GEBELİKTE ŞEKER HASTALIĞI (GESTASYONEL DİABETES MELLİTUS)
Şeker hastaları da artık sağlıklı bebek doğurabilmektedirler. Dünya sağlık örgütünün tanımlamasına göre, insülin salgılanmasında ve/veya insülin etkisindeki bozukluğa bağlı olarak oluşan hiperglisemi ile karakterize karbonhidrat, lipit ve protein metabolizma bozukluklar ile bir grup metabolik hastalıktır. Gebelik şekeri gebelik sırasında başlayan veya ilk kez fark edilen glukoz intoleransıdır.
Gebelikte artan seks hormonları kan şekerini yükseltir yani gebelik diyabetejonktir. Kan şekeri yükseldiğinde normalde pankreastan İnsülin salgılanır. Şeker hemen regüle edilir. Pankreas bezi bazen bu duruma cevap veremez, kan şekeri yükselir. Yükselen kan şekeri anne karnındaki bebeği olumsuz etkiler. Anne bazen şekerin yükseldiğinin farkına varamaz. Zira belirtiler ortaya çıkmamıştır. Kan şekeri ölçüldüğünde ortaya çıkar.
Hamilelik şekeri genellikle gebelikten sonra ortadan kalkar. Bunun için doğum sonrası dengeli ve sağlıklı beslenmek gerekir. Yapılmazsa uzun sürede hastalık(şeker) geri gelir. Hamilelikte geçici şeker hastalığı gelişen insüline tedavisine geçilen kadınların 5 yıl içinde %50 inde diabet geri gelir. Diyetle kontrol altına alınmış hastalarda ise takip eden 10-15 yıl içinde %60’nda diabet gelişir. Gebelerin yaklaşık %7 sinde şeker hastalığı görülür. Genellikle gebeliğin 24.- 42. gebelik haftalarında ortaya çıkar. Son 10 yılda Türkiye’de gebelikte şeker hastalığı 2 kat artmıştır. Bu artışın nedenleri;
1. Genetik yatkınlık (ailesel)
2. Vücut kitle indeksi(BMI) >25 OBESİTE
3. Kronik sedanter yaşam tarzı
4. Önceki gebeliklerde diabet öyküsü
5. İri bebek doğurma ya da ölü doğum yapma öyküsü
6. Dis lipidemi, hipertansiyon ve polıkıstık over hastalığı
1. 25 yaşından genç gebeler
2. Gebelik öncesi normal kilolu olmak
3. 1. Derecede akrabalarda diabet olmaması
4. Kötü doğum hikayesi olmaması
Diabetes mellitus sınıflaması
Tip 1 DM: Ankresata beta hücre harabiyeti + mutlak insülin yetmezliği,
Tip 2 DM: İnsülin direnci + relatif insülin eksikliği,
Diğer spesifik diabete tipleri:
Gestasyonel diabetes mellitus:
Gebeliklerde düşük risk faktörleri var ise: Glukoz yükleme testi 24. – 28 gebelik haftalarında yapılır. Yüksek risk faktörleri özelliği taşıyor ise 100 gr glukoz testi hemen beklenilmeden yapılır. Taramada kan şekeri 180-200 mg/dl ise OGTT yapılmaz. Hasta şeker hastası olarak kabul edilip, insülin tedavisine başlanır.
Yüksek risk grubunda olan hastaya önce basit olan 50 gramlık şeker 200 mlt su ile sulandırılıp günün her hangi bir diliminde (saat 08-14 arasında) içirilir. 1 saat sonra kan şekerine bakılır. Bu işlem için aç kalmaya gerek yoktur. Ölçülen değer <140mg/dl altında ise sorun yoktur. Şayet >140mg/dl ÜZERİNDE İSE 100 gr ya da 75gr şeker ertesi günü aç karnına içirilerek 1. saat 2.saat ve 3. saatteki kan şeker seviyeleri ölçülür.
AKŞ 1.saat 2. saat 3. saat
100gram glukoz < 95 <180 <155 <140
75 gram glukoz <95 <180 <155
Gebelik şeker yüksekliği diyebilmek için bu değerlerin en az 2’sinin yüksek olması gerekir.
Gebelikte kan şekeri tedavi edilmez ise;
Annede erken safhada problem çıkmasa bile bebekte, iri bebek olasılığı artar.
Zor doğumlar, bebek yaralanmaları sıkça yaşanır.
Sezeryan oranı artar.
Doğum sonu bebekte hipoglisemi (düşük kan şekeri )
Akciğer olgunluğunun oluşmaması ve solunum güçlüğü
Kanda bilüribin seviyesi artması
Gebeliğin 5- 8. haftalarında anomali riski artışı
Polıhidramnıos (Amnion suyunun fazlalığı)
Gestasyonel Diabetes Mellitusta amaç, aşağıdaki fiziksel ve labarotuar parametreleri sağlamak olmalıdır.
