Yüz Günde Bir Milyon Kişinin Öldürüldüğü Ülke: Ruanda ( 2 )
Ana sayfa ● Afrika ● Ruanda ● Yüz Günde Bir Milyon Kişinin Öldürüldüğü Ülke: Ruanda ( 2 )
Nüfus yoğunluğundan dolayı aile başına düşen toprak çok sınırlı. Çiftçiler sadece kendi boğazlarına yetebiliyorlar. Hemen herkes tarımla uğraşıyor. Buna rağmen ülke yiyeceklerinin yaklaşık %30’unu ithal etmek zorunda. Ruanda hükümetinin bütçesinin beşte üçünü aldığı hibe yardımlar oluşturuyor. Yani yardım almazsa iş görmesi olanaksız. Buna karşın hükümet Afrika’nın adam başına en fazla savunma yatırımı yapanlarından.
Ruanda, soykırım sırasında aktif olarak görev alan ve herhangi bir grubu soykırıma teşvik eden herkesi yargılayacağını ilan etmişti. Ama hangi yargıçla? Hangi mahkeme ile? Bunların hepsi soykırım sırasında yokolduğu için hızlı yargılama için iki ayrı hukuk sistemi getirilmiş; geleneksel ve çağdaş. Geleneksel sistem, köyün büyüklerinin suçluyu bütün köy sakinleri önünde yargılaması biçiminde. Bu sistem suçu az olanlar, örneğin sadece iki-üç kişiyi öldürmüş kişiler için geçerli. Bu mahkemenin sonuçları bağlayıcı. Çağdaş sistem, suçu daha ağır olanlara uygulanıyor. Yani soykırımda yönetici rolü oynamış olanlara. Bu durumda bildiğimiz mahkemelerde yargılama yapılıyor. Yargılamalar 1996’da başlamış ama şu anda bile yargılanma sırası bekleyen ikiyüzbin kişi var. Sıra bekleyenlerin hepsi hapishanede değil, bir kısmı köylerinde yaşamaya devam ediyor.
Kigali’nin merkezinin hemen dışı gelişigüzel inşa edilmiş gecekondu mahalleri ile dolu. Buralarda elektrik su gibi hizmetler henüz yok. Kırsalda iş bulamayan yığınlar şehirde kısmetini aramaya başlamış. Sokakta yürürken birileri devamlı size birşeyler satmaya çalışıyor. Seyyar satıcıların çoğu postane civarında, çünkü en fazla yabancı buraya geliyor. Postane önündeki satıcılar seyyar kelimesinin hakkını tam veriyorlar, çoğunun bir tezgahı bile yok. Sattıkları bir iki parça mal ellerinde size koşturup hemen pazarlığa başlıyorlar;
– Yok satılık, ne kadar verirsin.
– Dur, dur kemer lazım mi? Tamamen deri , iyi kalite.
– Don kalsın, ben gideyim.
Nyamata, Kigali’den 35 kilometre uzaklıkta küçük köy-şehir. Soykırım sırasında en fazla insanın öldürüldüğü yerlerden biri. Katliamın olduğu yerler aynen korunmuş, hiçbir şeye dokunulmamış. Bu nedenle Nyamata’yı görmek istedim. Kigali’de otogarına gidip orada etrafı bilir gibi duran birine Nyamata’ya nasıl gidebileceğimi sordum, anlamadı. Bir başkasına daha sordum, o da anlamadı. Bu şekilde etrafımda meraklı küçük bir kalabalık oluştu. Ama konuştukları ya Fransızca ya da Kinyarwandaca. Sonuçta anlaşamadık, biri beni kolumdan çekiştere çekiştere bir minibüse bindirdi. Nyamata zannedip sevindim, yolda parayi onumdeki yolcuya verip Nyamata deyince bu kez gardaki durum burada da tekrarlandı. Anlamadağım bir sürü şey söylendi, yolcular aralarında tartıştı. Sonuçta minibüs şehrin ikinci otogarının önünde durdu, şoför yine kolumdan çekip beni indirdi ve minibüsleri gösterdi.Neyse ki ikinci otogarda fazla uğraşmadan doğru minibüsü buldum. Minibüsler kapasitelerinin en az yarısı kadar fazla yolcu almadan kalkmıyorlar. Yerim kapılmasın diye minibüsten de inemedim. Aracın sıcak, nemli ve insan teriyle bezenmiş havasının zevkini uzun uzun çıkardım.
