İlk Aşk | Sinemahzen
Aşk Hariç Her Şey
Çetin Tekindor, Senay Gürler, Tarik Pabuccuoglu, Vahide Gördüm, Halit Ergenç, Dolunay Soysert
1990'lı yıllarda Ege'ye kıyısı olan bir kasabada yaşayan geniş bir ailenin komedi ve dramla karışık günlük hikayeleri.
Işıklar söner ve jenerik akmaya başlar. Çok da umutlu değilsinizdir hani, bu da esasında yaşayacağınız hayal kırıklığının yetisini bir nebze de olsa azaltma iyimserliğinden husule gelir. Hatta filmin başından ayrılırken mümkün olduğunca tatmin olmak istiyorsanız, görüp görebileceğiniz en kötü film ile karşı karşıya kaldığınızı varsaymak zorundasınızdır, yani menfaatiniz açısından…
Filmin bilindik bir hikâyeyi içine kattığı bir tutam baharat ile bambaşka ve yepyeni bir hikâye diye seyircisine yutturmaya yeltenmesi bir yana neye binaen klasik bir anlatı ile kendini bu denli pahalıya pazarlaması tam anlamıyla bir muamma.
Müstehzi bir eleştiri gibi başladım, farkındayım. Bu sebeple olası yanlış anlaşılmaları asgarî kerteye indirmek adına Türk filmlerine karşı takınılan eleştirel üsluba kestirmeden değinmek istiyorum. Malumunuz kendi sinemamıza eleştirel yaklaşımımız ekseriyetle menfi yönde oluyor. Sürekli aynı mevzulardan şikâyetçi olurken muhtemelen de önyargılı bir tutuma sahip olduğumuz yönünde bir izlenim bırakıyoruz. Belki de öyledir. Keza klasik anlatılı filmlere hepten burun kıvırır iken sinemamızda reformun işaretlerine rast geldiğimiz filmleri de gudubet olmakla kınıyoruz. Yabancı sinemanın yaptığı yenilikçi deneyleri sıra dışı bulurken kendi sinemamızı mantıksız ve zırva diye çok rahat eleştirebiliyoruz. Bu kritikler her ne kadar mantıken cevap bulur yargılar taşısa da bir noktadan sonra cesaret ve gönül kırıcı bir hal almaya başladığı da inkâr edilemez. Bununla beraber birilerinin kalbi kırılacak diye hatırşinas olmanın ya da hatır için çiğ tavuk yemenin manası olmadığı bir tarafa özgün olmak için çabalayan isimlere de müsamahakâr davranmak yeğ gelir anlayışındayım. Ne demek istediğimi kısaca anlatabildiğime inanarak bu konuyu kapatıyor ve İlk Aşk’a bu eskimiş anlatı biçimini tercih etmesine dayanarak çok da pozitif davranamayacağımı sözlerime ekliyorum.
Çok güzel bir mekânda çekilen film, bu avantajını romantik yanıyla özdeşleştirmesini iyi biliyor bilmesine fakat ipin ucu bir türlü gelmiyor. Ne hayli zengin oyuncu kadrosu, ne güzel ve sıcak renkler filmin paçasını kurtarmasına yetiyor. Zaten oyuncuların o güzelim mekânda misafir gibi durmasıyla film en önemli kozuna ilk darbeyi bizzat kendisi vuruyor. Hatta film kurt misali kendi kendisini yiyip tüketiyor desek yanlış olmaz. Üç kuşak üzerinden anlattığı aşkın sancı veren kutsallığı bir kere aşırı fazla hassasiyet taşıdığı için ekibin de iddia ettiği gerçekçilik askıda kalıyor. Yok öyle gerçeklik ya da samimiyet dedikleri şey. Olayların gidişatına değindiğimde beyan etmek istediğim mevzu daha ele gelir bir somutluk kazanacaktır.
