Татарская Виртуальная Гимназия.:: &#1240d&#1241biyat 9 (lat_) - 2.html
Bıel sez әdәbiyat tarixın өyrәnә başlayaçaksız. Tarix dip ütkәn zaman ağışına һәm şul zamanda bulgan әһә­miyatle wakıygalarga әytәlәr.
Wakıt ütә. Buınnarnı başka buın almaştıra. Xuca­ları belәn bergә alarnıñ küñel dөn'yaları da yukka çıga. Yaña buın keşelәre küñelennәn tarixnıñ başka wakıy­gaları ütә. Bu wakıygalar, üz çiratında, şulay uk küñel­lәrdә üz dөn'yaların tudıralar. Lәkin aldağı buın keşe­lәre kiçergәn kiçereşlәr baylığı tarixnıñ üz wakıyga­ları kebek ük yugalmıylar. Alar cırlar, dastannar bulıp xalık küñelendә saklanalar. Bu baylıknı әdiplәrebez bar­lap, cıep, üzlәrennәn dә xislәr өstәp, kәgaz'dә terkәp kaldı­ralar. Buınnarnıñ eçke dөn'yaları şulay yalgana.
Matur әdәbiyat keşelәrgә bütәnnәrneñ mәxәbbәten, өmet­lәren, telәklәren, xәsrәt-şatlıkların üz mәxәbbәte, üz өmetlәre, telәklәre, xәsrәt-şatlıkları itep kiçerergә өyrә­tә. Şulay itep, matur әdәbiyat ukuçılar başkalar xise belәn yaşәp alalar. Şul rәveşle, üzlәreneñ xis baylıkların tulı­landıralar. Başkalarnıñ xәlenә kerergә өyrәnәlәr.
Xislәr iskermilәr. Tarixnıñ ber çorınnan ikençesenә küçep yañara, tulılana ğına baralar. Aldağı buınnar xis dәrәcәsen xәzerge ukuçı da üz xislәre, üz kiçereşlәre itep kabul itә. Әdәbiyat tarixınıñ tөp üzençәlege şunnan ğıybarәt.
Xәterdә kaldırıyk: matur әdәbiyat tarixı — tarixi wakıygalarnıñ keşe küñelendә üz telәklәre, ixtı­yacları, xislәre, bәyalәre rәveşendә yaşәve ul. Әdәbiyat tari­xı — şunıñ belәn bergә әdәbi alımnar üseşe dә.
Әdәbi әsәrlәrdә һәm әdәbi tөrlәrdә daimi alımnar barlığın beldek. Yazuçılar üzlәrenә kulay alımnarnı şul daimi alımnar eçennәn saylap alalar, nider өstilәr, şul rәveşle üzlәrenә genә xas stil' tudıralar.
Bu alımnarnı әdiplәr gasırlar bue icat itkәnnәr. Әdәbiyat, şulay itep, üzeneñ eçtәlegen һәm alımnarın baeta-baeta üskәn. Zamanalar almaşu sәbәple, әdәbiyat ta eçtәlegen üzgәrtergә tieş bulgan. Yaña eçtәlek yaña alım­nar belәn genә tabıla algan. Әdiplәr, tormışnıñ tirәn katlamnarına ütep kerü өçen, sәngat' alımnarın kamillәştergәnnәn-kamillәşterә barırga mәcbür bulgannar, aeruça sәlәtlelәre yañaların ezlәgәnnәr. Bu baylık yugal­magan, buınnan buınga küçә bargan һәm milli baylıkka әylәngәn. Yazuçılar әdәbiyat xәzinәsendәge cәüһәrlәrne üzlә­reneke belәn almaştırmagannar, alarga başkaların өsti torgannar.
9 nçı sıynıFtan başlap sez şul baylıknı өyrәnәçәk­sez. Әdәbiyat tarixındağı cәüһәrlәr aerım-aerım karaganda da maturlar. Әmma alarnıñ çın asılı barın bergә cıep karaganda ğına açıla. Alar, ber-bersenә nur çәçep, üzlәrendәge yañadan-yaña tөslәrne yaktırtalar. Bezne әnә şul nurlar — yazuçılarnıñ icatları һәm çorlar arasındağı bәylәneşlәr kızıksındıra.
Moña kadәr sez әsәr eçendәge, әdәbi tөr eçendәge һәm aerım yazuçı әsәrlәre arasındağı bәylәneşlәrne өyrәndegez.Çor eçendәge bәylәneşlәr alarnıñ barın da üzenә cıep ala, gomumilәşterә. Şuña kürә, әdәbiyatnıñ bөten ber çorına analiz yasaganda, өstәmә alımnardan Faydalanırga turı
Bıel sez tatar әdәbiyatınıñ borınğıdan başlap Oktyabr' rewolyuçiyasenә kadәrge üseşen өyrәnәçәksez. Ә 10—11 nçe sıynıFlarda әdәbiyat üseşeneñ başka çorları belәn tanı­şırsız.