ÇALIŞMA HAYATI VE FAZLA MESAİ KAVRAMI
“Bizim burada rahatlıkla yazı yazmamızın asıl gerçek sahipleri olan, Çanakkale şehitlimizi rahmetle ve saygıyla anıyorum.”
Bu hafta mail yoluyla bana soru soran bir arkadaşımıza cevap verirken, haberexen okurlarını da fazla mesai kavramı hakkında bilgilendirmeye çalışacağım.
Ülkemizdeki mevzuatlar gereğince işveren, fazla mesai yaptırdığı çalışanın onayını almak zorundadır. Eğer ki çalışan kendisine zorla fazla mesai yaptırıldığını kanıtlar ve mahkeme yoluna giderse işvereni tazminat cezasına çarptırabilir.
Bildiğiniz üzere Ocak 2013 itibariyle, geçiş sürecinde olan işletme ve kurumlar hariç! Tüm işyerleri 6331 sayılı Kanun kapsamında çalışmaya başladı. İşçi, memur ayrımı yapmaksızın fazla mesai yapan tüm çalışanlardan izin alma zorunluluğu daha da pekiştirildiği söylenebilir. Fakat bu iznin, işverence hazırlanan evrak ile çalışan tarafından okunarak imza altına alınması şartı var mıdır? İşte o biraz karışık gibi duruyor. Olması gereken yazılı izin alma zorunluluğunun olması, ama mevzuatlarımızda böyle bir hüküm bulunmamakta. Hukuk gözüyle baktığımızda yazılı bir evrak olması her zaman daha garantici gibi…
Şayet yazılı izin alma uygulamanız varsa, işverenin bu onayı her yıl yenilemesi gerekmekte. Çalışandan alınan fazla mesai izni, kişilerin özlük dosyalarına kaldırılacağından dolayı, işverenin ve çalışanların bu konuda yasal hak ve sorumluklarını mutlaka bilmeleri gerekmekte.
Şu unutulmamalı; çalıştığınız yerde size fazla mesai yaptırılabilir, ama uygulamanın mutlaka sizin onayınızdan geçmesi lazım. İleride fazla mesai yaptırıldığınıza yönelik bir şikâyet içerisinde olursanız kanıt ve delil gösterme de hukuki anlamda sizin sorumluluğunuzda olacağını unutmamalısınız.
Fazla mesai’nin maddi karşılığı nedir?
Çalışanın fazla mesai yapabilmesi için hangi şartların olması gerektiğini kısaca açıkladıktan sonra, fazla mesai karşılığında çalışanın, çalıştığı saat başına aldığı ücretin yarısını fazla mesai ücreti olarak alması gerektiğini bilmesi gerekmekte. İşveren bu konuda çalışanını bilgilendirmekle yükümlü. Bu tarz küçük gibi gözüken ayrıntılar genelde işveren ile çalışan arsında yapılan iş sözleşmesinde geçmektedir. Ama birçoğumuz o sözleşmeleri okuma ihtiyacı bile duymayız veya isteyenlere de o sözleşme metni verilmez.
Yazılı olarak verilen onayın geçerliliği!
Şayet işe girerken işveren tarafından fazla mesai yapmanıza dair yazılı izniniz alındıysa, sözleşmeniz bitene kadar fazla mesai yapabileceğinizi başta kabul etmiş olursunuz. İşverende size fazla mesai ücretlerini ödemekle yükümlüdür. Ülkemizde hukuki anlamda benzer davalarda farklı hükümler de verilmiş, Örneğin;
İşveren, çalışandan işe başlarken yazılı bir izin almamış olsa bile daha önce fazla mesai yapan ve ücretleri tam olarak ödenen kişi, ilerleyen zamanlarda bu sebepten ötürü işverenini mahkemeye vermiş, işverende kişiyi işten çıkarmıştır. Mahkemenin kararı ise; Baştan beri fazla mesaiye kalan ve ücretleri tam yatırılan çalışanın, daha sonraki dönemlerde geçerli bir sebebi olmaksızın fazla mesai kalmaması, bu sebepten dolayı işten çıkarılması, geçerli fesih sebebi olarak görülmüştür.
Bir çalışma yılında kaç saat fazla mesai yapılabilir?
İş kanuna göre ülkemizde bir yıl içerinde çalışana 270 saat’in üstünde fazla mesai yaptırılamaz.
İş hukuku ülkemizde oldukça geniş kapsamda değerlendirilmesi gereken bir hukuk dalı. Zaten ülkemizde bu konuda kendisini yetiştirmiş ve kanıtlamış bir çok avukat ve hakimlerimiz bulunmakta. Ama daha da önemlisi iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimlerinin kesinlikle bir hukukçu kadar mevzuatlara hakim olması gerekliliğidir. Özelikle çalışma hayatını yakından ilgilendiren iş hukuku.
“Kalbinizin asıl sahibine emanet olun.”