Cumhuriyet dönemi türk edebiyatı kapsamlı ders notu – Alonot.com
10 Ocak 2016Edebiyat Ders NotlarıYorumlar: 0
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı 1923’ten başlayarak günümüze kadar süren uzun bir süreci kapsamaktadı
Özellikle Atatürk döneminde yapılan inkılaplar, açılan kurumlar, çıkarılan yasalar Modern Türkiye’nin temellerini oluşturmuş
Bu köklü değişime paralel olarak edebiyatımız da yeniden şekillenmiş
Milli Edebiyat akımındaki dilde sadeleşme , hece ölçüsünü kullanma gibi çabalar Cumhuriyet döneminde de sürmüştü
Yeni devletin temellerinden olan Halkçılık ilkesi sanatta halka gitmenin halkla kaynaşmanın yolunu açmıştı
Hilafetin kaldırılmasıyla Türk Medeni Kanunu kabul edilmiş, Laiklik ilkesi çerçevesinde de 1970li yıllara kadar edebi ürünlerde bir dini bakış açısı görülmemiş
1928 Yılında Latin harflerine geçilmiş, ilerleyen yıllarda da halkevlerinin, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu gibi kurumların kurulması edebiyatın daha geniş kitlelere ulaşmasında etkili olmuş
1940’tan sonra Tecüme Odası’nın çalışmalarıyla Batı kökenli klasikler hızlı bir şekilde dilimize kazandırılırken Yunan, Latin ve İslam klasik eserleri de Türkçeye çevrilmiş
Batı’dan öğrenilen anlatım biçimleri başarılı bir şekilde uygulanmaya baş
Varoluşçuluk, gerçeküstücülük gibi düşünce akımlarının etkisiyle 1950 sonrası Türk edebiyatı daha özgün ve bireysel bir yapıya kavuş
Şiirin yanı sıra hikaye, roman , tiyatro türlerinde de önemli teknik gelişmeler olmuş
CUMHURİYET DÖNEMİNDE DERGİLER
Peyami Safa tarafından 1936 yılında yirmi bir sayı olarak yayımlanmıştı
Sanat, bilim ve edebiyatı “kültür” odağında birleştirmeyi, sağlamlaştırmayı esas alan, kültür meseleleri üzerinde yazılara yer veren bir dergidir.
Dergi özellikle de roman ve köy edebiyatı üzerine tartışmalarla döneminde etkili olmuş
Dergide; Peyami Safa, Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Ahmet Hamdi Tanpınar gibi imzalar görülü
Ağaç:Necip Fazıl Kısakürek’in 1936′da on yedi sayı olarak yayımladığı
Ağaç’ta sezgici ve milli bir sanat anlayışı savunulmuş
Dergide; Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Kutsi Tecer, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ziya Osman Saba, Cahit Sıtkı Tarancı gibi imzalar görülü
Çınaraltı:Orhan Seyfi Orhon ve Yusuf Ziya Ortaç tarafından 1941-1948 tarihleri arasında yüz altmış bir sayı olarak yayım­lanmıştı
Türkçü ve milliyetçi bir dergidir. Dergide, Türk kültürü ve Türk tarihi üzerine yoğunlaşılmıştı
Çınaraltı’da Orhan Seyfi Orhan, Yusuf Ziya Ortaç, Halide Nusret Zorlutuna, Nihai Atsız, Peyami Safa, Behçet Kemal Çağlar, Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Zeki Ömer Defne, Tarık Buğra gibi imzalar, eserlerini yayımlamışlardı
Varlık:Yaşar Nabi Nayır tarafından 1933′te Ankara’da yayımlanmaya başlayan dergi, 1946′dan itibaren İstanbul’da yayımlanmaktadı
Türk edebiyatının en uzun soluklu dergisi olan Varlık, kendi çizgisinden ödün vermeden farklı dönemlerde farklı akımlara ve anlayışlara ev sahipliği yapmıştı
Garip anlayışına uygun ilk örneklere ve köy edebiyatı ürünlerine sayfalarında yer vermiş
Dergi, halen yayımlanmaya devam etmektedir. Dergide; Abdülhak Şinasi Hisar, Attila ilhan, Behçet Necatigil, Cahit Sıtkı Tarancı, Cevdet Kudret, Ceyhun Atuf Kansu, Necati Cumalı, Nurullah Ataç, Orhan Veli, Sabahattin Kudret Aksal, Sait Faik, Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi birçok yazar ve şairin ürünlerine yer verilmiş
Büyük Doğu:Necip Fazıl Kısakürek tarafından ilk sayısı 1943′te yayımlanan dergidir.
Büyük Doğu, kimi zaman bir dergi kimi zaman da bir gazete özelliği gö
BüyükDoğu, 1943 – 1978 arasında, çeşitli kesintilerle de olsa, yayın hayatını sürdürmüştü
Büyük Doğu; siyasi, edebi, fikri, aktüel vb. iç Dönem dönem derginin siyasi ya da edebi yönü ağırlık kazanmıştır.
Markopaşa:1946 yılında Sabahattin Ali, Aziz Nesin ve Rıfat Ilgaz tarafından halkçı, toplumcu gerçekçi bir anlayışla çıkarılan siyaset, mizah, hiciv dergisidir.
Sürekli yasaklanan dergi; Markopaşa, Merhumpaşa, Malumpaşa, Alibaba, Yedi Sekiz Paşa, Hür Markopaşa gibi birçok adla yayın hayatını sürdür­müştü
Derginin yayın hayatı 1950′de sona ermiş
Hisar:İlk sayısı 1950′de yayımlanan dergi iki ayrı dönemde yayın hayatını sürdürmüştür: 1950 – 1957 arasında yetmiş beş sayı, 1964 – 1980 arası iki yüz iki sayı yayımlanmıştı
Türk edebiyatında uzun soluklu ve önemli bir dergi olan Hisar’da şiir başta olmak üzere pek çok edebi türle ilgili yazılar yer almıştı
Resim, müzik, sinema yazılarının da yer aldığı dergi, kendi çevresinde oluşturduğu Hisar topluluğuyla önem kazanmıştı Hisarcıların en önemli sanat ilkesi “milli’” olanla “yeni”yi bir araya getirmek olmuştur.
Gelenekten ayrılmayan bağımsız bir sanat anlayışını savunan Hisarcılar, Batı’nın taklit edilmesine karşıdı
Dergide; Mehmet Çınarlı, Munis Faik Ozansoy, İlhan Geçer, Turgut Özakman, Mustafa Necati Karaer, Gültekin Samanoğlu, Nevzat Yalçın, Mehmet Kaplan gibi yazar ve şairler eserler yayımlamışlardı
Yaprak:Orhan Veli tarafından 1 Ocak 1949 tarihinden itibaren on beş günde bir yayımlanan dergidir.
Dergi, 15 Haziran 1950′ye kadar yayımlanmıştı
Orhan Veli’nin ölümünün ardından arka­daşları tarafından Son Yaprak adlı özel bir sayı yayımlanmıştı
Dergide ağırlıklı olarak Garip anlayışına uygun ürünler yayım­lanmıştı
Yaprak’ta; Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Cahit Külebi, Bedri Rahmi Eyüboğlu gibi isimlerin ürünleri yer almıştı
Pazar Postası:1951′de yayımlanmaya başlayan derginin yazı işleri müdürü, bu dergide yazdığı bir yazıyla İkinci Yeni’nin isim babası olan Muzaffer İlhan Erdost’
Pazar Postası haftalık, siyasi bir gazetedir; fakat gazetenin Sanat-Edebiyat eki edebi dergi niteliği taşı
Dergi, özellikle İkinci Yeni hareketine bağlı şairlerin bu dergide yazmasıyla ünlenmiş
Dergi, aynı zamanda Garip şiirine karşı bir tutum içindedir ve özellikle şiir eleştirileriyle dikkat ç
Dergide Turgut (Turgut Uyar), Behçet Necatigil, Can Yücel, Fethi Naci, Oktay Akbal, Salah Birsel, Sezai Karakoç gibi imzalar görülür
TürkDili: Ankara’da 1951 yılında, Türk Dil Kurumu’nun aylık yayını olarak çıkmaya başlayan dergi Türk dilinin ve edebiyatının en uzun soluklu dergilerinden biridir.
Türk Dili dergisi, sadece dil konusunda yazılan makalelerin, yazıların, incelemelerin yayımlandığı bir dergi değil, bütün edebi türlere ait yazıların ve incelemelerin yer aldığı bir dergi olmuştur.
Derginin dile ve edebiyata katkısı, derginin çıkardığı özel sayılar ve verdiği ödüllerle daha da artmıştı Türk Dili dergisinde Doğan Hızlan, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Nurullah Ataç, Oktay Akbal, Orhan Hançerlioğlu, Peyami Safa, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel, Suut Kemal Yetkin gibi birçok imza yer almıştır.
Mavi:1952′de Ankara’da yayımlanmaya başlamıştı Mavi dergisi çıkış amacını derginin ilk sayısında açıklamış ve sayfalarının ulusal sanatı eserlerinde yansıtan sanatçılara açık olduğunu belirtmiştir.
Mavi dergisinde, yirmi birinci sayısından itibaren yazmaya başlasa da, Mavi topluluğu denilince akla gelen ilk isim Attila İlhan olmuş
Attila İlhan, toplumcu gerçekçi sanatın ne olduğunu anlattığı yazılarıyla derginin yönünü toplumcu bir edebiyata çevirmiş
Dergide; Attila İlhan, Ahmet Oktay, Özdemir Nutku, Ülkü Arman, Ferit Edgü, Orhan Duru, Demir Özlü gibi imzaların eserleri yayımlanmıştı
Papirüs:Cemal Süreya’nın çıkardığı
Dergi ilk olarak 1960′ta yayımlanmıştı
Dergi, yayın hayatına aralıklarla devam etmiş Cemal Süreya’nın imzasız başyazılarıyla dikkat çeken dergide, özellikle şiirler ve şiir üzerine yazılan yazılar yayımlanmıştır.
Papirüs’te Can Yücel Cemal Süreya, Mehmet H. Doğan, Turgut Uyar, Ülkü Tamer gibi imzalar öne çıkmıştı
HalkınDostları: İlk sayısı 1970′te Aylık Devrimci Sanat ve Kültür Dergisi alt başlığıyla İstanbul’da yayımlanmıştı
Üçüncü sayıdan sonra dergi merkezi Ankara’ya taşınmıştı
Dergiyi Ataol Behramoğlu ve İsmet Özel çıkarmışlardı Dergiye Süreyya Berfe, Özkan Mert, Asım Bezirci, Nihat Behram gibi imzalar da katkıda bulunmuşlardır.
Şiiratı:İlk sayısı Vural Bahadır Bayrıl, Osman Hakan, Orhan Alkaya ve Seyhan Erözçelik tarafından 1986 yılında yayımlanmıştı
Şiiratı, 1994′e kadar 7 sayı yayımlanmıştı
Dergi 2004′te tekrar yayımlanmaya başlanmıştı
Şiiratı dergisi 1980 sonrası şiirin önemli toplanma yerlerinden biri olmuş
Dergide Haydar Ergülen, Hilmi Yavuz, Vural Bahadır Bayrıl, Osman Hakan, Lale Müldür, Orhan Alkaya ve Seyhan Erözçelik gibi imzaların ürünleri yayımlanmıştı
Öğretici metinler bakımından bu dönemde büyük ilerlemeler kaydedilmiş;deneme, makale, gezi yazısı, hatıra, fıkra, eleştiri… alanlarında önemli eserler verilmiş
Bilgi verme, düşündürme, açıklama amaçlanmış; metnin yapısı dil ve anlatımı, kullanılan motifler bu amaçlara göre belirlenmiş
Kurtuluş Savaşı’dan yeni çıkmış olan ülkenin Atatürk ilke ve inkılâpları doğrultusunda büyük bir kalkınmaya girişmesi sonucunda millete ve milletin kültürüne yönelinmiş, Anadolu ve Anadolu insanı konu edilmiş
Bu dönem yazarları, öğretici metinlerde terim ve kavramları, gündelik hayata ait sözcük ve sözcük gruplarını kullanarak edebi bakımdan güçlü bir anlatıma ulaşmayı amaç
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı öğretici metinlerinde yazı dilinin konuşma diline yaklaştırılması, açık ve sade bir dilin kullanılması daha fazla okura ulaşılmasını sağlamıştı
A.Açıklama, bilgi verme, öğretme amacıyla yazılır.
B.Günlük yaşantılar, tarihi olaylar, bilimsel gerçekler ele alınır.
C.İşlenen konuyla ilgili duygu ve düşünceler kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir.
Söz sanatlarına, mecazlara sıkça yer verilir.
Verilen bilgiler, Yapılan açıklamalar örneklerle tanımlarla pekiştirilir.
Batılı anlamda ilk deneme ve eleştiri yazılarının yazarıdı
1940’tan sonraki yazılarında Türkçeyi özleştirme çabası öne çı
Deneme-Eleştiri:Günlerin Getirdiği, Karalama Defteri, Sözden Söze, Ararken, Diyelim, Söz Arasında, Okuruma Mektuplar.
…; deneme , eleştiri, günlük ve çeviri türündeki yapıtlarıyla tanınmış, yazılarıyla geç şairlerin tanınmasında büyük emek harcamış, edebiyatımızda eleştiri türünün yerleşmesinde yazılarıyla etkili olmuş Devrik cümlelerle yazmış, devrik cümlenin doğruluğunu savunmuş, çeviri alanında 50’ye yakın yapıta yer vermiş , Günce adlı yapıtında yaşamının son iki yılında yazdığı günlüklere yer vermiştir.
