Ne hâldeyiz – Prof. Dr. Mustafa Şenol
Rûhun acısı hiçbir şeye benzemiyor (Kemal Sayar)
Bilenlerce malumdur ki, bir medeniyetin akıl düzeyi, şu üç varlık kategorisini hangi sıraya göre dizdiğine bakarak anlaşılır: Mâfevk (üstün), mâdun (aşağıda) ve hemcins (eşdeğer) olan. Mâfevk; Yaratıcı’dır, mâdun; dünyadır, tabiattır, diğer canlılardır, hemcins ise; insandır. Dolayısıyla Yaratıcı’yı, insanı, tabiatı; bu üç varlığı siz hangi sıraya göre dizerseniz aklınız ona göre kimlik kazanır. Yunan-Batı aklına göre bu üç varlıktan en önemli ve öncelikli olanı insandır. Bu akıl, tabiatı, insanın hemen arkasına koyar. Çünkü bu ikisi elle tutulan, gözle görülen, özgül ağırlığı olan, dokunulabilen somut materyallerdir. Özü itibariyle materyalist olması da bu yüzdendir. Tanrıları bile materyaldir. Batı aklı, en ihmal edilebilen sıraya da Yaratıcı’yı koyar. Çünkü onun varlığı veya yokluğu fazla belli değildir ona göre; elle tutulamıyor, gözle görülemiyor. Materyal değil. O zaman onu nereye koyalım? Mesela Aristo onu nereye koymuş? Yaratıcı’yı, önce pasifleştirmiş, sonra lütfedip üçüncü sıraya koymuş. Spinoza ise daha da ileri giderek; “Tanrı âlemi yaratmamıştır, tanrı evrenin kendisidir. Nesneler onun görüntülerinden ibarettir” demiş. Panteizm denen şey, işte tam da budur.
Peki, İslam aklı varlıkları nasıl sıralar? Bir numaraya Allah’ı koyar. İki numaraya insanı koyar. Üç numaraya tabiatı, dünyayı koyar. Dünya budur işte, sıralamada en aşağıda yer alan varlık, deni olan şey!
Avrupa’daki “insan hayvandır” diye başlayan aforizmaların ve tanımlamaların babası Aristo’dur. Mesela Politika’sında; “insan politik hayvandır” der. Descartes “insan düşünen hayvandır” der. Marx, “insan alet kullanan hayvandır” der. Durhkeim, “insan sosyal hayvandır” der. Sartre, “insan isyan eden hayvandır” der. Yani herkes nereden bakıyorsa onu söylüyor. Ama değişmeyen temel bir kabulleri var: insan hayvandır. Buradaki hayvan ile kastedilen canlıdır diye düşünülebilir. Fakat bu kadar masum değil. Yunan-Batı aklı, insanı artıları olan hayvan olarak görüyor, başka değil. Bu, indirgemeci bir yaklaşımdır.
Parçalanan hakikat, hakikat olmaktan çıkıyor. Dolayısıyla, insan, insan olmaktan çıkıyor. Freud, kendi baktığı yerden indirgedi; insanı şehvet içgüdüsüne, libidoya indirgedi. Marx, kendi baktığı açıdan indirgedi; insanı diyalektik materyalizme, sadece üretim ve tüketime, sınıfa indirgedi. Darwin, insanı biyolojik bir varlığa indirgedi. Nietzsche’ye göre ise; insan doğuştan eksiktir, dolayısıyla kendi gerçekliğini kendisi kurmak, yani kendini yeniden yaratmak zorundadır. Evet, insanda şehvet vardır, insan üretir ve tüketir, insan biyolojik bir canlıdır, ama insan bunlardan ibaret değildir. İndirgemeci her mantık parçalayıcıdır. Bu parçalayıcı anlayış, halen postmodernizm adıyla, bireylerde ve toplumlarda parçalanmışlık duygusu yaratmaya devam ediyor.
