Zekânın ölçülmesinin doğal olduğu yerde aptallık oranı da ölçülmeli | insanokur
“… Çocukluğumdan beri, insanları ağlatacak yazılar yazmak isterdim. Bu istekle yazdığım bir hikâyeyi, bir dergiye götürmüştüm. Hikâyemi okuyan derginin başredaktörü, çok anlayışsız bir adam olduğu için, hikâyemi okurken hüngür hüngür ağlaması gerektiği halde kahkahalarla güldü; sonra kahkahadan yaşaran gözlerini silerek, ‘Aferin. Çok güzel. Bunun gibi daha başka hikâyeler de yaz getir bize…’ dedi. Yazarlıktaki bu ilk düş kırıklığım hâlâ sürmektedir. Ağlasın diye yazdıklarımın çoğuna, okurlarım gülüyor.” Aziz Nesin
“% Kaç Aptalız? Düşününce bu ifade biçiminin, bir incelik taşıdığını da kabullendim. Zekânın ölçülmesinin doğal olduğu yerde aptallık oranı da ölçülmeli elbet. Peki kim ölçtürür ki aptallığını? Kim söz eder bundan? Enayiler mi, bönler mi? Nâzım’ın ünlü dizesindeki sıfatla ‘avanak’lar mı? Aziz Nesin’in öykülerinin temelindeki çelişki de çoğunlukla bu kendinden, davranışlarının doğruluğundan hiç kuşkusu olmayanlarla gerçeği görebilenler arasındadır. Belki bu çelişki her zaman bu kadar açık görülmez, ancak sezilir. Herkesin Her Şeyi Bildiği Ülke’de bu çelişki, karşılıklı konuşmalarla açıklanır:
– Siz insanlar bildiğinizi sandığınız şeylerden hiç kuşkulanmaz mısınız? Binde bir olasılıkla yanılabileceğinizi hiç düşünmez misiniz? Bildiğinizi sandığınız şeyin doğru olup olmadığını bikez olsun araştırmayı gereksinmez misiniz?
– Bişeyin doğruluğunu kesinlikle biliyorsak, ne diye kuşkuya düşelim de araştırmak için boşu boşuna uğraşalım? Dedi.”
Herkesin her şeyi bildiğini sandığı bir ülkede yaşamak, nasıldır sizce? Kuşkudan kurtulmak, olayların göründüğü biçimiyle yetinmek rahattır kuşkusuz. Ama bu durum pek çok kişi için komikle trajiği birlikte barındırır. Birinin dramının bir başkasına komik göründüğünü kim reddedebilir ki… Ancak çevremizde her gün olup bitenlerin, radyolar, televizyonlar ve gazetelerce yinelenen yorumlarla açıklanıp açıklanamayacağını, gerçeğin bize sunulduğu gibi olup olmadığını merak etmemek bizim de dramımız değil midir? Belki de ekranda yansıtılanlara (gözümüzün gördüğüne) inanmak, bizi bir gülmece kişisi durumuna düşürmektedir.
(…) Aziz Nesin’in öykülerindeki çelişki çoğunlukla davranışlarının doğruluğundan hiç kuşkusu olmayanlarla gerçeği görebilenler arasındadır. Belki bu çelişki her zaman görülmez, ancak sezilir. Artık aramızda olmayan (yaşamayan demeye dilim varmıyor) bir yazarın, tanık olduğunuz bir sözü, bir tavrı yanlış biçimde dillere düştüğünde ne yapabilirsiniz? Hiç… Çünkü sizin tanıklığınızı doğrulayacak kimseler yoktur ortalıkta. Daha doğrusu kimseler belleğine güvenip çıkmaz ortaya.
