Forrest Carter'ın bir Kızılderili çocuğun hikayesini anlatan Küçük Ağacın Eğitimi adlı kitabı üzerine birkaç söz...
D’espinhosa El Aferrado / kaymera / kitap
Pagan hayatına sadık kalan Aferrado Kabilesi, aile adlarının da altını çizdiği gibi ayak direyen bir kavimden gelmektedir. Çeşitli politik, ekonomik, askeri baskılara maruz kalmış olsalar da, kilisenin veya yerleşik rabbani dinlerin hışmına sıkça uğramışlarsa da inançlarından dönmemişlerdir. Fakat şiddetin niteliği zamanla değişmiş, müşfik görünen tavırlar katliamlara başlamıştı.
Çok savaş gördüm, çok ölüm… Kıtlıklara, açlıklara şahit oldum. İnsanların ne çok hayalleri vardı, umutları; dağların adeta gözümün önünde devrilişini izledim.
Çeviren: M. Cahit Uzungece
boşa yağmasın mı yağmur
Buddha ile Çoban diyalogu;
ibret için gelsin, bir damla yağmurun bile hesabındaki köhne iradeye.
Yemeğim pişti koyunlarımı sağdım, kulübemin mandalı sürülmüş, ateşim yanıyor, sen de istediğin kadar yağ, gökyüzü.
Artık yemek ve süte ihtiyacım yok, rüzgârlar kulübemdir, ateşim söndü, sen de istediğin kadar yağ, gökyüzü.
Öküzlerim, ineklerim, atalardan kalma çayırlarım ve ineklerimle çiftleşen bir boğam var; sen de istediğin kadar yağ gökyüzü.
Benim ne öküzlerim ne ineklerim var çayırlarım var. Hiçbir şeyim yok. Hiçbir şeyden korkmam, sen de istediğin kadar yağ gökyüzü.
Yıllardan beri karım olan sadık ve uysal bir çoban bir kızım var. Geceleri onunla oynaşmak hoşuma gidiyor, sen de istediğin kadar yağ gökyüzü.
Uysal ve özgür bir ruhum var; yıllardan beri ona benimle oynaşmayı öğretiyorum sen de istediğin kadar yağ gökyüzü.
roman inceleme / Ali Doğan Karacık
Beyoğlu Güzel de…
Herkeste olur mu bilmem ama, ben bazı yazarların kitabını daha okumaya başlarken beğenirim. Nereden geldiği belirsiz referansları vardır bende. Ahmet Ümit için aynısını söyleyemem. Başkaları için az önce tariflediğim kategoriye girebilir, benim için öyle değil. Ama “Beyoğlu’nun En Güzel Abisi”ni oldukça yüksek beklentilerle okumaya başladım. Yazının sonucunu şimdiden söyleyeyim, hayal kırıklığı.
Yaratılan karakterlerde, işlenen konular gibi, beş benzemezlerin bir araya gelmesi. Ama mekân Tarlabaşı olunca biraz normalleştirilebilir. Asıl itirazım ise bazı karakterlerin eğreti duruşu.
1619 yılında Neuberg'de, kışlık bir ordugahta, sonradan Renatus Catesius adını alan René Descartes adındaki asker, bir çalışma odasının sessizliği içinde bütün peşin yargılardan sıyrılmak için, ordudan ayrılmaya karar vermişti.
Düşünmeyi inanmanın önüne geçirmek* yeniden doğan insanlığın gurur, cüret ve büyüklüğünü yaratmıştır.
İşte Rönesans** budur, dedi Marlon Cahit Uzungece.
* [Bir maçın vs kazanılacağına inanmak veya (neden sonuç ilişkileri içinde bakıp) bunu düşünmek.]
Küçük Bir Sözlük Denemesi
Siyasi parti kurma, sendikalaşma, örgütlenme hakkı ve milli meclisin varlığı.
Şehirleşme, okur-yazarlığın artışı ve geleneksel kabulleri tartışılır değer haline getirme.
Milliyetçilik ve laikliğin ideolojiyi belirlemesi vs.
İleri teknoloji, yeni yönetim teknikleri, uzmanlaşma ve işbölümü, ticaretin dünyada kolaylaştırılması.
Hem Klasisizm’e karşı olan hem de realist gelenekten kopuşu temsil eden sanat hareketi.
Kapitalizmle birlikte XIV.yy’da doğduğu iddia edilen akım.
Sanayileşmeyle birlikte XIX.yy’da doğduğu iddia edilen akım.
