Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? Eyüp Öz*
Download "Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? Eyüp Öz*"
1 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi FSM Scholarly Studies Journal of Humanities and Social Sciences Sayı/Number 5 Yıl/Year 2015 Bahar/Spring 2015 Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi DOI: Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? Eyüp Öz* Özet 1930 yılı Türkiye için birkaç nedenle gerçek dönüm noktalarından biri olarak tanımlanabilir. Kemalist iktidarın radikal dini reformları ve ekonomik krizin toplumsal hoşnutsuzluğu derinleştirmesi, ülkeyi iki temel noktada değişime zorlamıştır: Ekonomide devletçilik ve çoğulcu politik sistem. Bizzat Mustafa Kemal Atatürk ün emriyle kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, sözkonusu iki temel yönelimin bir arada yürütülmesini öngören siyaset mühendisliği ürünü olarak, 12 Ağustos ta tarih sahnesindeki yerini aldı. Serbest Fırka 17 Kasım da aniden feshedilmesine rağmen parti tabanı aylar boyunca varlığını sürdürecektir. Toplumsal muhalefetin sindirilmesi, sıradışı mehdici bir isyana verilen orantısız cevaba rağmen mümkün olmamıştır. Bu makalede, 23 Aralık 1930 da meydana gelen Menemen Olayı uhrevi kurtuluş hareketleri perspektifinde ele alınıyor. Anahtar Kelimeler: Ekonomik kriz, Serbest Cumhuriyet Fırkası, Menemen Olayı, mehdici isyan. To Confront with a Forbidden Memory : Is the Menemen Incident a Reaction or a Conspiracy? Abstract For several reasons, the year 1930 can be defined as a genuine turning point for the history of modern Turkey. The radical religious reforms under the Kemalist leadership and thegrowing social discontent due to the Economic Crisis forced the country to go through a transformation towards two essential directions: economic statism and pluralistic political system. Created on the personal order of Mustafa Kemal, the Liberal Republican Party took its place in the historical scene on August 12th, as a pure product of the political engineering which was envisaging the simultaneous implementing of this double orientation. Though the Liberal Party was unexpectedly dissolved, its electorate continued to exist for several more months. The disproportionate response to a singular messianic uprising did not succeed in the suppressing of social protests. Born in Magnesia and ended in Menemen on December 23rd, 1930, this insurrectionary wave has shaken the power profoundly, with the murder of a sub-lieutenant. Keywords: Economic crisis, Liberal Republican Party, Menemen incident, messianic uprising. * Dr., Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Paris/Fransa,2 410 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar Giriş Cumhuriyet tarihinde pek az olay Menemen deki isyan kadar hafızalarda yer etmiştir. Nedenlerine bakılacak olursa; toplumu ve rejimi derinden sarsan bir olayla karşı karşıya olunduğu görülür. Çünkü ekonominin kalbi ve görece modern olarak nitelenen bir bölgede meydana gelmiştir. Yaşandığı yer ve sonuçları itibarıyla iktidar için on yıllar boyunca sürecek bir sarsıntı kaynağına dönüşmüştür. Böylesine sarsıcı bir isyanın irdelenmesi, aslında araştırmacının erken cumhuriyet döneminin toplumsal kırılma ve kopuş noktalarının gözlemlenebileceği dağınık bir laboratuvara adım atması demektir. Elinizdeki çalışmanın şeceresi iki akademik çalışmanın sonuçları ve iki ayı aşkın bir alan araştırmasının gözlem ve bilgilerine dayanmaktadır. 1 Menemen Olayı na ait geniş bir külliyatın varlığını kabul etmek gerekir. Bunlar çoğunlukla hatırat ve bir kısım resmi evrak üzerine yapılmış çalışmalardır. İster resmi görüşten, isterse muhalif yazarların kaleminden çıksın, söz konusu eserler hatalı bilgiler ve çelişkilerle doludur. Sayıları sınırlı olan akademik çalışmaları da burada zikretmek gerekir. 2 Yurt dışında konuyla ilgili neredeyse yegane kapsamlı çalışma, Hamit Bozarslan ın sorgulayıcı bir perspektifle ele aldığı değerli makalesidir. Elbette konu ihtilalci bir mehdici isyan olunca, 3 evrensel ölçekte bazı okumalar yapmak gerekiyordu. Başta İslam Dünyası ve Akdeniz Dergisi nin İslam dünyasının dört bir yanındaki mehdici hareketleri inceleyen sayısı olmak üzere, Norman Cohn, Avni İlhan, Ali Coşkun ve kaynakçada künyeleri verilen farklı görüşlerden eserler, uhrevi kurtuluş hareketlerinin komplo teorileri ve/ya irticayla açıklanamayacak kadar değerli bir laboratuvar ve aydınlatıcı bir prizma olarak da EHESS in [Sosyal Bilimler Yüksek Araştırmalar Okulu, Paris, Fransa] tarih ve medeniyetler bölümünde, Menemen Olayı ve Türkiye de Mehdicilik [L Incident de Menemen et le Messianizme en Turquie] adlı yüksek lisans tezi ve 2014 te aynı okulda yapılan, Ege Bölgesi ve Serbest Cumhuriyet Fırkası, Büyük Bir Muhalif Mobilizasyonun Politik Tarihi, 12 Ag ustos-17 Kasım 1930 [Le Parti libéral républicain dans la région égéenne en Turquie, Histoire politique d une grande mobilisation contestaire, (du 12 août au 17 novembre 1930)], başlıklı doktora tezi. 2 Bkz., İsmail Kurtoğlu, Menemen Olayı, Eskişehir, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2000 ve Bahriye Acar, İzmir Basınında Menemen Olayı, İzmir, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Her dinde uhrevi/dini kurtuluş hareketleri için değişik isimler kullanılmıştır. İslam dünyasında mehdici ve nadiren mesihçi hareketler olarak adlandırılırken, Hristiyanlık ta millenarism, millenarianisme, millennialisme, chiliasticism ve adventizm olarak adlandırılır. İlkel veya kabilevi din ve topluluklarda nativism ve cargo cultismdir. Musevilik te ise kutsanmış anlamına gelen mesih [meşiah] inanışı yaygındır. Burada daha çok Giritli Mehmet in mehdi olduğunu iddia etmesi nedeniyle mehdicilik kavramı tercih edildi. Bu tür hareketlerin kavramsal tartışmaları için bkz., Avni Coşkun, «Osmanlı Dönemi Dini Kurtuluş Hareketlerinin Sosyolojisi», Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 20, 2001, s3 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 411 ele alınması gerekliliğini ortaya koydu. 4 Elimizde Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridelerinde yer alan önemli bir bilgi fonu var. Bunlarda yargılamaların ilk kısmına ait sorgulama tutanakları, savcının esas hakkındaki iddianamesi, idam kararları ve gerekçelerine dair belgeler mevcut. 5 Yine Emniyet Genel Müdürlüg ü Polis Dergisi nde açıklanan, özellikle 1 Ocak 1931 de Divan-ı Harp Mahkemesi nin oluşumuna kadar, İzmir valisi Kazım Dirik Paşa tarafından yürütülen soruşturmalara ait tutanakları da zikretmek gerekir. Ayrıca, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivleri, Cumhuriyet Halk Partisi ve Başbakanlık Muamelat Genel Müdürlüğü kataloglarında yer alan yayınlanmamış onlarca belge ilgi bekliyor. Genel Kurmay ATAŞE arşivinden bir kaç belge, Şeyh Esat Efendi ile olay arasındaki bağı ispat etmeye çalışıyor. Fakat belgelerde daha çok olayın sanıkları olan tarikat müritleriyle şeyhleri arasındaki ilişki ortaya konulmuş. Bunlar kamuoyundaki yoğun tartışmalar üzerine açıklandı. Başta yerel olmak üzere, ulusal gazetelerde duruşmaları izleyen gazetecilerin yargılamalara ilişkin aktarımları da diğer önemli kaynaklar arasında yer alır. Bu makale, 23 Aralık 1930 da Menemen de meydana gelen sıra dışı bir mehdici isyanı, sosyal ve politik tarihin bir öğesi olarak ele almaktadır. Çok çetrefilli bir konu olarak bu mesele mültidisipliner bir bakışı zorunlu kılmaktadır. Toplumu böylesine ikiye bölmüş ve özellikle Menemen kenti ve köylerinde yasak ve içe dönük bir hafıza oluşturmuş olan bir olay olarak, araştırmacıya meydan okuyan sorular listesinin tamamını burada cevaplamak mümkün olmadı. Bazı karanlıkta kalmış alanları aydınlatmak için özellikle birinci dereceden akrabalıkların konuşmasına ihtiyaç var. Fakat bunlarla konuşmak bir tarafa olayın adını dahi duymak istemedikleri bir gerçek. En yaşlısından gencine bir suskunluk ve çekingenlik söz konusu. Örneğin, bu satırların yazarı 2005 yılında Paşaköy de Giritli Mehmet i tanıyan 96 yaşındaki Halil Yılmaz la bir söyleşi yapmak istediğinde reddedilmişti. Ancak oğlu kendisine, Bu yaşta neden korkuyorsun? demesi üzerine, sınırlı bir konuşmayı kabul etti. Yine Bozalan Köyü nde yaşlılarla yapılan bir söyleşiden sonra, bütün sorumluluğun muhtara yüklenmesi 4 Hamit Bozarslan, «Le mahdisme en Turquie: l Incident de Menemen en 1930 [Türkiye de Mehdizm: 1930 Menemen Olayı ]», Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, Sayı , 2000; Mercedes Garcia-Arenal (dir.), Mahdisme et millénarisme en Islam [İslam da Binyılcılık ve Mehdizm], Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, Sayı , 2000; Norman Cohn, Les fanatiques de l apocalyps, millenaristes révolutionnaires et anarchistes mystiques au moyen âge [Kıyametin Fanatikleri, Orta Çağ da Mistik Anarşistler ve Binyılcı İhtilalciler], Paris, Payot, 1983; Avni İlhan, Mehdilik, İstanbul, Beyan Yayınları, 1993; Ali Coşkun, Mehdilik Fenomeni, İstanbul, İz Yayıncılık, TBMM Zabıt Ceridesi, Sıra no: 58, cilt 25, 31 Ocak 1931 de, Başbakan İsmet İnönü nün «Menemen Hadisesi ni ika ve teşkilatı esasiye kanununu cebren tağyire teşebbüs edenlerden 37 şahsın ölüm cezasına çarpılması hakkında 3/564 numaralı Başvekalet tezkeresi ve Adliye Encümeni mazbatası» başlıklı tezkeresinin ek belgeleri, s4 412 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar de gösteriyor ki, aradan geçen onlarca yıla rağmen bölgede olayın sarsıntısı hala devam ediyor. Giritli Mehmet in biyografisinin kapsamlı bir şekilde kaleme alınmasında bu çekingen tanıklıkların önemli bir katkısı oldu. Buda olayın karmaşık dinamiklerinin daha iyi görülmesini sağlayabilir. Bu nedenle elimizdeki külliyatın en belirgin eksikliği olan biyografi boşluğu doldurulmaya çalışılıyor ve Giritli Mehmet in mehdiyyet iddiası üzerinden bir okuma yapılıyor. Elbette bir uhrevi kurtuluş hareketini başlatan dünyasal şartlardan kopuş mantığını göz ardı etmeden, sosyal, ekonomik, politik, kültürel ve dini faktörlere de dikkat çekiyor. I. Mehdi ve Misyonu: Esrarlı Yolculuğun Günlüğü Tıpkı Menemen Olayı gibi, çok konuşulan ama hakkında az şey bilinen bir isyancıdır Giritli Mehmet. Belirsizliklerin başlıca nedeni, resmi ve muhalif söylemde, sadece bir piyon seviyesine indirgenmesidir. Oysa ki mazisi incelendiğinde, bir isyana öncülük edebilecek kırılgan ve örselenmiş bir biyografiyle karşılaşırız. Aile fertlerinin 27 Mayıs 1960 darbesine kadar her yıl düzenli olarak sorgulanmaları, devlet zorunun boyutlarını göstermesi bakımından önemlidir. Mehdi Mehmet, Akhisar da doğmuş bir Girit göçmenidir. Asıl adı Mehmet Bedâvaki dir. Mahkeme tutanakları 33 yaşında olduğunu not etse de, eldeki görsel dokümanlar daha ileri yaşlarda olduğunu göstermektedir. Bilinmeyen bir nedenle katledilmiş olan Berber Hasan ın oğludur. Daha çocuk yaşlarda başladığı aile mesleği olan berberlikten sonra, aralarında meyhaneciliğin de olduğu bir çok işe atılır. Örneğin bekçilik, evlendirme dairesinde memurluk ve çiftçilik gibi. Akhisar dan, Manisa ya taşındığında, iki çocuklu ilk evliliği de sona erer. Yerleştiği Karaköy Mahallesi, hem göçmen yoğun bir mekan, hem de yoksulluk sınırlarında üretilen sorunların yuvasıdır. Bu mahallenin, olayın niteliğine etkisi şaşırtıcı derecededir. Paşaköy den Kadı Osman ın kızı Elif le olan ikinci evliliğinden Abdullah isminde bir oğlu olur. Tanıklıklara göre Giritli Mehmet zamanla sünnileşmiş bir Bektaşi dir. 6 Bu, bölgeye göç eden birçok Girit Bektaşi sinin, taşra yerlilerinin baskısıyla zorlandığı bir sonuçtu. Yunan işgali yıllarında ( ) muhtemelen bir asker kaçağı olarak dağa çıkmıştır. 