04 Mayıs 2002 Cumartesi
Atalarımızın kafası çok mu karışıktı?
Antalya Devrim İlkokulu’ndaki öğretmenim Şevket Gencer, atasözlerinin açıklamalarını yaptığımız kompozisyon ödevlerimizde ilk cümlenin şöyle olmasını isterdi: "Bu atasözü doğrudur..." Ya da şöyle: "Bu atasözü yanlıştır..."
Mesela "Ayağını yorganına göre uzat"ı anlatıyorsak "doğrudur" diye başlardık. "Akarsu pislik tutmaz"ı anlatıyorsak "yanlıştır" diye..
O zamanlar çocuk aklımla bu kadar yanlış sözlerin nasıl olup da "atasözü" kapsamına girdiğine de anlam veremezdim. Madem yanlış, niye atasözü oluyor diye...
Hangisine inanmalı? Geçen gün bir arkadaşım bana "Birbiriyle çelişen Türk atasözleri" konulu bir metin gönderdi. Önce bunlara bir göz atalım:
Damlaya damlaya göl olur. /
İyi insan lafının üzerine gelir. /
Bir elin nesi var, iki elin sesi var. /
Nerede çokluk orada (y)okluk.
Azcık aşım, dertsiz başım.
Ya da; "Azı karar, çoğu zarar."
Söz gümüşse sükut altındır. /
İki gönül bir olunca samanlık seyran olur. /
Düşenin dostu olmaz. /
Erken kalkan yol alır. /
Birlikten kuvvet doğar. /
Körlerle sağırlar, birbirini ağırlar.
Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. /
Gün ola harman ola. /
Ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi ol. /
Hocanın dediğini yap, yaptığını yapma.
İyilik yap, denize at. /
Güzel olanın huyu da güzel olur. /
Güzel olanı değil, huyu güzel olanı sev.
Akıl akıldan üstündür. /
Zorla güzellik olmaz. /
Anasına bak, kızını al. /
Eski dost düşman olmaz. /
Harama el uzatılmaz. /
Değerler değişti ve... Örnekler o kadar çok ki, hepsini bir araya getirip bir kitapçık yapmamız bile mümkün olabilir.
Peki neden böyle? Atalarımızın kafaları çok mu karışıktı ki, bir öyle bir böyle konuştular?
İlk bakışta belki bunu "Türk pragmatizmi" ile açıklamak mümkün olabilir. Her durumda kendi özel çıkarlarımıza göre bir çözüm yolu sundukları için bu çelişkileri önemsememiş, günü geldiğinde içlerinden o an için işimize geleni çekip kullanmış olabiliriz.
Belki de bu durum tarihte "çok kültürlü" birçok imparatorluk kurmuş olmamızdan kaynaklanıyor. En sonuncusunun 600 yıldan daha uzun süre ayakta kaldığını, egemenlik alanı içinde Sırplar, Hırvatlar, Boşnaklar, Arnavutlar, Bulgarlar, Yunanlılar, Pomaklar, Çerkezler, Araplar, Türkler, Kürtler gibi onlarca değişik halkın yaşadığını hatırlayalım.
Benjamin Lee Whorf, gözlemde bulunan kişilerin kullandıkları dil birbirine benzeşmiyorsa bu kişilerin evrenin resmini aynı şekilde algılayamamalarından söz ediyor. Edward Sapir, bir toplumun gerçek dünyasının o toplumun dil alışkanlıkları üzerine kurulduğunu söylüyor. Prof. Dr. Selami Sargut da dildeki farklılaşmaların, bir kültürden diğerine gerçeklerin, değerlerin, davranışların değişmesi sonucu doğurduğuna dikkat çekiyor.
Ya da tarih içinde gelişen ve değişen değerler sistemimizin bir sonucu bu... Atalarımız, tarihin belli bir döneminde doğru kabul ettikleri bir davranış biçiminin tam tersini zaman içinde benimsediler ama "beş parmağın beşi de bir olmadığından" iki davranış kalıbı da toplumda varlığını korudu ve bugünlere kadar da geldi...
"Avucun birinde 200 milyar dolarlık dış borç, ötekinde de sadece üçün biri var be..."
Cem'in adım önerisi
BM ruhunu kaybetti
Solun kendi oyununa gelmesi!
Türkiye'ye Pakistan rolü
İnsanlık ağacında bir dal
İSTEK okulları ve Dalan
Kim korkar Le Pen'den?..
‘Liste tamam, taban bekliyor’
Açık istihbarat raporu...
Boğazlarda tanker felaketi
Kafes içinde yolculuk
TV'nin gözden kaçan asıl tehlikesi
WC’leri de yabancılar alacak
Fatih Terim akıllıdır karizmasını bozdurmaz