. Suut Kemal Yetkin
Deneme ve eleştiriyle tanınmıştı
Sanat, estetik, resim ve felsefe alanlarında eserler vermiş
Düşüncelerini açık ve yalın bir anlatımla kaleme almıştı
Deneme:Günlerin Götürdüğü, Edebiyat Konuşmaları, Edebiyat Üzerine, Düşün Payı, Yokuşa Doğru, Şiir Üzerine Düşünceler, Denemeler
İnceleme-Araştırma:Ahmet Haşim ve Sembolizm, Sanat Felsefesi, Edebiyatta Akımlar
Edebiyatımızda özellikle deneme ve eleştiri türlerindeki yazılarıyla tanınmış , sanat, edebiyat konularındaki düşüncelerini özgürce ortaya koymuş Gözlemci ve araştırmacı bir kimliğe sahip olan sanatçı , düşüncelerini açık ve yalın bir anlatımla dile getirmiş,; Günlerin Götürdüğü, Düş’ün Payı, Yokuşa Doğru adlı yapıtlarıyla tanınmıştır.
İSMAİL HABİP SEVÜK (1892 – 1954)
Milli mücadeleye destek veren önemli yazarlardandı
“İzmir’e Doğru” ve “Açıksöz” gazetelerinde başyazarlık yapmıştı
Türk edebiyatı tarihi, anı, gezi yazısı gibi türlerde eserler vermiş
Edebiyat Tarihi – İnceleme:Türk Teceddüt Tarihi, Avrupa Edebiyatı ve Biz, Edebiyat Bilgileri
Gezi Yazısı:Tuna’dan Batı’ya ,Yurttan Yazılar
Denemeleri dışında, edebiyat tarihi, felsefe, tarih çalışmaları ve çevirileri de vardı
Tanzimat sonrası Türk aydınının yaşadığı Doğu- Batı eksenindeki sıkışmışlık haline öneriler sunar.
Tek kutuplu medeniyet anlayışı yerine her ikisini de buluşturan bir anlayışın temsilcisi olarak görür kendini.
Deneme:Bu Ülke, Mağaradakiler
Araştırıma-İnceleme:Umrandan Uygarlığa, Kırk Ambar, Bir Dünyanın Eşiğ
Araştırma ve incelemeleri de vardı
Deneme:Mavi ile Kara, Sanat Üzerine Denemeler
ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR (1883 – 1963)
İstanbul’un lüks semtlerini ve Boğaziçi’ni, eski aşklarını, eğlencelerini anlatmıştı
Anlaşılır bir dille, anı, makale, öykü ve romanlar yazmıştı
Anı:Boğaziçi Mehtapları, Boğaziçi Yalıları, Geçmiş Zaman Köşkleri, İstanbul ve Pierre Loti
Roman:Fehim Bey ve Biz
SAF ŞİİR (ÖZ ŞİİR) ANLAYIŞINI SÜRDÜREN ŞİİR
Türk edebiyatında “Saf Şiir” (Öz Şiir) eğilimi Ahmet Haşim’in “Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar” adlı makalesiyle (Türk edebiyatında ilk poetika örneği kabul edilir.) baş
Sanatın bir form sorunu olduğuna inanan bu şairler için önemli olan iyi ve güzel şiir yazmaktı
Bu anlayışla kendilerine özgü özel bir imge düzeni oluş
Dilde saflaşma düşüncesi, kendini rahat şiir yazma şeklinde başat öğe olarak gö Şiirsel söylemin zirvesine ulaşmak düşüncesiyle dilin yücelişi paralellik gösterir.
ideolojik sapmanın dışında kalarak sadece okuyucuda estetik haz uyandıran şiir yazma eğilimi, bu şairleri her türlü mektepleşme eğiliminin dışında kalıp müstakil şahsiyetler olarak şiir yazmaya yöneltmiş
Saf şiir anlayışında estetik tavır ön plandadı Bu anlayıştaki şairler didaktik bilgiden uzak durup; bir şey öğretmeyi değil, musikiyle ya da musikinin çağrıştırdığı, uyandırdığı imgelerle insanın estetik duyarlılığını doyurmayı amaç edinirler.
Kısacası bu şairler şiirde anlama fazla önem vermezler. Anlaşılmak için değil; duyulmak, hissedilmek için şiir yazarlar.
Şiirde biçim endişesi duyan bu şairlerde dize ve dil baş tacıdı Disiplinli çalışarak mükemmele varan halis şiir yazma endişesi kendini hissettirir.
Gizemsellik, simgecilik, bireysellik, ruh, ölüm, masal, rüya, mit temalarının yoğunca işlendiği bu şiirler zekâ ve bilincin disipliniyle bütünleştirilerek yazılmıştı
Ahmet Muhip Dıranas’tan alınan bu dizelerden hareketle şairin şiir anlayışı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Saf şiir anlayışına bağlı kalmıştı
Ölçü ve uyağa bağlı kalmıştı
Açık, anlaşılır bir dil kullanmıştı
Sesi ve ahengi önemsemiş
Söz sanatlarından faydalanmıştı
Milli Edebiyat Döneminin şiir hareketleri bu dönemin oluşmasında etkili olmuş
Şiir dili her şeyin ü
Şiir bir biçim (form) sorunudur. Ahenk söyleyiş tarzı, ritim, kafiye ile sağlanı
Dilde saflaşma, sadeleşme görülü
Şairlerin kendilerine özgü bir imge düzenleri vardı
İçsel bir yaklaşımla insan anlatılı
Şiirler ideolojinin esiri olmamalıdı
Şiir emek iş
ÖZ ŞİİR ANLAYIŞINI SÜRDÜREN ŞAİRLER VE EDEBİ TOPLULUKLAR
Şiirleri ve tiyatrolarıyla ün kazanmış usta bir yazardı
“Büyük Doğu” ve “Ağaç” dergilerini çıkarmıştı
Fransız sembolistlerinden ve halk şiirinden yararlanarak heceyle kendine has, başarılı şiirler yazmıştı
İlk dönem şiirlerinden sonra mistik konuları, madde ve ruh ilişkisini, insanın evrendeki yerini konu edinen şiirler yazmıştı
“Kaldırımlar” şiiriyle geniş bir kesim tarafından tanınmış ve sevilmiş
Şiirlerini “Çile” başlığı altında bir kitapta toplamış ve bu kitapta şiir anlayışını düzyazı olarak anlatmıştı
Şiir:Örümcek Ağı, Kaldırımlar, Ben ve Ötesi, Sonsuzluk Kervanı, Çile
Oyun:Tohum, Bir Adam Yaratmak, Künye, Sabırtaşı, Para, Nam-ı Diğer Parmaksız Salih, Reis Bey, Yunus Emre, Abdülhamit Han, Ahşap Konak, Siyah Pelerinli Adam
Şiir, öykü, roman, edebiyat tarihi, makale, deneme alanlarında eserler vermiş
Eserlerinde Doğu-Batı çatışması, “rüya” ve “zaman” kavramları, “geçmişe özlem”, “mimari” ve “musiki” öne çı
“Ne içindeyim zamanın! Ne de büsbütün dışında” dizeleri onun zamanı kavrayışının özünü
“Bursa’da Zaman” şiiri geniş bir kesim tarafından sevilmiş
Ahmet Haşim’in özellikle de Yahya Kemal’in etkisinde kalmış, Sembolizmden etkilenmiş
Romanlarında psikolojik tahlillere önemle eğilen yazarın; kendine has bir üslubu vardı
“Beş Şehir” adlı önemli deneme kitabında Ankara, Erzurum, Bursa, Konya ve İstanbul’u anlatmıştı
“Huzur” romanı, aşkı, psikolojiyi ve Doğu-Batı karşıtlığını içerir; roman kişilerinin adlarının verildiği dört bölümden oluşur: İhsan, Nuran, Suat ve Mü
Roman:Mahur Beste, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Huzur, Sahnenin Dışındakiler, Aynadaki Kadı
Öykü:Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağ
Şiirleriyle tanınmakla birlikte tiyatro eserleri de vardı Fransız sembolizmiyle Türk şiir geleneğini başarıyla kaynaştırmıştır.
Hece ölçüsüyle biçimsel mükemmelliğe önem verdiği şiirler yazmıştı
Aşk, insanın iç dünyası gibi bireysel duyguları işlemiş
Kar, Olvido, Ağrı ve Fahriye Abla şiirleriyle sevilmiş
Oyun:Gölgeler, O Böyle İ
Otuz Beş Yaş, Desem ki ve Gün Eksilmesin Penceremden şiirleriyle tanını
Şiirlerinin çoğunda ölüm konusunu işlemiş
Romantizm ve sembolizmden etkilenmiş
Hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri de serbest şiirleri de vardı
Şiirde biçime, kafiyeye ve ahenge önem vermiş
Hiçbir akıma girmeyen kendine has bir ş
Şiir:He, Lâmelif, Om Mani Padme Hum
RİNDLERİN AKŞAMI Dönülmez akşamın ufkundayıVakit çok geç; Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç! Cihana bir daha gelmek hayal edilse bile, Avunmak istemeyiz öyle bir teselliyle. Geniş kanatları boşlukta simsiyah açılan Ve arkasında güneş doğmayan büyük kapıdan Geçince başlayacak bitmeyen sükunlu gece. Guruba karşı bu son bahçelerde, keyfince, Ya şevk içinde harab ol, ya aşk içinde gönül! Ya lale açmalıdır göğsümüzde yahud gül. Yahya Kemal BEYATLI
1928 yılında ortaya çıkan bu topluluk, şiir ve yazılarını “Yedi Meşale” adlı kitapta toplamışlardı
Türkiye’de Cumhuriyet döneminde “sanat sanat içindir” deyip öz şiir anlayışını benimseyen ilk grup Yedi Meşaleciler’
Gerçek şiir, sanat için yazılan, samimi ve yenilik dolu olan ş
Sanat, sanat için olmalıdı
Edebiyatta taklitten kaçınılmalı, daima yenilik, içtenlik, canlılık aranmalıdı
Batılı ilkelerle sanat yapılmalı, geleneksel temalar yerine yeni temalar bulunmalıdı
Şiirde konu zenginliği sağlamak için hayalden yararlanılmalıdı
Şiirde hece ölçüsünü kullanmışlardı
Çarpıcı imge ve benzetmelerle zenginleştirdikleri şiirleri, ustalıkla yapılmış birer tablo değeri taşı
Fransız sembolistlerin etkisinde kalmışlardı
Edebiyatımızda kısa süreli bir yankı uyandıran Yedi Meşaleciler, hedeflerini gerçekleştiremeden dağılmışlardır.
SABRİ ESAD SİYAVUŞGİL (1907 – 1968)
Psikoloji profesörü olarak ilmi çalışmalara kendisini verdi ŞiirleriniOdalar ve Sofalar adlı kitapta topladı.
ŞiirleriniKahramanlar ve Onar Mısra adlı kitaplarda topladı ve diğer edebiyat türlerinde eserler verdi. 1933 yılında çıkarmaya başladığı Varlık dergisini ömür boyu devam ettirdi.
Bu dergi Türk edebiyatının gelişmesinde, yeni kabiliyetlerin yetişmesinde ve tanıtılmasında önemli rol oynadı. Ayrıca Varlık yayınlarıyla da bir edebiyat kütüphanesi kurdu.
MUAMMER LÜTFİ BAHŞİ (1903 – 1947)
Milli konularda şiirler yazdı
İlk şiirlerinde aruz ölçüsünü kullandı, sonra hece ölçüsünü kullanmıştı
ŞiirleriniTunç Sesleri, Geçmiş Geceler, Bizim Türküler, Ergenekon adlı kitaplarda topladı.
Birinci Perdeadlı kitabında şiirlerini topladı.
Sebil ve Güvercinler, Geçen Zaman, Nefes Almakadlı kitaplarında şiirlerini toplayan Ziya Osman Saba hikâyeler de yazmıştı
Heceyi, duraklarında değişiklik yapmadan kılını Serbest şiir örnekleri de vermiştir.
Ziya Osman, bütün insanların mutlu olduğu ve herkesin hoşgörü içinde yaşadığı bir dünya özlemiyle yaş
Bu yönüyle Yunus Emre ve Mevlana geleneğinin modern çağdaki sesidir.
KENAN HULUSİ KORAY (1906 – 1944)
İçlerindeki tek hikâye yazardı
Yaşadığı sürede beş hikâye kitabı yayınlamış,“Osmanoflar” romanı ve kısa hikâyelerinin birçoğu gazete sayfalarında kaybolup gitmiş
Gazeteciliğinin de etkisiyle küçük hikâye tarzını benimseyen sanatçı, Cumhuriyet döneminde korku türünde örnekler veren ilk hikâ
Önemli hikâyeleri:Bir Yudum Su, Osmanoflar, Bahar Hikâyeleri, Bir Otelde Yedi Kişi.
Cumhuriyetin ilk dönemlerinde Türk edebiyatını saran «Memleket Edebiyatı» anlayışına tepki olarak ortaa çıkmış fakat esaslı bir yenilik yapamadan dağılmış olan edebi topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
Gözlerine yavaşça doldu akş
Genellikle ölçü ve kafiyeye bağlı bulunmayan, dizelerindeki hece sayısı değişik olan ş
Servet-i Fünûn’dan sonra kullanılmaya başlanan bu nazım şekli günümüzde çok yaygınlaşmıştı
Ölçü ve kafiye şiire ahenk verir.
Serbest nazımlarda ise bu ahenk aliterasyon ve asonanslarla sağlanı
Serbest nazmın, şairlerin kullanışlarına göre pek çok çeşitleri vardı Bunun için de henüz belirginleşmiş bir kuralı yoktur.