Doğu medeniyeti geneller, Batı medeniyeti ise indirger. Yani doğunun zaafı genellemedir, batınınki ise indirgemedir. Bu bakış açısı, aynı zamanda bir bütünü anlamak için parçalarına ayırmayı da içerir. Aristo atomcudur, bir şeyi incelemek için en küçük parçalarına kadar parçalamayı teklif eder. Batı medeniyeti, bütünü parçalarına indirgediği için, sonuçta bütünün hakikatini kaybetti. Kartezyen düşünce de bu aklın devamıdır. Kartezyen düşünce, sanıldığı gibi Descartes ile başlamadı, Yunanla başladı. Mesela Yunan’da çok keskin bir ruh-beden ayırımı vardır. Eflatun’un, ideler âlemi fikri üzerinden geliştirdiği düalist idealizmi de, Aristo’nun, aşkın olanın maddede içkin olduğunu söylediği maddeci realizmi de bu indirgeme üzerine inşa edilir. İnsanı aşağıdan yola çıkarak tanımlamanın zaafı, insanı aşağıya çekmektir.
Yunan-Batı anlayışı insanı hep aşağıya çekiyor. Aşağıya çektiği zaman, insan eşrefiyetini ve kerimiyetini kaybediyor. Sonuçta, istatistiksel bir varlığa indirgeniyor. O zaman, Aristo’nun yaptığı gibi, köleleri tabiatları gereğince köle ilan etmek daha kolay oluyor. Böylelikle, toplumu oluşturan sınıfları, efendiler ve köleler ayrımını, vicdanına daha kolay anlatıyor. İnsanı öldürmek daha kolay olabiliyor. Oysaki insanın üstünlüğü kerimiyetinden, kerimiyeti ise, insanı Yaratan’ın ona yüklediği anlamdan kaynaklanıyor. Peki, İslam ne yapıyor? İslam insanı yukarıdan tarif ediyor. Eşref-i mahlukat, ahsen-i takvim, yani Allah’ın şaheseri! İnsanı, Hâlık’ına nispetle tarif ediyor. Hâlık’ına nispetle tarif edince, insan muhterem, hürmet sahibi ve hürmete layık bir varlık oluyor. İşte iki ayrı bakış açısı, iki ayrı yaklaşım!
İnsanı bir numaraya koyduğunuz zaman; “insan her şeyin ölçüsüdür” diyen, teosantrik (Tanrı merkezli) bakışın zıddı olan, hümanizme (insan merkezli bakış) ulaşırsınız. İslam’da varlık Allah merkezlidir. Varlığın merkezinde Allah, mahlukatın merkezinde ise insan vardır.
İnsan tasavvuru bozuk uygarlıkların temel problemi, insanı üst bir referansa göre tanımlamamaları. İşte o üst referans Allah’tır. Allah insanoğluna tariflerini vahiy yoluyla bildirmiş. İnsanı insana tanımlatmayacaksınız; insanı Allah’a tanımlatacaksınız. Yani Allah tanıtacak insanı, siz de tanıyacaksınız. Yok, insanı insana, beşeri beşere tanımlatırsanız, tanımlayan, kendinde peşinen tanımlama ayrıcalığı vehmeder. Kendini tanıma değil de, tanımlama makamına koyar, sorun da işte tam burada başlar. Kendisini ayrıcalıklı ve diğerlerinden üstün gören bir sürü insan ve bunların yaptığı sayısız tanımlama!
