Türkmenistan, 02 Maı 2014
Anna 2 Maı 2014
İolöten prezidentiň saparyna taııarlanıar
Maı 02, 2014
Onlarça ıyl hiç hili abatlaıyş işleri geçirilmedik esasy ıol, häzirki wagtda ıokary derejede bejerilip, täzeden asfaltlanypdyr.
Mary welaıatynyň İolöten etrabynyň günorta obalarynda häzir gyzgalaňly ıagdaıda bejeriş we arassalaıyş işleri alnyp barylıar.
İeňiş daıhan birleşigindäki esasy edara-kärhanalaryň daşky görnüşlerine serenjam berilıär, onlarça ıyl hiç hili abatlaıyş işleri geçirilmedik esasy ıol, häzirki wagtda ıokary derejede bejerilip, täzeden asfaltlanypdyr. Köçäniň boıundaky tozap ıatan ıanıodalar hem tämizlenip, ozaldan bar bolan ähli zir-zibiller, haşal otlar hem aırylypdyr.
Etrabyň käbir obalaryna gyssagly “täze durk” bermek kampaniıasynyň ıaıbaňlanmagynyň düıp sebäbiniň bu etraba şu aıyň 5-i bilen 10-y aralygynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň etjek saparydygy aıdylıar. Saparyň çäginde G.Berdimuhamedowyň İolöten etrabynyň gündogar tarapyndaky gaz ıataklarynyň özleşdirilmegine badalga berjekdigi bellenilıär.
Häzirki gürrüňi edilıän İeňiş daıhan birleşiginiň üstünden geçıän 15-20 kilometrlik ıol hem çölüň içi bilen Osman gaz ıatagyna çenli alyp barıar. Onlarça ıyllap “ellenmedik” bu ıoluň bejerilmegi, ıerli ilata utuş däl-de, eıse häzirki wagtda has köp amatsyzlyklary döredıändigi nygtalıar.
İaşaıjylaryň aıtmaklaryna görä, ıerli resmiler “ıola zyıan” ıetiräımäň diıip, köçäniň boıundaky obalylara öz mallaryny daşyna çykarmazlygy tabşyrypdyrlar. 30 ıaşlaryndaky Begenç hem bir hepde mundan ozal girizilen bu düzgüniň netijesinde öz hojalygyna uly zyıan ıetıändigini aıdıar.
“Bu ıol diıdiler, başga diıdiler. Häzir men mallarymy meıdana çykaryp bilmeıänligim üçin sygyrlarym gaty kösenıär. Janawarlaryň oty-iımi ıetenok. Özüm gidip ot ıygjak bolsam bolsa, bir günümi şoňa sarp etmeli bolıaryn” diıip, Begenç Azatlyk Radiosyna gürrüň berıär.
Munuň üstesine-de, oba ıaşaıjylarynyň gatnaw üçin ulanıan esasy ulagy bolan motosikletlere-de wagtlaıyn gadagançylyk girizilipdir. İaşaıjylaryň sözlerinden çen tutulsa, polisiıanyň işgärleri obanyň içinde motosiklet sürüp barıan birini görseler, onuň ulagyny wagtlaıyn tussaglyga gabaıarlar.
İaşaıjylara öz öıleriniň öňünde arassaçylyk işleri geçirdilıär
İoluň ‘hatyrasyna’ girizilen gadagançylyklar bilen birlikde ıerli ıaşaıjylaryň öz öıleriniň öňünde arassaçylyk, otag işlerini geçirmäge mejbur edilıändigi aıdylıar. Oba resmileri gelip, her kim öz öıüniň deňinde otlary çapmaly diıip aıdypdyrlar. Hojalykda göze ilıän wagtlaıyn duran maşynlaryň üstüni örtmekligi we käbir hojalyklaryň köne haıatlaryny aıyrmaklaryny talap edipdirler. Şeıle-de anna güni, İolöten şäherinde ministrlikden gelen ıörite resmileriň arassaçylyk babatynda medisina işgärleridir sanepidemstansiıanyň işgärleri bilen ıygnak geçirenligi barada hem maglumatlar bar.
Şol bir wagtda-da bu görülıän taııarlyklaryň çäginde obanyň eteginde ıerleşıän Mary-Serhedabat ıolunyň ugrundaky köpri hem oňaryldy. Şol köpriniň hem prezidentiň geçerine garaşyp, adaty raıatlar üçin petikli saklanıandygy aıdylıar. Ozal köprüden gatnan ulaglar, indi ondan aılanyp geçmeli bolıarlar.
Abatlaıyş işleri bilen bir hatarda, prezidentiň gelmegine iki-üç gün galanda, ıene-de käbir zatlar öňünden belli boldy. Aıdylyşyna görä, prezident gelende, etrapdaky edaralaryň ıapylyp, olaryň işgärleriniň hem-de mekdep okuwçylarynyň prezidenti garşylamak üçin yssy howada täze ıollaryň gyrasyna çykaryljakdygy barada hem tassyklanmadyk maglumatlar bar.
Başda belleışimiz ıaly, bu çäreler prezidentiň İolöteniň günortasyndaky gaz ıataklarynyň özleşdirilip başlanmagy mynasybetli bu etraba gelip, “ak pata” bermegi bilen bagly gurnalıar.