Dini algı değişmelerine paralel olarak XV.yy’da doğduğu iddia edilen akım.
Kültürel değişimlere paralel olarak XX.yy’ın ilk otuz senesinde doğduğu iddia edilen akım.
İnsan kendi dışındaki dünyayı ve bağımsız bir gerçekliği öznel problemlerinden arındırarak yansıtmamalı. Bilinç akımı anlatımda benimsenmeli.
şizoid etki dediklerinin ucundan
Koinos Kosmos ve Biz
Yani ortak dünya o koinos kosmos.
Onunla tanışma ile başlar hayat.
Örneğin yaş lise yıllarına denktir,
o zamana kadar var olan yarı gerçekliktir.
Örneğin sevdiğinin reddedişi veya olmayacak diye umduğumuz yenilgiler. Futbolu dahil edelim hadi.
demek dünya buymuş.
Derken uzun bir kışa hazırlık.
Ve daha fazlasıyla yüzleşme kırıklıkların.
Bu sırada gündüz düşleri ile fobilerin oluşumu.
bu iki kutuplu içsel savaş sonsuza kadar sürer bre...
Fobiler gelip gelirse,
başlar mı agorafobi
Hayal dünyasına çekilme.
Kendini sürekli tekrar eden şeyler...
üstesinden gelebileceğimizi zannettiğimiz o kadar çok gerçeklikle rastlaşırız ki...
aslında sadece zannederiz.
çarpmadan şu acı gerçeklere
hem de bizim dışımızda gelişip
neden sonuç ilişkisini koparmadan
koşulları kendi içinde algılayıp...
Yahu, şu maçlar sağlıcakla bitse de
biz de daha fazla kurcalamasak motoru dostlar: ))
Ama şu koşullar içinde, kaybetmeyi olasılık dışı tutarak filan.
Zira şu hayatta
koinos kosmosumuzdur Adanaspor.
Ama tecrübe dediğimiz şey veya her ne ise, insanlar için değilse de güzel canlılardan olan boğalar için içgüdülü bir şey olabilir. Tabi insanevladı bundan kendine bir sonuç çıkarabilir. Buna aslında öğrenmek deriz.
Boğa güreşinde, bir boğa ikinci şansı bulamazmış.
Çünkü, bizim boğa matadorun bütün taktiklerini, ayak oyunlarını, hamlelerini, stilini, vücut hareketlerini filan çözermiş. Sonraki karşılaşmada sayın matadoru hacamat edermiş.
Bunu acı tecrübelerle "öğrenen" organizatörler aynı boğayı bir daha sahaya sürmezmiş.
bu bir öğrenmedir ve statik bir duruma işaret etmektedir ve canlılar öğrendiklerini de elbette hayatla sabitlemelidir, yoksa o ikinci şans tabi ki olmayabilir.
oğuz atay'dan kısa bir hikaye
Nihayet insanlık öldü. Haber aldığımıza göre, uzun zamandır amansız bir hastalıkla pençeleşen insanlık, dün hayata gözlerini yummuştur. Bazı arkadaşlarımız önce bu habere inanmak istememişler ve uzun süre, "yahu insanlık öldü mü?" diye mırıldanmaktan kendilerini alamamışlardır.
Bu nedenle gazetelerinde, "insanlık öldü mü?" ya da "insanlık ölür mü?"biçiminde büyük başlıklar yayımlamakta yetinmişlerdir. Fakat acı haber kısa zamanda yayılmış ve gazetelere telefonlar, telgraflar yağmıştır; herkes, insanlığın son durumunu öğrenmek istemiştir.
Bazıları bu haberi bir kelime oyunu sanmışlarsa da, yapılan araştırmalar bu acı gerçeğin doğru olduğunu göstermiştir. Evet, insanlık artık aramızda yok. İnsanlıktan uzun süredir ümidini kesenler, ya da hayatlarında insanlığın hiç farkında olmayanlar bu haberi yadırgamamışlardır.
Fakat insanlık âleminin bu büyük kaybı, birçok yürekte derin yaralar açmış ve onları ürkütücü bir karanlığa sürüklemiştir; o kadar ki, bazıları artık insanlık olmadığına göre bir âlemden de söz edilemeyeceğini ileri sürmeğe başlamışlardır.
