(may) 2013, N 9 (580)
Yaşa, benim Halkım!
№ 9-10 (580-581)
Aydın Pskellä günü kutluca olsun!
Göktä Boba hem Kurtarıcı bizi
Herkezinä saalık, kısmet, bereket,
uznu ömür, raatlık hem uzluluk!
HRİSTOS DİRİLDİ! HAKINA
Paskellä için okuyun 5-ci sayfada
25 Hederlez ay (may) 2013
Foto “Ana Sözü”
(Gagauz halk türküsü)
Sallanêr kavak, sallanêr,
Eşil yapracıı da
Acın erdä çürümüş.
Geliyor turnäm, geliyor,
Turnenin da kanatçıı
Seni uran avcılar,
Acıba gülär di mi?
Bän bir candım,
Gurbet elinä düştüm.
İçerlerä girerim –
Evlär diil bezim.
bakına durêrım –
Tayfa da diil bizim.
Yaşasın Ana Dilimiz!
Çiçek ayın (aprel) 27-dä onarın mezarına çiçek koydular Türkiye Respublikasının Moldovada Büükelçisi sayın
Mehmet Selim KARTAL hem Gagauz
Milii Gimnanın avtoru Todur ZANET.
Çiçekleri koyduktan sora, saygı durumu yapıp, Canabileri dualarını yaptılar
hem baş iilttilär Büük aydınnadıcının
hem onun eşinin önündä.
Raatlıkta dinnenin gagauzların
Çiçek ayın (aprel) 27-dä Gagauziyada gagauz dili hem kulturası Günnerin
kapanışında, Komratta Gagauziyanın «Региональный Консилиум Молодежи
Гагаузии» cümne kuruluşun meropriyatiyası oldu.
Diil zil sesi işidiler,
çannarın artık poträ
(may) 23-dä Gagauziya
üstolan sesiyasına toplandı bir
Todur ZANET Respublikasının
öndercilerinin Gagauziya (Gagauz
Yeri) avtonomiyasının yok etmesinä
Sonu 2-ci sayfada
ANA SÖZÜ 1988
Gagauz folklorunu yaşadalım!
Çiçek ayın (aprel) 27-dä bütün dünneyin hem gagauzların Büük aydınnadıcısının, bilim hem klisä adamının,
gagauzların apostolunun Protoierey AyBoba Mihail ÇAKİRın (27.04.1861 08.11.1938) duuma günündän 152 yıl tamamnandı. Mihail ÇAKİR hem onun eşi
İrina ÇAKİR bir mezarda topraa verili.
Foto - Roman HOMENKOnun
Komradın merkez yolundan bir
paradlan geçip, hem bir sestä “Gagauziya benim Vatanım!”, “Yaşasın Ana
Dilimiz!”, “Gagauziya var, var da olacek!”, “Biz varsak – halk ta var!” lozunglarını baararak, gençlär 4x12 metralık Gagauziyanın Bayraanı hem çok
küçük bayrakları taşıdılar. Sora hepsi
bilä Komratın meydanında kısa bir mitinga katıldılar.
Sora da, Gagauziya gençleri için,
hem hepsi için, kim o günü Komradın meydanına “Ana Dili” yortumuzu
kutlamaa hem şennenmää deyni geldi, Gagauziyanın anılmış artistleri bir
büük konţert gösteridilär.
Konţerttä anılmış türkücüykamız
Lüdmila TUKAN seftä çaldı Komratta
kendisinin eni türküsünü “Bendä var
Serenni pınar var.
Konmayın, turnäm, konmayın
Burda yaz hiç olmaz.
Çok seläm götürünüz
Benim ihtiar bobama,
O ihtiardır, atına pinämäz,
Götürün gözäl turnelär
Anacıım da gariptir,
Benim kandan kardaşçııma.
Fedora Borisovna DUKAL
(fotoda), Kazayak küüyü,
Çadır rayonu, Gagauziya
ayın (may) 2-dä
Gagauz literaturasının klassiyin, poêtın,
muzeycinin, raametli Nikolay BABOGLUnun duuma günündän 85-ci yıldönümü tamamnandı.
Nikolay BABOGLUnun yaratma
ömürü pek uzundu. Yaşamasında Büük
Usta irmidän zeedä literatura hem
folklor kiyatları yazdı hem hazırladı,
otuzdan zeedä da üüretmäk kiyadı gagauzlara baaşladı, hem literaturaya yol
verdi gagauzların yazıcılarından çoyuna. Nikolay BABOGLUnun yazdıklarını, onun şıralı hem derin literatura
dilini gagauz yazıcılarından hiç birisi
Bir şüpesiz: GAGAUZ literaturasında Nikolay BABOGLU vardı hem
daymalarda kaldı en BÜÜK USTA!
Bu var hem her daymaların daymalarında olacek!
25 Hederlez ay 2013
Gagaziyanın özel statusu yok edilecek mi?
Moldova Pravitelstvosunun izininä görä, 2013-cü yılın Küçük ayın (fevral) 15-dä kuruldu bir çalışmak grupası, ani lääzımdı açıklasın o teklifleri, angılarına görä Moldovanın zakonnarı “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonuna görä doorudacektılar. Ama iş tersinä döndü. Bu grupa
teklif eder Moldova zakonnarının erinä “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonun yarısından çoyunu diiştirmää, yapıp ölä, ani Gagauziya
(Gagauz Yeri) sıradakı bir rayon kertiinädän düşsün. Bu grupanın çalışmasında Gagauziyadan biricii pay almadı. Ama bu iş grupanın hiç umurunda diildi.
Onnar Gagauziyayı (Gagauz Yerini) yok etmää deyni kendi işini hem adımnarını yaptılar. Da, “şaka murat, maamilä surat”, kendi tekliflerini, diil
incelemäk (!) için, ama tanışmak (?) için Gagauziya Halk Topluşuna yolladılar.
M.FORMUZAL: “Moldovadan isteerlär
yapmaa bir büük Moldova rayonu”
başkanı Mihail FORMUZAL Hederlez
24-dä Gagauziya primarlarınnan hem
İspolkom azalarınnan bir toplantı yaptı. Toplantıda
inceleneceydi bir konu: Moldova pravitelstvosunun çalışmak grupasının, Mol-
dovanın zakonnarı “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonuna
görä doorudulması deyni teklifleri.
Ama ne İspolkom azaları, ne da primarlar toplantıya hazır diildilär. Bunu
Gagauziya Başkanı kendisi urguladı,
da sora teklif etti diil Moldova zakonnarını diiştirmää, ama “Gagauziya
(Gagauz Yeri) özel hak statusu için”
Mihail FORMUZAL açıkladı üç
meraklı teklifi: Gagauziyada hepsi
devlet strukturaların başına insannarı, Gagauziya Halk Topluşun kayıllıınnan, İspolkom koysun; Gagauziya
bücetinä, insan sayısına görä, Moldova
bücetindän gelirlär yollansın (örnek
olarak: tamojne vergileri); Gagauziyada Prezident, Parlament hem ministerstvolar olsun.
Bundan kaarä başkan teklif etti, Gagauziyaylan ilgili soruşları incelärkana,
Moldovanın zokonculuk sistemasına
Gagauziya zakonnarı da bir uurda kabledilsin. Zerä “sudlarda neredä kurtarêr
– Moldova zakonnarını kullanêrlar,
neredä kurtarmêêr – Gagauziyanın zakonnarını.”
Marian LUPU Gagauziyanın haklarının yonmasına karşı
Moldova Demokratlar partiyasının başı, Moldova parlamentının eski spikerı hem büünkü deputatı Marian LUPU “Eni Gagauziya” saytına bir intervyu
Orada, “Gagauziya (Gagauz Yeri)
özel hak statusu için” zakonun diiştirelmesi hem yonması için Moldova
pravitelstvonun kurduu çalışma grupasının teklifleri uurunda, Canabisi
ölä açıklamalar yaptı:
“Avtonomiyanın özel hak statusunu
nesoy sa kısıtlayan hiç bir iniţiativa bizim tarafımızdan ne selemlanêr ne da
Gagauziya (Gagauz Yeri) hakkında
hepsi artık kocalık göstersin lääzım,
da kabledärkana nesoy sa önemli zakonnarı hem kararları, lääzım avtonomiyanın özelliini, onun özel hak statusunu esaba almaa...
Moldova pravitelstvonun çalışma
grupasının alatlan yapılan teklifleri,
ani yollanıldı GHTya, Kişinev hem
Komrat arasında ilişkilerinä fayda
getirmeyecek. Taa da beter, onnar var
nicä keskinnetsinnär cümne-politika
durumunu diil sadä Gagauziyada, ama
bütün respublikada da...”
Sonu. Çeketmesi 1-ci sayfada
Sesiyada hepsi vardı: GHT deputatları, primarlar, sovetniklär, Moldova
parlamentının gagauz deputatları. Sadä
bir Gagauziya başkanı hem onun yardımcıları yoktu. Bölä, açan lääzım,
herbir kavgayı unudup, birleşmää da
Gagauziyayı korumakta bir yumuruk
gibi olmaa, bizdä birlik yok. Bekim
üsttä izmettä olannar bizdän diil?
Nicä da olsa sesiya onnarsız da önemli
Biri biri ardı, tribunaya çıkan insannar (kimileri erindän) konuylan ilgili
kendi bakışlarını açıkladılar, tekliflerini hem fikirlerini söledilär. Sadä İspolkomun fikirini bu gün işidämedik.
Nasaat edennär may hepsicii başlardılar kendi sözünü bir soruştan: Neredä
bulunêr Gagauziyanın başkanı bu
zor kertiktä, angısına getirdilär merkez kuvetlär Gagauziyayı? (Başkan
bu arada Azerbaycan büükelçiliinin
Sesiyada sadä kritika yapıldı o
tekliflerä, ani Kişinevdan veriler avtonomiyamızı yok etmää deyni:
- Moldovanın SİS slujbası teklif eder
“Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonundan çıkarmaa o yazıyı,
angısına görä “Moldova kendi suverenitetını kaybedärsa, Gagauziyanın hakkı var kendi baamsızlıına kauşmaa”.
Hem taa teklif eder Gagauziyada bulunan
SİS bölümün hem başka kuvet bölümne-
rin başlarını, Gagauziyaya sormadaan işä
koymaa hem iştän çıkarmaa;
- transport ministerstvosu da teklif eder almaa Gagauziyadan hakkı
baamsızlıına açıklamaa, herliim Moldova kendi devletliini kaybedärsa;
- Baş prokuratura teklif eder çıkarmaa avtonomiya için zakondan rus
yanın teklifleri – bu Gagauziyanın yok
edilmesinä teklif, silip Gagauziyanın
haklarını, onu rayon uuruna indirmää.
Bu üzerä lääzım nekadar tez toplamaa Gagauziyanın herbir uurda deputatların üstolay Kongresini!”
Komrat primarı Nikolay DUDOGLU sordu “neçin bizä lääzım bölä baş-
Diil zil sesi işidiler, çannarın
artık poträ düümesi öter!!!
dilin devlet dili olmasını hem GHT
deputatların haklarını kısıtlamaa;
- çiftçilik ministerstvosu teklif
eder, kaldırıp Gagauziyadan özel hak
statusunu, Gagauziyayı 2-ci uurda
administraţiya (rayon) yapmaa.
Konu için annadarak deputat Sergey
ÇİMPOEŞ söledi, ani hepsi bunnar diil
zil ötmesi, ama artık çannarın poträ düümesi hem teklif etti başka beklämemää
da nekadar tez bunnara karşı koymaa.
Deputat İvan BURGUCU urguladı, ani Moldovanın merkez kuvetleri
lääzımdı Moldova zakonnarını “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonuna görä doorutsunnar.
Onnar sa bu zakonu yonmaa başladılar. “Bu en büük sebepti, angısına görä
GHT deputatları Moldova pravitelstvosunun komisiyanın çalışmasına katılmadılar” - dedi deputat. - “Komisi-
kan, ani pravitelstvo azası olarak o bizi
Deputat Georgiy LEYCU dedi, ani
“lääzım koydurmaa Moldova zakonnarına onu, ani Gagauziya 3-cü uurda
administraţiya hem onun özel hak statusu var. Ozaman bizim hem Moldovanın arasında Konstituţiya sudu olacek”
Deputat İvan KARACA: “Bän
asker adamım. O üzerä deerim –
poträ! Lääzım kalkınmaa!”
Moldova parlamentın deputatlar da
birkaç kerä söz aldılar. MLDP deputatı Pötr VLAH urguladı, ani Moldova
pravitelstvosunun komisiyasının toplantıları olmamış. MDP deputatı Aleksandr STOYANOGLU dedi, ani MDP
bölä diiştirmeklär için oy vermeyecek.
MRKP deputatı Oleg GARİZAN konuylan ilgili komunistlär partiyasının
ofiţial açıklamasını okudu. Hep bu par-
Gagauziya Halk Topluşun başı Dimitriy KONSTANTİNOV açıkladı, ani
Moldova hazırlanêr genä uezd sistemasına geçmää. Canabisi bildirdi, ani plana görä lääzım olsun 6 uezd. Onnarın
birisi kurulacek Gagauziya (Gagauz
“Bu proekta görä annaşılêr, ani
Gagaziyanın özel statusu kaybelecek.
Çünkü uezdlarda hepsi kuvet organnarın başları, gagauzlara sormadaan,
Kişinevdan koyulaceklar. Bu iştä Gagauziyanın hiç bir rolü kalmêêr.” - urguladı Dimitriy KONSTANTİNOV.
tiyadan deputat İrina VLAH pek dooru
urguladı, ani “GHT sade deklaraţiya
yapêr. İnsan onnara alıştı da artık hiç
bakmêêr. Laflarınız lääzım aar olsun.
Hem siz artık zakon tekliflerinnän
Moldova parlamentına danışın.”
GHT Başın yardımcısı Demyan
KARASENİ urguladı, ani “Gagauziya
zakonuda diil lääzım ne bir virgül diişilsin, ne da bir nokta kaldırılsın”.
Deputatlar urguladılar, ani “GHT deputatların kayıllıını almadaan, hiç biri yok
nicä bişey diiştirsin “Gagauziya (Gagauz
Yeri) özel hak statusu için” zakonda.”
Sora GHT üstolan sesiyasının Kararını oybirliinnän kabledildi. Kararda
urgulanêr, ani “Moldova pravitelstvosunun çalışmak grupası işlerinnän Gagauziya (Gagauz Yeri) özel haklarını hem
statusunu yok etmeyä çalışêr, indirip
avtonomiyayı bir rayon kertiinä kadar.”
GHT deputatları isteerlär Moldova kuvetlerindän, ani onnar Moldova
Konstituţiyasına “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonu
ayırı bir statyaylan koysunnar. Kararda izin verdi GHTnın juridika komisiyasına bu uurda Moldova parlamentına bir zakon iniţiativasını hazırlasın.
GHT aldı karar tezdä Gagauziyanın herbir uurda deputatların üstolay
Kongresini toplamaa. Kongrestä teklif ediler Moldovada hem Gagauziyada
olan cümne-politika durumu incelemää.
Başkana genä ultimatum. Bu kerä 10 günnnük Enseyişin 68-ci yıldönümünü kutladılar
Hederlez ayın (may) 17-dä Gagauziya Halk Topluşun deputatı, GHTnın
insan hakları hem zakonculuk komisiyasının başı İvan BURGUCU yolladı
Gagauziya başkanına Mihail FORMUZALa bir “Açık kiyat”.
Kiyatta teklif ediler paalı başkan
artık başlasın esaba almaa o kararları hem zakonnarı, ani GHT kableder.
İvan BURGUCU teklif eder, ani başkan Mihail FORMUZAL dönsün artık
yustiţiya meydanına da başlasın Gagauziya için zakoncasına işlemää.
Açık kiyatta urgulanêr, ani GHTnın
insan hakları hem zakonculuk komisiyasının başı danışmış Halk Topluşun
prezidiumuna 10 günün içindä toplamaa deyni Gagauziyanın herbir uurda
deputatların üstolan sesiyayasını. O sesiyada, başka soruşların arasında, Gagauziya başkanını iştän atmak soruşu
da var nicä incelensin.
Not. Vakıt gösterer, ani “Açık kiyatlar” hem ultimatumnar başkanın umurunda da hiç diil. O yavşıcık, hiç birinä
bişey sormadaan, kendi işini yapêr.
Hederlez ayın (may) 9-da Komratta
II-ci Dünnä cengindä Enseyişin 68-ci
yıldönümünü kutladılar. Kutlamlar
başladılar paradlan, ani merkez sokakatan Kurtarıcı-askerlär memorialanadan geçti. Burada, mitingtan hem saygı
susmak minudundan sora, memorialın
“Sonsuz ateş” yanına çiçeklär hem venoklar koyuldu. Sora da Komrat kasabasının “D. Karaçoban” liţeyin üürencileri temaylan ilgili peet okudular.
Kutlama meropriyatiyalarında pay
aldılar Komradın hem Gagauziyanın
öndercileri, Moldova parlamentın de-
Milli yortunun praradında gagauzça plakat yoktu
Hederlez ayın (may) 6-da Gagauziyada kutlandı gagauzların en evelki
milli yortusundan birisini – Hederlez yortusu. (Bu yıl Hederlez yortusu Paskellenin ikinci gününä düştü).
Hederlez yortusunun kutlamaları
başladı Çadır kasabasından. Burada,
Çadırın at fermasının ipodromunda,
“Altın At” yarışları
Yortunun ikinci payında, Gagauziyanın
baş 2013 y.
kasabasında Komratta, Hederlez yortusuna katılan devletlerin ansamblilerinin paradı oldu.
Paradtan sora da, meydanda, “Hederlez” halklararası folklor festivalin
konţerti oldu. Festivaldä, Gagauziya-
nın ansamblilerindän kaarä, pay aldılar
Türkiye Edirne, Bulgariyanın Sofiya
hem Belarusiyanın Gomel kasabalarından ansamblilär.
Hederlez yortusunda, şannı mu-
saafir olarak, pay aldılar Türkiyedän
musaafirlär: TÜRKSOY Genel sekretarin yardımcısı Fırat PURTAŞ, Prof.
Dr. Refet YİNANÇ, Etimesgut belediye (primariya) başkanın yardımcısı
Alaaddin SONAT, Trakya Üniversitetin temsilcisi Evrim KAŞIKÇI.
Büük sancıylan genä urgulêêrız,
ani Gagauzların aydın milli yortusu
genä rusçanın altında geçti: yapılan
paradta hepsi plakatlar rus dilindä yazılıydı.
Hep bu günü Gagauziya küülerindä
da konţertlär hem horular oldular.
Not. Hederlez yortusunun meropriyatiyaların çoyunu GRT (Gagauziya
Radiosu hem Televideniyası) cannı yayında gösterdi.
Fotolar – Gagauziyanın ofiţial
saytından hem “Ana Sözü“ arhivından.
“DIKŢIONAR ROMÂN-GAGAUZ” sözlüünä prezentaţiya
Hederlez ayın 22-dä Kişinevda Milli bibliotekada oldu prezentaţiya
“DIKŢIONAR ROMÂN-GAGAUZ” sözlüünä hem da kiyatlara “ÎNVĂŢĂM
LIMBA ROMÂNA. ÜÜRENERİZ ROMIN DİLİNI” hem “Ghid de
conversaţie român – găgăuz. Romınca-gagauzça lafetmäk kiyadı”. Hepsi bu
kiyatların avtoru filologiya bilgilerindä doktor Todur ANGELİ.
Moldova parlamentın deputatı Viktor STEPANÜK urguladı, ani Moldovada var moldovan dili, ama diil romun
dili. Hep bu iş için söledi Moldova parlamentın deputatı Oleg GARİZAN da.
Canabisi açıkladı ani “dooru olaceydı
bu kiyatların adlarında “romun” lafın
erinä “moldovan” lafı yazmaa.
ROMÂNGAGAUZ” sözlüündä var 27 bin. Tirajı – 1000 taanä. Sözlüün ön sözünü
romun dilindä yazdı Doktor habilitat
Vasile BAHNARU. Önsöz basılı ro-
munca hem rusça, gagauzçası yok.
Not. Prezentaţiyayı hazırladılar:
da (platforma “diyalog avrasya”),
IPN (İnfo-prim-neo) basın merkezi,
“noutăţi” basın merkezi.
Romun dili ön plana çıkarılacek artık
Moldova parlamentında deputat Anna
GUŢU: “Gagauziyada insannarın kolaylıı
olacek gagauz hem romun dilindä lafetsinnär.
Diil lääzım rus dilindä öncelik olsun, nicä
Baba Marta ayında Moldova lararası konuşmak dili statusu rus
parlamentın Liberal partiyası ha- dilindän alınêr, Moldovada rozırladı hem parlamenta artık verdi mun dilindän kaarä başka dillerdä
lingvistika politikasında bir zakon üürenmäk Universitetlarda olmaproektı, angısına görä Moldovada yacek, romun dilini bilmeyennär
ön plana romun dili çıkêr.
işä alınamayacek h.t.b.
Zakonun proektına görä halkGagauziyanın cümne GRT
kompaniyasında açıklamada Liberal partiyasından Moldova parlamentında deputat Anna GUŢU
dedi: “Gagauziyada insannarın
kolaylıı olacek gagauz hem romun
dilindä lafetsinnär. Diil lääzım rus
dilindä öncelik olsun, nicä şindi
Bu zakona büük kritika yaptılar Komunistlär partiyası, Gagauziyanın başkanı hem Halk
Hederlez ayın 8-13 günnerindä
Amerika Birleşik Devletlerin (ABD)
Hyuston kasabasında üürencilerin
“PROJECTS FOR I-SWEEEP 2013”
halklararası olimpiadası oldu.
Olimpiadada dünneyin 68 hem
Amerikanın 41 devletindän üürencilär
pay aldı. Onnarın arasında vardılar Çadırdakı Moldo-Türk “Orizont” teoretik liţeyin 12-ci klasta üürencileri Dimitriy VORNİKOV (solda) hem İlya
Olimpiadada energetikaylan ilgili
393 proekt vardı. Kendi proektlarınnan
Dimitriy VORNİKOV hem İlya ÇERNEV 3-cü eri aldılar. Bu iş için onnara
halklararası olimpiadanın bronz medalileri hem diplomaları verildi.
“Paskellä 2013” çarşısı
Prezentaţiyada pay aldılar politikacılar, diplomatlar, deputatlar, politika
analitiklacırı, jurnalistlär. Onnarın arasında Moldovanın ikinci prezidentı Pötr
LÜÇİNSKİY, Moldovada Türkiye Büükelçiliin birinci sekretari Orhan IŞIK,
Moldovada Azerbaycan Büükelçisi Namik ALİEV, Moldovada Bulgariya Büükelçiliin temsilcisi da vardılar.
Hepsi söz tutannar metettilär kiyatları hem urguladılar, ani büün, açan romun
dilin üürenmesi Moldovada ön plana
çıktı, bu kiyatlar pek lääzımnı olacek.
putatları, cenklär veterannarı.
Not. Taa ileri Hederlez ayın (may)
2-dä, II-ci Dünnä cengindä Enseyişin
68-ci yıldönümü kutlama çerçevesindä,
Komratta “Rus gençlerin Ligı” 365
metralık Georgiy şiridini yaydı.
Hederlez ayın (may) 2-4 günneri arası Komratta “Paskellä 2013” yortu çarşısı
yapıldı. Hazırladı bu yortulu meropriyatiyayı Gagauziyanın alış-veriş palatası.
Çarşıya katıldılar firmalar Gagauziyadan hem Moldovadan. Komratlılar
hem kasabanın musaafirleri Paskelleyä
karşı buldular burada, keselerinä uygun paalarda, paska, kozanak, maasul
hem et mallarını, tatlıları.
GHT özel bir açıklama yaptı
Liberal partiyası hazırladıı lingvistika politikasında
zakon proektınnan ilgi Gagauziya Halk Topluşu “Gagauziyanın haklarını hem dooruluklarını yok etmäk
için Moldova Respublikasının Liberal partiyasının
ininţiativası için” adlı özel bir açıklama yaptı. Açıklamakta urgulanêr, ani zakon “halka karşı genoţidı devlet
politikası uuruna kaldırêr”.
Liberal partiyası “bileräk yaradêr o olayları, angıları cümnenin parçalanmasına hem Moldova Respublikasının ortalıının bozulmasına getirer”. GHT sayêr,
ani bu zakonun kabledilmesi “ Gagauziya (Gagauz Yeri)
avtonomiyasının yok edilmesinä yol açacek”.
Mihail ARABACInın resimcilii
kuyumcu işi gibi incä hem gözäl
Gagauz resimcilerin arasında o bir güneş gibi şılêêr. Gülär üzlü hem şen ürekli bir insan – bölä fikir herkerä peydalanêr,
açan onunnan buluşêrsın. Sanêrım hiç yanılmayacam, herliim yazarsam, ani bu iki cümledän okuycular hemen resimciyi
Mihail ARABACIyı tanıdılar. Onun yaratmaları gagauz incäzanaatında ayırı bir er kaplêêr. Dünneyin angı köşesindä dä
bulunmasan, onun resimnerini görüncä, hemen oun yaratmak ustalıını hem becerikli stilini tanıyêrsın. O yaratmalarda tarafımızın, insannarımızın hem küülerimizin ruhu uçêr, peyzajlardan da topraamızın hem kırlarımızın gözellii eseer.
Mihail ARABACInın, nicä da başka
gagauz resimcilerin çoyunun, yaratmak
yolu gözümün önündä geçti. Ama taa
tanıştıımız kıpımdan beeri, onun yaratmaları canımda ayırı bir erdä erleştirlär.
Bekim ondan, ani bakarkana o yaratmalara şaşêrsın nekadar pak, temiz hem
duruk onnar. Nekadar sıcaklık geler o
kartinalardan. Bunnar hepsi çekiler ondan, ani Mihail ARABACI kendisi da
pek pak, temiz, sıcak ürekli hem duruk
cannı bir insan.
Bu fenomenı annamaa deyni, lääzım
bilmää, ani onun yaşamak hem yaratmak yolu, taa küçüklüündän büünkü
günädän, geçti haliz ayozlu incazanaat
yaratmak dünnäsının denizindä hem
sevda içindä yaşayan aylesindä. Bir da,
Canabisi Allahı pek inanan insan. Bu
işlär, katlanıp, büük bir er kapladılar
onun canında hem verdilär kolayını bu
zenginniklän o paylaşsın bizimnän kendi resimnerindä da.
Duudu o 1957-ci yılın Canavar
ayın (oktäbri) 15-dä Komratta. Dört
yıl (1965-1969 y.y.) üürendi kasabanın 2-ci şkolasında (büünkü gündä o
şkolanın erindä bulunêr Gagauziyanın İspokomun hem Halk Topluşun
binası). Şkolada Mişa ARABACI uslu
bir uşaktı. Üüredicilerini sevärdi hem
seslärdi. Zulumnuk yapmazdı. Hepsi
bunnar evdän çekilärdi. Bobası İordan
İvanoviç hem anası Mariya Georgievna uşaklarını (oolunu hem iki kızlarını)
çalışmak, seslemäk hem Allaha inanmak duygularına görä terbi edärdilär.
Taa küçüklüündän Mişa pek
sevärdi resimcilii. Ozaman da onda
resimciliklän ilgili talantın ilk filizleri
peydalanêr – o başlêêr kiyatlardan kartinkaları tefterinä resimnemää. Gösterer
o resimneri anasına-bobasına, dostlarına,
üüredicilerä. Da, açan Sovetlär Birliindä
başlêêrlar açılmaa resimcilik zanaatı orta
şkolaları (ilktän Leningradta, Moskvada, Minskta hem Kişinevda) Mişayı,
belliki, 1969-cu yılda orêy üürenmää
yollêêrlar. O islää verer ekzamennarı
da olêr Respublikanın resimcilik zanaatı orta şkolasının üürencisi. Şkola internat biçimindäydi. Üürenmäk diildi
heptän parasız. Anası-bobası lääzımmış
ödesinnär internata para. (Parayı devlet
ölä esaplarmış: ayleyä girän zarplataları
katlayıp bölärmiş okadar
paya, nekadar insan var
ayledä. Mişanın yollarmışlar internata.). Burada
o 7 yıl üürendi. Ana predmetlardan kaarä, şkolada
jivopis, karandaş, akvarel, kompoziţiya uroklarını derindän üürenärdilär.
sora (1976 y.), Mişa
ARABACI döner Komrata da başlêêr
işlemää resimcilik donaklama masterskayasında. Buradan onu armataya
alêrlar (1977 y.), da o iki yıl, tankist
olarak, Nikolaev kasabasında (Ukrayna) slujbasını yapêr.
1985-ci yılda girer üürenmää Ükraynanın Lvov kasabasının “İ.FÖDOROV”
adına poligrafika institutun grafika
bölümünä da, altı yıldan sora (1991
y.), kableder zanaat “grafika resimcisi”.
Kendi diplom işinä alêr tema “Gagauzların material kulturası”. Burada o
akvarel ustalıınnan resimneer gagauz
giyimnerini, adetlerini, tertiplerini hem
avadannıklarını. Taa sora da ikidä-birdä
o hep gagauz kulturasının temasına
dönecek. Ama kendi yaratmalarında o
taa çok er baaşlêr peyzajlara. Bu uurda büük ustalıı göstermää ona kolaylık
verer o, ani Canabisi bir uurda becerikli kullanêr hem akvarel hem da jivopis
ustalıını. Onuştan herbir kartinasından
avtorun stil özellii eser.
Kendisi Mihail ARABACI sayêr,
ani “resimci olarak o kendi iç yapısını düzmää taa başarmadı”. O üzerä da
hep ustalıını taa da derindän inceletmää
savaşêr. Zerä biler, ani resimcilik – o kuyumculuk gibi incä bir iş. Onun resimcilii
da kuyumcu işi gibi incä hem gözäl. İşi
bölä yapmaa deyni resimcinin üreendä
sevgi hem can sıcaklıı olsun lääzım. Bu
duyguları da Mişanın üreenä koydu onun
anası Mariya Georgievna. Bunun için
Mişa pek sever anasını. Ona deyni anası
büün da – Allahlı bir
Mişa ARABACInın kendisinin da
çoktan aylesi var. Karısınnan, Elena Kirillovnaylan, iki ool
büütülär. Artık unukaları, Aleksandra,
dünneyä geldi. Kendi uşaklarının terbi
büüttülär onarı hep
o sevgi hem sıcaklık
Birkaç yıl geeri, kullanarak Allahtan verilän resimcilik vergisini, angısını
anasının hem Allahın yardımınnan büük
ustalaa çevirdi, Mihail ARABACI pek
gözäl bir resimindä mamusunun patredini (patrettä) yaptı.
Resimci sayêr, ani
bu patretlän o becerdi çevirmää anasına
sade bir parçacıı ondan, ne baaşladı yaşamasında ona anası. Allahı inanmak
ta Mişaya anasından geçti. O sayêr
kendisini pek dindar
bir insan. Bezbelli
bu üzerä da, açan
ona hem raametli
Födor JABİNa teklif ettilär Beşalma küüyün klisesinin
duvarlarını hem tavanını donaklamaa,
o büük havezlän hem büük cuvapçılıklan tutundu bu iştän, da, iki yılın içindä,
yaptı kendi işini ölä, ani yıllar boyunca
resimnerdä ne bir bozukluk, ne da çatlacık peydalanmadı. Bu oldu o beterä da,
ani duvarların suvası da pek kırnak hem
Mihail ARABACInın taa bir talantı
var – o becerer dünnää uurunda büük
resimcilerin kartinalarına kopiyaları en
üüsek uurda yapmaa. Bu geler ondan,
ani kendisi da büük usta, kendisi da çok
işleer hem bilgilerä saabi olêr. İşä başlamadaan okuyêr o resimci için hem o
zamannar için, ani gösterili kartinada.
Lääzım açıklamaa, ani kartinalardan
kopiya yapan aaz resimci var, zerä bu iş
pek çok kuvet hem vakıt alêr.
Mihail ARABACInın canında kötü
neetlär, çok görmäk hem haseetlik er
kaplamêêr. Bu da verer kolaylıını raat
işlemää hem sevinmää başka resimcilerin yaratmalarına. Verer kolayını
onun resimnerindän da pozitiv energiya essin. Resimnär sa diil aaz. Kendi
yaşamasında o üzlärlan resim yarattı.
Onnarın çoyu muzeylerdä, galereyalarda hem özel kolekţiyalarda bulunêrlar.
O resimnerin artık kendi ömürleri var.
Ama hepsi onnar resimciya deyni paalı. Onnarın arasında – “Mamu”, “Köprücük”, “Babunun evi”, “Benim sokaam kış gecesindä”.
Büün Mihail ARABACI Gagauziya
resimcilär Birliin azası. Çok kerä respublika hem halklararası sergilerdä pay
aldı. Kendi sergilerini da birkaç kerä
hazırladı. 1995-ci yıldan beeri çeşitli
resimcilär simpoziumnarına katıldı.
Şindi resimci savaşêr başarmaa o
işlerini, ani ileri çekettirilmişti hem
kimä sa adanmıştı. Bundan sora var
neeti başlasın kendisinin bir ideyasını
aslıya çıkarmaa – gagauzların hristiannıınnan ilgili büük bir kartina yapmaa.
Allaa ona yardımcı olsun!
PATRİARH KİRİLIN PASKELLÄ KUTLAMASI
Şükür Allaha, Angısı verdi bizä
ensemäk bizim Saabimiz İisus Hristosun aracılıınnan! (1 Kor. 15:57)
Saabidä sevgili olan Ayozlu başpopazlar, hatırlı presviterlär hem diakonnar, Allahı sevän monahlar hem
monahinelär, sevgili kardaşlar hem
Bu büük hem aydınnık günü candan kutlêêrım sizi Saabinin Paskellä
yortusunnan hem selemneerim herkezini evelki hem ayoz laflarlan:
Taman bu laflarda, anglarınnan
insannar Paskellä günnerindä seläm
vererlär biri-birinä asirlärlän hem angılarınnan dünneyä tanıklık ederlär, ani
bu oluş halizdän oldu 2000 bin yıl geeri. Bu sözlerdä var hem ensemäk haberi, hem sevinmäk teklifi, hem selemet adanması, hem herbir kişiyä deyni
O, Kim Pekpak Mariya Kızdan
duudu, Kim bir da kabaatsız çok zeet
çekti, stavroza gerildi hem iki hırsızın
arasında öldü, O hepsindän en ilk dirildi ölülerdän. “O söledii gibi, dirildi” (Mf.28:6). Mezarın içi boş. Orada
kalmış sade ölümnük bezleri, angıları
sarılıydı Onun güüdesi. Miru götürän
karılar, Saabinin gömüldüü erinä gelip “çin sabaalän... gün duuarkan”
(Mk. 16:2), orada İisusu bulamadılar,
zerä ne kapuyu kapayan taş, ne mezarı
bekleyän bekçilär yoktu nasıl karşı dursun Yaşayan Allahın büük kuvedinä.
“Er altı genişeldi da kenarsız açtı aa-
zını” (İs. 5:14), sevinän cendem artık
hazırdı yutmaa en kuvetli duşmanını,
ama bunun erinä korkudan durakaldı,
zerä Allahlıın şafkından aydınnandı.
Hristos çürümeyi yok etti hem ölümü
Ya r a d ı c ı s ı n ı
atılan ilk insandan
girdi, da günah
etmää insan arasında. Ama Hristos – “bitki Adam”
– duh, can hem
ensedi. “Nicä hepsi Adamda öler, ölä
da hepsi Hristosda
ömür bulacek”, –
apostol Pavli tanıklık eder (1 Kor. 15:22). Hepsini, neyi
biz kaybettiydik ilk Adamda, enidän
bulduk Hristosda. Saabinin Paskellesi
– var hakına Allahın mukayetliinin en
büük vergisi bizä (ay. Feodor Studit).
Kurtarıcımız yok etti o aralıı, ani
vardı insanın hem Yaradıcının arasında, da verdi bizä kolaylık Onunnan birleşmää. Ayoz Damasklı İoanın
sözünä görä, Hristosun Stavrozundan
bizä “dirilmäk baaşlandı cennet kapuları açıldı, bizim oluşluumuz Allahın
saa tarafında oturdu, biz da olduk Allahın evlatları hem mirasçıları” (Doorusaltanatlı inanın açıklanması, 4 kiyat).
Biz hepsimiz lääzım uygun olalım bu
kaarä. Kendi erdeki yaşamasınnan hem stavrozda zeetlerinnän O
gösterdi bizä en
büük usluluk hem
seslemäk örneeni, aldangaçlarlan
hem yanılmaklarlan cenk etmäk örneeni, hem Kendi
Dirilmesinnän günahın sincirlerini
kırdı da verdi bizä
kuvet hem kolaylık kötülüü ensemää.
Taman bölä düüştä insan duhça büüyer
da olêr canda serbest kişi.
Biz yaşêêrız ölä vakıtta, açan serbestlii annêêrlar, nicä herşey yapmak
bolluunu. Çoyu halizdän sanêr, ani
sade kuvet hem zenginnik, saalık hem
güüdä kuvedi var nasıl serbestlik versin, da, bu dünnenin idollarına izmet
ederäk, çok kerä kaybederlär en paalısını – yaşamanın aslı neetini. Mezardan çıkan Kurtarıcı, bizä serbestlik
baaşlayıp, açtı bu neeti, angısı var Hakikatı tanımak (İn. 8:32) hem Allahlan
Hristos, güüdä ölümünü yok edip,
daymalı ömür adadı, ama diil erdeki
yaşamanın devamı olarak, ama nicä
insanın oluşluunun diişilmesi, açan
güüdä da eni kalitelär kazanêr. Saabinin dirilmesindä belli olêr bizim gelecek dirilmemizin da süreti. Gelecek
Gök Padişahlıında, neredä olmayacek
ne ölüm, ne hastalık, ne ayırılmak, ne
da vakıt, “Allah gözdän herbir yaşı silecek” (Açıkl. 21:4), da olacek bitkisiz
sevinç hem daymalı sevgi. Saabinin
ölümü ensemesi verer bizä çetin umut,
ani biz da Onun ardına Onun saltanatlı
ikinci gelmesindä dirilecez eni yaşamak için – neredä bulunacez Allahlan
Pay edelim Dirilän Saabimiz için
sevinmelii hepsinnän, kimä lääzım bizim bakmamız hem yardımımız: hastalarlan, ihtärlarlan, zor çekennärlän,
darsıklıkta olannarlan, kapanda olannarlan, evsiz imeesiz olan insannarlan. Da, benzeyip Dirilmenin tanıklarına – ayoz apostollara, inannan hem
girginniklän yakındakılarımıza hem
uzakta olannara getirelim ii haber, ani
hakına dirildi Hristos! Amin.
Moskva hem bütün Rusiya
Not. Bu kutlama tekstı Moskva
hem bütün Rusiya Patriarhın presslujbasından gagauz dilindä açıklandı).
Ankarada Büük Paskellä hem Hederlez bakıldı
Komrat ihtärlar Evindä
Hederlez ayının beşindä, pazar günü, Türkiyenin başkasabasında Ankarada
yaşayan gagauzlar, gagauzların en büük, en şannı Büük Paskellä hem en evelki
Hederlez yortularını kutlamak için “Mavi Göl”dä bir piknik tertiplediler.
İki yortu da arka arkaya düştüü için
kutladılar onnarı bir gündä. Hazırladı
bu yortuların kutlamasını Ankaradakı “Gagauz Birlii” cümne kuruluşu.
Piknää Ankarada yaşayan bütün Moldovalılar buyur edildi. Pikniimiz bununnan da sınırlı kalmadı, hem Ankarada yaşayan Moldovalıların dostları,
hem da İstanbul da, Bursa da, Edirne
dä, Eskişehir dä yaşayan Moldovalılardan da katılan 13 üürenci oldu. Başka
kasabalarda yaşayan vatandaşlarımızın
pikniimizä katılmasına, İstanbuldakı
Moldovalılara dayma omuz koyan üüredici Ali Kara yardımcı oldu.
Hepsi pazarın erkän vakıdında
toplandılar. Buluşannar: “Hristos dirildi!”- “Hakına dirildi!” laflarınnan
selämladılar biri-birlerini. Hep birliktä
sabaa imää inildi. Türlü türlü imeklerin
yanında, adetä görä, sofrada hem boyalı yımırta, hem da paska (kozanak)
ikram edildi. Vatanından uzakta olan
bu dostlarımız, Hristiyan adetlerini da
düzgün yapmaa savaştılar. İmää başlamadaan hep birliktä dua okudular.
Pikniktä gün boyunca gagauz türküleri çalındı, halk oyunları oynandı,
yarışmalar yapıldı. Yarışmaları kazanannara baaşışlar verildi. Hep birliktä
hem şennenildi, hem imeklär hazırlandı. Çocuklar mangal başında lokmaları
Büük Paskellenin üçüncü günündä,
Komrat primariyanın teklifinä görä,
buradakı ihtärlar Evinä musaafirlää
geldilär Komrat Klisenin popazı protoierey Födor (KARABACAK), Komrat
primarı Nikolay DUDOGLU hem pazar Klisä şkolasının üürencileri.
pişirdi, kızlar salataları hazırladı. 60
kişiyi geçän sayıda kalabalık bir sofrada imää inildi.
Günün nicä geçtiini kimsey annamadı. Taa karannık çökenedän birliktä
çennik oldu. Daalışarkana da hepsi
pek gözäl vakıt geçirdiini, gelän yıldakı Paskeleyä da taa kalabalık olarak
toplanmak istediini söledi. Allah izin
verirsä, neçin olmasın!
Dr. İrina İUSİUMBELİ,
Buluşmada Komrat primarı Nikolay
DUDOGLU kutladı hepsiciini Büük
Paskellä hem Hederlez yortusunnan.
Üürencilär kısa bir konţert gösterdilär.
Konţerttä uşaklar türkü çaldılar hem
peet okudular İisus Hristozun dirilmesi için, “Kırmızı yımırta için” teatru
oyunu gösterdilär. Herbir peettän sora
uşaklar deyärdilär: “Hristos dirildi!”
Onnara insannar cuvap edärdilär: “Hakına dirildi!”
Konţert bittiktän sora, musaafirlär
baaşladılar ihtärlar evindä bulunan insannara kendi baaşışlarını.
Buluşmanın sonunda protoierey
Födor (KARABACAK) hem pazar
Klisä şkolasının üürencileri Allahlı
Todur MARİNOGLU eni kiyadını tanıttı
Avdarma küüyün “D. Çelengir” teoretik liţeyindä Çiçek ayın (aprel) 30-da oldu prezentaţiya gagauz
poetın hem yazıcısının Todur MARİNOGLUnun küçüklär için “Benim sevgili dostlarım” kiyadına.
Nicä açıkladı avtor kendisi bu kiyat
yazılı maasuz uşak başçalarına hem küçük klasta üürenicilerä şiir formasında,
o temalara görä, angıları var üürenmäk
yaban hem ev hayvannarı, kuşları, su
böceklär, zarzavatlar, meyvalar, zanaatlar, aylä hem
Var nicä demää,
ani herbir şiirin yanında var pek uygun seçilmiş, şıralı
angıları diil sade
donadêr sayfaları, ama uyandırêr uşaklarda havez okumaa onnarı hem annamaa nesä eni.
Kiyadın prezentaţiyası iki payda geçti. Onun ilk payında söz verildi
liţeyin küçük klaslarda üürenicilerinä.
Onnar maasuz prezentaţiya için hazırladılar bir kultura programası. Üz uşaa
yakın, bölük-bölük, avtorun ayırı temalardan şiirleri annattılar, kimilerini rol
oyunu gibi gösterdilär. Aralarda orta
klaslardan üürenicilär çaldılar Todur
düzülü gözäl türküleri.
Prezentaţiyanın ikinci payında söz tuttu musaafirlär,
ani geldilär o gün liţeyä,
yazıcıyı kutlamaa deyni.
Prezentaţiyada pay alannarın arasında bulunardı
anılmış gagauz yazıcıları
Pötr ÇEBOTAR hem Vasi
FİLİOGLU; resimcilär Dimimtriy SAVASTİN hem
Pötr DİMOV; Komrat hem Çadır dolaylarından üüredicilär, terbiedicilär
hem bibliotekacılar; Beşalma muzeyin
direktoru Lüdmila MARİN, gagauz
türkücüsü Lüdmila TUKAN.
Prezentaţiyada laf alannar nışannadılar, ani “Benim sevgili dostlarım” kiyadın
peydalanması bu bir büük adım gagauzların uşak literaturasının ilerlemesindä.
Kutlamalara cuvap sözündä Todur MARİNOGLU söledi, ani bütün
ürektän şükür eder kiyadın sponsoruna
İlya KAZMALIya kiyadın tiparlanmasında finans yardımı için.
Bu büük yortudan sora musaafirlär
uuradılar Avdarma küüyün muzeyinä
hem uşak yaratıcılık merkezinä.
Sayêrım, ani başlankı klasların
üüredicilerinä hem uşak başçaların
terbiedicilerinä deyni bu kiyat bir
lääzımnı hem beklenän yardım gagauz dili urokların hazırlanmasında hem
geçirilmesindä. İnanêrım, ani “Benim
sevgili dostlarım” bulacek uşakların
arasında çok okuyucu hem umutluyuz,
ani Todur MARİNOGLU taa diil bir
sıra sevindirecek Gagauziyayı eni kiyatlarınnan.
Gagauzların anılmış poetı, yazıcısı, “Ana Sözü”gazetanın baş redaktoru Todur ZANETin 55-ci yıldönümünä
karşı, Komrat “Mihail ÇAKİR” adına pedagogika kolecinda meraklı hem çok beklenilän bir yortu geçti: kolecın üürencileri hem üüredicileri hazırladılar yazıcı için maasuz bir kutlama programası. Hiç açıklamadaan programanın
özünü, onnar teklif ettilär Hederlez ayın (may) 2-dä poet gelsin pedkoleca musaafirlää.
O günü “Mihail ÇAKİR” adına pedagogika
kolecın enilenmiş büük
başında poetı karşlamaa
deyni hepsi hazırdı:
sţena hem masalar donaklıydı, poetın yaratmalarınnan ilgili sergi
hazırdı, zal doluydu.
Annaşılmış saatta büük
başa girdi paalı musaafir. Onu ev saabileri tuzekmeklän hem çiçeklän
karşladılar, da programa başladı.
Programada kolecın üürencileri annattılar yazıcının yaratmak yolu için,
okudular onun peetlerini hem o yazıları, ani yazmışlar onun için başka gagauz yazıcıları. Annattılar poetın romun
dilinä çevirili peetlerini hem Todur
ZANETin çevirdii Mihail EMİNESKUnun “Luçafarul” poemasındana bir
parçasını. Ayrı bir bölümdä açıklandı
yubilärın dramaturgiyası hem onun hazırladıı “Gagauzlar hem Gagauzluk”
bilim kinosu. Bundan kaarä sţenada
koyuldu onun “GAGAUZLUK: Kultura, Ruh, Adetlär” kiyadın fıkralarına
görä teatru gösterilerini hem gagauz
Bu aydın buluşmakta sţenadan da,
zaldan da poet için sölendi ürektän
gelän pek paalı hem açık sözlär, açıklandı duruk duygular, belli edildi o haliz candan saygılar.
Programanın sonunda söz verildi Todur ZANETä. Canabisi urguladı, ani bu
kutlama programanın içindekileri ona
deyni halizdän bir sürpriz oldu. Paalı
musaafir urguladı, ani “Mihail ÇAKİR”
adına pedagogika kolecında büük aydınnadıcımızın Mihail ÇAKİRin aoyzlu ruhu uçêr. Bu ruh büük bir raatlık
verer hepsinä, hem
o ruhu koruyêrlar.
hem da o ruh sıcaklıı içindä kendi işini
gagauz dilimizi hem
vereräk onu kendi
üürencilerinä. Peagogika kolecında da
yaşêêr hem yaşadılêr
haliz pak hem haliz
temiz gagauz dili”.
Todur ZANET tanıştırdı zalda bulunannarı enidän renkli çıkan “Ana
Sözü” gazetasının eni sayısınnan,
okudu kendi taazä peetlerini hem baaşladı pedkolecın bibiotekasına hem
üüredicilerinä “GAGAUZLUK: Kultura, Ruh, Adetlär” kiyadını.
Kapanış sözündä pedkolecın direktoru Mariya Dimitrieyna TANASOVİÇ
okudu poetın bir peetini, şükür etti ona,
ani zaametini saymadı da geldi bu buluşmaya. Şükür etti, ani o herzaman kolecın kolektivınnan buluşmaklara geler
hem yardımnara hazır.
Buluşmakta urgulandı, ani Komrat
“Mihail ÇAKİR” adına pedagogika kolecın taa kurulma günündän beeri Todur
ZANET herzaman koleca yardımda
bulundu. Herkerä hazır yardım etmää
hem üürencilerä hem da üüredicilerä.
Angı vakıt danışsanız da ona, Canabisi
herkerä yardım için vakıt bulêr.
Buluşmak başarıldı türküylän “Yaşa,
Halkım!” (laflar - Todur ZANETin, muzıka - İlya FİLEVın).
Not. Buluşmayı hem programayı hazırlamaa deyni en baş çalışmaları yaptı
kolecın üüredicileri Sirkeli G.D., Marinova A.D., Sukman A.D., Mihaylova T.G.,
İpatova T.G.. Sergiyi hazırladı kolecın
biblioteka öndercisi KARA P..
Yortuyu götürdülär pedkolecın üü-
rencileri: Basarab Liliya, Uzun Vani,
Kösä Alla, Kuru Mariya, Peeva Kseniya, Nedälkov Mihail.
Poetın şiirlerini okudular: Uzun
Nina, Kel Vera, Düvenji Paşi, Molla
Mariya, Sırbu Kristina, Trandafilova
Maya, Çomak Alla, Zavriçko Lena,
Andriyeş Yuliya, Serdega Rima, Bejenar Lena, Çirkova İra, Mardar Aleksandra, Buzilê Evdokiya, Karaivan
Gagauz halk oyunnarını hazırladı üçüncü kursta üürenän studentka
– Kristeva Evdokıya. Oyuncular: Orman Darya, Uzun Alexandra, Karaseni Diana, Sarandi Lüba, Ormanji
Sofya, Yalanji Evdokiya, Tukan Natalya, Konstantinova Nadejda. Kemençä
avasınnan Koreneva Yuliya cannandırdı herbirini zalda bulunannarı. Türkü
çaldılar: Telpiz Nasti hem Uzun Vani.
Galina Dimitriyevna SİRKELİ,
gagauz dilindä üüredici.
Te bän – insan, diri, sıcak, oldum sana, topraam, dayak
Genç hem pek talantlı poet Elena MOKANU duudu 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 17-dä Gagauziyanın
Çöşmäküüyündä. Yaşaması küçüklüündän beeri sevgi hem kısmet içindä geçti. Nicä deer Elena kendisi: “Küüyümdä
küçüklüüm geçti pek kısmetli. Sevmää beni üüretti anam, dayanmaa hem beklemää bobam, tarla erini paaya koymaa
malim, evi korumaa dädum”.
Başardı Komrat “G.Gaydarcı” liţeyini. Şindi başarêr Komrat devlet universitetını. Üç yıl artık GRTda televideniyada
gagauzça kolverimnär yapêr. Peet yazmaa başladı 12 yaşından beeri. Peetleri tiparlandı gazetalarda hem peet
toplumunnarında. Artık hazır tipardan çıkmaa Elena MOKANUnun ayırı peet kiyadı.
İsıt beni, SEVDAM, koru beni
Zihir suuktan hem yaşlardan,
Baaşla bana umut eni –
İki kanat altın tüüdän!
Bän sendän istämedim dostluk.
Gözlerin yakêrlar canımı.
Bir kıpım etişmeer pak soluk,
Doldurêr sancı kalibimi.
Duuêrım yaşamaa – yaşêêrım.
Duuêrım zor çekmää – çekerim.
Duêrım sevdadan datmaa,
Hem kaybetmää hem aaramaa.
Duuêrım köstekli yola
Diri acıylan kol-kola.
Yaşêêrım geceyi görmää,
Gülümsemää hem aalama.
Yaşêêrım geçmişi kurmaa,
Lüzgerä karşı durmaa,
Güzün sancıyı duymaa,
Yazın kuş gibi uçmaa.
Duuêrım üüsektän düşmää,
Kimä sa sevgimi vermää.
Atayım oy: sölemää – sölämemää.
Diz çöküp, seni Göklerä dua etmää.
Allahım, sölä, aalamaa – aalamamaa.
Ver bana nasaat, şindi ne yapmaa?
beklemää – beklämemää?
Cannım ii sözü hazır kabletmää.
Yaşamak Sendän, ne taa istemää?
Yalvarcam: “Allam, ver onu sevmää!”
Olsun ölä, ani gördüynän bän seni
Aramızda ateş çaksın!
Olsun ölä, ani tuttuynan elini,
Gök denizi kıskançlıktan karalansın.
Olsun ölä, ani dattıynan o girgin bakışını,
Canım yıldızlara kalksın.
Yollarımız karşı gelip, ko dolaşsın,
Ecelimiz bizi peşkirlän baalasın.
cannarımız ko urulsun.
Kahır da bir kıpım bizä satsın.
Olsun ölä, ani sevda kendi içkisindä
Acıylan tatlıyı kaarıştırsın!
Karşı gelerim seninnän düşlerdä,
Da urulup omuzlan, “Afet” deerim.
Bir bakışın bana geler zeedä,
O laf tatlı dudaklardan: “Severim!”
Sän nicä ayoz, nicä bir yıldız,
Sän pek yakınsın hem uzaksın.
İnan, bana pek zor sensiz.
Benim yaşamamda sän şafksın.
Kaarlar döşerlär güüdemdä.
Bu iş saklı, ama bilersin,
Hep bir cuvap sendä, bendä:
“Severim bän hem sän seversin!”
Nesoy olacek büünkü sabaa?
Gecelär zeetledilär beni.
Sansın yok bendä kabaat,
Ama nesoy sa oldu eni...
Bän beklämedim sendän yardım.
Bulmadım duygulara kantar.
Bakarak gök bakışa, daldım
Bu gökä seninnän barabar.
Bän sandım, ki kaskatı oldum,
Bän sandım, kabletmeycäm seni,
Ama te güneşlän bän doldum,
Kablettim sıcak kalibini.
Sünerlär yıldızlar yavaş-yavaş.
Karşlêêrım sabaayı canımnan!
Bän kendimä başka diil başGüüdäm dolu, dolu seninnän.
Ama sän sansın bir gölgäBän yaklaşêrım, sän kaçêrsın.
Bu diil haliz sevda – ölä,
Bän aldadêrım – inanêrsın.
Bän sevdayı aarêêrım çok,
Yollar bunun için kavrêêrım,
Ama fayda bundan hiç yok,
Boşa bän içimi açêrım.
Genä yalan o gözlerin...
Ne yapayım? Biter gölgä da,
Açan sabaa adım-adım
Geler küüyä, geler bana da.
Yaşamak sana ko baaşlasın
İi bir dost zor kıpımda,
İlkyaz lüzgeri çekindirsin
Kızımı yalpak kanadında.
Yavrucuum, sana canım kopêr,
Sän bana baaşışsın Allahtan.
Yanaamı açan kızım öper,
Yaşlarım akêrlar şenniktän.
Karannık korkutmasın seni,
Çalacam türkü bütün gecä,
Kızıma vererim sesimi –
Canında çalsın ko kemençä!
Ne da olmasa, ko korusun Allaa
Bu benim naazlıı kuşçaazımı.
Ver umut, sän ver umut bana,
Ani sevecän kızçaazımı.
Oldum sana, sevgim kayıp.
E ne yaptık? Ayıp...ayıp...
Yaktım seni bir mum gibi,
Ama te genä sän diri.
Oldum uzak adım-adım,
Ama yanêr dudaklarım...
Satıp ta, enidän kurtardım.
Gölgä gibi kaybelmedim.
Bolluk verip, salvermedim.
Göz kapayıp, seni sevdim,
Bu zor yolu kendim seçtim.
Yaktı yara, geçämedi,
Bolluk urää verämedi.
Dönüp, sevgi bir ok urdu,
Da bakışım sendä durdu!
Sabaa serin, çiili otlar,
Eni, taazä, şen duygular.
Yaamurdan sora usluluk,
Serin, taazä, tatlı soluk.
Başka türlü oldu gök,
Bana kanat ekledi,
Ama uçmaa kuvet yok...
Mamu, sesimi işit,
Uzaktan seni çaarêrım,
Yol sana – uzun şirit,
Bän sa taa uzaklaşêrım.
Te düşerlär yapraklar,
Onnarı lüzgär daadêr.
Canımda, inan, pek ar.
Yol beni sana çaarêr.
Bu sabaa gökä bakêrım...
Gel bana, beni yısıt.
O yıllar sansın tüü
Uçtular, uçtular –
Yolları yok geeri,
Ama ne pek tatlı
Bobanın o kaavi,
o yalpak elleri.
“Saa ol” - deerim sana,
Bobam, sevgili bobam.
Söz verdim, atılmadım.
Sevdadan da datmadım.
Bekim, oldu yannışlıım,
Ama bil, istämedim.
Canımı sana verdim,
Eriyer bitki kaarlar,
Güüdä dolusu soluyêrım...
Şükür, ani bendä var
Havezi yıllar suulttu,
Te bän – insan, diri, sıcak, MAMU...
Buz ama yapamadı.
Bän onu severim!
Bän kaldıydım umutlu –
Eşil kirez fidannarı
Neredä gezdi raatlıım?
Silkerlär şen dallarını.
sän taa diriydin, Dolaşıkmış yolları.
Sevginin hem yalnızlıın
Damnêêrlar gümüştän çiilär. Sän bana umut verdiydin, Yok dooru kantarları.
Zoru brakıp kendinä.
Güllär sarı, güllär pembä...
Yalansız seni çaldım,
Uşakım, kısmetliyim bän.
Ama kısa vakıda.
Küçük canım çemrek düüler, Yaşamak susuzluun,
İçim acıdan yandı,
Sabaa şennii uyandırêr!
Kan yavaş-yavaş gezärdi,
Sansın keskin rakıdan.
Da te heptän durgundu.
Yıldızların eri göktä,
Laflar maanasız kalardı,
Herbir işin kendi eri.
Yaprak dalda büüyer.
Adımnayıp hep ileri
Kara biyazlan birliktä
Olêr ölä, ki dolaşêr.
sän taa vardın,
Gecä olmazmış aydınnık,
Kendilerin tam erini
Sabaa çeketmeer güneşiz,
Bana gündüz da karannık, Yudum-yudum su içärdin, Ama arka aşırıya,
Ana dilim, sensiz!
Bezbelli, bitki kerä.
Seni, SEVGİ, onnar atêr.
Kuvedi erä verärdin,
Da te katıldın erä.
Boodayların eri kırda,
Sofra sa yokmuş ekmeksiz.
Raat, ne raat ...
Aaçlık duyêrım karnımda, Güzün bakışı – bıçaktı,
Diil ekmeksiz, dilsiz!
Salardı gecä köpek.
Sana orada sıcaktı.
Ani kör kaldım.
Çöşmä olmazmış damnasız, Özlediydim seni pek.
Raat, ürääm sessiz,
Susuz öler insan.
Yok hiç bir da ses...
Bekim dilsiz yaşêêr hırsız,
Nerdä vardık biz
Salt diilim bän, inan.
Şiridi sän kes.
Sansın büük bayırlar;
Raat, gözüm yaşsız,
Deniz boyu olmaz kumsuz, Kalêrlar geeri,
Yok hiç bir damna...
Su donmêêr ayazsız.
kalêrlar geeri, Kısmetliydik biz...
Dilsiz bän diilim Gagauz,
Ama hep aklımda,
Unut ta anna.
Millet olmaz dilsiz.
Ama hep canımda
sinirli elleri. Oldu su da buz
Bu ateşli sevgiyi
Beklämedim, sän inan.
Raat, ne raat...
Her zaman tokatta
Oldum sana eni can.
Te geçti küçüklüüm;
Ki sensiz öldüm.
3-cü erleri aldılar
Paskelleyä karşı İtaliyanın Rimini
kasabasında geçti halklararası muzuka
festivali. Festivali, profesional olmayan
çalgıcılara deyni, hazırlêêr hem yapêr
Evropanın çeşitli kasabalarında İspaniyadan “Fiestalonia Milenio” komitetı.
Festivalin lozungu – “Günädän ellän
Gagauziyadan festivaldä pay aldılar Valkaneş muzıka şkolasının üürencileri İrina KARAKAŞ (fleytada
üüredicisinän Mariya İlyiniçna ÇER-
Kurtarıcı Hristozun Hramın 1-ci protodiakonu
Baba Marta ayın 24-dä Moskva hem bütün Rusiya Patriarhı KİRİLL Kurtarıcı Hrisrozun Hramında Ayozlu-Troiţalı Sergiy
Lavrasının diakonunu Konstantin BARGANı protodiakon yaptı. Paskellä gecesi da Patriarh KİRİLL onu bu Hramının birinci
protodiakon yaptı hem Konstantin BARGANa kamilavka (maasuz popaz şapkası) taşımaa hakkını verdi.
Din sistemasına görä Protodiakon
– bu kafedral Soborun eparhiyasında
baş diakon sayılêr. Protodiakonnar taa
çok olêr o popazlar, angıların pek kaavi hem gözäl sesleri var. Slujba yapılarkana onnar Evangeliyayı okuyêrlar.
Bıldır hem bu yıl Kurtarıcı Hristozun
Hramında, Moskva hem bütün Rusiya
Patriarhı KİRİLL Paskellä slujbasını yaparkana, Konstantin BARGAN slujbanın bir parçasını gagauz dilindä okudu.
K. BARGAN Gagauziyada Eparhiya açılması için: “Gagauziyada Eparhiya açmaa deyni büük bir kolaylık var.
Bunun için hepsi lääzım savaşsın, haliz
popazlar. Bizim klisä adamnarımız diil
“diplomat”, ama akıllı olarsalar izmetçi olarsalar, ozaman hepsi olacek. Gagauziya Eparhiyasının kurmasında biz
zarar yapmayacez, hem gagauz halkının ruh dengini bozmayacez. Da yakın
komuşularımızlan yaşayacez barış, yardım hem sevgi içindä.”
Not. K. BARGAN duudu 1984-cü yılda Büük ayın 20-dä Kongaz küüyündä.
Üürendi Moskvadakı din seminariyasında, Ruh akademiyasında. Evli. Üç
uşaan (iki çocuk bir da kız) bobası.
Baurçunun eni mezarlıında çasovnä klisesi açıldı
serbest güreçtä çempion
Hederlez ayın 17-19 günnerindä Kişinevda gençlär arasında Moldovanın
serbest güreçtä çempionatı oldu. Burada Gagauziyanın regional sport liţeyin
üürencisi, güreşçi Aleksandr PETKOV
(55 kg) altın medaliyi aldı.
Çempionata Gagauziyadan dört güreşçi katıldı. Onnarı hepsini hazırladı
trener İlya ESİR.
Şindi Aleksandr PETKOV başladı
hazırlanmaa serbest güreştä Dünnää
(Bulgariyada) hem Evropa (Makedoniyada) çempionatlarına.
En başta proekt hazırlandı.
İnternettän inceleyip artık var olan
Çasovnä proektlarını, kendi proektını hazırladılar da işä başladılar.
Çasovnänın düzmesindä en büük işleri hem zaametleri kendi üstüna aldı
Anna İvanovnanın büük oolun, gagauz
işadamı Vasiliy KADIN. İşin başarılmasına Vasiliya yardımcı oldular onun
eşi Lüdmila KADIN (TUKAN) hem
kızları Karina hem Margarita.
Çasovnänın düzmesindä pay aldılar
hem kendilerindän meciyä katıldılar
V.V.TAUKÇİnın anması için serbest güreş turniri
Hederlez ayın 11-dä Tomayda oldu
anılmış gagauz güreşçinin hem trenerın Vladimir Vasilyeviç TAUKÇİnın
anması için 1-ci serbest güreş turniri.
Onu hazırlamaa deyni katlanmışlar
gagauz işadamnarı Gagauziyadan,
Moldovadan, Ukraynadan hem Rusiyadan: E. N. Kapsamun, V. İ. Staman,
K. D. Sibov, V. A. Koltuk, Y. D. Dimçoglo, S. İ. Stamat, F. İ. Karabacak, V.
Z. Karabacak, P. Z. Karabacak, Vit. V.
Taukçi, V. V. Taukçi, V. V. Bratan, V.
S. Berber, İ. S. Berber, D. D. Babov,
D. G. Topçu, S. F. Kostandoglo, D.
S. Nedälko. Turnirın hazırlanmasında
büük pay aldı Kongaz “Vekil”güreşçi
klubun başı Genadiy TULBA.
Turnirın ofiţial açılışında Moldova
hem Gagauziya Gimnaları çalındı hem
Vladimir Vasilyeviç TAUKÇİ için dokumental bir film gösterildi.
Açılışta söz tuttular halklararsı
sportta master Genadiy TULBA, Gagauziyanın başkanı Mihail FORMUZAL, GHT deputatları Födor GAGA-
“ANA SÖZÜ”Gagauz dilindä gazeta
UZ, Georgiy LEYÇU hem Anatoliy
TOPAL, Komrat kasabanın primarı
Nikolay DUDOGLU, Tomay küüyün
primarı Födor TOPÇU, Kişinevdan
hem Moskvadan musaafirlär.
Söz verildi Vladimir Vasilyeviç
TAUKÇİnın eşinä da, angısına Tomay
küüyün primarı baaşladı bir bin ley baaşış. Hep para baaşışı Canabisinä yaptılar sportsmennar hem sponsorlar da.
Çıkêr 14.08.1988 beeri
Kurucu “ANA SÖZÜ” S.R.L.
çok insannar. Kimi imäk hazırlayıp
ustaları doyurdu, kimi kendi aulundan
elektrika verdi, kimi gelip ustalara yardımcı oldu. Çasovnänın düzmesi için
annadarkana Vasiliy KADIN şükür etti
hepsi bu insannara, ani omuz koydular
bu ayozlu iştä, da onnarın hem Allahın
yardımınnan Çasovnä kaldırıldı, onun
kubeyi hem kryçası kuruldu. Kruça Kievdan alındı. İçindeki resimnär yapıldı.
Bölä, Allahtan gelän neet aslıya çıkarıldı, da, popazlar hem insannar dualarınnan ayozlanıp, Küçük Paskelledä
Çasovnänın kapuları açıldı.
NEVAylan bilä), Anastasiya LAPÇUK
hem da Çöşmäküüyü muzıka şkolasını
başaran İrina MARTIŞOVA.
Genç çalgıcılarımız üçü da fastivaldä
3-cü erleri aldılar: İrina KARAKAŞ –
fleytada, Anastasiya LAPÇUK hem İrina MARTIŞOVA – pianinoda.
Festivaldä, Valkaneş muzıka şkolasından kaarä, pay aldılar üürencilär Kişinev “Evgeniy DOGA” hem Tiraspol
muzıka şkolalarından hem Belţ kasabasının balet studiyasından.
Not. Festivalä gitmää deyni İrina
KARAKAŞa sponsorluk yaptılar Moldova parlamentın deputatı İrina VLAH
hem GHT deputatı Roman TÜTİN.
Küçük Paskellä günü Baurçu küüyün eni mezarlıında gözäl bir çasovnä açıldı.
İki yıl geeri, bir aydın hem ayozlu gündä, baurçuluyka Anna İvanovna BOLYŞOVAnın aylesinä göktän nur indi, da Anna İvanovnaya geldi fikir Baurçu küüyün
eni mezarlıında bir Çasovnä klisesi yapmaa. Bu fikiri oollarınnan paylaşıp, Canabisi danıştı Baurçu popazına bu işi hayırlasın deyni da hayırlı sözünü kabletti.
Gazeta “Universul” basım evindä basılêr
Tiraj – 3000 ekz. Sımarlamak No: 619.
Bundan sora türkücü Olesä TUKAN (anılmış gagauz güreşçisi hem
sport trenerı Födor TUKANın kızı)
çaldı türküyü “Serbest güreşinä Gimn”
da turnir başladı.
Turnirdä pay aldılar güreşçilär
Gagauziyadan, Moldovadan, Ukraynadan, İzraildän. Turnirdan bittiynän
küülülerä hem sportsmennara deyni
bir konţert gösterildi.
RM – 2028, Moldova, Kişinêu,
2012, N 7 (566)