Çetao İbrahim | Adıge Sorunları
20 Mart 2011 Pazar Saat 23:13
Türkiye'de elli yıl kadar önce başlayan köyden şehire göç olgusu, ulusal yaşamımızda ağır tahribatlara yol açmıştı. Ulusal kültürün yaşatılmasında büyük önemi olan köylerimizin ekonomik olarak yetmez duruma gelmeleriyle, insanlarımız büyük ölçüde kentlere göç etmişti. Bunun sonucunda Çerkes köyleri küçülmüş veya gidenlerin yerine başka halklardan insanların gelmesiyle nüfus karışmıştı. Bu şekilde hem köyde kalanlar, hem şehre gidenler asimilasyonla yüz yüze kalmışlardı.
Sovyetler Birliği'nin dağılması ile köyden şehre göç olgusu Adıge Cumhuriyeti'nde de kendini göstermiştir. Aynen diasporada olduğu gibi ulusal yaşamımız için de ciddi tehlikeler oluşturmaktadır. Sovyet düzeninin yıkılmasıyla, köyde yaşayanların iş alanları olan Kolhozlar dağılmış, köylü işsiz kalmıştır. Özelleştirilen toprakların işletilebilmesi için gerekli teknik donanımdan ve sermayeden yoksun olan köylü, kendisine verilen toprağı işleme gücü olan birine satmak veya kiraya vermek suretiyle elden çıkarmıştır. Köyde yaşamanın ve tarımla uğraşmanın zorlukları ve şehir yaşamının cazibesi de sürece eklenince köyden şehire göç başlamıştır. 25 yıl önce Sovyetler zamanında Fedz köyü okulunda iki bin civarında öğrenci bulunurken bu sayı günümüzde üç yüzlere düşmüştür. Eskiden köylerde bir tek boş ev bulunamazken bu gün köylerdeki evlerin bir kısmı boştur.
Dil ve geleneklerimizin en iyi şekilde yaşatılabildiği köylerimizdeki bu boşalma, ulusun geleceğini düşünen herkesi endişelendirmektedir. Ulusal sorunların tartışıldığı her ortamda bu sorun gündemin ilk sıralarında yer almaktadır.
Olayın asıl önemli yanı ise şehire gelen insanlarımızı Türkiye'de olduğu gibi asimilasyon tuzağı hazır beklemektedir. Türkiye'nin kentlerinde nasıl Türk kültürü hakimse buradaki şehirlerde de Rus kültürü hakimdir. Şehre yeni gelenler hakim kültürün etkisinde kolayca kalabilmekte, bu da Adıge dili ve geleneklerinin kuşaktan kuşağa yitirilmesine neden olmaktadır. Şehre gelen insanlarımızca Rus kültürü modernleşme ve uygarlaşma, Adıge kültürü ise modası geçmiş köy kültürü olarak algılanmaktadır. Adıge dili ve kültürünün anlam ve önemi konusunda toplumumuza örnek olmaları gereken aydın, bilimadamı ve entelektüellerimizin durumları da iç açıcı değildir. Adıge dili, tarihi ve edebiyatı üzerine yapılan toplantılarda dahi konuşma dili çoğunlukla Rusça olmaktadır. Buna gerekçe olarak ortamda Adıgece anlamayan birinin bulunması veya böyle bir ihtimalin var olması gösterilmektedir. Bir başka gerekçe ise, konuşmacının kendisini Adıgece tam ifade edememe kaygısıdır. Toplantının Adıgece olması halinde önem ve değerini kaybedeceği de duyulan kaygılar arasındadır.
Günümüzde Kıyı Boyu Adıgeleri ile Maykop şehrinde Türkiye’de elli yıl önce başlayan asimile olma sürecine girilmiş ve bir hayli de mesafe alınmıştır. Adıge kültürünün temsilcisi olan sanatçı, bilim adamı ve politikacıların bir çoğunun çocukları veya torunları Adıgece bilmemektedir. Adıgece yayınlanmakta olan gazete ve dergiler güçlükle yaşamlarını sürdürmektedir.Adıgece radyo televizyon yayınlara ihtiyacı karşılamaktan hayli uzaktır.