Erol Günaydın’ın külhanbeyi oyunculuğuyla can verdiği karakteri Arif’in can vermesini müteakiben takribi 40 yıl önce Kore savaşında öldü diye bilinen Asaf‘ın(Çetin Tekindor) babasının cenazesine çıkagelmesi bizi de ilk aşka ve beraberindeki hesaplaşmalara götürecektir. Zira Asaf’ın kardeşi Azmi(Tarık Pabuççuoğlu) vakti zamanında çok kalleşlik etmiş ve bin bir fitne fesatla adamın sevdiği kadını kendisine yar etmeyi başarmıştır. Heyhat, kötü yollarla elde ettiği aşkı da elinde patlamıştır nihayet. Bu esnada Azmi’nin üçkâğıtçı oğlu da gönül işlerinde dibi boylamıştır, karısına basan afakanlardan ve küçük oğlunun yeni yeni filizlenen aşkından bihaber. Ege de Bahar’a fena halde yanıktır, tam da aşkın ne mene bir şey olduğunu keşfetmenin eşiğinde üstelik…
Görüldüğü üzere filmin çözmesi gereken bir sürü dert öbeği var. Bunların hepsini bir filme, iki saate yedirmeye çalışıp üstüne de samimi olduğunu iddia etmek bilmem ne kadar akıl kârıdır? Zaten filmde tek makul bir karar alınmış ise o da şudur; Asaf ile Nevin arasında yaşanan büyük aşk ile daha kolay özdeşleşmemizi sağlamak amacıyla hala süre giden aşk kuramının küçük Ege üzerinden verilmesi. Bu düşünce güzel, çünkü Asaf ile Nevin arasındaki kartonlaşmış aşka biraz olsun kanabiliyoruz, aksi halde bu ikilinin birbirlerine zamanında âşık olduklarına inanmak hayli güçleşiyor. Tansiyonun tavan yaptığı bakışlarla, sessiz kalışlarla o sevdayı var etmek etkin bir yöntem değil. Keza filmde aşkı seyirciye sezdirmek için kolaya kaçılmış temelli. İki çift göz, göz göze geliyorsa şayet anlıyoruz ki var bir husus arada. Uzaktan sevmek, gizliden gizliye izlemek aşkın tanrısallığına uyan davranışlar kesinlikle, zaten inkâr etmiyorum o kısmı. Lakin insan düşünmeden de edemiyor, bir göz herhangi bir şeye o değin bakar ise seyrettiği sıradanlaşmaya, çirkinleşmeye başlamaz mı? Bir ihtimal…
Senaryo bir noktadan sonra o denli dağılıyor ki, toplamak insan işi değil. Tüm o dalavereci öykünün kaşla göz arasında mafyaya da bulaştığını görünce derin bir yuh çekmemek için insan kendisini zor tutuyor hele ki mafyanın alt ediliş şekli de daha derin bir yuh çekmeye gebe bırakıyor şahsın nefesini. Dahası beylik diyaloglara ve yine klişeleşmiş yöntemlerle kurulan iyi/kötü çatışmalarına(esas oğlanın sevdiği kızın etrafında dolanan şımarık ve züppe oğlanlar) laf etmiyorum da. Belli başlı ele alınmayan, saydıklarımdan gayrı nice olay da İlk Aşk’ı sığ kılan unsurlardan birkaçı.
Sinema’dan çok diziyi hatırlatan bir şekilcilikle peliküle aktarılan film gerçekliği küfürlü konuşmalarla sağlamayı çalışmasıyla bırakın sınıfta kalmayı o sınıfa dâhil bile edilemeyecek nitelikte. Arif’in ölümünü takiben ardı ardına gelen sekanslar şikâyetçi olduğum eğretiliğin en gözle görülür biçimde gözlenebildiği anlardan bir kaçı. Mizah ile dramın harmanlanamadığını, bağdaşık bir karışım yaratayım derken sıçramalı bir biçimde yer değiştiren iki öğe İlk Aşk’ı çekilmez ve iç bayıcı eyliyor. Hele bir sahne var ki insanın ağzını açık bırakacak cinsten: Kemal’in karısı kocasının metresi olan Kısmet ile konuşmaya gider, canına tak etmiştir. Öğretici ve aşağılayıcı kısa bir muhabbetin ardından yaptığının yanlış olduğu Kısmet’in kafasına dank eder. Yıllarca yaptığının yanlış olduğunu idrak edemeyen metres bir anda sihirli değnek değmiş gibi namus timsali kesilir. Buyurun buradan yakın, tüm bunlar filmin zekâ yaşı sayısını düşürür mü, düşürmez mi? Bırakın zekâyı, basireti, bu olgu bir kere filmin en esas derdiyle tezat teşkil ediyor. Filmde ölümsüz bir aşkı belgelendirmek isterken başka bir tanesini nasıl bir kalemde silebiliyorsun? ‘’Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu,’’ demezler mi adama?
Türk Sineması'na emek vermiş en değerli oyuncuları bünyesinde barındıyor olduğundan filmden keyif alınmasa dahi bu oyuncuların performanslarını izlemek de boşa zaman geçirmek olarak değerlendirilemez.
Bir filmde onlarca ayrı öykü anlatılmaya kalkışıldığı için ortaya çıkan sonuç hiçbir açıdan memnun edici ya da yeterli değil.
Son olarak iyimser olup film için ‘’Çok kötü değil. Bilakis bir yaz tebessümü telaşesiyle kolayca sindirilip, hazmedilebilecek bir seyirlik.’’ diyebilmeyi gerçekten isterdim lakin vermeyince Mabut, neylesin Sultan Mahmut?