Nüve Forum > akademik > Mimarlık Fakültesi > Şehir ve Bölge Planlama Bölümü > Sosyal araştırma ile politika oluşturma bağının kurulması üzerine
Şehir ve Bölge Planlama Bölümü hakkinda Sosyal araştırma ile politika oluşturma bağının kurulması üzerine ile ilgili bilgiler
Sosyal araştırma ile politika oluşturma bağının kurulması üzerine-On establishment of the relationship between social research and policy formation Özet Bu yazı UNESCO***8217;nun MOST programı son yıllarda gündemine aldığı sosyal araştırmalarla
2 Post By CiwCiw
Sosyal araştırma ile politika oluşturma bağının kurulması üzerine
Sosyal araştırma ile politika oluşturma bağının kurulması üzerine-On establishment of the relationship between social research and policy formation
Bu yazı UNESCO***8217;nun MOST programı son yıllarda gündemine aldığı sosyal araştırmalarla politikaların oluşturulması arasında sıkı bir bağ kurulamayışı sorununu irdeliyor. Bu irdeleme yerel niteliği ağır basan toplumsal sorunların çözümünde modernitenin evrenselci yaklaşımlarının yetersiz kalması ve toplumsal sorunların çözümünde yerel araştırmaya dayanılmasının gereğinin anlaşılmasıyla yakından ilişkilidir. Bu yazıda yerel karar çevrelerinin özelliklerine bağlı olarak ne tür araştırma taleplerinin ortaya çıktığı araştırılmaktadır. Ülkelerin araştırma arzını sağlayan kurum komplekslerinin nasıl oluştuğu ve performanslarının niteliği ortaya konmaktadır. Bunun için arzın talebi belirleme özellikleri ele alınmaktadır. Bunun için politikacı araştırmacı ilişkisinin nasıl geliştirileceğine ilişkin kavramlaştırma modelleri üzerinde durmak gerekir. Araştırma ile politika oluşturma ve uygulama işlevleri arasında geri beslemenin varlığını göz önüne alan kavramsal ele alışlar daha başarılı bir araştırma politika ilişkisi kurulması yolunda yapılabilecekler konusundaki olanaklar yelpazesini artırmaktadır.
This study discusses the failure of establishment of close interrelation behveen social research and formation of relevant policies which took place on the recent agenda of the MOST program of UNESCO. it is closely related to the fact that universal approach of modernity remains ineffıcient in the solution of social problems the local aspects of which are dominant and to the fact that it is now accepted that local research should provide the basis for the solution of social problems. in the related literatüre the existence of relationship among policies based on social research is interpreted as of instrumentalist nature with a very narrow limited context. The existence of such a relation may be accepted on condition that the subject of the research, its method and the format of presentation of its final results reaches a level of quality which enables actors, who have the authority and responsibility to develop policy, to use this research directly in the process of development of their policies. Emphasis should be given to the conceptual models related to how politician/researcher interrelationship is to be developed. Conceptual approaches considering feed back relations between research and policy structuration and implementation increase the range of opportunities for establishing more successful research/policy relationship.
Konu Unrealseptic tarafından (23.12.08 saat 13:28 ) değiştirilmiştir..
UNESCO***8217;nun gündemindeki konulardan biri, toplumsal sorunlarının çözülmesine ilişkin poli*tikaların geliştirilmesinde, sosyal araştırmaların çok daha etkili hale getirilmesinin yollarının araştırılması oluyor. Böyle bir arayışın günü*müzde öncelik kazanmasının değişik nedenleri var. Öncelikle geliştirilen politikaların etkinliği*ni artırmak kaygısı bulunuyor. Ama bunun öte*sinde de nedenlerin bulunduğu düşünülebilir. Bunlardan biri modernitenin aşınmasıyla ilişki*lidir. Modernitenin evrenselci yaklaşımları eleştiri konusu olurken, yerelliklerin öneminin anla-şılması toplumsal sorunların çözümünde de ye*rel araştırmalara dayanılmasının gereğini artırmıştır denilebilir. Bir diğeri ise 1960***8217;lı yıllardan beri hemen hemen her ülkede belli bir toplumsal araştırmacı kapasitesinin gelişmiş bulunmasıdır. Ama bu kapasiteden yeterince yararlanılmamaktadır. Sosyal araştırmacılar kendilerini dışlanmış olarak hissetmektedirler. Bu dışlanmışlık duygu*sunun da araştırmacıları sosyal araştırma ve poli*tika oluşturma bağının nasıl kurulması gerektiği konusunu gündeme getirmek konusunda güdüle-miştir denilebilir.
