Türk Toksikoloji Derneği’ni Tanıyalım
Dernek Başkanı Prof. Dr. Hilmi Orhan sorularımızı yanıtladı.
Derneğiniz ne zaman, nasıl, kimler tarafından kuruldu?
Türk Toksikoloji Derneği:
1987 Yılında eczacılık, veterinerlik ve tıp alanında akademisyen olan 14 kurucu üye tarafından kuruluş Tüzüğünde ifade edildiği şekilde “ülkemizde toksikoloji biliminin ilerlemesini sağlamak” amacıyla kurulmuştur.
2012 Yılı Ağustos ayı itibariyle üye sayısı 320’ye ulaşmıştır.
Derneğiniz genel olarak hangi faaliyetlerde bulunuyor? Ne tür çalışmalar yapıyor? Derneğinizin kuruluş amacı nedir?
Günümüz insanı binlerce kimyasal maddeye maruz kalarak yaşamak zorundadır. Diğer yandan son 50-60 yılda toksikoloji bilimindeki gelişmeler, kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerinde daha önceleri düşünüldüğünden çok daha fazla çeşitte ve yoğunlukta zararlı etkileri olabileceğini göstermiştir. Türk Toksikoloji Derneği, ülkemizde insan sağlığı ve çevrenin kimyasalların zararlı etkilerinden korunması ve oluşan zararın ortadan kaldırılması amacıyla çalışanların bir çatı altında toplanması hedeflenerek kurulmuştur.
Bu amaç doğrultusunda kuruluşundan bu yana toksikolojinin değişik alanlarında kongre, sempozyum, seminer, yaz okulu, kurs gibi eğitim faaliyetleri düzenleyerek ya da düzenlenmesine katkıda bulunarak ülkemizde toksikolojinin alt yapısının güçlenmesi ve kurumsallaşması için çalışmaktadır.
Kuruluşunda bu yana dernek uluslar arası düzeydeki toplantı, kurs ve yaz okullarından bazılarının ülkemizde yapılmasını sağlamıştır. Bunlar arasında 1997 ve 1999 yıllarında Antalya’da düzenlenen sırasıyla “DNA Damage and Repair” ve “Human Monitoring After Environmental and Occupational Exposure to Chemical and Physical Agents” konulu NATO yaz okulları ve 2001 yılında İstanbul’da düzenlenen “The 39th Congress on the European Societies of Toxicology (EUROTOX 2001)” kongresi verilebilir. Halen TTD, yine dünyanın çeşitli yerlerinde düzenlenecek uluslar arası toplantılarda derneğimiz üyesi toksikolog bilimcilerin de konuşmacı olarak yer alacağı bilimsel oturumlar düzenlemektedir. Bunlar arasında 2013 yılında Interlaken-İsviçre’de gerçekleştirilecek olan EUROTOX-2013 kongresinde derneğimizce düzenlenmesi kabul edilen “Reactive Metabolites and Drug Toxicity: Contribution, Mechanisms and Novel Approaches” oturumu sayılabilir.
Bunun yanı sıra yılda iki kez olmak üzere derneğin yayın organı olan Toksikoloji Bülteni çıkarılmaktadır (www.turktox.org.tr).
Türk Toksikoloji Derneği medyada ve toplumda yukarıdaki amaç doğrultusunda toksikolojinin tanıtımını yürütmekte ve toplum bireyleri, devlet kuruluşları ve özel sektörden gelen bilgi, görüş ve danışmanlık taleplerini değerlendirmeden geçirerek karşılamaktadır.
Derneğimiz dışında toksikoloji alanında 1996 yılında merkezi Bursa’da olacak şekilde Klinik Toksikoloji Derneği kurulmuştur ve faaliyetlerini halen sürdürmektedir. Yanı sıra Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Derneği de yine aynı şekilde alanında çalışmaktadır.
Derneğinize üye olmak isteyenlerde aradığınız özellikler nelerdir? Derneğin kaç tür üyesi var? Üye sayınız kaç?
