Önsöz Bu kitapta önemli olan Oblomov değil, Oblomovluktur. Dobrolyubov Rus edebiyatının hiçbir kahramanı, ne Raskolnikov, ne Miskin, ne Prens Andrey,
Download "Önsöz Bu kitapta önemli olan Oblomov değil, Oblomovluktur. Dobrolyubov Rus edebiyatının hiçbir kahramanı, ne Raskolnikov, ne Miskin, ne Prens Andrey,"
Yağmur Sanaz Kirdar
2 Önsöz Bu kitapta önemli olan değil, luktur. Dobrolyubov Rus edebiyatının hiçbir kahramanı, ne Raskolnikov, ne Miskin, ne Prens Andrey, eski Rus insanını, hatta bütün Doğuluları kadar açıklıkla, en özlü yanıyla temsil etmez. Doğu, belki de ilk defa olarak Gonçarov'un bu büyük eserinde kendi kendini tanımaya, Batı'dan farkını anlamaya başlamıştır. klasik kahramanlar gibi genel bir tip, Don Ki-şot gibi, Tartuffe gibi insanlığın bir halini göstermekle birlikte, zamanına, çevresine sıkı sıkıya bağlı bir insandır., yıkılmakta olan bir toplum düzeninin, Rus derebeyi sınıfının çocuğudur. Çiftliği vardır, köleleri vardır; ama kendisi, bütün köklerinden kopmuş derebeyleri gibi, onları bir kâhyaya bırakıp büyük şehre, devlet kapısına sığınmıştır. ka, yaşayışı, gelenekleri, inanışları, aile kuruluşu, çalışma düzeniyle eski Rusya'dır. 'un rüyasında gördüğü bu çiftliği anlatırken, Gonçarov, eski Rusya'nın, yeni bir görüşle, destanını yazmıştır. Ama 1850'de ka o kadar sönmüş, o kadar cılızlaşmıştır ki, bile orada barınamamış, Rus şehirlerinde yeni başlayan, fakat ka'da yetişen bir adamın kavrayamayacağı, be-nimseyemeyeceği bir hayata doğru sürüklenmiştir. İşte, bu iki dünya arasında açıkta kalan bir insan, Rusya'da o tarihte yaşayan sayısız insanın temsilcisidir. ka'da köylülerin hazırlayacağı ekmeği yemek için büyütülmüş, ekmeğini kendi kazanan insanlar arasında ne yapacağını şaşırır; böyle bir hayat için ta küçükten hazırlanmamış olan iradesi yavaş yavaş söner, hayatla arası her gün biraz daha açılarak, sonunda toplumdışı bir insan, kendini taşıyamayan bir yük olur. Toplumsal bir kaderin 'u içine düşürdüğü bu kaçınılmaz uyuşmayı rasgele bir tembellikle karıştırmamak gerekir. Tembel, işten kaçan ve işsizlikte mutluluğu bulan adamdır. 'sa hiçbir zaman işe giremeyen, işsizlikten de zevk alamayan bir adamdır. Zaman zaman kendi durumunu açıkça gören, üstüne çöken, hayatını bir bataklığa çeviren bu durgunluğa acı acı isyan bile eder: "Yarım kalmış bir adam olduğunu, ruh güçlerinin gelişmeden kaldığını, hayatına bir ağırlığın çöktüğünü düşündükçe içi parçalanıyordu. Başkalarının zengin ve hareketli hayatını kıskanıyor; kendi hayatının yolunu ağır bir kaya parçasıyla tıkanmış, daracık zavallı bir patika gibi görüyordu. İçinde hiç uyanmadan kalmış, biraz kurcalanmış, fakat hiçbiri sonuna kadar işlenmemiş birçok imkânlar olduğunu acı acı seziyordu... " Çok eskiden atalarının kazandığı mülke ve isme hiçbir şey eklemeden rahatça yaşamak imkânını bulan derebeyleri için mutluluk çalışmakta değil, işsizlikte; değer, çalışanda değil, çalışmayanda idi. Toplumun yeni gelişmesinde hiçbir rolü kalmayan derebeyleri, çocuklarını yeni hayata, Rusya'ya yeni giren endüstrinin yarattığı çalışma yollarına sokamıyor-lardı. Avrupa'dan gelen bilgilerin, yeni hayatta gittikçe artan gereğini duyuyor, hatta çocuklarını Alman öğretmenlere göndermeye razı oluyorlardı. Ama gene de bunun için eski rahatlıklarından bir şey feda edemiyor lardı. işte bu değişen hayat koşullarının ve bu kararsız aile eğitiminin kurbanıdır; annesinin rüyalarına büyük bir devlet adamı olarak giren, küçük bir memur bile olamamıştır. ka'nm ve eski Rusya'nın yıkıntıları üzerine kurulmaya başlayan yeni hayatın mümessili Ştoltz'dur. Oblo-mov'un ruh zenginliği yanında pek kuru, basit bir kukla gibi kalan Ştoltz, derebeyi, hatta Rus bile değildir. Yeni hayata çocukluğundan beri hazırlanmış olduğu için, doğmaya başlayan bir hayat görüşünün, Rusya'yı Avrupalılaşma yoluna götürecek insanların temsilcisi olduğu içindir ki, Oblo-mov'un kendi ülkesinde kazanamadığı mevkii, mutluluğu, refahı kolayca elde ediyor. ölüme benzeyen uyuşukluğa gömüldükçe, Ştoltz'un yıldızı her gün biraz daha fazla parlıyor. 'un ruhu Ştoltz'unkinden daha zengin, daha derindir. Gonçarov bunu bilmiyor değil; fakat Gonçarov şimdilik bu derinlikten, bu ruh soyluluğundan vazgeçmeye hazırdır. Rusya'nın Ştoltz gibi biraz bayağı, ama güçlü, çalışkan insanlara ihtiyacı vardır. Büyük Petro'dan beri Rusya'da devam eden büyük Rus-ya-Avrupa kavgasında, Gonçarov hiç gözünü kırpmadan Avrupa'nın tarafını tutuyor. Diğer büyük Rus romancıları bu yolda o kadar ileriye gidemiyorlar. Gogol, Dostoyevski, Tolstoy Avrupa'dan çekiniyorlar, Rusya'nın manevi büyüklüğünü kuran değerleri korumaya çalışıyorlar. Zenginleşen, büyük bir işadamı olan Ştoltz, Dostoyevski'nin, hele Tolstoy'un nefret ettiği insanlardan biridir. Gonçarov, Ştoltz- karşıtlığında eski ve yeni Rusya'yı, Doğu'yla Batı'yı karşı karşıya koymuştur. Kardeş gibi sevişen bu iki çocukluk arkadaşı hiçbir zaman birbirini anlayamayacak, Ştoltz 'a, Ştoltz'a her zaman şaşarak bakacaktır. İşte bütün durgunluğuna rağmen 'un romanını bir dram haline getiren, bu iki ayrı insan, iki ayrı dünya karşılaşmasıdır. Gonçarov kendinin ve ülkesinin yaşadığı bu dramı anlatırken bir iç dökme acılığına, bir kötüleme ya da öğüt verme tatsızlığına düşebilirdi; fakat gözlemci olduğu kadar da sanatçı olduğu için, romanın en acı yerlerinde bile sakin, hatta babacan bir hikayeci gülümsemesini yitirmiyor. Ancak Cervantes,
3 Rabelais, Gogol gibi büyük romancılarda görülen bu dram karşısında gülümseme, bu humor olmasaydı, bütün önemine rağmen okunamayacak kadar sıkıcı bir kitap olabilirdi. Gonçarov sık sık konusunu, kahramanını unutarak, bir sahneyi, bir konuşmayı hatırda tutulamayacak kadar ince, önemsiz ayrıntılarıyla anlatmak zevkine kapılıyor. Bu yüzden düştüğü tekrarlar, uzunluklar, Fransız çevirmeninin amansız sansürüne uğramış olmakla birlikte, kanımızca romanın en değerli tarafları arasındadır. Özellikle "'un Rüyası"nda marazi denebilecek bir incelemeye varan bu ikinci plan tasvirlerinde realist edebiyatın her zaman veremediği doyulmaz tablolar vardır. Geçmiş zamanı, adeta beş duyunun birden yardımıyla dirilten bu "Rüya"yi Marcel Proust okumuş olsaydı, Gonçarov'u kendine en yakın romancılardan sayabilirdi. Proust da onun gibi anlattığı âlemden hiçbir şeyin kaybolmasına razı olmuyor, ilk bakışta tekrar gibi görünen belirsiz renkleri biriktirerek canlı bir bütün yaratıyor. Tıpkı Ştoltz gibi Avrupalı okuyucu da 'un hikâyesini hiçbir zaman hakkıyla anlayamayacaktır. Gerçi Oblo-mov'u ancak Avrupalı bir kafa, Gonçarov'un Avrupalılaşmış kafası edebiyata sokabilmişti. Ama Avrupa edebiyatında bu tipin benzerine bile rastlamak imkânsızdır. Ona benzese benzese Don Kişot, Hamlet, Werther, Adolphe, Rene gibi hasta kahramanlar, işsiz beyzadeler benzeyebilirdi. Ama onlar işsizlikten bile iş çıkarmanın, hayallerini şu ya da bu şekilde yaşamanın, hatta hayalleri uğrunda ölmenin yolunu buluyorlar. Avrupa, hayallerini, gerçekleştirmek için kuran insanların ülkesidir. Orada gerçekleşemeyen hayal bir acı kaynağı, bir tragedya konusudur. Doğu'da ise hayal bir keyif, bir gerçekten kaçma vesilesidir. Doğulu, geviş getirir gibi, kendi içinde başlayıp kendi içinde biten, hedefsiz, başıboş hayaller kurar. 'da gerçeğin yerini tutan hayal, Ştoltz'da bir teşebbüsün hazırlığı, ilk adımıdır. Rusya'da en çok okunmuş, anlaşılmış, günlük konuşmalara karışmış olan bu romanın, Avrupa'da en aydın okuyucular tarafından bile anlayışsızlıkla karşılanması mukadderdi. Bizde ise 'un büyük bir anlayış bulması beklenebilir; çünkü 'u yaratmış olan koşullar bizde de pek yakın zamanlara kadar vardı. Hatta Türk okuyucusu tanıdıkları arasında 'a benzeyen insanlar görebilecektir. Konya'daki çiftliğinin geliriyle Beyoğlu'nda, bir türlü gerçekleşmeyen hayaller içinde yaşayan işsiz, yarı aydınlar ve memurlar az değildir. Kaldı ki hepimizde, iş hayatına karışanlarımızda bile, luk vardır. Avrupalılaşma yolunu tutan her Doğu milletinde luk kolay kolay ruhlardan çıkmayacaktır. luktan kurtulmak için onun tam zıddını örnek tutmuş olan, dünya görüşünü iş üzerine kurmuş olan yeni Rusya'da bile 'lar kuşağının büsbütün kuruduğu ileri sürülemez. Nitekim Lenin diyor ki: "Rusya üç devrim geçirdi, ama gene de 'lar kaldı; çünkü 'lar yalnız derebeyler, köylüler, aydınlar arasında değil, işçiler, komünistler arasında da vardır. Toplantılarda, komisyonlarda nasıl çalıştığımıza bakarsanız, eski 'un içimizde olduğunu görürsünüz. Onu adam etmek için daha çok zaman yıkamak, temizlemek, sarsmak, dövmek gerekecektir." Bu çeviriyi Rusça, İngilizce ve Fransızca metinleri karşılaştırarak yaptık. Asıl metinden başka en çok başvurduğumuz metin İngilizce çevirisi oldu. Fransızca çevirisi 'un Fransa'da ne kadar az anlaşıldığını gösteren bir laubalilikle yapılmıştır. Eserin yarısından fazlası ve belki de en renkli parçaları atılmıştır. Bu çeviride metinden hiçbir parça çıkarılmış değildir. Rusça metinden uzaklaşmış görünecek cümleler genel olarak rahat okunmak kaygısından doğmuştur. İvan Aleksandroviç Gonçarov ( ) Simbirsk'te doğmuştur. Zengin bir tüccar ailesinin çocuğu olan Gonçarov, 'unkine benzeyen bir çocukluk geçirmiş; asilzadelerle, geleceğin 'larıyla birlikte özel bir pansiyonda okumuştur. Moskova Üniversitesi'ni bitirdikten sonra Gonçarov, Pe-tersburg'da otuz üç yıl sürecek ve kendisini yüksek bir göreve kadar getirecek memurluk hayatına başlıyor. Gonçarov, 1847'de ilk eserini, Alelade Bir Hikâyeyi çıkarıyor. 1849'da da "'un Rüyası" bir dergide basılıyor. Ama son şekliyle ancak 1857'de, Marien-bad'da bir aylık sürekli bir çalışma içinde yazılmıştır. "Bu büyük romanın bir ay içinde yazılması belki de imkânsız görünür. Ama unutmayın ki, bu eseri yıllarca kafamda taşıdım ve onu ancak kâğıda geçirmek kalmıştı." Roman Rusya'da bir bomba gibi patladı. Zaten zaman da pek elverişliydi. Köleliğin kaldırılmasına üç yıl kalmış, bütün edebiyatta, uyuşukluğa, hareketsizliğe, şaşkınlığa karşı bir savaş açılmıştı. Bunun içindir ki, bir çağdaşın yazdığı gibi, "Bütün okuma yazma bilenler 'u heyecanla okuyorlar. Hiç mübalağa etmeden denilebilir ki bu anda Rusya'da en küçük, en kenarda kalmış bir kasaba yoktur ki orada okunmasın, üzerinde tartışılmasın. ve luk kelimeleri bütün Rusya'ya yayılmış, ebedi olarak dilimize girmiştir." Bu eserden başka, Gonçarov'un, 1856'da çıkan ve üç yıllık bir dünya yolculuğunu anlatan Fregat Pallada isimli bir eseriyle birkaç eleştirisi ve hikâyesi vardır. 'dan sonra yazdığı Uçurum adlı büyük romanı 1869'da çıkmış ve Gonçarov'u on yıl uğraştırmıştır.
