Download "İŞLETMELERİN AĞIR HASARLI (PERT) ARAÇ SATIŞLARINDA MUHASEBE UYGULAMALARI ACCOUNTİNG PRACTİCES İN COMPANİES HEAVİLY DAMAGED VEHİCLE SALES"
1 İŞLETMELERİN AĞIR HASARLI (PERT) ARAÇ SATIŞLARINDA MUHASEBE UYGULAMALARI ACCOUNTİNG PRACTİCES İN COMPANİES HEAVİLY DAMAGED VEHİCLE SALES Yrd. Doç. Dr. Alpaslan YAŞAR 1* Öz İşletmelerin ağır hasarlı (pert) araç satışından sağladığı gelir, Gelir Tablosu İlkelerine uygun olarak brüt tutarları üzerinden gösterilmelidir. Araç satışından sağlanan kâr, amortisman kayıtlarının aylık veya üç aylık tutulması durumunda yıllık amortisman kayıtlarına göre daha fazla olacaktır. Bu durumda, faaliyet kârı üzerinden analiz yapan finansal bilgi kullanıcıları yanlış karar alabileceklerdir. Bu nedenle, gelir tablosu dipnotlarında açıklama yapılması gerekecektir. Ayrıca, pert araç satışından sağlanan kârın yeni araç alımında kullanılması durumunda; 549-Özel Fonlar hesabından karşılanması gereken amortismanları gider, cari yıl amortismanlarını karşılayan yenileme fonunu ise gelir kaydetmek uygun olacaktır. Bu kapsamda, bu çalışmada, işletmelerin ağır hasarlı (pert) araç satışlarına bağlı olarak yapılması gereken muhasebe kayıtları genel bir örnek üzerinden açıklanmıştır. Anahtar Sözcükler: Pert Araç, Sigorta Tazminatı, Yenileme Fonu Abstract Revenue generated by sale of companies heavily damaged vehicles should be placed the gross amount in accordance with the Principles of Income Statement. Profits from sale of vehicles will be more than annual depreciation record in case of depreciation records are kept in monthly or quarterly. In this case, financial information users who makes analysis of operating profit may take wrong decision. Therefore, disclosure on notes to the income statement would be necessary. When profit from sale of the heavily damaged vehicles is used purchase of the new vehicles, it would be appropriate expense record that depreciation which must be met 549- Special Funds account and revenue record that renewal fund which meet 1 * Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İ.İ.B.F. İşletme Bölümü Öğretim Üyesi 432 the current year depreciation. In this context, this study explain that accounting records on a common example of depending on companies heavily damaged vehicles sales. Key Words: Heavily Damaged Vehicles, Insurance Compensation, Renewal Fund 1. GİRİŞ Bilindiği üzere, sigorta/sigorta şirketleri sigortalının poliçede belirtilen aracından doğan menfaatin, belirli risklerin gerçekleşmesi sonucunda doğrudan uğrayacağı maddi zararları teminat altına almaktadır. Bu riskler; çeşitli nedenlerle meydana gelen kazalar, üçüncü kişilerin yol açacağı zararlar, aracın yanması, araç veya araç parçalarının çalınması şeklinde gerçekleşebilmektedir. Sigortalı araçta bu şekilde bir hasar meydana geldiğinde ise, hasar tazminin ne şekilde yapılacağı yine sigorta poliçesinde belirtilen yükümlülüklere göre yapılmaktadır. Buna göre, genellikle, hasarlı aracın onarımının yapılacak olması halinde; onarım, ya sigorta tarafından yapılmakta ya da sigortalı tarafından yaptırılarak bedeli sigortadan alınmaktadır. Eğer, kaza sonucunda araç ağır hasarlı ve eksper raporuna göre onarım kabul etmez durumda ise hurda tescil belgesi ; ağır hasarlı aracın onarımının mümkün olduğu eksper raporuyla tespit edilmiş ve araç trafikten çekilmiş ise trafikten çekme tescil belgesi alınması şartıyla sigorta tazminatı ödenmektedir 2. Diğer bir durum ise, aracın ağır hasarlı haliyle sigortalıya terk edilerek sigorta tazminatının ödenmesi şeklinde gerçekleşmektedir. Bu kapsamda, Türkiye de 2012 yılında toplam 32 bin 752 adet araca ait ağır hasar kaydı bulunmakta olup, bu araçların % 73,6 sı trafikten çekme belgeli, % 24 ü sigortalıya terk ve % 2,4 ü hurdaya ayırma belgeli araçlardır.( hatmer_2012_mayis.pdf) Uygulamada genellikle pert araç ve hurda araç terimleri aynı anlamda kullanılmaktadır 3. Ancak, hurdaya ayrılmadan trafikten çekme belgesi alınan ağır hasarlı (pert) araçların, onarım sonrasında muayeneden geçerek 2 bkz. Hazine Müsteşarlığının yürürlük tarihli Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları. 3 Bu çalışmada, pert araç kavramı ağır hasarlı araç anlamında kullanılmakta ve Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartlarında belirtilen trafikten çekme tescil belgeli araçlara karşılık gelmekte olduğundan, ağır hasarlı, pert ve çekme belgeli ibareleri birbirlerinin yerine kullanılmıştır. 