Derneğimize genellikle toksikoloji alanına ilgi duyan ve/veya bu alanda faaliyet gösteren kişiler üyelik başvurusu yapıyor, ancak başvuruda herhangi bir kısıtlama söz konusu değil. Dernek yönetim kurulunun başvuru sahibini toksikoloji alanında ya da ilgili alanlarda aktif çalışma gibi somut ölçütlere dayalı olarak uygun bulması durumunda aday üyeliğe kabul ediliyor. T.C. vatandaşlarının yanı sıra diğer ülke vatandaşlarından ilgi duyanlar da yönetim kurulunun uygun bulması durumunda üye olabiliyorlar. Bu şekilde 2’si fahri olma üzere yurtdışından 5 üyemiz vardır.
Türkiye’de alanınızla ilgili hekim sayısı ne kadar, ne kadarı sizin derneğe üye? Aynı hizmet alanında çalışan diğer derneklere de sizin üyeleriniz kayıt oluyor mu? Neden? Aynı alanda farklı isimlerde dernekler kurmak yerine sizce neden tek çatı altında birleşilmiyor?
Şu anda derneğimiz içinde hekim kökenli üyelerimizin sayısı 15’tir, bu sayı üye toplamının % 4.7’sine denk gelmektedir. Bu üyelerimizin 5’i ülkemizdeki çeşitli eczacılık fakültelerinin farmasötik toksikoloji anabilim dallarından, bir hekim üye ise veteriner fakültesinin farmakoloji ve toksikoloji anabilim dalından doktora derecesi almışlardır. Halen farmasötik toksikoloji anabilim dallarında doktora eğitimine devam eden, ancak henüz derneğe üye olmayan 7 hekim vardır.
Üyelerimiz arasında daha özelleşmiş alanlarda faaliyet gösteren derneklere üye olanlar vardır. Ancak TTD çatı dernek olma özelliğini korumaktadır ve toksikoloji ile ilgilenen kişilerin çok büyük çoğunluğu derneğimiz üyesidir. Bunun yanında şu andaki TTD yönetim kurulu üyeleri (2011-2013) toksikolojinin bazı özel alanlarında ayrı dernekler kurulmasının yararlı olabileceği görüşünü taşımaktadır.
TTD Genel Kurulları 2 yılda bir yapılmakta ve yönetim kurulu üyeleri genel kurul toplantılarında seçilmektedirler. Seçimler en son Kasım 2011’de yapılmıştır.
Derneğimizin periyodik bilimsel yayını henüz yoktur. Yılda iki kez olmak üzere “Toksikoloji Bülteni” çıkarılmakta ve üyeler dışında ilgili kişi, kurum ve kuruluşlara gönderilmektedir.
Derneğinizin Yeterlilik Kurulu oluşturuldu mu? Bu kurulda yeterlilik sınavı yapılıyor mu?
Türk Toksikoloji Derneği’nin toksikolojide yeterlilik konusunda uluslararası bir sistem olan Sertifikasyon Sistemi vardır. Türk Toksikoloji Derneği’nin inisiyatifiyle 2005 yılında Genel Kurul kararı sonucunda kurulan söz konusu sertifikasyon sistemi, 25 Haziran 2007 tarihinde“European Registered Toxicologist-ERT-” sistemi tarafından akredite edilmiş ve dernekten bağımsız bir kurul olarak çalışmaya başlamıştır. Türk ERT Kurulu, Avrupa’da ERT ünvanı vermeye yetkili 13 merkezden (ülkeden) birisi konumundadır. Diğer yetkili merkezlerde olduğu Türk Kurulu tarafından verilen ünvan, Avrupa düzeyinde geçerlidir. Şu anda Türkiyede ERT ünvanı taşıyan 21 toksikolog mevcuttur.
ERT sertifikasyon sistemi sınav temelli değil, özgeçmiş temelli bir sistemdir. Adaylar ERT kuruluna formatı belirli bir dosya hazırlayarak başvurmakta, Eğitim, Bilimsel Aktivite ve Profesyonel Tanınma başlıklı 3 tematik alanda yeterli puanları sağlamaları durumunda ERT ünvanını almaya ve kullanmaya hak kazanmaktadırlar. Her bir tematik alanda bazı ön koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir, örneğin eğitim alanında ön koşul, ülkemizde ya da yurtdışında ilgili eğitimi vermeye yetkili akademik birimlerde “genel toksikoloji” alanında, ya da toksikoloji alt dallarının birisinde doktora yapmış olmaktır.
