Seha Aksü - NOEL BABA : FETHİYELİ HEMŞEHRİMİZ NİKO EFENDİ, AMA DEĞERLENDİREMİYORUZ
Türkiye’nin ve Anadolu’nun tanınmadığını iddia edenler bilmelidirler ki yaşadığımız topraklar bütün dünya ve özellikle de Hıristiyan âlemi tarafından çok iyi tanınmaktadır.
Aziz Paul gibi Hıristiyanlık âleminin en önemli kişiliği hatta organizatörü hemşerimiz olup bugünkü Tarsus’tan gelmektedir.
İlk Kiliselerin yanında özellikle evangelistler için çok önemli olan yedi kiliseler de batı Anadolu’dadır.
Dahası İ.S. 2. yy.’ da ortaya çıkan bir Hıristiyanlık geleneğine göre Efesli Yohanna (St. Jean Thelogos) aynı zamanda İsa’nın havarisi, İncil’in ve Apokalypse’nin de yazarı idi.
100 yıllarında Ayasuluk Tepesi’nde öldü.
Ama biz bunlardan hiç birini doğru olarak pazarlayamadık.
Amerikalılara göre “Live is marketing”dir. Yani yaşam pazarlamadır.
Buradan yola çıkarak şahsına büyük saygı duyduğum Ayşe teyze ve Ali Rıza amcanın ekonomi profesörü merhum Prof.Dr.Güngör
Uras’ın yıllar önce Milliyet gazetesinde yayınladığı bir makaleyi sizinle paylaşmak istiyorum.
Hoca söyle buyuruyor;
“Yılbaşı öncesi sizlere Noel Baba, yılbaşı, ağaç süsleme, hediye dağıtma konularında kısa hikâyeler anlatacağım. İnanmak, inanmamak size kalmış.
Ben sadece anlatıcıyım...
Her yıl gündönümünde kutlanan Noel -Christmas gecelerinde Hıristiyan ailelerin bacalarından içeri hediye atan, çocukları sevindiren kırmızı kürklü beyaz sakallı Noel Baba, aslında bizim Fethiyeli hemşerimiz ‘Niko Efendi’dir.
Niko Efendi, 245 yılında bugünkü Fethiye kasabasının ötesindeki Patara şehrinde doğdu.
O yılların en önemli devletlerinden Likya’nın başkenti ‘Xanthos’ta (bugünkü Kınık) eğitim gördü. Hıristiyanlar arasındaki âdete uyarak Kudüs’e gidip döndü.
Myra (bugünkü Demre) şehrine yerleşti. 326 yılında da burada öldü.
Niko Efendi din adamı değil ama papazlar onu Myra Piskoposu seçince, Niko Efendi oldu ‘St. Nicholas’...
Yaşamı boyunca iyiliklerle insanları mutlu kıldı.
Demre’yi kıtlıktan, gemicileri kazadan, masumları kötülükten kurtardı.
Ölünce denize yarım saat uzaklıktaki ‘Kale’ bucağı yakınındaki tiyatronun bulunduğu yere gömüldü. Lahdinin, adını taşıyan kilise
İçinde olduğuna inanılır. St. Nicholas’ın namı Batı’da da yayıldı. Adına birçok kilise inşa edildi.
Romalıların ve Kuzeylilerin kışın çocuklara hediye dağıtma adeti, 6 Aralık St. Nicholas günüyle bütünleşti. Sonraları bu adet, 24 Aralık Noel gününe çekildi. Hollanda dilinde Saint Nicholas’ın ismi ‘Sinterklaas’ diye söylenir. Amerika’ya göç eden Hollandalıların bu söyleyişleri zamanla ‘Santa Claus’ halini aldı.
Akdeniz’den çıkıp niye kürke büründü?
İyi de bizim Fethiyeli St. Nicholas nasıl oldu da ‘kürklere büründü’? ‘Ren geyiklerinin çektiği kar kızaklarıyla dolaşmaya başladı?’ Malûm bizim Niko Efendi, Patara ve Kudüs sıcağı dışında bir iklimle tanışmamıştı.
Noel Baba, Norveçli mitolojik tanrı Vodan’ın imajıdır. Bu anlatıma göre Noel Baba da Vodan gibi beyaz favorili, beyaz atıyla dünyanın etrafında uçabilen kutsal bir kişi.
Noel Baba’nın 8 Ren geyiğiyle çekilen uçan araba imajı William Gilley’in bir çocuk şiirinden kaynaklanır. Buna göre Noel Baba’nın arabasını kullanan Kırbaççı Baba (Karanlık Yardımcı) kötüleri cezalandırır.
Bugünkü beyaz sakallı Noel Baba ise İsveçli ressam Haddon Sundlom’un eseri. Coca - Cola için çalışan Sundlom, Noel Baba’yı Coca - Cola renklerini simgeleyen beyaz şeritli kırmızı elbiseler içinde sempatik bir ihtiyar yaptı.
