Dr. Ali Ercan Özgür: “Guyana Kooperatif Cumhuriyeti, Kooperatifçilik ve Kalkınma” – idema Haber – Kalkınma Haberleri , Göç , Çevre , Yönetişim , İnsani Yardım,Mülteciler
Ekonomik KalkınmaÖzel Dosya
Guyana Kooperatif Cumhuriyeti’ni, kuruluşunu yaptığımız bir kooperatif çalışması kapsamında T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’nde bu konuya kalpten destek veren değerli bir Kooperatif Başmüfettişimiz’den öğrendim. Son yıllarda bu alanda artan kooperatifler ve kendi kooperatif girişimimiz sonrası bu alanı biraz daha araştırmak ve paylaşmak istedim.
Dünyada önde gelen markalaşmış kooperatifler Migros, Groupama, Raiffeisen, Rabobank, Eureko olarak sayılabilir. Bu noktada dünyada önde gelen ilk 300 kooperatif ve kooperatif alanındaki konferans, işbirliği alanları ve tarihçesi konusunda Uluslararası Kooperatifler Birliği önemli bir içerik sunmaktadır. Bu içeriğe http://ica.coop/ adresinden ulaşılabilir.
Türkiye’de ise kooperatif sayısı 2016 yılı itibariyle 84.232 ve kooperatif ortakları sayısı ise 8.1 Milyon’dur. Bu da yaklaşık her 10 kişiden birinin kooperatif üyesi olduğu olarak değerlendirilebilir.
Türkiye’de kooperatifçilik* başlangıcı olarak 1863 yılında kurulmaya başlanan tarımsal kooperatif kimliğindeki Memleket Sandıkları kabul edilmektedir. Bunun ardından Cumhuriyet’in kurulması ile birlikte kooperatifçilik özellikle Cumhuriyet’in ilk 15 yılında önemli bir alan olmuştur. 1961 yılında ise ilk kez bir anayasa maddesi olarak yer almıştır. 1961 Anayasası’nın 51. Maddesi kooperatifçiliği şöyle tanımlamıştır: “Devlet, kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır.”
Bunlarla birlikte 1969’da kabul edilen Kooperatifçilik Kanunu* ile de kapsamlı bir kooperatifçilik işleyişi tarif edilmiştir. Buna göre kooperatifleri şirket ve dernek-vakıf arasında bir kurumsal yapı ile tarif edebiliriz. Temel odağında toplumsal kalkınma, gönüllülük ve dayanışma olan ve aynı zamanda hizmet üreterek fatura kesebilen ve demokratik yönetişim ilkeleri ile işleyen ve yurt dışında şube de açabilen bir sistem olarak tanımlayabiliriz.
Kooperatifçilik ile bireysel tanışmam 1980 – 1990 arasında ilkokul okuyan herkes gibi ilkokuldaki kooperatifçilik kolunda görev almam ile başladı. Benim için hayal meyal hatırlanan bir dönem. Kantin gibi bir dolabın içinde çocuklara satılan ürünlerin olduğunu ve o paraların toplanmasından sorumlu olduğumu hatırlıyorum. Sonra o paraları da sayarak okula teslim ediyorduk ve okul için harcanıyordu.
Kooperatifçilik belki de hiç de ruhuna uygun olmayarak özellikle 80 ve 90’lı yıllarda batan ve kötü yönetilen Yapı Kooperatifleri ile hatırlanıyor. Bu yolla, birçok ailenin ev sahibi olmak amacıyla üye olduğu fakat yıllarca bitmeyen inşaatlar kooperatifçiliğe olan güveni de sarsmış oldu. Bugün hala kooperatif, kuruluş çalışmalarımızdan itibaren korkulan bir çalışma olarak algılanıyor.
Ancak son 3 yıldır üye olduğum kooperatifler ve kuruluşunda olduğum kooperatifler aracılığı ile farklı bir değer olarak kooperatifler ve kooperatifçiliği ele alabileceğimize inanıyorum. Özellikle sosyal girişim, sivil oluşum, yerel kalkınma, sosyal kalkınma ve daha bir çok fikir için kooperatifler daha hızlı hareket edilebilir, uluslararası alana açılma imkanı sunan, şirket gibi çalışabilen ama yine de kooperatif kültürü ile dayanışmayı, kolektif bilinci ve toplumsal çıkarları öne alarak hizmet üretmeye olanak sağlayan bir kurumsal altyapı sunmaktadır.
Kooperatifçiliğin* aşağıdaki şekilde kamu tarafı da tarif etmektedir:
Türkiye’de bugün bir çok alanda kooperatif kurma imkanı sunulmaktadır. Bu kapsamda aşağıdaki kooperatif türlerinde kuruluş gerçekleştirilebilmektedir:
Bilimsel Araştırma ve Geliştirme Kooperatifi
Karşılıklı Sigorta Kooperatifi
Sağlık Hizmetleri Kooperatifi
Çocuk Bakım Hizmetleri Kooperatifi
Deniz Yolcu Taşıma Kooperatifi
Deniz Yük Taşıma Kooperatifi
Pazarcılar İşletme Kooperatifi
Yaş Meyve ve Sebze Pazarlama Kooperatifi
Karayolu Taşıma Kooperatifi
Karayolu Yük Taşıma Kooperatifi
Genel olarak kooperatif kurmak için en az 7 kişi yeterlidir. Kooperatife üyelik ve üyelikten çıkmayı istemek çok kolay prosedürlerdir. Kooperatiften çıkartılmak ise kurumsal olarak daha zor süreçler içermektedir.
Kooperatif kurulduğu zaman kurumsal bir tüzel kişiliğe haiz olmakta, demokratik bir yönetim modeliyle yönetilmekte ve şirketler gibi fatura keserek pazar koşullarında yer almaktadır. Ayrıca farklı vergi teşvikleri de gelebilmektedir. Bununla beraber aynı sermaye koyulmasının da kabul edildiği (iş gücü, bir yetenek, bilgisayar vb teknik malzeme desteği gibi), genel kurul ve yönetim kurulu üyeliklerinin mümkün olduğu etkin yönetimsel bir yapıya sahiptir.
Kooperatif faaliyetlerinden elde edilen gelir, kooperatifte birikebileceği gibi üyelere de dağıtılabilir. Bu açıdan kar amacı gütse de karı dağıtmadan da kooperatif faaliyetleri devam ettirilebilir. Ayrıca şirkete para katkısı koyduğunuz oranda pay sahibi olmazsınız. Farklı katkılar olsa da herkes eşit hakka sahip olmaktadır. Bu durum, ek sözleşmelerle isteyenler için daha fazla pay verme olarak düzenlenebilse de bu genelde başvurulmayan bir yöntemdir.
Gelişen teknoloji ile birlikte sosyal ama yalnız dünyada, insanlar için daha hızlı ve kolay yürütülebilir olmasıyla kurumsal ihtiyaçlara bir cevap olarak kooperatifler önemli bir yer tutmaktadır. Bu açıdan kooperatifler; dünyada ve Türkiye’de farklı sektörlerde toplumsal kalkınma, mülkiyet hakları ve şirket kurma vb. alanlardaki bariyerlere ve sınırlamalara karşın daha fazla etkileşim sağlayacak bir çözüm alanı olabilecektir. Bu noktada önemli olan kooperatif kurmak için daha fazla bir araya gelmek ve hep birlikte daha fazla kooperatif kurmaktan geçiyor.
Hadi gelin daha fazla kooperatif kuralım, daha fazla çözüm üretelim, daha fazla dayanışma sağlayalım ve mutlu bir dünya oluşturmak için umutlu olalım.