DIŞ DUVAR BİLEŞENLERİNİN BİRBİRİ İLE VE ÇELİK TAŞIYICI SİSTEMLE BÜTÜNLEŞTİRİLMESİNDE YAPIM TEKNİKLERİ
Download "DIŞ DUVAR BİLEŞENLERİNİN BİRBİRİ İLE VE ÇELİK TAŞIYICI SİSTEMLE BÜTÜNLEŞTİRİLMESİNDE YAPIM TEKNİKLERİ"
1 DIŞ DUVAR BİLEŞENLERİNİN BİRBİRİ İLE VE ÇELİK TAŞIYICI SİSTEMLE BÜTÜNLEŞTİRİLMESİNDE YAPIM TEKNİKLERİ Mimar Ebru Ayşe Sımsıkı İ.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Ana Bilim Dalı Çevre Kontrolü ve Yapı Teknolojisi Programı Yüksek Lisans Öğrencisi Yrd. Doç. Dr. M. Cem Altun İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi ÖZET Geçmişten günümüze yapı bileşenlerinin taşıyıcı sistemle bütünleştirilip yapı elemanlarının oluşturulmasında ve malzemelerin birbirleriyle birleştirilmelerinde farklı teknikler kullanılmış ve gelişen teknoloji ile birlikte bu teknikler de yenilenmiştir. Geçmişte insan gücü kullanılırken şu an insan gücü ile birlikte makineler ve elektrikli aletler de kullanılmaktadır. Böylece hem inşaatın yapımı kolaylaşmış hem de zamandan kazanılmıştır. Dış duvar gereksinimlere bağlı olarak bir veya birden fazla katmandan oluşur. Bu katmanların da birbirleriyle birleştirilmesinde, gelişen teknoloji ile birlikte, farklı yapım teknikleri kullanılmaktadır. Malzemeler yapıştırma, kaynaklama, vida ve bunlar gibi farklı bir çok teknikler kullanılarak birleştirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, dış duvara ait bileşenlerin birbirleriyle nasıl ve hangi teknikler kullanılarak bütünleştirildiğinin ortaya konmasıdır. Yöntem olarak, yapımı süren binalarda gözlem tekniği kullanılmıştır. ele alınan örneklerin yapım aşamalarına ait hareketli görüntüler kamera ile tespit edilip, analizi yapılmıştır. Kapsam olarak da çelik taşıyıcılı binalar seçilmiştir. Bu bağlamda çelik taşıyıcı sistemli binalarda uygulanan yapım teknikleri hakkında bilgi vermekte ve şu an hangi teknolojilerin inşaat sektöründe yaygın olarak kullanıldığı vurgulanmaktır. 1. GİRİŞ Teknolojinin gelişmesiyle birlikte inşaat sektörü de hızla gelişmektedir. Her geçen gün daha çabuk uygulanan, montajı kolay ve daha fonksiyonel yapı malzemeleri ve teknikleri geliştirilmektedir. Yapı malzemeleri ve bina yapım tekniklerindeki gelişmeler dış duvar konstrüksiyonu üzerinde de etkili olmuştur. İşlevleri en basit şekliyle iç ve dış mekan arasında bir sınır oluşturarak insanları çevresel etmenlerden korumak olan dış duvar, teknolojik gelişmelerden en çok etkilenen öğelerinden biridir. Dış duvar, taşıyıcılık,ısıl, su-nemle ilgili, ses ile ilgili, yangın ile ilgili vb. alanlarda kendinden beklenilen performansları yerine getirmenin ötesinde binanın genel görsel etkisinin kurgulanmasında da önemli görevler üstlenmektedir . 19. yy.ın sonu ve 20. yy.ın başında, özellikle A.B.D. ve Avrupa da, çelik iskelet sistemi, çok katlı veya büyük açıklıklı binalarda kullanılmaya başlanmıştır. Paris yakınlarında yılları arasında inşa edilen Menier Çikolata Fabrikası, çeliğin kıta Avrupasında büyük çapta kullanıldığı ilk bina olması yanında yük taşımayan dış duvarlarıyla da bir ilktir. Kaynak ile birleştirilme tekniğinin geliştirilmesi, bu sistemin yüksek yapılarda da kullanılmaya başlanmasını sağlamıştır. Böylece modüler olarak atölyelerde üretilen çelik elemanların, şantiyede birleştirilmesi ile modern çelik konstrüksiyon anlayışı ortaya çıkmıştır. Çeliğin, taşıyıcı sistem malzemesi olarak kullanılması, yerinde hızlı ve hassas uygulama gibi avantajları da beraberinde getirmiştir. Bunun ötesinde de, taşıyıcı özellikleri ile tanıdığı geniş açıklık geçme olanağı ve kolay biçimlendirilmesi ile tasarımda yeni olanaklar oluşturmuştur .
