Konuk Yazar : Erman Eroğlu “Ukrayna’da Çilek Yetiştiriciliği” | Ali Bulut / Али Булут - Ukraynada Tarım / Сельское хозяйство в Украине
Ukrayna’da, çilek yetiştiriciliği alanında başarılı olmuş bir Türk işletmesinin planlama ve satış müdürü sayın Erman Eroğlu’nun kaleme aldığı “Ukrayna’da Çilek Yetiştiriciliği” başlıklı yazıyı bu hafta sizlerle paylaşmak istiyorum. Ukrayna’da sebze, meyve tarımı ve pazarlaması işi ile uğraşmak isteyenler kafalarındaki birçok teknik ve pazar ile ilgili sorunun cevabını bu yazıda bulabilecekler.
Konusunda uzman şirketin Ukrayna’daki tecrübeleri neticesinde ortaya çıkmış birikimi “bilgi paylaştıkça artar” gerçeği ve özgüveni ile bizlerle paylaşan Erman beye teşekkür ediyorum.
UKRAYNA’DA ÇİLEK YETİŞTİRİCİLİĞİ
Ukrayna tahıl üretimiyle dünya pazarında ismini duyurmuş olsa da, zamanla bu verimli ve sulak topraklarda meyve yetiştiriciliği de özellikle ülke konumu gözönüne alındığı taktirde tarımın geleceğinde ciddi bir rol alacak, gelişenekonomi ve basitleşecek bürokrasi ile hızla gelişecektir. Taze meyve & sebze sektörü, potansiyeli yüksek , start çizgisinin gerisinde adeta patinaj çeken bir araba gibi yeşil ışığı beklemektedir.
Ukrayna tarımı denildiğinde akla ilk gelen şey, ülke bayrağının sarısını oluşturan tahıl üreticiliğidir. Ancak ülke tarımında son yıllarda, meyve üreticiliği de küçük bir ivmeyle de olsa gelişmektedir. Bugün tarımdaki farklı birkaç renk hakkında fikirlerimizi masanın üzerine dökeceğiz ki; bildiğimiz üç beş bilgi, paylaşarak yüzlerce tarım sevdalısına, meraklısına, ekmeğini burdan kazanana ulaşsın, fikirlerimize karşı olanlar da fikirlerini dile getirsin ve iki komşu ülke arasında tarım konusu ‘’halattan yapılmış bir köprü olarak nehrin üzerinde sallanırken’’, üzerinden geçen sayısı artsın.
Ukrayna’da çilekçilik :
Ukrayna’da neredeyse her evin bahçesinde görebileceğiniz çilek meyvesi yaklaşık son on yıldır ülke tarımında kendine ciddi bir yer edinmiştir. Ukrayna’da eskiden yalnızca Mayıs ve Haziran aylarında pazarlarda yaşlı teyzelerin cam kavanozlarda sattığı şekilde görebileceğiniz çilek, şu an kısa sezon meyvesi olmaktan çıkıp, Mayıs ve Ekim ayları arasında tüm ülke pazarlarında yerini alan endüstriyel bir meyveye dönüşmüştür.
Son on yıla bakıldığında, dondurulmuş gıda, meyve suyu, reçel ve dondurma sektörlerinin ülkedeki gelişimi, çilek sektörünün de Ukrayna’da gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Tabiki üretimin artması, meyve fiyatını daha ekonomik hale getirmiş, tüketimine de pozitif yönde ivme kazandırmıştır.
Çileğin faydalarının, internet, tv, radyo, yazılı basın gibi yayın organlarında hızla yayılması da, ürünün satışlarına büyük katkı sağlamıştır.
Çilek meyvesi üretimine kısa bir şekilde göz atacak olursak , konuyu beş ana başlıkta inceleyebiliriz :
1) Uygun üretim alanının seçilmesi
2) Uygun fidenin seçilmesi
3) Yetiştirme ve bakım
4) Sezonluk işçi temini
5) Ürünün satışı , pazarlaması
1) Uygun üretim alanının seçilmesi :
Çilek, suyu çok seven fakat fazlasına tepki gösteren çok hassas bir meyvedir. Dolayısıyla hem toprak seçimi hem de su kaynağındaki tuz oranı, asidik etkenler meyvenin gelişiminde kritik rol oynamaktadır. Tahılın aksine kumsal araziler (sulamada, suyu tutmayacağı için), çilek yetiştiriciliği için daha uygundur. Ukrayna’da özellikle nehir çevrelerinde bu tarz araziler çoktur. Genelde su ihtiyacı fazla olduğu için de üreticilerin büyük bölümü su ihtiyacını akarsulardan karşılamaktadır. Ya da çilek yetiştiriciliğini akarsu yanlarında yapmaktadırlar.
Su ihtiyacını karşılamanın bir başka yolu da, büyük ölçekli derin su kuyuları açmaktır ancak, bu yöntem hem maliyetli hem de bürokrasi işlemleri dolayısıyla da çok sancılı olduğu için, genelde üretim yapılacak yerin akarsu civarında olması büyük avantajdır.
Çilek meyvesi, çilek fidesinden yetişir ve çeşidine göre iyi hasat, bir fideden iki ya da üç sezonda alınır. Ondan sonra o fidenin olduğu arazi disklenir ve üç sene çilek üretimi yapılmaz. Çünkü çilek bulunduğu ortamda, toprağın mineral maddelerini olabildiğince emer. Dolayısıyla üç senede bir satranç tahtası gibi tarlada farklı alanlara ekilir. Tabiki çilek meyvesinin arazisi sürüldükten sonra, o araziye üç sene tahıl ekmek, arazinin en verimli duruma gelmesi için ideal ve en popüler çözümdür.
2) Uygun fidenin seçilmesi: Toprak ve su konusu Ukrayna’da büyük bir problem teşkil etmemektedir. Fakat toprak yapınıza, bulunduğunuz yerin iklim koşullarına ve amaçladığınız pazara uygun meyveye ulaşabilmek, yaptığınız işin karlı olmasını etkileyecek belki de en önemli detay ‘’uygun fide’’ seçimidir. Meyve üreticiliğine nazaran daha itinalı ve zor bir iş olan çilek fidesi üreticiliği, son on yılda epey bir yol almış gibi görünse de pazarda halen ithal fide yerini yerli fideye bırakamamıştır. Tüm dünyada: Sertifikalı, yani zirai hastalığı olmayan ve gelişimini iyi tamamlamış ,meyvesi verimli fide, kaliteli fide demektir. Kaliteli fide, çilek üretiminde verimliliği ve sağlıklı meyve üretiminde baş rolü oynadığı için, üreticiler için en kritik konudur. Bugün Ukrayna pazarına baktığımızda; çilek fidesinin %50’lık bölümü ithal edilmektedir. Geri kalan %50’lık bölüm ise ülkedeki ; Hollandalı, Türk ve Ukrayna’lı üreticiler tarafından karşılanmaktadır. (Çilek fidesi yetiştiricili başlı başına ayrı bir sektördür, o konuya farklı bir yazımda değineceğiz.)
3) Yetiştirme ve bakım : Ukrayna’da yaygın olarak, damlama sulama sistemi üzerinden su ihtiyacı ve gübrelemesi yapılan çilek meyvesi, nemli ortamda çok uzun zaman geçirdiği için çeşitli zirai hastalıklara yakalanma riski de çok yüksektir. Dolayısıyla ilaçlama ve çileklerin dikimindeki teknikler, sağlıklı meyve almak ve fidelerin ömrü konusunda önemlidir. Kullanılan ilaçlarında özellikle Bayer, Dupont, Syngenta gibi serfitikalı üreticilerden temin edilip, kritik müdehalerde bulunacak zirai personelin önemi de çilek yetiştiriciliğinde ön plana çıkmaktadır.
4) Sezonluk İşçi Temini : Ukrayna’daki orta ölçekli çapta çilek yetiştirilen bir işletmede (30 ha) sezon boyunca en az iki yüz işçi çalışır. Yani kısacası çilek işi, istihdam demektir. Bin hektarlık bir tahıl firması, 2 büyük traktör ve 2 biçerdöverle ekim, gübreleme, ilaçlama ve hasadı bitirebiliyorken (yani toplamda 4 şöförle), onun otuzüçte biri alandaki çilek işletmesinin işçi ihtiyacı en az ikiyüz kişidir. Her ne kadar işçilik maliyetleri Ukrayna’da, Türkiye ve diğer Avrupa ülkelerine göre daha ekonomik olsa da, sezonluk işçi temini ülkede başa çıkılması zor bir problemdir.Bu konuda eyaletlerin iş ve işçi bulma kurumları ve Türkiye’de uygulanan elçilik yönteminin Ukrayna’da uygulanması, bu problemin çözümünde faydalı olabilecek çözüm yollarıdır.
5) Satış ve pazarlama :
Çilekte: özellikle meyvenin görüntüsü, satış konusunda büyük önem taşımaktadır. Sıcak yaz aylarında hasat yapılan çilek meyvesi için; tarla ile sofra arasındaki sürenin minimum olması çok önemlidir.
Çileğin, hassas bir meyve olmasından dolayı hasat sonrası sağlıklı bir şekilde müşteriye ulaşması için ;
– Lojistik olarak uygun üretim alanlarının seçilmesi ,
– Soğuk hava depo inşa edilmesi ,
– Fide seçiminde nakliyeye dayanıklı meyve veren çeşitlerin seçilmesi ,
Ürünün satışını kolaylaştıracak, raf ömrünü uzatacaktır (Soğuk hava depo aynı zamanda ihracat içinde şarttır).
Yaş meyve pazarında, erken ve geççi ürünü pazara sürebilen üreticiler, tabiri caiz ise işin kaymağını da seven üreticilerdir. Hasada erken başlanabilmesi: Üreticinin bulunduğu yerin iklimiyle bağlantılı olup, kullandığı fide çeşidi ve teknolojilerle de farklılık gösterebilmektedir.
Ukrayna’da en erken çilek, güney bölgelerinde çıkıp, 5-10 gün içerisinde de merkez ve daha sonrasında Kuzey bölgelerde yoğunlaşmaktadır.
Güneyde çilek erken çıksada, tüm pazara yetmediği için, pazardaki merkez ve Batı bölgelerinin kendi aralarındaki birkaç günlük erkencilik rekabeti ve meyve yoğunluğuna ulaşmaları sonrasında halk pazarları ve metro önlerinde heryerde çilek görebilirsiniz.
Merkez ve Batı bölgelerindeki erken hasat faktöründe avantajı ele geçirmek için tünel sistemleri (yarı açık sera tarzı meyvenin üstünün kapanıp, gelişmesini erkene almak için kullanılan teknolojiye verilen isim) kullanılmaktadır. Metre kareye yaklaşık 8-10 $ gibi maliyeti olan bu sistemler hektarlarca yapılması gerektiği varsayıldığında ciddi bir maliyet oluşturmaktadır.
Tünel ve modern seracılık Ukrayna’da son yıllarda biraz hareketlilik kazanıyor gibi görünse de , sektördeki üreticilerin bu yatırımları yapmamasının başlıca sebeplerine göz atacak olursak :
Sera ve tünel malzemelerinin yurtdışından temin ediliyor olması, dolayısıyla dövize bağlı maliyetlerin artışı
Yerli üreticiyi koruyacak ithal meyve & sebze kota , ek vergi ya da yasaların bulunmaması
Üreticiye , fon ya da finansal desteğinin ve Devlet yardımının olmaması
Kaliteli çileğin yetiştirilememesi , buna bağlı olarak ihracatın az olması , iç pazardaki fiyatın düşmesi
Ukrayna’da 2014 yılında yaşanan olaylar , her sektörü olduğu gibi çilek pazarını da çok negatif etkilemiştir :
Bunları sıralayacak olursak :
– Turizm cenneti Kırım’daki toptan pazarlarının ulaşılamaz hale gelmesi
– Donetsk ve Lugansk’taki meyve hallerinin kapanması
– Halkın alım gücünün azalması (Ülkedeki ekonomik durum)
– Nerdeyse tamamı yurtdışından gelen zirai ilaç , makine ekipman parça fiyatlarının yanısıra yakıttaki artışla birlikta maliyetlerdeki aşırı artış
– Ukrayna çilek ve çilekten üretilen gıda ürünlerinin (dondurulmuş meyve, dondurma, meyve suyu, reçel, marmelat … ) en büyük yabancı müşterisi olan Rusya’nın Ukrayna’dan ithalatı kesmesi
Tabi bu kadar olumsuzluğun üstüne, pazarda olumlu şeylerde olmaktadır. Mesela artan kur ile birlikte yerli üreticiler daha önemli hale gelecek, ithal ürün ve yerli ürün arasındaki fiyat farkı çok fazla olacağı için halkın yerli ürüne yönelimi daha da artacaktır. Bu da bir miktar da olsa yerli ürün fiyatlarını ve satışını o kadar olumsuzluğun yanında olumlu yönde etkileyecektir.
Yaklaşık on sene önce pazar fiyatı çok yüksek olan çilek, yerli üretimin artması sonucu ekonomik bir meyve haline gelmiştir.
Ukrayna’nın en büyük çilek üreticileri üç bölgede yoğunlaşmışlardır :
1) Merkez (Kiev , Jitomir , Çerkasi … )
2) Batı (Vinitsa , Çernovtsi , Lvov …)
3) Güney (Dnipropetrovsky , Nova Kahovka , Herson … )
Kısacası, Ukrayna’daki tarımın yalnızca sarı renkle sınırlı kalmayacağı , gelişen teknoloji ve yabancı yatırımın artmasıyla , gelecekte daha renkli bir yapıya bürüneceği aşikardır.
Herşeyden önce bu kadar uzun bir yazıyı okuduğunuz için teşekkür ederim.
Planlama ve Satış Müdürü
facebook: ADANA 3
29 Aralık 2014 in Genel. Etiketler:çilek, üretim, dolar, fiyat, grivna, kherson, meyve, sebze, türk, ton, Ukrayna, yetiştirme
← Ukrayna’da Pirinç Üretiminde Kherson Bölgesi Öne Çıkıyor
Türk Konseyinden Ukrayna’da Önemli Açılış ve Türk Diasporasını Temsilen Yaptığım Konuşma →