Giderek artan iç ve dış tehditler… | YERELCE
Trump’ın ABD Başkanı olması, uluslararası politikadaki değişim hızını daha artıracakmış gibi gözükmektedir. Seçim kampanyası sırasındaki söylemleri ile ABD’nin küresel rolünün azalabileceği algısına yol açan Trump, görevi devraldığından bu yana geçen bir ayı aşkın süre içerisindeki icraatları üzerinden bu algıyı boşa çıkaracak işaretler vermiştir. Amerikan kamuoyunun bir kısmı, Trump ile birlikte, ABD’nin savunma politikasının geleceğinin belirsiz olduğu endişesine de kapılmıştır ki; bu endişe de yine gerçekçi gelmemektedir. Çünkü gerek seçim kampanyası sırasındaki askeri personel sayısının artırılması, donanmanın güçlendirilmesi, F-35 gibi kilit programlara destek verilmesi ve IŞİD’a karşı daha etkili bir kampanya yürütülmesi söylemleri, gerekse geçen bir aylık süre içerisindeki dış politika tasarrufları, sözü edilen algıyı ve endişeyi beslememektedir. Trump’ın söylemleri ve ilk icraatları, ABD’nin küresel rolünü güçlendirme amacına işaret etmektedir. Bu, kendisinin ( ve ekibinin ) ABD’nin küresel rolünün ABD savunma stratejisinin kritik bir parçası olduğunun farkında olduğu anlamına gelmektedir. Yani Trump dönemi ile ilgili endişe şimdilik yersiz gözükmekte, gerçekçi gelmemektedir. Çünkü Trump’ın söylem ve tasarrufları, ABD’nin küresel rolünü azaltma değil, bu rolünü pekiştirme sonucunu doğurabilecek söylem ve tasarruflar olarak değerlendirilmektedir.
Orta Doğu’ya bakarken önce ABD’deki bu değişimi görmek gerekir. Orta Doğu’da dün Obama’nın yol açtığı boşluğu Rusya doldurmuş olduğu için, ABD’deki bu değişimin bölgede Rusya ile Trump Yönetimini karşı karşıya getirme ihtimali vardır. Ancak ABD’nin Orta Doğu’daki kayıplarını geri almak için doğrudan sahaya inmesi oldukça zayıf bir ihtimal olarak düşünülmektedir. Çin ile bağlantılı Asya’daki mevcut askeri angajmanları bunun önünde ciddi bir engeldir. Ayrıca, ABD’nin kendi üzerindeki mali yükünü hafifletmek istediği NATO’nun Avrupa’da Rusya ile karşı karşıya gelmiş olduğu Kırım ve Doğu Ukrayna konuları da vardır. Bu ve benzeri diğer nedenlerden dolayı, ABD’nin Orta Doğu’daki muhtemel “geri kazanım” hamlesi nin ağırlıklı bir şekilde proxy unsurlar üzerinden olması beklenmektedir. Bu proxy unsurlar da, yine kuvvetle muhtemel, göz önündeki Kürt Hareketi ve IŞİD ile, bölge ülkeleri olacaktır.
Ayrıca, Türkiye’nin bölücü/ayrılıkçı Kürt hareketinden algıladığı tehdidin bir başka boyutu daha vardır. O da İran boyutudur ve bu boyutun arkasında da yine ağırlıklı olarak ABD vardır. ABD, hem İran ile nükleer anlaşmanın imzalanmasına ve İran’a uygulanan yaptırımların kaldırılmasına müzahir olmuş, adeta bunların önünü açmıştır, hem de Irak’ta (ve Suriye’de) İran ile birlikte çalışmaktadır ve bu birlikteliğin sadece IŞİD ile mücadele konusuna indirgenemeyeceği (bu konu ile sınırlı görülemeyeceği) değerlendirilmektedir. ABD’nin böyle bir ilişki içinde olduğu İran, Irak’ta olduğu gibi, Suriye’de de vardır. Yani (İran ile 534 km, Irak ile 367 km ve Suriye ile 899 km. sınıra sahip) Türkiye; doğusundan başlayıp güneyinden devam eden toplam 1800 km. uzunluğundaki bir sınır hattı üzerinden İran ile de karşı karşıyadır. Bölgede İslam içi çatışmanın (mezhep çatışmasının) geldiği nokta ve Türkiye’nin Sünni, İran’ın Şii İslam kimlikleri ile dış politikalarında öne çıktığı hatırlandığında, bu karşı karşıya gelişin, Türkiye için bir başka ciddi tehdit olduğu izahtan varestedir. Eğer İran’ın, [i] Kürt nüfusa sahip olduğu, [ii] Kürtleri Irak’a karşı etkin şekilde kullandığı, [iii] bir dönem PKK terör örgütüne destek verdiği, [iv] ABD’ye yakın ve güçlü bir ülke olma yolunda ilerlediği hatırlanır ise; Türkiye’nin İran’dan algıladığı tehdidin mezhepsel boyuta ilave olarak Kürtler ile ilgili bir boyuta da sahip olduğunu görmek gerekir. Dün Saddam’a karşı Kürtleri etkin şekilde kullanmış İran’ın, bugün Kürtleri Türkiye’ye karşı kullanma ihtimali hiç de zayıf bir ihtimal olarak görülmemektedir. İran’ın güçlenmekte oluşu ile gücün sindirici ve çekici özellikleri, (tıpkı ABD gibi) İran’ın Kürtleri kullanma ihtimalinin hiç de zayıf olmadığına işaret etmektedir ki; Irak Kürt Özel Yönetimi’nin siyasal sürecindeki İran etkisi/bağlantısı bu işareti besleyen bir başka husustur.
III. Türkiye’nin Suriye krizine ABD marifetiyle müdahil olduğu kabul edilmektedir ya da varsayılmaktadır. Çünkü Türkiye, Suriye krizinin başlamasından bir ay önce, Şubat 2011’de, Suriye ile birlikte, Asi Nehri üzerindeki “Dostluk Barajı” nın temelini atmıştır. Suriye Krizinin patlak vermesinden sadece bir ay önce, yıllara sari böyle bir projeye başlanmış iken Türkiye’nin Suriye Krizine kendiliğinden müdahil olabileceği anlaşılabilir gelmemektedir.
Türkiye, ABD’nin yanında Suriye krizine müdahil olmasına rağmen; ABD’nin Kürt hareketine müzahir yaklaşımının ve bu yaklaşım bağlamındaTürkiye’ye verilen “rollerin” icrasının Türkiye için neden olduğu olumsuzluklar ortaya çıktıkça, Ankara ile Washington’un yolları ayrılmaya, buna bağlı olarak ikili ilişkiler aynı oranda bozulmaya ve gerilmeye başlamıştır. Ancak bu gelişme, Ankara-Washington ilişkilerindeki bozulma ile sınırlı tutulabilecek bir gelişme olmanın ilerisinde, Türkiye için çok daha ciddi bir mahiyet arz etmektedir. Çünkü ABD sadece Türkiye’nin ülke ve ulus bütünlüğüne yönelik artan tehdit ile ilişkilendirilmemektedir. Türkiye, aynı zamanda, ABD’nin dolaylı/doğrudan engellemeleri ya da gerekli desteği vermemesi nedeniyle, bu tehdidi bertaraf etmek için ihtiyaç duyduğu adımları da atamamıştır.
Türkiye, böyle bir süreç içinde, Rusya ile yakınlaşmış ve ancak bundan sonra Azez-Cerablus arasında kalan, güneyde el Bab’a kadar uzanan, “güvenli bölge” yi oluşturmak için Fırat Kalkanı Operasyonunu başlatabilmiştir.
Türkiye’nin ve Rusya’nın sözü edilen duruşlarındaki (görüntülerindeki) bu değişim işaretlerinin aynı zaman dilimi içinde olması, aralarında “tepkisel” bir ilişki olabileceği değerlendirmesine neden olmaktadır. Rusya’ya ait bir savaş uçağının, aynı zaman dilimi içinde, Fırat Kalkanı Operasyonu bölgesinde “kazaen” Türk askerlerini vurması, üç Türk askerinin hayatını kaybetmesi ve 11 Türk askerinin yaralanması, bu değerlendirme bağlamında anlamlı bulunan bir başka husustur. Bu olay, taraflar arasında bu tür “kazalar”ın ya da istenmeyen olayların önlenmesine ilişkin bir düzenlemenin (anlaşmanın) varlığına rağmen gerçekleşmiştir.
