Sosyal Fobi 2019 Detaylı Rehberi: Belirtilerini ve Nedenlerini Öğren! | Sosyal Fobi Nasıl Yenilir
Bu yazıda insanların en çok sıkıntı çektiği psikolojik rahatsızlıklardan biri olan sosyal fobi konusunu ele alacağız. Sosyal fobi nedir, nedenleri nelerdir, hangi durumlarda ortaya çıkar, zihinsel, davranışsal ve fiziksel belirtileri nelerdir başlıkları üzerinden sosyal fobi konusuna açıklık getirmeye çalışacağız. Hadi başlayalm!
Bireylerin yaşadığı hayattan keyif alabilmesi ve mutlu olabilmesi için hem kendisi ile hem de çevresi ile iyi ilişkiler geliştirmesi gerekmektedir. İnsanın en temel ihtiyaçları arasında kendini ifade etmeyi, çevreyle iletişime girmeyi, dinlemeyi vb. sayabiliriz. Her ne kadar bunlar en temel ihtiyaçlarımızdan olsa da bazı bireyler bu ihtiyaçlarını karşılayabilmek konusunda problemler yaşıyorlar. Nasıl problemler?
Kendilerini rahat bir şekilde ifade edememek
İnsanların arasındayken gergin ve huzursuz hissetmek
Bunları daha da sırayalabiliriz ama sosyal fobi belirtileri kısmında daha detaylı inceleyeceğiz.
Utanmaktan, küçük düşmekten, sosyal ortamlarda diğer kişiler tarafından negatif değerlendirilmekten yoğun bir şekilde korkma ve korkulan durumlardan kaçınma eğilimine sosyal fobi denir.
Sosyal anksiyete bozukluğu olarak da bilinen sosyal fobiye sahip olan kişilere ise sosyal fobik denilmektedir.
İşte sosyal fobiye sahip bireylerin sıklıkla rahatsızlık duyduğu bazı sosyal durumlar şunlardır;
Düğün, eğlence ve parti gibi sosyal ortamlarda bulunmak,
Karşı cinsle ilişkiler kurmak,
Toplulukla beraber yemek yemek,
Otoriter kişilerle konuşmak,
Karşıt olsa bile başkalarının fikirlerine karşı çıkmak vb. olarak gösterilebilir.
Sosyal fobikler sergiledikleri davranışlar ne olursa olsun öteki insanların kendileri hakkında olumsuz düşüneceklerine inanırlar ve yine başkalarının kendilerindeki terleme ve titreme gibi endişe belirtilerini fark etmelerinden yoğun derecede korkarlar. Bu yüzden sık sık insanların bulunduğu ortamdan uzak durmaya çalışırlar. Örneğin bir sınıfa girdiğinde kalabalığın az olduğu köşelere oturur, fotoğraf çekilirken kıyıda köşede görünür. Kısacası göz önünde merkezde olmaktan sürekli kaçınırlar.
Utangaçlığın Daha Yoğun Hali: Sosyal Fobi
Utangaçlığın daha yoğun ve işlev bozucu hali olarak kabul edilen sosyal fobi kişinin yaşamında ciddi sorunlara yol açabilir. Potansiyelini tam olarak sergileyememek, söz hakkı alamamak, varlığının yokluğunun fark edilmemesi, karşı cinsle ilişki kuramamak, eğlenceli aktivitelere katılamamak sosyal fobik bireylerin muzdarip olduğu konuların başlıcalarıdır. Hal böyle olunca bu rahatsızlık veren durumlar bireylerin depresyona girmesine de yol açabilmektedir.
Yapılan araştırmalar sonrası sosyal fobi ile ilgili üç kritik noktanın altı çizilmektedir. Bunlar;
Sosyal fobi, utangaçlığın daha ileri bir versiyonu olmakla beraber sebep olduğu sonuçlar sanılandan daha ciddi bir bozukluktur.
Ruhsal bozuklukların en yaygın türlerinden biri, sosyal fobidir.
Sosyal fobiklerin çok azı bu sorunu çözmek için gerçek bir çaba harcamaktadır. Çoğu durumu kabullenip hiçbir şey yapmamayı olayı kadere bağlamayı tercih etmiştir.
Sosyal fobi belirtileri davranışsal, zihinsel ve fiziksel açıdan gözlemlenebilir. Birazdan paylaşacağım belirtilerin her biri sadece tek başına sosyal fobiye kesin işaret etmez ancak belirtilerin birkaçını gözlemlemek, sürekli ve yoğun bir seviyede yaşamak sosyal fobiye işaret edebilir.
