TÜRKAKIM: ANKARA VE MOSKOVA ARASINDA STRATEJİK BİR PROJE - ATA Platform
8 Ocak 2020 günü Türkiye ve Rusya devlet başkanları İstanbul’da resmi olarak TürkAkım doğal gaz boruhattı projesini başlatıyorlar. Bu projenin gerçekleşmesine giden yol hiç de kolay olmadı. 2014’ün aralık ayında Rusya Başkanı V. Putin’in Ankara ziyareti, Güney Akım projesinin durdurulup yerine TürkAkım gaz boruhattının ikame edileceğinin ilanıyla hafızalarda yer etmişti. İkili ilişkilerde iniş ve çıkışların ardından, 2016’nın ekim ayında taraflar projeyi hayata geçirmek için Hükümetlerarası anlaşmayı imzalamışlardı.
TürkAkım projesi, stratejik işbirliğinin geliştirilmesinde tarafların son dört yılda sadece hevesini değil aynı zamanda somut hazırlığını da göstermesi açısından, öncü bir rol oynuyor. Sözkonusu anlaşma çerçevesinde, her biri 15.75 bcm kapasitesindeki iki hatla Rus gazının taşınması planlanıyor. TürkAkımı, Türkiye ve Güneydoğu Avrupa pazarlarına Rusya’nın Karadeniz kıyısındaki Russkaya kompresör istasyonundan gaz gönderimini hedefliyor. Türkiye’nin Batı Hattı üzerinden (Ukrayna-Moldova-Romanya-Bulgaristan) aldığı 14 bcm gazın yeni boruhattına aktarımı öngörülüyor. Neredeyse aynı miktarda gazın ise hattın ikinci ayağının devreye girmesiyle Bulgaristan üzerinden Avrupa piyasasına ulaştırılması hedefleniyor. Türkiye karasal topraklarındaki ikinci hattın işletimini %50-50 Gazprom-Botaş ortaklığıyla kurulan taşımacılık şirketinin yapması öngörülüyor. Bu şirket ticaret ve pazarlamayla iştigal etmeyecek. 2020 sonunda eğer Sofya kendi topraklarındaki bağlantı hatlarını tamamlarsa, Rus gazı Bulgaristan üzerinden Sırbistan ve Macaristan’a kadar uzanacak.
Gazprom’un Kuzey Akım 2 ve TürkAkım gibi dev enerji projelerini uygulamasındaki asıl amaç Ukrayna güzergahı kaynaklı transit risklerden kurtulmak. Bu arada, Ukrayna Naftogaz ve Rus Gazprom şirketleri arasındaki eski taşımacılık sözleşmesi 2019 sonunda biterken, taraflar bunu 5 yıl süreli yeni bir anlaşmayla ikame ettiler. Buna göre, 2020 için en az 65 bcm, sonraki dört yıl için 40 bcm Rus gazının Ukrayna gaz sisteminden taşınması ‘taşıt ya da öde’ koşuluyla güvence altına alındı. Öte yandan, TürkAkım ve Kuzey Akım 2 projelerinin her ikisi de ABD Kongresi tarafından yaptırımlar kapsamına alındı. Ancak, inşa sürecinin devam edeceği ve bir yıl içinde iki projenin de tam olarak faal hale gelmesi bekleniyor. Böylelikle, Moskova uzun dönemli jeopolitik stratejisi olan Ukrayna güzergahından kurtulma yolunda önemli bir merhale kat edecek.
TürkAkım, Türkiye açısından da Rusya ile daha iyi ilişkilerin tesis etmesi nedeniyle iyi bir fırsat sunuyor. Türkiye’nin bakış açısına göre, bu proje her ne kadar Türkiye’yi gaz ticaret merkezi yapmayacaksa da, Türk Akımı sayesinde halihazırda Batı hattından alınan 14 bcm gazın aracısız ve transit risklerinden bağımsız bir şekilde alınması ülkenin enerji güvenliği açısından olumlu görünüyor. Daha da önemlisi, hattın ikinci kısmı da devreye girdiğinde Türkiye, Rus gazı için bugüne dek olduğu nihai kullanıcı konumundan ara kullanıcı konumuna yükselecek.
Ayrıca proje Ankara’ya, Batı ile ilişkilerinde büyük siyasi sorunlar yaşadığı bir dönemde, Rusya’ya yakınlaşmak suretiyle stratejik kaldıraç imkanı sunuyor. Türkiye, ABD’nin Orta Doğu ve Doğu Akdeniz politikaları nedeniyle tehdit algılıyor. Ankara, bölgedeki hayati çıkarlarına Batı kaynaklı tehditleri göğüslemek için alternatifler arıyor. Bu açıdan S-400 savunma füzelerinin teslimatı Türk ulusal güvenlik paradigmasında yeni anlayışı temsil ediyor. Bu nedenle, jeopolitik açıdan sözkonusu projeler Rusya’nın olduğu kadar Türkiye’nin de işine geliyor.
On yıllardır Türk-Rus ilişkilerinin ana karakterini iktisadi işbirliği ve pragmatizm ve iki tarafın da birbirini Batı ile ilişkilerinde bir araç olarak görmesi oluşturuyordu. Ancak, uluslararası sistemin, tek kutuplu dünya düzeninden çok kutupluluğa ve Batı-merkezlilikten çok merkezliliğe bürünmesi bu geleneksel bakış açısına meydan okuyor. TürkAkım ve S-400’lerin gerçekleşmesi sayesinde, İdlib ve Libya gibi bazı sorun alanları olsa da, Ankara ve Moskova arasında daha derin ve stratejik bir işbirliğinin oluştuğunu söylemek mümkün görünüyor.