Modern dönemler, insanlık tarihinde bir yol kazası, bir kafa karışıklığı dönemidir. Maalesef, insanlığın son üç yüz yılına, tam anlamıyla bu kafa karışıklığı hakim olmuş durumda. Batı modernizmi her açıdan bir kafa karışıklığıdır. Modern çağlarda, artık istatistiğe, haz ve hız merkezli bir hayata indirgenmiş bir insan türü görüyoruz. Kadim geleneklerde, her şeye rağmen bir soyluluk, bir asalet ve ciddiyet vardı. Bir gelenek, batıla inanırdı, ama inandığını da ciddiye alırdı. Ciddiye alır ve icabında bedelini de öderdi. Muhtemelen bunun sebebi, batıl da olsa tüm kadim geleneklerin arka planında ilahi vahyin bulunmasıdır. Mesela Sokrates’te vahiyden kaynaklanan ciddi bir ahiret inancı ve derin bir faziletin izlerini görüyoruz. Savunmasındaki son sözleri, tam inanmış bir adamın sözleridir: “Şunu iyi bilin ki, bir değil bin kez ölmem gerekse bile, asla yolumu değiştirmeyeceğim”. İşte Sokrates, sistemi eleştirdiği ve ciddi bir şekilde salladığı için, sistemin efendileri tarafından öldürüldü. Sokrates liyakati ve ehliyeti asaletin önüne koydu. Bunun cezasını da canıyla ödedi.
Dünyada barış ve iyi niyetin hakim olması amacına, tek başına ne din ulaşabilir, ne de bilim! Batı dünyasında kilise ve bilim arasındaki çatışma; insan bedeninin bilime, ruhunun da kiliseye bırakılmasıyla sonuçlanmıştır. Modern tıpta insanın sadece bedeni vardır; o da bu güne kadar anlaşılabildiği ve anlatılabildiği kadarıyla. Descartes: “Ben insan vücudunu bir makina olarak düşünüyorum. Kafamda, hasta insanı bozuk bir saate, sağlıklı insanı da iyi çalışan bir saate benzetiyorum” demektedir. Bu saatin çalışabilmesi ve çözümlenebilmesi için, olabildiğince çok parçalara bölünmesi kadar doğal bir şey olamaz.
Decartes’ın kartezyen felsefesine göre; bütün, parçalara ayrılmalı, her bir parça çözülmeli, analiz edilmeli, daha sonra elde edilen sonuç bütüne uyarlanmalıdır. Karmaşık bir şeyin, parçalarını inceleyerek çözülebileceğini ileri süren bu mantığın bugün vardığı nokta, tam anlamıyla bir iflastır. Descartes’in zihin ve beden arasında yaptığı katı ayrım, hekimleri beden makinesi üzerinde yoğunlaşmaya ve hastalığın psikolojik, sosyal ve çevresel boyutlarını ihmal etmeye yöneltti. Artık insanın bütün hücrelerine inilmiş, adeta bütün kaleleri fethedilmişti. Hekimler artık bu indirgemeci yaklaşımla, vücudun bütün birimlerini en ince ayrıntısına kadar biliyorlardı, ama insan bu arada bütünlüğünü, gerçek mahiyetini ve değerini yitirmişti.
Batı zihniyeti, insanın gerçek konumunu hiçbir zaman keşfedemediği için, insanla irtibatlı hiçbir konuda tam anlamıyla sağlam, sahih, doğru sonuçlara ulaşmayı başaramamış, hep bir hüsrandan diğerine, bir yanılgıdan diğerine savrulup durmuştur. Ortaçağ karanlığının temel özelliği, aklı faaliyetten alıkoymak ve düşünceyi dumura uğratmaktı. Rönesans ve ondan sonraki dönemlerde ise, bu durumun tam zıddı gelişti. Akıl her alana müdahalenin tek vasıtası olarak egemenliğini kurmaya başladı. Artık aklın önünde hiçbir sınır tanınmıyor ve aklı ilahlaştıran bir rasyonalizmle, yine bir başka aşırılığa kayılıyordu. Avrupa, bu sefer de aklın üstünlüğünden tabiatın üstünlüğüne geçiş yaptı. Bu süreçte pozitif bilimlerin, kainatın sırlarını keşfetme hızı artınca, Batılı düşünürler: “başvurulması gereken, dönülmesi gereken, aslolan tabiattır” demeye başladılar. Artık batı düşüncesinin fiilen tapınılan tanrısı akıl olmaktan çıkmış, yerine Darwin’in: “Herşeyi yaratır ve onun yaratma kudretinin sınırı yoktur” dediği tabiat geçmiştir.
