Türk Devletlerinde Mali Yönetim - VIII.-XIII. Yüzyıllar Arası
Prof. Dr. Oktay Güvemli’nin Özgeçmişi
MUFTAV KİTAPLIK VE MÜZE
Dr. İsmail Küçük tarafından yazıldı.
-.- MUFTAV DERGİSİ - Ocak 2013 İzlenimler:
Bu bildiride VIII. ve XIII. yüzyıllar arasında Türk devletlerinin mali yönetimleri üzerinde durulacaktır. Bu sürenin ilk dönemi olan VIII. - XI. yüzyıllarda, Göktürkler (552-745) ile başlayan ve Uygurlar’ın (742-840) mali yönetimde Türkçe deyimleri oluşturmaları ile devam eden sürecin, Karahanlılar’da (840-1211) dürüstlük ve devlet sorumluluğu gibi kavramlar ile geliştiği görülmektedir. Karahanlılar döneminde Arap ve Fars kültürlerinin etkisinde kalmaya başlayan mali yönetimin Gaznelliler’de (963-1187) divan düzenine geçtiği ve Samaniler’de (875-1005) Abbasiler’in etkisi ile geliştiği dikkati çekmektedir.
Bu incelemenin ikinci dönemini oluşturan XII. ve XIII. yüzyıllarda Altınordu Devleti’nde, coğrafi konumu itibarı ile öteki Türk devletlerinin bütün mali yönetim özelliklerine rastlanmadığı, bir Moğol devleti olmasına rağmen Türk devletleri ile etkileşim içinde olan İlhanlılar’ın (1256-1353) geliştirdiği hem örgütsel yapı ve hem de mali yönetimde kullanılan muhasebe yöntemi açısından Osmanlılar’ı büyük ölçüde etkilediği görülmektedir. Selçuklular’ın ise (1040-1308), önceki ve çağdaş Türk devletlerinin mali yönetimlerini geliştirerek yararlandığı ve deneyimlerini Osmanlılar’a aktardığı görülmektedir.
Bu bildiride, önceki Türk devletlerinin deneyimlerinden yararlanarak mali yönetimini oluşturan Osmanlılar üzerinde durulmamıştır. Çünkü, Osmanlılar’ın (1299-1922) altı yüz yıl boyunca değişen koşullara göre geliştirerek uyguladıkları mali yönetim ayrı incelemeyi gerektirecek boyutta ve derinliktedir.