Alzheimer Hastalığının son aşamalarında karşılaşılan sorunlar - Haber Hürriyeti
Alzheimer’i ve Alzheimerli hastaları anlamak 52. Bölüm
Alzheimer hastalığının ilerleyen aşamalarını yaşayan bir kişinin ciddi hafıza kaybı, iletişim noksanlığı, günlük aktivitelerle ilgili önemli sorunlar, davranış, psikolojik ve fiziksel problemleri başta olmak üzere pek çok sorunla karşılaşmaları olasıdır.
Son dönemlerini yaşayan Alzheimer hastaları kendi bakımları için başkalarının yardımlarına ihtiyaç duyarlar.
Bazı insanlar yaşadıkları hastalığın ileriki aşamalarının nasıl süreceğini ve ne tür problemler ile karşılaşacaklarını bilmek istemeyebilir. Buna saygı duymak gereklidir. Bununla birlikte, hangi sorunların onları beklediğini bilmek, kişinin ve onları destekleyenlerin, izleyebilecekleri tedavi ve bakımları için önceden plan yapmalarına yardımcı olur.
Alzheimer hastalığında beyinde oluşan ciddi değişiklikler alışkın oldukları yaşantılarını sürdürmelerinde zorluk yaratır. Bununla birlikte, ileri aşamalarda kişi bazı olayları ve isimleri hatırlıyabilir veya bazı yetenekleri geçici olarak geri dönebilir. Kişilerin, çevrelerinden ve hissettiklerinden etkilenebilir. Tanıdık bir ortamda ya da kendilerini rahat hissedecekleri bir ortamda daha olumlu davranırlar.
Sonraki aşamalarda hafıza
Kişi demansın sonraki aşamalarına ulaştığında, önemli hafıza kaybı ve bilişsel zorlukları olması muhtemeldir. En son hatıralar tamamen kaybolabilir (örneğin, kahvaltıda ne yedikleri ). Kişi yaşamlarından daha erken bir zamanda yaşadıklarına inanabilir (örneğin, okulda olduğunu düşünebilir). Kişi, etrafındakilerinin kim olduğunu karıştırabilir (örneğin, eşinin kız kardeşi olduğunu düşünür).
Kişi çocuklarını okuldan alması gerektiğine inanır. Bunu yapamaması ona sıkıntı verir. Kişi artık kendisini veya eşi, arkadaşları ve ailesi gibi diğer insanları tanıyamayabilir. Bu farklı bir zaman dilimi içinde olduklarına inanmaları nedeniyle de olabilir ve bu kişi ve etrafındakiler için çok zor bir durumdur.
Örneğin, aynaya bakarken kişi kendisini başka bir kişi olarak değerlendirip, evde yabancılar olduğunu düşünebilir. Demansı olan biri kendi ailesini veya yakın arkadaşlarını hatırlayamıyorsa bu ciddi durumu kişisel olarak almayın. Bu hafıza kaybı, demansın ilerlemesinden kaynaklanır.
Konsantrasyon, planlama ve organizasyon
Kişi ayrıca konsantre olma, planlama ve organize etme gibi diğer zihinsel yetenek gerektiren konularda artan zorluklar yaşayabilir. Örneğin, yalnızca basit aktiviteler gerçekleştirebilir veya uzun süre konsantre olamayabilirler. Giderek daha fazla nerede olduklarını bilemezler. Sınırlı bir zaman anlayışına sahip olabilirler.
Bununla birlikte, kişi hala geçmiş hobilerden, ilgi alanlarından ve faaliyetlerinden keyif alabilir. Bunları anlamlı kılmak için fırsatlar bulun.
Yönetebildikleriyle sınırlı olsalar bile, bir faaliyetin duygu ve hislerinin tadını çıkarmaya devam edebilirler. Örneğin, artık öremiyor olsalar bile yün hissinden zevk alabilirler ya da şarkı söyleyemese bile en sevdikleri şarkıları dinleyebilirler. Daha sonraki aşamalarda insanlar, duyularını uyandıran şeylere (görme, duyma, koku alma, dokunma ve tatma), kelimelerden daha çok cevap verebilirler. Örneğin, bir evcil hayvanı görünce, sevdikleri yemeğin tadına bakarken veya tanıdık fotoğraflara bakarken keyif alabilirler.
