mobil iletiflim Çok yak nda tüm cep telefonu görüflmeleri hem sesli hem görüntülü olarak tamamen internet üzerinden gerçekleflecek.
Download "mobil iletiflim Çok yak nda tüm cep telefonu görüflmeleri hem sesli hem görüntülü olarak tamamen internet üzerinden gerçekleflecek."
Özlem Basak Akdağ
1 mobil iletiflim Çok yak nda tüm cep telefonu görüflmeleri hem sesli hem görüntülü olarak tamamen internet üzerinden gerçekleflecek. flletme Fakültesi 1993 mezunlar ndan Emre Evinç, çocukken merak sald dijital teknoloji dünyas na mobil iletiflim alan nda katk lar yap yor. Nokia'dan sonra Samsung'da da baflar l projelere imza atan Evinç, CeBIT fuar sonras nda yeni teknolojiler hakk nda görüfllerini aktard. 18
2 Özgeçmiflinizle ilgili bilgi alabilir miyiz? 1972 Ankara do umluyum. Babam diplomat oldu u için çocuklu umun büyük bir k sm yurtd fl nda geçti. Rusya, Hindistan, talya, Yunanistan ve Finlandiya da yaflad k de TED Ankara Koleji nden ve 1993 te Bilkent Üniversitesi flletme Fakültesi nden mezun oldum da Finlandiya da Helsinki School of Economics den MBA diplomas ald m. Finlandiya'daki Nokia tecrübemden sonra Almanya'da Samsung'da çal flmaya bafllad m. Samsung un ürün pazarlama müdür yard mc s y m. E itim geçmiflinizin kariyerinize etkisi oldu mu? Kesinlikle evet. Bilkent Üniversitesi, o dönem genç bir üniversiteydi; fakat akademik kadrosuyla ve ders program yla tüm Türkiye yi etkilemiflti. Gelece im için Bilkent Üniversitesi'nin tek seçenek oldu undan emindim. Geriye dönüp bakt m zaman bu seçimimin ne kadar do ru oldu unu fark ediyorum. flletme Fakültesi nde ald m e itim son derece profesyonel ve moderndi. Alan bilgilerinin yan s ra analitik ve küresel bir görüfl aç s kazand m. Problemleri hangi yönlerden yorumlay p hangi de iflkenlerle çözüme ulaflaca m kavratan sistematik yaklafl m üniversitemin eseridir. Helsinki School of Economics ise 1911 de kurulmufl ve bugüne kadar on binlerce mezun vermifl, köklü bir e itim kurumu. Avrupa s ralamas nda ilk 20 içinde. Ben MBA'de bilgi teknolojileri program n seçmifltim. Bu programda teknolojinin olanaklar ve kullan m alanlar hakk nda ayr nt l araflt rmalar yapt k ve stratejik uygulamalarda bulunduk. Firmalar n gerçek ve güncel durum çal flmalar üzerinde yo unlafl yorduk. Bunun faydalar n fazlas yla gördüm. Dijital teknolojiye ilginiz nas l bafllad? Sektöre nas l girdiniz? Bu ilgi çocukluk y llar mdan geliyor. Evimize 1981'de Commodore 64 girdi i an hayat m de iflmiflti. Bugüne göre çok basit kalmas na ra men Commodore o dönem beni epey etkilemiflti te Finlandiya ya geldi imde, cep telefonlar kitlelere hitap etmeye yeni bafllam flt. Cihazlar elle tutulur büyüklükte üretilmeye bafllanm fl ve tam o zamanda Nokia n n 2110 modeli piyasaya ç km flt. Çok etkilenmifltim. MBA e itimimden hemen sonra Nokia yla mülakata gittim ve dönemin Avrupa pazarlama baflkan yla, ifle al nma sürecimi bafllatan uzun bir görüflme yapt m. Cep telefonlar yla ilgili heyecan mdan ve bu teknolojinin gelecekte ne kadar önemli olaca ndan konuflmufltuk. Görüflmemiz çok samimi bir ortamda geçmiflti. O günden beri cep telefonlar na ve teknolojilerine duydu um ilgi artarak sürüyor. Finlandiya Nokia'daki görevlerinizden bahseder misiniz? Samsung'a geçifliniz nas l oldu? lk olarak Club Nokia program n kurmaya bafllad k. Bire bir pazarlamaya dayal olan bu program, cep telefonu sat fllar n art r p kullan c lar Nokia markas na ba lamay amaçl yordu. En büyük projem 1999'daki WAP, yani kablosuz uygulama protokolü dönemini bafllatmam z oldu. Projenin amac 19 Nokia 7110 modeli için dünyadaki ilk WAP sitesini kurmak ve pazarlamakt. Projeyi baflar yla tamamlad k. O zaman n WAP sistemi flimdi de kullan l yor. Günümüzdeki teknolojik geliflmeleri düflünürsek WAP n pek yak nda kullan m d fl kalaca n söyleyebiliriz. Club Nokia'ya bafllad m zda 3 kifliydik. Bugün yüzlerce kiflinin çal flt Club Nokia program özellikle müzik sektörüne a rl k verdi ve hizmetlerine baflar yla devam ediyor. Club Nokia çal flmalar ndan bir süre sonra yine Avrupa, Orta Do u ve Afrika dan sorumlu olarak, sanal dünyadan cep telefonlar na yönelip ürün müdürlü ü ve ifl gelifltirme görevlerine bafllad m. Güney Afrika dahil olmak üzere birçok ülke dolafl p operatörlere yeni ürünleri tan t yordum. Telefonlar n kullan m n yayg nlaflt