Konuşamayan otizmli bireyler için alternatif iletişim yolları
Değerli okuyucular, daha önceki bir yazımda otizmli çocuklara konuşmayı nasıl öğretebileceğimizden bahsetmiştim. Bu yazımda ise, her şeye rağmen konuşamayan otizmli bireylere, alternatif iletişim yollarıyla nasıl bir iletişim şekli kurabileceğimizden bahsedeceğim.
Otizmli bireylerin yaklaşık yarısının yaşam boyu hiç konuşmadığı, geriye kalan kısmının ise büyük bir bölümünün anlamlı bir konuşma geliştiremediği yani iletişemediği belirtilmektedir. Sözel iletişimden yoksun bu bireylerde öfke krizleri çok daha fazla görülmektedir. Bu anlamda mutlaka sözel iletişimin yerine geçecek bir sistemin çocuğa öğretilmesi gerekmektedir. İşaret dilini öğrenmek ve kullanmak ise otizmli bireyler için oldukça zordur.
Alternatif iletişim, konuşamayan ya da kelime hazinesi olup da düzenli ve anlaşılır şekilde iletişimde bulunmayan her çocuğa öğretilebilir.
Uzmanlar tarafından, şu özellikleri sergileyen çocuklar için alternatif/destekleyici iletişim ADİS (augmentative and alternative communication-AAC) önerilmektedir:
Geçmiş yıllarda bu ihtiyacı gören tek yöntem PECS sistemiydi.
PECS uygulamalı davranış analizine dayalı bir alternatif iletişim sistemidir. Normal dil ve iletişim gelişimi aşamalarına göre planlanmıştır. Öncelikle temel iletişim ilkelerini kazandırmayı, daha sonra ise belli mesajları iletmeyi öğretmeyi hedefler. Mesaj iletiminde, önce tek resimler kullanılır. Giderek birden fazla resmin bir araya getirilmesiyle, cümleler kurulur. PECS sistemi Amerikalı psikolog Andy Bondy ve konuşma terapisti Lori Frost tarafından geliştirilmiştir. Bu yöntem, iletişimi bir büyüğün yönetmesi yerine çocuğun başlattığı ve lider olduğu, çocuğa istediği bir nesneyi elde etmek için, o nesneyi resmiyle değiş tokuş etmeyi öğreten bir yöntemdir. Konuşamayan ya da kelime hazinesi olup da düzenli ve anlaşılır şekilde iletişimde bulunmayan her çocuğa öğretilebilir. Örneğin, içecek bir şey istediğinde onun resmini bir büyüğe verip ondan içeceğini almayı öğrenir. Bu değiş tokuş formülü ile birisine yaklaşma ve onunla etkileşim gibi iletişim için gerekli beceriler kendiliğinden öğrenilmektedir. Bu sistem çocuğun bulunduğu her yerde öğretilmektedir.
PECS hakkında detaylı bilgi için bu linke tıklayabilirsiniz.
Günümüzde ise halen PECS semineri veren kuruluşlar olsa da özellikle A.B.D’de konuşma üreten cihazlar ya da bu işi gören tablet uygulamaları PECS’in yerini almıştır. Ülkemize baktığımızda, maalesef hem Türkçe uygulama sayısının azlığı hem de bu konunun fazla bilinmeyişi nedeniyle bu tarz uygulamaların kullanım oranı oldukça düşüktür.
İşte bu yazımda size bu uygulamaları tanıtmak istedim.Yurt dışında bazı özel donanımlı cihazlar da var ancak ülkemizde ise sadece tablet bilgisayar uygulamaları var. Bu uygulamaları kullanmayı öğretmek çok basittir. Tablet kullanabilen tüm otizmli bireyler bu sistemleri kullanmayı da rahatlıkla öğrenebilirler.
Sadece İphone ve İpadlerde çalışmaktadır. Android versiyonu yoktur. Fiyatı 85 TL
Konuşuyorum™ uygulaması, 400 adet resim içeren ve resimlere basıldığında onları sesli okuyan bir iPhone ve iPad uygulamasıdır. Uygulamada varolan resimler değiştirilebilmekte ancak yeni resim ve ses ekleme imkanı bulunmamaktadır.
2-Plan ve İletişim uygulaması:
Sadece Android versiyonu vardır. İpad sürümü henüz geliştirilmemiştir.Ücretli bir uygulamadır.
Toplam 11 kategoride gerçek fotoğraftan siyah/beyaz çizgiye yazılı ve yazısız olmak üzere 1.000’in üzerinde görsel mevcuttur. Tüm görseller ve butonlar seslendirilmiş olup, uygulama içerisinde bütünsel bir yaklaşım ile kullanıcıya sunulmuştur.
3-Benim de Sesim Var uygulaması:
Sadece Android versiyonu vardır. Ancak play store’dan satışı yoktur. Sadece bir eğitim semineriyle birlikte kullanıcılara ücretli olarak verilmektedir. İpad sürümü henüz geliştirilmemiştir.