Hareket problemleri : Alzheimer hastalığının son aşamalarında kişi yürüme, ayakta durma veya kendilerini sandalyeden ya da yataktan kaldırma kabiliyetlerini kaybedebilirler. Ayrıca düşmeleri daha muhtemeldir. Fazla hareket etmediklerinde basınç ülserleri riski her zaman vardır. Hastalığın erken dönemlerinde önlem almak kolay olsada, dikkat edilmezlerse daha kötüleşebilir.
Konuşma zorlukları: Kendilerine ne söylendiğini anlayamayabilirler ve konuşmaları sınırlıdır. Konuşmadıklarından sözlü olarak cevap vermeleri zordur. Aynı cümleyi veya sesi veya sadece birkaç kelimeyi tekrar edebilirler. Bazı insanlar çok konuşmaya başlayabilir, ancak sözcükleri mantıklı değildir. Bu durumda, kişinin karşı karşıya gelmeye çalıştığı duyguları belirlemeye ve bunlara cevap vermeye çalışın. Örneğin, kişi mutlu bir şekilde gülümsüyor ve sohbet ediyorsa, aynı şekilde cevap verin.
Kişi sözlü olarak iletişim kuramayabilse de, ihtiyaçlarını ve duygularını başka yollarla gösterebilir. Konuşmak yerine davranışlarını, yüz ifadelerini, jestlerini ve seslerini ihtiyaçlarının neler olduğunu anlatmaya çalışmak için kullanabilirler.
İletişimde belirsizlik : Hastanızın mümkün olduğu kadar iletişim kurmasına destek olmaya çalışın. Vücut dillerini, davranışlarını ve yüz ifadelerini gözlemleyin. Nasıl iletişim kurduğunu bilmek, ikinizin de birlikte iyi vakit geçirmenize yardımcı olacaktır. Kişiyle iletişimde kalmak ve anlamlı katılım için fırsatlar aramak önemlidir.
Kişiyle nasıl iletişim kuracağınızı düşünürken, kültürel gereksinimlerini ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurun. Örneğin, bazı kültürel kökenden gelen insanlar, onlarla iletişim kurarken onlara çok yakınsanız, kendilerini rahatsız veya sıkıntı içinde hissedebilir.
Alzheimer'in sonraki aşamalarında iletişim için ipuçları
İletişim kurarken göz temasını her zaman koruyun.
Sözsüz iletişime önem verin (el hareketleri, yüz ifadesi ve beden dili gibi)
Mümkün olduğunca gülümseyin.
Hasta kişinin bakıcısı ile her zaman yaşadığı ortamda bulunması hoşuna gider.
Hastanızla mümkün olduğunca fiziksel temas (el ele tutuşma gibi) kullanın.
Acele etmeyin, hastanıza bolca zaman ayırın.
Hareketlerini izleyin, anlamlı olabilecekleri belirleyin.
Kişinin söylediklerinizi takip edebileceğini düşünmeseniz bile, onlarla açıkça konuşmaya devam edin. Ne dediğinizi tam olarak anlamamış olsalar bile yine de belli bir şekilde hissedebilirler.
Alzheimer hastalarının çoğu sonraki aşamalarda kilo kaybeder. Kilo kaybı bağışıklık sistemini etkileyebilir ve kişinin enfeksiyonlarla ve diğer hastalıklarla mücadele etmesini zorlaştırabilir. Ayrıca düşme riskini artırabilir ve kişinin bağımsız kalmasını zorlaştırabilir.
