Tarihçilerin Kutbu, Halil İnalcık’ın vefatının üzerinden üç yıl geçti. Tanınmış Amerikalı sosyal bilimci Immanuel Wallerstein’in “Onu dar anlamda bir “tarihçi” olarak düşünmek elbette yetersiz kalır. Bizzat tarih disiplinine şekil vermiş, kendi metodolojisini ve bilgi birikimini tarihçilik mesleğine kazandırmış bir kişi olarak Halil İnalcık, bilim çevrelerinin üzerinde uzlaştığı seçkin bir isimdir” dediği ünlü tarihçi için bir süre önce Tarih Dosyamız içinde yayınlanmış olan yazıyı tekrar yayınlıyoruz
İNGİLTERE – Anadolu’dan İlk Ayrılık
mak üzere dtcf tarafından İngiltere’ye gönderildi.
İşte Halil İnalcık’ın Avrupa’daki ilim hayatı böyle başlamıştı. Prof. Paul Wittek’inseminerlerine katılarak kendini bu anlamda geliştirme fırsatı buldu. University of London, Schooll of Oriental and African Studies’de, Public Record Offise’de Osmanlı tarihine dair kaynakları taradı. 1 Haziran 1949 da DTFC Fakülte Kururu kararıyla İngiltere’deki çalışmaları bir sene daha uzatıldı. Burada İslam Tarihi ve Ortaçağ tarihinde önemli bir yere sahip olan müsteşrik(oryantalist) Prof. Bernard Lewis ile tanıştı ve onunla dostluğunu ilerletti. Bu tanışma ve dostluk B.Lewis’in editörlüğünü yaptığı Encyclopaedia of Islam’da yazacağı makalelerin yolunu açtı. J. Van Ess başkanlığında oluşturulan icra komitesinde Halil İnalcık ,Seyyid Hüseyin Nasr gibi önde gelen Müslüman ilim adamları görev yaptı. Aynı yılın yaz aylarında Paris’te toplanan Milletlerarası Tarihi İlimler Kongresi’ne katılarak Fernand Braudel’in ünlü eseri Akdeniz ve Akdeniz Dünyası ile tanıştı, Annales Ekolü’ne katıldı. Türkiye’ye dönüşünde Braudel’in tezlerini tanıtmaya başladı. Rahatsızlığı dolayısıyla İngiltere’deki çalışmasına, uzatılan bir yılı tamamlayamadan son verdi ve 1 Şubat 1951’de DTFC ‘deki görevine döndü. Yaz aylarında Bursa kadı sicilleri üzerinde çalışmaya başladı.
Avrupa-Ortadoğu-Amerika İnalcık bu dönemde profesörlüğünün yolunu açan “Timariotes Chretiens en Albanie aux XV. siècle d’après un registre de Timars Ottoman” adlı makalesi ile öne çıkmış, 2 Haziran 1952 “Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı Kırım Hanlığı İşbirliği” üzerine teziyle profesör olmaya hak kazanmıştır. Bundan sonra Halil İnalcık için tecrübi bilgilerini paylaşma dönemi de başlamış oldu. Her ülkeden gelen konferans davetleri ile İnalcık için yoğun bir konferanslar dönemine girdi.
1953-1954 Columbia Üniversitesi’nde School of International Affairs’te ziyaretçi profesör olarak bulundu. 1956-1957 Rockefeller Fellowship bursuyla Harvard Üniversitesi’nde bir yıl “research fellow” olarak araştırmalar yaptı, Amerikan tarihi ve anayasa tarihi derslerini takip etti.