2 Yapım sistemi, kullanıcı gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmış yapma çevreyi dış ve iç çevreden fiziksel olarak ayıran binanın ve bileşenlerinin gerçekleştirilmesi hedefine yöneliktir. Bu hedefe göre yapım sistemi, binanın gerçekleştirilmesi için, sistem çevresinden sağlanan kaynaklardan yararlanılarak, önceden fabrikada, atölyede ve şantiyede imalat sonunda çeşitli düzeylerde bitirilmiş yapı ürünleri kullanılarak yapı yerinde inşaatı veya montajı içeren bir bütün olarak tanımlanabilir. Bu çalışmada, sistem çevresine bağlı olarak, yapımda yer alan kaynaklar, işçilik, araç ve malzeme başlıkları altında ele alınmıştır. Çalışmada, çelik iskelet taşıyıcılı binalarda, dış duvar bileşenlerinin birbiri ile ve taşıyıcı sistemle bütünleştirilmesinde kullanılan yapım tekniklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, yapımda kullanılan bağlantı sistemleri ve birleştirme teknikleri genel olarak ve özelde dış duvar ile çelik taşıyıcı sistemin birleştirilmesinde kullanılan teknikler kısaca tanıtılmış, mevcut örneklerin yapım süreçlerinde yapılan tespit çalışmaları ve analizleri ile yapım teknikleri ortaya konmuştur. 2. YAPIMDA YAPISAL BAĞLANTI MALZEMELERİ VE BİRLEŞTİRME TEKNİKLERİ Malzeme veya bileşenlerinin bir araya getirilmesinde, temel olarak bağlantı malzemelerinin kullanıldığı ve kullanılmadığı iki farklı yöntem söz konusudur. Bağlantı malzemelerinin kullanılmadığı yöntemler; sürülerek uygulanma, kalıba dökülerek uygulanma, serbest olarak dökme ve yüzeye serme olarak sıralanabilir. Bağlantı malzemelerini; yerinde oluşturma ve hazır olmak üzere iki farklı tipte olup, çalışma ile yakından ilgili olması nedeni ile aşağıda daha ayrıntılı olarak anlatılmıştır Yerinde Hazırlanan Bağlantı Malzemeleri Bu tür bağlantı malzemeleri birbirine bağlanacak iki bitmiş bileşeni ya da malzemeyi belirli bir plastik kıvamdan geçerek ve daha sonra sertleşerek birbirine bağlarlar. Yerinde hazırlanan belli başlı bağlantı sistemleri, harç, tutkal, lehim ve kaynaktır. Tuğla, taş, betonarme, hazır eleman vb. kagir yapı eleman ve malzemelerinin birleştirilmesine genel olarak çimento harçları kullanılır. Tutkallar iki aynı ya da ayrı cins malzemelerin adezyon yoluyla birbirine yapıştırmakta kullanılan yapıştırıcılardır. Yapışma mekanizması ya tutkalın içindeki çözücü malzemenin buharlaşması yada tutkalı oluşturan maddenin kimyasal reaksiyon sonucunda sertleşmesiyle gerçekleşir. Nispeten düşük sıcaklıkta eriyebilen kurşun kalay ya da bunların oluşturduğu alışımın ısı enerjisi yardımıyla eriyerek metal parçaların birleştirilmesine lehimleme denir. Erimiş haldeki lehim difüzyon yoluyla yüzeyler arasına girer ve parçalarla alaşım yaparak bağlantıyı sağlar. Kaynak bağlantılarıyla iki veya daha çok metal parça çözülemeyecek şekilde birleştirilir. Kaynak sırasında eriyen malzeme birbiriyle karıştırılarak beraber soğuduğunda ancak aynı yada birbirine yakın malzemelerin kaynaklanması olanağı vardır Hazır Bağlantı Malzemeleri Belli başlı hazır bağlantı sistemleri, çivi, vida, perçin, kenet, kama, çivili plakalar ve civatalardır. Çivinin bağlama gücü çivi boyuna, çapına ve yüzey özelliklerine bağlıdır. Genellikle inşaatlarda ahşap malzemeyi birbirine bağlamakta kullanılırlar. Yüksek karbonlu demirden yapılan çiviler betonda, düşük karbonlu demirden yapılan çiviler ise ahşap birleşimlerinde kullanılır. Ahşap vidaları iki ahşap parçanın tutkallı ya da tutkalsız şekilde birbirine bağlanmasında ve kargir kısımlara dubel yardımıyla yapılacak tespit işlerinde kullanılır. Sac vidaları, çelikten