Halkı ve halkın sorunlarını anlatan şiir türüdü
Nazım Hikmet ve Rıfat Ilgaz’ın şiirleri buna ö
Yirminci yüzyılın başlarında, neredeyse tüm dünyada eşzamanlı olarak gelişen siyasal ve toplumsal hareketlere bağlı olarak yeni bir edebiyat akımı doğ
şiirden, edebiyatın ve sanatın her alanına kadar geniş bir yelpazede etkisini gö
Emekçilerin sorunlarını, emek-sermaye çelişkisini ve yaşamsal kaygılarını konu alan bu akım, “toplum için sanat” görüşünü temsil eder.
Pragmatik, yani çıkarcı ş
Şair, toplumun bir parçası olduğu için şiirlerini toplumsal bir kaygı ile yazmalıdı
Şair ancak toplum şiirleri yazarak kendini geliş Bireysellikten önce kolektiflik vardır.
Dilin harekete geçiren gücünden, etkisinden yararlanılmıştı
Söylev üslubundan yararlanılmıştı
Geniş kitlelere hitap etmek, onları harekete geçirmek için yazılmıştı
Şiirde biçimden çok içeriğe önem vermişler bu sebeple de ölçüsüz, kafiyesiz şiirler yazmışlardı
Gelecekçilik (Fütürizm) akımından etkilenmiş
Biçim ve içerik özelliklerine bakılarak bu şiirin aşağıdaki geleneklerden hangisine ait olduğu söylenebilir?
yüzyılın başlarında İtalya’da ortaya çıkan bu akımın sanatçıları, şiirde temel öğelerin cesaret, isyan ve cüret olduğunu savunmuşlardır.
Edebiyatın durgun değil hareketli, barışçıl değil kavgacıl olmasını istemiş
Savaşı övmüşler ve geçmişi kötülemiş
Türk Edebiyatında Nazım Hikmet, ünlü Rus şairi gelecekçi Mayokovski’den etkilenmiş
belki ava meraklı, belki sevdalıdı
Yahut da aynı hesapla Mister Dallas, …
NAZIM HİKMET 1902-1963
Toplumcu gerçekçi edebiyatın öncüsü olup, ilk şiirlerini ölçülü ve uyaklı yazmıştı
Rusya’daki öğrenim yıllarında Fütürist şair Mayakovski’nin sanat görüşünü benimsemiş, ölçülü ve uyaklı şiiri bırakmıştı
Rusya’dan döndükten sonra öz, biçim ve tema bakımından yeni şiirleriyle serbest nazmın ve toplumcu şiirin ilk örneklerini vermiş; bu yönüyle pek çok şairi etkilemiş
Şiir:835 Satır, Jokond ile Si-Ya-u, Memleketimden İnsan Manzaraları, Kuvayı Milliye Destanı
Mektup:Kemal Tahir’e Mahpushaneden Mektuplar
Toplumcu gerçekçi bir şair ve yazardı
“Markopaşa”dergisinde mizahi yazılar yazmıştı
En önemli eserlerinden olanHababam Sınıfı, başlangıçta tiyatro olarak yayımlanmıştı
Şiir:Sınıf, Yaşadıkça, Devam, Bütün Şiirleri
Roman:Karartma Geceleri, Sarı Yazma
Mizahi Hikâyeler:Don Kişot İstanbul’da, Radarın Anahtarı
Mizahi Romanlar:Hababam Sınıfı, Pijamalılar
Önceleri halk şiirinden etkilenen şair, 1940’lı yıllarda toplumcu gerçekçi şiire katılarak serbest şiirler yazmaya başlamıştı
Şiirleri dışında makale, hikâye, deneme türlerinde de yazan sanatçı,“Dünyanın Bütün Çiçekleri”, “Kızamuk Ağıdı” adlı şiirleriyle sevilmiş
Şiir:Bağbozumu Sofrası, Bağımsızlık Gülü, Sakarya Meydan Savaşı, Yanık Hava
Cumhuriyet dönemi saf şiirini andırı
Tema yönünden onlardan ayrılı
Kaynağı halk şiiri olup genellikle vatan ve millet sevgisini iş
Memleketçi bir şiir anlayışı hâ
Kurtuluş Savaşı’nın etkilerinin sürdüğü dönemde ortaya çıkmış, dünyadaki milliyetçilik akımından etkilenmiş
Milliyetçi bir yapısının olması nedeniyle Türk diline büyük önem verilmiş
Yabancı dillerin dil kuralları terk edilmiş
Yabancı sözcükler yerine mümkün olduğunda Türkçe karşılıkları kullanılmıştı
Hece vezni kullanılmıştı
Millî konulara yer verilmiştir, millî hisler ön plândadı
Sözcükler ilk anlamlarıyla kullanılı
Şiirlerde halk arasından seçilmiş sıradan insanlar vardı
Milli edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren şiirlerde genellikle bireysel nitelikli konular işlenmiş gibi görünse de aslında şairler bireysel olarak çıktıkları yolda milli ve yerli konuları ve manzaraları işlemiş
Halk şiiri ve Millî edebiyat dönemi şiirleriyle Milli edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren şiir benzer temalar etrafında şiirler yazılmıştı
Şiirlerde hece ölçüsü ve ahenk unsurları başarıyla kullanılmıştı
Şiirlerde hemen hemen aynı edebî sanatlar kullanılmıştı
Milli edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren şairler birer dergi etrafında kümelenmiş
Milli edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren şairler, batı edebiyatçılarından diğerlerine göre daha fazla etkilenmiş
“Neredesin?” şiiriyle tanınmış ve sevilmiş
Şair ve oyun yazarıdı
Halk şiiri geleneğine bağlı bir şairidir; Âşık Veysel’i edebiyat dünyamıza o tanıtmıştı
Hece ve aruzu kullandığı şiirlerin yanı sıra serbest şiirler de yazmıştı
Dini ve millî duyguları, kahramanlıkları sade bir dille şiirleştirmiş
Rubai türünün son ustalarındandı
Vatan sevgisini, aşk, gurbet ve doğa sevgisini işlediği şiirleriyle tanını
“Bingöl Çobanları” adlı pastoral şiiri oldukça ünlüdü
Hece ölçüsüyle şiirler yazmıştı
Anadolu’yu, tarihi, deniz güzelliklerini işlemiş
1940′lardan sonra edebiyat tarihi, folklor ve halk edebiyatı araştırmalarına yö
Halk şiiri biçim özellikleriyle şiirler yazmıştı
Atatürk’e ve cumhuriyete olan sevgisini anlatmıştı
“Ankaralı Âşık Ömer” takma adıyla şiirler de yazmıştı
Şiir, roman ve araştırma alanlarında eser vermiş
Türkçülük akımının önemli temsilcilerindedir.
Türkçülük akımını destekleyen Atsız Mecmua, Orhun, Orkun, Ötüken gibi dergiler çıkarmış. Düşüncelerini bu dergilerde ortaya koymuş
Tarihi romanlar yazmıştı
Romanlarında efsane mitos, destan geleneğinden yararlanmıştı Göktürk dönemini yalın bir dille anlatmıştır.
Şiire aruz ölçüsü ile başlamıştı
Milli Edebiyat hareketinin ge­liştiği sırada yetişen şair, şiirlerinde bireysel duygulanışlarıyla, ulusal duyguları birlikte işlemiş
“Bir Yolcuya” şiiri hamaset edebiyatının en güzel ö
Şiirlerinde romantik duyguları, hikâye ve roman­larında ise toplum sorunlarını, kadın problemle­rini iş
Alnına ışıklar vuranlarındı..
Gelenekçidir, geleneğe bağlıdı
Yeniliğe, Batıya karşı değillerdir ama Türk şiir geleneğinin yıkılmasına karşıdı
Ölçü, uyak ve gelenekten gelen nazım biçimlerini kullanı
Sanatın ideolojinin emrine girmesine karşı oldukları için Marksizm ve komünizme de karşı çıkmışlardı
Milli değerlerin yaşatılmasını arzu ederler, aşırı ve tutucu değ
Türk kültürüne, diline, şiirine, edebiyatına emeği geçmiş değerlerin yaşatılmasını
Hem Nazım Hikmet’in başlattığı toplumcu gerçekliğe, hem Orhan Veli’nin Garip hareketine, hem de İkinci Yeni şiirine karşıdı
“Radyo Hisar Saati” programında sanat görüşlerini açıklamışlardı Hisar dergisinin 113. ve 114. (Mart 1967) sayılarında bu görüşler yayımlanmıştır:
“Sanatçının Dili Yaşayan Dil Olmalıdır.” Aksi takdirde, ister eski, ister yeni olsun ölü kelimelerden doğan her eser yeni nesilleri birbirinden ayırır.
“Sanatçı Bağımsız Olmalıdır.” Zira onun eseri siyasi sistemlerin de, ekonomik doktrinlerin de propaganda aracı değildir.
“Sanat Milli Olmalıdır.” Çünkü kendi milletinden kopmuş bir sanatın milletler arası bir değer kazanması beklenemez.
“Sanatta Yenilik Esastır.” Ne var ki bu yenilik eskinin ret ve inkarı şeklinde yorumlanmamalıdır.
İlk sayısı 1950’de yayımlanan Hisar dergisi, iki ayrı dönemde yayın hayatını sürdürmüştü 1950-1957 arasında yetmiş beş sayı; 1964-1980 arasında iki yüz iki sayı yayımlanmıştır.
Garipçilere ve İkinci Yeniciler’e tepki göstermişler ve milli duyguları manevi değerleri öne çıkaran bir edebiyattan yana olmuşlardı
Ölçü, uyak gibi klâsik edebiyat öğelerini kullanarak, aşk, doğa ve vatan sevgisi gibi konuları işlemiş
Sanatçının hiçbir ideolojinin sözcülüğünü yapmaması ve bağımsız olması gerektiğini savunmuşlardı
Daha çok duyguya yaslanan şiirler yazmıştı
Şiirleri dışında eleştirileri de vardı
Uzun yıllar Hisar dergisinin yazı işleri müdürlüğünü yapmıştı
Hisar dergisi çevresine girerek burada başyazılar yazmıştı
Bir duygu şairi olarak, Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Hamdi Tanpınar’daki şiir zevkini yakalamaya çalışmıştı
Geleneksel şiirimizin öz ve şekil özelliklerini kendi şiir potasında eriterek kişiliğine kavuşmuş
Şiirlerinde, Anadolu’ya, Anadolu insanına eğilmiş, onların sorunlarını yapıcı bir tavırla dile getirmiş
Sade ve rahat bir dili, aydınlık bir üslubu vardı
Milli ve manevi değerlere bağlı kalmıştı
Lise öğrencisi iken şiir yazmaya başlayan sanatçı, şiirlerini önce Antalya Gazetesi, Yedigün ve Yarımay dergilerinde, sonra Çınaraltı ve Doğu’da, daha sonra da arkadaşlarıyla birlikte kurdukları Hisar dergisinde yayı
Türk Yurdu, Çağrı, İlgaz ve Töre dergilerinde de yazmıştı
Hem aruz hem de hece vezniyle şiirler yazmıştı
Sâde, yaşayan Türkçe ile ferdî ve millî meseleleri anlatı
Hisar dergisinde yayımladığı deneme ve tenkit yazıları Hisar dergisi Çevresinde bir şâirler okulunun oluşmasını sağlamıştı
“Yeni Bîr Dünyâ Kurmuşum” adlı kitabı ile 1976’da Türkiye Millî Kültür Vakfı Şiir Armağanı’nı kazanmıştı
Hisar’ın kurucuları arasındadı
Halk edebiyatına ilgi duymuş
Zengin bir çağrışım olan şiirlerinde gelenekten de geniş ölçüde faydalanan sanatçı dile hâ
Kerem ile Aslı’yı yeniden yazmıştı
Geleneğe bağlı bir ş Konuşma dilini kullanır.
Aruz ve hece ölçüsünü kullanmış, Divan ve halk şiirinden yararlanmıştı
Rubai türündeki şiirleri Hisar dergisinde çıkmıştı
Bir çocuk kadar masum duygularını, öğretmenlik izlenimlerini tertemiz bir Türkçe ile şiirlerine yansıtmıştı
Şiirlerinde memleket sevgisi, barış, kardeşlik, dostluk gibi konuları işlemiş
Yeni tarz şiirlerinde de başarılıdı
Anadolu insanının ince duyarlılığını şiirleştirmiş
Son dönemde sevgi, aile ve çocuk şiirleri yazmıştı
Çağrı dergisini 1957′den beri yayımladı. Konya Âşıklar Bayramı’nı gelenekleş
Hisar’ın kadrosu içinde yer alan bir sanatçıdı
Anadolu halkının ıstırap, sevgi ve çilelerini şiirlerinde iş
Hem konu hem de içerik bakımından geleneğe bağlı bir ş
Yarimden sıcak Anadolum…
1941 yılında Orhan Veli, Oktay Rıfat, Melih Cevdet “Garip” adlı ortak bir kitap yayımladı
Şiirle ilgili görüşlerini bu yapıtın ön sözünde açıkladı Bu ön sözde yerleşik şiir anlayışına meydan okuduklarını açıkladılar.
Onlara göre şiir, her yerde görülen basit şeyleri anlatmalıydı.
Alaycı ve nü
Aydınları bırakıp halka yö Şiirde, ölçü, kafiye, bent gibi durumlar yok sayılmıştır.
Serbest şiir egemen olmuş
Dil, sürekli bir özleşme ve arınma çabasındadı
Roman ve hikâyede serim, düğüm, sonuç bölümleri umursanmamıştı
Şairaneliğe kaçmadan, mecazsız yazdı Soyut temalar yerine ekmek derdi, günlük şeyler işlendi. “
Konunun bayağısı yoktur, ancak işleyişte bayağılık vardı” diye düşünürler.
