İnovasyon. Tüm Vücut MR/PET Hibrit Görüntüleme. SOMATOM Tarayıcılarında ileri düzey doz yönetimi. Ultrasonografide yeni bir boyut - ARFI.
Download "İnovasyon. Tüm Vücut MR/PET Hibrit Görüntüleme. SOMATOM Tarayıcılarında ileri düzey doz yönetimi. Ultrasonografide yeni bir boyut - ARFI."
1 İnovasyon Radyoloji Özel Sayısı Kasım Tüm Vücut MR/PET Hibrit Görüntüleme Sayfa 20 SOMATOM Tarayıcılarında ileri düzey doz yönetimi Sayfa 04 Ultrasonografide yeni bir boyut - ARFI teknolojisi Sayfa 36 04
2 Aynı anda çekim yapan, tüm vücut moleküler MR ı hizmetinizde! İlk defa, teknoloji harikası 3T MRI ve modern moleküler görüntüleme sistemleri, tek sistemde bir arada sunulmaktadır: Biograph mmr. Hasta görüntüleme, teşhis, tedavi ve takip yöntemlerinizi yeniden tanımlayacak bu çığır açan sistemi sadece Siemens hizmetinize sunmaktadır. Yeni araştırma alanları açacak ve sıradışı klinik uygulamalara imkan verecek olağanüstü netlikte görüntüler alma potansiyeli ile hayat anlayışınızı genişletecek. Ve tabii ki sağlık hizmeti sunma yöntemlerini yeni baştan yazacak. Siz ilk olarak ne yapacaksınız? Tel: e-posta: Answers for life.
3 Sevgili Dostlarımız, Her yıl Siemens olarak Ekim ayı itibarıyle, yeni mali yılımıza başlar ve Ekim sonu itibarıyle de sizlerle Türk Radyoloji Kongresi nde bir araya gelme fırsatı buluruz. Bu bağlamda Türk Radyoloji Kongresi sizlere ürün ve hizmetlerimizdeki yenilikleri tanıtma imkanı vermektedir. Bu yıl da özellikle görüntüleme teknolojilerimizdeki en son gelişmeleri sizlerle paylaşmanın heyecanı içindeyiz. Siemens olarak, erken teşhisteki inovasyonumuzu ve liderliğimizi devam ettiriyor ve bu alanda yenilikçi MR/PET, kuantifikasyonu karaciğer kistlerinde de mümkün kılan ARFI yazılımlı Acuson S2000 Ultrasonografi sistemi, radyoloji, kardiyoloji ve nükleer tıpta hasta bakımı ve görüntü kalitesinden ödün vermeden radyasyon seviyesinin düşürülmesini sağlayan Düşük Doz Çözümlerimiz ve bunlara ek olarak ileri düzey görüntü işleme ve otomatik süreçler sağlayan syngo.via ile pazarda öncü ve yenilikçi olmaya devam ediyoruz. Dünyadaki diagnostik görüntüleme pazarına baktığımızda, Türkiye de kişi başına düşen cihaz sayısı, gelişmiş ülkelere kıyasla oldukça düşük kalmaktadır. Örnek vermek gerekirse, birçok gelişmiş ülkede 1 milyon kişiye düşen ortalama BT sayısı, 2009 da 15 in üzerinde iken, Türkiye de bu sayı 11,6 dır. Türkiye diagnostik pazarındaki görüntüleme trendleri incelendiğinde, Türkiye nin MR görüntülemelerinde arasında, yüzde 29 oranında yıllık birleşik büyüme oranı gösterdiğini görmekteyiz. Yine aynı şekilde, bilgisayarlı tomografide görüntüleme sayısı, aynı yıllar içinde yıllık yüzde 17 büyüme kaydetmiştir. Büyümenin arkasındaki başlıca faktörler olarak sayabileceklerimiz, önleyici sağlık hizmetlerine ve erken teşhise verilen önemin ve hasta farkındalığının artmasıdır. Bununla beraber Türkiye de diagnostik görüntüleme arz ve talep dengesine bakıldığında, pazardaki büyümeye rağmen talebin halen karşılanamadığını görmekteyiz. Bunun sonucu olarak, cihazların aşırı yüklü halde çalıştırılması, doktor ve teknisyen sayısının yetersizliği ile birleşince, çıktı ve teşhis kalitesinin olumsuz etkilendiği görülmekte. İleri tetkik ve görüntülemelerde ise, ayrı bir geri ödeme sisteminin olmayışı, erken ve etkin teşhisin yapılmasını engellemekte ve toplam sağlık maliyetinin artmasına neden olmaktadır. Bu ileri teknoloji sistemlerini, en verimli şekilde ve kesintisiz olarak kullanmamızın öneminin bilincindeyiz. Bu yönde yatırımlarımızı yoğun şekilde devam ettirmekteyiz. Bu konudaki memnuniyet düzeyinizi arttırmak en önemli misyonumuzdur. Sizlerle buradan paylaşmak istediğim başka bir konu da, geçtiğimiz mali yılımızı sizlerin güveni ve desteğiyle pazardaki lider pozisyonumuzu daha da güçlendirerek tamamlamış olmamızdır. Yeni organizasyonumuz ile sizlere daha yakından ve hızlı destek vereceğimizi belirtmek isterim. Saygılarımla, T. Ufuk Eren Siemens Sağlık Türkiye İnovasyon Kasım
4 04 SOMATOM tarayıcılarında ileri düzey doz yönetimi 12 SOMATOM Definition Flash Motion-free Yenidoğan Toraks Taraması: Kemoterapi sonrası izlem çalışması 20 Tüm Vücut MR/PET Hibrit Görüntüleme ile ilgili dikkate alınması gerekenler ve ilk sonuçlar 04 SOMATOM tarayıcılarında ileri düzey doz yönetimi 08 Otopsi görüntülemede yeni dönem 11 SAFIRE ile Koroner BT Anjiyografi 11 syngo Tissue 4D 12 SOMATOM Definition Flash: Tek taramada tüm bilgiler elinizde SOMATOM Definition Flash: Tek taramada gerekli bilgileri temin eder 16 MRG teknolojisinde devrim - Prof. Dr. İlhan Erden ile Röportaj 18 UMRAM Siemens ile ortak çalışıyor 20 Tüm Vücut MR/PET Hibrit Görüntüleme ile ilgili dikkate alınması gerekenler ve ilk sonuçlar 33 İki olgu 34 syngo.via, rutin vakalarınıza hız, zor vakalarınıza güç katıyor Girişimsel onkoloji uygulamaları 36 Ultrasonografi de yeni bir boyut ARFI Acoustic Radiation Force Impulse teknolojisi 38 X-Ray çözümlerimiz 39 Katma Değerli Hizmetlerimiz 40 Sağlık Bakanlığı nın en büyük anjiyo ve bilgisayarlı tomografi ihalesi Siemens in İnovasyon Dergi Yönetim Yeri Adres: Yakacık Yolu No: Kartal-İstanbul Telefon: Faks: e-posta: Yönetim: Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Adına Sahibi Celal Savaş Genel Yayın Direktörü (Sorumlu): T. Ufuk Eren Yayın Editörü: Doç. Dr. Mehmet Ertürk Yayın Türü: Yerel-süreli-iki ayda bir İçerik ve Tasarım Uygulama: Konak Medya Selahattin Pınar Cad. Cemal Sahir Sk. Polat İş Mrk. No: 29 Kat: 4-5 D: 45 Mecidiyeköy / İstanbul Telefon: Faks: e-posta: Web: Baskı ve Cilt: Scala Basım Yayım, Tanıtım San. ve Tic. Ltd. Şti. Yeşilce Mah. Girne Cad. Dalgıç Sk. No: 3 4. Levent/İstanbul Telefon: İnovasyon Kasım
