2017-nji ıylyň ıylıazgysy: nebitgaz toplumy
опубликованно 06.02.2018 // 945 - просмотров
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ıylyň jemlerine bagyşlanyp şu ıylyň 26-njy ıanwarynda geçirilen giňişleıin mejlisinde ıangyç-energetika toplumyny diwersifikasiıa ıoly bilen ösdürmek boıunça möhüm wezipeler çözülende, Türkmenistanyň dünıäniň energetika bazarynda eıeleıän ornuny pugtalandyrmaga, energiıa serişdelerine artıan içerki islegleri kanagatlandyrmaga, nebitden we gazdan öndürilıän önümleriň möçberlerini artdyrmaga aıratyn üns berilmelidigini belledi. TOPH we beıleki gaz geçirijileriň gurluşygyna aıratyn üns bermek zerurdyr.
Hormatly Prezidentimiz nebitgaz pudagynyň köpsanly mümkinçiliklerine ünsi çekip, döwlet emlägini hususylaşdyrmagy dowam etdirmegi hem-de häzirki zaman halkara ülňülerini giňden ornaşdyrmagyň hasabyna ıangyç-energetika toplumynyň dolandyrylmagyny düıpli üıtgetmegi tabşyrdy.
Türkmenistanyň Energetika Hartiıasynyň Konferensiıasyna başlyklyk etmegi geçen ıylyň möhüm wakalarynyň biri boldy.
30-31-nji maıda Halkara Energetika Hartiıasynyň “Energiıa serişdelerini üstaşyr geçirmek boıunça köptaraplaıyn Çarçuwaly ylalaşyga tarap ıol” atly Aşgabat maslahaty geçirildi. Bu wekilçilikli duşuşyk Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan yglan edilen Durnukly ösüş maksatlaryna ıetmegiň möhüm şerti bolan ählumumy energiıa howpsuzlygynyň täze binıadyny döretmek ıaly strategiki ugurda gyzyklanma bildirıän taraplaryň ählisiniň netijeli gepleşikleri dowam etdirmegi üçin ähmiıetli çäre boldy.
Maslahatyň işine gatnaşmak üçin Halkara Energetika Hartiıasyna agza ıurtlardan ministrleriň, ıokary wezipeli ıolbaşçylaryň hem-de esasy bilermenleriň, halkara energetika we maliıe guramalarynyň, energetika kompaniıalarynyň hem-de ylmy-barlag edaralarynyň 80-den gowrak wekili gatnaşdy.
Türkmenistan bu gurama başlyklyk etmegine taııarlyk görşüniň barşynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň beıleki halkara başlangyçlaryna laıyk gelıän giň möçberli meıilnamany işläp taııarlady. Önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň hem-de sarp edijileriň bähbitleriniň deňagramlylygyny nazara almak bilen, energiıa serişdeleriniň üstaşyr iberilmeginiň ygtybarlylygyny we durnuklylygyny üpjün etmek ileri tutulıan ugurlaryň biri bolup durıar.
Türkmenistan geçen ıylda Energetika Hartiıasynyň Konferensiıasyna başlyklyk ediji hökmünde taııar önümi almak hem-de ony daşary ıurtlara ibermek üçin ıangyç çig malyny gaıtadan işlemek, energiıanyň dikeldilıän çeşmelerinden peıdalanmak, energiıa serişdelerini howpsuz üstaşyr geçirmek, energiıa netijeliligini we energiıa tygşytlylygyny ıokarlandyrmak ıaly ulgamlary ileri tutulıan ugurlar hökmünde kesgitledi. Hemişe bolşy ıaly, şunda ekologiıa meselesine, tebigy serişdeleriň rejeli hem-de aıawly ulanylmagyna aıratyn üns berildi.
