İnatçı Çocuklar Hakkında
Her ailede anne-babaların ve çocukların farklı istek ve arzularda bulunmaları çatışmaya yol açar. Küçük ya da büyük herhangi bir çatışma varsa, bu sorun yalnızca çocuğa ya da yalnızca yetişkine ait değil, her iki tarafa da ait bir sorundur.
Çatışmaların çözümü hakkında az bilgiye sahip olan anne-babalar, çatışma çözümünde çoğunlukla ya otoriter ya da ödün veren yöntemleri kullanır. Bu yaklaşımda taraflardan biri kazanırken, diğeri kaybeder. Çünkü çatışmada bir yanda istekler yarışırken diğer yanda kazanmak için mücadele eden taraflar ve güçlerin savaşı vardır. Örneğin ebeveyn ile çocuk arasında yaşanan çatışmada, ebeveyn yetişkin olmaya dayanan otoriteyi kullanarak kendi isteğini yaptırır. Bu durumda ebeveyn kazanır, çocuk kaybeder. Veya ebeveyn ile çocuk arasında yaşanan çatışmada çocuk direnir, ebeveyn de olayın büyümemesi, çocuğun üzülmemesi için ödün verip çocuğun isteğini kabul eder. Bu durumda çocuk kazanır, ebeveyn kaybeder.
Bu yöntem yerine anne-babaların uygulayabilecekleri çok daha etkili bir yöntem “kaybeden yok” yöntemidir. Buna göre ebeveyn, her iki taraf için kabul edilebilecek bir çözümü birlikte aramaları için çocuktan katılım ister. Çözüm seçeneklerini birlikte değerlendirip sonunda her iki tarafa da uygun gelen bir seçenekte anlaşırlar. Burada önemli olan; ebeveynin, çocuk tarafından gelen çözüm seçeneklerinin önemsendiğini çocuğa hissettirmesidir.
Ebeveyn-çocuk çatışmasının başlangıcı ve nedenlerinden biri, çocuklarda sıklıkla görülen inatçılık problemidir. Ebeveynlerin söylediklerinin tam tersini yapmak, kendi istediği şey konusunda ısrar etmek, kendi istediği şeyi alabilmek için ağlama, hırçınlık, alınganlık vb. davranış problemleri ebeveynler için çok zorlayıcı ve çekilmez olabilir. Bu inatlaşma durumu öyle bir hal alır ki; ebeveynler kendilerini çok çaresiz hissedebilir ve çocukla yoğun bir güç çatışmasına girebilirler.
Çocuğun her istediğini yapmak, çocuğa uygun sınırlar koymakta zorlanmak ve çocukla bir yetişkin gibi inatlaşmak, ebeveynlerin en yaygın sağlıksız tutumları arasındadır. Çocuk ısrarla bir şey istediğinde; istediği şey, kendisine ve başkalarına zarar veriyorsa, sınır koymak gerekir. Çocuk istediği olmadığı zaman hayal kırıklığı yaşar ve üzülür. Bu duygularını ortaya koyma tepkisi de ağlamadır. Çocuk ağladığında ve üzüldüğünde ebeveynler çaresiz kalır ve çocuğun isteğini yapmaya kendini mecbur hisseder. “Yeter ki ağlamasın”, “yeter ki sussun”, yeter ki beni başkalarına rezil etmesin” gibi düşüncelerle çocuğun isteğini yerine getiren ebeveynler esasında bu davranışların pekişmesine neden olur. Böylece bu davranışlar çocuğun ilerleyen yaşlarına da sirayet eder.
2-4 yaş arası çocuk “hayır” diyebilme yeteneğini kazanır. Anne baba ve çocuk; tuvalet eğitimi, yemek yeme, uyuma saatleri gibi disiplin ya da düzen gerektiren konularda sıklıkla çatışmaya başlarlar. Aslında çatışmaların esas nedeni çocuğun “hayır” deme yeteneğini sergileme arzusudur. Aynı zamanda çocuk bu yaşlarda kendisini anne ve babasından ayrı bir varlık olarak algılamaya başlar. Bu dönemde çocuk bu ayrışımı her konuda fikir ayrılığı yaparak ve söylenenlere aldırış etmeyip uymamakla gösterir. Bağımsızlığını ortaya koymak için inatlaşma sürecine girer. Çocuk kendini yeniden keşfettiği için bu durum normaldir. Sürekli ailesiyle ve çevresindeki kişilerle fikir çatışması yaşayabilir.
