AKADEMİK FAALİYETLERİN TAKİBİNE YÖNELİK WEB TABANLI BİLGİ SİSTEMİ WEB BASED INFORMATION SYSTEM FOR ACADEMIC ACTIVITIES - PDF
1 AKADEMİK FAALİYETLERİN TAKİBİNE YÖNELİK WEB TABANLI BİLGİ SİSTEMİ WEB BASED INFORMATION SYSTEM FOR ACADEMIC ACTIVITIES İbrahim Baz, İsmail Rakıp Karaş, Abdurrahman Geymen Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü Gebze, Kocaeli ÖZET Akademik Faaliyetlerin Takibine Yönelik Bilgi Sistemi, üniversitelerin eğitim öğretim birimleri olan akademik bölümlerin, temel faaliyetlerinin belirli bir otomasyon sistemi dahilinde organize edilmesi için geliştirilmiş olan, web tabanlı bir bilgi sistemi projesidir. Bu proje ile akademik faaliyetlerle ilişkili verilerin toplanması, bilgisayar ortamına aktarılması, depolanması, İnternet üzerinden sorgulanması, analiz edilmesi ve kullanıcılara belge ve raporlar halinde sunulması amaçlanmıştır. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Üniversite Kampüs Bilgi Sistemi projesinin bir parçası olarak tasarlanan Bölüm Bilgi Sistemi, üniversite ölçeğindeki konumsal verilerle de ilişkilendirilmiş, böylece sözel verilerle birlikte konumsal analizlerin de yapılmasına imkan sağlanmıştır. Etkileşimli web haritaları yardımı ile, görüntüler üzerinde büyütme, küçültme ve kaydırma yapılabilmekte, fiziksel mekanlar sorgulanabilmektedir. Sisteme ait bir diğer grafik öge ise bölüm iç mekanlarına ait panoramik görüntülerdir. Gerçeklik hissi veren, hareketli görüntüler yardımı ile kullanıcı bölümü geziyormuş izlenimine kapılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Bilgi sistemi, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Akademik, Web, internet ABSTRACT Web Based Information System For Academic Activities was developed for organizing the main activities of academic departments of the universities. In this project, it was purposed gathering, digitizing, storing, querying analyzing on internet, and presenting to the potential users as documents and reports of the data interested with academic activities. The system was designed as the part of Gebze Institute of Technology Campus Information System and associated spatial data of the university. Therefore, it is possible to analysis non-spatial and spatial data together. The users can zoom, pan and scale of the interactive web maps of the department floors and can query physical areas. Another group of object on interactive maps is viewpoints of the department s rooms. By clicking on the viewpoints, the user almost feels like he is actually walking around the department. This paper addresses about the project and introduce the system. 1.GİRİŞ Akademik Faaliyetlerin Takibine Yönelik Bölüm Bilgi Sistemi, üniversitelerin eğitim öğretim birimleri olan akademik bölümlerin, temel faaliyetlerinin belirli bir otomasyon sistemi dahilinde organize edilmesi için geliştirilmiş olan, web tabanlı bir bilgi sistemi projesidir *. Bu proje ile akademik faaliyetlerle ilişkili verilerin toplanması, bilgisayar ortamına aktarılması, * Akademik Faaliyetlerin Takibine Yönelik Web Tabanlı Bölüm Bilgi Sistemi projesi Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü tarafından desteklenmektedir.
