Teknik | Ne ve Nedir - Part 2
Ağır cisimleri kaldırmakta kullanılan bir makine. Bu makinenin en önemli kısmı elle, ya da vitesle verilen bir güçle hareket eden bir çark çemberidir. Bu çember dönerek üzerine sarılı bir ipi ya da kabloyu harekete geçirir. Vinç, ağır cisimleri sadece kaldırmakta değil, aynı zamanda bir yerden alıp başka bir yere nakletmekte de kullanılır. Çark çemberine ilâveten vinçler çok zaman genel olarak sabittir. Bununla beraber, bir kulaklı tekerlek de bulunur. Rıhtım boylarında raylar üzerinde hareket eden yarı hareketli vinçler olduğu gibi, büyük kamyonlara monte edilmiş seyyar vinçler de mevcuttur. Gemilerin güvertelerindeki vinçler ise ufak baharlı makinelerle veya elektrikli motorlarla çalışır.
X ışınları aracılığı ile ve röntgen aletinde resim alma işi. Bir cisim X ışınları ile aydınlatıldığı vakit, X ışınlarını en çok soğuran kısımlar gölge meydana getirirler. Bu gölgeler ya flüorışıl bir ekran üzerinde görülürler (radyoskopi) ya da bir fotoğraf plağı üzerine alınabilirler. Bu durum, radyografiyi meydana getirir. Gerek radyoskopi, gerekse radyografi, kemik kırıklarını (kemik X ışınları için saydamsız gibidir), çeşitli organ afetlerini (ciğer, mide, böbrek) göstermek için tıpta kullanılır.
Hareket sağlayan makinelere verilen ad. Elektrik motorları ve yakıt motörleri olmak üzere iki türlü motör vardır.Elektrik motörleri, elektrik akımının elektromagnetik özelliğinden fayda lanılarak yapılmış olan ve elektrik enerjisini mekanik enerjiye çeviren motörlerdir.
Yakıt motörleri ise, bir yakıtın (benzin, yağ, mazot) hava ile karışarak yanmasıyla ve patlamasıyla çalışırlar. Kamyon ve otomobillerde kullanılan motörler, bu cins motörlerdir. Bunlar çoklukla dört ya da sekiz silindirli olurlar. İçlerinde pistonlar vardır. Yakıt motörleri genel olarak dört zamanlı motörlerdir:
1 – Emme zamanı: Piston silindir içinde aşağı doğru inerken supaptan içeri gaz yakıt girmeye başlar, piston en aşağı noktaya gelince supap kapanır.
2 – Sıkıştırma zamanı : Piston yukarı doğru çıkarken yakıt sıkıştırmaya başlar. En yukarı noktada gaz ya hareketle ya da kıvılcımla ateşlenir. 3 – İş ya da güç zamanı : Patlayan gaz pistonu şiddetle aşağıya doğru iter. 4 – Def zamanı : Tekrar yukarı çıkan piston yanan yakıtı açılan diğer supaptan dışarı atar. Pistonun dört hareketinden ancak biri kuvvet yani iş doğurur. Bu duruma göre dört silindirli bir motörde, silindirlerden her biri sıra ile faaliyette olduğu için (yani meselâ birinci silindir birinci zamanı yaparken ikinci silindir dördüncü, üçüncü silindir ikinci, dördüncü silindir üçüncü zamanları yaptıkları için) daimî iş sağlamış olur. Silindirlerin ilk üç zamanında motorun yalnız başına harekete getirilmesi imkansızdır. Evvelce bu iş için hareket kolu, daha sonra tazyikli hava kullanılmıştır. Şimdi bu iş elektrik motörü (marş motörü) aracıyla yapılmaktadır,
Binaları yıldırımdan korumak için yapılan araçlar. Paratoner, sivri ucu paslanmasın diye altın ya da platinden yapılan bir demir çubuktur. Bu çubuk, binaların en yüksek yerlerine yerleştirilir, çubuğa bağlı bir tel de toprağa yerleştirilir. Şimşekli havalarda yer ile bulutlar arasında bir akım meydana geleceği zaman, (yıldırım) yüksek ve sivri uçlu olan paratoner, bu akımı kendine çeker ve düşen yıldırımı, binaya ve çevreye bir zarar vermeden toprağa verir.
Yazı yazmak, kitap ya da dergi, gazete basmak, içine öteberi sarmak, gibi işlerde kullanılan, çeşitli bitkisel maddelerin hamur haline getirilmesinden sonra ince tabakalar halinde elde edilen madde.
