Anasayfa / Ekonomi-Finans / Yeni Enerji Kaynağı Kaya Gazı
Türkiye her yıl yaklaşık 60 milyar dolarlık enerji ithal ediyor. Ekonominin yumuşak kamı cari açığın en önemli kalemlerinden biri kuşkusuz enerji. Doğalgazda yüzde 98, petrolde yüzde 92 oranında dışa bağımlı olan Türkiye’nin cari açığının en önemli nedeni enerji açığı. Kullandığı toplam enerjinin yüzde 75’ine yakınını ithal eden Türkiye ekonomisinin yeni enerji kaynaklarına olan ihtiyacı olduğu tartışma götürmez bir gerçek.
Yeni kaynaklar arasında en çok öne çıkan, son dönemde dünyanın gündeminin ilk sırasına oturan kaya gazı. ABD’de enerji üretiminde yüzde 14 paya ulaşak kaya gazı, petrol fiyatlarındaki yükselişi frenliyor. Peki nedir bu kaya gazı? Yeni bir enerji kaynağı mıdır? Türkiye’de üretilebilir mi? Çevre riskleri neler? Analistlere ve üretici şirketlere sorduk.
Kaya gazı (Shale Gas) kısaca doğal gaz. İnce tabakalı, organik maddece zengin, petrol ve gaz üretmeye uygun olan toprak yapıya ise ‘shale’ deniyor. Tortulu kayalar arasına sıkışmış doğal gazın yatay sondaj sistemi ve su basıncı kullanılarak yeryüzüne çıkarılması ile elde ediliyor. Kaya gazının yanında kaya petrolü (Shale Petroleum) aynı yöntemlerle çıkarılıyor.
GELENEKSEL KAYNAKLAR AZALIYOR
Kaya gazı ve kaya petrolü üretim teknolojisi yeni değil. 1947 yılından beri ABD piyasasında uygulaması var. 1970’lerde ABD’nin doğal gaz rezervlerinin azalması, yükselen talep ve doğal gaz fiyatlarının etkisiyle kaya gazı araştırma ve geliştirme faaliyetleri teşvik edildi. 1990’ların sonunda başlayıp 2000’li yılların başında hızlanan çalışmalar, yeni teknolojiler sayesinde maliyetleri düşürdü ve üretim seviyelerini yükseltti. ABD’de kuracağı çok sayıda LNG (Sıvı doğalgaz) terminali ile dünyanın en büyük gaz ihracatçılarından biri olma yolunda ilerliyor. Bu ülkenin zengin kaya gazı kaynakları da dünya gaz piyasasını ve dengelerini değiştirecek.
Neden mi? Birçok analize göre geleneksel yöntemlerle üretilen doğalgaz rezervleri dünyanın yaklaşık 60 yıllık ihtiyacına yetiyor. Geleneksel olmayan yöntemlerle üretilecek kaya gazı ile bu süre 250 yıla çıkıyor.
Yani doğal gaz fiyatlarının uluslararası spot piyasalarda hızlı artışı, mevcut kaynaklardan yapılan üretimin azalışı, kolay erişilebilir geleneksel doğalgaz kaynaklannın azalması ve kaya gazı üretim teknolojilerindeki gelişmeler, kaya gazına olan ilgiyi ve yatırım iştahını artırdı.
Uluslararası Enerji Ajansı (International Energy Agency, IEA), 26 Hazi-ran’da yayınladığı raporda bu iştaha işaret ediyor. IEA, “Orta Vadeli Yenilenebilir Enerji Raporu’nda, hidro, güneş, jeotermal ve rüzgar gibi kaynaklardan oluşan yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektrik miktarının, 2016 yılına kadar doğal gazı geçeceğini ve nükleerin iki katına ulaşacağını ifade ediyor.
Raporda bazı ülkelerde yenilenebilir enerjinin “ekonomik olmayan engellerle” karşılaştığı, bunlardan bazılarının “zorlu izin işlemleri” ve “sosyal kabul sorunlan” olduğu vurgulandı. Yenilenebilir enerjinin diğer enerji kaynaklarıyla rekabet içinde olduğu ifade edilen raporda, özellikle ucuz kömürün ve kaya gazının ciddi birer rakip olduğu belirtiliyor.
Bank of America Merrill Lynch’in “devrim” olarak tanımladığı kaya gazının küresel enerji piyasasındaki yerine ilişkin hazırladığı 25 Haziran tarihli Küresel Enerji Raporu’na göre de kaya gazı, ABD’de doğal gaz ve ham petrol fiyatlarının düşmesine neden olduğu gibi, ülkenin rekatet gücünü de artırdı.
ABD Enerji Enformasyon İdaresinin yaptığı araştırmaya göre, en fazla kaya gazına sahip Çin iken (36 trilyon m^), sonrasında ABD (24.5 trilyon m^), Arjantin (22 trilyon m3), Meksika (19.2 trilyon m3) ve GüneyAfrika (13.7 trilyon m3) geliyor.
En fazla kaya rezervlerine sahip olan Çin, son yıllarda kaya gazı üretimine en az ABD kadar önem veriyor ve beş yıllık agresif bir enerji politikası izliyor. Çin ise 2015 yılına kadar 6.5 milyar metreküp kaya gazı üretimi yapmayı ve 2020’de bu rakamın 100 milyar metreküpe kadar ulaşmasını hedefliyor.
