HomeDivan EdebiyatıNedim Şarkı ve Gazel Ustası Olan Başarılı Bir Şairdir
Nedim’in yaşamı, sanat anlayışı ve eserleri
Nedim, Divan edebiyatının en lirik ve en başarılı şairlerinden biridir. Daha çok zevk ve eğlence şairi olarak bilinse de aslında ince bir duyarlılığa sahip başarılı bir sanatçı olarak değerlendirilmelidir.
Nedim, Lale Devri’ni yaşamış ve Lale Devri’nin ihtişamını şiirlerine de yansıtmıştır. Şiirlerinde zevk, sefa, eğlence, nükte, musiki bir aradadır. Ancak bazı şiirlerinde ince bir ironi ve felsefi bir yaklaşım da sezilmektedir.
Nedim’in sanat anlayışı
Şiirde inceliğe büyük önem vermiştir. Dili kusursuz kullanmış ve divan edebiyatı kurallarını kusursuz denebilecek bir seviyede uygulamıştır.
Divan şiirimize yeni bir söyleyiş, yerli ve gerçekçi bir içtenlik, nükteli bir ses ve söz anlayışı kazandıran sanatçı, Mahalileşme akımının da edebiyatımızdaki en büyük temsilcisidir. Bu akımda Türklere has duyuş ve hissediş tarzının şiire sokulmasıdır.
İstanbul Türkçesiyle yazdığı şiirlerinde gerçek yaşamı, gözlemlenebilen gerçek doğayı görmek mümkündür. Divan edebiyatında hayal önemli bir yer tutar. Ancak Nedim hayalleri soyut alandan çıkararak günlük yaşamla ilişkili hale getirir. Onun hayal dünyası gerçek yaşama dokunan bir sanatsallık gösterir.
Açık, yalın, ahenkli bir dile sahip olan Nedim, söz sanatlarından ustaca yararlanmış, halkın kullandığı deyimleri ele almıştır.
Nedim’in başarılı olduğu iki alan: gazel ve şarkı
Nedim çok başarılı bir gazel şairidir. Gazellerinin hepsinde aşk, şarap, tabiat gibi din dışı temaları ele almıştır.
Nedim’in başarılı olduğu bir diğer tür ise şarkıdır. Bazı kaynaklarda şarkı türünü ilk defa kullanan sanatçının Nedim olduğu söylense de bu doğru değildir. Nedim’den önce de şarkı türü Osmanlı edebiyat çevrelerinde sıkça yazılıyordu. Ancak Nedim bu türün sevilip yaygınlaşmasını sağlamıştır.
Lale Devri ile özdeşleşen bir şair: Nedim
Lale Devri’nin eğlencelerinde yer alır. Yaşam felsefesi yaşamak ve sevmek üzerine kuruludur. İnsanı dünya zevklerinden yoksun bırakmaya çalışan görüşlere karşı çıkar. Yeni ve yerli bir edebiyat çığırı açmıştır. Dış dünyada gördüklerini, gözlemlediklerini izlenimleriyle birleştirerek bir bakıma resimleştirir. Divan şiirine renk ve canlılık getirmiştir. Çağının güncel yaşantısını şiirleriyle çok iyi yansıtır.
Lale Devri’nin ve İstanbul’un en coşkun ve içten gazellerini yazan şair İstanbul’un özelikle mesire yerleri işlemiştir. Çırağan, Üsküdar ve Beşiktaş bütün güzellikleriyle şiirlerinde yer almış, konu ve söyleyiş yönünden “mahallîleşme akımı”nın temsilcisi olmuştur. Onun şiirleri somut ve gerçek yaşama yöneliktir. Konuşma diline yaklaşan rahat bir söyleyişi vardır. Yalın dille yazdığı “şarkı”larının çoğu bestelenmiştir.
Nedim’in halk edebiyatına bakışı
Nedim’in yaşadığı dönemde divan şairleri Halk edebiyatı ürünlerine ve dolayısıyla hece ölçüsüne olumsuz yaklaşmışlardır. Hatta pek çok divan şairi hece ölçüsünü küçümseyen ifadeler kullanmıştır. Ancak Nedim Halk edebiyatının Türklerin milli edebiyatları olduğunu ifade etmiş ve bu görüşünü hece ölçüsüyle bir şiir yazarak desteklemiştir. Sanatçının heceyle yazdığı bir türküsü de bulunmaktadır.
Nedim’in az bilinen iki yönü
Nedim’in edebiyat tarihi kaynaklarında pek de bilinmeyen iki yönü şöyle sıralanabilir:
Nedim’in tüm sanat yaşamı zevk ve eğlence tarzı şiirler yazmakla geçmemiştir. Nedim yaşamının ilk dönemlerinde şiddetli eleştiri şiirleri yazmıştır. Bu yönüyle Nefi’ye benzer. Ancak bir süre sonra bu tarzı bırakarak Lale Devrine özgü şiirler yazmıştır.
Nedim’in az bilinen ikinci özelliği ise sözlük yazarlığı yapmış olmasıdır. Nedim kendi döneminde yazılan sözlüklerin çeşitli maddelerini kaleme almıştır. Bu da sanatçının aslında ne kadar derin bir bilgi birikiminde sahip olduğunu göstermektedir.
Nedim, Patrona Halil İsyanı sırasında yaşanan kargaşadan kurtulmaya çalışırken damdan düşerek ölmüştür. Nedim’in ölümü aslında bir devrin (Lale Devrinin) de sonu anlamına gelmektedir.
Şairin tüm şiirlerini topladığı tek bir kitabı vardır: Divan