Tez danişmani: prof. Dr. GÜLfem bakan
ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROLÜ
T.C ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ
ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANA BİLİM DALI
Tez çalışmalarımdan dolayı değerli hocam Prof. Dr. Gülfem BAKAN, yardımları için Zorlu Taha SARIKULAK ve Gülşah ORAK, manevi desteklerini hep yanımda hissettiğim canım aileme teşekkür ederim.
Bu çalışmada, EKÖK(Entegre Kirlilik Önleme Ve Kontrolü) anlatılmak amacıyla, önce entegre kirlilik önlemenin bütünleştirmek olduğu tanımı yapılmıştır.
EKÖK’ün amacı endüstriyel faaliyetlerden kaynaklı kirliliğin entegre biçimde önlenmesinin ve kontrolüne ilişkin kurallarını ortaya koymaktadır. Ayrıca havaya, suya ve toprağa salımların önlenmesi, bu gerçekleştirilemiyorsa azaltılması, atık üretiminin engellenmesi kurallarını ve bu yolla çevrenin bir bütün olarak yüksek düzeyde korunmasıdır. Mevcut en iyi teknikleri kullanarak sanayi kaynaklı faaliyetlerin
EKÖK’ün kapsamı: Yüksek kirletici potansiyeline sahip endüstriyel ve tarım faaliyetlerinin tüm çevresel etkilerini içine alacak şekilde tek bir çevresel izin almalarını hedefler.
EKÖK direktifinde süreçsel gelişmelerden bahsedilmiştir. En son aldığı hali hakkında bilgiler verilmiştir.
EKÖK mevzuatında birkaç gelişmelerden biri de, EED(Endüstri Emisyonlar Direktifi) olarak kullanılmaya başlanmıştır.
EKÖK’ün izin verdiği birkaç tesislerden bahsedilmiş. Bu tesislerin içerisinden Demir Çelik Tesisi örnek olarak sunulmuştur.
EKÖK sonucunda, çevrenin bir bütün olarak korunması için mevcut en iyi tekniklerin (MET) uygulanarak kirliliğin önlenmesi için gerekli tüm tedbirlerin alınması atık üretiminin önlenmesi, azaltılması veya atığın üretildiği durumlarda atığın, yeniden kullanım, geri dönüşüm, geri kazanım işlemleri için hazırlanması ya da bunun teknik ve ekonomik olarak mümkün olmadığı durumlarda atığın, çevre üzerindeki her türlü etkiyi önlemek veya azaltmak suretiyle bertaraf edilmesi. Enerji, su, ham madde kaynakları ve diğer kaynakların verimli kullanılması faaliyetlerin kesin olarak sona ermesi durumunda kirlilik riskinin önlenmesi ve faaliyet sahasının mevzuatta tanımlandığı hale getirebilmesi için gerekli tedbirlerin alınması, gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: EKÖK, MET, EED,IPPC,BREF
EKÖK :Entegre Kirlilik Önleme Ve Kontrolü
EED : Endüstriyel Emisyonlar Direktifi
MET : Mevcut En İyi Teknik
IPPC : The International Plant Protection Convention, Uluslararası Bitki Koruma Birliği
BREF : Best Avaible Techniques reference documents
ELD : Emüsyon Limit Değerleri
BAT : Best Avaible Techniques
Entegre: Sanayi, teknoloji ve planlama alanında birçok sıfat tamlamaları kuran entegre sözü için alınan karşılık: bütünleşmiş.
Örnekler: Bütünleşmiş sanayi, bütünleşmiş tesis
EKÖK (Entegre Kirlilik Önleme Kontrol ): Çevre faslında uyumlaştırılması gereken sanayi kaynaklı kirliliğin önlenmesi ve kontrolü ile ilgili en önemli düzenlemelerden bir tanesi EKÖK’tür.
Amaç: Endüstriyel faaliyetlerden kaynaklı kirliliğin entegre biçimde önlenmesinin ve kontrolüne ilişkin kurallarını ortaya koymaktadır. Ayrıca havaya, suya ve toprağa salımların önlenmesi, bu gerçekleştirilemiyorsa azaltılması, atık üretiminin engellenmesi kurallarını ve bu yolla çevrenin bir bütün olarak yüksek düzeyde korunmasıdır.
Kapsam: Yüksek kirletici potansiyeline sahip endüstriyel ve tarım faaliyetlerinin tüm çevresel etkilerini içine alacak şekilde tek bir çevresel izin almalarını hedefler.
Entegre kirlilik önleme ve kontrol, Direktifin ek I’inde de belirtildiği üzere yüksek kirletici potansiyeline sahip yeni veya mevcut endüstriyel veya tarımsal faaliyetleri kapsamaktadır. Bunlar:
Mevcut En İyi Teknikler:
Mevcut En İyi Teknikler(MET) Endüstriyel Emisyonlar Direktifinde ve Entegre Çevre İzinleri Konulu Yönetmeliğin 3. Maddesinde tanımlanmış olup, esas itibariyle, maliyet ve faydaları göz önünde bulundurulduğunda, çevrenin yüksek düzeyde korunmasına yönelik en etkili yöntemdir.