imal edilmiş olup üzerindeki yivler yardımıyla, söz konusu levhalara önceden açılmış daha küçük çaplı deliklerde kendi yivlerine uygun yuva açabilen bir bağlantı malzemesidir. Perçin yapmak için birbirine birleştirilecek parçalara perçin çapından 1 mm daha büyük bir delik açılır ve buraya yerleştirilen perçinin başsız olan tarafı özel bir çekiç veya makineyle yerine göre soğuk veya sıcak olarak dövülerek perçin başı oluşturulur. Değişik yapı malzemelerinin birbirine bağlanması ve tespitinde metal kenetler kullanılır. Metal veya ahşap
3 kamalar iki bileşeni, aralarında özel hazırlanmış boşluğa sokularak, sıkıştırma yolu ile veya özel dişleri ile tutunarak birleştirilirler. Çivili plakalar metal bir plakanın kesilmesi ve kesilen parçaların döndürülerek çivi haline getirilmesiyle oluşturulur ve ahşap bileşenlerin birbiri ile bağlanmasında kullanılır. Civata ve somun sisteminin uygulanabilmesi için, birbirine bağlanacak parçalara önce yaklaşık 1 mm çapında bir delik açılır. Daha sonra, civata kafası altına bir pul yerleştirilerek sistem eklenecek parçalara geçirilir ve bu kez civatanın diş açılmış olan kısmına bir pul geçirilerek civata kafası dönmemesi için bir anahtarla tutularak somunu sıkılır. 3. DIŞ DUVAR SİSTEMLERİ VE ÇELİK TAŞIYICI SİSTEMLE BİRLEŞTİRİLME TEKNİKLERİ Duvarı şematik bir katmanlaşma modeli olarak ele alarak bileşenlerini; taşıyıcı gövde bileşeni, yalıtımlar bileşeni, dış kaplama bileşeni, iç kaplama bileşeni olarak tanımlamak olanaklıdır. Duvarın temel bileşeni olan, gövde bileşeninde söz konusu olan yapı sistemleri; örme sistem, panel sistem, iskelet sistem ve yerinde dökme sistem olarak sınıflandırmak olanaklıdır Farklı duvar gövdesi yapı sistemleri, çelik taşıyıcı sistem ile bütünlenmesinde, karakteristik özelliklerine bağlı olarak farklı birleştirme tekniklerinin kullanılmasını gerektirmektedir. Tuğla, gaz beton blok gibi birimsel malzemeler ile oluşturulan örme sistemde, duvar esas olarak, çelik taşıyıcı sistem tarafından taşınan döşeme üstünde oluşturulmaktadır. Prefabrike, betonarme veya metal sandviçten oluşturulan panel sistemde duvar, çelik kolon, kiriş veya döşemeye tutturulabildiği gibi, ikincil bir taşıyıcı sisteme de uygulanabilmektedir. Metal veya ahşap çubuklardan oluşturulabilen iskelet sistemde bu bileşenler doğrudan, bina taşıyıcı sistem olan çelik kolon, kiriş ve döşemeye tutturularak ikincil bir taşıyıcı sistem meydana getirilmektedir. Çelik taşıyıcı sistemle ender olarak birlikte kullanılan yerinde dökme betonarme sistem ise bağımsız olarak uygulanmaktadır. Dış duvarın çelik kolona bir araya gelişinde üç farklı konumsal seçenek söz konusudur. Duvar kolona göre; önde, ortada veya arkada olabilir. Dış duvar elemanları taşıyıcı sistemle birleştirilirken birleşim yerleri nem ve hava akışından korunmalı, ısı ve ses yalıtımı ve yangın dayanımı yönünden irdelenmeli ve ona göre tasarlanmalıdır (Resim 1,2,3). Resim 1: Duvar Arkasında Kolon Resim 2: Duvar Arasında Kolon Resim 3: Kolon Arkasında Duvar 4. DIŞ DUVAR ELEMANLARININ YAPIDA UYGULAMA ÖRNEKLERİ Dış duvar sistemi bileşenlerinin birbiri ile ve çelik taşıyıcı sistem ile bütünleştirilmesinde kullanılan tekniklerin belirlenmesine yönelik olarak yapım aşamasında beş binada tespit çalışmaları yapılmıştır. Tüm binalar İstanbul da yer almakta olup yılları arasında uygulanmışlardır. Binaların işlev ve taşıyıcı sistemleri kısaca tanıtılıp duvar gövde sistemi ile yalıtımların, dış kaplamanın ve iç kaplamanın yapım teknikleri işçilikler, malzemeler ve araçlar bağlamında analiz edilerek ortaya konmuştur.