En iyisi sözü baştan almak. Aziz Nesin, sık sık gündeme gelen ‘halkımızın yüzde şu kadarı’ diye başlayan ünlü cümlesinde ‘aptal’ tanımlamasını değil, ‘enayi’ nitelemesini kullanmıştı. Bir salon dolusu insanın ortasında. Salondakilerin en az yüzde 80’i yazar olduğuna göre, çoğu benim gibi aptal ile enayi arasındaki incelikli farkı biliyordu. (Enayi, ‘bön, avanak’ yani ‘kolayca kandırılabilen’ demektir. Bunun içinde safça ‘kendini beğenme’ de vardır. Aptal ise ‘zekâsı gelişmemiş, zeka yoksunu’ anlamını kapsar) Ama bir gazetecinin dillere düşürdüğü ‘aptal’ nitelemesini kimseler reddetmedi, düzeltmedi. Kopan kıyamette Aziz Nesin, biraz da inat ve öfkeyle, söylediklerinin yansıyış biçimini reddetmediğinden, benim de hiçbir itiraz ya da düzeltme olanağım yoktu.
Aziz Nesin’in öykülerinden T. Melis Kaya ile Özcan Haklı’nın yayıma hazırladığı seçmenin başlığını görünce yeniden o çaresizliği duydum: % Kaç Aptalız? Düşününce bu ifade biçiminin, bir incelik taşıdığını da kabullendim. Zekânın ölçülmesinin doğal olduğu yerde aptallık oranı da ölçülmeli elbet.
Peki kim ölçtürür ki aptallığını?
Kim söz eder bundan? Enayiler mi, bönler mi? Nâzım’ın ünlü dizesindeki sıfatla ‘avanak’lar mı?
Aziz Nesin’in öykülerinin temelindeki çelişki de çoğunlukla bu kendinden, davranışlarının doğruluğundan hiç kuşkusu olmayanlarla gerçeği görebilenler arasındadır. Belki bu çelişki her zaman bu kadar açık görülmez, ancak sezilir. Herkesin Her Şeyi Bildiği Ülke’de bu çelişki, karşılıklı konuşmalarla açıklanır:
“(…) Köpek sinirlenmemeye çalışarak sordu:
Aziz Nesin’in öykülerinin bu türde yorumu onu mizah yazarlığından uzaklaştırır mı? Kuşkusuz hayır. Çünkü mizahın aynasında abartı ve karikatürleştirme yanında hem eleştiri, hem uyarı vardır. Ayrıca direnç ve öfke de… Tam burada, Aziz Nesin’in sevdiği ressamlardan Mehmet Güleryüz’ün mizah tanımını anımsamak gerekiyor: “Üstüne bıçakla yürüyen birine, gülümseyerek ‘birader pantolonunun paçasından pijaman görünüyor’ demek. Yürek soğutucu ve… Tehlikeli…”
Nesin öykülerinin anlatım biçimi
Aziz Nesin’in öykülerinin iki ayrı zaman ve anlatım biçimi vardır. Günümüzde, hiç değilse günümüze yakın günlerde, çağımızda/yurdumuzda geçen olayları anlatanlar. (Ki bunları bazen kahramanları anlatır.) Uzak bir çağda, belirsiz bir ülkede yaşanmışları bir masal/kıssa üslubuyla aktaranlar.
Aziz Nesin yalnızca masallarının yer aldığı iki kitabı bütün okurlar anımsa-yacaktır: Memleketin Birinde ve Hoptrinam. Aziz Nesin’in en sert, en dayanılmaz düzen, yönetim eleştirilerinin yer aldığı kitaplardır bunlar. Yanlış demokrasi anlayışı, aydınların kendilerine güvenden gelen aymazlığı, kitlelerin çıkarcılığa yatkın-lığı masalların çekirdeğini oluşturur… Yerginin acılığını, eleştirinin yoğun-luğunu belki ‘masal’ çizgileri evcilleş- tirir: “Çook eskiden, bu kavanoz dipli koca dünyanın bi yerinde dört biyanı dağ, ortası bağ, suları şırıl şırıl,gökleri pırıl pırıl bir ülke varmış. Dünyanın heryerinde olduğu gibi , burada da , insanlardan başka yaratıklar da varmış. Bunların arasında sürüngenler, zehirli böcekler, örümcekler de elbet bulunurmuş… Ama bunlar, başka yerlerdekilerden ne çok, ne az olduklarından hiçkimsenin gözüne batmazmış.”(Dayanın Yurttaşlarım)
Bu masallarla aynı anlatımla anlatılsa da temaları insan ilişkileri, özellikle sevgi-sevda-bağlılık olanlarsa daha şiirsel ama daha buruk bir tattadır. Bu tür masalların yer aldığı Maçinli Kız İçin Ev, soyutlamalar bakımından bence oyunlarından Çiçu ve Tut Elimden Rovni ile örtüşür.