7 Cumhuriyet in kuruluş yılında Mani- 6 Bkz., Oktay Özengin, Kubilay Olayı Tarihi, 40 Gün, İzmir, Ata Matbaacılık, 2013, s Manisa dan Hacı Mustafa isimli sanık bu yıllarda yaşanan bir vakayı sorgusunda şöyle ifade etmiştir: «Mehdi benden üç yüz lira istedi. Kaç defa istedi? Üç defa efendim. Ne için senden istiyormuş, sen o kadar zengin misin ki para talep ediyor? Efendim bu adam memleketin eşkıyası idi. Bana tehdit mektubu göndermişti.», bkz., TBMM Zabıt Ceridesi, Sıra no: 58, cilt 25, s. 44; alan araştırmasında öğrenilen bilgiye göre, Giritli Mehmet Paşaköy civarındaki dağlardan inerek köylülere silah zoruyla eziyet etmekteydi. Bu mahkemede Terzi Talat tarafından kayda geçirilmiştir: «Yedi sene evvel kendisini bekçi tayin etmişlerdi. Bir akşam dükkanımın yanından geçti sordum, para çıkıyor mu dedim, o da çete olduğum sırada daha eyi para kazanıyordum dedi idi. Kimin çetesi imiş? Ne çetesi olduğunu bilmiyorum. Ne tarafta ve ne zamanlarda idi. Yunanlılar zamanında çete imiş, [...]. Paşaköy taraflarında çetelik yapıyormuş.», a.g.e., s5 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 413 sa da bekçilik yaparken tanıştığı Alaşehirli Ahmet Muhtar a, esrar içmeme sözü vererek mürit olur. İlk dereceli eğitimiyle 1928 de başladığı Manisa Evlendirme Dairesi ndeki memurluğundan, bir cinayet şüphesiyle azledildiği tanık ifadelerine yansıyan detaylar arasındadır. 8 Ancak onun bu görevini sonlandıran şeyin davranış bozukluğu olduğuna dair bilgileri de gözden kaçırmamak gerekir. Giritli Mehmet bir taraftan memurluğa devam ederken, diğer taraftan Akhisar daki baba mirası üzüm bağları ve Paşaköy deki kayınpeder mirası ve muhtemelen tamamı, 1927 Dünya Tarım Buhranı (bu aynı zamanda küçük buhran olarak adlandırılıyor) nedeniyle ödenemeyen Ziraat Bankası kredisi karşılığında haczedilen 80 dönümlük araziyi işleyen bir çiftçidir. 9 Güçlü ve insanları arkasından sürükleyebilen bir hatip olan Giritli Mehmet, sürekli arayış içindeki bir kişilik görüntüsü verir. Ona dair hemen bütün tanıklıklar, asabi bir kişilik olduğunda müttefiktir. Biyografiyi detaylandırmak mümkündür, ancak gerek yer darlığı, gerekse olayın analizi için gerekli veriler çerçevesinde sınırlandırıldı. Giritli Mehmet 1930 ilkbaharı sonlarında, muhtemelen mayıs ayı başlarında, keskin bir dönüşümün içine giriyor ve o tarihte kendini mehdi ilan ediyor. Manisa nın Kısık Camii nde, Hafız Ahmet in başkanlığında ve sürekli görüştüğü kişiler tarafından kurulan imtihan heyeti mehdilik unvanı veriyor ve derhal ona itaat ediliyor. 10 Sonraki belirsiz dönemde, muhtemelen Serbest Cumhuriyet Fırkası nın [SCF] kuruluşuyla birlikte, merkez/kaç güçlerin meşru siyasete yönelmesi çerçevesinde bir beklenti içine girildiği muhakkak Ekim 1930 tarihleri arasındaki yerel seçimlerde, her türlü devlet zoru ve gücünün Serbest Fırka nın engellenmesi için seferber edilmesi bir dönüm noktasıdır. Bunun muhalefetin marjinal katmanlarında ilk kopmaları tetiklediği anlaşılıyor. Şiddet ve yolsuzlukla atbaşı giden bu kopuşlar, Manisa nın yoksul semtlerinde kendini gösterir. İşte bu dönemde, Giritli Mehmet in dikkat çekici bir kopuş psikolojisine girmesi herkesin dikkatini çeker. Çünkü kendisi Fethi Okyar ın Manisa ya gelişinde aşırı SCF taraftarlığıyla dikkat çekmiştir. Örneğin, kıyafet değişikliği ve sakal bırakma gibi. Bu günlerde mehdilik iddiasındaki Giritli Mehmet ten şu cümleler duyulur: «Ben Allah ı aşikar gördüm, ölüler bana ayağa kalkar. Çok yakında o kadar meşhur olacağım ki, her gittiğim yerde bana secde edecekler. İsmim her yerde yayılacak, adımı mübarek mehdi diye anacaklar. Siz de bunu işiteceksiniz.» 11 Serbest Fırka nın ani sonu, iki ay önce başlayan zikir toplantılarını sıklaş- 8 Mehmet Tatas, Menemen [Kubilay] Olayı, Ankara, yayımlanmamış lisans tezi, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1974, s Osman kızı Elif e ait numaralı senet için bkz., Hizmet Gazetesi, 29 Ekim 1929, s Detaylı ilgi için bkz., Savcı Yardımcısı Fuat Bey in esas hakkındaki iddianamesi, TBMM Zabıt Ceridesi, Sıra no: 58, cilt 25, Yirmi Beşinci İn ikat, 2 Şubat 1931, s Yeni Asır, 16 Ocak 1931 ve Serbest Cumhuriyet Gazetesi, 1 Ocak 1931.6 414 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar tırmıştır. Giritli Mehmet Aralık ayı başlarında yedi kişilik «ordusunu» kurduğunda, hicret etmeye de karar vermiştir. Bunların dördü Mehmet, ikisi Hasan ve biri de Ramazan adını taşıyor. 12 Sayı tesadüfi değildir. Zira her birine Ashâb-ı Kehf in isimleri verilir. Kur an da belirtildiği gibi, Decius Çağı nın (MS ) Rakîm Mağarası yedi uyuyanlarının köpeğinin adından gelen Kıtmîr adlı _siyah ve iri yapılı_ koruyucu köpek isyancılara eşlik ediyor. Aynı zamanda gruba yabancı kişilerce anlaşılmaz kodlu bir iletişim dili kullanıyorlar. Dünyevi olmayan ve dolayısıyla çürütülemez bir repertuvardan beslenen mehdici söylemler, aslında bu tür akımların evrensel kodlarında yer alır. Zira, mesihi mesajlar, karizmatik şefleri destekleyen şakirtlere, bilinen ve anlaşılır terimlerle anlatılmak zorundadır. Ayrıca bunlar dönemin ruhuna uygun olarak yeniden yorumlanmalıdır. Böylece uhrevi kurtarıcılar siyasal mesajlarını, yaygın bir dil ve sembollerle, ama dini geleneklerden beslenerek vermiş olurlar. İslam dünyasının bir ucundan diğerine, mehdilerin kullandıkları terim ve sembollerin kusursuz bir şekilde tekrarlandığını görüyoruz. Bunlar, cihâd, hicret, emr-î bi l ma rûf ve nehy-î anil mûnker, veya Menemen örneğindeki gibi, Ashâb-ı Kehf, Kıtmîr vs. olabilir. İslam toplumlarının zaten içselleştirdikleri bu semboller mehdi propagandası için bolca kullanılmıştır. 13 Yedi kişi yaş sınıflandırması bakımından incelendiğinde, 63 yaşındaki Sütçü Mehmet _ki muhtemelen fonksiyonu lojistik destekle sınırlıydı_ ve 40 lı yaşlardaki Giritli Mehmet dışındakiler yaş aralığındadır. Bu bakımından grup, hem genç, hem de yetişkinliğe geçiş yaşlarındaki bireylerden oluşuyor. Elbette üretilen şiddette yetişkinliğe geçişin ritüelleri arasındaki şiddete yönelme olgusu önemli bir etkendir. Giritli Mehmet ise aktör pozisyonuyla genç şakirtlerin eğilimlerini yönlendirebilir. Gençler için gurup içinde yer almak, bir taraftan yerleşik politik düzene karşı korunaklı bir mekan olurken, diğer taraftan bir toplumsal statü edinmenin yolunu açmıştır. Tatlıcı veya sütçü gibi meslek grupları tarafından finanse edilen gençlerin, sadece karın tokluğuna böyle bir ortama girdikleri söylenemez. Örneğin, Giritli Mehmet in yeğeni ve/ya kuzeni olan 16 yaşındaki Küçük Hasan, en son kapatılanlar arasında olan İmam Hatip Mektebi öğrencilerindendir. 14 Dolayısıyla en küçük şakirtin isyana katılmak için farklı bir nedeni 12 Diğer şakirtlerden Sütçü Mehmet 63 yaşında, Nalıncı Hasan, 28 yaşında, seyyar satıcı, Küçük Hasan, 16 yaşında, ortaokul öğrencisi, Şamdan Mehmet, 28 yaşında, bağ işçisi, Mehmet Emin, 29 yaşında, bağ işçisi ve Ramazan, 23 yaşında bir çoban., bkz., TBMM Zabıt Ceridesi, Sıra no: 58, cilt 25, s Bkz., Mercedes Garcia-Arenal, «Introduction [Giriş]», Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, Sayı , 2000, s Cumhuriyet in onuncu yılında ilan edilen genel afla cezaevinden çıkmıştır. Manisa nın Karaköy Mahallesi ndeki Hâki Baba Camii imamı olan Küçük Hasan, 26 Şubat 1974 te Mehmet Tatas a şunları söylemiştir. «Ben o zaman İmam Hatip Mektebi nde okuyordum. Bu okul kapandı. Kapanınca ortaokula başladım. O zamanlar ortaokul son sınıfta idim. Namazda dinlediğiniz gibi sesim güzeldir. Mevlit okumak için Paşaköy e gittim.», bkz., Tatas, a.g.e., s7 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 415 olduğu anlaşılıyor. Yine üyelerden ikisiyle lider arasında işçi/işveren ilişkisi vardır. Ayrıca kendi ifadeleri, bazılarının vaat edilen bir siyasi makam için isyana katıldıklarını gösteriyor. 15 Burada özellikle başta göçmenler olmak üzere, gençler arasında iktidara karşı yoğun bir güvensizlik olduğunu belirtmek gerekir. 16 Zira SCF saflarında gençlerin ilk defa siyaset sahnesine çıkmaları ve yoğunlukları bunu gösterir. Gerek Ege Bölgesi nde, gerekse muhalefetin yoğun destek bulduğu Adana ve Samsun gibi göçmen yoğun kentlerde, gençler SCF ye yönelmiştir. Genç nüfustaki yoğun işsizlik oranı ve iskan sorunları en önemli hoşnutsuzluk nedenleridir. Ayrıca imparatorluğun bu son çocukları ve Cumhuriyet in ilk gençlerinin henüz Kemalizm in ideallerini benimsemedikleri aşikar. Bu nedenle SCF nin kapanışından sonra kurulan Halkevleri (19 Şubat 1932), iyice belirginleşen bu ideal boşluğunu doldurmayı hedeflemekteydi. Giritli Mehmet, Sütçü Mehmet ve Zeki Mehmet yola çıkmadan eşlerini boşarlar. Ahmet Muhtar ın muskasına güvenerek ölümsüzlüğünü ilan eden Mehdi, gerekli hazırlıkların ardından, 7 Aralık ta Paşaköy e günün erken saatlerinde ulaşır. Zamanlama tesadüfi değildir. Zira bu seçim neredeyse tüm uhrevi kurtuluş çağrılarının evrensel sembolüdür. Çünkü şafak vakti aynı zamanda yeni zamanların habercisidir. Manisa ile Menemen i ayıran onlarca kilometrelik yolu bir isyan seli gibi geçerlerken gittikleri her yerde saygıyla karşılanırlar. Köy muhtarları kırsal yasalara göre, 17 yabancıları haber vermeye mecburken sustular. 18 Bir düzine köyü bir kayıpla aştıktan sonra, nihayet Bozalan Köyü ne 15 Buradaki analizleri Bozarslan ın 1970 li yıllar Türkiye sindeki şiddet olgusunu ele alan çalışmasına borçluyum. Bkz., Hamit Bozarslan, «Le phénomène milicien : une composante de la violence politique en Turquie des années 1970 [Milis Fenomeni: 1970 lerde Türkiye de Siyasal Şiddetin Bileşimi]», Turcica, revue d études turques, Sayı 31, 1999, s Resimli Ay Dergisi tarafından kendilerine yöneltilen Sizin için en kutsal şey nedir? Sorusuna, 1927 de İstanbul daki gençlerin % 2 si insan hakları ve evrenselcilik diye yanıt vermiştir; bunların % 2 si bir ideal, % 40 ı onur, % 40 ı din ve Kur an, yalnızca % 5 i vatan ve % 10 u ulus cevabını vermiştir., Aktaran, Hamit Bozarslan, Türkiye nin Modern Tarihi, İstanbul, Avesta Yayınları, 2004, s Dönemin Paşaköy ü muhtarı bu görev ihmalini yıllar sonra şöyle açıklar: «Efendim, ben o zaman, yani o tarihte köyün muhtarı idim. Mehdi Mehmet bu köyden evliydi. Yani Rukiye Hanım ın kızı vardı, kendisini çok iyi tanırım, Manisa nın Köraköy [Karaköy] Mahallesi nde oturuyordu. Bu köyden evli olduğu için, köylüler gibi idi, sık sık gelirdi. Bu Mehdi nin kayınpederi ölmüştü. Kayınpederi ölünce tabi ki ona kaldı mirası. Bu yüzden benim tarla komşumdu [.]. Bunlar zaten silahsız gezmezdi [ ], bunun öncesi çok havalı idi, ne yaptığını bilmez bir adamdı. Esrar içermiş, fakat görmedim. Bu, seferberliğe gitmedi. O zaman yaşı mı ufaktı bilmiyorum ama sakat falan değildi. Yani size şunu söyleyeyim ki, ne ararsan bu adamda mevcut idi. Çok çirkef bir adamdı, bu köyde bir de oğlu vardı.», Tatas, a.g.e., s Eylül 1930 tarihli Hizmet Gazetesi haberine göre Paşaköy ün ihtiyar heyeti Serbest Fırka üyesiydi.8 416 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar gelirler. 