Maslahatyň işiniň barşynda “Tebigy gazyň bazarlary: serhetara ulag daşamalary we üstaşyr geçelgeler”, “Bütindünıä energetika howpsuzlygynda suwuklandyrylan tebigy gazyň ornunyň artmagy”, “Nebiti dünıä bazarlaryna çykarmak” hem-de “Elektrik energiıasynyň serhetıaka söwdasy we durnukly ösüş” ıaly möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Çykyşlarda transmilli düzümleıin taslamalary durmuşa geçirmek, suwuklandyrylan tebigy gazyň çeıe bazaryny ösdürmegiň geljegi we mümkinçilikleri, sebit hem-de dünıä möçberinde energetika howpsuzlygyny üpjün etmekde Hazar sebitiniň we Merkezi Aziıanyň tutıan orny hem-de beıleki möhüm meselelere garaldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan energiıa serişdelerine artıan islegleri kanagatlandyrmak hem-de Energetika Hartiıasyna agza döwletlerde maıa goıum ıagdaıyny gowulandyrmak, onuň düzümine täze ıurtlary çekmek maksady bilen, maıa goıumlaryny höweslendirmäge uly ähmiıet berilıär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Energetika Hartiıasynyň Konferensiıasynda başlyklyk edıän döwründe Nigeriıanyň, Burkina-Fasonyň, Keniıanyň we Maliniň bu guramanyň agzalary bolandygyny nygtamak möhümdir.
Bu baradaky gürrüňi dowam edip, 28-29-njy noıabrda türkmen paıtagtynda Halkara Energetika Hartiıasynyň Konferensiıasynyň 28-nji mejlisiniň geçirilmeginiň aıratyn ähmiıete eıedigini bellemelidiris. Türkmen paıtagty özünde 50 döwletden 200-den gowrak wekili jemläp, dünıä ösüşiniň häzirki ıagdaıyny hem-de meıillerini, şol sanda ählumumy energetika meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin iri halkara merkezi hökmünde belent derejesini nobatdaky gezek tassyklady.
Maslahata gatnaşan daşary ıurt bilermenleri, geňeşçileri hem-de iri kompaniıalaryň dolandyryjy wekilleri energetika pudagynda maıa goıumlarynyň töwekgelçiliklerine baha bermek boıunça strategiki çäreler babatynda öz garaıyşlaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin teklip etdiler, şeıle hem dünıä energetika bazaryny ösdürmegiň esasy meselelerine we meıillerine seljerme berdiler.
Energetika Hartiıasyna agza ıurtlaryň howanyň üıtgemeginiň täsirini ıumşatmak hem-de durnukly ösüşiň maksatlaryny gazanmak, energiıanyň gaıtadan dikeldilıän çeşmelerini peıdalanmak, energiıa netijeliligini artdyrmak ıaly taslamalaryň amala aşyrylmagyny nazara almak bilen, “ıaşyl ykdysadyıete” geçmegi bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmagy mejlisiň möhüm ugry boldy.
Maslahatyň çäklerinde Hyzmatdaşlygy mundan beıläk-de ösdürmek barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Energetika Hartiıasynyň Sekretariatynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama, Girdejiler we emläk üçin salgytlar babatda iki gezek salgyt salynmagyny aradan aıyrmak hakynda Türkmenistan bilen Germaniıa Federatiw Respublikasynyň arasyndaky Ylalaşygyň tassyklanandygy baradaky hatlary alyşmak hakynda Teswirnama gol çekildi.
Oňa gatnaşyjylar Energetika Hartiıasynyň Konferensiıasynyň 28-nji mejlisiniň netijelerini jemlemek bilen Halkara Energetika Hartiıasynyň Aşgabat Jarnamasyny orta möhletleıin strategiki resminama hökmünde kabul etdiler.
23-24-nji maıda “Awaza” milli syıahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň VIII Halkara gaz kongresi hem-de oňa gabatlanyp guralıan halkara sergisi geçirildi. Bu çäreler energetika ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge täze itergi berdi. Giň möçberli çäräniň ıokary derejä eıedigini tassyklady. Oňa gatnaşmak üçin dünıäniň 36 ıurdundan wekilleriň 300-den gowragy geldi.
Kongresiň işiniň barşynda birnäçe mowzuklaıyn mejlisler geçirildi. Olaryň biri Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasyna bagyşlandy. Gaz geçirijisiniň ıurdumyzyň çägindäki 214 kilometrliginiň gurluşygynyň meıilnamasyna laıyklykda alnyp barylıandygy bellenildi. 2017-nji ıylyň ıanwar aıynda Aşgabatda “TAPI Pipeline Company Limited” we GFR-iň “ILF” kompaniıalarynyň arasynda Owganystan Yslam Respublikasynyň hem-de Pakistan Yslam Respublikasynyň çäklerinde gurluşygy deslapky taslamalaşdarmak we dolandyrmak boıunça hyzmatlary ıerine ıetirmäge gönükdirilen şertnama gol çekildi. Bu döwletleriň çäklerindäki tehniki işlere badalga berildi.
