Download "Hasta Rehberi Say 15a. H PERT RO D ZM Orta kolayl kta okunabilir rehber"
1 Hasta Rehberi Say 15a H PERT RO D ZM Orta kolayl kta okunabilir rehber
2 Hipertiroidizm - Say 15a (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading, ngiltere de (A ustos, 2006) Fernando Vera, Msc. ve Prof. Gary Butler taraf ndan haz rlanm flt r. Metnin baz bölümleri Büyüme ve Büyüme Bozukluklar Kitapç k Serisi nden (Üçüncü Bask, 2000)* al nm fl ya da uyarlanm flt r ve farkl yafllarda ve farkl okurluk seviyesindeki kiflilere ayn bilgileri sa layan rehber seçene i sunduklar ndan beraber kullan labilir. Kolay baflvuru için her serinin numaralama düzeni ayn d r. Bu rehber Hormon Bozukluklar Serisine aittir. Serinin di er rehberleri afla da sunulmaktad r. Say 2. Say 3. Say 4. Say 5. Say 6. Say 7. Say 10. Say 11. Say 12. Say 13. Say 14. Say 15.b. Say 16. Büyüme Hormonu Eksikli i Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikli i Olan Çocuk Erken Ergenlik Kortizol ve BH Eksikli i ve Tekrarlayan Hipoglisemisi Olan Çocuklar için Acil Bilgiler Konjenital Adrenal Hiperplazi Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i Yap sal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i fiekersiz Diyabet (Diyabet nsipit) Kraniyofarinjioma ntraüterin Büyüme Gerili i ya da Gestasyon Yafl na Göre Küçük Çocuk Hipotiroidizm Tip 2 Diyabet ve fiiflmanl k Bu rehberlerin gelifltirilme maliyeti Serono-Merck Ltd, Bedfont Cross, Stanwell Road, Feltham, Middlesex,TW14 8NX, ngiltere taraf ndan karfl lanm flt r (t bba hizmet olarak). Child Growth Foundation (www.childgrowthfoundation.org) taraf ndan da ek yard m yap lm flt r. *Dr Richard Stanhope (Gt. Ormond Street/Middlesex Hastanesi, Londra) ve Bayan Vreli Fry (Child Growth Foundation) taraf ndan yaz lm flt r. G R fi Bu rehberin amac Hipertiroidizm hakk nda genel bilgi sa lamakt r. Nas l tan kondu u, nas l tedavi edildi i ve neden olabilece i gibi baz sorunlar hakk ndaki bilgiler tart fl lmaktad r. Rehber genel kapsaml olarak yaz lm flt r ve sunulan bilgilerin tümü sizin için geçerli olmayabilir. Bu rehberin hipertiroidizmi anlaman za yard mc olaca n ve doktorlar n z ile yapaca n z tart flmalar için size bir temel sa layaca n ümit ediyoruz. T RO D BEZ NED R? Tiroid bezi boyunda larinksin (adem elmas ) alt nda bulunan bir bezdir. Vücudun büyümesi ve metabolizmay idare eden tiroid hormonlar n üretir ve salg lar. T RO D HORMONLARI NE YAPAR? Hormonlar vücutta bir etki yaratmak için kullan lan ulaklard r. Tiroid bezinin üretti i bafll ca hormon tiroksindir. Bu hormon vücut taraf ndan solunum, dolafl m ve sindirim gibi yaflamsal ifllevlerin sürdürülmesi için kullan lan enerji miktar n kontrol eder. Çok fazla tiroid hormonu vücudun çok h zl çal flmas na neden olurken, çok az miktardaki tiroid hormonu da vücut ifllevlerinin yavafllamas na neden olur. Tiroid hormonlar ayr ca anne karn ndaki bebeklerin ve özellikle yaflam n ilk 2 y l nda olmak üzere ufak çocuklar n beyin ve zekâ geliflimini de etkiler. 1
3 2 H PERT RO D ZM NED R? Hipertiroidizm tiroid bezinin afl r hormon üretmesine ba l olarak ortaya ç kar. Hipertiroidizm hipotiroidizmden farkl d r ve ikisi birbiri ile kar flt r lmamal d r. Hiper afl r aktif, Hipo ise yavafl çal flmay gösterir. H PERT RO D ZM NEDEN OLUfiUR? Hipertroidizmin en yayg n flekli Graves hastal ad verilen bir durumdur. Bu hastal kta vücudun ba fl kl k sistemi korumas gereken organ ve dokulara sald rmaya bafllar. Tiroid bezine karfl üretilen baz maddeler tiroid hormonunun afl r üretilmesine neden olur. Bezin büyümesine ba l olarak boyunda flifllik ve baz çocuklarda göz kürelerinde f rlakl k ortaya ç kabilir. Hipertiroidizme hipofiz bezinde tiroid bezinin çal flmas na yol açan, hormon yap m na neden olan tümörler de neden olabilir. Fakat bu durum oldukça nadirdir. Ayr ca hipertiroidizmin do umdan k sa bir süre sonra ortaya ç kan bir flekli de bulunmaktad r. Bu 3 6 ay içerisinde düzelen geçici bir durumdur. Bir miktar tedavi gerekli olabilir fakat uzun dönemde sorun ortaya ç kmaz. Hipertiroidizmin tüm di er flekilleri için tedavi gereklidir. H PERT RO D ZM BULGULARI NELERD R? S k rastlanan bulgular aras nda afla dakiler yer al r: Dolafl m üzerindeki etkiler: Tiroid hormonu fazlal kalp at fl h z nda artmaya neden olur. En a r olgularda, kalp yetersizli ine neden olur fakat bu çocuklarda ola an d fl d r. Büyüme, tart ve ifltah: Hipertiroidizm ortaya ç kan çocuklar genelde normalden daha h zl büyümeye bafllarlar. Ayr ca genelde tart kayb olmas na ra men ifltahlar nda artma olabilir. Tedirginlik ve davran fl sorunlar : Çocuk huzursuz, fazla hareketli olabilir ve konsantrasyon zay fl yaflayabilir. Genelde huysuzdurlar ve uyuma sorunlar olabilir. Di er bulgular: Genelde hafif ishalleri vard r, s cak ya da so uktan rahats z olurlar ve yorgundurlar. S k olarak tiroid bezi büyür ve ilk farkedilebilir belirti olabilir. Bu durum yutma zorlu u ve bo aza bir fley tak lm fl hissine neden olabilir. Gözler flafl rm fl bir ifade oluflmas na neden olacak flekilde büyük ve d flar f rlam fl gibi durabilir. Ayr ca göz hareketlerinde zorlanma da olabilir. Göz sorunlar olanlar bir göz uzman na yönlendirilmelidir. Gözdeki de iflimlerin tedavisi geciktikçe gözlerin düzeltilme olas l da azalmaktad r. 3
4 H PERT RO D ZM TANISI NASIL KONUR? Tan tiroid hormon düzeylerini kontrol etmek için yap lan bir kan testi ile konur. Normal aral n üzerindeki tiroid hormonu düzeyleri hipertiroidizm tan s n koydurur. H PERT RO D ZM NASIL TEDAV ED L R? Hipertiroidizm tedavisinin iki hedefi vard r: Bulgular kontrol alt na almak ve altta yatan nedeni tedavi etmektir. Bulgular beta-blokerler olarak bilinen ilaçlar ile kontrol alt na al nabilir. Ek olarak, tiroid hormonunu bloke eden ilaçlar n da kullan lmas gereklidir. Bu ilaçlar bulgular tedavi eder, altta yatan nedeni tedavi etmez. Tiroid hormonunu bloke eden ilaçlar n önemli bir yan etkisi vücudun ba fl kl k sistemini zay flatmas d r. nfeksiyonlara e ilim artabilir. Di er yan etkiler deri döküntüleri ve nadiren karaci er sorunlar n içerir. Tiroid hormonu bloke eden ilaçlar yüksek dozda uygulanmaya bafllan r ve takiben hipertiroidizm kontrol alt na al nd kça doz azalt l r. Alternatif olarak doz, tiroid bezinin faaliyeti tamamen bloke olana kadar, yüksek tutulabilir. Bu gerçekleflti inde hipotirodizm oluflur (tiroid bezinin yetersiz çal flmas ) ve hormon yerine koyma tedavisi uygulan r. Maalesef çocuklar n %40 nda ilaç tedavisi durdurulunca hipertiroid bulgular tekrar ortaya ç kar. Ergenlikteki çocuklar ilaç almay sevmemeleri nedeniyle tedaviyi aksatabilirler. Bu gençler için hastal ortadan kald r c bir tedaviye ihtiyaç vard r ve bu nedenle radyoiyot tedavisi ya da ameliyat di er tedavi seçenekleri aras nda yer al r. H PERT RO D ZM Ç N KALICI TEDAV NED R? ki çeflit kal c tedavi mevcuttur: Ameliyat: Cerrah n amac hipertiroidizmi kontrol alt nda tutacak kadar tiroid bezinin bir k sm n ç kar p bir k sm n b rakmak olabilir. Fakat tüm bezin ç kar lmas gerekli olabilir. Ayr ca tiroid bezinin içerisinde ve çevresindeki di er önemli yap lar n hasar görme ihtimali de mevcuttur. Bu tip yan etki riski azd r fakat yine de dikkatli olunmal d r. 4 5
5 Radyoaktif iyot tedavisi: yot a zdan uygulan r ve tiroid bezi taraf ndan tutulur. Radyoaktifiyot bölgesel fl ma ile tiroid bezinin hücrelerini yok eder. Yan etkileri son derece nadirdir. So uk alg nl benzeri bulgulara yol açabilir. Radyoaktifiyot tedavisi yan etkilerinden dolay 10 yafl alt çocuklar için önerilmemektedir. Maalesef ameliyat ya da radyoiyot tedavisi sonras tiroid bezinin ifllevi durmufl oldu undan, hipotiroidizm geliflir. Bu hayat boyu tiroid yerine koyma tedavisi gerekli olacak anlam na gelmektedir. Ameliyat ile radyoaktifiyot tedavisi aras nda hipotiroidi geliflme riski aç s ndan belirgin bir fark yoktur. BOYUNDAK BEZELER N B R R SK VAR MI? Boyunda beze olmas çocuklarda son derece yayg nd r. Bunlar n ço u tiroid bezi ile iliflkili de ildir. Fakat boynun ön taraf nda bir beze tiroid ile iliflkili olabilir. Boynunda görünür ya da hissedilir beze olan tüm çocuklar dikkatle incelenmelidir. 6 7