Kışın içilmeyen ve ‘koko’ maddesi nedeniyle çocuklara verilmeyen Coca - Cola’nın soğuk aylarda da yaygınlaşmasına ve çocuklara içirilmesine Noel Baba’nın yardımı olmuştur.
Ağaçları süsleme âdeti Türklerden
Sümerolog Dr. Muazzez İlmiye Çığ’ın anlatımına göre, Türkler Orta Asya’dan göç etmeden önceki dönemde ve tek tanrılı dinlere geçmelerinden önceki yıllarda, yerin göbeği sayılan yeryüzünün tam ortasında bir ‘Akçam ağacı’ bulunduğuna inanıyorlardı.
Bu ağacın tepesi, gökyüzünde oturan tanrı ‘Ülgen’in sarayına kadar uzuyordu. Bu ağaca da ‘Hayat ağacı’ deniliyordu.
O günlerin inanışına göre ‘Tanrı kâinatı yaratandı. Tek hâkimdi, hiçbir şeye benzemezdi. Canı veren de o idi, alan da.’
Canlıların hayat kaynağı hayat ağacı ve üzerindeki Kartal motifi, hayatın başlangıcını, insanın yaratılışını, dünyadan uçmayı (ölmeyi) temsil ediyordu. İnsanların koruyucusu ‘Ülgen’, gökteki sarayında geceyi, gündüzü, güneşi yönetiyordu.’
Gecelerin kısalıp gündüzlerin uzamaya başladığı 22 Aralık’ta gece ile gündüz savaşıyordu.
Uzun bir savaştan sonra gün geceyi yenerek zafer kazanıyordu.
Güneşin yeniden doğuşu, bir ‘yeni doğum’du.
Yeni doğum 22 Aralık’ta ‘Nardugan’ (nar=güneş, dugan=doğan) bayramı olarak Akçam ağacı altında kutlanıyordu.
Güneşi geri veren Ülgen’e dua ediliyordu.
İznik Konsili kararı...
Duaların tanrıya gitmesi için ağacın altına hediyeler konuyor, dallarına bantlar bağlanarak o yıl için dileklerde bulunuluyordu.
Nardugan bayramı aile ve dostlarla kutlanırsa bayramın uğur getireceğine inanılıyordu.
Akçam sadece Orta Asya’da yetiştiği için Filistinlilerin bu ağacı bilmelerine imkân yoktu. Bu yüzden yılbaşı ağaç süsleme âdetinin Hıristiyanlara Türklerden geçtiği kabul ediliyor.
Hıristiyanların İznik Konsili bu Türk âdetini benimsedi. Konsil gündönümü şenliğinde ağacın sembol olarak kullanılmasına karar verdi. Bu âdetin Noel - Christmas ile İsa’nın doğumu ile ilgisi yok.
Batıda ‘Akçam’ın yerini çam ağacı almış, ağaç süsleme ise 16. yüzyılda Almanya’da başlamış ve yayılmıştır.
Noel'in şarkısı Avusturya'dan
Noel’i coşku ile kutlayanların ortak şarkıları Alman dilinde ‘Stille Nacht, Heilige Nacht’ adını taşıyan fakat yaklaşık 300 dil ve lehçede söylenen bir şarkıdır.
İlk kez 194 yıl önce Avusturya’nın Oberndorf şehrinde duyuldu.
Şarkının metni Salzburglu rahip Josef Mohr’a, melodisi ise köy öğretmeni Franz Xaver Gruber’e ait.
Bunlar benim yılbaşı hikâyelerim.
Tekrarda yarar var, inanmak veya inanmamak okuyucuya kalmış.”
Işıklar içinde uyuyun hocam.
Niko, Nicolaus, San Nicola, St. Claus... pek çok faklı isminden biri. Pek çok farklı ülkede ve kültürde Noel Baba farklı kimliklerle yorumlanır. İtalyanlar Türk olduğunu söyler ve yapılan tüm figürlerde esmer olarak resmedilir. Hikayeye eklenmesi gereken bir noktada Aziz Nicolanın olduğu iddia edilen kemiklerinin Myradaki kiliseden İralyan denizciler tarafından kaçırılarak Bari limanına getirilmesi ve burada onun onuruna büyük bir katedral yaptırılmasıdır. 6 Aralık kadar kemiklerin getirildiği 7 mayıs tarihi de büyük kutlamalara sahne olur. Son ve önemli bir bilgi Roma Kültür Müşavirliğimizin destekleri ile önemli bir bölümü Türkiyede çekilen Barili yönetmen Antınio Palumbonun Nicola, Cozze, Kebap & Coca cola filminin mayıs ayında vizyona gireceğidir
Kaş yapayım derken göz çıkarmak böyle birşey
Live is marketing değil, doğrusu life is marketing olacak. Ayrıca Patarada doğup Demrede ölen birini Fethiyeli olarak tanıtmanın ne kadar yanlış olduğunu idrak edememenize şaşırdım.