2017-nji ıylyň dowamynda gözleg işleriniň toplumy, seısmiki barlag aerosurata düşürmek, şol sanda TOPH-nyň oňyn ugruny kesgitlemek, gaz gysyjy beketleri we gaz geçirijiniň ugrunda beıleki goşmaça desgalary ıerleşdirmek, bu taslamanyň daşky gurşawa täsirini anyklamak işleri başlandy we ıerine ıetirilıär. Gaz geçirijiniň owgan we pakistan bölekleri üçin tehniki taslamalary taııarlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleışi ıaly, TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy hem-de täze sebitleriň we bazarlaryň halkara energetika ulgamyna çekilmegi sebitde senagat önümçiligine goşmaça itergi berer, söwdanyň ösmegine, maıa goıumlarynyň artmagyna, täze iş orunlarynyň döredilmegine ıardam eder. Öz nobatynda, munuň özi syıasy ıagdaıyň durnuklaşdyrylmagyna oňyn täsirini ıetirer.
Hazarüsti gaz geçirijisini gurmagyň taslamasy hem uly mümkinçilikleri açıar. Merkezi Aziıadan İewropa “mawy ıangyç” akdyryljak energiıa geçirijisi Türkmenistanyň gaz ıataklaryny bitewi ulgama birleşdiren “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisi hem-de Azerbaıjanyň we Gruziıanyň energetika düzümi bilen birleşdirilip bilner.
Şeıle hem konrgesiň çäklerinde Türkmenistanyň nebitgaz edaralarynyň we konsernleriniň ıolbaşçylarynyň daşary ıurtly işewürler bilen köpsanly duşuşyklary geçirildi. Şol gepleşikleriň dowamynda özara peıdaly hyzmatdaşlygyň ıola goıulmagynyň ıurdumyzyň gaz senagatynyň döwletimiziň bähbidine bolşy ıaly, tutuş dünıä bileleşiginiň bähbidine kuwwatly mümkinçilikleriniň durmuşa geçirilmegine ıardam etjekdigi bellenildi.
Özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek bu ulgamda möhüm ugur bolup durıar. Maıa goıum taslamalarynyň we bilelikdäki kärhanalaryň sany ıylsaıyn artıar. Türkmenistanyň esasy işewür hyzmatdaşlarynyň arasynda Hytaıyň “CNPC” milli nebitgaz korporasiıasy Türkmenistan-Hytaı gaz geçirijisi üçin esasy çig mal çeşmeleriniň biri bolan “Bagtyıarlyk” çägindäki ıatakda gözleg, abadanlaşdyryş we özleşdirmek işlerini alyp barıarlar.
Amyderıanyň sag kenaryndan gözbaş alıan energiıa geçirijisi İewraziıadaky iri desgalaryň biri hasaplanylıar. Ol 2009-njy ıylyň dekabr aıynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de onuň özbegistanly, gazagystanly we hytaıly kärdeşleriniň gatnaşmagynda işe girizildi.
İokarda bellenilişi ıaly, esasy daşary ıurt maıadarlarynyň bähbitleri ıurdumyzda ägirt uly tebigy serişdeleriň bardygy, eksport mümkinçilikleri, onuň yzygiderli senagatlaşdyrylmagy bilen şertlendirilendir. Önümi paılaşmak şertnamalary esasynda ıurdumyzda meşhur halkara kompaniıalarynyň birnäçesi işleıär. Olar bilen bilelikde iri taslamalar, şol sanda geologiıa-gözleg işlerini ıerine ıetirmek, deňizde ıangyç çig mal ıataklaryny özleşdirmek boıunça taslamalar durmuşa geçirilıär.
