Mahabad Cumhuriyeti’nin başbakanı Hacı Baba Şeyh kimdir | Bernamegeh
Hacı Baba Şeyh, (Kürtçe: Hacî Baba Şêx; 1882 Bükan, İran – 1959, Turcan, Kürdistan Eyaleti, İran) Mahabad Cumhuriyeti’nin tek (Serokwezîr) başbakanıdır.
İslam alimi olmasının yanında matematik ve Yunan felsefesiyle de uğraşmıştır ve bu alanlarda yazmış olduğu iki kitap vardır.
1900’lü yılların başlarında Rus saldırılarına karşı savaşarak hem İslamî cemaatler arasında, hem de Kürtler arasında saygın kazandı ve ünlü bir subay oldu.
Daha sonra, Hoybun Kürd Örgütü kurucuları ile görüşmek ve örgütün kuruluşunda yer almak için 1920’de Van, Diyarbakır ve İstanbul’a giderek, Ağrı ayaklanmalarını yönetmiş olan İhsan NuriPaşa, Celadet Ali Bedirhan ve Şeyh Said ile görüşmeler yaptı.
1945 yılında kurulan İran Kürdistanı Demokrat Partisi’nin (Kürtçe: Partî Dêmokiratî Kurdistanî Êran, PDKİ) kurucuları arasında yer aldı.
Sovyetler Birliği’nin desteğiyle 22 Ocak 1946 tarihinde kurulan ve Birleşmiş Milletler tarafından tanınmamış bir Kürt devleti olan Mahabad Cumhuriyeti, başkent Mahabad’ın yanı sıra, Senendec, Uşnu ve Miyandoab şehirlerini kapıyordu. Asıl güç Cumhurbaşkanı Kadı Muhammed’deydi. Savunma Bakanlığı makamında da Muhammed Hüseyin Han Seyfi Kadıbulunuyordu. Sovyetlerin desteğini çekmesinden sonra Pehlevi Hanedanı’na bağlı olan İran Ordusu, yeni kurulmuş devleti işgal etti.
Tutuklanarak yargılanan genç devletin yöneticileri arasında Hacı Baba Şeyh de yer aldı. 31 Mart 1947 tarihinde Cunyan ve Turcan köyleri arasındaki Çarçıra Meydanı’nda, Pehlevi Hanedanı kurumlarının kararıyla Cumhurbaşkanı Kadı Muhammed ve Savunma Bakanı Muhammed Hüseyin Han Seyfi Kadı ile birlikte Başbakan Hacı Baba Şeyh de asılarak idam edilecekse de, dini yönü nedeniyle affedilmiştir.
Bugünkü Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi topraklarından yardıma gelen Barzani Aşireti ağırlıklı 500 silahlı Kürt savaşçı Türkiye-İran sınırı üzerinden Sovyetler Birliği’ne kaçtı. Irak Kürtlerinin lideri, ileride Barzani aşiretinin liderliğini üstlenecek olan Mustafa Barzani idi ve devletin Genelkurmay Başkanlığını üstlenmekteydi.
Kürt şair ve gazeteci Hemin Mukriyani başbakanlığı boyunca onun sekreterliğini yürüttü. Mukriyani de devlet yıkıldıktan sonra Irak’ın Süleymaniye şehrine kaçtıysa da orada tutuklanmıştır.
Ayrıca Şeyh Mahmud Berzenci’nin İran yönetimine bir mektup yazarak, Hacı Baba Şeyh’e herhangi bir şey olursa karşılarında kendisini bulacaklarını bildirmiştir.
^ a b c d “Mahabad Kürdistan Cumhuriyeti Başbakanı – Hacı Baba Şeyh”. Bitlisname. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ Aegleton, William (Ekim 1990). 1946 Mehabad Kürt Cumhuriyeti. Koral yayınları.
Hacî Baba Şêx hayatı
Hacı Baba Şeyh kimdir
mahabad cumhuriyeti başbakanı
mahabad cumhurîyetî tarîhî
Nivîsa Berê Mahvi kimdir
Nivîsa Paşê Behruz Bocani kimdir