IEA Başekonomisti Fatih Bi-rol’un hazırladığı ‘Dünya Enerji Görünümü: Zamanımızın Enerji Zorlukları’ raporuna göre, Türkiye’nin gözardı etmemesi gereken fırsatlardan biri de LNG, yani sıvılaştırtılmış doğal gaz Rapora göre Türkiye için en önemli ülke ise Irak.
TÜRKİYE’DE NE KADAR VAR?
Tüm bu veriler ışığında denilebilir ki, Türkiye, kaya gazının önemli bir enstrüman olacağı enerji oyununda yerini ön sıralardan almak istiyor. Kaya gazının Türkiye’de ne kadar bulunduğuyla ilgili farklı değerler var. ABD Enerji Enformasyon îdaresi’nin açıklamasına göre Türkiye’nin kaya gazı rezervi yaklaşık 425 milyar Deloitte Danışmanlık Türkiye Enerji ve Kaynaklar Yöneticisi Aysun Özen Tacer’in paylaştığı görüşlerine göre, Türkiye’nin 2012’deki doğal gaz tüketimi ise 45.2 milyar m3 olarak gerçekleşti. Bu da bu kaya gazı rezervi analizi doğru ise Türkiye’nin 8-9 yıllık gaz tüketimi kadar kaya gazı rezervi olduğu anlamına geliyor. Tacer’e göre kaya gazının çıkarma tekniklerinin zorluğu ve maliyeti ele alındığında Türkiye’deki gazı çıkarmak ekonomik olmayabilir.
20 YIL BEKLEYECEĞİZ
IEA’nin bir analizine göre ise Türkiye’de kaya gazının piyasaya sokulması 20 yıldan önce mümkün değil. Taner Yıldız, bu analizi doğru bulduğunu belirterek, “650-680 milyar m3 civarında bir doğalgaz rezervinden bahsediliyor. Sondajlarımız tamamlandıktan sonra sonuçlan söyleyebiliriz. Türkiye’nin 15 yıllık ihtiyacını karşılayacak bir rezervden bahsediliyor” dedi.
Konuyla ilgili ayrıntıları sorduğumuz TPAO Genel Müdürü Besim Şişman, kaya gazında özellikle çevresel etkileri en aza indirecek altyıpı oluşturduklarını belirtti. Şişman, “Türkiye’de operasyon yaptığımız seviyeler yüzeye yakın değil. Bu nedenle risk daha düşük” dedi.
Türkiye Petrol Jeologları Derneği Başkanı İsmail Bahtiyar’ın açıklamasına göre ise Türkiye’nin kaya gazı rezervleri 1.8 trilyon m3. Bahtiyar, bu rezerv, Türkiye’nin 40 yıllık ihtiyacını karşılayacağını savunuyor.
Enerjideki yeni oyuncu kaya gazının üretimi ne kadar çevreye duyarlı olduğu merak konusu. Kaya gazı üretimi için 3 bin-3 bin 500 metre derinlikte kuyu kazılıyor. Daha sonra bin-bin 500 metreye kadar yatay sondaj yapılıyor. Yatay sondaj boyunca kimyasal sıvı ve kum basılıyor, sonra 20-30 ayrı noktada yeraltı katman çatlatma yapılıyor.
Her bir çatlatmada 40-50 metrelik yeraltı katmanı çatlatılıyor, çıkan kaya gazı çatlaklardan kuyuya toplanıyor. ODTÜ Mezunları Derneği Enerji Çalışma Grubu ve Makine Mühendisleri Odası Enerji Komisyonu Üyesi enerji uzmanı Haluk Direskeneli, şu bilgileri veriyor: “Her bir kaya gazı üretim sondaj kuyusunun yaklaşık bütçesinin 200-500 bin dolar arasında olduğu tahmin ediliyor. Yüksek basınçtan dolayı lokal küçük depremler oluşturabilir, büyüklerini tetikleyebilir. Sığ derinliklerde yapılacak çatlatmalarda kimyasalların içme suyuna karışması riski var. Yeraltına basılan, enjekte edilen suyun yüzde 25-75 miktarı yüzeye geri dönüyor. Geri dönen bu kirli suyun yüzey içme- evsel kullanım sularına karışması tehlikesi var. Ciddi kontroller yapılmazsa bu geri dönen kirli sular çevre kirliliğine sebep olabilir.
Varsa bile çıkarılması ve kullanıma sunulması herhalde en az 8-10 yıl alacak. Kaya gazının üretim kuyusundan pazara ulaşabilmesi için doğalgaz iletiminde ciddi yatırımlara ihtiyaç var. Bizim tahminimiz, bizim ürettiğimiz gaz 300 dolar/1000 m^’den az olmayacak bir fiyatla tüketiciye ulaşabilecek. Yurdumuzda arama-üretim teknolojilerinin, sondaj kuleleri imalatının geliştirilmesi, Ar-ge çalışmalarının artırılması, İstanbul Tuzla, İzmir Aliağa, Antalya, Mersin gibi yerlerde denizaşırı (off-shore) aramalarına yönelik platform üretebilecek organize tersane bölgelerinin kurulması gerek.”
Önceki İnsanı Etkileyen ve Neden Bende Olmayayım Dedirten Başarı Öyküleri
Sonraki FG Tekstil, Iğdırda Ekolojik Denim Fabrikası Kurdu