Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı - PDF
Download "Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı"
1 Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Dr. Ayşen Timurağaoğlu Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı
2 Kanıta dayalı tıp veya kanıta dayalı uygulama bilimsel metodlara dayanarak elde edilmiş en uygun yaklaşımı bulmaktır.
3 hastaya zarar vermemek, etkin olmayan tıbbi yaklaşımlarla hasta güvenliğinin tehdit edilmesini ve gereksiz maliyetlerin engellenmesi ile ülke kaynaklarının korunmasını hedefler
4 uygun yaklaşım, yani kanıt retrospektif veya prospektif yapılan çalışmalardan elde edilir. kanıtın güvenilirliği için elde bulunan veriler değerlendirilir.
5 Sistematik review/ Meta-analizler..... Randomize kontrollü çalışmalar.... Vaka serileri ve olgu sunuları Uzmanların görüşü Kanıtın güvenilirliği
6 Sistematik review Bir konu ile ilgili görüşlerin daha önce yayınlanmış makalelerden, toplanıp, seçilip, değerlendirilip verilerin analiz edildiği makalelerdir. Klinik çalışmadan farkı. SR önemi Özet oluşturması, eksik çalışmaların tespiti, transfüzyon tıbbında açıkların belirlenmesi, tekrarların azaltılarak, az yapılmış çalışmaların teşvik edilmesi
7 kanıta dayalı tıp, tıbbın dinamik yapısı nedeniyle kısa aralıklarla değişim göstermelidir. Ne kadar güvenilir??
8 Negatif sonuçlu çalışmaların yayınlanmasındaki sorunlar, Online dergilerin varlığı nedeniyle çalışmaların düşük kaliteli olması, Çıkar düşüncesi (conflict of interest), Çalışmaya alınan hasta gruplarında ko-morbid durumlar olmadığı için ve Hasta takipleri klinik çalışmalarda rutin pratiğe göre çok daha iyi. sonuçların klinik çalışmalarda daha iyi çıkabilmesi kanıtı zayıflatıcı durumlardır.
9 Kanıta dayalı tıpta ülke bazında verilerin toplanıp değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Tanı ve tedavi rehberleri ancak toplanmış verilerle elde edilir.
10 Kan bankacılığına nasıl uygulanır?
11 Güvenli kan/kan ürünü sağlanması halkın sağlığını göstermekle birlikte halk sağlığı açısından da önem taşımaktadır. Akut ve kronik komplikasyonların takibi ve verilerin toplanması, değerlendirilmesi transfüzyon tıbbında kanıt edinme açısından son derece önemlidir. Kanıta dayalı ulusal transfüzyon rehberleri oluşturulmasında da bu veriler kullanılmalıdır.
12 Transfüzyon tıbbında amaç, olabilecek zararları azaltmak veya ortadan kaldırmaktır
13 HIV ve Hepatit C bulaşının olduğu dönemlerde güvenli transfüzyon için kanıta dayalı tıp yaklaşımı hakimdi. HIV ve HCV nin transfüzyon yolu ile bulaştığı kesin olarak kanıtlanana kadar önlem alınmaması, zaman geçmesi kan bankacılığını zor duruma sokmuştur.
14 Kanıta dayalı tıp genellikle bireysel hasta bazında yaklaşımlar için düzenlenmiş olup, geniş topluluklara uyarlanması potansiyel problemler taşımaktadır.
15 KDT ÖRNEK AMAÇ: transfüzyon tıbbının kanıta dayalıgüvenli- olma özelliğini arttırmak [ ] 1- Ekip oluşturmak (SRI) İngilterede: 3 SR değerlendirme konusunda uzman, 3 transfüzyon tıp pratiğinde uzman bağımsız bir yönetim kurulu destekler ve uzman klinisyenler yön verir
16 2-Kapsamlı taramak için terimler listesi transfüzyona alternatifler(epo, fe, hemostatik ajanlar.) fraksiyone kan ürünleri (İVİG, APC, FVIII..) transplantasyon (kök hücre, kordon kanı..) volüm replasmanı (sıvı tedavisi..)
