Gezi yazısı ( seyahatname ) nedir, gezi yazısı türünün özellikleri, gezi yazılarının yararları nelerdir
Gezilip görülen yerlerin, oralardaki gelenek ve göreneklerin, doğal ve tarihi güzelliklerin, kültürel unsurların, insanların yaşantılarının sanatsal bir anlatımla kaleme alındığı metinlerdir.
Gezi yazılarında amaç; yurt içinde ya da yurt dışında gezilip görülen yerlere ilişkin bilgi vermek, o yerlerin güzelliklerini, görülmeye değer yanlarını, insanların yaşayış biçimlerini tanıtmaktır. Gezi yazılarını okuyanlar, anlatılan yerler hakkında bilgi sahibi olur.
Yaşanılan çevrenin dışına çıkma, farklı yerleri görme arzusu insanın doğasında vardır. Gezi yazıları işte böyle bir arzunun ürünüdür. Gezi yazısı, gezginin gördüğü yerleri başkalarıyla paylaşma isteğinden de doğmaktadır. Gezi yazıları; tarih, coğrafya, sosyoloji (toplum bilimi), folklor (halk bilimi) için önemli bilgi kaynağıdır. Ünlü gezginlerin seyahatnameleri, insanlar ve ülkeler hakkında önemli bilgiler verir.
GEZİ YAZISI (SEYAHATNAME) TÜRÜNÜN ÖZELLİKLERİ
Gezi yazısı, hem bilgi verme niteliği taşıyan hem de kişisel hayatı konu alan bir metin türüdür.
Okuyucu, gezi yazısını okuyarak görmediği bir yerin gelenek ve görenekleri, doğal ve tarihî güzellikleri, kültürel unsurları vb. hakkında bilgi sahibi olurken bu metinlerden sanatsal zevk de alır.
Gezi yazılarında, görülen yerlerin, yazarın dikkati ile anlatılması esastır. Yazar gezi yazısını gözlem, izlenim, inceleme ve bilgileri bir araya getirerek yazar.
Gezi yazarı, gördüğü her şeyi yazmaz; eserini seçici bir bakış açısıyla kaleme alır.
Gezi yazıları ilgi çekici nitelik taşır ve okuyucuda anlatılan yerleri gezip görme merakı uyandırır. Yazar, gezdiği yere özgü ayrıntıları öne çıkararak yazısını ilgi çekici kılar. Bu ise iyi bir gözlemle sağlanır.
Coğrafya kitaplarında, ansiklopedilerde ya da bir yeri tanıtmak amacıyla hazırlanan broşürlerde yer alan gezi yazıları ilgi çekici olmayabilir çünkü bu yazılar, kuru bilgilerin aktarılmasıyla oluşturulur.
Yazar, gezi yazısına gözlem ve izlenimlerine bağlı olarak yorumunu da katar.
Aynı yeri gezen farklı yazarların gezi yazılarının birbirine benzememesinin sebebi, eserlerini kişisel seçicilik, bakış açısı ve anlatımla kaleme almalarıdır.
Gezi yazılarında bilgi, gözlem ve izlenimler belli bir düzene bağlı olarak anlatılır. Yazar, gezi yazısını paragraflar, alt başlıklar ve bölümler şeklinde oluşturup bu parçaları birbirine bağlayarak metne bütünlük kazandırır.
Gezi yazılarında öyküleyici, betimleyici, açıklayıcı ve söyleşmeye bağlı anlatım türleri kullanılır.
Gezi yazılarında dil, farklı işlevlerde kullanılabilir: göndergesel işlev, heyecana bağlı işlev, alıcıyı harekete geçirme işlevi
Gezi yazıları açık, akıcı, duru ve yalın bir anlatımla kaleme alınır.
Gezi Yazılarının Yararları
Gezi yazıları, yurt içinde ya da yurt dışında gezilip görülen yerlere ilişkin bilgi verir; o yerlerin güzelliklerini, görülmeye değer yanlarını, insanların yaşam biçimlerini tanıtır. Gezi yazılarını okuyan kişiler, anlatılan yerler hakkında bilgi sahibi olurlar.
Gezi yazıları, okuyuculara gezi yapmanın inceliklerini, çevreye dikkati öğretir; okuyucunun başka ülke insanlarının yaşam biçimi ile kendi hayat tarzını karşılaştırmasını sağlar.
Ansiklopedi ve ders kitaplarındaki bilgiler bilimsel ve sıkıcı ifadelerle okuyuculara sunulurken gezi kitaplarında aynı bilgiler, yazarın tatlı dili ve ilgi çekici anlatımı sayesinde okuyucunun gezme görme özlemini karşılar.
Okuyucular, bir ülkeyi gezmeyi düşünüyorlarsa o ülkeye gitmeden ne gibi önlemler alacakları ve hazırlıklar yapacakları hakkında bilgi sahibi olurlar.
Gezi yazıları, yerel sorunları anlatırken evrensel ve ortak sorunların ortaya konulmasını da sağlar: çevre kirliliği, ulaşım zorlukları, ekonomik durum...
GEZİ YAZISI İLE ANININ KARŞILAŞTIRILMASI
GEZİ YAZISI ANI
Amaç: Yurt içinde ya da yurt dışında gezilip görülen yerlere ilişkin bilgi vermek; o yerlerin güzelliklerini, görülmeye değer yanlarını, insanların yaşam biçimlerini tanıtmaktır. Metnin odak noktasında "gezilen yerler" ve "bu yerlerin çeşitli özellikleri" vardır. Amaç, bunları anlatmaktır.
Üslup: Gezi yazıları açık, akıcı, duru ve yalın bir anlatımla kaleme alınır.
Gözlem tekniği: Gezi yazısı; bilgi, gözlem, izlenim ve yaşantı üzerine kurulur. İyi bir gözlem yapılmadan gezi yazısı yazılamaz.
Dilin işlevi: Dil, "göndergesel, heyecana bağlı, alıcıyı harekete geçirme" gibi işlevlerde kullanılır.
Anlatım türleri: "Öyküleyici, betimleyici, açıklayıcı, söyleşmeye bağlı" anlatım türleri kullanılır.
Amaç: Yazarın; unutulmasını istemediği gerçekleri ortaya koymak, tarih ve kamuoyu karşısında hesaplaşmak, pişmanlık duyduğu durumları anlatarak rahatlamak, gelecek kuşaklara uyarılarda bulunmak, ders vermek istemesidir. Metnin odak noktasında "yazarın kendisi" ve "çevresinde gelişen olaylar" vardır. Amaç, bunları anlatmaktır.
Üslup: Anılar açık, akıcı, duru ve yalın bir anlatımla kaleme alınır.
Gözlem tekniği: Anıda yazar, yaşadığı ve tanık olduğu olayları üzerinden uzun zaman geçtikten sonra kaleme alır. Bu durumda metin, "hatırlama" olgusu üzerine kurulur.
Dilin işlevi: Dil, "göndergesel, heyecana bağlı" işlevlerde kullanılır.
Anlatım türleri: "Öyküleyici, betimleyici" anlatım türleri kullanılır.
Örnek gezi yazısı metinleri, metinlerle ilgili boşluk doldurma ve doğru yanlış soruları