Mehter - Beyaz Tarih
Tanım : Osmanlılar’da resmî-askerî mûsiki takımı ve buna ait mehterhâne teşkilâtında görevli kişi.
Mehter teşkilâtının geçmişi Türk ve İslâm tarihinin en eski devirlerine kadar giderse de bunu ifade eden mehter ve mehterhâne terimlerine ancak XVI. yüzyıl Osmanlı belgelerinde rastlanır. Savaşlarda müzikle kendi askerlerini cesaretlendirirken düşmanı korkutma veya ürkütme anlayışının bütün eski kavimlerde mevcuttu. Osmanlı mehterhâne teşkilâtının kuruluşu hakkında kesin bilgi bulunmamasının yanı sıra Anadolu Selçuklu sultanının Osman Gazi’ye hâkimiyet sembolü olarak tabl ve alem göndermesiyle başlatıldığı rivayet edilir. Bu teşkilâtta ilk ciddi gelişme Fâtih Sultan Mehmed döneminde gerçekleşti. Fetihten sonra Demirkapı’daki nevbethâneyi Fâtih kurdurdı, ayrıca bir fermanla Eyüp, Kasımpaşa, Galata, Tophane, Beşiktaş, Rumelihisarı, Yeniköy, Rumeliyenihisarı, Kavakyenihisarı, Beykoz, Anadoluhisarı, Üsküdar ve Yedikule’de seher vaktiyle öğle ve yatsı namazlarından sonra günde üç nevbet çalınmasını emretti. XVII ve XVIII. yüzyıllarda bu kuruma özellikle mûsikişinas padişahlar tarafından ilgi gösterildi, bunlardan III. Selim, ayrıntılarıyla dahi bizzat meşgul olarak Galata Kulesi ve Demirkapı nevbethânelerine ilk defa kös koydurdu. Mehterlerin barındığı binalara mehterhâne, mehterânhâne, mehter kışlası; devamlı nevbet vurdukları yerlere de nevbethâne denilmekteydi.
Resmî mehterlerden başka İstanbul’da “esnaf mehteri” denilen, halkı eğlendirmeyi iş edinmiş müzisyenler de vardı. Bunlar mehterbaşı vasıtasıyla tabl ü alem mehterleri teşkilâtına bağlıydılar. Eğlence yerlerindeki faaliyetlerinden ayrı olarak İstanbul’da resmî nevbethânelerin dışında kalan nevbet yerlerinde günde üç fasıl nevbet vururlar, gerektiğinde savaşa da katılırlardı. Mehterlerin kıyafetleri göz alıcı renklerdeydi. Mehter mûsikisi tamamıyla orijinal ve millî bir mûsikiydi. Mehter havaları, canlı ve hareketli nağmeleriyle askerlerin mâneviyatı üzerinde son derece etkili oldu ve Osmanlı ordusunun kazandığı zaferlerde büyük rol oynadı. 1826’da Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla birlikte tabl ü alem mehterleri de lağvedildi ve yerine Avrupa bandosu örnek alınarak ihdas edilen Muzıka-i Hümâyun getirildi. Cumhuriyet döneminin ilk mehter takımı, 1952 yılında altı kat olarak kuruldu. Bu takımın yerine 1968’de zamanın Askerî Müze müdürü Sabahattin Doras’ın teklifiyle dokuz katlı bir mehter takımı oluşturuldu. Bu takım halen Askerî Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı’na bağlı Mehteran Bölüğü adı altında faaliyet göstermektedir.
Özcan, Nuri, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 28, 2003
Ermeni asıllı Abraham Paşa, Osmanlı Devleti ile Mısır arasında köprü vazifesi görerek Osmanlı tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Sultan Abdülaziz ile yakınlığı bilinen Paşa, aynı zamanda Beyoğlu sosyetesinin de önemli simalarından biriydi. Eğitimini Mısır’da tamamladıktan sonra Süveyş Kanalı’nda çalışarak büyük servet kazanan Abraham Paşa, Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesinden sonra Mısır ile olan bağlarını kopardı. Sultan Abdülhamid döneminde Şüra-yı Devlet Mülkiye Dairesi üyeliğine uzun süre devam ettikten sonra Abdülhamid’in tahttan indirilmesi onun da sonunu getirdi ve bundan sonraki hayatı sıkıntı içinde geçmiştir.