2 depolanması, internet üzerinden sorgulanması, analiz edilmesi ve kullanıcılara belge ve raporlar halinde sunulması amaçlanmıştır. ASP teknolojisi kullanılarak geliştirilen sistem, HTML ve Visual Basic Script dilleri ile kodlanan sayfalardan oluşmuştur. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Kampüs Coğrafi Bilgi Sistemi projesinin bir parçası olarak tasarlanan Bölüm Bilgi Sistemi, üniversite ölçeğindeki konumsal verilerle de ilişkilendirilmiş, böylece sözel verilerle birlikte konumsal analizlerin de yapılmasına imkan sağlanmıştır. 2. KAMPÜS COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ Yukarıda da bahsedildiği gibi Bölüm Bilgi Sistemi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Üniversite Kampüs Coğrafi Bilgi Sistemi projesinin bir parçası olarak tasarlanmıştır (Şekil 1). ArcView 3.3 platformu üzerinde geliştirilmekte olan Kampüs CBS bünyesinde web üzerinden etkileşimli olarak kampüs haritaları sorgulanabilmekte, GYTE ve birimleri hakkında grafik ve sözel bir çok bilgi edinilebilmektedir. Sistemin web modülüne ait etkileşimli sayfaların ana çatısı, Arcview üzerinde çalışan bir makro olan HTML ImageMapper eklentisi yardımı ile oluşturulmuş, ASP (Active Server Pages) teknolojisi ve HTML dilinin farklı imkanları kullanılarak yapabilirliği daha da arttırılmıştır . Şekil 1. Kampüs CBS Bölüm Bilgi Sistemi içerisinde konumsal bir takım sorgulamalar yapıldığında Kampüs Bilgi Sistemi ile iletişim kurulmaktadır. Böylece bölüm kat planı ölçeğindeki etkileşimli web haritaları yardımı ile, görüntüler üzerinde büyütme, küçültme ve kaydırma yapılabilmekte, fiziksel mekanlar sorgulanabilmektedir. Bu sayede örneğin dersin hangi sınıfta yapılacağı gibi bir sorgulama ile kullanıcı, sözel bilginin yanı sıra grafik olarak da bilgilendirilmektedir (Şekil 2).
3 Şekil 2. Dersin yapılacağı sınıfın grafik olarak sorgulanması Etkileşimli haritalar üzerindeki bir başka nesne grubu ise görüntüleme noktalarıdır (viewpoints). Bölüm içerisindeki karakteristik noktalardan, dershane ve odalardan alınmış kamera çekimleri yardımı ile oluşturulmuş olan görüntülerle bölüm hakkında genel bir fikir edinilebilmektedir. Görüntüleme noktalarına tıklandığında o noktadan çekilmiş, gerçeklik hissi veren, 360 dönen hareketli, panoramik görüntüler izlenebilmektedir (Şekil 3). Panoramik Görüntüleme Noktaları Panoramik Görüntü Şekil 3. Panoramik Görünüm
4 Bu görüntüler üzerinde yapılabilen yaklaşma, uzaklaşma, farklı yönlere hareket ve diğer görüntülere (odalara) geçiş gibi fonksiyonlar yardımı ile kullanıcı adeta oturduğu yerden bölümü geziyormuş izlenimine kapılmaktadır. 3. BÖLÜM BİLGİ SİSTEMİ Bölüm Bilgi Sistemi, bir önceki bölümde açıklanan, Kampüs CBS ile etkileşimli olarak gerçekleştirdiği grafik fonksiyonlarından ayrı olarak, grafik olmayan verileri de organize eder. Grafik olmayan verilerle ilgili olarak oluşturulan sistem tasarımında, ilk aşamada, uygulama alanı olarak seçilen Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği ne ait bilgiler derlenmiş ve bir veritabanında bir araya getirilmiştir. Söz konusu veritabanı Öğrenci, Öğretim elemanları ve Dersler olmak üzere 3 ana içerikten oluşmaktadır. Öğrencilerle ilgili olarak, numarası, adı