İdare Hukukunda İptal Davası - Kartalhan Hukuk Bürosu Ostim
İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklaması ile hukuksal sonuç yaratan, hukuk düzeninde değişiklik yapan işlemlerdir. İdari işlemin geçerli olabilmesi veya yapılan işlemin idari işlem niteliği kazanabilmesi için, idari işleme muhatap olan karşı tarafın bu konuda iradesini açıklamasına gerek bulunmamaktadır. İdarenin tek yanlı olarak meydana getirdiği her idari işlemin ise hukuka uygun olduğunu söylemek mümkün değildir. Bu sebeple hukuka aykırı bir idari işlem halinde, bu idari işlemin hukuka aykırı olduğunun tespiti ve bu idari işlemin geçersizliği için İptal Davası açılması gerekmektedir.
-Bir idari işlemin iptal edilmesinde, o idari işlem geçmişe etkili olarak bütün hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmaktadır.
-İptal davasının konusu yalnızca idari işlemlerdir. Yani idari sözleşmelere ve idarenin eylemlerine karşı iptal davası açılması mümkün değildir.
-İptal davası objektif nitelik taşımaktadır. Yani iptal davası sonucunda verilen karar yalnızca iptal davasının tarafları arasında değil; herkes için sonuç doğurmaktadır.
İptal davası yargılamasında öncelikle usul yönünden inceleme yapılıp sonrasında esasen inceleme yapılmaktadır. İptal davasının usul koşulları:
Bir idari dava, Vergi Mahkemelerinin ve ilk derece mahkemesi olarak Danıştay' ın görev alanına girmiyor ise, genel yetkili mahkeme olarak İdare Mahkemesinde açılmalıdır. Bir idari dava, görev açısından Vergi Mahkemelerinin görev alanına giriyor ise, bu dava İdare Mahkemelerinde değil, Vergi Mahkemelerinde açılmalıdır. Vergi Mahkemelerinin görev alanı, 2576 Sayılı Kanunun 6. Maddesinde belirtilmiştir. Buna göre:
c) Diğer kanunlarla verilen işleri, Çözümler.'' denilmektedir.''Vergi mahkemeleri:
c) Diğer kanunlarla verilen işleri, Çözümler.'' denilmektedir.
Ayrıca yine bir idari dava, görev açısından Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak görev alanına giriyor ise, bu dava İdare Mahkemelerinde değil, Danıştayda açılmalıdır. Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak görevli olduğu haller ise, Danıştay Kanununun 24. Maddesinde belirtilmiştir. Buna göre:
''Danıştay ilk derece mahkemesi olarak:
c) (Değişik: 2/7/2012-6352/45 md.) Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere,
d) Danıştay İdari Dairesince veya İdari İşler Kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlere,
2. Danıştay, belediyeler ile il özel idarelerinin seçimle gelen organlarının organlık sıfatlarını kaybetmeleri hakkındaki istemleri inceler ve karara bağlar.'' denilmektedir.
Anılan kanun maddeleri dışında, iptal davaları genel yetkili mahkeme olan İdare Mahkemelerinde açılmalıdır. Aksi halde mahkeme tarafından görevsizlik kararı verilecektir. İptali davasında görev konusu, kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme tarafından resen inceleme yapılmaktadır.
Yetki, bir davanın hangi yer mahkemesinde açılacağına ilişkindir. İdare Hukukunda genel yetkili mahkeme, dava konusu idari işlemi yapan idari mercinin bulunduğu yer İdare Mahkemesidir.
İptal davası açma süresi İYUK'un 7. Maddesinde:
''Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.'' denilmektedir.
Önemle belirtmek gerekir ki, belirtilen bu süreler hak düşürücü niteliktedir. İlgili sürelerin ne başlama zamanları da İYUK'un 7. Maddesinde belirtilmiştir.
b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği; tarihi izleyen günden itibaren başlamaktadır.