Programın en önemli özelliği resimlerin sıralanışının Türkçe dil kurallarına uygun bir şekilde hazırlanmış olmasıdır. Programda seslendirilmiş 400 resim bulunmaktadır. Eğitimciler, aileler ya da programı kullanan kişi istediği kadar resim ekleyebilir ve üzerine seslendirme yapabilir. Resimler 14 kategoriye ayrılmıştır. Öğretim süreci 5 aşamadan oluşmaktadır. Programda eğitimcilerin ve anne-babaların kullandıkları bir yetişkin paneli bulunmaktadır. Böylece otizmli bireylerin programı öğrenmesi için takip edilmesi gereken aşamaları panelden yönetme şansına sahip olurlar.
Söylediğim gibi yurt dışında çok yaygın olduğu için İngilizce olarak çok uygulama var. Ancak Türkçe uygulamalar şimdilik bu kadar. Ben de 3 yıldır bu konunun yaygınlaşması için seminerler yapmaktayım. Talep olması halinde ayrıca iletişime geçebilirsiniz.
Ülkemizde, maalesef aileler 15 yaşına da gelse konuşamayan otizmli çocuklarını hala dil terapistlerine götürüyorlar. Ben bu çocuklar adına çok üzülüyorum. Çünkü onlara alternatif bir iletişim yöntemi sunulmayarak istemeden de olsa iç dünyalarına hapsolmaya mahkum bırakılmaktalar.
Otizmli bireylere alternatif iletişim becerilerinin kazandırılması konusunda bazı kuşkulara da rastlanmaktadır. Bu kuşkuların başında, alternatif iletişimin konuşma gelişimini olumsuz etkileyeceği görüşü gelmektedir. Ancak, alternatif iletişimin konuşma gelişimini engellediğine ya da geciktirdiğine ilişkin hiçbir bilimsel bulgu yoktur. Öte yandan, pek çok otistik çocuk, görsel iletişim sistemlerini daha kolay öğrenebilmektedir. Görsel iletişimin konuşma becerilerinin gelişimini olumlu etkilediğine ilişkin betimsel çalışmalar vardır (ör., Bondy ve Frost, 1994). Bir tek-denekli deneysel araştırmada ise, kendilerine PECS becerileri kazandırılan üç denekte, konuşma becerilerinde de ilerleme olduğu belirlenmiştir (Charlop-Christy ve diğ., 2002). Ayrıca, görsel iletişim sistemleri, ince devinsel becerilerin gelişmiş olmasını gerektirmez ve görsel semboller hemen herkes tarafından kolayca anlaşılabilir. Ancak maliyet ve bu ek araçları taşıma zorunluluğu, görsel sistemlerin sınırlılığı olarak düşünülebilir.
 Konuşma üreten sistemler NAC(Amerikan Ulusal Otizm Merkezi) tarafından umut vaad eden uygulama
 NPDC(Amerikan Ulusal Mesleki Gelişim Merkezi) tarafından ise bilimsel dayanaklı uygulama olarak nitelendirilmiştir.
Alternatif iletişim sadece otizmli bireyler için değildir. Aşağıda, farklı sebeplerle AAC(ADİS) kullanmakta olan bireylerin örneklerini okuyabilirsiniz:
Şiddetli İletişim Problemine Sahip Olmak Nasıl Bir Şeydir?
*Konuşma ve yazma problemi olan kişilerin ilk elden anlattıkları deneyimler bize iletişim problemine sahip olmanın nasıl bir duygu olduğuna dair bir fikir verebilir.
Rick Creech, Cerebral Palsy:
‘Eğer konuşamamak nasıl bir şey merak ediyorsanız bir yolu var. Bir partiye gidi ama hiç konuşmayın. İsterseniz ellerinizi kullanabilirsiniz ama kalem ve kağıt kullanmayın. Kalem ve kağıt her zaman sessiz bir insan için el yerine geçemez. Ne yaşayacağınızı söyleyeyim; insanlar konuşacaklar, sizin etrafınızda, önünüzde arkanızda konuşacaklar ama sizinle konuşmayacaklar. Öyle dışlanacaksınız ki en sonunda kendinizi oradaki bir mobilya gibi hissedeceksiniz..’
*İletişim becerilerinden yoksun bir kişinin hayatına ait sıradan olayları bile kontrol edememesinin dramatik etkisini Sara Brothers şu şekilde aktarmış:
‘Hayatım boyunca patatesle beslenmenin nasıl bir şey olduğun biliyorum. Her şeyden önce patates günlük temel besin için iyi bir seçenektir, kolayca farklı şekillerde hazırlanabilir. Ben patatesten nefret ediyorum! Ama bunu benden başka kim biliyor? En sevdiğim renkler nane yeşili, limon sarısı ve pembe iken sürekli olarak maviler kırmızılar içinde giyinmek nasıl bir şeydir biliyorum. Gerçekten, hayal edebiliyor musunuz?’
Bu linkten otizmli Dillan’ın hikayesini de inceleyebilirsiniz.
2011 Konuşamayan otizmli bireyler için alternatif iletişim yolları. Bu siteden verilen bilgiler, yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis konulması, tıbbi tedavi uygulanması, eğitim planlanması amacı ile kullanılamaz.