rmak amac yla çeflitli flirketlerle projeler bafllat p yeni programlar gelifltiriyorduk. Nokia bu alanda Forum Nokia ad yla halen çok baflar l d r. Nokia da 5 y l çal flt ktan sonra tecrübelerimi gelifltirmek için di er flirketleri araflt rmaya bafllad m. Samsung o s ralarda, yani 2002 nin ortalar nda cep telefonu piyasas nda yeniydi. Pazar paylar küçüktü, ama h zla gelifliyorlard. Aç k bir pozisyonlar oldu unu ö renmifltim. Samsung daki iflleri ileriye götürme düflüncesi bana heyecan vermiflti. Kabul ald ktan sonra ilk olarak T-Mobile International ve Orange Group ile projelerim oldu bafl nda Vodafone la görüflmeler bafllad. O günden beri Vodafone la çal fl yorum. Vodafone bugün milyonlarca telefon sat fl yla Samsung un en büyük müflterisi. Türkiye pazar ndan farkl olarak sat fllar m z do rudan Vodafone a yap l yor. Ülkemizde sistem farkl. Sat fllar distribütörler arac l yla yap l yor. Samsung'da y ll k ve daha uzun vadeli stratejik ürün planlamas ve bu ürünlerin Vodafone a sat fl ndan sorumluyum. Burada en geç 9 ay öncesinden seçilen telefon tiplerinin Vodafone Live! ad yla bilinen programa uyumlu olmas için çal fl yorum. Telefonlar bu süre içinde yo un kalite kontrol testlerinden geçiyor. Bu çok boyutlu bir proje ve yönetimi de benim sorumlulu umda. Seçilen Live! destekli telefonlar n sat fllar n art rmak için küresel pazarlama kampanyalar n n planlanmas da sorumluluk alan ma giriyor. Vodafone dan, Live! ürünlerinden ve gündemdeki di er ürünler hakk nda bilgi verebilir misiniz? Vodafone, ciro aç s ndan dünyan n en büyük küresel mobil iletiflim sistemi (GSM) operatörü. 60 ülkede etkin ve yay lmaya devam ediyor. Müflteri say s aç s ndan 200 milyonla dünyada ikinci. Samsung Vodafone ise 23 ülkede çal fl yor. Yak n geçmiflte Telsim i sat n alan Vodafone Türkiye de de faaliyetlere bafllad. Ülkemiz en büyük 6 pazar aras nda. Di er büyük pazarlar ngiltere, Almanya, Fransa, talya ve spanya.
3 Vodafone Live! genifl kitlelere hitap eden, zengin ve heyecan dolu bir e lence ve bilgi servisidir. Samsung da a rl kl olarak teknoloji ve tasar m aç s ndan en ileri ürünleri gelifltirdi imizden dolay, Vodafone Samsung u stratejik ortak olarak nitelendirdi. 2004'te dünyadaki ilk 3G, yani üçüncü nesil kablosuz telefon teknolojisine sahip telefonu (SGH-Z105) Samsung gelifltirdi. Bu projeden ben sorumluydum. Küresel ürün yönetiminden sorumlu oldu um Vodafone ile yaklafl k bir y l süren karmafl k bir projeyi pazara baflar yla sunduk. Yine dünyada bir ilk olan yüksek h zl indirme paket eriflimi telefonu olan SGH-ZV50 projesinden 2006 da ben sorumluydum. Bu telefon sayesinde evlerdeki asimetrik say sal abone hatt (ADSL) servisinden çok daha büyük indirme h zlar na ulafl labiliyor. Bu cihaz saniyede 1,8 megabit h zla çal fl yor. Çok yak nda 3,6 megabitlik bir model olan SGH-U700 piyasaya ç kacak. 2008'in ilk aylar nda 7,2 megabit h z nda çal flacak bir ürün flu an gelifltirilme aflamas nda. Yeni bir ürün piyasaya sunulmadan önce hangi aflamalardan geçiyor? En baflta pazar çok iyi anlamak gerekiyor. Pazar araflt rmas nda en önemli de iflkenler tüketici ihtiyaçlar, operatörlerin faaliyet alanlar, stratejilerin ve hedeflerin gerçekleflmesini sa layacak etkenler ve tabii ki rakip firmalar n politikalar. Pazar iyice tan d ktan sonra ürünlerin en önemli özelliklerini dikkate al r ve ona göre piyasaya süreriz. Hangi hedef kitleye hitap edece i, hangi ülkelerde sat laca, ne zaman piyasaya sunulmas gerekti i, kaç megapiksellik kameraya sahip olmas gerekti i gibi teknik özellikler fl nda plan yapar z. Bu süreç 2-3 ay sürer. Ürünün özellikleri belirlendikten sonra tasar m çal flmalar bafllar. Yine 2-3 ay alacak olan bu aflamada modelimiz bilgisayar ekran nda bir çizim olarak bafllar ve sonunda gerçek maketler üretilir. Tasar ma paralel olarak araflt rma-gelifltirme çal flmalar bafllar ve proje için mühendisler seçilir. Bu süreç de ürünün özelliklerine göre yaklafl k 3-4 ay devam eder. Biz Samsung da 6 ay gibi bu alan için çok k sa say lacak bir sürede yeni ürünü piyasaya sunuyoruz. Telekomünikasyon sektöründe Samsung kadar h zl çal flan baflka bir üretici yok. Müflteriler en çok hangi ürünlere ilgi gösteriyor? En çok ra bet edilen ürünlerimiz D900 ve E900. Bunlar tasar m ve teknoloji aç s ndan son derece ileri ve albenili cep telefonlar. 