Yorumu Yazan: BEYAZ ARİF AKBAŞ Birgün Kitap/26.12.2009
Tarih: 07 Ocak 2010, Perşembe
Nasıl bir hayat serüveni geçirmiştir ki bir insan 'yaşam kullanma kılavuzu" (İmge Kitabevi-2009) gibi bir kitap yazabilsin?
Uzun yıllar boyunca bu sorunun zihnimi meşgul ettiğini hatırlıyorum. Perec'in anlatısı gerçektende bir kılavuz gerektirecek şekilde düzenlenmiş gibidir. (Bu konuda Enis Batur; Başkalaşımlar XV'te : Perec Kullanım Kılavuzu diye yazdığı kitapta bize bir takım çağrışımların ipuçlarını verebiliyordu.) 'Yaşam Kullanma Kılavuzu', 1978 Medicis Ödülü jürisini tam anlamıyla hayran bırakan bir titizlik ve büyüleyici bir virtüözlükle kurulan ve düzenlenen yaşanmış ve düşlenmiş anıların, yan yana gelen, zincirlenen, iç içe geçen yaşamların olağanüstü romanıdır. Aynı düzeyde daha birçok çalışması olmuştur bu sevimli yazarın; Les Revenants (Hayaletler 1972), La Disparition (Yokoluş 1973), La Boutique (Karanlık Butik 1973), W (1975) ilk aklıma gelenler. Perec, bir yazar için çok genç denecek bir yaşta hayata veda etmiştir.
Buna rağmen birçok nadide yapıt bırakabilmiştir geriye. Yakın bir geçmişte kaybettiğimiz sevgili Ulus Baker ile tanışmak istiyordum. Onunla tanışma firsatı elde edemedim fakat askerdeyken onun bir arkadaşıyla görüşmüştüm.
Şimdi ismini hatırlayamadığım bu arkadaşın elinde ilk defa Perec'in "Kayboluş" isimli romanını gördüm.
Fırsat bulduğum anlarda parçalar halinde bu romanı okuyabilmiştim.
Ulus Baker ile aramda ve de Perec arasında bazı benzerlikler oluşmuştu zihnimde. Ama şu an ayrıntılı olarak hatırlayamıyorum. "Perec'in tüm yaşamı Paris'te geçmiş. II. Dünya Savaşı'nda henüz 3 yaşındayken babasını kaybetmiş. Annesi 1942'de Paris'te ortadan kaybolmuş. Sonradan Auschwitz kampında öldüğü öğrenilmiş galiba.
Akrabaları tarafından büyütülen bir çocuktur o...La Disparition (Kayboluş) adlı romanını hiç E harfi kullanmadan yazmış." ismini tam çıkaramadığım arkadaşım bunları söylemişti onun hakkında. Aradan yıllar geçtikten sonra geçenlerde bu sevimli ve bir o kadar tuhaf bulduğum yazarın yeni bir kitabıyla karşılaştım. Ve bayağı sevindim. İmge Yayınları, onun basılan ikinci kitabı olan "L'art et la maniere d'aborder son chef de service pour lui demander une augmentation" (Ücret Artışı Talebinde Bulunmak İçin Servis Şefine Yanaşma Sanatı ve Biçimi!, 1968;) isimli çalışmasını son derece özenli bir şekilde çevirerek yayımladı. İşin ilginç yani; Perec, bu garip konuyu nasıl olup ta bir edebiyat nesnesi haline dönüştürebilmişti? Sıradan bir konuyu ya da nesneyi ele alıp bir sanat eseri ortaya koymak gerçekten zordur. Cansever'in 'Masa da masaymış ha' şiiri aklıma geliyor bu minvalde. Perec, ilginç bir şekilde bu işin de üstesinden gelebilmiştir.
Bu kitapta da Perec tarafından bize deneysel bir sürpriz hazırlanmış.
Metinde, yoğunlaştırma kaygılarıyla hiçbir yazım işareti kullanılmamıştır. Bu ise sanki gramerin baskıcı yapısına anarşist bir tepkiyi ifade etmektedir. İlk başta biraz şaşırtsa da metne hemen alışıyor ve ritmine uyuyorsunuz.
Kaygısız bir okuma içinde ilerleme kaydettikçe merakınız artıyor.
Karmaşıklıkla hiçbir ilgisi olmayan bir anlatı. Büyük bir üslup becerisi gerektiren ve mizah özellikleri de içeren bu anlatı gerçekten eğlendirici... Çünkü Perec; yoğun okuma alıştırmaları yapmak isteyenler için bulunmaz bir örnek... Burada kitaba dair okuyucuya bir fikir vermesi açısından ilk kısmından bir alıntı yapmak istiyorum.
"İyice düşünüp taşındıktan ve cesaretinizi iyice topladıktan sonra ücret artışı istemek amacıyla servis şefinizle görüşmeye karar veriyorsunuz işi basite indirgemek gerekir adı mösyö xavier ya da mösyö ya da daha ziyade mr x dolayısıyla mr x'i görme konusunda iki şık var ya mr x odasındadır ya da yoktur mr x odasında olsaydı muhtemelen problem olmayacaktı ama mr x kesinlikle odasında değil dolayısıyla yapabileceğiniz tek şey koridorda dönüşünü ya da gelişini beklemek ama diyelim ki gelmiyor ve bu durumda tek bir çözüm yolu kalıyor kendi odanıza dönmek ve öğle sonrasını ya da ertesi günü bekleyip yeniden girişimde bulunmak ama her gün gecikmesi olağan bir şey ve bu durumda sizin için en doğrusu koridorda dolaşıp" (s.7) Birçok okuyucunun mesleki yaşamlarında, iş yaşamlarında yaşadıkları ya da yaşayacakları bir durumu sözcüklerle bir şemaya dönüştürmek... Ücretinin arttırılması talebiyle amiriyle görüşmek... Her şey kitabın başlığında söylenmiştir. Yazar bu girişim bağlamında olası bütün durumları anlatmayı üstieniyor. Ne var ki Perec'tir söz konusu olan. Dolayısıyla sözcük oyunları, farklı durumlar, saçmalıklar... Bütün bunlara bir balık kılçığını, belki çürümüş yumurtaları, bir kızamık salgınını ve başka bazı sürprizleri ekleyin. Kitabın tanıtım yazısında da belirtildiği gibi; 'İlk bakışta yazarın sürekli bir yineleme içinde olduğu, sürekli aynı şeyi gündeme getirdiği samlabilir ancak gerçek hiç de öyle değildir ve Perec, anlatısının her evresinde değişkeler, sözcük oyunları getirir, şema her seferinde yeni bir veri ya da öneriyle genişler.'