19 Burada, Manisa da durumun ne olduğunu öğrenmek için iki kadın görevlendirilir. Haberlere göre, güvenlik güçleri iz sürmektedir. Mehdi gizlenmek için köy dışına bir korumalık yaptırır. Bu kayboluş döneminde, Mehdi yi ihbar eden kardeşi ve/ya amcası olan Ali Bedâvaki dir. İhbarın ardından bir ihmalkarlıklar zinciri yaşandığı kesin. Fakat haber çevre şehirlerde duyulmuştur. Dedikodular alabildiğine yayılırken, Mehdi ve askerleri, Bozalan dan ayrılarak, üç tüfek, 4 tabanca, yüzlerce mermi, balta, testere, kılıç ve kama gibi silahlarla yine bir şafak vakti Menemen e girmiştir: Tarih 23 Aralık 1930 dur. Neden Menemen? Sorusu, bizi kentin kimliğine ve Serbest Fırkayla kurduğu güçlü bağa götürür. 20 Hatta o kadar ki ilçede Halk Fırkası Mutemedi [İlçe Başkanı] Cemil Bey SCF için çalıştığı iddiasıyla azledilmiştir. 21 Menemen Ege nin en muhafazakar yerleşimlerinden biridir. Ayrıca, isyan parkurunun önemli noktalarına bakacak olursak akrabalık ve arkadaşlık ilişkilerinin cömert kabullerde önemli olduğu görülür. Zaten Menemenli Saffet Hoca nın kapısı da bu nedenle çalınacaktır. İsyanın bu son saatlerine dair çok farklı anlatımlar olsa da, tanık ifadelerinden bir bütün oluşturmak mümkün. Müftü Mescidinden alınan yeşil bayrakla birlikte Menemenliler, 22 Mehdi nin nutkunu dinlemek üzere hükümet meydanına davet edilir: «Ey ahali başlarınızdaki şapkaları atınız ve şu sancağın altından geçerek bize katılınız. Aksi halde bu gece yarısından beri Ankara yı zapt edip, her yeri kuşatmaya başlayan ordumuz, bize inanmayan kafirlerin cezalarını insafsızca verecektir.» 23 Sancağın meydana dikilmesinin ardından Mehmet Emin in yaptığı konuşma budur. Ardından yüzlerce meraklı sancak altında toplanır. Karakol 19 Ali Işık ta Paşaköy muhtarı gibi, Mehdi nin köyünde ağırlanşını akrabalık bağlarıyla açıklar: «Ben idam edilen Koca Mustafa nın oğluyum. Koca Mustafa; yani babam Sütçü Mehmet in eniştesi; idam edilen Hacı İsmail, Sütçü Mehmet in kardeşi. Hacı İsmail in oğlu Hüseyin de idam sırasında kaçtı sonra yakalanarak idam edildi. Sütçü Mehmet şirret bir adamdı, o zaman ben on beş yaşımda idim. Her sene bunlar bizim köye gelirlerdi. Derviş Mehmet, Sütçü Mehmet in arkadaşı olurmuş, o sene yine avlanmak için mi, yoksa başka şey için mi bilmiyorum geldiler, tabi bir müddet kaldılar, sonra köye 15/20 dakika çeker, Gölcük Çamlığı deriz, oraya gittiler, şimdi bu Gölcük Çamlığı na Mehdi Çamlığı deriz, orada da hayli kalmışlar sonra bunlar pek hatırlamıyorum, beş veya altı kişi imiş, bir de yanlarında köpekleri vardı. İşte buradan kalkıp Menemen e mi gittiler, tabi ben gerisini bilmiyorum.», a.g.e., s Seçimlerde SCF 1009, Halk Fırkası 544 oy almıştır. 21 «Menemen Mutemedi Cemil Bey, intihabatta muvaffakiyetsizlikle namzetlerimiz aleyhine çalıştığından» Cumhuriyet Halk Fırkası ndan ihraç edilmiştir., bkz., Başbakanlık Cumhuriyet Arşivleri (BCA) Cumhuriyet Halk Partisi Kataloğu (CHP K), [Katalog no: / ]. 22 Cumhuriyet in yedinci yılında yeşil bayrağın taşra düzeyinde saygınlığını koruduğu anlaşılıyor. Menemen Olayı ndan birkaç ay önce Akhisar da, din adamlarının Okyar ı yeşil bayrakla karşılamaları da bunu göstermekte. 23 Celal Kırhan, Ög retmen Kubilay ve Uydurma Mehdi, İstanbul, Sıralar Matbaası, 1963, s. 5.9 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 417 komutanı Yüzbaşı Fahri nin ilk temasının ardından sessizce geri çekilmesi, isyanı cesaretlendirmiştir. Bu esnada karakolda sadece dört jandarma eri vardır ve anlaşılan komutan bu gücü isyanı bastırmak için yeterli görmüyor. İkinci müdahalede, Kubilay görgü tanıklarına göre direnen Giritli Mehmet i tokatlamış, sonrasında silahla yaralanmıştır. Askeri birliğin manevra mermileri Mehdi yi cesaretlendirmiş ve yaklaşık yüz kişinin alkışları arasında genç komutanı boğazlayarak katletmiştir. 24 Bu vahşi cinayetle Cumhuriyet ilk şehidini buldu. Sivil hayatında öğretmen, Türk Ocağı nın düzenlediği konferanslarda sürekli katılımcı ve Kubilay takma adını seçmiş, Moğollu fatihin Marco Polo yu koruması anısına, bu kurban yeni Türkiye nin mükemmel sembolü! 25 II. Kubilay Kimdir? 1902 yılında Kandiye den (Girit) önce İzmir e, burada beş ay kaldıktan sonra Adana ya ve yedi ay sonra Kozan a yerleşen rençber Hüseyin Karavana ve Zeynep Hanım ın çocukları Fatma, Demire ve Ali nin ardından 15 Kasım 1906 da dünyaya geldi. Aile 1912 de buradan tekrar İzmir e, daha sonra akrabaların bulunduğu Aydın a göç etti. Burada ilk eğitimini alan Kubilay, 1919 da Yunan işgalinin ayak sesleriyle birlikte ailesiyle Antalya ya göç etmiş ve kısa bir süre sonra babası hayatını kaybetmiştir. Antalya da Darülmuallimin in üçüncü sınıfındayken okulunun kapanması üzerine ailesiyle birlikte İzmir e taşınmış ve burada eğitimini sürdürmüştür. Tarih derslerine duyduğu ilgi ve Kubilay Han a beslediği hayranlığı nedeniyle arkadaşları ona Kubilay lakabını uygun görmüştür. Böylece adı Mustafa Fehmi Kubilay olacaktır. Bir kaç arkadaşıyla birlikte katıldığı «inzibati bir hadiseden» 26 dolayı Bursa Muallim Mektebi ne gönderilir ve buradan 1926 da diplomasını alır. 1 Eylül 1926 da ilk görev yeri olan Aydın ın Sultanhisar Mektebi ne atanır. İki ay sonra Aydın ın Gazipaşa Mektebi ne geçer. Bu okulda tanıştığı öğretmen arkadaşı Fatma Vedide Hanım la 1928 de evlenir. Sarayiçi Mahallesi ndeki küçük evlerinde, 10 Mayıs 1929 da oğlu Vedat dünyaya gelir. Ancak kısa süre sonra ortaya çıkan şiddetli geçimsizlik nedeniyle Kubilay boşanma davası açar ve Aralık 1929 da evlilik hukuken son bulur. Gazipaşa Mektebi ndeki sicil kayıtlarına göre emaneten lüzum görülmesi üzerine, 1 Ekim 1929 da buradan ayrılır. Vedide Hanım 24 Kubilay ı yakından tanıyan Mustafa Köken şunları anlatmıştır: «Efendim benim bir kahvehanem vardı. Rahmetli Kubilay Bey sık sık gelirdi. O gelince ben bilirdim ne içeceğini, onun için kahve yapardım. Sonra Melâl isimli bir plak vardı, onu koyardım Tabutundan Kanlar Akıyor diye başlardı, her gelişinde bunu dinlerdi. Kendisi kısa boylu beyaz saçlı idi, çok efendi ve hürmetkardı. Mert delikanlı idi. Dediğini muhakkak yapardı. Ben olayı kalabalık arasından gördüm. Kubilay ın başını bayrağa bağlanmış olarak gördüm ve eve kaçtım.», Tatas, a.g.e., s Alexandre Jevakhoff, Les chemins de l Occident; Kemal Ataturk [Batı nın Yolları; Kemal Atatürk], Paris, Tallandier, 1989, s BCACHP K, [Katalog no: / ].10 418 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar Ayvalık a, Kubilay İzmir Gaziemir e tayin edilir. Buradaki kısa süreli acemi birliğinden sonra, İstanbul Harbiye Mektebi ne dağıtımı yapılır. Askerliğinin son bölümünü tamamlaması için Menemen de bulunan 43. Piyade Alayı na yedek subay olarak atanır. Kısa süre sonra öğretmenlik yapacağı Zafer Mektebi ndeki göreviyle birlikte askerlik vazifesini sürdürür. Zaten olayın gerçekleştiği günlerde bir askeri tatbikat vardır ve Kubilay aceleci davranarak, birliğinin silahlarındaki manevra mermilerini değiştirmeyi unutur. 27 Bu mermiler doğal olarak Giritli Mehmet e tesir etmemiş ve ölümsüz olduğuna inandırarak cesaretlendirmiştir. 28 Kubilay, kitap okumayı ve gezmeyi seven, zaman zaman sinirli ve aceleci bir kişiliğe sahiptir. Spor yapmayı, özellikle futbolu çok sever ve Menemen Türk Ocağı himayesindeki spor faaliyetlerine fırsat buldukça katılırdı. Giritli Mehmet in Manisa dan ayrılması üzerine taşrada gezen dedikodular Menemen e de ulaşmış ve Türk Ocağı nda, katılımcıları arasında muhtemelen Kubilay ında olduğu bir toplantıda, Atatürk e bağlılık ve Cumhuriyet in erdemleri konuşulmuştur. 29 Fakat konuşulan bu isyanın bastırılması için görevlendirilecek olan Kubilay, acele ederek mermi almadan ve verilen emir gereği karakolda Yüzbaşı Fahri Bey le buluşması gerekirken hemen şehir meydanına yönelir. Birliğini geride bırakıp isyancıların yanına gitmiş ve sonrasında vahşice katledilmiştir. III. İktidarın Tepkisi Kalabalığın bu korkunç gösteriye alkışlarından ve komutanın katledilmesinden sonra etrafındakilerin kaçışından cesaret alan Mehdi eylemini şu şekilde açıklıyor: Asilerin sonu böyle olur ve ekliyor: Kan içmek haram ama, bunun kanı meşru. Fakat hiçbir tanıklık onun bu eyleme geçişini onaylamıyor (bir subayın kanının içilmesi). Sözleri rollerin alt üst olmasını belirtiyor: Düzenin yerine geçen, demek ki kutsal meşruiyetin yerine geçiyor. Mehdi, böylece subayı ve onunla birlikte iktidarı demek ki asi olarak, nitelendiriyor. Fakat bu eylem ve bu sözler aynı zamanda İbrahimi Çağ 30 öncesine bir dönüş belirtiyor. Bu anlamda Mehdi _ve alkışlarıyla kalabalık_ sembolik bir öldürüşten gerçek bir öldürüşe geçiyor. Bu sırada kurbansal ibadete geri dönüş, kelimenin birinci manasınca semboliğin sonu anlamına gelmiyor, tam tersine, kalabalığın attığı Artık hükümet yok çığlıkları gösteriyor ki, Kubilay ın kana bulanmış kafasıyla doğrudan 27 Kan Demir, Şehit Kubilay, İstanbul, İleri Yayınları, 2005, s Bkz., «Menemen Ayaklanması», ATAŞE Başkanlığı Arşivi, klasör 135, dosya Abdullah Neyzar Karahan, Şehit Edilişinin 50. Yılında Kubilay, Ankara, Spor Toto Kültür Yayınları, 1980, s Hz. İbrahim Peygamber döneminde insanlar sunaklarda kurban edilmekteydi.11 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 419 ve sembolik olarak Cumhuriyet öldürülmüştür. 31 Edirne seyahatinde, onuruna verilen öğle yemeğinde olayı öğrenen Mustafa Kemal in tepkisi tam da böyledir: «Bu ne haldir, mürteciler hükümet meydanında ordunun subayını din adına boğazlayabiliyorlar. Binlerce Menemenliden kimse çıkıp mani olmuyor, bilakis teşvik ediyorlar. Yunan idaresi altındayken bu hainler neredeydiler? Onların namusunu ve dinini kurtaran ordunun bir subayına reva gördükleri bu saldırının cezasını yalnız hain katiller değil, hepsi en ağır şekilde çekmelidir. Bu Cumhuriyet i ve bizim başımızı kesmektir. Bundan bütün Menemen sorumludur. Bu kasaba ville modite ilan edilmeye müstahak olmuştur.» 32 İsyan, Mehdi nin, Bana kurşun işlemez, sözleri arasında son bulmuş ve iki şakirtiyle birlikte öldürülmüştür. Çatışmada ayrıca iki bekçi hayatını kaybetmiştir. Diğer ikisi kaçmayı başarırken, Mehmet Emin, Mehdi nin bu beklenmedik ölümünü kıyametin kopuşuna eşdeğer tutmaktadır: «Mehdi ölmez, ona kurşun işlemez, silah atmak para etmez. Bizi öldüremezsiniz, arkamızdan yetmiş bin kişi geliyor. Beni ateşe atın, Hz. İbrahim gibi alevin tesir etmeyeceğini ve ateşte yanmayacağımı göreceksiniz. Bu gece ne olacaksa olacak, kıyamet kopacaktır. Kıtmîr bizi kurtaracak.» 33 Şakirtlerinin şiddetle savunduğu bu olağanüstülük, aslında Sünni inancındaki mehdi tanımlaması içinde yer almaz, bilakis Mehdi nin önceki mezhebi olan Bektaşilikteki On İkinci İmam tahayyülünden beslendiği söylenebilir. Zira Mehdi Menemen de, aynı zamanda On İkinci İmam olduğunu ilan ediyor. Bu yarım düzine isyancının bir kaç saatlik başkaldırısına Ankara nın cevabı çok serttir. Mustafa Kemal, 27 Aralık 1930 da Edirne den apartopar dönüşünde, Başbakan İsmet İnönü, Millet Meclisi Başkanı ve İçişleri Bakanı ndan oluşan olağanüstü toplantıya başkanlık eder. Duyduklarına inanamaz ve bireysel cezalandırma yerine ihtilalci bir adaleti emreder: «Bu tarikatı écraser etmek [kazımak] gerek. Birçok müritten bahsediliyor. Hepsi tehlikeli olamaz. Fakat, convaincue [aşırı] olanlar, ısrar eder ve herşey yapar. Komutanlar bilmelidirler ki bu tarikat yıkılacaktır. Politik ilişkileri ortaya çıkarılacaktır.» 