Net maaş ve brüt maaş nedir ve nasıl hesaplanır? | Kolay İK
Önceki İçerik Özlük evrakı nereden temin edilebilir? Sonraki İçerik 2017 Yılı İkinci Dönem Bordro Sabitleri
Bir çok çalışanın her ay düzenli olarak yaşadığı bir durum var; maaşını aldığında eksik mi yattı, fazla mı yattı, geçen ay ve bu ay arasında neden fark var gibi soruları önce kendisine, sonra arkadaşlarına sormak. Bir cevap bulamayınca da insan kaynakları ya da muhasebe departmanının kapısını aşındırmak.
Ülkemiz maaş sistemi vergiler, dönemsel kesintiler, net maaş ve brüt maaş uygulamalarındaki farklardan dolayı biraz karışık, anlaşılması zor bir durumdadır. Bu yüzden çalışanların her ay kafa karışıklığı yaşayıp yöneticileriyle maaşları hakkında bitmek tükenmek bilmeyen konuşmalar yapmaları, çalışma hayatının en sık rastlanan olaylarından biridir.
Her ay, maaş günlerinde çalışanların soruları, bir türlü ikna olmamaları, muhasebe ve insan kaynakları departmanlarıyla girdikleri sayısız tartışma ve hatta zaman zaman ortaya çıkan gerginlikler kolay kolay değişecek gibi görünmese de çalışanların ve yöneticilerin net maaş, brüt maaş ve maaşlardan yapılan kesintiler gibi temel bir kaç konu hakkında bilinçlendirilmesi bu durumun büyük ölçüde önüne geçilmesini sağlayacaktır.
Dilerseniz “Net ve Brüt maaş nedir” başlıklı videomuzu da buradan izleyebilirsiniz:
Videoyu izlediyseniz gelin, bu başlıkları kısaca inceleyelim.
Brüt maaş, çalışanın bordrosunda görünen, kesintiler ve vergilerin de dahil olduğu işveren tarafından maaş olarak ödenen toplam tutardır. Brüt maaş çalışanlar için genelde yanıltıcı olabilmekle beraber net maaşla arasındaki farkı hesaplamak için maaş bordrosundaki vergi, SGK primi ve diğer kesintilere bakmak yeterli olacaktır. Yani brüt maaş, kesintilere tabi olmasından ötürü çalışanın eline geçen değil, çalışanın hak ettiği esas toplam kazancı gösterir.
Net maaş çalışanın brüt maaşı üzerinden yapılacak olan tüm kesintilerin (SGK primi, damga vergisi, gelir vergisi vb.) yapılması sonucu elde edilen, diğer bir deyişle çalışanın eline geçen tutardır.
Net maaş ve brüt maaş arasındaki fark nedir?
Net maaş ve brüt maaş arasındaki temel fark, bordroda görünen maaş ile, işçinin eline geçen maaş olması dışında aslında göründüğünden daha büyüktür. Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi bazı çalışanların maaşlarının yıl sonuna yaklaşıldıkça düşmesinin sebebi aslında maaş ödemesinin brüt maaş üzerinden yapılıyor olmasıdır.
Ülkemiz vergi sistemindeki bazı vergi oranları sabit değil, değişkendir. Örneğin, oranı değişen vergilerden biri olan gelir vergisi, maaş bordrolarının kalemlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Maaş ödemesi brüt maaş üzerinden yapılan çalışanların yıl içerisinde toplam kazancı arttıkça ödeyecekleri gelir vergisi oranı da yükselmeye başlar. Bu sebeple toplam kazancı artarken yıl sonuna yaklaştıkça eline geçen maaş, her geçen ay biraz daha azalır.
Ta ki bir sonraki yılın ilk maaşını alana kadar. Bu, sonu gelmeyen bir döngüdür. Brüt maaş sistemini kullanan tüm şirketlerin çalışanları her yıl bu durumla karşılaşmakta, çoğu zaman da sebebini anlayamamakta ya da anlaşılır bulmamaktadır. Ne var ki bu uygulama işyerinin tercihi olmakla beraber son noktada devletin zorunlu kıldığı bir vergi uygulamasıdır.