Davranışsal açıdan başlıca belirtiler;
Ortamlardan uzaklaşma isteği
Göz teması kurmakta zorlanmak
Sosyal teklifleri aslında kabul etmek istemesine rağmen bahanelerle geri çevirmek
Kalabalıkların içine girmekten çekinme, tenha ortamlarda bulunma isteği
Karşı cinsle ilişkiler konusunda problemler
Zihinsel açıdan başlıca belirtiler;
Öyle olmasa bile etraftaki kişilerin odağında olduğunu, tüm gözlerin üzerinde olduğunu hissetmek
Beceriksiz, yetersiz, güçsüz ve zayıf olduğunu düşünmek ve böyle görünmek için ciddi caba harcamak
Her şeyin mükemmel olmalı yoksa başarısız olunur diye düşünmek
Olumlu yönlerini görmezden gelerek olumsuz yönlerini ön plana çıkarmak
Etrafındaki herkesin kendinden daha mutlu, daha başarılı olduğunu düşünmek
Etrafındaki herkesin kendisi istemediğini, herkesin kendisinde sürekli bir zayıflık aradığını düşünmek
Hata yaparsam bütün imajım yerle bir olur, bir daha asla toplayamam kendimi diye düşünmek
Karşı cinsle iletişimde ciddi derecede kaygı duymak
Fiziksel açıdan başlıca belirtiler;
Düzensiz nefes alışverişi
Sesin titremesi ve kekeleme
Ağzın ve burnun kuruması
Genellikle ergenlik döneminde başlayan sosyal fobi, erkeklere oranla kadınlarda daha fazla görülmektedir. Sosyal fobik insanların düşük özgüven sahibi oldukları düşünülebilir çünkü onlar başkalarının düşünceleri abartma eğilimi içerisindedirler.
Sosyal fobinin kendini gösterdiği durumlara yönelik yapılan çalışmada 4 düzey belirlenmiştir. Bunlar önem sırasıyla şöyledir;
Topluluk önünde konuşmak ve dinleyicilere sunum yapmak gibi resmi etkileşimler birinci düzeyde yer alan ve en çok kaygı yaratan durumlardır.
Partilere gitmek, tanıdık olmayan kişilerle toplantı yapmak, yeni biriyle tanışmak gibi resmi olmayan konuşma ve etkileşimler ikinci düzeyde yer almaktadır.
İtiraz etmek, farklı görüş belirtmek, memnun kalınmayan bir ürünü iade etmek, baskıya direnç göstermek türünden etkileşimlerin gerektiği durumlar üçüncü düzeyde bulunmaktadır.
Başkalarının gözü önünde yemek yemek, çalışmak ya da yazmak türünden durumlar ise dördüncü seviye kaygı yaratan durumlardır.
Sosyal fobinin tam olarak nedeni bilinmiyor fakat aşağıdaki faktörlerin biri ya da birkaçının bu fobinin oluşumuna sebep olduğunu söylemek mümkün…
#1 Genetik Faktörler: Sosyal fobiklerin çoğunlukla yine bu problemden muzdarip ya da utangaç, çekingen bir akrabaları vardır.
#2 Geçmiş Deneyimler: Sosyal fobiklerin çoğunda geçmişte aşağılanmış hissettikleri, küçük düşürüldükleri ya da utanç duydukları deneyimler mevcuttur. Kimisi bunu hatırlar kimisi hatırlamaz. Biraz derine inildiğinde genellikle buna benzer durumlarla karşılaşılır. Bu, kötü geçmiş deneyimler bireyde öyle derin yaralar açmıştır ki birey aynı şeylerin tekrarlanmasından yoğun bir biçimde korkar ve bu korkuya maruz kalmamak için sosyal ortamlardan uzaklaşmaya başlar. Bu uzaklaşmalar zamanla hissedilen korkunun miktarını arttırır ve kısır bir döngüye girilir. Ta ki bu korkunun kaynağı tespit edilip, üzerine gidilene kadar… Sosyal fobinin kaynağının belirleme ve bunun ortadan kaldırmaya yönelik çok faydalı bulduğum kitap önerilerim yazının sonunda seni bekliyor. Diğer faktörden devam edelim.
#3 Negatif Düşünmek ve İnanç Sistemi: Bu düşüncelerden en popülerlerini şöyle sıralayabilirim;
Kimse beni dinlemeyecek.
Aptal gibi görüneceğim.
Hiçbir kız/erkek beni beğenmez.
Yemek yerken üzerime dökeceğim.
Hiç kimse benimle arkadaş olmaz istemiyor.
İnsanlar benimle aynı ortamda bulunmak istemiyor.
Bu ve buna benzer düşünceler sık sık tekrarlandığında zihin giderek bu düşüncelere inanır ve sosyal fobinin temellerini atar ve davranışlarda kendini belli etmeye başlar. Ayrıca sosyal fobikler garip bir şekilde ulaşılması zor ve yüksek standartlar oluştururlar.
Beğenilmek ve sevilmek için çok yakışıklı/çok güzel ve çok zeki olmak zorundasın.
Paran, araban, ünün vs yoksa hiçbir kız/erkek sana bakmaz.
Asla endişe duymamalıyım.
Tüm bu düşüncelerin kaynağı olan inanç sisteminin bozukluğu sosyal fobinin en yaygın nedenlerin biridir.
#4 Sosyal İletişim Eksikliği: Sosyal iletişim çevresinde ve ailesinde hiç bir şekilde görememiş ve onlardan bunun öğrenememiş bireylerde de sosyal fobi görülebiliyor. Büyüme ve ergenlik çağlarında ailesi ile iletişimi yetersiz, ailesinden sevgi görmemiş bireylerde sosyal fobi görülme ihtimali yüksek oluyor.