﻿ cesur yeni dünya - aldous huxley - youreads
youreads puanı (8.88)
romanın ismi, shakespeare'in fırtına isimli eserinden, perde v, sahne ı'deki miranda'nın konuşmasından alınmıştır:
that has such people in't! ”
(kitap bilgisi vikipedi'den alınmıştır.)
üzerine fazlaca kafa yorulması gereken bir kitaptır. şimdiye kadar okuduğum kitaplar arasında en çok altı çizili cümleye sahip kitabım cesur yeni dünya oldu. okuma grubumuzda da uzun uzun konuiştuk tartıştık. yaratılan karakterler ve olaylar dünyaya farklı bir gözle bakmanızı sağlayacak bundan emin olun.
lenina 27 Şub 2015 14:24
şartlandırılmış mutluluk, gerçek mutluluk mudur? kitapların olmadığı, herhangi bir düşüncenizin olmadığı, herkesin herkese ait olduğu, istikrar sayesinde ayakta duran bir toplum.
doğuştan itibaren öğretilen bilgiler, sınıflara ayrılan bir toplum, refahları yerinde; emniyetteler; hiç hastalanmıyorlar; ölümden korkmuyorlar; ihtiras ve ihtiyarlıktan habersiz; veba gibi bir illet olan anne ve babaları yok; güçlü duygular hissedecekleri eşleri, çocukları ve sevgilileri yok; şartlandırmaları uyarınca davranmaları gerektiği gibi davranmak zorundalar. herhangi bir sorun çıkması durumunda da soma(kimyasal madde) var.
huxley'in distopyası bize, insanın özgür olmak istediğini mi, mutlu olmak istediğini mi soruyor. kitabı okuyarak kendinizi içinde bulunduğumuz dönem, şartlar ile karşılaştıracak; huxley'in dünyasının mı, şuanki dünyamızın daha iyi olduğuna karar vereceksiniz.
ilk olarak 1932'de yayınlanan cesur yeni dünya "f.s. 632'de, bu istikrar yılında" geçmektedir -yani amerikan araba kodamanı henry ford (1863-1947)'un gelişinden 632 yıl sonra; henry ford ki onun çok başarılı olan t modeli (1908-1927) taşıma bandı ve uzmanlaşmış emek gibi salt toplu üretim yöntemleriyle üretilmiş ilk otomobildi. ford, dokuz yıllık savaşla büyük ekonomik bunalım'ın çifte felaketinden sonra kurulmuş bir küresel kast sistemi olan dünya devleti'nin önde gelen ilahıdır, onun endüstri felsefesi de bu düzen içindeki hayatın her yönüne hükmeder.
dünya devleti'nin istikrarı, biyolojik mühendislik ve insanı her yönden koşullandırmanın terkibiyle sağlanır. bu devletin standartlaştırılmış ikimilyar yurttaşı sadece onbin soyadını paylaşır, dünyaya da doğarak gelmemişlerdir, önceden belirlenmiş rollerini yerine getirmek üzere 'kuluçka'dan çıkarılmışlardır. politik gövdedeki hücrelerden öte bir şey değillerdir. çocuklukta edilgen itaatin, maddi tüketimin ve önüne gelenle düşünmeden yatıp kalkmanın erdemleri hipnopedya (uykuda öğretim) yoluyla telkin edilir. ileriki yaşamlarında dünya devleti'nin yurttaşlarına ücretsiz somalar, hükümetçe onaylanmış haplar verilir ve sürü halinde cemaat terennümleri ve dayanışma ayinleri için (ki rutin olarak bir sefahat alemiyle sona ererler) toplanırlar; bu toplantılar dünya devleti'nin savsözü olan "cemaat, özdeşlik, istikrar" değerlerini daha derin biçimde aşılamak için düzenlenir. hayatın her yönü toplumsal yarar düzeyine indirgenmiştir, hatta cesetlerden kullanışlı fosfor kaynakları olarak yararlanılmaktadır.
işte new mexico'daki ayrıbölge'yi ziyaret ederken bernard marx, john adlı vahşiye rastlar ve onu londra'ya getirir. john ilkin kendisini çevreleyen yeni dünya karşısında coşkuya kapılır ve londra'dan büyük ilgi görür; fakat kısa süre sonra dünya devleti'nce hayal kırıklığına uğratılır ve jonh'ın perspektifinden f.s. 632'nin eksiksiz, totaliter dehşeti teyit edilir.