5 Değerli Meslektaşlarım, Siemens İnovasyon dergisinin bu yeni sayısında sizlerle birlikte olmak çok heyecan verici. Bu sayının Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) alanındaki yeni gelişmeleri içermesini öngörmüştük. Somatom BT sistemlerinde özellikle doz yönetimi ve hız konularındaki gelişmeler dikkat çekici. Özellikle son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de BT incelemeleri hastanın maruz kaldığı radyasyon dozu anlamında masaya yatırılıyor. Bu incelemelerde fayda-zarar analizinin yapılması ve hastanın sağlığı için en doğru kararın verilmesi bir gereklilik elbette. Ama, teknolojideki gelişmelerin hastaların aldığı radyasyon dozunu her geçen gün biraz daha azalttığını da tespit etmeliyiz. Biz radyologlar mesleğimizin temellerinin x ışınları üzerine kurulu olduğunu ve radyolojinin gerçek çıkışının da BT nin klinik olarak kullanılmaya başlanmasıyla gerçekleştiğini çok iyi biliyoruz. Doğru endikasyonlar ve SOMATOM cihazlarının kullandığı teknolojilere benzer ileri teknolojiler kullanılarak düşük dozlar ile yapılan BT incelemeleri hastalar için gerçek avantajlar teşkil etmektedir. BT nin ülkemizde pek bilinmeyen bir uygulaması olan sanal otopsi konusunu da biraz açmak istedik. Sanal otopsi incelemelerde alınan radyasyon dozu için fazla endişelenmeye gerek olmadığına inandığımı da peşinen belirtmek isterim. MRG alanında ise baş döndürücü bir teknik gelişme olan tüm vücut MR/PET üzerine yoğunlaştık. Tüm vücut MR/PET görüntülemenin altında yatan teknolojiyi ve aşılması gereken teknik güçlükleri okurken, radyolojinin ne kadar hızlı gelişen bir disiplin olduğunu bir kez daha göreceksiniz. Daha eski bir hibrit görüntüleme yöntemi olan PET-BT incelemelerinde hakim paradigma, incelemenin PET kısmının metabolik bilgi sağladığı, BT kısmının ise morfolojik bilgi sağlayıp, anatomik lokalizasyonun belirlenmesi için önemli olduğuydu. BT bilgisi aynı zamanda atenüasyon korreksiyonu için de kullanılıyordu. MR-PET sistemleri ise yepyeni bir paradigma yaratmış durumda. PET halen metabolik ya da fonksiyonel bilgi sağlamaya devam ediyor. Ama bu arada radyolojinin ağırlığı MR sayesinde kat kat artmış durumda. Çünkü MR morfolojik bilginin yanı sıra fonksiyonel bilgi de sağlayan bir görüntüleme yöntemi. MR difüzyon ve perfüzyon görüntüleme ya da MR spektroskopiden elde edilen bilgilerin PET bilgisi ile kombine edilmesi hastalıkların teşhisi ve takibinde yepyeni ufuklar açacaktır. Ultrasonografi konusunda ARFI ve iş akışını optimize eden bir bilişim çözümü olarak da syngo.via, değindiğimiz diğer yeni konseptler oldu. ARFI teknolojisi doku sertliğini değerlendirmede yeni bir yöntem. syngo.via ise biz radyologların işini özellikle kolaylaştıracak bir çözüm gibi gözüküyor. Bu sayıda ayrıca Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi nden Prof. Dr. İlhan Erden ve Bilkent Üniversitesi Ulusal Manyetik Rezonans Araştırma Merkezi Yöneticisi Prof. Dr. Ergin Atalar ile yapılan röportajları bulacaksınız. Prof. Dr. Ercan Karaaslan a da bizlerle paylaştığı iki olgu için teşekkür etmek isteriz. İnovasyon un yeni sayılarında buluşmak üzere saygılarımı sunuyorum. Dr. Mehmet Ertürk Yayın Editörü İnovasyon Kasım
6 SOMATOM tarayıcılarında ileri düzey doz yönetimi BT taramalarında, radyasyon dozunun ölçümü ve hesaplanması, verimli doz yönetimi açısından önemlidir. CTDI, DLP ve etkin doz gibi nicelikler, doğru olarak kullanıldığında faydalıdır. Siemens, Yapılandırılmış Doz Raporları ve CARE Analizi gibi araçlarla doz yönetimini yepyeni bir boyuta taşıyor. Stefan Ulzheimer, PhD, Christianne Leidecker, PhD ve Heidrun Endt BT İş Birimi, Siemens Sağlık Sektörü, Forchheim, Almanya Hastalara tatbik edilen radyasyon dozunun değerlendirilmesi ve yönetimi, Bilgisayarlı Tomografi sektöründe en çok tartışılan konulardan biridir. SOMATOM tarayıcılarda, Bilgisayarlı Tomografi Dozu Endeksi (CTDI) ve Doz Uzunluk Çarpımı (DLP) gibi standart doz parametrelerinin raporlanması uygulaması 1999 yılından beri süregeliyor. Her bir taramaya ait bilgiler, hasta protokolünde mevcut olarak DICOM görüntüsü formatında görüntülenip arşivlenebiliyor. Yapılandırılmış Doz Raporları yla (Dose SR), Siemens, radyasyon dozu açısından daha fazla şeffaflık sağlamada bir sonraki adımı atmış oldu. Ayrıca, CARE Analizi gibi araçlar da, Dose SR düzeyinin değerlendirilmesi işlemini kolaylaştırıyor. Teknik doz parametreleri CTDI vol ve DLP BT sistemlerinde ana doz ölçümü konsepti olan CTDI, Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) [1} tarafından tanımlandı ve Birleşik Devletler Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) gibi çeşitli ulusal kuruluşlarca benimsendi. Ağırlıklı hacim BT Doz Endeksi olan CTDIvol ise, standart görüntüler için tarama hacmi içinde ortalama abzorbe edilen dozu gösterir. Kafa ve vücut analiz koşullarını birbirine yakınlaştırmak için bu sistemlerin çapları 16 ve 32 cm olarak ayarlandı. Bu nedenle görüntüler, kesit bölgeleri yeterince temsil etmez. Ancak CTDIvol, doğrudan ölçümlenen bir niceliğe dayalı objektif teknik bir doz parametresidir. Bu endeks, protokollere özgü parametreleri dikkate alır ve farklı BT tarayıcılarıyla tatbik edilen çeşitli tarama protokollerini kıyaslamak açısından faydalıdır. Tarayıcı radyasyon dozu bilgi ekranından efektif doz miktarının hesaplanması 1 1 CDoz miktarının hesaplanması. Söz konusu abdominal taramaya ilişkin Hasta Protokolü bilgi ekranında DLP değeri hesaplanabilir: DLP = 274 mgy cm Abdominal taramalar için dönüştürme faktörünü kullanarak, 0,015 msv/ (mgy cm)  etkin doz (E) değerinin E = E = 274 mgy cm msv/(mgy cm) = 4.1 msv 4.1 msv olduğu hesaplanabilir. 4 İnovasyon Kasım