“Yanıma oturdu. Çok güzel sevda sözleri söylüyormuş gibi çayırdaki sarı kır çiçeklerini toplayarak konuşuyordu: ‘Ölünceye dek zamanı birlikte ısıracağımıza, birbirimizden hiç ayrılmayacağımıza söz vermedik mi? Böyle yapacağımıza inanmadık mı? Ancak inanırsak bunu başaracağımızı bilmedik mi? Buna inanmakla, boşlukta düşmeyeceğimize, havada uçacağımıza, denizde boğulmayacağımıza inanmamız arasında ne ayrım var? (…)
Benimle geliyor musun? Bu engeli birlikte aşıyor muyuz?’ Sesimi çıkaramadım. Ayağa kalktı. Yarın kıyısına doğru yürüdü. (…) Adımını yardan attı, boşlukta yürüyor ya da yerçekimsiz bir hava içinde uçarcasına gidiyordu. Bir eğimli yerden iner gibi yavaş yavaş denize indi. Denizin üstünde yürüyerek uzaklaşıyordu.
Küçüle küçüle gözden yitti.”
Aziz Nesin’in öyküleri ile dergi yazılarının tek ortak noktası ise Aziz Nesin imzasını taşımasıdır. Aziz Nesin’in Zincirli Hürriyet, Marko Paşa gibi dergilerde yayımlanan bu tür yazıları ayrıca kitaplaşmıştır. % Kaç Aptalız?’da bu tür yazılardan örnekler var:
Zincirli Mizah’tan İki Yazı, Topunuzun Köküne Kibrit Suyu.
1990’lı yıllarda yazdığı öykülerin çoğu ise hem dergi yazarlığının netliğini, hem masallarının burukluğunu taşırlar. Bunların oluşturduğu gülümsemeye belki de ‘acı acı gülmek’ demek gerekir: “İşkencede en usta oydu, hem de en acımasız… Çünkü işini severek yapıyordu. Bu dünyada işini severek yapan kaç mutlu insan vardır ki… İşte o, çok seyrek mutlu insanlardan biriydi. Göreviydi işkence ve görevini keyif alarak, beğeniyle, tutkuyla, özenci bir ruhla yapmaktaydı. Her şeyin başı sevgidir denilmesi boşuna mı? Yaptığı işi bunca sevdiğinden, işine yenilikler getirmişti. Ustalarından ne öğrenmişlerse tıpkı onu yapan, kör değneğini beller gibi öğrendiklerini olduğu gibi yineleyenlerden nefret ederdi.
Yaratıcı zekasıyla , yüzyıllardan beri tarihte görülmemiş yepyeni işkence yöntemleri bulmuş ve bu yöntemleri ustalıkla uygulamaktaydı.”(İşkence Bilimine Giriş: Korkuyorsun)
% Kaç Aptalız?, Aziz Nesin’i, çeşitli dönemlerdeki öykülerinin anlatım özellikleriyle yeni okurlara tanıtıcı bir seçme. Onun çok katmanlı öykülerindeki hiciv ve hüzün karışımının yeni tiryakiler yaratacağı kesin. Yazarın eski okurları da bir kitaplık kitaptan yapılmış bu seçmeyi (romandan bölüm de var) keyifle ve yeni tatlar alarak okuyabilecek.”
