AYIP ARAŞTIRMAK - Kayseri Vizyon KentHaber Gazetesi
by Fahri Tokay · 21 Haziran 2018
Olgunluğa ermemiş, kişilik kanmamış ve kendi kusurlarından arınmamış olanlar, başkalarının ayıplarını görür. Kendi eksiklerini hesaba katmaz., başkalarının kusurlarını dile dolar. Dolamakla kalmaz, toplum arasında yaymaktan haz duyar. İnsanların güzel yönlerini göremezler. Böyle olanları şair şöyle tarif etmiştir:
Gözü insanların ayıp ve kusurlarından başta bir şey görmeyenler daha çok münafık karakterli ya da fâsık vasıflı şahıslardır.
Ayıp araştırmak dostluğu zedeler. İslam’ın ihya ettiği birlik binasını yıkar. Müslüman, bir eğitimci gibi toplumu rahatsız eden hata ve kusurları ortadan kaldırmayı bir vazife bilir. Başkalarının ayıbını araştırmayı en büyük suç olarak telakki eder. Çünkü ayıp araştırma, aynı zamanda gıybet hastalığıdır. İbni Mes’ud (ra)a birisi gelerek: “Şu falanca varya, sakalından şarap damlıyor.” Diye şikâyette bulunmuştu. İbni Mes’ud: “Biz tecessüs etmekten yasaklandık. Ancak biz bir şey zahir olursa, ona gereğini yaparız.” cevabını verir.
Kusursuz dost arayan, dostsuz kalır. Bu söz, insanları kusurları ve eksiklikleri ile birlikte kabul etmemizin gereğini vurguluyor. Çünkü insan, melek değildir. Akıl ve nefse sahiptir. İnsanlar hakkında hoşgörülü olmak, kusurlarını görmezlikten gelmek, İslamın edep yoludur. Sık sık insana saygıdan bahsedildiğine şahit oluyoruz. Bunun eksikliğinden dert yananlar, başkalarının hatalarını sözlerine destek olarak ileri sürmekten kaçınmadıklarına da şahit oluyoruz. Hâlbuki insanlar hakkında hoşgörülü olmak, kusurları varsa göz yummak, dostluk hukukunun gereğidir.
Cihanda bî kusur insan bulunmaz.
Velâkin her kusur teftiş olunmaz.
‘Kusur ve günahlardan arınmış her yönüyle temiz kimseyi boşuna arama, bulamazsın.’ Diyen gönül zengini insanlar, ‘her şeyden önce, kendi nefsini göz önüne al, kusur ve günahlarını hatırla da hatalara müptela olan kimselere af nazarıyla bakabilesin.’ Fazilet formülünü ortaya koymuşlardır.
İnsan bazı şeyleri sır olarak saklar. İnsanın sırrı, başkaları tarafından bilinmesini istemediği şeylerdir. Basında normal haberciliğin dışında insanın özel hallerine de yöneldiğini görüyoruz. Kendi ayıplarının bilinmesini istemeyen insanın, başkalarının ayıbını ortaya dökmeye dinen ve hukuken hakkı yoktur. Cenab-ı Allah Kur’an-ı Kerimde şöyle buyuruyor: “İnsanlar arasında, kötü söz ve davranışın yayılmasını arzulayan kimseler için dünyada da ahirette de çok acı veren bir azap vardır.” (Nur Suresi- 19)
İnsan çoğu zaman kendi nefsi isteklerine karşı koyabilmektedir. İç muhasebesinde beğenmediği davranışlarını itiraf etmektedir. Ancak bazı kimseler vardır ki, kendi davranışlarında beğenmediği haller ola ola, başkalarının kusurlarını ön plana çıkarırlar. Onları abartarak yayma gayretine girişirler. Bu kâmil kişiliğe, insanlığa sımayan davranışlardır.
Dost odur ki, sana doğrusunu diye,
Dost değildir sana doğrusun diye.