7 Pediatrik (çocuk) vücut taraması için tarayıcı doz bilgilerinden etkin doz miktarının hesaplanması 2 2 Çocuklar için etkin doz miktarının hesaplanması. Birinci örnekteki değerlerin aynılarını kullanırsak DLP değeri 274 mgy cm olur. Önce DLP düzeyinin 32 cm lik ya da 16 cm lik CTDI görüntülerine ait olduğunu belirlemeniz gerekir. Bu durumda, DLP nin 32 cm lik vücut BT dozu ile elde edilen görüntülere ait olduğu raporlandı. Etkin dozu hesaplamak için Tablo 1 de yayınlanan pediatrik dönüşüm oranları kullanılacaksa bu değerin kafa BT dozu görüntüsüne dönüştürülmesi gerekir: DLP = 2,0 * 274 mgy.com = 548 mgy.cm. Not: Siemens tarayıcıları için standart değerler 2,0 ile 2,4 arasındadır. Söz konusu oranlar, Sistem Kullanıcı Kılavuzu nda belirtildi. Etkin dozu belirlemek için dönüşüm oranlarını kullanmak, oldukça zor bir yöntem olduğu için genel olarak tüm tarayıcılar için 2,0 lık bir düzeltme oranının kullanımı uygundur. 5 yaşındaki bir çocuğun abdominal taramasında Edeğerini hesaplamak için 0,02 msv/(mgy.cm) düzeyinde bir oran kullanılır (Tablo 1). E = 548 mgy.cm * 0,02 msv/(mgy.cm) = 11 msv. Eğer DLP değeri, sanki yeni bir tarayıcıdaymış gibi 16 cm lik kafa görüntüsünde ölçümlenmişse, o halde, 2,0-2,4 arasındaki dönüşüm oranı kullanılmaksızın direkt olarak Tablo 1 deki dönüşüm oranları kullanılabilir. Tablo 1 Anatomik bölge DLP-Etkin Doz Dönüşüm Oranı [msv / (mgy cm)] 0 yaş 1 yaş 5 yaş 10 yaş Yetişkin Baş ve boyun Baş Boyun Göğüs Abdomen ve pelvis Gövde Etkin doz hesaplaması: Çocuk ve yetişkinlerde farklı anatomik bölgelerde DLP değerleri. Çocuklar için verilen dönüşüm oranları, 16 cm çapındaki görüntülerde ölçülmüştür. Eski sistemlerde pediyatrik protokollerde kullanılan DLP, genelde 32 cm çapındaki görüntülerde hesaplanır. Bu nedenle, ek düzeltme oranı tatbik edilmelidir. Bu nedenle, IEC standartları gereği, BT tarayıcısı konsolunda CTDIvol değerinin sürekli olarak görüntülenmesi gerekir. Belirli bir tarama protokolünün genel doz oranını hesaplamak için CTDIvol değeri, tarama alanıyla çarpılır ve bu işlemin sonunda DLP değeri bulunur. Hastalar için uygun dozun değerlendirilmesi Radyasyon dozu nedir? sorusu sorulduğunda, insanın aklına gelen ilk husus, Bu incelemenin ne kadar riskli olduğudur. Ancak, hastalara özgü radyasyon dozuna ilişkin bilgiler, sistem ve analizin teknik parametrelerine ek olarak hastaya özgü nitelikler gibi çoklu parametrelere dayanır. Uluslararası Radyasyondan Korunma Komisyonu (ICRP), maruz kalınan radyasyonun kontrolü ve radyasyondan korunma optimizasyonu için riskli miktarı temsil eden etkin doz konseptini geliştirir. Bu değer, direkt olarak ölçülememekle birlikte tanımlanmış doz ölçüm İnovasyon Kasım
8 3 Dose SR düzeyi, tarayıcı konsolundan görüntülenebilir ve doz verilerini izlemek amacıyla PACS sistemine veya bağımsız bir sunucuya aktarılabilir. 3 modelleri kullanılarak hesaplanır. Yine de bu modeller, referans olarak alınan belirli insanlardan elde edilmiş olup, radyasyona maruz kalacak kişi için mevcut risklerle ilgili olarak yeterli düzeyde bilgi sağlamaz. BT taramalarında etkin dozu belirlemenin pratik yöntemleri BT taramalarında etkin dozu hesaplamak üzere birkaç yaklaşım incelendi. DLP değeri birçok sistemde kullanıldığı için herhangi bir taramanın  DLP düzeyinden etkin dozunu hesaplamak üzere genel bir yöntem önerildi. Çeşitli klinik taramalarda uygulanan etki doz seviyelerine ilişkin Monte Carlo hesaplamalarından DLP başına, normal etkin dozlara ilişkin dönüşüm oranları elde edildi. Bu oranlar, sadece taranan anatomik bölgeye (baş, boyun, toraks, abdomen veya pelvis) bağlıdır. Şunu anlamak önemlidir: Bu yöntemi kullanarak etkin dozu hesaplamak, sadece gerçek etkin dozun kabaca hesaplanması anlamına gelir, çünkü etkin dozu etkileyen birçok parametre, hesaba katılmaz. Vücut ebatları ile taranan bölgenin radyasyona hassas organlara göre kesin pozisyonu, bu parametrelerden sadece ikisidir. Ancak genelde bu yöntem, etkin doz konseptinin geliştirilmesi için yeterlidir: Radyasyondan korunma sağlamak ve diğer radyasyon kaynaklarıyla da kıyaslanabilir, maruz kalınan toplam radyasyona dair tahmini bir hesaplama yapmak. Örnek olarak, Şekil 1 de, Shrimpton ve arkadaşları tarafından yayınlanan dönüşüm oranları kullanılarak abdominal bir taramanın etkin doz değerinin nasıl hesaplanacağı gösteriliyor [Tablo 1]. Çocuklar için dikkate alınması gereken özel durumlar Farklı yaşlardaki çocuklar için de dönüşüm oranları mevcuttur [Tablo 1]. Yayınlanan dönüşüm oranlarının BT dozuyla alınan kafa görüntülerinde raporlanan değerlere tatbik edildiği gerçeğine özellikle dikkat edilmelidir. Eski tip tarayıcılarda CTDI değerleri, hastanın yaşından bağımsız olarak kafa ve vücut BT taramalarından elde edilen görüntüler dikkate alınarak hesaplandı. Bu durum, pediatrik taramalar için herhangi bir talimat içermeyen orijinal IEC standartları ile uyumluydu. Bunun sonucu olarak, Şekil 2 de gösterildiği üzere, pediatrik vücut taramaları için 6 İnovasyon Kasım
9 ilave bir hesaplamaya ihtiyaç vardı. Yukarıda gösterilen örnek, 5 yaşındaki bir çocuğun, aynı radyasyon düzeyine maruz kalan yetişkine göre yaklaşık 3 kat fazla etkin doza maruz kaldığını gösteriyor. Tamamen teorik olsa da, bu örnek, pediatrik hastaların görüntülenmesi sırasında, özellikle dikkat gösterilmesinin, son derece önemli olduğunu gösteriyor; özellikle de Care Dose4D ile birlikte özel pediatrik protokoller kullanılıyorsa... Pediatrik hastalar için doz raporlamasını standart hale getirmek için IEC standartlarının gelecek versiyonları, taranan anatomik bölgeden bağımsız olarak, pediatrik taramalarda kafa BT dozu görüntüleri için doz raporlamayı mecburi kılacaktır. Siemens, syngo CT 2011A yazılımıyla, bu gereksinimi hayata geçirmiş oldu. Bunun sonucu olarak, Tablo 1 de belirtilen dönüşüm oranları da direkt olarak pediatrik protokollere uygulanabilecek. Bu geçişi kolaylaştırmak üzere kullanıcı arabirimine BT dozu görüntü ebatları özelliği eklendi ve Doz SR de raporlandı. Yeni bir standart: Yapılandırılmış doz raporları Dünyanın ilk BT üreticisi olan Siemens, artık yeni Doz SR formatını, BT ürün portföyünün hemen hemen tamamında uygulamaya koymuş durumda. Doz SR, her bir radyasyona maruz kalma durumu, biriken radyasyon dozu ve radyasyona ne şekilde maruz kalındığına dair bilgiler içeriyor. Bu bilgiler, elektronik formatta, geleneksel PACS sistemi veya iş istasyonları gibi, doz bilgilerini alan, bilgileri saklayan ve işleyen herhangi bir sisteme gönderilebilir. Referanslar 1 IEC Medikal görüntüleme bölümlerinde değerlendirme ve rutin testler Bölüm 2-6: Sabitlik testleri Bilgisayarlı tomografi X-ray cihazlarının görüntüleme performansı 2 Jessen KA, Panzer W, Shrimpton PC, ve arkadaşları, EUR 16262: Bilgisayarlı Tomografi için Kalite Kriterlerine yönelik Avrupa Birliği Talimatları, Belge, Avrupa Toplulukları Resmi Yayınlar Bürosu nda sunulmuştur: Lüksemburg, Shrimpton PC, Hillier MC, Lewis MA, Dunn M. Birleşik Krallık ta BT Dozlarına ilişkin Ulusal Araştırma: Br J Radiol Aralık (948): [PubMed: ] İnovasyon Kasım