Açlık kan şekeri 60-90mg/dl
Kan basıncı 130/80mmHg
1. saat <140mg/dl
2. saat <120mg/dl lipidler
Gebelikte diabetin tipi ne olur ise olsun anne ve bebeğin sağlığı ve gebeliğin miadına kadar iyi götürülmesi için olumsuzlukların önlenmesi gerekir. Bunlar sağlanır ise anne ve bebek ölümleri en düşük seviyeye inecektir. Gebeliğin başlangıcında yüksek salgılanan estrojen progesteron hormonları insülin seviyesini artırır. Bu nedenle gebeliğin bu döneminde kan şekeri düşük seyreder. Gebeliğin 2. yarısından itibaren plasentadan salgılan HPL hormonun diabetojenik etkisi ortaya çıkar. Bu hormon insülinin kaslardaki hücre tutulumunu bloke eder. İnsülin etkisiz kalır. Şeker kullanılamaz. Enerji kaynakları başka kaynaklardan, yağlar proteinlerden temin edilir. Bunların yıkım ürünleri olan keton cisimleri kanda artar. Keton cisimcikleri fetusa geçip teratojenik (anomali) etki oluştururlar.
Gebelik izlemi nasıl olmalı?
12.hf kadar ayda 1kez 2li test ve NT ölçümü
16-22. hafta ayda 1 kez 2. düzey ultrason
kalp taraması gerekir ise fetal eko
24-28. hafta ayda 1 şeker yükleme testi
32.- 36.hafta ayda 2 kez
38.-39.-40.-41.hafta her hafta 4 kez
41+3.-42+6.hafta 3 günde bir
Fetal risk oluşturacak annede kan şekerinin saptanması
Hastanın kendi başına kan şekerini izlemesi
İnsülinle tedavi gören gebelerde yemek sonrası (tokluk) şeker takipleri
İdrarda şeker takibi yarasızdır diyette yetersiz beslenen hastaların takibi için idrarda keton takibi yapılabilir.
Tansıyon ve idrarda protein atılımı düzenli takip edilmelidir.
Dogum öncesi fetal iyilik hallaeri testleri
BEBEK HAREKETLERİNİN İZLENMESİ
38. Haftadan sonra dogum planı ve annenin rolü konuşulmalı yönetim ve tedavi
Amaç: Annenin sağlığını korumak, gebelik süresince oluşacak komplikasyonları en alt düzeye indirgemek, canlı ve sağlıklı bebek elde etmektir.
Burada iki önemli durum var
1. si diabeti aşikar olan ve gebe kalan bir kadın
2. .si diabeti olmayan gebelikte diabeti ortaya çıkan kadın
Gebe olan kadın hangi tip diabete uyar ise ona göre tedavi verilir.
Tıp 1 diabette başından beri insülin kullanılmaktadır. Tıp 2 diabet diyetle idare eden veya oral anti diabetik ilaç alanlar.
Gestasyonel diabetes mellitusta
Endokrinoloji uzmanı ekip tarafından izlenmeli
Hastaların tümüne uygun beslenme rejimi düzenlenmelidir.
Bu rejim 3 ana 3 ara öğün şeklinde olmalıdır. İdeal ağırlığa göre 30-35k.kal/kg bir diyet tanzim edilir. Günlük bazal besin ihtiyacına +300kalorılık ek gıda +30 gr ek protein +30-60mg elementer demir + 400mgr calcium ilave etmek gerekir.. Normal kan şekeri seviyesine ulaşmak ve sağlamak tek başına diyetle mümkün değildir. Ayrıca egzersiz programı dahil edilmeli, psikolojik stres kontrol altına alınmalıdır. Alkol ve sigara içilmemelidir.
Diyetle kan şekeri regüle edilmeyen gebelerde
Açlık kan şekeri >105mg/dl
Yemek sonrası 1. Saat kan şekeri >155mg/dl
Yemek sonrası 1. 2.saat kan şekeri >130mg/dl ise
Insülin tedavisine geçilir
En güvenli anti diabetik ajan İNSÜLİN dir. Oral tb ler güvenli değillerdir.
Insülin tedavisi alan hastalar kendi başlarına;
Haftalık günde 4 kez
Kahvaltıdan 1veya 2saat sonra
Öğle yemeğinden 1-2 saat sonra
Kan şekeri takibi yapmalıdırlar. Doz artımı yapılacak ise en fazla %20 seviyede olmalıdır.
Gebelik planlı ise insülin tedavisine 1-2 ay önceden başlanmalıdır. Zira gebeliğin 5.- 8. haftalarında yüksek şeker seviyesi fetal anomali oluşturur.
Erken doğum eylemine gebelik diabeti değil, gelişen komplikasyonları sebep olur komplikasyonlar gelişmemiş ise sıkı takip gerektiren biofizik profil skorlama testlerine 36. haftadan itibaren başlanmasında sakınca yoktur. Gestasyonel dıabetes mellitus tek başına sezaryen sebebi değildir. Ancak;
Bebegin tahmini ağırlığı 4500gr üzerinde;
Vaginal muayenede pelvis uygunsuzluğu
Bebek makat gelişi ise sezaryen planı yapılır.
Doğum esnasında human kısa etkili human insülin kullanılır. İnsülin dozu kan şekeri seviyesine göre ayarlanır
Doğum sonrası 6. haftada kan şekeri seviyesi yeniden kontrol edilmelidir. Kan şekeri normal ise kontroller 3 yıllık aralıklarla olmalıdır.
Yayınlanma Tarihi : 15.02.2012