Hazaryň türkmen böleginde “Çeleken” şertnamalaıyn çäge girıän ıataklary özleşdirıän “Dragon Oil” kompaniıasy (Birleşen Arap Emirlikleri) işleıär, kompaniıa Hazar şäheriniň golaıynda ıerleşıän “Jeıtun” we “Jygalybeg” ıataklarynyň nebitgaz düzümini döwrebaplaşdyrmaga uly maıa goıumlaryny goıdy.
Hususan-da, köne guıulary düıpli abatlamak hem-de täze guıulary burawlamak, deňiz stasionar platformalaryny, suwaçty turbageçirijileri gurmak işleri amala aşyrylıar. “Alaja” nebit guıulıan menziliň durky täzelendi, başgaça aıdylanda, ol täzeden guruldy. Şunuň netijesinde bir wagtyň özünde birnäçe tankere ıük ıüklemek mümkin boldy. Harytlyk nebiti taııarlamak, saklamak we ugratmak üçin niıetlenen nebit ıygnaıan nokat, awtoulag, traktor, ıük göterıän tehnikalar we nebit enjamlary abatlanylıan mehaniki ussahanalar, deňiz suwuny süıjedıän beket we beıleki desgalar guruldy.
İene-de bir daşary ıurt kompaniıasy - Malaıziıanyň “Petronas Charigali” döwlet nebit kompaniıasy “Blok-1” çäge girıän ıataklary özleşdirmek işlerini alyp barıar. Bu iri maıa goıum taslamasynyň durmuşa geçirilişiniň barşynda seısmigözleg işleriniň toplumy ıerine ıetirildi, gözleg, baha beriş we ulanyş guıularynyň onlarçasy burawlanyldy, “Magtymguly”, “Diıarbekir” we “Garagol deňiz” ıaly ıataklar işlenmäge taııar edildi. Şol ıerlerde uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly gorlarynyň üsti açyldy.
Hazar sebitinde döwrebap deňiz we ıerüsti düzümi, şol sanda deňiz ıalpaklygynda işleri amala aşyrmakda ulanylıan deňiz düzümlerini ıygnamak boıunça kärhana, Gyıanly şäherçesiniň golaıynda gazy gaıtadan işleıän zawod we ıerüsti gaz terminaly guruldy. Toplumyň birinji nobatdakysynyň kuwwaty ıylda 5 milliard kub metr tebigy gaza hem-de 2,4 million tonna gaz kondensatyna barabardyr. Türkmen ıangyç-energetika toplumy üçin ıokary hünärli işgärleri taııarlamak, türkmen ıaşlaryny Malaıziıanyň esasy ıokary okuw mekdeplerinde okatmak ulgamynda netijeli hyzmatdaşlyk ıola goıuldy.
Italiıanyň “ENI S.P.A.”, Awstriıanyň “Mitro International Limited”, Germaniıanyň “RWE” we beıleki kompaniıalar bilen hem nebitgaz ulgamynda hyzmatdaşlygyň oňyn tejribesi toplanyldy.
Geçen ıylyň 27-nji iıunynda Türkmenbaşydaky nebiti gaıtadan işleıän zawodlar toplumynda arassalaıjy desgalaryň we aılawly suw üpjünçiliginiň täze senagat ulgamynyň ulanmaga berilmegi ıangyç-energetika toplumynda Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ekologiıa meselesine aıratyn üns berıändiginiň aıdyň subutnamasyna öwrüldi. Arassalaıjy desgalaryň öndürijiligi gije-gündiziň dowamynda 30 müň kub metrden gowraga barabardyr. Olardan gaıtadan ulanylmaga arassa suwuň 25 müň kub metre çenlisi gaıdyp gelıär. Munuň özi deňiz suwuny süıjediji iri desganyň ulanylmaga berilmegine deňdir.
Täze gurluşygyň desgalar toplumyna sanitar barlaghanasy-da girıär. Ol ABŞ-nyň we İewropanyň esasy önüm öndürıän şereketleriniň ıokary takykly seljeriş enjamlary bilen üpjün edildi.
Şeıle möçberli arassalaıyş desgalary Türkmenbaşydaky nebiti gaıtadan işleıän zawodlar toplumyna önümçiligiň hil taıdan täze ekologiıasyny üpjün eder, diňe bir kärhananyň çäginde däl, eısem, onuň çäginden daşda, şypahana çäginde we onuň töwereklerinde hem daşky gurşawyň ıagdaıyny ep-esli gowulandyrar.
