Para kurulu kötü bir şey mi? - Ercan KUMCU
Hürriyet>Yazarlar>Ercan KUMCU>Para kurulu kötü bir şey mi?
<B>ON</B> yıldır <B>‘‘para kurulu’’</B> uygulaması içinde olan Arjantin kriz üzerine kriz yaşıyor. Çok yakında bu uygulamayı bırakmak zorunda kalacak. <B>Arjantin ekonomisini yakından izleyenler krizin faturasını </B>‘‘para kurulu’’<B> uygulamasına çıkarıyorlar.<B>
Halbuki, daha üç-beş yıl öncesine kadar ‘‘para kurulu’’ Arjantin ekonomisinin ‘‘can simidi’’ gibi görüldü. Periyodik olarak hiperenflasyon yaşayan Arjantin, para kurulu sayesinde enflasyondan kurtulmuştu. Bu örnekten yola çıkarak kriz ülkelerine danışmanlık yaparak ünlenen bazı iktisatçılar, her gördükleri krize aspirin gibi para kurulu uygulamasını tavsiye ediyorlardı. O halde şimdi ne oldu?
Şimdi yeni bir şey olduğu yok. Para kurulu uygulamasının bilinen riskleri daha sonra gerçekleşiyor. Bütün sorun da burada. Gerekli şartların yanında, para kurulu uygulamasının başarısını engelleyebilecek iki önemli risk var. Birincisi, ki her şeyden daha önemlisi, maliye politikalarının sabit kur rejimi ile tutarlı olmamasıdır. İkinci risk de, zaman içinde para kurulu uygulamasının terk edilemeyip daha aktif para politikasına geçilememesidir.
Arjantin'de söz konusu iki risk de gerçekleşti. Son beş yıldır Arjantin'de maliye politikaları sabit kur rejimiyle tutarlı değildi. Merkezi devlet bütçesine belli bir disiplin getirilmişken yerel hükümetlerin finansman açıkları büyüdü. Kamu finansmanının durumu sabit kur rejimiyle tutarsız hale geldi. Bu tutarsızlıkta, sabit kur rejimi altında gerekli üretimdeki verimlilik artışı gerçekleşemedi. Doların yükselmesi de işleri karıştırdı. Sonuçta, ülke rekabetçi olmaktan çıktı. Bu aşamada, para kurulu uygulamasını bırakmaktan başka bir seçenek kalmadı.
Beş yıl önce, daha Arjantin ekonomisi krize girmemişken, para kurulu uygulamasından belli bir program içinde çıkılmış olsaydı, belki de, Arjantin bugünkü sorunları yaşamayacaktı. Yaşasaydı dahi, kriz bu denli ağır olmayacaktı.
Benzer sorunlar gelecekte Bulgaristan'da yaşanabilir. Para kurulu uygulamasının bir diğer başarılı örneği Bulgaristan'dır. Onlar da yaşadıkları hiperenflasyondan para kurulu sayesinde kısa sürede çıkabildiler. Enflasyon tek haneli rakamlara indi. Paralarından üç sıfır attılar. Bulgar Leva'sı Alman Markı'na karşı bire bir sabit.
Seçimler dolayısıyla kamu finansmanı Bulgaristan'da da gevşedi. Bu yıl enflasyon yüzde 10'un üzerinde olacak. Yeni hükümet eskisine oranla daha popülist. Yani, maliye politikaları giderek sabit kur uygulaması ile tutarsız hale geliyor. Üretimdeki verimlilik artışı yeterince hızlı olamıyor. Bir süre sonra, maliye politikalarındaki gidişat değişmezse, Bulgaristan ekonomisi de rekabetçi olmaktan çıkabilir. Para kurulu uygulaması orada da sıkıntı yaratabilir. Bulgaristan da para kurulu uygulamasını nasıl terk edebileceğini düşünmeye başlayabilir.
Sorun, para kurulu değil, para kurulu uygulamasıyla tutarlı olan maliye politikalarının uygulanmamasındadır. Arjantin ya da Bulgaristan örneklerine bakarak para kurulu uygulamasını ne göklere çıkaralım, ne de elimizin tersiyle itelim.
Yanlış kur rejimi yoktur. Yanlış ortamlarda uygulanan kur rejimi ile tutarsız ekonomi politikaları vardır.