Türkiye'de Kapitalizmin ve Fetişizmin İnşa Süreci (Bir Kavram Kapitalizm Neyi Anlatır?) - Ş. Gürçağ Tuna
İlan Edilmemiş Savaş: Bir Kavram “Kapitalizm” ve “Türkiye’de Kapitalizm”
“Ayrıca, ekonomi biçimlerinin tahlilinde ne mikroskoptan yararlanılabilir, ne de kimyasal ayıraçlardan. Her ikisinin de yerini, soyutlama gücü almalıdır. Ancak, burjuva toplumda emek ürününün meta-biçimi -ya da metaın değer-biçimi- ekonomik hücre-biçimidir. Bu biçimlerin tahlili, sığ bir gözlemciye, küçük ayrıntılar gibi gelebilir. Aslında da, küçük ayrıntılar üzerinde durulmaktadır, ama tıpkı mikroskobik anatomide yapıldığı gibi.” K. Marx (Kapital, Önsöz)
Bu zorluğu nasıl aşacağız? Soyutlama ve soyutlamanın ürünü olan kavramlara başvurarak. “Kelimelerle konuşur, kavramlarla düşünürüz.” Katı olan her şeyin buharlaştığı dönemin yıkıcılığından kavramlar/kavramlarımız da kurtulamadı. Kavramlara, kavramlarımıza yapılacak çağrı düşünmeye, soyutlama yeteneklerimizi canlı kılmaya yönelik çağrıdır.
Soyutlama sürecinin temel malzemesi yani kavram üretilecek malzeme gerçekliktir. Düşünmeye yönelik çağrı aslında gerçekliğe yönelik çağrıdır. Gerçeklik: Kapitalizm. Gerçeklik: Sanayileşme. Tarihsel gelişim sürecindeki gerçekliği işaret etmek için kullandığımız iki kavram. Bu iki kavram çoğul, çok değişkenli oluş halindeki gerçekliğin somut bütünselliğini bizlere veriyor. Ama bu somut bütünsellik kapitalist sanayileşme sürecinde sadece genişleyerek yeniden üretim değil ama her süre/zaman içinde genişleyen yeniden üretim bir dizi farklılığın üretilmesi ve bir aşamadan sonra farklılıkların tetiklediği genişleyen yeniden üretimdir.
İlan edilmeyen savaşın süreklilik arz etmesinin temel nedeni bu farklılıkları yaratarak genişleyen ve bir aşamada ise farklılığın genişleyen yeniden üretime yol açmasıdır. Bu belirlemeyi farklı bir dille aslında K. Marx işaret etmiştir. Kapitalizm üretim sürecinde sadece meta üretmez ama genişleyerek yeniden üretimi için artık-değer üretir.
Genişleyen yeniden üretimin kaynağı canlı emek ve canlı emeğin enerjisinin açığa çıkardığı değerdir. Canlı emeğin ücreti, enerjisinin bir kısmına karşılık gelir: Canlı emeğin kendisini yeniden üretecek bir miktar. Ama karşılığı ödenmemiş enerji, yani “artık” kapitalist sanayileşmenin temel belirleyenidir. Bu karşılığı ödenmemiş emek hem kapitalist ve hem de işçi sınıfının zaman içinde gelişip serpilmesine neden olur. Üretim sürecinde yaratılan “artık”, metaya içkin olduğu için mutlaka yeniden para biçimine dönüşmelidir. Biz buna realizasyon diyoruz. Realizasyon metaya içkin olan enerjinin para biçiminde açığa çıkması anlamına gelir, ama bu para biçimini çok daha önemli kılan bir dizi nedenden dolayı yeniden üretime aktarılması yani yeniden değerlenmesi (re-volarization) gerekiyor. Bu bir anlamda sermaye sürecinin tekrarı yani genişleyen yeniden üretimi anlamına gelirken, aslında bu tekrar toplumsal açıdan kapitalizmin yapısal mantığının sosyalizasyonu anlamına geliyor: Bir başka deyişle elde edilen artı-değerlerin tetiklediği genişleyen yeniden üretim. Realizasyon ve değerlenme (volarizasyon) zorunluluğu bu mekanizmayı gerekli kılar.
Farklılıklar yaratan genişleyen yeniden üretim mekanizması varolan anlamında gerçekliğin farklılaşarak yeniden üretilmesidir. Tam da bu nedenden dolayı gerçeklikle gerçekliğin bilgisi arasındaki ilan edilmemiş savaş süreklilik arz eder. Tam da bu nedenden dolayı bir zaman dilimi içinde geliştirdiğimiz kavramların farklılaşarak değişen gerçeklik içinde sürekli bilenmesi gerekiyor. Yoksa körelirler. Diğer yandan bu kavramları tanımlarken sıkça yapılan bir hata ile bu kavramları iktisada ya da sosyolojiye ait kavramlar olarak tanımlayamayız. Farklılıklar yaratan genişleyen yeniden üretim mekanizması tam anlamıyla toplumsal alanda zaman içinde tüm toplumsal olanı belirleyen bir dinamiğe sahiptir. Bu dinamiği işaret eden kavramlar iktisat ya da başka disipline indirgemeyecek kadar toplumsaldırlar. İndirgendikleri gerçekliğin genellikle eksik ve fetişleştirilmiş bilgisini verecektir. Farklılıklar yaratan genişleyen yeniden üretim mekanizması/işleyişi kendi içinde bir dizi çelişkili içsel bağlantılar olan somut bütünü yeniden yeniden inşa eder. İnşa sürecinin mantığı yapısal olarak aynı iken, inşa sürekli farklılıklar yaratarak kendini devindirir.
(Bir Kavram Kapitalizm Neyi Anlatır?)
Kapitalizmin Hapishanelerinde Ödünç Hayatlar ? Yüksel Akkaya
Kapital (Cilt: 3) – Karl Marx “burjuvaların kafasına şimdiye dek fırlatılmış en korkunç gülle”
Stefan Zweig, Nazi Almanyası'nda kitaplarının yakılmasının ardından, hümanist düşünür Erasmus'la başladığı içsel yolculuğuna yine bir hümanistle, Montaigne'le noktayı koyar. Montaigne,...