Lâle Devri Ne Zamandır? Yenilikler, Başlangıcı ve Bitişi
22 Temmuz 2018 5 dk okuma süresi
1 Lale Devri Öncesinde Osmanlı’nın Durumu
2 Lale Devri’nde Yapılan Yenilikler
3 Lale Devri’nin Bitişi
4 Patrona Halil İsyanı
Sahne olduğu yenilikler ve şatafatın ön plana çıktığı bir dönem olması nedeniyle birçok şiirin dahi konusu olmayı başaran Lale Devri, Osmanlı’nın en meşhur dönemlerindendir. Başlangıcından bitişine oldukça olaylı ve çok konuşulan bir tarihi dönem olarak Lale Devri hakkında tüm bilmeniz gerekenleri aşağıda yer alan yazımızdan öğrenebilirsiniz.
ilgili içerik Mısır Piramitlerinin Çözülemeyen Gizemleri
Lale Devri Öncesinde Osmanlı’nın Durumu
1730’da Patrona Halil İsyanı ile son bulan bu 12 senelik devrin padişahı Sultan III. Ahmed’di. Sultan II. Mustafa’nın yerine geçmiş olan bu padişah çevresinde zevkli tercihleri ve yüksek kültür seviyesiyle tanınmaktaydı. Hattatlık, şairlik ve askerlik yapan padişah için demokrat olmasına karşın iyi bir hükümdarlık anlayışına sahip olduğu söylenememektedir. Yine de ağabeyinin tahttan inmesine neden olan kişileri cezalandırmış, politik açıkları ıslah etme yoluna gitmiştir. Padişahın döneminde imzalanan 1718 Pasarofça Anlaşması’yla ülkede uzun süreli bir refah ve sakinlik yaşandı.
Damadının şehit düşmesi üzerine dul kalan kızı Ayşe Sultan’ı Nevşehirli İbrahim Paşa’ya veren Sultan Ahmed, Farsça nev yani yeni kelimesinden doğan bu köyü bir şehir haline getirdi ve İbrahim Paşa’yı sadrazamı ilan etti. Sadrazam değişikliğinin halkın huzur içerisinde olduğu bu senelere denk gelmesiyle birlikte memlekette genel bir zenginleşme söz konusu olmaya başladı.
Gayrimüslim halk uzun senelerdir matbaa kullanıyor olsa da bu dönemde ilk Müslüman matbaasının açılması büyük bir yenilik olarak görüldü. Dönemde yer bulan diğer yenilikler arasında İpek Yolu üzerinden hali hazırda taşınmakta olan kâğıt, porselen ve halı gibi ürünler için fabrika kurulmasının yer alması, Osmanlı’nın Sanayi Devrimi’ni başlattığını göstermektedir.
ilgili içerik Tarihe Adını Yazdıran En Büyük Osmanlı Sultanları
Bir diğer yenilik bu devirde ilk mühendishanenin açılması olurken, bu sayede dış ticarette de kayda değer başarılar elde edilmiş oldu. Şiir ve edebiyatın zirvesini gördüğü bu devirde, Nedim, Nâbi gibi Divan Edebiyatı’na yön veren ustalar yetiştirildi. Resim alanında Levnî, müzik alanında Ebubekir Ağa ve Tanburi Mustafa Çavuş, tarih alanında Nâimâ dönemin öne çıkan isimlerinden olmuştur.
Döneme adını veren lalelerin Hollanda’dan getirtilmesiyle mimari ve sanatın hemen her alanında bu motif büyük bir parlama yaşadı. Lale motifi memleketin dört bir yanını süslerken bu alanda en iyi örneklerse Eski Çırağan Sarayı, Üsküdar Yeni Câmii ve Sultan Ahmed Çeşmesi’nde gösterildi. Yine dönem içinde inşa edilen köşkler zevk için üretimin arttığını ortaya koymaktadır.