haziran 1931'de huxley bir gazete muhabirine, amerika'ya ikinci bir gezi planladığını söylemişti, "sırf daha kötüsünü bilmek için, bence, insanın zaman zaman yapması gerek." mayıs ayında da bir başka muhabire "gelecek hakkında bir roman" yazdığını söylemişti. "wellsgil ütopya'nın dehşeti ve ona karşı bir başkaldırı üzerine." birkaç yerde huxley, h.g. wells'in tanrılara benzeyen insanlar'ı ile (1923) ve onun sadece "etkin, iyimser, buluşçu, yenilikçi ve iyi huylu" yurttaşlarla doldurduğu tozpembe bir ütopya çizmesiyle alay etmiştir. "wellsgil" terimini kullanışı burada, ilerlemeci bakışın ona en itici ve saçma gelen tüm yönlerini kapsar. fakat huxley, anthony burgess'ın bir keresinde yaftaladığı gibi, "anti-wellscilerin en büyüğü" değildi kesinlikle. aksine, tanrılara benzeyen insanlar bir yana, huxley 1920'lerde ve 30'ların başında wells'le bir hayli şey paylaşıyordu: özellikle de, parlamenter demokrasiye yönelik güçlü horgörü ve kitle toplumunun seçkin bir uzmanlar kastı tarafından kontrol edilen bir zihinsel düzey hiyerarşisi biçiminde yeniden düzenlenmesi gerektiği yolundaki güçlü inancı. huxley'nin cesur yeni dünya'yı yazmaktaki asıl amacı, pekâlâ tarınlara benzeyen insanları ve anlattığı düşlemsel 'california' dünyasını yermek olabilir; ama romanı yazmaya başlar başlamaz, huxley'nin kurmaca bir geleceğin parodisini yapma isteği, şimdinin kurmaca olmayan acil sorunlarına korkulu ilgisiyle karıştı.
huxley, durham kömür madenlerini ziyaret eder ve kitle işsizliğinin sefaletine tanık olur. ekonomik ve politik durum üzerine kilit bir avamlar kamarası tartışmasında da hazır bulunur ve gözlemlediği tutumlardan, işittiği "zırvalamalar" dan hiç etkilenmez. 1931'in yazında kriz derinleştikçe, huxley'nin karamsarlığı da derinleşir. ağustos ayındaki sterline hücum, britanya'nın acil durumla uğraşacak ilk hükümetinin kurulması, (a.j.p. taylor'ın sözleriyle) "iki savaş arasındaki ingiliz tarihinin dönüm noktası"nı belirleyerek eylül'de altın standardının bırakılması, huxley'yi birleşik devletler'e yapacağı ikinci ziyareti belirsiz bir tarihe ertelemeye sevk etti. kısa bir süre sonra geleneksel politikaya ilişkin ümitsizliğinin en derin noktasına ulaştı ve, çoğu çağdaşı gibi, parlamenter demokrasiden vazgeçip, "bizi rasyonel bir öngörünün gereklerini yapmaya ve bu doğrultuda zahmete girmeye zorlayacak kişiler tarafından" yönetilmeye boyun eğmeyi savundu. propagandayı devlet kontrolünün meşru bir aracı olarak gördü ve sovyetler birliği'nde yürürlüğe konulana benzer bir ulusal planın uygulamaya geçirilmesi için defalarca çağrıda bulundu. 1928'de rusya'da ilk beş yıllık plan açıklandığında, huxley "bolşevik idealist için ütopya bir ford fabrikasından farksızdır," diye yazmıştı; fakat 1931'in olayları onu değişik bir bakış açısını benimsemeye yöneltti. cesur yeni dünya'yı yazdığı sıralarda, tıpkı mustafa mond gibi, eğer uygarlık mevcut krizden sağ çıkacaksa "ilk ve en son kertede ihtiyaç" duyulan şeyin istikrar olduğunu ileri sürdü. mond'un adı, imperial chemical industries ltd'in ilk başkanı olan sir alfred mond'dan (1868-1930) esinlenilerek konulmuştur. huxley onun middlesborough yakınlarında olan billingham'daki devasa fabrikasını cesur yeni dünya'yı yazmaya başlamadan hemen önce gezmişti. huxley, billingham'ı planlama ilkelerinin "muzaffer bir tecessümü" olarak, "kocaman bir plansız tutarsızlık dünyasının ortasındaki... düzenli bir evren" olarak selamlamıştı. öyle görünüyor ki, vahşi'ye buyurgan tahakkümü içinde mustafa mond, huxley'nin haziran 1931'de britanya'ya akıl, düzen ve isrikrar getirmesi için çağrıda bulunduğu "güçlü ve akıllı merkezi otorite"yi kişileştirmektedir. mond'un "derin, tınılı sesi" huxley tarafından üç yerde anılmıştır. üstelik, sesinin "ürkütücü biçimde" titreştiğini ve mond'un yüzünün 16 ve 17. bölümlerde vahşi, bernard marx ve hemholtz watson ile konuşmaları boyunca "iyi huylu zekâ"dan daha tehdit edici bir şeyi ele vermediğini gözlemler. bütün çirkinliğine rağmen, f.s.632'nin hiyerarşik, aseptik, renklerle kodlanmış dünyası, huxley'nin cesur yeni dünya'yı yazmadan önce, yazarken ve yazdıktan sonra başka yerlerde çağrısını yaptığı bilimsel ütopyadan çağlarca uzak değildir.