4 Birinci Bölüm I İlya İlyiç, bir sabah Gorohovaya Caddesi 'nde bütün bir kasaba halkı kadar kiracısı olan büyük evlerin birinde yatağına uzanmıştı. Otuz iki, otuz üç yaşlarında bir adamdı bu. Orta boylu, düzgün yapılı, hoş görünüşlü idi; fakat yüzünde, düşünce gayretinin, açık seçik hiçbir kaygının belirtisi yoktu. Düşünce bu çehrede serseri bir kuş gibi dolaşıyor, gözlerinden şöyle bir gelip geçiyor, yarıaçık dudaklarında biraz duraklıyor, alnının kıvrımlarında saklanıyor, sonra iyice silinip gidiyordu. O zaman bütün çehreyi kayıtsızlığın tek renkli ışığı kaplıyordu. Sonra bu kayıtsızlık bütün vücuduna geçiyor, hırkasının kıvrımlarına kadar yayılıyordu. Zaman zaman gözleri sıkıntıya, yorgunluğa benzer bir şeyle bulanıyordu; ama yalnız çehresinin değil, bütün varlığının hâkim ve devamlı ifadesi olan rehaveti, ne yorgunluk, ne de sıkıntı bir an olsun bozabiliyordu. Gözlerinde, gülüşünde, başının, ellerinin her hareketinde rahat, açık, temiz bir ruhun ifadesi parlıyordu. Kayıtsız ve sathi bir göz 'a şöyle bir bakar ve "İyi yürekli, kuzu gibi bir adamcağız olsa gerek" derdi. Ona daha yakından, daha anlayışlı bir gözle bakan biriyse yüzünü bir müddet süzer, sonra garip bir tereddüt içinde gülümser geçerdi. İlya İlyiç'in teni ne pembe, ne esmer, ne de soluktu; rengi yok gibiydi ya da yüz adaleleri yaşına uygun olmayan bir gevşeklik yüzünden renksiz görünüyordu. Bu hali belki de havasızlıktan, hareketsizlikten ya da her ikisinden ileri geliyordu. Boynunun dümdüz ve bembeyaz derisi, küçük yumuşak elleri, düşük omuzları bir erkekte az görülür incelikteydi. Hareketleri çekingen ve nazikti; telaşlı anlarında bile durgun bir inceliği vardı. Bir kaygısı olursa gözleri bulanır, alnı buruşur, yüzünde tereddüt, sıkıntı ve korku birbirine karışırdı; fakat bu kaygı binde bir belli bir fikir halini alır, çok daha nadir olarak da bir niyete kadar varırdı. Sadece içini çekmekle kalır ve tam bir durgunluğa, bir uyuklama haline düşerdi. 'un ev kıyafeti durgun çehresine ve yumuşak vücuduna ne kadar da yaraşıyordu. Acem işi bir hırkası vardı; bu hırka her bakımdan Doğulu, hiçbir bakımdan da Avrupalı değildi: Ne püskülü, ne kadifesi, ne beli vardı; o kadar da genişti ki 'u iki defa sarabilirdi. Tam Asya biçimi kolları, bileklerinden omuzlarına doğru genişliyordu. Hırkası ilk tazeliğini kaybetmiş olmasına, kendi parlaklığı ile değil de zamanın kazandırdığı bir cila ile parlamasına rağmen yine de göz alıcı Doğu renklerini koruyor, kumaş hâlâ eskisi kadar sağlam duruyordu. için bu hırkanın paha biçilmez sayısız değeri vardı; yumuşaktı, uysaldı, vücut onu hiç duymuyordu, efendisinin en küçük hareketine uysal bir köle gibi boyun eğiyordu. evinde hiç yelek giymez, kravat takmazdı; rahat, serbest olmak isterdi. Uzun, yumuşak, geniş terlikleri vardı: Yatağından kalkar kalkmaz ayaklarını içine sokardı. Uzanmak İlya İlyiç için ne hastalarda ya da uykusu gelmiş insanlarda olduğu gibi bir zaruret, ne yorgun bir kimsedeki gibi geçici bir ihtiyaç, ne de uyuşuk bir insandaki gibi bir zevkti; bu onun tabii hali idi. Evde olduğu zamanlar -evde olmadığı zaman da yok gibiydi- hep uzanırdı; hem de hep aynı odada. Kendisini ilk defa içinde gördüğümüz bu oda onun hem yatak, hem çalışma, hem de konuk odası idi. Üç odası daha vardı. Ama onları yalnız sabahları, hizmetçi çalışma odasını temizlerken -ki bu da her gün olmazdı- şöyle bir görürdü. Bu odalarda eşyalar örtülü, perdeler inikti. İlya İlyiç'in yattığı oda ilk bakışta pek zengin görünüyordu: Maun bir yazıhane, ipek örtülü iki sedir, üzeri görülmedik meyveler, çiçekler işlenmiş güzel bir paravana, ipek perdeler, halılar, birkaç resim, tunç heykeller, Çin porselenleri ve birçok güzel tablo. Ama zevkli, görgülü bir adamın gözü daha ilk bakışta bütün bunların sırf âdet yerini bulsun diye öteye beriye konmuş olduğunu fark edebilirdi. çalışma odasını döşerken başka bir şey düşünmemişti. Ağır kaba akaju sandalyeler, bu iğreti etajer, ince bir zevki tatmin edebilecek şeyler değildi. Sedirlerden birinin arkası içine göçmüş, yer yer tahtalar birbirinden ayrılmıştı. Resimler, vazolar, biblolar da aynı halde idi. Şunu da söyleyelim ki 'un kendisi bile bu odanın eşyasına kayıtsız ve yabancı gözlerle bakar, bütün bu ıvır zıvırı buraya kimin getirdiğini merak eder gibi görünürdü. 'un kendi eşyasına karşı kayıtsızlığı ya da hizmetçisi Zahar'ın efendisininkini aşan kalenderliği yüzünden oda o kadar karışık bir halde idi ki, insan, biraz dikkat edince hayrete düşerdi. Duvarlardaki resimlerin dört yanından püskül püskül örümcek ağları sarkıyordu. Aynalar, eşyayı yansıtmaktan çok üzerlerindeki toza öteberi yazmaya yarayabilirdi. Halılar leke içindeydi. Divanın üstünde
5 bir peşkir unutulmuştu. Hemen her sabah, ekmek kırınttlariyla dölîrmasafflft üstünde bir önceki akşamyemeğinden kalmış bulaşık bir tabak, bir tuzluk, bir gvicemik parçası görülürdü. Bu tabak/şu yatağın kenarında dumanı hâlâ tüten pipo ve yatakta/uzanan adam olmasa insan burayı çoktan terk edilmiş sahırdı: O kadar tozlu, o kadar soluk, o kadar insan izinden yoksundu her şey. Gerçi etajerin üstünde iki üç açık kitap, bir gazete, yazı masasında hokka kalem vardı; fakat çevrilmiş yaprak sararmış, tozla kaplanmıştı; kim bilir ne zaman açılıp bırakılmıştı. Gazete geçen yılındı. Hokkaya bir kalem batıracak olsanız içinden mürekkep yerine ürkmüş bir sinek vızıldayarak kaçardı. O sabah, İlya İlyiç, nedense erken uyanmıştı: Saat sekiz buçuktu. Düşünceli görünüyordu. Yüzünde kâh bir endişe, kâh bir keder ve sıkıntı ifadesi vardı. İçinde bir kavga olduğu belliydi; ama zihni henüz bu kavgaya karışmıyordu. Evvelki sabah, çiftliğinin kâhyasından keyif kaçıran bir mektup almıştı. Bir kâhyanın mektubunda keyif kaçıracak neler bulunabileceğini herkes bilir: Ürünün kötülüğü, alacakların geri kalması, gelirin azalması gibi şeyler. Geçen yıl da, daha önceki yıl da kâhya tıpkı bunun gibi mektuplar yazmıştı; ama bu yılki mektup 'u büsbütün şaşırtmış, ürkütmüştü. Bu işler kolay halledilecek cinsten değildi. Ciddi tedbirler almak gerekiyordu. İlya İlyiç'e haksızlık etmeyelim: Birkaç yıl önce kâhyanın ilk mektubunu aldığı zaman, çiftliğinde bazı değişiklikler, yenilikler yapmayı düşünmeye başlamıştı. İdare, iktisat ve daha başka bakımlardan yeni bir düzen tasarlamıştı; ama bu tasarı henüz kafasında olgunlaşmamıştı. Kâhyanın mektupları her yıl onu yeniden düşünmeye zorluyor, rahatını kaçırıyordu. tasarısının olgunlaşmasından önce kesin tedbirler almak gerektiğini anlıyordu. Uyanır uyanmaz, hemen kalkıp yüzünü yıkamaya, çayını içtikten sonra her şeyi inceden inceye düşünmeye, bir şeyler tasarlamaya, düşüncelerini yazmaya niyet etmişti. Yarım saat kadar bu niyetle savaşarak yatağında kaldı; sonra da kahvaltısını her günkü gibi yatağında yapmaya, hemen ardından işlerini uzun uzun düşünmeye karar verdi: İnsan yatakta da pekâlâ düşünebilirdi. Dediği gibi yaptı. Çayını içtikten sonra yatağında doğruldu; kalkacak gibi oldu; terliklerine baktı; hatta bir ayağını yataktan aşağıya sarkıtmaya yeltendi ve hemen geri çekti. Saat dokuz buçuğu çalıyordu. İlya İlyiç telaşlandı. Yüksek sesle, sinirli sinirli, "Nedir bu yaptığım," dedi; "bu kadar da olmaz; kalkıp işe başlamalı. Kendimi bırakırsam sonra bir daha... " Zahar! diye bağırdı. İlya İlyiç'in odasından küçük bir koridorla geçilen bitişik odadan ilkönce bir çoban köpeğinin homurdanmasına benzer bir gürültü, sonra döşemeye yüksekten düşen iki ayağın sesi geldi. Zahar, her zaman uzanıp uyukladığı yerden, sobanın üstünden* atlamıştı. Yaşlıca bir adam odaya girdi. Koltukaltlarmdaki yırtıklardan kirli bir gömlek görünen uzun bir gri ceket, sarı bakır düğmeli gri bir yelek giyinmişti. Kafası damdazlaktı; ama kulaklarının önünde, her birinden üç sakal çıkabilecek, kırlaşmış iki favori sarkıyordu. Zahar ne üstünü başını, ne de Allanın kendisine verdiği çehreyi değiştirmeye hiç yeltenmemişti. Elbiseleri, -lar çiftliğinden getirdiği örneğe göre yapılmıştı. Uzun gri ceket ve gri yelek giyiyordu; çünkü bu yarı askeri elbise, vaktiyle efendilerinin ardından kiliseye ya da konukluğa giderken giydiği livreyi" hatırlattığı için hoşuna gidiyordu. Bu liv-re Zahar'm hatıraları arasında larm büyüklüğünü temsil ediyordu. Bir zamanlar efendilerinin çiftliğinin sessizliği içindi sürdükleri rahat ve zengin hayattan ihtiyarın hafızasında yalnız bu kalmıştı. İhtiyar efendileri ölmüştü; aile resimleri de çiftlikte, kim bilir hangi çatı arasında sürünüyordu; bu eski hayatın, bu şanlı ailenin efsanesi de çoktan kaybolmaya yüz tutmuştu; ya da yalnız birkaç ihtiyar köylünün hafızasında kalmıştı. İşte Zahar bunun için uzun gri ceketten ayrılmıyordu. Onda geçmiş günleri hayal meyal görüyordu; bu hayatın izlerini genç efendisinin, eski efendilerini hatırlatan çehresin- Rus sobalarının üstünde, uzanılacak kadar geniş bir yer yapılır, (ç.n.) Livre: Uşak üniforması, (ç.n.) de, harekederinde, geçici heveslerinde görüyordu. Zahar bu geçici heveslere karşı kâh içinden, kâh açıkça homurdandığı halde, onlara, efendi hakkının ve iradesinin belirtisi olarak saygı duyuyordu. Bu geçici hevesler olmasa Zahar genç efendisinin üstünlüğünü nasıl duyabilirdi? Onlar olmasa Zahar'ın gençliğini, çoktan ayrıldığı köyünü, ihtiyar uşakların, sütninelerin hizmetçilerin kuşaktan kuşağa tarihini naklettikleri bu eski aileyi hatırlatacak ne kalırdı? Bir zamanlar ailesinin büyük servetleri ve bulundukları yerde şöhretleri vardı. Fakat her nasılsa, bu aile gittikçe fakirleşmiş, dağılmış, nihayet yeni zenginler arasında kayboluvermişti. Yalnız ak saçlı uşaklar kutsal bir hatıra gibi bu uzak geçmişi saklıyor ve birbirine aktarıyordu. İşte Zahar, bunun için uzun gri ceketinden ayrılamıyordu. Favorilerine bu kadar bağlı olması da belki çocukluğunda bu aristokrat süsünü taşıyan bir sürü uşak gördüğü içindi.