3 megapiksellik kameralar yla dijital makine kalitesine gerek duymadan resim çekme olana sa l yorlar. Özellikle 13 mm lik incelikte olan D900 ve E900 un dokunmatik tufllar bu ürünleri çok cazip k l yor. 3G teknolojisine sahip birkaç modelimiz de Avrupa piyasalar nda çok ilgi görüyor. Küçük boyutlu, sa lam ve çekici olmalar n n yan s ra ileri teknolojik özellikler bar nd r yorlar. Kitle iletiflim teknolojilerinde ola anüstü geliflmeler yaflan yor. Alan n zda ne gibi ilerlemeler var? Bu sorunuza Almanya n n Hannover flehrinde her y l n mart ay nda gerçekleflen ve bizim de kat ld m z CeBIT fuar ndan elde etti im izlenimleri aktararak cevap vereyim bafl nda cep telefonlar 7,2 megabitlik iletiflim h z na ulaflacak ve bu sürat gelecekte 20 katlanarak artacak. Bir karfl laflt rma yapmak gerekirse, flu anda Türkiye de evlerdeki ADSL h zlar 1 megabit civar nda. Bugün cep telefonlar bu h z kolayca afl yor. Birkaç y l içinde 100 megabitlik h zlara kolayca ç kaca z. Bilgi eriflimi bu süratte olunca cep telefonlar n n sundu u olanaklar daha da zenginleflecek. Örne in tüm cep telefon görüflmeleri hem sesli hem görüntülü olarak tamamen internet üzerinden gerçekleflecek. Görüntülü görüflme s ras nda ayn hattan bilgi, dosya ve yaz l m al flveriflinde bulunmak ve ayn anda cihaz n bir köflesinde yine internetten canl televizyon izlemek mümkün olacak. Bu alandaki çal flmalar tüm dünyada bafllad ve çok yak nda baz ülkelerde pilot uygulamalar yap lacak. Kamera teknolojileri de çok h zl bir flekilde gelifliyor. Bu y l içinde piyasaya 5 megapiksel kameras olan bir telefon modeli sürece iz. Cep telefonlar nda 2008'de 8, 2010 da 10 megapiksellik kameralar bulunmaya bafllayacak. Mp3 destekli telefonlardaki ses kalitesi, uzun pil süresi ve yüksek haf za kapasiteleri sayesinde ayr bir mp3 çalar alma gere i kalmad. Gittikçe ucuzlayan ve kapasitesi artan haf za kartlar bu günlerde 4 ve 8 gigabit kapasitelerde bulunuyor. Birkaç y l içinde 32 gigabit kapasiteli kartlar çok ucuza elde edilebilecek. Cep telefonlar ndaki ufak ekranlarda yüksek çözünürlük sa lamak, teknolojik ve özellikle üretim aç s ndan her zaman zor bir ifltir.
4 2008'de 640x480 piksel çözünürlükte olan video grafik dizisi (VGA) ekranlar piyasaya ç kacak. Bu çözünürlü ü ve 16 milyon rengi destekleyen ince film transistör (TFT) özellikli ekranlardaki görüntü kalitesi sayesinde foto raf ve videolara bakmak ve internet sitelerinde dolaflmak bambaflka bir zevk olacak. Cep telefonlar nda flimdiden küresel yer belirleme (GPS) al c s bulunmaya bafllad. Bu sayede operatörler tüketicinin bulundu u mekana ve zamana göre faydal bilgiler ve reklamlar sunabilecek. Tüketici isterse bu bilgileri, güvenlik sistemlerindeki ilerlemelerden faydalanarak, telefonunu kredi kart gibi kullan p an nda ürün al m na dönüfltürebilecek. Bugünkü telefonlardaki internet taray c lar n masa bafl bilgisayarlar nda kulland m z taray c lardan hiçbir fark kalmad. Özellikle Nokia S60 Web Browser ve Opera Browser modelleri piyasadaki en iyi mobil taray c lar. Cep telefonlar ndaki iflletim sistemleri de de ifliyor. Telefon üreticilerinin kendi gelifltirdi i iflletim sistemleri flu anda piyasadaki en yayg n sistemler. Microsoft Windows Mobile, Nokia S60 ve Linux iflletim sistemleriyle çal flan ve tüketiciye kullan m kolayl sa layan cihazlar n pazar paylar gün geçtikçe art yor. Firmalar rekabette öne geçmek için ne gibi stratejiler uyguluyor? Telekomünikasyon sektöründeki rekabet son derece yo undur. Nokia, Sony Ericsson, Motorola ve Samsung hep yar fl içindedir. Nokia uzun süreden beri dünya pazar n n bafl nda yer al yor. Son zamanlarda Walkman ve Cybershot serileriyle Sony Ericsson ikincili e yerleflmifl durumda. Üçüncü, Razr modelleriyle ünlenip sat fllar yükselen Motorola. Dördüncü s rada Samsung var ve pay n h zla büyütüyor. Rekabet stratejilerinin en kolay k sa vadede fiyatlar düflürerek pazar pay sat n almakt r. Bunu birçok firma uygulam flt r; fakat flirket için uzun vadede büyük tehlike yarat r. Firmalar, çok düflük kâr pay getiren ya da hiç kâr sa lamayan bu yöntem yüzünden araflt rma-gelifltirme yat r m gerçeklefltiremez ve k sa zamanda rekabet kabiliyetlerini kaybeder. Piyasada sa l kl bir sat fl getirecek modelleri üreten ve markay güçlendirecek