- Bir Çerkez köyü; Uzuntarla
BİR ÇERKEZ KÖYÜ; UZUNTARLA
Çerkez kökenli insanlarımızın, 21 Mayıs 1864 sürgünü sonrasında gelip yurt edindikleri bir köy Uzuntarla. Doğasıyla, insanıyla bir harika...
Yılların dostu olan Rüştü Eroğlu’nu aradım. Bizim Kocaeli’nin başlatmak istediği ‘KÖYLERİMİZ’ yazı dizisinden kısaca söz ettim ve Kartepe Uzuntarla’ya benimle gelebilip gelemeyeceğini sordum.
Rüştü, Uzuntarlalı’ydı. Sözleştik, bir öğleden sonra birlikte gittik Uzuntarla’ya. Baharın ilk çiçeklendiği günlerden birinde, kısa da olsa köy havası almak iyi gelecekti bana…
Çerkez kökenli insanlarımızın, 21 Mayıs 1864 sürgünü sonrasında gelip yurt edindikleri bir köy Uzuntarla.
Köye girdiğinizde, insanlarla sohbetinizde, Çerkez insanının geleneksel konukseverliğini, kültürel yapısını görüyorsunuz zaten.
Usta bir kent mimarının projelendirmesi gibi, sokaklar, evler bir düzen içinde. Her ne kadar geleneksel Çerkez evlerinden pek kalmamışsa da o izleri bulmak olası. Sohbetimizde, Çerkez evlerine örnek olabilecek bir evin var olduğunu öğrendiğimde çok sevindim ve elbette gidip fotoğrafını çektim…
Uzuntarla Adige Kültür Derneği’nde oturup sohbet ettik.
Köy Muhtarı Hasan Basri Ayaz ve Adige Kültür Derneği Başkanı Metin Aksoy’la birlikte, Uzuntarla’da yaşayan başka dostlarımız da vardı sohbette.
Çaylarımızı içtik ve benim zaten tanıdığım bir yer olan Uzuntarla’nın bilmediğim yanlarını da konuştuk…
Farklı bir statüyle Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne katılmadan önce, kendi başına küçük bir belediye idi Uzuntarla. Yaklaşık 750 hanenin oturduğu, 1600 seçmenin ve 3 bin kadar insanın yaşadığı, yemyeşil bir köy şimdi. Genellikle meyvecilikle geçimini sağlayan insanlar, yukarıda da belirttiğim nedenlerden, giderek fabrikalara yönelmişler. Öyle olunca da meyvecilikle geçinen köylü sayısı iyice azalmış. Kültür oranı oldukça yüksek olan köy insanı, köyü kente dönüştürme çabası içine girmiş sanki…
Uzuntarla Muhtarı Hasan Basri Ayaz, eski dostum Rüştü Eroğlu ve Uzuntarlalı dostlarla uzun sohbetimiz oldu.
ÖĞRENCİ SAYISI DÜŞÜYOR
Köyde 5 cami var, hepsinin kadrolu imamı var. Bir ilköğretim okulunun var olduğunu, onun da giderek öğrenci sayısının düştüğünü söylediler. İlimizdeki güzel sanatlar liselerinden biri de Uzuntarla’da bulunuyor. Bir başka bilgi de İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yeni bir anaokulunun yapıldığı…
Kültür seviyesinin oldukça yüksek olduğunu söylemiştim yazının başlarında. Atatürk’ün silah arkadaşlarından biri olan Bahir Törümkiney’in Uzuntarlalı olduğunu söylediler.
Artık yok olmaya yüz tutmuş Çerkez evlerinden biri.
TANINMIŞ İSİMLERİN KÖYÜ
Ve benim de yakından tanıdığım bir başka isimden söz ettiler; Rıdvan Yenişen. Uzuntarlalı, Çerkez kökenli bir bürokrattı Rıdvan Yenişen. Kaymakamlık, vali yardımcılığı, SEKA Genel Müdür Yardımcılığı ve yönetim kurulu üyeliği yapmıştı. 2010 yılında yaşamını yitirdi. Köyün bir başka ünlü ismi Dr. Mediha Eldem’di. Türkiye’nin ilk kadın hükümet tabiplerinden biri olan Mediha Eldem de Uzuntarlalı’ydı ve köy insanı gurur duyuyordu Eldem’le…
1864 sürgününü unutmayan Çerkezler, evlerinin duvarlarına kazımışlar o acı günü.
KÜÇÜK İSTEKLERİ VAR
Sorunsuz yerimiz yok. Ne ki, Uzuntarla’nın sorunları çözülmeyecek gibi değil. Örneğin; Uzuntarla’nın en işlek caddesi olan Sultan Beyazıt Caddesi’nin adının değiştirilmesini, o köyün insanı olan Rıdvan Yenişen olmasını istiyorlar…
Ankara’da bir sokağın adı olan Mediha Eldem’in adının da Uzuntarla’da yaşatılması doğru olmaz mı? Köy mezarlığının çevresine güzel bir duvar örmüş yetkililer. Ne ki, mezarlık girişinin kapısı hala yapılmamış ve hayvanların mezarların arasında pislik bırakmasından yakınıyor köy insanı…
Uzuntarla’nın genel bir görünümü böyle.
GENÇLER İÇİN TESİS YOK
Sokak aralarındaki aydınlatma lambalarının enerjisini kesmiş SEDAŞ. “Kayıp kaçak bedeli” denen şeyi ödediklerinden söz ediyor insanlar… Köy içindeki en işlek caddenin kenarlarında yürüyüş yolunun olmaması tehlike yaratıyor… Genç insanların boş zamanlarını değerlendirebilecekleri bir sosyal sorumluluk alanı, bir sosyal tesis yok. Uzuntarla Adige Kültür Merkezi’nin düzenlediği kurslara geniş boyut kazandırılması, yöre kültürünün yaşatılması anlamında önemli olabilir. Eşme’den gelen kanalizasyon hattının zaman zaman taşması ve taşkının köy içinden geçen küçük dereye karışması sağlık sorunları yaratabilir türden.
Eksikleri, bakımsızlıkları da var Uzuntarla’nın.
KÖY MÜZESİ OLAMAZ MI?
Köyün sorunlarından biri de ulaşım. Büyükşehir sınırlarında olmasına karşın, Büyükşehir Belediyesi’nin ulaşım olanaklarından yeteri kadar yararlanamadıkları gibi bir izlenim edindim. İzmit’le bu anlamdaki bağlarını Uzuntarla–Eşme Kooperatifi sağlıyor… Artık kullanılmayan bir Çerkez evi var köyde. Yıkılmadan, evin özellikleri yitirilmeden, köy müzesi biçiminde değerlendirilemez mi? Kocaeli Büyükşehir Belediyesi için çok da zor olmasa gerek…
Köy mezarlığının çevresine güzel bir duvar örmüş yetkililer. Ancak mezarlık girişinin kapısı hala yapılmamış.
İzmit’ten Eşme’ye doğru giderken, Uzuntarla sapağını geçtikten sonra, Cengiz Topel Havaalanı’na gitmeden önce, yolun solunda ormanlık bir alan göreceksiniz. Uzuntarla’ya bitişik olan bu alanda Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin oldukça güzel bir çalışması var. “Uzuntarla Tabiat Parkı” adıyla yapılan bir çalışmayı gidip yerinde gördüm. Görevli bir arkadaştan da kısa bilgiler aldım. Yaklaşık olarak 200 hektarlık bir alanmış burası. Genel görünümü meşelik olan bu güzel yer, içinde yaşayan canlı türü bakımından oldukça zengin.
Yetkililer, Tabiat Parkı’nı önümüzdeki yıla yetiştirme çabasındalar.
BÖLGE HALKI İÇİN FIRSAT
Ulaşım sorunu olmayan bu çalışmanın önümüzdeki yıl bitebileceğini söyledi görevli arkadaşlar ki; yalnızca Uzuntarla için değil, bölgedeki herkes için önemli bir gezi alanı, piknik alanı olarak düşünülmelidir… Şantiyenin hemen yan tarafında, tel örgülerle çevrili geniş bir alanda, tiftik keçisi kırması bir hayvanla birlikte gezen başka bir hayvan gördüm. Görevli arkadaşın; “Yetim” çağrısına kafasını kaldırıp bakanın bir karaca olduğunu görünce çok şaşırdım.
Yapılmakta olan Tabiat Parkı’nın “Yetim”i sevimli bir karaca.
“Yetim” annesini yitirmiş bir hayvandı ve oradaki görevliler tarafından büyütülmüştü. Giderek evcil olmuş, giderek sevimli bir görünüm kazanmıştı. Demek oluyordu ki, bu alanın içinde karaca da vardı… Kim bilir daha neler vardı bizim görmediğimiz. Dileyelim de tasarlanan tarihte bitsin ve insanların kullanımına açılsın… Uzuntarla’daki dostlarıma teşekkür edip ayrıldım köyden. Mevsimin iyice bahara döndüğü günlerde bir mangal partisi sözünü de aldım ama…