Cumhuriyet Dönemi Demir Çelik Üretim Teknolojileri Tarihi – PopzinGO!
Türkiye demir çelik üretim teknolojileri tarihi temel olarak üç alt başlıkta incelenmiştir. Bu alt başlıklar;
1-Osmanlı’dan Cumhuriyet’in Kuruluşuna Kadar Demir Çelik Üretim Teknolojileri,
2-Cumhuriyetin Kuruluşundan 1955 Yılına Kadar Demir Çelik Üretim Teknolojileri,
3-1955 Sonrası Demir Çelik Üretim Teknolojileri.
Belirlenen bu alt başlıklar aynı zamanda tarihsel bir döneme işaret etmekte olup demir çelik üretim teknolojileri, bu dönemlerde gerek kamu tarafından gerekse özel teşebbüs tarafından kurulan ve demir çelik üretim teknolojilerini içerisinde barındıran demir çelik tesisleri üzerinde yapılan tarihsel araştırmalardan çıkarılmaya çalışılmıştır.
Diğer taraftan, araştırılan dönemler itibariyle demir çelik üretim teknolojileri ortaya çıkarılmaya çalışılırken, söz konusu teknolojilere ilişkin bilgilerin yer aldığı bilimsel eserlere ulaşma çabasına da girilmiştir. Demir çelik üretim teknolojileri alanında üniversitelerde verilen eğitimler diğer bir çalışma konusunu oluşturmuştur. Bilim ve teknoloji arasındaki etkileşim hakkında bilgi vermesi bakımından demir çelik üretim teknolojileri alanında yayımlanmış bilimsel eserler, üniversitelerde verilen bilimsel ve uygulamalı eğitimler bu alanda çalışmış mühendisler ve aldıkları eğitimler inceleme konusu yapılmıştır.
1-Osmanlı’dan Cumhuriyet’in Kuruluşuna Kadar Demir Çelik Üretim Teknolojileri
Osmanlı İmparatorluğu’nda demir yaygın olarak askeri alanda kullanılmıştır. Kaliteli çelikten üretilen ve en önemli silah olan kılıç, demir ustaları tarafından yapılmıştır. XIV. yüzyıla gelindiğinde savaşlarda topların kullanılmaya başlaması ile birlikte Osmanlı’da top üretim teknolojisi önem kazanmıştır.
Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’un fethinden önce Edirne’de top dökümhâneleri kurdurtmuş, bu dökümhanelerde Saruca Usta, Müslihiddin Usta, Macar asıllı Urban ve Cenevizli Donar gibi ustaları çalıştırmıştır.175 İstanbul’un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet, teknolojisi yüksek toplar döktürebilmek için Tophâne-i Âmire’yi inşa ettirmiştir. Tophâne-i Âmire’nin dışında özellikle balkanlarda top dökümhaneleri kurulmuştur. Toplar için gerekli olan gülleler (humbara) demir madenlerin bulunduğu yerlerde dökülmüştür.
Batı’da XVIII. yüzyılda demir çelik teknolojisinde ilerlemeler başlamış; ancak Osmanlı demir çelik üretimi ve teknolojisi bu ilerlemelerin dışında kalmıştır. Osmanlı demir ustaları daha çok demir işçiliğinde (zanaatında) ileri durumda olmuşlardır.176 1820 yılında yapılan yeni düzenleme ile Devlet Top Dökümhanesi (1929’a kadar İmalat-ı Harbiye) kurulmuş ve bu tarihten sonra toplar tunç yerine çelikten dökülmüştür.177 Bu yüzyılda yeni demir fabrikaları açılmasına rağmen demir çelik bazlı askeri malzeme ihtiyacı büyük ölçüde Fransız, Alman ve Amerikan şirketlerince yurtdışından karşılanmıştır.
2-Cumhuriyet’in Kuruluşundan 1955 Yılına Kadar Demir Çelik Üretim Teknolojileri
Fatih Sultan Mehmet zamanında kurulan Tophanedeki top dökümhanesi, imparatorluğun belirli bölgelerinde yer alan tophaneler ve dökümhaneler ile XIX. yüzyılda açılan Zeytinburnu’ndaki demirhane Cumhuriyet’in Osmanlı’dan devraldığı demir ve çelik teknolojilerini barındırmaktaydı.
Cumhuriyet sonrası dönemde demir çelik üretim teknolojileri tarihini açığa çıkarmanın yollarından biri anılan teknolojilerin uygulama bulduğu tesislerin tarihi üzerinde yapılacak araştırmalardır. Başlangıçta kamu tarafından kurulan demir çelik tesisleri 1960’lı yıllardan itibaren hem kamu hem de özel sektör tarafından kurulmuştur. Kurulan bu tesislerin kuruluş yılları demir çelik üretim teknolojilerini barındırmaları nedeniyle kronolojik olarak ortaya konulmalı ve kullandıkları teknolojiler incelemeye tabi tutulmalıdır.
3-1955 Sonrası Demir Çelik Üretim Teknolojileri
Bu dönemin demir çelik üretim teknolojileri bakımından temel özelliği, bir önceki dönemdeki gibi sektörde kullanılacak teknolojinin tamamen devlet tarafından belirlenmediği, özel sektörün de demir çelik üretim ve teknolojilerinde önemli rol oynamaya başladığı bir dönemdir.
KARDEMİR’in faaliyete geçtiği 1939 yılından 1954 yılına kadar geçen süre zarfında yeni bir demir çelik tesisi kurulmamıştır. KARDEMİR’de haddehane şefliği yapmış olan Muzaffer Taşcı ilk özel haddehaneyi kurmuştur. İlk özel çelik üretim tesisi Elektro-Metal 1957 yılında kurulmuş ve elektrik ark ocağıyla çelik üretilmiştir.259 Elektro-Metal, çelik tesisinin yıllık çelik üretim kapasitesi 34.000 tondur.
Özel sektör tarafından ülkemizde kurulan çelikhane ve haddehaneye sahip ilk demir çelik üretim tesisi ise İzmir Metalurji Fabrikası Türk Anonim Şirketi (METAŞ) dir. METAŞ, demir çelik üretimi alanında dünyada ortaya çıkan yeni teknolojilerin ülkemize getirilmesinde öncü rol oynamıştır. METAŞ kurulduktan kısa bir süre sonra, özel sektör tarafından benzer tesisler açılmaya başlanmıştır. Bu dönem içerisinde 1980’lere kadar özel sektör tarafından kurulan elektrik ark ocaklı çelik tesislerinin İzmir, Kocaeli, Bursa ve İstanbul’da kurulduğu gözlenmektedir.
Bu dönemde kamu, iki büyük yatırım gerçekleştirmiştir. Öncelikle, ülkenin giderek büyüyen yassı çelik ihtiyacını karşılayabilmek için ikinci entegre demir çelik tesisi olan Ereğli Demir Çelik Fabrikaları Türk Anonim Şirketi 1965 yılında, ve uzun ürün arzını artırmak için kurulan üçüncü entegre demir çelik tesisi olan İskenderun Demir Çelik Fabrikaları 1975 yılında işletmeye açılmıştır.
Demir Çelik üretimi hakkında tarihsel bir yolculuk hükmündeki bu profesyonel yazınız için emeğinize sağlık efendim.
Profesyonelce olmuş teşekkürler
İnsanlar sürekli iyi işler istiyorlar ama neye göre iyi iş,para insanların gözünü boyamış bi kere insanlar emek sarf etmeyi bilmiyor malesef…
Demir celik uretimi hakkinda cok guzel bir yazi olmus gercektr ekonomi icin cok faydalilar