Geçen ıyl Türkmenbaşydaky nebiti gaıtadan işleıän zawodlar toplumynda işlenip taııarlanylıan nebit koksundan türkmen grafitini almak boıunça synag üstünlikli geçirildi. Barlaglary geçirmek üçin grafitleşdirmegiň netijeli usuly peıdalanyldy – bu usul işlenilıän önümi iň ıokary ıylylyga çenli gyzdyrıan elektrik togunyň ulanylmagydyr.
Emeli grafit täsin serişdedeir. Onuň elektrogeçirijiligi, ıokary gyzgynlyk geçirijiligi; daşky gurşawa we ıokary gyzgynlyga durnuklylygy; çalgy mümkinçiligi we antifiksiıa aıratynlyklary, himiki inertliligi ondan alynıan önümleriň ylmyň we tehnikanyň köp ugurlarynda uly islege eıe bolmagyny şertlendirıär.
Grafit we ondan alynıan önümler nebit-gaz, atom, metallurgiıa, himiıa, kosmos pudaklarynda işjeň ulanylıar. Oňa bolan isleg bu önümiň Türkmenistanda öndürilmegi, onuň dünıä bazarynda ıetmezçilik etmegi – daşary bazarlarda ıurdumyzyň ornuny berkidıär. Ol teklipleriň biri emeli grafit önümçiliginde ıurdumyzyň dünıä bazaryna çykmagy bilen baglanyşyklydyr. Sintetiki grafit litiı-ion akkumulıatorlaryny öndürmekde hem ulanylıar.
İangyç çig malynyň gorlary boıunça dünıäde öňdäki orunlaryň birini eıeleıän Türkmenistan özüniň ägirt uly serişdeler kuwwatyny tutuş adamzadyň abadançylygyna gönükdirmäge, halkymyzyň hal-ıagdaıyny has-da gowulandyrmaga çalyşıar. Şu maksat bilen ıangyç serişdeleriniň eksport ugurlaryny diwersifikasiıa ıoly arkaly ösdürmek, olary gaıtadan işlemek arkaly alynıan, ıokary uly isleg bilidirilıän önümleriň möçberlerini giňeltmek boıunça netijeli çäreler görülıär.
Bu wezipeler milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pudagy hemmetaraplaıyn döwrebaplaşdyrmak, täze tehnikalar bilen üpjün etmek, iň täze tehnologiıalary we innowasiıalary ornaşdyrmak, döwrebap enjamlaryň we ıokary tehnologiıaly işläp taııarlamalaryň ägirt uly kuwwatyndan netijeli peıdalanmak, ıurdumyzyň ıataklarynda işleıän hünärmenleriň hünär derejesini ıokarlandyrmak boıunça beren tabşyryklaryny amala aşyrmagyň netijesinde üstünlikli çözülıär.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň türkmen paıtagtynyň Çoganly ıaşaıyş toplumynda açylan täze Okuw merkezi hem şu maksatlara hyzmat eder. Bu ıerde 2 we 3 aı möhlete niıetlenen hünäri ıokarlandyryş okuwlarynyň barşynda ıurdumyzyň ıataklarynda işjeň ornaşdyrylıan innowasion enjamlary we tehnologiıalary çalt özleşdirmek üçin ähli şertler döredildi. Okuw merkezinde hünärmenleriň birbada 120-si hünärini ıokarlandyryp biler. Üç gatly okuw binasynda okuw otaglarynyň ıedisi hem-de ıörite enjamlaşdyrylan barlaghanalaryň dördüsi ıerleşdirildi.
Onuň golaıynda ıerleşen audiowizual barlaghana häzirki zaman aralykdan dolandyryş ulgamlarynyň işiniň ıagdaıyny içgin öwrenmäge, tehnologiki proseslere hem-de simsiz aragatnaşyk ulgamlarynyň işine gözegçilik etmäge ıardam berıär.
Şeılelikde, nebitgaz pudagynyň hünärmenleri barlaghanadan çykman, soňky ıyllarda ıataklarda ornaşdyrylıan iň döwrebap enjamlarda işlemegi özleşdirip, adatdan daşary ıagdaılaryň döremek mümkinçiligini hem-de olaryň öňüni almagy öwrenip bilerler.