En çok görülen temalar: yaşama sevinci, tabiat sevgisi, çocukluğa dönüş, ölüm, insan sevgisi, aşktı
1941 yılından sonra Türk şiirinde görülen ve öncülüğünü Orhan Veli, Melih Cevdet, Oktay Rifat üçlüsünün yaptığı edebiyat akımıdı
Bu üç şair, şiirde sürüp gitmekte olan aşırı duygusallığa, şairaneliğe, basmakalıp söyleyişe baş kaldıran şiirlerini toplayarak Garip adında bir kitap yayımladı
Daha sonra “Birinci Yeni” olarak adlandırılmıştıBu akım, Orhan Veli’nin 1950 yılındaki beklenmedik ölümüyle sona ermiştir
Şiirde her türlü kurala ve belirli kalıplara karşı çıkmışlardı
Şiirde ölçü, kafiye ve dörtlüğe karşı çıkmışlardı
Süslü, sanatlı dile karşı çıkıp sade bir dil kullandı
Şiirde o güne kadar işlenmedik konuları ele aldı
Konuşma dili ile günlük sıradan konuları iş
İşledikleri konular günlük hayattan sıradan insanların problemleri, yaşama sevinci ve hayattaki bazı
Halk deyişlerinden yararlanmışlar, toplumsal yergiye yer vermiş
Şiirde anlaşılmazlık dışlanmış ve anlam, şiirin en önemli niteliği olarak öne çıkarılmıştı “Şiir, bir bütün hususiyeti edasında olan bir söz sanatıdır ve her şeyden önce manadan ibarettir.”
İlk çağlarda “İkinci dizenin daha kolay hatırlanması için bir araç olarak kullanıldığına inandıkları ölçü ve uyağı şiirden dışlamış. “Hece ölçüsü de aruz ölçüsü de gereksizdir.” felsefesini ilke edinmiş Serbest şiir benimsenmiştir.
Şiirde “tarihinin aç gözünü doyurmuş olan edebi sanatlara” artık gerek olmadığını savunmuşlardı Onlara göre her türlü söz ve anlatım sanatı bırakılmalıdır.
Kişiler dünyasını sıradan insanlar veya küçük insan tipi oluş
“Şiir halka seslenmelidir” anlayışıyla sokağı ve günlük yaşamdaki her şeyi şiire aktardı
Sürrealizm ve dadaizmden etkilenen sanatçılar bilinçaltı, düşler ve çocukluk heyecanları gibi konuları sık kullanmışlardı Kuralsızlığı kural edinmişlerdir.
Şairanenilikten kaçınmışlar, günlük konuşma dilini (sade bir dili) kullanmışlardı
Şiirin müzik, resim gibi sanatlarla olan ilişkisine son vermiş
İroni ve mizah Garipçilerin ayırıcı ö
Siyaset dışı kalmışlardı
“Şiir duyguya değil, akla seslenmelidir” görüşünü benimseyen sanatçılar, şiirin bütün geleneklerden uzaklaşması gerektiğini ifade etmiş
Bütün güzelliği öne çıkarılmıştı
Şiirde toplumsal aksaklıkları eleştirmiş
Söylev havasından uzaklaşmışlar, doğa betimlemelerine başvurmuşlardı
Edebiyat eleştirmenlerinin değişik yorumlarına uğrayan Garip akımını Nurullah Ataç ve Sabahattin Eyüboğlu desteklemiş, Ahmet Hamdi Tanpınar ise şiirden uzaklaşma saymıştı
ORHAN VELİ KANIK (1914 – 1950)
Türk şiirinde iki arkadaşıyla birlikte büyük bir atılım yapmış, yeni bir anlayışın öncüsü olmuş
1941′de arkadaşlarıyla birlikte yayımladıkları Garip adlı şiir kitabı ve yazdığı önsöz, Türk şiirinde günden güne donmuş olan eski değerleri yıkmış, şiire başka bir açıdan bakılmasını sağlamıştı
La Fontaine’den fabl çevirileri yapmıştı
OKTAY RİFAT HOROZCU (1914 – 1988)
Perçemli Sokak adlı kitabıyla birlikte şiir anlayışında büyük değişiklik olmuş Yeni şiirine kaymıştır.
MELİH CEVDET ANDAY (1915 – 2002)
Daha sonra ilk şiirlerindeki romantizmden sıyrılarak duygulardan çok aklın egemenliğine, güzel günlerin özlemine bırakı
Söz oyunlarında arınmış yalın bir dil vardı Düz yazılarında ise yoğun bir düşünce, şiirsel, esprili, özlü bir dil vardır.
Fıkra, makale, gezi, roman, tiyatro ve şiir yazmıştı Çevirilerde yapmıştır.
Ali Riza İle Ahmed’in Hikâyesi
Garip Hareketi’nin etkisinin sürdüğü yıllarda şiiri onlar kadar bayağılaştırmak istemeyen, her biri kendine özgü şiir tarzını oluşturmuş şairler şiirdeki lirizmi kaybetmeden yeniliği sürdürmüş
Bu şairler Garip, İkinci Yeni gibi topluluklara katılmamış, görüş ve ideolojilerini şiirlerine temel yapmamışlardı
Şiirlerinde yeni bir dil, üslup ve bakış açısı aramışlar ve kendi tarzlarını yenileme ve değiştirme ihtiyacı hissetmiş
Cumhuriyet döneminin önemli şairlerinden olan Fazıl Hüsnü, öğrenimini Anadolu’nun değişik yerlerinde sürdürmüş, subaylık yaptığı yıllarda ise Anadolu’yu daha iyi tanıma fırsatı bulmuş Sanatçı, iç ve dış gerçeklere bakarak, bilinçaltına yönelerek şiire yeni ürperişler getirir.
Şiirleri devamlı gelişme gö Kurallı biçimlerden serbest biçimlere, anlamlı özlerden en yalın anlamlara varan şiir türlerini dener.
Her şiirinde bir “yeni”yi dener gibidir. Genellikle epik-dramatik, lirik-didaktik ve toplumsal gerçekçi anlayıştadı Şiir dili en son türetilen Türkçe sözcüklerle doludur.
Şiir:Havaya Çizilen Dünya, Çocuk ve Allah, Çakırın Destanı, Üç Şehitler Destanı, Türk Olmak, Yedi Memetler.
Düzyazı:İstiklal Savaşı – Samsun’dan Ankara’ya, İstiklal Savaşı – İnönüler, Sivaslı Karınca, İstanbul – Fetih Destanı, Anıtkabir, Asu, Delice Böcek, Batı Acısı, Çanakkale Destanı, Kubilay Destanı, 19 Mayıs Destanı, Hiroşima
İlk şiirleri Varlık dergisinde çıkan öğretmen şair Behçet Necatigil, Cumhuriyet döneminin kendine özgü bir çizgisi olan ş
Rahat, gösterişe kaçmayan, sembollere dayalı, şiir geleneklerini gözeten bir anlayıştadır, önce Garipçi çizgide yürüyen Necatigil, sonra onlardan ayrılmıştı
Şiirlerinde kendi evinden başlayarak öteki evleri, sokağı, çevreyi, giderek dış dünyayı ve toplumu sorunlarıyla anlatmıştı
Hem hece ölçüsüyle hem de serbest ölçüyle yazmıştı İlk şiirleri anlamca açık, sonrakiler kapalıdır.
Şiir dışında inceleme, çeviri, radyo oyunu alanlarında da eserleri vardı
Şiir:Kapalı Çarşı, Evler, Arada, İki Basma Yürümek, Çevre, Eski Toprak, Divanç
İnceleme:Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, Edebiyatımızda Yazarlar Sözlüğü.
Şiir ve öyküleriyle tanını Biçimi oldukça önemser.
Garipçilerden etkilendiği ilk şiirlerinden sonra, insanın evrendeki yerini, değerini aramaya çabaladığı felsefi düşünceleri içinde barındıran bir şiire yönelmiş
Şiir:Şarkılı Kahve, Gün Işığı, Duru Gök, Eşik
İlk şiirlerinde ikinci yeni akımının etkileri görülü Madde-ruh çatışması, “Batı diktasına karşı Doğu protestosu” temalarını işledi.
Son şiirlerinde ise İslamcı düşüncedeki insan sevgisi, toplumsal mutluluk anlayışını iş Yer yer gerçeküstü ögeler ve eski şiir kalıplarını uyguladı.
Çocuk Hikâyeleri:Serçekuş, Katıraslan, Ağaçkakanlar, Yürek Dede ile Padişah, Küçük Şehzade, Motorlu Kuş, Kuşların Dili
Roman:Savaş Ritimleri, Ana
Tok, kavgacı, destana yatkın bir üslûpta söylenmiş olan şiirlerinde ayrıca ince duyarlılıklar işlenmiş İslâmî ton bir “leit-motif (sıkça işlenen tema)” halinde bütün şiirlerine yayılmıştır.
Şiirleri Açı (K. Maraş), Çıkış (Ankara), Yeni İstiklâl, Büyük Doğu, Diriliş, Edebiyat, Mavera ve Yedi İklim dergilerinde yayınlanmıştı
Şiir:Sebeb Ey, Risaleler, Şiirler
Gezi:İpek Yolundan Afganistan’a: 1981′de İran, Pakistan, Afganistan ve Hindistan’ı içeren iki aylık gezi ile ilgili izlenimlerini kitaplaştırdı.
Başlangıçta daha çok İkinci Yeni akımının etkisinde imgeci şiirler yazdı.
Sonraki yıllarda gelenekçilikle çağdaş bir bakışı kaynaştıran, biçim ve özün dengelendiği bir düzey sergiledi.
İslam mistisizmi, özellikle de tasavvuftan yararlanarak kendine özgü bir sözcük dağarcığı geliş
Şiir:Bakış Kuşu, Bedreddin Üzerine Şiirler, Doğu Şiirleri, Yaz Şiirleri, Gizemli Şiirler, Zaman Şiirleri, Söylen Şiirleri, Ayna Şiirleri, Hüzün ki En Çok Yakışandır Bize, Gülün Ustası Yoktur, Erguvan Şiirler, Çöl Şiirleri, Akşam Şiirleri, Yolculuk Şiirleri, Hurufi Şiirler, Büyü’sün Yaz.
“D grubu” ressamları arasındadı Ressam kişiliğinden gelen ögeler şiirlerinde önemli yer tutar. Ressamlığın verdiği bakış açısıyla adeta renklerle tablo çizmiştir.
Şiirlerinin sosyal içeriği de vardı Anadolu insanının yoksul yaşamını anlatmıştır.
Halk edebiyatının masal, şiir, deyiş, gibi türlerine karşı duyduğu hayranlık şiirlerine yansımıştır; halk kültüründen esinlenmiş Şiirlerinde gözlemlerine de yer vermiştir.
Şiirlerinde biçim, ölçü, uyak kaygısı taşımamıştı Şiirlerini doğal ve akıcı bir üslupla yazmıştır.
Gezi ve deneme türündeki yapıtlarında halk kültürü, halk sanatı konusundaki düşüncelerini ortaya koymuş
Şiirlerini döneminden ayrı bir dil ve söyleyiş tarzıyla yazmıştı
Dize sayısını çoğu kez en aza indirmiş Şiirlerinde imajsız, anlamsız, yer yer ironik söyleyişe özen göstermiştir. Şiirlerde “sen – ben ikilemi”ni ele almıştır.
Yaşadıklarını, çevresindeki olayları soyutlaştırarak düşünce planına aktarmıştı
Bu sanatçılar, şairane bir sanat anlayışının temsilcisi olmuşlardı Daha sonra Mavi dergisi Özdemir Nutku’nun yönetimine geçer ve Atilla İlhan’ın savunduğu toplumsal gerçekçiliğin (sosyal realizm) sözcüsü olur.
Dergi, Nisan 1956’da çıkan 36. sayıdan sonra (Son Mavi) kapatılı
Garip akımına tepki olarak çıkmıştı
Bu topluluğun hedefinde Garip Akımı ve Orhan Veli vardı
Garipçilerin savunduğu birçok görüşe karşı çıkmışlardı
Özellikle şiirin açık olması gerektiği anlayışı Maviciler tarafından tamamen reddedilmiş
Maviciler şiirin bütünüyle açık olamayacağını, anlam kapalılığının şiiri düzyazıdan ayıran önemli bir faktör olduğu görüşü
Şiirin basit olamayacağını zengin benzetmeli, içli, derin olması gerektiğini savunmuşlardı
Günümüz şairlerinden olan Attila İlhan yüksek öğrenimini yarıda bırakmış, bir süre gazetecilik yapmış, yazarlıkta karar kılmıştı Adını 1946 CHP şiir yarışmasında ikinci olan “Cebbaroğlu Mehemmed” duyurmuştur. Şiir, roman, eleştiri alanında eserler vermiştir.
Şiirlerinde romantik bir duyarlıkla toplumsal gerçekçilik açısından çağımıza, yaşadığımız günlere bakar. İnançlarında ayak direyen, sert çıkışlar yapan, gerçeklerden çok anılara sığınan bir karakter yapısı vardı “Serüven tutkunu” bir şair olan Attila İlhan en çok aşk, intihar, içki, ölüm, kavga, kahramanlık… temalarını işler.
1952′de çıkan Mavi dergisiyle birlikte Türk şiirinde yeni bir eğilim ortaya çıktı. Attilâ İlhan, yazılarıyla bu eğilimi metot hareketine dönüştürmeye çalıştı. Mavi, hürriyet ve barışı temsil eden bir renktir. En büyük tepkisi de Garipçiler’
Şiirlerinde Divan şiirinin biçim özelliklerinden, imgelerinden de yararlanı Canlı konuşma diline, argoya, halk deyimlerine geniş ölçüde yer vermiştir.
