Bernardo Bertolucci’nin Il Conformista’sı Üzerine – SanatLog
Anasayfa / Sinema / Klasik Filmler / Bernardo Bertolucci’nin Il Conformista’sı Üzerine
Editör 2 Mart 2009	Klasik Filmler, Manşet, Sanat, Sinema Yorum
Anglosakson bir eleştirmenin (ismi aklımda değil) Bernardo Bertolucci’nin, Mussolini faşizminin panoraması ve Visconti stilinde dönemsel bir fresk niteliğindeki Il conformista’sı (1970, The Conformist – Konformist) hakkında aşağı yukarı şöyle bir yargıya vardığını anımsıyorum: “Önemli konular üzerinde gezinen üslupçu bir film; fakat bu stil gösterisinin filmin eleştirel tematiğinin önemine galebe çaldığını düşünüyorum.”
Evet, eleştirmenin de titizlikle saptadığı gibi, Il conformista, gerçekten de gösterişli bir politik başyapıttır. Kısaca değinmek gerekirse, bunda filmin görüntü ve sanat yönetiminin kusursuzluğunun rolü büyüktür. Hassaten, Fransa’nın ıssız bir cangılında Profesör Quadri (Enzo Tarascio) ve karısı Anna Quadri’nin (Dominique Sanda) katledildiği sahneler fazlasıyla stilizedir, adeta oya gibi işlenmiştir: Puslu manzara, tansiyonu haber veren uzun sessizlikler, yakın ve uzak çekimlerin olağanüstü etkileyiciliği, omuz kamerasının gerilimi tırmandırmadaki mükemmel başarısı…
Öte yandan, Roma’daki çekimler de -bireyin, faşistlerin idaresindeki geniş salonlu, yüksek tavanlı içmekanlardaki “cüceliğinin” altını çizen geniş açılı çekimler örneğin- harikadır; çoktandır Bertolucci sinemasının simgesi olarak kabul edilen, Paris’teki dans sahneleri de…
Faşist ideolojinin sosyo-psikolojisini aralayan / aralamaya çalışan böylesi önemli bir yapıtın aşırı, pek de ölçülü sayılamayacak üslubu -bu, faşist ideolojinin göklere çıkarılmasıyla eşanlamlı elbette- bahsi geçen eleştirmeni rahatsız etmiş görünüyor. Bu bakışaçısını ilginç buluyorum; fakat tam anlamıyla katıldığımı söyleyemem. Yine de, sanat yapıtlarının felaketleri stilize bir anlatımla görselleştirebileceğini belirtmekte yarar görüyorum. Aksini iddia etmek, sanatı prangaya mahkum etmek olurdu ki bu da başka bir yazının konusu…
Artık Il conformista’nın kuyusuna inebiliriz…
Burjuva-faşist ideolojinin / iktidar mekanizmasının bir dişlisi / kuklası konumundaki Marcello Clerici (Jean-Louis Trintignant) karakteri; marazi kişiliği, bastırılmış eşcinselliği, gel-git’li yapısı ve iktidarın ayartıcılığına olan tutkunluğuyla (veya boyun eğişiyle) Il conformista’nın ele aldığı dönemin izdüşümü gibidir. Geleceğini, hedef ve ideallerini faşizmin ellerine teslim etmiştir. Sözgelimi eşcinselliğe olan eğilimini gizlemesi bundandır. Faşist iktidarın azınlıklara (Yahudiler örneğin), eşcinsellere karşı geliştirdiği püriten ve çelik tavır bunun nedenidir. Marcello Clerici, Giulia (Stefania Sandrelli) adlı bir küçük burjuva bayanla evlenerek eşcinselliğini bastırma yoluna gitmiştir. Il conformista’nın sanırım asıl önemi buradadır. Cinsellik-iktidar bağlantısı Clerici karakteri üzerinden direkt vurgularla çözümlenmektedir. Bertolucci’nin Freud’a olan yakınlığının bir başka boyutudur sanki Il conformista.
