarafından İznik’te medrese yapıldı. “Süleyman Paşa Medresesi” olarak bilinir.
1333- Hacı Özbek tarafından İznik’e “Hacı Özbek Camii” yaptırıldı.
1335 - Osmanlı Devleti’nin başkenti İznik’ten Bursa’ya alındı.
1335 - Ünlü gezgin ve tarihçi lbn-i Batuta’nın Bursa ve İznik gezisi.
1345 - “Hacı Hamza Camii” yaptırıldı.
1378-1391 - Çandarlı Hayrettin Paşa’nın inşasını başlattığı “Yeşil Camii” oğlu Ali Paşa tarafından tamamlandı. Osmanlı devrinden günümüze ulaşan en eski çinileri bu cami ve caminin minaresinde görmekteyiz.
1388 -Osmanlı Sultanı 1. Murat tarafından annesi Nilüfer Hatun’un anısına “Nilüfer Hatun İmareti” yaptırıldı.
1389-1387’de ölen Hayrettin Paşa’nın anısına “Çandarlı Hayrettin Paşa İmareti” İnşa edildi.
1402-Ankara Meydan Muharebesi’nden sonra Timur’un ordularının bir kolu tarafından İznik’teki imarlar tahrip edildi. II.Murat ve Çandarlılar zamanında şehir tekrar imar edildi.
1413-Şeyh Bedrettin İznik’te oturmaya memur edildi.
1420-Beyaz örtücü sır üstüne kobalt mavisi ile süslemeli çini, ilk defa Bursa’da Yeşil Türbe içindeki Side Hatun Sandukası’nm dikdörtgen ve altıgen çini kaplamalarında görülür.
1427 -Çandarlı İbrahim Paşa İmareti yapıldı.
1429 -Çandarlı İbrahim Paşa Türbesi yapıldı.
1442 -Çandarlı Hayrettin Paşa’nın torunlarından Mahmut Çelebi tarafından kendi ismi ile anılan “Mahmut Çelebi Camii” inşa ettirildi.
1453-İstanbul’un Fethi ile İznik eski önemini yitirmeye başladı.
1491-1492-Bu tarihli vakfiyesine göre Şeyh Kutbettin adına II.Bayezid’in vezirlerinden Çandarlı İbrahim Paşa tarafından “Şeyh Kutbettin Camii ve Türbesi” yaptırıldı.
1495-Çinicilik bu tarihten çok daha önceleri İznik’te başlamasına rağmen, Osmanlılar döneminde bir hazine defterinde “Kase-i İznik'i” olarak ilk kez bu tarihte kullanıldı.
1540-İznik çiniciliğinde mor renk kullanılmaya başlandı.
1548-XVI.Yüzyıl İznik çiniciliğinin altın yılıdır.Bu dönemin özgün yapıtı da Şehzade Mehmet Türbesi olarak karşımıza çıkar.
1572-Sokullu Mehmet Paşa Camii’nde,(1574) Piyale Paşa Camii’nde İznik’te ilk kez çinicilikte uygulanan,ancak kırk-elli yıl sonra kaybolan “parlak mercan kırmızısı” kullanılmıştır.
1606-Bu tarihli bir defterden,çini yapımında kullanılan toprağın Kütahyalı ustalarca Afyon dolaylarından toplanarak İznik’e gönderildiğini öğreniyoruz.
1617-Sultan Ahmet Camii’nde 20.143 parça İznik çinisi kullanılmış ve bunlarda mavi renk üstün tutulmuştur.
1648-İznik’e gelen Evliya Çelebi, “Iznik’e geldiğimde 350’ye yakın çini atölyesine rastladım. Burada insanı hayrete düşüren öyle çiniler işlenir ki; tarifinden dil acizdir” der.
1663-Yeni Cami’nin çinileri İznik işçiliğidir. XVII. yüzyılın ortalarından sonra gerileme gösteren çinicilik burada kendini gösterir. Yeni Cami’nin çinileri eski niteliğini koruyamamıştır. Renklerde bozulmalar vardır.
1716-İznik’teki bütün çini yapım evleri kapandı ve İznik çiniciliği söndü.
1718-Yaşayan son çini ustaları Tekfur Sarayı’nda açılan çini yapım evinde çalıştırılmak üzere İznik’ten İstanbul’a götürüldü.
1875-İznik Belediyesi kuruldu.
1920-(21 Eylül) İznik Yunanlılarca işgal edildi. (29 Eylül) Türkler İznik’i Yunanlılardan geri aldılar. (11 Kasım) Yunanlılar İznik’i tekrar işgal ettiler. (15 Kasım) Türkler İznik’i geri aldılar.
1927-İznik,Yenişehir ilçesi’ne bucak yapıldı.
1928-Yunanlıların işgali sırasında tahrip edilen Çandarlı Hayrettin Paşa Türbesi onarıldı.
1930-İznik ilçe olarak Bursa İli’ne bağlandı.
1930-Hacı Hamza Camii yıkılarak yerine bugünkü Iznik Belediyesi ile meydan yapıldı.
1935-(15 Temmuz) Atatürk Yalova’dan Bursa’ya giderken Iznik’e uğradı, üç saat kadar İzniklilerle beraber oldu.
1935-Orhan Gazi Camii onarıldı.
1954-Orhan Gazi Camii yeniden onarıldı.
1960-Nilüfer Hatun İmareti’ne taşınan İznik Müzesi Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönmelerinden zengin bir koleksiyon içerir.
1962-İznik,Vatikan-2 Konsülü’nde mukaddes kent sayılması amacıyla tez ileri sürülen dini bir merkez konumuna geldi.
1963-Restore edilen Yakup Çelebi Camii ve Türbesi ibadete açıldı.
1963-Yapılan kazıda Orhangazi Camii’nin kitabesi bulundu ve müzeye konuldu.
1964-İznik’te ilk bilimsel kazı ve araştırmalar Prof. Dr. Oktay Aslanapa ile başlatıldı.
1970-İznik Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü kuruldu.
1971-I.Murat Hamamı olarak bilinen Meydan Hamamı’nda Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olan bir demircilik kursu açıldı.
1980-Dr. Bedri Yalman’ın başkanlığında Roma Antik Tiyatrosu kazıları başlatıldı. Halen devam etmektedir.
1989-Bu yıl Kültür Bakanlığı tarafından “İznik Yılı” olarak ilan edildi ve bir dizi etkinliklerle İznik Çiniciliği tanıtıldı.
1990-Yapılan nüfus sayımı sonuçlarına gören İznik,41.942 kişilik bir nüfusa sahiptir. İznik merkezine bağlı kırk köy vardır.
1992-Orhan Gazi tarafından Kırgız Türkleri’nin anısına yaptırılan Kırgızlar Türbesi restore edildi.
1995-İznik Eğitim ve Oğretim Vakfı tarafından “Çini-Seramik Araştırma Merkezi” kuruldu