Belleğimizde: 14 EYLÜL | ONUR TOPLUMSAL TARİH VE KÜLTÜR VAKFI
1812- Fransa İmparatoru Napoleon, ordularının başında, büyük bir yangının sürdüğü Moskova’ya girdi.
1859- Osmanlı Devleti’nde Kuleli Vakası olarak adlandırılan darbe ve suikast girişimi oldu.
1867- Karl Marx’ın yazdığı Kapital’in ilk cildi yayımlandı.
1901- Amerika Birleşik devletleri Başkanı William McKinley New York’ta fuar açarken bir anarşist tarafından vuruldu. 12 saat sonra yerine Theodore Roosevelt geçti.
1908- Üsküp’te 29 Ağustos’ta başlayıp Selanik, Filibe, Manastır ve İstanbul hatlarına yayılan Rumeli Demiryolu Kumpanyası Grevi sürerken, Anadolu Demiryolu Kumpanyası işçileri de greve başladı. Greve Haydarpaşa-Ankara, Eskişehir-Konya, Konya-Bulgurlu hatları katıldı.
1912- Osmanlı Devleti, Yunanistan ve Bulgaristan’da savaş hazırlıkları yapıldığını haber alarak seferberlik ilan etti.
1930- Son Posta gazetesi sorumlu müdürü Selim Ragıp Bey (Emeç) tutuklandı.
1933- Türkiye ile Yunanistan Dostluk Antlaşması imzaladı.
1934- Kadın kurtuluş hareketinin öncülerinden ABD’li sanatçı, yazar Kate Millet doğdu. İlk kitabı Cinsel Politika’yla cins ve cinsiyette iktidar dinamiklerinin rolünü araştırdı.
1944- Radyo istasyonlarının kurulması ve genişletilmesi yasası çıktı.
1954- Fransa, Profesör Tevfik Remzi Kazancıgil’e Legion d’ Honneur nişanı verdi.
1956- Akis dergisi toplatıldı.
1959- Sovyetlerin insansız uzay roketi ‘Luna 2’, ay’a ulaşan ilk insan yapımı cisimdi ancak ayın zeminine çakıldı
1960- Irak, İran, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela, OPEC’i kurdu.
1963- Ömür boyu hapse mahkum eski Demokrat Parti Milletvekili Zeki Erataman tedavi gördüğü hastaneden kaçtı. Daha sonra Erataman’ın Yunanistan’a iltica ettiği açıklandı.
1966- Türkiye’nin 4. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel öldü.
1971- Lenin’in “Devlet ve İhtilal” adlı kitabını yayınlayan Bilim ve Sosyalizm Yayınları sahibi Süleyman Ege 7.5 yıl hapse mahkum oldu.
1972- Aşık Mahzunî, “Erim erim eriyesin/ Sürüm sürüm sürünesin” türküsünden dolayı “Başbakan Nihat Erim’e hakaret”ten yargılandı.
1973- Hayali ihracat olayı; Bir şirketin sahte belge ile yapmadığı ihracata karşılık vergi iadesi adıyla devletten 1 milyon lira tahsil ettiği belirlendi. Sahtekârlık Ticaret Bakanlığı’nca ortaya çıkarıldı.
– Darbeyle iktidardan düşürülüp “intihar ettiği” açıklanan Şili Devlet Başkanı Salvador Allende için Roma’da gösteri yapıldı.
1974- THKP-C Davası’ndan 2.5 yıla yakın hapiste kalıp Af Kanunu ile 20 Mayıs’ta serbest bırakılan Yılmaz Güney, “Endişe” filminin çekimi için bulunduğu Adana/ Yumurtalık’ta bir gazinoda tartıştığı yargıç Sefa Mutlu’yu silahla öldürdüğü iddiasıyla gözaltına alındı.
– Türk-İş, Kıbrıs Barış Harekatı nedeniyle aldığı grevleri durdurma kararını, “iyi niyetli ve uzlaşmaya taraftar olmadığı görülen bazı işverenler için” kaldırdığını açıkladı.
1975- DİSK’in 3 bin işyeri temsilcisinin toplantısında, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’ne karşı “demokratik haklar eylemi” için karar alındı.
– TRT’nin eski yapıtlarıyla yeni TV çekimleri yapılması teklifini reddeden Melike Demirağ, Cici Kızlar, İskender Doğan, Füsun Önal, Esmeray, Güzin-Baha ve Tomris-Yurdanur Doğulu yeni şarkıları TRT Denetimi’nden geçmediği sürece TV programı yapmayacaklarını açıkladı.
