Baharatlar ve faydaları – ihvanlar.net EHLİ SÜNNET MÜDAFAA HATTI ismailağa İsmailağa cemaati
Haziran-ağustos aylarında, beyaz renkli çiçekler açan, 50-60 cm yüksekliğinde, bir senelik bitkidir. Gövdesi dik, silindir biçiminde, içi boş, çok dallı, tüylü ve üstü çizgilidir. Alt yaprakları uzun saplı, oval veya kalb biçimindedir. Çiçekler bileşik şemsiyelerde toplanmışlardır. Meyveleri armut şeklinde küçük, üzeri tüylü, yeşilimsi sarı renklidir. Başta Ege bölgesi olmak üzere bütün Anadolu’da bahçelerde yetiştirilir. Kültür anasonunun vatanının Anadolu olduğu tahmin edilmektedir. Meyvalarında nişasta, müsilaj, sabit ve uçucu yağ bulunmaktadır. Uçucu yağ miktarları bitkinin cinsine ve yetiştiği yerin şartlarına bağlıdır. Uçucu yağın % 80-90’ı anetoldür. Anetol, zehir etkili fakat bu etkisi çok olmayan bir maddedir. Meyvelerinden su buharı distilasyonu ile elde edilen anason yağı, hemen hemen renksiz ve karakteristik kokuludur. Anason tıpta midevi, bağırsak gazlarının teşekkülünü önleyici, hazmı kolaylaştırıcı ve göğüs yumuşatıcı olarak kullanılır. Ayrıca nefes darlığı, öksürük ve kalb çarpıntısı rahatsızlıklarında da etkilidir. Anason yüksek dozda alındığında baş ağrısı, uyuşukluk, görme zorluğu yapar. Daimi kullananlarda anisizm hastalığına sebeb olur. Bilhassa çocuklara uyku vermede, midede teşekkül eden gazları gidermede çok faydalıdır. Bebekler için bir çay kaşığı tohum bir bardak suya olmak üzere çay olarak hazırlanır. Yemeklerden önce veya süte katılarak bir kaç çay kaşığı verilir. Büyükler % 1-2’lik çayını günde 2-3 bardak alabilir. Kullanılan kısmı, meyvaları ve yapraklarıdır. Meyveleri tamamen olgunlaştıktan sonra toplanır ve gölgede kurutulur.
Şam çörekotu (Nigella damascena) : Yaprakları parçalıdır. Çiçekleri tek ve üst yapraklar tarafından örtülmüş durumdadır. Parlak mâvi çiçeklidir.
Kır çörek otu (Nigella arvensis) : 10-30 cm yüksekliğinde mâvi çiçeklidir. Yaprakları sivri parçalıdır. Tohumları kurt düşürücü olarak da kullanılır.
Siyah hardal otu (Sinapis nigra) : 1-1,5 m boyunda, bir yıllık sarı çiçekli otsu bir bitkidir. Yaprakları saplıdır. Meyveleri 1-3 cm uzunlukta 2-3 mm genişlikte, sap üzerine yatık, tüysüz, hemen hemen dört köşeli, kısa sivri uçludur. Yassı ve köşeli olan meyvelerinde tohumların bulunduğu yerler şişkindir. Tohumlar kırmızımsı siyah renktedir. Bitkinin Orta Avrupa, Anadolu ve İran’da kültürü yapılır.Kullanılan kısımları tohumları ve tohumlarından elde edilen yağıdır. Bitkinin yaprakları dökülmeye başladığında meyve salkımları toplanır. Bunlar 15 gün kadar gölgede kurutulduktan sonra tohumları alınır. Hardal tohumlarında müsilaj, yağ, sinapin, sinigrin isimli glikozit ve mirozinaz fermenti vardır. Çok eskiden beri tıpta kullanılmaktadır. Dâhilen hardal tohumu unu az dozlarda midevî, yatıştırıcı ve tarçınla karıştırılırsa iyi bir iştah açıcıdır. Hâricen yakı, lapa veya banyo hâlinde romatizma ve bronşitte mevzii tahriş yapmak için kullanılır. Hardal yağı cildi tahriş eder, onun için sürüldüğü yer kızarır. Hafif antiseptiktir. Dumanı öksürük ve gözyaşı getirir. En fazla baharat olarak kullanılır. Deriyi tahriş edip, kızarttığından iç organlardaki kanı dışarıya toplar. Zehirlenmelerde kusturucu etkisinden faydalanılır. Hardal yakıları bir saatten fazla tutulmamalıdır. Aksi halde yılancığa benzer büyük şişler meydana gelir. Yakılar ılık suda ısıtılır. Sıcak su fermentleri tahrip eder. Hardal yakısı, hardal tozunun kâğıt üzerine yapıştırılması suretiyle elde olunur. Kullanılacağı zaman ılık suda ıslatılarak hardallı tarafı deriye gelecek şekilde kullanılır.
