İnsan önce kebabı buldu sonra ateşi
İnsanlık tarihinde ateş çok önemli bir dönüm noktasıdır. Çok sayıda kaynak bundan söz ederken “İnsanın ateşi bulması” der. Bu muhtemelen yanlış bir cümledir. İnsan ateşi bulmuş olamaz. Bulsa bulsa kebabı bulmuştur. Şöyle ki: Yıldırım düşer, yangın çıkar. Yangın mahalline giden atalarımız telef olmuş hayvanlarla karşılaşır. Oburlukta sınır tanımayan bir insan, yanmış ama kavrulmamışlardan birini eline alır, ısırır, başlar çiğnemeye. Atalarımızdan biri koşa koşa gelip “Ateşi buldum!” dese, diğer akrabamız “Ateş de ne?” dese, mucit atamız da “Ooo siz de her şeyi benden bekliyorsunuz. Ateşi ben buldum. Ne işe yaradığını da siz bulun” demiş olsa, herhalde çok saçma olurdu. Neyse ki J. Gorge Frazer’ın ‘Ateşin Kökenine Dair Mitler’ kitabını yayınlandı da benim iddialarımı destekleyen bilgilere ulaştık. Şimdi ateşle ilgili mit ve efsanelere bir bakalım.
YILDIRIMIN GETİRDİĞİ ATEŞ
Avustralya Kulkadone yerlilerinin mitinde ateşin olmadığı zamanlarda insanlar yiyecekleri çiğ yiyorlarmış. Bir gün ataları çok sayıda kanguru avlamış. O sırada şiddetli bir fırtına çıkmış ve yıldırımlar kuru çayırları tutuşturmuş. Yangından kebap olmuş kanguruların lezzetine gark olmuşlar. Ateşi koruması için bir kadını görevlendirmişler. Kadın büyük bir bağlılıkla görevini sürdürmüş, ta ki bir sel baskınına kadar. Kadını yeniden ateşi bulmak için görevlendirmişler. Uzun ve umutsuz bir çabanın sonunda kadın sinirle iki ağaç dallarını birbirine sürtmeye başlamış. Dallar ateş almış, kadın ateşi tekrar bulmuş. Mutlu olmuşlar. Önce ateş ve işleviyle karşılaşmış, sonrasında elleriyle ateşi tekrar elde etmişlerdir. California yerlisi Maidular’a göre insanlar ateşi bulmuşlar fakat gök gürültüsü ateşi onlardan geri almak istemiş, çünkü ateşin tek sahibi olmak istiyormuş, başarmış da.
YANARDAĞDAN GELEN ATEŞ MİTİ
Java adasında ateşin buluşu mitinde, denizlerin tanrısı Pa’eva’nın Ke Ahi adlı ateşten bir oğlu doğmuş. Denizin içinde yaşıyorlarmış. Bir gün Ke Ahi’nin babasıyla arası açılmış. Luaniua şehrine doğru yola çıkmış. Hoş karşılanmamış çünkü dokunduğu her şeyi yakıyormuş. Oradan bir adaya sığınmış. Adada bir kadın tarafından sopayla öldürülmüş. Tanrı o kadınla tanışıp evlendikten sonra oğlunun akıbetini öğrenince, oğlunu canlandırmış. Ama okyanusun altında ateş bir daha yanmamış.
Kilimanjaro’da yaşayan Wachaggalar, okun ucunu kütüğe sürerek sivriltirmiş. Isınan ok ucu talaşları tutuşturmuş. Böylece ateş bulunmuş ama tüm otları ve ağaçları silip süpürdüğünden ateşin bela olduğunu düşünmüşler.
Güney Amerika’daki Arawak kabilesinin inancına göre, dünyada başlangıçta iki erkek kardeş varmış. Kardeşlerden Duid bir kadınla evlenmiş. İnsanların soyu bu çiftten türemiş. Kardeşler çiğ yemek yerken, kadın gizlice pişirdiği yemekleri tek başına yiyormuş. Yıllar sonra diğer kardeş Ajijeko yengesini sıkıştırmış tecavüz tehdidiyle ateşin sırrını söylemesini istemiş. Kadın sırrı vermeye razı olmuş. Yere düz bir şekilde yatıp bacaklarını açmış. Karnının üst kısmını tutarak sallanmış, böylece ateş topu kadının üreme kanalından yere fırlamış. Bu ateş maddeleri kaynatıp, yakmıyormuş. Ajijeko, acı biber ve kuru yemişlerle harmanlayarak bugünkü ateşi elde etmiş.
Yunan mitolojisinde Prometheus ateşi tanrılardan çalıp bir rezene sapı içine saklayarak biz fanilere armağan etmiş. Tanrı Zeus buna öfkelenip, Prometheus’u cezalandırmıştır.
Bir kartal, Prometheus’un her gece yenilenen karaciğerini yiyormuş. Bu işkence 30 bin yıl sürmüş ta ki Herkül gelip onu kurtarana kadar.
O vakit Prometheus’un tanrılardan çaldığı ateşle rezene kebap yapalım.
Rezenenin yapraklarını ayırın. Yukarından aşağıya bir cep telefonu kalınlığında dilimleyin. Üzerine tanrıların armağanı ölümsüz zeytin ağacının yağını serpin. Prometheus’un yarasıdır diyip, birer tutam tuz ve karabiber basın. İster köz ateşin üstünde ızgarada, ister tavada, gün batımı rengini alıncaya kadar közleyin. Sonrasında biraz limon sıkarak ferahlatın. Üzerine zeytinyağı ve pul inceliğinde sert peynirler saçabilirsiniz. Ocağınızda korunuz eksik olmasın.
■ 1 kök rezene
■ 2 kaşık zeytinyağı
■ Sert peynir
■ Bir tutam karabiber
■ Bir tutam tuz
■ Tanrıların ocağından çalınmış bir yalaz ateş.