Zerde nedir, nasıl yapılır ve malzemeleri nelerdir? Kolay zerde tarifi nasıldır? Hafif, zarif ve lezzetli zerde tatlısı nasıl yapılır? Zerde evlilik ve sünnet düğünlerinde, şenliklerde, ziyafetlerde, Ramazan iftarlarında, Cuma ve bayram günlerinde, bebeklerin dünyaya gelişi kutlamalarında ve bazı yörelerde Muharrem ayının ilk on gününde ikram edilen ananevî bir tatlıdır. Etli nohutlu düğün pilavlarına eşlik eder. Anadolu ve Türk mutfağının nefis zerde tatlısı nerenin, zerde hangi yörenin tatlısı diye sual edilirse bir çok il karşımıza çıkmaktadır. Bazı yapılış usulü farklılıkları ile "Zerde tatlısı hangi yöreye aittir" sualinin cevabı Gaziantep, Konya, Manisa, Balıkesir, İstanbul, Mardin, Şanlıurfa, Konya, Tekirdağ, Edirne olabilir. Asıl malzemesi dolayısıyla bu listeye Safranboluyu da katmak gerekir.
"Hazır zerde tatlısı nerede satılır?" diye aramanıza hiç gerek yok!.. Misafirlerinize ve sevdiklerinize ikram edilebilecek bu lezzetli tatlı evde kolaylıkla yapılabilir. "Sade pirinç zerde olmaz, bal gerektir kazana; baba malı tez tükenir evlat gerek kazana" atasözünde belirtildiği gibi Osmanlı saray mutfağı zerde tatlısı balla tatlandırılır. Osmanlı usulu zerde tarifinde ince bir şekilde kıyılıp gül suyunda ezilip demlendirilen safran ile aromalandırılır. Lakin zerde tatlısı yapımı için safran kullanımı da zorunlu değil... Baharatçılardan temin edebileceğiniz zerdeçal veya haspir de aynı işi görecektir. Öyleyse mutfakları renklendirecek zerde tatlısı neden yapılır, püf noktaları nelerdir merak ediyorsanız işte resimli zerde tatlısı tarifi:
Zerde İçindekiler - Zerdenin İçinde Ne Var? - Zerde Tatlısı Malzemeleri
Bir büyük çay bardağı (tercihen baldo) pirinç
Bir yemek kaşığı nişasta ve yarım su bardağı su
Bir çay kaşığı zerdeçal ve bir yemek kaşığı haspir ve yarım su bardağı su
Kuşüzümü, Toz Antep Fıstığı, çam fıstığı, istenirse badem, fındık, ceviz, Hindistan cevizi, nar taneleri ve taze nane
Kolay Zerde Tatlısı Tarifi
Pirinçler iyice yıkanır, sekiz su bardağı su ile yumuşayıncaya kadar kısık ateşte ağzı kapalı olarak karıştırılmadan pişirilir. Ara sıra üzerine çıkan beyaz köpük bir kevgirle alınır. Pirinçler diriliğini tamamen kaybetmemeli ve ezilmemelidir.
Bir bardak toz şeker pirinçlere ilave edilip orta ateşte ara sıra karıştırarak kaynamaya bırakılır. Karıştırma daima aynı yönde yapılmalıdır.
Yarım su bardağı suyla sulandırılan nişasta zerdenin içine akıtılırken sürekli karıştırılır. Haspir yine yarım su bardağı ılık suyun içinde rengi çıkıncaya kadar bekletilir, süzülerek zerdeçalla birlikte tencereye ilave edilir.
Malzemenin bütünleşmesi için karıştırarak kaynatılan zerde katılaşınca son aşamada gül suyu ilave edilip bir kez karıştırılarak ocaktan indirilir. Zerde kıvamının aşureden daha sulu olması gerektiğine dikkat edilmelidir. Tencerenin kapağı kapatılarak on - on beş dakika beklenirken gülsuyu rayihasının zerdeye nüfuzu sağlanır. Tatlı henüz sıcakken rengini göstermesini sağlayacak cam kâselere kepçe yardımıyla doldurulur. Kaseler öncelikle tencere buharına tutularak ısıtılırsa çatlamaları önlenebilir.
Buzdolabında soğutulan Zerde Tatlısı soğuduktan sonra üzerine varsa çöpleri ayıklanmış ve yıkanmış kuşüzümü, dolmalık fıstık (istenirse yapışmaz bir tavada hafifce kızartılır), toz Antep fıstığı gibi süsler konularak servis edilir. Arzu edilirse sunum öncesi birkaç damla gül suyu serpilebilir.
Zerde Tatlısı Tarifi Hazırlanışı ile Alakalı Diğer Hususlar ve Püf Noktaları:
Ananevi Zerde Tatlısı Usulü: Bir çeşit şekerli pirinç peltesi (nişasta, şeker ve su karışımının pişirilerek soğutulmasıyla yapılan bir tatlı türü) olan zerde geleneğe uygun olarak haşlanan pirinçlere kızamık şekeri (loğusa şekeri) ve karanfil ilave edilip safranla renk ve koku verilerek de hazırlanır.
Farklı Zerde Yapılış Tarzları: Zerdenin içine normalde üzeri için süsleme gayesiyle kullanılan ilave malzeme konularak tadının zenginleşmesini ve daha farklı lezzetlere ulaşmayı hedefleyen zerde tatlısı tarifleri de vardır: Pirinçler haşlanırken bir tatlı kaşığı kuşüzümü, bir kaç dakika sonra birer tatlı kaşığı kadar ceviz, badem, dolmalık fıstık, toz tarçın eklenip kaynatılıp şekeri ilave edilir. Renk verici safran veya benzeri madde eklenip malzemeyi bütünleştirecek olan nişasta suyla inceltilerek yavaş yavaş kaynayan zerdeye katılır. Çay kaşığının ucuyla tuz ilave edilebilir. Bazıları içine haşlanmış nohut ilave ederler. Lakin bu durumda tatlının vasfı aşureye yaklaşmış olur. Kimisi de parlak olması için tereyağı ilave eder. Şeker miktarı azaltılarak süzme bal da ilave edilebilir.
Zerde ve Saydamlık: Haşlama öncesi pirinci iyi yıkamak gerekir. Bu, sonradan nişasta ilave edileceği için nişastanın zerdeye aşırı koyu kıvam vermesini ve baskın tadını önlemek gayesiyle olduğu kadar daha berrak bir zerde elde etmek için yapılır. Kasenin içinin tam görüleceği çapta bir saflık tercih edilir. Berraklık için nişasta yerine bulunabilirse ararot kullanılır. Dikkat edilecek husus şudur ki zerdeye ararot eklendikten sonra fazla kaynatılırsa zerde sulanır. Arrowroot kelimesinden gelen bu madde maranta bitkisi köküdür. Dondurmalarda buz parçacıkları oluşmasını önlemek için de kullanılır. Patates nişastası ikinci tercihtir.
Zerde ve Güzel Koku: Cezbedecek nefasetteki koku zerde tatlısının önemli bir özelliğidir. Bunu temin için en çok kullanılan malzeme gülsuyudur. Gülsuyu olarak satılan bir kısım ürünlerin cilt bakım için olduğuna, gıdaya uygun olanların bu vasıflarını ambalaj üzerinde belirttiklerine dikkat edilmelidir. Gülsuyu yanında bir tatlı kaşığı kadar toz tarçın, vanilya, limon kabuğu rendesi, damla sakızı, ıtır yaprağı, karanfil ilave edenler, pirincin haşlama suyuna çubuk tarçın koyanlar da vardır. Gaziantep zerde tarifinde olduğu gibi portakallı zerde tabiri ile pirinç piştikten sonra bir bardak portakal suyu ve portakal kabuğu rendesi ilavesi ile elde edilen zerde kast edilir. Aydın Muğla usulü zerde yapımında dövülmüş karanfil ilavesi vardır.
Zerde Tatlısı Hazırlamada Kolaylezzet: Pirinci haşlama öncesi ılık su içinde bekletmeyi tercih etmedik. Aynı şekilde kuşüzümü veya fıstığın suda bekletilerek yumuşayıp şişmelerini de uygun görmedik.
Zerde Tatlısı ve İşkembeciler: Balık yemeği arkasından helva nasıl uygun bir tatlı ise genellikle işkembecilerde zerde ferahlatıcı serinliği ve nefis kokusu ile menülerden eksik edilmez.
Zerde ve Safran: Safran (Crocus sativus), sonbaharda çiçek açan, 20–30 cm boyunda, şeritimsi yapraklı, mor çiçekli soğanlı bir kültür bitkisi ve bu bitkiden elde edilen baharat olup çiçeği kurutularak özellikle gıda boyası ve tat verici olarak kullanılır. Daha çok İspanya, Fransa, İtalya ve İran'da yetiştirilen safran Türkiye’de Safranbolu’da üretilmektedir. Yarım kilogram safran seksen bin çiçekten çıkarılabilir. Kendi ağırlığının yüz bin katı suyu sarı renge boyar. Ağırlığına göre dünyanın en pahalı baharatıdır. Safran kelimesi Arapça sarı renk manasındaki asfar kelimesinden türetilen safran baharatı manasındaki za’feran kelimesinden kaynaklanarak Latinceye safranum, İtalyancaya zafferano, İspanyolcaya azafrán, Fransızcaya safran ve oradan da İngilizceye saffron olarak intikal etmiştir.
Zerde Kelimesinin Manası:"Zer” Farsça kaynaklı olup “altın” manasına gelmektedir. Safranın kattığı sarı renk nedeniyle tatlının zerde adını aldığı farz edilir.
Zerdeçal: Zerdeçal, zencefilgiller familyasından büyük yapraklı, sarı çiçekli, çok yıllık ot benzeri bir nebat cinsidir. Anavatanı Güney Asya olup zerde bitkisi, hint safranı, zerdeçöp, zerdeçav, safran kökü, sarıboya olarak da bilinir.
Zerde porsiyon sayısı: Kullanılacak kase büyüklüğüne göre değişecekse de bu tarif 8 - 10 kişilik zerde tarifidir.
Konya zerde nasıl yapılır? Düğün zerdesi nasıl yapılır? Düğün pilavlarında irmik helvası tatlısı dışında Konya zerdesi yapılır. Safran ve zerdecal kullanılmadığından rengi şeffaf beyaz olur. Yörede zerdeyi pilavla karıştırarak yenmesi usulü de vardır. Haremlik selamlık olarak kurulan davetli sofralarında sabahtan öğleye kadar “pilav dökmek” tabiri ile ikramda bulunulurken aynı kaptan yemek yenir. Düğün yemekleri menüsünde bamya çorbası, yoğurt çorbası, zerde, pilav, kavurmalı pilav, irmik helvası ve hoşaf yer alır. Kütahya kız kınası eğlencelerde ikram edilen zerde de nohutlu pilav ile sunulur.
Zerde Tatlısının Hikayesi Kanuni Sultan Süleyman'ın Şehzadeleri Cihangir ve Bayezid'in 1539'daki sünnet düğününde ikram edilen yemeklerin kaydedildiği defterden alınan bilgilere göre on üç gün süren bu sünnet kutlamaları sırasında zerde sadece vezirlerin sofralarında değil, ahalinin değişik kısımlarına verilen bütün ziyafetlerde yer almıştır.
Zerde Tatlısı Faydaları Zerdeçal Faydaları İse Zerdeçal uzun süredir sindirim sistemi desteği, iltihap giderici ve antioksidan faydaları için kullanılmaktadır. Zerdeçal deri, prostat, meme ve kalın bağırsak kanseri dahil değişik kanser çeşitlerine karşı korunmada tedavide destek olarak kullanılmaktadır. Muhtevasındaki tabii antioksidanların antikanser tesirli olduğu düşünülmektedir. İkinci olarak zerdeçal beyinde amiloid plaklarının oluşumunu engellerken iltihap önleyici vasfı ile beyin hasarını azaltabilir. Üçüncü olarak zerdeçal tek başına veya beraberinde karabiber ile birlikte alındığında kan şekeri ve kan yağlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir. Dördüncü olarak zerdeçal sindirime yardımcı olan safra üretimini arttırır. Hazımsızlık ve mide ekşimesini azaltır. İltihabi bağırsak hastalıklarından ülseratif kolit ve mide ülserlerinin tedavisinde de yardımcı olabilir. Lakin aşırı tüketimin ters etki yapıp mideyi daha da rahatsız edebileceğinden tüketime dikkat edilmelidir. Beşinci olarak zerdeçal içerdiği kurkumin bileşiği ile iltihabi süreci önlemede eklem ağrılarının azaltılmasında yardımcı olabilir. Eklem kireçlenmesi veya eklem romatizmasında tedaviye destek olur. Altıncı olarak zerdeçalın damar kireçlenmesinin durdurulmasına, atardamarlarda plak oluşumunun azaltılmasına ve kan pıhtısı oluşumunun engellenmesinde yardımcı olabileceğini düşünülmektedir. Bu vasıfları ile kalp hastalığı, kalp krizi ve inmeyi önlemeye yardımcı olabilir. Damar kireçlenmesine neden olan kötü kolesterol olan LDL’nin düşürülmesine destek olur.