6 Düşüncelere dalmış olan İlya İlyiç uzun zaman Zahar'm geldiğini fark etmemişti. Önünde sessizce duran Zahar nihayet öksürdü. tlya İlyiç: Ne var? diye sordu. Çağırdınız ya beni! Çağırdım mı? Ne zaman? Hatırlamıyorum. Git yerine; elbet hatırlarım. Zahar gitti. İlya İlyiç olduğu yerde uğursuz mektubu düşünmeye devam etti. Böylece bir çeyrek saat geçti. Ee, yeter bu kadar yatmak! Kalkmalı artık... Ama dur, şu kâhyanın mektubunu bir daha dikkatle okuyayım da sonra kalkarım. Zahar! Tekrar aynı sıçrama, daha kuvvetli bir homurdanma. Zahar gene geldi; yeniden düşüncelerine dalmıştı. Zahar bir iki dakika efendisine yan gözle, kötü kötü baktıktan sonra kapıya doğruldu. birdenbire: Nereye gidiyorsun? diye sordu. Zahar bir hırıltıya benzeyen boğuk sesiyle: Bir şey söylediğiniz yok, ne diye durayım, dedi. Zahar'ın sesi hep böyleydi. Anlattığına göre, ihtiyar cfendisiyle sürek avına gittiği bir gün boğazına yel kaçmıştı. Zahar odanın ortasında yarı dönmüş, 'a yan gözle bakıyordu. Bacakların mı kurudu senin? Ayakta duramıyor musun? Görüyorsun ki meşgulüm; sabretsene biraz! Uykunu mu alamadın? Dün kâhyadan gelen mektubu bulsana bana! Nereye koydun? Hangi mektup? Ben mektup falan görmedim. Postacı sana vermişti ya. Kirli bir zarf, canım! Zahar masanın üstündeki kâğıtları, ıvır zıvırı karıştırarak: Nereye koydunuz, ben ne bileyim, dedi. Senin zaten bir şeyden haberin olmaz ki? Kâğıt sepetine bir bak! Belki kanepenin arkasına düşmüştür. Hani kanepenin arkası tamir edilecekti? Gidip marangozu getirmek pek mi zor geliyor sana? Üstelik kıran da sensin. Hiçbir şeyi düşündüğün yok. Ben kırmadım; kendi kendine kırıldı. Eşya bu, yüz yıl durmaz ya; elbette günün birinde kırılacak. İlya İlyiç cevap vermeye lüzum görmedi. Yalnız: Hani, buldun mu? diye sordu. İşte bir sürü mektup. Bunlar değil. Başka da yok. İlya İlyiç sabırsızlıkla: Peki git, dedi. Ben kalkar mektubu kendim bulurum. Zahar yerine gitti fakat sobanın üstüne atlamak için hız aldığı sırada efendisi tekrar bağırdı: Zahar, Zahar! Zahar efendisinin odasına gelirken mırıldanıyordu: Ah, yarabbi! Ne işkencedir bu! Allah canımı alsa da kurtulsam... Zahar bir eliyle kapının tokmağını tutuyor, kızdığını anlatmak için de efendisine o kadar yan bakıyordu ki onu ancak gözucuyla görebiliyordu. 'sa kocaman bir favoriden başka bir şey göremiyordu. Neredeyse favoriden birkaç kuş havalanacaktı. İlya İlyiç sertçe: Çabuk mendilimi getir. Kendiliğinden düşünebilirdin bunu. Görmüyor musun burnumu? dedi. Zahar bu emir ve sitem karşısında ne memnuniyetsizlik, ne de şaşkınlık gösterdi, herhalde bunları pek olağan buluyordu. Peki ama ben ne bileyim mendilinizin nerede olduğunu? diyerek odanın içinde dolaşıyor ve üzerlerinde hiçbir şey olmadığı açıkça görülen sandalyeleri birer birer yokluyordu. Mendili salonda aramaya giderken kapıdan: Her şeyinizi kaybediyorsunuz, dedi. Nereye gidiyorsun? Burada ara. Üç gündür salona gitmedim. Haydi çabuk ol. Nerede mendil? Yok mendil! diyerek Zahar elini kolunu sallıyor, dört tarafa bakmıyordu. Birdenbire: Hah, işte körolası! dedf. Altınızda, nah, ucu görünüyor. Üstüne yatmışsınız, bir de bana soruyorsunuz! Zahar, cevap beklemeden kapıya doğru yürüdü. Oblo-mov biraz utandı. Hemen Zahar'ı kabahatli çıkarmak için başka bir bahane buldu. -.
7 Nedir bu pislik, nedir bu toz? Aman yarabbi! Bak, bak şu köşe bucağa. Hiçbir iş yaptığın yok. Zahar, kırgın: Ben mi bir şey yapmıyorum?., diye sordu. İşten mi kaçıyorum? Daha ne yapayım? Gücümün yettiği kadar çalı şıyorum. Tozu alıyorum, ortalığı hemen her gün süpürüyorum... Zahar döşemenin ortasını ve 'un yemek yediği masayı gösterdi. Bakın, işte, dedi. Her şey süpürülmüş, derlenmiş top lanmış; düğün varmış gibi... Daha ne istiyorsunuz? İlya İlyiç sözünü kesti ve parmağıyla duvarı, tavanı göstererek:? Ya bu! Bu ne? Şuna bak! Şuraya da bak, diyerek dünden unutulmuş peşkiri, tabağı, ekmek parçasını gösteriyordu. Zahar, tabağı kaldırarak: Eh! Bu kadar da olur. Düzeltirim, dedi. duvarları gösterdi: Yalnızca bu kadar mı? Ya duvarların tozu, ya örümcek ağları?.. Onlar bayrama: O zaman tasvirleri temizlerim, örümcek ağlarını alırım... Ya kitaplar, resimler?.. Kitaplar, resimler Noel bayramına. O zaman Anisya ile dolapları düzelteceğiz. Hem şimdi nasıl düzeltelim? Hiç evden çıktığınız yok ki! Bazen tiyatroya, konukluğa gidiyorum ya! Hiç gece temizlik olur mu? Zahar'a küskün bir gözle baktı, başını salladı ve içini çekti. Kayıtsızca pencereye bakan Zahar da içini çekti. Efendisi galiba içinden, "Ah dostum, sen benden de Ob-lomov'sun," diye düşünüyordu. Zahar'sa şöyle bir şeyler düşünüyordu: "Atıyorsun! Sen yalnız büyük ve acı sözler söylemekte ustasın. Yoksa, tozmuş, örümcek ağıymış, senin öyle şeylerle alışverişin yok." İlya İlyiç bağırdı: Tozdan güve çıkıyor, anlamıyor musun? Duvarda tahtakurusu bile gördüğüm oluyor. Zahar kayıtsızca: Benim odamda da pire var, dedi. : Eh! Peki hoşuna mı gidiyor? İğrenç şeyler bunlar, di ye bağırdı. Zahar gülümsedi; kocaman gülümsemesi yüzüne yayıldı, kaşlarına uzadı, oradan favorilerine girdi, favoriler kabardı, yüzünü alnına kadar bir kırmızılık sardı. Masum bir şaşkınlıkla söylendi: Dünyada tahtakurusu varsa, ben ne yapayım. İcat eden ben değilim ya bunları. Pislikten oluyor, pislikten. Saçmalayıp durma. Pisliği de ben icat etmedim. Senin odanda sıçanlar da var. Bütün gece koşuşup duruyorlar, işitiyorum. Sıçanları da ben yaratmadım. Bütün bu hayvanlar, kediler, tahtakuruları her yerde bol bol var. Hiç de öyle değil! Başkalarının evinde yok. Zahar inanmamış gibi, daha doğrusu böyle bir şeyin olmayacağına inanmıyormuş gibi baktı ve ısrarla: Benim odamda her çeşidinden var. Ayrı ayrı her tahtakurusunun peşinden koşamam ya! Saklandıkları yere gire mem ya! dedi. Zahar herhalde içinden, "Tahtakurusuz da uyku olur mu?" diyordu. ders verir gibi: Köşeyi bucağı siler süpürürsen bir şey kalmaz, dedi. Evet, kalmaz, ama yarın gene çıkar. Hayır çıkmaz, çıkmaması gerek. Çıkmaz olur mu? Siz bana sorun. Çıkarsa gene temizlersin. Ne?.. Tanrının günü temizlik mi? Ben dünyaya bunun için mi geldim? Ölürüm daha iyi. Peki, niçin başkalarının evi tertemiz oluyor? Bak şu karşıdaki akortçunun evine, baktıkça insanın içi açılıyor. Bütün işleri çeviren bir tek hizmetçi kız. Zahar kızarak:
8 Almanların evinde ne diye çerçöp olsun? dedi. Baksa nıza hallerine. Bir kemik parçasını bir hafta kemiriyorlar. Re dingot babadan oğula, oğuldan babaya gidip geliyor. Karıla rı kızları kısa kısa entariler giyip, bacaklarını kaz gibi etekle rinin altına çekiyorlar... Çerçöpü nereden bulsunlar? Bizim gibi yaşamıyorlar ki onlar. Dolaplarında yığın yığın eski el biseleri, bütün kış birikmiş ekmek kabukları yok ki... Onların evinde şu kadarcık bir ekmek kırıntısı bile işe yarıyor. Galeta yapıp bira ile yiyorlar. Tüh! Böyle hayat mı olur? Haydi, yeter. Dırlayıp duracağına temizlik yaparsan daha iyi edersin. Bazen temizlik yapmak istiyorum, ama bırakmıyorsunuz ki... Ya! Benim yüzümden demek? Elbette ya! Sizin yüzünüzden. Evden çıktığınız yok. Siz varken nasıl temizlik yapayım. Bir gün olsun çıkın, bakın nasıl temizlerim. îşte buna diyecek yok. Çıkayım, gideyim, ha? Böyle saçma şeyler söyleyeceğine haydi git odana. Sahi söylüyorum, sahi söylüyorum. Mesela bugün çı-kıverseniz, Anisya ile beraber eve bir süpürge vururuz. Ama ikimiz de yetmeyiz bu işe. Gündelikçi kadınlar tutup her tarafı yıkamak gerek. Bir de bu çıktı: Gündelikçi kadınlar! Haydi git başımdan., Zahar'la konuştuğuna çoktan pişman olmuştu. Bu nazik konuya daha dokunur dokunmaz karşısına bin türlü zorluk çıkıyordu. evinin temiz pak, dayalı döşeli olmasını istiyordu, ama bütün bunların, Allah bilir nasıl, hiç farkına varılmadan olup bitmesi gerekti. Bir temizlik, çekidüzen isteyecek olursa Zahar'ın istekleri bitip tükenmek bilmiyordu. Bütün evi altüst etmeyi şart koşuyordu; çok iyi biliyordu ki daha bunu söyler söylemez efendisi telaşa düşüp istediğine isteyeceğine pişman olacak. Zahar dışarı çıktı; da tekrar düşüncelere daldı. Böylece birkaç dakika geçti. Saat on buçuğu vurdu. adeta dehşete düşerek: Ne, o kadar oldu mu? diye haykırdı. Nerede ise on bir olacak. Hâlâ ne kalktım, ne yüzümü yıkadım... Zahar, Zahar! Yandaki odada her zamanki gürültü ve bir iç çekişi: Aman yarabbi! Suyumu hazırladın mı? Çoktan. Niçin kalkmıyorsunuz? Gelip vaktiyle haber verseydin ben de çoktan kalkmış olurdum. Haydi git, ben şimdi geliyorum. Çalışacağım... Yazı yazacağım. Zahar gitti; az sonra tekrar geldi. Elinde yazıdan kapkara olmuş yağlı bir defter ve kâğıt parçaları vardı. Yazı yazmak niyetinde iseniz bari şu benim hesaplara bakıverin. Borçlarımız var. İlya İlyiç canı sıkılarak: Hangi hesaplara? Ne borcu? dedi. Kasabı, manavı, çamaşırcısı, fırıncısı para istiyor. : İşleri güçleri para, diye homurdandı. Ne diye bu hesapları bana teker teker vermiyorsun da böyle toptan getiri-yorsun? Baktığınız yok ki; her seferinde, yarın, yarın deyip atlatıyorsunuz. E peki, bugün de yarına kalamaz mıydı? Kalamaz. Adamlar fazla sıkıştırıyor; peşin para istiyorlar artık; bugün ayın biri. Aman, bu ıvır zıvır işler. Peki, peki, ne duruyorsun orada? Bırak defterini masanın üstüne. Hemen kalkıyorum; yüzümü yıkar, hesaplara bakarım. Su hazır değil mi? Hazır. Eh, haydi bakalım. öksüre öksüre, içini çeke çeke yatağında doğruldu. Zahar: - Ha, dedi, az daha unutuyordum, siz uyurken ev sahibinin vekili geldi, mutlaka çıkacaksınız, dedi. Kendilerine gerekmiş.. Anlaşıldı. Mademki çıkılacak, çıkacağız. Üç oldu hep aynı hikâye ile başımı ağrıtıyorsun. Ama beni sıkıştırıyorlar. Çıkacağız desene sen de. Diyorlar ki, bir aydır hep böyle söylüyorsunuz, ama gitmiyorsunuz. Karakola bildireceklermiş.