Şiir: Duvar, Sisler Bulvarı, Yağmur Kaçağı, Ben Sana Mecburum, Bela Çiçeği, Yasak Sevişmek, Elde Var Hüzü
Şiirin başarılı bir şekilde okunmasının ön hazırlığa bağlı olduğunu anlatan Ayşe Öğretmen ; şiirin özelliklerinin , anlamının hatta şiirin bilinmesinin bile şiiri seslendirmeye etkisinin olabileceğini anlatmıştır ve öğrencilere bir şiir örneği vermiş
Ne olur kim olduğunu bilmesem pia’nın
Buna göre , öğrencilerin bu şiiri seslendirirken aşağıdakilerin hangisine dikkat etmesine gerek yoktur?
Şiir veznine uygun okunmalıdı
Şairin özellikleri bilinmelidir
Şiirin yazıldığı dönem incelenmelidir
Mısralardaki vurgu ve duraklara uyulmalıdı
Telaffuza önem verilmelidir.
İKİNCİ YENİ ŞİİR ANLAYIŞI 1954-1960
1950′li yıllarda Edip Cansever, İlhan Berk, Cemal Süreya, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Ece Ayhan gibi şairlerin başını çektiği bir şiir ve edebiyat akımıdı
Garipçiler’e ve 1940 Toplumcu Gerçekçi Kuşağı’na tepki olarak doğmuş
Türk şiirinde değişik imge, çağrışım ve soyutlamalarla yeni bir söyleyiş bulma amacında olan bir akımdı
Yeni, şiirimizde çok uzun soluklu olmasa da, geniş bir okuyucu kitlesi bulamasa da Türk şiirine yeni boyutlar getirmiştir.
“Şiir için şiir” anlayışıyla hareket etmişler; erdem, ahlak, toplum ve gerçek gibi konuların şiirin dışında tutulması gerektiğini savunmuşlardı
Onlara göre anlamlı olmak şiir için önemli değ
Yeni’ye göre şiir bir öykü anlatma aracı değildir.
Öteki edebi türlerden kesin çizgilerle ayrılmalıdı Bu yüzden konuyu ve olayı şiirden atmışlardır.
Eşya, görünüm ve insanı gerçeküstücülükten daha aşırı bir soyutlama ile anlatmayı amaç edinmiş
Onlara göre şiirde ahenk, ölçü ve uyakla değil; musiki ve anlatım zenginliği ile sağlanmalıdı
Garip’teki gibi ortak bir hareket olmayıp bağımsız şairlerin benzer bir çizgide şiir yazmasıyla oluşmuş
Kendine özgü söyleyiş biçimi ve şaşırtıcı buluşlarıyla, zengin birikimi ile duyarlı, çarpıcı, yoğun, diri imgeleriyle İkinci Yeni şiirinin en başarılı örneklerini vermiş
Şiir:Üvercinka, Göçebe, Sevda Sözleri
Kaynak dergisinin bir şiir yarışmasındaArz-ı Hal şiiri ikincilik kazanınca Nurullah Ataç’ın güvendiği şairler arasına girdi.
İkinci Yeni Şiir akımının önde gelen ş
Şiir:Arz-ı Hal, Türkiyem, Dünyanın En Güzel Arabistanı
“Mona Rosa”şiiriyle sevilmiş
Şiir:Körfez, Şahdamar, Ateş Dansı, Mona Rosa
Şirinde zamanla sevinç yerini bunalıma, toplumsal dengesizlikleri eleştirme kaygısı yerini yıkıcı bir umutsuzluğa bıraktı. “Dize işlevini yitirdi” gerekçesiyle yeni arayışlara yö
İkinci Yeni içindeki bazı şairler gibi anlamsızlığı savunmadı. Kapalı, anlaşılması güç, yine de anlamdan ayrılmayan bir şiire yö Çok farklı imgeler kullanırken bile düşünce öğesini göz ardı etmedi.
Şiir:İkindi Üstü, Yerçekimli Karanfil, Tragedyalar
Kendine özgü çağrışımlar ve göndermelerle örülü şiirleriyle hem Türk şiirinde hem de İkinci Yeni’nin içinde farklı bir kanal açtı. Şiirinin kilit noktası
Şiir:Ortadokslular, Sivil Şiirler, Son Şiirler
Araştırmacı kişiliği, özgün duyarlılıkları ve buluşlarıyla 20. Yüzyıl Türk şiirinin en önemli isimleri arasındadı
Şiir:İstanbul, Günaydın Yeryüzü, Pera
İlk şiir kitabı “Soğuk Otların Altında”ile başlayarak İkinci Yeni duyarlılığını yansıtan soyutlamalara yönelik, yoğun ve özgün bir imge anlayışı geliş
Şiir:Gök Onları Yanıltmaz, Sıragöller, Seçme Şiirler
ÇAPALI KARŞI Kollarında eski balık dövmeleri
dağlar gibi yalnızlık ne güzel bir hiç. Ece AYHAN
“Yeni Gerçek”, “And”, “Halkın Dostları”, “Militan” gibi dergiler etrafında toplanan şairler, şiir anlayışlarını ve ideolojilerini bu dergilerde açıklamaya çalışmışlardır
Marksist felsefeyi benimseyen toplumcu gerçekçi şairler, daha çok sosyal ve güncel politikayı konu edinmişler, halkın ve işçi sınıfının sorunlarını politik bir bakışla ortaya koymaya çalışan şiirler yazmışlardı
Umut ve yarına inanç, direnme ve isyan konuları şiire hâ
Şairler, toplumun sözcüleri gibi şiirler yazmışlardı
İkinci Yeni Şiiri, kapalı bir özellik gösterirken; İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiir açık anlatımıyla dikkat ç
Biçimden çok içeriğe önem vermişler, toplumsal mesajları etkili kılmak için slogan üslubundan yararlanmışlardı
İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiiri savunan şairlerde; 1940 toplumcuları ve Nazım Hikmet, Namık Kemal, Tevfik Fikret ve Mehmet Akif gibi şairler arasında şiire toplumsal bir işlev yükleme bakımından ortaklık vardı
Önemli temsilcileri Ataol Behramoğlu, İsmet Özel, Süreyya Berfe, Özkan Mert, Refik Durbaş ve Nihat Behram’dı
İsmet Özel’le “Halkın Dostları”, Nihat Behram’la “Militan” dergilerini çıkarmış ve bu dergilerin yöneticiliğini yapmıştı
İkinci Yeni etkisini taşıyan ilk dönem şiirlerinden sonra, 1970’li yıllarda işçi sınıfının, siyasal mücadele içerisinde bulunan insanların sıkıntılarını, duygularını ve umutlarını anlatmıştı
“Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var” şiiriyle geniş kesimler tarafından sevilmiş
Şiirlerini günlük konuşma diliyle, yalın ve açık bir anlatımla yazmıştı
Şiir:Bir Ermeni General, Bir Gün Mutlaka, Yolculuk Özlem Cesaret ve Kavga Şiirleri, Kuşatmada, Mustafa Suphi Destanı, Dörtlükler, Ne Yağmur… Ne Şiirler…
İkinci Yeni esintisiyle başlayan şiir serüveninde, 1960 ve1970’li yıllarda, toplumcu şiirin unutulmaz şiirlerini yazmıştı
Modern şiirin İkinci Yeni ile elde ettiği kazanımlara yeni bir açılım getirmiş
1974’ten sonra İslami, mistik bir yöneliş içinde olmuş
Şiir:Geceleyin Bir Koşu, Evet İsyan, Cinayetler Kitabı, Cellâdıma Gülümserken, Erbain.
İlk şiirlerinde İkinci Yeni akımının izleri görülü
1966’dan sonra halk geleneğinden beslenen yeni bir şiir dili kurmanın olanaklarını aramış, toplumsal ve halkçı bir yönelim gösteren şiirler yazmıştı
Şiir:Gün Ola, Savrulan, Hayat ile Şiir, Ufkun Dışında, Ruhumun, Nabiga.
1980 sonrasında yazılan şiir, bazı edebiyat çevrelerinde kayıp dönem olarak adlandırılmaktadı
2000′li yıllara değin süren sessizlik ve şiirdeki hareketsizlik, birçok kesimi bu dönem edebiyatını yok saymaya itmiş
Bu dönemde Haydar Ergülen, Hüseyin Atlansoy, Seyhan Erözçelik, Lale Müldür, Ahmet Erhan ve Küçük İskender gibi şairler şiirin hareketliliğini sağlamışlardı
İkinci Yeni sonrasında 1980’e kadar şiiri toplumcu bir bakışla kavrayan şairlerin anlayışı, 1980 darbesiyle yerini özellikle 1970’lerin toplumculuğunu ön plana alan şiire karşı duran 1980 kuşağı şairlerine bırakmıştı
1980 sonrası şairleri; şiirde geleneksel birikimin önemini vurgulamışlar ve Halk, Divan, İkinci Yeni ve saf şiir gibi ayrımlara girmeden en yeniden en eskiye kadar Türk şairlerini dikkatle okumayı savunmuşlardı
Bu dönem şairleri birlikte dergiler çıkarmışlardı
İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiirde olduğu gibi ideolojiyi şiirlerinde öncelikli bir öğe olarak görmemiş
Düz yazıya yaklaşan bir üslupla, anlatmaya imkan veren temaları da şiirlerinde işlemiş
İmge anlayışlarında uzak çağrışımlara önem vermeleri bakımından İkinci Yeni’yle yakınlıkları vardı
. HAYDAR ERGÜLEN (1956 – …)
Üç Çiçek dergisini çıkarmış, Şiiratı dergisinde emeği geçmiş
Aşk, kardeşlik, yaşantılar, çocukluk gibi konuları çoğunlukla imgeli ve mecazlı bir dille işlemiş
Alevi-Bektaşi şiir geleneğiyle birlikte Cemal Süreya ve Behçet Necatigil ile yakınlıklar kurmuş
Mistik metafizikçi yönü ağır basan bir ş
Metropol hayatını ve ilişkilerdeki hızlı değişimi, konuşma dilinin imkânlarından yararlanarak ironik bir biçimde işlemiş
Cumhuriyet’in ilk dönem ürünlerinde Milli Edebiyat zevk ve anlayışına uygun hikâye ve romanlar yazılmıştı
Cumhuriyet’le birlikte siyasi, ekonomik ve toplumsal hayattaki değişimler edebiyata da yansımış; Anadolu’ya açılma, Anadolu’yu görüp anlatma ve Anadolu insanını konu edinme öne çıkmıştı
Cumhuriyet döneminde Milli Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren hikâye ve romanlarla Milli Edebiyat dönemi roman ve hikâyeleri arasında;
ve halkını anlatma bakımından bir ortaklık olmakla birlikte
Atatürk ilke ve inkılâplarını konu edinme,
savaş sonrası hayatı da anlatma bakımından farklılıklar söz konusudur.
toplumsal ve kültürel farklılıklar,
ülke ve toplum sorunları,
köy ve kasaba insanının çelişkileri,
yanlış Batılılaşma konuları ağırlıkla işlenmiş
Realizm akımından etkilenilmiş, Cumhuriyet döneminin hazırlayıcıları olan I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı konu edilmiş
Atatürk ilke ve inkılâplarına uygun bir bakışla eserler yazılmış, yanlış Batılılaşma konusu ele alınmıştı
Batıl inançlar ve hurafeler eleştirilmiş
Toplumsal faydayı esas alan eserler yazılmıştı
Doğu – Batı karşılaştırmaları yapılmıştı
Halkın sıkıntıları, aydın – halk çatışması konu edilmiş
Milli Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren hikâyelerde Maupassant tarzının (olay hikâyesi) özellikleri görülü
Türk edebiyatında toplumcu gerçekçilik, 1930′lardan 1980′lere kadar özellikle roman alanında varlığını güçlü bir biçimde sürdürmüştü
Toplumcu gerçekçi bakış doğrultusunda
işçilerin, dar gelirlilerin dünyası,
köydeki yaşam tarzı sunulmuş,
köyden kente göçün ortaya koyduğu sorunlar,
toplumcu dünya görüşüne uygun olarak sergilenmiş
1930′larda üretilen Anadolu insanının gerçeğini, toplumsal değişimle yaşanan sancıları anlatan öyküler ve romanlar, toplumcu gerçekçi edebiyatın kuruluşunun ilk örnekleri niteliğ
Tanzimat döneminde Nabizade Nazım’ın Karabibik kitabıyla başlayan köye yönelmenin ilk başarılı örnekleri
Ebubekir Hazım Tepeyran’ın “Küçük Paşa”
ve Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu adlı yapıtlarıyla Milli Edebiyat döneminde verilmiştir.
1950′li yıllarda Köy Enstitülü yazarların çabalarıyla köy olgusu romanlarda daha farklı bir şekilde ele alınmaya çalışılmıştı
Köy Enstitülerinde yetişen köy kökenli yazarlar konularını daha çok toprağa bağlı insanların hayatlarından alan eserler yazmışlardı
Anadolu köy ve kasabalarına yönelmiş
Mahmut Makal’ın 1950′de köy notlarını içeren “Bizim Köy” adlı kitabının yayımlanmasıyla,
Fakir Baykurt ve Talip Apaydın gibi yazarların eserleriyle köye ve köy hayatına ilgi daha da artmıştı
1960′lardan itibaren Fakir Baykurt, Kemal Bilbaşar, Yaşar Kemal gibi yazarlar köy – kasaba konularını işlemeyi sürdürürken
Sabahattin Ali, Kemal Tahir, Orhan Kemal, Samim Kocagöz, Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin gibi yazarlar bir süre sonra kent insanının ve büyük kentin sorunlarını da ele alan konulara yönelmiş
1930′lu yıllarda, konularını köylünün, işçinin, orta sınıfın sıkıntılarından alan romanlar yazmıştı
Sanatsal üsluba karakter ve duygu tahlillerine önem vermemiş
Yani estetiği düşünmemiş; sadece ekonomik, sosyolojik, sınıfsal gerçekleri anlatmaya çalışmıştır.
