Aydın, eşsiz nitelikteki antik çağın kent ve tapınakları ile muhteşem doğal güzelliklere sahip. Kent coğrafi konumundan ötürü çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmış ve her bir uygarlık bölgede kendi izlerini bırakmıştır. Antik çağın Afrodisias, Milet, Alinda, Didyma, Nysa, Priene, Magnesia gibi önde gelen kentlerinde doğa filozofları Thales, Anaksimender ve Anaksimenes’i, tarihçi ve coğrafyacı Hekatais’u, şehir plancısı ve mimar Hippodamos ile İsidoros’u yetiştirmiş olan Aydın; Kuşadası ve Didim gibi sahil ilçeleriyle turizm açısından Türkiye’nin önde gelen kentlerinden biri.
Arkeolojik sit alanları yönünden, M.Ö. 4000 yılının sonundan günümüze kadar Hitit, Ion, Lidya, Roma, Bizans, Anadolu Selçukluları, Aydıoğulları, Menteşoğulları ve Osmanlı İmparatorluğunun bir parçası olan şehir, bu birikimin sonucu olarak sahip olduğu antik kentler ve müzeleri ile Türkiye’nin en zengin şehirleri arasına girmiş.
Aydın, tarihi, kültürel ve doğal değerlerine sahip olmanın ötesinde, turizm faaliyetlerinin en yoğun olduğu Batı Anadolu’nun ortasında bulunmakta. Ayrıca, turizm açısından en önemli deniz sınır kapısına sahip olması, Aydın’ı, sektörün en gelişmiş şehirlerinden biri haline getirmiş. Şehrin batısı Ege denizine açıldığından, Kuşadası ve Didim ilçeleri turizmin her alanında, diğer ilçeler ise daha çok folklorik ve arkeolojik değerler açısından günübirlik ziyaretlere daha uygundur.
Şehrin bir diğer önemi, İzmir metropoliten alana çok yakın ve doğrudan etki alanı içinde olması. İzmir’e otoyol bağlantısı ile 100 km. uzaklıkta olan Aydın kent merkezi, İstanbul‘a 930 km, Ankara’ya 530 km. uzaklıkta.
Batıda kıyı kesiminde bulunan önemli antik yerleşimlerden Milet, Didyma, Priene; orta güneyde Alinda, Alabanda; kuzeyde Tralleis, Nyssa ve doğuda Aphrodisias ve kuzey yakınında İzmir, Efes ve Meryemana evi, doğuda Denizli’de Hierapolis, güneyde Muğla’da Labranda, Lasos ve Halikarnassos antik kentleri, tarihi ve arkeolojik gezi alanları mutlaka gezilmesi ve görülmesi gereken yerlerden.
Eski Çine ise mimari dokusu, 14. yüzyıldan kalma Ahmet Gazi Camii ve Ahi İbrahim Türbesi ile yakınında Asarlık mevkisindeki kaya mezarı ve kalıntıları, el dokuma sanatlarıyla dikkate değer bir tarihi yerleşim. Ayrıca Aphrodisias, Neopolis arasında Bozdoğan ilçesinde Olukbaşı köyünde Türkmenlerin geleneksel kil çadırları üretilmekte ve bu çadırlarda otantik giysilerle yerel yemekler sunulmakta.
Bunun dışında Aydın’da küçüklü-büyüklü termal tesisler bulunuyor. Germencik’teki Alangüllü (Bozköy), Ömerli ve Gümüş (Gümüşılıca); Kuşadası’nda Davutlar, Sultanhisar’da Salavatlı ve Buharkent’te olmak üzere toplam 6 bölgede termal kullanıma yönelik tesis mevcut.
Alangüllü Ilıcası: Germencik ilçesi Bozköy mevkisindedir. 32 oda ve 70 yatak kapasitesinde, Belediye belgeli kapalı termal havuzu olan bir tesis mevcuttur. Bölgenin en modern ve büyük kaplıcalarından biri.
Gümüşköy Ilıcası: Germencik ilçesi Gümüşköy mevkisindedir. Gümüş termal tesisi, 2 oda ve 4 yatak kapasiteli çok küçük bir tesis.
Davutlar: Kuşadası ilçesi Davutlar beldesi yerleşmesinin hemen yakınında olan sıcak su kaplıcası mevkisinde konaklama kısmı olmayan özel bir tesis.
