Türkmen TW-siniň işgärleri
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 9-njy oktıabrda döwlet telewideniıesiniň “Türkmen owazy” teleradioıaılymynyň başlygy Şöhrat Goçyıew Annagulyıewiçi wezipesinden boşatdy.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) maglumatyna görä, Goçyıew bu wezipeden “işde goıberen düıpli kemçilikleri üçin” boşadylypdyr, emma habarda bu diıilıän kemçilikleriň detallary anyklaşdyrylmaıar.
Türkmen prezidentiniň karary bilen, Begli Hezretgulyıewiç Beşerow Türkmenistanyň Telewideniıe, radiogepleşikler we kinematografiıa baradaky döwlet komitetiniň “Türkmen owazy” teleradioıaılymynyň başlygy wezipesine bellenildi.
Türkmenistanyň prezidenti köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň işini ıygy-ıygydan tankyt edıär we wagtal-wagtal, “işde goıberen kemçilikleri üçin” diıip, döwlet eıeçiligindäki telewideniıäniň we gazet-žurnallaryň ıolbaşçylaryny täzeläp durıar.
Emma türkmenistanly ıuristleriň käbiri prezidentiň bu hili ıokardan gatyşmalarynyň türkmen habar serişdeleriniň düzgünnamalarynda beıan edilıän kada-kanunlara gabat gelmeıändigini, prezidentiň habar serişdeleriniň ıolbaşçylaryny işe belläp, işden aıyrmakdan başga ygtyıarlyklarynyň hem ıeterlikdigini öňe sürıärler.
Eıse, ıurduň köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň, şol sanda teleradioıaılymlaryň ıa-da gazet-žurnallaryň ıolbaşçylaryny prezidentiň hut özüniň wezipä bellemegi ıa-da wezipeden boşatmagy bilen bagly ıagdaıa dünıäniň beıleki ıurtlarynda hem duş gelse bolıarmy? Munuň ıurduň metbugat azatlygyna nähili täsirleri bolup biler?
“Serhetsiz reportıorlar” guramasynyň Gündogar İewropa we Merkezi Aziıa boıunça bölüminiň başlygy İohan Bihr (Johann Bihr) döwlet baştutanynyň ıurduň köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň ıolbaşçylaryny wezipä bellemek we wezipeden boşatmak tejribesiniň dünıäniň sanlyja ıurdunda amal edilıändigini, ıöne olaryň ählisiniň awtoritar dolandyryşdaky döwletlerdigini we bu ıurtlarda köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň işiniň döwlet eıeçiliginde amal edilıändigini aıtdy.
“Biziň dünıäde metbugat azatlygynyň ıagdaıy boıunça ıaıradan soňky ıyllyk hasabatymyzda 180 ıurduň arasynda 178-nji orunda ıerleşdirilen Türkmenistan ıaly ıurtda köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň ıolbaşçylaryny wezipä bellemek we wezipeden boşatmak tejribesiniň döwlet baştutany tarapyndan amal edilmegi geň galdyryjy däl. İöne gel galmaly zat, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow wezipä gelende, köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň işine gönüden-göni ıolbaşçylyk ıa-da gözegçilik etmejekdigini wada beripdi. İöne häzirlikçe bu iş ıüzünde duıulmaıar. Munuň tersine, gynansakda, soňky iki ıylyň dowamynda Türkmenistanda metbugata döwlet kontrollugynyň artandygyny görse bolıar” diıip, Bihr aıtdy.
Ol demokratik jemgyıetde ilaty – hususan-da, saılawlar döwründe – garaşsyz maglumatlar bilen üpjün etmekde möhüm rol oınaıan garaşsyz köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň bolmalydygyny aıdyp, şeıle diııär:
“Haçan döwlet baştutany köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň ıolbaşçylaryny wezipä bellese, bu teleradioıaılymyň garaşsyz bolmagyny kynlaşdyrıar. Käbir ıurtlarda köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň ıolbaşçylarynyň ilata berilıän maglumatyň mazmunyna goşulyşmagynyň öňüni alıan käbir içerki düzgünler bolup biler. İöne elbetde, Türkmenistan babatynda muny aıdyp bolmaıar. Türkmenistanda bu diňe häkimiıetleriň döwlet mediasyna gönüden-göni kontrollyk edıändiginiň we resmi propagandany ıaıratmagyň bir guralydygynyň ıene bir alamatydyr” diıip, Bihr belledi.
4-nji oktıabrda Aziıa – İuwaş umman teleradiogepleşikler birleşigi prezident Berdimuhamedowy “sebitde köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň ösdürilmegine goşan uly goşandy üçin” diıen Güwähat, baırak hem-de ıadygärlik nyşany bilen sylaglady. Resmi medianyň maglumatyna görä, türkmen prezidenti öz çykyşynda bu baıragyň gowşurylmagyny ıurtda media ulgamynda alnyp barylıandygy aıdylıan işleriň halkara derejede ykrar edilmegi hökmünde teswirledi.
İöne adam hukuklaryna we media azatlygyna gözegçilik edıän halkara guramalarynyň ençemesi Türkmenistanyň indi onıyllyklaryň dowamynda dünıäniň iň bir ıapyk ıurtlarynyň biri bolmagynda galıandygyny, ıurtda media we metbugat azatlygynyň ıagdaıynyň gözgynydygyny aıdyp gelıär.
Freedom House guramasynyň 2017-nji ıyl üçin Metbugat azatlygy boıunça çap eden hasabatynda Türkmenistan metbugat azatlygynyň derejesi boıunça dünıäde iň ıaramazlykda Demirgazyk Koreıa bilen deňleşdirilıär.
2-nji awgustda “Open society”, ıagny “Açyk jemgyıet” guramasy maglumat çap edip, Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary komitetiniň žurnalist Ogulsapar Muradowanyň tussaglykdaky ölüminden türkmen hökümetiniň jogapkärdigini anyklandygyny habar berdi.