IRC ve mIRC Kullanıcılarının Buluşma Noktası > Din, Felsefe, Tarih ve Coğrafya > Felsefe > Mantık > Mantık Felsefesi ve Bilim Felsefesi
16 Mayıs 2014, 22:12 #1
Yirminci yüzyılda mantık tartışmaları bilim felsefesi alanında ele alındı. Mantığın Felsefe'ye yabancılaşması sürecinde mantık tartışmaları ile bilim felsefesi tartışmaları bir ve aynı tutuldu ve böylelikle mantık felsefesi bilim felsefesinin boyunduruğu altına girdi. Hâl böyle olunca şu tür sayıltılar genel kabûl görmeye başladı: "Mantık ayrı ve bağımsız bir varlık alanı olunca, felsefe bilimler hakkında yaptığı bilim felsefesi içinde mantığı da kendisine konu yapabilir. Bilim felsefesinin içinde yer alan mantık felsefesi, mantığın konusunu ve yöntemlerini sorgular ve irdeler. O hâlde, mantık felsefesinin konusu, mantığın temel ilkeleri, kavramları, önermeleri, çıkarımları, yöntemleri ve sonuçları üzerine eleştirici, çözümleyici ve birleştirici açıklama yapmaktır."
Acabâ öyle mi? Acabâ tüm bu işleri "bilim felsefesinin içinde yer alan mantık felsefesi" yapabilir mi? Acabâ bilim felsefesinde yapılagelen eleştirici, çözümleyici ve birleştirici açıklamalar ile mantık felsefesinde yapılagelenler bir ve aynı tutulabilir mi?
Bu araştırmalar arasında Hempel'inkiler daha bir önem taşır: Hempel'e göre bilimler ikiye ayrılır, bunlar: deneysel bilimler ve deneysel olmayan bilimler. Bunlardan ilki açıklama yapmaya ve öndeyide bulunmaya yarar, ikincisi ise tanıtlama yapmaya yarar. İmdi deneysel bilimler sınanabilir önermelerle iş görür, deneysel olmayan bilimler (Mantık ve matematik) ise ussal bakımdan temellendirilebilir önermelerle iş görür. Hempel'in asıl ilgi odağı ise açıklama ve öndeyidir. Hempel bunları şöyle bir örnek üzerinden inceler:
Bir termometreyi sıcak bir suya batıralım. Cîva seviyesi önce düşecek, sonra da yükselecektir. Nitekim cam ile su arasındaki ısı alışverişine bağlı olarak cam genleşecek ve cîva seviyesi düşecek, sonra da cam ile cîva arasındaki ısı alışverişine bağlı olarak cîva genleşecek ve seviyesi yükselecektir. Hempel'e göre burada bir açıklama vardır ve iki farklı tür önerme kullanılmıştır; bunlardan ilki olgulardan önce gelen önermelerdir, ikincisi ise olgularla eş zamanlı olarak gelişen önermelerdir. Hempel ilk gruptaki önermelere genel yasa önermeleri de der. İmdi "Termometre camdan yapılmıştır" ve "Termometre içinde cîva vardır" önermeleri ilk grupta, "Termometre sıcak suya batırılmıştır" önermesi ise ikinci grupta yer alır. Bu iki grupta yer alan önermeler birlikte düşünüldüklerinde açıklama yapılır. İmdi Hempel'in dilinde açıklama genel yasa önermelerinden yapılan belirli bir dedüksiyondur. Her açıklama aynı zamanda da potansiyel bir öndeyidir; açıklamalar bilinirse geleceğin nasıl olacağı az çok kestirilebilir.
Rönesans'tan îtîbâren bilimlerin kaydettiği başarılar filozofların da gözlerini kamaştırmıştı. On yedinci yüzyılda bu başarılar belirli bir dizgeye oturtulmaya çalışılmış, bilimsel önermeler arasında mantıksal bir düzen aranmıştı. Bu dönemde Batı felsefesi filozofları bu düzeni a priori birtakım kavram ve ilkelerden hareketle kurmaya çalışmış, kendi sistemlerinde Mantığı başat bir konuma yerleştirmişti. Ne var ki on sekizinci yüzyılda bu bilimsellik anlayışına çok ciddî birtakım eleştiriler yöneltilmiş, kabaca söylendiğinde sentetik a priori önermelerle iş görmek gerekliliği yeni bir bilimsellik ölçütü olarak konumlandırılmıştı. On dokuzuncu yüzyılda ise Alman İdealist Okulu bir anlamda on yedinci yüzyıl filozoflarının bilimsellik anlayışını yeniden gündeme getirmiş, özellikle de tin bilimlerinde sentetik a priori önermelere yer olamayacağını savunmuştu. Bu okulun güç yitirmesinden sonra ve doğa bilimlerindeki yeni birtakım başarıların da katkısıyla pozitivizm güçlenmiş, bu kez de deney ve gözleme dayalı olmaklık bilimsellik anlayışı olarak kabûl edilmişti. Daha sonraları Dilthey ve anti-pozitivistler ise bu anlayışa bayrak açmış, kendi bilimsellik anlayışlarını bilinç çözümlemeleriyle ilişkilendirmişti. Yirminci yüzyılın ilk yarısında ise neo-pozitivizmin bilimsellik anlayışı genel kabûl görmeye başlamış, bilimi içerdiği "metafizik döküntülerden arındırma çabası" bu döneme damgasını vurmuştu.
Böylelikle "Önermeler ile bilimsel bilgiler arasındaki ilişki nasıldır?", "Akılyürütmeler ile bilimsel bilgiler arasındaki ilişki nasıldır?", "İndüksiyon ile bilimler arasındaki ilişki nasıldır?", "Mantık ile bilim arasındaki ilişki nasıldır?", "Mantık ile bilimler arasındaki ilişki nasıldır?" ve "Mantık ile bilimsellik arasındaki ilişki nasıldır?" sorularına da cevap çıkmış oluyor. Öte yandan "Dialektik mantık ile bilimler arasındaki ilişki nasıldır?" sorusuna cevâbım: dialektik mantığın mantık ilkeleri görüşünü mantık kuralları hakkında savunmak mümkün değildi; dolayısıyla bu görüşten hareketle bilimlerde sistematiklik sağlamak da mümkün değildir. Bilimlerde sistematiklik ancak mantık kurallarıyla sağlanabilir.
bilim, felsefesi, mantık, ve
Mantık Felsefesi ve Ontoloji xena Mantık 0 16 Mayıs 2014 22:11
Bilim Felsefesi Kalemzede Felsefe 0 10 Ekim 2011 23:11
Bilim Felsefesi YapraK Bilim Ve Felsefe 0 28 Mart 2009 23:45