Az Bilinen Matbaa Terimleri | Online Matbaa
Aralık 14, 2018 Aralık 14, 2018 ’' te gönderildi kerem666_ux02xq8z tarafından
Az Bilinen Matbaa Terimleri, Öyle pek herkesin bilmediği, ya da hep duyduğu ama ne demek olduğundan bihaber olduğu matbaa terimlerini tanıyalım.
Buyrun Efendim Matbaa Terimler Sözlüğü
AMERİKAN BRİSTOL KAĞIT: Genelde tek tarafı kaplamalı veya çifttaraflı kağıt cinsidir.
Bristol, üzerinde, mürekkeple çalışmaya elverişli, kaliteli, baskıya uygun kaygan kağıt preslenmiş, daha çok kitap kapağı,kutu vb olarak kullanılan karton.
Amerikan Bristol kağıdın gramajları; 190 – 210 – 230 – 250 – 270 – 300 – 350 ve 400 gram şeklindedir.
Amerikan Bristol’ ün ebadı fix 70 x 100′ dür. Eksradan Bobin olarakta bulunmaktadır.
Bobinler 60′ lık, 70′ lik, 80′ lik, 90′ lık, ve 100 cm.liktir.
AMERİKAN CİLT: Formaları dikilmeden birleştirilen ve kitap sırtına sürülen tutkal ile bağlanan cilt şeklidir.Formalar dört kenarından kesilir ve plastik tutkalla sırtlarından birbirlerine yapıştırılır.
Sırt yüzeyini tülbent ya da tel ile daha da sağlamlaştırmak mümkündür.Uzun süre kullanılması gerekli kitaplar ya da ajanda gibi yılın her günü kullanılması zorunlu olan ürünler dışında karton kapaklı ciltleme sistemleri geliştirilmiştir.
Bu sistem ülkemizde Amerikan Cilt türü olarak tanımlanmaktadır. Amerikan cilt makinesinde, harmanı çekilmiş formaların sırt kısmı özel tırtıllı bıçaklarla traşlanır, bu bölüme tutkal sürülüp kapak takılarak preslenir.
Günümüzde yüksek tirajlı (roman, öykü, ders kitabı vb) ürünlerde ekonomik ve hızlı olması nedeniyle tercih edilir. Kuşe kağıtların ciltlenmesinde tercih edilmemelidir.
ARKA VERME: Basılmış yüzeydeki mürekkebin kurumaması halinde üzerine gelen ikinci tabaka kağıdın yüzeyini kirletmesidir.
Bu terim kağıdın ön yüzüne koyu basılan bir işin, kağıdın arkasından görülüyor olması ile karıştırılmaktadır.
BASKI PROVASI: Bir işin, basıldığı zaman nasıl görüneceğini kestirme yöntemidir. Prova, son çoğaltmada kullanılacak olan gerçek kağıt, mürekkep setleri ve görüntüler ile çalışan baskıdan alınan bir örnektir.
Günümüzde dijital prova sistemleriyle baskı öncesi renkli prova alınabilmektedir.
BOYA ÜNİTESİ: Boya ünitesi; boya haznesi, taşıyıcı, verici, ezici ve dağıtıcı merdanelerden oluşur.
Merdanelerin görevi, hazneden boyayı alıp incelterek, kalıba eşit incelikte ve düzgün olarak aktarmaktır. Kalıba boya veren merdaneler kauçuk kaplıdır.
Diğer merdaneler ise çelik veya bakır kaplamadır.
CTP : CTP sistemi; bilgisayarda yapılan çalışmayı doğrudan kalıba pozlandırır.Bu teknolojiden önce bilgisayarda yapılan çalışmalar önce filme pozlanır sonra da bu filmler kullanılarak filmden kalıba pozlama yapılırdı.
Bu sisteme klasik pozlama sistemi denmektedir.
CTP sisteminin en önemli avantajı: filmin ortadan kalkmasıyla birlikte iş akışının hızlanmasıdır.
Filme bağlı olarak oluşabilecek hataların önüne geçilmesi ve film maliyetlerinin bulunmayışının yanında, kalıba pozlandırmadaki tutarlılık ve kalite, ürün kalitesinin artmasını sağlamaktadır.
Sistemin diğer avantajı ise keskin nokta (tram) yapıları ve klasik sistemde kalıba çekilemeyen noktaların bu sistemde kullanılabilmesidir.
DAMLA LAK: Su damlası gibi küçük yüzeylerde kabartma efekti oluşturmak için ideal üründür. Parlak ve kabarık bir yüzey oluşturur.
