3D INFORMATION EXTRACTION FROM DIGITAL AERIAL IMAGES WITH COMPUTER VISION AND PHOTOGRAMMETRIC SPACE INTERSECTION - PDF
1 DİJİTAL HAVA FOTOĞRAFLARINDAN BİLGİSAYARLA GÖRME VE UZAY ÖNDEN KESTİRME İLE 3B BİLGİ ÇIKARIMI S. ÖZDEMİR 1, F. KARSLI 2, H. ACAR 2, M. DİHKAN 2 1 Gümüşhane Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Harita Mühendisliği Bölümü, Gümüşhane 2 Karadeniz Teknik Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Harita Mühendisliği Bölümü, Trabzon, Özet Fotogrametride resim çiftlerinden obje koordinatlarının elde edilmesi, uzay önden kestirme yöntemi ve epipolar geometri yöntemi olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilmektedir. Uzay önden kestirme yönteminde bilinen iç ve dış yöneltme parametreleri kullanılarak obje koordinatları hesaplanmaktadır. Ancak uzay önden kestirme yönteminde yüksek doğruluk elde edilebilmesi resim çiftine ait iç ve dış yöneltme parametrelerinin hassas bir biçimde bilinmesini gerektirmektedir. Günümüzdeki gelişmiş GPS ve IMU sistemleri dış yöneltme parametrelerini hassas olarak ölçebilmektedir. Bu sistemlerin mevcut olmadığı durumlarda yer kontrol noktaları kullanılarak dış yöneltme parametreleri elde edilebilmektedir. İkinci yöntem olan epipolar geometride ise resim çiftlerinin iç yöneltme parametreleri ve resim çiftlerinin rölatif konumları sadece resim çifti arasındaki eşlenik noktalar ile hesaplanmaktadır. Epipolar geometri temelde iki resim düzlemi merkezinin kesişimi ve bu iki merkez arasındaki doğrultunun ana eksen kabul edilmesi ile oluşan geometridir. Epipolar geometri matematiksel olarak Fundamental Matris ile ifade edilir. Fundamental Matris kalibre edilmemiş iki resim düzlemine ait rölatif yöneltme parametrelerini içeren matristir. Bilgisayarla görme alanındaki gelişmeler sayesinde 3B modellemeden robotik e kadar pek çok alanda yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu çalışmada otomatik olarak eşleştirilmiş noktaların uzay önden kestirme ve epipolar geometri yöntemleri ile elde edilmiş koordinatları karşılaştırılmıştır. Ayrıca uzay önden kestirme ve epipolar geometri yöntemlerinin performansı, doğruluğu ve en iyi sonucu almak için en uygun kullanım koşulları da belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bilgisayarla Görme, Doğruluk, Fotogrametri, Karşılaştırma, Uzay Önden Kestirme 3D INFORMATION EXTRACTION FROM DIGITAL AERIAL IMAGES WITH COMPUTER VISION AND PHOTOGRAMMETRIC SPACE INTERSECTION Abstract In photogrammetry, acquiring object coordinates from stereo pairs accomplished by two methods. First method is space intersection in which object coordinates calculated by known interior and exterior parameters. Second method to solve this problem is epipolar geometry. Essentially epipolar geometry is intersection of two image planes centers and having the baseline as axis between planes. Epipolar geometry can be algebraically explained by fundamental matrix. Fundamental matrix contains all available information regarding relative orientation of uncalibrated two image planes. Due to developments in computer vision epipolar geometry widely used in applications ranging from 3D modeling to robotics. In this study, automatically matched object points coordinates calculated with space intersection and epipolar geometry methods and results from these methods compared. The aim