Daha fazla tüketmenin ve daha fazla şeye sahip olmanın insanı mutlu edeceği sanılır. Özellikle modern çağda üretimin artması ve kapitalist kaygılarla bu ürünleri pazarlama yarışı, insanların sürekli olarak tüketme hastalığına yakalanmasına sebep oldu. Postmodernizm, insan bedeninin tüketim toplumunun merkezinde yer aldığını ileri sürmektedir. Bu sebeple bütün dünyamızı madde ile doldurduk. Her gün yeni yeni ihtiyaçlar çıkardık ortaya. Bir yandan içimizi boşalttığımız gerçeğini göz ardı edercesine, tükettik dostluğu, komşuluğu, arkadaşlığı. Şimdilerde fiziksel olarak sağlığı yerinde olanlar, nice mutsuz hayatlar sürüyor, acaba farkında mıyız?
Kendimizi tükettik, beraberinde sevgiyi ve saygıyı da tükettik. Beklentisiz iyilik yapmaz olduk. Başkasında olana göz diktik hep. Paylaşma, yardımlaşma, dayanışma duygularımızı körelttik. Başkalarının derdini dert edinemedik kendimize. Hep başkalarına yükledik sorumlulukları, duyarlılıkları, anlayışları. Herkesten anlayış beklerken anlayış fakiri olduk çoğu zaman. Etrafımızdaki kalabalığa rağmen, yalnızlık ve değersizlik duygusunu yaşamakta ve çeşitli korkular içerisinde kıvranmaktayız. Bu durumun diğer adı sağlıksızlıktır. Sağlığımız, yalnızlık ve sevgisizlikten ummadığımız derecede zarar gördü.
Tıp, modern dünyada bir anlamda dinin yerine geçti. Çünkü dünyevi hayat daha önemli hale geldikçe, öteki dünya değil de bu dünya daha fazla anlam kazandıkça, bugünkü dünyada daha uzun yaşamak, daha sağlıklı, daha güzel, daha fit kalmak gibi kaygıları hayatlarımızın merkezine taşıdık. Yani eğer kişi kendine bakarsa, egzersiz yaparsa, sağlıklı beslenirse, zamanında kontrollerini yaptırırsa problem olmayacak, mutlu bir hayat sürecek.
Bedenlerimiz, bugün tamahkar bir kültürün elinde bir oyuncağa, çorak bir ülkeye dönüşmüş durumdadır. Kozmetikten diyet endüstrisine, oradan zinde yaşam alıştırmalarına kadar, beden büyük bir muhasara altında. Modern beden, kapitalizmin mantığı içinde özel mülkiyetin konusudur ve bedenin sahibine ona iyi bakma sorumluluğu yüklenir. Bu sebeple de üreten bedenin, üretim yapabilecek ölçüde sağlıklı olması gerekmektedir. Kişi hastaysa, bu onun sorumluluğudur, demek ki kendine iyi bakmamış! Bu yaklaşımın hakimiyeti altında kalan insanlarda da, sağlıklı olabilmek ve kalabilmek için aşırı bir çaba kaçınılmaz hale geliyor. O zaman, tıbbın ürettiği yeni teknolojileri sonuna kadar kullanmak da bu anlayışın bir uzantısı oluyor. Gözümüz aydın! Elbirliği ile yeni bir tüketici sınıfı daha oluşturduk! Bu yeni sınıfın mensupları, ayrılık selamı olarak“Allah’a ısmarladık” yerine “kendine iyi bak” demeye başladılar.