443 tekrar trafiğe çıkabilmeleri ve plakalı araçlar gibi satılabilmeleri mümkün iken; hurda belgeli araçların onarımı ve trafiğe çıkması mümkün değildir 4. Bir başka ifadeyle, aracın pert olması, tamirinin mümkün olmadığı anlamına gelmemektedir. Bu farklılık, özellikle, ağır hasarlı aracın hurda belgeli veya çekme belgeli olarak sigortaya veya üçüncü bir kişiye satılması durumunda ayrı bir önem taşımaktadır. Çünkü, aracın hurdaya ayrılmadan trafikten çekilerek sigorta şirketine veya üçüncü kişi/kişilere devri KDV ye tabi iken; hurda olarak teslimi ise KDV Kanununun 17/4- g maddesi gereğince KDV den istisnadır. Bu nedenle, bu tür durumlarla karşılaşan işletmelerde, muhasebe ve vergi uygulamalarının nasıl olması gerektiği konusunda tereddütlerin yaşanması kaçınılmaz olmaktadır. Bu çerçevede, bu çalışmada, işletme aktifine kayıtlı araçların kaza sonucu ağır hasarlı (pert) hale gelmesi durumunda, gerek sigorta şirketlerinden alınan tazminatların gerekse bu durumdaki araçların sigorta şirketine veya üçüncü kişilere satılması ve yerine yeni araç alınması durumunda muhasebeleştirmenin nasıl yapılması gerektiği hususunda uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, konunun bir bütünlük içinde ortaya konulması sağlamak üzere, muhasebeleştirme işlemlerinin nasıl yapılması gerektiği genel bir örnek üzerinden açıklanmıştır. 2. AĞIR VEYA TAM HASARLI ARAÇLAR NEDENİYLE ALINAN SİGORTA TAZMİNATLARININ MUHASEBELEŞTİRİLMESİ İşletme aktifine kayıtlı bir aracın kaza sonucu ağır hasarlı (çekme belgeli, pert) hale gelmesi durumunda, sigorta tazminatının ödenmesi Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartlarına göre yapılmaktadır. Buna göre; aracın onarımının mümkün olduğunun eksper raporu ile tespit edilmiş olması ve aracın trafikten çekildiğine dair trafikten çekilmiştir kaşeli tescil belgesinin sigortaya ibrazı şartıyla, sigorta tazminatı alınabilmektedir 5. Bu durumda, muhasebeleştirmenin nasıl olması gerektiği, aşağıdaki örnek üzerinden açıklanabilir. 4 bkz. Kara Yolları Trafik Yönetmeliği md Aracın tam hasara uğraması halinde ise, aracın onarımının mümkün olmadığının eksper raporu ile tescil edilmiş olması ve aracın hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesi nin sigortaya ibrazı gerekmektedir. 454 ÖRNEK: Laboratuvar cihazları ve medikal malzemeleri alanında faaliyet gösteren ABC A.Ş., tarihinde TL maliyet değerinde sıfır bir binek otomobili satın alarak, aynı tarih itibariyle işletmenin aktifine kaydetmiştir. İşletme aktifine kayıtlı söz konusu araç, tarihinde meydana gelen trafik kazasından dolayı ağır hasarlı (pert) hale gelmiş ve bu durum trafikten çekme tescil belgesi ile belgelendirilmiştir. Sigorta şirketi, ağır hasarlı araçtan dolayı ödenecek tazminat bedelini (aracın piyasa değerini) eksper raporu doğrultusunda TL olarak belirlemiştir. Sigorta şirketi, pert değeri TL olan araçla ilgili olarak, TL lik tazminatı tarihinde işletmenin banka hesabına yatırarak ödemiştir. Yukarıdaki durumda, alınan sigorta tazminatı karşılığında işletmenin sigorta şirketine herhangi bir mal veya hizmet teslimi söz konusu olmadığından, KDV söz konusu olmayacaktır ((Maliye Bakanlığı, 1998); (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, 2009) Dolayısıyla, işletme, ağır hasarlı hale gelen araç nedeniyle aldığı ,00 TL lik tazminat bedeli için ilgili sigorta şirketine düzenleyeceği faturada KDV hesaplamayacaktır 6. Bununla birlikte, söz konusu tazminatın aracın tam hasarlı (hurda çekme belgeli) hale gelmesi nedeniyle alınmış olması durumunda da KDV söz konusu olmayacaktır. Bu kapsamda, ilgili sigorta şirketi tarafından işletmeye ödenen sigorta tazminat bedelinin muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 15/11/ BANKALAR DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR AĞIR VEYA TAM HASARLI (HURDA) ARAÇ SATIŞLARININ MUHASEBELEŞTİRİLMESİ İşletmelerin kaza sonucu ağır hasarlı (pert) veya tam hasarlı (hurda) hale gelen araçlarının satışı genellikle, sigorta şirketi aracılığıyla (işletmece verilen vekaletnameye istinaden) üçüncü bir kişiye ya da işletme tarafından doğrudan sigorta şirketine yapılmak suretiyle gerçekleştirilmektedir. Ağır hasarlı aracın hurdaya ayrılmadan trafikten çekilerek sigorta şirketine 6 Alınan tazminat bedeli bir mal veya hizmet alımı olmadığı ve V.U.K.381 No lu Tebliğin 4.10 bölümü kapsamında olmadığından, BS bildirim formu da düzenlenmeyecektir. 