Roman:Çıkrıklar Durunca, Bir Varmış Bir Yokmuş, Düşkünler, Yol Arkadaşları
Hikâye:Silindir Şapka Giyen Köylü, Bacayı indir Bacayı Kaldır, Korku, Bay Virgül, Bir Şehrin Ruhu
Toplumcu gerçekçi bir sanatçıdı
Şiirler, hikâyeler, romanlar yazmış, çeviriler yapmıştı Sabahattin Ali, 1930′lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmiştir.
Öykülerinde, tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatmıştı
İnsanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştı
Şiirlerini halk şiirinden esinlenerek yazmıştı Romanlarında da insanın ruhuna ayna tutmuş ve gerçeğe bu aynadan bakmış, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağlamıştır.
Markopaşa adlı mizahi dergiyi çıkaranlar arasında (Aziz Nesin ve Rıfat Ilgaz’la birlikte) yer almış, bu dergide başyazılar yayımlamıştı
Öykü:Değirmen, Kağnı, Ses, Yeni Dünya, Sırça Köşk
Şiir:Dağlar ve Rüzgâr
Roman:Kuyucaklı Yusuf, içimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna
Toplumcu gerçekçi bir romancıdı
Hapishane yaşamını, Kurtuluş Savaşı’nı, tarihi, köy yaşamını ve eşkıya hikâyelerini konu edindiği romanlarıyla tanınmıştı
Tasvire önem veren yazarın eserlerinde anlaşılır bir dili ve yalın bir anlatımı vardı
Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu anlattığı, Osmanlı toplumunun gelişim sürecinin Batı’dan farklı olduğunu ileri sürdüğü tezli romanı “Devlet Ana” romanıyla ve Kurtuluş Savaşı yıllarını konu edindiği “Yorgun Savaşçı” romanlarıyla tanınmıştı “Yol Ayrımı” romanında da Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki çok partili hayata geçiş denemesini anlatmıştır. Bu romanları aynı zamanda tarihi roman türündedir.
Ekonomik kaygıyla polisiye roman türünün önemli eseri olan Mayk Hammer’ın yerli versiyonlarını yazmıştı
Roman:Devlet Ana, Yorgun Savaşçı, Esir Şehrin İnsanları, Rahmet Yolları Kesti, Esir Şehrin Mahpusu, Bozkırdaki Çekirdek, Kurt Kanunu, Yol Ayrımı
Toplumcu gerçekçi bir yazardı
“Markopaşa” adlı mizahi hiciv dergisini çıkaranlar arasındadı
Dünyaca tanınmış mizahi öykü yazarıdı
Roman:Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Zübük
Öykü:Toros Canavarı, Damda Deli Var, Fil Hamdi, Sizin Memlekette Eşek Yok Mu?
Gerçek adı “Mehmet Raşit Öğütçü” olan yazar daha çok öyküleriyle tanını
Öyküleri dışında oyun, roman ve senaryolar da yazmıştı
Öykü ve roman kişilerini, günlük konuşma diliyle ve yerel sözcüklerle konuşturmadaki ustalığı dikkat çekmiş
Çukurova’nın sanayileşmesini ve işçi sorunlarını, tarımın makineleşmesi ve ırgatların sıkıntılarını, mahpusları, bekçileri gardiyanları… konu edinmiş
Öykü:Ekmek Kavgası, 72. Koğuş, Önce Ekmek, Mahalle Kavgası
Roman:Baba Evi, Murtaza, Cemile, Bereketli Topraklar Üzerinde, Hanımın Çiftliği, Avare Yıllar, Gurbet Kuşları
Asıl adı Kemal Sadık Göğçeli’
Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan, Anadolu insanının ekonomik ve toplumsal sorunlarını dile getirdiği röportajları ile tanınmaya başlamıştı
1953-54′te Cumhuriyet’te tefrika edilen ilk romanı “İnce Memed” büyük ilgi uyandırmıştı
Türkiye’de tarımdan sanayileşmeye geçiş evresi olarak nitelenebilecek 1950′li yıllarda, Çukurova’nın geniş biçimde makineleşmeye açılması ve verimli topraklar üzerindeki ağalar arası rant savaşının kızışması, bunun yoksul Çukurova köylüsü üzerindeki sonuçları Yaşar Kemal’in romanlarının ilk evresinin ana temasını oluşturmuş
“Teneke”, Çukurova yöresindeki çeltik ağalarına karşı mücadele eden ve köylünün yanında yer alan genç ve idealist bir kaymakamın trajik öyküsünü iş
“aydının mücadele gücü”nü dile getirir. Daha sonra bu romanı iki perdelik oyun biçiminde sahneye uyarlamıştı
Halk öykücülüğünden yola çıkarak, sözlü gelenekte yaşayan Köroğlu, Karacaoğlan, Alageyik öykülerini “Üç Anadolu Efsanesi” adıyla yeniden kaleme almıştı
Yaşar Kemal 70′li yılların ortalarından itibaren yazarlığında yeni bir yönelimin ürünleri olarak nitelenebilecek ürünler vermeye baş “AI Gözüm Seyreyle Salih”, “Kuşlar da Gitti” ve “Deniz Küstü” romanlarında yazar ilk kez Çukurova dışına çıkarak kenti ve deniz insanını konu edinmiştir.
Anadolu insanının sözlü anlatım geleneğinin ürünleri olan destanlardan, ağıtlardan, halk öykülerinden, masallardan, türkülerden ve çağdaş roman tekniklerinden yararlanarak vardığı bireşim ve üslup onu her bakımdan özgün bir çağdaş sanatçı kimliğine ulaştırmıştı
Kurduğu imge ve mit dünyası, benzetmeler, betimlemeler, doğanın tüm yönleriyle anlatımı, kullandığı dil, yerel sözcükler ve deyimler, atasözleri, yakarışlar, sövgüler onun anlatımını canlı ve etkileyici kılmıştı
Anlatımındaki özgünlük “düşle gerçeği, doğayla insanı iç içe” vermedeki başarısından kaynaklanmaktadı
Şiirsel üslubu ve olağanüstü düş gücüyle, modern romanla epik anlatım biçimlerini başarıyla bağdaştırması onu özgün ve güçlü kılmıştı
Eserlerinde kullandığı bölgesel sözler ve deyimlerle ilgili Ali Püsküllüoğlu tarafından Yaşar Kemal Sözlüğü adlı bir kitap yayımlanmıştı
Roman:İnce Memed, Teneke, “Dağın Öteki Yüzü” üçlemesi (“Orta Direk”, “Yer Demir Gök Bakır”, “Ölmez Otu”), “Akçasazın Ağaları” dizisi (“Demirciler Çarşısı Cinayeti”, “Yusufçuk Yusuf” ), “Hüyükteki Nar Ağacı”, “Kimsecik” üçlemesi (“Yağmurcuk Kuşu”, “Kale Kapısı”, “Kanın Sesi”), Ağrıdağı Efsnesi, Binboğalar Efsanesi, Çakırcalı Efe, Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca, AI Gözüm Seyreyle Salih, Kuşlar da Gitti, Deniz Küstü, “Bir Ada Hikâyesi” üçlemesi (“Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana”, Karıncanın Su içtiği”, “Tanyeri Horozları”),
Derleme:Ağıtlar, Üç Anadolu Efsanesi (Derleme – Özgün Anlatı)
Röportaj:Bu Diyar Baştan Başa, Allah’ın Askerleri (Röportaj-Öykü)
Deneme – Fıkra:Taş Çatlasa
Folklor Denemeleri:Sarı Defterdekiler
Antoloji:Gökyüzü Hep Mavi Kaldı (Sabahattin Eyüboğlu’yla birlikte yazmıştı)
Konuşma ve Yazıları:Ağacın Çürüğü, Zulmün Artsın, Baldaki Tuz, Ustadır Arı
Şiir, hikâye, roman ve tiyatro türlerinde eserler vermiş
Gözlemlerinden yola çıkarak toplumsal sorunları ele almıştı
Ege bölgesinin kırsal insanının yaşantısını anlatmıştı
Sinemaya da uyarlanmış olan “Susuz Yaz” adlı eserini hem tiyatro hem de hikâye biçiminde kaleme almıştı
Şiir:Kızılçullu Yolu, Harbe Gidenin Şarkıları
Roman:Tütün Zamanı (Zeliş), Yağmurlar ve Topraklar, Viran Dağlar
Hikâye:Ay Büyürken Uyuyamam, Dila Hanım
Tiyatro:Susuz Yaz, Nalınlar, Boş Beşik, Ezik Otlar, Yeni Çıkan Şarkılar ya da Juliet
Toplumcu gerçekçi sanat anlayışı doğrultusunda ürünler vermiş
Hikâyelerin konularını yaşadığı Söke çevresinden ve Menderes vadisinin toprak sorunlarından almış, alışılmış teknik ve anlatıma bağlı kalarak sınıfsal çelişkileri, ekonomik nedenlerle değişen düzen ve dünya görüşlerini incelemiş
Roman:İkinci Dünya, Bir Şehrin iki Kapısı, Yılan Hikâyesi, Onbinlerin Dönüşü, Kalpaklılar, Doludizgin, Bir Karış Toprak, Bir Çift Öküz, İzmir’in içinde, Tartışma, Mor Ötesi, Eski Toprak
Hikâye:Telli Kavak, Sığınak, Sam Amca, Cihan Şoförü, Ahmet’in Kuzuları, Yolun Üstündeki Kaya, Yağmurdaki Kız, Alandaki Delikanlı, Gecenin Soluğu
Konularını özellikle Batı Anadolu kasabalarından almıştı
İnançlar, gelenek ve töreler, hayat görüşleri, çıkar çatışmaları ve yerli renklerle beslenmiş olayları gelenekçi bir anlatışla işlemiş
Refik Halit’le başlayan memleket hikâyeciliğini, eleştirel ve sert bir gerçekçilik içerisinde ele almıştı
“Cemo” romanıyla geniş kesimlerce tanınmış ve sevilmiş
Roman:Cemo, Memo, Yeşil Gölge, Başka Olur Ağaların Düğünü
Hikâye:Anadolu’dan Hikâyeler, Irgatların Öfkesi, Cevizli Bahçe
Notlar (hikâyemsi izlenimler):Bizim Köy, Köyümden, Hayal ve Gerçek, Memleketin Sahipleri
İlk şiir ve hikâyeleri Köy Enstitüleri Dergisi’nde yayımlanmıştı
Köy gözlemlerini notlar halinde kaleme almıştı
Konularını köy ve kasaba olaylarından alan hikâye ve romanlar yazmıştı
Köy Notları:Bozkırda Günler
Hikâye:Ateş Düşünce, Öte Yakadaki Cennet, Koca Taş, O Güzel İnsanlar (çocuklar için), Yolun Kıyısındaki Adam, Duvar Yazıları, Kökten Ankaralı, Hendek Başı, Hem Uzak Hem Yakın
Roman:Sarı Traktör, Yarbükü, Emmioğlu, Ortakçılar (Sonraki basımda Ortakçının Oğlu adıyla basılmıştır), Define, Köylüler, Tütün Yorgunu
Köy Enstitüsü çıkışlı yazarlardandı
Hikâye ve roman türlerinde eserler vermiş
Özellikle Orta Anadolu bölgesini konu edinmiş
İçinde doğup yetiştiği köylülerin hallerini anlatmaya çalışmıştı
İnsanları, okurları aydınlatmayı, daha ileriye taşımayı görev edinmiş
Roman:Yılanların Öcü, Irazca’nın Dirliği, Onuncu Köy, Kaplumbağalar, Tırpan
Gazete ve dergilerdeki röportajlarıyla edebiyat dünyasına girmiş
Kuzey Doğu Anadolu’nun köy ve kasaba hayatını, dertlerini sergileyen, etkili ve yalın eserler yazmıştı
Gözlemler ve Köy Notları:Analar ve Çocukları
Anı – inceleme:Doğu’nun Çilesi
Hikâye:Ölü Ekmeği, Taş Çorbası, Köyden indim Şehire, Haley
Roman:Kanlı Dere’nin Kurtları
Edebiyata şiirle başlayan yazar sonraları roman türündeki ürünleriyle edebiyatımızda tanınmıştı
Köy gerçekliğini döneminin köy edebiyatçılarından farklı olarak kendine has bir üslupla yansıtmıştı
Yozgatlı olan ve burada uzun yıllar yaşayan yazar, yapıtlarında genellikle Orta Anadolu’yu anlatmıştı
“Yılkı Atı” romanıyla geniş kesimlerce sevilmiş Yılkıya (başıboş) bırakılan bir atın doğadaki yaşam mücadelesini arka planda köy gerçekliğini, halkın yoksulluğunu da vererek anlatmıştır.
