Cennet Bahçesi Hevsel - Atlas
Hevsel Bahçeleri, Diyarbakır’ı çevreleyen surların doğu kısmında Dicle Nehri kıyısında, yaklaşık 10 bin dönümlük alana yayılır. Antik dönemlerden beri Diyarbakır’ın tahıl ambarı olduğu bilinen bahçelerde meyve ve sebze de yetiştiriliyor.
Fotoğraflar: Selim Kaya
Bubo cinsini oluşturan 12 baykuş türünün ortak adıdır puhu (Bubo bubo). Bu iri baykuşlar başının her iki yanında, ilk bakışta kulağı andıran tüy demetleriyle dikkati çeker. Uzunluğu 66 ile 71 santimetre arasında olabilen puhuların kahverenginin çeşitli tonlarındaki tüyleri karışık nakışlıdır. İri turuncu gözleriyle dikkat çekerler. Ormanlarda ve dağların ağaçlık kesimlerinde yaşamalarına karşın bazen açık alanlarda da görülebilirler. Kaya yarıklarında, ağaç kovuklarında tüneyip yuva yapan puhuların dişisi yuvaya genellikle iki, üç yumurta bırakır. Başlıca besini tavşan büyüklüğüne kadar memeliler ve ormantavuğu büyüklüğüne kadar kuşlar olan puhuların sürüngen, yüzergezer ve böcekleri de yediği olur. İyi bir gece avcısı olan puhular, zaman zaman gündüzleri de avlanıyor. Puhular Dicle Vadisi’nde yıl boyu görülebiliyor.
Susamuru, yabankedisi, yabandomuzu, tilki, kirpi, sansar ve sincap Dicle Vadisi’nde gözlenen memelilerin başlıcaları… Kızıl tilki (Vulpes vulpes), Dicle Nehri’nin ayırdığı iki bölgeyi birleştiren Fiskaya Köprüsü sayesinde hem kent tarafını hem de Dicle Üniversitesi bölümünü yaşam alanı olarak kullanıyor.
Eski Silvan yolu üzerindeki Dicle Köprüsü (On Gözlü Köprü) 164 metre uzunluğunda. Yazıtında 1065-67 yıllarında yapıldığı yazılıysa da bunun kapsamlı bir onarım yazıtı olduğu düşünülür. Kimi kaynaklarda ilk köprünün Emeviler döneminde 8. yüzyılda, hatta İslam öncesi dönemde yapıldığı geçer. Köprünün doğu ucundaki, türkülere konu olmuş, tarihi ve arkeolojik öneme sahip Kırklar Dağı’nın yapılaşmaya açılmasına dair tartışmalar ise hâlâ sürüyor.
Dicle Vadisi’nin önemli doğa alanları (ÖDA) içinde olduğu kabul edilir. Hevsel Bahçeleri ise bu vadi içinde özel bir yere sahip. Aynı zamanda yapılan çalışmalar da gösteriyor ki Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri önemli kuş alanlarından (ÖKA) biri olmaya da aday. Ancak bu nadir sulak alan bir yandan Dicle Üniversitesi, öte yandan kentin kuşatmasıyla karşı karşıya.
Kuşların göç yolu üzerindeki Hevsel Bahçeleri’nde gözlenmiş 180’den fazla kuş türü var. Önemli kuş alanı (ÖKA) olmaya aday bu özel coğrafyada yeni gözlemlerle kuş sayısının artacağı tahmin ediliyor. Çayır taşkuşu (Saxicola rubetra) için Hevsel, göç sırasında dinlenme yeri.
Kulaklı orman baykuşu (Asio otus) Tükiye’de az görülen bir tür.
Küçük akbalıkçıl (Egretta garzetta), Dicle’nin beyaz meleği.
Yalıçapkını (Alcedo atthis) Hevsel Bahçeleri’nin olmazsa olmazlarından.
Yeşil düdükçün (Tringa ochropus) Türkiye üzerinden göç eden ve Türkiye’de kışlayan türler arasında.
Kızıl şahin (Buteo rufinus) avını henüz parçalamış.
Kumlu ve çakıllı göl kıyıları ile akarsularda görülen halkalı küçük cılıbıt (Charadrius dubius) yuvasını yerde yapmayı tercih ediyor.
Dicle Nehri’nde yaşayan balık türleri, barajların yapımından sonra azalmış olsa da balıkçılık hâlâ bir geçim yolu. Ahmet Dayı’nın ağına takılan balığa yörede alaca deniyor.
Diyarbakır’ın ve bölgenin meyve sebze ambarı konumunda olan Hevsel Bahçeleri, yaban hayatı yanında tarımsal alanda da önemli bir yere sahip. Geçimini bereketli Hevsel topraklarından sağlayan bu aile de rokalarını çarşı pazarda satışa sunacak.
Dicle Üniversitesi’nin mart başında ağaç kesmeye başlaması, öğrenciler tarafından protesto edildi. Kesilen ağaçların bulunduğu alanda çadır kuran öğrencilere, 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nde Diyarbakırlı kadınlar da destek verdi.
Direniş Diyarbakır Valiliği’nin 20 Mart’ta ağaç kesiminin durdurulduğunu ve yeni ağaçların dikileceğini duyurmasıyla sona erdi.