İsrail-Türkiye arasındaki 'Mavi Marmara anlaşmasının' gizli ek maddeleri olduğu iddia edildi - Kır Zincirlerini Mavi Marmara
ICC’nin resmi internet sitesinde yayımlanan belge
Türkiye’nin 3 şartı: Özür, tazminat, Gazze’ye yönelik ambargonun kalkması
Türkiye, Mavi Marmara olayı sonrasında İsrail ile ilişkilerin normalleşmesi için üç şart ortaya koymuştu. Bunlardan ilki olan özür, dönemin ABD Başkanı Barack Obama’nın İsrail ziyaretinin hemen ardından, 22 Mart 2013’te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, o dönem Başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan’la yaptığı telefon konuşmasıyla geldi. Konuşma, ilk olarak Beyaz Saray tarafından duyuruldu.
Ardından, tazminat ve Gazze’ye yönelik ambargonun kaldırılması için görüşmeler başladı.
28 Haziran 2016’da imzalanan ve ardından büyükelçilerin karşılıklı atandığı anlaşmanın kamuoyuna açıklanan 6 maddesinde, sadece tazminata yönelik hükümler yer aldı.
Anlaşmayla ilgili detayları Ankara’da düzenlediği basın toplantısında açıklayan dönemin Başbakanı Binali Yıldırım, Gazze’ye yönelik ambargonun kaldırılmasıyla ilgili şunları söylemişti:
“Mutabakatın bu kadar uzun sürmesinin asıl maddesi ise Gazze’de yaşayan Filistinlilerin günlük yaşamında karşı karşıya kaldıkları zorluklardır, izolasyondur ve dış dünyadan gerekli yardımları, desteği İsrail’in engellemesinden dolayı elde edememeleridir. Bu hususta uzun görüşmeler yapıldı ve nihayet burada bir karara varılmış durumda. TOKİ’nin Gazze’de konut projesi var. Bunun da önünü bu şekilde açmış oluyoruz. Cenin bölgesindeki Erez sanayi bölgesinin yapımına hız verilmesi konusu da yine bu mutabakat çerçevesinde mümkün hale geliyor.”
Dönemin Dışişleri Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Ümit Yalçın da, 17 Ağustos 2016’da, anlaşmanın tartışıldığı TBMM Dışişleri Komisyonu’nda, anlaşmanın Gazze’ye yönelik ambargonun kaldırılmasına yönelik bir madde içermediğinin sorulması üzerine şu yanıtı vermişti:
“Mutabakatın bir parçası olarak Gazze’ye yönelik yaptırımların hafifletilmesi ve insani koşulların iyileştirilmesine dair üçüncü şarta ilişkin görüşmelerde anlaşma, karşılıklı iyi niyet temelinde sonuçlandırıldı… İhtiyaçlar temelinde sağlık, barınma, para yardımı, temel malzemeler, her türlü sivil malzemenin girişi sağlanmış olacak ve tazminata ilişkin usul anlaşmasının Meclis Genel Kurulunda, önce tabii ki Komisyonun sonra da Genel Kurulun onaylamasıyla özür, Gazze’deki insani koşulların iyileştirilmesi ve tazminatın ödenmesi konusundaki genel mutabakat yürürlüğe girmiş olacak.”
ILC’nin gönderdiği, UCM’nin de resmi internet sitesinde yayımladığı belgede, Gazze’deki insani durumun iyileştirilmesiyle ilgili maddeler var.
Bu maddelerin TBMM’de milletvekilleriyle paylaşılıp paylaşılmadığı bilinmiyor. Ancak parlamentodan geçtiğinde Resmi Gazete’de bu maddelere yer verilmedi.
BBC Türkçe’nin ulaştığı, dönemin TBMM Dışişleri Komisyonu’ndaki AK Partili bir vekil, konuyla ilgili görüşme talebimize bu haberin yazıldığı tarihe kadar dönüş yapmadı.
