Download "Her noktas ya maviye ya k rm z ya boyanm fl bir düzlem"
1 Renkli Noktalar Her noktas ya maviye ya k rm z ya boyanm fl bir düzlem önündeyiz. Baz noktalar maviye, baz noktalar k rm z - ya boyanm fl bir düzlem... Düzlemin sonsuz tane noktas n kim boyam flsa boyam fl, biri boyam fl ve önümüze getirmifl. Düzlem nas l boyanm fl olursa olsun, bu düzlemde dört köflesi de ayn renk olan bir dikdörtgen var m d r? Yani bu düzlemde ya dört köflesi birden mavi ya da dört köflesi birden k rm z olan bir dikdörtgen bulabilir miyiz? Yan t: Evet! 1 Yan t verdik, flimdi yan t n do ru oldu unu kan tlayal m: Yatay bir do ru üzerinde bulunan 7 nokta ele alal m. Noktalar iki renge boyanm fl oldu undan, bu 7 noktan n en az dördü ayn renkte olmal d r, diyelim k rm z. Demek ki ayn yatay do ru üzerinde bulunan dört k rm z noktam z var. flte o dört k rm z nokta: K K K K 1 Hatta bir tane de il, sonsuz tane öyle dikdörtgen bulabiliriz. Dahas, renk say m z iki de il de sonlu herhangi bir say olsayd da sonsuz tane öyle dikdörtgen bulabilirdik. Bu dedi imin do rulu u yaz dan ç kacak. 43
2 Bu do runun alt nda ikinci bir yatay do ru ele alal m. Bu ikinci yatay n üstünde bulunan ve yukarda buldu umuz dört k rm z noktan n hemen alt nda yeralan dört noktaya bakal m. E er bu noktalar n ikisi k rm z ysa, k rm z köfleli bir dikdörtgen elde ederiz. Demek ki bu noktalar n en az üçünün mavi oldu unu varsayabiliriz. K K K M M M fiimdi yukardaki do rular n alt nda üçüncü bir yatay do ru ele alal m. Yeni do rumuzun üstünde bulunan yukardaki noktalar n hemen alt ndaki noktalara bakal m. K K K M M M??? Bu üç noktan n ya ikisi k rm z ya da ikisi mavi olmak zorunda. Birinci fl kta k rm z köfleli bir dikdörtgen buluruz, ikinci fl kta mavi köfleli bir dikdörtgen. Görüldü ü gibi ayn renk köfleli bir dikdörtgen bulmak için sonsuz noktal bir düzleme gereksinmiyoruz. E er üç paralel do ru üzerinde üstüste yedifler nokta iki renge boyanm flsa, her dört köflesi de ayn renkte olan bir dikdörtgen bulabiliriz. Yani 7 3 noktal bir düzlemin her noktas ya maviye ya k rm z ya boyanm flsa, bu düzlemde iki kenar yatay olan ve dört köflesi de 44
3 ayn renge boyanm fl bir dikdörtgen bulabiliriz. Bundan böyle sonlu say da noktas olan düzlemleri ve iki kenar yatay olan dikdörtgenleri ele alaca z. E er n m noktal bir düzlemi, içinde dört köflesi de ayn renk olan ve iki kenar yatay olan bir dikdörtgen bulunmayacak biçimde boyayabiliyorsak, bu düzleme 2-boyanabilir düzlem diyece iz. Yukarda da gördü ümüz gibi 7 3 lük düzlem 2-boyanamaz. Öte yandan 6 3 noktal düzlem 2-boyanabilir: K K K M M M M M K M K K K M M K M K Yukardaki düzlemi 2-boyanabilir biçimde büyültebilir miyiz? Bir sütun daha ekleyemeyece imizi biliyoruz, çünkü yukarda da gördü ümüz gibi 7 3 lük düzlem 2 boyanam yor. Peki bir s ra daha ekleyebilir miyiz? Evet: K K K M M M M M K M K K K M M K M K M K M K K M Bu düzlemi büyültüp bir baflka 2-boyanabilir düzlem elde edemeyiz. Okur bunu kendi kendine do rulayabilir. Ama bu tek bafl na 6 5 lik düzlemin 2-boyanabilir olmayaca anlam na gelmez. 