Efekti çok güçlüdür, hem elle hem de gözle çok rahat algılandığı için tercih edilir.
DİJİTAL BASKI: Bilgisayar ortamında hazırlanmış dosyaların ink-jet ya da lazer teknolojisi kullanılarak doğrudan kağıda geçirilmesiyle dijital baskı makinaları kullanılarak yapılan baskı çeşididir.
CMYK değerler ile baskı yapılır.Ekstra renkler basılamaz.
Kağıt,Vinil, Folyo, One Way Vision, Mesh, Canvas, Cast folyo …vs. üzerine basılması işidir.
DÖRT RENK BASKI (CMYK): Dört ana renk kullanılarak (Mavi-Kırmızı-Sarı-Siyah) yapılan baskı tipi.
Proses baskı veya çok renkli baskı da denir.
DPI (DOT PER INCH): Kalıp-film pozlama makinalarının,monitörlerin ve yazıcıların çözünürlük ölçüm birimidir. Ofset Baskı tekniğinde 300 Dpi kullanılmaktadır.Dijital baskıda 72-100 dpi kullanılmaktadır.
EZME: Kitap,Katalog vb. dikiş aşamasında formaların arasındaki havanın alınması için yapılan işlem. Ayrıca dikilmiş kitap,katalaog vb.ürünlerde kapak takılmadan önce uygulanır. Sırt kalınlığının sabitlenebilmesi için gereklidir.
FLEKSO BASKI: Rotatif baskı makinalarında yükseltilmiş plastik ya da kauçuk kalıplarla yapılan baskı tipidir. Bobin kağıt veya plastik folyeler üzerine baskı yapar.
Flekso baskı sistemi çoğunlukla ambalaj, etiket ve gazete baskısında kullanılmaktadır. Anilin boya: Taş kömürü eterinden elde edilen organik boyadır. Flekso baskıda kullanılır.
FORMA: 4-8-16 vb.sayfalardan oluşan bir kitabın,kataloğun,broşün vb.parçası olacak şekilde en küçük katlanmış baskılı kağıt şeklidir. Matbaacılıkta kullanılan temel hesaplama birimlerinden birisi olup, sekiz ön, sekiz arka olmak üzere 16 sayfadan oluşan bölümüdür.
Tabaka kağıdın saat yönünde üç kez katlanması ile elde edilir. Baskı hesabı, 4, 8, 16 ve 32 …sayfa şeklinde 4’ün katları olarak planlanır. 4 sayfalık planlama çeyrek forma, 8 sayfalık planlama yarım forma ve 16 sayfalık planlama tam forma olarak ifade edilir.
Gofre baskıda kullanılan klişeler 3 mm kalınlığındadır.
Kalın gramajlı kağıtlarda ve malzemelerde 5 mm ve üzeri kalınlıktaki klişeler kullanılmaktadır. 5 mm klişeler baskısız ajanda ve çantalarda daha yoğun olarak kullanılmaktadır.
Gofre için çift taraflı klişe yaptırılır.Klişeler asitle indirilerek oluşturulduğu gibi erozyon yöntemini kullanılarak da hazırlanabilmektedir. Klişe, basılacak işin baskı sayısına göre çinko veya çelikten olabilir.
Çinko klişeler normal klişe üretim atölyelerinde oluşturulurken çelik klişeler torna tesviye atölyelerinde erozyon yöntemi ile hazırlanmaktadır. Erozyon yöntemi ile hazırlanan klişeler maliyet olarak son derece pahalı ve hazırlanmaları uzun zaman almaktadır.
Bu yüzden fazla tercih edilmemektedir.
Gofre baskı için piyasada çinko klişeler ve fotopolimer klişeler kullanılmaktadır.
Bir klişe yüksek diğer klişe alçaktadır. Dişi adı verilen klişede iş olan yer çukurdur, diğer klişeye erkek klişe adı verilir ve iş olan yerler yüksektedir. Baskı kazanında bulunan erkek klişe ile kalıp kazanında bulunan dişi klişe arasına kağıt yerleştirilir.
Gofre baskıda diğer baskı tekniklerine göre (tipoda keski) daha fazla güce ihtiyaç duyulur.
Tipo makineleri bu baskı gücüne sahiptir. 26×38 ebadındaki otomatik pedallı bir makine 30 ton, 36×48 ebadındaki makine ise 60 ton basınç uygulamaktadır. Bu yüksek basınç sayesinde çok iyi gofre baskı elde edilmektedir.
Forsa ayarı denilen basınç sayesinde gofre ayarı yapılabilir.350 grama kadar olan kağıtlarda forsa fazla verildiğinde kağıtta çatlamalara ve patlamalara sebep olunabilir.