34 Ayrıca, Menemen de bitmesine rağmen, isyanın yayılmasını önlemek için tedbir alınmasını ve henüz kurulmamış mahkemenin idam cezalarını onaylama- 31 Bkz., Bozarslan, «Le mahdisme en Turquie, a.g.m., s Özengin, a.g.e., s Anadolu, 24 Aralık 1930; Son Posta, 26 Aralık 1930 ve Vakit Gazetesi, 27 Aralık Fahrettin Altay, 10 Yıl Savaş ve Sonrası , Görüp Geçirdiklerim, İstanbul, İnsel Yayınları, 1970, s. 435.12 420 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar sını tutanağa ekletmiştir. 35 Tutuklamalar özellikle Menemen, Manisa ve Balıkesir de yoğunlaşır. Ayrıca olayın baş sorumlusu ilan edilen Nakşi-Kadiri Tarikatı şeyhi Esad Efendi ve oğlu İstanbul da tutuklanarak Menemen e getirilir. 36 Sanıklardan bazıları namaz kılmadıklarını, bazılarıysa ne kadar Cumhuriyet rejimi taraftarı ve Giritli Mehmet düşmanı olduklarını ispatlamaya çalışıyordu. Hatta bazıları Allah ın İstanbul da olduğuna inanıyordu. 37 Bunlar daha çok tarikata yeni intisap etmiş aslen Florinalı göçmen gençleriydi. 1 Ocak 1931 de Bakanlar Kurulu nun aldığı karar doğrultusunda kurulan Divan-ı Harp Mahkemesi Başkanı General Mustafa Muğlalı, bu toptancı cezalandırma mantığını gizlemiyor: «Ne mantık ne de akıl bir pireye bir yorgan yakmamızı kabul etmezler, fakat Cumhuriyet aleyhine olan bu olay için, bir pire kadar değersiz olmuş olsa da, Menemen i dipten köşeden yıkmaya tereddüt etmem.» 38 Neyse ki, Başbakan İsmet İnönü bunun ve adı geçen köylerin tehcirinin önüne geçebilmiştir. Daha çok iklimsel koşullar nedeniyle yapılan itirazların ardından, Cumhurbaşkanı emrinde ısrarcı olmamıştır. 39 Ancak bu toptancı cezalandırma tarikatlar için tam anlamıyla uygulanmıştır. Sadece Nakşibendi Tarikatı nın Manisa koluyla sınırlı bir isyanda, kapsam genişletilmiştir. Tarikatın İstanbul daki merkez başta olmak üzere, bir çok tarikat ve din adamı suçlu ilan edilmiştir. 15 Ocak 1931 de hakim karşısına çıkan 122 sanıktan 37 si, 5 Şubat 1931 de idam edildi. Şeyh Esad Efendi yargılamalar sürerken şüpheli bir şekilde öldü Bu kapsamda, Bozarslan ın belirttiği gibi, «Kemalist iktidar, Menemen in dehşet içinde haykırdığı ihtilalin tecridinin üstesinden gelebilmek için, etkisini birkaç cepheden göstermeye karar veriyor. Birincisi, ihtilalin savunması kampanyasıyla, yıkılmış olan Serbest Fırka ya ve onu destekleyen basına _özellikle tarikatçı çevreye_ karşı, fakat duyulmamış bir öfkeyle zorlayıcı bir savunmayla Menemen şehrini Vendée nin, Nakşibendileri Cizvitlerin Türk eşdeğeri olarak nitelendiriyor. Bozarslan, a.g.m., s. 301; Vendée: Fransa nın batısındaki bu şehir, 1789 da başlayan köylü ayaklanmalarının, Fransız İhtilali yle birlikte kraliyet taraftarı ayaklanmalara dönüştüğü yerdir. Zaman zaman barış dönemleriyle birlikte, 1793 ve 1796 yılları arasında devam eden bu ayaklanmalar sonunda, 200 bini aşkın kişi ölmüş ve büyük yıkımlar yaşanmıştır. Cehennem Birlikleri tarafından halkı katledilen Vendée, «lanetli şehir [ville modite]» ilan edilmiştir. 36 İsviçreli teolog ve antropolog Carl Vett tekke ve zaviyelerin kapatılmasından hemen önce, Şeyh Esad Efendi nin tekkesinde 14 gün boyunca misafir edilir. Buradaki izlenimlerini kaleme aldığı hatıratı dönemin mistik dünyası ve adı geçen şeyhe dair değerli bilgiler içeriyor., Tekke Günlüg ü, İstanbul, Elest Yayınları, Sorgulama tutanakları için bkz., TBMM Zabıt Ceridesi, Sıra no: 58, cilt 25, s Kenan Esengin, Orgeneral Mug lalı Olayı, 33 Kişinin Ölümü, İstanbul, Yenilik Basımevi, 1974, s Bkz., Mustafa Müftüoğlu, Yakın Tarihimizden Bir Olay, Menemen Vak ası, İstanbul, Risale Yayınları, 1991, s Son savunmasında şunları ifade etmiştir: «Paşa Hazretleri; aleyhimdeki sözleri dinledim ve hayrette kaldım bendeniz 60 seneden beri ibadet ve taat ile meşgul olmuş daima ilmü irfan uğrundan yürümüş bir ihtiyarım. Bu sözler bana tuhaf geldi, acaba rüyada mıyım diye düşündüm,13 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 421 kişi çok yaşlılık veya küçüklük nedeniyle müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Diğer sanıklara değişen sürelerde hapis cezaları verildi. 41 Ancak bütün mahkumlar, Cumhuriyet in onuncu yılı onuruna ilan edilen af yasasıyla serbest bırakılacaktır. 9 Mart 1931 de son bulan yargılama mesaisinin listesi 600 kişiyi aşkındır. Ancak toplamda 2200 e yakın kişi gözaltına alınmıştır. Saffet Hoca gibi, bir çoğunun gerçekten de olayla hiçbir ilgisi yoktu ama yine de bedel ödemeleri gerekecekti. Yargılamalarda suçsuz bulunan Saffet Hoca nın hayatı bir daha düzelmemek üzere altüst olmuştur. Kariyeri başarılarla dolu bu kelam ve mantık müderrisinin birebir uygulanan vasiyeti, tek başına baskının boyutlarını belgeliyor: «Bu olaydan beni karaladılar. Ben Allah katında vicdanen rahatım. Ancak, siz evlendiğiniz takdirde doğacak çocuklarınızın bu olaydan zarar görmesini istemiyorum. Size de leke sürmesinler. Ben ölünce, mezarlıkta ki yerimi sadece siz bilesiniz. Mezarımın üstüne adımı da yazmayın. Siz de sakın ola ki evlenmeyin. Öldüğünüzde de mezarınıza isminiz yazılmasın. Bu nasihatimdir.» 42 Bu noktada, iktidarın tepkisi ve cezalandırma yönteminin zihinsel soyçizgisini ele almak gerekir. Zira, Mustafa Kemal in atıfta bulunduğu ville modite, aslında Fransız İhtilali ne ait bir kavramdır. Bu nedenle Jön Türklerin ilerleyiş ve gerileyişlerini bu ihtilalle açıklama geleneğinin, Cumhuriyet in ilk yıllarında da devam ettiği anlaşılıyor. Bir başka devamlılık işareti, yine bir mehdici isyan olan 31 Mart Vak ası na (1909) gösterilen İttihatçı reflekslere benzerliklerdir. 43 İki isyanın bir Nakşibendi komplosu olarak tanımlanması yanında, sıkıyönetim ilanı, divan-ı harp yargılamaları ve halka açık idamlar, diğer ortak noktalar olarak değerlendirilebilir. Derviş Vahdeti nin henüz ispat edilemeyen İngilizlerle işbirliğinin, Şeyh Esat Efendi için gündeme gelmesi de böyledir. İddia edilen işbirliği bir tarafa, bu yaşlı şeyhin Menemen Olayı yla ilişkisine dair güvenilir hiç bir delil yoktur. bizim böyle şeylerle katiyen alakamız yoktur. Biz hükümetimize muhip ve mutiyiz, hükümet zikretmiyeceksiniz, tari kat neşretmiyeceksiniz demiştir. Fakat evinize mi safir kabul etmiyeceksiniz, nasihat etmiyeceksiniz, kimseye kapınızı açımayacaksınız demişte ben de bu nu yapmış isem o vakit diyeceğim kalmaz. Yine tetkik buyrulsun sabıkam varsa o vakit te kanunun emirlerine münkat olurum. Ben evime misafir ka bul ediyormuşum ve nasihatlarım da fena maksat lara mebni imiş, bu iddia ne ile sabittir, filen bir fenalık yapmış isem ne olduğumu ben de bilmeliyim. İhtimalat ile isnat kabul etmem, zaten ben böyle fena cereyanların ehli değilim. Burada da evvelce takdim ettiğim müdafaamı tekrar ediyorum. Aleyhimdeki iddialar hakiki değildir. Evime misa fir gelir beni ziyaret ederler, mevize olur fakat ben kanunen menedilmiş bir şey yapmam ve yapmamı şım. Burada benim rahatım yok, uykum yok, aile siz yaşayamam, perişan oldum. Merhametinize il tica ederim.», TBMM Zabıt Ceridesi, Sıra no: 58, cilt 25, s «Kemalizm Kubilay ın cinayetiyle neredeyse fizikötesi alanda yer alıyor, idam cezaları iyiyi kötüye karşı tanıtarak; Menemen in astsubayının intikamını alma arzusu ve kurbanı saygıyla anma, Mehdi gibi, İbrahimi Çağ öncesine geri dönüşü doğruluyor.», Bozarslan, a.g.m., s Özengin, a.g.e., s Bkz., Coşkun, «Osmanlı Dönemi Dini, a.g.m., s. 143.14 422 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar Tepkisel örtüşmelerin tarihsel derinliğini kavramanın yolu, 19. Yüzyıl Osmanlı aydını tartışmalarına bakmaktan geçer. Bu dönemde dinin acımasızca eleştirilmesi ve aşağılanmasının başat nedeni, İslam ın imparatorluğun çöküşünün başlıca nedeni olarak görülmesiydi. Özellikle II. Meşrutiyet ten sonra (24 Temmuz 1908) türeyen irtica kavramı, işte bu tartışmaların sonucunda, İttihatçı kalemşorların icat ettiği muğlak bir kavramdı ve gerici İslamcılığı simgelemekteydi. 31 Mart Vak ası yla kavramın içi dolduruldu ve anlamsal muğlaklık kullanılarak, bütün muhalifleri sindirecek sihirli bir siyaset mühendisliği geliştirildi. Menemen Olayı bu noktada 31 Mart ı aratmayacak bir başarı elde etmiştir. Her şeyden önce İslamcılığın ilk örgütlü ayaklanması olarak görülen 31 Mart Vak ası nın, iktidar için bir sarsıntı kaynağı olmaya devam ettiği anlaşılıyor. Zira, Cumhuriyet tarihinin bir çok olgusu, Jön Türk takviminin geçerliliğiyle açıklanabilir. Her ikisi de spontane olarak gelişen olayların ulaştığı boyutlar katılımcılarını bile şaşırtmış olmalıdır. IV. Olayın Açıklanması Menemen Olayı, Ege Bölgesi ve daha ötesinde 1920 lerin dönüm noktasındaki Türkiye nin sosyopolitik kırılmalarına bir prizma tutabilir. Belki Mehdi nin zihninden geçenleri, tam olarak bilemeyiz ama Menemen de karşılayan ve alkışlayan kalabalığın krizinin nedenlerini açıklayabiliriz. Günümüzde ulaşabildiğimiz veriler, olayın ekonomik, sosyal, dini ve siyasi bağlarını daha sağlıklı olarak kurabilmeye imkan vermektedir. Olayı anlamak için ilk olarak 1930 Türkiye sinin politik siciline bakmak gerekir. Bu yıl bir çok nedenle belirgin bir dönüm noktası olarak belirginleşmiştir Dünya Ekonomik Buhranı nın etkileri ve gittikçe yoğunlaşan toplumsal hoşnutsuzluk iktidarı keskin bir yol ayırımına getirmiştir: Ekonomide devletçiliğin tartışmaya açılması ve çoğulcu bir politik sisteme geçmek. Her iki yönelimin tartışması, SCF nin 12 Ağustos 1930 da kuruluşuyla resmen başlatılır. Cumhurbaşkanı ve Fethi Okyar arasında basın üzerinden yürütülen göstermelik mektuplaşma ve partinin adının kolektif hafızada oluşturduğu anlamsal füzyonlar, öngörülemeyen umut dalgaları oluşturmuştur. Cumhurbaşkanı nın kendisine vereceği argümanlarla muhalefet yapacak olan Fethi Okyar, 44 ekonomide liberalizme hasredilen sınırlı alanında kalmayı başaramamıştır. Dar bir elit dolaşımını öngören bu siyaset mühendisliği, Fethi Okyar ın Eylül başlarındaki Ege gezisiyle altüst olmuştur. 45 Bu keskin dönüşümün en manidar ifadesi yine Okyar a 44 Pınar Dost-Niyego, Le bon dictateur, l image de Mustafa Kemal Atatürk en France ( ) [İyi Diktatör, Fransa da Mustafa Kemal Atatürk ün İmajı ( )], İstanbul, Libra Kitap Yayınları, 2014, s Cem Emrence, 99 Günlük Muhalefet Serbest Cumhuriyet Fırkası, İletişim Yayınları, İstanbul, 2006, s. 93: «Gezi, ülkenin en büyük ihraç limanı ve ticari antrepolarından biri olan İzmir, dünya çapında incir üretimi ile öne çıkmış Aydın, bağcılığın merkezi Manisa ve zeytinciliğin kalbi Balıkesir i kapsıyor. Benzer şekilde, Batı Anadolu demiryollarının iki temel aksı olan İzmir/Aydın ve İzmir/Kasaba hattı ve uzantıları üzerinde yer alan birçok gelişmiş kasaba seyahate dahildi.»15 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 423 aittir: «Biz ipin ucunu kaybettik. Artık Serbest Fırka halkın malı olmuştur. 46» Sorun aslında toplumun bu oluşumu Cumhuriyet Halk Fırkası ndan kurtuluşun bir reçetesi olarak görmesindeydi. Bununda ötesinde Okyar ın, bizzat Mustafa Kemal in önerisiyle çıktığı Ege gezisi, sadece yerel teşkilatları oluşturmak, partiye üye toplamak ve İsmet İnönü nün bir hafta önceki Sivas konuşmasına cevap verme amacını taşıyordu. Fakat gelişmeler tamamen farklı bir yöndedir. 