Yazının icadından sonra, yazılması gerekli şeylerin tespiti için, en eski zamanlarda kurutulmuş ve balmumu ile sertleştirilmiş palmiye gibi bitki yaprakları, âdi hayvan derileri, bir kamışın kabuğundan çıkarılan papirüs kâğıtları kullanılmıştır. Bugünkü şekliyle kullanılan kâğıt, ilk defa Çinliler tarafından icat edilmiş, Araplar aracılığı ile İspanyadan Avrupaya geçmiştir. Kâğıt yapımı, XIV. yüzyıldan sonra daha yaygın olmaya başlamış, bugünkü gelişmiş şekline de XVIII. yüzyılda ulaşmıştır.
Bugünkü kâğıt yapımı için kullanılan ilkel madde, kısa ipliklî selüloz hamurudur.
Kâğıt eskiden yalnız paçavradan yapılırdı. Bugün ise, paçavra, ancak iyi cins kâğıtlar için kullanılmaktadır.
Kâğıt yapımında iki önemli işlem vardır:
1 – İlkel maddelerin kâğıt hamuru haline çevrilmesi:
ilkel madde paçavra ya da odun olduğuna göre, kâğıt hamurunun kâğıt haline çevriliş işlemi değişiklik gösterir.
Paçavradan kâğıt hamuru hazırlanması için; ilkin, paçavralardan, kâğıt yapmaya yaramayan kısımlar ayrılır.
Ayıklanmış olan paçavra, sıcak sodyum hitroksitli ya da kireçli su ile yıkanır. Paçavra ipliklerinin beyazlatılması için kireç kaynağı, klor gazı kullanılır ve hamur iyice ezilir. İşte elde edilmiş olan bu hamura boya, kaolen, baryum sülfat, reçine gibi maddelerle kolalama maddeleri ilâve edilir.
Odundan kâğıt hamuru elde etmek için kâğıt yapımında kullanılacak odun olan çam ağacı, kayın ağacı, kavak ağacı toplanır. Ağaçlar silindir şeklinde kesilir, kabuğu soyulur, rendelenmek suretiyle temizlenir. Bundan sonra sıcak su buharına tutulur. Sonra da sert taştan yapılmış büyük değirmen taşların, da lifler haline getirilir. Meydana gelen bu odun hamuru havuzlarda toplanır. Odun hamuru, reçinelerden, 1inyinden temizlenir ve beyaz halde hamur meydana çıkar.
II  Kâğıt hamurunun kâğıt haline konulması :
Büyük bir havuzda, bir pervane aracılığı ile akıcı bir duruma sokulan kâğıt hamuru, büyük iki dönen silindir arasına gerilmiş ve sonsuz olarak döner bez üzerinde akıtılır. Bu bez üzerinde ince yaprak halinde ilerlerken, silindirler aracılığı ile suyunu kaybeder ve ıslak kâğıt haline gelir. Bu ıslak kâğıt, kurutma makinelerinden geçer ve tahta bir makara üzerine sarılır. Bu sarılı makaralar, kâğıt bobinlerini meydana getirir
Bu bobinler, rotatif makinelerde baskı yapan gazeteler tarafından aynen kullanılabilir. Düz baskı denen makinelerde kitap ve dergi basmak için bu bobin halindeki kâğıtlardan düz kâğıt denen kâğıtlar elde edilir. Kâğıt çeşitleri : Matbaacılıkta kâğıdın gerek cins bakımından, gerekse boy ve en bakımından büyük önemi vardır. Matbaa makineleri, belli ölçülerdeki kâğıt boylarına göre yapıldığından, bütün dünyada kullanılmakta olan kâğıt boylan değişmez ölçüler içinde bulunurlar. Bu ölçüler, rotatifler için gerekli olan bobin şeklindeki kâğıtlar ve düz makine denilen baskı makineleri için belirlidir. Milletlerarası kâğıt boyları, 57×82, 63×95, 68×100, 70×100 santimetre olarak bilinir. Rotatifler için kullanılan bobinler de, genel olarak bu ölçülerin katlanışına u. yor.
Yukarda ölçüleri verilen kâğıtların ikiye, dörde, sekize katlanmasına göre, değişik boyda kitap, gazete, dergi boyları meydana getirilir. Elinizde tuttuğunuz ansiklopedinin kâğıt ölçüsü, 68×100. forma boyu ölçüsü de 68×100 / 1/16 dır.
Kâğıtlar, cinslerine göre de ayrılırlar. Bunlar da, kuşe kâğıdı (beyaz parlak kâğıt), birinci hamur (beyaz mat)( ikinci hamur (beyaz mat), üçüncü hamur (esmer mat), illüstrasyon (resim baskısına elverişli kalın ve ağır kâğıt,) pelür kâğıdı (ince. yarı şef. raf), simili (iki yüzü parlak), yarım simili (bir yüzü parlak), verje (mat, kalın ve lifli), filigranlı (ışığa tutulunca içinde çizgiler görülen), çeşitli kalınlıkta karton ve mukavvalar.
Bu kâğıt cinslerinden başka, baskı işlerinde kullanılmayan eski ve yeni kâğıt çeşitleri şunlardır.
Çin kâğıdı : İpekten ya da bambu kamışından yapılır, ince, sarımtırak kâğıttır.
Duvar kâğıdı : Oda duvarlarını kaplamak için hazırlanmış süslü ve kabartmalı kâğıtlardır.
Çizgili kâğıt : Defter yapımında kullanılan, üzerine çizgiler basılmış kâğıt.
Resim kâğıdı : Kurşun kalem, sulu boya, çini mürekkebi ile resim yapılabilen, pürtüklü, suyu içen kâğıt
Kopya kâğıdı : Yazı makinelerin, de, ikinci bir kâğıda yazılanları çıkarmak için kullanılan arkası renkli korumuş mürekkepli bir cins özel kâğıt
Saman kâğıdı : Genel olarak san renkte, kurşun kalemle yazı yazmakta, müsvedde yapmakta kullanılan kâğıt.
Sünger kâğıdı : Mürekkeple yazılan yazıyı kurutmak için kullanılan içici kâğıt.
Krepon kâğıdı : Çiçek, fener gibi şeyler yapmakta kullanılan, çekildikçe katları açılan renkli kâğıtlar.
Elişi kâğıdı : Bir yüzleri parlak, cilâlı, renkli kâğıt.
Esericedit : Yazı yazmak için kullanılan, belli boydaki birinci hamur kâğıt.
Denizaltı gemilerinde, suyun üstüne çıkarılarak dışarıyı gözlemeye yarayan bir alet. Denizaltında yüzen gemiler denizin yüzüne çıkmadan deniz üstünde bulunan şeyleri görmek zorundadır. Buna da ancak bir cins dürbün olan periskopla sağlarlar. Periskopun objektifi deniz üzerine çıkarılır, aküleri de geminin içinde bulunur. Deniz üstünde bulunan cisimleri izlemek isteyen gemi kaptanları, periskopu istedikleri gibi ayarlayabilmek imkânına sahiptirler.
Sıcaklık merkezi olan bir büyük kazandan çıkan sıcak havayı, su buharını ya da sıcak suyu, borularla dolaştırarak bir binanın her tarafını ısıtan düzenek.
Merkez ve depo durumunda olan bir kazandaki su kaynatılarak su buharı ya da kaynar su halinde radyatörlere gönderilir. Radyatörler yan yana getirilmiş borulardan ibarettir. Böylece, su buharı ya da sıcak su ile ısıtılan boru yüzeyinin, mümkün olduğu kadar geniş olması sağlanmış olur. Radyatör ısınınca, çevresindeki hava da ısınır ve hafiflediği için yükselir. Böylece meydana gelen hava akımı sonunda bütün oda ya da bina ısınmış olur. Radyatörlerdeki buhar ya da su, bütün binayı dolaştıktan sonra tekrar kazana döner. Böylece devamlı bir ısıtma sağlanmış olur.
Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisi haline getiren âletlere verilen ad. Genel olarak yapılışı, bir asit eriyiği içine (sülfürik asit) batırılan iki maden levhadan (çinko ve bakır) birinin (çinko) eriyikle kimyasal bir reaksiyona girmesi sonucu elektron akımının meydana gelmesidir. Bu olayda, iki maden levhanın, bir iletkenle birbirine birleştirilmesi sonucu elektrik akımı meydana gelir. İlk pil, 1800 yılında Volta tarafından icat edilmiştir.
kimyasal reaksiyon sonunda pozitif elektrodun üzerinin hidrojen iyonları ile kaplanması sonucu, elektrot Özelliğini kaybetmesi ile olur) bunların yerine kuru piller kullanılmaktadır. Bunlar bir çeşit Leclanche pilidir. Pilin negatif kutbunu meydana getiren bir çinko kutu içinde pozitif kutup bir grafit çubuktan yapılmıştır, bu grafit çubuk mangandioksitten yapılı bir torbanın içine konmuştur. Eriyik de nişadırlı sudur.
Motorlarda akaryakıtı buhar haline getiren âlet. Otomobil motorunun önemli bölümlerinden biridir.