Kitabım Çıktı: Türkiye’de Politik Tiyatro 1960-1972 – Yasak Mermi ☆ Devrim Defteri
Bunların ilki Haziran 1969 tarihli Milliyet gazetesi haberiydi. Devrim İçin Hareket Tiyatrosu (DİHT) isimli kumpanyanın İstanbul’un amele pazarlarında verdiği temsil Akal Atillâ isimli gazeteci tarafından haberleştirilmişti:
Başlığın “kadife koltuk” kısmına ise DİHT’in kurucularından olan değerli tiyatrocu Mehmet Ulusoy‘un bir yazısı ilham verdi. 1970 Şubat’ında Tiyatro 70 dergisine yazdığı yazıda Ulusoy şöyle diyordu:
Devrimci bir tiyatro yapıyoruz diyebilmek ancak devrimi yapabilecek sınıfların yanında, onun kavgasında yer almakla olanaklıdır. Bu insanları da ancak gecekondularda, fabrika kapılarında, çamurlu sokaklarda bulabiliriz, ücreti 10-15 lira olan kadife koltuklarda değil.
Gerçekten de Türkiye’deki politik tiyatronun tarihi, tiyatrocuların kadife koltuklu salonları terk edip, köylünün, emekçinin ayağına giderek, onlar için tiyatro yapmasının bir tarihidir. Tiyatro ve mekanın birbiriyle ne kadar ilişkili olduğuna bir örnek.
Kitabın gecikmesinin sorumlusu faşizm
Tavır Yayınları‘ndan dostlarım kitabı basmak istediklerini söylediğinde gerçekten çok heyecanlandım. Bu benim ilk kitabım olacaktı ve 30 yıllık tarihini, geleneğini bildiğim Tavır dergisinin kitabı sahiplenmesi benim gibi bir sosyalist araştırmacıya verilebilecek en güzel onurlardan biriydi.
Faşizm bu heyecana gölge düşürdü. Ocak 2013’te İdil Kültür Merkezi’ne yapılan polis baskınında, kitapla ilgilenen Tavır Dergisi editörlerin de bulunduğu devrimci gazeteciler, aydınlar, sanatçılar gözaltına alındı, bazıları bir yılı aşkın süre tutuklu kaldı. Okmeydanı’ndaki İdil Kültür Merkezi’nin duvarları yıkıldı, bilgisayarlarına ve kitaplarına el konuldu.
Bunun ardından Tavır Yayınları’nın çıkarmayı planladığı bazı kitaplarla birlikte bu kitabın basılması da ertelendi. 2014 TÜYAP Kitap Fuarı gelip kapıya dayanınca yoğun bir çalışmayla, karşılıklı görüş alışverişleriyle birlikte birkaç hafta içerisinde kitaba son şekli verildi ve yayımlandı.
Sendikalı devlet tiyatrocuları 1965 yılında Ankara’da grev yapmışlardı.
1960 ve 1972 yıllarında olan bitenleri anlatan bir kitap bizi neden ilgilendirsin diye sorabilirsiniz. Bence tiyatrocularımızın bir an evvel geçmişi hatırlamaya ihtiyacı var.
Geçen hafta Ankara’daki Akün ve Şinasi sahnelerinin satıldığı, yerlerine otel yapılacağı haberini aldık. Devlet Tiyatroları’nın özelleştirileceği, proje bazlı çalışan hükümet uydularına dönüştürüleceği söylentileri var. Geçtiğimiz ay DT Genel Müdürü olarak atanan hükümet yanlısı Nejat Birecik’in ilk icraatı, nedense, Macbeth oyununa sansür uygulamak oldu.
Oysa bu kitabın gösterdiği üzere, Türkiyeli tiyatrocuların bir direniş geleneği var. 1960’lar boyunca Türkiyeli tiyatrocular baskılara karşı grevler örgütlemişler, demokratik haklarını talep etmişler ve kazanmışlardı. Dünyanın en uzun tiyatrocu grevini yapan Ankara Sanat Tiyatrosu oyuncuları buna bir örnektir.
Tiyatro oyuncuları ve yazarları, kendilerine getirilen sansür karşısında geniş çaplı bir boykot örgütlemiş, İstanbul Şehir Tiyatrosu’na sahip çıkmışlardı. Halk Oyuncuları da 1969 yılında polis işkencesine maruz kalmış, sonrasında bunu ülke çapında teşhir ederek büyük bir etki yapmışlardı.
Sanatçıların günümüzdeki eylemsizliğini işte bu nedenle yadırgıyorum. Kendi haklarını, sanatlarını savunmak konusunda hiç de yoksul bir tarihleri yok. Tek yapmaları gereken bu tarihe şöyle bir göz gezdirip onu hatırlamak, üzerlerindeki toprağı silkeleyip işe koyulmak.
Kitabın giriş bölümünü şuradan okuyabilirsiniz:
Kadife Koltuktan Amele Pazarına – Türkiye’de Politik Tiyatro 1960 – 1972
November 11, 2014 proleteren	Halk Mücadeleleri, Kitabım, Politik tiyatro, Türkiye, Türkiye solu, Tiyatro Tarihi