4 4.1. Hacı Bozanoğulları Restoranı, Bahçelievler, İstanbul: Restoran binasının çelik taşıyıcı sistemini oluşturan çelik kolon ve kirişler iki U profilin birleştirilmesiyle meydana gelen kutu profillerdir. Bu binanın dış duvarını oluşturmak için çelik kutu profillerden oluşan ikincil taşıyıcı, cam lifi donatılı beton levhalar, püskürtme yalıtım ve alçı plaklar kullanılmıştır İkincil Strüktürün Oluşturulması ve Çelik Taşıyıcı Sitemle Birleştirilmesi: Kullanım yerinde alınan ölçülerle, kutu profillerin boyu metreyle ölçülmüş, yerleri işaretlenmiş, demir kesme makinesiyle istenilen boyutlara getirilmiş (Resim 4) ve hazırlanan parçalar birbirlerine elektrikli kaynak aletiyle birleştirilerek ikincil taşıyıcı oluşturulmuştur. Eğer ikincil taşıyıcıları oluşturan kutu profillerin boylarının kısaltılması gerekiyorsa daire testere, uçlarının düzeltilmesi gerekiyorsa avuç taşlama aleti, yüzeyin pürüzsüzleştirilmesi ve polisajı içinse eksantrik polisaj makinesi kullanılmıştır (Resim 5). Çelik bileşenleri paslanmaya karşı korumak için epoksi esaslı boya kullanılmış ve rulo fırça yardımıyla çelik kutu profillerin yüzeyine açıkta yer kalmayacak şekilde, sürülmüştür. İşçiler tarafından yerinden kaldırılarak çelik kolonların kenarına getirilen ikincil strüktür, düzlüğüne şakül ve terazi kullanarak emin olunduktan sonra, kolonlara ve kirişlere kaynaklanmıştır (Resim 6) Duvar Dış Kaplama Malzemesinin Uygulanması: Cam lifi donatılı beton levhanın iç kısmına imalat esnasında belirli aralıklarla çelik ankraj elemanları tutturulmuştur. Duvar kaplama levhaları şakül, terazi ve binanın bir ucundan diğer ucuna ip çekilmesi yardımıyla yatay ve düşey düzgünlüğü sağlandıktan sonra elektrikli kaynak aletiyle ikincil strüktüre kaynaklanmıştır. Eğer cam lifi donatılı beton levhanın boyutlarının ayarlanması gerekiyorsa, yerine kaynaklanmadan önce metreyle ve cetvelle yerleri belirlenmiş ve iki işlevi gören tek makineyle kesme ve taşlama işlemleri yapılmıştır (Resim 7). Tüm levhaların arkalarındaki çelik millerden kutu profillere kaynaklanmasının ardından dış cephe oluşturulmuştur (Resim 8). Derz aralıklarına silikon tabancasıyla silikon çekilerek dışarıdaki suyun içeri girmesi önlenmiş ve aynı zamanda da beton levhaların birbirlerine sıkıca tutunması sağlanmıştır (Resim 9) Isı Yalıtım Malzemesinin Uygulanması: Duvarın dış kaplaması tamamlandıktan sonra poliüretan esaslı ısı yalıtım malzemesi özel tüpü ile kalınlığı 2 cm. olacak şekilde çelik taşıyıcı sistem ile cam lifi donatılı beton levhaların yüzeyine açıkta yer kalmayacak şekilde püskürtülerek uygulanmıştır Duvar İç Kaplama Malzemesinin Uygulanması: Öncelikle iç kaplamayı oluşturacak alçı plakların monte edileceği ikincil taşıyıcı sistem oluşturulmuştur. İkincil taşıyıcı sistemi oluşturan profiller daha önce kolonların çevresine sarılan diğer çelik profillere elektrikli kaynak aletiyle kaynaklanmışlardır. Böylece alçı plakların monte edileceği ikincil taşıyıcı sistem oluşturulmuştur. Eğer alçı plakların boyutlarının düzeltilmesi gerekiyorsa önce metreyle yeri belirlenip sonra maket bıçağıyla kesilmişlerdir (Resim 10). Alçı plaklar monte edileceği yere taşınarak, şaşırtmalı olarak elektrikli vidalama aletiyle vidalanmışlardır (Resim 11). Alçı plakların montaj işleminden sonra, birleşim ve vida yerlerinin üzerlerine daha sonra çatlak ve iz kalmasının engellenmesi için yapışkan file uygulanmıştır (Resim 12). Kolonların çevresinde, alçı plakların birleşim yerlerine özel metal köşe elemanları uygulanarak alçıyla yerine yapıştırılmıştır. Tüm bu işlemlerin ardından üç kat alçı ve iki kat boyama işlemleri yapılmıştır. Alçı uygulaması sonrası duvarı pürüzsüzleştirmek için zımparalama işlemi ve ardından ikinci alçılama işlemi gerçekleşmiştir. Boyama aşaması ise rulo fırçayla gerçekleşmiştir.