Salavatlı Kaplıcası: Sultanhisar’ın batısında ve halen faal durumda.
Aydın’da su sporları ve denizde yapılan sporlardan; yüzme, dalış, yelken, sörf, su paraşütü ve su kayağı ile ayrıca dalarak zıpkınla veya kıyıdan-tekneden olta ile balık avcılığı da yapılabiliyor. Bu sporlardan yüzme, sörf, su kayağı ve paraşüt ile bunların dışında deniz bisikleti, muz, kayak gibi rekreaktif amaçlı faaliyetler daha çok yerleşimlerin, hatta turistik tesislerin, ya da halkın yoğun olarak kullandığı plajların bulunduğu koylarda daha çok bulunuyor. Su altı dalış konusunda özel dalış alanları bulunmakta ve gruplar halinde bu alanlara turlar düzenlenerek, izlemek amacıyla denetimli dalışlar yapılmakta. Bunun için eski batık gemi, amfora ya da fok balığı, mercan kayalıkları gibi doğal özellikler taşıyan alanlar kullanılıyor.
Büyük Menderes havzasının güneyinde Akçay’ın suladığı ovanın yanında yükselen Madran dağı eteklerindeki iki tepe üzerine kurulmuştur. Aydın’a 76 km. uzaklıktaki ilçenin ekonomisi tarıma dayalı.
Kemer Barajı gölü çevresi, Madran dağı gibi birçok doğal güzelliklere sahiptir. Madran dağı eteklerinden çıkan memba suyu ünlüdür. Serin yaylaları, bol suları ile yeşil turizme açık yöre, her yana serpilmiş çeşitli kültür eserleri ile gezilip görülmesi gereken bir yer. Ekonomi tamamen tarıma dayalı. Başta zeytin, incir, üzüm, pamuk, kendir olmak üzere her çeşit meyve ve sebze yetiştiriliyor.
Buharkent 1902 yılında, modern bir planlamayla ve Burhaniye adıyla kurulmuştur. Bağımsızlık Savaşında işgalci düşmana ilk kurşunun atıldığı yer olan Çubukdağ’a izafeten Çubukdağ olarak da anılmakta.
İlçede Kızıldere kaplıcaları bulunmakta olup, deve güreşleri kültürel faaliyetler arasında yer alıyor, ekonomisi ise tarıma dayalı.
Çine, Antik Karya ve İonya bölgelerini birbirine bağlayan geçit üzerinde olması nedeniyle Aydın’ın eski ve önemli yerleşim yerlerinden biri. Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve gelişme dönemlerinde Muğla Livası’na bağlı olan Çine, Tanzimat’tan sonra Muğla’dan ayrılarak Aydın’a bağlandı. Bu dönemlerde, günümüzdeki ilçe merkezi olan Çine, Kıroba adlı küçük bir köydü. II. Abdülhamid zamanında Filibe, Çırpan, Zara yerlilerinden kalabalık bir göçmen grubunun bölgeye yerleşmesi nedeniyle Kıroba’nın adı Hamidabad olmuş.
Ekonomisi tarım, ormancılık ve hayvancılığa dayanıyor. Tütün, pamuk, zeytin ve yer fıstığı yetiştiriliyor. Köftesi ise çok meşhur. Eski Çine Köftecisi veya Meşhur Çine köftecisi bu lezzeti denemek için en iyi adreslerdir.
Mayıs 1990’da ilçe ünvanına kavuşan Didim’de turizme yönelik el sanatları oldukça gelişmiş. Küçükbaş hayvancılık, tarım, kıyı şeridinde her mevsimde balıkçılık yapılabilmekte. Didim gerek denizinin, plajlarının güzelliği ve gerekse tarihi zenginlikleri nedeniyle yılın her ayı yerli-yabancı turistlerin ilgisini çekiyor.
1960’lı yıllarda küçük bir yerleşim merkezi olan ilçe; turizme verilen önemle birlikte büyük bir gelişme ve nüfus artışı göstermiş. Eski ismi “Yenihisar” olan ilçe, yöre halkının isteğine uyularak 9 Nisan 1997 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan kararla Didim olarak değiştirilmiş.
Denize girebileceğiniz en meşhur plajı Altınkum plajı. Sıra sıra dizili çay bahçeleri, kafeleri ve restoranları ile kafa dinlemek isteyenler için ideal bir yer.
