Çevre Kirliliğinin Nedenleri ve Sebepleri | Yeni Biyoloji
Ana Sayfa 10. SINIF DERS NOTLARI Çevre Kirliliğinin Nedenleri ve Sebepleri
Hava kirliliği, atmosferde canlıların sağlığına ve ekolojik dengeye zarar verecek etmenlerin artmasına neden olur. Bu etmenlerden bazıları toz, duman, kurşun, kükürt, karbondioksit vb. maddelerdir. Bir bölgede hava kirliliğinin artmasında insanların etkileri oldukça fazladır.
Ülkemizdeki hava kirliliğine neden olan etkenler aşağıdaki gibidir.
a. Motorlu taşıtların egzoz gazlarından kaynaklanan hava kirliliği
Motorlu taşıtların egzoz gazlarında bulunan karbonmonoksit, kurşun vb. zararlı gazlar havayı kirletmektedir.
Günümüzde motorlu taşıtların kullanımı çok artmıştır. Bu durum ve motorlu araçlarda kalitesiz yakıtların kullanımı hava kirliliğini artırmaktadır.
b. Isınma amacıyla kullanılan yakıtların neden olduğu hava kirliliği
Yaşam alanlarında ısınmak için kullanılan yakıtların kalitesiz olanlarının çıkardığı gazlar havaya karışarak kirliliğe yol açar. Özellikle ısınmada doğal gaz yerine kömür kullanımı hava kirliliğinin artmasına neden olmaktadır.
c. Sanayi tesislerinin oluşturduğu hava kirliliği
Sanayi tesislerinin bacalarından havaya salınan kükürtlü, azotlu vb. gazlar hava kirliliğine neden olmaktadır. Sanayi tesislerinin hızla artması, kalitesiz yakıt kullanımı, gerekli arıtma sistemlerini bünyesinde bulundurmaması, yanlış bölgelere kurulması vb. nedenler hava kirliliğinin artmasına neden olmaktadır.
MADDELER HALİNDE ÇEVRE KİRLİLİĞİNİN NEDEN VE SEBEPLERİ
Kirlenmenin en önemli nedenlerinden biri enerji üretimidir.
İnsan hayatının hemen hemen her döneminde fosil hidrokarbonların kullanımı, kirlenmenin birinci sırasında yer alır.
Nükleer santrallerin kurulması çevre kirliliğini artırmaktadır.
Nükleer silahların geliştirilmesi için yapılan deneme atışları kirlenmeye neden olmaktadır.
Kimyasal üretimin artması bunlar arasında plastik maddeler, temizlik maddeleri ön sırayı almaktadır.
Tarım alanlarında böceklere, mantarlara ve yabani otlara karşı öldürücü etki yapan pestisitlerin kullanılması, ayrıca suni gübrelerin kullanımı kirliliği artırmaktadır.
PCB (Poliklorobifenil) 800 °C’ye kadar dayanıklı hammaddelerdir. Suda hemen hemen hiç çözünmezler. Bir çok plastik yapımında yağlı boyalarda, karbonsuz karbon kağıdı yapımında, yapıştırıcı imalatlarında gibi ve buna benzer kullanılan etkili kirleticilerden biridir.
Modern tarımdan dolayı da kirlenmeler artmaktadır. Gübre ve pestisitlerin kullanılması kirliliği artırmaktadır.
Atmosfer hareketleri, kirleticilerin dağılışında önemli rol oynar. Yüksek hava akımları ve rüzgarlar kirletici maddeleri atmosferin üst seviyelerine ve düşük enlemlere dağılışını gerçekleştirir.
Kirleticilerin atmosfere taşıma mesafeleri çeşitli parametlere, özellikle emisyonun şiddetine, bulunmuş olduğu yüksekliğe, partiküllerin büyüklüğüne ve kirleticilerin kimyasal dayanıklılığına bağlıdır.
Kirleticilerin traposfer (atmosferin en alt tabakası) seviyesinde yayılışı hızlı gerçekleşiyorsa, yükseklikleri farklı iki hava tabakası arasında değişme hızının az olmasındandır. Strosferde (orta tabaka) yayılım daha yavaş gerçekleşir.
Üretilen bir kimyasal madde atmosfere dahil olduğu zaman farklı yollar izler. Kirleticinin kimyasal yapısı ise başka bir şekle dönüşerek atmosferde kalabilir.
Bir kirleticinin atmosferde kalma süresi fizikokimyasal mekanizmaların etkinliğinin tersine nedenlerle değişebilir ve atmosferden atılarak değişikliğe uğrar ve yeryüzüne inerek toprak ve suda birikebilir.
Çeşitli kirletici maddelerin biyosfere dağılışı sadece abiyotik faktörlerce gerçekleşmez. Doğal çevreye bulaşan maddeler çeşitli metabolik süreçlerle, canlılara geçer.
Kirleticiler organizmalara girip buradaki belirli dokularda birikerek zehirleyici etkiyi daha da artırmaktadır.
Yeryüzüne dağılmış kirleticiler önce primer üreticiler tarafından emilerek alınır ve ekosistemin beslenme zinciri ile daha fazla bulaşması gerçekleşir. Canlılardaki zehirli maddeler her beslenme seviyesinde artar ve beslenme zincirinin en tepesindeki canlılarda en yüksek doza ulaşır.