Ana sayfa Sanat Görsel Che Guevara, Devrimci Kimliğinin Yanında Nasıl Bir Sanat İkonuna Dönüştü?
“¡Hasta la victoria, siempre!“
Dünya tarihinin gördüğü en büyük devrimcilerden olan Che Guevara’nın Küba’daki Santa Clara şehrindeki anıtında yazan bu söz, “Zafere kadar, daima!” anlamını taşıyor. 1928’de Arjantin’de doğmuş bu gerilla lideri doktorun birçok önemli aforizmasından biri olmasıyla da sonsuza kadar yaşayacak bir kelimeler bütünü.
1967’de henüz 39 yaşındayken Bolivya’da infaz edilmeden önce, ilk başta Küba halkının olmak üzere bütün dünyadaki bu ideolojiye olan bakış açısını adeta değiştiren Guevara, tarihin gördüğü en büyük ikonlardan biri. Hakkında yapılmış animasyon bir TED videosunda da devrimin iki farklı penceresinden bakıldığı üzere oldukça tartışmalı yaptırımlara da sahip olmuş bu lider; özetle Küba halkına huzur, refah ve eğitim getiren isimlerden biri oldu.
Sonucunda ise History Channel’ın kendisi hakkında yaptığı “Kurumlaşma karşıtlığı ve değişimin sembolü” benzetmesi, gerçekten de Guevara’nın başarısının aslında ne denli global bir boyutta olduğunu en basit şekilde ifade ediyor. Ölümünden sonra, bu sembolizmin sanat alanında da kendini göstermesiyle birlikte, Guevara artık en üst düzeyde komünizmin, direnişin ve değişimin -belki de- yegane simgesi haline geldi.
Kübalı fotoğrafçı Alberto Korda, La Coubre patlaması anısına yapılan cenaze töreninde, objektiflerine Che’yi almasıyla birlikte, aslında sadece basit bir fotoğraf karesinden çok daha ötesinde bir sembole hayat verdiğinin farkında değildi. Kodak Plus-X filmiyle deklanşöre basan Korda’nın bu filminde Jean-Paul Sartre ve Simone de Beauvoir gibi önemli kişilerin de kareleri vardı. Böylece, Küba gazeteleri için o zamanlar -haliyle- daha büyük bir önem arz eden bu iki ismin fotoğrafları yayımlandı.
Che’nin Bolivya Günlüğü’nün yayın haklarını alan İtalyan Giangiacomo Feltrinelli, söz konusu fotoğrafı poster halinde basarak ona bir nevi ilk “patlamasını” yaşattı. Devrimci liderin, fikirleri kadar dış görünüşünün de etkileyici bir kararlılıkta olmasıyla birlikte görsel anlamda da büyük çapta bir etki yaratan Guerrillero Heroico (kahraman savaşçı) isimli poz, dünyaca tanınır hale geldi. Che’nin bu duruşu, hem karizmatik hem de lider niteliklere sahipti.
Ardından, pozun tam anlamıyla ikonlaşması ise İrlandalı sanatçı Jim Fitzpatrick’in bu poza renk katıp onu modernleştirmesiyle oldu. Aynı zamanda Sinéad O’Connor ve Thin Lizzy gibi birçok ünlü İrlandalı müzisyenin albüm kapaklarını da dizayn eden Fitzpatrick, Alberto Korda’nın fotoğrafına kendi dokunuşunu katarak ortaya oldukça estetik bir eser çıkardı. Daha sonra ise bu sanat eserinin telif hakkını ilk başta bedava yaptı. Bunu yapmasının amacı ise görselin sadece devrim mesajları amacıyla kullanılacağını düşünmesiydi. Ancak, daha sonra görselin ifade ettikleri giderek daha büyük anlam kazanınca, bu eseri neredeyse her yerde görmeye başladık. Çoğunlukla tişörtlerde olmak üzere, kahve fincanları, şemsiyeler, kartpostallar, hatta bikiniler üstünde, üstelik Smirnoff’un öncülüğüyle alkol şişelerinde ve hatta sigara paketlerinde bile bu eser kullanıldı.
Che, artık devrimci kimliğinin yanında bir sanat ikonuydu. Bununla birlikte Fitzpatrick, Al Jazeera röportajında değindiği üzere, aslında görselin kullanımından rahatsız değil; yalnızca bu eserin alkol ile sigara gibi ürünlerle aşırı ticarileşmesi ve haklı olarak da “komünist bir liderin adeta kapitalist bir düzene araç edilmemesi” gerektiğini ifade ediyor. Hatta, Michael J. Casey isimli yazar da sırf bu konu üzerine Che’s Afterlife: The Legacy of an Image isimli eserini kaleme almıştı.
Bunların dışında, bu ikonik liderin görselinin etkilerine bir de Küba’nın başkenti Havana’daki Plaza de la Revolución’da rastlıyoruz. Turistlerin en fazla uğradığı noktalardan biri olan bu yer, Che Guevara’nın çelikten yapılmış etkileyici bir duvar anıtına sahip.
Orijinali Kübalı müzisyen Carlos Puebla’ya ait olan eser, Che’nin Küba Devrimi’ni başarıyla gerçekleştirdikten sonra Kongo ve Bolivya’ya gitmesinden önceki veda mektubuna bir cevap olarak yazılmış. Bunun yanında şarkı, 200’ün üzerinde versiyona sahip olacak kadar benimsenip coverlanmış bir klasik. Nathalie Cardone, Los Calchakis ve (resmi olmasa da) Buena Vista Social Club versiyonu da parçayı adeta klasikleştiren yorumlar.
Önceki YazıIndie Rock’ın Farklı Sesi: Mashrou’ Leila
Sonraki YazıYılın Yönetmeni: Guillermo del Toro