6 5 lik düzlemin 2-boyanamaz oldu u do rudur. Bunu kan tlamak için, 5 5 lik düzlemin 2-boyanamaz oldu unu kan tlamak yeterlidir. Bunun kan t n da okura b rak yorum. Demek ki 6 4 boyutundaki düzlem 2-boyanabilir ve daha büyük boyutlu 2-boyanabilir düzlem yoktur. fiimdi s ra üç renge ve 3-boyanabilir düzlemlere geldi. Renklerimiz k rm z, mavi ve yeflil olsun. E er düzlemde yatay (ya da 45
4 dikey) yaln zca 3 do ru varsa, her do ruyu bir baflka renge boyayarak, 3-boyanabilir bir düzlem elde edebiliriz. Dolay s yla, en az dört yatay ve en az dört dikey do ru oldu unu varsayaca z. E er düzlemde herbiri en az 34 noktal en az dört paralel do ru varsa, ayn renk köfleli bir dikdörtgen de vard r, yani 34 4 boyutlu bir düzlem 3-boyanamaz. Bunu kan tlayal m. Birinci do ru üstünde 34 nokta var ve bu noktalar üç renge boyanm fl. Demek ki bu 34 noktan n en az 12 tanesi ayn renge boyanm fl olmal, diyelim k rm z ya. kinci do runun üstünde bulunan ve yukardaki 12 k rm z noktan n alt ndaki noktalara bakal m. E er bu 12 noktan n ikisi k rm z ysa, k rm z bir dikdörtgen elde ederiz. Demek ki ikinci do ru üstünde en fazla bir tane k rm z nokta oldu unu varsayabiliriz. Geriye kalan 11 nokta yeflile ve maviye boyanm flt r. Bu 11 noktan n en az 6 s ayn renge boyanm fl olmal, diyelim maviye. Demek ki, K K K K K K M M M M M M fleklini elde ettik (noktalar art k göstermiyoruz, yaln zca renkleri gösteriyoruz.) Üçüncü do rumuzu alal m ve bu do ru üstünde bulunan ve yukardaki alt noktan n hemen alt ndaki noktalara bakal m. E er bu noktalar n ikisi k rm z ysa k rm z bir dikdörtgen elde ederiz; e er ikisi maviyse mavi bir dikdörtgen elde ederiz. Demek ki üçüncü do ru üzerinde en fazla bir k rm z ve bir mavi nokta oldu unu, yani en az dört yeflil nokta oldu unu varsayabiliriz. fiimdi, K K K K M M M M Y Y Y Y fleklini elde ettik. Son olarak dördüncü do rumuzu ele alal m. Yukardaki dört noktan n alt ndaki noktalara bakal m. Bu dört noktan n ikisi ayn renkte olmal. Bu renk ne olursa olsun, o 46
5 renkte bir dikdörtgen elde ederiz. Demek ki 3-boyanabilir bir düzlemde en az dört paralel do ru varsa her do ruda 34 nokta olamaz. Peki ya 33 nokta olabilir mi? Hay r, 33 nokta da olamaz. Ya 32 nokta? 32 nokta da olamaz. 28 nokta bile olamaz. Bunu kan tlad m. Ancak kan t m güzel olmad ndan göstermeyece im lük düzlemin 3- boyanabilir olup olmad n bilmiyorum. Denemeyle 21 4 lük düzlemin 3-boyanabilir oldu unu buldum. flte o düzlem (renk yerine 0, 1 ve 2 say lar n kulland m): Ayn kareyi renklerle yapal m, daha güzel: Bir de 12 9 boyutlu düzlemi 3 renge boyad m. flte o düzlem:
6 Bu düzlemi de renklendirelim: Nas l buldu umu sormay n, ben de bilmiyorum. Deneye yan la... 48