465 veya üçüncü kişi/kişilere satılması KDV ye tabi iken; hurda olarak teslimi ise KDV ye tabi bulunmamaktadır. Çünkü, KDV Kanununun 17/4-g maddesinde; metal, plastik, lastik, kauçuk, kağıt, cam hurda ve atıklarının teslimi KDV den istisna tutulmuştur. Bu duruma bağlı olarak, söz konusu araç satışının muhasebeleştirilmesi de farklı olacaktır. Bu çerçevede, ağır hasarlı (çekme belgeli) veya tam hasarlı (hurda belgeli) araçların sigorta şirketine veya üçüncü bir kişiye satılması durumunda yapılması gereken muhasebe kayıtları, amortisman kayıtlarını yıllık, üçer aylık ve/veya aylık yapan işletmeler için ayrı ayrı gösterilmek suretiyle, aşağıdaki örnek uygulama (yukarıda yer verilen örneğin devamı olarak) üzerinden açıklanmaktadır. ÖRNEK: Ağır hasarlı (pert) araç, işletmenin ilgili sigorta şirketine vermiş olduğu vekâletnameye istinaden, sigorta şirketi tarafından satışa çıkartılmıştır. Pert araç, işletme (sigortalı) adına yapılan noter satışıyla çekme belgeli (pert) olarak (Y) ye, tarihinde KDV dahil TL ye satılmış ve aynı gün işletmenin hesabına aktarılmıştır. Yukarıdaki örnekte; çekme belgeli (pert) araç satışı nedeniyle elde edilen gelir, işletmenin ana faaliyeti dışında ve arızi nitelikte olduğundan, Tekdüzen hesap planında bu tür gelir ve kârların izlenmesi için açılan 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR ve KÂRLAR hesabının kullanılması gerekmektedir. Bu hesabın kullanılmasında en önemli hususlardan birisi ise, gerçekleştirilen satıştan elde edilen gelirin Gelir Tablosu İlkeleri ne uygun olarak brüt tutarları üzerinden gösterilmesidir. Bu husus, 1 Seri No lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT) de; Bütün satışlar, gelir ve kârlar ile maliyet, gider ve zararlar brüt tutarları üzerinden gösterilir ve hiçbir satış, gelir ve kâr kalemi bir maliyet, gider ve zarar kalemi ile tamamen veya kısmen karşılaştırılmak suretiyle gelir tablosu kapsamından çıkarılamaz. şeklinde düzenlenmiştir. Ancak, uygulamada genellikle, duran varlığın satış bedeli ile net değeri (duran varlıklar hesabındaki değer birikmiş amortisman) karşılaştırılmak suretiyle kâr veya zarar hesaplanmakta ve sonuca göre 679 veya 689 hesaplardan birisi kullanılmaktadır. Dolayısıyla, yukarıdaki örnekle ilgili olarak, uygulamada genellikle aşağıdaki muhasebe kaydı yapılmaktadır. 476 102 BANKALAR AMORTİSMANLAR DİĞER OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. 25/12/ TAŞITLAR 391 HESAPLANAN KDV Yukarıdaki gibi yapılan bir muhasebe kaydında, duran varlık satışından elde edilen tutar ile duran varlığın net değeri aslında birbirine mahsup edildiği için, sadece aradaki fark ( = ) dönem kâr veya zararı hesabına aktarılmış olacaktır. Dolayısıyla, MSUGT de yer alan gelir tablosunda brüt tutarlar üzerinden gösterilmesi ilkesine aykırı bir şekilde, gelir tablosu kapsamından çıkarma durumu söz konusu olmaktadır. Bu nedenle, pert araç satış tutarı ile aracın net değerinin muhasebe kayıtlarında ve gelir tablosunda açık bir şekilde gösterilmesi gerekmektedir. Aslında, her iki durumun da 690 Dönem kâr veya zararı hesabı üzerindeki etkisi sonuçta aynı olmakta fakat brüt tutarla kayıt yapılmadığı durumda, MSUGT ye aykırılık söz konusu olmaktadır. Ayrıca, pert hale gelen aracın işletmenin duran varlıklarından çıkarılmasında birikmiş amortismanlar dikkate alındığı için, bu tür satışlarda amortisman kayıtlarının nasıl yapıldığı da önem taşımaktadır. Bu kapsamda, işletmeler genellikle, 217 Seri Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 83 numaralı paragrafından hareket etmekte ve üçer aylık amortisman kayıtları yerine yıllık amortisman kayıtları yapmaktadırlar. Buna göre; geçici vergi beyannamesi ekindeki gelir tablosu, dönem sonu işlemler kayıtlarda gösterilmeksizin geçici vergi döneminin son günü itibariyle çıkarılacak mizandan hareketle düzenlenebilmektedir. Bu durumda, yasal defter kayıtları dışındaki hesaplamalar ve mizanın ise, istenildiğinde ibraz edilmek üzere muhafaza zorunluluğu bulunmaktadır. Dolayısıyla, Tebliğ deki açıklamaya uyulmak suretiyle yıllık, üçer aylık veya aylık olarak muhasebe kayıtları tutulması mümkün bulunmaktadır. Bu çerçevede, amortisman kayıtlarını yıllık, üçer aylık (geçici vergi dönemleri itibariyle) ve/veya aylık yapan işletmeler için yukarıdaki örnekte belirtilen çekme belgeli (pert) araç satışının muhasebeleştirilmesi aşağıdaki gibi yapılabilecektir. 487 a) Amortisman Kayıtlarının Yıllık Yapılması Durumunda Pert Araç Satışlarının Muhasebeleştirilmesi Yukarıdaki örnekte, işletmenin yıllık ( ) amortisman kayıtları yaptığı varsayıldığında, araç satış kâr veya zararı bir önceki yılın sonundaki ( ) birikmiş amortisman tutarına göre hesaplanacaktır. Söz konusu satışla ilgili muhasebe kaydı, iki ayrı yevmiye maddesi ile yapılabileceği gibi tek yevmiye maddesi ile de yapılabilmektedir. İki ayrı yevmiye maddesi ile kaydedilmesi durumunda, pert aracın satış kaydı ile satılan aracın net değerinin kaydı iki ayrı yevmiye maddesinde yapılmaktadır. Bu kapsamda, aktife kayıtlı binek otomobilinin ikinci el satışa konu olması nedeniyle, pert araç satışına % 1 KDV oranı uygulanacak ve KDV hariç TL araç satış hasılatı 679 hesaba kaydedilecektir. Tek yevmiye