Tarafından admin Yayınlanan 24 Kasım 2019 İçinde Kuşlar Yorum yapılmamış
Semanın kavgasız kralı olan kartalların altı bin yıldır evcilleştirildiğini ve bunun Türkler tarafından yapıldığını söylersek, bu sizleri azıcık düşündürecektir. Ancak atın da ulusumuz tarafını evcilleştirildiğini öğreniyorsanız buna çok fazla donakalmazsınız. Bu yazımızda böylesine daha önceki bir tarihe sahip kartalların evcilleştirilmesi mevzusuna değindik.
Kartalların evcilleştirilmesi ve avlanmada kartal kullanımı Orta Asya Türkleri tarafından altı bin yıldır yapılıyor. Son senelerde özellikle turizmin ehemmiyetli bir kazanç halini almasıyla beraber, çok daha önceki bir anane olan kartal evcilleştirilmesi aynı zamanda bir spor kıymeti kazanmış.
Bu sualin cevabını vermek için öncelikle bugün Orta Asya Türklerinde hali hazırda devam ettirilen kartalla avlanma ananesine kısaca değinmek gerekir. Daha henüz yavru iken alınan kartallar özel bir eğitimden geçirilerek evcilleştiriliyorlar. Ancak bu değişik kuşların evcilleştirilmesi kadar basit ve zahmetsiz değil. Eğitmeye çalışılan hayvan semanın en eforlu yırtıcılarından biri olunca, riski azımsanamayacak kadar fazla.
Kartalla avlanmanın da elbette kartalın evcilleştirilmesi gibi yeni ve güçlü bir eğitim süreci var. Öncelikle yeme alıştırılan kartallar Orta Asya Türklerinin bırakamadığı tilki avında çoğunlukla kullanılıyor. Sadece kendisi için avlanan kartalların elinden tuttukları avları alabilmek ise başlı başına bir hüner. Zira kartalı avından ayırabilmenin yolu ona ‘toyat ’ ismi verilen ve kartalı aldatarak avını elinden almayı amaçlayan bir yem vermek. Evcilleştirilmiş kartal yeme alışık olduğu için avını sahibine vazgeçerek yeme yönelir, bu sırada ‘Kuşbeyi ’ olarak adlandırılan avcı, avı kartalın elinden alır.
Büyük yırtıcıların evcilleştirilmesi değişik hayvanlara göre çok daha güç ve risklidir. Bu sebeple kartalların evcilleştirilmesi işi için öncelikle sabır ve binlerce senenin birikimi olan deneyimin işe koşulması gerekiyor.
Kartalların tutulması ya da yuvadan alınmasıyla başlayan kartal evcilleştirilmesi işi, kartalın zaaflarını bilinmesini direniyor.
Tutulan kartallar, yerden azıcık yüksekte bulunan gerilmiş bir ipin üzerine konduruluyor. İpin salıncak gibi devamlı olarak sallandırılması harekâtına geçiliyor. Bu harekâtların emeli, çok eforlu ve dayanıklı bir yırtıcı olan kartalın zaafından yararlanarak insanlara alıştırmak. Her ne kadar korkutucu ve gerçekten muhteşem bir avcı olsalar da, kartallar uykusuzluğa, hengameye asla sabredemeyen hayvanlardan.
Bunu öğrenen Kuşbeyleri, birkaç gün kartalı rahatsız ederek, ipini sallayarak, çocuklara hengameler yaptırarak kartalların uykusuz ve eforsuz kalmalarını sağlayarak insanlara alıştırıyor. Uykusuzluğa artık sabredemeyen kartal eforsuz kalarak bulunduğu yerden düşmesine kadar devam eden bu sürecin sonunda, artık kartal olduğundan çok daha serinkanlı olacak ve evcilleştirilmenin ikinci adımı olan yeme alıştırma harekâtına geçilecektir.
Hayatının her anını avlanmakla geçiren bu yırtıcı kuşların evcilleştirilmesinde ehemmiyetli bir kısmı yeme alıştırılmalarını ufalıyor. İyice aç vazgeçilen kartallara yem et verilerek yemeleri sağlanıyor. Kartal inatçı ve gerçekten hazır yem seçim etmiyorsa, bu defa kuş beyleri onlara yemi güçle yediriyor. Böylece kuşbeyi kartalının avlanmasına gerek kalmadan da onları besleyebilecek bir teklif sunmuş oluyor. Evvelleri çok yakından ya da ağzından verilen yemler için mesafeler yakınken, bu mesafeler artırılarak, kartalın hem sahibine hem de yeme alıştırılması devam ediyor. Böylece kartalların evcilleştirilmesi sağlanıyor.
Kartalların evcilleştirilmesi ve kartalla yapılan avlanmalarda iyi bir kartala sahip olabilmek çok ehemmiyetli. Bu sebeple kartalların bölgede alım satımı yapılıyor. Evcilleştirilmiş kartal maliyetleri kimi zaman parayla sağlanırken, kimi zaman karşılığı sahibi oldukları hayvanlarla da değiş tokuşu reelleştirilerek yapılıyor.