Polikistik Over Sendromunda Yaşlara Göre Karşılaşılan Sorunlar
27 Kasım 2017Polikistik Over
Polikistik Over Sendromu (PKOS); hipofiz bezi, merkezi sinir sistemi, yumurtalıklar, böbrek üstü bezleri ve diğer farklı dokular arasındaki etkileşimlerin aksamasına yada bozulmasına bağlı olarak üretkenlik sürecinin herhangi bir kısmında ortaya çıkması muhtemel olan karmaşık yapıdaki bir hastalıktır. Bu konudaki hastalar genel olarak adet düzensizliği (adetlerde gecikme, az sayıda adet görme yada hiç adet görememe), aşırı derecede tüylenme, vücudun farklı bölgelerinde sivilcelenme ve kısırlık gibi sorunlar kaynaklı doktora başvuruda bulunmaktadırlar. Hastalığın oluşması hususunda genetik faktörlerin etkisinin yanında beslenme ve egzersiz tarzındaki çevresel faktörlerinde etkisi olduğu düşünülmektedir.
Polikistik Over Sendromunu özetlemek gerekirse; bu hastalık tanısı konulmuş olan kişilerde adet düzensizliğine birinci dereceden bağlı olarak karşılaşılan yumurtlama bozuklukları, vücutta aşırı derecede tüylenme ve sivilce çıkması gibi kozmetik olarak nitelendirilebilecek sorunlar, kısırlık sorunu sebebiyle artmış olan rahim ve meme kanseri, kalp ve damar hastalıkları ve diyabet hastalığı riski bulunmaktadır.
Polikistik Over Sendromu sorunu olan kadınların, ailesinde de aynı risklere sahip olduğu ayrıca bu gibi bazı genlerin bu hastalık konusunda sorumlu olduğu düşünülmektedir. Polikistik Over Sendromu rahatsızlığının, hasta kişinin hayatının hangi döneminde başladığı tam olarak bilinmemektedir. Bazı araştırmaların sonuçlarına göre anne karnında; bazı araştırmaların sonuçlarına göreyse kişinin ergenlik döneminde başladığı savunulmuştur. Normal şartlarda, adet döneminin ilk günü itibariyle olgunlaşmaya başlamakta olan yumurta hücresinin gelişiminin yarım kalması, yeterli seviyede büyüklüğü erişip çatlayamaması sonucunda her defasında yumurtalıkların birinde milimetrik ölçülerde bir kistin olgunlaşmasıyla sonuç vermektedir.
Yumurtanın çatlayamaması durumu, adet görebilmek için gerekli olan hormon seviyesinin tamamlanamamasıyla adetin gecikmesi ve buna ek olarak birçok hormonal bozukluğun oluşmasına sebep olmaktadır. Hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasına sebep olan temel olay kadın vücutlarında hakim olması gerekmekte olan östrojen hormonunun yerine erkeklere özgü olan karakterlerin gelişmesine ortam hazırlayan androjen hormonunun fazla miktarda salgılanmasıdır.
Polikistik Over Sendromu sorunu yaşayan hastaların %90 gibi çok büyük bir kısmında; aşırı kilo, aşırı tüylenme, adet döngüsünün düzensizliği (az adet görme, adet gecikmesi yada hiç adet görememe), sivilce gibi sorunlarla baş etmektedir. Bu hastalık yaşanmasına karşın %10’luk oranda hasta ise zayıf olmasına karşın, yumurtalıklarının ilaçla tedavi edilmesi sebebiyle aşırı uyarılma etkisine bağlı olarak; ‘aşırı uyarılmış yumurtalık sendromu’ çoğul gebelik yada düşük riski sorunları ile karşılaşmaktadır.
Polikistik Over Sendromu yaşamakta olan hastalarla ilgilenilirken 4 gruba ayrılarak incelenmesi daha faydalı olmaktadır;
Adolesan (Ergenlik Döneminde Olan Hastalar)
Bu grupta yer alan hastalar, çocukluk yada ergenlik dönemi itibariyle kilo almaya başlamakta olup, adet döngüsü düzensizliği, aşırı tüylenme sorunu ve vücudun farklı kısımlarında sivilce çıkması gibi sorunları olan hastalardır.
Bu hastalığın tanısının konulması itibariyle; kişiye uygun olan bir egzersiz ve diyet programı uygulamasına alınmaktadır. Saç dökülmesi, aşırı tüylenme, ciltte aşırı yağlanma ve dolayısıyla sivilcelenme gibi kozmetik olarak nitelendirilebilecek olan sorunlar için gerekli olan tıbbi tedaviye ek olarak lazer gibi yöntemlerde uygulanmalıdır. Bunlara ek olarak hormon bozuklu ve adet döngüsü düzensizliği yaşayan kişilere, uygun olan hormon tedavilerine de başlanmalıdır.