Demansın sonraki aşamalarındaki insanlar da yutma ve çiğneme ile ilgili zorluklar yaşayabilir. Yutma problemi olan kişiler boğulma ve soluk borusundan aşağıya yiyecek ya da tükürük kaçırma riski taşırlar. Tüm bu olumsuzluklar akciğerlerinde enfeksiyona neden olurlar. Daha sonraki aşamalarda, kişinin kasları ve refleksleri artık doğru çalışmadığından, bu sorun ciddi problemlere yol açabilir. Kişi ve onları destekleyenler için üzücü olabilirler.
Yeme ve içme : Demans hastalarının ilgi gösterdiği ve güvenle yapabileceği bir süre boyunca yemek yemesi ve içmesi desteklenmelidir. Bunun kişi için daha kolay olmasına yardımcı olmanın yolları vardır. Yemek yemek ve içmek, daha sonraki aşamalarda bile, insanlara zevk verebilir. Sevdikleri şeyleri yemeleri ve içmeleri için desteklenmesi önemlidir.
Kişinin ağız sağlığını düşünün, çünkü bunun yemek yeme ve iletişim kurma yeteneklerini etkileyecektir. Eğer kişinin ağız sağlığı bozuksa acı çekebilir, bu da yemek yemek istemedikleri veya karakterleri dışında davranabilecekleri anlamına gelir.
Bu idrar kaçırma (kazayla sızan idrar), dışkı kaçırma (kazayla sızan dışkılar) veya her ikisi olabilir. İnkontinans, arada bir sızıntı veya toplam kontrol kaybı olabilir.
Demansa sahip olmak, bir insanın kesinlikle idrar ve dışkısını tutamayacağı anlamına gelmez, ancak tuvaleti kullanmalarının ya da problemleri olmasının çeşitli nedenleri olabilir. Bunlar, çoğu tedavi edilebilen çeşitli tıbbi durumları içerir.
Sıkıntı veya ajitasyon : Kişinin nerede olduğu, kiminle olduğu veya ne yapmak zorunda olduğu ile ilgili kafasının karışmasından kaynaklanıyor olabilir. Bu rahatsızlık, fazla veya az uyku, ilaç tedavisi gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir.
Saldırganlık : Kişi çeşitli nedenlerle saldırgan olabilir. Örneğin, acı çekiyor olabilir veya tehdit altında hissedebilir. Neler olup bittiğini anlayamıyor da olabilir.
İleri aşamalarda bakım için planlama
Demansın sonraki aşamalarında insanlar farklı yerlerde desteklenebilirler. Sevdiğiniz kişinin ihtiyaçlarının bu yerlerde karşılanıp karşılanamayacağını araştırın.
Kendi evleri : Bazı insanlar bakıcılardan ve / veya sağlık ve sosyal bakım hizmetlerinden destek alarak evde yaşamaya devam edebilirler. İhtiyacı varsa bazı cihazlar ve ekipmanlar hastanızın evde yaşamasına destek olur.
Bakım evi : Bakım evlerinde görev yapan personel (mesken ve bakım evleri dahil) kişisel bakım konusunda yardımcı olabilir. Bakım evlerinde günün 24 saati görevli nitelikli bir hemşire vardır. Evin, bir demans hastası için bakım evi olarak görev yapması durumunda, bunama sorunu olan insanlara destek verecek nitelikli personele sahip olmaları gerekir. Bakımevinde bakım, fiziksel ve psikolojik rahatsızlığı azaltıp, kişi için önemli olan kavramlara destek sağlamalıdır. Darülaceze bakımı, bazen demans hastaları da dahil olmak üzere artık tedavi edilemeyen bir hastalığı olan insanlar içindir. Genellikle bu, bir insanın hayatının sonuna yakındır.
Hastane: Demans hastalarının sonraki aşamalarda hastanede uzun süre bakmaları daha az olasıdır. Ancak, sıklıkla başka bir hastalık yüzünden hastanede kısa süreli kalışlar olabilir. Bu durumda, hastane personelinin kişinin bunama durumundan ve kişi hakkındaki diğer bilgilerden haberdar olduğundan emin olun.