Peki, inatçı çocuğa nasıl davranılmalı?
Öncelikle anne-baba olarak çocuklarınızın gelişim dönemlerini iyi bilmeli ve bu dönemin özelliklerini öğrenip ona göre bir tutum sergilemelisiniz. Kendini bulmaya, karakterini oluşturmaya çalışan çocuk özgün bir kimlik kazanma mücadelesi verir. Dolayısıyla çocukla doğru iletişim kurmayı başarmalı, onun bir birey olduğunu hatırlamalı, yeni kimlik arayışında karşısında durmak yerine yanında yer almayı başarmalısınız. Buna ilişkin öneriler:
– Çocukla birlikte inatlaşma yoluna girmeyin. İnadını tahrik etmeyin.
– Soğukkanlılığınızı ve sakinliğinizi korumaya çalışın. Sabırlı olun. Öfkeli bir tavır takınmayın, yumuşak bir ses tonuyla konuşmaya çalışın.
– Onun çocuk olduğunu ve bu durumun geçici olduğunu unutmayın.
– Çocuğa kararlı ve tutarlı samimi bir tavırla yaklaşın. İlk önce istediği bir şeye “hayır” deyip sonra “evet” demeyin.
– Kuralları önceden belirlemeniz gerekir. Çocuğunuz hangi kuralın ne zaman geçerli olduğunu bilmelidir. Böylece beklentileriniz karşılıksız kalmaz. Kararlarınızda net olun.
– Çocuğunuz, koyduğunuz bir kurala uymuyorsa, önce sakin bir ses tonu ile uymasını istediğiniz kuralı tekrarlayın. Bunu yaparken, onunla aynı seviyede olmayı ve göz kontağı kurmayı unutmayın.
– Çocuğunuz bir konuda inatlaşmaya başladığında üstüne gitmeyin, baskı yapmayın. Sakinleşmesini bekleyin. Daha sonra çocuğun ilgisini başka yöne çekmeye çalışın, başka işlerle uğraşmasını sağlayın.
– Israrcı olmayın. Bu çocuğunuzu pasif direnmeye götürür.
– “Hayır”, “yapma”, “bırak”, “sus”, “yeter” gibi kelimeleri kullanmamaya özen gösterin. Çocuğa istediği şeyi neden yapamayacağınızı açıklayın. Çocukla konuşmak hem onu hem de sizi rahatlatacaktır.
– Çocuğunuza seçenek sunun, böylece onu bağımsız bir birey olarak tanıdığınızı, onun kararlarına saygı duyduğunuzu düşünecektir. Sunduğunuz seçenekler ne kadar az olursa çocuğunuzun karar verme süresi de o kadar kısa olur. Sunduğunuz seçeneklerin, herhangi birinin seçilmesi durumunda onayladığınız seçenekler olmasına dikkat edin ki, yeniden bir anlaşmazlık yaşamayasınız.
– Çocuğunuzun nasıl bir çocuk olmasını istiyorsanız öyle ebeveyn olun. Hal ve hareketlerinizle örnek pozisyonda olduğunuzu unutmayın.
– Çocuğunuz bu sürece girmeden evvel tedbirinizi alın. Süreç hakkında bilgiler edinin ve bu süreçte çocuğunuz için en uygun ve en doğru tutumları tespit edip uygulayın.
– Anne-baba tutarsızlığından şiddetle kaçının.
– Çocuğunuzun gelişim dönemlerini eşinizle takip edin, yorumlayın ve beraber çözüm yollarına başvurun.
Nisanur Dergisi ~ Meliha TİMUR (Pedagog)
2-4 Yaş Arası, aile, Anne-Baba, Çocuk, Çocuk inadı, Ebeveynler, inatçı çocuk, inatlaşma