Artık insan bedeni, bir tüketim aracı olarak her fırsatta yeniden biçimlenmekte, moda ve hayatı yaşama biçimi buna göre değişmekte! Kişisel bakım, sağlıklı yaşam deyip bir yığın kimyasalı boşalttılar üzerimize. Her geçen gün yeni bir buluş çıktı kozmetikte. Her geçen gün daha fazla ve çeşitli formüller geliştirildi. Bu formüller, yepyeni, cicili bicili kutulara girdiler. Basit bir krem vardı eskiden. Bugün her cilt için, günün her saati için ve neredeyse giydiğiniz kıyafete göre hazırlanmış kremler var. El, yüz, vücut, parmak arası, topuk, gözaltı, kulak memesi derken, onlarca krem türü çıktı karşımıza. Aldık itina ile, her bir yerimize sürdük. Onlar olmadan yatamaz, sabah sürünmeden kalkamaz olduk. Önce boyadık yüzümüzü gözümüzü bir yığın kimyasal renk ile, sonra başka bir şey sattılar onlardan kalan kalıntıları temizleyelim diye. Aldık, hepsini aldık! Dünya genelinde kadınların bir yıllık makyaj malzemesi harcamalarının 18 milyar dolar, parfüm harcamalarının ise 15 milyar dolar boyutlarına ulaştığını gördük. İş kadınlarla da kalmadı, metroseksüalite deyip erkekleri de kattık işin içine!
Modern hayatın sonucu olarak çoğalan veya yeni ortaya çıkan hastalıklar yanında, hayatın bir parçası olan menapoz ve osteoporoz gibi normal değişiklikler dahi, korkutucu hastalıklar olarak etiketlenmiş, böylelikle devasa bir hasta popülasyonu oluşturulmuştur. Check-up, insanlara rahatsızlanmadıkları halde, kendilerini hasta hissettirildikleri bir durum sağlar. Hastalıklar ölümün habercisidir. Ölümsüzlüğe yaklaşabilmek için, bir an önce sırtımıza yapıştırılan bu illetlerin farkına varmamız ve sağlık endüstrisinin sunduğu imkanlardan faydalanarak bunlardan kurtulmamız gerekmektedir.
Neoliberal iktisadın arkasından zalim bir politik felsefe bize el ediyor. Kaybedenleri lanetleyen, her ne pahasına olursa olsun kazananları, köşeyi dönenleri ise kutsayan bir felsefe. Mutluluk endüstrisi, güçlüye zayıfın haklarını hatırlatmak yerine, zayıfa güçlü olmayı dayatmaktadır. Yeni teşhis ve tedavi yöntemleri, kök hücreler, dokular, virüsler, aşılar, hatta embriyolar, geç kapitalizmin zemininde üretilip pazarlanan birer meta haline gelmiş durumda. İleri kapitalist toplumlarda, ölümsüzlük bile satın alınabilecek bir metaya dönüşmüş durumda. Aynen sağlıklı ve genç bir görünüm gibi!
Tabiata baktığımızda, pek çok hayvanın ihtiyacından fazla tüketimde bulunmadığını, tabiattan sadece ihtiyacı kadar pay aldığını görürüz. Oysa insan, ihtiyacından çok daha fazlasını edinmek, çok daha fazlasını tüketmek ister. Batı uygarlığı, bugünün insanına bireyselciliği, pozitivizmi ve sekülerizmi miras bırakmak suretiyle insanlığı ifsad etmektedir. Modern hayat tarzının ortaya çıkardığı çevre ve tabiat tahribi, bugün büyük felaketlerle sonuçlanmaktadır. Dünya Doğal Hayat Fonu’nun, doğal kaynaklar üzerine hazırladığı araştırma raporuna göre, günümüzdeki tüketim çılgınlığının dünyanın sonunu hazırladığını öğrendik. İnsani değerleri tükettiğimiz yetmedi, doğal kaynaklarımızı da tükettik bilinçsizce. Böylelikle koskoca dünyayı da tükettik sonunda!