1977- Bakanlar Kurulu toplu sözleşme anlaşmazlığı nedeniyle DYF’nin devlet demiryollarında aldığı grev kararını bir ay süreyle erteledi.
Boludağı Varan Turistik Tesisleri’nde DİSK/Turizm-İş üyesi 58 işçinin sürdürdüğü grev 6.ayını tamamladı.
– Başbakan Demirel, enerji tasarrufu nedeniyle Seydişehir Alimüminyum Tesisleri’ndeki iki ünitenin durdurulmasını emretti.
1978- Nikaragua’da 1 ay önce ülkeden kaçan sol-liberal “Birleşik Muhalefet Cephesi”nin lideri C.Rivas Newsweek’e konuştu: ”Genel grev diktatör Somoza’nın sonunu getirecek. Sandinist gerillalar Muhalefet Cephesi içinde yer almıyor, ancak birçok konuda fikirlerimiz ortak.”
1980- Sıkıyönetim komutanlıklarınca Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) yöneticilerinin teslim olması istendi. İşçi ve memur maaşlarına %70 zam yapıldığı ve tüm grevlere son verildiği açıklandı.
– Haziran’da gözaltına alınan TKP-ML Hareketi MK Genel Sekreteri İrfan Çelik (30) 12 Eylül’den 2 gün sonra Davutpaşa Kışlası’ndaki sorgu hücresinde ölü bulundu. Sıkıyönetim, Çelik’in ”yapılan aşı nedeniyle bunalıma girip kalorifer borusuna kendisini astığını” bildirdi. Ailenin “gözaltında işkenceden ölüm” iddiasına dair Askeri Savcılığın yaptığı soruşturma 2.5 yıl sonra takipsizlikle sonuçlandı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 24 Aralık 2014’de İrfan Çelik için “kovuşturmaya yer olmadığı” yönünde takipsizlik kararı verdi ve dosya kapatıldı.
– Adana’da TKP’lilerle THKP-C/ HDÖ’lüler arasında çıkan çatışmaya müdahele eden askerlerden Yüzbaşı Bülent Angın öldürüldü. Yaralı olarak yakalanan Serdar Soyergin hakkında, 5 gün sonra idam cezası verildi.
– Ankara, Çankırı, Kastamonu illeri Sıkıyönetim Komutanlığı, Mamak Askeri Cezaevi’ndeki “sağ ve sol örgüt mensuplarının aralarındaki husumeti unutarak kendi arzularıyla koğuşlarını birleştirdiklerini” bildirdi.
– Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş teslim oldu ve Uzunada’ya gönderildi.
1982- Barış Derneği davasında Reha İsvan: “Kadınlar insan neslini sürdürür, yetiştirir, besler. Savaşlar ise yok eder.”
– Lübnan Devlet Başkanı Beşir Cemayel bir bombalı saldırı sonucu öldürüldü.
1983- Sıkıyönetim Askeri Savcısı, SODEP eski Genel Başkanı Prof.Erdal İnönü hakkında en az 3 ay hapis istemiyle dava açtı. Dava, SODEP adaylarının Milli Güvenlik Konseyi’nce veto edilip seçimlere katılmasının engellenmesi üzerine İnönü’nün yaptığı açıklamadan dolayı açıldı.
1984- Aydınlar Dilekçesi Davası’na Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nde sorgularla devam edildi. Uğur Mumcu, Erbil Tuşalp, Yalçın Küçük M.Tali Öngören, Mete Tunçay, Halit Çelenk, Şerafettin Turan ve Prof.Tekeli, bildiriyi savunarak, suçlamaları reddettiler.
– Aydınlar Ocağı’nın düzenlediği “Ülkemizi 12 Eylül’e Getiren Sebepler ve Türkiye Üzerindeki Oyunlar” konulu seminer başladı. Seminerde konuşan Aydınlar Ocağı Başkanı S.Yalçın: “12 Eylül, Türk’ün öz varlığı aziz ordunun ‘Türkoğlu, titre ve kendine dön’ dediği günün adıdır.”
1986- Bülent Ecevit “Demokratik Sol Parti (DSP) ile Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) birleşirse eşimle birlikte çeker gideriz” dedi.
– Sendikal örgütlenme nedeniyle Hyatt Regency Otel’den atılan 28 işçiden 4’ünün Tes-İş’teki açlık grevi 9.gününde.
1988- İsveç’te mülteci olarak yaşayan Zühre Cucumlu (1964), kanserden yaşamını yitirdi.
– Şair, gazeteci ve yazar Mehmed Kemal (Kurşunluoğlu) (78) hayata veda etti.
1989- İstanbul’da Migros mağazalarındaki grev 8.gününü doldurdu.