10 Otopsi görüntülemede yeni dönem Bilgisayarlı Tomografi veya diğer görüntüleme teknikleriyle otopsi görüntüleme, birçok ülkede çok yeni bir uygulama. Ancak İsviçre de bulunan Zürih Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü nde, cesetlerin taranması günlük rutin bir işlem. Bilgisayarlı Tomografi, otopsiyle tespiti zor olan pek çok bulguyu ceset üzerinde kolayca ortaya çıkarabiliyor. Siemens Çift Enerji Kaynaklı (Dual Energy Source) tarayıcı, bu noktada pek çok avantaj sunuyor. Irène Dietschi Sabahın erken saatlerinde mezarlıktan çıkarılan ceset, saat 9:00 civarında Zürih Üniversitesi, Adli Tıp Enstitüsü ne getirilir. Tabut, sedye üzerine konup geniş giriş kapılarından içeri alınır, morg dolaplarının duvar boyunca dizildiği holden geçirilir ve doğrudan enstitünün yan taraftaki görüntüleme bölümüne getirilir. Burada beden, komple bir BT (Bilgisayarlı Tomografi) taramasından geçirilir. Bedeni, SOMATOM Definition Flash cihazının geniş ağzından içeri doğru itmek 10 dakikadan uzun sürmez. SOMATOM Definition Flash, bedeni, sanal olarak, bıçak inceliğinde binlerce dilime ayırır. Hem de tüm bu işlemler, ceset tabutun içindeyken gerçekleştirilir (Şekil 1). Saatler sonra, adli tıp uzmanı ve İsviçre, cm çapındaki geniş gantri, tabut kapakları gibi büyük objelerin taranmasını mümkün kılar. 8 İnovasyon Kasım
11 Doç. Dr. Christian Jackowski, Adli Tıp Uzmanı ve Zürih teki Postmortem Imaging Center ın şefi. Zürih te bulunan Otopsi Görüntüleme Merkezi nin Şefi, 35 yaşındaki Doç. Dr. Christian Jackowski araştırma yapmaya ilgi duyan birisi olarak, tanısal bir sonuca varmak için büyük bir bilgisayarın başında üç boyutlu BT görüntülerini inceliyor. Dikkatini çeken yerleri döndürüyor, bakış açılarını ve renkleri değiştiriyor ve dikkatini çeken alanları yakınlaştırıyor. yapıyor. Doç. Dr. Jackowski, kısaca çok sıkı olan adli tıp faktörleri çerçevesinde cesedi analiz ediyor ve üzerinde değerlendirmeler yapıyor. Doç. Dr. Jackowski şu hususu belirtiyor: Normal bir otopsiye kıyasla Bilgisayarlı Tomografi taramasında, çok daha fazla noktayı, çok daha açık bir şekilde görebiliyoruz. İskelet ile ilgili Bulgular, Gaz Embolileri Doç. Dr. Jackowski, BT taramasının özellikle iskeleti görüntülemek açısından faydalı olduğunu kırıklar, tümörler, kistler, çivi, vida, levha gibi yabancı cisimler ve cerrahi objeler ile kurşun, bıçak parçaları ve benzeri suç kanıtları göründüğünü söylüyor. Başta veya boğazdaki bir lezyon, çok tehlikeli olmasa da, damarlardan birine hava girmesine yol açabilir; eğer hava kalpte birikirse ve oradan akciğer atardamarına pompalanırsa (Şekil 2), kişi ölebilir. Doç. Dr. Jackowski, bu konuyla ilgili olarak şunu söylüyor: Otopside bu durumun tespiti çok zor olmasına rağmen BT taramasında bunu kolayca görebilirsiniz. Otopside kalbi kestiğiniz an hava uçup gider. Ve eğer ölüm sebebi hava ise, o zaman en önemli kanıtınızı kaybetmiş olursunuz yılının Eylül ayında Zürih Üniversitesi Adli Tıp Merkezi ne, SOMATOM Definition Flash sistemi ile 3T manyetik rezonans görüntüleme tarayıcısı gibi benzer yüksek teknolojili görüntüleme sistemleri kuruldu. Çok cömert bir bağış sayesinde bu cihazlar satın alınabildi. Bu merkezde her yıl incelenen cesedin yaklaşık üçte biri, MRI taramasından geçtiği için BT taraması, tüm cesetler için rutin bir prosedüre dönüştü. Jackowski bunu şöyle açıklıyor: Bedenler üzerinde gerçek otopsi yapılmadan önce gerçekleştirilen BT taramaları, kesinlikle önemli bilgiler sunuyor. Siemens Çift Enerji Kaynaklı (Dual Energy Source) tarayıcı, adli tıpta son derece önemli bazı avantajlar sunuyor. Örneğin 780 mm çapındaki gantri, birçok BT tarayıcısındaki gantriden çok daha geniştir. Bu sayede, obez hastalar veya genel olarak kol ve bacakları şişmiş yangın kurbanları kolayca taranabiliyor. Tarayıcının sunduğu genişletilmiş görüş alanı, tüm vücudun yeniden yapılandırılmış görüntülere aktarılmasını sağlamakta olup bu durum, tüm cesedin görüntüsünün yeniden yapılandırılmasını ve beden çevresindeki hiçbir kısmın atlanmamasını sağlıyor. Bu özellik, z-ekseni için de geçerlidir. z-eksenindeki tarama mesafesi 2 metreye kadar ulaştığı için olan birçok vakada bedenler, pozisyonları değiştirilmeksizin boylu boyunca taranabiliyor. Büyük Fark: Hounsfield Ölçü Skalası Adli tıp açısından diğer bir önemli özellik ise, yüksek radyopasiteleri ölçme yeteneğidir: Normal bir BT tarayıcıda Hounsfield ölçü skalası, HU (hava) ile HU (kemikten daha yoğun) (0 HU su) arasında değişirken bu skala, geliştirilmiş BT tarayıcılarda HU ile HU arasındadır. Genişletilmiş Hounsfeld ölçü skalası, klinik bir uygulamada çok da gerekli olmasa da bir adli tıp uzmanı için önemlidir. Neden mi? Bu soruya Doç. Dr. Jackowski şöyle cevap veriyor: Çünkü diş dolgusu gibi yabancı maddeleri, herhangi bir ölçü cihazına ihtiyaç duymaksızın üç boyutlu olarak görüntüleyebiliyoruz. Bu fonksiyon, özellikle kimlik tanımlama süreçlerinde önemlidir (Şekil 3). Ayrıca genişletilmiş skala, silahla ölüm vakalarında önemli bilgiler sağlıyor; mermilerin tespitinin dışında, aynı zamanda adli tıp uzmanının, merminin ebatlarını, kalibresini ve hatta içerdiği metal miktarını kesin olarak belirlemesine olanak sağlıyor. Böylece polise davanın çözümüne yardımcı olabilecek hayati derecede önemli bilgiler sunuyor. Doç. Dr. Jackowski, kendisinin ve arkadaş- İnovasyon Kasım