5 Resim 4: Çelik Profillerin Demir Resim 5: Eksantrik Polisaj Resim 6: İkincil Taşıyıcının Kesme Aletiyle Kesilmesi Makinesiyle Çelik Profil Kolona Kaynaklanması. Yüzeyinin Pürüzsüzleştirilmesi Resim 7: Kesme Aletiyle Resim 8: Cam Lifi Beton Levhanın Resim 9: Silikon Tabancasıyla Beton Levhanın Kesilmesi Çelik Profillere Kaynaklanması Derz Aralarına Mastik Uygulaması. Resim 10: Alçı Plağın İkincil Resim 11: Alçı plakların Maket Resim 12: Yapışkanlı Derz Bandı Taşıyıcıya Vidalanması. Bıçağıyla Kesilmesi. Uygulaması Moleküler Biyoloji ve Genetik Bilimleri Merkezi Binası, İ.T.Ü. Ayazağa Kampüsü, Maslak, İstanbul: Binanın çelik taşıyıcı sistemini I profiller oluşturmuş ve birbirleriyle birleştirilmesinde bulonlama tekniği kaynak tekniği bir arada kullanılmıştır. Dış duvarı ise taşıyıcı sisteme dıştan tespit edilen alüminyum profillerden oluşturulan ızgara sistemi ile bu ızgara sistemine takılan saydam panellerden oluşturulmuştur İkincil Taşıyıcı Sistemin Oluşturulması ve Çelik Taşıyıcı Sistemle Birleştirilmesi: İki U profilin kaynaklanarak birleştirilmesinden oluşan kutu profiller belirli aralıklarla imalathanede kesilerek ve vidalanması gereken yerlerden delinerek inşaat alanına getirilmiştir. İşçiler, daha önceden hazırlanmış olan bu bileşenleri, doğrudan depolandığı yerden monte edileceği yere getirerek, çelik kirişlere elektrikli kaynak aletiyle kaynaklamışlardır. Alüminyum doğramaların birleştirileceği köşe bentler somun ve civatalarla ikincil taşıyıcı sistem profillerine üzerine önce elle daha sonra somun sıkma aletiyle sıkılarak bütünleştirilmiştir (Resim 13). Köşe bentlerin çelik kutu profillere birleştirilmesinden sonra çelik taşıyıcı sistemin ve iki U profilin birleştirilmesiyle oluşan çelik kutu profilin dışarıdan gözükmemesi için çelik levhalar çelik kiriş ve çelik kutu profiller üzerine yerleştirilerek birleşim yerlerinden elektrikli kaynak aletiyle kaynaklanmıştır (Resim 14,15) Alüminyum Doğramaların İkincil Taşıyıcı Sisteme Birleştirilmesi: İlk olarak dikey olarak yerleştirilecek olan alüminyum doğramalar daha önceden birleştirilmiş olan köşe bentlerin aralarına yerleştirilmiş ve bu işlemden sonra köşe bentlerin bir tarafından elektrikli vidalama aletiyle vidalanan alüminyum doğrama diğer tarafındaki köşe bentten ise somun ve civatayla birleştirilmiştir. Yatay olarak yerleştirilecek alüminyum doğrama bileşenleri ise dikey olarak ana taşıyıcı sistemle bütünleştirilmiş olan alüminyum doğramaların kenarlarında bulunan mesnet yerlerine geçirilmiştir
6 (Resim 16). Alüminyum doğramaların yüzeyini inşaat sırasında oluşabilecek zararlardan korumak amacıyla yapıştırılmış bant, mesnet kenarlarından maket bıçağıyla kesilerek yatay profillerin düz bir yüzeye yerleştirilmesi sağlanmıştır. Yatay alüminyum doğrama bileşenleri mesnet yerine geçirildikten sonra elektrikli vidalama aletiyle mesnet yerinden birbirlerine vidalanmışlardır (Resim 17). Alüminyum doğramalar tamamen birbirine birleştirildikten sonra dış cepheyi oluşturacak cam, iki işçi tarafından tespit edileceği yere getirilerek doğramalar üzerine yerleştirilmişlerdir. Camın yerinden çıkmasını önlemek için metal çıtalar alüminyum doğramalar üzerine camı sıkıştıracak şekilde elektrikli vidalama aletiyle vidalanmışlardır (Resim 18). Resim 13: Köşe Bentlerin Somun Resim 14: Çelik Levhanın Ana Resim 15: Çelik Levhaların Ve Civatalarla Çelik Kutu Profile Taşıyıcı Sistem Ve Çelik Kutu Elektrikli Kaynak Aletiyle Birleştirilmesi. Profiller Üzerine Yerleştirilmesi Birleşim Yerlerinden Kaynağı. Resim 16:Alüminyum Doğrama- Resim 17: Alüminyum Doğramanın Resim18: Metal Profillerin nın Yerine Yerleştirilmesi. Mesnet Yerinden