Avustralya’yı Tanıyalım 2 – Avustralya'nın Keşfi (Kendime Yolculuk)
Önceki yazımda belirttiğim gibi Avustralya’da binlerce yıldır insan var. Peki, Antik çağlardan beri var olduğuna inanılan Terra Australis’in Beyaz İnsan tarafından ne zaman keşfedildiğini biliyor musunuz? Ben bildiğimi sanıyordum; yanılmışım. Bu yazıyı yazarken öğrendim.
Siz de öğrenmek ister misiniz? Buyurun o zaman!
Hollandalı Willem Janszoon’un 1605-1606 Seferi
Yaygın bilginin aksine (James Cook değil 🙂 ), resmi kayıtlara göre Avustralya’yı gören ilk Avrupalı Willem Janszoon diye bir Hollandalı kaşiftir. Willem Janszoon “Vereenigde Oostindische Compagnie, “VOC”, Birleşik Doğu Hindistan Şirketi” adına çalışan bir denizciydi. Janszoon Cape York Yarım Adasını (anakaranın en kuzey noktası) 1606’da görüyor. Fakat Yeni Gine ve Avustralya arasında yer alan günümüzde Torres Boğazı olarak adlandırılan boğazı keşfedemiyor. Janszoon’un seferini aşağıdaki haritada inceleyecek olursanız (haritanın altındaki link ile kaynak siteye giderek daha büyük görüntüleyebilirsiniz.), anlatacaklarım kafanızda daha iyi canlanacaktır. Tabi aşağıda gösterilen sefer günümüzdeki harita üzerinde seferi gösteriyor. Gittiği yerleri görecek olursanız Torres Boğazının varlığını keşfedemediğini daha iyi anlarsınız.
Willem Janszoon’un seferinin günümüz haritası üzerinde gösterimi
Avustralya’nın kuzey topraklarının yeni bir kıta olduğunu fark etmeden, Yeni Gine’nin bir uzantısı olduğunu düşünerek bölgenin haritasını çıkarıyor. 350 km kadar sahil boyunca ilerliyor, farklı noktalarda karaya çıkıyor. Karaya çıkışlarının çoğunda yerli halkın saldırısına uğruyorlar. Şimdiki adı Cape Keerweer olan noktaya kadar (Dutch dilinde kavşak anlamına geliyormuş) ilerliyorlar. Burada yerlilerle dostça bir iletişim kuruyorlar. Fakat yerliler ile onları kendileri için avlamaya zorlaması ve kadınlarını ellerinden almak istemesi nedeniyle araları bozuluyor. Çıkan çatışmada her iki tarafta birçok kayıp veriyor. Bu son çatışma sonunda geri dönüyor. Hollanda haritalarında Avustralya’nın kuzey toprakları, Yeni Gine’nin güney uzantısı olarak kalıyor ve 200 kadar yıl kadar sonra gerçekleşecek olan James Cook’un seferine kadar Torres boğazını haritalarına eklemiyorlar.
İspanyol / Portekizli Luis Vaz De Torres’in 1606 Seferi
İspanya için yelken açmış olsa da Portekiz ya da İspanyol asıllı deniyor Torres için. Janszoon’dan 4 ay sonra, Torres daha sonra kendi adı verilecek olan boğazı geçiyor. Fakat Torres boğazı geçmesine rağmen Avustralya kıtasının varlığından haberdar olamadan seferini yapıyor. Aslında seferinin dönüşünde Avustralya’ya ayak basmış ama çizdiği haritalarda Yeni Gine Sahillerini doğru olarak belirtmişse de Avustralya’yı haritalara koymamış. Onun ve birazdan anlatacağım seferlerin tümü yıllar da belirtilerek aşağıdaki haritada (kaynak için altındaki linke tıklayınız) belirtilmiş.