Bu konuyu gündeme getirenler toplumsal araştırmaya ve dolayısıyla bilimsel bilgiye büyük bir güven duymaktadır. Bilimsel bilgiden yarar*lanılmasının, oluşturulan politikaların başarıları-nı artıracağını beklemektedirler. Bu inancın geri*sinde ise Newton***8217;cu nedensellik anlayışı ve geleceğin kestirilebilirliği konusundaki bir inanç bulunmaktadır. Bu yazıda da bu varsayımların geçerliliğini sorgulayan bir tutum içine girilme*yecektir. Kuşkusuz günümüzde bu varsayımların ötesine geçerek insan, toplumların kaotik sistem*ler olduğu ve kendi kendini düzenleme özellikle*rine sahip bulunduklarını kabul eden çalışmalar da gün geçtikçe daha çok ilgi çekmeye başla*mıştır. Bu tür varsayımların benimsenmesi halin*de, gerek araştırmadan beklenenler, gerek araştırmanın politika oluşturmayla bağının nasıl kurulması gerektiği konusunda önemli değişmeler olacaktır. Ama bu yazıda onlara değinilmeyecektir.
Politika oluşturma toplumsal araştırma bağının daha kuvvetli bir biçimde kurulabilmesi için öncelikle bu bağın niteliğinin daha iyi tanınması gerekmektedir. Bunun için bu yazıda önce poli*tika oluşturma bakımından anlamlı sosyal araştırmanın özellikleri, ikinci olarak toplumsal araş-tırmalara talebin hangi koşullarda nasıl doğduğu ele alınacaktır. Üçüncü olarak bir toplumda araştırma kapasitesinin oluşumu ve araştırma arzının niteliği, dördüncü olarak da araştırma ta*lebinin ve araştırma arzının uyumunun sağlanmasındaki engeller üzerinde durulacaktır. Beşinci olarak ise araştırma sonuçlarının politikaya dö*nüştürülmesinin sorunları irdelenecek ve son olarak araştırmayla politikanın bağının güçlen*dirilmesi konusunda bazı genel öneriler yapılacaktır.
Politika oluşturma bakımından anlamlı sosyal araştırmanın özellikleri nasıl tanımlanabilir?
Gerek UNESCO platformunda, gerek diğer platformlarda olsun sosyal araştırmaların politika oluşturmak bakımından anlamlı ya da yararlı olmasından sık sık söz edilmesine karşın, bundan ne kastedildiği konusunda açık bir tanımlama yapılmamakta, bunun çok açık olarak bilindiği varsayılmaktadır. Oysa bu konu üzerinde biraz düşünüldüğünde önemli belirsizlikler olduğu hemen sezilmektedir.
Kanımca politika oluşturma bakımından anlamlı araştırmanın ne olduğu konusunda biri dar, diğeri geniş kapsamlı iki tanım yapılabilir. Dar kapsamlı tanımda araçsal rasyonellik egemendir. Eğer bir toplumsal araştırma, kendisine seçtiği konu, kullandığı yöntem ve nihayet sonuçlarının sunulma biçimi bakımından, toplumda politika geliştirme yetkisine ve sorumluluğuna sahip olan aktörlerin politikalar geliştirirken yararlanmalarına olanak verecek nitelikteyse, politika geliştirmek bakımından anlamlı olduğu söylenebilir. Bu tanım araştırmanın niteliği üzerinden yapılmıştır. Gerçekte bu araştırmadan yararlanılıp yararlanılmadığı önemli değildir. Kuşkusuz bu tanımı araştırmadan fiilen yararlanılıp yararlanılmadığı ölçütüne bağlamak da olanaklıdır. Böyle bir yaklaşım tanımın kapsamını daha da daraltacak ve araştırmacıyı araştırmanın sonuçlarının pratiğe yansımasını sağlamak için uğraşmakla da yükümlü kılacaktır.
Geniş kapsamlı tanımda ise demokratik karar süreçleri içinde etkili olmak ölçütü ön plana alınabilir. Bir araştırmaya karar süreçleri içinde ne kadar çok referans verilmek zorunda kalınıyorsa, politika geliştirmek bakımından o kadar çok anlamlıdır denilebilir. Bu ölçüt politika oluş-turmak için anlamlı olan araştırmayı, araçsal olarak tanımlamanın ötesine geçerek, demokratik süreç içinde kamu alanında etkili olmak bakımından ele alma boyutunu ön plana çıkardığı için önemlidir. Eğer soruna demokratik süreç açısından yaklaşılırsa, bu süreç içinde etkili olmanın tek başına yeterli bir ölçüt olmadığı, bunun mutlaka diğer ölçütlerle tamamlanması gerektiği söylenebilir. Böyle bir ikinci ölçüt karar süreçleri içinde sosyal araştırmanın savunucu (advocacy) pozisyonunu kaybetmemesi olarak ortaya konulabilir. Birinci ölçütün tamamlayıcısı olan bu ölçüt sosyal araştırmalarda toplumda kaybeden ezilen kesimler açısından olumlu bir ayrımcılık yapmanın önemine değinmektedir. Bunlara eklenebilecek üçüncü bir ölçüt ise, bu savunucu pozisyonun karar süreçleri içindeki başka pozisyonların tekrarı haline gelmemesi olabilir. Bu ölçüt ise karar verme süreçleri içinde farklı pozisyonların yer alabilmesi, araştırmanın belli pozisyonlara teslim olmaması bakımından önemlidir.
