Cumhuriyet Halk Partisi Ne Zaman ve Nerede Kuruldu
- 11 Ocak 2018
- in Cumhuriyet Tarihi, Genel, Sosyal Bilimler, Tarih
Cumhuriyet Halk Partisi ne zaman kuruldu, Cumhuriyet Halk Partisi tüzüğü, Cumhuriyet Halk Partisi tarihi hakkında bilgi.
Sivas Kongresi, Atatürk’ün teklifiyle, milletin varlığını korumak amacıyla yer yer kurduğu teşekkülleri Anadolu ve Rumeli Müdafayı Hukuk Cemiyeti adı altında bir tek teşkilat ve gaye çevresinde toplamaya karar verdiği ve bunu tahakkuk ettirdiği gün (7 Eylül 1919) inkılap Türkiye’sinin ülkü birliğine ve millet bütünlüğüne dayanak olan Cumhuriyet Halk Partisinin de temelini atmış bulunuyordu. Atatürk’ün 1927 büyük nutkuyla tarihe ifade ettiği bu büyük olaydan başlayarak Halk Partisinin asıl adıyla faaliyete geçişi tarihine kadar geçen devreye ait çalışmalar, ileride ayrıca incelenmek üzere, bu yazımızda Cumhuriyet Halk Partisinin kısa bir tarihçesinin ana çizgileriyle gösterilmeye çalışılacaktır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi orduları, 1922 de Başkomutanın «Ordular! İlk hedefiniz Akdenizdir. İleri!» emrini şerefle başardıktan sonra, milli hudutları içinde her mânasiyle hür ve müstakil Türkiyeyi ebedileştirmek, Büyük Millet Meclisi ordularının kahraman Başkomutanı için ulaşılacak yeni bir hedef olmuştu. Milleti bu ülküye kavuşturmak için de, onu yeni baştan teşkilatlandırmak ve bütün maddi, manevi kuvvetlerini bu ilerleme hedefine yöneltmek icap ediyordu.
Mustafa Kemal, inkılap arkadaşlarını çevresinde toplayarak, istiklal Savaşı yıllarında milleti bir bütün halinde kurtuluşa götürmekte ve savaşı kazanmakta en büyük amillerden biri olan Müdafaa-i Hukuk teşkilatını yeni ilkelerle, ileri atılışlar için başka bir ad altında harekete getirmeye karar verdi. Bu yeni kurulacak siyasi partiye Halk Fırkası adını koyacak, bununla hiçbir sınıf ve içtimai zümre farkı gözetmeksizin her Türk yurttaşını ileri, zengin ve müstakil Türkiyeyi kurmak savaşında başına geçeceği partinin safları arasında vazife almaya çağıracaktı.
1922 de Ankara’da çıkan Hakimiyeti Milliye, Yenigün ve Öğüt gazetelerinin mümessilleriyle bir mülakatta bulundu ve sulh yapıldıktan sonra Kurtuluş ve istiklal için yapılan büyük savaşı tamamlamak, milletimizin istidat ve kabiliyetlerini azami derecede geliştirmek ve memleketimizin bütün servet kaynaklarından faydalanmak yolunda hiçbir fırsatı ve vakti öldürmeyerek çalışmaya mecbur olduğumuzu fakat bunun bir programa bağlanması gerektiğini, memlekette yapılması gerekli ıslahatı planlayacak bu programın muvaffakiyetli ve sürekli olması şart olduğunu, milletin kendisine gösterdiği itimada liyakat kazanmak için en mütevazi bir millet ferdi sıfatıyla hayatını sonuna kadar vatanın hayrına adayarak Halkçılık esasına dayanan ve Halk Fırkası adını taşıyan siyasi bir fırka teşkil etmek kararında bulunduğunu bildirdi ve memleketin kendisine bildirmeye bütün yurttaşları davet etti. İki gün sonra, 8 İlk kanun 1922 de Hakimiyeti Milliye’de bildirdiği bir makaleyle memleketin hakiki anlamda bir siyasi fırkaya olan ihtiyacını ve bunun ancak halkın hayatını kendisine hasrederek arkasında toplanacağı Mustafa Kemal’in kuracağı Halk Fırkası olabileceğini belirtti.
Yer yer halkla yakından temasta bulunmak, fikirlerini öğrenmek, onlara kendi düşündüklerini anlatmak için memleket içinde uzun bir tetkik gezisine çıktı. 14 Son kanun 1923’te Ankara’dan ayrılarak, Eskişehir, İzmit, Bursa, Balıkesir, İzmir ve Adana gibi şehirlerde saatlerce süren toplantılarda memleketin türlü mesleklerdeki münevverleriyle, çeşitli iş sahibi halkla konuştu, onları konuşturdu ve aydınlattı. Kuracağını ilan ettiği parti için Mustafa Kemal’in adı artık bir program ve şerefli mazisi onun partisine katılma kararı verenler için yeter bir teminat olmuştu.
İzmit’te bulunduğu sırada istanbul gazetelerinin baş muharrirlerini yanma çağırarak kendileriyle ayrıca pek uzun bir görüşmede bulundu ve kurmak istediği parti hakkındaki düşüncelerini şöyle ifade etti: “Ben Halk Fırkası namı altında bir fırka teşkil edeceğim dediğim zaman zannolunmasın ki, milletin muhtelif sınıflarından bir veya iki sınıfın menfaatini yahut refahını temine matuf bir gaye takip edeceğim. Fırkanın programı bütün milletin refah ve saadetini temine matuf olacaktır. Ortaya koyacağımız şey müspet millet programı olmalıdır”. Bir gün sonra İzmitlilere Tam istiklalle kayıtsız şartsız millet hakimiyetinin Halk Fırkası programının iki esas maddesi olacağını söyledi.
7 Şubat 1923’te Balıkesir’de Halk Fırkasının halkımıza siyasi terbiye vermek için bir mektep olacağını belirtti.
Bu sırada Milli Şefimiz ismet İnönü’nün yüksek siyasi dehasının eseri olarak hür ve müstakil Türkiye’nin varlığını ebedileştiren Lozan hazırlanıyordu. Millete, hem alnını şerefle yükseltecek bu sulh hakkında, hem de sulhten sonra vatanın yükselişini sağlayacak milli inkılap hamleleri hakkında reyini kullanması için, istiklal Mücadelemizin kudret kaynağı olan birinci Büyük Millet Meclisi kurulmuştu.
Cumhuriyet Halk Fırkası Nedir?