Cinsel Olgunluk Döneminde Olan Ancak Bekar yada Çocuk Sorunu Olmayan Hastalar
Bu grupta yer alan hastalar, ilk olarak aşırı kilo sorunu varsa; beden kitle indexi (BKİ= Kilo/ Boy²) 25 kg/m² değerine ulaşılması hedef edinilerek; kişiye uygun olan egzersiz ve diyet programına alınması gerekmektedir. Saç dökülmesi, ciltte aşırı yağlanma ve dolayısıyla sivilce sorunu ve tüylenme sorunları içinse kozmetik sorunlar olmaları sebebiyle gerekli olan tıbbi tedavinin yanı sıra lazer gibi yöntemlerinde birlikte uygulanması gerekmektedir. Bu grupta yer alan ancak zayıf yapıda olan kişiler içinse; hastalığın tanısı aşamasında belirtilerin karışabilir olması riskinin yüksekliği nedeniyle, erkeklik hormonu (androjen) salgılamakta olan tümörler ve Cushing Sendromu ve ayrıca Konjenital Adrenal Hiperplazi gibi rahatsızlıkların dışlanması gerekmektedir.
Cinsel Olgunluk Döneminde Olan ve Çocuk Sahibi Olamayan Hastalar
Bu grupta yer alan hastalar, 1 yıl süreyle korunmasız olarak ilişkiye girmelerine rağmen hamilelikle sonuçlanmayan hastalarda, öncelikle erkek faktörünün değerlendirilmesi ve gerekli olan tedavilerin yapılması gerekmektedir. Ardından tüplerin açık olup olmadığının belirlenmesi açısından, rahim filminin çekilmesi gerekmektedir.
Soruna yönelik olarak gerçekleştirilen tedavi, planlı olarak yapılmalıdır. Şayet çiftlerin sperm testleri sonucu normal çıkmışsa ve rahim filminde de tüpler açık olarak görünmekteyse ilk basamak, hastanın mevcut olan kilosunun en az %5’inin verdirilmesidir. Böylece hasta olan kişilerin %30-40’ı hamile kalabilmektedir. Bu grupta yer alan hastalardan zayıf yapıda olan yada kilo vermesine rağmen hamile kalamayan aşırı kilosu olan hastalarda tedavinin ikinci basamağına geçilmelidir. Tedavinin 2. basamağında, Klomifen Sitrat ya da Aromataz İnhibitörleri olarak adlandırılan ilaçlar yardımıyla yumurtlama tedavisi uygulanır. Uygulanmakta olan bu yöntemlerle hasta olan kişilerin %60-70’inde yumurtlama gerçekleşirken %20-30’luk oranında ise tedaviye direnç durumu oluşmaktadır. Yumurtlama gerçekleşmişse; %40-50 oranında hamilelik gerçekleşmektedir. Tedaviye direnç göstermekte olan hastalara, iğne ile birlikte yumurtlama tedavisi uygulanmakta(genel olarak aşılama tedavisi ile birlikte desteklenerek) veya laparaskopik (kapalı olarak) yöntem ile yumurtalara 4 yada 5 adet pencere açılması yoluyla gerçekleştirilen Laparaskopik Ovaryan Drilling yöntemi uygulanmaktadır.
Bu hususta tedaviyi belirlemekte olan ana temeller; hasta olan kişinin kilosu, erkeklik hormonu düzeyleri ve bunlara ek olarak kullanılmakta olan ilacın miktarıdır. Günümüz koşullarında bu grupta yer alan hastalarda AMH (Antimüllerian Hormon) adı verilen ve tedavinin belirlenmesinde etkili bir rol üstlenmektedir. Eğer AMH hormon değeri 3.8’in üzerinde ise; bu hastalara Laparaskopik Ovaryan Drilling operasyonu uygulanması gerekmektedir. İğne ile uygulanan tedaviler aşılama ile birleştirilmezlerse tedaviye verilen yanıt azalır. İğne ile uygulanmakta olan tedavilerde; çoğul gebelik, düşük riski ve yumurtalıkların aşırı derecede uyarılması riskleri beklenilen risklerdendir. Bu yüzden konusunda oldukça deneyimli olan ve endokrin beceri ve bilgisine sahip olan jinekologlarca yapılmalıdır. Buna ek olarak; klomifen sitrat tedavisine 6 ay zamandan daha uzun süreçte devam edilmesi söz konusuysa; yumurtalık kanserine başlangıç olabilecek olan gelişmelerin artışı hakkında da kuvvetli derecede kanıtlar bulunmaktadır. 3 kere aşılama tedavisine cevap vermeyen çocuksuz hastalarda bir sonraki basamak tüp bebek tedavisinden yana olmalıdır. Tüp bebek tedavisi uygulamasında, yumurtaların uyarılması aşamasında çok dikkatli olunmalıdır, tedavinin sonucunda yumurtalıkların aşırı seviyede uyarılması sendromu durumundan kaçınılmalıdır.