4 Eylül de Okyar, adeta kendini bir siyasal mehdi gibi karşılayan on binlerin omuzlarında yüzerek İzmir e girdiğinde, elbiselerini parçalayacak bir sevgi seli ve sevinç gözyaşları içinde karşılanıyordu. Hizmet Gazetesi nin, işte bugünün İzmir inde oluşan coşkuyu, II. Meşrutiyet e eşdeğer tutması abartılı bir benzetme olarak görülemez: «İzmir bugün, 1908 senesinden beri yaşamadığı siyasi bir heyecan içindedir. Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi Beyefendi nin yeni fırkanın teşkilatını yapmak üzere buraya gelmesi, İsmet Paşa nın nutkuna cevap vermenin kararlaşmış olması bu heyecanı doğurmuştur. Sabah olunca İzmir büyük bir güne girmiş gibi, baştan aşağıya Fethi Bey in geleceği velvelesi içindeydi. Vatandaşlar, dükkanlarına mağazalarına bayrak çekmeye başladılar. Sokaklardan akan kalabalık, yavaş yavaş Birinci Kordon a akmağa başladı. Bu kalabalık binnefs, bizzat halktı. İçinde memuru, esnafı, işçisi, münevveri, avukatı, muharriri hepsi vardı.» 47 Halk Fırkası yerel idarecilerinin kışkırtmaları sonucu oluşan ve ihtilali andıran bir başkaldırı sahnesinde, 14 yaşında bir çocuk, taşra eşrafından ve Serbest Fırkalı bir zeytin tüccarı olan Hüseyin Çömezzade nin kaza kurşunuyla ölmüştür. 48 Hemen şehit payesi verilen bu çocuğun gizlice düzenlenen cenaze töreni, olayların büyümesini engellemiştir. Cumhuriyet in ilk mitinginin yapıldığı Alsancak Stadyumu nda, Okyar ın fesin geri getirileceğine ilişkin dedikoduları yalanlama çabası yanlış anlaşılınca, dinleyicilerin büyük bir kısmı şapkasını yere atıp çiğnemiştir. Yükselen toz bulutları arasında cümle düzeltilince miting alanını derin bir sessizlik kaplamıştır. Ankara ya ulaşan bilgilerdeki karmaşayı ortadan kaldırmak için Mustafa Kemal en güvendiği kişilerden biri olan Kazım Özalp i İzmir e gönderir ve telefonda son olarak şunları söyler: «Bütün millet bilsin ki hükümetin bütün politikalarının doğru olduğu düşüncesindeyim. Eğer böyle düşünmeseydim partinin programını değiştirecek ve hükümetin icraatlarını düzeltecek bir durumda olurdum. Güçlü durumunla bunu yapmak zor değil, ama ben bu düşüncede kalacağım. Certain vagabonds 49 [bazı serseriler] ve ahlaksız, vatansız ve milletsizlerin gerçek hedefleri benim iktidarı- 46 İhsan Sabri Balkaya, Ali Fethi Okyar, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2005, s Hizmet Gazetesi, 5 Eylül Bkz., «Demokrasiye Dağkızılca dan sıkılan kurşun parti kapattırdı», Büyük Torbalı Gazetesi, 4 Şubat Orijinal metinde Fransızca.16 424 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar mı zayıflatmak. Fethi nin onlara, Türk devletine ve milletine karşı şahsi menfaatlerinin hain faaliyetleri için yol açtığını varsayalım, kötü yanılıyorlar. Bende hala İzmir i Yunan ordularından kurtaran adamın enerjisi var. Bir kaç İzmir i fethetme gücü var. Bu fetihlerde yanımdan yürümek mesafesinden uzak duran vefasızlar varsa, onlara gerçek vatanseverliği öğreteceğim.» 50 Gelişmelerden endişelen Cumhurbaşkanı hemen tarafsızlığını bozduğunu ilan etmiştir. Bütün bu gelişmelere aynı yılın ekim ayındaki eli sopalı seçimler de eklenince, 17 Kasım 1930 da muhalefet partisinin kapısına kilit vurulur. Bu ani gelişmenin başta İzmir olmak üzere, Ege de yarattığı hayal kırıklığı tarifsizdir: «Meş um haber, dün şehrimiz afakında bir bomba gibi patladı; hiç beklenmeyen bu hadise karşısında efkara, evvela bir dur gunluk geldi; kimse, gözlerine ve kulaklarına inanamıyordu. Daha düne kadar, fırkası nın Cumhuriyet gibi ebedi ve layemut olduğunu temin eden sabık lider, kendi eserini, kendi eliyle mi katle karar ver mişti? Herkes, derin bir hayret ve teessür içinde; bu suali kendi ken dine soruyor ve gelen haberlerin doğruluğuna muttali olunca, vic danında hissettiği elemi ifade den aciz kalıyordu.» 51 Beklenmedik son, parti tabanında Okyar ın 52 ihaneti olarak algılanmıştır. Buna rağmen muhalif akımlar, toplumsal düzeyde aylar boyunca devam edecektir. 53 Birbiriyle çelişkili ve karmaşık toplumsal katmanlardan oluşan parti tabanı 50 Weiker Walter F., Political Tutelage and Democracy in Turkey, The Free Party and Its Aftermath [Türkiye de Siyasal Vesayet ve Demokrasi, Serbest Fırka ve Sonrası], Lieden, E. J. Brill Yayınları, 1973, s , s Serbest Cumhuriyet Gazetesi, 19 Kasım de Pirlepe de doğan Okyar, 1904 te Harp Akademisi ni bitirdi. Selanik teki III. Ordu da görev yaparken İttihat ve Terakki Cemiyeti ne girdi. Meşrutiyet in ilanından sonra Paris askeri ataşeliğine atandı (1908). Trablusgarp ve Balkan savaşlarına katıldı deki Meclis-i Meb usan ara seçimlerinde Manastır milletvekilliğine seçildi te Sofya büyükelçiliğine atandı de İstanbul milletvekili olarak yeniden Meclis-i Meb usan a girdi ve dahiliye nazırı oldu (1918) da İttihat ve Terakki yöneticileriyle birlikte Malta ya sürüldü de Ankara ya giderek Türkiye Büyük Millet Meclisi ne katıldı. İçişleri bakanlığı ve iki kez başbakanlık (1923, ) yaptı arasında Paris büyükelçiliği yaptı ve 1930 a kadar bu görevde kaldı da Serbest Cumhuriyet Fırkası nı kurdu te Londra büyükelçiliğine atanan Okyar, daha sonra yeniden milletvekili seçildi ( ). Mayıs 1939 dan Mart 1941 e kadar Refik Saydam hükümetinde adalet bakanlığı yaptı. 7 Mayıs 1943 te İstanbul da vefat etti. 53 Örneğin, Balıkesir valisi 1931 Ocak ayı ortalarında muhalefet cereyanlarının henüz durdurulamadığını Başbakanlık a not etmiştir., bkz., Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) Başbakanlık Muamelat Genel Müdürlüğü Kataloğu (BMGM K), [Katalog no: ]., Ayrıca 23 Haziran 1931 de Serbest Fırka yanlısı Hizmet Gazetesi ne Çakmalı Emin Bey adlı birinin gönderdiği telgrafta, «Antalya, Muğla ve havalisinde Serbest Fırka nın ihyasına dair vuku bulacak teşebbüslerin Aydın münevverlerini sevindirdiğinden» bahis olunmaktaydı., BCA, BMGM K [Katalog no: ]., Bunlara benzer başka örneklerde mevcuttur.17 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 425 belki birbirinden kopmuştur ama, koalisyonun farklı katmanları kendi gündemine göre aktiftir. Bu hassas süreçte, iktidarın aşırı gözetimi ve tedirginliği her türlü muhalif sese kulak kabartırken, kimi zaman yerleri dahi tespit edilemeyen bazı mehdiler, 54 Anadolu taşrasında mesai yapabilmekteydi. İşte bunlardan birisi de Giritli Mehmet tir. Cumhuriyetin ilk yıllarında kendini kurtarıcı ilan edenlere ait bir çalışma henüz yok. Bir çeşit bireysel ama toplumsallaşabilen bu muhalefet olgusu genelde dini söylemlerle gizlenmiş şifreli mesajlar içerir. Bu şifreler çözüldüğünde genelde sosyal, ekonomik, kültürel, siyasal vb. sorunlara ait bir dinamikler zinciri kendini hemen gösterir. Zira bu yıllardaki keskin dönüşümlerin intihar vakalarını adeta bir salgın derecesinde beslemesinde olduğu gibi, Giritli Mehmet benzeri kimliklerin çokluğu şaşırtıcı olmamalıdır. Analizler, iki önemli özelliği vurgulamak zorunda. İlk olarak Menemen güçlü iktidar muhalifliğiyle belirginleşen Ege Bölgesi nde yer alıyor. Henüz ciddi bir araştırmanın konusu olmasa da, geleneksel iktidar karşıtlığı tarihin belirli dönemlerinde kendini yeniden hatırlatmıştır. Bu hakim kimliğin somutlaşmış hali efelik geleneğidir. Bilindiği gibi Ege Bölgesi, Osmanlı İmparatorluğu sonlarına doğru Anadolu coğrafyasının en gelişmiş, tarımın en fazla ticarileşmiş, dolayısıyla, toplumsal katmanlar arasında eşitsizliğin en fazla belirginleşmiş olduğu bölgesidir. Bu yüzden bölge daima sosyal eşkıya üretmiştir. 55 Yüzyıllar süren bu gelenekte efeler halkla öğlesine bütünleşmiştir ki, artık onlara kurşun işlemeyeceğine ve ölümsüz olduklarına inanılır olmuştur. Özellikle Sabri Yetkin in çalışmaları, efelerin toplumla ne kadar derin duygusal bağlar kurduklarını gösteriyor «Dünyanın son zamanlarında ortaya çıkıp doğru inancı ve adaleti yeryüzüne hakim kılacağına inanılan kurtarıcı. Sözlükte doğru yolu bulmak; yol göstermek, rehberlik etmek anlamındaki hüda (hedy, hidayet) kökünden türemiş bir sıfat olup hidayete erdirilmiş, kendisine doğru yol gösterilmiş kişi demektir. İleride gelecek bir kurtarıcı (mesih, mehdi) inancı büyük dinlerde olduğu gibi ilkel dinlerde de görülmekte, bu inanç bir bakıma tarihte ve günümüzde bazı dini-siyasi hareketlerin güç kaynağını oluşturmaktadır. Kavramın içeriğindeki ahir zaman, hükümdarlık, dini yenileme, kurtarıcılık gibi ana özellikleri değişmemekle birlikte içinde bulunduğu dinin karakterine göre ayrıntılarda farklılıklar görülmekte, bu kavramı ifade eden kelimeler de dinlere ve kültürlere göre değişmektedir. Mesela Avrupalı araştırmacılar, Yeni Gine ve çevresindeki halklarda görülen mehdilik hareketleri için kargo kültü, Kuzey Amerika yerlileri için ghostdanc tabirini kullanmışlardır. Eski Amerika yerlilerinden Aztekler mehdilerine quetzalcoatl, Eski Mısırlılar ameni demişlerdi. Kavram için Hinduizm kalki, Budizm maytreya (maitreya, mettaya), Mecusilik saoşyant, yahudi ve hıristiyanlar mesih kelimesini kullanırlar. Mehdi, farklı kültür ve dinlere göre dünya tarihinin sonunda (ahir zaman) Tanrı tarafından yeryüzüne gönderilecek ve yeryüzünü hakimiyetine alacak bir hükümdar, insanlara doğru yolu gösterecek bir peygamber, dini bir lider veya Hinduizm de olduğu gibi bir tanrıdır.», bkz, Ekrem Sarıkçıoğlu, «Mehdi», İslam Ansiklopedisi, cilt 28, s Sabri Yetkin, Ege de Eşkıyalar, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003, s Daha geniş bilgi için bkz., a.g.e., ve Halil Dural, Bize Derler Çakırca, 19. Ve 20. Yüzyılda Ege de Eşkıyalar, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2005.18 426 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar Eski bir eşkıya olan Giritli Mehmet in özlemle andığı çetecilik yıllarını hatırlamak, 57 sergilediği bazı sıra dışı davranışların kaynağına ışık tutabilir. Sakınarak ileri sürebilirim ki, Giritli Mehmet mehdilik repertuvardan daha çok efelik kültüründen besleniyor. Her ne kadar kurduğu yedi kişilik «eşkıya çetesine» Ashab-ı Kehf in adlarını vermiş olsa da, bu yaygın dini sembollerle bezenmiş bir yerel geleneğin izlerini gizleyemiyor. Yedi kişilik guruptan evli olan üçünün eşlerini boşamaları, yerleşik düzenle bağlarını koparma isteğini ele verir ve bir efe geleneğidir. Ayrıca bunlar, yaşları bakımından çoğunlukla ergenlik ve evlilik çağı arasındaki bireylerden oluşur. Eşkıya çetelerinin vazgeçilmez kaynağı olan çoban, topraksız köylüler ve asker kaçaklarını kazanma stratejisi bu yedi kişiyi de kapsıyor. 