2 2 of this study is to determine space intersection and epipolar geometric methods performance, accuracy and suitable conditions to acquire satisfactory results. Key words: Computer Vision, Accuracy, Photogrammetry, Comparison, Space intersection 1. Giriş Günümüzde Fotogrametri yaygın olarak 3B bilginin üretilmesinde kullanılmaktadır. Özellikle mühendislik uygulamalarından arkeolojik dokümantasyon çalışmalarına kadar pek çok alanda yaygınlaşan insansız hava araçları, gelişmiş DSLR kameralar 3B bilgi üretimi için gerekli olan veriye ulaşmayı kolaylaştırmış ve bu alanda pek çok ticari yazılım da üretilmiştir (Kolecka, 2011). Objelerin 3B koordinatlarını hesaplayan bu yazılımlar yaygın olarak 2 yöntem kullanmaktadır. Bu yöntemlerden birincisi uzay önden kestirme ve ikincisi de epipolar geometridir. Uzay önden kestirme resimlerin iç ve dış yöneltme parametreleri ile objelerin 3B koordinatlarını hesaplayan ve fotogrametri alanında uzun yıllardan beri aktif olarak kullanılmakta olan bir yöntemdir. Epipolar geometri ise iç ve dış yöneltme parametrelerinin bilindiği ve ya bilinmediği durumda birinci resimdeki noktanın ikinci resimde takip edilerek objenin 3B koordinatını hesaplayan yöntemdir. Bu yöntem özellikle bilgisayarla görme alanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada uzay önden kestirme ve epipolar geometri teknikleri ile hesaplanan objelerin koordinatları karşılaştırılacaktır Uzay Önden Kestirme Uzay önden kestirme yöntemi, bilinen iç ve dış yöneltme parametreleri ile fotoğrafların bindirmeli alanlarındaki noktaların X,Y ve Z koordinatlarının hesaplanmasında kullanılan yaygın bir tekniktir. Şekil 1 den görüldüğü üzere kamera merkezlerinden çıkan ışın sağ ve sol fotoğraflardaki p 1 ve p 2 noktalarından geçtikten sonra arazideki P noktasında birleşmelidir ve bu durumun gerçekleşmesi için her iki nokta için kollinearite şartı sağlanmalıdır.
3 3 Şekil 1. Uzay önden kestirme geometrisi (Tamas, 2010) Kollinearite şartı (1) ve (2) denklemleri ile ifade edilir (Kraus, 2007). Burada x ve y resim koordinatlarını, x 0 ve y 0 asal nokta koordinatlarını, c asal uzaklığını (kamera sabiti), X, Y ve Z arazi koordinatlarını, X 0, Y 0 ve Z 0 resim çekim merkezi koordinatlarını, M ise açısal yöneltme bilinmeyenlerini (ω, φ ve χ) içeren dönüklük matrisini ifade etmektedir. xx xx 0 = cc mm 11 (XX XX 0 )+mm 12 (YY YY 0 ) mm 13 (ZZ ZZ 0 ) mm 31 (XX XX 0 )+mm 32 (YY YY 0 ) mm 33 (ZZ ZZ 0 ) (1) yy yy 0 = cc mm 21 (XX XX 0 )+mm 22 (YY YY 0 ) mm 23 (ZZ ZZ 0 ) mm 31 (XX XX 0 )+mm 32 (YY YY 0 ) mm 33 (ZZ ZZ 0 ) (2) Bindirmeli alanda her iki fotoğraftan 3 kontrol noktası ve 6 bağlama noktası ölçüldüğü durumda 3 kontrol noktası için 12 ve 6 bağlama noktası için 24 kollinearite denklemi yazılacağından toplamda 36 adet denklem oluşturacaktır. Son olarak kollinearite şartı en küçük kareler dengelemesi ile çözülecektir (Kraus, 2007). En küçük kareler dengelemesi bilinmeyen parametrelere girilen ölçümlerin hatalarını minimize etme koşulunu kullanarak düzeltmeler getirir. Aşağıda en küçük kareler dengelemesinin denklemi verilmiştir (3). Burada X bilinmeyenler, A katsayılar matrisi (Dizayn matrisi) ve l ölçümlerdir. XX = (AA TT AA) 1 AA TT ll (3)