maddesi ile kayıtta ise, her iki durum bir arada gösterilmektedir. Burada önemli olan husus, gelir tablosu ilkelerine uygun bir şekilde 679 ve 689 hesapların brüt tutarları üzerinden gösterilmek suretiyle 690 hesaba yansıtılmasıdır. Bu çerçevede, iki ayrı yevmiye maddesi ile kayıt yapıldığında, pert aracın satış kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 25/12/ BANKALAR HESAPLANAN KDV 679 DİĞ. OLAĞAN DIŞI GEL. VE KÂR Satılan ağır hasarlı (pert) aracın net değerinin kaydı ise; taşıtın maliyet bedelinden brikmiş amortismanları çıkarılmak suretiyle, aşağıdaki gibi yapılacaktır: 25/12/2012 AMORTİSMANLAR 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR TAŞITLAR Yukarıdaki kayıtların tek yevmiye maddesinde muhasebeleştirilmesi ise aşağıdaki şekilde olacaktır: 498 102 BANKALAR AMORTİSMANLAR 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. 25/12/ TAŞITLAR 391 HESAPLANAN KDV 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GEL. VE KÂR Yukarıda görüldüğü üzere, aracın satışı nedeniyle elde edilen hasılat 679 hesaba kaydedilirken, aracın maliyetinden birikmiş amortismanlar düşülmek suretiyle de aracın duran varlıklar arasından çıkışı yapılarak 689 hesaba kaydedilmiştir. Böylece, 679 ve 689 hesaplar, MSUGT ye uygun bir şekilde brüt tutarları ile 690- Dönem kâr veya zararı hesabına aktarılmak suretiyle gelir tablosunda gösterilmiş bulunmaktadır. Diğer taraftan, eğer söz konusu araç tam hasarlı (hurda) olarak satılmış olsaydı; KDV Kanununun 17/4-g bendi gereğince hurda teslimleri KDV den istisna olduğu için KDV hesaplanması söz konusu olmayacak ve bunun dışındaki muhasebe kaydı aynı şekilde yapılacaktır. b) Amortisman Kayıtlarının Üçer Aylık Yapılması Durumunda Pert Araç Satışlarının Muhasebeleştirilmesi Örnekteki işletmenin geçici vergi dönemleri itibariyle üçer aylık amortisman kayıtları yaptığı varsayıldığında, araç satış kâr veya zararı en son ayrılan amortisman tutarının da dahil edildiği birikmiş amortisman tutarına göre hesaplanacaktır. Bu durumda, en son 9 aylık amortisman ayrıldığı için ve aylık amortisman tutarı 700 TL [42.000*(0,20/12)] olduğu için, 2012 yılı için TL (700*9); 2011 yılı için ise TL birikmiş amortisman dikkate alınmış olacaktır. Bir başka ifadeyle, pert araç satışı ile ilgili olarak toplam TL birikmiş amortismanın kayıtlardan çıkarılması gerekmektedir. Bu durumda, muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 509 102 BANKALAR AMORTİSMANLAR 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. 25/12/ TAŞITLAR 391 HESAPLANAN KDV 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GEL. VE KÂR c) Amortisman Kayıtlarının Aylık Yapılması Durumunda Pert Araç Satışlarının Muhasebeleştirilmesi 102 BANKALAR AMORTİSMANLAR DİĞER OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. 25/12/ TAŞITLAR 391 HESAPLANAN KDV 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GEL. VE KÂR Örnekteki işletmenin pert araç satışı ile ilgili olarak yukarıdaki her üç durum için (yıllık, üç aylık ve aylık) yapılan muhasebe kayıtlarının, araç satış kârı ile dönem kârı üzerindeki etkisini aşağıdaki gibi bir tabloda özetlemek mümkündür: Tablo 1: Yıllık, Üç Aylık ve Aylık Amortisman Kayıtlarının Etkileri YILLIK ÜÇ AYLIK AYLIK Taşıtın Maliyeti (254) Birikmiş Amortisman (257) Taşıtın Net Değeri (689) Satıştan Elde Edilen (Sigorta tazminatı tutarı + araç satış bedeli) (679) Araç Satış Kârı veya Zararı Amortisman Giderleri (770) - (6.300) (7.700) Dönem Kârı veya Zararı (690)10 Tablo 1 de görüldüğü üzere; amortisman kayıtlarının aylık veya üç aylık tutulması durumunda araç satış kârı, yıllık amortisman kayıtlarına göre daha fazla olmaktadır. Fakat, yıl içerisinde kaydedilen amortisman giderlerinden dolayı, her üç durumda da dönem kârı aynı olmaktadır. Bununla birlikte, yıl içerisinde (aylık veya üç aylık) kaydedilen amortisman giderlerinin faaliyet kârını azaltması nedeniyle, faaliyet kârı üzerinden analiz yapan finansal bilgi kullanıcıları yanlış kararlar alabilmektedirler. Dolayısıyla, gelir tablosu dipnotlarında bu tür hususların açıklanması, finansal bilgi kullanıcılarının bu türden yanlış kararlar almalarının önlenmesi açısından önemli olacaktır (Öğredik, 2006). 