Mevlâna: “Asıl ayıp, bir kimsenin ayıptan başka bir şey görmemesidir.” Diyor. Kamil imana sahip olanlar, mahlûkat içinde ayıp görmezler. Bize en çirkin görünen şeylerin bir hikmet gereği yaratıldığını bilirler. Şu halde her şeyde, bakışa göre hem güzellik, hem de ayıp görülür. Asıl marifet ise, güzeli görmek, ayıbı örtmektir. Ayıp görenler, güzelliği göremeyen ruhen bozuk kimselerdir. Sevgili Peygamber Efendimiz, bize şu edebi öğretiyor: “Kim Müslüman kardeşinin ayıbını örterse, kıyamet gününde Allah da onun ayıbını örter. Kim de Müslüman kardeşinin ayıbını açarsa Allah da onun ayıbını açıp evinin içinde bile rezil eder.”
Örtülmesi gereken ayıplar, bir daha dönüp yapılmayacak şahsî kusurlardır. Pişmanlık duyulup tövbe ettiği şeylerle insanları küçük düşürmek, İslam ahlakına yakışmayan düşük bir davranıştır. Bununla beraber herkesi ilgilendiren, zararı başkalarına dokunan kötülüklere engel olmak ise vazgeçilmez bir vazifedir. Dost tenkit eder fakat ayıp araştırmaz. Düzeltir fakat bozmaz. Peygamber (sav): “Kim bir ayıp görür onu örterse, diri diri toprağa gömülmüş bir kızı ihya etmiş gibi olur.” Buyurmaktadır. Faziletli insan, şerrinden emin olunan insandır. İnsanı sevmek ve onu saymak, yaratanı saymaktır. Yunus Ermenin dediği gibi:
Yaratılanı severiz, yaratandan ötürü.
“İyi söz yılanı deliğinden çıkarır.”
Güneşin karı ve buzu erittiği gibi, güzel bir sözde kini ve buğuzu eritir. Düşmanlığı giderir. Aradaki soğukluğu, sıcak ve samimi bir atmosfere çevirir.
Dilimiz, hem iyilik ve güzelliğe, hem de kötülüğe vasıta olan bir organımızdır. “Kişinin aklı, dilinin altında gizlidir.” denilmiştir. Kur’an-ı dilimizle okuruz. Allah’ı onunla zikrederiz. Meramımızı onunla anlatırız. Güzel sözleri, bilgiyi yine onunla ifade ederiz. Bununla beraber kötü, çirkin ve küfür sözlerde dil vasıtasıyla telaffuz edilir. “İnsan parasına sahip olmasından daha çok diline sahip olmalıdır” Derler. Çünkü ağızdan çıkan bir söz, serseri bir kurşuna benzer. Serseri kurşunun geri gelmesi mümkün olmadığı gibi kötü bir söz de umulmadık kimselerin gönüllerinde yaralar açar.
Gerçek mümin, “Diğer Müslümanların elinden ve dilinden selamette kaldığı kimsedir.” Kur’an-i Kerimde Mü’minûn Suresinde inananların özellikleri bahsedilirken: “O Müminler, boş lakırdılardan, faydasız şeylerden yüz çevirirler.” Buyrulmaktadır. Sevgili Peygamber Efendimiz ise: “Allah ve âhiret gününe iman eden kimse, ya hayır söylesin yahut sussun.” Buyurmaktadır.
Güzel söz, güzel ahlak sahibinden çıkar. Güzel ahlak ise, sahibini dünya ve ahirette yüce mertebelere ulaştırır.
Ya söyle sözü güher nisâr et
Ya samt-ı sükûtu ihtiyar et.
On üç yıllık Mekke dönemi, Sevgili Peygamberimize her türlü işkence ve eziyetlerin, zulüm ve hakaretlerin yapıldığı bir dönemdi. Peygamberimiz bu şartlarda bile kendisine söylenen çirkin söz ve kaba davranışlara cevap vermemiştir. Aksine, güzel sözleriyle insanların gönül kapılarını açmaya devam etmiştir..