4 4 En küçük kareler dengelemesi iteratif olarak çalıştırılarak hesaplanan koordinatlara düzeltme getirilir Epipolar Geometri Şekil 2 de görüldüğü üzere epipolar geometri temelde iki resim düzlemi merkezinin kesişimi ve bu iki merkez arasındaki doğrultunun ana eksen kabul edilmesi ile oluşan geometridir. Bu durumda 3B X noktasının bir izdüşümü olan sol resimdeki bir x noktası varsa bu nokta diğer resimde de bulunabilir. Sol resimde kamera merkezinden, x ten geçerek ve X e uzanan ışının sağ resimdeki iz düşümü yani epipolar çizgidir. Sağ resimde X noktasının karşılığı l çizgisi üzerinde olacaktır. Sağ resimde x noktası l üzerinde hareket ettirilerek en uygun korelasyon aranır. En yüksek korelasyona ulaşılan nokta yeni x noktası olarak belirlenir (Şekil 2.) (Szeliski, 2011). l' Şekil 2. Resim çiftinin Epipolar geometrisi (Moulon, 2015) Epipolar geometri matematiksel olarak Fundamental Matris (Temel matris) ile ifade edilir. Fundamental Matris F (3 3) boyutlarında iki resim düzlemine ait iç ve dış yöneltme parametrelerini içeren matristir. İki noktanın birbiri ile olan ilişkisi Fundamental matris ile (4) formülü ile ifade edilir. Fundamental matris kamera matrislerinden (4) formülündeki gibi hesaplanır ki burada, x ve x sırası ile sol ve sağ resimlerdeki X noktasının piksel koordinatları, K ve K (3 4) sırası ile sol ve sağ kameraların iç yöneltme matrisleri, R (3 3) sağ kameranın rölatif dönüklük matrisi ve t (3 1) öteleme vektörü olarak ifade edilmiştir (Hartley, 2003). xx TT FFFF = 0 (4) FF = KK TT RRKK TT [KKRR TT tt] xx (5)
5 5 Fundamental matris hesaplandıktan sonra, sol resimde belirlenen bir nokta için sağ resimde karşılık gelen bir epipolar çizgi hesaplanacaktır. Sağ resime izdüşürülen epipolar çizgi üzerinde en yüksek korelasyona sahip nokta bulunarak X noktasının sağ resimdeki konumu tespit edilir. 2. Uygulama Uygulamada Gümüşhane Üniversitesi bölgesine ait dış yöneltme parametreleri bilinen 2 adet dijital hava fotoğrafı ve bu fotoğraflar içeriğinde mevcut 6 adet kontrol noktası kullanılmıştır (Şekil 3.). Fotoğrafların değerlendirilmesi, Matlab da yazılan uzay önden kestirme ve Epipolar geometri fonksiyonları ile gerçekleştirilmiştir. Görüntülerin çekildiği kamera ve uçuş bilgileri Tablo 1 de sunulmaktadır. Tablo 1. Kamera parametreleri ve uçuş yüksekliği Görüntü boyutları (piksel) Odak Uzaklığı mm Piksel Boyutları 7.2 x 7.2 µ x 0= mm Asal Nokta Koordinatları y 0= mm Ortalama Uçuş Yüksekliği 1300 m Uzay önden kestirme uygulamasında dış yöneltme parametreleri ve yer kontrol noktaları kullanılarak her iki resimde otomatik olarak üretilen 251 adet eşlenik noktanın koordinatları belirlenmiştir (Şekil 4). Epipolar geometri uygulamasında ise dış yöneltme bilgileri kullanılmadan nokta koordinatları lokal olarak hesaplanmış, ardından yer kontrol noktaları yardımı ile bu noktalar koordinat sistemi üzerine yerleştirilmiştir.