Dernek ilki 1989 yılında Ankara-Hacettepe Üniversitesi’nde olmak üzere her 3 yılda bir uluslararası katılımlı TTD kongrelerini düzenlemektedir. Bu kongrelerin bir sonraki, 14-18 Kasım 2012 tarihlerinde “8. Türk Toksikoloji Derneği Kongresi-Laboratuardan Kullanıma İlaç: Toksikolojinin Rolü-” başlığıyla Antalya’da gerçekleştirilecektir (bilgi için www.ttdkongre2012.org). 2016 yılı EUROTOX Kongresi, derneğin girişimi ve başarılı çalışmasıyla İstanbul Türkiye’ye alınmıştır. Ortalama 1200-1500 kişilik katılımla gerçekleştirilen toksikoloji alanının Avrupa’daki bu en büyük kongresi, 2001 yılında yine TTD tarafından İstanbul’da başarıyla gerçekleştirilen kongrede sonra 2. kez ülkemizde yapılacaktır. Bunun yanı sıra TTD tek başına ya da diğer bazı kuruluşlarla birlikte toksikolojinin farklı alanlarında da kongre, sempozyum, seminer, yaz okulu, kurs gibi eğitim faaliyetleri düzenlemektedir. Derneğin düzenlediği ya da düzenlenmesine katkıda bulunduğu faaliyetleri sondan başa olacak şekilde aşağıda özetlenmiştir:
2012 The 8th Congress of the Turkish Society of Toxicology. 14-18 Kasım 2012, Antalya-Türkiye.
2012 Nanosafety Congress Turkey – Workshop on the Safety Assessment of Nanomaterials. 26-28 Nisan 2012, Antalya-Türkiye.
2010 Persistent Organic Pollutants Workshop. 3-5 Kasım 2010, Antalya-Türkiye.
2010 Çevre ve Toksikoloji Sempozyumu. 22 Ekim 2010, Mersin-Türkiye.
2010 I. Ulusal Palandöken Toksikoloji Kongresi. 30 Mayıs - 01 Haziran 2010, Erzurum-Türkiye.
2009 The 7th Congress of Turkish Society of Toxicology -with international participation-
2008 The 3rd EuroAsian Conference on Hazardous Waste&Human Health.
2007 Kozmetik Ürünlerin Güvenliliği Eğitim Toplantısı-I.
2007 The IXth International Workshop on Environmental Mutagens to Human Populations
2006 Tehlikeli Atıklar: İnsan Ve Çevre Sağlığı Mini Sempozyumu.
2006 The 6th International Congress of Turkish Society of Toxicology.
2006 The 5th International Conference on Radiation Damage to DNA.
2006 Partiküller ve İnsan Sağlığı: Kömür Madenciliğinden Nanoteknolojiye Mini Sempozyumu.
2005 Farmakogenetik Polimorfizm: Toksikolojik ve Farmakolojik Önemi Mini Sempozyumu.
2003 The 5th International Congress of Turkish Society of Toxicology.
2001 The 39th Congress on the European Societies of Toxicology (EUROTOX 2001).
1999 The 4th Congress of Toxicology in Developing Countries.
1999 Human Monitoring After Environmental and Occupational Exposure to Chemical and Physical Agents-NATO Yaz Okulu.
1998 Gıdalardaki Katkı ve Kontaminantların Toksikolojik Risk Değerlendirmesi sempozyumu.
1997 II. -uluslararası katılımlı- Ulusal Toksikoloji Kongresi.
1997 DNA Damage and Repair-NATO Yaz Okulu.
1994 Türkiye’de Veteriner İlaçları Üretimi, Pazarlaması, Güvenli Kullanımı ve Kalıntı Sorunları Sempozyumu.
1989 I. Ulusal Toksikoloji Sempozyumu-Pestisitlerin Güvenli Kullanımı-.
Derneğinizde bilimsel çalışma grupları oluşturuldu mu? Bu grupların çalışmalarından kısaca bahseder misiniz, neler yapıyorlar/yapacaklar?