İörite abzallaryň kömegi bilen dürli enjamlaryň kebşirlenilişini görkezıän ıörite diwarlyklar bilen üpjün edilen okuw otaglary hem aıratyn täsir galdyrıar. 3D wizual ulgamlar hem-de ıörite başgaplar işiň ähli tapgyrlary bilen baglanyşykly anyk ıagdaıy döredıärler.
2-4-nji noıabrda “Türkmenistanyň nebiti we gazy - 2017” atly ХХII Halkara maslahaty we sergisi geçirildi. Oňa dünıäniň 40 töweregi döwletinden 164 halkara we hökümet guramalaryna, şol sanda Energetika Hartiıasynyň Konferensiıasyna, şeıle hem daşary ıurt kompaniıalaryna, köpçülikleıin habar beriş serişdelerine wekilçilik edıän 500-e golaı wekil hem-de diplomatik wekilhanalaryň işgärleri gatnaşdy.
OGT-2017 forumy dünıä işewürlik senenamasynda berk orun eıeläp, uly abraıa mynasyp boldy, onuň giň wekilçilikliligi Türkmenistanyň hem-de onuň mümkinçilikleriniň uly gyzyklanma döredıändigine şaıatlyk edıär, gatnaşyklara özara ymtylmalary görkezıär, bu bolsa işewür gatnaşyklaryň ıola goıulmagy we ösdürilmegi, maıa goıumlary üçin geljegi uly ugurlaryň gözlenilmegi üçin möhüm şert bolup durıar.
Sergi merkezinde dünıäniň 16 döwletinden 40-a golaı kompaniıanyň, şol sanda Russiıanyň, Hytaıyň, İaponiıanyň, Koreıa Respublikasynyň, Singapuryň, Malaıziıanyň,Germaniıanyň, Fransiıanyň, Awstriıanyň kompaniıalary, şeıle hem ıurdumyzyň ıangyç-energetika toplumynyň düzümleri öz diwarlyklaryny ıerleşdirdiler.
Sergä gatnaşyjylaryň belleışi ıaly, Türkmenistan garaşsyzlyk ıyllary içinde dünıäniň iri energetika döwletleriniň hatarynda öz ornuny pugtalandyrdy we häzirki döwürde özüniň energetika strategiıasyny üstünlikli durmuşa geçirıär. İangyç-energetika toplumynyň kärhanalarynyň döwrebaplaşdyrylmagy, olaryň tehniki taıdan täzeden enjamlaşdyrylmagy, Amyderıanyň, Merkezi Garagumuň, Hazar deňziniň ıalpaklygynyň we kenarıakasynyň täze ıüze çykarylan nebitgaz känlerini senagat taıdan özleşdirmegiň hasabyna pudagyň serişde binıadynyň berkidilmegi, şeıle hem ıurdumyzyň energiıa serişdelerini dünıä bazaryna ugratmagyň köpugurly ulgamynyň döredilmegi onuň möhüm ugry bolup durıar.
Forumda halkara sebit we ıurdumyzyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de nebit, gaz we olary gaıtadan işlemekden alynıan önümleriň bazaryndaky ıagdaılar, marketing strategiıalary seljerildi.
Şeılelikde, 2017-nji ıylda ıurdumyzyň ıangyç-energetika toplumynyň kärhanalary tarapyndan pudagyň ykdysady kuwwatyny artdyrmak boıunça uly işler ıerine ıetirildi. İöne, geljek ıyllarda has giň möçberli meıilnamalary amala aşyrmak göz öňünde tutulıar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň, ilkinji nobatda, mähriban halkymyzyň abadançylygyny has-da ıokarlandyrmaga gönükdirilen köpsanly başlangyçlary hem şu wezipeleri çözmäge ıardam edıär. Halkymyz baradaky alada Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe döwlet syıasatynyň ileri tutulıan ugurlarynyň hataryna çykaryldy.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ıurdumyzy 2018-2024-nji ıyllarda durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň” ileri tutulıan ugurlaryna laıyklykda, ıurdumyzyň ıangyç-energetika toplumynyň ugurlary we wezipeleri kesgitlenildi. Beıleki pudaklaryň ählisi ıaly, ıangyç-energetika toplumy hem innowasion ösüşiň täze tapgyryna geçıär. Nebitiň we gazyň çykarylıan hem-de daşary ıurtlara iberilıän möçberlerini artdyrmak, pudagyň çig mal binıadyny pugtalandyrmak üçin geologiıa-gözleg işleriniň gerimini giňeltmek bilen birlikde, energetika ulgamynyň kärhanalaryny täze tehnikalar we tehnologiıalar bilen üpjün etmäge, döwrebap düzümleri, nebit we gazhimiıa önümleriniň köp görnüşlerini çykarıan ylym bilen baglanyşykly önümçilikleri döretmäge aıratyn üns berler.