soyadı, danışmanı, iletişim bilgileri, kayıt tarihi, bugüne kadar aldığı dersler, Öğretim elemanlarıyla ilgili olarak akademik web sayfası, kişisel bilgileri, iletişim bilgileri ve Derslerle ilgili olarak ise ders kodları, isimleri, sorumluları, kredileri gibi bilgiler veritabanında saklanmaktadır. Bu ana veritabanı dışında, duyuruların, etkinliklerin, bağlantıların ve bölüm elektronik arşivi kayıtlarının bir arada tutulduğu 4 adet veritabanı da sistemin parçalarındandır. ASP tabanlı bölüm web sitesi sayfaları söz konusu veritabanlarındaki bilgileri okumakta ve internet kullanıcılarına aktarmaktadır. Böylece veritabanında yapılan değişiklikler web sayfalarına da otomatik olarak yansımakta, sitedeki bilgiler her zaman güncel kalmaktadır. İnternet kullanıcıları tarafından ziyarete açık olan web sayfalarından ayrı olarak, güvenlik sistemiyle giriş yapılan etkileşimli sayfalara, öğretim elemanları, kayıtlı öğrenciler ve sistem yöneticilerinin ulaşması mümkün olmaktadır. Söz konusu kullanıcılar kendilerine tahsis edilen kullanıcı adı ve şifreleri ile bölüm ana sayfasından giriş yaptıklarında karşılarına çıkan menüler yardımı ile bir çok işlemi gerçekleştirebilmektedirler (Şekil 4). Şekil 4. Bölüm ana sayfasından sisteme giriş 3.1. Kullanıcı Grupları Sistemin kullanıcılarını 4 grupta sınıflandırmak mümkündür. Bunlar; bölüm web sayfalarını ziyaret eden sıradan kullanıcılar (ki adresinden bölümümüze ulaşan tüm internet kullanıcılarını kapsar), bölümümüze kayıtlı öğrenciler, bölümümüzde görevli öğretim elemanları ve sistem yöneticileridir. Son 3 gruptaki kullanıcılar, kullanıcı adı ve
5 şifreleri ile giriş yaparak kendileri için hazırlanmış menüler yardımı ile, yetkileri dahilinde bilgi girişi ve çeşitli sorgulamalar yapabilmektedirler Öğrenciler Bölüme kayıtlı öğrenciler sisteme giriş yaptıktan sonra karşılarına çıkan menü (Şekil 5) vasıtasıyla kişisel bilgilerini güncelleyip, otomatik olarak ders kayıt formu yada tez bildirim formu doldurabilmektedirler. Bölüme kayıt yaptıran her öğrenciye bilgi sistemindeki kişisel bilgilerini güncellemeleri uyarısı yapılmakta, böylece öğrenci bilgi envanteri oluşturulmaktadır. Şekil 6 da görülen arayüz yardımı ile bilgilerini güncelleyen öğrencilerin, iletişim bilgileri ile mezun olduğu okul ve daha önce aldığı dersler gibi bilgiler veritabanına kaydedilmekte, bu bilgilere ulaşan danışmanları eğitimlerini yönlendirilebilmektedir. Ayrıca öğrenciler bu menüyü kullanarak şifrelerinin de değiştirebilmektedirler. Şekil 5. Öğrenci Menüsü Şekil 6. Öğrenci Bilgi Güncelleme formu Şekil 7. Otomatik ders kayıt formu hazırlama sayfası Otomatik Ders Kayıt Formu doldurma sayfasına girildiğinde o dönem açık olan derslerin bir listesi ekrana gelmekte (Şekil 7), burada seçilecek dersler işaretlendiğinde, açılan yeni sayfada öğrenciye ait Ders Kayıt Formu hazır bir halde sunulmaktadır. Öğrenciye ait tüm bilgiler (kimlik, okul no, danışman vs.) zaten veritabanında tutulduğundan, yeniden girişine gerek kalmadan otomatik olarak form hazırlanmaktadır (Şekil 8). Kredi toplamaları ve tarih gibi
