Toplumdaki şiddet giderek artıyor
Ekonomik kriz, hayat koşullarının zorlaşması, toplumdaki şiddeti giderek artırıyor. Medya da çoğu zaman yangına körükle gidiyor. Cinayet haberleri tüm detaylarıyla, hatta çoğu zaman canlandırma yapılarak veriliyor.
Ekonomik kriz, hayat koşullarının zorlaşması, toplumdaki şiddeti giderek artırıyor. Medya da çoğu zaman yangına körükle gidiyor. Cinayet haberleri tüm detaylarıyla, hatta çoğu zaman canlandırma yapılarak veriliyor. Medyanın olayları abartarak vermesinin psikolojisi bozuk kişilere örnek teşkil ettiğini belirten Türkiye Psikiyatri Derneği Genel Başkanı Psikiyatrist Dr. Şeref Özer ile son zamanlarda yaşanan olayları konuştuk.
Türkiye'de işlenen cinayetler artmaya başladı. Bunu nasıl yorumluyorsunuz?
Ondan da emin değilim çok. Televizyonda bir cinayet gösterildi diyelim. Ondan sonra benzer şeyleri daha çok görüyoruz. Bunun altında yatan iki şey olabilir. Bir; işlenen cinayetin biçimi, cinayet işlemeye meyilli insanlara bir örnek teşkil edebilir. Bir de bu tür cinayetlere, belli dönemlerde basın daha çok dikkat ediyor olabilir. Bir arada ebeveyn cinayetleri çok fazla vardı. Annesini babasını öldürenler işleniyordu. Türkiye'de artan bir şiddet eğilimi var. Ama basında yer alan cinayetler artıyor gibi bir söylem için elimizde bilimsel verilerin olması lazım. Gazeteler sayfalarında benzer olayları işliyor. Bazen bir şeyin yapılış biçimi aynı şeyi yapmayı planlayanlar için örnek teşkil ediyor.
Bir olay televizyonda gösterildikten sonra benzeri olayları çok sık görüyoruz. Bunu nasıl açıklayabiliriz?
İngiltere'de bir dönem bir film gösterilmiş. Bu, motosikletleri ile yüksek yerlerden atlayan insanları gösteren bir film. O filmin gösteriminden sonra bütün acil servislere bu tür yaralılar daha çok gelmeye başlamış. Bilim adamları, oradan yola çıkarak kopiketz denilen bir hipotezden bahsediyorlar. Yani insanlar, özellikle genç kuşaklar, bir davranışı hiç düşünmeden kopyalayıp uygulayabiliyorlar. Çocuğun ailesinde gördüğü şeyi aynen tekrarlaması gibi. Yaşanan olayların nedeni bu olabilir. Bir dönem de intihar vakalarında aynı şey olmuştu. Bir kişinin intihar etmesinin ardından intihar eden birçok kişi çıkmıştı ortaya. Böyle bir şey olabilir.
Cinayeti işleyen kişiler nasıl bir ruhsal yapıya sahip?
Bunların bir kısmı ruh sağlığı yerinde olmayan insanlardır. Onun dışında yaşadığımız ortamda kaotik bir yapı var. Birincisi, insanların sosyal değerleri değişmiş durumda. İnsanlık, arkadaşlık, dostluk birbirine yardım gibi değerler çok fazla kalmadı. Şimdi herkes başının çaresine bakmaya çalışıyor. Daha çok bireycilik, kendini kurtarma çabası gelişmeye başladı. İnsanların büyük çoğunluğu kriz içerisinde. Kimse geleceğinden emin değil. İşsiz kalmış, ne yapacağı belli değil. Kaotik bir ortamdan dolayı şiddet ortaya çıkabiliyor. Sadece cinayet olarak düşünmeyelim bunu; adam vurma, adam yaralama, darp etme, kapkaççılık, birine zarar verme gibi genel anlamda şiddet artmış durumda. O gözle bakmak lazım. Sadece artan cinayetler değil ki. Şiddet artmış durumda. Bunun altında yatan neden ise geleceğini göremeyen insanların kolay bir çıkış yolu olan şiddete başvurmaları. Belki bunun bir boyutu da söylenemeyen, dile getirilemeyen şeylerin kişisel eylemle ortaya çıkması. İnsanlar arasındaki iletişimin azalması. Sorun çözme yöntemlerinin kullanılmaması. İnsanlar, ya öfkelerini dile getirmek için ya da hızlı sonuç alabilmek için şiddeti kullanmaya başladılar.
Basının olayları ele alış şeklini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Bu tür olayları televizyon kanallarının çok öne çıkarmaları, ıcığına cıcığına kadar çok deşmeleri... Televizyonda görüyoruz mesela, yakalanmış bir cinayet suçlusu mahkemeye götürülürken televizyoncu elindeki mikrofonu adamın ağzına sokar gibi uzatıp nasıl öldürdün, kaç parçaya böldün' gibi sorular soruyor. Sorun, işlenen cinayetlerin yanı sıra medyada yer veriliş şekli. Bütün medyada cinayetler ayrıntılarıyla anlatılıyor. Hatta canlandırma yapılıyor. Eskiden birtakım programlarda yapılıyordu, şimdi haberlere kaydı bu iş. Normal bir bültende bu haberler çok ayrıntılı veriliyor. Kaç parçaya bölündüğü, ne yapıldığı ne edildiği, yapan kişinin neler söylediği...bu tür haberlerin veriliş biçiminde de sorun var. Bunlar da olduğu gibi taklit etme psikolojisinde olan insanlara bir örnek teşkil ediyor aslında. O nedenle medyada bu haberler çok öne çıkarılmamalı. Satışı artıracak bir şey belki bu ama insana zarar veren bir şey aynı zamanda.
İşlenen seri cinayetlerin altında yatan psikolojiden söz eder misiniz?
Seri cinayet işleyen kişiler, daha farklı bir ruh haline sahip. Öteki türlü birisi birisine kızıyor, amacı onu yok etmek. Birden çok insana düşmanlık olabilir mi farklı kentlerde? Belli ki bunlar daha farklı bir ruh haline sahipler. Eski zamanlarda da bunlar vardı. Toros Canavarı gibi, televizyonlar buna çok fazla yer vermezlerdi. Teknik imkanların yetersizliğinden de kaynaklanıyor bu. Konuşulur, unutulur giderdi. Bunlar işi artırıyor. Cinayet birse 20 kanalda aynı haber abartılı bir şekilde veriliyor. Ülkemizde çok ciddi bir ekonomik kriz var. Hiç kimse geleceğinden emin değil. Bugününden emin değil. Bir çıkar yol göremiyor insanlar. Sürekli kendilerini tehdit altında hissediyorlar. Kriz dönemlerinde bu tür olaylar artıyor.
Fotoğraflar ve halklar sınır tanımaz