Arşiv (Nisan 2006) 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 44 43 42 41 40 39 38 37 36 35 34 33 32 31 30 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 > Film
Yönetmen-Senaryo: Stephen Gaghan
Oyuncular: George Clooney, Matt Damon
Yapım: ABD, 2005, 126 dk.
11 Ey­lül son­ra­sın­da Holl­ywo­od’un ade­ta “sis­tem kar­şı­tı bir film ya­pı­la­cak­sa, onu da biz ya­pa­rız” dü­şün­ce­siy­le üret­ti­ği po­li­tik du­yar­lık­lı film­le­rin ar­dı ar­ka­sı ke­sil­mi­yor. Wa­ter­ga­te skan­da­lı ve Vi­et­nam ba­şa­rı­sız­lı­ğı­nın da et­ki­siy­le mu­ha­lif film­le­rin yük­se­li­şe geç­ti­ği 1970’li yıl­la­rın Ame­ri­kan si­ne­ma or­ta­mı­nı ha­tır­la­tan bu gi­di­şin son ve en güç­lü hal­ka­la­rın­dan bi­ri­si Syria­na. Uyuş­tu­ru­cu ti­ca­re­tin­de bü­yük dev­let­le­rin ro­lü­nü res­me­den ‘Tra­fik’ fil­miy­le 2001 En İyi Se­nar­yo Os­car’ına la­yık gö­rü­len Gag­han, Ame­ri­kan hal­kı­nın uyuş­tu­ru­cu dı­şın­da­ki bir di­ğer ba­ğım­lı­lı­ğı­nı ele alı­yor son fil­min­de: Pet­rol.
Syria­na’nın baş­lı­ca ka­rak­ter­le­ri; ül­ke­si­nin do­ğal gaz çı­kar­ma hak­kı­nı ABD’den da­ha yük­sek fi­yat tek­lif eden Çin’e ve­ren re­form yan­lı­sı Kör­fez ve­li­aht pren­si, ka­ri­ye­ri­nin so­nu­na yak­la­şan ve son gö­re­vi pren­si öl­dür­mek olan CI­A aja­nı, pren­sin ai­le­si­nin ver­di­ği bir par­ti­de oğ­lu­nun ka­za so­nu­cu öl­me­si­nin ar­dın­dan te­la­fi ama­cıy­la (!) iş tek­lif edi­len ener­ji ana­lis­ti, iki Ame­ri­kan pet­rol şir­ke­ti­nin bir­leş­me­sin­de­ki usul­süz­lük­le­ri in­ce­le­mek için gö­rev­len­di­ri­len bir avu­kat ve ener­ji üre­ti­mi işi­ni Çin­li­le­rin al­ma­sıy­la iş­siz ka­lan iki Pa­kis­tan­lı genç…
Kü­re­sel pet­rol en­düs­tri­si­nin Or­ta Do­ğu üze­rin­de­ki en­tri­ka­la­rı­nı çok sa­yı­da ka­rak­ter üze­rin­den an­la­tan Syria­na, as­lın­da Or­ta Do­ğu üze­rin­de te­pi­şen fil­le­rin ve on­lar te­pi­şir­ken ezi­len çi­men­le­rin hi­kâ­ye­si. “Yol­suz­lu­ğu en bü­yük de­ğe­ri ola­rak gö­ren” bir sis­te­min ve bu sis­te­min çark­la­rı ara­sın­da ezi­len­le­rin ger­çek­çi bir fo­toğ­ra­fı­nı çe­ki­yor Syria­na. Pet­rol kav­ga­sı­nın sı­ra­dan in­san­la­rın ha­yat­la­rı­nı na­sıl et­ki­le­di­ği­ni çok ka­rak­ter­li ya­pı­sı ve baş­lan­gıç­ta bir­bi­rin­den ba­ğım­sız gi­bi gö­rü­nen pa­ra­lel öy­kü­ler­le an­la­tan film, so­nun­da tüm hi­kâ­ye­le­ri an­lam­lı bir şe­kil­de to­par­la­ma­yı be­ce­ri­yor.
Syria­na, sis­te­mi de­ğil de ki­şi­le­ri eleş­ti­ren Fah­ren­he­it 9/11 gi­bi Ame­ri­kan ya­pı­mı mu­ha­lif film­ler ara­sın­da ka­pi­ta­list sis­te­mi sor­gu­la­yan ya­pı­sıy­la fark­lı bir ye­re otur­mak­ta. Ay­rı­ca Or­ta Do­ğu’da ya­şa­nan­la­ra sa­de­ce Ame­ri­ka’dan ba­kan ben­zer­le­rin­den fark­lı ola­rak ‘öte­ki’ne de yer ve­ren film, Pa­kis­tan­lı genç­le­rin in­ti­har ey­lem­ci­si ha­li­ne gel­me sü­re­ci­ne ken­din­ce ışık tu­tu­yor.