1993- Perpa’ya polis operasyonundan sonra gözaltında kaybedildiği ileri sürülen Erdoğan Şakar’dan 32 gündür haber alınamıyor.
30 Nisan’da Şengül Yıldıran ve Uğur Yaşar Kılıç’ın polis baskınında öldürüldükleri Devrimci Sol operasyonunda evden kaçıp kurtulan ve 3 ay sonra ihbar ve tanıklık yapmak için ortaya çıktığında tutuklanan Ergül Uzundiz, çıkarıldığı duruşmada ”olay yargısız infazdır” dedi.
– Merter’de sahibinin iş makinalarını kaçırarak kapattığı Bankoteks’in 153 işçisi Unkapanı Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne şikayette bulundu.
– RP’li Güngören Belediyesi’nce kapatılan Aziz Nesin Sahnesi, aynı belediyenin “Kültür Merkezi” olarak açılıyor.
1995- Yaşar Kemal, Yeni Politika gazetesinde 20 Mayıs 1995’de yayınlanan “Halklar arasında savaş istemiyoruz” başlıklı yazısında “bölücülük propagandası yaptığı” iddiasıyla Terörle Mücadele Yasası’nın 8.maddesi gereği DGM Savcılığı’na ifade verdi: “Ölene kadar barışı yazacağım.”
– Yüksek öğrenim harçlarına % 300’lere varan oranda zam yapılmasına karşı tepkiler giderek yayılıyor.
İzmir’de Ege ve Dokuz Eylül üniversitelerine bağlı fakültelerin öğrencileri, Başbakan Çiller ve TBMM Başkanı Cindoruk’a 15 bin imzalı dilekçe gönderecek.
1996- İpekçi ve Papa cinayetleri ile silah-uyuşturucu kaçakçılığı sanıklarından ülkücü Oral Çelik, tutuklu bulunduğu İsviçre’den kendi isteği ile Türkiye’ye getirildi.
– Cumartesi Annelerinin 70.buluşması, 12 Eylül 1994’de gözaltına alınıp bir daha haber alınamayan Kenan Bilgin’e adandı.
– Refahyol’un bütün muhalefete rağmen hazırladığı ve köşke sunduğu bedelsiz otomobil ithaline olanak sağlayan karara karşı Bursa’da işçi-işveren örgütlerinin ortak katılımıyla “Yerli üretime saygı” mitingi düzenlendi. Mitingde sanayici sendikacı, işçi omuz omuza yürürken, yerli sanayii çökerteceğini iddia ettikleri karara karşı hükümete “Takkeni önüne al bir daha düşün” sloganını yükselttiler.
– Sendikal örgütlenme nedeniyle Hyatt Regency Otel’den atılan 28 işçiden 4’ünün Tes-İş Sendikası’nda sürdürdüğü açlık grevi 9. gününde.
– Manisa’lı Gençler aleyhine açılan Örgüt Davası iddianamesinde yer alan polis fezlekesinde, DHKP-C’nin Manisa örgütünü 15 yaşındaki M.G.’ye kurdurduğu iddia edildi.
1998- “Düş ve Yaşam” adlı kitabından dolayı DGM’de yargılanıp 1.5 yıl hapis ve ağır para cezasına çarptırıldığı duruşmada ”mahkeme asayişini bozduğu” ve “heyete hakaret ettiği” gerekçesiyle yargılanan Yılmaz Odabaşı 7 ay hapis cezasına çarptırıldı.
– İstanbul’un dört ayrı bölgesinde seri orman yangınları çıktı. Yangınlarda yaklaşık 200 hektar alanda ağaçlar kül oldu. Orman yangınları nedeniyle İstanbul’da 15 gün süreyle olağanüstü hal ilan edildi.
2002- Ölüm orucu eylemlerinde “Wernicke-Korsakoff” hastalığına yakalananlar, tecride son verilmesi için İstanbul’da aileleriyle yürüdü.
2003- Sirkeci’de toplanan ÖDP’liler “parasız, bilimsel, demokratik, özgürlükçü ve laik” eğitime geçilmesini istedi.
2004- Bergamalı köylüler, Ovacık altın madeninde siyanürle altın arama çalışmasını durduran mahkeme kararının bir an önce uygulanması talebiyle Taksim’den Tünel’e yürüyüşe geçti. G.Saray’da engellenen köylüler bir süre oturma eylemi yaptıktan sonra basın açıklaması yaptı.
– Çeşitli illerden Ankara’ya gelen kadın örgütleri üyeleri, AKP hükümetinin zinanın suç sayılması girişimlerine karşı Meclis’e yürüdü.