2018-2024-nji ıyllar üçin geologiıa-tehniki çäreleriň meıilnamasy—“Türkmennebit” döwlet konserniniň “ıol kartasy” işlenip taııarlanyldy. Ol nebitgaz gorlarynyň 600-den gowragyny birleşdirıän 30-a golaı ıatagy ulanıar.
Nebitgaz pudagynyň çig mal binıadyny pugtalandyrmak maksady bilen, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow geologiıa-gözleg işleriniň gerimini giňeltmek, şol sanda üç ölçegli seısmiki usullary ulanmak arkaly işleriň netijeliligini ıokarlandyrmak barada görkezme berdi. Burawlaıyş işleriniň, gözleg we ulanyş guıularyny gurmagyň möçberleri ep-esli artdyrylar. Uly çuňlukda – 7 kilometre çenli çuňlukda ıerleşıän düzümleri öwrenmäge aıratyn üns berler.
Nebitiň we gazyň çykarylyşyny artdyrmak, türkmen energiıa serişdelerini dünıä bazarlaryna ibermegiň köpugurly ulgamyny döretmek bilen birlikde, nebitgaz senagatyny diwersifikasiıa ıoly bilen ösdürmäge, ıangyç çig malyny gaıtadan işlemäge ıöriteleşdirilen iri senagat desgalaryny, şol sanda nebithimiıa, gazhimiıa we himiıa pudaklaryna, elektroenergetika degişli desgalary gurmaga uly üns berler.
Türkmenbaşydaky nebiti gaıtadan işleıän zawodlar toplumynyň hem-de Seıdiniň nebiti gaıtadan işleıän zawodynyň kuwwatlyklaryny has-da artdyrmak boıunça çäreleriň toplumy işlenip taııarlanyldy. Olaryň hatarynda, dizel ıangyjyny arassalamak, katalitiki izodeparafinizasiıa, mazutlaryň katalitiki krekingi, ikinji gezek ulanylıan benzinleri arassalamak, wodorod öndürmek we beıleki desgalary gurmak bilen baglanyşykly taslamalar bar.
Eııäm ıakyn wagtda ıurdumyzyň nebitgaz ulgamy düıpli özgerdiler we döwrebap, ıokary tehnologiıaly, netijeli, durnukly ösıän, tebigy serişdelere hem-de ıurdumyzyň ylmy-tehniki kuwwatyna, bu ulgamda dünıä gazananlaryna daıanıan durnukly ösıän topluma öwrüler.
Şunuň bilen baglylykda, energetika ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy tebigy gazyň subut edilen gorlary boıunça dünıäde 4-nji orny eıeleıän Türkmenistanyň ykdysady strategiıasynyň möhüm ugrudyr. Bu ulgamda amala aşyrylıan syıasat açyklyk, aıanlyk, özara jogapkärçilik, önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň bähbitlerini nazara almak ıörelgeleri esasynda guralıar.
Umuman, ıangyç-energetika toplumyny diwersifikasiıa ıoly arkaly ösdürmegiň çäklerinde görlen çärelere syn berip, geçen ıyl Türkmenistanyň Aziıa sebitiniň iri ıurtlarynyň nebitgaz bazarynda eıeleıän ornuny ep-esli berkitmek bilen çäklenmän, eısem, geljekde bu ıerde eıeleıän ornuny has-da pugtalandyrmak hem-de energetika ulgamynda jogapkär hyzmatdaş hökmündäki abraıyny has-da belende galdyrmak üçin ygtybarly esaslary döredendigini bellemek bolar.