Ziyaret etmeden dönmemeniz gereken yerlerden en önemlisi hiç şüphesiz Didyma Antik Kenti.
M.Ö. 494’te Persler tarafından tahrip edilen, büyük Aleksander, Seleukhoslar, Bergamalılar ve Romalılar zamanında yeniden kurulan ve eklemeler yapılan tapınak antik dünyanın en ünlü kehanet merkeziymiş. Mutlaka görmelisiniz.
Aydın il merkezine uzaklığı 22 km’dir. Büyük Menderes havzasının verimli ovasında dolma bir arazi üzerinde yer alıyor. Germencik’in en eski yerleşim alanı, Ortaklar’ın 4 km. yakınındaki antik Magnesia kentidir. M.Ö. 7. yüzyılda Yunanistan’ın Magnesia yöresinden gelen Aiolialı’lar tarafından kurulduğu söylenir. Bizanslılar döneminde psikoposluk merkezi olan kent, Aydınoğulları Beyliği varislerinden Hıdır Bey aşireti tarafından bugünkü yerinde İğneabad adı altında kuruldu. Osmanlı idaresi altındayken Değirmencik olan yerin adı, zamanla Germencik olarak değişmiş.
Tarıma dayalı ekonomisinde Türkiye’nin en önemli ihraç ürünlerinden başta incir olmak üzere, pamuk, zeytin, meyan kökü ve susam yetiştiriliyor. Son zamanlarda sera sebzecilik, hayvancılık ve bilhassa tavukçuluk ile yumurtacılık ilçede ekonomik bir etkinlik kazanmış. ilçeden Söke’ye doğru uzanan bir fay çizgisiyle bağlı olan çatlaklar sebebiyle Kaplıca kaynakları oldukça zengin. Çamköy’de sıcaklığı 60 dereceyi bulan Çamur Kaplıcası da; insan vücudundaki birçok ağrıların yanı sıra, bilhassa romatizmaya iyi geldiği söyleniyor.
Diğer ilçelerde olduğu gibi deve güreşleri burada da en büyük kültür etkinliklerinden.
M.Ö. XIII. Yüzyılda, bölgeden Hitit egemenliği kalkınca, yöreye sırasıyla; Frigler, Lidyalılar, İonlar, Persler, Büyük İskender, Romalılar, Bizanslılar egemen olmuşlardır. Bir ara Bizanslılar tarafından tekrar 1096’da geri alınmışsa da, Menteşe bey tarafından 1280 tarihinde kesin olarak Türk hakimiyetine geçmiştir. 1310 yıllarında Aydınoğullarının olan topraklar, 1426’da II.Murat tarafından kesin olarak Osmanlı Devletine katılmıştır. 1400’lü yıllarda, Ahiler döneminde, gelen bir grup insan, bugünkü adı Kardeşköy olan Saray Çukur (Bir söylentiye göre Kazma Çukur) mevkiinde yerleşen Madanoğlu ailesi tarafından İncirliova’nın ilk temeli atılmış. Tarım ve hayvancılık nedeni ile bulundukları yerin çevresine yayılan o günkü insanlar, sulak olduğu için önceleri adına Karapınar dedikleri bu yere; zamanla bataklıklar kuruyup yerlerinde incir ağaçları çıkmaya başlayınca, halk buraya 1934 yılında, İncirliova ismini takmış.
Ekonomisi tarım ve buna bağlı sanayi işletmelerine dayalı. Özellikle sebzecilikte ülke genelinde oldukça söz sahibi bir yer. Seracılık ve bal üretiminde büyük gelişme içinde.
Denizden yüksekliği fazla olduğundan Akdeniz ikliminden farklı olarak yayla özellikleri gösteriyor. Baba dağı yamaçlarındaki kalker yapının dönüşümüyle meydana gelen mermerler; Aphrodisias antik kentinin kurulmasında ve buradaki heykelciliğin gelişmesinde etkili olmuş.
Başlıca geçim kaynağı elma ve zeytinle birlikte, incir, üzüm, nar, narenciye, kestane, badem, şeftali, sebze, tahıl ve az da olsa pamuk ile tütün. Topraktan imal edilen testi, çömlek ve turistik eşyalar; yayla turizmi ve Aphrodisias antik kenti gelen yerli-yabancı turistlerin ilgisini çekiyor.