Lale Devri’nin Bitişi
Barışın hakim olduğu bu seneler içerisinde yapılan tek savaş Rusya’nın İran’a olan müdahalesiyle gerçekleşti. İran’ın iç karışıklıklarından istifade etmek isteyen Rusya’nın Kafkasya üzerinde hakimiyet kurma çalışmalarına engel olmak isteyen Sadrazam, barışçıl bir dönemde olunmasına rağmen durumun önemi gereği İran’la birlikte savaşta yer aldı. Asya’nın en büyük askerlerinden biri olan Nâdir Şah İran hükümdarı olarak tahta çıkmış ve Osmanlı’nın karşısına geçmiş olsa da bu savaşta Nahçıvan, Erivan, Azerbaycan, Hemedan zapt edildi.
Ancak tüm bu barışçıl yaklaşımlara rağmen halk içerisinde devrin zevki ön plana çıkaran özelliklerinden memnun olmayanlar çoğalmaya başladı. İbrahim Paşa’yı kıskandıkları düşünülen bir kesim bir yana, iktidar süresinin uzamasından rahatsızlık duyanlar da mevcuttu. Eski İstanbul Kadısı Zülâlîzâde ve Ayasofya Vâizi İspirîzâde, din ağırlıklı yaşamı savunmakla birlikte bu konuda halkın alt tabakalarını kışkırtmaya çalışmaktaydılar. Yeniçerilerin Almanlara karşı savaşında oldukça bitik bir halde olduğunu gören Sadrazam, Üsküdar’da kurduğu kışlada Fransa’dan gelen subaylara modern usulde eğitim verdirerek yeni bir ordu anlayışı yaratmaya çalışmaktaydı. Ancak bu yenilikçi girişim muhafazakar kesime ek olarak ordunun da düşmanlığının kazanılmasına yol açtı.
İranlıların Tebriz’de yaptığı katliamların haberi, ithalatın sınırlandırılması amacıyla konan ticaret vergisiyle aynı dönemlere denk gelince hükümet iyiden iyiye dikkatleri çekmeye başladı.
Amiral anlamında gelen Patrona gemisinde çalışmakta olan Arnavut kökenli mürettebat çalışanı Patrona Halil, adını dönemin bitişine neden olan isyana vermiştir. Daha önce de Venedik kışkırtmasıyla yine ayaklanmalara karışmış ve gemide yer alan Süvari Abdi Paşa tarafından idam cezasından kurtarılmış olan Patrona Halil, Rumeli’ye yerleşerek yeniçerilik yapmış, adı yine Vidin’de başka bir isyana karışarak Mısır’a kaçmak zorunda kalmıştır. Burada da giriştiği isyan bastırılınca ihtilalci damgası alarak İstanbul’a gelmiş ve iğne iplik satarak geçimini sürdürmeye devam etmiştir.
İstanbul’a hakim olan huzursuz ortamı değerlendirerek Sadrazam mualifi esnafı örgütleyen Patrona Halil, Yeniçeri Ocağı’nın dağıtılmasını kullanarak Beyazıt’ta bulunan Sultan II. Bayezid Hamamı’nda yeni isyanını başlatmıştır.
Padişahın yerine yeğeni Şehzade Mahmud tahta geçerken, Sadrazam ve Kaptan-ı Derya görevinde bulunan damadı halk tarafından linç edilmiştir. Dönemin nadide ve ustalık gerektiren birçok mimari eseri ve lale bahçeleri yakılarak yok edildi.
Lale Devri’nin özellikleri genel olarak zevkin ön planda olması nedeniyle tepki toplasa da yapıldığı yenilikler, sanayideki gelişmeler ve genel barış halinin hakim oluşuyla aslında Tanzimat için bir prova, sanayileşme için bir fırsat olarak da değerlendirilmektedir. Devrin bitişiyle birlikte tahta çıkan Sultan I. Mahmud ise isyancıları tespit ederek ıslahat çalışmalarına devam etmiştir.
önceki konuKıyafetlerdeki Ter Lekelerini Çıkarmanın Yolları
sonraki konuGençleştiren Bitkisel Çay Tarifleri, Kırışıklıklara İyi Gelen Çaylar
Tarihe Adını Yazdıran En Büyük Osmanlı Sultanları