Bize göre, böyle geniş yorumlarda bulunmak için vakit henüz erkendir. İnsanlık artık aramızda dolaşmasa bile, hatırası gönüllerde her zaman yaşayacak ve çocuklarımız bizden, bir zamanlar insanlığın olduğunu, bizim gibi nefes alıp ıstırap çektiğini öğreneceklerdir.
İnsanlığın güzel ve çekingen yüzünü ben de görür gibi oluyorum. Zavallı insanlık kendini belli etmeden sokaklarda dolaşır ve insanlık için bir şeyler yapmaya çalışanları sevgiyle izlerdi. Bugün için insanlık ölmüşse de, onun ilkeleri akıllara durgunluk verecek bir canlılıkla aramızda yaşamaya devam edecektir.
İnsanlıktan paylarını alamayanlar için zaten bir ölüydü; onun bu kadar uzun yaşamasına şaşılıyordu. Yıllarca önce küçük bir kasabada dünyaya gelen insanlık, dünya savaşlarından birinde, çok rutubetli bir siperde göğsünü üşütmüş ve aylarca hasta yatmıştı.
Bu olaydan sonra, hastalığın izlerini bütün ömrünce ciğerlerinde taşıyan insanlık, önce ki gece sabah karşı nefes alamaz olmuş ve gösterilen bütün çabalara rağmen gün ağarırken doktorlar, insanlıktan ümitlerini kesmek zorunda kalmışlardır.
Bu kısa hikâye Oğuz Atay'ın "Tehlikeli Oyunlar" adlı kitabından bir alıntıdır.
Alper Kaya’nın ilk romanı, 08.00
Tanıyorsunuzdur sevgili Alper Kaya’yı, sayfamıza ara ara konuk oluyor yazılarıyla. Ödüllü genç bir gazeteci.
Dediğim gibi bu bir ilk roman.
Ve ilk roman olmasının kimi kusurlarını doğal olarak içeriyor.
Kimi dil hatalarına ve tekrarlara laf etmeyeceğim
zira Nobel ödüllü müstesna
ve mektupçu yazarımız Orhan Pamuk bile
romanlarında ciddi dil yanlışları yaparken
08.oo’daki kimi kusurları burada gündeme getirmeyeceğim.
Roman bir barda geçer, gececi ve hatta artık sabahçı bir barda.
Kaybedenlerin izbe bir mekânıdır.
Her birey, aslında hayatta da böyle olduğu gibi, yalnızdır.
Sığınacak bir yerleri kalmamıştır ki zaten zamanın kayıp bir yerindelerdir, çokça ama yalnız.
Polisiye roman olarak etiketlenmiş,
ama bana kalsa 08.oo’ı gerilim romanı kategorisine sokardım.
Sabah saat 8’i nasıl bulacağız
ve o an bizi ne bekliyor?
Bu soru romanın adından itibaren başlıyor
ve son cümleye kadar devam ediyor.
Sorunun beklenen veya tatmin edici yanıtı bulup bulmaması
yazarın rotasından çok okurun beklentileriyle de ilgi.
Örneğin ben barmenin mekânı yakıp gitmesini beklerdim.
Fakat benim bu beklentim de yazarı elbette ilgilendirmez.
Kolay okunması, okurda bir beklenti oluşturması, eserde zaman ve uzamı belirleyip sınırlamış olması, yazarın nereye gideceğini bilmesi, bir ilk romanda yazarın kendi roman dilini de arar olması, en azından bana başka bir romanı hatırlatmamış olması kitabın artılarıdır.
Bir roman eleştirmeni tabi ki değilim. Roman eleştirmenlerinin yanından bile geçemem o alana dair bilgi ve donanımımla. Bu satırları da herhangi bir roman eleştirisi kuramına göre de yapmıyorum. Yapamam, dediğim gibi o işe benim çapım yetmez. Bir okur olarak bakıyorum romana ve yazdıklarımın hiçbir bilimsel değeri yoktur edebi anlamda. Şöyle:
Romandaki bazı bölüm başlıklarını, özellikle, biraz şiirsel ve fazlasıyla vecizi buldum; Hatırlamak Unutmaktır, Kimsesizlik Sarhoşluğu, Boşluğun Senfonisi, Uğruna Ölen Yoksa Dava Düşer gibi…
Karakter yaratma konusunda biraz daha zaman ve mesafeye ihtiyaç var gibi göründü. Doğal olarak 100 sayfalık bir örgüde bu fırsat yakalanamamış. Yüzeyde kalınmış ve derinlere dalmaya gereken ortam bulunamamış. Örneğin Barmen’i biraz daha ayrıntılı izlemek isterdim. Bakınca, romandakiler bir “karakter” değil de “tip” olarak duruyor.
