Bir ebeveyn için; çocuğumun yanında olmadığında da sürdürebildiği başarı asıl kazanımdır.
Kızım, sen ne istersen o olur. Kimse senin istemediğin bir şeyi yapamaz.
Kızım, istemediğin şeyleri de dile getirmelisin. Kimse sana senin istemediğin bir şeyi yapamaz.
Hangisi kulağa iyi geliyor. Birinci cümleyi duyan çocuk kendini muhtemelen Hillary Clinton sanabilir (Kate Middleton bile değil, düşünün), ve size karşı, dünyaya karşı tavrını bu yönde geliştirebilir. Oysa ikinci cümle daha gerçekçi, evet hepimiz çocuğumuza kendine sahip çıkma, kendinin de değerli olduğunu öğretmeye çalışıyoruz, ama diğerleri de var bu hayatta!
Okuduğum bir yazıdan bir kaç paragrafı sizlerle de paylaşmak istedim bu sebeple. Ağzımından çıkan kelimeler önemlidir, ve seçtiğimiz kelimeler ve cümle dizimi söylemek istediğimizin etkinliğini sağlayabilir, abartabilir ya da azaltabilir.
Psikolog Carol Dweck tarafından asyalı çocuklar ile yürütülen bir deneyde bir grup gösterdikleri efor için ödüllendirilirken, bir diğer grup zekalarına övgü almışlardır. Deneylerde, bazı çocuklar yeni bir durum karşısında gösterdikleri çaba veya yeni bir beceri geliştirmek için harcadıkları emek için takdir edilirken, diğerleri yetenekleri ve zekaları üzerinden takdir almışlardır. Örneğin bir çok ebeveyn çocuğuna doğallıkla “Ali, sen matematikte gerçekten çok iyisin.” diyebilir. Fakat bu basit bildirimler çocuklar üzerinde derin ama farklı sonuçlar yaratabilir. Asyalı benzerleri gibi çabası takdir gören çocuklar ilk seferde başaramasalar bile daha iyi performans için denemeye devam ederek, doğal yetenekleri için takdir edilen çocuklardan daha fazla kendilerini geliştiriyorlar. Hataları daha kolay tolere edebiliyorlar ve eleştiriyi faydalı bilgi olarak kullanarak kendilerini geliştirmeye yardımcı bir araç olarak kullanıyorlar.
Buna karşın doğal yetenekleri övülen çocuklar ne öğrendiklerinden çok ne kadar işin ehli olduklarına odaklanmışlar ve diğerlerinden doğal olarak daha iyi olma hazzını yaşamışlardır. İyi yapamama veya hata yapmaya karşı daha savunmacı davranışlar göstermiş ve bu onlar için kendi kendini baltalayan bir döngüye sebep olmuştur. İyi yapamadıklarında, çözüme odaklanmak yerine tüm konuya karşı ilgiyi kaybetmişlerdir (Zekiyim ama bu bana göre değil; İstersem yapardım ama istemiyorum ki). Bu çocuklar ya yapamazsam ve zekam sorgulanırsa kaygısı ile büyüdüklerinde hata yapmaktan korkan ve sorumluluktan kaçınan yetişkinler oluyorlar.
Daniel Coyle ise Yetenek Kanunu kitabında yine Dweck tarafından New York’ta yaşayan beşinci sınıf öğrencileri üzerinde yapılmış bir araştırmadan bahsediyor.
Dört yüz New York’lu beşinci sınıf öğrencisi üzerinde yapılmış araştırma ise sade bir takdir cümlesinin mi veya bir ödülün mü performans ve çabayı etkilediğini ve bunlardan hangisinin daha etkili olduğunu bulma amacıyla dizayn edilmişti. Araştırmada ilk başta çocuklara kolay sayılabilecek yapbozlar test olarak verildi. Arkasından araştırmacılar tüm çocukları aldıkları puana ilişkin bilgilendirdiler ve 6 kelimeden oluşan bir cümle ile takdirlerini belirttiler. Çocukların yarısına zekalarını öven “Bunu yaptığına göre gerçekten zeki olmalısın.” denildi ve diğer yarısına çabalarını takdir eden “Bunun için gerçekten çok çalışmış olmalısın.” cümlesi söylendi.
İkinci test için çocuklara daha zor ve daha kolay iki test arasında seçim şansı verildi. Çabası takdir edilen gruptaki çocukların %90’ı seçimlerini daha zor testten yana kullandılar. Zekası övülen çocukların büyük çoğunluğu ise daha kolay testi seçtiler. Neden? Dweck’in yorumu şu yönde; “Bir çocuğun zekasını övdüğümüzde ona satır arasında verdiğimiz mesaj: “Pişşt çok akıllı, sakın hata yapabileceğin riskleri alma”.
Üçüncü test uygulamasında ise söz konusu daha zor bir testti ve ölçülen tepki farklıydı. Çabası takdir edilen çocular, testi ıncık cıncık incelediler, farklı çözümler ve test stratejileri denediler. Zekası övülen çocuklar ise daha zor test almış olmaktan nefret ederek, kendilerinin bu seviye test için yeterince zeki olmadığı sonucuna vardılar.
Deney sona yaklaşırken ilk testin zorluk seviyesinde bir başka test uygulandı. Çabası takdir edilen grubun son aldığı puan ilk puanlarının %30 üzerindeydi, öte yandan zekası övülen grubun puanları %20 oranında düşmüştü. Her şey altı kelimeden dolayı olmuştu. Dweck bu çalışmayı beş farklı sefer denediğinde her seferinde aynı sonuca ulaşmış.
Kişinin zekasını, fiziksel özelliğini övmek ceza veya ödüller kısa vadeli anlık büyük mutluluklar yaratsa da doğru kelimelerle geri bildirim vererek, daha sürdürülebilir bir kazanım elde edildiği aşikar. Bir ebeveyn için de çocuğumun yanında olmadığımda da sürdürebildiği başarı benim için asıl kazanımdır.
Bu yazı Alternatif Anne’de ilk 29 Haziran 2015 tarihinde yayımlanmıştır.
Etiketler açık ve net iletişim anlamak anlaşılmak doğru cümle etkin iletişim featured feedbak geri bildirim iletişim kelimelerin gücü