GÖLGELENME: Bir tabakanın önündeki görüntülrtin arkasında da oluşması. Mekanik ya da kimyasal olabilir. Yarattığı sarılaşma nedeniyle kimyasal olanına kontak sarılaşma (Contact Yellowing) da denir.
GÖLGELİ TRAM: Nokta etrafında bazen oluşan hafif ve dağınık gölge.İstenen bir durum değildir. Genelde keskinliği az olan yumuşak tramlarda oluşur.
HAMUR KAĞIT: Kil ile kaplanmamış kağıt. Fotokopi kağıdı, defter, bloknot v.s. yapımında kullanır.
Çoğunlukla matbaacılıkta 1.Hamur ile adlandırılır.
HARMAN: Formaların sırasıyla bir araya getirimesine denir.
Formaların cilt öncesi kitap birimi haline getirilmek üzere sırayla yan yana veya iç içe dizilmesi. Bazı durumlarda tabaka harmanı yapılması da gerekebilir.
Tabaka harmanı için yatay ve kule tipi harman makineleri üretilmiştir.
İPLİK DİKİŞ: Düğümlü – Atlamalı – Normal olarak çeşitleri olan ve harmanlanan formaların iplik ile birbirlerine sırt kısımlarından tutturulma işlemidir.
Bu yöntemle formalar sırtlarından delindikten sonra; ipek, pamuk ya da naylondan yapılmış ipliklerle dikilirler. İpliklerle dikiş yöntemi günümüzde artık makineleşmiştir.
Bu makineler basılan bütün formaları ardarda ve birbirine bağlı olarak diker. Dikilen formalar daha sonra, kitap,katalog vb.ürünlerin içeriğini oluşturan gruplar halinde kesilerek birbirinden ayrılır. İplikle dikiş pahalı ama en uzun ömürlü ciltleme yöntemidir.
KAMBURA: Sert kapaklı işlerde sırtı yuvarlatma işlemidir. Ciltte kitap sırtlarının yuvarlatılması işlemi.
Çok sayfalı ve sert kapaklı kitap ajanda vb. materyallerin dayanıklılığını arttırmak ve estetik görünmesini sağlamak amacıyla iplik dikiş ve tutkallamanın ardından el ile (çekiç ile sırta vurarak) veya makine ile yapılan bir işlemdir.
KIRIM: Tabaka halindeki basılı materyalin elle ya da makine ile katlanarak forma haline getirilmesi işlemidir. Dört temel kırım tekniğinden söz edilebilir. Yatay, dikey, akardeon ve Z kırım.
KLİŞE: Matbaada harflerin ve resimlerin basılması için hazırlanan metal kalıplardır. Yada tipo baskı kalıbıda denir.
Genellikle Gofre,Varak,Soğuk Baskı gibi işlemlerde kullanılır.
KROS: Baskıda renklerin yerine oturmasını sağlayan kılavuz işaretlerdir. Montajın en az her iki yanına konur.
Genellikle kağıt ortası yerleştirilir. Kalıp çekimi, baskı ve kırım bu kroslara göre yapılır.
KUŞE KAĞIT: Yüzeyleri dolgu maddeleri ile kaplanıp perdahlanarak kaliteleri yükseltilen bu kâğıtların her iki yüzü parlak olanlarına kuşe kâğıdı denir.
Parlak ve mat kuşe olarak iki çeşidi vardır.
LOKAL (KISMİ) LAK: Genelde baskı sonrası uygulama olarak kullanılmaktadır, vurgulanmak istenen resim, logo, obje ve marka gibi grafiklere parlaklık katarak belli bir bölgeyi daha belirgin ve göz alıcı hale getirmektedir.
Uygulama Alanları: Katalog, Broşür, Kartvizit, Kitap Kapağı, Ambalaj, Tekstil Etiketleri, Karton Poşet, Sticker vb.
Günümüzde dijital ortamda montaj programları veya grafik programları kullanılarak çalışmaların kalıba hazır hale getirilmesi işlemidir.
MÜCELLİT: Baskı sonrası işler ( Özellikle cilt işleri için kullanılan bir terimdir.) Baskısı tamamlanan işlerin kesim, kırım, harman, dikiş, kapak takma vb. İşlemlerinin yapıldığı işletmelere denir.
Pek çok matbaanın kendi bünyesinde mücellithanesi bulunmakla birlikte, özel kapak takma, varak yaldız vb. işlemler konusunda hizmet veren ciltevleri bulunmaktadır.
OFSET BASKI: Nemlendirme ve mürekkep yardımı ile yapılan, noktanın işlemine ofset baskı denir. Kalıptan kauçuğa oradan da kağıda transfer yoluyla çalışan baskı tekniğidir.
Film yüzeyindeki tram diye adlandırdığımız noktaların kalıp yüzeyinde oluşturdukları grenler, merdaneler vasıtası ile taşınan mürekkeplerle dolarlar.
OTOKOPİ KAĞITLARI: Diğer adı mikro kapsül sıvamalı kâğıt olan otokopy kâğıtları, kendinden kopyalı kâğıtlar olarak bilinir.
Kâğıdın bir yüzüne gözle göremediğimiz, içi mürekkeple dolu mikro kapsüller sıvanır.
Kâğıdın diğer yüzüne sert bir cisimle bastırıldığında (kalem gibi) mikro kapsül patlar ve bir alttaki kâğıt yüzeyine aynı görüntü geçer. Fatura, irsaliye gibi çok kopyalı işlerde kullanılır. CB, CFB, CF cinsleri mevcuttur.
Otocopy kağıdında 2 ebat bulunur; 59×84 ve 70×100 cm.dir. Otocopy’de artı olarak A4 (21×29,7) ve 23×33 cm. bulunmaktadır.
OVERPRİNT: Sözcük olarak “altını oymama”, yani başka bir deyişle “üstüne bas” demektir. Renk ayrımında ise overprint olarak işaretlenen bir objenin altında yer alan farklı renkteki zeminler boşaltılmaz dolu olarak yer alır.
Bu nedenle overprint verilmiş bir objenin, altındaki renkleri örtecek kadar koyu bir renge sahip olması gerekir. Örneğin, genellikle siyah ve altın-gümüş yaldız gibi örtücü olan mürekkeplerin kullanılacağı renklerde overprint komutu verilir. Çünkü siyah en koyu renktir ve altında hangi renk olursa olsun siyah alanlar yine siyah görünecektir.
Aynı şekilde örtücü mürekkeplerin kullanılacağı renklerde alttaki renkle etkileşime girmeyeceğinden altını oymaya gerek yoktur.
Çünkü ofset baskıda kullanılan boyalar yarı şeffaftır ve üste basılan renk alttaki renkle etkileşir ve belli oranda karışır.
Overprint genel ve normal şartlarda çok kullanılan ve devreye alınan bir özellik değildir ama yapılan işe göre renklerin üst üste bindirilmesi ve oymaması gerekebilir.
Overprint uygulaması zorunlu olmadığı sürece kullanılmamalıdır.
Overprint uygulanan işlerde genel olarak sorun yaşanmaktadır.Bu komutun kullanılmaması gerekir.
PERFORAJ: Yırtma,katlama ya da üretim sonrası kullanımlar (kopar-al) için baskılı malzeme üzerinde sıralı küçük delikler açılması işlemidir. Perforaj parçası olan ofset makinalarda baskı ile birlikte gerçekleştirilebilen bir işlemdir.
Ofset makinada bu parçası olmayan matbaalar bıçak yaptırarak kesim makinalarında bu işlemi gerçekleştirir.
PİLYAJ: Dosya, broşür, dergi vs. gibi basılmış materyallerin kırım yerlerine denir.
Cilt işlerinde, katlanmayı kolaylaştırmak için,kağıt, karton veya mukavva üstünde oluk açmak.Özel bıçak kullanılarak pedal,kazanlı veya maşalı makinalarda yapılan işlemdir.
Pilyaj kalınlığı hem bıçağa verilen milimetrik kalınlık hem de forsa ayarını yaparak sağlanır.
Kuşe, 1.Hamur ve Kromolüx’te arkası kesik ve düz olanı vardır.Çıkartmada gramaj yoktur ebat vardır.Aynı zamanda bobin olarakta bulunur.Bobin çıkartmayı genellikle etiketçiler kullanır.
ÜSTTEN TEL DİKİŞ: Sırttan tutturulmayacak kadar kalın kitap, dergi, makbuz, bloknot, fatura ve bilet koçanlarının biraraya getirilmesinde üstten telle dikiş yöntemi kullanılır.
Tek dezavantajı sayfaların tamamen açılmasına olanak vermemesidir. Tel, zamanla paslanıp sayfayı yırtabilir. Bu nedenle telle dikiş yöntemi, sözlük, ansiklopedi gibi başvuru niteliği taşıyan ve uzun ömürlü olması gereken yayınlarda tercih edilmemelidir.
Bu gönderi Blog’ te gönderildi ve baskı teknikleri, matbaa sözlüğü, matbaa terimleri’ te etiketlendi.