Ulusal varlığımız açısından önemli sorunlarımızdan biri de gençlerimizin trafik kazalarında, kavgalarda yaşamlarını sıkça yitiriyor olmalarıdır. Süratli araç kullanmak adeta bir Adıge karakteri haline gelmiş durumdadır. Buna alkollü araç kullanma yanlışı da eklenince kaçınılmaz trafik kazalarında gençlerimiz sıkça canlarını kaybeder olmuştur. Ne trafik cezalarının ağırlaştırılması nede din adamlarının bu konudaki nasihatleri durumu değiştirmemektedir. Mezarlıklar henüz ömrünün baharında yaşama veda edenlerin mezarları ile dolmuştur.
Can sıkan sorunlardan biride Krasnodar'da tarih kitaplarında yapılan çarpıtmalardır. Bölgenin en eski halkı Adıgeleri görmezden gelinerek yazılan bu kitaplar halkımızı incitmektedir. Eski Adıge Xase başkanlarından tarihçi Ruslan Yemij bu tür güdümlü tarihçilerin izlerini sürmekte ve bu konularda zaman zaman kamuoyunu aydınlatmaktadır. En son 2009 yılında yayınlanan ve Krasnodar yönetimince okullarda ders kitabı olarak okutulması istenen "Kuban Yöresi Tarihi"de söz konusu kitaplar arasındadır. Tarihçi Ruslan Yemij 12 Şubat tarihli Adıge Mak gazetesinde yer alan makalesinde kitapla ilgili şu görüşlere yer veriyor: "...Kuban tarihini, bölgede eski bir tarihi olan ve bugün hala yaşayan halkı dikkate almadan nasıl yazabilirsin? Kitabın yazarları, bölgenin en eski halkı Adıgelerin tarihlerini küçümsemeyi ve önemsizleştirmeyi kendilerine görev edinmiş gibiler. Bölgeye iki asır önce yerleştirilmiş olan Kazakların tarihini yüceltip, bölgenin en eski halkı Adıgelerin tarihlerini küçümsemek kitabın yazarlarına bir şey kazandırmayacaktır. Kazaklar topraklarımıza yerleşmeden önce Kuban yöresinin boş olduğunu ve kimsenin yaşamadığını söylemenin bir değeri yoktur. Slavları tarihte bilinen yaşlarından 3-4 bin yıl daha eskiymiş gibi göstermeye çalışıyorlar..."
Kuban yöresinde Adıgeleri yok sayma anlayışı tarih kitaplarından müzelere de taşmış durumda. 2010 yazında Adıgey Devlet Üniversitesi hoca ve öğrencileri ile birlikte Anapa'da bir müze ziyaretinde bulunmuştuk. Şehrin tarihinde Yunan ve Türkler mevcuttu Adıgeler yoktu. Oysa şehrin çevresinde hala isimleri Adıgece olan yerleşim yerleri vardı. M.Ö.7nci yüzyılda Anapa'da kurulan Girgoppi şehir devletinin Yunanlılar ve Sindlerin ortak devletleri olduğu belirtiliyor ama Sindlerin günümüz Adıgeleriyle olan ilişkilerinden söz edilmiyordu.
Komşularımızın bizi dışlayan tarih politikaları ile mücadele edebilmekte kolay bir iş değil. Büyük çalışmalar gerektiriyor.
Sorunlarımız büyük, gücümüz ise küçük ve dağınık. Devasa sorunlarla baş edebilmek için daha fazla güçlenmemiz ve var olan güçleri birleştirebilmemiz gerekiyor.
Bu yazı toplam 3326 defa okundu.
