Atatürk’ün Niğdeliler hakkında olumlu kanaati ve güveninin oluşmasını sağlayan isimlerin ortak özelliği, dürüstlük ve çalışkanlıkları yanında hak ve adalet taraftarı olmaları, davadan dönmemeleri, gerektiğinde bedel ödemeleri, otorite karşısında eğilip bükülmeden doğru bildiklerini söylemeleri, vatan için ölümü göze alabilen, sağlam karakterli, hamiyet ehli kişiler olmalarıdır.
Tarihteki mühim Niğdeli şahsiyetler yazılırken Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi’nin adının geçmemesi hayret vericidir. Halbuki Ürgüp 1954 yılına kadar Niğde’nin ilçesiydi. Osmanlı’nın son dönem Şeyhülislamlarından, Evkaf Nazırı Mustafa Hayri Efendi, Meclis-i Mebusan’ın kapatılmasının ardından Malta’ya sürgün edilmiş, özgürlüğüne kavuşmasını müteakip Ankara’da Mustafa Kemal Paşa ile görüşmüş ancak sıhhi durumu elvermediğinden mebusluk teklifini kabul edememiştir. 1922 yılında Hakkın rahmetine kavuşan Hayri Efendi, eski Başbakan ve Senato Başkanlarından Suat Hayri Ürgüplü’nün babasıdır.
Çamardı eşrafından Miralay Süleyman Fethi Bey 1915 senesinde Bitlis, Muş Diyarbakır yöresinde; silah arkadaşları Mustafa Kemal ve İsmet Paşalarla birlikte görev yapmış, aynı masada yemek yemişlerdir. İzmir’in işgali esnasında “zito venizelos” diye bağırmadığı için yunanlılarca süngülenerek şehit edilen Süleyman Fethi Bey’in adı Çamardı, Niğde ve İzmir’de caddelere verilmiş, ailesi İstiklal Savaşı Madalyası ile taltif edilmiştir.
Sivas Kongresine Niğde adına katılan delegelerden Halit Hami Mengi, Bor Belediye Başkanlığı görevinden sonra adaylığı Atatürk tarafından uygun görülerek 1923 seçimlerinde Niğde Mebusu olarak TBMM’ye girmiş, bu görevini 1950 yılına kadar aralıksız sürdürmüştür. Memleketi Bor için sayısız hizmetler yapmış olan Mengi, Atatürk’ün yakın çalışma arkadaşlarındandır.
Kurtuluş Savaşı’nın bütün safhalarında çok önemli görevler ifa etmiş olan, Sakarya ve İnönü savaşlarında gösterdiği kahramanlıklarla Atatürk’ün takdirini kazanan Halil Nuri Yurdakul; 1927-1934 yılları arasında Muhafız Alayı Komutanlığı, 1950-54 arasında Niğde Milletvekilliği yapmıştır. Atamızın kardeşi Makbule Hanımın da dostluk ve övgülerine mazhar olan Yurdakul, Makbule Hanım’ı Niğde’ye davet edip evinde ağırlamıştır.
TBMM’de 1. Dönem Niğde, 2. Dönem Aksaray Mebusluğu yapmış olan ticaret erbabı Mustafa Vehbi Çorakçı, Milli Mücadele zamanında develerini ordunun nakliye hizmetlerine tahsis etmiş, 1926 yılında Azmi Milli Un Fabrikasını kurmuştur. Vehbi Bey’in Ankara’daki evi, Milli Mücadele’de görev almak için gelenlerin toplanma merkezi idi. Şeyhülislam Ürgüplü Hayri Efendi, Malta Sürgününden dönüşünde Mustafa Kemal ile bu evde görüşmüştür.
Mehmet Emin Erişirgil, Meclis-i Mebusan’ın son döneminde Niğde Mebusluğu, Cumhuriyet döneminde Gümrük ve Tekel Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı yapmıştır. Atatürk, Erişirgil için: Yeryüzünden felsefe kaybolsa onu Emin bey yeniden icat ederdi” diyerek takdirlerini belirtmiştir. Dil Kurultayında da bulunan Erişirgil’i tanıyanlar onu, zekası, yorulmak bilmeyen gayreti ve teşkilatçılığı ile anarlar.
Niğdelilerce “Rasafendi” olarak bilinen Rasih Özbek 1919-1925 arasında Niğde Belediye Başkanlığı yanında Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Padişah Vahdettin’e Niğde adına bir telgraf çekerek Hilafet Makamının işgal altında olması sebebiyle Mustafa Kemal ve Heyet-i Temsiliye’yi destekleyeceklerini bildirmiştir. Telgraf memurunun zorluk çıkarması karşısında tabanca zoruyla telgrafı çektirmiştir. 1943-1944 arasında ikinci kez Belediye Başkanlığı yapmıştır.
Zeynel Abidin Özmen, nevi şahsına münhasır idarecilerdendir. Mudanya kaymakamı iken yunanlılar tarafından divan-ı harbe verilmiş, 2 yıl Yunanistan’da tutuklu kalmıştır. 1935’te kurulan VII. İnönü Hükümetinde Milli Eğitim Bakanlığı yapmış, Birinci Umumi Müfettişliğe atanınca istifa etmiştir. 1943 yılına kadar bu görevi sürdüren Abidin Özmen’e, soyadını ilk aldığı günlerde Atatürk; “Özmen adam gibi adam demektir” diye iltifat edip takdirlerini belirtmiştir.
Bu isimlere, Ayan Azası Mehmet Galip Bey, 1. Dönem Niğde Mebusları; Mustafa Hilmi Soydan, Abidin Bayhan, Ahmet Hakkı Sütekin, Meclis Özel Kalem Md. ve Mebus Mehmet Rıfat Gürsoy ile Birinci Meclis’te Dahiliye Vekilliği yapan Ata Bey’i (Atalay) ekleyebiliriz.
Başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Niğde’yi Niğde yapan bu fevkalade meziyetler erbabının aziz ruhları önünde saygıyla eğiliyorum.