Geniş kapsamlı tanım toplumsal araştırmayı iktidarda bulunanın gereksinmelerine bağlı olan araçsallıktan kurtarınca, ona ahlaksal sorumluluklar da yüklemektedir. Bu ise araştırmaların iktidarda olanlar kadar, muhalefette olanlar tarafından da kullanılabileceğinin gözardı edilmemesini bize hatırlatmaktadır. Böyle bir kaygının ortaya çıkması sosyal bilimlerin muhatabının kim olduğu sorusunu gündeme getirmektedir. Sosyal bilim araştırması iktidarın ya da onu finanse edenin hizmetinde mi kalacaktır? Muhalefeti dışlayacak mıdır? Yoksa araştırmacının sorumluluğu bu iktidar muhalefet karşıtlığının ötesine geçerek genel kamu oyuna karşı mı ol-malıdır? Bu soruların yanıtlanmasında güçlükler olsa da, bu aşamada, açıkça sorulmuş olmasında yarar vardır.
Toplumsal araştırmalara ilişkin talep hangi koşullarda doğuyor ve nasıl belirleniyor? Denilebilir ki, genelde insanlar, özelde politika üretenler bir sorunla karşılaştığında içinde bulunulan durumun sağladığı bilgilerin sınırlamaları içinde bir karar verirler, sorunlara çözüm üretmeye çalışırlar. Böyle bir alışkanlık içinde yaşayan bir toplumda kararların üretilmesi için bir araştırma yapılmasına gerek duyulmaz. Böyle bir isteğin doğabilmesi için, karar verme durumunda olan kişilerin kararlarının yetersiz kaldığının ve kararlarının yeterli hale gelebilmesi için yeterli bilgilere sahip olmalarının gerekli olduğunun farkında bulunmaları gerekir. Ancak bu halde, bilgilerini genişletme gereksinmesini duyacaklar ve araştırmaya talep doğacaktır.
Böyle bir bilgi gereksinmesi içine giren karar verici bunu kendisi için en az külfet getirecek şekilde gerçekleştirmeye çalışacaktır. Bunun için de içinde bulunduğu koşulları anlamak için maliyeti yüksek araştırmalara başvurmak yerine, başka koşullarda gelişmiş çözümlere bakarak bir anlamda onları taklit eden çözümleri yeğleyebi-lecektir. Yerel toplumsal bir araştırmanın sonuçlarından yararlanarak yeni çözümler üretmek yerine, evrensel çözüm reçetelerini benimseye-bileceklerdir. Kuşkusuz çözümlerde bu tür ev-renselci yollara başvurulması, çözümlerdeki yerel bilginin önemini gözardı etmek olacaktır. Evrensel çözümler yerel araştırmayı ikame edecektir.
Bir toplumda üretilecek çözümlerde varolan bilgi girdisinin artırılmasının öneminin kavranması ve bu bilginin elde edilmeye çalışılması yerine evrenselci çözümlere başvurulmasının yarattığı sorunlarla başa çıkmak için katlanmak zorunda kalınan maliyetlerin yüksekliğinin anlaşılmaya başlaması, yerel ve özgün araştırmaya duyulan gereksinmeleri artıracaktır.
Bir toplumda araştırma gereksinmesinin doğuşu için yapılan bu tür bir çözümleme, daha çok, politika oluşturmak için anlamlı araştırmanın dar kapsamlı tanımının benimsenmesi halinde anlamlıdır. Eğer anlamlı araştırmayı demokratik süreci etkilemek açısından tanımlarsak daha ayrıntılı bir çözümlemeye gitmek gerekir. Bunun için de yapılan çözümleme yaşanan toplumun karar çevresinin işleyişiyle yakından ilişkilendirilmelidir.
Bir toplumun karar çevresini buradaki tartış-mamız bakımından dört boyutuyla kavramamız yeterli olur sanıyorum. Bu boyutlardan birincisi siyasette himayecilik eğilimlerinin yüksekliği, ikincisi toplumdaki çıkar gruplarının çeşitliliği, güçleri ve organize olma derecesi, üçüncüsü toplumdaki bilginin (information) açıklığı, güvenirliği ve ulaşılabilirliği, dördüncüsü ise toplumun hedefleri konusunda bir oydaşmanın var-lığı, bu hedeflerin açıkça ya da üstü kapalı olarak ifade edilmesi diye sayılabilir. Hatta buna toplumda gizli gündemleri olan grupların varlı-ğının derecesini de eklemekte yarar vardır.
Karar çevresinin bu öğelerinin farklı nitelikte olması, demokratik süreci etkilemek bakımından bir araştırmadan beklenen işlevlerin ne olacağını da belirleyecektir. Aynı zamanda da araş-tırmayı yapanın kamu alanında nasıl bir aktör olarak yer alacağına açıklık getirecektir. Karar çevresinin bu öğelerin her birinin araştırma talebinin nitelikleri üzerinde etkilerinin neler olabileceğini tartışalım. Eğer bir toplumda himayeci eğilimler hakimse, böyle bir toplumda demokratik süreçleri etkilemek açısından araştırma talebinin oldukça sınırlı kalacağı söylenebilir. Böyle bir toplumda siyaset şeffaf değildir. Kamu alanında geliştirilecek politikalar konusunda bir oydaşma sağlamak çabası olmayınca, bu alana doğru ve yeterli bilgi sunarak bu alanı etkilemek çabası olmayacak ve dolayısıyla araştırma talebi doğmayacaktır. Tersine toplumda bilginin bulun-maması politika üretmekte takdir hakkını kullananlar için işlevsel hale gelecektir. Böyle bir karar çevresinin bulunduğu bir ortamda politikacıyı ilgilendiren araştırma bulgularından çok kendi pozisyonunu korumak olacaktır.
