Nazım Hikmet | Not Defterim
Ana Sayfa Tarih Nazım Hikmet
Kısaca Nazım Hikmet olarak bildiğimiz şairin soy ismi pek bilinmez. Bulmacalara dahi konu olmuştur. Asıl tam adı Nazım Hikmet Ran’dır. 1902’de Osmanlı Devleti Selanik ilçesinde dünyaya gözlerini açmış 1963 yılında Rusya Moskova’da vefat etmiştir. Şiirleri elliden fazla dile çevrilmiş ve birçok ödül almıştır. İlk şiirini 1913 yılında Feryadı Vatan başlığı altında yazmıştır. Siyasi düşünceleri sebebiyle bir çok kez tutuklanmış ve sürgün edilmiştir.
Suçlu görüldüğü şiirleri yasaklandığı yıllarda şiirlerini farklı isimlerle yayınlamıştır.
Türkiye’de serbest nazımın ilk uygulayıcısı olmuştur. Dünya çapında bir üne sahiptir. Yirminci yüzyılın en gözde şairlerinden olmuştur.
Şiirleri yüzünden on bir ayrı davada yargılanan Nazım Hikmet on iki yılı aşan bir süre ömrü Ankara, Çankırı ve Bursa Cezaevleri’nde içerisinde geçmiştir. 1951 yılında Celal Bayar’ın cumhurbaşkanlığında, Adnan Menderes’in başbakanlık yıllarında Türk vatandaşlığından çıkarılmıştır.
Kısaca yaşamından bahsedelim. Polonya’da 1848 yılında gerçekleşen ayaklanmalar sonrası Konstantin Borzecki Osmanlı İmparatorluğu’na göç etmiştir. Osmanlı’da Konstantin Borzecki, Osmanlı vatandaşlığına geçmiş ve Mustafa Celalettin Paşa adını almıştır. Osmanlı Devleti’nde subay olarak görev yapmıştır. Türk tarihi adına önemli bir eser olan Eski ve Yeni Türkler isminde bir kitap yazmıştır. Mustafa Celalettin Paşa’nın oğlu iyi bir dilci ve eğitimci olan Hasan Enver Paşa’dır. Nazım Hikmet ise Hasan Enver Paşa’nın kızı olan Ayşe Celile Hanım’ın oğlu olarak dünyaya gözlerini açmıştır. Ayşe Celile Hanım piyano çalan, resim yapan, Fransızca bilen eğitimli bir kadındır.
Alman asıllı Ludwig Karl Friedrich Detroit bir diğer adı ile Osmanlı generali Mehmet Ali Paşa’nın kızı Leyla Hanım ise Ayşe Celile Hanım’ın annesidir. Ayşe Celile Hanım’ın kardeşi Münevver Hanım’ın oğlu şair Oktay Rıfat’tır. Yani Nazım Hikmet’in teyzeoğlu da şairdir.
Babası ise Hamburg Şehbenderliği ve Matbuat Umum müdürlüğü yapmış olan Hikmet Beydir. Selanik’de Hariciye Nezareti bir başka adıyla Dış İşleri Bakanlığı’nda memurluk yapmıştır. Diyarbakır, Halep, Konya ve Sivas valilikleri yapmış olan Çerkez Nazım Paşa’nın oğludur. Mevlevi tarikatındandır. uhtemelen Nazım Hikmet, Selanik’in son valisi olan dedesinin adını almıştır.
Nazım Hikmet’e göre babası Türk, annesi ise Alman, Polonyalı, Gürcü, Çerkez ve Fransız’dı. Yani annesi %37,5 Çerkes, %25 Leh, %12,5 Sırp, %12,5 Alman, %12,5 Fransız kökenliydi.
Seceresinden bahsettikten sonra devam edelim. Nazım Hikmet çocukken babası memuriyetten ayrılır ve Halep’e dedelerinin yanına giderler. Ancak babası orada tutunamaz ve İstanbul’a göçerler. İstanbul’da da iş kuramayınca hiç sevmediği memuriyete geri döner. Fransızca bildiği için yeniden Hariciye Nezareti’ne atanır.
