Olmekler Afrikalı mıydı
[b]Tarih: İÖ 1200-900[/b]
[b]Yer: Güneydoğu Meksika[/b]
“Şaşkınlıktan donakaldım: Bu (Tres Zapotes Dev Başı 1) bir sanat eseriolarak abartmasız görkemli bir heykeldi.,. Ama beni şaşırtan Etiyopyalıtipiydi. Bu ülkede zencilerin bulunduğunu ve bunun da dünyanın ilk çağındaolmuş olması gerektiğini düşündüm.”
[b]MELGAR Y. SERRANO, 1869[/b]
Eski Mezoamerika’nın en eski uygarlıklarının yaratıcıları Olmekler,Afrika’dan mı gelmişlerdi? Eldeki bütün kanıtlar bunların Amerika kıtasınaKuzeydoğu Asya’dan gelen Paleo-Kızılderililer’in soyundan olan Amerikanyerlileri olduklarını göstermektedir. Ayrıca Afrikalıların Kristof KoIomb’danönce Amerika’ya geldikleri iddiasını doğrulayacak herhangi bir fiziki bulguyoktur.
Arkeologlar Olmek ülkesinde ya da Amerika kıtasının bir başka yerinde Afrika’yaait tek bir alet, bitki ya da hayvan kalıntısı, insan iskeleti, bir dil unsuruya da herhangi bir somut kanıt bulamamışlardır. Şu halde mantıklı bir insan busorunun nasıl ve neden ortaya atıldığını merak edecektir.
Jose Melgar y. Serrano, 1862 yılında Güney Meksika’nın Tuxtla Dağları’nda birşeker hacienda’sını ziyaret ederken kendisine bir işçinin birkaç yıl öncetoprağın altında bulduğu bazalttan yontulma dev bir insan kafasını gösterdiler.Kendi ülkesininkiler kadar Eski Dünya uygarlıklarıyla da ilgilenen kültürlü hırinsan olan Melgar -şimdi Tres Zapotes Dev Başı l olarak anılan- heykelinolağanüstü bir bulgu olduğunun farkındaydı.
Daha sonraki yıllarda başın anlamını ve heykeli yapılan kişinin etnik kimliğiniiki makale halinde yayınladı. O sırada entelektüel iklime hâkim olan yayılmacıfikirlere göre, baskı altında ezilen halefleri gibi Kolomb-öncesi AmerikanYerlileri’nin de büyük ve güzel sanat eserleri yaratacak kültüre ve zekâyasahip olmamaları gerekiyordu.
Böylece Melgar, heykeli yapanların Eski Dünya’dan gelen göçmenler olduklarıve heykeli de bir Afrikalı, özellikle bir “Etiyopyalı” olarak yontmuşolduklarını kabul etmekteydi.
Melgar’ın başı, Olmek kültürünü araştıran Matthew W. Stirling’in başı tekrartemizlediği 1939 yılına kadar tümüyle unutuldu. Stirling’in Tres Zapotes, La Venta, Cerro de las Mesas veSan Lorenzo’da yaptığı araştırmalar bilim dünyasının dikkatini Olmek kültürüneçekmiş ve National Geographic dergisi Olmekler’i herkesin evine sokmuştu.
Olmek kültürü konusunda daha sonra yapılan araştırmalar aralarında 17 devbaşın da bulunduğu yüzlerce taş heykeli ortaya çıkarmıştır. Ayrıca küçük yeşimoymalar, çanak çömlek ve başka çeşitli eşyalar da ele geçirilmiştir. Çağdaşbilimadamlarının çoğu bu olağanüstü anıtların, yaşayan ya da ölmüş Olmekhükümdarlarına ait olduklarını kabul etmektedir.
İlginç olanı, diğer 17 heykelin hiçbirinin “Afrikalı”ya benzememesidir veMelgar’dan bu yana hiçbir arkeolog, onun Tres Zapotes başının etnik teşhisinikabul etmiş değildir. Şu halde Afrikalı Olmekler sorusu yakın zamanlarda nedenyine ortaya atılmıştır?
Gabriel Haslip-Viera ile arkadaşları, yakınlarda yaptıkları kapsamlı birçalışmayla fikrin geçmişinin, Ivan Van Sertima’nın yazılarına ve özellikle Kolomb’danÖnce Geldiler (1976) kitabına dayandığını bulmuşlardır.
Bir arkeolog olmayan Van Sertima, “Negroid” Afrikalılar’ın Kolomb’dan çok öncesayısız kere Amerika kıtasına geldiklerini, bu gelen Afrikalıların Mezoamerikaile Güney Amerika’nın ilk uygarlıklarını yarattıklarını ya da etkiledikleriniiddia etmektedir. Hiçbir ciddi arkeolog bu iddiaları kabul etmemişse de, bunlarKuzey Amerika’daki çağdaş Afromerkezci hareket için önemli bir temel efsaneolmuştur.
Haslip-Viera’ya göre Afromerkezci revizyonist tarih, “eski Mısır, eskiMezopotamya, Hindistan, Çin, Avrupa ve Amerika’nınki dahil dünyanın bütün eskiuygarlıklarının ‘siyah’ ırktan insanlar tarafından yaratıldığım ya da onlardanesinlendiğini” iddia etmektedir.
Van Sertima ve diğerleri iddialarını desteklemek için şunları ilerisürmektedirler: Eski Dünya’da çeşitli zamanlardan ve yerlerden yazılı belgeler,Olmek dev başlarının “Negroid” yüz hatları, Olmek toprak höyükleriyle Mısır veNübye’nin taş piramitleri arasındaki mimari benzerlikler, bir yarıküredebulunan bitkilerin diğerinde de bulunması ve Amerika kıtasında mumyalamauygulaması. Haslip-Viera ve arkadaşları her kanıtı tek tek inceleyip her birinireddetmektedirler.
Olmekler’in Mezoamerikan uygarlığının kökenlerinde oynadıkları önemli rolgözönüne alındığında, Afromerkezcilerin iddialarını desteklemek için 19. yüzyılvahşisi hayali fikirlerini canlandırmış olmaları şaşırtıcı değildir. Ancakbunlar aynı dönemin aynı derecede yanlış ırkçı fikirlerini de devamettirmektedirler ki, bu fikirlere göre Amerikan yerlileri, Eski Dünya’nınhalklarıyla aynı düzeyde büyük kültürel gelişmeler yapmaktan yoksun daha aşağıseviyede bir uygarlık sayılmaktadırlar.