Bingöl SOLHAN - || Zazaca || Zazaca Hakkında Genel Bilgiler
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye, Avrupa, kısmen Irak, İran ve Kazakistan
Konuşan kişi sayısı: 1.114.000 - 2.000.000
Dil grubu sınıflandırması:
Zazaca; Türkiye’de özellikle Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerinde ve göç nedeniyle bazı Avrupa ülkelerinde de konuşulan Hint-Avrupa dil ailesine mensup bir dildir. Bilimsel sınıflandırmada bu dil ailesinin "Kuzeybatı İranî diller" grubunda yer alır. Zazaca, Türkiye'de Türkçe ve Kürtçe'den sonra en çok konuşulan üçüncü dildir.
Zazaca, Türkiye'de iki ilde Bingöl ve Tunceli'de en fazla konuşulan dildir. Bu iki ilin dışında Erzincan (Tunceli'ye yakın ilçesi Tercan'ın köylerinde), Elazığ, Diyarbakır, Sivas, Muş, Urfa, Adıyaman, Malatya, Batman, Bitlis, Kayseri, Aksaray gibi illerin bazı bölgelerinde konuşulur.
Zazalar kendi dillerini genellikle Zazaki olarak adlandırırlar ve dilbiliminde de daha çok Zazaki (Zazaish, Zazaische) ve Dimli olarak tanınır. Bunun yanında Kırmancki, Dimilki, Zonê Ma, Dersimce gibi kavramlar da Zazaca'nın yerel adlarıdır.
Zazaca'nın İran dilleri arasındaki yeri politik bir tartışma konusudur. Bu tartışmada üç grup vardır.
1. grup: Dil bilimcileri ve Zazalar Zazaca'yı bir dil olarak kabul eder. İranoloji dilbilimine göre, Zazaca başlıbaşına bir dildir. Oskar Mann ve Karl Hadank'ın 20. yy.ın başında yaptığı araştırmalar sonucu derleyip 1932'de Leipzig'de çıkan kitabında, ilk kez bilimsel olarak Zazaca'nın bir Kürt lehçesi olmadığı kanıtlanmış, ondan beri Zazaca dilbiliminde ayrı bir dil olarak kabul edilmiştir. Zazaca eski dillerden Partça ve Avestçenin devamı olarak kabul edilir.
2. grup: Zazaca'nın Kürtçe'nin bir lehçesi olduğuna dair iddialar mevcut olup Kürtçe'nin Güney İranî dil grubuna ait olup, Zazaca'nın Kuzey İranî dil grubuna ait olduğuna dair iddialar da mevcuttur. Kürt bilim insanları, tamamı Zaza olan 1997'den beri faaliyet gösteren Vate Grubu'nun görüşü ve Encyclopedia Britannica görüşü Zazaca(Kırmanca)'yı Kürtçe'nin altı lehçesi arasında saymaktadır. Kürdolog Izady de Zazaca ile Kürtçe'nin aynı dilin şivesi olmadığını ve farklı diller olduğunu söylemektedir.
3. grup: Cumhuriyetin ilk dönemlerindeki Türkologlar, Zazaca'yı Türkçe'nin bir lehçesi olduğunu varsayar ve Zazaların Horasan'dan gelen bir Türk boyu olduğunu iddia etmektedir. Bilimsel hiçbir veri bulunmamasına rağmen bu iddiada Türk Silahlı Kuvvetlerinin siyasi görüşü etkilidir.
Zaza ve Gorani dili birbirine çok yakındır ve İrani diller ailesinde Zaza-Gorani dil grubu olarak aynı kategoride yer alırlar.