cesur yeni dünya'nın yayınlanışından iki hafta önce, ocak 1932'de bbc'deki bir radyo konuşmasında huxley öjeniğin bir politik kontrol aracı olarak kullanımını tartıştı ve "bütün batı avrupa soyunun... hızlı bozuluşu"nun önünü almak için öjenik tedbirleri uygulamaya hazır olduğunu belirtti. huxley'nin öjeniğe veya toplumun biyolojik yapısının devlet eliyle manipülasyonuna ilgisi, ilkin proper studies'de (1927) belirdi ve öjenik reçeteler iki savaş arası dönemde bütün politik renklerden entelektüeller tarafından savunuldu. bokanovski işlemi, podsnap tekniği, yeni-pavlovgil şartlandırma ve hipnopedya huxley'nin britanya'nın politik sorunlarına uygulanabileceğini ileri sürdüğü tekniklerin romanesk karşılıklarıdır. şöyle demişti: "koşullar liberalleri diktatörlüğe başvurmaya zorlayabileceği gibi, hümanistleri de bilimsel propagandaya zorlayabilir. düzenin her türlüsü kaostan yeğdir."
cesur yeni dünya'nın arka planını tam olarak bilmek romanın kara ütopyacı dayanaklarını hiçbir şekilde geçersiz kılmaz. roman, şirket-devletin doğasındaki totaliter tehlikelerin bir geleceğe yansıtımı olarak okunabileceği gibi, amerikan öcüsüne dair bir hiciv olarak da alımlanabilir. gördüğümüz gibi cesur yeni dünya, huxley'nin bilimsel planlamaya dolaylı ve umutsuz desteği olarak dahi yorumlanabilir. bütün metinler özerktir; bizzat cesur yeni dünya da, huxley'nin romanı yazdığı sıralar ürettiği çeşitli kurmaca olmayan yazılarla romanı niçin yazdığı ve ne anlama geldiğine ilişkin geriye dönük açıklamaları da, bir bütün olarak değenlendirilebilir veya her biri kendi başına ele alınabilir. fakat okur hangi yorumu yeğlerse yeğlesin, öyle görünüyor ki cesur yeni dünya'nın yapısı 1931'in nisan ve ağustos'u arasında huxley için çok sorunlu bir haldeydi; çünkü bir hiciv mi, bir kehanet mi, yoksa bir proje mi yazdığından kendisi de emin değildi. 1935'te bir gazeteci gönlünün "vahşi'nin isteklerinden yana mı, şartlandırılmış istikrar idealinden yana mı" olduğunu sorduğunda, huxley'nin "ikisinden yana da değil, bence iki ucun arasındaki bir orta hem istemeye değer hem olabilirdir, hem de bizim hedefimiz olmalıdır," diye yanıtladığı aktarılır. anlamlı biçimde, "gelecek hakkında komik, en azından alaycı bir roman"ın tamamlanışını haber veren babasına ağustos 1931'de yazdığı bir mektup, "beş yıllık plan doğrultusunda birşeyler benimsemediği takdirde, dünyanın geriye kalanının çökeceği" yolundaki kanısının "gitgide güçlendiği"ni bildirerek bitiyordu. cesur yeni dünya'ya 1946'da yazdığı önsözde romanı yazdığı dönemde planlama ve öjeniğin kendisi için sahip olduğu çekiciliğe hiçbir göndermede bulunmaz. hitler ve "nihai çözüm" bu tür fikirleri düşünülemez kılmıştı ve o günden sonra huxley bu fikirleri terk etti. böyleyken önsöz ve brave new world revisited (1958), sovyet komünizmi'nin hegemonyasının işaretlerini verdiği "kâbusumsu" geleceğe ilişkin kehanetsi farkındalığı vurgular.
