R Bülend KIRMACI - AR-GE
Sermaye, emek, bilginin yanı sıra AR-GE (Araştırma-Geliştirme) artık başlıca bir üretim faktörüdür. Günümüz dünyasında rekabet ve kalkınma açısından vazgeçilmez bir olgu olan AR-GE’nin önemini ve değerini kavrayan ülkeler ve şirketler kazançlı çıkmaktadır. Bu alana bir birimlik bir yatırım misliyle geri dönmekte, kendisini ödemekte ve karlılığı artırmaktadır. Burada terminolojiye de özen göstermek gereklidir…
“AR-GE”den söz eder ve bir planlama yaparken; “harcama” değil “yatırım” kaleminden konuştuğumuzun bilincinde olmak gerekir. Çünkü araştırma ve geliştirme çabalarına /faaliyetlerine aktarılan / ayrılan kaynaklar tam da bir yatırım kararına karşılık gelir; ileri teknoloji ürünlerinin, katma değer sağlayan ihraç mamullerinin elde edilmesinde AR-GE yatırımları en sağlam, en güvenilir, en kayda değer yatırım kalemleridir… Bu alandaki yatırımları özel ve kamu bütçesinden ayrılan parasal tutarlarla ifade etmek kadar gayrisafi milli hasıla içindeki yüzdesel oranlarla da ifade etmek mümkündür…
Bu anlamda Türkiye’miz yüzde birler düzeyindeyken, “gelişmiş ekonomiler” % 2-3 badını yakalamıştır. Öte yandan, bazı OECD araştırmaları AR-GE’de 1 birim artışın GSYİH’da 11 birim artışa karşılık gelebileceği yönündedir.
Çin ile ABD’nin büyük rekabeti
AR-GE alanı Dünya’daki rekabeti de belirlemektedir. Çin, örneğin, yüksek öğretime yönelik giderek artan yatırımlarıyla entelektüel sermaye anlamında ABD ile arasındaki farkı kapatıp, küresel teknolojide liderliğe oynamaktadır. Bu gidişatı her ne kadar rakibi “kopyacılık” ile suçlasa ve gümrük duvarlarıyla dengelemeye çalışsa da, Çin’in önümüzdeki on yılda ABD’yi geçmesi beklenmektedir. Çin, gayrisafi milli hasılasının yüzde 2,1’ini, ABD ise yüzde 2,75’ini AR-GE’ye yatırmaktadır. 2017 verilerine göre, ABD’nin AR-GE harcaması (yatırımı) 463 milyar dolar, Çin’in 377 milyar dolar ve AB ülkelerinin 346 milyar dolardır… Çin’de her bir milyon kişi başına 1,177 olan araştırma-geliştirme sektöründe / alanında çalışan sayısı ABD’nde 4,321’dir. Fakat önemli olan Çin’deki bu sayının 1990 yılına göre 3 misli artmış olduğu gerçeğidir. Bu durum online platformlar, dijital buluşlar, makine sistemlerinin geliştirilmesi gibi konularda müellifine ciddi katkılar sağlar… Diğer verilere gelince: GSYİH içinde AR-GE yatırımlarının payı; Almanya’da %2,9, İspanya’da %1,2, Portekiz’de %1,3’tür. Şimdi bu rakamları akılda tutup, Türkiye’mize ilerleyen paragraflarda bakacağız…
Patent tescilleri ve bilimsel makaleler
Araştırma-Geliştirme yatırımlarının bir doğal verimi de, patent tescili ve referanslarıdır. Bu anlamda Çin’in, dünya 2’ncisi olan Japonya’yı yakaladığı da bir başka gerçekliktir. Bilime, eğitime yönelik bir büyük teşvik iklimine de katkı sağlayan bu ortamda sadece 2016 yılında Çin’de 500 bin, ABD’nde ise 600 bin bilimsel makale yayımlanmıştır. Bilimsel makalelerin refere edilme oranları ise belki de daha önemlidir ve bu oranlar açısından Çin mahreçli metinlerin referans alınma oranı 0,93 iken ABD mahreçli metinler dünya çapında ve yüzde 1,23 oranında referans alınmaktadır. Bu ayrım patent için de geçerlidir ve önemli olan patentin sayısından çok patente konu ürünün dünya piyasalarında karşılığının olmasıdır. Fakat kuşkusuz ki, araştırma ve geliştirmeye yeterli kaynak ayrılmadan ekonomi temelli bilimsel makalelerin üretimi de patente konu çabaların somut sonuçlar vermesi de olanaklı ve olası değildir. O nedenle her ülke ve hatta küresel iddiası olan her şirket de bu alana ayrı bir önem vermek ve yatırım yapmak zorundadır. Gerçekten Çin’den Huawei, ZTE, ABD’den İntel,
Japonya’dan Mitsubishi, G.Kore’den LG, İsveç’ten Ericcson, bu bilinçle yönetilen ve yükselen şirketlerdir.