İlgisini siyasal bilim ve sosyal tarih üzerinde yoğunlaştırdı. University of London’ın, İngiltere’de konferanslar verme daveti üzerine, mayıs ayında School of Oriental and African Studics’de iki konferans, 14 Mayıs’ta 1959’da Durham’da bir konferans ve 20 Mayıs’ta Edinburgh’ta bir seminer verdi. Bu süreçte 1960 İsrail Hebrew Üniversitesi , American University of Beyrut (Temmuz 1961 – Ocak 1962) ve daha bir çok üniversitede konferanslar verdi. Princeton ve Pensylvania Üniversiteleri’nde “visiting professor” (misafir profesör) olarak çalıştı. 1971’de Royal Historical Society tarafından, İnalcık’ı “corresponding member” seçildi. Harvard Üniversitesi Center for Middle Eastern Studies’in davetlisi olarak iki konferans verdi.
1972 yirmi yıldır “Osmanlı Tarihi”, “Avrupa Tarihi” ve “Amerikan Tarihi” derslerini verdiği Ankara Üniversitesi DTCF’den emekli olunca Amerika’dan gelen davetleri çevirmeyerek buraya yöneldi. Her devletin bir parlak devri olduğu gibi Halil İnalcık’ın bu dönemi de ilmi açıdan çok parlaktır. Ankara ve İngiltere’deki tecrübeleri yeni coğrafyalara taşımaya kararlıydı. Emekliliğinin ardından ilmi çalışmalarının hız kesmemesi bunu doğruluyordu. 1972’de Chicago Üniversitesi tarafından imtiyazlı profesör önerisiyle bir davet aldı. Bu davet üzerine Chicago Üniversitesi Tarih Bölümü’nde profesör olarak çalışmaya başladı. 1973 ‘te kariyerinin önemli eserlerinden
The Ottoman Empire: The Classical Agekitabı Londra’da yayımlandı. Kitap büyük ilgi görerek art arda yedi Balkan diline ve Arapça’ya çevrildi.
Osman Okyar ile beraber Harvard Üniversitesi’nde International Association of Economic and Social History of Turkey adında bir ilim cemiyeti kurdu. Cemiyet, ilk kongresini Harvard Üniversitesi’nde 1977’de yaptı. Cemiyetin üyeleri arasında; Bernard Lewis, William McNeill gibi tanınmış gibi çok tanınmış isimler vardı. Halil İnalcık üç senede bir toplanan bu kongrenin başkanlığını yürütüyor. Bu cemiyet sonuncusu 2005’te Venedik’te olmak üzere Avrupa’nın muhtelif şehirlerinde on uluslar arası kongre düzenlemiştir.
İnalcık, 1993 yılında Bilkent Üniversitesi’nde Tarih Bölümü’nü kurdu ve halen burada yüksek lisans ve doktora öğrencileri yetiştirmeye devam etmektedir. Amacının Türk tarihçiliğini modern tarihçilik düzeyine çıkarmak olduğunu vurgulayan İnalcık, yorulmak bilmeyen çalışmalarının sonucunda 20 kitap ve 300’den fazla makalesiyle modern tarih çalışmalarında çığır açmış ve Türkoloji çalışmalarını dünyaca saygın bir konuma getirmiştir. Türk tarihinin gerçeklerini anlatan önemli bir katkısı da Encyclopaedia of Islam’a(EI²) yazdığı makalelerde görülmektedir. Bu ansiklopedide İstanbul maddesi dahil Osmanlı sultanlarına ve ricaline dair 43 makalesi çıkmıştır. İnalcık, Osmanlı tarihine yalnız siyasî ve ekonomik konularda değil, aynı zamanda kültür ve medeniyet tarihinde de orijinal katkılarda bulunmuştur. Onun eserlerinden birkaçı ise; Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (The Ottoman Empire: The Classical Age) , Devlet-i Aliyye ,Kuruluş Ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı , Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik Ve Sosyal Tarihi, Osmanlı’da Devlet Hukuk Adalet ,Osmanlı Uygarlığı,Turkey And Europe İn History, ABD Tarihi vd.
Kaynak Site: DÜNYABÜLTENİ Yazıda bulunan numaralı dipnotlar için dünya bülteni sitesine gidin: TIKLAYIN