1913 yılında Mektebi Sultani orta okulunda okumaya başladı. Ailesinin bir araya geldiği kalabalık bir anında denizciler için yazdığı bir kahramanlık şiirini Bahriye nazırı Cemal Paşa’ya okuyunca, Nazım Hikmet’in bahriye mektebine gitmesine karar verildi ve 1915 yılında Heybeliada Bahriye Mektebi’ne yazılmıştır. Üç yıl sonra mezun oldu. Okul karnesindeki değerlendirmede zeki, orta derecede çalışkan, giyimine özen göstermeyen, ahlaki tavırları iyi ancak sinirli bir öğrenci olduğu belirtilmektedir. Stajyerliğini Hamidiye Gemisi’nde Güverte stajer subayı olarak görev yapmıştır. 1921 yılında aşırıya kaçan davranışları sebebiyle ordu ile ilişkisi kesilmiştir.
1920’de ailesinden habersiz Milli Mücadele’ye katılmak için Anadolu’ya geçmiştir. Bolu’da öğretmenlik yapmıştır. Daha sonra Gürcistan Batum üzerinden Moskova’ya geçmiştir. Orada Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi Siyasal Bilimler ve İktisat Bölümü’nü bitirdi. 1921 yılında gerçekleşen Rusya’daki devrimin ilk yıllarına tanık oldu ve komünizm ile tanışmış oldu. 1924 yılında ilk şiir kitabı olan 28 Kanunisani Moskova’da sahnelendi.
1924 yılında Türkiye’ye döndü. Aydınlık Dergisi’nde çalışmaya başladı. Dergide yayınlanan şiirleri yargılanıp on beş yıla çarptırılınca tekrar Sovyetler Birliği’ne döndü. 1928 yılında Af Kanunu’ndan yararlandı ve memleket sevdalısı Nazım Hikmet Türkiye’ye geri döndü. Resimli Ay isimli dergide çalışmaya başladı.
1938 yılında 28 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 12 sene içeride yattı. Barışseverler Cemiyeti’nde yer aldı. On iki seneden sonra 48 yaşındayken askere çağrılma ve öldürülme endişesiyle 1950 yılında Stalin Sovyetler Birliği’ne gitmiştir. 1951 yılında Bakanlar Kurulu kararına göre Türk vatandaşlığından çıkarılmıştır. 2007 yılında Bursa Cezaevi’nde kaldığı yılları anlatan Mavi Gözlü Dev filmi ile hayat hikayesi konu alınmıştır. Bursa Cezaevi’nde kaldığı üç buçuk aylık süre içerisinde Orhan Kemal ile tanışmıştır.
Türk vatandaşlığından çıkarıldıktan sonra büyük dedesi Mustafa Celalettin Paşa bir diğer adı ile Konstantin Borzecki’nin memleketi Polonya vatandaşlığına geçmiştir. Borzecki soy ismini kullanmaya başlamıştır. 61 yaşında geçirdiği kalp krizi sonrası 1963 yılında hayata gözlerini yummuştur.
Şiirlerini serbest ölçüde yazmıştır. Şiirlerinden küçük bir alıntı sizlerle paylaşayım.
Yok edin insanın insana kulluğunu, bu dâvet bizim.
Şiirleri bir çok sanatçı tarafından şarkılaştırılmıştır. Hatta Yunan besteci Manos Loizos tarafından da bir kaç şiiri bestelenmiştir.
2006 yılında Türk vatandaşlığından çıkarılmalar ile ilgili yeni bir düzenleme yapılması gündeme getirildi. Nazım Hikmet’in Türk vatandaşlığına tekrar kabul edilmesi istenilmekteydi ancak Bakanlar Kurulu bu düzenlemenin sadece yaşayanlar için geçerli olduğunu belirtmiş ve talepleri reddetmiştir.
2009 yılında Nazım Hikmet Ran’ın Türk vatandaşlığından çıkarılmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararının yürürlükten kaldırılmasına yönelik önerge imzaya açıldı. 1951 yılında Türk vatandaşlığından çıkarılan Nazım Hikmet 2009 yılında tekrar Türk vatandaşı olmuştur. Resmi Gazete’de de yayınlanmış ve 58 yıl sonra resmi olarak Türk vatandaşı olmuştur.
Cem Karaca, Hasret (Davet şiirinden alınmıştır.)
Sonraki İçerikHadi Oyunu İpuçları
İstanbul'un Nazım Planı - Sunay Akın | Not Defterim 2 Ağustos 2018 at 22:53
Orhan Kemal | Not Defterim 4 Kasım 2018 at 01:26