Beyaz hardal otu (Sinapis alba) : Beyaz çiçekli hardal otudur. Vatanı Akdeniz çevresi memleketleridir. Orta Avrupa ve Kuzey Amerika’da da kültürü yapılır. Önemli bir yağ bitkisidir. Beyaz hardal otunun sarı-kırmızı veya beyaz renkteki olgun tohumlarından hardal yağı elde edilir. Kullanılışı siyah hardal otu ile aynıdır.
Yabani hardal (Sinapis arvensis) : 20-60 cm yüksekliğinde, memleketimizde tarla ve nadaslarda, yol kenarlarında yetişen bir tarla otudur.
Srilanka, Malezya ve Afrika ülkelerinde yetiştirilir. Baharat olarak kullanılan, bilinen Hindistancevizi meyvesinden farklıdır. Küçük hindistancevizi olarak anılır fakat tamâmen farklı olan bir bitkidir. Tropik bölgelerde (Moluk Adaları) yetişir. Yaz ve kış yeşil olur. 10 m yüksekliğindedir. Avrupalılar buna muskatcevizi de derler. Çünkü Avrupa’ya eskiden Arabistan limanlarından Muskat’tan gönderilirdi. Tohumları tıpta kullanılır. Meyveleri kapsül biçimdedir. Her kapsül irice bir tohum ihtivâ eder. Tohumun içinde “arillus” denilen ağsı bir örtü vardır. Tohumları ve etli olan aril denilen kısmı kullanılır. Tohumları miristisin, uçucu yağ, nişasta ihtivâ eder. Aromatik kokusundan dolayı bâzı ilaçların bileşimine girer. Sindirim kolaylaştırıcı ve gaz söktürücü etkisi vardır. Bu sebeple bilhassa küçük çocuklara verilir. Etli kısmı da aromatik kokuludur. Yüksek dozları zehirlidir. Türkiye’de yılda 1500 ton civarında tüketilir. Tatlı ve pastacılarda yoğun olarak kullanılır.
Güneydoğu illerinde, en çok Gaziantep ve ıslahiye’de üretiliyor. Biberin yüzde 60’ı Islahiye’de üretilir. Fakat buna Maraş biberi denir. Kırmızı Biber, kurutulup, taş değirmende kalın bir şekilde öğütülür. Yıllık 10 bin ton tüketiliyor.
Bu baharat, değişik baharatların belirli ölçülerde karıştırılıp eöğütülmesinden elde edilen bir karışım. Ana maddesi kişniş. Karabiber, Tatlı Kırmızı Biber, az miktarda Karanfil, Defne yaprağı ve Kekik’ten oluşuyor.
Güneydoğu Anadolu’da yetişen, çalı gurubundan, bodur bir ağacın yapraklarının kurutulup toz haline getirilmesiyle elde edilir. Yaprakları tanen, şekerler ve sarı renkli boya maddeleri taşırlar. Kabız edici, kan kesici, antiseptik etkili olup, ayrıca yünlü kumaşların boyanmasında kullanılır. Boğaz ve diş etleri hastalıklarında da gargara hâlinde kullanılır. Sumağın, sarı çiçeklerinin taç yaprakları ve meyvelerinde oldukça keskin ekşi bir lezzet vardır. Güneydoğu’ya has “ezme” ve çeşitli yörelerde yapılan mantı ile birlikte yenilir.
Çin tarçını (Cinnamamum cassia) : Güneydoğu Çin’de yetiştirilen bir türdür. 10-12 m yüksekliğinde kışın yapraklarını dökmeyen bir ağaçtır. Esas ağacın kurutulmuş kabukları kullanılır. Kabukların dış kısmında mantar tabakası bulunur ve grimsi renklidir. Kokusu kuvvetli ve özel, tadı tatlımsı ve yakıcıdır. Tanen ve uçucu yağ taşır. Baharat olarak kullanılır. Meyveleri de baharatlı lezzetli ve tarçın kokuludur Tarçın yerine kullanılır.
Seylan tarçını(Cinnamomum seylanicum) : Kışın yapraklarını dökmeyen küçük bir ağaçtır. Hindistan ve Doğu Hint Adalarında yetişir. Kabukları kahverenkli, boru şeklinde iç içe geçmiş ve mantar tabakası yoktur. Özel kokulu ve tatlımsı baharlı, lezzetlidir. Tanen ve uçucu yağ taşır. Kabızlığı giderici, gaz söktürücü ve antiseptik etkisi vardır. Baharat ve koku verici olarak kullanılır.
Tarçın esansı : Seylan tarçınının kabuklarından elde edilen bir uçucu yağdır. Kuvvetli tarçın kokuludur. Gıdâ ve parfümeri sanâyinde koku verici olarak kullanılır.
Batı’da “Jameika Biberi” olarak da bilinir. Başta Jameika olnak üzere, Maksika ve Malezya’da yetiştirilen Yenibahar, “Pimento Officinalis” adlı bitkinin, olgunlaşmamış meyvelerinden elde edilir. Özellikle köftelerde kullanılıyor. Yılda 500 ton tüketiliyor.
Şifalı Bitkiler ve Ev İlaçları
Ayısarımsağının kan temizleyici ve mide-bağırsak sistemini temizleyici etkisinden, ilkbaharda yapılan bir beden temizleme küründe yararlanılabilir. Nisan-mayıs aylarında, bitki çiçeklenmeden önce, yeşil yapraklar toplanır ve çiğ tüketilir. Yıkanıp ince doğrandıktan sonra, maydanoz gibi, yemeklerin üstüne serpiştirilir. Ayısarımsağı yaprakları salatada da kullanılabilir veya ıspanağa karıştırılarak yemeği pişirilebilir.
İlkbaharda (kara) hindibanın sarı çiçekleri açtığında, taze çiçek saplarıyla iki haftalık bir kür uygulanmalıdır. Günde on tane çiçekli sap toplanır, iyice yıkandıktan sonra çiçekler koparılarak atılır ve saplar yavaş yavaş çiğnenerek yenir. Güçsüz ve bitkin kişiler, bu hindiba kürü sırasında bedenlerinin yepyeni bir yaşam enerjisine kavuştuğunu hissedeceklerdir.
Yarım tatlı kaşığı ince kıyılmış ökseotu, bir bardak soğuk suda 10-12 saat demlendirildikten sonra ılıklaştırılır ve süzülür. Kullanım kolaylığı bakımından, günlük çay miktarı bir kerede demlenir ve temiz bir termosta muhafaza edilir. Aksi halde, çabucak soğuyacak olan çayın sıcak su banyosunda (benmari) ısıtılması gerekir.
Taze sinirliot yaprakları ile hazırlanan şurup kan temizleyici etkiye sahiptir ve her öğünden önce kullanılmalıdır. Yetişkinler bir yemek kaşığı alırken, çocuklar yarım tatlı kaşığı alır.
Sinirliot şurubu iki ayrı reçeteye göre hazırlanabilir:
1) İki avuç dolusu iyice yıkanmış taze sinirliot yaprağı kıyma makinesinden geçirilir. Bu yaprak lapası biraz su eklenerek sulandırılır, 250g çiçek balı ve 300g ham şeker eklenir. Çok düşük ısıda sürekli karıştırılarak kaynama derecesine geldiğinde ocaktan indirilir. Yaprak, bal ve ham şekerden oluşan ağdalı şurup temiz kavanozlara aktarılır ve buzdolabında muhafaza edilir.
2) İyice yıkanmış sinirliot yaprakları bir çömleğin veya cam kabın dibine bir kat dizilir ve üstüne bir kat ham tozşeker serpildikten sonra yine bir kat taze yaprak dizilir. Kap dolana kadar bu işlem sürdürülür. Kap dolduktan sonra, besinlerin korunmasında kullanılan ince plastik folyelerle, hava almayacak biçimde ağzı iyice örtülür ve bahçenin belirli bir köşesine gömülür. Üstü toprakla örtülmeden önce, kap bir tahta parçasıyla koruma altına alınır. Toprağın altındaki değişmeyen ısıda sinirliot-şeker karışımı mayalanmaya başlar. Sekiz hafta sonra kap topraktan çıkarılır, oluşan şurup kısaca kaynatılır ve soğuduktan sonra şişelere veya kavanozlara aktarılır.
ADAÇAYI : (acıelmaotu– Salva triloba. L. ) İngilizce :common sage, garden sage. Fransızca:sauge de pes Almanca :Echte salvel ,garden salbeiKökeni Akdeniz çevresi,özellikle Batı Anadolu ve Yunanistan dır. Ülkemizde güney Anadolu sahillerimizde 1300-1500 m. de de yetişmektedir.Latince tedavi anlamına gelmektedir.50 ile 100 cm boyunda tek veya çok yıllık ,sert saplı ,saçak köklü,yaprakları oval tüylü sert saplı, gümüş renkli bir bitkidir.
Faydalanma Yönleri : Karminative (mide,karın ağrısı giderici),diüretik(idrar söktürücü), antihidrotik (terletici ) sinir yatıştırıcı ,yel çıkarıcı,mide ve bağırsak gazlarını giderici, analijezik(ağrı giderici), ekspektoran(balgam söktürücü) ve dezenfektan olarak çeşitli yönde faydalanılmaktadır.
Yaprakların uç sürgünleri ıhlamur çiçekleri ile değişik oranda çoğunlukla yarı yarıya karıstırılıp,kaynatılıp içilirse öksürük kesici nane ve kekik yaprakları ile karıştırılarak kaynatılıp suyu içilirse mide ağrıları gazların giderilmesi,mide ekşimelerinin düzelmesine etkilidir. Üşütmeden dolayı beliren adale ağrıları içinde ,yine kaynatılmadan sonra elde edilen suyu içilirse iyi gelmektedir.Koku iyileştirici etkiside vardır.
Adaçayının uçucu yağı (Thyon ve cineol ) ilaç hammaddesi olarak kullanılmaktadır.
Demleme : Bir litre su içine kuru yaprak ve çiçek karışımlarından yarım avuç adaçayı atın.Tonik sindirimi kolaylaştırıcı ve uyarıcı olarak yemeklerden sonra birer fincan ; uykusuzluğa, sıkıntılara ve soğuk terlemelere karşı yatarken günde bir fincan için önerisinde bulunulmaktadır.
Kaynatma : Dıştan kullanımlarda (losyon, firiksiyon, şampuan, kompres, vaginal yıkama, lavman vb. ) bir buçuk avuç adaçayını 1 litre suya atın, kaynatın suyunu kullanın.
BİBERİYE : (Kuşdili – Hasalban – Rosmarinus officinalis L. )
İng. :Common rosemary,old man Fr. : Rosmarin, encensier Alm. : Echter rosmarin
Özellikleri : Dünyanın bir çok yerinde ürerse de en çok Akdeniz çevresindeki ülkelerde Türkiye’de ve 1500 m yüksekliklere kadar görülür.Bitki 50 ile 150 cm boylanan otsu veya ağaçcık görünüşünde sapı lifli, ince narin, açık veya koyu yeşil yapraklı , yaprak arkası kül renkli tüylüdür.Çiçek açık mavi beyazımsı ve çok güzel kokuludur.
Faydalanma : spazm çözücü, romatizma, gargara, lavman, vaginal yıkama, burkulmalara karşı friksiyon, idrar söktürücü, tentür, ateşlere, astıma ve bir çok hastalığa karşı faydalanılır.
BÖĞÜRTLEN : (Ormandudu – Alık – Rubus Frutıcasus L. )
İng: Blackberry Fr. : Romce, Murrier des haies, Romce sauvage Alm. : Brombearsttrauch
Özellikleri : Dünyanın birçok yerinde üremektedir.Türkiye’de dere, nehir kıyıları, orman altlarında çok ürer (2300 m ye kadar). 1000 kadar çeşiti vardır.Otsu, uzun sap oluşturan 20-200 cm boylanan, eğri dikenli, yaprakları 5-7 parçalı beyaz sert koyu yeşil, çiçekler, küçük 5 parçalı beyaz veya açık pembe olur.Meyve koyu renkli dut yapısında küçük tohumlar bulunur.
Faydalanma :Taze olarak sevilerek yenir.İştah açar.Antidiopetik, pekiştiricilik, kanı temizleyici, idrar söktürücü, cinsel gücü artırıcı özellikleri vardır.
ÇÖREK OTU 🙁 Nigella satica L.)İng.: black comim,common fennel flower Fr. : Nigelle, cuminnois Alm . : Echter schwarzkummel
Özellikleri :Doğu ve Güney Avrupa kökenlidir.Tek yıllık, 20-50 cm boyunda, dik ve seyrek yapraklı otsu bir bitkidir.Kök kısmında bol miktarda safranin mevcuttur.
Faydalanma : Bronşlara rahatlık verici, öksürük ve bronşit hafifletici olarak bilinir.Tohumları karminatif uyarıcı ve idrar sökücü olarak kullanılır.Tansiyon düşürücülüğünün yanında, sarılık hastalığınada iyi gelmektedir.Gaz ve idrar çıkarıcı ve adet söktürücü olarak bilinir.Bağırsaktaki yuvarlak solucanları döker.Erkeklerde bel gevşekliğini giderir.Günde 1-2 gr. Çörekotu ekmek, pide, yoğurt vb.üzerine ekilerek veya toz halinde çorba ve diğer yemeklerde ekilerek alınır.
DEFNE : (Laurus nobilis L.)
İng. :Roman laurel, sweet bay Fr. :Laurier franc, laurier des poetes Alm.: Edler lorbeerbaum
Özellikleri : Kökeni Asya ve Balkanlar dır.Kışın yaprağını dökmez.10 m ye kadar boylanır. Beyazım- trak sarı renkli ve salkım şeklinde çiçekleri vardır. Koyu yeşil renkli yaprağı ve nohut büyüklüğünde etli meyvesi vardır.
Faydalanma : Gıda sanayinde tad ve çeşni verici olarak kullanılır.Bir bardak kaynar suya yarım yaprak ufalanıp konur.10 dak. Beklanip , süzülüp içilir.Hazım bozukluğu gibi anjin, devamlı bronşit romatizma ve başağrısında iyileştiricidir.Sindirim yollarındaki bütün salgı bezlerini çalıştırır.Kuvvetli antiseptik olup nefes yollarını dezenfekte eder.Ateş düşürür, idrar söktürür, terletir, vücuttaki zehirleri atar, kırışık lığı giderir.Hanımlarda adetlerin normal zamanlarda ve ağrısız olmasını sağlar.Yaprakları et, balık köfte üzerine konularak bayatlamasını önler.
EBGÜMECİ : (Malva silvestris L.)
Özellikleri : Avrupa ülkeleri ve Türkiye’de yetişmek tedir. 15-40 m boyunda dik gövdeli bir bitkidir.Kalp şeklinde,açık yeşil, gri renkli yaprakları, beyaz çiçekleri, salkım şeklinde yuvarlak meyvesi vardır.
ISIRGAN : ( Urtica dioica L. )
İng. : Sittinging nettle Fr. : Grand artie, artidioque Alm. : Grars nessel,
Özellikleri : Yağışlı ve azotlu topraklarda çok üremektedir.50-150 cm boylanan, otsu, sapları, bitkisi dik durabilen; yaprakları kalp şeklinde ve kenarı dişli bir bitkidir.Salkım çiçeklidir.
Faydalanma : Kansızlığa, şeker hastalığına, kabızlı ğa, kanı ve vücudu temizleme, idrar söktürmede, kan akımının düzenlenmesinde, süt artırılmasında yararlı dır.Menepoza, romatizmaya, cilt hastalığına, kaşınmaya da iyi gelmektedir.Yeşil bitkiler sebze olarakta tüketilmektedir.
ITIR : (Geramium cicutarium L. )
İng. : Guranium Fr. : Geranier Alm. : Geranium
Özellikleri : Çok güzel görünüşlü ve çok güzel kokan ıtır çok yaygındır.Çiçek ve yaprakları iyi koku
lu uçucu yağ içerir.bir yıllık ve çok yıllık çeşitleri vardır.80-150 cm boylanır.Yaprakları büyük loblu,tohumları çok küçük, bitki ince tüylüdür.
Faydalanma : Güzel kokusu için park, bahçe ve evlerde yetiştirilir.Itır çiçeği veya yaprağı kaynatıla rak suyu içilirse mide ekşimesi ve ağrısını geçirir.
KEKİK : (Tymus vulgaris L. )
İng. : Thym Fr. : Thym Alm. : Tilhmian
Özellikleri : Yayılama alanı geniştir.Çok eskiden beri baharat ve ilaç olarak kullanılmaktadır.ılık iklim kuşaklarında sürekli yeşil, yarı çalımsı, çok dallanan bitkidir.Kekik denince adikekik akla gelmektedir. Boyu 40 cm kadardır.Çiçekleri düğme şeklinde yuvarlak; meyve yuvarlak veya yumurta şeklindedir.
Faydalanma : Sinir sistemi zayıflığı(nörasteni), uykusuzluk, dolaşım sistemi bozukluğu, baş dönmeleri, migren, kulak uğuldaması,mide bozukluğu nezle, anjin, bronşit, zatürre, gibi hastalıklarda yılardır kullanılmaktadır.İçerdiği timol ve kafur dolayısıyla mikropları öldürür.Günümüzde antiseptik özelliğinden dolayı gargara şeklinde ve öksürük şuruplarında faydalanılmaktadır.
Tıpta yel çıkarıcı, bağırsak parazitleri düşürücü, kalp çarpıntılarında kullanılır.Dıştan kullanımda yaralara, berelere, şişliklere, morartılara, burkulmalara ve diş ağrılarına karşı çok etkilidir.Kekik banyosu raşitzme de etkilidir.
Etiketler: ADAÇAYI, Anason, BGÜMECİ, BİBERİYE, BÖĞÜRTLEN, ÇÖREK OTU, Çörek otu nedir, Çörek otu şifası, Çörekotu, Defne, Hardal, Hindistancevizi, IHLAMUR, Ihlamurun faydaları, ISIRGAN, ITIR, Itır şifası, Karanfil, Kekik, Kekik nasıl yapılır, Kırmızı Pul Biber, Ökseotu, Pul biber faydaları, Sumak, Sumak faydaları, Vanilya, Zencefil
Mide rahatsızlığı için bitki çayı