Minibüsten inince daha toparlanamadan boda-boda’lar etrafımı çevirdi. Boda-boda, burada bisiklet/motosiklet taksilere verilen isim. Fazla iş olmadığı için birbirlerinden müşteri kapmak için ölümüne yarışıyorlar. Hepsi bir ağızdan nereye gideceğimi sorup bir yandan da çekiştiriyorlar. Hemen birini seçmezsem parçam kalmayacak. Sürücüm 3-4 km ötedeki yer için ancak 30 cent istiyor. Gidiyoruz.
Nyamata’daki Katolik kilisesinde 1994 Mayıs’ında 1600 kişi öldürülmüş. Cesetler günlerce dokunulmadan kaldığı için çürümüşler. Bir kısmını köpekler yemiş (Bugün Ruanda’da köpek bulmak çok zor, çünkü halk ve özellikle ordu cesetleri temizlerken kızıp köpeklerin neslini kurutmuş). Dolayısıyla ölüleri tanımak olanaksız hale gelmiş. Onlarda bütün geri kalan kemikleri gelişigüzel karışık dizmişler. Kilisenin “mezarlık” kısmına arka bahçede bir merdivenle iniliyor. İçeride çok ağır bir koku var, çürük et kokuyor. Mezarlık raflardan oluşuyor, raflarda yüzlerce iskelet var. Kafataslarındaki kurşun delikleri, satır izleri hemen dikkatinizi çekiyor.
Kiliseden sonra şehre dönüp minibüsü beklemeye başlıyorum. Yanıma gelen birkaç Ruanda’lı ile biraz İngilizce biraz Tarzanca sohbet ediyoruz. Adamlardan biri Swahili (Sahilde konuşulan dil demek) konuşabiliyor.Swahilinin yarısı Arapça! Türkçe’de de hatırı sayılır oranda Arapça kelime olduğu için Swahili ile Türkçe’yi karşılaştırıyoruz. Aynı anlamdaki kelimeleri söyleyip eğleniyoruz. Nereden aklıma geldiyse adamlara doktor kelimesini anlatıyorum, anlamıyorlar. Türkçe, İngilizce, Swahilice doktor kelimesinin anlamını bilmiyorlar. Sonra onlara hasta olunca ne yaptıklarını soruyorum; bir sürü şey anlatıyorlar ama anlattıkları içinde doktora gitmek yok. Hayatlarında hiç doktora gitmemişler.
Nyamata’dan dönünce Kigali’nin soykırım müzesini geziyorum. 1994 olaylarını en ince ayrıntısına kadar anlatmışlar. Herşey iyi güzelde müzedeki bir odayı da Türklerin Ermenilere yaptığı soykırıma ayırmışlar. Keyfim kaçıyor. Otele dönüyorum. Bu akşam erken yatacağım, çünkü yarın Uganda sınırındaki Ruhengeri şehrine geçeceğim. Orada dünyada sadece 600 tane kalmış dağ gorillerini izleyeceğim. Ruhengeri ve gorilleri, Ruanda ile ilgili üçüncü ve son yazımda anlatacağım.
13 Ağustos 2008, 16:46
Ruanda yazının devamı da beğendim.özellik Nyamata’daki Katolik kilisesinde 1994 Mayıs’ında gerçekleşen ve sonrasında gelişen olay da çok ilginç
17 Kasım 2008, 19:06
Ruandaya nasıl gittiniz üstadım… en dehşet fotoğraflar sergisinde her yıl bu ülkeden en az iki resim yer alır.
Sevgili Bülent bey’in sorusunu bende sormak istiyorum,nasıl gidilir ,buralara?.Çok güzel! elinize sağlık.
9 Mayıs 2009, 14:12
filmini seyrettiğim zaman da çok etkilenmiştim. Film olarak ruanda ne derece gerçekleri yansıtıyor bilmiyorum ama çok etkileyici bir filmdi benim için. Haritada yerini bulamayacağım bir yerde milyonlarca insan ölmüş olması çok sürreel bir durum.
21 Ağustos 2009, 22:52
İnsan bunları okuyunca iyiki Ruanda’da dünyaya gelmemişim diye şükür ediyor. Heyecanlı ve sürükleyici fakat manevi açıdan pek de iç açıcı olmayan bir seyahat olmuş bu sevgili Kurtbayram. Yine de hayatımda hiç gidemeyeceğim fakat olup bitenleri merak ettiğim yerlerdeki olayları bir Türk’ün gözünden okumak güzel. Seriye devam ediyorum.