İolötendäki gaz ıataklary dünıäniň iň uly gaz gorlarynyň biri diılip hasaplanylıar. Britaniıanyň “Gaffney Cline&Assosiates” kompaniıasynyň audit barlaglarynyň esasynda hatda diňe Günorta İolöten gaz ıatagyndaky tebigy gazyň möçberiniň maksimal derejesiniň-de 26 trillion kubometrden hem ıokary bolup biljekdigi çak edilıär.
Türkmenistan: Bu ıyl "uçurymlar" bolmaz
Orta mekdeplerde “soňky jaň” dabarasyna taııarlyklar hem görlenok.
Şu ıyl Türkmenistanyň orta mekdeplerinde “uçurymlar” bolmaz. Bu orta bilimiň taryhynda örän seırek duş gelıän ıagdaı.
İurduň orta mekdeplerinde häzir ıylyň şu wagtyna mahsus “soňky jaň” dabarasyna taııarlyklar hem görlenok. İokary okuw jaıyna girmäge synanyşmak üçin taııarlanıan okuwçylar-da ıok.
Türkmenistanda orta bilimiň okuw möhletiniň 12 ıyla ıetirilmegi bilen, şu ıyl 10-njy klasy tamamlaıan okuwçylar 11-nji klasa geçip, okuwlaryny dowam ederler. 11-nji klasdan soň olar mekdebi tamamlarlar. Orta bilimiň möhleti 12 ıyla getirilen-de bolsa, olar 12 ıyl okamazlar.
“Diňe geçen ıyl birinji klasa gidenler hem-de şolardan soň mekdebe gitjek çagalar doly 12 ıyly okarlar. Olardan öň mekdebe gidenler bolsa 11 ıyl okarlar” diıip, paıtagtyň orta mekdebiniň mugallymy Aısoltan gürrüň berıär.
Döwlet mediasynda orta bilim möhletiniň dowamlylygynyň artdyrylmagynyň döwrüň talabyna laıyk gelıändigi, “häzirki döwrüň ıaşlarynyň döwrebap adamlar bolup ıetişmek üçin has köp maglumatlary bilmelidigi, onuň üçin bolsa köp wagtyň gerekdigi” yzygiderli nygtalyp gelinıär.
Emma bu ıagdaıyň, bir tarapdan, ıaşlara döwrebap bilim almaga mümkinçilik berjekdigi öňe sürülse-de, beıleki bir tarapdan, bu soňky wakalar ilat arasynda käbir soraglary hem döretdi.
Ilki bilen käbir ene-atalar çagalary mekdebi 17-18 ıaşynda tamamlasalar, soňundan olaryň bilimlerini ıokary okuw jaılarynda dowam etdirmegine päsgelçilikleriň döräp biljekdiginden howatyr edıärler. Esasanam, bu ıagdaıyň oglanlara käbir kynçylyklary döretmeginiň ähtimaldygy aıdylıar.
“Olar, mekdebi tamamlap, bir gezek ıokary okuw jaıyna girmäge synanyşyp bilıärler. 18 ıaşansoňlar, hökmany harby gulluga çekilmekleri ähtimal” diıip, şu ıyl ogly 10-njy klasy tamamalaıan ene-atalaryň biri Kakabaı aıdıar.
Şol bir wagtda-da şu ıyl mekdeplerde uçurymlaryň bolmazlygy öňki ıyllarda mekdebi tamamlan ıaşlaryň ıokary okuw jaılaryna girmek mümkinçiligini artdyrıar, sebäbi bu ıyl ıokary okuw jaıyna girmek isleıänleriň sanynyň azaljakdygy we munuň hem abituriıentleriň arasynda belli bir derejede bäsdeşligi azaltjakdygy aıdylıar.
Orta bilimiň möhletiniň uzaldylmagy bilen hökmany orta bilim ulgamynyň içki gurluşy hem üıtgedi. Mundan beıläk 1-4-nji klaslar aralygy başlangyç bilim, 5-10-njy klaslar aralygy esasy orta bilim we 11-12 klaslar aralygy bolsa ıörite ugurlar boıunça bilim berıän klaslar diılip hasaplanıar.
Okuwçylar 11-12-nji klaslarda takyk, tebigy we ynsanperwerlik-durmuş bilim ugurlary boıunça okarlar. Şol bir wagtda hem orta bilim programmasyna täze predmetler hem goşuldy.
Dogrusy, Garaşsyzlyk ıyllarynda Türkmenistanda orta bilim sistemasynyň möhletiniň üıtgedilişi ilkinji gezek däl. İatlap geçsek, geçen asyryň 90-njy ıyllarynyň başynda orta bilimiň möhleti azaldylyp, ol 9 ıyla getirilipdi. Şoňra ol ıene-de uzaldylyp, 10 ıyllyk orta bilimine geçilipdi.
Türkmenistanda 1700-den gowrak orta mekdepler bolup, her ıyl takmynan 100 müň-e golaı okuwçy mekdebi tamamlaıar. Emma şu ıyl mekdeplerde “soňky jaň” kakylmaz.