Oldukça şiirsel, günlük konuşma dilinin deyimlerin zenginleştirdiği bir dil ve anlatımı vardı
Roman:Yılkı Atı, Çelo, Can Şenliği, Dik Bayır, Tarlabaşı Salkım Saçak, Anılarda Yumak Yumak
Hikâye:Yorganımı Sıkı Sar
Bireyin iç dünyasını esas alan yazarlar insan gerçekliğini farklı bir bakışla anlatmak, modern hayatın insan üzerindeki etkilerini tespit etmek için psikoloji, psikoanalitik (psikoanaliz) gibi bilimlerden ve dolayısıyla Freud’un görüşlerinden faydalanmışlardı
Yazarlar, bireyin iç dünyasını anlatmak için, düş analizi (bireyin gördüğü rüyayı içerik olarak çözümlemek) ve bilinç akışı (insanın zihninden geçirdiklerini, çağrışımları, sınır koymadan, doğrudan peş peşe anlatmak) yolarından yararlanmışlardı
Bireyin iç dünyasını esas alan eserlerde; bunalım, yabancılaşma, bireyin toplumla hesaplaşması, yalnızlık, sıkıntı, bilinçaltı, bireysel sorgulamalar, evrenin düzeni gibi konular ele alını
Mekân, olay ve zaman bireyin iç dünyasını esas alan eserlerde birey üzerindeki etkisiyle birlikte verilirken, toplumcu gerçekçi eserlerde toplumun sorunlarını, sınıflar arasındaki farklılıkları vermek için bir araç olarak kullanılı
Roman tekniği oldukça gelişmiş
Batılı olamayan ama Doğulu da kalamamış Türk toplumunu konu edinmiştir; bu konu Fatih – Harbiye romanında daha da öne çı
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu hasta bir gencin psikolojisini anlattığı, yazarın otobiyografik romanıdı
Olaylardan çok psikolojik tahlillere önem vermiş
Ekonomik nedenlerle Server Bedii takma adıyla Cingöz Recai adlı polisiye romanlar yazmıştı
“Kültür Haftası” adlı bir dergi çıkarmıştı
Roman:Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Bir Tereddüdün Romanı, Sözde Kızlar, Fatih-Harbiye, Yalnızız, Mahşer
Deneme:Eğitim – Gençlik – Üniversite
Makale:Sanat, Edebiyat, Tenkit
Öykü, roman, deneme ve tiyatrolarıyla tanını
Öykü ve romanlarında Türk toplumunun tarihine yönelmiş
Psikolojik ögelere yer vermiş
Maupassant tarzı hikâyeye uygun hikâyeler yazmıştı
Kurtuluş Savaşı yıllarını anlattığı Küçük Ağa ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu anlattığı “Osmancık” romanlarıyla tanını
Roman:Küçük Ağa, Küçük Ağa Ankara’da, Osmancık, Firavun İmanı, İbişin Rüyası
Öykü:Yarın Diye Bir Şey Yoktur, Siyah Kehribar, Oğlumuz
Bireyin iç dünyasını esas alan bir hikâ
Dergâh dergisini çıkarmaktadı
İlk dönemlerinde Sait Faik ve Sabahattin Ali etkisinde hikâyeler yazmıştı Bir dönem “sosyal değişim” konulu hikâye kitapları yazdıktan sonra bireylerin içlerinde olup bitenlerin aksettirildiği, çocukluk, aşk, çevre, köy varoş hayatı… gibi konuları daha çok nostaljik bir tarzla işlediği uzun hikayeler yazmıştır.
Hikâye:Ortadaki Adam, Gönül İşi, Yokuşa Akan Sular, Yoksulluk içimizde, Ya Tahammül Ya Sefer, Bu Böyledir, Sır, Arka Kapak Yazıları, Hüzün ve Tesadüf, Uzun Hikâye, Mavi Kuş
On dokuz yaşındayken yayımlanan “Cumartesi Yalnızlığı” adlı ilk öykü kitabıyla dikkatleri çekmiş
Bireyin zengin iç dünyasını yansıtmaya öncelik veren öyküler yazmıştı
Eserlerinde modernist ögelere yer vermiş
Romanlarında bireyler arasındaki iletişimsizliği, yakın tarihte yaşamış bazı tanınmış kişilerin yaşamlarını işlemiştir.
Deneme, inceleme, anı, senaryo, tiyatro, antoloji vb. alanlarda eserleri de vardı
Hikâye:Cumartesi Yalnızlığı, Pastırma Yazı, Dostlukların Son Günü, Eski Defterlerde Solmuş Çiçekler, Son Yaz Akşamları, Bir Denizin Eteklerinde
Roman:Destan Gönüller, Her Gece Bodrum, Cehennem Kraliçesi, Ölüm İlişkileri, Bir Akşam Alacası, Yalancı Şafak, Saz Caz Düğün Varyete, Yaşarken ve Ölürken, Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın, Kırık Deniz Kabukları, Yarın Yapayalnız
İnceleme:Aşk-ı Memnu ya da Uzun Bir Kışın Siyah Günler, Kamelyasız Kadınlar
Anı:Annem İçin, Anılar Issız ve Yağmurlu
Antoloji:İlk Gençlik Çağına Öyküler (2 Cilt), Gençlere Türk Romanından Altın Sayfalar
Tiyatro:“Cahide Sonku Ölüm ve Elmas”
MODERNİZMİ- POSTMODERNİZMİ ESAS ALAN SANATÇILAR
Modernizm, geleneksel olanı, yeni olana tabî kılma tavrı; yerleşik ve alışılmış olanı, yeni ortaya çıkana uydurma eğilimi ve düşünce tarzıdı
* Modernizm, nesnelerin, varlıkların, durumların göründükleri gibi olmadıkları düşüncesine dayalıdı
* Modern romancı gerçeğin dış dünyada değil, insanın iç dünyasında saklı olduğuna inanır ve toplumsal olana değil psikolojik olana yö
* Olay örgüsü, estetik kaygıyla ve insana özgü bir gerçekliği ifade etmek üzere dü
* Somut dünya gerçekliği yerine soyut gerçeklik önem kazanı
*İnsanın karmaşık bir varlık olduğu düşüncesi iş
*Anlatımda çağrışımdan ve şiirsel söyleyişten yararlanılmıştır
*Alegorik anlatıma önem verilmiş
*Geleneksel anlatımın dışına çıkılmıştı
* Öykülemede diyalog ve hikâye etme yerine bilinç akışını kullanı Dolaşık ve karmaşık anlatım yöntemlerini dener. Simgelere, mitolojiye, efsanelere, mistisizme, nihilizme, fanteziye yönelir.
* Sait Faik, Haldun Taner, Yusuf Atılgan, Vüsat O. Bener, Bilge Karasu, Nezihe Meriç, Attila İlhan, Adalet Ağaoğlu, Ferit Edgü, Rasim Özdenören, Füruzan
MODERNİST ROMANLARDA ANLATIM TEKNİK VE İLKELERİ
üst kurmaca tekniği:Gerçek ile kurmaca arasındaki ilişkiyi sorgulamak/sorunsallaştırmak için bilinçli ve sistemli olarak dikkati, anlatının bir kurmaca olduğuna çeken kurmaca türüdür. Genellikle ironi ve yazarın anlatıya müdahalelerini içerir (yazarın da karakter olması). Bu anlamda, günümüz tiyatrosuyla karşılaştırılabilir; günümüz tiyatrosu, seyircinin bir oyun seyrettiğini unutmasına izin vermez. Üstkurmacada okurlara,bir kurmaca ürünü okuduklarını unutmalarına izin vermez.
Üstkurmacayı Gösteren Özellikler
Kendi içinde bir kurmaca anlatan bir kurmaca. (Hamlet’in babasını amcasının öldürüp öldürmediğini anlamak için düzenlediği oyun sahnesi – a play within a play)
Roman okuyan bir insanı anlatan bir roman. (Neverending Story, If On a Winter’s Night a Traveler)
Kendi içinde başka bir romanı anlatan bir roman. (Sophie’nin Dünyası)
Başlık, paragraf ya da olay örgüsü gibi hikaye türünün belli başlı kurallarına göndermeler yapan hikaye. (John Barth’ın Lost in the Funhouse).
Linear olmayan bir roman (kurgusu başı, gelişme bölümleri ve sonu şeklinde sistemli olarak ilerlemeyen), olay öğrüsünün ortadan ya da sonundan başlanarak anlatıldığı bir roman. (B. S. Johnson’ın The Unfortunates adlı eseri, Julio Cortazar’ın Rayuela’sı).
Yazarın da romanın bir karakteri olması. (Sık sık araya girerek fikirlerini dile getirmesi yazarı da olay örgüsüne katar.), (A Series of Unfortunate Events, Life of Pi, Everything Is Illuminated, John Fowles’un Fransız Teğmenin Kadını).
Kurmaca bir hikaye okuyan karakterin olduğu bir film. (The Princess Bride, Disney Channel’ın Life is Ruff’ı)
Karakterin mırıldandığı, ıslık çalarak eşlik ettiği ya da dinlediği radyodaki şarkı ya da show veya film müziği ya da izlediği bir Şov programı ya da film içeren bir film ya da televizyon programı. ( The Simpsons’ın Homer’s Triple Bypass bölümünün son sahnesi,ya da Sam Carter’ın Stargate SG1’in Chimera adlı bölümünde çalan şarkıyı mırıldanması).
Başka bir romanın/eserin mekanını, zamanını, olay örgüsünü ya da karakterlerini başka bir perspektifle yeniden sunan benzer/paralel bir roman. (Tom Stoppard’ın Rosencrantz & Guildenstern Are Dead’i – Shakespeare’in Hamlet’inde geçen iki karakterdir.)
Okuyucunun hikayeye tepkisini önceden tahmin eden bir hikaye.
Bir hikayede kendilerinden yapılması beklenen eylemleri yapan karakterler. (Scream, Who Framed Roger Rabbit).
Bir kurmacanın içinde olduklarını dile getiren/gösteren karakterler. (Stranger than Fiction, “The Great Good Thing”, Puckoon, Spaceballs: the Movie)
Y’nin “bizim dünyamız” olduğu aldatmacasını verebilmek için, kurmaca Y’nin yeni bir kısmı/parçası içinde kullanılan kurmaca X’in önceden varolan gerçek kısmı. (Clerks’deki Dante Hicks ve Randal Graves’in Star Wars ile ilgili yaptıkları konuşmayı içeren sahne).
Çağdaş yazarlardan Paul Auster,yazılarında tüm dikkatini üstkurmacada toplamıştır ve belki de bu türün en aktif roman yazarıdı
Dili Kasten Bozması
Kahramanın bilincinin anlatının odağı olması
Seçkinci edebiyat anlayışı
* Postmodernizm öncelikle bilinç akışı yöntemine tepki olarak doğar; fakat aynı zamanda klasik( geleneksel) roman anlayışına da karşıdı
* Sorgulanmadan, herkes tarafından kabul edilmesi gereken evrensel değerler olduğu görüşünü reddederek ortaya çı Postmodernizm’de gerçeklik unsurundan çok kurmaca ön plandadır.
*Yazar, bir topluluk üyesi olmaya karşıdır; kendi bireyselliğini egemen kılmaya yö
* Bu tür romanda son genellikle belirsizdir. Alışılagelmiş sonlar bulunmaz.
* Tek bir konu, tek bir bakış açısından verilmez; çok yönlü, çok kültürlü, değişik bakış açılı romanlar yazılı
Somut gerçeklikle soyut gerçeklik iç içe verilir.
* Tarihi, edebiyatın malzemesi olarak görüp onu yeniden üretmeye çalışı
* Ciddi duruşa karşı alaycı tutumu benimser. Saçma bulunan durumlar alaycı bir üslupla anlatılı
* Roman içinde farklı edebi türlerden yararlanılı
* Zaman ve mekân geleneksel (klasik) ve modern romandaki kadar belirgin değ
* Dille oynama, dilin olanaklarını sonuna kadar kullanma, gerek kültür dilinin gerekse sokak dili ve yerel dillerin anlatım olanaklarından yararlanma bu anlayışın en belirgin özelliğ
* Merak unsuru yoktur.
* Oğuz Atay, Orhan Pamuk, Pınar Kür, Yusuf Atılgan, Adalet Ağaoğlu, Latife Tekin, Bilge Karasu, Nedim Gürsel ise “postmodern (modernötesi) romanlar”
POSTMEDERN ROMAN TEKNİKLERİ
Kolaj/montaj tekniği: Romandan bağımsız, gerçek bir eserden örneğin denemeden alıntı yapılır. Kimi zaman da bir öykü, mektup, masal, anı gibi metin parçaları üst üste yığılarak metnin bütünlüğü dıştan bozularak roman kurgusu karmaşık hale getirilir.
Metinlerarasılık : Roman kişileri başka romanların kahramanlarıyla konuşturulur veya kurgu içerisinde başka romanlara gönderme yapılır.
Pastiş tekniği: Başka türlerin üslubunu kullanma tekniği
Parodi Tekniği: Başka bir metnin konusu taklit edilir. Örneğin Orhan Pamuk «Benim Adım Kırmızı» Romanında daha adından daha adından itibaren Umberto Eco’nun «Gülün Adı» romanını örneksemiştir.
Modern Türk edebiyatının önde gelen ustalarındandı
Aylak Adam ve Anayurt Oteli adlı romanlarında psikolojik yabancılaşma ve yalnızlık temasını başarıyla işleyen bir yazar olarak tanınmıştı
“Aylak Adam” romanındaki “C”, “Anayurt Oteli”ndeki “Zebercet” gibi unutulmaz karakterler yaratmıştı
Roman:Aylak Adam, Anayurt Oteli, Canistan
Öykü:Eylemci, Bütün Öyküleri
Çocuk Kitabı:Ekmek Elden Süt Memeden
Oğuz Atay, hem söyledikleriyle hem de söyleyiş biçimlerindeki yeniliklerle modern edebiyatın öncü isimlerinden olmuş
Toplum kurallarıyla çatışma içinde olan aydınların iç dünyalarını mizahın gücünden, modern ve postmodern anlatım tekniklerinden ustaca yararlanarak anlatmıştı
1970 yılında TRT’nin açtığı bir yarışmada “Tutunamayanlar” adlı romanı başarı ödülü almıştı
“Bir Bilim Adamının Romanı”, yazarın kendi hocası olan Mutafa İnan’ın hayatını anlattığı biyografik bir romandı
Roman:Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Bir Bilim Adamının Romanı, Eylembilim
Bireyin yalnızlığını, yabancılaşmasını, kuşak çatışmasını, modemlik, gelenek gibi sorunları, değerlerinden koparılmış ve modern kentlerin varoşlarında kıstırılmış bireyin veya ailenin acılarını yerli-İslami bir duyarlılık ve bakış açısıyla öykülerine taşımıştı
Hikâyeleri dışında denemeleri de vardı
Hikâye:Hastalar ve Işıklar, Çözülme, Çok Sesli Bir Ölüm, Çarpışmalar, İmkânsız Öyküler
Modern ve postmodern anlatım tekniklerinden yararlanmış bir yazardı
2006′da Nobel Edebiyat Ödülü’nü almıştı
İstanbullu, zengin ve Orhan Pamuk gibi Nişantaşı’nda yaşayan bir ailenin üç kuşaklık hikâyesi olan “Cevdet Bey ve Oğulları” ilk romanıdı
Üç kardeşin babaannelerini ziyaret etmek üzere gittikleri İstanbul yakınlarındaki Cennethisar kasabasında geçirdikleri bir haftayı anlattığı “Sessiz Ev” adlı romanının ardından yazdığı Venedikli bir köle ile bir Osmanlı âlimi arasındaki gerilimi ve dostluğu anlatan romanı “Beyaz Kale”, pek çok dile çevrilmiş
“Kara Kitap” romanında İstanbul’un sokaklarını, geçmişini, kimyasını ve dokusunu, kayıp karısını arayan bir avukat aracılığıyla anlatmıştı Kara Kitap, geçmişten ve bugünden aynı heyecanla söz edebilen bir yazar olarak Orhan Pamuk’un ününü genişletmiştir. “Yeni Hayat” adlı şiirsel romanında esrarengiz bir kitaptan etkilenen üniversiteli bir genci hikâye etmiştir.