17 eritrositler (RBC transfüzyonu, lökodeplesyon, komplikasyonlar ) exchange tedavisi (RBC, plazma) trombositler (plt transfüzyonu, plt zengin plazmaferez..) transfüzyon pratiği (yatak başı, donör seçimi, demir bağlayıcı ted.) lökositler (granülositler.) plazma (TDP, kriyosupernatan plazma)
18 2-Tarama stratejisi oluşturmak MEDLINE (SIGN sistematik review filtresi) EMBASE Cochrane library (Sistematik rev. handsearch database) Alternatif veri tabanları Manuel tarama
19 SR özelliğinin belirlenmesi Hangi veritabanları kullanılmalı, hangi yayınlar dahil edilmeli..
20 Örneğimizde SR değerlendirmeye alınması için PubMed/Medline + En az bir veri tabanı veya Abstractların manuel tarama Doree C et al. Transfus Med Rev, 2010
21 3-Verilerin çıkarılması ve analiz Tarama terimlerine göre bulunan yayının 9701 ilk değerlendirmede eleniyor, 1225 yayının 841 çalışma tipi ve kalitesi açısından ve yalnız PubMed/Medline dan yararlandığı için çıkarılıyor, 384 yayının 44 tekrarlanmış; Sonuç: Doree C et al. Transfus Med Rev, 2010
22 Kanıtlar Uygun ve zamanında alınmış önlemler Güvenli kan/kan ürünü Güvenli transfüzyon
23 Ancak KDT yaklaşımında bu yayınları beklersek 2. HIV, HCV olayı gündeme gelebilir.
24 Önlemlerin alınması için Avrupa Birliği 6 temel yaklaşım belirlenmiştir. 1-denge /alınmış önlemlerin zarar vermemesi 2-ayrım yapılmaması/benzer durumlarda benzer önlem alınması 3-uyumluluk/ 4-maliyet ve yarar araştırması 5-düzenlemeye açık olması/bilimsel veriler yeterli olana kadar sıkı önlem alınmalı, değişebilmeli 6-sorumluluk ilkesi
25 farklı önlem söz konusu 1-kuvvetli : çok az kanıt olması yeterli, güçlü önlemler alınmalı, maliyet hesabı yapılmaz. 2-Orta/zayıf: 3- KDT yaklaşımı: kuvvetli kanıt gereksinimi söz konudur. Wilson K et al. Transfus Med Rev, 2003
26 Bu önlemleri nasıl/neye göre belirleyeceğiz? Önlemlerin belirlenmesinde problemin özellikleri önemlidir. Bu özellikler 5 soru ile belirlenebilir.
27 1-riskin kapsamı geniş mi? 2-riskin sonucu ciddi mi? 3-geri dönüşümsüz mü? 4-uzaklaştırmak için gereken maliyet az mı? 5-uzaklaştırılması sağlığa, minimal negatif etki oluşturuyor mu? Wilson K. Transfus Med Rev, 2011
28 İlk üç soruya verilen cevap olumlu ise önlem almak için çok az kanıt yeterli. Son iki soruya yanıt olumlu ise önlem için çok daha fazla kanıt gerekli
29 Güvenli transfüzyon için potansiyel risk yaygın mı? riskin sonucu ciddi mi? geri dönüşümsüz mü? Olumlu Çok az kanıt gerekli Olumsuz Daha fazla kanıt gerekli uzaklaştırmak için gereken maliyet az mı?uzaklaştırılması sağlığa minimal negatif etki oluşturuyor mu? Olumlu Yaygın önlemler alınmalı Önlem gerekmez/kdt olumsuz Sınırlı önlem alınmalı Orta/zayıf
30 Gereksiz yere sıkı önlem alınması donör ve ürün sayısını azaltabilir
31 Allogeneik kan transfüzyon riskleri Kanıtlanmış riskler Bakteriyel kontaminasyon Yanlış kan transfüzyonu Viral kontaminasyon Potansiyel riskler İmmun modülasyon Teorik riskler vcjd bulaşı Bilinmeyenler Önerilen engelleyici yaklaşım RBC ve trombosit komponentlerinin kültürü Barkod sistemi ve diğer yaklaşımlar HİV,HBV,HCV ve/veya HTLV NAT testi Patojen uzaklaştırma yöntemleri Lökosit uzaklaştırma Lökosit uzaklaştırma Donörlerin coğrafik reddi Prion protein testi..?? allogeneik kan transfüzyonun riskleri ve önleyici yaklaşımlar (örnek) Eleftherios C et al. Transfus Dr. Timurağaoğlu alternatives transfus Med, 2003
32 Transfüzyon tıbbında kanıt zayıf bile olsa şüphedir Bilimsel verilerle aksi kanıtlanıncaya kadar kuvvetli önlem almak gerekmektedir.
34 Sabrınız için teşekkür ederi
TRANSFÜZYONLA BULAŞAN ENFEKSİYON ETKENLERİ
XV.Ulusal kan Merkezleri ve Transfüzyon Tıbbı Kursu 18-22 Kasım 2012/ Starlight Otel-Side / Antalya TRANSFÜZYONLA BULAŞAN ENFEKSİYON ETKENLERİ Pof.Dr.Faruk AYDIN KTÜ Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim