Gıda fiyat artışları, genel enflasyon oranının altında iken, “Yüksek enflasyonun sorumlusu gıda” demek, gerçekçi mi?
Ana Sayfa DOSYA “Yüksek enflasyonun sorumlusu gıda” demek, gerçekçi mi? “Yüksek enflasyonun sorumlusu gıda” demek, gerçekçi mi?
Tarih: 13 03 2017Kategori: DOSYA, Genel, Yaşamın İçindeOkunma: Yazdır E-posta
Gıda fiyat artışları, genel enflasyon oranının altında iken, “Yüksek enflasyonun sorumlusu gıda” demek, gerçekçi mi? Bu soru, TÜİK’in açıkladığı 2016 yılı enflasyon oranı olan %8,53’e karşın, gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki fiyat artışının %5,65’te kalması ile bir kez daha önem kazandı. TÜİK, 2017’ye enflasyon sepetinde gıda ve alkolsüz içecekler grubunun ağırlığını %23,68’den %21,77’ye çekerek başlarken, gıda enflasyonu konusunu masaya yatırdık. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Aralık 2016’da %1,64 oranında artarken, yıllık enflasyon %8,53 olarak gerçekleşti.
Gıda enflasyonu dört yılın en düşük seviyesinde
Genellikle yüksek enflasyonun sorumlusu olarak dile getirilen gıda fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle, Kasım 2016’da TÜFE yıllık bazda %7,16’dan %7’ye gerilemişti.
2016’da enflasyon sepetinde %23,68 ile en yüksek ağırlığa sahip olan, buna rağmen yılın son aylarında enflasyonu frenleyen gıda ve alkolsüz içecekler grubunda fiyatlar, Aralık 2016’da %3,29 artış gösterdi.
Gıda ve alkolsüz içeceklerde yıllık enflasyon ise 2016’da %5,65 ile genel enflasyon oranının altında kaldı. Grup enflasyonun toplam fiyat değişimine yıllık etkisi ise %1,34 olarak hesaplandı. Geçen yıl gıdadaki TÜFE artışı %5,44 olarak gerçekleşirken, alkolsüz içeceklerde fiyat artışı %8,35 oldu.
Gıda ve içecek fiyatlarının 2016 yılındaki artış oranı, son dört yılın en düşük seviyesi olarak kayıtlara geçti. Fiyat artışları 2012’de %3,9, 2013’te %9,67, 2014’te %12,73’e çıktıktan sonra, 2015’te söz konusu gruptaki artış oranı %10,87 olmuştu.
Aralık 2016’da gıda ve alkolsüz içecek grubunda genel enflasyonunun üzerinde yaşanan artışta, özellikle kötü hava koşulları nedeniyle işlenmemiş gıda (sebze meyve) fiyatlarındaki yükseliş etkili oldu.
Nitekim Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) da, Aralık Ayı Fiyat Gelişmeleri Raporu’nda bu noktanın altını çizdi. Gıda ve alkolsüz içecekler grubu yıllık enflasyonunun Aralık ayında 2,10 puan artarak %5,65’e yükselmesinde, mevsimsellikten arındırılmış işlenmemiş gıda fiyatlarındaki kayda değer yükselişin belirleyici olduğu vurgulanan raporda, “İşlenmiş gıda grubunda ise aylık fiyat artışı (%0,75) hızlanırken, grup yıllık enflasyonu %6,67 ile yataya yakın seyretmiştir” denildi.
MB, enflasyon tahminlerini yükseltti
2017’nin ilk Enflasyon Raporu 31 Ocak’ta Başkan Murat Çetinkaya tarafından açıklanan Merkez Bankası, bu yıl için enflasyon tahminini %6,5’ten %8’e, gıda enflasyonu tahminini de bir önceki rapordaki %7’den %9’a yükseltti.
Çetinkaya, “Enflasyonu düşürmeye odaklı ve sıkı bir para politika duruşu altında, enflasyonun orta vadede yüzde 5’lik hedefe kademeli olarak yakınsayacağını tahmin ediyoruz. Bu çerçevede, 2017 yılında yüzde 8 olarak gerçekleşeceğini, 2018 yılında ise yüzde 6’ya geriledikten sonra 2019 yılında yüzde 5 düzeyinde istikrar kazanacağını öngörüyoruz.” ifadelerini kullandı.
2016 sonunda tüketici enflasyonunun; Türk lirasındaki değer kaybı, vergi ayarlamaları ve gıda fiyatlarındaki kısmi yükselişin etkisi ile %8,53 olduğunu anımsatan Çetinkaya, “Fiyat istikrarı temel amacımız doğrultusunda bütün araçları kullanmaya devam edeceğiz.” dedi.
Bu yıl için enflasyon görünümüne bakıldığında yukarı yönlü risklerin yüksek olduğunu ifade ettiğini vurgulayan Çetinkaya, temel unsurlardan birinin gıda fiyatlarındaki baz etkisi olduğunu söyledi. Bunun dışında döviz kuru ve ithalatta yaşanan artışlar, özellikle petrol fiyatlarının etkili olduğuna işaret eden Çetinkaya, “Enflasyonda elbet manşet enflasyon gelişmeleri ve beklentiler çok önemli, çift hane elbette önemli bir risk, buna karşı mutlaka elimizdeki tüm araçları kullanacağız. Dalgalanmaları dikkate alacağız. Bütün risk senaryolarını dikkate aldığımızda yılı yüzde 8 seviyesinde kapatmayı umuyoruz.” şeklinde konuştu.
“Gıda fiyatları enflasyonu sınırladı”
Merkez Bankası, aynı tarihte %5 olarak hedeflenen 2016 enflasyonunun %8,53 çıkması nedeniyle hükümete “Açık Mektup” gönderdi. Hükümet adına Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek’e gönderilen mektupta, enflasyonun hedefin belirgin olarak üzerinde kaldığına işaret edilerek, şöyle denildi:
“2016 yılında enflasyonun hedefin üzerinde gerçekleşmesinde etkili olan temel unsurların başında vergi ayarlamaları, ücret artışları ve Türk lirasında gözlenen değer kaybı gelmektedir. Yılbaşında asgari ücrete yapılan yüksek oranlı artışın genel ücret seviyesini artırması, hem maliyet hem de gelir kanalıyla, tüketici fiyatları üzerinde etkili olurken; yıl içinde tütün ve alkollü içecekler ile akaryakıt ve otomobilde yapılan ÖTV ayarlamaları da enflasyonu olumsuz etkilemiştir. Yılın son çeyreğinde Türk lirasındaki değer kaybı ve döviz kurunda gözlenen yüksek oynaklık ise enflasyon üzerinde maliyet yönlü doğrudan etkilerinin yanında, beklenti ve genel fiyatlama davranışları kanalıyla da etkili olmuştur.
Diğer yandan gıda fiyatları, geçmiş yılların aksine, 2016 yılında tüketici enflasyonunu sınırlamıştır. Tarım ürünlerindeki olumlu arz koşullarına ek olarak Gıda ve Tarımsal Ürün Piyasaları İzleme Komitesi’nin aldığı tedbirlerin etkisi, turizm sektöründeki yavaşlama ve Rusya’nın uyguladığı ambargoya bağlı arz fazlası neticesinde yıllık gıda enflasyonu tarihsel ortalamaların belirgin olarak altında kalmıştır.”
Enflasyondan yıla hızlı başlangıç!
2016’yı hedefin üzerinde bir oranla kapatan enflasyon, 2017 yılına da hızlı bir giriş yaptı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Ocak 2017’de bir önceki aya göre %2,46 artış gösterirken, yıllık enflasyon %9,22’ye yükseldi. On iki aylık ortalamalara göre tüketici fiyatları %7,76 arttı.
Ana harcama grupları itibarıyla Ocak’ta aylık bazda en yüksek artış %6,37 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda, yıllık bazda en fazla artış ise %22,90 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda gerçekleşti. Söz konusu artışın kaynağı da yine işlenmemiş gıda ürünleri oldu.
Merkez Bankası Ocak Ayı Fiyat Gelişmeleri Raporu’nda, işlenmemiş gıda fiyatları ve TL’deki değer kaybının Ocak ayında enflasyonun yüksek gelmesinde belirleyici olduğu, gıda yıllık enflasyonunun, işlenmemiş gıda kaynaklı olarak yükseldiği bildirildi.
Ocak ayında gıda enflasyonunun işlenmemiş gıda, enerji grubundaki fiyat artışlarının ise döviz kurundaki gelişmelerden kaynaklandığı vurgulanan raporda, şunlar kaydedildi:
“Ocak ayı Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti’nde ifade edildiği üzere, gıda yıllık enflasyonu işlenmemiş gıda kaynaklı olarak yükselmiştir.
Gıda ve alkolsüz içecekler grubu yıllık enflasyonu, Ocak ayında 2.12 puan artarak yüzde 7,77’ye yükselmiştir. Bu gelişmede, sebze grubuna bağlı olarak işlenmemiş gıda fiyatlarında gözlenen sert yükseliş belirleyici oldu. Bu grupta yıllık enflasyon Ocak ayında 4.15 puan artarak yüzde 8,67’ye ulaştı. Bir süredir ılımlı seyreden kırmızı et fiyatları bu dönemde yüzde 1,34 artarak dikkat çekti.
Enflasyon Sepeti ve Gıda
Gıda fiyatları-enflasyon ilişkisi kapsamında 2016 yılındaki tartışma konularından birisi de, TÜİK’in Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesabında kullandığı enflasyon sepetinde gıdanın ağırlığı olmuştu. Geçen yıl %23,68 ile enflasyon sepetinde en yüksek ağırlığa sahip grup olan gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığının %20’nin altına çekilmesi gerektiği sözleriyle tartışma yaratan Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci, konuyu 13 Ocak’ta konuk olduğu Anadolu Ajansı Editör Masası’nda bir kez daha gündeme getirdi.
Türkiye’nin gıda fiyatlarındaki oynaklığa bakıldığında dünyada bir numara olduğunu belirten Zeybekci, “Buna rağmen birçok ülkeye göre enflasyon sepetindeki, alkolsüz içecekler artı gıdanın ağırlığı fazla. Hem enflasyon sepetindeki ağırlığınız fazla olacak hem de gıda fiyatları oynaklığında dünyada bir numara olacaksınız. Bu çarpan etkisini koyduğunuz zaman, Türkiye’ye haksızlık var burada. Kendi elimizle enflasyonla ilgili hesaplama yönteminden dolayı Türkiye’ye ekonomik olarak yük gelmesi durumu var. Ben buna dikkat çekmek için bunları söylüyorum. Yoksa ucuzca, basitçe, ‘işte şurasını oynatırsak, enflasyon şundan…’ Uyguladığımız formülasyonda çıkan sonuç aklımıza aykırıysa, bunu sorgulamak lazım” dedi.
TÜİK’in enflasyon sepeti düzenlemesi
TÜFE hesaplamalarında kullanılan endeks sepeti ve ağırlıkları, TÜİK tarafından her yıl Ocak ayında güncelleniyor. TÜFE endeks sepeti, yıl boyunca her ay düzenli olarak yapılan Hanehalkı Bütçe Anketi ile kurumsal nüfus bireysel harcama anketi ve yabancı ziyaretçiler harcama anketi verilerine göre güncelleniyor. Anket sonuçlarına göre önemini yitiren mal ve hizmetler endeks kapsamı dışında bırakılırken, önem kazanan mal ve hizmetler sepete dahil ediliyor.
TÜİK’in 2017 yılı için enflasyon sepeti güncellemesi, 25 Ocak’ta açıkladı. Enflasyon sepetindeki ana harcama gruplarından gıda ve alkolsüz içecekler grubunun ağırlığı 2016’daki %23,68’den %21,77’ye düşürülürken, alkollü içecekler ve tütün grubunun ağırlığı %4,98’den %5,87’ye, lokanta ve oteller grubunun ağırlığı da %7,47’den %8,05’e yükseltildi.
2017 TÜFE sepetine eklenen üç madde stor perde, derin dondurucu ve test kitabı olurken; sepetten çıkartılan maddeler ise düz cam, pamuklu bebek çorabı, paket pamuk, madlen çikolata, uydu alıcısı ve taze bamya oldu.
Gerekçe; turist davranışları
TÜİK Başkanvekili Mehmet Aktaş, gıdanın sepetteki ağırlığının azaltılmasının turist anketinden kaynaklandığını belirterek, yurtdışından gelenlerin gıda harcamalarının bir kısmının “otel ve lokanta” bölümünde görüldüğünü söyledi. Lokanta ve otellerin payının %8,05’e çıktığına dikkat çeken Aktaş, “Turistlerin gıda harcamasında, ‘otel ve lokantaya’ giden kısımda artış var” dedi.
TÜİK’ten yapılan açıklamaya göre, mevsimsel ürünler için ağırlık sistemi de değiştirildi. Tüketici fiyat endeksi hesaplamalarında, 2017 yılı Ocak ayı itibariyle mevsimsel ürünlerin her ay farklı bir ağırlığa sahip olduğu değişken ağırlık yöntemi yerine, Avrupa Birliği tarafından önerilen, her ürünün yıl boyunca ve bütün aylarda aynı ağırlığa sahip olduğu sabit ağırlık yöntemi kullanılmaya başlanacak.
2017 yılında her ay 27.386 işyerinden ve 4.275 haneden (kira maddesi için) 910 madde çeşidine ait yaklaşık 400.772 fiyat derlenerek hesaplanacak TÜFE endeks sepetinde, gıda ve alkolsüz içecekler grubu altında 125 ürün bulunuyor. Fiyatların ayda dört kez derlendiği maddeler arasında, taze meyve-sebze ile 15 gıda ürünü de bulunuyor. Bunlar; Dana Eti (Kuşbaşı), Koyun-Kuzu Eti (Kemikli Parça), Tavuk Eti (Baget), Tavuk Eti (Göğüs), Tavuk Eti (Bütün), Süt (Uzun Ömürlü), Yoğurt (Normal), Beyaz Peynir (Tam Yağlı), Yumurta, Margarin (Paket-Sade), Ayçiçek Yağı, Zeytin (Siyah), Toz Şeker, Çay (Paket) ve Çay (Demlik Poşet).
Güncellenmiş haliyle TÜFE, ilk kez Şubat 2017 için hesaplanacak.
Yİ-ÜFE’de de gıda ve içeceklerin ağırlığı düştü
TÜİK, belirli bir referans dönemde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içine satışa konu olan ürünlerin üretici fiyatlarındaki değişimleri yansıtan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) kapsamında gıda ve içeceklerin ağırlığını da düşürdü. Güncelleme ile 2017 yılı için imalat sanayinin ağırlığı yükseltilir ve imalat sanayinden 43 ürün daha endekse dahil edilirken, Yİ-ÜFE’de gıda ürünlerinin ağırlığı %20,42’den %18,28’e, içeceklerin ağırlığı %1,06’dan %0,87’ye çekildi. Endekse yeni eklenen ürünler arasında Kümes hayvanları etleri (dondurulmuş) ile Ayçiçeği yağı (ham) da bulunuyor.
Son söz Cumhurbaşkanı’ndan!
Genellikle yüksek enflasyondan sorumlu tutulan gıda konusundaki son sözü, 7 Şubat’ta TOBB’da yapılan Türkiye Ekonomi Şurası’nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan söyledi. Konuşmasında faizle enflasyonun doğru orantılı olduğunu vurgulayan Erdoğan, enflasyonda kimilerinin gıda fiyatlarını işaret ettiğini belirterek, şunları kaydetti:
“Enflasyon için bazıları farklı sebepler üretiyorlar. Yok domates, patates, hıyar fiyatları artmış. Hepsi hikaye… Hepsinin dayandığı yer faizdir, faiz. Enflasyon neticedir, faiz sebeptir. Enflasyonu doğuran bir numaralı sebep faizdir. Faizle enflasyon doğru orantılıdır, ters orantılı değildir. Kimse bunu bize yutturmasın. Ama ne yazık ki bakıyoruz, güvendiğimiz, inandığımız birçok mahfil burada hala aynı yanlışı işliyor.”
Etiketler: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğanenflasyongıda enflasyonuGıda enflasyonu dört yılın en düşük seviyesindegıda fiyat artışlarıGıda fiyatları ve enflasyonişlenmemiş gıda fiyatlarıMerkez BankasıMurat ÇetinkayaTÜFE enflasyon sepeti ağırlıklarıTÜİK Başkanvekili Mehmet AktaşTÜİK’in enflasyon sepeti düzenlemesiTürkiye Ekonomi ŞurasıTürkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) Paylaş
Çok Okunanlar İngiltere’de gıda güvenliği konferansı düzenleniyor!