Aklî dengesinin bozulması yüzünden tahta çıktıktan üç ay sonra hal edilerek Çırağan Sarayı’nda oturmasına izin verilen V. Murad’ın buradan kaçırılmak istenmesi üzerine kanlı olarak bastırılan Ali Suâvi’nin giriştiği Vak’a olan Çırağan Vak’ası, Ali Suâvi Vak‘ası olarak da bilinir. Ali Suâvi Vak‘ası ile Cleanti Scalieri-Aziz Bey Vak‘ası arasında bir hayli ortak noktanın bulunması dikkat çekicidir. Her iki olayda da Sultan Murad’ın Çırağan’dan kaçırılması hedef alındı, her ikisi de ulemâ, ordu ve devlet erkânı iştiraki olmaksızın tertip edildi. Ali Suâvi, taraftarlarına cami ve medrese gibi yerlerde yoğun bir propaganda başlattı. Özellikle bu sırada İstanbul’da toplanmış bulunan Rumeli muhacirleri arasına giren propagandacılar II. Abdülhamid aleyhine ve V. Murad lehine sözler söylüyorlardı. V. Murad’ın tahta çıkması halinde Ruslar’la yapılan antlaşma şartlarının bozulacağını ve Ruslar’ın İstanbul önünde yenilgiye uğratılacağını ileri sürüyorlardı. Rumeli muhacirleri sabahın erken saatlerinden itibaren Çırağan civarındaki Mecidiye Camii’nde toplanmaya başladılar. Ali Suâvi de orada toplananlarla birlikte Çırağan yakınlarına geçti.
Şevket Süreyya Aydemir, Türk mütefekkir, iktisat tarihçisi, araştırmacı, öğretmen ve yazardır. Türkiye Komünist Parti’sine girerek faaliyetlerde bulundu. Kadro Dergisi'nin kurucusu ve Kadro Hareketi'nin önderlerindendir. Komünist fikir ve görüşleri yaymaya çalışan Aydınlık dergisinde yazılar yazmıştır. Bu yazıları sebebi ile tutuklanarak 10 yıl hapis cezası aldı. Atatürk ve İnönü dönemlerini kaleme aldığı ünlü biyografi ''Tek Adam'' eserini kaleme almıştır. Kemalist rejimin sıkı savunucusudur.
Lokman b. Hüseyin
Osmanlı tarihçisi Lokman b. Hüseyin Harîr kadısı sıfatıyla, Şehrizor beylerbeyiliği merkezi olmak üzere inşa edilen Gülanber Kalesi’nin temel atma töreninde hazır bulundu ve Beylerbeyi Muzaffer Paşa’nın isteğiyle ilk harcı kendisi attı. Daha sonra İstanbul’a gelerek nişancı Feridun Ahmed Bey’e ve dolayısıyla Sokullu Mehmed Paşa’ya intisap etti, ardından şehnâmecilik görevine getirildi. Sigetvar seferi ve sonrasını nazma çekmek üzere şehnâmeci tayin edildi, ardından II. Selim’in faaliyetlerini yazmak için onun maiyetinde görevlendirildi. Şehnâmecilik görevine 30.000 akçe zeâmet tahsis edilerek getirilen Lokman, III. Murad’ın tahta çıkmak üzere İstanbul’a gelişi sırasında Sokullu Mehmed Paşa’nın yanında serkâtip sıfatıyla padişahı karşılayanlar içinde yer aldı. Yaptığı hizmetler karşılığında çeşitli vesilelerle geliri arttırıldı. II. Selim devrini yazdığında gelirine 1000 akçe, Şehinşâhnâme-i Hümâyûn adlı eserinin ilk cildini takdim edip ikincisine başladığında ise 10.000 akçe zam yapıldı. Tomar-ı Hümâyûn’un bir cildini hazırlayıp minyatürlerle süslediğinde ise 10.000 akçe daha verilip Dîvân-ı Hümâyun kâtipliğine getirildi. III. Mehmed’in cülûsundan sonra şehnâmecilik görevinden alındı ve şehnâmeciliğe Tâlikîzâde getirildi.
Türk ve Osmanlı tarihini, Türk büyüklerini öğrenmeye, onları anmaya ve hâtıralarını yaşatmaya çok istekli bir subay olarak tanınan Türkeş, Ziya Gökalp’in Türkçülüğün Esasları adlı eserinden hayli etkilendi, bilhassa Nihal Atsız’ın eserleri ve tarihî yazıları kendisine rehber oldu. Üsteğmen iken Nihal Atsız, Orhan Şaik Gökyay gibi Türkçüler’le birlikte “Irkçılık-Turancılık” davasında yargılanınca hapis cezası aldı. Askerî Yargıtay kararıyla beraat etti ve tekrar ordudaki görevine başladı. Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildi. Washington’da NATO Dâimî Komitesi’nde Türk Genelkurmayı’nı temsil heyetinde çalıştı. Almanya’da Atom ve Nükleer Okulu’na staja yollandı. Buradaki eğitiminin ardından albaylığa yükseltildi ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı NATO şube müdürlüğüne getirildi. 27 Mayıs 1960’ta Albay Talat Aydemir’in önerisiyle otuz yedi kişilik Millî Birlik Komitesi üyeleri arasında yer aldı. 27 Mayıs sabahı darbe bildirisini radyodan duyurduktan sonra adı sıkça duyulmaya başlandı. Darbenin ardından başbakanlık müsteşarlığı yaptı. Bir süre sonra Millî Birlik Komitesi içinde görüş ayrılığı baş gösterdi. Millî Birlik Komitesi Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel bir bildiri yayımlayıp Millî Birlik Komitesi’ni feshetti.