12 2 3 2 Silahlı yaralanmalı bir vakanın torasik BT verilerinin 3D olarak rekonstrüksiyonu. Sağ kulakçıkta (aralıksız ok) biriken hava ile ana ve sağ akciğer atardamarını dolduran (aralıklı oklar) havaya dikkat ediniz. 3 Dentisyon (dişlenme) (z-uhr, genişletilmiş BT skalası) durumunun üç boyutlu olarak hacimsel görüntülenmesi. Teşhis etmek amacıyla, dental restorasyonların yeri ve şeklinin tespiti. larının SOMATOM Definition Flash sistemine sahip olmaktan çok gurur duyduklarını çünkü sistemin kendi çalışma sahalarına ilave birçok fayda getirdiğini söylüyor. Hatırladığı bir vakada, BT tarayıcısının omurganın derinliklerine saplanmış bir bıçak ucunu ortaya çıkardığını belirtiyor. Bu tür küçük bir parça, otopsi incelemesinde büyük ihtimalle gözden kaçırılmış olacaktı. Doç. Dr. Jackowski, sözlerine şöyle devam ediyor: Ancak bu bıçak ucu önemliydi, çünkü polis bu parçayı zanlının üzerinde bulunan bıçak ile eşleştirebilirdi. Katma değer üretse de otopsilerin yerini almayacak Tüm bu avantajlar, beden tarama prosedürünün tamamen gerçek otopsilerin yerini alması anlamına mı geliyor? Doç. Dr. Jackowski, kafasını sallayarak bunu reddediyor ve şunları söylüyor: Görüntüleme teknolojilerini, otopsi incelemelerinin yerini alacak bir alternatif olarak görmek yanlış. BT, otopsiye rakip bir yöntem olarak değil, bir bütünün parçası olarak mevcut prosedürleri tamamlayan ek bir unsur. BT tarayıcıları ile elde edilen görüntüler, ne kadar etkileyici olsa da, bilgisayar tarafından üretiliyor. Her ne kadar gerçekliği temsil etseler de, gerçek değiller. Hiç şüphesiz BT taramalarının da otopsiye göre avantajları var, otopsinin de kendine has avantajları var. Jackowski şunu belirtiyor: Otopsinin, BT görüntülemeye kıyasla çok üstün olduğu birçok bulgu söz konusu. Bunun nedeni, bir adli tıp uzmanının bulgulara ulaşırken sadece gözlerinden değil, tüm duyularından faydalanması ve ellerini, parmak uçlarını, burnunu ve hatta kulaklarını kullanması. Örneğin, akciğer amfizemini bulmak için uzmanın dokunma duyusuna ihtiyacı vardır. Diğer bazı bulgular da belirli sesler ile tanımlanır çatlama, cızırdama ve bunun gibi daha birçok ses. Eğer bir kişi zehirlenmişse beden, adli tıp uzmanının hatasız bir şekilde tanımlayabileceği belirli bazı kokular yayar. Doç. Dr. Jackowski, tüm bu işlemlerin adli tıp için önemli olduğunu vurgulayarak şu açıklamayı yapıyor: Modern görüntüleme sistemlerinin otopsinin yerini alması, bazı konularda daha iyi bir görüş sağlayan gözlük takmak demektir, ancak aynı zamanda diğer tüm duyuların kapatılması anlamına da gelir. Bu, açıkça kurumumuzda uygulamayı düşündüğümüz bir fikir değil. Doç. Dr. Jackowski nin görüşüne göre görüntüleme, otopsinin güçlü bir ortağıdır. Her iki yöntemin de ortaklaşa gelişmesi gerektiğini düşünüyor. Diğer ülkelerle kıyaslandığında İsviçre adli tıbbı, çok sayıda BT makinesine sahip. Zürih dışında, Bern ve Lozan da birer tane olmak üzere iki tane daha üniversite enstitüsü var, bu enstitülerin her birinde, bir adet BT tarayıcısı bulunuyor. Otopsi BT taramaları, ABD, Avustralya, Almanya, Japonya ve Fransa da da yapılıyor. Bunlar dışında kalan birçok ülkede, otopsi görüntüleme işlemi halen çok yeni bir uygulama. Bu teknolojinin adli tıp alanında halen büyük bir gelişme potansiyeli olduğu açık. Irène Dietschi, 47, İsviçre nin Olten şehrinde yaşayan, ödüllü bir bilim yazarıdır. Definition-Flash 10 İnovasyon Kasım
13 SAFIRE ile Koroner BT Anjiyografi SAFIRE, Koroner BT Anjiyo uygulamalarında doz azaltımı ve yapaylık azaltıcı bir rekonstrüksiyon algoritması. SAFIRE ile, çok daha düşük dozda daha iyi görüntüler elde ediliyor ve yüzde 60 lara varan bir doz kazancı sağlanıyor. BT uygulamalarında iteratif rekonstrüksiyon tekniklerinin bilimsel faydaları, oldukça uzun bir süredir tartışılıyor. Bu tartışmaların sonucunda iteratif rekonstrüksiyon tekniklerinin imaj kalitesinden ödün vermeden doz azaltımında umut vaad eden bir method olduğu aşikar. Siemens, bu konuda da bir adım önde olduğunu göstererek düşük doz görüntüleme için ilk ham veri bazlı iteratif rekonstrüksiyon uygulamasını geliştirdi. Bildiğiniz gibi BT görüntülemede en büyük zorluk, iki önemli parametrenin birbiriyle ilişkisini doğru kurabilmek: Görüntü kalitesi ve doz. Önemli olduğu kadar zor olmasının en büyük sebebi de, dozu azaltmanın görüntülerde gürültüye sebep olması, gürültünün de teşhisi etkilemesidir. Gürültüyü azaltmanın yolu da dozu artırmak. Bu nedenle iyi görüntü kalitesi ve doz arasında bir çelişki her zaman mevcut. İteratif rekonstrüksiyon ve özellikle SAFIRE (Sinogram Affirmed Iterative Reconstruction) ile daha düşük dozda görüntü elde edilmesi (bu görüntülerde daha çok gürültü olacaktır) ve daha sonra iterasyon işlemi, rekonstrükte edilmiş görüntülerde bu gürültünün ve yapaylıkların kaldırılması mümkün. Bu sayede çok daha düşük dozda daha iyi görüntüler elde ediliyor ve yüzde 60 lara varan bir doz kazancı sağlanıyor. Daha az gürültü ve daha iyi kalite SAFIRE in rutin uygulamalarda kullanılmaya başlanmasıyla birlikte ilk klinik yayınlar da çıkmaya başladı. Uluslararası bir grup araştırmacı SAFIRE in Koroner BT Anjiyo uygulamalarında doz azaltımı ve yapaylık azaltıcı bir rekonstrüksiyon algoritması olduğunu onayladı. Sonuçlar radyoloji alanında en çok bilinen dergilerden European Radiology de yayınlandı. ¹ Referanslar 1 Moscariello A et al. Coronary CT angiography: image quality, diagnostic accuracy, and potential for radiation dose reduction using a novel iterative image reconstruction technique-comparison with traditional filtered back projection. Eur Radiol May 25. syngo Tissue 4D syngo Tissue 4D karaciğer gibi organlardaki tümor dokularının analizini kolaylaştırır. Dinamik, kontrastlı 3D veri gruplarının görüntülenmesi ve çekim sonrası işlenmesi için bir postprocessing yöntemidir. Bu yöntem iki değerlendirme seçeneği sunar: Standart eğri değerlendirmesi Farmakokinetik bir modele göre eğri değerlendirmesi Görüntüleme özellikleri 4D görüntüleme (3D ve over time). Parametrik haritaların renkli ekranı aşağıdaki gibi kontrast madde kinetiklerini tanımlıyor: Sürekli reflü (Kep) Sızıntı (ktrans) Eksra vasküler ekstra selüler hacim oranı (Ve) Plazma hacim oranı (Vp) İlk 60 saniye için Eğri Altındaki Başlangıç Alanı (iauc) 2D veya 3D morfolojik veri gruplarının ilave görüntülemesi Çekim sonrası işlemleme özellikleri Elastik 3D hareket düzeltme Çıkartılan görüntülerin tam otomatik hesaplanması Farmakokinetik model 2-bölme modelini kullanarak pikseller taranarak farmakokinetik hesaplama. Hesaplama Tofts modeline dayanmaktadır. Çeşitli model işlevleri mevcuttur. Nihai görüntülerde manuel bölümleme ve hesaplama Aşağıdaki nihai görüntüler DICOM görüntüleri olarak kaydedilebilir: 3D hareket düzeltmeli, dinamik görüntüler Renkli görüntüler Hesaplanmış sonuçların kaydedilmesi Sonuçların uygun düzen formatında dışa aktarılması İnovasyon Kasım