Evrensel bir olay ve kahraman kurgusu, ilerleyen sayfalarda yerelleşiyor. Bir yerde de Alper Kaya’nın kendisi bir şekilde görünüp bir Melih Gökçek iğnelemesiyle bize bir selam çakıp yine kayboluyor.
Hayatın zulmüne uğramış insanların (Zafer Aycan’ı ayrı tutalım, düşmanını takıp etmiş olabilir o.) aynı anda ve aynı yerde bir araya gelip Rus ruleti oynuyor olması olay örgüsünün sonucu değil de yazarın ilahi tercihi gibi duruyor.
Diyeceklerim özetle böyle.
Artı ve eksileriyle bakınca Alper Kaya’nın 08.oo’ı iki kadeh votka limon eşliğinde, rahatlıkla okunabilecek ve vakadan da bir lezzet alınabilecek bir romandır.
“Bazen ölüm bile bir sırrı itiraf etmekten daha iyidir.”
08.oo / Roman / Alper Kaya / Postiga Yayınları
111 Sayfa / 1. Baskı / Eylül 2011, İstanbul
Orhan kemal'e dair.
Yazarın hayatını zor şartlar içinde yazı yazarak kazanması olgusu, kendi başına bu olgu, onun romancılığını ne olduğundan üstün kılar, ne de aşağı bir duruma getirir. Ancak, son hesaplaşmada, araştırılan ve değerlendirilmeye çalışılan “edebi niteliğe” ilişkin birtakım ipuçları sağlar, bahaneler değil. Bu çerçeve içinde Orhan Kemal’in kendi dar ve yeteneksiz bireysel dünyasını, geniş toplumsal bağlantılarla aşarak; yaşadığı çağın sosyal gerçekliğine ışık tuttuğu, bu gerçekliğe ilişkin tekil ve rastlantısal açıklamalar getirdiği söylenebilir. Ayrıca taşıdığı insancıl ve popülist eğilimlerle de bir “halk yazarı” olarak ortaya çıkan Orhan Kemal’in, kendine has gerçekliği ile Türk romanında özgün bir kişilik kurmayı başardığı da belirtilmelidir.
Orhan Kemal’in romancılığı, başlarda belirttiğimiz iki determinant unsura katılan kişisel yazarlık yeteneği ve kalem ustalığıyla, sonra, başlı başına bir “janr” oluşturan “yazı işçiliği” ne dönüşür. O, derin insan sevgisi ve halkçı özlenimlerinin güdümünde, yaşamasıyla ve romanlarıyla katılmak isteği “emek insanları”nın ve onların içinde yer aldığı sosyal gerçekliğin edebi bir tanığı olur.
Taylan Altuğ / Türkiye Defteri dergisi, Ağustos 1974
Yabancı eserlerin adı Türkçeye çevrilir elbette. Çevrilirken de uyarlanabilir. Bazıları orijinalliğini korur. Özel bir isim olunca özellikle. Örneğin Paul Auster’in “Timbuktu”su böyledir. Türkçeye uyarlanırken etkisini kaybeden isimler de olabilir, ayrı ayrı isimlendirmeler de. Bu yayınevlerine veya çevirmene göre değişir. Örneğin Emily Brontë'nin tek romanı “Wuthering Heights” böyledir; genelde ‘Uğultulu Tepeler’ olarak anılır ama kiminde de ‘Rüzgârlı Bayır’dır adı. Her iki çeviri de güzeldir bence.
Bir de uyarlamayla adı güzelleşenler de vardır, daha etkili olanlar. Bunun en güzel örneği Rus romancı Mihail Şolohov’un orijinalinde adı ‘Tihi Don’ olan eseridir. Çevirisi ‘Durgun Don’. Don Nehri boyunca yaşayan Kazakların hikâyelerini anlatır. Türkçeye “Ve Durgun Akardı Don’ olarak çevrilmiştir. Böylece zaten güzel olan bu roman Türkçedeki adıyla daha bir güzel olmuştur. Okunası bir roman…
Bal gibi muhatap olur ne hazindir ki, ki olmaktadır hala… Haddizatında külli hayatımız, hayatın değilse de bize hayatlar dayatanların baş eğdirdiği yasalarla, adeta kendi ‘keyfi’ yasalarıyla geçmektedir, hey hat!