Sennur Sezer’in 21/03/2008 tarihinde Radikal Gazetesi’nde kitaba dair yayımlanan ‘Aptal’ değil ‘enayi’ adlı yazısı
Hazırlayan: T. Melis Kaya, Özcan Haklı,
Aziz Nesin’in Yaşam Öyküsü
(Asıl adı Mehmet Nusret) (d. 20 Aralık 1915, Heybeliada, İstanbul – ö. 5 Temmuz 1995, Alaçatı, Çeşme, İzmir), mizah, kısa öykü, tiyatro ve şiir dallarında pek çok yapıtı bulunan mizah yazarı.
Aziz Nesin, 20 Aralık 1915’de İstanbul Heybeliada’da doğdu. Babası Abdülaziz Bey Giresun’un Şebinkarahisar ilçesine bağlı Ocaktaşı köyünden İstanbul’a yerleşti ve bahçıvanlık yaparak geçimini temin etti. Aziz Nesin, 1925’te İstanbul Süleymaniye’deki adı daha sonra İstanbul 7. İlkokul olarak değiştirilecek olan “Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebi’nin 3. sınıfına girdi. İki yıl Darüşşafaka Lisesi’nde okuduktan sonra, 1935’de Kuleli Askeri Lisesi’ni, 1937’de Ankara’da Harp Okulu’nu bitirip asteğmen oldu. Son olarak 1939’da Askeri Fen Okulu’nu bitirdi. Bu dönemde bir yandan da Güzel Sanatlar Akademisi Süsleme Bölümü ne devam etti. Bir röportajında ona bu eğitim hayatının Fikri takip dedikleri şeyi getirdiğini belirtmiştir.
Çalışma hayatı aslen Ankara Harp Okulu’nu bitirmesinin ardından asteğmen rütbesiyle orduya katılmasıyla başlamıştır Nesin’in. Ardından da subay olarak Anadolu ve Trakya nın çeşitli yerlerinde görev yapacaktı.
1941’den başlayarak 2. Dünya Savaşı yıllarında 2 yıl Trakya’da çadırlı ordugahta görev yaptığı bilinir. 1942’de Erzurum Müstahkem Mevkii İstihkam Taburu Bölük Komutanlığı’na atandı ve bir bomba kazasında yaralandı. Erzincan’da depremde yıkılmış bir cephaneliğin boşaltılmasıyla görevlendirildi. 1944’de Ankara’da Harp Okulu’nda açılan ilk tank kursuna katıldı. Aynı yıl Zonguldak’ta uçaksavar top mevzileri yaptırmakla da görevlendirilecek ve üsteğmen rütbesindeyken görev ve yetkisini kötüye kullandığı suçlamasıyla askerlikten uzaklaştırıldı.
Askerlikten ayrılmasının ardından bir süre bakkallık, muhasiplik gibi işler yaptı. 1945 yılında ise gazeteciliğe başladı. Önceleri Sedat Simavi nin çıkardığı Yedigün dergisine girdi; daha sonra Karagöz gazetesinde de yapacağı gibi redaktörlük ve yazarlık yaptı. Aynı yıllarda profesyonel olarak oyun yazarlığı yaptı ve Tan gazetesinde köşe yazarlığına başladı. 4 Aralık 1946’da bir grup üniversite gencinin Tan gazetesini yakması üzerine, sekiz sayı süren, Cumartesi adlı haftalık magazin dergisini çıkarmaya girişti. Bu dergi denemesi de sonlanınca, Vatan gazetesinde çalışmaya başladı. Aynı yıl, ilk bağımsız yapıtı olan “Parti Kurmak Parti Vurmak” adlı 16 sayfalık broşürü de yayımlanmıştı.
1946’da Sabahattin Ali yle birlikte Marko Paşa mizah gazetesini çıkardı ve büyük ses getirdi. Dergi dönemin politikacılarını ve tiplemelerini sözünü esirgemeden eleştirmeyi bilmiş, tüm baskıların ve defalarca kapatılmasının getirdiği zor koşullara karşın ulaştığı satış rakamlarına ulaşmıştır. Ancak davalar ve suçlamalar dergi yazarlarına epeyi zor dönemler yaşatmıştır. Nitekim yeni adlarla sürdürmeye çalıştıkları “Markopaşa” ekolünün hararetle eleştirdiği Amerikan yardımının Türkiye üzerindeki emellerine değindiği henüz yayınlanmamış olan Nereye Gidiyoruz? adlı yazısı nedeniyle; 12 Ağustos 1947 de on ay ağır hapis ve üç ay on gün de Bursa da emniyet-i umumiye nezareti altında bulundurulma cezasına çarptırıldı.
İkinci kitabı Azizname yi 1948 de çıkardı. Taşlamalardan oluşan bu kitap için İstanbul 2.Ağır Ceza Mahkemesinde dava açıldı. 4 ay tutuklu olarak süren dava sonunda mahkumiyet almadı; ancak 1949 yılında İngiltere Prensesi Elizabeth, İran Şahı Rıza Pehlevi, Mısır Kralı Faruk birlikte Ankara daki elçilikleri aracılığıyla Türkiye Dışişleri Bakanlığı na resmen başvurarak, bir yazısında kendilerini aşağıladığı iddiasıyla aleyhine dava açınca 6 ay hapse mahkum edildi.
1952’de İstanbul’da Levent’te bir dükkan kiraladı ve Oluş Kitabevi’ni açtı; Levent sakinlerine gazete dağıtma işini sürdürmekle beraber, iki küçük çocuğunun geçimini sağlayamayınca, 1953’de Beyoğlu’nda bir ortağıyla “Paradi Fotoğraf Stüdyosu”‘nu kurdu. 1954’te Akbaba dergisinde takma adlarla öyküler yazmaya başladı. Zira edebiyat hayatında iki yüze yakın takma ad kullanmıştır.
1955’de 6-7 Eylül faciası olarak tarihimize gelen İstanbul’daki azınlıkların ev ve dükkanlarının korkunç yıkımına suçlu aranmaya başlanmıştı. Aziz Nesin de suçlu olarak Sıkıyönetimce tutuklandı.
Dolmuş, (1955); Yeni Gazete (1957), Akşam (1958), Tanin (1960), “Günaydın” (1969), Aydınlık (1993) gibi dergi ve gazetelerde yayımlanan gülmece öyküleri, röportajlar ve fıkralarla edebiyatımızın tanınmış ve en verimli kalemlerinden biri durumuna geldi.
1956’da Kemal Tahir le birlikte Düşün Yayınevi ni kurdu. 1958 de Dolmuş-Karikatür dergisi ile birleşerek 1963’e dek yayıncılığı tek başına sürdürdü. Bir yandan da Yeni Gazete, Akşam ve Tanin’de günlük köşe yazıları yazdı. 1962’de 42 sayı yaşayacak olan Zübük adlı mizah dergisini çıkardı.
1956 yılında İtalya da (Bordighera da) yapılan ve 22 ülkenin katıldığı Uluslararası Gülmece Yarışmasında ilk ödül olan Altın Palmiye yi Kazan Töreni adlı öyküsüyle kazandı. Ertesi yıl aynı ödülü Fil Hamdi adlı Öyküsüyle ikinci kez kazandı. İlk ödülünü 1960 yılında devlet hazinesine bağışladı.
1972 de Nesin Vakfı nı kurdu. Vakıf ta, her yıl belirli sayıda alınan kimsesiz ve yoksul çocukların bakım ve eğitimlerini üstlendi. Kitaplarının tüm gelirini vakfa bıraktı.