6 6 Şekil 3. Çalışma alanı (Gümüşhane Üniversitesi Kampüsü)
7 7 Şekil 4. Otomatik eşleştirme ile bulunan noktalar Her iki yöntem ile hesaplanan koordinatların karesel ortalama hatası Y yönünde m, X yönünde m ve Z yönünde m olarak hesaplanmıştır. Önden kestirme yöntemi referans alınarak hesaplanan hata vektörleri 3B olarak Şekil 6 da 2B ise Şekil 7 de gösterilmiştir. Tablo 2 de 251 nokta içerisinden seçilen 50 noktaya ilişkin epipolar geometri ve uzay önden kestirme yöntemleri ile hesaplanan koordinatlar ve hatalar görülmektedir. Y yönündeki maksimum hata 28 no lu noktada, X yönündeki maksimum hata 1 no lu noktada ve Z yönünde elde edilen maksimum hata 22 no lu noktadadır.
8 8 Tablo 2. Epipolar geometri ve uzay önden kestirme yöntemleri ile hesaplanan koordinatlar. Epipolar Geometri Uzay Önden Kestirme ΔY (m) ΔX (m) ΔZ (m)
9 9 Şekil 6. 3B Hata vektörleri Şekil 7. 2B Hata vektörleri 3. Sonuç ve Öneriler Resim çifti üzerinden obje koordinatlarının uzay önden kestirme yöntemi belirlenebilmesi için dış yöneltme parametreleri hassas olarak bilinmelidir. Ancak epipolar geometri yöntemi dış yöneltme parametrelerine ihtiyaç duymadan kameraların rölatif konumlarını ardından obje koordinatlarını hesaplamaktadır. Özellikle günümüzde yaygınlaşan İHA araçları ile yapılan uygulamalarda yetersiz dış yöneltme parametreleri ile obje koordinatlarının hesaplanmasında epipolar geometri yöntemi kullanışlı olmaktadır. Diğer yandan dış yöneltme parametrelerinin bilindiği durumda uzay önden kestirme yöntemi özellikle Z yönünde çok daha başarılı sonuçlar üretmiştir.
10 10 Dijital Hava Fotoğraflarından Bilgisayarla Görme ve Uzay Önden Kestirme ile 3B Bilgi Çıkarımı Kaynaklar Kolecka N., (2011). Photo-Based 3d Scanning vs. Laser Scanning Competitive Data Acquisition Methods for Digital Terrain Modelling of Steep Mountain Slopes, ISPRS Commission VI, WG I/4, III/4, IV/2, VII/2. Hartley R., (2003). Multiple View Geometry in Computer Vision, Cambridge University Press, Cambridge Kraus K.,(2007). Fotogrametri Cilt 1, Nobel Yayın Evi, İstanbul Szeliski R., (2011). Computer Vision: Algorithms and Applications, Springer, London Moulon P., (2015), Fundamental Matrix, /corefeatures.html Tamas J., (2010), Data Acquisition and Integration5., hu/tartalom/tamop425/0027_dai5/ch01s02.html
STEREO IKONOS UYDU GÖRÜNTÜLERİNİN 3B KONUMLANDIRMA DOĞRULUĞUNUN ARAŞTIRILMASI
STEREO IKONOS UYDU GÖRÜNTÜLERİNİN 3B KONUMLANDIRMA DOĞRULUĞUNUN ARAŞTIRILMASI Altan YILMAZ a, Ferruh YILDIZ b, Murat YAKAR b, Ömer MUTLUOĞLU b a Harita Genel Komutanlığı, Fotogrametri Dairesi, Dikimevi
Videogrametrik bir sistem tasarımı
itüdergisi/d mühendislik Cilt:8, Sayı:3, 39-48 Haziran 2009 Videogrametrik bir sistem tasarımı Ferruh YILMAZTÜRK *, Sıtkı KÜLÜR İTÜ İnşaat Fakültesi, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü, 34469,