Toplumdaki çıkar gruplarının çeşitliliği, gücü ve örgütlenme derecesi arttıkça, politikaların geliş-tirilmesinde kamu alanı ve bu alanı etkilemek özel bir önem kazanacaktır. Çıkar gruplarının herbiri kendi amaçları doğrultusunda araçsal rasyonelliği ön plana alan politika önerileri getirecektir. Bu önerilerin hiç olmazsa bir kısmı belli bir araştırmaya dayanacaktır. Birçok halde araştırma bu grupların halkla ilişkiler stratejisinin organik bir parçası haline gelecektir. Eğer bir toplumda her grup örgütlenmişse ve çıkarlarını koruyabiliyorsa, bu durumda demokratik süreç açısından bir sakınca bulunmayacaktır. Ama eğer toplumda örgütlenmemiş güçsüz kesimler bulunuyorsa, kamu alanında ulaşıldığı varsayılan oydaşma distorsiyona uğrayacaktır. Bu durumda da toplumsal araştırmaya daha önce sözünü ettiğimiz ahlaki sorumluluklar yükleyecektir. Kuşku-suz sadece böyle bir sorumluluktan söz etmek yeterli değildir. Bu tür araştırmaların kimler tarafından finanse edileceği konusunda da adres göstermek gerekir. Bu tür adresler olarak devlet, üniversitelerin akademik çalışmaları ya da bu amaçla gelişmiş STK***8217;lar sayılabilir.
Araştırma talebinin niteliğini belirleyen ikinci önemli belirleyici gündemde yeralan sorunun ya da konunun niteliğidir. Gündemde yeralan konunun dört özelliğinin araştırmanın niteliğini belirlemek açısından önemli olduğu söylenebilir. Bunlardan birincisi söz konusu kararın o toplumun kaderini etkileyecek stratejik öneme sahip olması, ikincisi o toplumda yaşayan büyük kitleleri etkilemesi, üçüncüsü söz konusu olan kararın uygulamasının geri dönüşü olanaksız sonuçlar doğurması, dördüncüsü ise söz konusu sorunun arkasında gelişmiş bir toplumsal hareketin bulunması diye sıralanabilir. Eğer bir karar konusu ne kadar strateijk öneme sahipse, ne kadar çok kişiyi etkiliyorsa, ne kadar geriye dönüşü olmayan sonuçlar yaratıyorsa ve o toplumda demokratik etkileşim yüksekse, o konuda o kadar ciddi, emek ve kaynak sarfedilerek yapılan araştırmalara gereksinme duyulacaktır. Oysa arkasında gelişmiş bir sosyal hareketin bulunduğu bir konu gündeme geldiğinde eğer karar çevreleri içinde dirençler yoksa, yeni araştırma talebi yaratmayacak ama tersine dirençler varsa önemli ölçüde araştırma talepleri yaratacaktır.
Bir toplumda araştırma kapasitesinin oluşumu ve araştırma arzının niteliği
Eğer bir toplumda gelişmiş araştırma yapma kapasiteleri varsa, bu kapasite talep edilen araştırmaları politika oluşturacakların gereksinme*lerine uygun olarak gerçekleştirebiliyorlarsa, o toplumda yapılan araştırmaların niceliksel ve niteliksel özellikleri büyük ölçüde talep tarafından belirlenecektir. Ama bir toplumda araştırma arz kapasitesi yeterince gelişmemiş ise ve yeter*li nicelik ve nitelikte araştırma yapılamıyorsa, bu yetersizlik toplumda varolan potansiyel araştırma talebinin doğmasını önleyecektir. Politika oluşturacak aktörlerin yararlanamayacağı nitelikteki yetersiz araştırmalar, politika oluşturacakları eldeki bilgiyle politika geliştirmeye itecektir. Yeni karar konuları gündeme geldiğinde araştı-maya başvurmaktan kaçınacaktır. Yani araştırma arzının başarısıyla doğacak talebin miktarı ve niteliği arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır. Başarılı ve yararlı olan araştırma örneklerinin artması, talebin hem niceliğini, hem de niteliğini geliştirecektir.