9 Bırak, bildirsinler. Havalar biraz ısınsın, gideriz. İki üç haftayı geçmez. Üç hafta mı dediniz? Vekil on beş gün sonra işçiler girecek diyor. Duvarı yıkacaklarmış. Yarın, en geç öbür gün çıkmalıymışız. Vay, vay! Amma da aceleci herifler! Yarın! Lafa bak! Neredeyse hemen çık diyecekler. Sen bana baksana, bir daha bu ev işinden söz açmayacaksın. Kaçtır söylüyorum sana bunu, hâlâ üstüme varıyorsun. Kendine gel. Ama ben ne yapayım? Ben ne yapayım? Ne biçim konuşuyorsun benimle! Sorduğu şeye bak. Benim işim mi bu? Başımı ağrıtma da ne istersen yap. Nasıl halledersen et. Beni kapı dışarı edilmekten kurtar. Ama sen efendin için hiç zahmete girmezsin ki. Peki ama, İlya İlyiç, efendiciğim, ben nasıl halledeyim? Ev benim değil ki. Kovarlarsa ne yapayım? Ah, keşke ev benim olsaydı! O zaman seve seve... Peki bunlara laf anlatmanın bir çaresi yok mu? Eski kiracılarıyız. Kiralarını tıkır tıkır veriyoruz. Ben de öyle söyledim. Peki ne dediler? Ne diyecekler, hep aynı nakarat: "Taşının da taşının." Bizim oturduğumuz odaları hekiminki ile birleştirip büyük bir daire yapacaklarmış; mal sahibinin oğlu evleniyormuş da..., "Ah yarabbi! Ne budala insanlar var! Evleniyorlar," diye içini çekti ve sırtüstü yattı. Efendim, mal sahibine bir şey yazsanız, belki bize do kunmaz, söyler de ilkin hekimin evini yıkarlar. Zahar bunu söylerken elini sağa doğru kaldırmıştı. Peki, öyle olsun. Kalkınca bir mektup yazarım. Şim di yalnız bırak beni de rahat rahat düşüneyim. Senin elinden hiçbir şey gelmiyor. Bütün bu ıvır zıvırı benim düşünmem ge rek. Zahar çıktı. yeniden düşüncelere daldı. Artık hangisini önce düşüneceğini bilmiyordu. Kâhyanın mektubunu mu? Ev işini mi? Dükkâncıların hesaplarını mı? Bir sürü düşünce içinde kendini kaybediyor, kâh bir yana, kâh öte yana dönerek, oflayıp pufluyordu: Ah yarabbi, hayat bir türlü yakamı bırakmıyor, nere ye gitsem peşimde! Kim bilir daha ne kadar, bu kararsızlıklar içinde bocaladı durdu. O sırada kapının çıngırakları çalındı. hırkasına sarınarak: İşte bir konuk, dedi. Bense hâlâ yataktayım. Ne ayıp şey; kim olabilir bu kadar erken? Yerinde hiç kımıldamadan, merakla kapıya doğru baktı... İçeriye yirmi beş yaşlarında, yüzünden sağlık fışkıran bir delikanlı girdi. Yanaklarına, dudaklarına, içi gülen gözlerine baktıkça kıskanıyordu insan. Kılığı kıyafeti, saçı başı kusursuzdu. Yüzünün tazeliği, gömleğinin, eldivenlerinin, elbisesinin yeniliği adamın gözünü kamaştırıyordu. Cicili bicili bir saat zinciri takmıştı. Cebinden ince, keten bir mendil çıkardı, kokladı; sonra edalı edalı, yüzünde, parlak şapkasında, yeni boyanmış ayakkabılarının üzerinde gezdirdi. Uya İlyiç: Merhaba Volkov, dedi. Parlak delikanlı: Merhaba, diye cevap verdi. Aman yaklaşma, dışarının bütün soğuğunu içeriye dolduruyorsun. Volkov şapkasını koyacak bir yer arıyor, bulamıyordu, her yer toz içindeydi. Amma nanemollasın, dedi. Oturmaya yeltendi. Eteklerini kaldırdı, ama koltuğu bir muayene edince vazgeçti, ayakta kaldı. 'a çıkıştı: Hâlâ kalkmadın mı? Hem bu sabahlık nedir böyle? Bunların modası çoktan geçti. hırkasının geniş kıvrımlarına sarınarak: Sabahlık değil ki bu. Bir hırka, dedi. Delikanlı: Nasılsın, iyi misin? diye sordu. esnedi: Ah, bana sağlığımdan söz etme, iyi değilim. Bu soğuk algınlığı berbat ediyor. Ya sen nasılsın dostum? Hiç de fena değilim. Teşekkür ederim. Neşeliyim, çok neşeli. Nereden böyle, bu kadar erken? Terzimdeydim. Elbisemi nasıl buldun? Fevkalade. Zevkine diyecek yok. Yalnız şu sırtındaki yırtmaç ne oluyor?
10 Bu, at gezintilerinde giyilecek bir frak. Ya, sahi mi, ata mı biniyorsun? Sanırım. Bu elbiseyi de sırf bugün giymek için ısmarladım. Bugün mayısın biri ya. Gorionov'la beraber Ekateri-nenhov'a gideceğim. Ay, senin olup bitenlerden haberin yok mu? Gorionov subay oldu. Bugün tam kendimizi göstereceğimiz gün. Delikanlı heyecan içinde. Sahi mi? Onun atı doru; alayının bütün atları gibi. Benimki yağız. Sen nasıl gidiyorsun? Yayan mı, arabayla mı? Ben mi? Ne yayan, ne de arabayla. Ne? Bir mayısta Ekaterinenhov'a gitmiyorsun ha? Ne oluyor sana Allah aşkına, İlya İlyiç? Herkes orada olacak. tembel tembel: Herkes mi? Yok canım, dedi. Mutlaka git, azizim. Sofia Nikolayevna ile Lidya arabada yalnız olacaklar. Arabanın ön tarafı boş. Onlarla gidebilirsin. Ben önde oturmam; hem orada ne işim var canım? Arabada gitmezsen Gorionov sana bir at verir., "Bakalım daha neler yumurtlayacak!" diye düşündü ve:. Gorionovlarla neden bu kadar ilgileniyorsun? diye sordu. Volkov kızardı:. Ah, anlatayım mı? Anlat tabii. Volkov kanepede 'un yanına oturdu: Ama kimseye söylemeyeceksin, söz mü? Elbette. Lidya'ya âşığım. Maşallah! Ne zamandan beri?.. Hoş bir kıza benziyor. Volkov derin derin içini çekti: Üç hafta kadar oluyor. Mişa da Daşenka'ya âşık. Daşenka da kim? Sen hangi âlemdesin,? Daşenka'yı tanımıyor musun? Bütün şehir bu dansöze bitiyor. Bu akşam baleye gidiyoruz. Mişa sahneye bir demet çiçek atacak. Ne yapıp yapıp onunla tanışması gerek; kendisi sıkılgan, tecrübesiz... Şimdi çiçekçiye gidip kamelya almam gerek... Ne? Daha dolaşacak mısın? Gel birlikte yemek yiyelim, konuşuruz. Başıma iki felaket geldi ki... İmkânı yok! Bu akşam Prens Tiemenevlerde yemeğe gidiyorum. Gorionovlar hep orada olacak. Alçak sesle: O da, Lidya da, diye ilave etti. Sen prensi pek ihmal ediyorsun. Ne güzel ev! Ne yaşayış! Ya yazlık köşkü? Çiçekler içinde... Gotik bir galeri de yapmışlar. Yazın orada dans edilecekmiş, canlı tablolar olacakmış... Gideceksin değil mi? Sanmıyorum. Aman ne ev, ne ev! Bu kış, çarşambaları en az elli kişi, hatta yüz kişi oluyorduk. Öf, öf! Kim bilir ne sıkıntılı olmuştur. Sıkıntılı mı? Olur mu hiç! Ne kadar kalabalık olursa insan o kadar iyi eğlenir. Lidya da sık sık geliyordu; ilkin aldırış etmiyordum ona, ama bir gün... Volkov durdu ve bir şarkıya başladı: Ne mümkün ah! Ne mümkün unutmak Ne mümkün aşkı akılla yenmek... Boş bulunarak bir koltuğa oturdu; fakat sıçrayıp kalktı, mendiliyle elbisesini süpürdü. Bu ne toz her tarafta... içini çekerek: Ah bu Zahar, dedi. Volkov: Eh, artık kaçmalı, dedi. Çiçekçiye gidiyorum, au re-voir." Balodan sonra bana çaya gel. Olanı biteni anlatırsın. Gelemem; Mussinskilere söz verdim. Bugün kabul günleri; gelsene, hem seni onunla tanıştırırım. Yok canım, ne işim var orada? Mussinskilerde mi? Azizim, oraya gitmeyen yok. Gidilmez olur mu oraya? Her şeyden söz edilen bir yer. İşte asıl beni sıkacak olan da bu ya! Volkov sözünü kesti: Öyle ise Mezdrovalara gel. Orada yalnız bir şeyden, sanatlardan söz edilir: Venedik resmi, Beethoven, Bach, Leo nardo da Vinci...