4. ARAÇ SATIŞ KÂRININ YENİLEME FONUNA ALINMASI VE ARAÇ YENİLEME İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ İşletmeler, amortismana tabi iktisadi kıymetlerinin satışından sağlanan kârı yukarıdaki gibi 679 ve 689 hesaplara brüt değerleri ile kaydetmek suretiyle dönem kârı veya zararı hesabında gösterebilmektedirler. Bunun dışında, duran varlık satış kârının yenileme giderlerini karşılamak üzere pasifte geçici bir hesapta tutulması da mümkündür. Verginin belirli bir süre ertelenmesi suretiyle bir tür vergi teşviki sayılan ve genellikle Yenileme Fonu olarak ifade edilen bu uygulama hakkında, V.U.K. un 328 ve 329 uncu maddelerinde düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre, amortismana tabi bir iktisadi kıymetin satışından yada sigorta tazminatından doğan fazlalık yenileme fonu olarak pasifte geçici bir hesaba alınabilmekte ve bu hesapta üç yıl süre ile tutulabilmektedir 7. Bu süre içinde kullanılmamış olan kârlar ise üçüncü yılın vergi matrahına eklenmektedir 8. Ancak, üç yıldan 7 Yenileme fonu ayrılabilmesi için, genel olarak; iktisadi kıymetin amortismana tabi olması, bilanço esasına göre defter tutulması, iktisadi kıymetin yenilenmesinin işin mahiyeti gereği zaruri bulunması veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olması, satın alınan iktisadi kıymet ile yenilenenin aynı neviden olması, yenileme fonuna ayrılan kârın üç yıl süreyle pasifte tutulabilmesi, şartları aranmaktadır. 8 Yenileme fonu uygulamasındaki 3 yıllık süre hesaplanırken satışın yapıldığı tarihin dikkate alınıp alınmayacağı konusu Kanun maddesinde net olmayıp, Maliye Bakanlığı uygulaması ile Danıştay kararları arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Maliye Bakanlığı, 3 yıllık sürenin hesabında iktisadi kıymetin satışının yapıldığı tarihi dikkate alırken; Danıştay kararlarında ise satışın yapıldığı tarihin dikkate alınmadığı görülmektedir. Bu sorunun çözümü noktasında çeşitli çözüm önerileri getirilmiş ve halen de getirilmeye devam etmekte olup, ancak ayrı bir çalışma konusunda ayrıntılı olarak üzerinde durulmayı gerektirdiğinden, bu çalışmada, Maliye Bakanlığının mevcut uygulamasından hareketle örnek olayın muhasebe kaydı açıklanmıştır. 5211 önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde, bu kârların o yılın vergi matrahına eklenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, yukarıdaki örnekte belirtilen pert araç dolayısıyla sağlanan kârın araç yenilenmesinde kullanılması durumunda muhasebe kayıtlarının nasıl olması gerektiği, aşağıdaki örnek uygulama üzerinden açıklanmaktadır. ÖRNEK: ABC işletmesi, ağır hasarlı (pert) araç satışından sağladığı TL lik kârı, yeni araç alımında kullanmak üzere yenileme fonu hesabına almıştır. Söz konusu işletme, tarihinde KDV dahil TL ye yeni bir binek otomobili satın almış ve aynı tarihte aktifine kaydetmiştir. İşletmenin, pert araç satışından sağladığı kârı ( TL) yeni araç alımında kullanmak üzere pasifte geçici bir hesaba alması durumunda muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 25/12/ DİĞER OLAĞANDIŞI GEL.VE KÂR ÖZEL FONLAR 679 DİĞ. OLAĞAN DIŞI GEL. VE KÂR İşletme, 2012 yılında henüz araç yenilemesi yapmadığından 549 Özel Fonlar hesabındaki TL 2013 yılına devredecektir tarihinde yeni bir binek otomobili satın alınmasının muhasebe kaydı ise şu şekilde olacaktır: 30/06/ TAŞITLAR BANKALAR Yenileme fonunun yeni satın alınan binek otomobilinin amortismanına mahsup edilmesi ile ilgili olarak, 1 inci ve 2 nci yılda, genellikle aşağıdaki kayıtlar yapılmaktadır: 5312 1 inci yıl mahsup kaydı: 31/12/ ÖZEL FONLAR AMORTİSMANLAR nci yıl mahsup kaydı: 31/12/ ÖZEL FONLAR AMORTİSMANLAR Kullanılmayan kârın 3 üncü yılın ( ) vergi matrahına eklenmesi kaydı: 549 ÖZEL FONLAR 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 31/12/ AMORTİSMANLAR Yukarıdaki her üç muhasebe kaydı V.U.K. un 328. maddesine uygun olmasına rağmen, amortisman giderlerinin ilk üç döneme eksik yüklenmesi nedeniyle muhasebe ilkelerine aykırı bir uygulamadır. Bu nedenle, 549- Özel Fonlar hesabından karşılanması gereken amortismanları gider kaydederek muhasebe ilkelerine; cari yıl amortismanlarını karşılayan yenileme fonunu ise gelir kaydederek V.U.K. düzenlemesine uyulmasının sağlanması mümkündür (Sevilengül, 2005). Bu durumda, yenileme fonunun ilgili yıl amortismana mahsup edilmesine ilişkin aşağıdaki kayıtların yapılması uygun olacaktır. 5413 1 nci yıl amortismanının ayrılması ve yenileme fonuna mahsup kaydı: 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ Amortisman ayrılması 31/12/2013 AMORTİSMANLAR /12/ ÖZEL FONLAR Yenileme fonunun gelir 679 DİĞ. OLAĞAN DIŞI GEL. yazılması VE KÂR nci yıl amortismanının ayrılması ve yenileme fonuna mahsup kaydı: 31/12/ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ Amortisman ayrılması AMORTİSMANLAR /12/ ÖZEL FONLAR Yenileme fonunun gelir 679 DİĞ. OLAĞAN DIŞI GEL. yazılması VE KÂR Kullanılmayan kârın 3 üncü yılın ( ) vergi matrahına eklenmesi kaydı: 31/12/ ÖZEL FONLAR 500 Yenileme fonu bakiyesinin gelir yazılması 679 DİĞ. OLAĞAN DIŞI GEL. VE KÂR SONUÇ İşletmelerin kaza sonucu ağır hasarlı (pert) araçlarının satışı genellikle, sigorta şirketi aracılığıyla (işletmece verilen vekaletnameye istinaden) üçüncü bir kişiye satış şeklinde gerçekleştirilmektedir. Bu durumda, sigorta tazminat bedeli için sigorta şirketine herhangi bir mal/hizmet teslimi söz 5514 konusu olmadığından KDV siz fatura; pert araç satışından sağlanan gelir için ise üçüncü kişiye KDV li fatura düzenlenmesi suretiyle muhasebeleştirme yapılacaktır. İşletmelerin ağır hasarlı (pert) araç satışından sağladığı gelirin, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT) de yer alan Gelir Tablosu İlkeleri ne uygun olarak, brüt tutarları üzerinden gösterilmesi gerekmektedir. Böylece, pert araç satış tutarı ile aracın net değerinin muhasebe kayıtlarında ve gelir tablosunda açık bir şekilde gösterilmesi suretiyle gelir tablosu ilkelerine uygun hareket edilmesi sağlanmış olacaktır. Burada önemli olan husus, gelir tablosu ilkelerine uygun bir şekilde 679 ve 689 hesapların brüt tutarları üzerinden gösterilmek suretiyle dönem kârı veya zararı hesabına yansıtılmasıdır. Diğer taraftan, tam hasarlı (hurda) araç satışı durumunda; KDV Kanununun 17/4-g bendi gereğince hurda teslimleri KDV den istisna olduğu için KDV hesaplanmayacak ve diğer muhasebe kayıtları pert araç satışı ile benzer şekilde yapılacaktır. Pert hale gelen aracın işletmenin duran varlıklarından çıkarılmasında birikmiş amortismanlar dikkate alındığı için, bu tür satışlarda 217 Seri Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliği uyarınca yıllık, üçer aylık veya aylık olarak muhasebe kayıtları tutulması mümkündür. Amortisman kayıtlarının aylık veya üç aylık tutulması durumunda araç satış kârı, yıllık amortisman kayıtlarına göre daha fazla olmaktadır. Fakat, yıl içerisinde kaydedilen amortisman giderlerinden dolayı, her üç durumda da dönem kârı değişmemektedir. Bununla birlikte, yıl içerisinde (aylık veya üç aylık) kaydedilen amortisman giderlerinin faaliyet kârını azaltması nedeniyle, faaliyet kârı üzerinden analiz yapan finansal bilgi kullanıcıları yanlış kararlar alabilmektedirler. Dolayısıyla, gelir tablosu dipnotlarında bu tür hususların açıklanması, finansal bilgi kullanıcılarının bu türden yanlış kararlar almalarının önlenmesi açısından faydalı olacaktır. İşletmelerin amortismana tabi iktisadi kıymetlerinin satışından sağlanan kârı, 679 ve 689 hesaplara brüt değerleri ile kaydetmek suretiyle dönem kârı veya zararı hesabında gösterebildikleri gibi, yenileme giderlerini karşılamak üzere pasifte geçici bir hesapta tutmaları da mümkündür. Yenileme Fonu olarak ifade edilen bu uygulama kapsamında yapılacak muhasebe kaydında, amortisman giderlerinin ilgili dönemlere eksik yüklenmesini önlemek için, 549-Özel Fonlar hesabından karşılanması gereken amortismanların gider; cari yıl amortismanlarını karşılayan yenileme fonunun ise gelir kaydetmek yerinde olacaktır. 5615 KAYNAKÇA Beyazıtlı, Ercan ve Özdemir, F. Serkan (2008). Binek Otomobillerinin Vergi Düzenlemeleri Karşısındaki Durumu, Kıst amortisman Uygulaması ve Bir Öneri, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, 2, (2008): Emniyet Genel Müdürlüğü ( ). Karayolları Trafik Yönetmeliği. Ankara: Resmi Gazete (23053 Mükerrer sayılı). Hazine Müsteşarlığı ( ). Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları tarihinde adresinden erişildi. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı (2009). KDV-2009/183 Sıra No lu Uygulama Tamimi. İstanbul: İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı. Maliye Bakanlığı ( ). Vergi Usul 381 No lu Genel Tebliği. Ankara: Resmi Gazete (26779). Maliye Bakanlığı ( ). Vergi Usul 333 No lu Genel Tebliği. Ankara: Resmi Gazete (25446). Maliye Bakanlığı ( ). Gelir Vergisi 217 No lu Genel Tebliği. Ankara: Resmi Gazete (23566). Maliye Bakanlığı ( ). 1 Sıra No lu Muhasebe Sistemi Genel Tebliği. Ankara: Resmi Gazete (21447). Maliye Bakanlığı ( ) Sayılı Özelgesi. Ankara: Maliye Bakanlığı. Öğredik, Güray (2006). Amortismanlar Tekdüzen Hesap Planı Gereği Aylık Olarak Muhasebeleştirilmelidir Mali Pusula 24, (Aralık 2006). SBM (2012). Ağır Hasarlı Araç Bilgi Sistemi İstatistikleri. No: 2012/ tarihinde hatmer_2012_mayıs.pdf. adresinden erişildi. Sevilengül, Orhan (2005). Genel Muhasebe. 12. bs. Ankara: Gazi Kitabevi. T.C. Yasalar ( ) Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu. Ankara: Resmi Gazete (18563 sayılı). T.C. Yasalar ( ). 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu. Ankara: Resmi Gazete (10703 sayılı). Temizer, Uygur (1996). İndirilemeyecek KDV nin Hangi Hallerde Gider, Hangi Hallerde Maliyet Unsuru Olarak Dikkate Alınacağı, E-Yaklaşım, 45, (Eylül 2005). 5716 58 Benzer belgeler