Bu nedenle araştırma arz kapasitesinin geliştirilmesi ve başarısının artırılması kritik bir öne*me sahiptir. Bir toplumda araştırma kapasitesi*nin gelişmiş olmasından anlaşılan önce araştırma yapabilecek yöntem ve bilgi donanımına sahip yeterli sayıda yetişmiş insanın bulunmasıdır. Bu tek başına yeterli değildir. Bunların uygun bir örgütlenme içinde olması gerekir. Bir toplumda araştırma talebi çok çeşitli biçimlerde ortaya çıktığı için arzın da araştırmanın konusuna ve niteliğine uygun örgütler içinde gerçekleştirmesi uygun olur. Örneğin, bir pazar ya da kamu oyu araştırmasının bu konularda uzmanlaşmış şirketler içinde, stratejik araştırmaların bu konuda uzmanlaşmış merkezler ya da thinktank kurum*larında, analitik araştırmaların üniversitelerin bünyesi içinde gerçekleştirilmesi doğru olacak-tır. Bir toplumda araştırma kapasitesinin varlığından söz edilebilmesi için böyle bir uygun araştırma kurumları kompleksinin gelişmiş olması gerekir. Kuşkusuz böyle bir araştırma kurumla*rı kompleksinin yeterli insan gücüyle donatılmış olması ve bu kurumların kendi varlıklarını sür*dürebilmeleri için sistemde düzenli bir araştırma talebi akışının bulunması gerekir. Günümüz dünyasında böyle bir araştırma arz kompleksinin yeterliliğinden söz edebilmek için bu komplek*sin kendi arasında ve dünyadaki benzer kurum*larla bir ağ ilişkisi içinde olmalıdır. Böyle bir araştırma kurumları arasında sürdürülebilir ağ ilişkisinin bulunması o sistemin araştırma kapa*sitesinin etkinliğinin yükselmesine yol açacaktır. Ama bu ağ ilişkisinin sürdürülebilirliği büyük ölçüde bu alanın şeffaflığının ve ahlakı-nın oluşturulabilmesine bağlıdır.
Bir toplumda insan gücü ve örgütlenme bakımından yeterli ve sürekli bir araştırma talebi akışına sahip bir kompleksin varlığı kuşkusuz çok önemlidir. Ama bu arz potansiyelinin ortaya koyduğu araştırmanın politika oluşturmakta an-lamlı araştırmalar üretebilmesi gerekir. Bunun için de sistemin ürettiği araştırmaların öncelikle politika üreteceklerin gündemindeki konuları içermesi, yöntem bakımından güvenilir olması, araştırma etiğine duyarlı kalması, politika ürete*ceklerin kapasitelerini göz önünde tutan açık ve doğru bir dille yazılmış bulunması beklenir.
Araştırma talebinin ve araştırma arzının uyumunun sağlanmasındaki yapısal engeller
Bir toplumda araştırma talebi doğabiliyor ve gelişmiş bir araştırma arzı kapasitesi varsa bu arz ve talebin uyumunun sağlanmasının piyasa mekanizması içinde kolayca gerçekleşeceğini düşünmek doğru olmaz. Bu uyumun sağlanma-sını zorlaştıran bazı yapısal nedenler vardır.
Bunlardan birincisi politika oluşturucunun zaman perspektifiyle araştırmanın zaman perspektifleri*nin tutarsızlığından kaynaklanmaktadır. Politika ister bir kişi tarafından belirlensin, ister kamu alanındaki etkileşmeyle oluşsun çok kısa zaman içinde sonuçlandırılmak durumundadır. Oysa bir araştırmadan sonuç alınması bu kadar kısa za*man içinde gerçekleşememektedir. Bu uyumsuz-luğun giderilmesi için değişik yollara başvurul-maktadır. Bunlardan biri geçmişteki araştırma bilgilerinden yararlanmak diğeri ise araştırma yerine deneyimli uzmanların görüşlerine başvur-maktır. Bir başka yol ise araştırma süresini kı-saltacak yollar aramaktır. Bunun yollarından biri belli konularda uzmanlaşmış araştırma şirketleri-ne başvurmak olmaktadır.
İkinci yapısal farklılık politika oluşturma duru*munda olanların araştırma talep etme güdüleri*nin, araştırmacıların araştırma yapma güdüleri*nin değişik olmasından doğmaktadır. Politika oluşturmak isteyenin güdüleri çok pragmatiktir. Bu onu sorunlara dönük kalmaya zorlayacaktır. Bu samimi pragmatiklikte bir sorun yoktur. Ama pragmatik oluşun samimi olmayan bir türü de olabilir. Araştırmacıdan pragmatiklik adına daha önce oluşturulmuş bir politikayı destekle*yecek sonuçları çıkaracak araştırmalar yapması bekleniyorsa, yani araştırma kozmetik olarak kullanılacaksa burada bir sorun var demektir.