Mutlaka görmeniz gereken yer elbette Afrodisias Antik Kenti.
Tarihi M.Ö. 340 yıllarına dayanıyor. İlçenin batısındaki tepe üzerinde Pers Valisi Mousolus’un kız kardeşi Ada’nın Halikarnas’tan kovularak buraya yerleşmesiyle Alinda Kenti olarak kurulmuştur. Daha sonraları hızla gelişen kent, günümüzde granit kesme taşlardan yapılmış.
İlk önce Dalamanlı mevkiinde kurulan ilçe, daha sonra bu antik kentin güney doğu eteğinde Demircidere olarak kurulmuş. Kasaba, daha sonraları, bölgenin bucak merkezi olmuş, Cumartesi günleri kurulan pazarı ile de alışveriş merkezi haline gelmiş. Demircidere cumhuriyetimizin ilk kadın muhtarını seçen köy olması ile de ünlüdür. Belediye teşkilatının 1971 yılında kurulmasıyla kasaba olmuş ve bulunduğu ovanın ismi olan Karpuzlu ismini almış.
Halkının geçim kaynağı tarım. Dağları zeytin ve ormanlarla kaplı olan ilçenin ova kesimi verimli topraklara sahip. Süt inekçiliği ve arıcılık gelişmiş. Sebze üretimi ilk sırada.
Halk geçimin tarımdan sağlıyor. Çok kaliteli pamuk ve narenciye üretilmekte. Zeytin başta olmak üzere çam fıstığı, buğday, üzüm, sebze, mısır, arpa, ayçiçeği, incir, kestane tarım ürünleri içinde önemli yer tutuyor. Dağlık kesimlerde arıcılık ve hayvancılık yapılmakta. Uranyum yatakları olan ilçede, Alüminyum fabrikasının yanı sıra tarım alet, pamuk, çırçır ve zeytinyağı fabrikaları da var.
Eski zamanlarında Sandıklı olarak bilinen ilçe, 1653 yılındaki depremle Göçük ismi ile anılsa da daha sonra Köşk ismini almış. 1876’da bucak olan Köşk, 1932 yılına kadar belediyeymiş. 1958 yılına kadar muhtarlık olarak yönetildikten sonra, Mayıs 1990’da ilçe ünvanına kavuşmuş.
Meşe, palamut, çam ormanlarının yanı sıra başta kestane olmak üzere, zeytin, incir, ceviz, nar, ayva, kiraz, elma, üzüm yetiştiriliyor. Ovaya doğru inildikçe narenciye, şeftali, sebze, pamuk, susam, mısır, buğday, kavun, karpuz halkın geçim kaynağı. Arıcılık ve süt inekçiliği son yıllarda gelişiyor.
İstanbul’dan sonra ikinci büyük deniz kapısı. Kuşadası İonya tarihi ile birdir. Yılancı Burnu denilen yerde Efes’e bağlı Neopolis ismi ile kurulduğu sanılmaktadır. Burada Etiler, Kayralılar hüküm sürdüler. M.Ö. 5. yy. başlarından itibaren sırasıyla Persler, Atinalılar, Makedonyalılar ve Selevkosların egemenliğine giren Kuşadası, M.Ö. 64’de Roma’ya bağlandı. M.S. 395 yılında Bizans egemenliğine giren Kuşadası, Efes limanının Menderes nehrinin getirdiği alüvyonlar yüzünden kapanması ile Efesli tüccarların yeni limanı olmuş. Venedik ve Cenovalılarla ticaretin yapıldığı dönemlerde, yeni iskele anlamına gelen “Scalanova” ismi ile anılmış.
13. yy. ikinci yarısında Selçuklu Türk Beylerinin idaresi altındayken, 1413’de Osmanlı egemenliğine girmiş, Sadrazam (Öküz) Mehmet Paşa tarafından imar edilmiş. Müslüman Türkler önceleri Kuşadası yakınlarında Pilavtepe eteklerinde Andızkule’de otururlarmış. İlçenin simgesi olan Güvercinada’daki kale 1834’de yapılmış ve Kuşadası adıda buradan geliyor.