-- Yazara Ait Diğer Köşe Yazıları -- 25.06.2015 - ANADİLİMİZDE KİM KONUŞACAK 14.03.2015 - 14 Mart Çerkes Dili ve Yazım Günü Kutlu Olsun! 07.03.2015 - 8 Mart Dünya Kadınlar Günü kutlu olsun! 13.02.2015 - MİLLİYETİMİZ ÇERKES DEĞİL Mİ? 15.12.2014 - 20 YILLIK DOST:ADIĞE MAK GAZETESİ 11.12.2014 - ĞIŞ NUH-ГЪЫЩ НУХЬЭ 09.12.2014 - ALFABE TARTIŞMALARINA KATKI 06.12.2014 - Тхьаркъуахъо Мэджыд-THARKUAHO MECİT 18.11.2014 - KUBE ŞABAN:SÖYLEDİĞİM KENDİ ŞARKIMDIR 07.11.2014 - HALKIM ÜZERİNE BİRKAÇ SÖZ 15.10.2014 - BİR SERGİ, BİR KONFERANS VE BİR FESTİVAL 07.09.2014 - RESİMLER VE KİTAPLAR 06.08.2014 - BİR ADİĞE KÖYÜ: ĞOBOKUAY 28.07.2014 - VATANA DÖNENLER GÜNÜ NEDENİYLE 12.07.2014 - KAHRAMANLARIMIZI TANIYALIM-3 29.06.2014 - ''NIBCEĞU'' YOLUNA DEVAM EDİYOR 22.06.2014 - ÇERKESYA'YI NE KADAR İSTİYORUZ? 10.06.2014 - 9 MAYIS'IN ÖNEMİ 29.05.2014 - BÜST AÇILIŞLARI: MAMIY RECEP - TRAHO LU 27.05.2014 - “...SAKALLARI ASLAN YELESİ...” - ŞIRIHUKO TIGUJ 13.05.2014 - KAHRAMANLARIMIZI TANIYALIM (2) - HIRTSIJIKO ALE 03.05.2014 - KAHRAMANLARIMIZI TANIYALIM - ALECERİYEKO KUŞUK 20.04.2014 - 150.YIL BOŞA MI GİDİYOR? 17.03.2014 - VEDAT BERZEG'İN ARDINDAN 04.03.2014 - KAYBOLMAKTA OLAN DEĞERLERE YENİDEN KAVUŞMAK - FERZ SAVAŞI 23.02.2014 - RESİM SERGİSİ, SÜRÜLENLER, TSEY KARDEŞLER 18.01.2014 - GİTMEDİĞİN VATAN SENİN DEĞİLDİR 06.01.2014 - ADİĞE EDEBİYATININ DUAYENİ: ŞHALAHO ABU 25.12.2013 - 150. YILA HAZIR MISINIZ? 07.12.2013 - İKİ GENÇ YAZARIMIZ 22.11.2013 - SURİYE MESELESİ, ANADİL SORUNU, KIYI BOYU ŞAPSIĞ VE DÖNÜŞ 07.11.2013 - ÇERKESYA TOPRAKLARINDA İLK OLİMPİYAT 29.07.2013 - Sekiz Yüz Yıllık Gerçek - Yükselen İslam - Tığujıko Kızbeç 11.05.2013 - YENİ BİR 21 MAYISA DOĞRU 03.01.2013 - ALFABE SORUNU 24.12.2012 - YAŞAMDAN BÖLÜK PÖRÇÜK KESİTLER… 14.05.2012 - 21 MAYIS GELİRKEN 26.04.2012 - Daha az dans, daha çok kültür ve sanat 31.10.2011 - TÜRKİYE GEZİ İZLENİMLERİ 18.10.2011 - İshak Maşbaş İle 80 Yıl 07.07.2011 - 50nci Yılında Ankara Derneği 24.06.2011 - 20. Yılında Dünya Çerkes Birliği 20.04.2011 - Çerkesce Türkiye'de Yaşatılabilir mi? 15.03.2011 - Yaşasın Çerkes Kalma Mücadelemiz! 05.03.2011 - Mitinge Gidiyorum 28.02.2011 - Uluslaşma Yolunda (2) 13.02.2011 - Uluslaşma Yolunda 13.02.2011 - Gurbetteki Çerkesya
Sayin Cetao`nun Adigey`de yasayan sekiz yasindaki torunu bulbul gibi Adigece konusurken sinif arkadaslari olan diger Adige cocuklari konusamamaktadirlar. Donusculer yetistirdikleri yeni nesillerle yerli Adigelere ornek oluyorlar.
23 Mart 2011 Çarşamba Saat 10:01
Sayın Çetao Türkiyeli bir Çerkes olarak yerleştiği Adıgeyin sosyal ve ekonomik panoramasını çiziyor ustalıkla.
Önemli bir işlevi yerine getiriyor. Adıgeyin ve Türkiye diasporasının bilgi köprüsü kurması her açıdan kıymeti olan bu yazıları ilgiyle takip ediyorum.
Xekuya selamlarımı iletiyorum.
22 Mart 2011 Salı Saat 18:57