6 bilgiler de sistem tarafından hesaplanıp görüntülenmektedir. Bundan sonra öğrencinin yapması gereken tek şey sayfanın çıktısını alıp danışmanına onaylatmaktan ibaret olmaktadır. Şekil 8. Ders Kayıt Formu Şekil 9. Tez Bildirim Formu Aynı şekilde Tez Bildirim Formu da otomatik olarak doldurulup çıktısı alınabilmektedir (Şekil 9) Öğretim Elemanları Bölüm personeli sisteme giriş yaptıklarında karşılarına Şekil 10 deki gibi bir menü gelmektedir. Ana menüdeki ilk adımı kullanarak, web sayfalarını ve kişisel bilgilerini güncelleyebilmektedirler. Böylece tüm personel bölüm web sayfalarındaki, kişiler başlığı altındaki kendi web sayfasını, internete ulaşabildikleri her yerden güncelleme şansına sahip olmaktadır (Şekil 11). Bunun dışında bölüm personeline ait iletişim bilgileri bir envanterde tutulmuş olmaktadır. Ayrıca bakmakla yükümlü olduğu kimselerin isimleri de bu sayfadan sistem veritabanına kaydedilmektedir. Ana menüdeki İngilizce Web Sayfamı Güncelle seçeneği seçildiğinde ise bölüm İngilizce web sitesindeki kişisel sayfanın güncellenmesi mümkün olmaktadır. Şekil 10. Personel Menüsü Şekil 11. Kişisel Bilgilerin Güncellenmesi
7 Sisteme giriş yapmış kişi eğer ders veren bir öğretim üyesi ise Ders Sayfalarımı Güncelle başlığı altındaki linke tıkladığında, sorumlu olduğu derslerin bir listesi karşısına çıkmakta, (Şekil 12) seçtiği dersine ait bilgileri değiştirebilmektedir. Böylece öğretim üyesinin, verdiği dersler hakkındaki bilgileri her zaman güncel tutması, ödevler ve sınav tarihleri gibi bilgileri internete ulaşılabildiği her yerden duyurması mümkün olmaktadır. Şekil 12. Ders sayfalarının güncellenmesi Menüdeki E-Posta Gönder seçeneği ile girilen sayfadan tüm personele ve kayıtlı ve mezun tüm öğrencilere otomatik olarak e-posta göndermek mümkün olmaktadır (Şekil 13). Eğer sisteme girmiş olan kişi bir Sistem yöneticisi ise e-postayı kendi adına (kendi mail hesabı ile) gönderebildiği gibi, bölüm adına da gönderebilmektedir. Şekil 13. Öğrencilere ve/veya öğretim elemanlarına topluca e-posta gönderilmesi Bölüm Yayınları menüsünden ise elektronik bölüm arşivine ulaşmak ve doküman eklemek mümkün olmaktadır (Şekil 14).
8 Şekil 14. Elektronik Bölüm Arşivine Doküman Eklenmesi Bölümde yapılmış olan, tez, seminer, çeviri, ödev, makale, bildiri gibi dökümanlar ile işe yarayabilecek her türden kaynak web tabanlı bölüm arşivine kaydedilerek, paylaşıma açılmaktadır. Hazırlanan kullanışlı arayüz sayesinde dökümanlar kategorik olarak sınıflandırılıp kolayca sunucuya aktarılabilmektedir. Böylece ihtiyaç duyacak personel ve öğrencilerin, söz konusu dökümanları web üzerinden kolayca indirebilmeleri ve düzenli bir bölüm arşivi oluşması sağlanmaktadır. Sevk Kağıdı Hazırla sayfasından, öğrenci menüsündeki Ders Kayıt Formu doldurma işlemine benzer şekilde otomatik olarak hasta sevk kağıdı hazırlanıp çıktısı alınabilmektedir. Kişi ile ilgili tüm bilgiler ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin listesi zaten veritabanında olduğundan, sadece hasta adının seçilmesi yeterli olmaktadır (Şekil 15). Şekil 15. Otomatik olarak Hasta Sevk Kağıdı Hazırlamak Duyuru Yap linki ile bölüm web sitesindeki Duyurular sayfasında duyuru yapılması ve duyuru veritabanına kaydedilmesi sağlanmaktadır. İstenirse bu duyurunun bir kopyasının tüm personel ve öğrencilere e-posta olarak da gönderilmesi de mümkündür (Şekil 16).