TBMM’ye getirilen anlaşmanın gerekçesi olarak, ekte yer alan son maddede de belirtildiği gibi, 22 Mart 2013’te yapılan telefon görüşmesinde Netanyahu ile Erdoğan’ın tazminat ve Gazze’ye insani yardım konularında vardığı mutabakat gösterildi:
“Netanyahu, söz konusu görüşmede ayrıca sivil halkın kullanacağı malların Gazze’ye girişine ilişkin kısıtlamaların kaldırıldığını ve Filistin topraklarındaki insani koşulların iyileştirilmesi için birlikte çalışmaya hazır olduklarını beyan etmiştir. Yine anılan görüşmede, saldırıda hayatını kaybedenlere ödeme yapılmasını içeren bir anlaşma imzalanması hususunda da mutabakata varılmıştır.”
Hamas’la ilgili iddialar tartışma yaratmıştı
Anlaşmaya giden süreçte, Türk Dışişleri Bakanlığı’nda o dönem müsteşar olarak görev yapan Feridun Sinirlioğlu ve İsrail Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri Dore Gold arasında görüşmeler sürerken, İsrail basınına isim vermeden konuşan İsrailli yetkililer, “en önemli konulardan birinin Türkiye – Hamas ilişkileri olduğunu, Hamas’ın herhangi bir üyesinin Türkiye’de bulunmasının kabul edilemeyeceğini” söylemişti.
Anlaşmanın imzalanmasından yaklaşık bir hafta önce konuyla ilgili soruları yanıtlayan Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, “İsrail ile normalleşmede Hamas ile ilgili bir sorunun olduğunu düşünmüyorum. Görüşmelerimizde Hamas diye bir şart yoktur, olamaz da” dedi.
Anlaşmanın imzalanmasından bir gün önce, 27 Haziran 2016’da İsrail gazetesi Haaretz, Türkiye’nin İsrail’e Gazze’yi yöneten Hamas’ın İsrail’e saldırı düzenlemeyeceği konusunda garanti verdiğini iddia etmişti.
ILC’nin Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne gönderdiği metnin maddelerinde de doğrudan Hamas’a yönelik bir atıf yok. Ancak “kendilerine ait topraklardan birbirlerine karşı herhangi bir terörist ya da askeri faaliyete izin vermeyeceğini ya da yurt dışındaki bu tarz faaliyetleri desteklemeyeceğini beyan eder” maddesi yer alıyor.
İsrail, Hamas’ı terör örgütü olarak kabul ediyor.
Dava, 2013’ten bu yana Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde
Mayıs 2010’da İnsani Yardım Vakfı’nın (İHH) Gazze ablukasını delmek için Türkiye’den yola çıkan, insani yardım yüklü Mavi Marmara gemisinin, uluslararası sularda İsrail komandolarının baskınına uğramasının ardından İsrail ile Türkiye ilişkileri askıya alınmıştı. Baskında 10 kişi öldürülmüştü.
Komor Birliği devleti bayrağıyla Gazze’ye doğru yola çıkan Mavi Marmara gemisinde bulunanların avukatları, 14 Mayıs 2013’te Komor devletinden aldığı yetkiyle İsrail’i Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) şikayet etmişti.
Ancak UCM Ön İnceleme Dairesi, 19 Kasım 2018’de “savcılığın hataya düştüğünü söyleyerek” Savcı’dan soruşturma açılmaması yönündeki kararını gözden geçirmesini talep etti.
Bunun üzerine, nihai hedefini “terörle mücadele ve dünyanın her yerindeki Yahudilerin haklarını koruma” olarak belirten İsrail Hukuk Merkezi, 31 Ocak 2019’da, Türkiye ile İsrail arasında imzalanan anlaşmanın tam metni olduğunu iddia ettiği belgeyi UCM’ye iletti.
UCM’nin anlaşmanın maddelerini ve tazminat ödenmiş olduğunu dikkate alarak dava açılmamasını talep etti.
Kaynak: BBC News / Türkçe