Önceki Yazısı<< 254. YAZISI >>Sonraki Yazısı
İSLAMDA ZEKÂT MÜESSESESİ VE EHEMMİYETİ (25)
DİĞER DİNLERDE ZEKÂT-SADAKA
Namaz, Oruç, kurban ve Hac gibi zekat da bütün dinlerde emredilen belli-başlı ibadetlerdendir. Nitekim: ‘’وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ
وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ = Ona (İbrahim'e), İshak'ı ve fazladan bir bağış olmak üzere Ya'kub'u lütfettik; her birini sâlih insanlar yaptık. Onları, emrimiz uyarınca doğru yolu gösteren önderler yaptık ve kendilerine hayırlı işler yapmayı, namaz kılmayı, zekât vermeyi vahyettik. Onlar, daima bize ibadet eden kimselerdi.” (Enbiya 72-73) ayetinde olduğu gibi.
Semavi bütün dinlerde mevcut olan zekat ibadetinin keyfiyet ve kemmiyeti her dinde farklılık arz etmektedir. Zekât, bugünkü şekliyle tamamen İslâm’a ait bir kavram ve uygulamadır. Öte yandan farklı biçimde uygulansa da diğer dinlerde temelde sadaka ile benzerlik gösteren kavramlar bulmak mümkündür.
a)- semavi dinlerde
1) Haniflikte Zekat
Kur’an’ı Kerim’ de Hz. İbrahim ve oğlu İsmail’in namaz ve zekâtlarıyla ilgili hususlar yer almaktadır:
وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَكَانَ عِندَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِسْمَاعِيلَ إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَكَانَ رَسُولًا نَّبِيًّا
Kur'ân'da İsmail'i de an; çünkü o, vaadine sadık bir kuldu ve gönderilmiş bir peygamberdi. Halkına namazı ve zekâtı emrederdi; Rabbi nezdinde de hoşnutluk kazanmış bir kimse idi. ( Meryem, 54-55)
Bu meyanda Hz.İbrahim’in çok cömert ve misafirperver olduğu, sofrasında daima misafir bulundurduğu nakledilir. Hatta Yahudi kaynaklarında: ‘’ Onun gelip geçen yolcular için yiyip içsinler ve istirahat etsinler diye dört yolun ortasında ev yaptırdığı anlatılır. Kölelerine karşın son derece cömert davranan İbrahim a. s’ı Hz. Allah dost edindiğini bildirince bütün kölelerini azat etmiştir.
Kur’an’ı Azimüş-şan’da onun cömertliği sadedinde: Lut a.s’ a giderken meleklerin insan suretinde ona uğrayınca hemen bir buzağı kesip pişirerek onlara sofra kurduğu anlatılır: “ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ الْمُكْرَمِينَ فَقَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ فَرَاغَ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاء بِعِجْلٍ سَمِينٍ إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقَالُوا سَلَامًا قَالَ سَلَامٌ قَوْمٌ مُّنكَرُونَ
İbrahim'in ağırlanan misafirlerinin haberi sana geldi mi? (Bunlar meleklerdi.) Onlar İbrahim'in yanına girmişler, selam vermişlerdi. İbrahim de selamı almış, içinden, "Bunlar, yabancı" demişti. Hemen ailesine giderek semiz bir buzağı getirmis, onların önüne sürüp: "Yemez misiniz?" demisti. ( Zariyat, 24-27 )
2)- Yahudilikte Zekat
Kur’anı Kerim İsrail oğullarına da zekatın emredildiğini haber vermektedir:
“وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْناً وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَلِيلاً مِّنكُمْ وَأَنتُم مِّعْرِضُونَ = Vaktiyle biz, İsrailoğullarından: Yalnızca Allah'a kulluk edeceksiniz, ana-babaya, yakın akrabaya, yetimlere, yoksullara iyilik edeceksiniz diye söz almış ve "İnsanlara güzel söz söyleyin, namazı kılın, zekâtı verin" diye de emretmiştik. Sonunda azınız müstesna, yüz çevirerek dönüp gittiniz.(Bakara, 83)
--Tevrat, Yahudilere, fakir ve yetimleri, yabancıları kollamalarını öğütlemekte, bilhassa İsrâiloğulları’nın Mısır’da yabancı oldukları hatırlatılarak kendi içlerinde bulunan yoksullara yardım etmelerini istenmektedir (Tesniye, 10/19; 15/11).
--Yine Tevrat’ta hasattan artakalan ürünlerin fakirlerin ve yabancıların hakkı olduğu belirtilmekte, onların tarla ve bağ sahipleri tarafından toplanmasına izin verilmemektedir (Levililer, 19/9, 23/22; Tesniye, 24/19). --Ziraî mahsullerden verilmesi gerekenlerle ilgili Tevrat’ta yer alan hükümlere göre hasattan artakalanların dışında çiftçi, kohenler için de bir miktar ayırmalıdır (Sayılar, 18/11).
--“Terumah” adı verilen bu payın miktarı Ribbinik kurallara göre en az altmışta bir, ortalama ellide bir, daha cömertler için ise kırkta birdir (Terumat, 4, 3).
--Muhtaçlara yardım etmekle sadece ilâhî bir emrin yerine getirilmediği, bu emre uyanların aynı zamanda çeşitli faydalar elde edeceği Talmud’da belirtilmektedir.
--Ribbiler, İsrâiloğulları’nın yaptığı her hayrın onlara barış ve selâmet getireceğini ve sadakanın yahudileri kurtuluşa yaklaştıracağını söylemiştir (Baba Bathra, 10 a).
--Tevrattaki “Haksızca kazanılan servetin yararı yoktur, fakat sadaka ölümden kurtarır” ifadesi (Süleyman’ın Meselleri 10/2), Ahd-i Atîk sonrası dönemde sadaka anlayışını belirleyen ana ilkelerden biri olmuştur.
--Sadakanın kişiyi ölümden dahi kurtardığı Talmud’da çeşitli vesilelerle vurgulanmıştır.
--Yahudilik, bir yandan sadaka vermeyi teşvik ederken bir yandan da yahudilerin sadakaya muhtaç olmamalarını önemle tavsiye etmiştir.
--Talmud, sadakaya muhtaç olmayı, haftanın en kutsal günü olan cumartesi (sabat) gününe ait kuralları ihlâl ederek onu sıradan bir gün gibi görmekten bile daha kötü bir durum olarak nitelemiştir (Shabbat, 118a).
--Ortaçağ’ın en önemli Yahudi âlimi İbn Meymûn, usulüne göre verilen sadakanın verene çok sayıda fayda sağladığını belirtmiş ve sadakada sekiz farklı derece olduğunu söylemiştir. Ona göre; sadakanın en üst derecesi bir yahudi kardeşini başkalarına bağımlı olmayacak şekilde desteklemek, en alt derecesini de istenmeden vermektir.
--Yahudilikte sadakaya gösterilen önemin bir yansıması olarak sinagoglarda sadaka kutuları yer almakta, günümüzde de devam eden bu uygulamada sinagogda sadaka kutularına atılan para daha sonra ihtiyaç sahiplerine dağıtılmaktadır.