Türk-Amerikan Gatnaşyklarynyň Ugry Nirä?
Hepdäniň Syny 01
Soňky iki hepdede başdan geçirilen ıokary derejeli we depginli wakalar 2019-njy ıylyň iki ıurduň arasyndaky gatnaşyklar taıdan düıpli howplary we pursatlary özünde jemleıändigini görkezıär. Bu taıda hem S400-F35 meselesi hem-de Siriıada emele gelıän täze dinamikada iki ıurduň arasyndaky aragatnaşygyň we utgaşyklygyň geljegini kesgitlese gerek.
Türk-Amerikan gatnaşyklary soňky ıyllarda başdan geçirilıän durnuksyzlyklar bilen gün tertibine gelıär. Soňky dört ıylyň dowamynda İPG-niň başda durmagynda köp sanly dartgynlygy başdan geçiren gatnaşyklar iki hepdäniň dowamynda başdan geçirilen wakalar bilen täze bir sepgide ıetdi. İlki S-400 dartgynlygynyň 2019-njy ıyly Türk-Amerikan gatnaşyklarynyň esasy dinamikasyny emele getirjekdigi diskussiıa edilıärkä Amerikan hökümeti birnäçe wagtdan bäri dowam edip gelıän Patriot ulgamlary boıunça satuwyň amala aşyrylyp bilinjekdigini beıan etdi. Bu elbetde öz çäginde köp sanly näbelliligi jemleıär. Döwlet sekretarlygyndan berilen beıanatdan soň iki tarapyň arasynda maliıe we tehniki meseleleriň başda durmagynda gepleşik tapgyrynyň başlamagyna garaşylıar. Emma şol satuw kararynyň ABŞ-nyň Türkiıäniň S400 aluwy bilen bagly bolup bolmandygy bilinmeıär. Eger Amerikan hökümeti Petriot satuwyny ıaňadandan S400 ulgamyny almazlyk şertine esaslandyrsa, iki ıurduň arasynda täze bir dartgynlygyň ıüze çykmagy ähtimal. Eısem soňky döwürde Türkiıä töleglerini töläp alan F35 harby uçarlarynyň gowşurylmagyny S400 howa goranyş ulgamy meselesine esaslandyrylmalydygy bilen bagly basyşlar netije berip, Amerikan hökümeti şeıle karara gelen halatynda şol dartgynlygyň göwrümi has-da giňär.
Türkiıäniň S400 howa goranyş ulgamyny almagy bilen bagly ıüze çykmagy ähtimal beıleki mesele bolsa ABŞ-da KAATSA atlandyrylıan we Russiıa bilen goranyş senagatynda hyzmatdaşlyk edilıän ugurlarda gatnaşyk edıän ıurtlara sanksiıa goıulmagy bilen ıüze çykyp biler. Şeıle bolan halatynda iki ıurduň arasynda esasanda goranyş senagaty pudagynda iňňän dartgynly günlere garaşmak mümkin. Türkiıäniň S400 boıunça häzirki wagta çenli beren beıanatlaryna garamazdan ABŞ-da bu mesele boıunça ıüze çykan ymtylma resmi Waşingtonyň Ankaranyň milli howpsyzlygy baradaky aladalaryna doly düşünmändigini görkezıär.
Petriot ulgamy baradaky karardan soň Amerikan hökümeti ikinji möhüm beıanatyny berip, Amerikan esgerleriniň Siriıadan çekiljekdigini halk köpçüliginiň dykgatyna ıetirdi. Nähili bolanda-da kararyň kabul edilen wagty we beıan edilişi ABŞ-da düıpli dartgynlyk emele getirdi. İlki Goranmak ministri Mattis, soň bolsa DAIŞ-e garşy göreşden jogapkär wekil MkGork wezipelerinden çekildi. Prezident Trampyň kabul eden kararyndan soň iki ıurduň gatnaşyklarynyň geljegi taıdan möhüm pursatlar döredi. DAIŞ-e garşy göreşde güıçlenjek hyzmatdaşlyk bilen ABŞ sebitden çekilıärkä Türkiıe bilen ıola goıjak utgaşyklygy orta möhletde iki ıurt üçin möhüm hyzmatdaşlyk giňişliginiň emele gelmegini üpjün edip biler. Trampyň liderleriň arasynda geçirilen telefon söhbetdeşliginden soň Twitter arkaly beren habarnamasynda logistiki goldaw we utgaşyklyk şu sepgitde Siriıada durnuklylyk we soň syıasy çögüt tapgyrynda düıpli hyzmatdaşlygy ıola goıup biler. Emma şol kararyň iş ıüzüne geçirliş tapgyrynda Türkiıe bilen ıeterlik utgaşyklygy ıola goımak we iki taraply arkalaşyk boıunça ıüze çykmagy ähtimal düşnüşmezlikler ıany bilen düıpli dartgynlyklary hem getirip biler. Sebitde harby taıdan işjeň tagalla edıän döwletlerden başga sebitleıin durnuklylyk we howpsyzlyk üçin uly howp emele getirıän terror guramalarynyň şol bir wagtda iş alyp barmaklary uly howp döredıär. Esasanda İPG-niň iki ıurduň arasyndaky hyzmatdaşlyk şertlerinden biynjalyk bolmagy we onuň ara bozujy tagallalary düıpli dartgynlyklara sebäp bolup biler. Şol howplaryň hatarynda iki ıurduň arasynda ediljek hyzmatdaşlyk, operasiıalardaky utgaşyklyk we iki paıtagtyň arasynda netijeli aragatnaşyka ugrunyň emele gelmegi iňňän möhüm.
Etiketkalar: howa goranyş ulgamy , basyş , gatnaşyklar , ABŞ