Daha sonraki aşamalarda yeni bir ortama uyum sağlamak zor olabilir.
Kişinin, ihtiyaçlarının karşılanabileceği kendileri için uygun bir yerde yaşaması önemlidir.
Alzheimer’in bu gün için bilinen bir tedavisi yoktur. Uygulanan tedavilerin amacı semptomları ve yaşam kalitesini arttırmakla birlikte hastalığın altında yatan nedenleri iyileştirmez. Yararları azdır. Hastalığın ilerlemesini altı ile on iki aya yavaşlatır.
Kolineseteraz inhibitörleri : Öğrenme ve hafıza için önemli bir kimyasal olan asetilkolinin parçalanmasını önleyen ilaçlardır.
Memantin grubu ilaçlar: Alzheimer’in ileri aşamalarında kullanılır. Öğrenme ve hafıza kontrolunda önemli bir kimyasal olan glutamatı düzenlerler.
Alzheimer hastalığı olan kişilerde ayrıca depresyon,ajitasyon ve anksiyeteyi azaltmak ve uykuyu düzene sokmak için değişik ilaçlar uygulanır. Umut bu hastalıkta yaygın olarak görülen amiloid beta plakları ve tau proteinlerinin beynin içerisinde bazı bölgelere çökmesini önleyecek bir ilacın bulunmasıdır.
Alzheimer aşısı gerçek mi?
Onlarca yıl süren araştırmalara dayanarak hazırlanan yeni bir çalışma, Alzheimer hastalığının nörolojik belirtilerini hedef alan bir aşıya bir adım daha yaklaşmakta olduğumuzu ve bu belirtilerinin yakında önlemenin mümkün olabileceğinden bahsediyor.
Bilim adamları Alzheimer hastalığını önlemenin bir yolunu bulmak için son adımlara yavaş yavaş yaklaşıyorlar. Demansın en yaygın şekli olan Alzheimer hastalığı dejeneratif nörolojik bir hastalıktır. Hafıza sorunları çoğu zaman zaman içinde istikrarlı bir şekilde ilerleyen durumun ilk işaretidir.
Alzheimer hastalığı, neredeyse sadece yaşlı erişkinlerde göründüğü için büyüyen bir endişedir. Dünyada yaşlı insanların sayısı çoğaldıkça, vakaların sayısı da artacaktır.
Bilim adamları hala Alzheimer hastalığının kesin nedenlerini araştırıyor olsalar da, bazı nörolojik belirteçlerin önemli bir rol oynadığına inanıyorlar.
Alzheimer için mevcut tedaviler hastalığın ilerlemesini durdurmaz, bu nedenle etkili alternatifler araştırması devam etmektedir. Bazı araştırmacılar, amiloid birikimini hedeflemenin Alzheimer'ın yolunda durmasını mümkün kılabileceğini umuyorlar.
Birçok bilim adamı, Dallas, Teksas'taki UT Southwestern'deki Alzheimer Hastalıkları Merkezi'nin kurucu direktörü Dr. Roger Rosenberg de dahil olmak üzere bir aşı arayışı içinde.
Daha önceki çalışmalar, amiloid proteinlerinin içerisine uygun bir antikor sokmanın zararlı amiloid oluşumunu önemli ölçüde azalttığını gösterdi. 2000'li yılların başlarında, bilim adamları bir aşı oluşturmak için bu bilgiyi kullandılar. Ancak, aşıyı insanlarda test ettiklerinde, katılımcıların yüzde altısının beyinlerinde iltihaplanmaya neden olduğundan kullanılabilir olmadı. O zamandan beri, bilim adamları beyin iltihaplanmasına yol açan T-hücresi tepkisini tetiklemeden Alzheimer proteinlerine bağlanan antikorlar üretmek için bir yol geliştirmeye odaklandılar.