ABD’nin Bas­ra Kör­fe­zi pet­ro­lü­nü kon­trol ede­bil­mek için ge­re­kir­se si­lah­lı kuv­vet­le­ri­ni kul­la­na­bi­le­ce­ği­ni ifa­de eden 1980’de­ki Car­ter Dok­tri­ni ve 2003’te Irak’ın iş­ga­li, böl­ge­nin ABD dış po­li­ti­ka­sı açı­sın­dan öne­mi­ni an­la­mak için ye­ter­li. An­cak özel­lik­le Irak iş­ga­lin­den son­ra Ame­ri­ka’da ya­pı­lan mu­ha­lif film­ler Or­ta Do­ğu’yu şe­kil­len­dir­me ça­ba­la­rı­nın per­de ar­ka­sın­da sa­de­ce ço­ku­lus­lu şir­ket­le­ri gös­te­rir­ken, oluş­tu­rul­ma­ya ça­lı­şı­lan ye­ni dün­ya dü­ze­ni­ni ve böl­ge üze­rin­de­ki stra­te­jik he­sap­la­rı ıs­ka­lı­yor. Mu­se­vî ser­ma­ye­si ile yü­rü­tü­len Holl­ywo­od ya­pı­mı bu film­le­rin en önem­li or­tak özel­li­ği ise, oluş­tu­rul­ma­ya ça­lı­şan dü­zen­de İs­ra­il’in ro­lü­nü gör­mez­den gel­me­si. Or­ta Do­ğu ile il­gi­li bir­çok ger­çe­ği bi­le is­te­ye göz­den ka­çı­ran bu film­ler bi­ze, kör­le­rin fi­li ta­nım­la­ma me­se­li­ni ha­tır­la­tı­yor. An­cak Ame­ri­ka’ya mu­ha­le­fet art­tık­ça bu­nu pa­ra­ya tah­vil et­mek is­te­yen ‘kon­trol­lü’ Holl­ywo­od ya­pım­la­rı­nın sa­yı­sı da ar­ta­cak gi­bi gö­rü­nü­yor. / Hilal Turan
Çarpışma / Crash DVD
Oyuncular: Sandra Bullock, Don Cheadle
Yapım: ABD/Almanya, 2004, 107 dk.
Pa­ul Hag­gis’in ilk si­ne­ma yö­net­men­li­ği de­ne­me­si olan ve 2005 En İyi Film Os­car’ını alan Çar­pış­ma, Los An­ge­les’ta ya­şa­yan in­san­la­rın 11 Ey­lül’ün gü­ven­siz­lik or­ta­mın­da ayak­ta dur­ma ça­ba­la­rı­nı an­la­tır. 11 Ey­lül’ün ar­dın­dan, sta­tü­le­ri ne olur­sa ol­sun her do­ku­nu­şun di­ğe­rin­den bir şey ek­silt­ti­ği inan­cı ile sar­ma­lan­mış, ben­cil­lik ve za­val­lı­lık ara­sın­da sı­kış­tı­rıl­mış in­san­la­rın na­sıl bir top­lum mey­da­na ge­tir­di­ği ise sos­yal du­ru­mun acı bir gös­ter­ge­si­dir. Ya­şa­dık­la­rı ya­ban­cı­laş­ma­yı bir­bir­le­rin­den uzak du­ra­rak bes­le­yen Los An­ge­les­lı­lar, za­man­la her tür­lü su­çu mu­bah gös­te­re­cek ka­dar top­lu­mun dı­şın­da ka­lır­lar. Bu pa­no­ra­ma­nın ümit va­at eden ta­ra­fı ise, bir­bi­ri­ne bu­laş­ma­mak için sarf edi­len gay­re­te rağ­men, ha­yat­la­rı­nın ken­di­le­ri­nin bi­le önü­ne ge­çe­me­ye­ce­ği bir şe­kil­de on­la­rı çar­pış­ma­ya mec­bur bı­rak­ma­sı­dır. / Es­ra Bu­lut
Oyuncular: Ali Düşenkalkar, Işıl Yücesoy
Yapım: Türkiye, 2005, 128 dk.
Ali, ge­çir­di­ği bir ka­za ne­de­niy­le ha­fı­za­sı­nı kay­be­der. Ço­ğun­lu­ğu ay­nı apart­man­da ya­şa­yan di­ğer ka­rak­ter­ler ise Ali’nin ka­yıp ha­fı­za­sı­nın izi­ni sü­re­rek bir yan­lış an­la­ma zin­ci­ri oluş­tu­rur­lar. Apart­man sa­kin­le­ri bu­gün­ler­de öz­le­mi­ni duy­du­ğu­muz bir ak­ra­ba ya­kın­lı­ğı ile ku­şa­tıl­mış­tır. Ali, ba­ba­sı Ra­sih’le ay­nı ev­de ya­şar. Ra­sih Bey, oğ­lu Ali’den; Ali ise ba­ba­sın­dan, sün­net­ten ve yük­sek­ten kork­mak­ta­dır. Ali’nin ha­fı­za kay­bıy­la ya­kın­dan il­gi­le­nen kom­şu­la­rı Ter­zi Ne­ri­man, kö­pe­ği­ne bir şey ol­ma­sın­dan; oğ­lu Ke­ten ise Ne­ri­man’dan kor­kar. Ha­mi­le olan İpek yü­zü­ğü­nü kay­bet­mek­ten; İpek’in ki­ra­cı­sı Ümit, jim­nas­tik ho­ca­lı­ğı sı­na­vı­nı ka­za­na­ma­mak­tan; Ka­pı­cı Rı­za’nın oğ­lu Çe­tin, Ra­sih Bey’den, ölü­ler ki­ta­bın­dan ve sün­net ol­mak­tan; Ali’nin ar­ka­da­şı Ay­te­kin ise as­ker­lik­ten kor­kar. Ka­la­ba­lık bir ai­le­yi an­dı­ran kom­şu­la­rı bir­bi­ri­ne bağ­la­yan asıl un­sur, ha­ya­tın sı­ra­dan­lı­ğı için­de sa­hip ol­duk­la­rı kor­ku­la­rı­dır. Sı­ra­dan ha­yat­la­rı­nı bir­bi­ri­ne bağ­la­yan şey ise ger­çek­te İpek’e ait olan bir yü­zük­tür.
