İZMİR 11 İSTEDİ, 1 ALDI
Toprakla Gelen 03 Mayıs 2019
31 Mart yerel seçimi öncesinde gündeme gelmesi nedeniyle neredeyse kentin her ilçesinde kurulacakmış havası esen ve kent genelinde 11 tane kurulacağı belirtilen Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nden (TDİOSB) geriye tek OSB kaldı.
Dikili’de 200 milyon TL’si altyapı, 800 milyon lirası üstyapı olmak üzere 1 milyar TL yatırımla hayata geçirildiğinde 3 bin kişinin istihdam edileceği TDİOSB’nin dosyası tamamlanarak onay için ilgili bakanlıklara gönderildi. Olur alındığı takdirde Dikili TDİOSB’nin 2020’de faaliyete geçmesi hedefleniyor.
İzmir Menderes’te kurulması planlan TDİOSB ise, arazisinin orman vasfı olarak kaydedilmesi nedeniyle onay alamadı. Konunun önümüzdeki günlerde İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer ve Menderes Belediye Başkanı Mustafa Kayalar arasında gerçekleşecek görüşmede ele alınması ve pürüzleri giderecek hamlelerin atılması bekleniyor.
TOPRAKLA GELEN olarak ülkemiz tarımının gelişmesine katkı sağlamak ve kent içinde kalan havyancılık başta olmak üzere tarımla ilgili uğraş alanlarını şehir dışına çıkararak çevre ve insan sağlığına uygun, tarım ve tarıma dayalı sanayi yatırımlarını bünyesinde toparlamak amacıyla hayata geçirilen Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri’ni İzmir TDİOSB Müteşebbis Heyet Başkanı Ali Osman Öğmen ile görüştük. Öğmen, sorularımızı yanıtladı.
TOPRAKLA GELEN- Ali Osman Bey, tarım yeni dönemde yükselen değer oldu. Bu konuda görüşlerinizi alabilir miyiz?
ALİ OSMAN ÖĞMEN– Tarımda girdi maliyetlerinin hızlı arttığı, satış ve pazarlama ile ilgili sıkıntıların çözülemediği bir dönemi yaşıyoruz. Çünkü, uzun yıllar boyu siyasetçiler tarımı arka bahçeleri olarak görmüş. İlk önce bundan vazgeçilecek. Tarım, güvenlik gibi dış politika gibi stratejik bir sektör olarak görülüp, siyaset üstü bir anlayışla kim gelirse gelsin, kim giderse gitsin değişmeyecek kurallara sahip olmalı. Örneğin bizim ülkemizde kooperatifçiliğe destek verilmemiş, kooperatifçiliğe komünist sistem diye, kötü diye bakılmış. Kooperatiflerle ilgili destek, bilgi, yönlendirme, yatırımı yapılmamış. 7 kişi biraraya gelmiş, kooperatif kurmuş. Kanunun tanımış olduğu imkanlardan faydalanıp, ihaleye girmeden doğrudan alım gibi istisnalarla kendi çevresine ürünlerini satmakla ilgili kooperatifler oluşturmuşlar. Siyasetçiler bunun önüne geçmek yerine, bu durumu teşvik etmiş. Gelinen noktada üretim planlaması ile satış pazarlama kanalı ile ona yol açacak güçlü bir kooperatif yapılanması lazım. Tarım olmazsa olmaz bu ülkede. Tarım olmadan hiçbir şeyin gelişme şansı yok ülkemizde. Her siyasi parti, tarımın stratejik bir sektör olduğunu kabul edecek ve onara göre yapılanacak. Çözüm üretirkende bir yanlış yapılıyor. Sektörün paydaşlarına danışmadan ilgili kanun ve yönetmelikler değişiyor. Asıl uygulama alanındaki insanlarla bu paylaşılmıyor. Hal Yasası öreğinde olduğu gibi sonradan düzeltme yoluna gidiliyor. Bu süreç, zaman kaybı ve biz her seferinde Amerikayı yeniden keşfediyoruz. Buna artık bir son vermemiz gerek. Bunun önemli bir yolu da TDİOSB’leri.