Vidalanması. Al. Doğramaya Birleşimi 4.3. BJK Akatlar Spor Salonu, Levent, İstanbul: Binanın çelik taşıyıcı sistemini oluşturan çelik kolonlar kutu profillerden, kirişler ise I profillerden oluşturulmuş ve kaynak yöntemi kullanılarak birbirlerine birleştirilmiştir. Binanın dış duvarı, çelik kolon bölgesinde granit seramik uygulamasıyla diğer bölgelerde pvc doğramaların çelik taşıyıcı sisteme montajıyla oluşturulmuştur Granit Seramiklerin Ana Taşıyıcı Sistemle Birleştirilmesi: Daha önceden spor salonunun iç kısmında demir kesme makinesiyle kesilerek hazırlanan ve ortası delinen köşe bentler çelik kolonların üzerlerine belirli aralıklarla elektrikli kaynak aletiyle kaynaklanmasının ardından delikli metal U profiller, köşe bentlerin üzerine delikleri üst üste gelecek şekilde yerleştirilmiş ve arkasından civatayla sıkmak suretiyle birbirlerine bulonlanmışlardır. Böylece çelik kolonun çevresinde ayrı bir ikincil taşıyıcı sistem oluşturulmuştur (Resim 19). Bu işlemin ardından granit seramikler kenar ve ortalarından olmak üzere belirli bölgelerinden kesme-taşlama aletiyle, çizilir şekilde kesilerek, düşey delikler açılmıştır (Resim 20). Burada dikkat edilen husus çok fazla derine kaçmadan kesik açmaktır. Bu düşey delikler açıldıktan sonra özel bir yapıştırıcı deliklere sıkılmış(resim 21), spatula ile kesiğin içine yedirilmiş(resim 22) ve yassı çelik miller bu özel yapıştırıcıyla kesiğin arasına girecek şekilde yerleştirilmiştir. Çelik miller daha önceden ana taşıyıcıya birleştirilmiş U profillere elektrikli kaynak aletiyle kaynaklanmıştır (Resim 23). Granit seramiklerin, kolonun dört tarafına ve boylu boyunca aynı işlemlerden geçirilerek birleştirilmesiyle binanın dış duvarının opak kısmı oluşturulmuştur PVC Doğramaların Ana Taşıyıcı Sistemle Birleştirilmesi: Duvarın saydam kısmı ise PVC doğramaların ana taşıyıcı sisteme birleştirilmesiyle gerçekleştirilmiştir. PVC pencere doğramaları belirli yerlerden elektrikli matkapla delindikten sonra çelik profillere elektrikli vidalama aletiyle
7 vidalanmışlardır (Resim 24). Çift camlı pencere ünitesi, alüminyum konstrüksiyona dahil sabitleme çıtaları yerinden çıkarıldıktan sonra yuvasına oturtulmuştur. Önceden çıkarılan sabitleme çıtaları tekrar yerine takılarak cam sabitlenmiştir. Resim 19:İkincil Taşıyıcı Sistemin Resim 20: Granit Seramiğin Resim 21: Özel Yapıştırıcının Yandan Görünüşü. Kesme-Taşlama Aletiyle Kesimi. Kesilen Bölgeye Sıkılması. Resim 22: Özel Yapıştırıcının Resim 23: Çelik Milin Kesilen Resim 24: Granit Seramikler ile Spatula İle Kesik İçine Yedirilmesi. U Profillere Kaynaklanması. PVC Doğramanın Birleşimi T.C. Kültür Üniversitesi, Sinema Salonu, Ataköy, İstanbul: Sinema salonunun ana çelik taşıyıcı sistemi, I profillerin birbirlerine kaynaklanması ve bulonlaması yöntemleriyle oluşturulmuştur. Dış duvar ise ikincil taşıyıcı sistemi kutu profilleri, ahşap yonga levha, ekstrude polistren levha, yapışkan file,dış sıva ve alçı plak ile oluşturmuştur İkincil Strüktürün Oluşturulması ve Çelik Taşıyıcı Sitemle Birleştirilmesi: Belirli boyutlarda daire testere ile kesilen (Resim 25) çelik profiller uçları taşlandıktan sonra yerlerine kaynaklanmaya hazır hale getirilmişlerdir. Daha önce imalathanede hazırlanmış köşe profilleri, çelik taşıyıcı üzerine belirli aralıklarla, ikincil taşıyıcı sistemi oluşturacak çelik profillerin üzerine geleceği şekilde elektrikli kaynak aletiyle kaynaklanmıştır (Resim 26). Bu işlemden sonra çelik U profiller köşe profillerin üzerine yatay olarak kaynaklanmıştır. Yatay olarak kaynaklana U profillerin üzerine ise düşey olarak kutu profiller kaynaklanmış ve ikincil taşıyıcı sistem oluşturulmuştur(resim 27) Dış Kaplama