İran’daki bölücü/ayrılıkçı Kürt hareketi, bir suskunluk ya da hareketsizlik içindedir. Bu durumun arkasındaki en temel neden, İran’daki “baskıcı” rejim ve günümüzde Tahran’ın güçlenmekte olmasıdır. Ayrıca İran’ın Irak Kürtleri nezdinde sahip olduğu nüfuzu da görmek gerekir. Bu noktada, bir taraftan ABD’nin Irak’ta İran ile “yan yana” olduğunu, diğer taraftan da İran nedeniyle Kürt nüfusu içindeki Sünni Kürt-Şii Kürt ayrışmasının Kürt hareketini sekteye uğratmasından duyulan iç/dış “korku”yu da görmek gerekir. Bu durumda, geriye Türkiye kalmakta ve Kürt hareketinin önümüzdeki dönemde daha çok Türkiye ile bağlantılı olarak gündeme geleceği değerlendirmesi ortaya çıkmaktadır.
Bölücü/ayrılıkçı hareketler, genelde demokrasi ve özgürlük ortamlarından beslenir. Türkiye, bugün hakkında ileri sürülenlere rağmen, demokratik ve özgür bir ülkedir. Ve 40 yıla yakın bir süredir yaşamakta olduğu bölücü/ayrılıkçı Kürt hareketi, bunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Türkiye, yaklaşık 40 yıldır, Kürt bölücü/ayrılıkçı hareketinin ürünü olan, bu hareketi besleyen ve bu hareketten beslenen PKK terör örgütü ile uğraşmaktadır. Bugün Anadolu’da mevcut olan Kürt bölücü/ayrılıkçı hareketinin geçmişi, Osmanlının son dönemine kadar götürülebilir; Milli Mücadele yıllarındaki ve Cumhuriyet’in kurulmasından hemen sonraki yıllarda yaşanan bazı isyan ve ayaklanmalar bu bağlamda görülebilir. İster 40 yıl, ister Osmanlının son dönemi çıkış noktası alınsın, yukarıdaki değinilen hususlarda ifadesini bulan mantık değişmemektedir, aynıdır. Yani Türkiye’deki bölücü/ayrılıkçı Kürt hareketi de, dış bağlantılıdır ve gücünü asıl olarak dışarıdan almaktadır. Dolayısıyla PKK terör örgütü, hem Kürt bölücü/ayrılıkçı hareketinin bir parçasıdır, hem de Türkiye’yi hedef alan “dış politikaların” bir aracı dır. Farklı bakanlar ya da farklı yere koyanlar olsa da, somut olaylar ve belgeler, PKK’nın bölücü/ayrılıkçı Kürt terör hareketinin bir parçası, “eli kanlı” bir terör örgütü olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.
Çünkü [i] Türkiye, Kürt kökenli ciddi bir nüfusa sahiptir. [ii] Irak ve Suriye Kürtlerinin eriştiği nokta, Türkiye’deki Kürtleri tahrik ve teşvik edici bir etkiye yol açmaktadır. [iii] Bugüne kadar hep Kürt hareketinin hamisi pozisyonunda gözükmüş ABD ve Avrupa ülkeleri, hem bugün de bu pozisyonlarını korumaktadırlar, hem de doğrudan Türkiye’yi karşılarına almış gözükmektedirler, Türkiye ile olan ilişkileri ciddi şekilde gerilemiştir. [iv] Türkiye’nin, Kürt hareketinden kendisi gibi rahatsızlık duyabilecek, Kürt nüfusa sahip Irak’tan, Suriye’den ve İran’dan destek alma ihtimali oldukça zayıf gözükmektedir. Çünkü bu üç ülke ile olan ilişkileri, ya güven vermekten uzak, ya bozuk ya da kopuktur. [v] Türkiye, sadece söz konusu üç ülke ile bağlantılı olmanın ötesinde, uluslararası ilişkilerinin genelinde ciddi bir yalnızlık içindedir. [vi] Dün Yunanistan, Suriye ve PKK terör örgütü kastedilerek ifade edilen “iki buçuk savaş stratejisi”; bugün adeta yerini “beşli savaş stratejisi” ne bırakmış gibidir. Yani Türkiye’ye yönelik tehdit ve riskler, o zamandan bu yana iki kat artmıştır. PKK terör örgütünün yeni uzantıları (PYD/YPG) ortaya çıkmış ve Kürt bölücü/ayrılıkçı hareketi ciddi şekilde güç kazanmıştır. İslam içi çatışmanın maksatlı olarak öne çıkarıldığı son dönemde, bizce, Türkiye bir oyuna gelerek (getirilerek) Sünni İslam kimliği ile öne çıkarılmıştır. İran, güçlenmiş ve oldukça uzun (1800 km. ) bir sınır hattı üzerinden Türkiye’ye “nüfuz” edebilir hale gelmiştir. Karadeniz’deki istikrar bozulmuştur. Artan tehdit ve riskler ile eş zamanlı olarak; ülkede birlik ve beraberlik ciddi şekilde zayıflamış, dışa bağımlılık artmış, Türk Silahlı Kuvvetleri bazı istenmeyen olaylar üzerinden ciddi şekilde zarar görmüş, Türkiye çok ciddi sayıda sığınmacıya ev sahipliği yapar hale gelmiş, algılanan istikrarsızlık işaretleri sermaye çıkışı eğilimini doğurmuştur. Bunların bize göre anlamı; Türkiye için, sadece dışarıdan eş zamanlı olarak birçok cephede “düşman” ile karşı karşıya kalma değil, içeriden de “düşman” ile karşı karşıya kalma ihtimalinin belirmiş olduğudur.