11 esnedi: Hep aynı laflar, felaket! Bir sürü ukala desene. Aman, birader, sana da bir şey beğendirmek mümkün değil. Ama gidilecek yer çok. Şimdi herkesin kabul günü var. Perşembeleri Savinovlarda, cumaları Maklaşinler-de, pazarları Viaznikovlarda, çarşambaları Prens Tieme-nev'de. Ve mağrur bir eda ile ekledi: Bütün günlerim dolu. Böyle salon salon dolaşmaya nasıl da katlanıyorsun? Fransızca: "Yine görüşürüz." (ç.n.) Katlanmak da söz mü? Bundan daha eğlenceli ne ola bilir? Sabahları okuyorum: Olanı biteni bilmem gerek, Allaha şükür öyle bir işim var ki daireye hiç uğramasam da olu yor. Haftada iki defa uğrarım, genel müdürle yemek yerim, sonra da uzun zaman görmediğim birkaç kişiyi ziyaret ede rim. Rus veya Fransız tiyatrosuna yeni bir aktris gelir... Ni hayet opera mevsimi başlar, abone olurum. Şimdi ise âşı ğım... Yaz geldi; Mişa'ya izin verecekler. Değişiklik olsun di ye onlarm köyüne gideceğiz. Av var, pek hoş komşuları var, kır baloları var. Lidya ile ormanlarda gezeceğiz, sandala bi neceğiz, çiçekler toplayacağız... Volkov, "Ah!" diye bağırarak, fırıl fırıl döndü. Haydi, şimdilik allahaısmarladık, kaçıyorum. Bunu söylerken tozlu aynada boyunu boşunu görmeye çalışıyor, bir türlü göremiyordu. : Dur, dur, diye bağırdı. Seninle biraz benim işlerden konuşmak istiyorum. Pardon, kaybedecek bir dakikam yok. Başka bir zaman. Benimle istiridye yemeye gel. Rahat rahat konuşuruz. Gel sahi, paralar Mişa'dan. Hayır, hayır, bırak. Öyle ise, allahaısmarladık. Kapıya yollandı, sonra tekrar döndü. Giydiği pürüzsüz, buruşuksuz eldiveni göstererek: Şuna bak, dedi. şaşırarak: Neymiş o? diye sordu. Yeni bağlar eldiveni ne kadar güzel bağlıyor, bak. Artık iki saat düğme ile uğraşmaya gerek yok. Şöyle bir çektin mi, tamam. Paris'ten geliyor. İstersen sana bir çift getireyim de dene. Olur. Bir de şuna bak, diyerek saat zincirindeki süslerden birini çıkardı. Kenan kıvrık minimini bir ziyaret kartı. Yazıyı okuyamıyorum. Pr... Prens, M... Misel. Soyadı Tiemenev sığmamış. Onu bana kendisi paskalyada hediye etti. Paskalya yumurtası yerine. Haydi allahaısmarladık, au revoir, daha gidilecek on yerim var. Ah, Tanrım yaşamak ne güzel şey! Sonra çıktı gitti. düşündü: "Bir günde on yer, vah zavallı! Bu da hayat mı?" Omuzlarını silkti. "Bütün bunlar arasında insanda hal mi kalır? Böyle bin parça olmanın anlamı var mı? Lid-ya'ya kur yapılır... Hoş kız. Onunla köyde çiçek toplamak, gezmek, hiç de fena değil! Ama bir günde on yere gitmek! Vah zavallı!" bunları düşünerek sırtüstü yattı. Onun böyle boş düşünceleri, istekleri olmadığına, yok yere sokaklarda dolaşmadığına, odasında uzanıp insanlık onurunu ve rahatını kaybetmediğine şükrediyordu. Kapının çıngırağı yine düşüncelerini kesti. Başka bir konuk geldi. Nefti frak giymiş bir adam; armalı düğmeler; özene bezene kesilmiş siyah favoriler; sinekkaydı tıraşlı bir yüz; yorgun fakat sakin, düşünceli gözler, yıpranmış bir çehre, hülyalı bir gülümseme. neşeli neşeli: Merhaba Sudbinskiy, dedi. Nihayet eski meslektaşını görmeye geldin. Yaklaşma, yaklaşma! Dışarının soğuğu üstünde. Merhaba İlya İlyiç. Çoktandır seni görmek istiyordum. Ama dairede ne çok iş var, bilsen. Bu çanta ağzına kadar rapor dolu. Bakanlıkta hademeye söyledim, ararlarsa buraya gelip haber verecek. Bir dakika bile serbest değilim.
12 Nasıl? Bu saate kadar dairede kalıyor musun? Eskiden saat onda... Evet eskiden öyle idi; şimdi işler değişti. Daireye on ikide gidiyorum. Araba ile. Ha anlıyorum! Şube müdürü oldun! Ne zamandan beri? Sudbinskiy başını anlamlı anlamlı sallayarak: Paskalyadan beri, dedi. Ama ne iş, ne iş! Sekizden on ikiye kadar evde çalışıyorum. On ikiden beşe kadar Bakan-lık'ta, akşam da evde çalışıyorum. İnsan yüzü gördüğüm yok. Ya, demek şube müdürü oldun! Kutlarım. Yolunu tuttun artık. Küçük memurluğa ikimiz beraber başlamıştık! Sen bir yıla kalmaz müşavir olursun. O da bir şey mi? Müşavirliği bu yıl alabilirim; asillik unvanı bir defa garanti. Takdirname için de adaylığımı koymayı düşünüyorum; ama yeni bir görev aldım. İki yıl arka arkaya terfi olmuyor yoksa... Bu akşam bana yemeğe gelsene; teriin şerefine bir iki kadeh içeriz. İmkânı yok. Bu akşam genel müdür yardımcısına davetliyim. Raporumun perşembeye kadar hazır olması gerek. Taşra haberlerine güvenilmiyor, bütün listeleri kendim gözden geçiriyorum. Foma Fomiç öyle ince eleyip sık dokuyor ki... Her şeyi kendi görmek istiyor. Yemekten sonra oturup çalışacağız. inanmadı: Ne, yemekten sonra ha? Tabii... Hatta erken çıkıp Ekaterinenhov'a gidebilirsem ne mutlu bana! Sana da onun için geldim zaten. Benimle gel diyecektim. Gelirsen sana uğrarım... yüzünü buruşturarak: Biraz rahatsızım, gelemem, dedi. Üstelik işim de var. Hayır gelemeyeceğim! Vah, vah! Hava da ne kadar güzel! Benim serbest olabildiğim günler o kadar az ki... Dairede daha ne var, ne yok? Bir hayli değişiklik var; artık mektuplarda, "Arzı tazimat ederim," denmiyor, "Saygılarımı sunarım," deniyor. Sicil dosyaları da iki nüsha yapılmıyor. Kadro genişledi. Bize üç masa ve iki ücretli memur eklendi. Komisyonu dağıttılar... Velhasıl çok şey değişti. İvan Gonçarov Arkadaşlar ne âlemde? Bildiğin gibi. Ah, Svinkin bir dosya kaybetti! eski günlerin korkularını yeniden duyarak, tit rek bir sesle sordu: Yok canım! Müdür ne yaptı? Dosya bulunmadıkça ikramiyesini vermeyeceğini söyledi. İş önemli: Vergi meselesi. Sudbinskiy sesini alçaktı: Müdürün düşüncesine göre, dosyayı mahsus kaybetmiş... Olur mu öyle şey? Sudbinskiy, yukarıdan ve arkadaşını koruyormuş gibi: Hayır, hayır, olamaz elbet, dedi. Ama işin doğrusu Svinkin de dalgacının biri. Yaptığı bilançolar yenir yutulur gibi değil; her şeyi karmakarışık ediyor. Çok çektim ondan. Ama işin doğrusu ondan böyle şeyler umulmaz. Hayır, hayır, bunu yapmamıştır. Dosya bir yere tıkılmış olacak; günün birinde bulunur. Eh, demek sabahtan akşama kadar hep işler içindesin; durmadan çalışıyorsun. Sorma kardeşim, sorma! Ama Foma Fomiç gibi bir adamla çalışmak iyi şey. Kimseyi mükâfatsız bırakmıyor; çalışmayanları bile. Terfi zamanı gelenlerin hemen inhasını yapıyor; terfi zamanı gelmeyenlere de ya takdirname çıkarıyor, ya bir yerden para uyduruyor. Senin eline ne geçiyor? Fazla bir şey değil. Bin iki yüz ruble maaş, yedi yüz elli ruble tayin bedeli; beş yüz ruble ödenek; beş yüz ruble konut parası; bin ruble kadar da ikramiye. yatağından fırladı: Vay canına, güzel sesin mi var, nedir? Hiç de fazla değil, vallahi, Peresevetlov'un maaşını artırdılar; oysa benden daha az çalışıyor. Ama tabi-i benim kadar itibarı yok. (Alçakgönüllülükle gözlerini indirerek) Bakan geçen gün dairenin gözbebeği olduğumu söyledi. Yaşa be! Ama sekizden öğleye, öğleden beşe kadar mesai, akşam da evde çalışmak. Vay babam vay! - Dairede iş olmazsa ne yapacaktım sanki? Ne bileyim ben, insan bir şeyler okur, yazar. Bütün yaptığım iş de bu zaten.
13 Öylesi değil canım, yazı yayımlardın demek istiyorum. Herkes yazar olamaz ya. Senin de bir şey yazdığın yok. içini çekti: Ben çiftlikle uğraşıyorum. Birçok yenilikler tasarladım; çiftliğe yeni bir düzen vereceğim. İşlerim bitip tükenmek bilmiyor... Neler çekiyorum. Ama sen başkaları için çalışıyorsun. Eh, ne yaparsın. Aldığımız parayı hak etmek gerek. Yazın dinleneceğim. Foma Fomiç söz verdi; beni işle bir yere gönderecek, saat ve verst üzerinden yolluk alacağım; üç ruble gündelik; tabii ikramiye de verecekler. kıskançlıkla: Sokağa atacak paraları var, dedi; sonra içini çekerek düşünceye daldı. Paraya ihtiyacım var; sonbahara evleniyorum. dostça sordu: Sahi mi? Kiminle? Vallahi Muraşinlerin kızıyla. Geçen yaz tatilinde komşuyduk. Hatırlıyor musun bana çaya geldiğin zaman görmüştün?.. Hatırlamıyorum. Güzel mi bari? Eh, hoş kız. Yemeğe birlikte gidelim istersen. bocaladı: Peki... Olur... Ama... Haftaya. ferahlayarak: Evet, evet, haftaya, dedi. Elbiselerim hazır değil. Kı zın hali vakti nasıl, zengin mi? Evet, babası general; bize on bin ruble veriyor. Evin kirası devletten. On iki odanın yarısı bizim olacak; mobilya ları, sobaları, lambaları hepsi içinde... Fena değil. imrenerek: Fena olur mu hiç, dedi. Yaşadın, desene. Nikâhta sağdıcım olacaksın, unutma. Elbette, unutur muyum hiç! Kuznetsov, Vasiliev, Ma-hov ne alemdeler? Kuznetsov çoktan evlendi. Mahov benim eski yerimde. Vasiliev'i Polonya'ya gönderdiler. İvan Petroviç Sen Vla-dimir nişanı aldı. Oleşkin'e artık ekselans deniliyor. İyi adamdır. Evet, iyidir; layıktı doğrusu. İyi huylu, nazik, sakin. - İnsan adamdır. Hiç kendini öne sürmez. Hiçbir arkadaşa zarar verdiği, başkasının işine engel olduğu görülmemiştir... Herkes için elinden geleni yapar. Bulunmaz adamdır. Hata işlersin, bir şey unutursun, tarihi, yönetmeliği şaşırırsın, hiç ağzını açmaz. Sadece raporu bir arkadaşa yeniden yazdırır. Eşi yoktur doğrusu. Bizim Semiyon Semiyoneviç'e gelince, adam olacağı yok. İşgüzarlık etmeden duramıyor. Yine ne yaptı, biliyor musun? Hükümet bize ait binalara birer köpek kulübesi yaptıracak oldu. Hırsızlığı önlemek için. Bizim mimar, aklı başında, işini bilir, namuslu bir adamdır. Kulübeler için makul bir masraf gösterdi. Seninki bunu fazla bulmuş, sormuş soruşturmuş; bir müteahhide fiyatı kırdırmış; bula bula otuz kapik fark bulmuş ve oturup bir rapor döşenmiş. Kapının çıngırağı çaldı. Sudbinskiy: Allahaısmarladık, dedi; gevezeliğe dalıp saati unuttum. Dairede ararlar. Dur biraz; sana bazı şeyler danışmak istiyorum: Başımda iki bela var... Hayır, hayır; başka zaman uğrarım. Ziyaretçi bu sözlerden sonra odadan çıktı. Arkasından bakan kendi kendine konuştu: Zavallı dostum, batmışsın sen, boğazına kadar batmışsın batağa, gidiyorsun. Biçare, işinden başka hiçbir şey göremez, duyamaz, konuşamaz olmuş. Ama böylesinin yolu açıktır, yakında büyük işler başarır, en yüksek mevkilere yükselir... Bizde buna meslek sahibi olmak diyorlar. Bunun için zekâya, iradeye, ruha gerek yok; bütün bunlar lüks. Bu adamın hayatı böyle geçip gidecek ve ruhunun birçok yanı hiçbir zaman açılmayacak... On ikiden beşe kadar dairede iş, sekizden on ikiye kadar da evde, vah zavallı!, bütün gün uzanıp yatabileceğini düşünerek ferahlık duyuyordu. Rapor hazırlamaya, evrak yazmaya mecbur olmadığı, duygularını, hayallerini serbest bırakabildiği için de gurur duyuyordu. öyle dalmıştı ki, yatağının başucuna kadar gelip duran ince, uzun, esmerce bir adamın farkına varmamıştı. Bu ziyaretçinin yüzü, favorileri, bıyığı ve keçi sakalı ile kaplı idi. Üstünde başında yapmacık bir ihmal görünüyordu. Merhaba İlya İlyiç.
14 Merhaba Penkin; aman yaklaşma, dışarının soğuğunu getiriyorsun... Hep aynı garip adam. Hep eskisi gibi tembel, gamsız... Ben mi gamsız? Dur sana kâhyadan aldığım mektubu göstereyim. Durmadan kafa patlatıyorum, sen gelmiş bana gamsız diyorsun? Nereden böyle? Kitapçıdan geliyorum. Dergiler çıktı mı diye bakmaya gittim. Yazımı okudun mu? Hayır. Sana göndereyim de oku. bir karış esneyerek: Ne üstüne? diye sordu. Ticaret, kadının özgürlüğü, bu canım nisan havası ve yangın söndüren yeni bir buluş üstüne. Nasıl olur da gazete, dergi okumazsın. Bütün hayatımız onlarda. Ben artık edebiyatta realizm yolunda çalışıyorum. İşin çok mu? Eh, epeyce. Her hafta gazete için iki makale, kitap eleştirisi; şimdi de bir hikâye yazdım. Konusu ne? Bir kasabada kaymakamın bir esnafa dayak atması... İşte edebiyatta realizm buna derler. Edebiyatçı memnun: Değil mi ya? dedi. Sana bu hikâyenin ana fikrini anlatayım. Yeni ve cüretli bir fikir doğrusu. Yolcunun biri kasabadan geçerken dayak olayını görmüş ve valiye şikâyet etmiş. Vali kasabaya resmi görevle giden bir memura bu işi de incelemesini ve ayrıca kaymakamın kişiliği ve davranışları üstüne bilgi toplamasını emretmiş. Memur ticaretten konuşmak bahanesiyle esnafı çağırmış, söz arasında bu meseleyi de sormuş. Esnaf ne yapsa beğenirsin? Gerdan kırıp gülmüşler. Kaymakamı övmüşler, göklere çıkarmışlar. Memur başka yerlerde de soruşturma yapmış. Esnafın korkunç birer hırsız olduğunu, bozuk mal sattıklarını, eksik ölçüp tarttıklarını, hükümeti bile aldattıklarını, hiçbirinde namus olmadığını ve yedikleri dayağı hak ettiklerini öğrenmiş. Sözün kısası kaymakamın attığı dayak eski trajediler-deki fatum'a benzer bir şey oluyor. İyi buldun. Çok ince bir zekân var. İlya İlyiç; keşke yazı yazsaydın sen de! Böylece hem kaymakamın zorbalığını, hem de halkın ahlak bozukluğunu göstermiş, küçük memurların kullandıkları usullerin kötülüğünü, sert fakat yasal tedbirlerin gerekliliğini belirtmiş oluyorum. Oldukça yeni bir fikir değil mi? Evet, özellikle benim için; o kadar az okuyorum ki... Sahi öyle; odanda hiç kitap göründüğü yok. Ama yalvarırım sana, yakında çıkacak bir eser var, onu mutlaka oku. Muazzam bir destan denebilir: Rüşvet yiyen bir adamın düşmüş bir kadına aşkı. Yazanın kim olduğunu söyleyemem, şimdilik gizli. Ne var içinde? Toplum düzenimizin işleyişini olduğu gibi ortaya koyuyor, hem de şiirli bir biçim içinde. Toplumun bütün güçlerine değiniyor. Toplumsal merdivenin bütün basamaklarını ele alıyor. Yazar bu eserde zayıf, kötü ruhlu devlet adamını, çevresindeki dalkavuk rüşvetçileri, ahlaksızlığa düşmüş Fransız, Alman, Fin ve daha başka uluslardan kadınları sanki bir mahkeme önüne çıkarıyor. Her şeyi öyle yaman, öyle yürek paralayan bir gerekçilikle anlatmış ki... Bazı parçalarını dinledim. Büyük yazar: Kâh Dante'yi» kâh Shakespeare'i andırıyor... hayretle doğrularak: Amma da yaptın ha! dedi. Penkin hemen, gerçekten çok ileri gittiğini anlayarak durdu, daha az taşkınlıkla: Oku da bak, dedi; değerini kendin daha iyi anlarsın. Hayır, Penkin, okuyamam. Peki ama niçin? Olay yaratacak bir eser; daha şimdiden herkes ondan söz ediyor. Bırak söz etsinler! Birtakım adamların işi gücü bu! Merak edip okuyuver canım. Nesini merak edeyim? Ne diye yazı yazar bu adamlar? Gönül eğlendirmek için herhalde. Haksızlık ediyorsun. Hayata o kadar yakın ki, o kadar yaşıyor ki bunlar. Portreler canlı gibi. Tüccar, memur, subay, jandarma, hepsi. Tıpkı yaşayan insanlar gibi. Evet, bütün yaptıkları bu kadar. Bir insan alıp kopyasını çıkarıyorlar. Gerçeğe uygun oluyor diye övünüyorlar. Ama, hayat ne oluyor? Eserlerinde o yok işte, dünyayı kavrayış, insanlığı gerçekten anlayış yok. Boş şeylerle övünüyorlar. Hırsızları, düşkün kızları, yolda yakalayıp hapse atar gibi edebiyata sokuyorlar! Nerede sanatkârın "gizli gözyaşları";' sadece kaba, zalim, alaycı bir gülüş! İyi söyledin. Bu coşup taşan öfke, bu kötülüklere amansızca saldırış, alçalmış insanları kepaze ediş, işte asıl edebiyat budur.
15 birden parladı: Hayır, hiç de değil! Hırsızı, düşmüş kadını, aldatılmış bir budalayı anlatın, anlatın ama insanı da unutmayın. Sizin için insan diye bir şey yok mu? Yalnız kafanızla yazmak isti yorsunuz. Düşünmek için kalpsiz olmak gerekir, sanıyorsu nuz. Hayır, düşünmeyi besleyen sevgidir. Düşen adama el uzatın, mahvolan bir adamın haline ağlayın, onunla alay et meyin. Sevin onu! Onda kendinizi görün ve ona kendinizmiş gibi bakın., tekrar kanepeye sakin sakin uzandı: İşte o zaman yazdıklarınızı okurum, önünüzde eğilirim. Hırsızı, düşmüş kadını anlatıyorlar da insanı unutuyor veya anlatmıyorlar. Bu mudur sanat, bu mudur bulduğunuz büyük edebiyat? Kötülüğü, çamuru gösterin ama, rica ederim, buna edebiyat demeyin. Ya! Demek hatırınız için tabiat tasvirleri yapalım, gülden, bülbülden, bir kış sabahının güzelliğinden söz edelim öyle mi? Çevremizde uğuldayan, kaynaşan hayatı görmeyelim... Biz yalnız toplumun fizyolojisini arıyoruz; şiirle, şarkı ile işimiz yok... İnsanı, yalnız insanı anlatın bana, insanı sevin. Penkin coştu: Faizciyi sevelim, softayı sevelim, budala veya hırsız memuru sevelim, değil mi? Laf mı bu? Edebiyatla uğraşma dığın belli! Hayır, bu adamları cezalandırmalı, toplumdan kovmalı... Gogol, Ölü Canlar, cilt I, bölüm VII. (ç.n.) 32 Penkin'in önünde ayağa kalkan birdenbire bir peygamber tavrıyla: Toplumdan kovmalı ha? dedi. Bu bozulmuş çamurda yüksek bir prensip olduğunu, bu düşmüş insanın gene de in san, yani kendin olduğunu, unutuyor musun? Onu kovmalı mı eledin? Ama ne yapsan, onu insanlıktan, tabiattan, Tan rının rahmetinden dışarı kovabilir misin? bu sözleri söylerken gözleri parlıyordu. Şaşıran Penkin: Amma da coştun! dedi. gerçekten pek ileri gittiğini gördü. Birdenbire sustu, bir dakika kadar ayakta durdu, esnedi ve yavaş yavaş kanepeye uzandı. İkisi de bir süre sustular, Penkin: Sen neler okuyorsun? diye sordu. Ben mi... Daha çok yolculuk üstüne yazılmış kitapları. Tekrar sustular. Penkin: Dediğim kitap çıkınca okuyacaksın değil mi? İstersen getireyim sana. dedi. başıyla istemem der gibi bir işaret yaptı. Öyle ise sana hikâyemi göndereyim... başıyla peki, dedi. Matbaaya gidiyorum, geç kaldım. Bak sana niçin gel diğimi söylemeyi unuttum. Ekaterinenhov'a gidelim diye cektim. Arabam var. Bugünkü şenlik için bir makale yaz mam gerekiyor. Birlikte bakarız. Benim görmediğim şeyleri sen görür bana söylersin, iyi olur, gidelim... yüzünü buruşturup üstüne örtüleri çekerek: Hayır, biraz rahatsızım, dedi. Rutubet dokunuyor, güneş henüz etrafı iyice kızdırmadı. Ama sen bana yemeğe gel; konuşuruz; öyle iki dert var ki başımda... Hayır, bizim yazar arkadaşlarla Sen-Georgi lokantasında toplanıyoruz; oradan Ekaterinenhov'a gideceğiz. Bütün gece de çalışacağım; gün doğarken makalem matbaada olmalı. Hoşça kal. Güle güle, Penkin. yine düşünmeye daldı: "Bütün gece çalışacak! Hiç uyumayacak! Herhalde yılda en az beş bin ruble kazanır. Fena para değil; ama yazı yazmak, boşuna kafamızı, ruhumuzu harcamak, hayallerimizi, düşüncelerimizi satmak, tabiatımızı zorlamak, durup dinlenmeden hareket içinde olmak, hep bir amaç peşinde koşmak... Sonra da yazmak, yazmak, dönen bir tekerlek gibi, bir makine gibi yazmak! Yarın, öbür gün, daha öbür gün hep yazmak! Tatil yok! Bayram yok! Ne zaman duracak, ne zaman dinlenecek bu adam? Vah zavallı!"
16 boş masanın üstüne, kalemsiz, mürekkepsiz hokkaya baktı ve yine kendisinin, yeni doğmuş bir çocuk gibi gamsız, kaygısız uzanıp yatabildiğine şükretti. Ne saadet! Yüz parça olmamak, ruhun ve vücudun güçlerini ötede beride harcamamak! Birdenbire: Ya kâhyanın mektubu? Ya apartman işi? dedi ve dü şünceye daldı. Çıngırak yine çaldı. yeni ziyaretçiyi beklerken: Nedir bu? Kabul gününe döndü bugün! dedi. Odaya yaşı ve yüzü belirsiz bir adam girdi. Ne güzel, ne çirkin, ne büyük, ne küçük, ne sarışın, ne esmerdi bu adam. Tabiat ona ne iyi, ne kötü, göze çarpan hiçbir özellik vermemişti. Kimi ona İvan İvaniç derdi, kimi İvan Vasiliyeviç, kimi de İvan Mihayiloviç. Soyadı üzerinde de anlaşma yoktu: Bazıları için Vasili-yev veya Andriyev, bazıları için de Aleksiyev'di. İsmini ilk defa duyan adam hemen unutuverirdi. Adıyla birlikte yüzü de, sözleri de hatırdan çıkardı. Geldiği yerde bir şey değişmez, gittiği yerden bir şey eksilmezdi. Vücudu gibi zekâsı nın da hiç rengi, özelliği, kişiliği yoktu. Çevresindekileri gördüğü ve işittiği şeylerle de eğlendiremiyordu, çünkü Pe-tersburg'da doğmuş ve bir yere gitmemişti; bu yüzden başkalarının gördüğü ve işittiği, bildiği şeylerden başka bir şey bilmiyordu. Böyle bir insan sevilir mi, sever mi, nefret eder mi, acı çeker mi? Herhalde sever de, nefret de eder, acı da çeker; çünkü hiç kimse bunlarsız edemez. Fakat nasıl oluyor da bu adam herkesi sevmenin kolayını buluyor? Bu çeşit, insanlarda bir tür düşmanlık ve öç alma duyguları uyandırır. Onlara ne kötülük etseniz gene gelir size sokulurlar. Ama şu da var ki, duydukları sevgiyi sıcak, soğuk diye ölçmeye kalkarsak, bunlarınki hiçbir zaman ortayı aşmaz. Herkesi sevdikleri için iyi insan sayılırlar; oysa kimseyi sevmezler ve kötü olmadıkları için iyidirler. Böyle bir adamın önünde bir fakire sadaka verirseniz o da verir; ama küfredin, alay edin, o da aynı şeyi yapar. Ona zengin denemez; çünkü zengin değil, fakirdir; ama tam fakir de denemez, çünkü ondan daha fakirleri çoktur. Yıllık küçük bir geliri vardır; üç yüz ruble kadar. Bir küçük memurluktan da beş on ruble alır. Ama darlık çekmez, kimseden borç almaz, ondan borç almak da kimsenin aklından geçmez. Çalıştığı dairede sürekli ve belli bir görevi yoktur; çünkü ne arkadaşları, ne amirleri, hangi işi daha iyi, hangisini daha kötü yaptığını görüp neye istidadı olduğunu kestirememiş-lerdir. Kendisine şu ya da bu iş verildiği zaman onu o şekilde yapar ki, amiri ne söyleyeceğini bilemez; bakar, bakar, okur, okur, sonunda der ki: "Bırakın bana, sonra bakarım... Aşağı yukarı buydu istediğim." Yüzünde hiçbir zaman bir tasa, bir düşünce belirtisi görünmez; içinde bir hayat var mı, yok mu anlayamazsınız. Gözleri hiçbir şey üzerinde dikkatle durmaz, hiçbir şey onda bir merak uyandırmaz. Sokakta bir arkadaşı ona rastlar da nereye gittiğini sorarsa, "Daireye, çarşıya veya birisini geçirmeye," der. Arkadaşı, "Bırak canım, benimle postaneye, terziye veya gezmeye gel," derse, hemen kabul eder, terziye, postaneye girer ve gittiği yerlerin tam tersine bir tarafa gezmeye gider. Doğduğunu herhalde annesinden başka kimse fark etmemiştir; yaşadığını da pek az kimse bilir; fakat ölümünü kimse fark etmeyecek, öldüğüne kimse sevinmeyecek, kimse acı-mayacaktır. Onun düşmanı, dostu yoktur. Yalnızca birçok tanıdığı vardır. Belki bu silik kişinin yalnız cenazesi bir ilgi uyandıracak, yolda adamın biri saygı ile durup selamlayacak, belki başka bir meraklı da cenazenin önüne koşacak, ölenin adını soracak ve hemen unutacak. Bu Aleksiyev, Vasiliyev, Andriyev ya da ne derseniz deyin, insanoğlunun yarım, donuk, bulanık, bir hayali, bir gölge-siydi. Zahar evin kapısı önünde ya da köşedeki bakkalda ahbaplarıyla konuşurken, efendisinin konuklarını anlatmaktan hoşlanırdı; ama sıra ona -Aleksiyev'e diyelim- gelince ne söyleyeceğini bilemezdi. Uzun uzun düşünür, vücudunda, hareketlerinde onu başkalarından ayıran yanları arar, bir türlü bulamazdı. Elini, "Adam sen de... " der gibi sallayarak: Ne eti var, ne kemiği. Bir adam işte, derdi. : A, siz misiniz, Aleksiyev? dedi. Merhaba. Nereden çıktınız? Aman yaklaşmayın, ellerinizi sıkmayacağım, soğuktan geliyorsunuz. Amma da yaptınız, soğuk yok ki!.. Bugün bu taraflara gelmek niyetinde değildim. Ovçinin'e rastladım da o zorla evine getirdi. Sizi almaya geldim, İlya İlyiç. Ne yapacaksınız beni? Ovçinin'e gidelim. Matyev Andreyiç Alyanov, Kazi-mir Albertoviç Phaylo, Vasiliy Sevatıyanıç Kolimiyagin oradalar. Ne yapıyorlar orada, benden ne istiyorlar? Ovçinin sizi yemeğe çağırıyor., hiç aldırmadan: Hım. Yemeğe çağırıyor, diye tekrarladı.
17 Sonra da hep birlikte Ekaterinenhov'a gidilecek; sizin de bir araba kiralamanızı istiyorlar. Peki ne yapacağız orada? Ne mi yapacağız? Bugün herkes oraya gidiyor. Bugün bir mayıs, bilmiyor musunuz? Hele bir oturun; düşünürüz. Aman kalkın! Daha üstünüzü bile giymemişsiniz. Durun biraz canım, daha erken. Erken olur mu? Sizi on ikide bekliyorlar; erken yemek yiyeceğiz, ikide. Ondan sonra gezintiye. Haydi çabuk olun, gidelim. Söyleyeyim de elbiselerinizi getirsinler. Nasıl giyineyim? Daha yüzümü yıkamadım ki... Haydi, yıkanın öyle ise. Aleksiyev odada dolaşmaya başladı; belki yüz defa gördüğü bir resmin önünde durdu, pencereden şöyle bir baktı, raftan küçük bir şey aldı, her yanına göz gezdirdi, tekrar yerine koydu, sonra ıslık çalarak öteye beriye gitti, geldi. Ama ne yapsa boşuna. bir türlü kalkıp yıkanmaya gitmiyordu. Böylece on dakika kadar geçti. Birdenbire Aleksiyev sordu: E? Ne var? Hâlâ yatıyor musunuz? Kalkmak mı gerek? Tabii ya! Bekliyorlar sizi. Gidecektiniz ya! Nereye gidecektim? Benim bir yere gitmeye niyetim yok... Aman, yapmayın, İlya İlyiç! Az önce Ovçinin'e, oradan da Ekaterinenhov'a gideceğiz dememiş miydik? Hiç olacak şey mi bu rutubetli havada? Görülecek ne var sanki orada? Zaten yağmur yağacağa benziyor, hava kapalı. Gökte bir tek bulut yok, yağmuru da nereden çıkardınız. Hava size kapalı görünüyor. Çünkü pencereleriniz aylardır yıkanmamış. Üstlerindeki toza bak! Allanın ışığı içeri giremez, üstelik perdenin biri de inik. Ne yapayım; Zahar'a söylesem, hem kadınlar getirmeye, hem de beni de bütün bir gün dışarı atmaya kalkar. düşüncelere daldı. Aleksiyev ise masanın başına oturmuş, parmaklarını tıkırdatıyor, dalgın dalgın duvarlara, tavana bakıyordu. Birkaç dakika sonra tekrar sordu: Ne oluyor? Gidecek miyiz, gitmeyecek miyiz? Giyinecek misiniz, giyinmeyecek misiniz? Ne olacak giyinirsem? Ekaterinenhov'a gideceğiz. Amma da uzattınız, bırakın şu Ekaterinenhov'u! Otursanıza oturduğunuz yerde; nedir bu aceleniz? Kokusu mu çıktı buranın, oda soğuk mu yoksa? Hayır, burası çok hoşuma gidiyor; çok rahatım. - Burada rahatsınız, ne diye başka yere gitmek istiyorsunuz? Benimle kalın, birlikte yemek yeriz, sonra akşama istediğiniz yere gidersiniz! Bakın, az kalsın unutuyordum. Ben zaten gidemem. Tarantiyev yemeğe gelecek; bugün cumartesi. Ha, öyle ise... pekâlâ... öyle yapalım... Ben size işlerimden söz ettim mi? Aleksiyev, gözlerini dört açarak: Hangi işler? Bilmiyorum, dedi. Kaç zamandır ne diye yerimden kalkmıyorum, dü şünmediniz mi? Ben burada işin içinden nasıl çıkacağım di ye yatmış düşünüyorum. Aleksiyev telaşlı görünmeye çalışarak: Nedir mesele? diye sordu. İki felaket. Ne yapacağımı şaşırdım. Nedir bu felaketler? Beni evden kapı dışarı ediyorlar. Düşünün bir kere: Çıkıp gidecekmişim buradan. Gürültü patırtı; bir sürü iş. Düşünmeye bile cesaretim yok! Sekiz yıldır burada oturuyorum, biliyorsunuz. Ev sahibi bana öyle bir oyun oynadı ki. "Hiç durmayın, çıkın," diyor. Hem de acele ediyor, ha! Demek ki eve ihtiyacı var. Taşınmak bir beladır; öyle işler çıkar ki... Kırılan, kaybolan... Sıkıntılı şeydir. Eviniz de güzel doğrusu... Kirası ne kadar?
18 Bir daha böyle ev nerede bulurum, hem de çabucak? Odalar sıcak, rutubetsiz; sonra emniyetli ev de. Topu topu bir hırsızlık oldu. Tavan da pek sağlam görünmüyor, sıvaları nerede ise dökülecek gibi ama bir şey olduğu yok. Aleksiyev, başını sallayarak: Olur şey değil, dedi. Ne yapmalı da evden çıkmamalı? Aleksiyev bütün odayı gözden geçirerek: Kontratınız var mı? diye sordu. Evet, ama süresi bitti; bilmem ne kadar zamandır ki rayı aydan aya veriyorum. Kısa bir sessizlikten sonra Aleksiyev sordu: Peki, neye karar verdiniz, çıkacak mısınız, kalacak mısınız? Hiçbir kararım yok. Düşünmek bile istemiyorum. Zahar bir çaresine baksın. Biliyor musunuz, öyleleri vardır ki taşınmaya bayılırlar. Tek zevkleri ev değiştirmektir... Onlar taşınadursunlar. Benim hiçbir değişikliğe tahammülüm yoktur. Ama asıl kötüsü ev meselesi değil. Bakın kâhyam bana ne yazıyor. Size mektubu göstereyim... Nerede acaba? Zahar! Zahar! Zahar sobanın üstünden sıçradı: Öf, aman yarabbi! Allah ne zaman canımı alacak?.. İçeri girdi ve alık alık efendisine baktı: Hani o mektup... Bulamadın mı? Nasıl bulayım? Okuma bilmiyorum ki... Zararı yok, sen gene ara. Dün akşam bir mektup okuyordunuz; ondan sonra görmedim. İlya İlyiç kızarak: Nerede öyle ise? diye sordu. Yutmadım ya! Çok iyi hatırlıyorum, elimden aldın, şurada bir yere koydun. Nah iş te, burada, bak! Yorganı salladı, mektup arasından yere düştü. İkisi birden konuştu: Hep de ben kabahatli çıkarım!.. Haydi, haydi, çek git! Zahar çıktı. mektubu okumaya başladı. Mektup koyu kırmızı balmumu ile mühürlenmiş boz bir kâğıt üzerine kvasla* yazılmış gibi idi. İri solgun harfler birbirine dokunmadan, bir zafer alayı halinde, kâğıdın sol üst kenarından sağ alt kenarına doğru yürüyordu. Yer yer iri soluk bir mürekkep lekesi alayı durduruyordu: "Muhterem efendimiz, babamız, velinimetimiz, İlya İl-yiç..." Burada birçok sağlık ve esenlik dileklerimi atladı ve ortalarından devam etti: "Yüksek zatınıza haber vereyim ki, çiftliğinizde her şey yolundadır. Beş haftadır yağmur yağmadı: Cenabı Hak bize kızmış olsa gerek. İhtiyarlar bile, böyle kuraklık görmedik, diyorlar. Bahar ekinleri yandı, kavruldu. Kış ekinlerinin de bir kısmını kurtlar yedi, bir kısmını da vakitsiz don mahvetti. Tekrar kazıp ektik ama ne çıkacak bilinmez. Cenabı Hakkın zatınızı korumasına dua ediyoruz. Kendimizi düşündüğümüz yok; ölsek bile ne çıkar... İvan yortusunda üç köylü daha kaçtı! Laptev, Baloçov ve Vaska, demircinin oğlu. Karılarını arkalarından gönderdim Kvas: Arpadan yapılan bir tür içki. (ç.n.) 40 arna bir daha dönmediler; duyduğuma göre Çolki'de yerleşmişler. Çolki'ye de Verhliov'daki hemşerim gitti. Oranın Daş kâhyası onu yabancı ülkelerden Çolki'ye gelen bir sabanı görmek için Çolki'ye göndermişti. Ona, kaçan köylülerin yerlerine aramasını söyledim. Gitmiş, komiserle konuşmuş, komiser, 'Bir dilekçe ver,' demiş; 'kaçan köylülerin iadesi için gereğini yaparız.' Ben gittim; komiserin ayaklarına kapandım, ama komiser Nuh dedi, peygamber demedi; var gücüyle bağırdı: 'Def ol git, dedim ya sana, bir dilekçe yaz, icabına bakarız.' Ben de dilekçe yazmadım. Burada aylıkçı bulamıyorum: Herkes Volga'da, mavnalarda çalışmaya gitti. Burada millet pek budalalaştı, babamız İlya İlyiç. Bu yıl pazara keten gönderemeyeceğiz; kurutma, temizleme makinelerini kapayıp kilitledim. Suciga'yı gece gündüz kapıda bekletiyorum: Ağzına içki koymaz, ama gene de, efendilerimin malını çalmasın diye gece gündüz ben de onu gözetliyorum. Öteki köylüler ha bire içiyorlar, sizin için çalışmak istemiyorlar; para verelim diyorlar ama para da veremiyorlar; bu yıl eğer kuraklık bütün ürünü harap etmezse efendimiz velinimetimize geçen yıldan iki bin ruble kadar eksik para göndereceğiz. Kuraklık olmazsa bu parayı zatınıza ulaştıracağız." Bundan sonra bağlılık yeminleri ve imza geliyordu: "Kâhyanız ve sadık köleniz Prokofiy Vitiyaguşkin kendi eliyle imza etti." Okuryazar olmadığı için mektubun altına bir haç çizmişti. "İşbu mektubu, mezkûr kâhyanın kayınbiraderi, Diomka Kriyov yazmıştır."
19 mektubun sonuna bir göz attı. Ne ay var, ne yıl, dedi. Bu mektup herhalde kâhyanın elinde bir yıl sürünmüştür. İvan yortusundan söz ediyor, sonra da kuraklık diyor. Kim bilir ne zaman aklına geldi de gönderdi... düşünceye daldı.? İki bin ruble eksik gönderecekmiş. Ne dersiniz buna? beriye ne kalıyor? Geçen yıl ne kadar almıştım?, Aleksiyev'e bakarak sordu: O zaman size söylememiş miydim? Aleksiyev gözlerini tavana dikti ve düşünmeye başladı. : Ştoltz gelsin de ona sorayım, dedi; yedi bin mi, sekiz bin mi ne idi... Bir tarafa yazmamak ne fena! Demek şimdi beni altı bine indirecek. Aç kalırım vallahi; yaşanır mı bu parayla? Ne diye telaş ediyorsunuz, İlya İlyiç? Hiçbir şeyden umudu kesmemeli. İnsan kendini bir bıraktı mı yandı! Ama işittiniz mi ne diyor? Bana para göndereceği, beni teselli edeceği yerde, benimle alay ediyormuş gibi hep kötü haberler veriyor. Her yıl böyle; şaşırdım artık. "İki bin ruble kadar eksik." Evet, büyük bir zarar. Şaka değil, iki bin, Aleksey Login de bu yıl on yedi bin yerine on iki bin almış diyorlar. Hiç olmazsa on iki bin, altı bin değil. Bu kâhya beni allak bullak etti. Gerçekten kuraklık varsa, ürün kötü ise vaktinden önce insanı üzmenin anlamı var mı? Evet, doğru... gerçekten anlamı yok. Ama bir köylüden öyle incelikler de beklenemez. Bu adamlar hiçbir şeyden anlamazlar., belki yüreğine ferahlık verecek bir şeyler bulur umuduyla Aleksiyev'e bakarak sordu: Peki, siz benim yerimde olsanız ne yapardınız? Düşünmeliyim İlya İlyiç, hemen karar veremem. derin derin düşünerek: Acaba valiye mi yazsam? diye mırıldandı. Valiniz kim? İlya İlyiç cevap vermeden düşünmeye daldı. Aleksiyev de sustu; o da bir şeyler düşünüyordu., mektubu buruşturdu; başı ellerinde, dirsekleri dizlerinde, bir süre üzüntülü düşünceler içinde kaldı. Ah, Ştoltz bari çabuk gelse! Yakında geleceğini yazdı; ama Allah bilir nerelerde dolaşıyor... Bir gelse, her şeyi hal lederdi... Tekrar kederli bir hal aldı. Uzun süre sustular. Nihayet kendine geldi. Kesin bir karar vermiş, yatağından çıkacakmış gibi konuştu: Yapılacak şey şudur: Hemen harekete geçmeli, boşu na vakit kaybetmemeli... İlkönce... Tam o sırada kapının çıngırağı var gücüyle çaldı. Oblo-mov'la Aleksiyev ürperdiler. Zahar da birden sobasından atladı. Dışardan yüksek, kaba bir ses: Evde mi? diye sordu. Zahar, daha büyük bir kabalıkla: Nerede olabilir bu saatte, diye cevap verdi. Odaya giren adam kırk yaşlarında vardı. İriyarı, göğsü ve omuzları geniş, koca kafalı, geniş çehreli, kısa ve kalın boyunlu, patlak iri gözlü, kalın dudaklı idi. Şöyle bir bakışta insan kaba ve derbeder bir adam olduğunu anlıyordu. Üstüne başına bakmadığı belli idi. Onu temiz, tıraş olmuş görmek güçtü. Ama onun umurunda değildi. Üstünden başından utanmak şöyle dursun, bu haliyle övünüyor gibiydi. Mihey Andreyeviç Tarantiyev'di bu, 'un çiftlik komşusu. Tarantiyev dünyaya kötümser ve küçümser bir gözle bakıyor, çevresindekilere açıkça kin besliyordu. Her şeye ve herkese çatmaya hazırdı; sanki bir felakete uğramış, değeri bilinmemiş, talihine küsmüş güçlü bir kişiymiş gibi. Hareketleri cüretli ve kaba sabaydı. Hep yüksek sesle, çabuk çabuk, öfke ile konuşurdu. Uzaktan sesi geldiği zaman bir köprüden geçen üç boş arabanın gürültüsüne benzerdi. Hiç kimseden sıkılmaz, hazırcevaptı; herkese, hatta dostlarına bile kaba davranırdı. Konuştuğu, hatta yemeğini yediği bir kimseye şeref veriyormuş gibi tavırlar takınırdı. İvan Gonçarov
20 Tarantiyev cin fikirli, kurnaz bir adamdı. Günlük bir meseleyi ya da karışık bir mahkeme işini kimse onun kadar ustalıkla halledemezdi. Şu ya da bu halde neler yapılacağını hemen söyler, ince ince kanıtlar getirir, sonunda da hemen her zaman öğüt verdiği adama kötü sözler sarf ederdi. Böyle olmasına rağmen Tarantiyev yirmi beş yıl önce bir daireye kâtip girmiş, saçları ağarıncaya kadar aynı memurlukta kalmıştı. Ne kendisi ne de başkaları onun daha yüksek bir mevki sahibi olabileceğini düşünmüştü. Doğrusu şu ki, Tarantiyev'in gücü laflarında kalıyordu. Konuşurken bilhassa başkalarının işlerini kolayca hallederdi; fakat elini kolunu kımıldatmaya, harekete geçmeye, yani teorisini uygulamaya, işi ele alıp yürütmeye gelince Tarantiyev başka bir adam oluveriyordu. İşi karşısında küçülüyor, ansızın bir ağırlık, bir halsizlik duyuyor, ya başka bir işe girişiyor, onu da bir türlü ele alamıyor ya da başaramıyor, başarmaya kalksa büsbütün berbat ediyordu; bir çocuk oluveriyordu. Küçük şeyleri unutur, savsaklar, söz verdiği yere geç kalır, sonunda ya işi yarı yolda bırakır, ya da öyle kötü bir yerinden başlar ki her şey altüst olur, bir daha da kimse altından çıkamazdı. Ama Tarantiyev gene de âleme sövmekten geri kalmazdı. Babası, eski bir taşra adliye memuru, oğluna iş takibindeki ince maharetini ve tecrübesini vermek, adliyede kendisinin yükseldiği şerefli mevkii kazandırmak istemişti; ama kader öyle istemedi. Vaktiyle derme çatma bir öğrenim görmüş olan bu adam, oğlunun akranlarından geri kalmamasını istemiş, ona iş takibinden, bu önemli sanattan başka şeyler de öğretmek gereğini duymuştu. Onu üç yıl bir rahibe Latince öğrenmeye gönderdi. Yaradılıştan kabiliyetli olan çocuk, üç yıl içinde Latin gramerini ve sentaksını sökmüş, hatta Cornelius Nepos'u okumaya başlamıştı. Ama babası bu kadarının yeterli olduğuna, oğlunun eski kuşağı fersah fersah aştığına, daha fazla öğrenimin belki de adliye işlerine zarar vereceğine inanmıştı. Mihey on altı yaşında evinde Latinceyi ne yapacağını bilmiyor, yavaş yavaş unutuyordu. İlçe veya il mahkemelerinde bulunmak şerefine ereceği günleri beklerken, babasının içki meclislerini kaçırmıyor, her şeyin konuşulduğu bu yeni okulda delikanlının zekâsı hızla gelişiyordu. Genç ruhun bütün merakıyla babasının ve ahbaplarının anlattıkları çeşitli, ilginç hikâyeleri, bu eski adliye kurtlarının ellerinden geçen türlü davaları dinliyordu. Fakat bütün bunlar bir işe yaramadı. Babasının bütün çabalarına rağmen Mihey ne adliyeci, ne de işadamı olabildi. Talih ihtiyarın emellerini suya düşürdü. Mihey babasından sanatın bütün teorik tarafını almış, iş sadece uygulamaya kalmıştı. Fakat mahkemeye bir defa olsun girmeden babasını kaybetti; bir baba dostu onu Petersburg'a götürdü, bir bakanlığa kâtip olarak yerleştirdi ve orada unuttu. Böylece Tarantiyev bütün hayatı boyunca teoride kaldı. Petersburg'daki memuriyetinde ne Latincesi, ne de haklı haksız davaları istediği gibi çevirmek sanatındaki ince fikirleri işe yarıyordu. Halbuki kendisi, içinde uyuklayan, elverişsiz şartlar altında hiç meydana çıkmayan bir güç duyuyordu. Bu güç, masallarda sihirli duvarlar arasına kapatılarak kötülük etmelerine meydan verilmeyen habis ruhlara benziyordu. İşte, içindeki gizli güçleri kullanamayan Tarantiyev, belki bunun için kaba, nobran, sinirli, küfürcü bir adam olmuştu. Yaptığı iş, yazı temize çekmek, dosya tutmak vs. pek ağırına gidiyordu. Ona çok uzaktan gülümseyen son bir umudu kalmıştı: Tekel müdürlüğüne geçmek. Yalnız bu iş, babasının ona hazırlayıp da kendisinin ulaşamadığı mevkinin yerini tutabilirdi. Bu iş bekleyedursun, şimdilik babasının hayat ve iş felsefesini, rüşvet ve dalavere sistemini, taşrada kendisine layık bir alanda kullanamadığı için, Petersburg'daki zavallı hayatının kıyısında bucağında, resmi işler yerine dostluk ilişkilerinde harcıyordu. Rüşvetçilik Tarantiyev'in kafasına, kanına işlemişti. Ne davası, ne de müşterisi olduğu için, akıl erdirilemeyecek yollardan eşini dostunu kafese koyuyordu. Her fırsatı kollaya-rak kendini kurnazlıkla ya da ısrarla davet ettirir; herkesten layık olmadığı bir saygı bekler, kimseyi rahat bırakmazdı. Eski püskü elbiselerinden hiç sıkılmazdı, ama günün programında mükellef bir yemek, bol votka ve şarap olmadı mı bir türlü rahat edemezdi. Ahbapları arasında büyük bir bekçi köpeği rolünü oynar, herkese havlar, kimseyi korkutmaz, fakat nasıl atılırsa atılsın, hiçbir et parçasını kaçırmaz, yere düşmeden yakalardı. Bunlar 'a en sık gelen konuklardı. Bu iki Rus proleteri niçin ona giderlerdi? Anlarsınız: Yemek, içmek, puro tellendirmek için. Burada sıcak, rahat bir köşe buluyorlar, pek sıcak değilse de her zaman kayıtsız bir yüzle karşılanıyorlardı. 'a da onları niçin kabul ettiği sorulsa kolay kolay cevap veremezdi, ülkenin uzak çiftliklerinde, bütün hali vakti yerinde kimselerin evinde parasız, işsiz güçsüz, mesleksiz olmakla beraber mideleri mükemmel işleyen kadın erkek bir sürü hazırcı vardı. Tıpkı onlar gibi, Aleksiyev'le Taranti-yev de 'un evinden ayrılmıyorlardı. Keyiflerine düşkün insanlar böyle takıntılar edinmeden yaşayamazlar; çevrelerinde gereksiz kimseler olmadan rahat edemezler. Tabakayı kim arayıp bulacak? Yere düşmüş bir mendili kim kaldırıp verecek? Derdimizi kime anlatıp kendimizi açındıracağız? Kötü rüyalarımızı kime anlatıp yorumlatacağız? Kim bize,
derebeyleri, çocuklarını yeni hayata, Rusya'ya yeni giren endüstrinin yarattığı çalışma yollarına sokamıyorlardı. Avrupa'dan gelen bilgilerin, yeni
Önsöz Bu kitapta önemli olan Oblomov değil, Oblomovluktur. Dobrolyubov Rus edebiyatının hiçbir kahramanı, ne Raskolnikov, ne Miskin, ne Prens Andrey, eski Rus insanını, hatta bütün Doğuluları Oblomov kadar
İVAN GONÇAROV Oblomov İVAN GONÇAROV 1812 de Rusya da, bugün Ulyanovsk olarak bilinen Simbirsk te doğdu. Babası varlıklı bir tüccar olan Gonçarov, 1834 te Moskova Üniversitesi nden mezun olduktan sonra