oiolesse 26 Mar 2015 04:42
okuduğum açık ara en iyi distopyadır. yorumum pek spoiler içermese de ne olur ne olmaz vereyim ben spoilerımı.
kitapta günümüzle doğrudan ilişkilendirebileceğimiz pek çok benzerlik mevcut. ancak işin ilginç yanı, kitabın içerdiği kaygılar kitabın yayınlandığı tarihten ziyade günümüze daha çok uyuyor. sistemin ve teknolojinin bireysel farklılıkları yok denecek noktaya getirip tek tip insan modeli yaratması. ancak pek çok distopyadan farklı olarak yazar, sistemin içinde benliğini kaybetmiş insanları umutsuz ve amansız bir mücadele içinde değil, hayatından memnun ve düzen yanlısı olarak gösteriyor. kanımca günümüz şartlarıyla arasındaki en büyük benzerlik de bu. yine de bu benzerlik ingiltere, abd, almanya gibi ülkeler için geçerli, türkiye daha çok 1984 ambiyansına uygunluk gösteriyor. (bkz: 1984)
agressiobsession 01 Nis 2015 17:48
kesinlikle en popüler rakibi 1984 ten daha isabetli yaklaşımda bulunan bir roman. asıl tehlikenin tüketim kültürü olduğunu, bu toplumun madden ortaya konmayan değerleri yitireceğini iddaa ediyor huxley. insan karakterinin markalara endekslendiği günümüzde yavaş yavaş prototipler halini aldığımızı da göz önüne alırsak huxley'in tahlili çok başarılı.
bozuk musluk 06 Nis 2015 01:15
tarihsel zaman belirteci olarak "ford" kullanılması oldukça ilginç.
aynı zamanda katı kuralcı ve mesleki role dayalı toplum yapısı modeli ile bir çok bilim kurgunun çıkış noktasıdır.
saidnaci 06 Nis 2015 01:19
aldous huxley'in dediğine göre, vahşi adlı karakteri olması gerekenden daha vahşi anlatmıştır.
çok büyük oranda sağlam tespitler ve öngörüler dolu kitap.
flejuh 02 Haz 2015 12:26
kitap o kadar çok ünlü insan içerir ki bu çoğu okuyucunun dikkatinden kaçmaz. bernard marx, lenina crowne, benito hoover, mustapha mond, sarojini engels ...
dikkat çekilmesi gereken yer alanında uzman her bir önderin, düşünürün bu düzeni yıkamayacağı, hepsinin düzene boyun eğeceği, düzenin ne olursa olsun işleyeceği!
gamit 16 Ağu 2015 18:59
Steven Spielberg sayesinde mini bir dizi olacak olan kitaptır.
perfectly imperfect 16 Ağu 2015 20:11
1984'çüler bozulmasın ama açık ara kurgusu daha iyi olan bir kitap. (karşı-ütopya=distopya)bilim kurgu unsurlarının daha ağırlıkta olması gelişimi açıklamaya faydalı olmuş. hatta siyasi eleştiri mahiyetini bile yitirme noktasına taşımış. 1984'te daha net göndermeler vardı. yine burada da biraz zorlama olsa da günümüz dünyasına uyarlama yapılabilir.(sınıflar üzerinden)
kitaptaki karakter göndermeleri de hoş açıkçası. marx, crowne, mond. karakterlerin sembolik karşılıklarını nette buldum. şöyle ki;
abi 15 Eyl 2015 10:42
yayımlandığı yıl irlanda'da; geleceğin dünyasında "eğlence amaçlı seks"in toplum tarafından normal karşılanacağı anlatıldığı için yasaklı kitaplar listesine girmiştir.
deanmoriarty 08 Eki 2015 15:05