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu’nun, IŞİD ile mücadele eden (bir kısmı Dünyanın en güçlüsü) 65 ülke nin bu örgütle baş edememesi yönündeki açıklaması son derece önemlidir. Önemi, isabetli bir tespit olması ile ilgili değildir; yol açtığı çağrışım ile ilgilidir. Acaba karşısında bu kadar büyük bir güç olmasına rağmen, IŞİD niye yok edilememektedir? IŞİD’ın bir şeyler için kullanılmak üzere “saklandığı” düşünülebilir mi? Eğer öyle ise, bu bir şeyler ne/neler olabilir? Kürt hareketinde sona gelindiği, Erbil merkezli müstakil/bağımsız bir Kürt Devletinin ortaya çıkması ile diğer ülkelerdeki Kürt hareketinin de hal yoluna gireceği ve bölgede Kürt hareketinin yerini IŞİD’ın alacağı mı düşünülüyor? Kürt hareketine müzahir olanlar, önümüzdeki dönemde IŞİD’a mı müzahir olacaklar? Bu müzahir oluşun, önceki müzahir oluş ile bir farkı ya da ilişkisi olacak mıdır? Örneğin, IŞİD’a, müstakil/bağımsız Kürt devletinin kurulmasını (ve Irak’ın parçalanmasını) perdeleme işlevi ni mi yükleyecekler? Bu takdirde, dün IŞİD ile ilişkilendirilen Türkiye, yeni dönemde IŞİD ile ilişkilendirilerek hedef alınabilir mi? Bu sorular ışığında ve Kral’ın Başkan ile yaptığı görüşme sonrasında, Suudi Arabistan’dan gelen, IŞİD için Suriye’ye asker gönderebileceği açıklamasını nasıl anlamak gerekecektir? Bu soruların cevabı üzerinde çalışılırken, bazı hususları göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır diye düşünülmektedir. IŞİD, Suudi Arabistan’ın ve İsrail’in P5+1-İran görüşmelerinden kaygı duyduğu bir sırada ortaya çıkmıştır. Zamanlaması, IŞİD’ın, ABD’nin bu iki ülkenin kaygılarını (tepkilerini) hafifletmek ve İran’a nüfuz edebilmek amaçlarını karşılamak için ortaya çıkarıldığına işaret etmektedir. Ve ortaya çıkışının arkasında Afganistan deneyimi vardır. Afganistan’da Sovyet işgaline karşı İslami direnişi örgütleyen ABD, bu örgütlenme ile koruduğu bağı ve birikimi üzerinden IŞİD’ı ortaya çıkarmıştır. Ve ABD, PKK terör örgütünü kendi terör örgütleri listesine almış olmasına rağmen bu örgütle bugün nasıl mücadele ediyorsa (!), IŞİD ile de aynı şekilde mücadele etmektedir, edecektir.
Türkiye’nin Rusya ile yakınlaşmasından Batının kaygı duymasını, Rusya ile ilişkilere mesafe koymak olarak algılamak ciddi bir hata olacaktır. Bu yönüyle, Batının bu kaygısını fazla önemsememek gerekir. Çünkü Batı; Rusya, Çin, Kuzey Kore ve Suriye ile çok yakın ilişkiler içinde olmuş/olan İran ile yakınlaşmıştır. Batının rahatsız olduğu Rusya, oy kullanma hakkı hariç NATO içinde hemen her yerde varlık göstermektedir. Mayıs 1997’de NATO ile Rusya arasında imzalanmış bir “Kurucu Senet” ve bu belge ile ortaya çıkmış “NATO-Rusya Daimi Ortak Komisyonu” vardır. Belki daha önemlisi, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ’nun eski ve yeni bütün üyeleri ile NATO üyelerinin birlikte yer aldığı “Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi” mevcuttur. Rusya, NATO’da diplomatik temsilciliğe sahip olduğu gibi, önemli NATO askeri karargâhlarının bazılarında da büroya sahiptir. Ayrıca Soğuk Savaş yıllarında dahi Moskova’ya yakın durmuş, halen duran Yunanistan akla gelmektedir. Hal böyle iken, Türkiye’nin Rusya ile yakınlaşmasından Batının rahatsızlık duymasını daha başka türlü anlamak gerekir. Türkiye’nin içinde bulunduğu iç ve dış koşullar ortadadır. Türkiye’yi hedef alabilecek senaryolardan söz edilebilmektedir. NATO, bunlardan dolayı sıkıntı içindedir diye düşünülmektedir. Bir varsayım olarak, NATO’nun; Türkiye’nin NATO’yu istemediği durumlara düşürebileceği ve buna NATO’nun kendi üyelerinden birini hedef almasının da dâhil olabileceği ihtimallerini konu edinen bir değerlendirmeye sahip olabileceği akla gelmektedir. Türkiye, konjonktürel olmamak kaydıyla, NATO’yu da dikkate alarak, Almanya ile olan ilişkilerini geliştirmeyi ve özel ilişkiler tesis etmeyi değerlendirebilir.
Türkiye’nin El Bab’ı ele geçirdikten sonra Rakka’ya yönelmesi, politik, ekonomik ve askeri açılardan Türkiye için oldukça riskli bir durum olacaktır. Medyada Rakka için iki güzergâh gündeme gelmiştir. Biri kuzeyde Akçakale’den başlayıp güneye inen “kısa” güzergâhtır. Diğeri de El Bab’tan başlayıp doğuya doğru Menbiç üzerinden olan “uzun” güzergâhtır. Her iki güzergâh da, PYD bölgesinden geçmektedir. Türkiye ile Rakka arasında, PYD’nin kontrolündeki bölgeler vardır. Başka bir ifade ile, Türkiye’nin Rakka ile coğrafya olarak fiziki teması yoktur ve bu anlamda Rakka’nın operasyonel bir derinliği vardır. Bu durum, Rakka’ya gönderilecek Türk birliklerinin lojistik desteğinin sağlanmasını, takviyesini ya da tahliyesini zora sokan hususlardır. Türkiye’nin Rakka’ya yönelik operasyona katılması, Fırat Kalkanı Operasyonu ile oluşturulan doğu-batı istikametinde Azez-Cerablus hattı arasında kalan ve güneyde El Bab’a kadar uzanan güvenli bölgenin elde tutulmasını zora sokma riskini de içermektedir. Yukarıda ÖSO’na güvenmenin, ona bel bağlamanın oldukça riskli olduğuna da işaret edilmişti. Ayrıca dün Körfez Krizinde “bir koyup üç alacağız” diye işin içine çekilen Türkiye’nin koyduğu “bir”i dahi alamadığı, bugün de Türkiye’yi Suriye krizine iten Batının bu krizde ortada bıraktığı da akla gelmektedir. Türkiye; savunma harcamaları giderek arttığı, yabancı sermaye girişinin durduğu, sermayenin yurt dışına kaçış eğiliminin baş gösterdiği, sığınmacıların mali yükünün taşınması zor bir mahiyet arz eder hale geldiği, istihdam sorununun ağırlaştığı bir ekonomik süreci yaşamaktadır. Ülke ekonomisi bu durumda iken, Türkiye’nin Rakka operasyonunda sahada olması Türkiye için çok ciddi bir risk olacak, belki ileride Türkiye’nin bir “oyun”a getirilmiş olduğu konuşulabilecektir.
Filed under: A K P, Asia Issues, Avrupa Birliği, China/Çin, Cumhurbaşkanlığı_President of Republic, Dışişleri Bakanlığı-MFA, iran, Iraq-Irak, Israel-İsrail, Kürt Sorunu, Lozan, NATO, Orta Doğu, Prof.Osman Metin Öztürk, Referandum 2017, Religious Affairs, Russia - Rusya, Suriye/Syria/Syrie, T S K, Türkiye, Terörle Mücadele, Terrorism, Turkey - Russia relations_ilişkileri, USA, Yeni Anayasa Süreci, Yeni Dünya Düzeni, İç ve Dış Siyaset - Political Affairs, İslâm |
« AKP Dönemi’nden «Emsâl» Mahkeme Kararları – 2 Referandum: Hile-yi Şerriye (mi?) »