İlçe ekonomisindeki temel sektör hiç şüphe yok ki turizm. Söke ve Selçuk karayolları ile her iki yönde bağlı oluşu, Adnan Menderes Havalimanına yakınlığı, kruvaziyer turizmine uygun limanı ve uluslararası yat limanının bulunması Kuşadası’nı turizm yönünden daha önemli hale getiriyor.
Güzel sahilleri, eğlence mekanları ve lezzet durakları ile sizi çağıran bir yer Kuşadası. Şüphesiz Aydın’ın en güzel ve en kaliteli tatil yöresi burası.
Kent; asırlarca Aphrodisias ile Efes arasında yolculuk yapan askeri birlikler ile ticaret kervanlarının yerleşim yeri olarak ünlenmiş. Kuyucak ismini nereden aldığına dair halk arasında iki rivayet var. Bir zamanlar bu köyde yaşayan Yörükler, birbirlerine oturdukları yerleri tarif ederken, iki tepe arasında bulunan Kuyucak’ı işaret ederek “Biz karşı ki koyakta oturuyoruz” dediklerinden, zamanla “Koyak” değişerek “Kuyucak” olmuş. Bir başka rivayete göre de: Susuzluk çeken halkın açtığı kuyuların çokluğu nedeniyle yöreye “Kuyuçok” adı denildiğinden, bu zamanla “Kuyucak” ismini almış.
Ekonomisinin temeli tarıma, hayvancılığa ve orman ürünlerine dayanıyor. Son yıllarda elma, portakal, şeftali ve çilek üretimi gelişmiş.
Osmanlı zamanında alışveriş merkezi olması sebebiyle Pazarköy, sonraları Nazlıköy olarak anılmış. İlçe merkezi Kestel köyü iken, Nazilli’nin gelişme göstermesi üzerine 1831’de merkez Nazilli olmuş.
1937 yılında açılışını Atatürk’ün yaptığı aşağı Nazilli’de kurulan Basma Fabrikası; bu kesimin ve sanayinin hızla gelişmesini sağlamış. Bölge tarımı da fabrikadan etkilenerek, pamuk üretimi bilimsel bir temele oturmuş ve üretimde önemli artış olmuş. Aydın il merkezinden sonra sanayide en gelişmiş ve sanayileşme hızı en yüksek olan ilçe Nazilli’dir.
1891’de Belediye olan Söke; Türkiye’nin en önemli pamuk üretim alanlarından. Çevresindeki zengin ve tarıma elverişli topraklardan elde edilen ürünlerin pazarlandığı önemli bir ticaret merkeziymiş. Zeytin ve incir halkın geçim kaynakları arasında. El sanatları oldukça gelişmiş. Dağ köylerinde ormancılık, arıcılık, Bafa gölünde ise balıkçılık yapılmakta.
İlçenin güneyi verimli Büyük Menderes toprakları üzerinde. Bu nedenle halkın geçim kaynağı genellikle tarıma dayalı ve seracılık oldukça gelişmiş. Aydın’ın en çok portakal, çilek ve şeftali yetiştiren ilçesi.
Mutlaka yemeden dönmemenizi tavsiye edeceğim lezzeti kıymalı veya kuşbaşılı pide. Kütahya Bursa yöresinde Cantık ismiyle anılıyor.
Ahi Bayram (Ahi İbrahim) Türbesi, Ahmet Gazi Camii, Arpaz Kalesi, Bey Camii, Beyler Kulesi (Donduran Kalesi), Cihanoğlu Camii, Cihanoğlu Kulesi, Cin Cin Kalesi, Çiftlik Türbesi, Güvercinada Kalesi Kuşadası, İlyas Bey Camii, Koçarlı Cihanzade Mustafa Camii, Körteke Kalesi, Kurşunlu Manastırı, Öküz Mehmet Paşa Kervansarayı, Ramazan Paşa Camii, Üveys Paşa Camii.
Afrodisias, Afrodisias Müzesi, Alabanda (Araphisar), Alinda, Apollon Tapınağı, Aydın Arkeoloji Müzesi, Çine Arıcılık Müzesi, Gerga, Harpasa, Karacasu Etnografya Müzesi, Kuvâ-yı Milliye Müzesi, Magnesia, Mastaura, Milet, Milet Müzesi, Nysa, Priene, Tralleis, Yörük Ali Efe Müzesi.
Halı, kilim, deri giysiler ve mücevherat yöreden alınabilecek hediyelik eşyalar arasında.