Müminler, Sevgili Peygamberimizin bu güzel ahlakını, kendilerine rehber edinmişlerdir. Furkan Suresinin 63. ayetinde Yüce Rabbimiz: “O çok merhametli Allah’ın has kulları o kimselerdir ki, yeryüzünde tevazu ile yürürler ve kendini bilmez kimseler laf attığında selam derler geçerler” buyurmaktadır.
Sahabeden Süfyan b. Abdullah (ra) Peygamber (sav) Efendimize: “Benim hakkımda en fazla korktuğunuz ve en fazla korunması gereken şey nedir?” diye sorduğunda Peygamber Efendimiz mübarek dilini tutarak “İşte budur” buyurdu.” Yine Peygamber Efendimiz Muaz b. Cebel’e “Yaptığın ibadetlerini bozmayacak, dini ayakta tutacak ana unsuru sana bildireyim mi?” Muaz (ra) “Evet yâ Resulullah!” deyince, Peygamber Efendimiz “Dilini tut, onu koru.” Buyurmuştur. “Peki, Ya Resulullah! Bizler konuştuğumuz şeylerden dolayı hesaba çekilecek miyiz?” deyince Peygamber (sav) “İnsanları cehenneme atan onların dillerinin ürünlerinden başkası mıdır?”
Lokman Hekim oğluna nasihat ederken, “oğulcuğum, sustuğun için sakın pişman olma. Bil ki, söz gümüşten ise sükût altındandır.” Demiştir
Günümüzde insanlar, insanların vefasızlığından, ekonomik imkânların zorlaşmasından, çevre kirliliğinden, ahde vefasızlıktan ve benzeri olumsuzluklardan dolayı stres dediğimiz büyük bir bunalımın içindedir. Anarşinin, siyasi olayların ve toplumda ve dünyada gelişen bazı olumsuz olayların iletişim vasıtasıyla gözümüzün önünde cereyan etmesi, stresi, ruhî bunalım ve gerilimi artırmaktadır. Bu durumda olan kimseye ve toplumlara güzel bir söz, beklide en kuvvetli ilaç tesirinde olacaktır. Kişiyi tekrar hayata bağlayacaktır. Tabir yerinde ise, böyle ortamda ağzından bal akıtan güzel sözlere ne kadar ihtiyaç vardır. Kur’an-ı Kerimde peygamber Efendimizin şahsında bize bu metot öğretiliyor. Ve “Onlara yumuşak söz söyle” tavsiyesi, dost meclislerindeki sohbetlerde değil, hasıma karşı söylenecek söz ve takınılacak tavırda yapılan tavsiyedir.
Bilinmektedir ki sözün doğrusu var, yalanı var. Tercihimiz sözün doğrusudur. Acı söz söylemek zorunda kalacak olsak bile hakikati ifade etmelidir. ‘Dost acı söyler, fakat hakikati gerçeği söyler.’ Diye boşuna denilmemiştir. Hasımlar cahilane davrandıkları zaman onlara ikramımız tatlı söz olmalıdır.
İnsanın vezirliği de rezilliği de dili sayesindedir. Diline sahip olanların başı selamette olur. Hikmet sahipleri, “Sen çocuğuna dilini tutmasını öğret, o nasıl olsa konuşmasını öğrenecektir.” Demişlerdir.
Tatlı söz dostluğu pekiştirir. Kötü söz ise kavgayı ve düşmanlığı körükler. Yerinde ve zamanında kifayet miktarı konuşmak, sözü güzel olanlarda bir ölçüdür. Çünkü sözü çok olanın yalanı, yalanı çok olanın da günahı çok olur.
Mecliste hazır ol, kelâmı dinle,
El iki söylerse, sen bir söyle.
Hülasa! Söz ve edebî güzelliğin eşsiz örneği olan Kur’an-ı Kerim, en güzel isimlerin Allah’a ait olduğunu beyan ederken, güzel ve tatlı sözlerle insanlara hitap etmeyi emrediyor.
Kocasinan Belediyesi kar yağışı için teyakkuzda
Next story TSKya 20 bin milli piyade tüfeği
Previous story Başkan Çelik, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın “İmar Barışı” toplantısına katıldı