pazarlama kampanyalar n içeren stratejiler tercih edilmelidir. Bunu en iyi uygulayan flirketler Nokia ve Sony Ericsson dur. Nokia'da Finliler, flimdi de Samsung'da Koreliler ile çal fl yorsunuz. Farkl kültürel ortamlarda baflar l olmak için neler yapt n z? Bu soruyu sordu unuz için teflekkür ederim; çünkü farkl milletlerden insanlarla çal flmak zaman zaman çok güç olabiliyor. Finliler ve Koreliler tam anlam yla z tlar. Finliler son derece planl insanlar. Bazen gere inden fazla plan yap yorlar ve bu yüzden h zl kararlar verilmesi gerekti inde dezavantaj yaflayabiliyorlar. Koreliler tam tersi. Çok az plan yaparlar, ancak son derece esnektirler. Piyasadaki e ilimlere hemen uyum sa lama, kararlar n s k s k yenileyebilme becerileri vard r. Finliler ifl ve özel hayatlar n tam bir denge içinde yürütürler. Saat 17:00'den sonra mutlaka çal flmaya son verirler. Koreliler hayatlar n çal flt klar flirkete adam fllard r ve gece yar s ndan önce eve gitmezler. Korelilerin çal flma anlay fllar n sa l kl bulmuyorum; çünkü uzun dönemde kiflisel ve ailevi sorunlar do abiliyor. fl ile özel hayat mutlaka dengelenmeli. Ben de bunu dikkate alarak kendime vakit ay rmaya özen gösteriyorum. Aileme ve arkadafllar ma çok düflkünümdür. Türkiye ye s kça gelir, ailemi ve dostlar m mutlaka her seferinde ziyaret ederim. Kitap okumaktan vazgeçemem. Her sayfada baflka dünyalarda geziyorum, ufkumu geniflletiyorum. Yaflam n hangi alan nda olursa olsun, yeni konularda kendimi gelifltirmek benim için çok önemlidir. Kitaplar bu do rultuda çok yararl araçlar. Yo unluktan uzaklaflmak istedi imde gitar ma kofltu um da olur. Klasik müzik beni çok dinlendirir. Zindelik kayna m olan sporu hiç ihmal etmem. Mesela duvar tenisini çok severim. Türkiye'ye dönmeyi düflünüyor musunuz? Yaklafl k 12 y ld r yurtd fl nda çal fl yorum. Önemli tecrübeler edindim. Türkiye deki piyasa son derece geliflmifl durumda. Rekabet de sa l kl ve dengeli bir düzeyde. Bunlar çal flma hayat na heyecan katar. Bu yüzden deneyimlerimi mutlaka Türkiye de kullanmak istiyorum. San r m art k yurda dönmenin zaman geldi. 21
5 fikrî haklar Fikrî haklar kavram Türkiye'de her geçen gün önem kazan yor ve firmalar markalar n, bulufllar n ve tasar mlar n koruma alt na alma ihtiyac n daha fazla hissediyor. Uluslararas liflkiler Bölümü 1998 mezunlar ndan Ekin Dericio lu Kurt, Ankara Patent Bürosu'nda genel müdür yard mc l görevini yürütüyor. Kendisinden marka, bulufl, patent, tasar m ve fikrî haklar konular nda bilgiler ald k. 22
6 Bize Ankara Patent Bürosu'ndan ve buradaki görevinizden bahseder misiniz? 1964'te Ulus ta dedem Hayri Dericio lu önderli inde kurulan bir aile flirketiyiz. Dedem Sanayi Bakanl 'nda müfettiflken fikri haklar alan nda Türkiye de bir boflluk oldu unu fark etmifl ve kendisini bu konuyu Türkiye ye duyurmaya adam fl. Küçük bir ofiste 5 kifliyle bafllayan flirketimiz bugün kendi binam zda, 90' aflan çal flan m zla hayata devam ediyor. fiirketimizin genel müdürü, ayn zamanda bir akademisyen olan babam M. Kaan Dericio lu. Zaman içerisinde flirketin operasyona yönelik tüm bölümlerinde, marka, patent ve tasar mda ayr ayr çal flt ktan ve yeterli birikimi elde ettikten sonra genel müdür yard mc l na bafllad m. Müflterilere ne çeflit hizmetler sunuyorsunuz? Ankara Patent Bürosu (APB) 43 y ld r fikrî haklar sektöründe. Türk Patent Enstitüsü (TPE) nezdinde vekillik ve dan flmanl k yap yoruz. Veri taban m zda yerli ve yabanc den fazla firma bulunuyor. Örnek olarak Koç Holding ve tüm ifltirakleri, Uzel Holding, Zorlu Holding, Yaflar Holding, The Coca-Cola Company, Akfen Holding, SmithKline Beecham Corporation, AirFrance, Next, Agata, Metro AG, Xerox, Roberto Cavalli, Kellogg s, Anadolu Efes Birac l k ve Hülya Avflar sayabilirim. Hizmetlerimizi müflterilerimizin talepleri do rultusunda flekillendiriyoruz. Marka, patent, tasar m tescil ifllemlerinin yan s ra büyük ölçekli holding ve firmalara fikrî haklar organizasyonu kurulmas, marka, patent, tasar m ve internet alan adlar koruma sistemleri e itimi, bilgi ifllem bölümümüzle ba lant l olarak internet üzerinden dosya takip sistemi oluflturulmas gibi hizmetler sa l yoruz. Tüm müflterilerimize yukar da belirtti im standart hizmetlerimizin yan nda Türkiye ve dünya çap nda marka, patent ve tasar m gözlem hizmeti de