Avrupalılar Tarafından Yapılmış Avustralya Seferleri
Hollandalı Dirk Hartog’un 1616 Seferi
Dirk Hartog da VOC adına çalışan bir Hollandalı denizciydi. Yıllar içerisinde Hollandalıların bölgeye yaptıkları seferler ile bilgi birikimleri artmıştı. Önceki seferlerde Avustralya’ya ulaşma şekli Arap yarımadası ve Güney Asya kıyılarında ilerlemekti. Ama Hartog’dan önceki VOC denizcileri Afrika yakınlarında olan Mauritius’dan Roaring Forties adı verilen hava akımları sayesinde Hint okyanusunu geçmeyi öğrendiler. Benzer hava akımı ile birçok sefer yapılmış olsa da, Hartog bu yeni rota ile ilk defa kıtanın Batı sahiline ulaşan isim oluyor. İlk olarak Anakara yakınlarında olan ve günümüzde kendi adı verilen Dirk Hartog Ada’sına ayak basıyor. Kıtanın batı kıyısının oldukça verimsiz olması kaynaklı kayda değer bir buluş yapamadığı için kıyı şeridinde biraz kuzeye doğru ilerledikten sonra, kıtadan ayrılıp Endonazya’ya doğru yelken açıyor.
Hollandalı Frederick de Houtman’un 1619 Seferi
Houtman da yine VOC adına çalışan başka bir Hollandalı denizciydi. O da şimdiki Perth yakınlarına inip, kuzeye doğru ilerlemiştir. En sonunda Hartog’un rotasına benzer şekilde kıyıdan ayrılıp Endonezya’ya doğru yelken açmıştır.
Bu yıllarda Batı kıyısına yapılan seferlerde elde edilen bilgiler VOC adına çalışan haritacı Hessel Gerritz’de toplanıyordu. O zamanlarda Hollandalılar kıtaya Eendrachtsland diyorlardı. Bu isim 1916’de Dirk Hartog tarafından konmuştu. Hessel 1927’de Caert van’t Landt van d’Eendracht (“Chart of the Land of Eendracht”) adı verilen bir harita yaptı. Bu Avustralya’nın ilk haritalarından biri oldu.
Caert van’t Landt van d’Eendracht (“Chart of the Land of Eendracht”)
Hollandalı Abel Tasman’ın 1642-43 ve 1644 Seferleri
Abel Tasman yine VOC adına çalışan bir denizci olup Tasmania / Tazmanya’nın isim babasıdır. Abel Tasman ilk seferinde Afrika yakınlarındaki Mauritius’dan yelken açıp Roaring Forties adı verilen hava akımının da yardımıyla Hint okyanusunu geçmeyi deniyor. Kardı, doluydu derken takip etmek istedikleri rotadan sapıyorlar ve 24 Kasım 1642’de Tazmanya’ya çıkıyorlar. Abel Tasman Tazmanya’ya ulaşan ilk Avrupalı oluyor. Daha sonra Yeni Zelanda’ya doğru yola çıkıyor ve 13 Aralık 1642’de Yeni Zelanda’yı gören ilk Avrupalı oluyor. Güney adasında şimdilerde Golden Bay denilen noktada kıtaya çıkmaya çalışsa da, Yeni Zelanda yerlileri olan Mauri’ler tarafından karaya çıkartılmıyor. Burada küçük bir deniz savaşı oluyor. Tarihi kalıntılara göre bu bölge Mauri’lerin ana tarım bölgelerinden biri olduğu için orayı savundukları söyleniyor. Daha sonra Yeni Zelanda’nın iki adasını (Güney ve Kuzey) ayıran Cook Boğazı’nı bir körfez sanarak kuzeye doğru ilerliyor.
1944’de bu sefer Willem Janszoon’un rotasına benzer bir şekilde yola çıkıyor ve o da Yeni Gine ve Avustralya arasında yer alan Torres Boğazını ıskalayıp, Avustralya’nın neredeyse tüm batı sahili boyunca ilerliyor. Onun bu seferinden sonra haritalarda bölge artık onun verdiği isim olan Yeni Hollanda olarak anılmaya başlıyor. Diğer yandan Abel Tasman’ın seyahati Hollanda için bir hayal kırıklığı oluyor. Sürekli batı kıyısında seyahat eden Tasman, buralar hep çöl gibi raporlar veriyor.
Abel Tasman’ın ilk ve ikinci seferinin haritaları
Kıtaya ulaşan ilk İngiliz olan William Dampier’in 1688’deki Seferi
William Dampier yine batı sahillerine ayak basıyor. Karada gözlemler yapıyor ve bu gözlemlerini “Yeni Hollanda’ya Seyahat” isimli kitabı ile anlatıyor. Kanguru’dan bahseden (”Zıplayan büyük bir hayvan”) ilk Avrupalı olarak kabul ediliyor.
Kesin nedenini anlamasam da kıtaya olan seferler uzunca bir süre duruyor. Ta ki hepimizin çok iyi bildiği bir isim olan James Cook’un seferlerine kadar.
İngiliz James Cook’un 1770 Seferi
James Cook daha önce Fransızlar tarafından keşfedilmiş olan Güney Pacific Okyanusu’nda yer alan Tahiti’ye özel bir görev için 1768’de gönderiliyor. O zamanlar keşfedilmiş olan Güney Amerika’dan, Şili’den başladığı yolculuğunu 1769’da Tahiti’ye ulaşarak tamamlıyor. Dönüşte antik çağlardan beri var olduğu vasayılan Güney’deki Toprakları (Terra Australis) bulma umuduyla Pacific’deki yolculuğuna devam ediyor. Bu arayışı onu ilk olarak Yeni Zelanda’ya daha sonra ise, Avustralya’nın doğu sahiline götürüyor. James Cook, 20 Nisan 1770’de verimli doğu sahilini gören ilk Avrupalı oluyor. Kuzeye doğru yolculuğuna devam ediyor. Şu anda Sydney’de bulunan Botany Bay’i yerleşim kurmaya uygun bir yer olarak değerlendiriyor ve 29 Nisan 1770’de ilk kez karaya çıkıyor. Yolculuğunu kuzeye doğru ilerleyerek, Torres Boğazına kadar sürdürüyor. 22 Ağustos 1770’de Torres Boğazında bulunan Possession Adasında Avustralya’nın Doğu Sahiline New South Wales (Yeni Güney Galler) ismini veriyor ve İngiltere’ye ait olduğunu ilan ediyor. Sydney’in içinde bulunduğu eyaletin adı günümüzde New South Wales’dir. Yolculuğunu Endonezya ve Hint okyanusu ile devam edip tamamlıyor.
Arthur Philip Önderliğinde 1788’de Kıtaya Gönderilen İlk Filo ve İlk Yerleşim
James Cook ve yolculuk sırasında yanında olan botanikçi Joseph Banks’ün raporu, 4 Temmuz 1976’da Amerika’nın bağımsızlığını ilan etmesi ve Fransız’ların Pasifik’te artan faaliyetleri İngilizleri Avustralya’da yerleşim kurmaya teşvik etti. İlk filo 11 gemi ve çoğunluğu suçlulardan oluşan 1500 kişi ile Kaptan Arthur Philip önderliğinde 13 Mayıs 1787’de İngiltere’den ayrıldı. Ocak 1788’de yerleşimin kurulması planlana Botany Bay’e ulaşsalar da, Philip’in kararı ile şimdi Sydney şehir merkezine çok yakın olan Sydney Cove’da karaya çıktılar. Karaya çıktıkları tarih olan 26 Ocak 1788 günümüzde Avustralya Günü olarak kutlanan milli bir bayramdır.
Yerleşim kurulduktan sonra İngiliz denizciler George Bass (1797-1799) ve Matthew Flinders (1801-1803)’in seferleri ile kıtanın haritası çıkarılıyor.
Ben bu yazıyı yazarken, sizler de okurken öğrendiğiniz üzere Avustralya’nın keşfi bir günde olmamış. 200 yıl gibi bir sürede kıtanın keşfi tamamlanmış. Bu yazıyı yazarken keşfe çıkan insanların hayatlarını ve şimdi teknolojinin geldiği noktayı düşündüm. Derin düşüncelere kapıldım. Ama bu düşüncelerden yazı çok uzadığı için şimdi bahsetmeyeceğim. Ama siz de bir düşünüp, düşündüklerinizi yorum olarak paylaşırsanız yorumlarda karşılıklı konuşabiliriz.
Bu yazı ile “Keşiften Önce Avustralya” diye başladığımız “Avustralya’yı Tanıyalım” serisini ilk yerleşkeye kadar getirmiş olduk.
Devamı gelecek, takipte kalınız.
← Avustralya’yı Tanıyalım 1 – Keşiften Önce Avustralya
Avustralya’da Mühendislik İşi Bulma-Avustralya İzlenimlerim 2 →