“Benim Adım Kırmızı” romanında Osmanlı ve İran nakkaşlarını, Batı dışındaki dünyanın görme ve resmetme biçimlerini bir aşk ve aile romanının entrikasıyla hikâye ederek anlatmıştı
“İlk ve son siyasi romanım” dediği “Kar” adlı kitabını 2002′de yayımlayan yazarın 2003′te yayımladığı “İstanbul”, yazarın hem yirmi iki yaşına kadar olan hatıralarını aktardığı bir hatıra kitabı, hem de kendi kişisel albümüyle, Batılı ressamların ve yerli fotoğrafçıların eserleriyle zenginleştirilmiş, İstanbul üzerine bir denemedir.
“Öteki Renkler” kitabında, söyleşi, hikâye ve denemeleri bir araya getirilmiş Nobel Edebiyat Ödülü konuşmasını ve diğer konuşmalarını “Babamın Bavulu” adlı kitapta bir araya getirmiştir. Son kitabı “Masumiyet Müzesi” bir aşk romanıdır.
Roman:Cevdet Bey ve Oğulları, Sessiz Ev, Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Benim Adım Kırmızı, Kar, Masumiyet Müzesi
Söyleşi – Hikâye – Deneme:Öteki Renkler
Anı – Deneme:İstanbul
Cumhuriyet Döneminde Anlatmaya Bağlı Edebi Metin Yazarları
Çağdaş öykücülüğün öncü
Hikâyelerinde “konu” ve “olay”dan çok “zaman”dan ve “insan yaşamı”ndan kesitler öne çı
Genellikle gerçekçi olan yazarın bazı öykülerinde gerçeküstü ögeler öne çı
Hikâyelerini sade bir Türkçeyle yazmıştı
Öykü:Semaver, Sarnıç, Mahalle Kahvesi, Tüneldeki Çocuk, Şahmerdan, Lüzumsuz Adam, Havada Bulut, Kumpanya, Alemdağ’da Var Bir Yılan, Son Kuşlar, Az Şekerli
Roman:Medar-ı Maişet Motoru (Sonraki baskıda adı “Birtakım İnsanlar”), Kayıp Aranıyor
Şiir:Şimdi Sevişme Vakti
Durum (kesit, Çehov tarzı) öykücülüğünün ilk ustasıdı
Halkın içinden kişileri (memur, esnaf), onların önemsiz görünen davranışlarını konu edinmiş
Halkı, iyi ve kötü yönleriyle, onları sevdirerek anlatmıştı
Sade, süssüz, kısa cümlelerle kurulmuş, yumuşak bir dili vardı
Toplumun çektiği sıkıntıları, sorunları abartmadan ve umutsuzluğa düşürmeden göz önüne sermiş
“Haşmet Gülkokan” ve “Komiser” gibi hikâyeleriyle sevilmiş
Hikâye:Otlakçı, Mendil Altında, Temiz Sevgiler, Ev Ona Yakıştı
Roman:Ayaşlı ve Kiracıları, Miras
Asıl adı Cevat Şakir Kabaağaçlı’dı
Eserlerinde denizi, deniz insanlarını, Bodrum’u, Ege Denizi’nin efsanelerini anlatmıştı
Üsluba ve tekniğe çok önem vermeyen yazarın, şiirsel, destanımsı ve coşkulu bir anlatımı vardı
Eski Yunan ve Anadolu uygarlıkları ve mitoloji birikimini de eserlerinde yansıtmıştı
Öykü:Merhaba Akdeniz, Ege Kıyılarından, Yaşasın Deniz, Egenin Dibi, Gülen Ada, Gençlik Denizlerinde
Roman:Aganta Burina Burinata, Ötelerin Çocuğu, Uluç Reis, Turgut Reis, Deniz Gurbetçileri
Türk tarihini ve bugünkü toplumsal yapıyı anlatan eserler yazmıştı
Romanlarında Malazgirt Savaşı’ndan Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşuna kadarki Türk tarihini konu edinmiş
İslamiyet öncesi Türk destanlarını “Yaratılış ve Türeyiş” adlı eseriyle günümüz diline çevirmiş
Tiyatro türünde eserleri de vardı
Roman:Kilit, Anahtar, Kapı, Konak, Çatı, Üçler Yediler Kırklar, Bu Atlı Geçide Gider, Karanlıkta Mum Işığı
Anlattığıyla, anlatımıyla özgün bir imzadı
Resimden, müzikten felsefeye, sinemaya uzanan geniş bir ilgi yelpazesi içinde bireyin sorunlarını sevgi, dostluk, yalnızlık odağında ele almıştı
Ben merkezli hikâyeler yazmıştı
Öykü:Troya’da Ölüm Vardı, Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı, Göçmüş Kediler Bahçesi, Narla İncire Gazel
Toplum içinde bile kendi iç yalnızlığını sürdüren genç kız ve kadınları başarıyla anlatmıştı
Çehov tarzı hikâyeye uygun eserler vermiş
Öykü, tiyatro ve roman türlerinde eserler yazmıştı
Öykü:Bozbulanık, Topal Koşma, Menekşeli Bilinç, Dumanaltı, Bir Kara Derin Kuyu, Yandırma, Gülün İçinde Bülbül Sesi Var, Çisenti
Bener, ham gerçekliği edebi bir temele oturtarak ele aldı. Gündelik olaylarla, bilinçaltında birikmiş yaşam parçalarını birleş
Sürekli yeni anlatım biçimleri arayan yazar, bu yönüyle zaman zaman şematizme düşmekle, dış gerçekleri yanlış yerlere koymakla, hatta bozmakla eleş
Bener’in eserlerinde ölüm izleği önemli bir yer tutar. Bunda yazarın genç yaşta doğum sırasında kaybettiği ilk eşi ve doğumdan sonra yaşatılamayan çocuğunun da etkisi vardı Bu evlilikten sonra tekrar başından evlilikler geçmesine rağmen Vüs’at O. Bener’in çocuğu olmadı.
Okurdan çaba isteyen, ayrıksı bir dili olan Bener’in kişilerinin gündelik hayatın ikiyüzlülüklerini dışa vuran bilinç akışlarını, Virgül dergisindeki yazısında, Orhan Koçak “iç konferans tekniği” olarak adlandırmıştı
Öykülerinin yanı sıra Vüs’at O. Bener’in şiirleri, kısa dizelerden oluşan, esprili, ironik ve şaşırtıcıdı
Estetik bir kaygı olmadan okuru heyecanlandırmak ve duygulandırmak için yazılan, her seviyede okura hitap eden romanlardı
Okuru düşünmeye sevk etmez.
Sanat akımları ve teorileriyle ilgilenmez.
Sanat kaygısı gütmez
Olay merkezlidir. Karakter tahlillerine girmez.
Romanda gerilim ve gizem kurgunun bir parçasıdı
Çoğunlukla aşk , macera, casusluk, polisiye gibi konular üzerine yazılı
Sinema filmi olarak çekilmeye uygundur.
Başlıca popüler roman isimleri ve yazarları şunlardır:
Aşk Bahçesi: Burhan Cahit Morkaya
Sönen Alev: Peride Celal
Nahit Sırrı Örik’in yazmış olduğu ve konusu ise anne ve babası tarafından ağabeyine gösterilen ilgi nedeniyle ikinci planda kalan , çeyiz masrafı çıkmasın diye evlendirilmemiş Seniha’nın kıskançlık ve hırslarını anlatan KISKANMAK romanı;
Yine Nahit Sırrı Örik tarafından yazılan ve konusu İttihat ve Terakki yöneticilerinden olan Binbaşı Şefik’in bir nazır kızına aşık olması ve iktidar sevdasına kapılmasını anlatan Sultan Abdülhamit Düşerken romanı;
Muazzez Tahsin Berkand’ın, babasının ölümünden sonra hasta olduğuna inandırılarak kapatıldığı odada yıllarca yaşamış, zavallı aciz bir kız olan Neriman’ın dönüşümünü anlatan Küçük Hanımefendi romanı;
Çoğunlukla kadın kahramanlar üzerine kurduğu duygusal aşk ve serüven romanlarıyla Cumhuriyet sonrası en çok okunan sevilen ve romanlarının çoğu sinema filmine uyarlanmış olan yazar Kerime Nadir’in yedi yaşında öksüz kalan bir çocuğun evlatlık olarak alındığı evin tek çocuğuna karşı duyduğu büyük aşkı anlatan Hıçkırık romanı;
Yine aynı yazarın , aristokrat aileden güzel bir kızın , sevdiği fakir besteci ile yaşamını birleştirmek yolundaki fedakar çabalarını ve iki gencin uğramış olduğu ihanet ve düşürüldüğü tuzakları konu alan Seven Ne Yapmaz adlı romanları öne çıkar
Cumhuriyet döneminde Tiyatro, yeni Cumhuriyet’in ilkelerini halka aktarmada bir araç olarak hızla yaygınlaşmaya başlamıştı
Bu dönemde çocuk tiyatrosu çalışmaları yapılmış, kadınlar sahnede daha çok yer almaya başlamış, devlet konservatuarı açılmıştı
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında; değişen yaşam tarzının sonucunda yaşanan aile dramları, değer çatışmaları, köy gerçekliği, gelenekler, köyden kente göçün yarattığı problemler, toplumsal ve ekonomik adaletsizlikler, Osmanlı tarihindeki önemli olaylar ve kişiler konu olarak ele alınmıştı
Sade, açık bir dille nazım nesir karışık olarak tiyatrolar yazılmıştı
Geleneksel tiyatroyla (karagöz, orta oyunu vs.) modern tiyatronun özelliklerinin bir arada görüldüğü eserler ortaya konmuş
Bireysel duygu ve düşünceler de sosyal kurumlardaki değişimler de tiyatrolarda sahnelenmiş
Cumhuriyet dönemindeki ilke ve inkılâpların sonucunda akılcı ve bilimin öne çıktığı eserler yazılmıştı
Bu dönemde epik ve absürt tiyatro çeşitlerinden yararlanılmıştı
Öykü ve oyun yazarıdı
Eserlerinde çağının sorunlarını ortaya koymuş, eser kişilerinden hareketle çözümler de sunmuş
Epik tiyatronun, kabare tiyatrosunun bizdeki öncüsüdü
Öykü:Yaşasın Demokrasi, Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu, On İkiye Bir Var, Sancho’nun Sabah Yürüyüşü, Ayışığında Çalışkur, Konçinalar, Yalıda Sabah
Tiyatro:Günün Adamı, Dışarıdakiler, Huzur Çıkmazı, Keşanlı Ali Destanı, Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım, Fazilet Eczanesi, Zilli Zarife
Portre / Anı:Ölür İse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil
Oyunlarının konusunu, köyden ve Türk tarihinden almıştı
Tiyatro: Murat, Deli İbrahim, Genç Osman, Kösem Sultan, Bizans Düştü, Sokrates Savunuyor
Şiirleri de olmasına karşın tiyatrocu olarak tanınmıştı
Oyunlarında toplumsal konuları işlemiş
Tiyatro:İsyancılar, Sarı Naciye, Yunus Emre, Parkta Bir Sonbahar Günüydü, Mevlana, Ben Kimim, Karım ve Kızım
Tiyatro eserleriyle tanınmıştı
Tiyatro eleştirisi, fıkra, roman türünde de eserler vermiş
Tiyatro:Cengiz Han’ın Bisikleti, Karayar Köprüsü, Bunu Yapan İki Kişi, Canavar Cafer
Tiyatro, roman, araştırma inceleme gibi alanlarda eserler vermiş
Eserlerinde çoğunlukla Türk tarihinin çeşitli evrelerini ele almıştı
Tiyatro:Pembe Evin Kaderi, Ben Mimar Sinan, Ah Şu Gençler
Roman:Şu Çılgın Türkler, Diriliş–Çanakkale 1915
Edebiyata şiirle başlamış, tiyatro yazarı olarak tanınmıştı
Gılgamış Destanı’ndan esinlenerek yazdığı “Tanrılar ve İnsanlar” oyunuyla ünlenmiş
Tarihten aldığı olayları ve topluma mal olmuş kişileri konu edinmiş
Tiyatro:Tohum ve Toprak, Hürrem Sultan, Tanrılar ve İnsanlar, Fadik Kız, Atçalı Kel Mehmet, Karacaoğlan, Ölü Kentin Nabzı
Etiketler:cumhuriyet, ders notu, ders özeti, dönemi, edebiyatı, özet, türk, ygs lys