Meryem Karataş*, Aysun Çakır Özçelik*, Canan Sarı*, Sevinç Kaymaz*
*Liv Hospital Ulus
Kadın sağlığı açısından gebelik sürecinin sağlıklı biçimde devam etmesi ve sonlanmasında en önemli etkenlerin başında doğum şekli gelmektedir. Bilinen en eski cerrahi uygulamalarından biri de sezaryen doğumdur.
Karın ön duvarından uterusa yapılan insizyonla fetüsün doğurtulması eylemidir. Sezaryen doğum anne ve bebeğin hayatını kurtaran değerli bir obstetrik yöntem olmasının yanı sıra majör cerrahi girişim ve anesteziye bağlı birçok riski, postpartum dönemde bazı fiziksel ve psikolojik sorunları da beraberinde getirmektedir. Sezaryen doğum, gerekli olduğunda anne ve bebek için güvenli olmakla birlikte, vajinal doğumla karşılaştırıldığında vajinal doğuma göre maternal mortalite ve morbidite oranlarının dört kat daha fazla olduğu belirtilmektedir (Ceylan Tekin,Y. 2006).
Sezaryen epidural anestezi altında en yaygın uygulanan majör cerrahi girişimdir. Epidural anestezi teknikleri solunumsal, kardiyovasküler ve nöroendokrin sistem üzerine olumlu etkileri; tromboembolik komplikasyonlar ve kan kaybını azaltmasının yanında postoperatif iyileşmenin hızlı olması nedeniyle daha çok tercih edilmektedir. Etkisini postoperatif dönemde de sürdürmesi etkili ve güvenli analjezi sağlamaktadır (Acar, P. ve ark 2010).
Günümüzde sezaryen endikasyon sınırları oldukça geniştir. Bu durum sezaryen uygulamasında anestezi türünün nasıl yapılacağı konusunu gündeme getirmektedir. Genel anestezi sezaryen sırasında sıklıkla kullanılan yöntem olmasına karşın komplikasyon bakımından da birçok soruna neden olmaktadır. Bu nedenle son zamanlarda spinal ve epidural anestezi yöntemindeki gelişmeler bu yöntemin daha sıklıkla kullanılmasına neden olmuştur. Bu yöntemlerin anne ve bebek açısından daha güvenli olduğu bildirilmekle birlikte anestezi yöntemi seçiminde hastanın tercihi, anestezist ve cerrah görüşleri ve deneyimlerinin yeri önemlilik arz etmektedir (Ergün, 2013).
Sezaryen ile doğum yapan annelerin epidural anestezi seçme nedenlerinin incelenmesi amacı ile yapılmıştır.
Çalışmamız tanımlayıcı niteliktedir. Çalışmada çoktan seçmeli ve açık uçlu 11 sorudan oluşan anket kullanılmış olup, anketler birebir görüşme yöntemi ile doldurulmuştur. Veriler excel programında istatistiksel olarak analiz edilmiş ve yüzdesel yöntem kullanılmıştır.
Çalışmanın evrenini ocak-mart 2016 tarihleri arasında epidural sezaryen ile doğum yapan ve anketi kabul eden 72 hasta oluşturmaktadır.
Çalışmamızda ankete katılan annelerin sosyodemografik özellikleri ile ilgili bulgular Tablo 1’de verilmiştir.
Tablo1: Ankete Katılan Annelerin Sosyodemografik Özellikleri
Ankete katılan annelerin % 43’ü 30-35 yaş, %2,7’si 20-25 yaş aralığında olup %65,2’si lisans,
% 2,7’si doktora mezunudur.
Tablo 2: Annelerin Doğum Sayıları
Tablo 2’ye bakıldığında annelerin % 50’sinin ilk doğumu olduğu görülmüştür.
Tablo 3: İlk Doğumla İlgili Verilerin Dağılımı
Tablo 3 ‘de bulgular incelendiğinde ankete katılan annelerin %70,9’u ilk doğumunda epidural anestezi tercih etmiş, %65,3’ü ise ilk doğumdaki anesteziden memnun kalmıştır
Tablo 4: Epidural Anestezi Tercihi İle İlgili Veri Dağılımı
*Çoklu cevap verilmiştir.