Enflasyon Muhasebesi Düzenlemelerinden Sonra Tüm Yönleriyle Amortisman Uygulamaları Dr. Hakan ERKUŞ İnönü Üniversitesi, İİBF Özet Bilindiği gibi uzun yıllar süren çalışmaların sonucunda enflasyon muhasebesi Detaylı GİdEr, HasılaT, TazmİNaT, VErGİ VE CEzalarıN YaNsıTılması - 2 (TürK VErGİ KaNuNları VE
GİdEr, HasılaT, TazmİNaT, VErGİ VE CEzalarıN YaNsıTılması - 2 (TürK VErGİ KaNuNları VE muhasebe uygulamaları açısından) REFLECTION OF COSTS, REVENUES, COMPENSATIONS, TAXES AND PENALTIES- 2 (IN TERMS OF Detaylı KURUMLAR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ (SERİ NO:
31 Aralık 2012 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28514 (4. Mükerrer) Maliye Bakanlığından: TEBLİĞ KURUMLAR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ (SERİ NO: 7) Bu Tebliğde, 31/5/2012 tarihli ve 6322 sayılı Amme Alacaklarının Detaylı Dönem Sonunda Düzenlenmesi Gereken Mali Tablolar
Dönem Sonunda Düzenlenmesi Gereken Mali Tablolar OKAN ŞAKAR Eski Hesap Uzmanı Özet Mali tablolar; işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde sunulması, işletme ilgililerine Detaylı MEVZUAT SİRKÜLERİ. SİRKÜLER NO: 12/2013 İstanbul, 02.01.2013. KONU: 7 Seri Numaralı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Resmi Gazete de Yayınlandı
MEVZUAT SİRKÜLERİ SİRKÜLER NO: 12/2013 İstanbul, 02.01.2013 KONU: 7 Seri Numaralı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Resmi Gazete de Yayınlandı ÖZET: 7 Seri numaralı Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde; İştirak Detaylı 2012 Yılı Dönem Sonu İşlemlerinde Özellik Arzeden Hususlar
SUNUŞ Ülkemizde yasaların çok hızlı değiştiği bir dönemi yaşamaktayız. Aynı zamanda, bu dönemde Maliye Bakanlığı nca yapılan düzenlemeler de dikkate alındığında mevzuatı izlemek, değişiklikleri anlamak, Detaylı TÜRK NİPPON SİGORTA A.Ş.
1. Genel Bilgiler 1.1 Ana şirketin adı: 30 Haziran 2015 ve 31 Aralık 2014 tarihleri itibariyle Türk Nippon Sigorta A.Ş. nin ( Şirket ) doğrudan ve nihai ortağı Harel Insurance Investment and Financial Detaylı CİRO PRİMLERİ TUTARLARI İLE TİCARİ FAALİYET HACMİ ARASINDAKİ İLİŞKİ VE CİRO PRİMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
CİRO PRİMLERİ TUTARLARI İLE TİCARİ FAALİYET HACMİ ARASINDAKİ İLİŞKİ VE CİRO PRİMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ CİRO PRİMİ TUTARLARI İLE TİCARİ FAALİYET HACMİ ARASINDAKİ İLİŞKİ VE CİRO PRİMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ Detaylı T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)
T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü) Tarih : 25/06/2013 Sayı : 62030549-125[30-2012/367]-918 Konu : Yurt dışından alınan Detaylı KURUMLAR VERGĠSĠ GENEL TEBLĠĞĠ (SERĠ NO:
31 Aralık 2012 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28514 (4. Mükerrer) Maliye Bakanlığından: TEBLİĞ KURUMLAR VERGĠSĠ GENEL TEBLĠĞĠ (SERĠ NO: 7) Bu Tebliğde, 31/5/2012 tarihli ve 6322 sayılı Amme Alacaklarının Detaylı Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 35 Ocak 2013
Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 35 Ocak 2013 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ Ahmet GÖKGÖZ Dr.,Yalova Üniversitesi, Yalova Meslek Yüksekokulu Muhasebe ve Vergi Bölümü,ahmetgokgoz83@gmail.com Detaylı MUĞLA SMMM ODASI DÖNEM SONU İŞLEMLERİNİN VERGİSEL BOYUTU
MUĞLA SMMM ODASI DÖNEM SONU İŞLEMLERİNİN VERGİSEL BOYUTU Emre KARTALOĞLU Yeminli Mali Müşavir emre.kartaloglu@turkmenymm.com Murat ATAMER Serbest Muhasebeci Mali Müşavir murat.atamer@atamerac.com MUĞLA Detaylı MUKTEZALAR VE YARGI KARARLARI ÇERÇEVESİNDE GÜNCEL VERGİSEL KONULAR
MUKTEZALAR VE YARGI KARARLARI ÇERÇEVESİNDE GÜNCEL VERGİSEL KONULAR A. Murat YILDIZ Yeminli Mali Müşavir muratyildiz@yildizymm.com.tr 12 MART 2015 1 1- YAP İŞLET DEVRET MODELİNDE YAPILAN SÖZLEŞMELERDE DEĞERLEME Detaylı Türkiye de Finansal Kiralama İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi
Türkiye de Finansal Kiralama İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi (Financial Leasing Transactions and Accounting in Turkey) Hilmi KIRLIOĞLU a Saadet ÖZTAŞ b a Prof. Dr., Hilmi Kırlıoğlu, Sakarya Üniversitesi, Detaylı VERGİ TEKNİĞİ SINAVI
2014/1.DÖNEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI VERGİ TEKNİĞİ SINAVI 04 Mayıs 2014-Pazar 17:00 SORULAR SORU 1: Tam mükellef kurumlar tarafından 2003 ve sonraki yıllarda elde edilen kurumlar vergisine tabi Detaylı ACCOUNTING OF CONFISCATED PROPERTY AND RIGHTS
İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimleri Dergisi Yıl:14 Sayı:27 Bahar 2015 s.205-215 HACZEDİLEN MAL VE HAKLARIN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ İsa TEKİN 1, Ali Altuğ BİÇER 2 ÖZET İşletmelere ait mal ve hakların Detaylı Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi Temmuz 2015 sayısında yayınlanmıştır.