Do­ğum­dan iti­ba­ren ge­li­şen dav­ra­nış bi­çim­le­ri in­san be­de­ni­ne otu­rur­ken za­man­la fark edi­le­me­yen bir alış­kan­lı­ğa dö­nü­şür. İn­sa­nın otu­ru­şu, kal­kı­şı, du­ru­şu, el­le­ri­ni koy­du­ğu yer, ke­mik­le­ri­nin ça­tır­da­ma se­si, diş­le­rin ya­pı­sı, hap­şı­rık, ök­sü­rük, es­ne­me, yü­rü­me, koş­ma, tır­man­ma vs. hep­si fil­min rit­mi­ni bir adım yu­ka­rı çı­kar­tır. İn­san ol­ma­la­rın­dan ötü­rü sa­hip ol­duk­la­rı za­fi­yet­le­ri ve kor­ku­la­rı ile bir­bi­ri­ne tut­tu­ru­lan ka­rak­ter­ler, za­ma­nın iler­le­me­siy­le ters bir oran­tı ku­ra­rak, ha­ya­tı rönt­gen film­le­ri eş­li­ğin­de ge­ri­ye doğ­ru yol ala­rak an­la­tır­lar. Za­ma­nın ile­ri-ge­ri iş­le­yi­şi, ha­fı­za kay­bıy­la sı­fır­la­nan bir bel­le­ği ve ait ol­du­ğu be­de­ni, ye­ni doğ­muş be­bek ile denk­leş­ti­rir. Ki­lo­lar­ca ba­ğır­sa­ğı, bir ton da­ma­rı, ka­sı ve ke­mi­ğiy­le iri cüs­se­si­ne sı­kı­şan Ali, kork­tu­ğun­da an­ne­si­ne ses­le­nir­ken bir be­be­ğin­kiy­le ay­nı muh­taç­lı­ğa hap­so­lur. Za­ma­nın ken­di­si­ne ar­ma­ğan et­ti­ği ve ya­şar­ken be­yin kıv­rım­la­rın­da ge­zin­dir­di­ği an­ne öz­le­mi, bir tür­lü sı­ğa­ma­dı­ğı be­de­ni­nin en üs­tü­ne otur­muş gi­bi­dir. Ali’nin, an­ne­si­ne ait ol­du­ğu­na inan­dı­ğı yü­zü­ğün be­bek bek­le­yen İpek’e ait ol­ma­sı, in­ce bel­li­le­ri, ka­lın bel­li­le­ri, düz ba­san­la­rı, eğ­ri ba­san­la­rı, sev­di­ği­ne ver­di­ği he­di­ye­yi ge­ri is­te­yen­le­ri, is­te­me­yen­le­ri, sün­net ol­mak­tan kor­kan­la­rı ve kork­ma­yan­la­rı ka­yıp bir ha­fı­za­nın iz­lek­le­riy­le bir­bi­ri­ne bağ­lar.
İs­tan­bul’un her da­im ta­ze ya­şam bi­çim­le­ri­ni or­yan­ta­list bir mü­zik­le su­nan film, asıl der­di olan yü­zü­ğün sır­rı­nı çö­ze­ne ka­dar, ken­di için­de bir­kaç kez son sa­yı­la­bi­le­cek nok­ta­ya va­rır. Yü­zük, kor­ku­lar­dan, za­af­lar­dan, et­ten ve ke­mik­ten olu­şan vü­cut­la­rı ha­ya­tın akış­kan­lı­ğı için­de bir­bi­ri­ne bağ­lar­ken, her­ke­si ken­di in­san­lık sı­na­vı­nı ver­me­ye zor­lar. An­cak an­la­tı­mı ile bel­li bir do­ğal­lı­ğı he­def­le­yen Kor­ku­yo­rum An­ne, bu­nun çok uza­ğın­da bir kur­gu an­la­yı­şı ve son­ra­dan bir­leş­ti­ril­miş hi­kâ­ye­cik­le­riy­le sı­ra­dan­lık­tan öte bir zor­la­ma­ya da ka­ça­bil­mek­te­dir. / Es­ra Bu­lut