TOPRAKLA GELEN– Ülkemiz genelinde hızlı bir yapılanma içine giren TDİOSB konusunda İzmir geç mi kaldı? Son durum nedir?
ALİ OSMAN ÖĞMEN– İzmir’de TDİOSB çalışmaları ile ilgili Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli’nin olumlu yaklaşımı yadsınamaz. Onun pozitif yaklamışını kesinlikle olması gereken bir yaklaşım olarak görüyoruz. Bu konuda özellikle İzmir Ticaret Odası Başkanı Mahmut Özgener’in tavrı da etkili oldu.
TOPRAKLA GELEN– Bu konuyu biraz detaylandırır mısınız?
ALİ OSMAN ÖĞMEN– 2001’de Kenan Tanrıkulu Sanayi Bakanı’ydı. İZTO olarak o dönemde Bayındır’da Çiçek OSB için çalışmaya başladık.Yer tespiti yapıldı. Ancak, sıcak su yok diye Bayındır kaldı ama dedik ki burada kesme çiçek yapmayacağız, dış mekan süsleme bitkileri yapacağız. Onda sıcak suya gerek yok. Onu yapabiliriz. Olmadı. Ardından Bergama OSB kurulma çalışmalarını tamamlamış ancak yerini dolduramamıştı. Dönemin EBSO Başkanı Tamer Taşkın’dı. Oturduk, anlaştık. İlgili görüşleri aldık. Sonra EBSO Başkanı Tamer Taşkın ile İZTO Başkanı Ekrem Demirtaş kavga etti. Proje kaldı. Ben de Don Kişot gibi ortada kaldım. O proje yattı. Yıllar geçti. Bir kişinin değişmesiyle birlikte ekip olmayı sağladık.
TOPRAKLA GELEN– TDİOSB’leri için yürütücü kurul başkanlığına seçilmeniz bu işbirliğinin bir örneği öyle değil mi?
(Soldan Sağa) Mahmut Özgener, Işınsu Kestelli, Ender Yorgancılar
ALİ OSMAN ÖĞMEN– Evet. Kişiler gelip geçiyor ama kurumsal hafıza kalıyor. Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) Başkanı Ender Yorgancılar, İzmir Ticaret Borsası Başkanı (İTB) Işınsu Kestelli, İzmir Ticaret Odası (İZTO) Başkanı Mahmut Özgener ve konu ile ilgil olanlar toplandık. Ender Bey orada dedi ki ‘Bu işi yürütecek olan Ali Osman’dır dedi. O hafıza kalmış. Bunun ve benzeri projelerin sağlıklı yürüyebilmesi için İzmir’de kurumlar arası ortak çözüm, ben yaptım, ben oynadım, gol yaptım. Tek adam zihniyeti olmayacak. Biz yaptık zihniyeti olacak. Güçbirliği olacak. Şimdi tüm kurumlar birlikte hareket ediyoruz. Olmazsa olmazımız bu iş doğru bir proje ve doğru bir şekilde yönetip, yürütmek ve sonuçlandırmak lazım. Onun için önceliğimiz de sektörde bu işi yapanları kümeleştirip, toplulaştırıp bu işin içine sokmak. Yani yıllardan beri onların birikimlerini, burada daha modern seralarda daha iyi bir şekilde yapabilmelerini sağlamak önceliğimiz.
TOPRAKLA GELEN– Projede kimler yer alacak?
ALİ OSMAN ÖĞMEN– İzmirli üretici, ihracatçı bu işin içinde olacak. Bize tahsis edilen alanı dolduramadık mı? Yurt içindeki diğer illerdeki yatırımcılara açılacağız. Ama bu tahsis noktasında ince eleyip, sık dokuyup, gerçekten doğru kişi ve firmaları bu işin içine alacağız. Yoksa daha önce hayvancılıkta olduğu gibi işle alakası olmayan doktora müteahhide hayvancılık desteği verip, sonra o hayvanlar, inekler kasaba gitmesi örneğinde olduğu gibi hata yapmamamız lazım.
TOPRAKLA GELEN– TDİOSB’leri nasıl hükmü şahsiyet kazanacak?
ALİ OSMAN ÖĞMEN– Biz katalizörüz. Yani kendi adımıza bu işi yapmıyoruz. Bizler doğru projeyi yönlendirmek ve güven sağlama noktasında doğru bir yol haritası çıkma noktasında varız. Burada kuralları Tarım ve Orman Bakanlığı koyuyor. TDİOSB yönetmeliğinde bu işin nasıl yapılacağı, nasıl mesafe kat edileceği belli. Diyor ki bitkisel üretimde en az 15 olmak üzere müteşebbis heyet kurulacak. Burada sanayi odası, ticaret odası, ticaret borsası, ihracatçılar birliği, o ilin yapılacak yerdeki belediye, valilik, işin içinde olacak. İkincisi valilik hesabına kurum başına belirlenen katılım payları yatırılacak. Ardından OSB’nin tespit edilen alanı ile ilgili diğer bakanlıkların, kurumların görüşleri alınmaya başlıyor. Bitkisel üretimde jeotermal yok ise arazinin en az yüzde 75’i hazine arazisi olacak. malı diyor. Çünkü en büyük gider arazi ve büyük ölçekli arazi bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Artı son değişen bir yönetmelikle örneğin Dikili’de altyapının yüzde 60’ı hebi olacak. Artı sera kurulumu sırasında üstyapıda kullanacağın kredi bakanlığın onayından geçiyor. Yıllık yüzde 3 faiz. 2 yılı ödemesiz 9 yıl vadelendiriliyor. Buradaki destek de güzel.
TOPRAKLA GELEN– Burada amaçlanan herşeyi verimli kullanmak üzerine öyle değil mi?
ALİ OSMAN ÖĞMEN– Şöyle örnek vereyim.Köylerde, gittiğinizde her evde bir traktör görürsünüz. Yine 5 tane biçer döver vardır. Bu biçer döver, çiftçinin kendi tarlasında 2- 3 hafta bile çalışmaz, yatar. Boşa yatırım. Bizim, TDİOSB’lerinde amaçlarımızdan bir tanesi yatırım israfına yol açmamak için ortak paketeleme, ortak laboratuvar, ortak gübre ve ilaçlama gibi unsurları hayata geçirmek. Bunun işleyişi de şöyle olacak. Dikili de örneğin bu yatırımı yapmayı düşünüyoruz. Bu yatırımı yapmadan önce örneğin jeolojik etüdlerin yapılması lazım. Oradaki sıcak su rezervi debisi, oradaki sıcak suyun re enjeksiyonu nasıl yapılıyor.Kuyuların yenilenmesi gerekiyorsa bunun kararı verilmesi gerekiyor. Burada da en büyük güvencemiz, Valiliğin işin içinde olması.Dünyada 2040- 2050 itibariyle su konusunda kötü sinyaller veriliyor. Mevcut suyun en ekonomik en iyi şekilde kullanılabilmesi lazım, yeraltı su tespitlerinin yapılması lazım. Özellikle tarımda bizim yapacağımız gibi daha az su kullanmanın, damlama sulamanın hayata geçirilemesi gerek. Su israfını önlemede ayrıca Devlet Su İşleri’nin yeraltı suları ve sulama suyu ile rapor hazırlaması lazım. Enerji Bakanlığı’nın, karayollarının, Sağlık Bakanlığı’nın, ilgili tüm kurumların görüşleri alındıktan sonra yer seçim komisyonu kurulup, bakanlık komisyonu devreye giriyor. Biz Dikili Jeotermal TDİOSB için bu aşamaları tamamladık, dosyamızı verdik. Hedef 2020’de Dikili TDİOSB’yi faaliyete geçirmek.
TOPRAKLA GELEN– Menderes’te durum nedir?
ALİ OSMAN ÖĞMEN- Oradaki durum önümüzdeki günlede netleşecek. İzmir Büyükşehir belediye Başkanı Tunç Bey ile görüştüğümüzde bu süreç çözülecek. Süreçte Dikili’den geç kalmaz. Daha küçük ölçekli olması dolayısıyla da belki Dikili’den önce bile sonuçlanabilir.