İstanbul’un Kentsel Değişimi | Yapı
Elindeki Arazilerin Değerini Bilmiyor!
Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nde 22 Ağustos’a kadar devam edecek olan “İmparatorluk Başkentinden Cumhuriyetin Modern Kentine: Henri Prost’un İstanbul Planlaması (1936-1951)” başlıklı sergi, İstanbul’un kentsel değişimini gündeme taşımakta.
İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’ndeki sergi, dönemin önde gelen şehircilerinden Henri Prost’un İstanbul planlamasına yönelik çalışmalarından oluşuyor.
Fotoğraf: Ayasofya’nın bir minaresinden, Sultanahmet ve Atmeydanı.
Henri Prost’un İstanbul’un planlama tarihi içinde özel bir yeri var. Öyle ki Prost, 1936-51 yılları arasında İstanbul’u planlamak üzere görevlendirilmiş, sonraki yıllarda da kente etkisi sür- müştür.
İstanbul’un imar planının hazırlanması için 1933’te açılan uluslararası yarışmaya H. Ehlgötz, A. Agache, J. Lambert ile birlikte Prost da davet edilmişse de bir proje sunmamıştır. İlginç olansa, Ehlgötz birinci seçilmesine rağmen İstanbul’u planlama görevinin Paris’in planlamasını yürüten Prost’a verilmesidir.
Prost’un Türkiye ile ilişkisi ise 1902’de ödül kazanarak Villa Medicis’de beş yıl çalışma hakkı elde etmesiyle başlar. Bu sırada Prost, İstanbul’a gelerek Ayasofya ile ilgili çalışmalar yapmıştır. Kariyerinin ilerleyen yıllarında ise Casablanca, Marakeş, Fas, Meknes, Rabat gibi kentlerin planlarını hazırlamıştır. 1926’da, İzmir’in planını hazırlamak üzere davet edilmişse de bu gerçekleşmemiştir. 1935 yılında Yalova’nın imarı ile ilgili çalışmak üzere Türkiye’ye gelmesiyle İstanbul’un imarına da kısmen dahil edilmiş olur.
TARİHİ KARAKTERİN KORUNMASI
Prost, 1936’da İstanbul’a gelerek İstanbul Belediyesi’nin sözleşmesine son verdiği 1950 yılı aralık ayına kadar İstanbul Belediyesi Şehircilik Mütehassıslığı görevini yürütür. Muhittin Üstündağ, Lütfi Kırdar, Fahrettin Kerim Gökay olmak üzere üç ayrı vali ve belediye başkanıyla çalışır.
Görevlendirilmesinin ardından ilk iki yıl, araştırma ve belgeleme çalışmalarıyla geçer. Ekibiyle birlikte hazırladığı nazım plan 1939’da onaylanır. Hazırlanan planda kentin dokusunun, tarihi yapıların ortaya çıkarılması, ulaşımın rahatlatılması, rekreasyon alanlarının düzenlenmesine önem verilmiştir. Sarayburnu ve Sultanahmet çevresinin tarihi karakterinin korunması; Beyazıt, Ayasofya, Eminönü, Sirkeci, Şişhane meydanlarının düzenlenmesi; Taksim-Maçka arasındaki park alanı, Beşiktaş Meydanı, Taksim Gezisi’nin yapımları planın uygulamaya aktarılabilmiş örnekleri arasındadır. Atatürk Bulvarı, Tepebaşı Refik Saydam Caddesi, Bayıldım Yokuşu, Kadırgalar Caddesi ise planın kimi değişikliklerle uygulanan yol örneklerinden bazılarıdır.