﻿ Korona günlerinde âileyi sağlam tut – Gerçek Hayat
 Virüs bir salgın hastalık oluşunun yanı sıra hayatımıza yapacağı değişikliklerden de söz etmek gerekiyor. Ahlâkî açıdan ele alacak olursak, kişinin kendisini düşünmesinden doğan bencillikten söz edebilir miyiz? Koronavirüs bencilliği arttırır mı?
İktisadî çöküş korona kadar tehlikeli
 Bulaşıcı bir hastalık olduğu için öncelikle karşımızdakini düşünmemiz gerektiği söyleniyor. Bunu nasıl sağlayacağız?
Şimdi çok karamsar senaryolar yazılıyor. Bunlar ihtimal dışı değil. Bilhassa ben iktisadî çöküşten çok korkuyorum. Dükkânlar kapanıyor, iflaslar olabilir, işsizlik artabilir vs. Bence bunlar korona kadar tehlikeli gelişmeler, belki de daha tehlikeli. Çünkü bunların sonucunda toplum karışıklıkları baş gösterebilir. Bütün derdimiz bunları önleyecek tedbirleri almak. Tedbirleri alacak merci de akıldır. Sadece hükümet değil, en basit vatandaştan, devletin başındaki adama kadar akıllı davranılması lazım. Başarabildiğimiz takdirde, bu bizi her şeyden önce sorunlardan koruyacağı gibi, iyimserlikle de doldurur. Nitekim bu büyük belâ baş gösterdiğinde, öncelikle bize dokunmuyordu. Ve bu bizi büyük bir iyimserlikle doldurdu. Şimdi de bu belâyı ne kadar kazasız belâsız götürebilirsek, o derece geleceğe iyimserlikle bakar, kendimize olan güvenimiz artar.
ÂİLEYİ SAĞLAM TUTMAK ÖNEMLİ
 “İktisadî çöküşten çok korkuyorum”dediniz. Çiçero’nun da bir sözü vardır, “Milletler parasızlıktan değil ahlâksızlıktan” çöker diye. Buradaki ahlâkı nasıl geliştireceğiz bu süreçte? Önceden olması gereken bir şey değil miydi?
Ahlâkın dayandığı iki çok önemli sütun var. Birisi toplumun düzeni yani siyasî, iktisadî düzen. Sermayeci bir nizamınız mı var, toplumcu musunuz, dinin yeri nedir, ne değildir… Bunların yeri çok önemli. Öbür sütun da insanların karnının doymasıdır. O toplum ne kadar sağlam bir ahlâka sahip olursa olsun, insanların yiyeceği-içeceği yoksa bir yerden patlar. Bunu söylemenin bile gereği yok, çok aşikâr olan bir şey.
 Toparlanmak için kadının gücü önemli. Fakat kadın bu gücünü nasıl ortaya çıkartacak?
Yapı itibariyle erkeğin beden gücüne filan bakmayın, erkek çürük bir varlıktır. Bu büyük bunalım, bizim ahlak gücümüzü, toplumsal yapımızı da sınayacaktır. Buradan alacağımız not, yarınlarımızı belirleyecek. Kadın burada başta gelen unsurdur. Çünkü hepimiz kadının eline bakıyoruz. O bizi yetiştiriyor. O basıp gittiği takdirde aile dağılıyor. Aile dağılınca da karı koca arasında çıkan anlaşmazlığın ceremesini çocuklar çeker. Ve bütün dertlerin çok büyük bir kısmı buradan çıkar. İyi yetişmemiş insanlar iflah olmuyor. Onlarla kurulan bir toplum ayakta kalamıyor. Toplumların çöküş sebepleri içinde başta geleni ailenin dağılmasıdır.
SAVAŞLAR SALGIN HASTALIKLARDAN DAHA TEHLİKELİ
 Korona günlerinin felsefi yansımaları neler olabilir? Kapitalizmin sonu gelir mi? Yeni bir siyasi düzenin felsefesi inşa edilir mi?
Sanmıyorum. Bu konuda da çok iri kıyım laflar ediliyor. Bu salgın hâdisesi, insanlığın ilk defa karşılaştığı bir belâ değil. Oldu olası salgın hastalıklar vardı. Hep bir şeyler değişti, evet ama gece ile gündüz gibi bir değişiklik değildi bu. 14. yüzyılda veba salgını oldu. Bütün Avrasya’nın her tarafını sardı. 1393’te Çin’in nüfusu 123 milyondan 91 milyona indi. Hristiyan Avrupa ile Müslüman Batı Asya’nın nüfusunun yarısına yakını gitti. Sadece hastalıktan ölmüyordu insanlar, işgücü kalmadığı, üreticilik olmadığı için insanlar bir de açlıktan ölüyorlar. Ama yine de insanlık yaşamaya devam etti. Gökten çok ağır bir cisim düşer de, bütün canlıları yok ederse ancak gece ile gündüz gibi bir değişimden söz edebiliriz. Salgın hastalık ona benzemiyor. Yine bir kısmımız ayakta kalacak, yaşamımız devam edecek. Savaşlar salgın hastalıklardan daha tehlikeli. Çünkü savaştığımız kişiler, düşmanlarınızdır. Nefretle doluyorsunuz. Savaşlardan sonra sınırlar değişiyor, düzenler değişiyor. Ama tabii afette en azından insan insana düşman kesilmiyor.
 Belki de kesilecek, sen bana bulaştırdın, ben sana bulaştırdım diye… Nitekim küçük çapta örneklerini görüyoruz da.
O kadar şiddetli değil. Ortaçağda veba patlak verdiğinde Hristiyan âlem Yahudileri suçlamış, onların üzerine yürümüştü. Böyle şeyler de olabiliyor, ama büyük çapta tekrarlanır mı, bilemem. Küçük çapta ABD’de Çinlilerin üzerine yürüdüklerini, hırpaladıklarını duyuyoruz. Şimdilik bu dar çerçevede, buna karşı çıkan, itiraz eden aklıselim sahibi insanlar da yok değil. Savaşlarda artık aklıselim dumura uğruyor. Kalkıp da düşmana sahip çıktığınızda, ‘vatan haini’ ilan ediliyorsunuz. Savaş çok enteresan bir şeydir. Hem merhamet açısından, hem de zulüm açısından tabii felaketle karşılaştırılamaz. Felsefî olarak rejim değişikliği babından bir şey beklemiyorum. Ama tabi iktidarlar değişebilir. Yeterli (ve) gerekli tedbirleri almadığı takdirde, seçimleri yapmama gibi bir lüksü olmayacağına göre, idareler iktidarı kaybedebilir. Tam tersi de olabilir, çok az kayıpla bunu geçiştirirse, bu sefer çok puan toplar. Onu toplamaması için muhalefetin girişeceği birtakım ters oyunlar da muhalefeti kündeye getirir. Bir de o tarafı var.
 Bu gibi hâdiselerde dinin toparlayıcı, iyileştirici bir yönü yok mudur?
BELKİ ŞÜKRETMEYİ ÖĞRENİRİZ
 İyi ve kötü korona öncesi ve sonrası nasıl bir değişime uğrar?
Sonraki konu Tıbbın hükümdarı: İbn Sina
Önceki konu AB’nin sonu: Çöküş değil intihar