Pragmatiklik olumlu anlamda olsa bile tüm so*runlar ortadan kalkmaz. Özellikle bir toplumda arz sistemi değişik örgütlenme türlerine sahip olmayıp büyük ölçüde üniversitelerden oluşu-yorsa sorun daha belirgin olarak ortaya çıkacaktır. Bir üniversite öğretim üyesi olan bilim adamı-nın araştırma yapmaktaki güdüleri çok farklıdır. Bilimsel araştırmasını bir bilimsel yayına dönüş-türmek, akademik saygınlık kazanmak, akade*mik kariyerinde ilerlemek vb. güdülerle yapar. Bu güdü farklılıkları bir bilim adamının ortaya koyduğu araştırma ürünlerinin politika oluştu*ranların gereksinmelerini karşılamaktan uzaklaş-ması sonucunu doğurmaktadır. Bilim adamı araş-tırmasını yazarken kendi komünitesine dönük olarak yazacaktır. Bu yazıda kullanılan teknik dil politika oluşturanın bundan yararlanmasını zorlaştıracaktır. O, akademik saygınlık kazandır-mak güdüsünü tatmin etmek için araştırmasını uzun zaman perspektifleri içinde gerçekleştire-cektir. Bu da başka bir uyumsuzluk ortaya çıka-racaktır. Ama araştırmayı arz eden bir firma halin*de örgütlendiyse, hizmetini piyasa koşullarında arz ediyorsa bu tür engellerin ortaya çıkma olası-lığı düşecektir.
Kuşkusuz tüm politika konularının bu kadar kısa erimli olmadığı, bazı politikacıların özellikle belli konularda bilgi alt yapıları oluşturmak için uzun erimli temel araştırmalara yönelebileceği de düşünülebilir. Bu tür araştırmalarda ise bir başka çeşit uyumsuzluk bu tür araştırmayı iste*yen politikacının iktidardaki ömrünün çok kısa kalması dolayısıyla doğabilir. Eğer o toplumda kurumsallaşma gelişmemiş ve yapılanlar ikti*darda olanın kişisel taktirlerine çok bağlı kalmış ise, o halde bu tür uzun erimli temel araştırmalar çoğu kez araştırmayı başlatanın görevinden uzak*laştırılmasıyla tamamlanamadan yarıda kalır.
Araştırma talebiyle araştırma arzının uyumun*dan söz edildiğinde, karşımıza çıkan bir başka sorun araştırmanın başarı derecesi ve niteliğiyle ilgilidir. Araştırma talebi bulunan bir kişinin yeterli kaynağı bulduğunu ve sağladığı finans*manla kendi zaman perspektifiyle uyumlu ve kendi anlayacağı dille araştırma sonuçlarını yaza*cak bir grup bulduğunu varsaysak bile çoğu kez uyum sağlandığından emin olunamaz. Çünkü araştırmanın kalitesi büyük ölçüde araştırmayı yapan grubun niteliğine bağlıdır. Araştırmanın ürünü standart değildir. Çok büyük harcamalar yapılsa bile, doğru araştırmacı seçilmediğinde iyi bir sonuç alınamaz. Bu nedenle politika oluş-turacak bakımından doğru araştırmacıya ulaşıl-ması çok önemlidir. Eğer bir toplumda araştırma alanı ne kadar gelişmiş ve şeffaflaşmış ise, bir yandan araştırma kalitesinde standarda yaklaşma artar, doğru kişiye ulaşabilme olasılığı çoğalır.
Araştırma sonuçlarının politikaya dönüştürül-mesi süreci üzerine
Politika oluşturmakta anlamlı olabilecek olan araştırmaların üretilmiş olması bu araştırmaların politikalara dönüşmesini garanti altına almaya-caktır. Eğer bir araştırmanın sonuçlarının bir politik aktör tarafından politikaya dönüştürülmesi söz konusuysa, öncelikle bu araştırmanın ona ulaşması ve onun tarafından doğru olarak okunması yani anlaşılması gerekir. Ama bir araştırmanın sonuçlarının kamu alanında ortaya çıkacak olan oydaşma üzerinde etkili olması yoluyla politika oluşumuna katkıda bulunması bekleniyorsa, araştırma sonuçlarının kamu alanına etkili olarak yayılması ve üzerinde tartışılarak iyice kavranmış olması gerekir.
Ama bir araştırmanın politika oluşturma üzerinde etkili olması sorununu sadece iletişim başarısına bağlamak doğru olmaz. Kuşkusuz bir araştırmanın politikaya dönüşmesinde iletişimin sağlanması gerekli ön koşuldur. Ama sorunu sadece iletişime bağlamak yeterli değildir. Bu bakış açısı bilgi ile politika üretilmesi arasındaki ilişkiyi Şekil 1***8217;deki gibi çok basit bir şekilde kavramsallaştırmış olmaktadır.
Bu şemada ister politikacı, ister kamu alanı olsun kendisine iletilen bir araştırma bilgisini adeta politikaya dönüştüren bir kara kutu gibi görülmektedir. Bu şemadaki kavramlaştırma sorunu politikacı ya da kamu alanının bir kara kutu olarak görülmesinde değildir. Politika oluşturma durumundaki kişinin ya da kamuoyunun nitelikleri üzerinde durularak bu politikaya dönüştürme işlemi konusunda açıklamalar getirilebilir. Buna dayanarak politika geliştirenlerin kapasitelerinin artırılması ve kamu alanındaki bilgi taleplerinin açık hale getirilmesi gerektiği söylenebilir. Önemli olan araştırma ve politika oluşturma işlevlerinin birbirinden koparılmış olmasındadır. Oysa Şekil 2***8217;de kavramlaştırıldığı biçimde, araştırma ile politika geliştirme arasında geri besleme ilişkileri bulunduğu düşünülmesi halinde, araştırma sonuçlarının politikaya dönüş-mesi olasılığı çok yükselecektir.