MET: “faaliyetlerin ve uygulama yöntemlerinin geliştirilmesinde en etkili ve gelişmiş aşama olup bir bütün olarak emisyonları ve çevre üzerindeki etkiyi önlemek veya mümkün olmadığı durumlarda azaltmak üzere tasarlanmış emisyon sınır değerleri için temel oluşturmak üzere belirli tekniklerin ilke olarak uygulamaya uygunluğunu belirtmektedir” (Madde 2.12)
‘Teknikler’ hem kullanılan teknolojiyi hem de tesisin tasarlandığı, inşa edildiği, bakımının yapıldığı, işletildiği ve kullanımına son verildiği hali içerir.
‘Mevcut’ teknikler – ilgili sektörde, ekonomik ve teknik olarak uygun koşullarda uygulamaya izin verir.
‘En iyi’ – “bir bütün olarak çevrenin korunmasında yüksek bir genel seviye elde etmede en etkili”
MET’lerin yalnızca bir işletme içerisinde kullanılan teknolojiyi ifade etmediği, bunun yanı sıra işletmenin tasarlanma, kurulma, işletme ve bakım şekline de atıfta bulunduğunun altının çizilmesi gerekmektedir. Bazı MET’ler, sağduyudan kaynaklanan basit sonuçlar olup herhangi bir yatırım gerekmemektedir.
Uygulamada verilen bir tekniğin MET olarak düşünülebilmesi için, aşağıdaki kriterler göz önünde bulundurulmalıdır.
-Eğer söz konusu teknik herhangi bir MET referans dokümanında (BREFler) MET olarak alınıyorsa o zaman MET’tir.
Eğer herhangi MET referans dokümanında (BREFler) MET olarak anılmıyorsa, söz konusu teknik Entegre Çevre İzni yönetmeliğinin Ek III listesinde yer alan kriterler göz önünde bulundurularak MET olup olmadığına bakılmalıdır. Bu kriterler şunlardır:
Düşük atık oluşumuna neden olan teknolojilerin kullanımı;
Daha az tehlikeli maddelerin kullanımı;
Proseste kullanılan ve üretilen maddelerin ve uygun olduğu durumlarda atık maddelerin geri kazanımı ve geri dönüşümünün geliştirilmesi;
Endüstriyel ölçekte başarıyla denenmiş benzer proses, tesis veya işletme yöntemleri;
Bilimsel bilgi ve anlayıştaki teknolojik ilerleme ve değişiklikler;
İlgili emisyonların doğası, etkileri ve hacmi;
Yeni kurulacak veya mevcut tesislerin faaliyete geçme tarihleri;
Mevcut en iyi tekniklerin uygulamaya konulması için gerekli süre
Proseste kullanılan hammaddelerin (su dahil) niteliği tüketimi ile enerji verimliliği
Emisyonların çevre üzerindeki genel etkisini ve risklerini önleme veya en aza indirme gerekliliği;
Kazaları önleme ve çevre açısından yaratacağı sonuçları minimuma indirme gerekliliği;
Uluslararası kamu kuruluşları tarafından yayınlanmış bilgiler.
Met Referans Dokümanı(BREF):
BREF, Avrupa Komisyonu tarafından kabul edilen MET Referans Dokümanıdır. BREF’ler endüstri uzmanları, üye ve aday ülke yetkilileri, araştırma enstitüleri ve sivil toplum kuruluşlarından oluşan teknik çalışma grupları arasındaki bilgi alışverişine dayanmaktadır. Bu bilgi alışverişi, Komisyonun Sevil’de bulunan Avrupa Entegre Kirliliği Önleme ve Koruma (IPPC) Bürosu tarafından koordine edilmektedir.
2006 yılında, Avrupa IPPC Bürosu 33 Bref’ten oluşan ilk BREF dizisini tamamlayarak kesinlik kazanan ilk dokümanları incelemeye sundu. Her bir BREF 100 kadar uzmanı kapsayan iki ya da üç yıllık bir sürecin ürünü niteliğindedir. Genellikle, ilgili endüstriler, BREF’e karşılık gelen endüstri/sektör birliği aracılığı söz konusu süreçte katılımcı olarak yer alabilirler.