58 Giritli Mehmet in hangi amaçla çetelere katıldığı müphem olsa da, asker kaçaklığı en güçlü ihtimal olarak görünüyor. Diğer benzerlik işaretleriyse yanlarındaki koruyucu köpekleri ve silahları. Kubilay ın vahşice katledilmesiyse, Osmanlı döneminde yakalanan şakilerin, kesik başlarının meydanlarda teşhir edilmesinin izlerini taşıyor. Efelerin yerel adaletsizliklerde oynadığı hakem rolünü, siyasal arenada üstlenmek isteyen Giritli Mehmet, çok iyi bildiği «dağa çıkma» geleneğinin adını sadece «hicret» olarak değiştiriyor ve tanıdığı bu dağlardan son defa geçiyor. Menemen in ikinci özelliğiyse, 30 bin civarında nüfusunun büyük miktarda göçmenlerden oluşmasıdır. Bütün Ege gibi, verimli topraklarıyla binlerce Balkan ve Girit göçmenine ev sahipliği yapmıştır. İskan sorunu ve yerlilerin dışlaması göçmenleri marjinalleştirmiştir. Özellikle Girit göçmenleri sadece Türkçe konuşmaya zorlanmakla değil, mutfak kültürleriyle de aşağılanmaktaydılar. Kendi kaderleriyle baş başa bırakılan bu kitlelerin çoğu, tarikat mistisizminde kabullenilmeyi seçiyordu. Zira, 1930 lar İzmir i üzerine yapılan araştırmalar, göçmen 57 Terzi Talat adlı bir sanığın mahkeme duruşmaları sırasındaki ifadeleri hem Giritli Mehmet in geçmişine, hem de sanıkların kendilerini kurtarmak için geçmişlerini nasıl reddettiklerine güzel bir örnektir: «Efendim Mehdi Mehmet eşkıya bozması bir adamdır. Onunla görüşmeye tenezzül etmem; diyerek, Derviş Mehmet in hayatını anlatmaya başladı. Bu adam yedi sene evvel Manisa ya bekçi olmuştu. O zaman birkaç defa konuştum. Bir gün bekçiliğin nasıl olduğunu kendinden sordum. Bana, çetecilik hayatının daha iyi olduğunu söyledi.», Cumhuriyet Gazetesi, 21 Ocak Yetkin, a.g.e., s : «Eşkıyalık bir anlamda özgürlük demektir. Bir köy toplumunda çok az insan özgür olabilir. Köylüleri otorite ve baskının kurbanları yapan ekonomik zayıflıklarından çok, hareketsiz olmalarıdır. Onların kökleri topraktadır. Hele evliyse tarla ekilip biçilmelidir. Kadın ve çocuklar bir erkeği belirli bir yere bağlarlar. Bu yüzden eşkıya çetelerinin insan kaynağını, toplumsal konumları kendilerine gerekli hareket özgürlüğünü tanıyan guruplar oluşturur. Bunlardan en önemlisi, ergenlik ve evlilik arasındaki genç erkeklerden oluşan yaş gurubudur. Her ne olursa olsun, tipik haydudun genç olduğu kuşku götürmez. Eşkıyaların ikinci en önemli çıkış kaynağını herhangi bir nedenden ötürü kırsal toplumla bütünleşemeyen ve böylelikle de marjinalliğe ve sıra dışılığa itilen kişiler oluşturur. Ayrıca askerlik süresinin belirsiz olması, asker kaçaklığını artırır; bu kaçaklar da eşkıya çetelerinin hazır insan kaynağıdır.»19 Yasak Bir Hafızayla Yüzleşmek : Menemen Olayı İrtica mı, Komplo mu? / Eyüp Öz 427 yoğun mahallelerde intiharların yoğunluğunu belgelemekte. 59 Bu olgu birkaç nedenle açıklanabilir: İdeal kaybı ve sosyoekonomik sorunların taşınamaz ağırlığı. Ege nin ikinci büyük tahıl üretim alanı olan şehir, ziraatla beslenir. Köylüler % 60 oranında tarım, % 9 nispetinde hayvancılıktan geçinir. Ayrıca arazisiz olup, geçimini ırgatlık, ya da geleneksel el sanatlarından sağlayan hatırı sayılır bir kesimin varlığını da unutmamak gerekir. Dilek Öz ün, 23 Menemen köyünün 1800 lü yılların sonlarındaki mesleki dağılımına ilişkin çalışması, zenginlerin sadece % 1 oranında olduğunu gösteriyor. Orta sınıf % 14 te kalırken, yoksulluk rakamı % 85 e ulaşmaktaydı. Esnaf ve tüccarlar tıpkı tarım nüfusu gibi, piyasaya üretim yapmakta ve kazançlı mesleklere yönelmekteydi. Yine yorgancılık, halıcılık, semercilik gibi el sanatları, bölge içi ve dışı ihtiyaçları karşılayacak şekilde çeşitlenmişti. Böylece üzüm, tütün gibi tarım ürünleri ve çeşitli zanaat kollarıyla Menemen üzerinden İzmir e, oradan da dünya ticaret ağına ulaşmaktaydılar. 60 Bir diğer gerilim sicili evrensel düzeyli çifte krizle oluşmuştur. Tarımla beslenen şehir, önce 1927 de baş gösteren tarım krizinden etkilenir. Ardından, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı büyük bir sefalet getirir. Fakat çifte sürecin dolaylı etkileri, doğrudan etkilerle kıyaslanamaz. Toplumsal sorunlar, iktidar henüz fark etmeden derinleşmiştir. Ege nin tamamı az ya da çok, bu döngünün içindedir. Dolayısıyla, İzmir in Tepecik mahallesiyle yoksulluk ve sosyal doku bakımından neredeyse örtüşen Manisa nın göçmen mahallelerinde üretilen Menemen Olayı nın beslendiği sorunlar, sefalet, her türlü gayrimeşruluk, fuhuş, cinayet, aile içi şiddet ve uyuşturucu satışı ve kullanımıyla belirginleşmekteydi. Bu yoksul mahallelerin sakinleri, güvenliklerini sağlamak için silah taşıyor, gerektiğinde kullanıyordu. Dolayısıyla Giritli Mehmet ve şakirtlerinin esrar kullanımı, verdikleri mesaj, sosyal statü ve çevreleriyle çelişmemekte. Kubilay ın katledilmesi, Mehdi nin içinde yaşadığı çevrenin ürettiği bir şiddet türü olarak da tanımlanabilir. Zira, devlet otoritesinin zayıfladığı Manisa nın bu kenar mahallelerinde, özellikle aile içi şiddet vakalarında uygulanan bir cezalandırma yöntemi olarak, son derece yaygındır. Yerel gazeteler bu gerçeğe tanıklık etmekte. Yoksul mahallelerde durum böyleyken, artık yaşanamaz mekanlara dönüşen köylerde toprak hacizleri inanılmaz boyutlarda. Yerel gazetelerde, Manisa köylüsünün ödenemeyen kredi borçlarına karşılık satışa çıkarılan binlerce dönüm arazisi var. Bunların arasında Mehdi nin eşi de mevcut. Bu bizzat olayla tarım sektörü krizi arasındaki doğrudan ilişkiyi belgelemiş oluyor. Böylece Mehdi nin görev parkurunda neden saygıyla karşılandığı sorusuna makul bir cevap daha 59 Bkz., Emel Göksu, 1929 Ekonomik Buhran Yıllarında İzmir ve Suç Cog rafyası, İzmir, İzmir Büyük Şehir Belediyesi Yayınları, Dilek Öz, Yüzyıl Ortalarında Menemen Köylerinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, İzmir, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi, 2005, s. 105.20 428 FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (2015) Bahar verilmiş oluyor. Demek ki o, aynı zamanda hacizli köylünün, dini kimlikli önderi konumuna yükselmekteydi. Bir diğer muhalefet nedeniyse altyapı hizmeti eksikliği ve belediyenin başarısızlığıdır. Bu noktada en hayati sorun, içme suyuydu. Sınırlı sayıdaki çeşmelerde, insan kuyruğunda beklemek gerçekten bezdiricidir. Özellikle çocukları etkileyen ve yaz aylarında derinleşen su krizi, ancak 1933 te çözülebilmiştir. İzmir in başarısız belediyeciliği Menemen de de karşımıza çıkar. Yazın toz, kışın çamurla boğuşan kasaba sokakları, çöp yığınlarıyla hastalık yuvasıdır. Bataklıkların kurutulamaması, salgın hastalıklara yol açar. Şikayetler karşısında, sadece hakaret eden yerel idareciler değiştirilse de, yeniler eskileri aratmazdı. Ege nin ortak bir sorundan bahsetmek gerekirse, o da ulaşımdır. Köylüler ürünlerini pazara taşıyacakları yollardan yoksunken, demiryollarına ağırlık verilmesine haklı olarak tepkiliydiler. Bayındırlık çalışmaları ve bataklıkların kurutulmasında bedenen çalışmaya zorlanmak ise, Türkiye nin genel muhalefet nedeniydi. Bu noktada, 20 ler Türkiye sinin en güçlü muhalefet nedenlerinden biri olan radikal dini reformlara tepkileri unutmamak gerekir te tarikatların yasaklanması ve dini kurumların mallarının devlet hazinesine devredilmesi, dini sahanın iç siperlerini parçalamayı ve özerkliklerini sonlandırmayı hedeflemekteydi. Rejimin bu radikal adımları, zaten gergin olan din/devlet ilişkilerini tam bir kriz atmosferine taşımıştır. Aynı yıl kabul edilen şapka kanunu, sıradan dindarların bile idam sehpalarında bedel ödediği büyük bir cebir aracına dönüştürüldü. Şapka trajedilerinin nesilden nesile, örselenmiş bir hafızayla aktarıla gelmesi, sorunun toplumsal vicdanda açtığı yaranın derinliğini göstermekte. Din adamları aşağılanma ve dışlanmalara rağmen, taşra gündelik hayatında hala etkileyici bir güçtür. Bu sınıfın başlıca muhalefet nedenleri arasında, hilafetin kaldırılması, kadınların açılması ve okullarda karma eğitime geçilmesiydi de Latin alfabesine geçiş ve şapka kanunu reformları da böyledir. Özellikle SCF nin kurulmasından sonra bazı yerlerde öğrenci sayısında küçük bir düşüş gözlenmesi, toplumsal düzeydeki hoşnutsuzluğu gösterir. Din görevlilerinin camilerde rejime açıkça meydan okumasına verilen hafif cezalar, devletin dini sahanın taşıdığı potansiyel muhalefetin farkında olduğunu gösterir. Uysal din adamı yetiştirme politikasının meyvesi olan İmam Hatip Mektepleri projesi de başarısız olmuştur. 61 Sonuncusu Manisa şubesi olmak üzere, tamamı 1930 da kapatılmıştır. Din adamları özellikle ramazanlarda camileri siyaset arenasına dönüştürmekteydi. İçişleri Bakanı Şükrü Kaya nın, Diyanet İşleri Başkanlığı na gönderdiği bir yazı iktidarın rahatsızlığı dile getiriyor: 61 Bu okullar İttihat ve Terakki iktidarı döneminin başlarında kurulan Medresetü-l Eimmeti ve l Hutebâ nın ( ) devamı olarak, yılları arasında İmam Hatip Mektepleri adını aldı. Daha göster
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı Sosyal bilgiler öğretmeninin verdiği bu bilgiye dayanarak Mustafa Kemal Paşa ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
ÖZGEÇMİŞ 1.Adı Soyadı : MUZAFFER TEPEKAYA 2.Doğum Tarihi : 20.10.1962 3.Unvanı : Prof. Dr. / Tarih Bölümü 4. e-mail : muzaffer.tepekaya@cbu.edu.tr Öğrenim Hayatı: Derece Alan Üniversite Lisans Tarih Selçuk Detaylı ACR Group. NEDEN? neden?
Eylül 2013 FAALİYET RAPORU Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili CHP MERSİN İL-İLÇE ÖRGÜTLERİ, BELEDİYELER VE KÖYLERE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR 1. Mersin/Yenişehir İlçesi CHP Belediye Başkanı aday Detaylı Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: MUSTAFA KEMAL İN HAYATI
Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: MUSTAFA KEMAL İN HAYATI KONU ÖZETİ Bu başlık altında, ünitenin en can alıcı bilgileri, kazanım sırasına göre en alt başlıklara ayrılarak hap bilgi niteliğinde konu özeti olarak Detaylı TV LERDEKİ PROGRAMLARA ÇIKANLAR KURAN OKUMASINI BİLMİYOR
T.C. GAZİEMİR KAYMAKAMLIĞI İLÇE YAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ SAYI :BO54VLK4354802.880,01/ 1462 08.09.2010 KONU :19 Eylül 2010 Gaziler günü... GAZİEMİR Gaziemir İlçesi 19 Eylül 2010 Gaziler Günü Anma Tören Programı Detaylı Necip Fazıl ın Yaşamındaki Düşünce Labirentleri - Genç Gelişim Kişisel Gelişim
Yusuf Yeşilkaya www.yusufyesilkaya.com yusufyesilkaya@gmail.com 26 Mayıs 1904 tarihinde İstanbul Çemberlitaş ta dünyaya gelen Necip Fazıl, hem kültürlü hem de varlıklı bir ailenin çocuğudur. Dört-beş yaşında Detaylı 7. Yayınlar 7.1 Uluslar arası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)
ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Veli Yılmaz 2. Doğum Tarihi : 25.11.1948 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğretim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Subay Kara Harp Okulu 1969 Y. Lisans Kurmaylık Kara Harp Detaylı Tag Archives: chp döneminde yikilan camiler
Tag Archives: chp döneminde yikilan camiler Tek parti döneminde satılan Camiler ile ilgili M. Kemal Atatürk imzalı birkaç belge NİS 272012 Tek parti döneminde satılan Camiler ile ilgili M. Kemal Atatürk Detaylı SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi
SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm, Detaylı Ü N İ T E L E N D İ R İ L M İ Ş Y I L L I K D E R S P L A N I
Ş U B A T 25.02.203 / 0.03.203 8.02.203 / 22.02.203 Tel : 0 26 39 59 38 Faks : 0 26 334 96 96 http://pamem.meb.k2.tr ÖĞRETİM YILI : 202 / 203 İN ADI : DİN KÜLTÜRÜ VE MESLEK AHLAKI ÖĞRETMENLERİ : YAVUZ Detaylı T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ
T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ DANIŞMAN:Özer YILMAZ HAZIRLAYAN: Erşad TAN,Tacettin TOPTAŞ İÇİNDEKİLER GİRİŞ I-İNANÇ TURİZMİ A- İnanç Kavramı Detaylı Cumhuriyet Halk Partisi
TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ 12 Eylül Darbesi 1973 seçimlerinden 1980 yılına kadar gerçekleşen seçimlerde tek başına bir iktidar çıkmadığından bu dönem hükümet istikrarsızlığı ile geçen bir dönem olmuştur. Detaylı Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN
Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN Cömert, cefakâr, cana yakın bir insandır Musa Doğan (1923-1992). Dostlarını seven; vefa ve yardımını kimseden esirgemeyen örnek bir insandır o. Siyasete il genel meclisi Detaylı Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu..