2007 yılında yapılan genel kurulda verilen önerge doğrultusunda Klinik Toksikoloji, Toksikolojik Risk Değerlendirme, Çevresel Mutajenezis, Çevre ve Ekotoksikoloji, ve Farmakovijilans ve İlaç Güvenliliği olmak üzere beş adet çalışma grubu oluşturulması kararı alınmıştır. Süreç içerisinde bu alt çalışma gruplarının tüzükleri hazırlanmış ve üyelerden ilgilenenlerin bu alt kurullarda görev almışlardır. Çalışma grupları periyodik düzenlenen toksikoloji kongrelerinde alanlarıyla ilgili oturum önerilerini dernek yönetim kuruluna sunmaktadırlar. Bunun yanı sıra yine çalışma alanlarında kurs, seminer, konferans vb etkinlik önerilerini yönetim kuruluna sunmaktadırlar. Çalışma grupları 2 ay içerisinde gerçekleştirilecek olan 8. Kongrede bir araya gelecek ve bir sonraki Genel Kurula kadar bir çalışma stratejisi belirleyeceklerdir.
Derneğinizin üye olduğu uluslararası örgütler var mı? Hangileri? Onlarla gerçekleştirdiğiniz, gerçekleştireceğiniz çalışmalar var mı? Varsa bunlar hakkında da bilgi verir misiniz?
TTD 1989 yılında Avrupa Toksikoloji Dernekleri Federasyonu’na (Federation of European Toxicologist and European Societies of Toxicology; EUROTOX) katılmıştır. Bugün 30 Avrupa ülkesinin ulusal toksikoloji derneklerini bünyesinde barındıran EUROTOX, 1985 yılında kurulmuştur, Türk Toksikoloji Derneği EUROTOX’un 16. üyesidir.
Derneğimiz 1998 yılında ise Uluslararası Toksikoloji Birliği’ne (International Union of Toxicology; IUTOX) katılmıştır. Bugün 52 ulusal ve bölgesel Toksikoloji Derneği’ni bünyesinde toplayan IUTOX, tüm dünyada 24.500 toksikoloji uzmanını temsil etmektedir.
2001 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen ve 2016 yılında yine İstanbul’da gerçekleştirilecek olan EUROTOX Kongreleri, EUROTOX’la birlikte yapılmaktadır. 1999 yılındaki Developing Countries Kongresi ise IUTOX’la birlikte gerçekleştirilmiştir. Her iki birliğin yönetim kurullarında ve çeşitli alt komisyonlarında dernek üyelerimiz başkanlık dahil aktif görevler almışlardır ve çalışmaya devam etmektedirler. Bu görevlerin bazıları aşağıda kronolojik olarak görülebilir:
2001 Bir üyemiz 3 yıllık süre için EUROTOX yönetim kurulu üyeliğine seçildi. 2004 yılında aynı göreve tekrar seçildi.
2001 Bir dernek kurucu üyesi 3 yıl için Uluslararası Toksikoloji Birliği (IUTOX) seçilmiş başkanı olarak belirlendi. 2004 yılında yine 3 yıllığına IUTOX yönetim kurulu başkanlığını yürüttü. 2007 yılında aynı üyemiz “Aday Gösterme Komitesi Başkanlığı”na getirildi.
2005 Bir üye 2 yıl için “EUROTOX Carcinogenesis Section Başkanlığı” görevine seçildi. 2007 yılında ikinci kez aynı göreve seçildi. Bu üyemiz 2008 yılında bu kez 3 yıl için EUROTOX yönetim kurulu üyeliğine seçildi
2006 Bir üyemiz “EUROTOX Carcinogenesis Section Başkanlığı” görevine seçildi. Aynı üye 2008 yılında tekrar aynı göreve seçildi ve EUROTOX yönetim kuruluna girdi. Dernek üyemiz aynı zamanda EUROTOX’un “Education Sub-Committee” başkanlığını 2 dönem boyunca yürüttü.
2007 Bir üyemiz 3 yıl süre için IUTOX yönetim kuruluna seçildi.
2010 Bir üyemiz 3 yıl süre için “EUROTOX Molecular Toxicology Section sekreterliği” görevine seçildi.
Derneğin ana gelir kaynağı, üye aidatları ve 3 yılda bir yapılan uluslararası ya da uluslararası katılımlı kongrelerdir.