Adı geçen BREF dokümanları aşağıdadır:
Çimento, kireç ve magnezyum oksit imalat sanayi
Kimya sanayiinde atık suların ve atık gazların arıtılması ve yöntemi
Ekonomi ve çapraz medya etkileri
Demirli metaller işleme sanayi
Gıda, içecek ve süt endüstrisi
İzlemenin genel ilkeleri(BREF değil, ancak söz konusu siteye dahil edilmiş bir ek kılavuz)
Yoğun kümes hayvancılığı ve domuz yetiştiriciliği
Büyük hacimli inorganik kimyasallar amonyak asit gübre
Büyük hacimli inorganik kimyasallar katılar ve diğer
Madencilik faaliyetlerinde artık ve atık kayaların yönetimi
Demirli olmayan metal sanayii
Özel inorganik kimyasalların üretimi
Kağıt hamuru ve kağıt sanayii
Madeni yağ ve gaz rafinerisi
Mazhabalar ve hayvansal yan ürünler
Demirhaneler ve dökümhaneler
Metal ve plastik maddelerin üretimi
Organik solvent kullanarak yapılan yüzey işlemler
Deri tabaklama sanayi
Atık arıtma endüstrisi
BREF’ler Enüstriyel Emisyonlar Direktifi(Entegre Çevre İzin Yönetmeliğinin Ek I’ine gelen karşılık) kapsamına giren her bir faaliyete ilişkin olarak nelerin AB seviyesinde ME olarak kabul edildiğini tanımlamaktadır. Bu şekilde BREF’lerin bir endüstrinin çevresel performansını ve dolayısıyla da çevreyi genel anlamda iyileştirmeye yönelik olarak teknik ve ekonomik açıdan yapılabileceklere ilişkin bilgi verir. BREFler ya belirli endüstriyel faaliyetlere indirgenebilirler(dikey BREF’ler:’’Çimento, kireç ve magnezyum oksit imalat sanayileri’’ ya da ‘’seramik üretim sanayi’’) gibi ya da bir çok farklı endüstriyel faaliyeti etkileyen sektörler arası konularla ilgili olabilir.
Bu BREF, kirlilik önleme ve kontrol tekniklerine ilişkin bir ders kitabı değildir çünkü bu konu da geniş bir literatür bulunmaktadır. Bu nedenle de içeriği MET’in belirlenmesine olanak sağlayacak nitelikte bilgilerle ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi kapsamında yaklaşan tekniklerle sınırlıdır.
IPPC/EKÖK Direktifinin süreçsel gelişimi:
The International Plant Protection Convention, Uluslararası Bitki Koruma Birliği
Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifi
Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin 7 sektörel direktif ile yeniden şekillendirilerek tek direktif haline getirilmesi )
1.4 Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (EKÖK Direktifi) altında değişen 7 sektörel direktif ;
Büyük Yakma Tesislerinden havaya salınan belirli kirleticileri içeren emisyonların sınırlandırılması ile ilgili
Atık Yakma Direktifi
Belirli faaliyetlerde ve tesislerde organik solventlerinden kullanılmasından uçucu organik bileşenlerin sınırlandırılması ile ilgili
TiO2 Direktifi (atık, deşarj ve hava emisyonları)’dir.
1.5 IPPC/EKÖK direktifinde neden değişiklik yapildi?
IPPC kapsamında yer alan tesislerin işletme izini alabilmeleri için ve aynı zamanda çevresel performanslarını optimize etmeleri için en iyi mevcut teknikleri uygulamalı gerekir IPPC direktifinde yapılan değişikliklerin en önemli sebeplerinden bir tanesi AB içerisinde en iyi mevcut teknik uygulamalarının birbirinden farklı ve uyumsuz olmasıdır.
Özet olarak maddelemek gerekirse:
Bürokrasi yükünün azalması
Çevresel performans optimizasyonu
AB içinde MET in aynı ve uyumlu olması
Kuralların teknolojik gelişmelere adapte edilmesi
1.6 EED (Endüstriyel Emisyonlar Direktifi):
Büyük bir kirletme potansiyeline sahip olan sanayi faaliyetleri için yerine getirilmesi gereken şartları belirler.
1.7 EED’nin global amacı ve karşılık gelen uygulama hedefleri
Büyük bir kirletme potansiyeline sahip olan sanayi faaliyetleri için EED yerine getirilmesi gereken şartları belirler. Bir izin prosedürü belirlenirken aynı zamanda özellikle deşarjlarla ilgili olarak şartlar ortaya koyar. Amaç atmosfere suya ve toprağa kirletici emisyonları ve aynı zamanda sanayiden ve tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan atıkları önlemek veya minimize etmektedir. Burada amaç çevrenin ve sağlığının yüksek seviyede korunmasını sağlamaktadır. Bu aynı zamanda entegre çevre izinleri konusunda yönetmeliğinin amacıdır.