28 Nisan 2014 Basın Toplantısı Metni ; (Konuşmaya esas metin) Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. -- Silahlı Kuvvetlerimizde 3-4 yıldan bu yana Hava Kuvvetleri Detaylı ATATÜRK. Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde
ATATÜRK Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanımdır. Doğup büyüdüğü Selanik, o dönemde önemli bir kültürel merkezdi. XIX. yüzyılın son çeyreğinde Detaylı TÜRKİYE SOSYAL, EKONOMİK VE POLİTİK ANALİZ -6-
TÜRKİYE SOSYAL, EKONOMİK VE POLİTİK ANALİZ -6- EKİM 2012 Araştırmacılar Derneği üyesi olan GENAR, araştırmalarına olan güvenini her türlü denetime ve bilimsel sorgulamaya açık olduğunu gösteren Onur Sözleşmesini Detaylı Atatürk ün Kişisel Özellikleri. Elif Naz Fidancı
Atatürk ün Kişisel Özellikleri Atatürk cesur ve iyi bir liderdir Atatürk iyi bir lider olmak için gerekli bütün özelliklere sahiptir. Dürüstlüğü ve davranışları ile her zaman örnek olmuştur. Gerek devlet Detaylı KİTAP TANITIMI. Necmi UYANIK
TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ Yıl: 2015, Sayı: 13 Sayfa: 449 453 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY AND SOCIAL RESEARCH Year: 2015, Issue: 13 Detaylı Olmak ya da Olmamak. Cumhuriyetin temel niteliklerine
2007y ı l ı ü l k e - m i z için bir ol-mak ya da olmamak savaşına sahne olacağa benziyor. AKP, çeşitli kesimlerden gelen uya-rılara rağmen ülkemizi bir is-lâm devletine dönüştürme tutkusundan vazgeçmedi, Detaylı İÇİNDEKİLER... SAYFA NUMARASI 1. Genelkurmay Başkanlığının Afyon ve Kocaeli mıntıkalarındaki duruma dair 3 Ekim 1921 tarihli Harp BELGELER
İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... BELGELER III SAYFA NUMARASI 1. Genelkurmay Başkanlığının Afyon ve Kocaeli mıntıkalarındaki duruma dair 3 Ekim 1921 tarihli Harp Raporu... 1 2. Ali İhsan Paşa nın Güney Detaylı SURİYE TÜRKMEN PLATFORMU I. TOPLANTISI ONUR VE ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ SONUÇ BİLDİRİSİ
ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 A. ANLATIM SORUSU (10 puan) Temsilde adalet yönetimde istikrar kavramlarını kısaca açıklayınız. Bu konuda Detaylı ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Öğretmenliği Gazi Üniversitesi KEF 1999 Y. Lisans Türkiye Cumhuriyeti Tarihi
ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Mustafa MÜJDECİ 2. Doğum Tarihi-Yeri: 30.07.1978 - Yerköy 3. Unvanı: Yrd.Doç.Dr. (Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü) 4. Medeni Durumu: Evli Detaylı Cemil ÇİÇEK TBMM Başkanı. Çocuklar bizim geleceğimizdir. Onlara ne kadar önem verir,onları ne kadar iyi eğitir, ne kadar donanımlı hale getirirsek,
Çocuklar bizim geleceğimizdir. Onlara ne kadar önem verir,onları ne kadar iyi eğitir, ne kadar donanımlı hale getirirsek, geleceğimiz de o kadar teminat altında demektir. Cemil ÇİÇEK TBMM Başkanı 1 Ali Detaylı TÜRKİYE NİN NABZI AĞUSTOS 2015 ERKEN SEÇİM ÖNCESİ SİYASAL DURUM DEĞERLENDİRMESİ
15 Mart 2012 Perşembe günü işlerinden atılan Asilçelik işçileri Bursa nın Orhangazi ilçesi cumhuriyet meydanında basın açıklamasıyla İşimizi İstiyoruz talebini dile getirdikleri ve işlerine geri dönene Detaylı KİŞİSEL BİLGİLER EĞİTİM
KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı : Ahmet Yağlı Doğum Tarihi : 16.09.1977 Doğum Yeri : İzmir E-posta : ahmetyagli@maltepe.edu.tr EĞİTİM 2009 Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku anabilim Detaylı HAZİRAN 2012 FAALİYET RAPORU. Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili
HAZİRAN 2012 FAALİYET RAPORU Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili CHP MERSİN İL-İLÇE ÖRGÜTLERİ, BELEDİYELER VE KÖYLERE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR 1. Mersin CHP İl Kongresine katılarak bir konuşma Detaylı TMMOB Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği 41. DÖNEMDE RESİMLERLE TMMOB
TMMOB Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği 41. DÖNEMDE RESİMLERLE TMMOB 2010-2012 ISBN 978-605-01-0372-4 Baskı Mattek Basın Yayın Tanıtım Tic. San. Ltd. Şti Adakale Sokak 32/27 Kızılay/ANKARA Tel: (312) Detaylı 29 EKİM TÖRENLERİ. Cumhuriyet Bayramı Republic Day OFFICIAL HOLIDAY. Cumhuriyetin ilanı ve Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı'na seçilmesi
29 EKİM TÖRENLERİ Cumhuriyet Bayramı Republic Day OFFICIAL HOLIDAY Cumhuriyetin ilanı ve Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı'na seçilmesi 1923 Cumhuriyet ilân edildi. Mustafa Kemal Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Detaylı ŞANLIURFA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ Basın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü İNTERNET HABERLERİ. İnternet Haber Sitesi : www.sanlıurfa.com Tarih: 31.01.
AHMET BAHA ÖĞÜTKEN 24.DÖNEM İSTANBUL MİLLETVEKİLİ TEŞKİLAT BAŞKAN YARDIMCISI 1961'de İstanbul, Fatih te doğdu, Şebinkarahisar lı bir baba ve Rumeli göçmeni bir annenin oğlu, İlk, orta ve lise öğrenimini Detaylı Ak Parti 14.Dönem Siyaset Akademisi Ödül Töreni Yapıldı
Ak Parti 14.Dönem Siyaset Akademisi Ödül Töreni Yapıldı 14. Dönem Siyaset Akademisi Lider Ülke: Türkiye Yerel Yönetimler-II programında dereceye girenler ödüllerini Sayın Başbakanımızın elinden aldı. Mart Detaylı KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA
MİLLİ MÜCADELE TRENİ TRABLUSGARP SAVAŞI Tarih: 1911 Savaşan Devletler: Osmanlı Devleti İtalya Mustafa Kemal in katıldığı ilk savaş Trablusgarp Savaşı dır. Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal in ilk askeri Detaylı UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ Atatürk İlkeleri ve İnkilâp Tarihi 1 1.Ders
UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ Atatürk İlkeleri ve İnkilâp Tarihi 1 1.Ders XIX. YÜZYIL ISLAHATLARI VE SEBEPLERİ 1-İmparatorluğu çöküntüden kurtarmak 2-Avrupa Devletlerinin, Osmanlı nın içişlerine karışmalarını Detaylı Bodrumlu seçmenden yoğun katılım
frekans araştırma www.frekans.com.tr FARKLI KİMLİKLERE VE YAHUDİLİĞE BAKIŞ ARAŞTIRMASI 2009 Çalışmanın Amacı Çalışma Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Türk Yahudi Cemaati ve Yahudi Kültürünü Tanıtma Detaylı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ın, Saray Engelsiz Yaşam, Bakım ve Rehabilitasyon Merkezini Ziyareti
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ın, Saray Engelsiz Yaşam, Bakım ve Rehabilitasyon Merkezini Ziyareti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan eşi Emine Erdoğan ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Ayşenur Detaylı Bu haftaki yazımıza geçmişten bir medya kazasıyla giriyoruz Yıl 1983
- Turgut Sunalp'e seçim kaybettiren medya kazası - Gaffur'a Vakit zulmü Ve - İki ayrı "KANATLI" kaza RAPORU HAZIRLAYANLAR: Azime Acar & Ender Bölükbaşı * * * Bu haftaki yazımıza geçmişten bir medya kazasıyla Detaylı 1950 LERDEN GÜNÜMÜZE GELEN BİR ALIŞVERİŞ KOMPLEKSİ: BALIKESİR KASAP VE SEBZE HALİ. Gaye BİROL Yrd. Doç. Dr., Balıkesir Üniversitesi Mimarlık Bölümü
1950 LERDEN GÜNÜMÜZE GELEN BİR ALIŞVERİŞ KOMPLEKSİ: BALIKESİR KASAP VE SEBZE HALİ Gaye BİROL Yrd. Doç. Dr., Balıkesir Üniversitesi Mimarlık Bölümü Yüksek Mimar Orhan Ersan tarafından tasarlanmış olan Balıkesir Detaylı Türkiye Siyasi Gündem Araştırması
I. AMAÇ Bu çalışmanın amacı, aylık periyotlar halinde düzenlediğimiz, Türkiye nin Siyasi Gündemine paralel konuların ele alınarak halkın görüşlerini tespit etmek ve bu görüşlerin NEDENİ ni saptamak adına Detaylı NECİP FAZIL KISAKÜREK
NECİP FAZIL KISAKÜREK NECİP FAZIL KISAKÜREK kimdir? Necip fazıl kısakürekin ailesi ve çocukluk yılları. 1934e kadar yaşamı 1934-1943 yılları hayatı Büyük doğu cemiyeti 1960tan sonra yaşamı Siyasi fikirleri Detaylı Bakanımız, Çocuk Bakım Kuruluşları Öz Değerlendirme Toplantısında
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yayın Organı Mart 2014 Yıl: 1 Sayı: 10 Bakanımız, Çocuk Bakım Kuruluşları Öz Değerlendirme Toplantısında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Ayşenur İslam, Çocuk Hizmetleri Detaylı YENİ AKİT GAZETESİ İNTERNET SAYFASINDAKİ 16 03 2015 TARİHLİ HABERE İLİŞKİN YORUMUM AŞAĞIDADIR. Erdoğan: Bedeli suç işleyen ödesin
YENİ AKİT GAZETESİ İNTERNET SAYFASINDAKİ 16 03 2015 TARİHLİ HABERE İLİŞKİN YORUMUM AŞAĞIDADIR Erdoğan: Bedeli suç işleyen ödesin Erdoğan, Balıkesir Ekonomi Ödülleri Töreni nde konuştu: Ben diyorum ki, Detaylı BÜTÇE ve MALİ KONTROL GENEL MÜDÜRLERİ
BÜTÇE ve MALİ KONTROL GENEL MÜDÜRLERİ SIRA ADI SOYADI BAŞLAYIŞ TARİHİ AYRILIŞ TARİHİ 1 Seyit Ahmet Cemal YEŞİL 01.08.1936 19.09.1938 2 Mehmet Hulusi AYKENT 21.09.1938 22.01.1942 3 Hadi HÜSMAN 22.01.1942 Detaylı T.C. İSTANBUL 13. AĞIR CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI (T.M.K. 10. MADDE İLE YETKİLİ) TUTANAK
T.C. İSTANBUL 13. AĞIR CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI (T.M.K. 10. MADDE İLE YETKİLİ) ESAS N0:2009/191 03.08.2012 TUTANAK 27.07.2012 tarihli oturumda saat 19.27 sıralarında Mahkeme Başkanı tarafından duruşmanın Detaylı Aile Bülteni. ANKA Çocuk Destek Programı nın Tanıtımı Yapıldı. aile.gov.tr
Konumuz sol içi cinayetler, özel olarak da Acilciler bünyesindeki cinayetler Bir cinayetin altı elemanı vardır: Öldürülen kimdir, öldüren kimdir, cinayetin yeri, cinayet günü, nasıl öldürüldü, neden öldürüldü? Detaylı 3. Hangi ülkenin vatandaşlığını taşıyorsunuz? Alman vatandaşlığı: evet Başka bir ülkenin vatandaşlığını taşıyorum:...