Politika oluşturma durumunda olan bir yetkilinin, ya da kamu alanında gelişen tartışmaların, elde olan bilginin politika geliştirmek için yetersizliğini ortaya çıkardığında, bu talebi karşılayacak yeni araştırmalar yapılabiliyorsa, araştırma ve politika oluşturma bağı sıkı olarak kurulabilecektir. Bu halde araştırmacı ve politika oluşturan arasında bir yalıtlama değil, bir ortaklık söz konusu olacaktır. Bu da iki grup arasında bir güven ilişkisinin varlığını gerektirecektir.
Sosyal kapital kavramının önem kazandığı günümüzde, ortaklıklar üzerinde daha önemle durmamız gerekiyor. Politika oluşturmak durumunda olan kişi kendisinde siyasal güç görmektedir. Oysa araştırmacı ya da bilim adamı da bilgiden gelen bir güce sahiptir. Ortaklık dediğimizde politika geliştirecek olanla araştırmacı arasındaki ilişki bir patron ile müşteri arasındaki gibi bir yanın hakim olduğu hiyerarşik bir ilişkiden değil, eşitler arasındaki yatay bir ilişkiden söz edilmektedir. Böyle bir ortaklık ilişkisinde bir bilim adamı ortaya çıkacak politikaya sadece gerekli bilgi girdisini sağlayan bir kişi değil, aynı zamanda da politika oluşturulmasına katılan ve politikaya saygınlık getiren bir kişidir. Böyle bir ilişkinin sağlıklı yürüyebilmesi için tarafların bu ilişkinin gerektirdiği ahlaki koşullara çok dikkatli olması gerekiyor. Politika geliştirme durumunda olan bir kişi kamu hizmetlisi (civil servant) ahlakı içinde davranırken, bilim adamı akademik yaşamın ahlakı içinde davranacaktır. Bu ikisinin uyumlu hale getirilmesi için her iki tarafın da bir empatik anlama içinde olması gerekir.
Bu soruna geri besleme ilişkilerine olanak veren bir kavramlaştırma içinde yaklaşılmaya başlayınca daha da ileri gitmek olanaklı hale gelir. Politika geliştirme konumunda olan bir kişi için nihai amaç uygulamada başarılı olmaktır. Politika geliştiren kişi sürekli olarak politikalarını uygulama sonuçlarına göre gözden geçirmek durumundadır. Bu tür daha kapsamlı bir geri besleme ilişkisi Şekil 3***8217;teki gibi kavramsallaştırılabilir.
Araştırmacı, politika oluşturan ve uygulamacı arasındaki etkileşimin önemini ortaya koymak araştırmanın politikaya dönüştürülme süreçlerinin iyileştirilmesi açısından önemlidir. Ama bu varolan ya da araştırma sonrasında elde edilen bilgilerin politikaya dönüştürülmesinin teknik yönü hakkında çok yol gösterici olmaz.
Bilgi ve politika ilişkisinin kurulmasındaki teknik tutarlılık sorunları
Buraya kadar olan tartışmamızda bir sorun hakkında bir araştırma yapıldıysa, bunun politikaya nasıl dönüştürülebileceği üzerinde dururken üstü kapalı bir varsayım yaptık. Bir toplumda bir soru*nun çözümü için çok farklı düzeylerde müdahale yapılabilir. Bu müdahalenin düzeyi konuyla ilgi*li politika geliştiricinin toplumdaki konumuna uygun olarak belirlenmesi gerekir. Bu nedenle bir sorunun çözümü için yapılacak araştırmanın niteliği müdahale edici aktörün konumuna göre değişecektir. Eğer yapılan araştırma başka bir müdahale konumu gözönünde tutularak yapıldıysa politikaya dönüştürülmesinde teknik bir tutarsızlık olacaktır. Yapılan araştırmanın politika geliştirilmesine katkısı ya hiç olmayacak ya da çok sınırlı kalacaktır. Geliştirilen politika araştır-ma bilgisinden çok varolan bilgiye ve sağduyu*ya bağlı olarak geliştirilmek durumunda kalacaktır.
Herhangi bir sorun karşısında geliştirilen bir politikanın formülasyonunda genellikle birbiriy*le ilgili iki önemli seçme yapılmaktadır. Bunlar*dan biri politikanın yöneldiği müdahale düzeyi*nin ne olacağıdır? Örneğin yoksullukla mücade*le siyasal gündeme geldiğinde bununla ilgili olarak küresel yönetişim düzeyinde, bölgesel, ekonomik ve siyasal bloklar düzeyinde, ulus devletler düzeyinde, bölgesel düzeyde, yerellik-ler düzeyinde, örgütler düzeyinde, bireyler düzeyinde çözümler aramak olanaklıdır. Bir bakıma bu düzeylerin herbirinde geliştirilen çözümlerin sorunu kendi başlarına çözebileceği iddia edilebilir. Ama bu düzeylerin ne kadar üsttekinden müdahale edilebilirse o kadar daha çok etkili olunacaktır.