14 SOMATOM Definition Flash Motion-free Yenidoğan Toraks Taraması: Kemoterapi sonrası izlem çalışması Akciğer metastazı olan 3 yaşında bir erkek çocuğu, kemoterapi ile başarılı bir şekilde tedavi edildi ve CT si izlendi. Sonuçta, ultra-hızlı toraks tarama modu toraks, herhangi bir metastatik lezyon ya da başka bir patolojik bulgu ortaya çıkarmadı. Susann Skoog, MD, Nils Dahlström MD ve Petter Quick Hasta geçmişi Germ hücreli tümöre bağlı küçük (7-8 mm çap) akciğer metastazı olan 3 yaşında bir erkek çocuğu, kemoterapi ile başarılı bir şekilde tedavi edildi ve toraks CT sinin izlenmesi için yönlendirildi. Daha önce sedasyonsuz, DLP mgycm, 3.28 mgy CTDi hacim/140 mm tarama genişliği kullanılarak yapılan bir CT-muayene sürecinde hasta da yer aldı. Mevcut Flash taramasında, geride kalan hiçbir metastaz saptanmadı ve serum tümör markırı Alfa Fetoprotein (AFP) seviyesi normal çıktı. Teşhis Pitch değeri 3 olan, ultra-hızlı toraks tarama modu toraks, herhangi bir metastatik lezyon ya da başka bir patolojik bulgu ortaya çıkarmadı. Her iki akciğer de iyi perfüze edildi, herhangi bir genişlemiş lenf bezi belirtisine rastlanmadı. Timus büyüklüğü orta derecede arttı. Inverted Maximum Intensity Projection (MIP), regüler bir bronş ağacı gösterdi. Yorumlar Tedavinin etkisinin izlenmesi ve hastanın tam yanıtının belirlenmesi için CT muayenelerinin sürekli olarak izlenmesi gerekti. Yüksek-pitch değerinde spiral SOMATOM Definition Flash CT kullanılarak, hastaların standart CT protokollerine kıyasla büyük ölçüde düşürülmüş radyasyon dozu ile muayene edilmesi sağlandı. Bu durumda, sadece 0.54 msv* uygulanması gerekiyordu. Hastanın toraksını sadece 0,42 saniyede elde eden hızlı tarama modu, pediatrik hastaya yatıştırıcı verilme ihtiyacını ortadan kaldırdı. Güvenilir bir tanı için değerli olan veriler ve görüntüler, ikinci bir taramaya gerek kalmadan elde edildi. Siemens in CTDi yi 32 cm CTDi fantom olarak hesapladığı dikkate alınırsa, ilave bir düzeltme faktörü (2) uygulanmalıydı. 1 CT görüntüleme tüm göğsün kaynaşmış volume-rendered görüntüsünü verir. Referanslar 1 McCollough CH et al Strategies for Reducing Radiation Dose in CT. 12 İnovasyon Kasım
15 Muayene protokolü Tarayıcı SOMATOM Definition AS 64 Tarama modu Flash Spiral Thorax Efektif Doz 0,54 msv Tarama alanı Thorax Pitch 3 Tarama uzunluğu 172 mm Kesit kolimasyonu 128 x 0.6 mm Tarama yönü Kranio-kaudal Kesit genişliği 0,75 mm Tarama süresi 0,42 s Rekonstrüksiyon inkrementi 0,6 mm Tüp voltajı 120 kv Rekonstrüksiyon filtresi B31f (kernel) Tüp akımı 20 mas Kontrast Doz modülasyonu CARE Dose4D Hacim 30 ml Ultravist 370 mg/ml CTDI vol 1,23 mgy Akış hızı 1 ml/s DLP 30 mgy cm Sonraki işlem syngo InSpace4D 2 Sagital görüntüde, özellikle hastaların diyaframında (ok) görülebilen hareketsizlik parlak olarak gösterir. 3 Inverted Maximum Intensity Projection (MIP) regüler bir bronş ağacını gösterir. 4 Bu coronal görüntüde çift yönlü akciğer perfüzyonu saptanabilir. 5 Önceki CT taramasına (51.95 DLP, oklar) ait koronal görüntü, solunuma bağlı hareket gösterdi. 6 Soluyan hastanın CT taramasına (oklar) sagital görüntü tanısı koyulmasını zorlaştırdı. İnovasyon Kasım
16 SOMATOM Definition Flash: Tek taramada gerekli bilgileri temin eder Junichiro Nakagawa, MD,* Osamu Tasaki, MD, PhD,* Tomoko Fujihara** ve Katharina Otani, PhD** *Travma ve Akut Kritik Hastalıklar Tedavi Merkezi, Osaka Üniversite Hastanesi, Osaka, Japonya **Pazarlama Birimi, Sağlık Sektörü, Siemens Japonya K.K., Tokyo, Japonya 1 3A 1 Çift Kaynaklı BT görüntüleri, hastada kalp büyümesi, perikardiyal efüzyon ve solventrikülde miyokardiyal hipertrofi olduğunu ortaya koydu. 3 Büyük serebral arterlerin hiçbiri etkilenmedi. 2 2 Üç ana koroner atardamarın hiçbirinde stenoz saptanmadı. 3B Hasta geçmişi 89 yaşında kadın bir hasta, hafıza kaybı (DOC) ve solunum arresti nedeni ile Osaka Üniversite Hastanesi, Travma ve Akut Kritik Hastalıklar Tedavi Merkezi ne getirildi. Hasta, hastaneye getirildiğinde şoktaydı, bilinçlilik düzeyi (LOC) E1V1M2 (Glasgow Koma Ölçeği GCS) ve nabzı 74 idi; kan basıncı ise ölçülemiyordu. Hastanın geçmişinde yüksek tansiyon sorunu vardı ve hasta, şeker hastası olduğu için oral ilaç tedavisi görüyordu. Spontan solunumu geri gelmişti, ancak DOC durumu devam ediyordu ve bu nedenle, trakeal entübasyon uygulamamız ve vazopresör infüzyonu tatbik etmemiz gerekiyordu. Hasta şoktan çıktı. Hastanın PA akciğer grafisi, kalpte büyümeyi gösterirken, konjestif, kalp yetmezliğine işaret ediyordu. Hastanın koroner atardamar hastalığı, aort hastalığını ve serebrovasküler lezyonlarını aynı anda görüntülemek için hastanın kafasından göğüs bölgesine kadar uzanan bir alanda Flash Spiral konumunda (EKG tetiklemesi olmayan konum), çift kaynaklı (tüp) kullanılan bir BT taraması gerçekleştirdik. Teşhis Çift Kaynaklı BT görüntüleri, hastada kalp büyümesi, perikardiyal efüzyon ve sol ventrikülde miyokardiyal hipertrofi olduğunu ortaya koydu (Şekil 1). Üç ana koroner atardamardan hiçbirinde, stenoz saptanmadı (Şekil 2) ve aort 14 İnovasyon Kasım