veriyoruz. Gözlem hizmetini müflterilerimizin tescilli marka, patent ve tasar mlar n n daha sa l kl ve en az hatayla izlenebilmesi amac yla, özel olarak gelifltirilmifl bir programla sunuyoruz. TPE'nin her ay yay mlad resmi bültenleri elektronik ortama aktar p mevcut müflterilerimizin baflvuru ve tescilleriyle karfl laflt rarak benzer veya haks z rekabete yol açabilecek giriflimleri belirliyor ve kendilerine bildiriyoruz. Marka, bulufl, patent, tasar m gibi fikrî haklar konusuyla ilgili temel kavramlar hakk nda bilgi verebilir misiniz? Marka, bir iflletmenin parmak izidir. flletmenin tüm varl klar n temsil eden ay rt edici bir iflarettir. Yeni bulufllar ve özgün tasar mlarla oluflan ürünleri tüketiciye sunmak ve satabilmek için benzer ürünlerden ay rt edilmelerini sa layacak bir tan t m arac na, yani markaya gereksinim vard r. Marka, tüketiciye ürünün kayna n gösteren bir kalite simgesi ve reklam arac d r. Kifliye sat n almak istedi i bir ürünü özgürce seçme olana sa lar. Sözcükler, flekiller, say lar, harfler, mallar n biçimi veya ambalaj ile bunlar n birlikte sunulufllar markay oluflturur. Örne in Prada, Blaupunkt, Coca- Cola, Pepsi, Diesel, Dolce Gabbana ve BMW... Tescilli ya da tescilsiz kullan lan bir markan n gerçek sahibi, söz konusu markay ilk kez düflünen ya da bir ürün veya hizmette kullanan ve kullanmay sürdüren kiflidir. Ürün ya da hizmetlerinde marka kullanan gerçek marka sahiplerini gözeten sistem ise marka korumas d r. Bulufl, teknoloji alan nda belirli bir sorunun giderilmesine iliflkin yeni bir teknik çözümdür. Bulufllar n patentle korunabilmesi için, yeni olmas, sanayiye uygulanabilir olmas ve bir bulufl basama n içermesi gerekir. 23 Yeni, sanayiye uygulanabilir ve tekni in bilinen durumunu aflan bulufllara verilen ve buluflu belirli bir süre koruyan belge türü patent olarak adland r l r. Patent belgesi, bulufllar n topluma aç klamalar karfl l nda kiflilere belirli bir süre ve koflullarla, ilgili bulufllar koruma amac yla verilen belgedir. Bir ürünün üç boyutlu flekli veya bu fleklin bir parças ile ürün üzerindeki iki boyutlu süslemeler tasar m kavram na dahildir. Uluslararas Tasar m Bülteni'nden al nan baz örneklerden yola ç karsak, tasar m n kapsam na bir otomobilin flekli, far, lasti i, jant, direksiyonu ya da bir koltu un tekstil yap s veya su emici yüzey özelliklerinin girdi ini görebiliriz. Bir tasar m n tescil edilerek korunmas için yeni ve ay rt edici niteli e sahip olmas gereklidir. Tasar mlar, TPE'ye baflvuru tarihinden önce, dünyan n herhangi bir yerinde kamuya sunulmam flsa yeni olarak kabul edilir. Baflvuru tarihinden geriye do ru 12 ay içinde kamuya yap lan sunufllar, tasar m n yenili ini etkilemez. Tasar m hakk n n sahibi, tasar mc veya onun hukuki halefleridir. Memur, hizmetli ve iflçilerin ifllerini görürken tasarlad klar tasar mlar n sahibi, hizmet iliflkisi nedeniyle onlar çal flt rand r. Çal flmalar n z müflterilerinize baflka ne gibi avantajlar sa l yor? Vekili oldu umuz firmalar rakiplerine ait marka, patent ve tasar m baflvurular n n ayl k dökümünü alarak rakiplerini yak ndan takip edebilir. Bu hizmeti talep eden firmalar, sektörlerine ait ayl k dökümlerle sektörlerindeki veya ilgili sektörlerdeki geliflmeleri izleyebilir. Avrupa Birli i sürecinde sektörünüzde ne gibi politikalar uygulanmal? Avrupa Birli i'ne üye ülkelerin fikrî haklar konusunda kanunlar n n ve uygulamalar n n birbirleriyle uyumlu olmas flart. 1995'te kabul edilen kanun ve kararnamelerle eserler, bulufllar, markalar ve co rafi iflaretler konusunda uyum sa lanm fl, mevzuat yak nlaflt r lm fl ve son 10 y ll k süreç içinde uluslararas sözleflmelere ve tescil sistemlerine üyelik gerçeklefltirilmifl. Türkiye nin uluslararas sahnedeki geliflmeleri takip ederek mevcut kanun ve kararnameleri yeni düzenlemelere göre güncellemesi laz m. Ayn zamanda Fikrî ve S nai Haklar Mahkemeleri ile TPE'nin altyap lar güçlendirilmeli ve uluslararas düzene uyumlu hale getirilmeli. Hangi resmi kurumlarla çal fl yorsunuz? Türkiye de TPE ve yurtd fl nda sadece Dünya Fikrî Haklar Örgütü nezdinde müflterilerimizi temsil edebiliyoruz. Di er ulusal resmi ofislerde oldu u gibi topluluk baflvurular nda müflterilerimizi ç Pazarda Uyum Ofisi kat nda, yurtd fl ndaki meslektafllar m z arac l yla temsil ediyoruz.