19 Mart 1990’da Ankara Sanat Kurumu’nda 75. yaşını kutlayan Nesin, 2 Temmuz 1993’de Pir Sultan Abdal etkinliklerine katılmak üzere Sivas’a gitti. 37 aydının yaşamını yitirdiği Madımak Oteli katliamından sağ kurtuldu.
Yazar, söyleşi ve imza günü için gittiği Çeşme Alaçatı da, (Sivas Katliamı”nın 3. yıldönümünden 3 gün sonra) 5 Temmuzu 6 Temmuza bağlayan gece sabaha karşı geçirdiği kalp kriziyle yaşama veda etti. Cenazesi Çeşme Cumhuriyet Savcısı nın isteğiyle otopsi yapılmak üzere 6 Temmuz da İstanbul Çapa Tıp Fakültesi ne getirildi. 7 Temmuz 1995 de vasiyeti gereği hiçbir tören yapılmaksızın ve yeri belli olmayacak şekilde Çatalca’daki Nesin Vakfı’nın bahçesine gömüldü. Ardında 80 yıllık mücadele, sayısız başarı ve “Nesin Vakfı”‘nı bıraktı.
1925 İstanbul’da Süleymaniye’de ‘Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebi’nin 3.sınıfına girdi. (Sonradan okulun adı, İstanbul 7. ilkokul oldu.)
1941 2.Dünya Savaşı yıllarında 2 yıl Trakya’da çadırlı ordugahta görev yaptı.
1942 Erzurum Mustahkem Mevkii İstihkam Tb.Bölük Komutanlığına atandı. Bir bomba kazasında yaralandı. Erzincan’da depremde yıkılmış olan ordu cephaneliğinin boşaltılmasıyla görevlendirildi.
1944 Ankara’da Harp Okulu’nda açılan ilk tank kursuna katıldı.
1944 Zonguldak’ta uçaksavar top mevzileri yaptırmakla görevlendirildi.
1945 Tan Gazetesi’nde köşe yazarlığına başladı. (4 Aralık’ta tek parti iktidarı üniversite gençlerine Tan Gazetesi’ni yaktırdı.)
1945 Yayınlanmış ilk bağımsız yapıtı ‘Parti Kurmak Parti Vurmak’ adlı 16 sayfalık broşürü çıktı.
1947 Bursa’ya sürgün edilerek güvenlikte gözaltında tutuldu.
1948 İkinci kitabı olan ‘Azizname’ adlı taşlama kitabını çıkardı. Bu kitap için İstanbul 2.Ağır Ceza Mahkemesinde dava açıldı. 4 ay tutuklu olarak süren dava sonunda aklandı.
1949 İngiltere Prensesi Elizabeth, İran Şahı Rıza Pehlevi, Mısır Kralı Faruk her üçü birden Ankara’daki elçilikleri aracılığıyla Türkiye Dışişleri Bakanlığı’na resmen başvurarak, bir yazısında kendilerini aşağıladığı savıyla aleyhine dava açtılar. 6 ay hapse mahkum edildi ve ceza infaz edildi.
1952 İstanbul’da yeni kurulmaya başlanan Levent’te bir dükkan kiralayarak Oluş Kitabevi’ni açtı. Sabahları Levent’teki evlere gazete dağıtıyordu.
1953 İki küçük çocuğuyla birlikte Levent’teki kitabevinden geçimini sağlayamayınca Beyoğlu’nda Bursa Sokağı’ndaki yeni yapılmış hanın bir odasında ‘Paradi Fotoğraf Stüdyosu’nu bir ortağı ile birlikte kurdu.
1955 6-7 Eylül faciası olarak tarihimize gelen İstanbul’daki azınlıkların ev ve dükkanlarının korkunç yıkımına suçlu aranmaya başlanmıştı. Aziz Nesin’de suçlu olarak Sıkıyönetimce tutuklandı.
1955 Halil Lütfü Dördüncü’nün ‘Yeni Gazetesi’nde köşe yazarlığına başladı.
1956 İtalya’da (Bordighera’da) yapılan uluslararası (yirmi iki ulus) gülmece yarışmasında birincilik ödülü olan Altın Palmiye’yi ‘Kazan Töreni’ adlı öyküsüyle kazandı.
1957 Yine İtalya’daki aynı uluslararası yarışmada ‘Fil Hamdi’ adlı Öyküsüyle ikinci kez birincilik ödülü olan Altın Palmiye’yi kazandı.
1960 İtalya’da kazandığı ilk Altın Palmiye’yi devlet hazinesine bağışladı.
1965 Elli yaşındayken ilk kez pasaport alabildi ve yurtdışına çıktı. Çağrılı olduğu Berlin ve Weimar’daki Antifaşist Yazarlar Toplantısı’na katıldı. Altı ay süren bu ilk yurtdışı gezisinde, Polonya, Sovyetler Birliği, Romanya ve Bulgaristan’a gitti.
1966 Bulgaristan’da yapılan uluslararası gülmece yarışmasında birincilik ödülü olan Altın Kirpi’yi ‘Vatani Vazife’ adlı öyküsüyle kazandı.
1968 Milliyet Gazetesi’nin açtığı Karagöz oyunu yarışmasında ‘Üç Karagöz’ oyunuyla birincilik ödülü aldı.
1969 Moskova’da yapılan uluslararası gülmece yarışmasında ‘İnsanlar Uyanıyor’ adlı öyküsüyle Krokodil birincilik ödülü kazandı.
1970 Türk Dil Kurumu’nun oyun ödülünü ‘Çiçu’ adlı oyunuyla kazandı.
1972 Kimsesiz çocukları yetiştirmek için Nesin Vakfı’nı kurdu.
1974 Asya-Afrika Yazarlar Birliği’nin Lotus ödülünü kazandı.
1975 Lotus ödülünü almak için Filipinler’in başkenti Manila’da yapılan törene katıldı.
1976 Bulgaristan’da Gabrovo kentinde düzenlenen gülmece kitabı uluslararası yarışmasında birinciliği elde ederek Hitar Petar ödülünü kazandı.
1978 ‘Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz’ adlı romanıyla Madaralı Roman Ödülünü kazandı.
1982 Vietnam’daki Asya-Afrika Yazarlar Birliği toplantısından dönüşte Moskova’da kalp hastalığından hastaneye kaldırıldı. ‘Kalp Hastalıkları Araştırma Merkezi’nde bir ay kalarak tedavi gördü.
1983 ABD’de Indiana Üniversitesi’nin düzenlediği uluslararası toplantıya çağrıldı. Pasaportu geri alındığı için bu toplantıya katılamadı.
1984 (20 Aralık) Şan Sinema Salonu’nda 70. Doğumgünü töreni yapıldı.
1985 TÜYAP’ın düzenlediği ‘Halkın Seçtiği Yılın Yazarı’ ödülünü kazandı.
1989 ‘Demokrasi Kurultayı’nın toplanmasında etkin görev aldı. Oluşturulan ‘Demokrasi izleme Komitesi’nin iki başkanından biri oldu.
1989 Sovyet Çocuk Fonu’nun ilk kez verilen ‘Tolstoy Altın Madalyası’na değer görüldü.
1990 (19 Mart) Ankara’da Sanat Kurumu’nda 75.Yaşı kutlandı.
1995 5 Temmuz Çeşme’deki imza günü sonrası, saat 01.05’te öldü.
İnönü, ‘Aziz Nesin’in her yazısını yeni Türkçe’nin bir ileri eseri olarak görmeye çalıştığını, bu inançla ve zevkle okuduğunu ‘ belirtikten sonra şunları söylemiştir:
‘Siyasi bakımdan bir yazısı aleyhimde olsa bile, onu da Türk Edebiyatı’nın ve dil devriminin bir başarısı sayarak değerlendiririm.
Dilimizin, büyük amacına, az çok zaman geçse de mutlaka erişeceğine inanıyorum. Bu amaca varmada, Aziz Nesin adı, safta saygı kaplayanlardan biri olacaktır. (Akşam, 24.5.1969)
Bir Nazım Hikmet’in, bir Aziz Nesin’in büyüklüğü her dile, her çağa, her ulusa en büyük onuru verebilir. Bu onur, dünya halkları içinde, en başta biz Türkçe’nin çocuklarınındır. (Gürola, F.Almanya) Yüksel Pazarkaya
Aziz Nesin, bugün, yazdığı ve yazmakta olduğu öyküler, anlatılar, yergi romanları ve oyunlarla ülkesinin onurudur. Fakat o sadece yazar değil, tıpkı yazarlık yeteneğinde olduğu gibi, zaptolunmaz bir toplumsal canlılığa sahip toplum eylemcisidir de. (Literaturnaya Gazetta, 16.3.1983) Leonid Lenç
Aziz Nesin’in, çağdaşları arasında tek kaldığı kanısındayım.(…) Kısacası, Aziz Nesin sivri, ama tek nitelikteki sanatıyla benzersiz kalıyor, tek kalıyor. Her olay, her yeni gereç onun için bir öykü kapısıdır. (Politika, 26.2.1976) Cemal Süreya
Aziz Nesin’in bütün özellikleri, daha da çok direnme gücü, onu, çağımızın büyük bir güldürü yazarı yapmıştır. Gülmesini bilen yaratık, sevmesini de, düşünmesini de, oynamasını da bilir. Aziz’de tıpkı Nasrettin Hoca gibi güldürürken düşündürür de. (Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı, 1976)Yaşar Kemal
O bir bayraktı… Büyük bir uyarıcıydı! Sarsıp silkeleyen bir aydındı! Türkiye’nin de bir şansıydı.. Böylesi bayrak açan aydınların kıtlığını yaşıyor dünyamız da. (11 Temmuz 1995, Cumhuriyet Aziz Nesin Özel Eki) Server Tanilli
Azizim Aziz… Gerçeğe hu!..Ne ki binlerce öyküsünden, seksen yüz kitabından, seksen yıl haykırdığı düşüncelerinden, dobra dobra sözlerinden nasıl kurtulacaklar? (11 Temmuz 1995, Cumhuriyet Aziz Nesin Özel Eki) Fikret Otyam
Gülmece ve gözyaşı… O, bütün yaşamı boyunca topluma borçlu olduğuna inandı. Yoktan var ettiği Nesin Vakfı, onun ‘topluma borç ödeme’ anlayışının somut göstergesi oldu. (11 Temmuz 1995, Cumhuriyet Aziz Nesin Özel Eki) Alpay Kabacalı
Geceler uzamaya başlayacak
Hiçkimse öldüğümü anlamayacak
Boşuna yağıyor yağmur…
Birlikte ıslanmayacağız ki…..
Boşuna bu nehir……
Kıyısında oturup göremeyeceğiz ki…
Yaşamı Bölüşemiyeceğiz ki …
Buyüzden yaşamın en yalnızıyım
Yada beynimde bir sinir ucu
O anda biyerlere atılmış eski bir kemanın
Yada terkedilmiş bozuk bir piyanodan
İçimde bir merak öyle bir merak
Ölümümden bir ay sonra bir güncük yaşamak
Sevgilime sözverdim ben yirmi yıl yaşayacağım
Belli değil yirmi yıla ne zaman başlayacağım
Yada şiir tutunmak
Bu dünyada anlattığın kadın yok ….
Daha fazla Mizah, Öykü Kitapları
Sonunda zavallı yazıcı hayata gözlerini yumdu. "Akakiy Akakiyeviç'i gömdüler. Petersburg, onsuz kaldı. Sanki bu kentte hiç yaşamamıştı." Ama Gogol'un öyküsü...