Çikolata eskiden ilaç olarak eczanede satılırdı
Cumartesi, Ocak 4, 2014, 23:49
Sultan II. Abdülhamid döneminde sarayın resmi bir çikolata tedarikçisi olduğunu biliyor muydunuz? Ya da 1900’lü yıllarda ‘Sağlık Çikolatası’ denilen bir çikolata türünün eczanelerde satıldığını? İstanbul Saint-Joseph Fransız Lisesi’nde 7 Ocak’ta açılacak Çikolata Tarihi Sergisi’nde bu dayanılmaz lezzetle ilgili bilinmeyenleri öğreneceksiniz.
Osmanlı topraklarında ilk kez 19’uncu yüzyılda tadılmış, alafranga kahvelerde sunulmuştu çikolata… Hatta dönemin hekimleri “Kat kat esvab giyip hamallık etmektense her sabah çikolatayla mükemmel bir kahvaltı etmek her halde daha iyidir” bile demiş. Günümüzde de pek çoğumuzun elinden düşürmediği çikolatanın Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan lezzetli tarihine tanıklık etmek ister misiniz? İstanbul Saint-Joseph Fransız Lisesi Türkiye’nin ilk Çikolata Tarihi Sergisi’ni 7 Ocak’’ta Kadıköy’de açıyor. 24 Ocak’a kadar sürecek sergi, çikolatanın İstanbul ve Anadolu’daki yolculuğunun yanı sıra bilinmeyen yönlerini ve ilginç hikayesini de gün ışığına çıkarıyor.
OSMANLI ARŞİVİNDE ARAŞTIRDIK
Çikolatanın Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hikayesinin dönüm noktalarının eğlenceli anekdotlarla yansıtıldığı serginin küratörlüğünü Saadet Özen üstlenmiş. Beş ay boyunca Türkiye ve yurtdışında arşiv taraması yaptıklarını belirten Özen, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve Nestlé’nin İsviçre’deki arşivine bile girdiklerini söylüyor: “Osmanlı dönemine ait gazeteleri taradık, müzayedeleri takip ettik, yurt içinden ve dışından eski malzeme satanlarla bağlantı kurduk. Amacımız Osmanlı döneminde ve Cumhuriyet’in ilk zamanlarında çikolatanın üretimi, satışı ve tüketimine dair her tür malzemeyi toplamaktı. İşin zor kısmı normalde sanatsal bir değer atfedilmeyen, dolayısıyla saklanmayan gündelik hayata ait malzemeleri elde etmekti. Sonunda çikolataların içinden çıkan reklam kartları, gazete ilanları, fotoğraflar, çikolata ve pasta kutuları, hatta birkaç tane de sıcak çikolata cezvesini bir araya getirdik. Öte yandan aylardır sürekli çikolata hakkında okumanın, konuşmanın yan etkisi de var; inanılmaz bir çikolata yeme isteği! Fark etmeden fazla alıştık galiba.”
EN ESKİ ÜRETİCİLER SERGİDE
Eğlenceli bir mekan düzenlemesiyle hazırlanan sergiye gidenler İkdam Gazetesi, Servet-i Fünun ve yabancı almanaklardan çikolata reklamlarını, renkli afişleri, kutuları ve çikolatayla ilgili pek çok şeyi görecek. Özen, araştırma yaparken çikolatayla ilgili şaşırtıcı bilgilere de ulaştığını anlatıyor: “En şaşırtıcı bilgilerden biri 1900’lü yıllarda ‘sağlık çikolatası’ denilen bir tür çikolatanın ilaç olarak eczanelerde satılması. Bunun dışında sergiye gelenler en eski çikolata üreticilerini tanıyacak. Ayrıca yerli firmaların, en eski pastanelerin birbirleriyle nasıl rekabet ettiklerini de görecekler.”
Sarayın resmi tedarikçişi
Çikolata Tarihi Sergisi’nde, Türkiye’nin değişen koşullarında tezgahlardan silinen markaların yanı sıra bugüne kadar gelen markalar da var. Serginin sponsoru olan Nestlé Türkiye Çikolata ve Şekerleme Grubu Genel Müdürü Oben Akyol, Türkiye’de çikolatanın tarihine tanıklık ettiklerini anlatıyor: “İstanbul Saint Joseph Lisesi Osmanlı’dan Cumhuriyet’e çikolatanın öyküsünü anlatan bir sergi hazırladığını belirterek bize başvurdu. Bir asrı aşkın süredir bu topraklarda faaliyet gösteren bir şirket olarak bu sergide yer almamamız düşünülemezdi. Araştırmalarda Sultan II. Abdülhamid döneminde Nestlé’nin sarayın resmi çikolata tedarikçisi olduğunu öğrendik.”
II. Abdülhamid döneminde yaygınlaştı
Peki Osmanlı’da çikolata algısı nasıldı? Saadet Özen, Osmanlı toplumunun yapısından dolayı bu soruya tek bir cevap vermenin zor olduğunu söylüyor: “Örneğin Refik Halid Karay çikolatayı bir ‘Frenk yiyeceği’ olarak tarif eder ve Sultan II. Abdülhamid zamanında yaygınlaştığını söyler. Sahiden de çikolatanın en azından belli şehirlerde 20’li yıllarda epey yaygınlaşmış olduğu anlaşılıyor. İlginç olan çikolatanın Avrupa’da egzotik bir ürün olarak algılanması. Kaynaklarda Osmanlı’da bir egzotizm algısına pek rastlamadık. Fabrikaların fenniliği, çikolatanın sağlığa faydaları sayılıp dökülüyor.”
Doktorlar “domuz gribinden beter” diyor!