Aşağıdaki oranlara bakarak yıllık brüt kazancınıza göre ne kadarlık bir gelir vergisi kesintisi yaşayacağınızı hesaplayabilirsiniz.
2017 yılı ücret gelirlerine uygulanacak gelir vergisi oranları
110.000 TL’nin 30.000 TL’si için 5.350 TL, fazlası %27
110.000 TL’den fazlasının 110.000 TL’si için 26.950 TL, fazlası %35
2017 yılı ücret dışındaki gelirlere uygulanacak gelir vergisi oranları
Çalışanların yıl içerisinde maaşlarında bir eksilme yaşamamaları için yapmaları gereken şey işe girerken maaşlarını net maaş sistemi ile almaları yönünde anlaşma yapmalarıdır. Bu da çoğu zaman işveren tarafından kabul görmemektedir. Zira işverenin yıllık toplam kazancı ve buna bağlı olarak gelir vergisi oranı artan bir çalışana, net maaşında bir değişiklik olmadan yılın her ayı için aynı tutarda ödeme yapması, yıl sonuna doğru yaklaşıldıkça brüt maaşını daha fazla ödemesi gerektiği anlamına gelmektedir.
Yani brüt maaş sistemi eline geçen net kazanç değişeceğinden bir çalışan için, net maaş sistemi de kasasından çıkacak para açısından işveren için tercih edilen bir yöntem değildir.
Brütten nete, netten brüte maaş hesabı nasıl yapılır?
Net maaş ve brüt maaş arasındaki farklar, vergiler, SGK primi ve diğer kesintiler gibi birçok değişkene bağlıdır. Bir maaşı brüt ve net olarak hesaplamak için bu oranları bilmek, doğru bir hesaplama yapmak gerekir. Bunun yanında kesin ve tam sonucu verme garantisi olmamakla birlikte, brüt maaşın yaklaşık %71’i net maaşa tekabül etmektedir. Tabii bu oranın yıllık vergi ve kesinti oranlarının güncellenmesiyle değişiklik göstereceğini, asla net ve tam sonucu vermeyeceğinin bir kez daha altını çizelim.
Bunun yanında doğru bir maaş hesabı yapmak için aşağıdaki yol izlenebilir.
SGK primi işçi payı: Brüt maaş x %14 İşsizlik sigortası fonu işçi payı: Brüt maaş x %1 Gelir vergisi: Gelir vergisi matrahı x %15
Gelir vergisi matrahı: Brüt maaş – (SGK işçi payı + İşsizlik sigortası işçi payı) Damga vergisi: %0,759
Kesintiler toplamı: SGK Primi işçi payı + İşsizlik sigortası fonu işçi payı + Gelir vergisi + Damga vergisi
Net maaş: Brüt maaş – Kesintiler toplamı
SGK Primi işveren payı: %19 + Tehlike sınıfı/2 İşsizlik sigortası fonu işveren payı: %2
Örnek maaş hesaplama
Brüt maaş 2,000.00
SGK Prim İşçi Payı 280.00
SGK İşsizlik İşçi Payı 20.00
Toplam SGK Primi 300.00
Vergi Matrahı 1,700.00
Gelir Vergisi Kesintisi 255.00
Damga Vergisi Kesintisi 15.18
Net maaş 1,429.82 (+AGİ)
Net maaş 2,000.00
SGK Prim İşçi Payı 391.66
SGK İşsizlik İşçi Payı 27.98
Toplam SGK Primi 419.63
Vergi Matrahı 2,377.92
Gelir Vergisi Kesintisi 356.69
Damga Vergisi Kesintisi 21.23
Brüt maaş 2,797.55
GÖKTAŞ B. Kerem – Dr. EVCİL Cahit (2010), Tüm Yönleriyle Ücretlendirme ve Bordrolama Esasları, Legal Yayınları
Prof. Dr. GÖKÇEK KARACA Nuray (2017), Bordro Uygulama Rehberi, Muhasebe TR Yayınları
Net maaş ve brüt maaşın yanı sıra asgari ücretin ne olduğunu ve nasıl hesaplandığını masaya yatırdığımız “Asgari ücret nedir? Nasıl belirlenir?” yazımıza göz atabilirsiniz.