Lübnan’daki protestolar: WhatsApp vergisi ülkedeki derin krizi nasıl ortaya çıkardı? |
8 Kasım 2019 - 12:39:33
08.11.2019 15:27 |
Son Güncelleme 08.11.2019 15:27
Göstericiler Başbakan Saad Hariri’yi istifaya zorladı. Ancak, ülkenin siyasal sisteminin toptan yenilenmesi, bağımsız ve mezheplere dayanmayan bir hükümet kurulmasını da içeren başka talepleri de var.
Lübnan’da hükümet yetkilileri Ekim ayında bir krizden bir başka krize doğru savruldu.
Önce ithalatçılar, ticari bankalarda Amerikan doları kıtlığı yaşamış, bu durum son 20 yılda ilk kez Lübnan’da karaborsanın oluşmasına ve para biriminin dolar karşısında değer kaybetmesine neden oldu.
14 Ekim’de Lübnan’ın batısındaki ormanlar art arda çıkan yangınlarla kül olurken, kriz halindeki itfaiye teşkilatı müdahale edecek durumda olmadığı için Kıbrıs, Yunanistan ve Ürdün’den yardım istendi.
WhatsApp kullanımına aylık 6 dolar vergi getirilmesi kitlesel tepkilere neden oldu. Başkent Beyrut’ta resmi binalar önünde onlarca kişi protesto gösterilerine başladı.
Bunun üzerine hükümet geri adım atıp birkaç saat içinde ek vergi teklifini geri çekti. Ancak bu adımlar, Lübnan’da yıllardır biriken öfke ve hoşnutsuzluğun gün yüzüne çıkmasına neden oldu.
Kamu borçlarının gayrisafi milli gelire oranı yüzde 150. Bu oran ile Lübnan dünya sıralamasında üçüncü durumda. Ülkede işsizlik oranı yüzde 25 iken gençler arasında bu oran yüzde 37’yi buluyor.
Lübnan’da, dördü İslami, 12’si Hristiyan, Dürzi ve Muzevi olmak üzere toplam 18 resmi mezhep var.
1943’te varılan bir anlaşma ile üç temel siyasi kurumun temsilcileri üç büyük mezhep arasında paylaştırılıyor.
Bu dini ve mezhepsel bölünmüşlük ülkeyi dış güçler için kolay bir hedef haline getiriyor. Örneğin İran, Suriye’deki iç savaşta aktif yer alan Şii kökenli Hizbullah hareketini destekliyor.
Lübnan’daki siyasal sistemde Hizbullah’ın önemli bir yeri var. Hariri başkanlığındaki Batı destekli koalisyon hükümetinde belli bir ağırlık sahibiydi.
Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün Küresel Yolsuzluk Algısı Endeksi’nde Lübnan 180 ülke içinde 138. sırada. Örgütün raporunda, “Lübnan’da yolsuzluk toplumun her katmanına işlemiş durumda; siyasi partiler, parlamento ve polis en yolsuz kurumlar olarak görülüyor” deniyor.
Lübnan’da ne sokak protestoları ne de ekonomik sıkıntılar yeni bir durum.
En son 2005’te yaşanan kitlesel gösteriler sırasında eski başbakan Refik Hariri (Saad Hariri’nin babası) Beyrut’ta bombalı bir saldırıda hayatını kaybetmişti.
Lübnanlıların çoğu Suriye’yi suçlamış, protestolar 29 yıldır ülkede konuşlanan Suriye askerlerinin çekilmesine yol açmıştı.
Şimdiki protestolar ise hem daha kitlesel hem de kuzeyde Trablus’tan güneyde Tire’ye kadar yayılmış durumda.
Ayrıca 2005’teki protestolara Suriye hükümetine karşı olan gruplar önderlik etmişken, bugünkü gösteriler tabandan başlamış, parti ve mezhep ayrımı ve belirgin bir lideri olmayan gösteriler olma özelliği taşıyor.
Trablus’taki Sünni protestocuların, Hizbullah ve diğer Şii grup Emel hareketinin tehditlerine maruz kalan Tire’deki Şii göstericilerle dayanışma sloganları attığına dair haberler geliyor.
Kısacası, Lübnan’da istisnai bir durum yaşanıyor: mezhepsel ayrılıkların yarattığı bir bölünmeye değil, ortak sorunların birleştirdiği protestolara tanıklık ediliyor.