Malzemesinin Taşıyıcı Sisteme Montajı ve Duvarın Oluşturulması: Bütün çelik profiller ana taşıyıcı sistemle bütünleştirildikten sonra ahşap yonga levhalar dört işçi tarafından yerine yerleştirilip diğer ahşap yonga levhalar ile arasında boşluk kalmayacak şekilde düzlüğüne emin olunduktan sonra şaşırtmalı olarak elektrikli vidalama aletiyle çelik kutu profillere vidalanmıştır (Resim 28). En alttaki çelik profile ahşap yonga levhalar yerleştirildikten sonra alüminyum L kenar profilleri, elektrikli vidalama aletiyle ahşap yonga levhanın kenarına ve çelik profilin alt kısmına vidalanmıştır Isı Yalıtım Malzemesinin ve Boyanın Uygulanması: Ahşap yonga levhalarının çelik profillere vidalanarak birleştirilmesinden sonra ekstrude polistren levhalar ısı yalıtım dübeli ve özel yapıştırıcı ile ahşap yonga levhaya tutturulmuştur. Bu işlemden sonra yalıtım üzerine yapışkan file uygulanmıştır. Özel yapıştırıcı harç, el arabasıyla hazırlandığı yerden getirilerek mala ile ekstrude
8 polistren levhanın üzerine koyularak özel tarak ile yivlendirilerek levhalar üzerine yapıştırılmıştır (Resim 29). Yapıştırma ve sabitleme işlemi ahşap mastarla ısı yalıtımının üzerine bastırılarak gezdirilmesiyle gerçekleşmiştir. Isı yalıtım levhaları yapıştırıldıktan sonra ayrıca duvara dübeller ile sabitlenmiştir. Sıvanın yalıtım üzerinde durması için yalıtımın üzerine sıva donatısı file uygulanmış, üzerine özel sıva mala yardımıyla, tüm yüzeye eşit kalınlıkta, uygulanmış ve yüzey perdahlanmıştır. Dış cephe sıva uygulamasının ardından rulo yardımıyla akrilik boya uygulaması gerçekleşmiştir İç Kaplama Malzemesinin Uygulanması: Dış cephede uygulanan ikincil taşıyıcı sistemle, aynı işlemi geçiren çelik kutu profiller ana çelik taşıyıcı sisteme elektrikli vidalama aletiyle vidalandıktan sonra alçı plaklar monte edileceği yere getirilmiş şaşırtmalı olarak elektrikli vidalama aletiyle ikincil taşıyıcı sistem üzerine vidalanmışlardır (Resim 30). Boyutsal olarak alçı plakların düzenlenmesi gerekiyorsa, metreyle yerinde ölçüldükten sonra maket bıçağıyla kesilerek kısaltılmışlardır. Alçı plaklar çelik profillerin üzerlerine vidalandıktan sonra uygun hacim akustiği şartlarını sağlamaya yönelik olarak kadife örtü alçı plakların üzerine özel yapıştırıcı uygulanarak sabitlenmiştir. Resim 25: Kutu Profilin Daire Resim 26: Köşe Profillerin Resim 27:Çelik Profillerin Testereyle Kesilmesi. Kutu Profile Kaynaklanması. Kaynaklanarak İkincil Taşıyıcı Sistemin Oluşturulması. Resim 28: Ahşap Yonga Resim 29: Sıvanın Isı Yalıtım Resim30: Alçı plakların Kutu Levhanın Çelik Profillere Malzemesi ve Yapıştırıcı File Profiller Üzerine Vidalanması. Vidalanması. Üzerine Uygulanmış Durumu İstanbul Teknik Üniversitesi, Taşkışla Binası, Kuzey Kolu, Çatı Katı Yenileme, Taksim, İstanbul: Binanın ana taşıyıcı sistemini oluşturan kolonlar kutu profillerden, kirişler ise iki çelik U profilin birbirlerine kaynaklanmasıyla oluşturulan I profillerden meydana getirilmiş ve birbirlerine kaynaklama yöntemiyle birleştirilmişlerdir. Dış duvarı oluşturan pencereler alüminyum doğramaların ikincil taşıyıcı sisteme montajıyla oluşturulmuştur Pencere Doğramaları İçin İkincil Taşıyıcının Hazırlanması: Çelik kutu profiller, metreyle yerinde ölçümü yapıldıktan sonra, demir kesme aletiyle ölçülerine uygun olarak kesilmiş ve avuç taşlama aletiyle kenarları düzeltilerek kaynaklanmaya hazır hale getirilmiştir. Kutu profillerin kolonlara ve birbirlerine elektrikli kaynak aletiyle kaynaklanmasıyla pencere doğramalarının monte edileceği iskelet oluşturulmuştur (Resim 31). Bu iskelet pencere doğramasının dört taraftan vidalanacağı ikincil taşıyıcı sistemi oluşturmaktadır.