9 Şekil 16. Duyuru Yapılması Bağlantı Ekle ve Etkinlik Ekle (Şekil 17) menüleri ile, tüm bölüm personeli bölüm web sitesindeki Bağlantılar ve Etkinlikler sayfalarına, karşılaştıkları yeni linkleri ekleyebilmektedirler. Bu sayede bölümle ilgili faydalı mesleki ve bilimsel web adresleri web sitemiz ziyaretçilerinin de kullanımına açılmaktadır. Aynı şekilde konferans, sempozyum gibi bilimsel etkinliklerden ziyaretçilerimizin haberdar olması sağlanmaktadır. Şekil 17. Bölüm web sitesine yeni bağlantı ve yeni etkinlik eklemek Öğrenci Bilgileri ve Personel Bilgileri linkleri vasıtası ile çeşitli sorgulamalar yapılabilmekte, personel ve öğrencilere ait kişisel bilgilerle, iletişim bilgilerine ulaşılabilmektedir. Özellikle öğretim üyelerinin öğrenciler ile iletişim kurmak istediklerinde oldukça faydalı olan bu sayfalardan, sorgulanan kişiye otomatik olarak e- posta göndermek de mümkün olabilmektedir ( Şekil 18). Bunun dışında, eğer sorgulamayı yapan kişi bir sistem yöneticisi ise, sorguladığı kişinin şifresini, bir butona basarak otomatik olarak ilgili kişiye gönderebilmektedir. Tüm Öğrenciler menüsünden ise kayıtlı, mezun yada kaydı silinmiş tüm öğrencilerin listesi tek bir sayfada listelenmekte, istenen öğrencilere hızlı bir şekilde e-posta göndermek mümkün olmaktadır ( Şekil 19).
10 Şekil 18. Öğrenci bilgisi sorgulanması Şekil 19. Tüm öğrencilerin bir arada sorgulanması Sistem Yöneticileri Öğrenci ve personel ana menülerinden farklı olarak sistem yöneticileri için daha geniş bir ana menü mevcuttur (Şekil 20). Sistemdeki her türlü veri üzerinde değişiklik yapma hakkına sahip olan sistem yöneticileri, bu ana menüyü kullanarak tüm sistemi kontrol edebilmektedir. Bu menülerden ilki Dönemlik dersleri belirle menüsüdür. Açılacak olan dersler, her öğretim dönemi başında sistem yöneticisi tarafından, otomatik olarak belirlenebilmektedir (Şekil 21). Şekil 20. Yönetici Menüsü
11 Bu menüye girildiğinde bölümde eğitimi verilen tüm derslerin listesi görüntülenmekte, açılacak olan dersler işaretlenerek Kaydet butonuna basıldığında bu dersler veritabanında belirlenmektedir. Böylece bölüm web sitesindeki Bu dönem açılan dersler sayfası da güncellenmiş olmaktadır. Ayrıca sistemi kullanarak ders kayıt formu dolduracak öğrencilerin karşılarına da burada belirlenmiş olan dersler gelecektir (Şekil 7). Şekil 21. Dönemlik derslerin belirlenmesi Şekil 22. Otomatik olarak resmi yazının hazırlanması Dönemlik derslerin belirlenmesinin ardından, her dönem başında tekrarlanan bir prosedür olan, yeni dönemde açılan dersleri Fen Bilimleri Enstitüsü ne bildiren resmi yazı otomatik olarak hazırlanmakta ve yeni bir pencerede açılarak kullanıcıya sunulmaktadır (Şekil 22). Bundan sonra kullanıcın yapması gereken şey sayfasının çıktısını alıp işleme sokmaktır. Yazıdaki tarih, yarıyıl, eğitim öğretim yılı gibi bilgiler günün tarihine bağlı olarak otomatik olarak hesaplanmaktadr. Şekil 23. Yeni öğretim elemanı eklenmesi Şekil 24. Yeni kaydolan öğrencilerin eklenmesi Sistem yöneticisi menüsünden veritabanına yeni kişi yada yeni öğrenci eklemek de mümkündür. Bölüme yeni bir öğretim elemanı dahil olduğunda, sistem yöneticisi bu kişinin kullanıcı adı ve şifresini bu adımda tanımlamaktadır (Şekil 23). Aynı şekilde her dönemin başında bölüme kaydolan öğrencilerin sisteme kaydı Yeni Öğrenci Ekle menüsü ile gerçekleşmektedir (Şekil 24). Adı soyadı, kullanıcı adı, şifresi ve e-postasının tanımlanmasının ardından Ekle butonuna basıldığında öğrenci sisteme kaydedilmekte, aynı zamanda kullanıcı adı ve şifresi de açıklayıcı bir metin ile birlikte adresine otomatik olarak postalanmaktadır.