2006- Eğitim-Sen’liler, 1 Eylül’den itibaren Talim ve Terbiye Kurulu’ndan ders kitaplarını inceleme yetkisinin alınıp MEB bünyesindeki genel müdürlüklere devrinin “gerici politikalara açılım ve kadrolaşma yaratacağı” gerekçesiyle TTK bahçesinde oturma eylemi yaptı. AKP iktidara geldikten sonra 2003 yılında Milli Eğitim Temel Kanunu’nda yapılan değişiklikle, Talim ve Terbiye Kurulu’nun yardımcı ders kitapları üzerindeki denetim yetkisi kaldırılmıştı.
2009- İstanbul Üniversitesi’nden yaklaşık 300 asistan ve çalışan, rektör Yunus Söylet’i mahkeme kararlarına uymaya davet etti.
2010- AİHM, Hrant Dink Davası’nda Türkiye’yi Dink ailesine 135 bin 595 Euro tazminat ödemeye mahkum etti. Rakel Dink, kazanılan tutarın tamamının iki vakıf ve bir kiliseye bağışlanacağını bildirdi. AİHM, 2007-2009 döneminde ilki Hrant Dink, diğerleri katlinden sonra aile bireyleri tarafından açılan 5 ayrı başvuruya ilişkin davada; Dink’in AGOS’ta yazdığı makalelerden dolayı tehdit ve saldırılara karşı yeterince korunmayarak ”ifade özgürlüğünün ihlal edildiği” sonucuna vardı.
– Şili’nin ilk kadın cumhurbaşkanı Michelle Bachelet, BM’nin kadın haklarının teşviki ve kadınların tam katılımı programları üzerine çalışacak yeni örgütü BM Kadın’ın (UN WOMEN) başına geçirildi.
2011- NATO’nun çok tartışılan Füze Savunma Sistemi’nin bir ayağının Türkiye’de bulunması için resmi imzalar atıldı.
2013- Kalp hastası olan Serdar Kadakal, Kadıköy’de polisin kullandığı yoğun biber gazının tetiklediği kalp krizi nedeniyle hayatını kaybetti.
– Gözaltında kaybedilen oğlu Cemil Kırbayır’ın kemiklerini bulmaya çalışan Berfo Ana’nın 33 yıllık direnişi, Veysel Altay’ın “Berxwedana 33 Salan-Dayika Berfo / 33 Yıllık Direniş-Berfo Ana” adlı -galası yapılan- belgeseline konu oldu.
– 2000’deki Burdur Cezaevi operasyonunda Veli Saçılık’ın kolunu kopartan dozerin yıktığı duvar nedeniyle, Maliye’nin Saçılık dahil 61 mahpustan faizi ve avukatlık masraflarıyla birlikte 200 bin TL’ya ulaşan tutarın tahsili için 2001’de açtığı dava Kasım’da görülecek.
– Adliye’ye sevkedilen Merdan Yanardağ, hakkındaki tutukluluk kararının yüzüne karşı okunmasının ardından Muğla Cezaevi’ne konuldu.
2015- İsrail askerleri, 50 civarında Yahudi yerleşimci ile Tarım Bakanı Uri Ariel’in Mescid-i Aksa’ya girmesini protesto eden Filistinlilere Mescid-i Aksa’da müdahale etti.
– Doğan Medya Grubu’na “terör örgütü propagandası yapıldığı” iddiasıyla soruşturma açıldı. Savcı, Güneş Gazetesi’nde yer alan bir haberi ihbar kabul etti.
2016- Hakkari’de 1 Kasım Milletvekili Genel Seçimi’nde AK Parti 1. sıra adayı olan Ahmet Budak, Şemdinli ilçesindeki evinin önünde, uzun namlulu silahlarla yapılan saldırı sonucu hayatını kaybetti.
2017- HDP Eş Genel Başkan Yardımcısı Aysel Tuğluk’un annesi Hatun Tuğluk’un Ankara’da düzenlenen cenaze törenine bir grup saldırıda bulundu. Saldırıya uğrayan cenaze defnedildiği mezardan çıkarıldı, Dersim’e sevk edildi.
2018- İstanbul 3. havalimanı inşaatında çalışan 400’den fazla işçi. Kötü çalışma koşullarını protesto ettiler. Ertesi gün için gece yarısı baskınıyla gözaltına alındılar. 43 işçiden 15’i adli kontrol uygulamasıyla serbest bırakılması istendi, 28 işçi ise tutuklama talebi ile Sulh Ceza Hakimliğine sevk edildi. Mahkeme 24 kişiyi tutuklarken 19 kişiyi ise adli kontrol uygulanmasına karar verdi.