“Sandıkları gibi değil, kıyamet gününe yemin ederim! Öyle değil, kendini kınayan nefse yemin ederim!” (Kıyâme, 75/1-2)
Kur’ân’ı Kerîm’de Allah Teâlâ nefse yemin etmektedir. Burada üzerine yemin edilen nefs, kendini kınayan nefstir ki bunun adı nefs-i levvâmedir. Nefsin en alt tabakası olan nefs-i emmâreden sonra gelir. Bu önemli bir nefs mertebesidir; zira bu gerçeği Rabbimizin bu nefs üzerine yemin etmesinden anlıyoruz.
Yaratılışı itibariyle hep kendi menfaatini düşünüp, ilk görevi kendini koruma olan nefsin kendisini kınayıp aşağılaması, yani levmetmesi öyle kolay bir iş değildir. Bu nedenle nefsin bu hali Allah (C.C.) tarafından beğenilmiş ve övülmüştür.
İnsanların çoğu nefs-i emmâredir. Ancak manevi anlamda bir ideali, bir hedefi olanlar nefs-i levvâmedir. Çoğunluğun sahip olduğu nefs-i emmâre, ilk anlamıyla, manevi bir hedefi ve ideali olmayan demektir. Sonra her türlü kötülüğü emreden, bunları yapmaktan rahatsızlık duymayıp aksine bunlardan keyif alan nefstir. Bu mertebedeki nefsin potansiyelinde her türlü kötülüğü, günahı ve çirkinliği yapma ihtimali vardır. Nasıl ateş yakar, bıçak keserse yani tabiatlarında bu görevleri yapmak varsa, nefs de yaratılışı itibariyle kötülüğe meyillidir. Dolayısıyla onu başıboş bırakır da dizginlemezsen, yaptığı kötü işler nedeniyle seni cehenneme kadar sürükler.
Evet, dünyadaki imtihanımız gereği bilmek gerekir ki, nefse bu gücü veren ve bunu böyle yaratan Allah Teâlâ’dır.