Çevre ve doğa felaketleri, tamahkarlığın en görünür sonuçları arasındadır. Tabiatın dengesini altüst ettik. Ekolojik dengenin bozulması, toprak erozyonu, orman yangınları, ormanların bilinçli olarak yok edilişi, biyolojik çeşitliliğin azalması, temiz su kaynaklarının hızla kirlenmesi, hava kirliliği, asit yağmurları, küresel ısınma ve iklim değişiklikleri, radyoaktif kazalar ve atıklar, büyük kasırgalar, seller, hep tüketim çılgınlığının sonuçları olarak karşımıza çıktılar. Dünyanın doğal kaynakları üzerine araştırma yapan bilim adamları, Batılılar başta olmak üzere, bütün ülkelere tüketim çılgınlığına son vermeleri çağrısında bulunuyor ve insanları uyarıyorlar.
Yeni yüzyılın en önemli sağlık meseleleri; fakirlik ve ilişkili sorunlar, kronik hastalıklar (kalp ve damar hastalıkları, kanser, metabolik bozukluklar, psikolojik problemler), küresel tehditler ve krizler olarak tahmin edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü, yirmibirinci yüzyılda küresel ölçekte halk sağlığını tehdit etmesi muhtemel tehlikeleri; enfeksiyonlar, toksik ve nükleer kazalar ve çevre felaketleri şeklinde sıralamaktadır.
Tüketecek bir şeyimiz kalmadı sonunda, çünkü ömrümüzü tükettik. Üstelik geri dönüşüm kutusuna koyarak geri kazandırma şansımız da yoktu artık. Eflatun; “Para kazanmak için sağlıklarını yitirirler. Sonra sağlıklarını geri almak için para öderler. Yarınlarından endişe ederken, bugünü unuturlar. Sonuçta ne bugünü ne de yarını yaşarlar. Hiç ölmeyecekmiş gibi yaşarlar. Ancak hiç yaşamamış gibi ölürler” diyerek durumu tam anlamıyla özetlemiş!
Günlerini fast food zincirlerinde cips yiyip, kola içerek geçiren çocukların obezite sebebini, gerçek nedeni göz ardı edip bir dolu spekülatif genetik faktörlerle açıklamaya çalışmamız; ya da insani değerlerin tümünün paraya endekslendiği, çıkarın egemen olduğu, bencilliğin yüceltildiği bu dünyada, insanların depresyona girme nedenini, bu çarpık zihniyetten soyutlayıp, sinapslardaki serotonin düzeylerinin azalmasına indirgememiz, ya da ileri evre akciğer kanserli hastaları iki-üç ay daha fazla yaşatabilmek için, kemoterapi ilaçlarını üreten şirketlerin kasalarına milyarlarca lirayı kolayca aktarabilirken, toplumda tütün alışkanlığını önleyecek projelere mali kaynak ayıramamamız, sağlığın ticarileştirildiğinin apaçık delilleri değil midir?
Batı tıbbı, daha çok tedavi üzerine yoğunlaşırken, Doğu tıbbı daha ziyade koruyuculuk ve iyileşme üzerine odaklanır. Herhalde bu yüzden olsa gerek, Batı’da hastaların bulunduğu mekanlara “hastane” doğuda ise “şifahane” denmektedir. İnsanlar, Batı tıbbından gerçek bir şifa elde edememekte, özellikle kronik rahatsızlıklarda ilaçlar tam bir iyileşme sağlayamamakta, yalnızca semptomlar kısmen düzelmekte, ama tedavi tam bir şifa ile sonlanmamaktadır. En modern tansiyon ilaçlarını kullanmamıza rağmen, tedavide başarı oranımız sadece %14’te kalmaktadır. Büyük çoğunluk ise maalesef çaresiz. Bugün toplumun neredeyse yüzde 60’ı, sürekli ilaç kullanır hale getirilmiştir. Modern tıp, bir çok gelişmiş ülkenin bile ekonomisini zorlayacak tarzda, dünya nüfusunun büyük bir kısmı için erişilemeyecek bir maliyete sahiptir. Vücudun savunma mekanizmalarını kuvvetlendirme veya desteklemeye yönelik, ucuz, güvenli ve uzun vadede daha etkili Doğu tıp felsefesi, Batı tıbbının aşağılayıcı, kısıtlayıcı ve hor görücü hegemonyasından kurtulup desteklenebilseydi, belki de bugün sağlığımız için bu kadar yüksek maliyetlere katlanmak zorunda kalmayacaktık.