Annelerin yarısına yakını doktoru tarafından bu yönteme yönlendirilmiş ve %52,6 sı ise bebeğinin ilk anını görmek için bu yöntemi tercih etmiş olduğunu belirtmiştir.
Tablo 5: Epidural Anestezi Sonrasında Yaşanan Sorunlar Veri Dağılımı
Annelerin %58,3’ ü epidural anestezi sonrası sorun yaşamamıştır. Sorun yaşayanların ise
%64,3’ü bacak uyuşmasından şikayet ettiğini belirtmiştir.
Tablo 6: Epidural Anestezinin Tekrar Tercih Edilme Durumu Veri Dağılımı
Annelerin %91,7’ si tekrar epidural anesteziyi tercih edeceklerini belirtmiştir.
Annenin doğum sonrası daha hızlı iyileşmesi, bebeğin fizyolojik olarak daha az etkilenmesi, ağrı kontrolünün daha efektif yapılabilmesi gibi nedenlerden dolayı epidural anestezi hekim tarafından daha çok tercih edilen yöntemlerdendir. Çalışmamızda, İlk 52,6’sının bebeğin ilk anını görmek cevabını verdiği görülmüştür.
% 65,3’ü ilk doğumdaki anesteziden memnun kaldığını, %48,6’sı doktorunun anestezi seçme tercihinde etkili olduğunu, %91,7’si tekrar sezaryen ile doğum yapacak olsa epidural anesteziyi seçeceğini belirtmişlerdir.
Epidural anestezi ile sezaryen olan kadınların anestezi sonrası hissettikleri rahatsızlıkların başında ve yüksek oranda bacak uyuşmasının olarak ilk sırayı aldığı bulunmuştur. Bu durum yan etki olarak beklenen bir durumdur. Annenin ameliyat öncesinde bu etkilerin normal bir süreç olduğunu bilmesi çok önemlidir.
Ergün (2013) Elektif Sezeryan Ameliyatlarında Anne ve Yenidoğan Üzerine Etkileri Açısından Optimal Anestezi Yöntemi: Genel, Spinal veya Epidural üzerine yaptığı çalışmada, epidural ve spinal anestezi grupları arasında yenidoğan verileri açısından fark saptanmasa da, spinal anestezi de insizyon öncesi kan basınçlarının daha düşük ve efedrin gereksiniminin daha yüksek olması nedeni ile elektif sezeryan geçirecek hastalarda epidural anestezinin tercih edilmesi gerektiği sonucuna ulaşmışlardır. Çalışmamızda epidural anestezi tercih nedenleri arasında ikinci en büyük oran olarak hekim yönlendirmesi (%48,6) olduğu bulgusuna ulaşılmış olup ameliyat öncesi anestezi tercihi konusunda bilgilendirmenin önemi açıkça görülmektedir. Tekrar sezaryen ile doğum yapacak olsanız hangi anesteziyi tercih edersiniz sorusunda da epidural tercihlerinin yüksek olduğu görülmüştür.
Acar, P. ve ark. (2010). Sezaryenlerde İntratekal Levobupivakaine İlave Edilen Fentanil Ve Morfinin Postoperatif Ağrı Üzerine Etkisinin Değerlendirilmesi. Ağrı Dergisi; 22 (4): 151-158. Erişim tarihi: 101.2011
Ceylantekin, Y. (2006). Sezaryenle ve Vajinal Yolla Doğum Yapan Kadınların Doğum Öncesi ve Sonrası Tecrübe ve Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi, Afyon.
Ergün, O. Elektif Sezeryanameliyatlarında Anne Ve Yenidoğan Üzerine Etkileri Açısından Optimal Anestezi Yöntemi: Genel, Spinal Veya Epidural, Uzmanlık Tezi, İstanbul 2013