Übersetzungshilfe - Anket çevirisi Size anketi doldurmanız için kolaylık sağlamak istiyoruz, bu yüzden size göç ve entegrasyon ile ilgili bu çeviriyi hazırladık. Lütfen cevaplarınızı bu kâğıta yazmayınız, Detaylı ŞANLIURFA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ Basın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü İNTERNET HABERLERİ
Ağustos 2013 FAALİYET RAPORU Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili CHP MERSİN İL-İLÇE ÖRGÜTLERİ, BELEDİYELER VE KÖYLERE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR 1. Mersin/Tarsus CHP İlçe Örgütünü ziyaret ederek, Detaylı 40 yılı aşkın bir süre, önce öğrenci, sonra değişik unvanlarla öğretim elemanı ve
04.10.2010 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Sayın Cumhurbaşkanı, Muhterem Konuklar, 40 yılı aşkın bir süre, önce öğrenci, sonra değişik unvanlarla öğretim elemanı ve yönetici olarak içinde yer aldığım Ankara Detaylı MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE OSMANLI DEVLET TEŞKİLATI
İZMİR BARO BAŞKANLIĞI NA Strasburg da yapılacak olan Doğu PERİNÇEK AİHM davasında yönetim kurulumuzun kararı ile temsilci olarak görevlendirildim. Bir çok kişi ve kuruluşun yanı sıra hukukçu olarak TÜRKİYE Detaylı YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ
YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak Detaylı ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996. Ortadoğu Enstitüsü. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Nurdan Şafak 2. Doğum Tarihi ve Yeri:. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996 Yüksek Siyasi Tarih ve Marmara Detaylı Cumhuriyet Halk Partisi
1 Cumhuriyet Halk Partisi AB Konseyi Başkanı Herman Van Rompuy Türkiye de temaslarına CHP Lideri Kılıçdaroğlu ile görüşerek başladı. Görüşmeye katılan Loğoğlu açıklamalarda bulundu ve soruları yanıtladı. Detaylı Hafta boyunca gerçekleştirilecek etkinliklerle Ahi felsefesinin ve Ahi Evran kurallarının topluma tanıtılması hedeflenmektedir.
İzmir Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği, her yıl coşkuyla kutladığı Ahilik Haftası'nı bu yıl 12-18 Ekim tarihleri arasında, Ahilik Haftası İl Kutlama Komitesi tarafından belirlenen program çerçevesinde Detaylı RUMELİ DEN GELEN SON MÜBADİL KAFİLESİ
RUMELİ DEN GELEN SON MÜBADİL KAFİLESİ BAKİ SARISAKAL RUMELİ DEN GELEN SON MÜBADİL KAFİLESİ Türk tarihinin, matemli bir sahnesi daha kapandı. Karasudan, Teselya Ovasına, Alasonya Geçitlerinden, Kayalar Detaylı Türkiye de Kutuplaşmanın Boyutları Araştırması. 1 Şubat 2016
Türkiye de Kutuplaşmanın Boyutları Araştırması 1 Şubat 2016 Yöntem ve Künye Araştırma çalışması, 3-10 Aralık 2015 tarihleri arasında, Türkiye 18+ yaş nüfusunu temsil eden 1024 kişiyle, 16 ilin kentsel Detaylı KÜÇÜK KALBİMİN İLK REHBERİNİN BU GÜNÜME UZATTIĞI HAYAT YOLU
KÜÇÜK KALBİMİN İLK REHBERİNİN BU GÜNÜME UZATTIĞI HAYAT YOLU Nereden geliyor bitmek tükenmek bilmeyen öğrenme isteğim? Kim verdi düşünce deryalarında özgürce dolaşmamı sağlayacak özgüven küreklerimi? Bazen, Detaylı Elveda Rumeli Merhaba Rumeli. İsmail Arslan, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2013, 134 Sayfa.
Elveda Rumeli Merhaba Rumeli İsmail Arslan, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2013, 134 Sayfa. Hamdi Fırat BÜYÜK* Balkan Savaşları nın 100. yılı anısına Kitap Yayınevi tarafından yayınlanan Elveda Rumeli Merhaba Detaylı NİSAN 2012 FAALİYET RAPORU. Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili
NİSAN 2012 FAALİYET RAPORU Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili CHP MERSİN İL-İLÇE ÖRGÜTLERİ, BELEDİYELER VE KÖYLERE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR 1. Yeni Seçilen Tarsus CHP İlçe Yönetimini ziyaret ederek Detaylı OSMAN HAMDİ BEY ŞEKER AHMET PAŞA HAZIRLAYAN: MEHMET KURTBOĞAN
OSMAN HAMDİ BEY ŞEKER AHMET PAŞA HAZIRLAYAN: MEHMET KURTBOĞAN OSMAN HAMDİ BEY 1842 yılında İstanbul'da doğdu. 1860'da hukuk öğrenimi için Paris'e gitti. Hukuk öğreniminin yanı sıra o dönemim ünlü ressamlarının Detaylı Kırıkhan Ticaret ve Sanayi Odası. 2014 Yılı Faaliyet Raporu
Kırıkhan Ticaret ve Sanayi Odası 2014 Yılı Faaliyet Raporu BAŞKANDAN Odamızın kurumsal yapısı ve yarım asırlık tarihinden elde ettiği tecrübe ve birikim sayesinde, son derece sağlam temeller üzerinde yapılanmıştır. Detaylı ORSAM ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3
KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3 - CENTER FOR MIDDLE EASTERN STRATEGIC STUDIES KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS Detaylı Türkiye de çocuk, çocuk olmak ve. Türkiye de Çocuk Çalışmaları Konferansı 25.01.2013, ODTÜ Emrah Kırımsoy
Türkiye de çocuk, çocuk olmak ve Türkiye de Çocuk Çalışmaları Konferansı 25.01.2013, ODTÜ Emrah Kırımsoy Türkiye de çocuk, çocuk olmak ve Mitler «Gelecek nesil!» «Bugünün küçüğü yarının büyüğü.» «Çocuklar Detaylı 1.Birlik ilkesi: İslam inancına göre bütün varlıklar, bir olan Allah tarafından yaratılmıştır.
İnsanın toplumsal bir varlık olarak başkaları ile iyi ilişkiler kurabilmesi, birlik, barış ve huzur içinde yaşayabilmesi için birtakım kurallara uymak zorundadır. Kur an bununla ilgili ne gibi ilkeler Detaylı 6 Mayıs 1922 - Başkomutanlık kanunu süresinin meclisçe tekrar uzatılması. 26 Ağustos 1922 - Büyük Taarruzun başlaması
6 Mayıs 1922 - Başkomutanlık kanunu süresinin meclisçe tekrar uzatılması 26 Ağustos 1922 - Büyük Taarruzun başlaması 30 Ağustos 1922 - Başkumandan meydan muharebesi 2 Eylül 1922 - Yunan orduları başkomutanı Detaylı Hayatta gerek yaşayarak,gerek duyarak veya görerek,hiç kimse yoktur ki,etti de bulmadı,desin ve de denilsin.
ETTİM DE BULMADIM!!! Hayatta gerek yaşayarak,gerek duyarak veya görerek,hiç kimse yoktur ki,etti de bulmadı,desin ve de denilsin. Etme,bulma dünyası Eden bulur,genel bir kural halinde hayatta tecelli etmektedir. Detaylı Değerli Yöneticiler, son yıllarda vergi incelemeleri büyük ölçüde bu konu etrafında dönmeye başladı.
Değerli Yöneticiler, son yıllarda vergi incelemeleri büyük ölçüde bu konu etrafında dönmeye başladı. Şayet bir grup şirketi iseniz, diğer bir deyişle ilişkili şirketlerden mal ve veya hizmet alıp satıyorsanız, Detaylı 9 EYLÜL 1922 BAKİ SARISAKAL
9 EYLÜL 1922 BAKİ SARISAKAL 9 EYLÜL 1922 Güzel İzmir imizin kurtuluşu, bugün doksan birinci yılına basıyor. Bu mutlu günü anarken, harp tarihinde eşi görûlmiyen Başkomutanlık Meydan Muharebesindeki geniş Detaylı Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı
DÜNYA - SİYASET 2012 yılının Şubat ayında Tunus ta yapılan Suriye nin Dostları Konferansı nın ikincisi Nisan 2012 de İstanbul da yapıldı. Konferansta Esad rejimi üstündeki uluslararası baskının artırılması, Detaylı Doğuştan Gelen Haklarımız Sadece insan olduğumuz için doğuştan kazandığımız ve tüm dünyada kabul gören yani evrensel olan haklarımız vardır.
Dersin Adı Tema Adı Kazanım Konu Süre : İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi : İnsan Olmak : Y4.1.2. İnsanın doğuştan gelen temel ve vazgeçilmez hakları olduğunu bilir. : Doğuştan Gelen Haklarımız : Detaylı 1895: Selanik Askeri Rüştiyesi ni bitirdi, Manastır Askeri İdadisi ne girdi.
ATATÜRK KRONOLOJİSİ 1881: Selanik te doğdu. 1893: Askeri Rüştiye ye girdi ve Kemal adını aldı. 1895: Selanik Askeri Rüştiyesi ni bitirdi, Manastır Askeri İdadisi ne girdi. 1899: Mart 13: İstanbul Harp Detaylı AĞUSTOS 2015 GÜNDEM ARAŞTIRMASI NA DAİR
AĞUSTOS 2015 GÜNDEM ARAŞTIRMASI NA DAİR Marpoll Kamuoyu Araştırma Şirketi, kamuoyunu yani halkın kanaatlerini karar alıcıların ve uygulayıcıların meşruiyetini sürdüren önemli bir faktör olarak görmektedir. Detaylı T.C. ANAYASA MAHKEMESİ
T.C. ANAYASA MAHKEMESİ BİREYSEL BAŞVURU FORMU Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 59. maddesine göre hazırlanmıştır. 1 BİREYSEL BAŞVURU FORMU I- KİŞİSEL BİLGİLER A- GERÇEK KİŞİLER İÇİN BAŞVURUCUNUN 1- T.C. KİMLİK Detaylı Atatürk ün Hayatı 1881-1938
Atatürk ün Hayatı 1881-1938 Atatürk ün Soyağacı Atatürk ün Doğduğu Ev Selanik - 1881 Atatürk ün Annesi ve Babası Ali Rıza Efendi Zübeyde Hanım Harp okulundan yüzbaşı rütbesi ile mezun oldu 11 Ocak 1905 Detaylı İlyas Güven EROĞLU «Bizim köklerimizi CHP den kazımaya ne onun gücü yeter ne ömrü yeter!» Kılıçdaroğlu nun özde CHP lileri!
İlyas Güven EROĞLU «Bizim köklerimizi CHP den kazımaya ne onun gücü yeter ne ömrü yeter!» Kılıçdaroğlu nun özde CHP lileri! CHP Lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Çankaya Belediye Başkanı Alper Taşdelen in kurşunlanmasının Detaylı KÜRŞAT ATILGAN ÖMER ÇELĐK AKP
KÜRŞAT ATILGAN Kürşat Atılgan, 27 Ağustos 1956 tarihinde Osmaniye'nin Kadirli ilçesinde doğdu. Babasının adı Mehmet Hakkı, annesinin adı Medine'dir. Hava Pilot Tuğgeneral; 1976 yılında Hava Harp Okulu'ndan Detaylı İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf...
Fatih TEKİNKAYA Sosyal Bilgiler Öğretmeni ANAYASALARIMIZ Teşkilat-ı Esasi 1921 Anayasası 1924 Anayasası 1961 Anayasası 1982 Anayasası Türkiye Cumhuriyeti Anayasası MADDE 1- Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. Detaylı ilk yar'larımızın sevgili dostları
ilk yar'larımızın sevgili dostları Bu akşam da Mersin üniversitesinden sevgili İbrahim'in izlenimini paylaşıyoruz... Daha önce Mersin ekibinin her projemize gelişi ile verdiği eşsiz katkıya değinmiştik... Detaylı ARAŞTIRMA GRUBU. Prof. Dr. Özer SENCAR Prof. Dr. İhsan DAĞI Prof. Dr. Doğu ERGİL Dr. Sıtkı YILDIZ Dr. Vahap COŞKUN MAYIS - 2011
1 Kılıçdaroğlu: İş adamı konuşuyor tehdit, gazeteci konuşuyor tehdit, belediye başkanı konuşuyor tehdit, ne olacak tehditlerin sonu? Tarih : 04.06.2011 -BATMAN MİTİNGİ- Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu, Detaylı KAZAKİSTAN ISSA-TÜRK ÜNİVERSİTELERİ TANITIM GÜNLERİ RAPORU
KAZAKİSTAN ISSA-TÜRK ÜNİVERSİTELERİ TANITIM GÜNLERİ RAPORU ALMATI (20-23 KASIM 2015) 20 Kasım 2015 Cuma: İlk gün konu ile ilgili öğrenci haricinde konunun ilgililerinin katıldığı bir panel düzenlendi. Detaylı GAZ ANTEP KOLEJ VAKFI ÖZEL OKULLARI
ANAOKULU LKOKUL ORTAOKUL ANADOLU L SES FEN L SES CEM L ALEVL KOLEJ GAZ ANTEP KOLEJ VAKFI ÖZEL OKULLARI ÖĞRENCİNİN Adı : Soyadı : Sınıfı : Eylül 2013 Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe 2 Eylül 2013 Pazartesi Detaylı ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Hacı YILMAZ
ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Hacı YILMAZ Adı Soyadı: Hacı YILMAZ Doğum Yeri ve Yılı: Yozgat/Yerköy - 1968 Akademik Unvanı: Yard. Doç. Dr. Görevi: Öğretim Üyesi Çalıştığı Birim: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Detaylı SESIN YOLCULUGU 8: GENÇ BESTECILER SENLIGI
Portal Adres SESIN YOLCULUGU 8: GENÇ BESTECILER SENLIGI : www.bugunbugece.com İçeriği : Kültür/Sanat Tarih : 06.04.2015 : http://www.bugunbugece.com/git-gor/sesin-yolculugu-8-genc-besteciler-senligi 1/2 Detaylı Şef Makbul Ev Yemekleri'nin sahibi Pelin Tüzün Quality of magazine'e konuk oldu
Şef Makbul Ev Yemekleri'nin sahibi Pelin Tüzün Quality of magazine'e konuk oldu Hayallere inanmam, insan çok çalışırsa başarır Pelin Tüzün, Bebek te üç ay önce hizmete giren Şef makbul Ev Yemekleri nin Detaylı Endi eli yimserlik Kamuoyu Beklentilerinde Pozitif Trend Devam Ediyor Genel Seçim Sürecine AKP Önde Giriyor, CHP Takipte de Bahar Havası Türkiye nin LoveMarkları Arçelik-Adidas-Nokia-LCWaikiki-Beko Türkiye Detaylı Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal
Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108 Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4 Fakrnâme Vîrânî Abdal Yayına Hazırlayan Fatih Usluer ISBN: 978-605-64527-9-6 1. Baskı: Detaylı 7- Peygamberimizin aile hayatı ve çocuklarla olan ilişkilerini araştırınız