17 Aortta belirgin bir anormallik görülmedi. 5 Çift Kaynaklı BT Flash Spiral, geniş kapsamlı BT anjiyolografisi için kullanıldı. 6 2,3 pitch değeri, nefeslerini tutamayan hastalarda hareketli ve serbest görüntülerin alınmasına imkan verir. veya serebrovasküler bölgede (Şekil 3 ve 4) belirgin bir anormallik görülmedi. Bu sonuçlara göre, akut koroner sendrom, aortik diseksiyon ve kalp krizi ihtimalleri devre dışı bırakılabilirdi. Sol ventriküldeki miyokardiyal hipertrofi bulgusu ışığında, hastada hipertrofik obstrüktif kardiyomiyopatiden şüphelendik. Hastanın kalp fonksiyonlarını ve solunum durumunu düzeltmek için diüretik ilaç kullanıldı ve işe yaradı. Trakeotominin ardından, hastanın solunum durumu kademeli olarak iyileşti ve hasta, hastanede 43 saat kaldıktan sonra solunum desteğinden ayırılabildi. Hastanın bilinç düzeyi E4VTM6 (GCS) seviyesine geri döndü ve oksijen desteğine ihtiyaç kalmadı. Hastanede geçirdiği 48 saatin sonunda hasta, rehabilitasyon için başka bir hastaneye nakledildi. Yorumlar Geniş kapsamlı BT Anjiyografisi için Çift Kaynaklı BT Flash Spiral kullanıldı (Şekil 5). Bu metot, hastada kritik akut koroner sendromu, torasik aortik diseksiyon ve serebrovasküler lezyonları ihtimal dışı bırakmamız için bize gerekli bilgileri temin etti. Flash Spiral konumu, tedavinin başlangıç aşamasında, kardi- yak kateterizasyonu gibi, ek invazif işlemleri kullanmaksızın, özellikle hayati tehlike yaratan hastalıkları elemek açısından oldukça kullanışlı bir araçtır. Flash Spiral tarama konumu, standart olarak 2,3 (maksimum: 3,4) pitch değerine sahip olduğu için tanısal Muayene protokolü görüntüler, nefeslerini tutamayan hastalarda bile temin edilebilir, bu durum, özellikle Travma ve Kritik Hastalıklar Tedavi Merkezleri nde sık kullanılır. (Şekil 6). Tarayıcı SOMATOM Definition Flash Tarama konumu Flash Thorax Tarama alanı Kafa-Gövde arası bölge Tarama uzunluğu 570,5 mm Tarama yönü Kaudo-kraniyal Tarama süresi 2,07 saniye Tüp gerilimi 120 kv / 120kV Tüp akımı 162 eff. mas Doz ayarlama CARE Dose4D CTDI vol 9.06 mgy DLP 574 mgy cm Rotasyon süresi 0.28 s Pitch 2.3 Kesit kolimasyon aralığı 0.6 mm Kesit genişliği 0.75 mm Görüntü yeniden yapılandırma basamağı 0.6 mm Yeniden yapılandırma çekirdeği B35f Kontrast Hacim 95 ml Akış hızı 4.0 ml/saniye Başlangıç gecikmesi 28 saniye Bolus Takibi İnovasyon Kasım
18 MRG teknolojisinde devrim Radyoloji alanına yön veren kişilerden birisi olan Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İlhan Erden, 3 Tesla ve 70 cm gantrili MR sistemlerini kullanarak bu konuda öncülük yaptı. Prof. Dr. Erden, bu tür teknolojik gelişmelerin kendisini gerçekten şaşırttığını ve mutlu ettiğini söylüyor. Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İlhan Erden, radyoloji üzerine çalışmalar yapıyor, bu konudaki gelişmeleri yakından takip ediyor. Prof. Dr. Erden, Ankara Üniversitesi nin radyoloji alanındaki son gelişmeleri içeren ve sağlık hizmetinde önemli yeri olan projeleri her zaman desteklediğini, dekanlarının radyoloji cihazlarının yenilenmesi için büyük destek verdiğini söylüyor. Bu kapsamda 3 Tesla MRG teknolojisini de kullanarak bu konuda öncülük eden Prof. Dr. Erden, meslektaşlarına, teknolojik gelişmeleri ve yeni ürünleri yakından takip etmelerini öneriyor. Prof. Dr. Erden ile radyolojinin geleceği ve yeni teknolojiler konusunda bir röportaj gerçekleştirdik. Siz hem Ankara Üniversitesi nde öğretim üyesisiniz hem de radyoloji camiasına yön veren kişilerden birisiniz. Radyolojinin geleceğini nasıl görüyorsunuz? Bu gelecekte Ankara Üniversitesi nin yeri ve rolü ne olacaktır? Radyolojinin geleceğini iyi görüyorum. Şöyle ki, radyologların tıp camiasında seçkin bir yeri vardır ve radyoloji, tıpta anahtar bir rol oynamadır. Radyoloji geçmişte vardı; bugün de var; gelecekte daha da güçlü olarak var olacaktır. Teknolojik gelişmeler diğer klinik branşlara göre bizi daha avantajlı konuma getirecektir ve uzmanlık alanımıza duyulan ihtiyaç her geçen gün artacaktır. Yeter ki, genç meslektaşlarım işlerini iyi yapsınlar, işlerine dört elle sarılsınlar, işlerinden heyecan duysunlar. Radyoloji alanlarını sıkıca sahiplensinler, cihazları hakkıyla ve en üst kapasitede kullansınlar. Teknolojik gelişmeleri çok yakından ve ilgiyle takip etsinler, nanoteknoloji, moleküler görüntüleme ve girişimsel tedavinin yeni formlarına hazır olsunlar. Radyolojinin geleceğini teknolojiye ilgi duyan ve informatikte uzmanlaşan radyologlar belirleyecektir. Ankara Üniversitesi köklü bir üniversitedir, Tıp Fakültesi de cumhuriyetin ilk kurulan tıp fakültesidir. Hem mezuniyet öncesi hem mezuniyet sonrası eğitimde çok iyi bir yere sahiptir, lider konumdadır. Üniversitemiz, 3 Tesla MRG cihazıyla ilgili projeyi kabul etti ve fakültemizin son teknolojiye sahip bu cihaza kavuşmasını sağladı. Ankara Üniversitesi, radyoloji alanındaki son gelişmeleri içeren ve sağlık hizmetinde önemli yeri olan projeleri her zaman destekliyor, fiziki mekanların iyileştirilmesi için elinden gelen çabayı gösteriyor. Bunun yanı sıra, dekanımız, radyoloji cihazlarının yenilenmesi için büyük destek veriyor. Ankara Üniversitesi radyoloji alanındaki yeniliklere hep açık oldu ve diğer kurumlara örnek teşkil etti. Yakın gelecekte, PET/MRG ve fonksiyonel Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İlhan Erden görüntüleme gibi konular gündemimizin öncelikli konuları arasında yer alacak. Radyolojiye güç katacak bu konularda eğitime ağırlık vermeyi hedefliyoruz. Teknolojiye öncülük eden bir kimliğiniz olduğunu biliyoruz. Özellikle 3 Tesla ve 70 cm gantrili MR sistemleri konusunda öncülük ettiniz. Bu bakış açısıyla, bu teknolojiyi kullanan bir radyolog olarak, bu ve benzeri yeni teknolojilerle ilgili yeni alımlar yapacak radyolog meslektaşlarınıza ne gibi tavsiyeleriniz olabilir? Bu konuyu birkaç yönden ele almak gerekir: Cihazı alacak kurumun yapısı ve firmanın teknik servis hizmetleri. Alım yapacak kurumun üniversite veya eğitim ve araştırma hastanesi olması ya da özel sektöre ait bir kurum olması, cihaz seçiminde belirleyici olacaktır. Çünkü ilkinde, eğitim ve araştırma ön plandadır. Bu kurumlara alınacak cihazların son teknolojiyi içermesi Teknolojiyi yakından takip eden bir radyoloji uzmanı olarak, 70 cm gantri açıklığının MRG teknolojisinde bir devrim olduğunu söyleyebilirim 16 İnovasyon Kasım
