"Şuur-u imani hurdebîni ile en ince esrarına baktım, gördüm..." ifadesiyle ne anlatılmak isteniyor? | Sorularla Risale
"Hurdebîn" kelimesi, çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük cisimleri ve mikroorganizmaları göstermeye yarayan alet ve araç demektir. Kısacası mikroskop anlamına geliyor.
İmanın mikrokopa benzetilmesinde şöyle bir nükte vardır; iman öyle bir nur ve şuurdur ki insanların çıplak, yani vahiyden bağımsız, soyut akılları ile göremeyeceği hakikatleri insana gösterir.
Mesela insanın aklı kabrin arkasını göremiyor, ama iman şuuru kabrin arkasını, mikroskobun mikrobu büyüterek göstermesi gibi gösteriyor. O alemde ne var ne yok, hepsini insan aklına vahyin yardımı ile izhar ve ilan ediyor.
Yine insan aklı, zamanın geçmiş ve geleceğini göremediği halde, vahye dayanan iman şuuru projektör gibi, zamanın hem geçmişini hem geleceğini mükemmel bir şekilde aydınlatıyor.
İman şuuru, hem mikroskop gibi en gizli ve latif şeyleri hem de teleskop gibi büyük ve azametli şeyleri gösteren muazzam bir nur ve ışıktır. İnsan soyut aklı ile bunları görüp bulamıyor, felsefe aleminin kafa karışıklığı bu önermeyi kuvvetlendiriyor.