Sağlık sektörü, dünyada enerji sektöründen sonraki ikinci büyük sektördür. Böyle devasa bir sektörde, zaman zaman büyük şarlatanlıklar, maalesef ki olabiliyor. Sorun, insani değerleri, maddi çıkarlara kurban etme sorunudur. Modern anlayış, insana mükerrem bir varlık olarak bakmak şöyle dursun, tıbbı belli kesimlerin daha çok kazanması için; daha çok hastaneye, daha çok muayeneye, daha çok tahlile, daha çok ilaca dayalı, son derece pahalı ve sentetik bir sektör hâline getirmiştir. Meselâ Hindistan, ilaç sanayiinin ve genetik araştırmaların uygulama alanı olmuş durumda. Bu araştırmaların kobayları Hindistan’da, tüketicileri Amerika’da. Çünkü modern tıbbın bakış açısı, sayılara, istatistiğe ve genele dayanır. Bu sebeple de hastalığın tedavisinde bireyin, onun çevresel ve kültürel şartlarının, tabiatla olan ilişkilerinin bir önemi yoktur.
Teknolojiye duyulan güven sebebiyle, yüksek teknolojik yöntemler, tıbbın temeli ve insani öğesi olan anamnez ve fizik muayenenin önüne ve yerine geçmektedir. Tıp mekanikleşince, hekim bir teknisyen, hasta ise tam anlamıyla bir cihaz konumuna düşmektedir. Hekim ile hastanın insan olarak karşı karşıya geldiği, iletişim kurduğu, belki de hasta-hekim arasında güven duygusunun en çok oluştuğu veya yok olduğu süreç olan anamnez almak, muayene etmek, hastayla iletişim kurmak, ona dokunmak gibi safhalar ortadan kalkıyor. Doktorlar artık doktor değil! Çünkü klasik doktor, karşısındaki hasta ile empati kuran, onu anlamaya çalışan, sosyal çevresi ile, gündelik alışkanlıklarıyla, bir şekilde onu kafasında yeniden inşa eden birisidir.
Maneviyatı yıkabilecek en önemli şeylerden bir tanesi de, ölçme ve değerlendirmeyi, yani performans değerlendirmesini her yere yaymak. Bugün, sağlık alanında yaygınlaştırılan bu uygulamanın, altından kalkılamaz mali boyutları yanında, meslek ahlakında yol açtığı yıkımı tahmin bile edemiyoruz. Tabiatı icabı mânevî bir boyutu olan iki insanın ilişkisini, özellikle hastayla hekimin ilişkisini, ölçme ve değerlendirmeye indirgersek, ilişkinin iki tarafını da değersizleştiririz. Sevginin ölçme ve değerlendirmesini, imanın ölçme ve değerlendirmesini nasıl yapacağız?
Hastaneler ağzına kadar dolu, hapishaneler tıklım tıklım, karakol ve mahkeme koridorlarında adım atacak yer yok. Varın siz hesabedin memleketin halini! Tüketim çılgınlığı ve israf bizi bu hale getirdi. Günde 5 milyon ekmeğin çöpe atıldığı bir ülkenin iflah olacağını sanmak ne büyük safdillik!
Peki, bu sarmaldan nasıl çıkacağız? Hep beraber akletmeye çalışmak, işbirliği, elbirliği ve gönül birliği yapmakla elbette!
Previous Post Giriş
Next Post Felsefe