Aidat gelirleri dernek gelirlerinin ortalama %30’unu oluşturmaktadır. Yabancı uyruklu az sayıdaki fahri üye aidat ödememektedir. Çok nadir gözlenmekle birlikte aidatlarını düzenli ödemeyen üyeler durumdan bilgilendiriliyorlar. Sürmesi durumunda yine çok nadir olmakla birlikte üyelikten çıkarma işlemi uygulanıyor.
Ülkemizde toksikoloji bilim dalı, diğer bilim dallarından bağımsız bir disiplin olarak 1960 yılından başlayarak eczacılık fakültelerinde “toksikoloji kürsüsü” adıyla kurulmuş, 1982 yılında “farmasötik toksikoloji anabilim dalı” adını almıştır. Eczacılık fakültelerinde öğrenciler lisans düzeyinde 3., 4. ve 5. sınıflarda 1 ders yılı boyunca haftada ortalama 2 saat olacak şekilde teorik ders almakta, bunun yanında bir yarıyıl boyunca haftada 3.5 saatlik toksikoloji laboratuar uygulamaları dersini almaktadırlar. Eczacılık fakültelerinin eğitim süresinin 2005 yılında 5 yıla çıkarılmasının ardından ülkemizdeki toplam 12 eczacılık fakültesinde 5. yıl programları içerisinde toksikolojinin daha ileri düzeyde ve farklı dallarıyla ilgili dersleri yer almaya başlamıştır.
Eczacılık fakültelerinin yanı sıra ülkemizde lisans düzeyinde toksikoloji dersi, farmakoloji dersinin bir bölümü olacak şekilde tıp ve veterinerlik fakültelerinde verilmektedir. Bunun yanında gerek eczacılık, gerekse bazı tıp ve veterinerlik fakültelerinde toksikoloji alanında yüksek lisans veya doktora eğitimi verilmektedir. Yüksek lisans eğitimi en az 2 yıl, doktora eğitimi ise en az 4 yıl süre ile verilmekte, bu sürelerin yarısında kurumdan kuruma değişmekle birlikte belli bir krediyi tamamlayacak dersler alınmakta, geri kalan sürede ise deneysel tez çalışması yapılmaktadır. Bu eğitimin süresinin yeterli olup olmaması, verilen eğitimin kalitesine bağlıdır. Dernek olarak bu eğitimin süresinden daha çok niteliğinin önemli olduğunu vurgulamak isteriz. Ancak ülkemizde diğer alanlarda olduğu gibi toksikoloji alanındaki lisansüstü eğitimde de bir standardizasyon ya da kalifikasyon olmadığından kıyaslamalı bir değerlendirme yapmak mümkün değildir.
Türk Toksikoloji Derneği’nin kısa ve uzun vadede gerçekleştirmeyi düşündüğü hedefler kısmen 2 numaralı sorunun yanıtında özetlenmiştir. Bunlara ek olarak kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre için kabul edilebilir risk sınırları içinde yönetiminde risk değerlendirme sürecinin seçeneksiz olarak tek rasyonel yöntem olduğu görüşünde olan derneğimiz, çalışmalarında bu yöndeki eğitim ve uygulamaların yaygınlaştırılmasını ve ayrıca alanı içerisinde toplumun gereksinim duyduğu güncel olaylar hakkındaki yol gösterici rolünü sürdürmeyi amaçlamaktadır.
Dernek Yönetim Kurulu (2011-2013):
Prof. Dr. Hilmi Orhan Başkan
Prof. Dr. Sinan Süzen 2. Başkan
Dr. İlker Ateş Genel Sekreter
Dr. Emre Durmaz Sayman
Doç. Dr. Sait C. Sofuoğlu Üye
Dr. Pınar Erkekoğlu Üye
Dr. Ela Kadıoğlu Üye
Dernek Adres ve telefonu
Prof. Dr. Hilmi Orhan, Başkan
Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Toksikoloji Anabilim Dalı
Tel: 0232-3739173, Faks: 0232-3885258
İletişim: Dr. İlker Ateş, Genel Sekreter
Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Toksikoloji Anabilim Dalı
Tel: 0312-2033121, ilkerates976@gmail.com
BU TANITIM SAĞLIĞINSESİ GAZETESİ EKİM 2012 TARİHLİ SAYISINDA YER ALMAKTADIR.