Menapozda Klinik Değerlendirme | Prof. Dr. Sevtap Hamdemir Kılıç
MENAPOZDA KLİNİK DEĞERLENDİRME
Menapoz şikayeti ile gelen hastanın detaylı medikal ve aile öyküsü alınmalıdır. Fizik muayene jinekolojik muayneye ek olarak , meme, rektovajinal ve tiroid muayeneler dahil yapılmalıdır. Hastalarım kan basıncı, kilo ve boy ölçülmelidir. Laboratuar testleri, Pap smear, mammografi, gaitada gizli kan, serum kolesterol düzeyleri, tiroid testleri dahil istenmelidir. Hastaların psikolojik ve psikosomatik şikayetleri sorgulanmalıdır.Sağlıkla ilgili değişiklikler (ateş basmaları, uyku düzensizlikleri), cinsel hayat, psikososyal endişeler sorgulanmalıdır. Hastalık risklerini belirlemek amacıyla yaşam tarzı sorgulanmalıdır.
Menapozda yaşın beraberinde getirdiği bir sorun olarak kanser riski artmıştır. Özellikle akciğer, meme, rahim, yumurtalık, kalın bağırsak, deri kanseri riski açısından kadınlar değerlendirilmelidir.
Kadınlarda rastlanan en sık malinitelerden biridir .Bu sıklık kadınlarda yaşamboyu meme kanseri olma riski sekizde birdir. Risk yaşa göre değişmektedir örnekleme yapıcak olursak kırk yaşındaki bir kadının seksen yaşından önce meme kanseri olma riski %10’dur. Yetmiş yaşındaki bir kadının seksen yaşından önce meme kanseri olma riski ise %4’dür. Genelikle günümüzdeki tanı metodlarının duyarlılığı nedeniyle tanı öne gelmiştir.bu nedenle erken evre tanı almış yani meme kanseri lokalize olarka tespit edilirse %97 beş yıllık yaşam şansı vardır. Kırk yaşın altında kanserlerin %10’u, elli yaşın altında da %15’i görülür.
Meme kanseri için potansiyel risk faktörleri şunlardır:
· Aile hikayesi (Meme, rahim, yumurtalık veya kalın barsak kanseri öyküsü)
· Birinci derece akrabada hastalık olması yani anne veya kızkardeşte meme kanseri öyküsü
· Erken menarş (Oniki yaştan önce ilk adeti görme)
· Geç menapoz(50 yaş üstü adet)
· Hiç doğum yapmama veya ilk çocuğu 30 yaş sonrasında doğurma
· Menapoz sonrası aşırı kilo alımı yani obesite
Bu durumda hastalara önerilen ve toplum bilincini artırmaya yönelik önergeler kadınların aylık meme kontrolünü yapmaları ve kırk yaşından sonra yılda bir kez hekim tarafından muayene edilmeleri ve yıllık mamografi çektirmeleri önerilmektedir. Mammografi ve muayene için uygun zaman adet bitiminden hemen sonraki zamandır.
· Diabet(Şeker Hastalığı )
· Uzun süreli adet görememe ve bu nedenle karşılıksız estrojene maruz kalma
3 Anormal uterin kanama(Düzensiz kanamlar)
· İnsan papilloma virüsü(HPV)
5 Yumurtalık (over) kanseri
Yumurtalık kanseri daha az rastlanmakla beraber diğer kanserlerin yolaçtığı ölümlerden daha fazla ölüme neden olur. Buna neden hastalığın sinsi seyri nedeniyle geç fark edilmiş olmasıdır.Bir yıllık yaşam şansı %78, beş yıllık ise %50’dir. Çocuk doğurmamış kadınlarda risk yaşla artar. Ailesel meme veya yumurtalık kanser öyküsü olanlarda risk artmıştır.Haytında en az 6 ay süreyle doğum kontrol hapı kullanmak, geçmiş gebelik ve tüplerin bağlanması hastalığa karşı koruma yapar. Hastalığa karşı tedbir almak için kırk yaş sonrası yıllık pelvik muayene önerilmektedir.
Kemik mineral dansitometri ile sayım bazen kemik erimesine bağlı kırık riskini belirlemede yeterli olmayabilir.Bu nedenle FRAX adını verdiğimiz dünya sağlık örgütünün çalışmasında risk etnik köken ve bireysel özellikler göre bireyselleştirilmektedir. Değerlendirmenin amacı kadının kemik erimesi veya buna bağlı kırık riskini, kemik erimesi olup olmadığını, kemik erimesine neden olabilecek sekonder durumları, kemik erimesinin şiddetini belirlemektir. Klinik risk faktörleri şunlardır:
Hepimizinde bildiği gibi menapoz öncesi kardiyovaskuler hastalıkların kadınlardaki oldukça az iken menapoz sonrası erkeklerle eşit hale gelmektedir.Buradaki ana etken estrojenin kaybıdır.Kardiovasküler hastalık gelişimindeki risk faktörleri, sigara, diabet, hipertansiyon, obesite ve lipid yüksekliğidir. %30’dan daha fazla kilolu olmak kişiyi kalp hastalığı açısından riske sokar. Diabeti olan kadınlar olmayanlara göre 2-3 kat daha fazla enfarktüs riski taşır.
Menapozal dönemde vulvar dokuda hassasiyet artar ve kaşıntıta neden olur.Östrojen kaybına bağlı vajinal atrofi şikayetlerin temelini oluşturur. Ancak diğer olası durumların ekarte edilmesi gerekir. Enfeksiyonlar, temizlik ajanlarına karşı allerji veya hassasiyet kaşıntıya, irritasyona neden olabilir.