İB liderleriniň Tallinnde geçen sammitden soň düşen suraty. 29-njy sentıabr.
İewropa Bileleşiginiň liderleri Birleşen Ştatlaryň prezidenti Donald Trampyň garşy çykıandygyna garamazdan, Eırana garşy girizilen sanksiıalaryň gowşadylmagynda onuň ıadro hereketlerini çäklendirıän aıratyn ähmiıetli ylalaşyga ygrarly galıandyklaryny ıene-de bir gezek tassykladylar.
İöne muňa garamazdan, 28 agza ıurduň gatnaşmagyndaky Bileleşik Tährany onuň ballistik hüjüm programmalary boıunça we onuň İakyn Gündogarda durnuksyzlygy öjükdirmekdäki roly diıilıäni dorgusynda tankytlap, Trampyň gozgan meseleleri bilen razylaşıandyklaryny ıaňzydıar.
Biz Eıran bilen baglaşylan ıadro ylalaşygyň talaplarynyň gol çeken taraplaryň ählisiniň gatnaşmagynda berjaı edilmegine doly ygrarly galıarys. Biz muňa İewropa Bileleşiginiň we regionyň wajyp howpsuzlyk bähbidi hökmünde garaıarys diıip, İB-niň ıokary derejeli diplomaty Federika Mogerini 19-njy oktıabrda Brıusselde eden çykyşynda aıtdy.
İB-niň liderleri bilelikde beıanat ıaıradyp, Bileleşigiň Eıran bilen baglaşylan ıadro ylalaşygyna doly ygrarly galıandygyny ıene-de bir gezek tassykladylar. Bu barada Azat İewropa/Azatlyk Radiosy beıanatyň ilkinji nusgasyna salgylanyp biraz ozal hem habar beripdi.
Tramp 2015-nji ıylda gol çekilen bu ylalaşyga garşy çykyp, geçen hepde Eıranyň öz borçlaryny berjaı edıändigine güwä geçmegi ret edeli bäri, Bileleşik ylalaşygy gorap saklamak babatda gaırat sarp edıär we 19-njy oktıabrda Birleşen Ştatlaryň Kongresine ylalaşygy puja çykarmazlyk üçin arza bilen ıüz tutdy.
Tramp 13-nji oktıabrda eden İüzlenmesinde Birleşen Ştatlaryň Kongresine Tährana basyş etmek üçin oňa garşy täzeden sanksiıalary girizıän mehanizmi işläp düzmek boıunça Birleşen Ştatlaryň ylalaşyk bilen bagly kanunçylygyny berkitmegi tabşyrdy.
Şeıle-de, Tramp Tähran bilen alty global güıjüň arasynda baglaşylan şertnamanyň talaplaryna laıyklykda, Eıranyň ıadro programmasyna girizilen çäklendirmäniň gutarıan wagtyny kesgitleıän kanunçylygyň aradan aırylmagyny üpjün etmäge çalyşjakdygyny hem mälim etdi.
Ol özüniň ylalaşyk bilen bagly matlaplary amala aşmadyk ıagdaıynda ABŞ-ny ylalaşykdan çekmek haıbatyny atdy we şonuň üçin Kongresi hem-de ABŞ-nyň ıaranlaryny öz maksatlaryny amala aşyrmaga ıardam bermäge çagyrdy. Tramp soňky çykyşlarynda-da atan haıbatlaryny gaıtalap gelıär.
Kongresdäki demokratlar we käbir respublikanlar ABŞ-nyň İewropadaky ıaranlarynyň tersine gitjek hereketlere baş goşup bilmejekdigini aıtdylar we olaryň beıanatlary Brıusseldäki sammite gatnaşan resmiler tarapyndan bellenip geçildi.
Köpsanly demokratlar we käbir respublikanlar prezidenti çäklendirmek üçin daşary syıasata özleriniň has işjeň gatnaşmalydyklaryny duııarlar diıip, İB-niň resmileriniň biri Reuters-e gürrüň berdi.
Şonda-da İB-niň resmileri ylalaşyk boıunça geçiren gürrüňdeşliklerinde, Waşington täzeden sanksiıa girizmegi kararlaşdyran ıagdaıynda, Eıran bilen işleşıän ıewropaly maıadarlary oňaısyz täsirden goramagyň aladasyny etmelidigine aıratyn ünsi çekdiler.
İB Eıran bilen baglaşylan ylalaşyga Günbataryň soňky ıyllarda gazanan iň uly diplomatik üstünliklerinden biri hökmünde garaıar. İewropaly liderler agzalıan ylalaşygyň ıatyrylmagy Demirgazyk Koreıanyň ıadro programmasy boıunça gepleşik synanyşyklaryna-da zyıan ıetirer diıip, öz aladalaryny beıan edıärler.
İB-niň daşary işler ministrleri geçen hepde gürrüňi edilıän ylalaşygy “dünıäde ıadro yaraglarynyň ıaıramagynyň öňüni almakda we regionda howpsuzlygy üpjün etmekde aıratyn ähmiıetli element” hökmünde jar edıän beıanaty kabul etdiler.
Trampyň Eıranyň ballistik programmlaryny soňlandyrmak barada edıän tagallalaryna goşulmak we Eıranyň İakyn Gündogarda gatalıan dartgynlylyklardaky roluna aladalanmak bilen bir hatarda, İewropaly resmiler, bu dawalara ıadro ylalaşygyndan üzňe, aıry ugurlarda seredilmelidigini aıdıarlar.
Eıranyň Rewolıusion gwardiıa korpusynyň 19-njy oktıabrda Günbataryň basyşlaryna garamazdan Eıranyň ballistik hüjüm programmasyny güıjetjekdigini, munuň ıurduň goragynda aıratyn ähmiıetlidigini aıdandygyny ıarym-resmi “Tasnim” agentligi habar berdi.