Bir araştırmacının ilgilendiği olayda müdahale düzeyine ilişkin olarak keyfi bir saptama yapması ve araştırmasını bununla uyumlu olarak yapması doğru olmaz. Eğer bu seçme araştırmacı tarafından yapılabilseydi, onun en üst müda*hale düzeylerini seçeceğini düşünebiliriz. Eğer politika geliştirecek olan bu düzeyde müdahale etmek konumunda değilse, böyle bir araştırma büyük ölçüde boşa gitmiş olacaktır. Müdahale düzeyini belirleyen büyük ölçüde politika geliştirecek olanın hangi düzeyde bağlam bağımlı olan çözümleri uygulayabilecek meşru yetkiyle donatılmış olmasına bağlıdır.
Bu düzeyin belirlenmesinde neden bağlam bağımlılığa dayanıldığına bir açıklama getirmek gere*kir. Dünyada hemen hemen her düzenlemenin aslında bağlam bağımlı olduğu söylenebilir. Ama toplumsal sistemler kendilerini yeniden üretebilmelerini sağlamak için olguları hiyerarşik bir biçimde bağlam bağımlı olmaktan çıkarırlar. Öyle olunca toplumsal araştırmadan beklenebilecek olan bağlam, bağımlı kesim için çö*zümler üretmektir. Ancak bu halde politika for*müle edenler kendi konumlarıyla tutarlı bir araş-tırma bilgisi elde edecek ve tutarlı politikalar oluşturabileceklerdir.
Buraya kadar toplumsal araştırmayla politika oluşturma arasında sıkı bir bağ kurulması konu*sunda yaptığımız yorumların önemli bir eksiği*nin olduğu söylenebilir. O da ilk bakışta doğrudan uygulamayı etkilemeyecekmiş gibi görülen temel araştırmaların uygulama üzerindeki dolaylı etkilerinin doğrudan politika oluşturmak için yapılan araştırmalardan daha fazla olabileceği*nin göz ardı edilmesi olmuştur. Temel araştırmaların, bilim felsefesi üzerinde düşüncelerin gelişmesinin, sosyal bilim paradigmaları üzerin*de yarattığı değişikliklerin politikaların oluşumu ve nihayet pratik üzerinde yarattığı etkiler çok daha yaygın ve temelden olacağını unutmamak gerekir. Bu nedenle de toplum bilim araştırmalarını sadece politika geliştirme pratiğine hap*setmenin yaratacağı kayıplar yüksek olacaktır.
Buna benzer bir başka konu tabu alanlara ilişkin toplumsal araştırma konularında ortaya çıkmak-tadır. Toplumlarda bir çok konu tabu haline getirilmektedir. Tabu alanların o toplumda tartış-ma dışı bırakılması, o toplumlarda ne yeni poli*tikaların geliştirilmesine ne de yeni araştırma taleplerinin doğmasına olanak bırakmaktadır. Bu alanlarda eğer araştırma sürdürülebiliyorsa talep edeni ve yapanı aynı olan, kişisel ilgilerin yönlendirdiği araştırmalar olmaktadır.
Bu yorumlardan sonra kısaca denilebilir ki sos*yal politika oluşturma ve araştırma bağının öne*minin vurgulanması ve bu vurgunun araştırma fonlarının dağıtılmasında tek ölçüt olarak görül*mesinin önemli sakıncaları olabilecektir. Özelik*le üniversitelerde bu bağın kurulması konusunda dengeli davranmak gerekir.
Eğer toplumsal araştırma ve politika oluşturma bağının sıkı olarak kurulması konusunda bu yazıda yaptığımız saptamaları bazı başlıklar halinde toplayabiliriz. Bunlardan biri çok yönlü kapasite geliştirme çabasıdır. Kurulması istenilen bağın gerçekleştirilmesi için kuşkusuz yetkin,
çeşitlenmiş bir araştırma kapasitesinin oluşturulması gerekir. Ama bunu yalnız araştırmacılar açısından düşünmemek gerekir. Politika oluştu-racakların da belli bir kapasiteye sahip olması gerekir. Araştırmacının başarısının ölçütünü po*litika oluşturacakların kapasite yetersizliği belir*leyici hale gelmemelidir. Unutulmamalıdır ki özgün, doğru ve gerekli soruyu sorabilmek onu yanıtlamaktan zordur. Esas yaratıcı olan soru so*rabilmektir. İşte politika oluşturanlarla araştır-macıların yalıtılmasını esas alan modellerin sa*kıncaları açık hale gelmekte ve onlar yerine tarafların ortaklığını esas alan modellerin geliştirilmesinin önemi anlaşılır hale gelmektedir.
itu-a_2002_1_1_I_Tekeli.pdf (295,0 KB (Kilobyte), 54x kez indirilmiştir)
RepStaR and Unrealseptic like this.
araştırma, bağının, kurulması, oluşturma, politika, sosyal, üzerine
Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 03:10 .