1.7.1 İzin ve/veya Koşulların Periyodik Olarak Gözden Geçirilmesi ve Güncellenmesi
Madde 12 ve 13 uyarınca;
İşletmeci yetkili mercileri işletmede herhangi bir değişiklik planından haberdar etmelidir – uygun olduğunda, yetkili merciler izin ya da şartları günceller;
IPPC Tüzüğüne uygun olarak düzenlenmiş bir izin olmaksızın işletmeci tarafından planlanan hiçbir önemli değişiklik yapılamaz;
Yetkili Merciler izin koşullarını periyodik olarak gözden geçirir ve gerektiğinde günceller:
Tesisin sebep olduğu kirlilik çok önemli bir düzeye geldiğinde izindeki mevcut emisyon sınır değerleri gözden geçirilmelidir.
MET’de yer alan önemli değişiklikler BAT aşırı maliyetler getirmeden emisyonların önemli derecede azaltılmasını mümkün kılabilir.
Proses veya başka bir faaliyetin çalışma güvenliği diğer tekniklerin kullanılmasını gerektirir.
AB veya ulusal mevzuatta yeni hükümler yürürlüktedir.
1.7.2 Kendini İzleme
Tüzük yetkili merciye uygunluk koşullarını değerlenmesi için veri sağlamak amacıyla, işletmecinin, metodoloji ve sıklık ölçümü, değerlendirme prosedürleri vb. de dahil olmak üzere salımları uygun şekilde “izlemesi”ni talep etmektedir. (Madde 9.5)
1.7.3 Halkın Katılımı
Tüzük lisans sürecinde şeffaflık talep etmektedir ve bu nedenle halkın katılımını gerekli kılan bir prosedür belirlemekte ve süreçte farklı menfaatlerin göz önüne alınmasını temin etmektedir. (Madde 15)
Halkınızın başvurusuna ve işleme girmeden önce izin taslağına erişimi ve düşüncesini belirtme fırsatı olur;
Tesislerin Çevre üzerinde fiili ve potansiyel etkisi konusunda kamuoyunu bilgilendirmek üzere halkın düzenlenen izinler ve izleme verilerine erişimi olur.
1.8 IPPC(EKÖK)-EED Eşleştirme Projesi
1.9 Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (EKÖK) Direktifi Tamamlanan Projeler, Türkiye de EKÖK uygulaması yol haritası
1. Proje: Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin İç Mevzuata Kazandırılmasında İnsan Kaynakları Açısından Kapasite Artırımı
Ocak 2003- Aralık 2004 Bütçe: 525.000 Avro
2.Proje: Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Türkiye’de Uygulanması IPPC Uyumlaştırma, Uygulama Stratejisi Hazırlanması
Ocak 2006 -Şubat 2008 Bütçe: 416.500 Avro
3. Proje: Ekök Direktifinin iç mevzuata kazandırılarak uygulanması amacıyla “Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Türkiye’de Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi”
Proje toplam bütçesi : 2.425.000 Euro
 İspanya-Polonya hükümetlerince oluşturulan konsorsiyumu ile birlikte 24 ay süre ile yürütülecektir.06 Ocak 2011 tarihinde başlamıştır. Teknik Yardım Bileşeni
 Nisan 2012 tarihinde başlamıştır.
Projenin Eşleştirme bileşeni kapsamında,
Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi” (2008/01/EC –IPPC Direktifi) Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (EED) Bölüm 1 ve 2’nin gereklilikleri yerine getirmek üzere yapılması gereken çalışmalar esas alınmıştır.
AB’ ne üye ülkelerde bazı faaliyetler için uygulanan Entegre çevre izin sisteminin uyumlaştırılması,
Halkın izin sürecine katılması prosedürünün oluşturulması
Farklı kurumlar tarafından verilen çevresel konulu izinlerin birleştirilmesi
İşletmeler inşa edilmeden önce ve ÇED süreci ile eşzamanlı yürütülen izin sistemi kurulması için öneriler hazırlanacaktır.
Entegre çevre izin sistemi ile ilgili mevzuat hazırlanması
Uygulamaya yönelik rehber dokümanların hazırlanması
Sanayicinin entegre izne başvurusuna yardımcı olacak ve yetkili otoritenin entegre izin değerlendirmesine destek sağlayacak rehber dokümanlar,
Pilot olarak seçilen tekstil, demir çelik, kömür kullanılan enerji üretimi ve rafineri olmak üzere 4 sektör için mevcut en iyi teknikler hakkında rehber dokümanlar
Entegre çevre izin sistemine tabi faaliyet envanterinin hazırlanması
AB çevre faslı müzakerelerinde talep edilecek geçiş dönemi belirlenmesinde kullanılacak olan maliyet etkinlik analizinin ortaya konulduğu “düzenleyici etki analizi” çalışmalarının yapılması hedeflenmektedir.
I) ( Değişik: rg -3/6/2010-27600) Radyasyondan Korunma Danışmanı
Ek 41- İep iş ve Meslek Danışmanı Görüşme Raporu (2016/5 Aktif İşgücü...