Bedelsiz Hisseler Gelir Mi Yazılmalıdır? Güray ÖĞREDİK Serbest Muhasebeci Mali Müşavir MAZARS/DENGE Vergi Departmanı, Kıdemli Müdür Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi Temmuz 2015 sayısında yayınlanmıştır. ÖZET Detaylı DUBAİ GROUP SİGORTA A.Ş. 1 OCAK - 31 MART 2012 HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR VE DİPNOTLAR
1 OCAK - 30 EYLÜL 2012 ARA HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR VE BAĞIMSIZ DENETÇİ SINIRLI DENETİM RAPORU 30 EYLÜL 2012 TARİHİ İTİBARİYLE DÜZENLENEN BİLANÇO VE GELİR TABLOSUNA İLİŞKİN ŞİRKET BEYANI İlişikte Detaylı GÜNCEL VERGİ VE MUHASEBE UYGULAMALARI GÜNCEL VERGİ VE MUHASEBE UYGULAMALARI ÇORLU 19.02.2015
GÜNCEL VERGİ VE MUHASEBE UYGULAMALARI GÜNCEL VERGİ VE MUHASEBE UYGULAMALARI ÇORLU 19.02.2015 1 GÜNCEL VERGİ VE MUHASEBE UYGULAMALARI GÜNCEL MUHASEBE KASA Kasa mevcutları İTİBARİ kıymetleri ile değerlenir. Detaylı C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2011 35
C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2011 35 RESMİ DAİRELERİN MAL VE HİZMET ALIMLARINDA DAMGA VERGİSİ MATRAHININ BELİRLENMESİNDE, HESAPLANAN KATMA DEĞER VERGİSİNİN DURUMU Engin HEPAKSAZ Detaylı Doç. Dr. Osman BAYRİ. Adnan Menderes Üniversitesi, İİBF.
Tekdüzen Muhasebe Sistemine ve Türkiye Muhasebe - Finansal Raporlama Standartlarına Göre Gelir Tablolarının Biçimsel Yapısı, Kapsamı ve İçeriğinin Karşılaştırmalı Analizi 1 Doç. Dr. Osman BAYRİ Adnan Menderes Detaylı Vergi Mevzuatı Yönünden Geç Gelen Faturaların Durumu
Vergi Mevzuatı Yönünden Geç Gelen Faturaların Durumu 1. GİRİŞ Vergi Usul Kanunu, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar Detaylı İştirak Yatırımlarının Muhasebeleştirilmesi Ahmet GÖKGÖZ
Muhasebe ve Finansman Dergisi Nisan/2013 İştirak Yatırımlarının Muhasebeleştirilmesi Ahmet GÖKGÖZ ÖZET İşletmeler risklerini dağıtmak, kârlılığını artırmak, diğer işletmelerin yönetimine katılmak gibi Detaylı CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. 1 OCAK 31 MART 2015 ARA HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR
1 OCAK 31 MART 2015 ARA HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR 31 MART 2015 TARİHİ İTİBARIYLA DÜZENLENEN FİNANSAL TABLOLARA İLİŞKİN ŞİRKET BEYANI İlişikte sunulan 31 Mart 2015 tarihi itibarıyla düzenlediğimiz Detaylı TÜRK NİPPON SİGORTA A.Ş
1. Genel Bilgiler 1.1 Ana şirketin adı: 31 Mart 2014 ve 2013 tarihleri itibariyle Türk Nippon Sigorta A.Ş. nin ( Şirket ) doğrudan ve nihai ortağı Harel Insurance Investment and Financial Services Ltd. Detaylı 1.4 Kuruluşun faaliyetlerinin ve esas çalışma alanlarının niteliklerinin açıklaması: 1.2 ve 1.3no lu dipnotlarda açıklanmıştır.
1. Genel bilgiler 1.1 Ana şirketin adı:30 Eylül 2012ve 31 Aralık 2011 tarihleri itibariyle Yapı Kredi SigortaA.Ş nin ( Şirket ) doğrudan ortağı Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. olup nihai ana ortakları Koç Holding Detaylı KURUMLARIN GAYRİMENKUL VE İŞTİRAK HİSSESİ SATIŞLARINDA ZARAR DOĞMASI HALİNDE BU ZARAR İNDİRİM KONUSU YAPILABİLİR Mİ?
KURUMLARIN GAYRİMENKUL VE İŞTİRAK HİSSESİ SATIŞLARINDA ZARAR DOĞMASI HALİNDE BU ZARAR İNDİRİM KONUSU YAPILABİLİR Mİ? 1. KONU: Kurumların aktiflerinde bulunan taşınmaz ve iştirak hisselerinden sağladığı Detaylı ZURICH SİGORTA A.Ş. 1 OCAK - 30 HAZİRAN 2013 ARA HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR VE BAĞIMSIZ DENETÇİ SINIRLI DENETİM RAPORU
1 OCAK - 30 HAZİRAN 2013 ARA HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR VE BAĞIMSIZ DENETÇİ SINIRLI DENETİM RAPORU Zurich Sigorta A.Ş. Yönetim Kurulu na, Giriş ZURICH SİGORTA A.Ş. nin SINIRLI DENETİM RAPORU Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim