04 Haziran 2017, Pazar 11:37
Ayla Hanım, 16 yaşındaki oğlum ile ilgili ciddi endişelerim var ve sizden bana bir yol göstermenizi istiyorum.
Oğlum, capcanlı, neşeli bir çocukken içine kapandı. Evde, bizimle doğru dürüst görüşmeden, odasına kapanır. Hatta yemeğini bile odasında yer.
Odası çok karışık, kirli, dağınık ve kötü kokuludur.
Eski arkadaşlarından ve hatta sınıf arkadaşlarından da uzaklaştı. Etrafında tuhaf görünüşlü gençler var. Onlarla gece buluşuyor. Cuma gecesi geç vakte kadar dışarıda kalıyor. Cumartesi de mutlaka çıkıyor ve bazen geç geliyor.
Bu konuda, stres dağıttığını ve bunun hakkı olduğunu söylüyor.
Sınıf arkadaşlarını sorduğumda, "her şey yolunda, sınavlarla uğraşıyoruz" diyor.
Odasından hiç çıkmamayı da sınavlara bağlıyor.
Gerçekten hem okul sınavları hem de GC sınavları onu yoruyor eminim. Hırslı bir çocuk ayrıca.
Ama ben ciddi şüpheleniyorum. Odasını karıştırdım ve tanımlayamadığım bir şeyler buldum.
Hiç bir şey söylemedim, yoksa çok öfkelenir.
Belki de sadece tütündür, bulduğum. Ama ya değilse? Üstelik, sigara içtiği düşüncesi bile beni endişelendiriyor.
Ben oğlum çok küçükken dul kaldım ve hayatımı ona adadım. Ailemle iç içe yaşıyoruz. Annem yanımda, erkek ve kız kardeşimle de yakın otururuz. Oğlum onlardan da uzaklaştı.
Çok korkuyorum. Bu geçici bir ergenlik değişimi mi yoksa oğlum zararlı, yok edici bir yolda mı?
Lütfen bana yol gösterin.
Çocuğunuzla ilgili ilettiğiniz değişimler; dediğiniz gibi ergenlik dönemi ile ilgili olabilir. Bunun yanında, madde bağımlılığına doğru bir gidişin öncül değişimleri de olabilir. Henüz kullanmamış veya kullanıyor da olabilir.
Onu çok sevdiğinizi ve korumak adına herkesle, her şeyle mücadeleye hazır olduğunuzu biliyor mu?
Ya uyuşturucu ve uyarıcı maddelere yönelik katı tavrınızı ve hoşgörüsüzlüğünüzü?
Hemen, konuşun. Korkularınızı anlatın ve ondan destek isteyin.
Gece hayatı, yeni arkadaşları konusundaki düşüncelerinizi gösterin. Çocuğunuz size mantıklı fakat eldeki doğrulara uymayan bilgiler veriyorsa, arkadaşlarını ve gezip dolaştığı mekânları daha iyi tanımak istediğinizi bildirin. Size öfkelenebilir ama vazgeçmeyin ve her türlü girişimi en değerli varlığınızı korumak adına yaptığınızı hatırlatın. Uyuşturucuya yönelik korku ve nefretinizi sakın saklamayın ve kullananları, satanları hoş görmeyin. Arkadaşlarını açıkça eleştirmeyin fakat beraberken neler yaptıklarını, nerelere takıldıklarını öğrenin. Onun arkadaşları içinde mahcup olacağı davranışlardan sakının ama kendi isteği ve sorumluluğuyla size bilgi vermesini sağlayın.
Eğer bu yaklaşımı uygularken, çocuğunuzun uyuşturucuyu denediğini, hatta defalarca kullandığı öğrenirseniz, onu kurtarmak adına, çok kritik bir noktada durduğunuzu idrak ediniz. Öfkelenir, yasaklarla üzerine giderseniz; hele “aman etraf ne diyecek” gibi bir yanlışa düşerseniz ona yardım edemez ve bu sorunu çözmeyi başaramazsınız. Kendi başına uyuşturucuyu bırakamaz ve ona sadece siz destek verebilirsiniz. Bu durumda en değerli güvenceniz ona duyduğunuz sevgiyi göstermenizdir. Beraber bu sorunu çözmenin mümkün olduğunu, her şeyden önemli olduğunu ona gösterebilmeniz çok değerli bir adımdır. Yargılamak, suçlamak ve dışlamak yanlıştır ve hiçbir şekilde soruna fayda vermez. Bu durumdaki en değerli elde edişimiz; bu beladan kurtulmak için annesinden, ailesinden yardım istemesini sağlamaktır. İşte bu noktadan sonra sorunun çözümüne odaklaşmak mümkündür. Sorunun çözümünde eldeki bütün imkânların kullanılması gerekir.
Psikolojik ve gerekirse tıbbi desteklerin iş başına geçmesi gerekebilir.
Kızım başkalarının eşyalarını gizlice alıyor
Ayla Hanım, başımızda büyük bir sorun var. 5 yaşındaki kızım, son zamanlarda, başkalarına ait eşyaları gizlice eve getirmeye başladı. Yazılarınızın takipçisiyim ve çocuklara “hırsız” damgası vurulmaması gerektiğini biliyorum ama gelin de babasına ve ailemize laf anlatın. Dün, arkadaşımın cep telefonunu getirmiş eve. Babasından çok fena dayak yedi ve ağlayarak uyudu. Annem de her an çocuğu bu konuda terbiye etmeye yönelik öğüt verir. Hırsızların hapislerde çürüdüğünü anlatır. Onlara, belki dikkat çekmek için böyle davrandığını, çocuğuma “hırsız” dememelerini söylüyorum ama nafile. “Bir psikologa götürelim” dedim; karşı çıktılar. Ne yapacağımı artık bilmiyorum ve çok üzülüyorum. Lütfen bir yol gösterin.
Sevgili Yasemin, kızının başkalarına ait olanı alma davranışı geçici bir durumdur ve etkili önlemlerle çözümlenebilir. Eşinin ve annenin davranış tarzı ise, sorunu çözmez; örter ya da ileriki yaşlara kadar artarak devamını sağlar. Umarım, cevabımızı onlara da okutursun ve küçük kızına yönelik o çok yanlış yaklaşımları bir kenara bırakarak soruna yönelik önlem almayı başarırsınız.
Gerçekten de ergenlik öncesi döneme kadar, başkalarına ait olanı izinsiz alma davranışı; “hırsızlık” ya da “çalma” davranışı olarak adlandırılmaz. Ancak 10 yaş civarından itibaren, çocuğun bu eylemi gerçekleştirmesinde; ahlaki, sosyal gelişim süreçlerinin etkisi bulunduğundan, “çalma” veya “hırsızlık” sözcüklerinden söz edilebilir.
Sosyalleşme sürecini tamamlamamış küçük çocukların, ilgisini çeken şeyleri alması doğal karşılanmalıdır. Çocuklar beş yaş civarında, kendine ait olana sahip çıkmayı öğrenirler. Bu gerçekleştiği zaman ise, başkalarına ait olanı da öğrenmiş olurlar. Karşılıklı olarak başkalarına ait olanı izinsiz alamayacaklarını ve kendilerine ait olanı vermek zorunda olmadıklarını da öğrenirler. Sizin küçük kızınızın bu konudaki gelişimi nasıl oldu? Her istediği verildi mi? Kendine ait eşyaları koruması öğretildi mi? Bu konuda üç yaşlarında başlaması gereken eğitim, yeterince verilmemiş gibi görünüyor. Tabi bunun yanında, bazı gelişimsel sorunların, bu davranışsal ifade aracılığıyla dışa vurmuş olabileceğini de unutmamak gerek.
Yasemin hanım, öncelikli olarak çocuğu suçlayan, korkutan, damgalayan, canını yakan ve utanç duymasına neden olan bütün davranışların sona erdirilmesi gerekmektedir. Bu yanlışlar, davranışın kalıcılığını güçlendirir. Başkasına ait olanı izinsiz alma davranışı ortaya çıktığında küçük kızınızı konuşturun. Olayla ilgili duygularını ve nedenlerini öğrenmeye çalışın. Davranışının yanlış olduğunu ve düzeltmek için ne yapabileceğini öğretin. Sakın kendini bir “yanlış, suçlu” gibi görmesine izin vermeyin. Bunun yanında, her şeyin merkezine bu yanlış davranışı oturtup, yaşamın akışına buna göre yön vermekten şiddetle kaçının. Büyük ihtimalle, sorunun kaynağında sosyalleşme sürecinde yaşanan bir aksaklık rol oynamaktadır. Eğer böyleyse, sahip olma ve sahip olunanı koruma adına yeni öğrenilmiş davranışlar edinmesini sağlamalısınız. Israrla bu tutumu sürdürmekte devam ederse, bunu bir gelişimsel veya psiko-sosyal sorunun dışa vurumu olarak değerlendirmek gerekebilecektir. Her şeyden önce, çocuğunuzun etrafındaki baba, nene gibi yakınların tutum değiştirmelerini sağlamak durumundasınız. Uygulamalarınızı yapın ve sonucu bize yazın.