Clerici’nin kişilik yapısı büyük ölçüde çocukluğunda şekillenmiştir. Clerici ve şoför Lino (Pierre Clementi) arasında geçen olay bunun bir kanıtı olarak sunulmaktadır. Bertolucci, Clerici’nin aile yaşantısına da (anne ve babası ve de karısı) bakarak karakter incelemesini daha da derinleştirir. Clerici’nin kadınlara bakışını da öğrenme fırsatı buluruz bu arada.
Fakat kilit nokta burada devreye girer ki o da faşist ideolojinin Clerici’yi nasıl dönüştürdüğü / yapılandırdığıdır.
İyi eğitim almış bir devlet görevlisi olarak Marcello, Fransa’da sürgündeki eski hocası Profesör Quadri ve eşi Anna’nın acımasızca katledilişini kılı kıpırdamadan izler. Bir vicdan muhasebesi yapar yapmasına, bir iç çelişki yaşar yaşamasına; fakat elinden bir şey gelmez. Bir emir kuludur, bir kukladır o. Cinayetleri kendi eliyle işlemeye cesaret edemese de koruması Manganiello’ya (Gastone Moschin) devreder işi. Görev tamamdır…
Son olarak; Clerici’nin finalde arkadaşı Italo’ya (Jose Quaglio) olan tavrı da unutulacak gibi değildir. Mussolini devrilmiş, faşizm alaşağı edilmiştir; yasaklar kalkmıştır ve konformistimiz Clerici’nin “yeni sistemdeki” ilk eylemi bir gay ile yatmak olacaktır…
Bernardo Bertolucci burjuvazi cinsellik dönem filmleri Dominique Sanda erotizm faşizm film eleştirisi filmler Hakan Bilge ideoloji iktidar Il conformista italyan faşizmi italyan sineması Jean-Louis Trintignant klasik filmler konformizm mussolini politik filmler Sanat Sinema Stefania Sandrelli The Conformist	2009-03-02
EtiketlerBernardo Bertolucci burjuvazi cinsellik dönem filmleri Dominique Sanda erotizm faşizm film eleştirisi filmler Hakan Bilge ideoloji iktidar Il conformista italyan faşizmi italyan sineması Jean-Louis Trintignant klasik filmler konformizm mussolini politik filmler Sanat Sinema Stefania Sandrelli The Conformist
Önceki Akira Kurosawa’nın Kagemusha & Ran Filmleri Üzerine
2 Mart 2009 at 21:20
Faşizmin ekürü iktidar mücadelesi, bir toplumda öteki olmanın verdiği dışlanma gibi sorunların bilinçaltına yerleşmesi….
Kalemine sağlık Sinefil… 😉
3 Mart 2009 at 07:50
bertolucci’nin henüz “paris’te son tango” ile ortalığı kasıp kavurmadığı bir dönemde çektiği bu film çok tartışılan filmlerden biriydi zamanında. eserin sahibi italyan yazar alberto moravia da çıkan sonuçtan ziyadesiyle memnun kalmıştı. 30’lu ve 40’lı yıllara mercek tutan “konformist”, “novecento” ile birlikte bertolucci’nin italyan faşizminin yönetmeni olarak adlandırılmasına neden olmuştu.
çok çook büyük bir film.
3 Mart 2009 at 18:09
İnsanoğlunun çıkarının peşinden “rüzgar nereden eserse” oraya gideceğini kanıtlamıştır bu film. Oportünizm budur işte. Koşulsuz uyum sağlama ve çark edip “öteki”ni benimseme… Faşist ideoloji böyle çapraşık insanlar yaratmıştır.
9 Mart 2009 at 15:25
Yorumlar için teşekkürler sevgili arkadaşlar… 🙂
Dünyada ve Türkiye’de konformistimiz Clerici gibi çok insan yaşıyor. Sayılarının son yerel seçimle birlikte daha da artacağını mimleyebiliriz sanırım… Bu kişilik bir amip gibi, bir terliksi hayvan gibi siyasi coğrafyanın içinde yaşıyor kendini belli etmeden….
20 Mart 2009 at 15:49