Rosenberg'in son makalesinde yeni bir yaklaşım anlatıyor. Ekibi amiloid kodlayan DNA'yı kastan ziyade deriye enjekte ederek başladı. Enjekte edilen hücreler, üç moleküllü bir beta-amiloid zinciri oluşturdu .Bu molekül zinciri, ab42'yi hedef alan antikorlar üreten bir immün tepkiye yol açtı. Antikorlar, amiloid plaklarının birikmesini önledi ve ayrıca tau birikmesini dolaylı olarak önledi. Bu çalışma farelerde bu cevabı inceledi ve aşının beta-amiloidde yüzde 40, tau'da yüzde 50'ye kadar azalma sağladığını buldu. Önemli olarak, hiçbir ters bağışıklık reaksiyonu yoktu. "Bu çalışma, bu aşının hayvan modellerinde Alzheimer hastalığına neden olabileceğini düşündüğümüz şeyleri etkili ve güvenli bir şekilde hedefleyebileceğini gösteren on yıllık bir araştırmanın sonucudur" diyor. "Bu terapiyi insanlarda test etmeye yaklaştığımıza inanıyorum."
Alzheimer için bir aşı geliştirmek için çok sayıda laboratuvar farklı yaklaşımlar kullanıyor. Örneğin, bazı araştırmacılar pasif bir aşılama tekniği kullanmaya odaklanmıştır. Laboratuvarda tau ve amiloid proteinlerine karşı aşılar geliştiriyorlar ve daha sonra bunları Alzheimer'lı insanlara enjekte ediyorlar.
Rosenberg, vücudun antikor üretmek için tetiklenmesini içeren aktif immünoterapiye odaklanarak farklı bir yaklaşım benimsemiştir. Bu yöntem aşı üretmeyi kolaylaştırır ve pasif immünizasyondan daha ekonomiktir. Ayrıca, vücudun bağışıklık tepkisini tetiklemek, potansiyel olarak daha etkili olabilecek daha geniş bir antikor yelpazesi yaratır.
Alzheimer genellikle daha sonra yaşamda göründüğü için, gelişimindeki nispeten küçük gecikmeler önemli bir fark yaratabilir. "Hastalığın başlangıcı beş yıl bile ertelenebilirse, bu hastalar ve aileleri için çok büyük bir kolaylık olur. Demans vakalarının sayısı yarıya düşebilir."
Gelecekte, araştırmacılar belirtilerin ortaya çıkmasından önce plakları ve dolaştırıcıları tespit etmek için testlerin mümkün olacağını umuyorlar. Teorik olarak, doktorlar daha sonra bu erken belirtileri belirledikten sonra bireye etkili bir aşı sağlayabilirler. Bu aşı daha fazla protein birikmesini önler, böylece Alzheimer'ın ilerlemesini durdurur.
Rosenberg’in dediği gibi, “Ne kadar uzun süre beklerseniz, etkisi o kadar az olur. Bu plaklar ve karıncalanmalar bir kez oluştuğunda, çok geç olabilir.”
Basmak için hala uzun bir yol var. İlk olarak, araştırmacılar aşıyı insanlarda denemek zorundadır.
Alzheimer hastalığının sonu
Alzheimerli hasta her ne kadar zaman zaman ciddi bilinç ve fonksiyonel sorunlar yaşıyorsada sonuçta hem kendi çektiği sıkıntıları hemde etrafındakilere yaşattığı problemleri farkındadır. Zaman geçip artık iyi olmayacağına inandığı ve yaşamdan zevk almadığını fark ettiği zaman artık bu dünyadan ayrılma vaktinin geldiğini düşünür. Yaşamlarına son vermek istediklerini yemek yemeyi ve sıvı tüketmeyi kesmeleriyle anlaşılır. Bir kişi yemek yemeyi bıraktığı zaman ise hafıza daha da kötüleşir. İnsanlar bir zaman sonra ağızlarındaki yiyeceğin ne olduğunu bilmemeye başlarlar. Tükürebilirler, yutmak istemezler veya nasıl yutulduğunu hatırlamazlar. Bu aşamaya gelmiş bir hasta artık son günlerini yaşamaktadır.
Yazı dizimizin sonu