İleri Yaşta Çocuk Sahibi Olmuş yada Çocuk Problemi Olmayan Hastalar
Bu grupta yer almakta olan hastalarda karşılaşılması muhtemel olan sorunlar şu şekilde başlıklandırılabilir;
1) Şeker Hastalığına Yatkın Olan Hastalar
Özellikle kadınlar, şeker hastalığı (diyabet) gelişimi yönü ile erkeklere göre daha çok risk altındadırlar. Bel ve kalça oranı, bel çevresi kalınlığı, yaş, beden kitle indeksi ve 1. derece yakınlarında diyabet öyküsü olan hastalarda, diyabet sorunu da risk faktörleri arasında yerini almaktadır. Polikistik Over Sendromu hastalığında, insülin direnci durumu temel olarak rol oynamaktadır. Polikistik Over Sendromu sorunu yaşayan hastaların çocuk sahibi olmaları konusunda; insülin direnci hastanın yumurtlama fonksiyonunu bozması sebebiyle olumsuz etkiye sahiptir. Bu konuda en basit hesap yapma yolu, açlık kan şekeri değerinin açlık insülini değerine bölünmesidir. Şayet ortaya çıkmakta olan değer 4.5 seviyesinin altında yer alıyorsa; hasta olan kişide insülin direnci durumu mevcut demektir. Bu konuda yapılması gereken; en kısa sürede insülin duyarlılığının artırılması için metformin tarzındaki ilaçlara başlanmalıdır.
2) Yüksek Tansiyon ve Kalp Krizi Riski Olan Hastalar
Bu riski taşımakta olan kadınlarda genel olarak görülmekte olan; şeker hastalığı, obezite, yüksek tansiyon ve yüksek kan yağ değerlerinin olması sebebiyle kalp krizi yaşamaları riski yüksektir. Sayılmış olan bu faktörler arasında obezite, en önemli risk faktörünü oluşturmaktadır. Obezite sorunu, kalp fonksiyonlarında ve yapısında çeşitli değişikliklerin olmasına sebep olmaktadır. Obezite ve hipertansiyon sorunlarının birlikte yaşanması, kalp yapısı ve fonksiyonları üzerindeki etkilerin daha şiddetli olarak gerçekleşmesine neden olmaktadır. Olması gereken beden ağırlığının %20 üzerinde olanlarda, hipertansiyon sorunuyla karşılaşma sıklığı, normal ağırlıkta olanların 2 katı kadardır. Bilhassa, bel/kalça oranı yüksek olan hastaların, kan basınçlarının yüksek olmasıyla yakından ilişkilidir.
Kan değerlerinde kötü kolesterol olarak nitelendirilen LDL, iyi olarak nitelendirilen HDL oranına göre artış yaşanması polikistik over sendromu yaşamakta olan kadınların damarlarında sertleşme (ateroskleroz) riskini daha çok ortaya çıkarmaktadır. Bu gibi durumlarda da felç ve kalp krizi riski durumları ortaya çıkmaktadır.
3) Rahim Kanseri Riski Olan Hastalar
Bu grupta yer alan hastalarda Endometrium (Rahim iç tabakası ) kanseri durumu, kadınlarda görülmekte olan kanserler arasında 2. sırada yer almaktadır. Obezite sorunu, düzenli vaziyette rahim iç tabakasının adet kanaması sebebiyle dökülememesi ve çocuk doğurmama durumları kanser riskini arttırıcı faktörlerdir. Polikistik Over Sendromu yaşamakta olan kadınların, adet kanamalarının gerçekleşmesi için ilaç kullanmaları bu riski azaltıcı yönde etki etmektedir.
Sonuç olarak; Polikistik Over Sendromu yaşayan hastaların kesinlikle hastalıklı bir insan psikolojisine kapılmak suretiyle hayatı kendileri için yaşanmaz hale getirmemeleri gerekmektedir. Nasıl ki görme zorluğu yada sorunu olan kişiler, gözlük kullanarak bu sorunu ortadan kaldırıyorsa ve uyum sağlıyorlarsa; Polikistik Over Sendromu olan kişilerinde; kendilerine uygun olan diyet ve egzersiz uygulamalarıyla kilolarını kontrol etmeleri gerekmektedir.