Anasayfa Arşiv Makaleler Kurumlar Vergisi Mükelleflerine Yapılacak Ödemelere İlişkin Vergi Kesintileri
KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFLERİNE YAPILACAK ÖDEMELERE İLİŞKİN VERGİ KESİNTİLERİ
Öz: Kurumlar vergisi mükelleflerine yapılacak ödemelere ilişkin vergi kesintileri 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun muhtelif maddelerinde yer almaktadır. Çalışmanın temel amacı, birden fazla Kanun ve maddede yer alan ve bu nedenle karmaşık bir yapıya sahip olan (kurumlar vergisi mükelleflerine yapılacak ödemelere ilişkin) vergi kesintilerini bir araya getirerek anlaşılabilir hale getirmektir. Bu amaçla, 1-3. bölümde mevzuat düzenlemeleri bir araya getirilecektir. 4. bölümde uygulamaya da temas edebilmek adına, konuya ilişkin özelge ve yargı kararlarına yer verilecektir.
Anahtar Kelimler: Vergi Kesintisi, Vergi Stopajı, Vergi Tevkifatı, Tam/Dar Mükellef Kurumlara İlişkin Tevkifatlar, Hesaben veya Nakden Ödeme
VERGİ KESİNTİSİNİN GENEL ESASLARI
1.1. Kesinti Yapılacak Düzenlemeler Arasında Öncelik ve Ödemenin Muhteviyatı
Tam ve dar mükellef kurumlara ilişkin vergi kesintileri 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun (KVK) sırasıyla 15 ve 30’uncu maddeleri ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 94 ve geçici 67’nci maddelerinde düzenlenmektedir.
Bahsi geçen maddelerin birbiriyle kesişen noktaları bulunduğundan kurumlara yapılacak ödemelere ilişkin vergi kesintisi kurallarına KVK’nın geçici 1’inci maddesinde yer verilmiştir. Buna göre;
- GVK’nın Geçici 67'nci maddesi uyarınca vergi kesintisine tabi tutulan kazanç ve iratlar KVK’nın 15 ve 30’uncu maddeleri uyarınca,
- KVK’nın 15 ve 30’uncu maddeleri çerçevesinde vergi kesintisine tabi tutulacak ödemeler GVK’nın 94'üncü maddesi uyarınca,
ayrıca vergi kesintisine konu olmayacaktır.
İlgili kesinti maddelerinde yapılan bir başka düzenleme ise, kesintinin hangi tür ödemelerden yapılacağıdır. KVK’nın 15 ve 30’uncu maddeleri ile GVK’nın 94’üncü maddelerinde yer alan ödemeleri (AVANS OLARAK ÖDENENLER DAHİL) HESABEN ya da NAKDEN yapanlar, maddede sayılan kesinti yapmakla sorumlu kişilerden ise, ödeme üzerinden kesinti yaparak net tutarı hak sahibine ödemek zorundadır.
Nakden ödeme konusunda uygulamada bir tereddüt oluşmamakla birlikte tereddütlü noktalarda vergi kanunlarında bir belirleme yapılmadığından, TMS 7 Nakit Akış Tabloları Standardı’nda yer alan nakit ve nakit benzeri tanımların kullanılabileceği kanaatindeyiz.
Hesaben ödeme kavramı ise uygulamada duraksamalara neden olmaktadır. GVK’nın 96’ncı maddesinde hesaben ödemenin vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade edeceği hükme bağlanmıştır. Bu tanımdan anlaşıldığı üzere, ödeme yapacak kişiyi hak sahiplerine karşı borçlu gösteren işlemlerin muhasebe kaydı olma zorunluluğu da bulunmamaktadır. Örneğin düzenlenen bir çalışan bordrosu, muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmemiş olsa dahi işvereni borçlu durumda göstereceği için hesaben ödeme anlamına gelecektir.
Gerek GVK’nın 96’ncı maddesi, gerekse KVK’nın 15 ve 30’uncu maddeleri uyarınca yapılacak vergi kesintisinde; kazanç ve iratlar, gayrisafi tutarları üzerinden dikkate alınacak olup, kesilmesi gereken verginin ödeme­yi yapan tarafından üstlenildiği durumlarda vergi kesintisi, ödenen tutar ile ödemeyi yapanın yüklendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanacaktır.
Örneğin, bir avukattan alınacak hizmet için 100.000,00 TL ödenmiş olması durumunda, bu tutar net tutar olacağından verginin ödemeyi yapan tarafından üstlenilmiş olduğu kabul edilecek ve ödeme brüte iblağ edilerek kesinti tutarı hesaplanacaktır. Buna göre (serbest meslek erbabına %20 gelir vergisi kesintisi yapılması gerektiğinden dolayı) yapılacak tevkifatın matrahı (100.000,00 / (1-0,20) =) =125.000,00 TL olacak ve bu matrah üzerinden %20 oranında hesaplanacak kesinti tutarı (125.000,00 * 0,20 =) 25.000,00 TL olacaktır.
Diğer taraftan, vergi kesintisi yapmak zoru ...