Sabah - Kültür Sanat - Bir okuyucu klasik kitap okursa...
Calvino'nun klasik okuma rehberinden:
Calvino'nun klasik dediği Borges'in Babil Kitaplığı'nda yer alan klasik eserlerlerden:
18 Haziran 2008 Nuh KÖKLÜ
Italo Calvino'nun Klasikleri Niçin Okumalı? kitabı yazarın okuduğu ve kendi tariflerine göre klasik olarak algıladığı kitapları, yazarları ve onlarla kurduğu ilişkiyi anlatıyor. Stendhal'den Borges'e, Voltaire'den Svevo'ya kadar yazarların anlatıldığı bu kitap da bir klasik.
Modernizmin Serüveni, Enis Batur'un modernizmin 150 yıllık (1840-1990) soykütüğünü tutuğu bir derleme kitabın adı. Mimariden müziğe, edebiyattan plastik sanatlara kadar modern dünyanın yapıtları, o yapıtların yaratıcıları, derlemede yanyana yer alır. Yani, Antonio Gaudi'nin Sagrada Familia'sı, Ezra Pound'un şiiri, Marcel Proust'un metinleri hacimli çalışmanın içerisinde boy gösterir. Gerçek manada bir serüvene tanık olursunuz. Rehber kitapların tembelliğine alışmış zihinler açıklayıcı bilgiler bulamasa da, derleme, kendi iç bağlantısıyla okuruna sonsuz bir okuma keyfi sunar. Derlemede Italo Calvino'nun Klasikleri Niçin Okumalı? adlı metnine de yer verilir. Labirent içinde labirent; modernizmin soy kütüğü tutulurken, modernizm deyince akla gelen ilk isimlerden birisini de es geçmek olmaz. Batur, Calvino'ya bakar, Calvino da modernizme. Klasikleri Niçin Okumalı? bir tanım önerisiyle başlar. Neye klasik diyoruz? Okuyorum değil, yeniden okuyorum dediğiniz metin klasiktir... Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sını okursunuz, sonra onu 'öğrencisi' Franz Kafka'yla birlikte okursunuz, hatta Dostoyevski için 'en çok etkilendiğim' yazarlardan diyen Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar'ının Türk işi bir Suç ve Ceza olabileceğini bile düşünürsünüz. Size yeni bir okuma şekli daha. Dostoyevski, insanlığın en karanlık yanını anlatırken, edebiyata yeraltının seslerini de ekler. Kafka, açıkça hamamböceklerinin yaşadığı yeraltı dünyasından dem vurur; Atay ise iki yazardan da aldığı derslerle yeryüzünün şenlikli sofrasından mahrum kalmışları anlatır. Calvino da zaten Turgenyev'in Babalar ve Oğullar'ının yanına Dostoyevski'nin Ecinniler'ini eklemekten bahseder; ona göre, klasik kitap her okunduğunda üzerine eklenti yapabildiğiniz şeydir.
KLASİK KİTABI NASIL ANLARSINIZ?
Calvino, sonra "Güncelliği arka plandaki gürültü konumuna atma eğilimi gösteren, ama aynı zamanda bu arka plandaki gürültü olmadan yapamayan şey klasiktir," der. (s. 17) James Joyce'un Ulysses'i 'gürültülü' bir kitaptır, Bloom'un hayatının bir günü içerisinde, traş olmaktan Anglo-sakson argosuna, fidan yetiştirmekten kaldırımlara kadar her şeyi bulursunuz; yalnız bu detaylar için bile Ulysses bir klasiktir, yine Atay'ın Tutunamayanlar'ı, okul duvarlarından sıkıntılı memurlara, apartmanlara sıkışan orta sınıf insanlara kadar binlerce ayrıntı tasvirleriyle klasik mertebesindedir. Klasikler üzerine tarifler yaptıktan sonra Calvino, çeşitli zamanlarda okuduğu kendi klasiklerini sıralamaya başlar. Homeros'un Odysseia'sından Gustave Flaubert'in Üç Öykü'süne, Robinson Crusoe'dan Nizami'nin Yedi Prenses'ine kadar her coğrafyadan, her tarihten metinleri Calvino'nun neden beğendiğini, dahası neden klasik saydığını öğreniriz. Üstüne bir de Calvino'nun metinleri birbirlerine ilmekleyerek kurma üslubunu seviyorsanız, Homeros'tan Borges'e bir okuma serüveni sizi bekliyor demektir. Modernizmin Serüveni'ni Enis Batur derledi. Onun aynasından modernist dünyanın sanatsal ifadesini okuduk. Calvino, kendi okuma serüvenini yazdı ve ortaya bir yazarın, dahası okumayı seven bir okurun aynasından yansıyanlara tanık olduk. Denis Diderot'nun Kaderci Jacques'ını okuduğunuzda, modernliğin yıkılmaya yüz tutmuş vaatlerini, Robinson Crusoe'da ise bu vaatlerin erken dönemini algılarız. Dahası Calvino'nun klasikleri nasıl okuduğunu anlattığı satırlar arasında, hayıflandığı, yerdiği, özendiği şeyler hakkında da bilgi sahibi oluruz. Komünist Chesterton olmak isteyen Calvino, Italo Svevo'yu okuduğunda yaşlanmanın erdemli olduğuna inanmış, hiç okumadığı Jane Austen'ın da okuyucusu olduğuna samimiyetle inanır. Sonuçta Italo Calvino'nun Klasikleri Niçin Okumalı? kitabı da bir klasik.
Klasikleri Niçin Okumalı? Italo Calvino, Çevirmen: Kemal Atakay YKY, 291 s., 15 YTL