Canlılarda Beslenme Çeşitleri - Lütfi ŞAHİN
10:3422 Ocak 2012
Testiler içerisinde su içen insanoğlu, testinin içerisindeki suyun zaman içerisinde bittiğini ve dereden tekrar su koyması gerektiğini görmüştür. Maddenin günlük yaşamı içerisinde kullanım özellikleri insanı bir noktaya getirmiştir… “Madde vardan yok, yoktan var olmaz.”
Testinin içerisindeki suyu gözlemleyen insanoğlu, kendi kendine sorular sormuştur… Bu suya ne oluyor? İçtiğimiz suda ne gibi değişiklikler meydana geliyor? İnsanın neresinde su kullanılıyor? Bu ve buna benzer binlerce soru, yapısı itibari ile meraklı olan insanı araştırmalar yapmaya itmiştir. Suyu bardaktan içmeyi öğrenmeye başladıklarında ise insanlar, bu soruların cevaplarının bir kısmını bulmuşlardı. Maddenin değişimini, sobadaki kömürde gözlemlemeyi başaran insanoğlu, maddenin bir şekilden başka şekle girdiğini ifade etmiştir. Bu da yukarıda ifade ettiğim kanunu ortaya sergilemede ve ispatlamada önemli rol oynamıştır. Maddenin var olmasında ve yok olmasında büyük bir kudretin gerektiği ve bu kudretin insanın aciz bilgisi ile olmadığı ve olamayacağı aşikâr bir şekilde ifadelerde yerini bulmuştur.
Yıllar içerisinde bilimsel temelleri kurmayı başaran insanoğlu, biyoloji ve kimya bilgilerini birleştirerek sentez ve ayrışım kavramları ile olaylara yeniden yön vermiş, bu olaylar zincirine katılan anabolizma ve katabolizma kavramları; madde de meydana gelen değişiklikleri daha güzel şekilde ortaya konulmuş veriler çerçevesinde karşılıklarını bulmuştur.
Evet, bütün canlılar beslenir ve aldıkları tüm besinlerde yukarıdaki kanuna uygun bir şekilde hareket eder; yoktan var olmaz, vardan yok olmaz, sadece şekil değişikliğine uğrarlar… Bu besinler ister diğer canlıların bedenlerinde üretilerek bir canlıya ulaşmış olsun, isterse dışarıdaki cansız varlıklardan alınmış olsun; sadece değişikliğe uğrarlar. Bu değişikliklerden bir kısmı enerji şekline dönüşümü bir kısmı da yapıya katılım şeklini ifade etmektedir.
Canlılar hareketlerini yapabilmek ve anabolizma ile katabolizma olaylarını kapsayan metabolizma faaliyetlerini yürütebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar ve bu ihtiyaçları kullandıkları besinler ile sağlarlar. Aynı zamanda büyüme faaliyetleri ile yapım ve onarım faaliyetleri içinde besinleri kullanmak zorundadırlar.
Ben ifade şekli ile size garip gelebilecek bir tarzı benimsedim, kullandıkları besinler ifadesini kullandım; bunun nedenini bundan sonraki açıklamalarımda daha iyi anlayacaksınız…
Bütün canlılar dışarıdan besin almazlar, bazıları kendi besinlerini kendileri üretirler; üreticiler teriminin karşılık bulduğu bu beslenme çeşidi yukarıdaki kullandıkları besinler ifadesini açıklamak için önemli bir ipucudur. Bu beslenme çeşidinde ya güneş ışığı vasıtası ile kendi besinlerini üreten bitkiler; ya da kimyasal maddeler ile kendi besinlerini üreten bakterileri örneklendirebiliriz. Üreticiler denilen bu gruptaki canlılardan güneş ışığını kullananlara fotoototrof, kimyasal maddeleri kullananlara kemoototrof canlılar adı ile adlandırıldıklarını bilmekteyiz. Genel adlandırma ise ototrof ( üreticiler) canlılar şeklindedir.
Bazı canlı grupları ise dışarıdan besinleri hazır şekilde almak zorundadırlar. Heterotrof (tüketiciler) canlılar şeklinde adlandırılan bu canlı grupları da kendi içerisinde gruplara ayrılmaktadır. Bunlardan et ile beslenenlere etçil, ot ile beslenenlere otçul, hem et hem ot ile beslenenlere de hem etçil hem otçul canlılar adı verilmektedir. Bu üç alt grubun yanında çürükçül yaşayanlar ile ortak yaşayan canlılarda ayrı iki alt grubu oluşturmaktadır. Çürükçül yaşayan canlılar özellikle doğadaki madde döngüsünde önemli görevler almışlardır. Ortak yaşayan alt grubu ise daha alt gruplara ayrılırlar. Bunlardan mutualist olan canlılarda, beslenen iki canlıda birbirinden fayda sağlamaktadır. Örnek olarak bu canlı grubuna likenleri verebiliriz. Likende yer alan mantarda algde birbirinden fayda sağlamaktadır. Ortak yaşayan canlılar içerisinde yer alan bir alt grupta kommensalist yaşam formudur. Bu formda beslenen canlılardan biri fayda görürken diğeri ne fayda ne de zarar görür. Vantuzlu balıklar ile köpekbalıkların yaşamı bu şekildedir. Ortak yaşam içerisinde yer alan son grup ise parazitlik olup bu canlı formlarında beslenen canlıdan biri fayda görürken diğeri zarar görmektedir. Bit, pire gibi canlılar en güzel örneği oluşturmaktadırlar…
Bu beslenme çeşitlerinden sonuncu tipte ise hem dışarıdan besin alma hem de besin üretme söz konusudur. Hem ototrof hem de heterotrof canlılar olarak adlandırılan bu canlı grubuna ise en güzel örneği böcekçil bitkileri verebiliriz…
Uzaklara dalan bir adam ...Vatan!