9 Alüminyum Pencere Doğramalarının İkincil Taşıyıcı Sisteme Montajı: Alüminyum pencere doğramaları belirli yerlerden elektrikli matkapla delindikten (Resim 32) sonra çelik profillere elektrikli vidalama aletiyle vidalanmışlardır (Resim 33). Böylece doğramalarda çelik taşıyıcı sistemle bütünleşik hale getirilmiştir. Çift cam ünitesi, alüminyum konstrüksiyona sabitleme çıtaları yerinden çıkarıldıktan sonra yuvasına oturtulmuştur. Sabitleme çıtaları tekrar yerine takılarak, çift cam ünitesi sabitlenmiştir. Resim31: Kutu Profilin Çelik Resim32: Alüminyum Doğramanın Resim33: Alüminyum Doğramanın Kolona Kaynaklanması. Matkapla Belirli Aralıklarla Delinmesi. Kutu Profile Vidalanması SONUÇ Bu çalışmada çelik taşıyıcı sistem ile dış duvar sistemlerinin bir araya gelişinde kullanılan yapım teknikleri belirlenmiş ve analiz edilmiştir. Tespit yöntemi olarak video çekimi kullanılmıştır. Analizler bu görüntülerden yararlanılarak yapılmıştır. Ele alınıp analizi yapılan beş örnekten çıkarılabilecek sonuçlar aşağıda sıralanmıştır. Her bir binada taşıyıcı/duvar birleşiminde farklı sistemlerin kullanılması nedeni ile farklı birleştirme teknikleri kullanılmıştır. Bazı inşaatlarda yalnız kaynakla veya vidalama ile birleştirme tekniği kullanılırken bazılarında ise yapıştırma/kaynak, vidalama/kaynak veya kenet/vida gibi bir çok tekniğin bir arada kullanıldığı yöntemler de kullanılmıştır. Duvar elemanlarının taşıyıcı sistemle birleştirilirken kendi aralarında da yapıştırma, vida ve bunun gibi tekniklerle birleşimi söz konusudur. Böylece duvar daha rijit konuma geçmiştir. Hemen hemen bütün binalarda yapı bileşenlerinin ana çelik taşıyıcıyla bütünleştirilmesinden önce ikincil bir taşıyıcı sistem oluşturulmuş ve bu ikincil taşıyıcı sistem üzerine malzemeler birleştirilmişlerdir. Yapılan tespit çalışmaları ile şu an inşaat sektöründe varolan yapım teknikleri, belirlenen kapsam çerçevesinde ortaya konulmuştur. Mevcut teknolojilerin tespiti ve analizi bunların olumlu-olumsuz yönlerinin tartışılması, yenilenmesi ve geliştirilmesi konusunda zemin hazırlayacaktır. KAYNAKLAR (1) Sımsıkı, E.A., Yapı Üretim Sisteminde Kaynaklar, İ.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Proje II Dersi Çalışması (Basılmamış Kaynak), 2004 (2) (3) Friedman, D., Historical Building Construction, Design, Materials, and Technology, W.W. Norton, New York, 1995 (4) Özkan E., Yapım Sistemlerinin Seçimi İçin Bir Yöntem, İTÜ Mimarlık Fakültesi, Doktora tezi, İstanbul, (5) Toydemir N., Gürdal E., Tanaçan L., Yapı Elemanı Tasarımında Malzeme, Literatür, İstanbul, (6) Altun, M.C., Yapı ve Yapım Yöntemleri Ders Notları, İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi, İstanbul, 2004, (Basılmamış Kaynak). (7) Ching, F.D.K. Building Construction Illustrated, Van Nostrand Reinhold, New York, 1991