AR-GE sistemleri ve destekleri
Türkiye’mizde Merkezi Yönetim Bütçesinden AR-GE için tahsis edilen başlangıç ödeneği 2017 yılı için 8 milyar 174 milyon TL olmuştur. 2016 yılı itibariyle bakıldığındaysa AR-GE birincisi ASELSAN’dır ve şirket 1,24 milyar TL yatırım yapmıştır. Onu, Tusaş Türk Havacılık Sanayi, Ford, Roketsan, Vestel, Şişe-Cam gibi şirketlerimiz izlemektedir. Yenilikçiliğe uyumlu, endüstri ile bütünleşmiş bir eğitimin de gücünü arkasına alan önemli yapı-taşlarımız da vardır: Bunların başında teknoparklar gelir. Bugün, tarım, gıda, uzay-havacılık, enerji, otomotiv, çevre alanındaki çalışmalarıyla ODTÜ ve Konya’daki Teknopark ve kuşkusuz diğerleri çok başarılı örneklerdir. Buralarda, bilimsel makale üretimi ve patent gelişmesini de besleyecek şekilde, araştırma ve geliştirme faaliyet manzumesinin en güzel, en değerli, en gelişmiş çıktıları hayata aktarılmaktadır. Araştırma ve Geliştirme faaliyetlerinin bu değerli örneklerinin yurt genelinde artırılması kişi başına düşen AR-GE yatırımının da artırılmasına bağlıdır. Öte yandan, özel sektör de dahil olmak üzere, araştırma ve geliştirme yatırımlarının bankalar ve finansman sistemi ile desteklenmesi, vergi ve maliye politikalarıyla özendirilmesi gerekir.
Milli gelirden AR-GE’ye en az % 2,5
2015 verilerine göre AR-GE’ye milli gelirden yüzde 1 ayırmaktayız. Önümüzdeki 5 yıl içinde ilk 10 ekonomiye girme hedefi ve büyümemizin en az 2,5 puanını teşkil eden ihracatı 500 milyar dolara yükseltmek için, girişimciliğe, yenilikçiliğe, yüksek katma değerli teknoloji temelli üretime ihtiyacımız vardır. Bunun yoluysa milli gelirimizden, araştırma-geliştirme yatırımlarına en az % 2,5 ayırmaktan geçer. Türkiye’mizde 86’sı makine, 76’sı otomotiv, 57’si yazılım sektöründe yoğunlaşmış 635 AR-GE merkezinde 38.449 personel çalışmaktadır. 2017 verileri itibariyle 8000 proje ve 5000 dolayında patent başvurusu yapılmıştır. Bu rakamlar, çok daha yükseğe çıkarılmalı, gerek parasal tutar açısından araştırma-geliştirme yatırımlarımız gerek nüfus başına düşen AR-GE faaliyeti içindeki (bilimsel makale ve patent de dahil) çalışan sayımız mutlaka artırılmalıdır. İleri sanayi ülkesi olmak, 4. Sanayi devriminin pusulasını da kullanarak ekonomik coğrafya ülkesi haline gelmek için, mesleki teknik ve mühendislik eğitimine de ayrı bir önem vermek zorundayız. Haberleşme otoyollarından otomasyona, nano-teknolojiden robotlara, iktisadi hayatın yeni gelişme alanlarında hiçbir eksiğimiz gediğimiz kalmamalıdır… AR-GE yatırımlarının ekonomik bir yönelim olduğu kadar özde bir “kültür” meselesi olduğunu da göz ardı etmeden gereken önlemler alınmalıdır.
Yazarın diğer yazıları 12.5.2018 -ANA-LAR YURDUNDA ANNELER GÜNÜ 9.5.2018 -SAĞLIKLI VE GÜVENLİ İŞ ORTAMI 2.5.2018 -İNSANCA BİR YAŞAM 25.4.2018 -HARCAMA KÜLTÜRÜ 18.4.2018 -İKTİSADİ AKIL VE TOPLUMUMUZ 11.4.2018 -PLAN MI, PİLAV MI? 4.4.2018 -NİHAYET KOBİ'LER! 28.3.2018 -DUYGUSAL ZEKA 21.3.2018 -YETENEKLERE DESTEK MİYİZ, KÖSTEK MİYİZ? 14.3.2018 -KADIN ERKEK EŞİTLİĞİ 7.3.2018 -YENİ YÜZYIL NE KADAR "YENİ"? 28.2.2018 -ŞU CARİ AÇIK DEDİKLERİ... 21.2.2018 -4. SANAYİ DEVRİMİ 14.2.2018 -AVRUPALI 40, BİZ 50 SAAT ÇALIŞIYORUZ! 7.2.2018 -KOBİ’LER 31.1.2018 -SANAYİ TOPLUMU/ENDÜSTRİ DEVLETİ 24.1.2018 -DÜNYA DENİZİNDE "TÜRKİYE" GEMİSİ 17.1.2018 -YAŞAM KALİTESİ VE TÜRKİYE 10.1.2018 -HOŞ GÖR SEN! 3.1.2018 -SİZİNLE 1 DAKİKA... 27.12.2017 -TÜRKİYE'DE KİMİN NE KADAR ÜYESİ VAR? 20.12.2017 -İMALAT SANAYİ VE MAKİNA İMALATI 13.12.2017 -ENERJİ 6.12.2017 -GÜÇLÜ ÜLKE, MUTLU TOPLUM 29.11.2017 -SANAYİLEŞME 'SORUNUMUZ' 24.11.2017 -ÖĞRETMENLER İNSANLA İLGİLİ EN DEĞERLİ SANATKARLARDIR! 22.11.2017 -10 MADDEDE EKONOMİ... 15.11.2017 -KENTLEŞME… 8.11.2017 -BİR DÜNDEN, BİR BUGÜNDEN! 1.11.2017 -VERİMLİLİK VE PERFORMANS 25.10.2017 -"TÜRK MUCİZESİ" MÜMKÜN MÜ?