Şerif İdrisi - Beyaz Tarih
Önem : İslâm coğrafyacısı ve botanik âlimi
Doğum : 1100 - Ceuta, İspanya
Ölüm : Palermo, Sicilya
Başlıca Eserleri : Nüzhetü’l-müştâḳ fi’ḥtirâḳı’l-âfâḳ, Ünsü’l-mühec ve ravżü’l-fürec, el-Câmiʿ li-ṣıfâtı eştâti’n-nebât ve ḍurûbi envâʿi’l-müfredât mine’l-eşcâr ve’s̱-s̱imâr ve’l-ḥaşâʾiş
Bir dünya coğrafyası olan Nüzhetü’l-müştaḳ, Ortaçağ’da İslâm dünyasında yazılmış yerkürenin genel ve sistematik coğrafyası üzerindeki en kapsamlı çalışmalardan biri olup Avrupa hakkında gerçeğe en yakın bilgileri veren ilk eserdi. Çeşitli ülkelerin ve özellikle Batı Avrupa ülkelerinin haritaları tarihte ilk defa aslına uygun sayılabilecek bir şekilde çizildi. Türkler’in yaşadığı topraklar hakkında yapılan açıklamalar ise daha önceki coğrafyacılara göre geniş olmakla birlikte zaman zaman efsanevî bilgiler yer aldı. Ünsü’l-mühec ve ravżü’l-fürec adlı eseri Nüzhetü’l-müştâḳ’ın ilâveli bir özeti niteliğindedir. Kitapta, ekvatorun güneyinde kalan sekizinci bir iklimden daha söz edilir. el-Câmiʿ li-ṣıfâtı eştâti’n-nebât ve ḍurûbi envâʿi’l-müfredât mine’l-eşcâr ve’s̱-s̱imâr ve’l-ḥaşâʾiş adlı eseri Botanik ve eczacılıkla ilgili olup İbnü’l-Baytâr tarafından çokça kullanıldı. Eserde bir bitkinin çeşitli dillerdeki anlamlarını da verdi. Kitabın İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde 1261 tarihli bir nüshası daha bulunur.
Şeşen, Ramazan, Şerif İdrisi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 21, 2000, s:493-495
Bugün cami olarak kullanılan medrese, Gıyâseddin III. Keyhusrev döneminde mimar Oğulbek b. Muhammed’e yakınındaki han ve hamamla birlikte yaptırıldı. Yapının cepheye bitişik bir de çeşmesi vardı; hanın sadece kapalı bölümü ayakta olup hamamı yıkıldı. Anadolu Selçuklu medreseleri içinde revaksız avlusu kubbe ile örtülü, iki eyvanlı ve tek katlı olanlar grubuna girer. Düzgün ve iyi cins beyaz taştan örülmüş cephesinin ortasında yer alan taç kapısı ile dikkati çekti. Giriş kapısı üzerindeki kitâbeden başka mukarnas altındaki iki bölümde mimarın adı iki ayrı kartuş içinde tekrar yazıldı. Tepede de bir pars kabartması bulunmaktaydı. Doğuya doğru çıkıntı teşkil eden yuvarlak kemerli ve devşirme aynalı çeşme ile batıya doğru çıkıntı teşkil eden kubbeli oda bölümü simetri meydana getirir. Giriş eyvanından ulaşılan ortadaki avlunun üzeri Türk üçgenleriyle geçilen kubbe ile örtülüydü. Karşıdaki ana eyvanın iki yanında birer kubbeli oda yer aldı; bunlardan batıdakinde ayrıca ocak vardı.
Aşıkpaşazade’nin ifadesiyle, Osman Gazi’nin meşhur rüyasını tabir edip kendisine padişah olacağını müjdeleyen Abdal Kumral, buna karşı müjdelik istemiş, Osman Gazi de padişah olduğunca bu dervişe kılıcını vermiştir. Rüstem Paşa'ya atfedilen Tevarih-i Al-i Osman'da Aşıkpaşazade'deki rivayet aynen zikredilmekle birlikte, dervişin adı Durut veya Turgut olarak geçer. Abdal Kumral hakkında bir diğer bilgi kaynağı olan İdris-i Bitlisi’ye göre de, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan önce uçlarda yaşayan bir derviş mücahidi olan Kumral, Ermeni Derbendi’nde rastladığı kırklardan(İslam gizemciliğinde kırk kişiden oluşan bir erenler topluluğuna verilen ad.) birinden Osman Gazi’nin başına devlet kuşu konacağını öğrenince bu müjdeyi ona bildirir, o da kendisine kılıcını ve maşrapasını verir.