7 TPE ile ayn flehirde olmak flirketinize nas l yans yor? Avantajl bir durum. Ayn flehirde oldu umuzdan ve TPE faks ya da elektronik posta kabul etmedi inden müflterilerimizin son dakika veya acil ifllemlerini an nda gerçeklefltirebiliyoruz. Fikirlerin korunmas söz konusu olunca bu ayr nt çok önemli. Fikrî haklar kavram Türkiye de her geçen gün önem kazan yor ve firmalar markalar n, bulufllar n ve tasar mlar n koruma alt na alma ihtiyac n daha fazla hissediyor. TPE artan talepleri karfl lamak için büyük u rafl içinde. Bilgi ifllem altyap s n güçlendirerek talepleri internet üzerinden karfl lamaya haz rlan yorlar. Bu sisteme geçildi inde tüm ifllemler kolaylaflacak. Biz de APB olarak teknolojik altyap m z ve baflvuru sistemimizi internete uygun hale getirdik. Dört gözle TPE nin haz rl klar n tamamlanmas n bekliyoruz. S k s k gündeme gelen internet alan adlar konusunda neler söylemek istersiniz? Bu konunun önemi Türkiye de çok geç fark edildi. nternet alan ad tescilinde flu prensip vard r: lk baflvuran al r! Kötü niyetli üçüncü flah slar, tan nm fl birçok marka veya iflletmenin internet alan ad n alarak haks z kazanç sa lamaya çal flt. Bu da ancak Dünya Fikrî Haklar Örgütü düzeyinde dava aç lmas yla çözülebilir. Türkiye de.tr uzant l alan ad n n tescilini Orta Do u Teknik Üniversitesi yap yor. Di er tüm uzant lar için yurtd fl nda Internet Corporation for Assigned Names and Numbers taraf ndan yetkilendirilen birçok kurulufl var. Tüm bu ifllemlerle ilgili her türlü tescil, dava ve dan flmanl k ifllerini flirket olarak üstlenebiliyoruz flinizin sizi zorlayan yanlar var m? Fikrî haklar sektörü Türkiye de yeni yeni olgunlaflmaya bafllad için bize düflen görevler içerisinde mevcut ve potansiyel müflterilerimize alan m z hakk nda bilgi ve e itim vermek de var. Zor bir görev. Bunu flirketlerde fikrî haklar organizasyonu kurarak ve ilgili e itimleri düzenleyerek gerçeklefltiriyoruz. E itimlerimiz herkese aç k. Sektörle ilgili uluslararas yönetmelikleri sürekli takip etmek zorunday z ki Türkiye nin uluslararas arenada en iyi flekilde temsil edilmesine ve Türk kanunlar n n yurtd fl ndaki mevzuatla uyumlu hale getirilmesine katk da bulunal m. Kolay bir ifl de il; ama baflard m z gördükçe mesleki anlamda büyük tatmin ve gurur kayna oluyor. Biraz da Bilkent günlerinize dönebilir miyiz? 1993'te TED Ankara Koleji'ni bitirdikten sonra tek bir hayalim vard : Ülkemizi yurtd fl nda temsil etmek ve baflar l bir diplomat olmak. Farkl ülkeleri ve kültürleri tan mak istiyordum. Bu nedenlerle Bilkent Üniversitesi Uluslararas liflkiler Bölümü'ne girmeyi çok istemifltim. Yabanc dilde e itim veriyor olmas ve uluslararas sayg nl Bilkent i seçmemde büyük rol oynad. Ayn bölümde okuyan bir yak n m zdan e itim program ve ö retim kadrosu hakk nda bilgi alm fl ve çok etkilenmifltim. Asl nda bu alanda yetiflmek istedi imi, Mithat Bereket in lisedeyken dinledi im bir meslek tan t m konuflmas nda fark etmifltim. Üniversite hayat m dolu dolu geçti diyebilirim. Liseden sonra bir anda özgür oldu unuz; ama birey olarak alaca n z kararlar n bundan sonraki yaflam n z etkileyece i çok önemli bir sürece giriyorsunuz. Zamanla özgürlük sarhofllu unu atarak üniversiteden daha fazla ne elde edebilece imi hesaplamaya bafllad m. Yabanc dilde e itimin avantaj n hep yaflad m. Kald ki ngilizceye ek olarak baflka diller seçme flans m z da vard. Ben Rusça alm flt m. fl iliflkilerine ve ülkelerin siyasi, sosyoekonomik geçmifllerine dair dersler, yöneticilik pozisyonumda çok iflime yar yor. Radyo Bilkent te müzik direktörlü ü yaparak organizasyon ve yönetim deneyimi kazand m. Radyonun o dönem tek Türkçe program olan Türk Lokumu'nu haz rlay p sundum. Etkinliklerine kat ld n z bir dernek ya da topluluk var m? Bilkent Üniversitesi Mezunlar Derne i, TED Ankara Koleji Mezunlar Derne i ve Ça dafl Yaflam Destekleme Derne i ne üyeyim. Üye olmasam da LÖSEV e ve Türk E itim Vakf na düzenli katk da bulunuyorum. Kalan tüm vaktimi 5 ayl k k z ma ay r yorum. 24
8 grafik tasar m Bundan sonraki hedefimiz Cannes. Dünya reklam sektörünün en ünlü ödüllerinden Epica'n n bu y lki töreninde bir Bilkentli de vard : Can Pehlivanl (Grafik Tasar m 2002). 26
9 Sanat yönetmenli ini yapt n z ekip Gümüfl Epica ald. Bize ödülün içeri inden bahsedebilir misiniz? Epica n n aç l m European Premier Creative Awards. 20 y ll k bir geçmifli var. Ad ndan da anlafl laca gibi yarat c l ön plana ç karan, tüm dünyadan birçok ajans n kat ld, dünyadaki reklam ödülleri aras nda Cannes dan sonra en prestijli ödüller aras nda. Epica n n turizm, finans, internet siteleri, reklam foto rafç l ve iletiflim gibi birçok kategorisi var. Sanat yönetmeni olarak çal flt m ajans Ogilvy stanbul dan bir ekiple, Public Interest kategorisinde, World Wildlife Federation (WWF) için haz rlad m z ilanlarla yar flmaya girdik. Yar flmaya kat lma fikri nas l do du? Grup flefimiz Ergin Biny ld z evde televizyon seyrederken golf sahalar n n zararlar hakk nda WWF nin bir tart flma program na denk gelmifl ve bu konuda bir fleyler yapmak gerekti ini düflünmüfl. Çal flmaya böyle bafllad k. lk olarak baltal ilan ürettik ve hemen WWF ye sunduk. Onlar çok be enince yola devam ettik. Bir golf sahas için a aç kesiliyor. lk ilandaki amac m z bunu belirtmekti. Ülkemizin güneyinde 100 golf sahas aç lmas planlan yor; ama oralar n bitki örtüsü buna uymad için büyük problemler yaflanacak. Golf çimi Türkiye de yok mesela. Bu çimler rulolarla Güney Afrika dan geliyor, oradaki topra n böcekleriyle, bitkileriyle, di er canl lar yla... Yani sorun daha ilk ad mda beliriyor. Olumsuzluklar bunlarla da bitmiyor. Golf sahalar küresel s nmayla doru a ç kan su s k nt s n körüklüyor insan n bir y ll k su ihtiyac n bir golf sahas tek bafl na tüketiyor. Onu hal gibi tutabilmek için on binlerce metreküplük sulama yap l yor, yeralt su kaynaklar emiliyor, tükeniyor. kinci ilan m zdaki sünger fikri bu gerçekler do rultusunda ortaya ç kt. Yapt m z iflin sosyal boyutu olmas bize ayr bir tatmin sa lad. WWF yle olan çal flmalar m z n keyif veren böyle bir yönü de var. Yar flman n seçici kurulu kimlerden olufluyordu? Kat l m ne düzeydeydi? Kurul 24 ülkeden 31 önemli derginin yarat c yönetmenlerinden meydana geliyordu. Kat l m 5000 i aflm flt. Yarat c l n ön planda olmas kayd yla mesaj n net ileten, 27 prodüksiyonu düzgün eserler ön elemeyi geçti ve finale kalanlar aras ndan da dereceye girenler seçildi. Ödüle aday olma koflullar ndan söz edebilir misiniz? Bas l medyada ç kan ilanlar veya televizyonda yay mlanm fl reklam filmleriyle aday olabiliyorsunuz. Hangi kategoride yar flmak istiyorsan z, iflinizin yay n tarihini belirterek kat l yorsunuz. Bizim ifllerimiz kide Bir, Timeout ve san r m Tempo ile Aktüel dergilerinde yay mlanan ilanlard. Gruptaki sorumlulu unuz neydi? Tak m arkadafllar n z kimlerdi? Tibet fianl man (yarat c yönetmen), Ergin Biny ld z (grup flefi), Cengiz Pulu (yazar), Nejat Talas (foto rafç ) ve U ur Vidinligil (foto rafç ) ile çal flt k. Ben de grubun sanat yönetmeniydim. Ortak paydam z hepimizin düflünce üretebilmesiydi. Yarat c süreçte kesin çizgilerimiz yoktu. Fikirleri beraber oluflturduk. Her ajans n çal flma tarz farkl d r. Ogilvy de al fl lagelmifl sanat yönetmeni ve metin yazar iliflkisi yoktur. Yani yazar bir fleyler karalar,
10 yönetmen de onun tasar m yla ilgilenir diye flartlanm yor kimse. Hepimiz iflin her basama na elimizden gelen katk y yap yoruz. Kimsenin sabit müflterisi de yok. Bir yarat c yönetmen, bir de projelere göre iflleri da tan ve ba lant lar sa layan grup flefleri var. Bir yazar ve sanat yönetmeni seçilsin, yazar fikri bulsun, yönetmen onu biçimlendirsin gibi klasik bir sistemimiz yok. Fikir herkesten gelebilir; çünkü Ogilvy stanbul un yarat c grubunda herkes birer düflünce adam. Dereceye girmeyi ekip veya ajans olarak bekliyor muydunuz? Sonuç sürpriz olmad. fllerimize güveniyorduk. Baflka uluslararas yar flmalara da yollad m z ve Epica alan bu çal flmalar m z nedense Türkiye de sadece bir baflar belgesi kazand. Bu ilginç bir durum asl nda; ama çok da önemli de il. Biz inand m z iflleri yapmaya devam edece iz. Gerisi kendili inden gelir. Hedef Cannes da Grand Prix. Epica bu yolda hepimize moral verdi. Ogilvy, dünyada 400 den fazla ofisi olan, dünyan n en büyük pazarlama iletiflimi ve reklam gruplar ndan biri olan WPP nin bünyesinde. Birçok uluslararas ve yerel yar flmada ödül alm fl bir ajans. Ford un fiampiyonlar Ligi jeneriklerini belki hat rlars n z. Onlar stanbul da yap l p bütün dünyaya sat lm fl ve birçok baflar ya imza atm flt. Türkiye de befl Kristal Elma ve bir Alt n Elma kazand. Yani ajans ödüle yabanc de il; ama bizimki Ogilvy nin ilk Epica s olmas aç s ndan farkl bir öneme sahip. Ödül töreni nas ld? Tören her sene farkl bir yerde yap l r. Önceki sene stanbul da, bu kez Stockholm un merkezindeki Opera Cafe deydi. Epica'n n de eri amatör ruhla yola ç karak yakalad süreklilikten geliyor. Bu sayg nl düflünürsek ödül töreninin bizi biraz flafl rtt n söyleyebilirim. Bekledi imiz kadar görkemli olmad. Sene içinde takip etti imiz, reklam y ll klar nda gördü ümüz iflleri yapan, yaz lar n okudu umuz insanlarla görüflmek güzel oldu. Tören salonu pek büyük de ildi. Ödül alan çal flmalar gösterildi. Gümüfl madalyam zdan memnunduk; ama yetmedi, yetmeyecek de. Ya ödülün yank lar? Sonuçlar özellikle Avrupa bas n nda genifl yer buldu, birçok gazete ve dergide ç kt. Bizim çal flmam z internetteki birçok reklam sitesinde olumlu yorumlar ald. bu piyasan n nabz n tutan ba ms z bir arfliv. Ödüllü ödülsüz birçok kaliteli eserin sergilendi i bir site. Sünger ilan m z orada 6. s radayd son bakt mda. Ayr ca bütün kategorilerde ilk üçe giren eserler Epica Y ll na al n yor. Biz de orada olaca z. Yar flmaya kat lan ürünler Louvre Saray ndaki Halk Müzesi nin kal c koleksiyonuna da ba fllan yor. Heyecan verici fleyler bunlar. Kariyerinizde hangi aflamalardan geçtiniz? Grafik tasar ma ortaokulda karar vermifltim. Reklama daha sonra e ildim; ama kesin olan bir fley vard : Bir flekilde o dünyan n içinde olmak istiyordum. Ailem çok destek oldu seçimlerimde. ÖYS de Yeditepe Üniversitesi Uluslararas liflkiler Bölümü nü kazanm flt m. Aç kta kalmayaca m için rahatt m. Yine de akl mda bir tek Bilkent Üniversitesi Grafik Tasar m Bölümü'ne girmek vard. Yaz sonundaki s nav geçtim ve bölüme bafllad m. Üniversitenin 3 ve 4. s n f nda Türkiye nin en iyi tasar m ajans oldu una inand m Zebra Design Factory de staj yapm fl olmam bana gerçekten çok fley katt. 4. s n ftaki projelerime bakt mda staj n etkisini 28
11 hissedebiliyorum. Ankara n n en eski ajanslar ndan Barek te de çal flt m. Üniversite bitince atlad m geldim stanbul a. Türkiye de bu iflin yeri bence stanbul. Keflke birçok ülkede oldu u gibi bizim de her flehrimizde yerli ve yabanc ajanslar olsa. Kariyerimde önemli pay olan insanlardan biri eski patronum Atilla Aksoy dur. Bir baba-o ul iliflkimiz vard r. Kendisi Wunderman n yönetim kurulu ve ajans baflkan d r. 3,5 y l çal flt m Wunderman da. Oraya baflvururken gösterdi im ifllerim üniversite projelerimdi ve çok be enilmiflti. Bir baflka deyiflle Bilkent fark ortadayd. Bugüne kadarki ifl hayat mda üniversitemin ve bölümümün ayr cal n ve avantaj n hep yaflad m. fl baflvurular mda Bilkent Grafik Tasar m mezunu olmam n getirilerini tecrübe ettim. E itim sürecini düflünürsek çokuluslu ortam yla, kütüphanesiyle, kampus atmosferiyle, bölümün olanaklar yla, akademisyenleriyle gerçekten iyi bir tablo ortaya ç k yor. Reklam sektörü ifl de ifltirmelerin s k yafland bir sektör; ancak o ajans n kültürünü almak için birkaç y l beklemek gerek. Daha farkl yap lar da denemek istiyordum, ama karar m askerlik sonras na b rakm flt m. Atilla Bey, askerden dönünce de benle çal flmak istedi ini söylemiflti. O yüzden rahatt m. Bu rahatl k bana düflünme f rsat yaratt. Döndükten sonra 6 ay daha orada çal flt m. Baflka ifl deneyimlerinin zaman gelmiflti. En do ru yer neresi olur diye karar vermeye çal fl yordum. 3 ajans vard kafamda. Hepsi ayn önemdeydi benim için. Bunlar n ikisi tak mlar n yeni kurmufltu. O yüzden pek flans m olmayacakt. Sonuç olarak Ogilvy ile kanlar m z uyufltu. 11 ayd r buraday m. Her fley iyi gidiyor. Hem ajans hem ifl arkadafllar m seviyorum. Dostlu un ön planda oldu u, tek yumruk çal flt m z, yo un, ama keyif veren bir yer. Bu arada serbest ifller de yap yorum. Bizde serbest çal flmak farkl bir beslenme kayna. Kendinin patronu olmak, süreçlere ba ms zca yön verebilmek çok fley kat yor insana. Zaman gelince yurtd fl nda da çal flmak istiyorum. Uluslararas bir ajansta bulunmam n avantaj n kullanarak di er ülkelerdeki Ogilvy lere dönemsel de iflim program yla gitme flans m var. Gitti iniz yerdeki çal flan da sizin yerinize geliyor. New York, Cape Town, Sao Paulo akl ma ilk gelen ve kalp at fllar m h zland ran yerler. Sosyal hayatta nas l bir Can Pehlivanl görebiliriz? Kar kaya yap yorum. Müzikle u rafl yorum. 18 yafl ndayken vokalisti oldu um Something s Wrong ad nda bir grubumuz vard. fiu an yeniden bir araya 29 geldik. fl orta m Alper in Ten Dollars Regular adl bir punk grubu vard. Onunla müzikte de bulufltuk. Alper de Something s Wrong da çalmaya bafllad. Üç ay sonra konserlere bafll yoruz. Ailemin deste ini özel hayat mda da hissediyorum. S rf mesle imde de il, sosyal yaflam mda da bana hep destek oldular. Sosyal hayat olsun ifl yaflant s olsun annemle, babamla, kardeflimle sürekli düflünce al flveriflinde bulunurum. Bunun faydas n hep gördüm, görmeye de devam edece im.