Download "YIĞMA YAPILARDA HASAR TESPİTİ DENEY VE ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ. Dr.Fevziye AKÖZ"
1 YDGA2005 YIĞMA YAPILARDA DEPREM GÜVENLİĞİNİN ARTTIRILMASI ÇALIŞTAYI YIĞMA YAPILARDA HASAR TESPİTİ DENEY VE ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Dr.Fevziye AKÖZ İnşaat Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yapı Malzemeleri Anabilim Dalı 17 ŞUBAT 2005 ODTÜ ANKARA
2 Yığma Yapılarda Hasar Nedenleri Yığma yapılar, az katlı ve çoğunlukla tarihi eser niteliğinde yapılardır. Uzun geçmişlerinde başta deprem ve savaşlar olmak üzere pek çok mekanik etkilere maruz kalmışlar, az yada çok hasara uğramışlardır. Atmosfer olaylarından etkilenmişler, hasara uğramışlardır. Savaşlar, insanların yanlış ve bilinçsiz kullanımı çeşitli hasarlara neden olmuştur. İyi niyetli, ancak bilgisiz ve bilinçsizce yapılan onarımlar ve eklentiler bu tür yapılarda geri dönüşü mümkün olmayan hasarlara yol açmıştır.
3 Hasar Tespiti için Yapılacak Çalışmalar Yapının projesi temin edilir, Proje ile yapı karşılaştırılır, eklenti, yıkım vb değişiklikler ve hasarlar tespit edilir, gerekirse yapının rölöve projesi hazırlanır, Yapıda hasarlı bölgeler belirlenir, proje üzerinde gösterilir, Ölçüm yapılması gereken elemanlar belirlenir, Bu elemanlarda aşağıda belirtilen deney ve ölçümler yapılır
4 Tahribatlı ve Tahribatsız Deneyler Yapıda deprem gibi bir afet nedeni ile hasar oluşması, Yapının veya bazı elemanlarının çevresel etkiler nedeni ile eskimesi, ıslanma, erime şişme, çatlama, parça atması gibi hasarların oluşması, Önemli yapıların sürekli izlenmesi, Hasarsız bir yapıya yeni işlev kazandırılması amaçlandığında yapının son durumunun tespiti gerektiğinde, Onarım ve güçlendirmeden önce yapıda etraflı bir araştırma ve tespit yapılması gerektiği durumlarda, yerinde ve laboratuarda tahribatlı ve tahribatsız deneyler yapılır.
5 Yerinde Yapılacak Çalışmalar Ölçüm yapılacak bölgeler kodlanır, Ölçüm yapılacak bölgelerde varsa kaplama kaldırılır, yüzey temizlenir, Ölçüm yapılacak bölgeler kodlanır, Yüzey sıcaklığı ve nemi belirlenir, Ultrases aleti ile ses geçiş süresi ölçülür, Yüzey sertliği ölçülür, Flat-Jack aleti ile yapıdaki basınç gerilme seviyesi belirlenir gerilme-şekil değiştirme ilişkisinin araştırılması,
6 Yapıda tuğla, taş veya beton blok ile harç arasındaki kayma dayanımın belirlenir, Yapıda sismik ölçüm yapılır, Yapıdan yeterli sayıda örnek alınır (karot vb.).
7 Şekil 1. Ölçüm yapılacak bölgenin kodlanması
8 Şekil 2. Ölçüm yapılacak bölgelerin deneye hazırlanması, gerektiğinde kaplamanın kaldırılması
9 Şekil 3. Yüzey sıcaklığının ve neminin belirlenmesi
10 Şekil 4. Ultrases aleti ile ses geçiş süresinin ölçümü
11 Şekil 5. Ultrases aleti ile çatlak yönü ve derinliğinin araştırılması
12 Şekil 6. Ultrases aleti ile ses geçiş süresinin ölçümü
13 N Tipi Schmidt Çekici Şekil 7. Yüzey sertliğinin ölçülmesi P Tipi Schmidt Çekici
14 Şekil 8. Yük altında basınç deneyi
15 Şekil 9. Yük altında kayma deneyi Numune Numune
16 Şekil 10. Serbest titreşim ölçümleri
17 Şekil 11. Karot alınması
18 Şekil 12. Yapıdan örnek alınması
19 Laboratuar Çalışmaları Alındığı yapıya, kata ve elemana göre kodlanmış numuneler deneye hazırlanır, Ultrases aleti ile karşılıklı yüzeylerde ses geçiş süresi ölçülür, Kondisyonlanan numunelerde birim ağırlık, su emme, özgül ağırlık deneyleri yapılır, Tek eksenli basınç deneyi yapılır.
20 Harç Tuğla Şekil 13. Numunelerin kodlanması
21 Şekil 14. Fiziksel deneyler
22 Şekil 15. Tek eksenli basınç deneyi
23 Tahribatlı ve Tahribatsız Deney Sonuçlarının Birlikte Değerlendirilmesi Karotun Basınç Dayanımı (f k, N/mm²) ile karotta ölçülen ultrases hızı (V k, mm/µs) ve karotun alındığı elemanda ölçülen ve değerlendirilen yüzey sertliği (R d ) arasında istatistiksel bağıntı elde edilir. f k = f (V k,r d ) 1 Bu bağıntı yardımı ile karot alınmayan ancak tahribatsız ölçüm yapılan elemanların basınç dayanımı teorik olarak (f teo ) hesaplanır. Ses geçiş hızı, birim ağırlık ve Poisson oranından yararlanılarak dinamik elastisite modülü hesaplanır. E d =f(v k,β,υ) 2
24 SONUÇ Yığma yapılarda hasar tespiti, hasarların izlenmesi ve yapının performansının araştırılması için tahribatsız deney yöntemlerinden yararlanılır. Doğru kullanılması ve yeterli sayıda deney yapılması koşulu ile bu deneylerin uygulanması kolay, ucuz ve hızlıdır. Yığma yapılarda bu ölçüm yöntemlerinden herhangi birinin tek başına uygulanması doğru sonuç almak için yeterli değildir. Karot numunelerde yapılacak deney sonuçlarından yararlanılarak birleşik SONREB Değerlendirme Yöntemi nden yararlanılmalıdır.
TARİHİ YAPILARDA MALZEME ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİNDE UYGULANAN YÖNTEMLER
TARİHİ YAPILARDA MALZEME ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİNDE UYGULANAN YÖNTEMLER Fevziye AKÖZ ve Nabi YÜZER YTÜ. İnş. Müh. Böl. İstanbul ÖZET Tarihi yapılar, özgün biçimi, taşıyıcı sistemi ve malzemesi ile