12 Bir diğer yönetici menüsü ise sisteme yeni bir ders eklenmesi işlemidir. Yeni dersin ismi, kredisi, sorumlusu vs. gibi tüm bilgiler bu adımda tanımlanmaktadır (Şekil 25). Sistem yöneticisinin yetkisinde olan bir diğer işlem ise yapılmış duyuruların ve bilimsel etkinlik ilanlarının kaldırılmasıdır. Böylece zamanı geçmiş ve hükmü kalmamış duyuruların ve etkinliklerin bölüm web sitesinden ilanı durdurulabilmektedir (Şekil 26). Şekil 25. Yeni açılan dersin sisteme eklenmesi Şekil 26. Eski duyuruların sistemden kaldırılması Sistem yöneticisi ana menüsünün son elemanı ise Tüm Öğrencilere Otomatik Olarak Kullanıcı Bilgilerini Gönder menüsüdür. Bu işlem ile, bölüme kayıtlı tüm öğrencilere, veri tabanından okuyarak otomatik olarak açıklayıcı bir metinle birlikte kullanıcı adı ve şifreleri gönderilmektedir (Şekil 27). Şekil 27. Tüm öğrencilere otomatik olarak kullanıcı bilgilerinin gönderilmesi Tüm bunların dışında sistem yöneticilerinin başka yetkileri de vardır. Örneğin, bölüm personeli sadece kendi kişisel bilgilerini ve web sayfalarını güncelleyebildikleri halde sistem yöneticileri tüm öğrencilerin ve personelin kişisel bilgilerini ve web sayfalarını güncelleme yetkisine sahiptirler. Bunun dışında bir başka personeli de sistem yöneticisi olarak atayabilmektedirler.
13 Aynı şekilde ders veren öğretim üyeleri sadece kendilerine ait derslerin sayfalarına müdahil oldukları halde, sistem yöneticileri bölümdeki tüm derslerin sayfalarında değişiklik yapma hakkına sahiptir. 4. SONUÇLAR GYTE Kampüs CBS ve onunla entegre olarak çalışan GYTE Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölüm Bilgi Sistemi halihazırda oldukça verimli bir şekilde kullanılmakta olup bölüm faaliyetlerinin büyük ölçüde hızlanmasına ve kolaylaşmasına sebep olmuştur. İnternet teknolojisinin her yerden, her zaman ulaşılabilir olması özelliği sayesinde, kullanıcıların bahsi geçen işlemleri uzaktan gerçekleştirebilmeleri sistemin web tabanlı seçilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Sadece üniversiteler değil, diğer kurum ve kuruluşlar da, bu türden web tabanlı sistemleri kullandığında, yığılmaya, faaliyetlerin yavaşlamasına ve muhataplarının şikayetine sebep olan prosedürleri, otomasyona geçirecekler, böylece büyük ölçüde rahatlama olacak, hizmet kalitesi artacak, sistem işlerlik kazanacaktır. Internet tabanlı Bilgi Sistemi uygulamalarının yaygınlaşması ile, söz konusu uygulamalarda da görüldüğü üzere, lokal olarak oluşturulmuş farklı Sistemlerin birbirleriyle iletişimi daha da artacaktır. Bu durum yeni bir süreci beslemektedir. Lokal sistemlerin oluşturduğu global bir CBS ne giden bu süreç, internet tabanlı CBS teknolojilerinin de geleceğini belirleyecektir. KAYNAKLAR 1. I. Baz, I. R. Karas,, A. Geymen, A. E. Akay, Spatial Based E-Government Applications, XXth Congress ISPRS (International Society for Photogrammetry and Remote Sensing), 2004, İstanbul