19 öneriyorum. Böylelikle firmalar ürünlerini tanıtma fırsatı bulurken hekimlerimiz de farklı uygulama alanlarında eğitim almış olacaklar. Örneğin, bir kardiyak MRG incelemesini ele alalım. Kardiyak MRG nasıl çekilir, Çekim öncesi ve sonrasında yapılması gereken işlemler (postproses) nelerdir?, Kullanılan sekanslar hangileridir? gibi bilgiler, konuyu yeterince bilmeyenler için çok aydınlatıcı olacaktır. Ayrıca, meslektaşlarımıza, firmalar tarafından fırsatlar yaratılarak fabrika üretim alanlarının gezdirilmesini tavsiye ederim. Böylece çok etkileyici ve motive edici bir ortam görmüş olacak, karşılıklı kazanımlar sağlayacak ve ufuk açıcı bir deneyim yaşayacaklardır. Meslektaşımız 3 Tesla MR cihazının yanında. gerek. Diğer sağlık kurumlarında veya görüntüleme merkezlerinde rutin amaçlı kullanılacak cihazlarda ise maliyet/etkinlik oranı öncelikle dikkate alınmalıdır. Fiyat politikasının yanı sıra, son derece karmaşık ve üstün teknolojiyle donatılmış cihazların alımlarında bir diğer faktör, teknik servis konusudur. Hatta, neredeyse cihazdan çok teknik servis hizmetleri ön plana çıkar. Teknik servis konusunda çok ciddi sorunlar yaşayabilir; üzülebilirsiniz ya da çok memnun kalabilirsiniz. Kısacası cihaz seçerken üretici firmanın servis niteliğine dikkat edilmesi gerekir. Teknolojiyi yakından takip eden bir radyoloji uzmanı olarak, 70 cm gantri açıklığının MRG teknolojisinde bir devrim olduğunu söyleyebilirim. Nitekim diğer firmalar da, 70 cm gantri açıklığına sahip MR cihazlarının üretimine hız veriyorlar. Mükemmel veriler sağlamasına rağmen, kapalı sistemler hasta konforu açısından oldukça sıkıntılıdır. 70 cm lik gantrili sistemler ile bu sorun, görüntüleme kalitesinden taviz verilmeksizin aşıldı. Gözlemlerimize göre, hastaların tercihleri de geniş gantrli sistemler yönünde oluyor. Meslektaşlarımıza, cihaz alma hazırlığında olsunlar ya da olmasınlar, teknolojik gelişmeleri ve yeni ürünleri yakından takip etmelerini öneriyorum. Dijital mamografi, BT, ultrasonografi ve MRG cihazlarında inanılmaz derecede teknik gelişmeler oluyor. Bu teknolojik gelişmeler beni gerçekten şaşırtıyor ve aynı oranda da mutlu ediyor. Peki, radyoloji sektöründe yer alan üretici firmalara nasıl bir mesaj vermek istersiniz? Firmaların teknik gelişmeleri, cihazların artı ve eksi değerleri dahil, hiçbir şeyi saklamaksızın, çok açık bir şekilde radyologlara aktarmaları gerekiyor. Bu teknik gelişmeleri, yurtiçinde bilimsel toplantılarda anlatmalılar. Firmalar, kongrelerde temel ve ileri uygulamaları, kullanıcılara iş başında aktarılabileceği alanlar kurmalılar. Buna benzer uygulamaları, RSNA, ECR gibi büyük uluslararası kongrelerde görüyoruz. Bunların benzerlerinin, ulusal kongrelerde de yer almasını Siemens Sağlık Sektörü ile ilgili neler söylemek istersiniz? Siemens Sağlık satış ekibinin bilgi paylaşımı çok iyi. Ürünleriyle ilgili bütün bilgileri aktarıyor, teknoloji konusunda ayrıntılı, derin ve doyurucu bilgi veriyorlar. Bu konuda da son derece güvenilir bir politika uyguluyor, yeterli ve doğru yönlendirmede bulunuyorlar. Daha önce bahsettiğim gibi, satış sonrası servis çok önemli ve ciddi bir konu. Biz kurum olarak, şu ana kadar servis konusunda Siemens le herhangi bir sorun yaşamadık. Şunu söyleyebilirim, genellikle alışılagelen durum, biz kullanıcılar için teknik servisi arayarak taleplerimizi, sıkıntılarımızı ve arızalarımızı bildirmek ve sonrasında akışı takip etmektir. Siemens firması için bunun tersinin söz konusu olduğunu söyleyebilirim. Garanti süresi içinde, henüz bizim dikkatimizi çekmeyen arızalar bize ulaşıp bildiriliyor ve sorun büyümeden gideriliyor. Yani, Onlar bizi takip ediyor diyebilirim. İnovasyon Kasım
20 UMRAM Siemens ile ortak çalışıyor Bilkent Üniversitesi Ulusal Manyetik Rezonans Araştırma Merkezi (UMRAM) Yöneticisi Prof. Dr. Ergin Atalar, merkezi kurmadaki temel amaçlarının, görüntü teknolojilerini geliştirebilecek araştırmacıları yetiştirmek olduğunu söylüyor. Siemens ten destek aldıklarını belirten Prof. Dr. Atalar, geliştirdikleri teknolojileri Siemens ile paylaştıklarını dile getiriyor. UMRAM ı neden kurdunuz? Manyetik Rezonans Araştırma Merkezi nin kurulmasının temel amacı, görüntü teknolojilerini geliştirebilecek araştırmacıları yetiştirmek ve klinisyenler ile temel görüntü araştırmacılarının birlikte çalışabilecekleri bir ortam oluşturmaktır. Ayrıca ülkemizi görüntü teknolojisi kullanan konumdan, görüntü teknolojilerini üreten konuma getirmek için ilk adımların bu merkezden çıkmasını umuyoruz. Bunlara ek olarak bu merkez, yurtdışında yetişen araştırmacılara yurda dönme olanağı verecek. Siemens le işbirliğiniz nasıl gelişti? Merkezimizin kurulması konusunda Devlet Planlama Teşkilatı ndan istediğimiz desteği sağladıktan sonra, işbirliği 1 Magnet odası yapabileceğimiz bir üretici firma bulmak için yaklaşık 1 yıl çalışma yaptık. Bu çalışmada, almayı planladığımız cihazların fiyatı ve özellikleri gibi bilinen temel kriterlerin yanında, üretici firmanın cihaz için sağlayacağı olanaklar çok önemliydi. Şu anda gelinen noktada Siemens, cihazın hem donanımında hem de yazılımında değişiklik yapmamıza olanak sağlıyor. Gerekli olduğu zaman bu konuda çalışan araştırmacılarımıza eğitim veriyor ve sorularımıza çözüm üretiyor. Ayrıca henüz satışa çıkmayan, sadece araştırmacılara açık olan bazı yazılımlar merkezimize geliyor. Buna karşılık biz de geliştirdiğimiz teknolojileri Siemens ile paylaşıyoruz. Kuruluşumuzun ikinci yılını tamamladığı- Ergin Atalar kimdir? Prof. Dr. Ergin Atalar, 1991 yılında doktora eğitimini Bilkent Üniversitesi nde tamamladıktan sonra, doktorasonrası çalışmalar yapmak üzere aynı yıl ABD deki Johns Hopkins Üniversitesi (JHU) Biyomedikal Mühendisliği Bölümü ne katıldı. JHU nun Radyoloji ve Radyolojik Bilimler Anabilim Dalı nda, Biyomedikal Mühendisliği ve Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümleri nde görev yapan Prof. Dr. Atalar, ayrıca Girişimsel Manyetik Rezonans Merkezi nin Direktörlüğü nü üstlendi yılında Türkiye ye Bilkent Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği bölümünde görev yapmaya başladı. TÜBİTAK Bilim Ödülü (2006) sahibi olan Prof. Dr. Atalar, girişimsel MR ve MRG güvenliği konularına yaptığı katkılardan dolayı bu yıl ISMRM (International Society for Magnetic Resonance in Medicine) tarafından ISMRM-fellow olarak ilan edildi. Adına çıkan 26 Amerikan patenti olan Dr. Atalar ın, 90 makalesi uluslararası bilimsel dergilerde yayınlandı yılında Devlet Planlama Teşkilatı nın desteğiyle Bilkent Üniversitesi bünyesinde kurduğu Ulusal Manyetik Rezonans Araştırma Merkezi nin (UMRAM) yöneticiliğini yapıyor. 18 İnovasyon Kasım