AŞK’IN TERBİYEDEKİ ROLÜ | İsmail Hakkı ALTUNTAŞ
AŞK’IN TERBİYEDEKİ ROLÜ
20 Haziran 2015 · ihramcizade
hzl:Prof. Dr. Cavit SUNAR
“Terbiye; Her bir varlığı kendine has
Kemâline ve Cemâline erdiren İlâhî bir San’attır ki,
bu San’atın, biricik Üstadı da AŞK’tır.” [Cavit Sunar]
Varlığın var olma sebebi aşktır; varlığın varlıktaki gayesi de aşktır. Hayat, baştan başa aşktır, sevgidir, muhabbettir.
Tasavvufî görüşe göre yaratma, bir meyl ve arzudan ileri gelir. Söz konusu âlem olduğu zaman, da buna, yönelme ve değişme; söz konusu Allah Teâlâ olduğu zaman da buna irâde denir ki bunun anlamı da özel bir maksada meyl etmek ve arzu göstermektir. Yaratma, bir meyl olduğuna göre o, ayni zamanda da bir harekettir. Hareket ise, ancak, ebedî olan bir sevgiden ileri gelir. Bu hareket, âlemin, içinde hareketsiz bulunduğu yokluktan varlığa doğru hareketidir. Bundan ötürü de emir, sükûndan varlığa harekettir, denilir; zira, sükûn, bir bakıma, hareketten önce gelir. İş böyle olunca, âlemin varlığına sebep olan hareket bu sevgi ve muhabbet hareketidir. Nitekim: “Ben bilinmeyen gizli bir hazine idim, bundan ötürü bilinmeğe muhabbet gösterdim ve bundan ötürü de varlıkları yarattım.”
(Küntü kenzen…), yani Ben, Zât’ım bakımından gizli bir hazîne idim, Halkı yaratıp gizli iken açığa çıktım ve sıfatım zât’ımı gösterdi ve vücud elbisesi o zât’a ziynet verdi ve âlem aynası o zât’ın Cemâlinin tecellî yeri oldu. .
Allah Teâlâ’nın gizli bir hazîne olması demek, O’nda kendinden başkasına asla zuhur yoktur demektir. Sonra, Rahmânî Nefs ile ve alemler yoluyla Kâmil İnsan suretine büründü ve o (Hazîne)nin sûrî ve ma’nevî mücevherlerini saçtı.
Kudsî hadîsi bu gerçeğe işaret etmektedir. Şu hâlde bu muhabbet olmasaydı âlem, kendi ayn’ında meydana çıkmazdı. Böyle olunca da âlemin yokluktan varlığa doğru hareketi Yaratıcı’daki muhabbetin ona doğru hareketidir. Çünkü, âlem de böylece varlık yönünden kendi nefsini görmeği sever. Nasıl ki bunu, Yokluk’ta sabit iken de görmüştü. Şu halde, âlemin her vech ile sâbit bulunduğu yokluk’tan varlığa hareketi hem Hak yönünden hem de kendi tarafından gösterilen bir sevgi kımıldanışı oldu. Çünkü, kemâl, zâtında sevilen bir vasıftır.
Şöyle de diyelim: âlemin, bir bakıma, yokluktan vücuda hareketi, âlemi icad eden Tek Vücud’un sevgiye ait hareketidir ve âlemi icat etmekle, dolayısıyla, Ulûhiyete ait bilginin husulüne yönelmiş olan İlâhî Sevgi hareketidir. Bundan da maksat, Hakk’ın bilinmesi ve kendi Zât’ını kendi Zât’ında görmesi ve ayni zamanda kendi Zât’ını, başkasının vücudu i’tibar olunduğu takdir üzere, kendinden başkasında, yani, kendi sıfatlarında da görmesidir. Bunun içindir ki hareket, ebediyyen sevgiye aittir. Zira, gerçekte, Hak âleminde olduğu gibi O’nun kendi nefsini vücutça görmesi de yine O’nun sevgisine bağlıdır. Bundan ötürü de âlemin her vech ile sükûna ait yokluktan vücuda hareketi hem Allah Teâlâ tarafından hem de âlem tarafından sevgi hareketi olmuştur.
Hareket, gerçek anlamda, yine madde ile ve maddede söz konusudur. Hareket, teceddüttür, yenilenmedir, yenilemedir. Bu da maddenin şekil değiştirmesidir. Bu şekil değiştirme de atomların değişmesi ile mümkündür, iler bir hareket, bütün varlığa şâmildir.
Zira, kemâl, ister Hakk’ın zuhurunun kemâli sayılsın ve ister varlığın, dolayısıyla, varlığın özü ve özeti olan insanın kemâlinin husûlü sayılsın, zâti için sevilen bir şeydir; ve kemâl, ancak, aynî vücud ile zâhir olur. Sevgi hareketinin sebeb olduğu her şeyin yaratılışının da: “Biz bir şeyin olmasının! dilediğimiz zaman, ona, sâdece: ‘Ol!’ deriz ve o da hemen oluverir” [Kur’an: Yasin, 82] meâlindeki âyet ile de kendiliğinden olduğuna işaret edilmiştir.
Varlık, önce, kendi güzelliği ile kendi öz âleminde idi ve kendinden başka bir şey yok idi. Ne zaman ki Fark’a geldi, yani görünmek istedi.
(Fark)a gelmek, çeşitli varlıklar suretinde meydana çıkıp yayılmak demektir. Zât’ın bilinmesi için, muhakkak, farka gelmesi, yani çeşitli varlıklar sûretinde meydana çıkıp görünmesi lâzımdır ve bu sebebten de fark âlemi zıdlar âlemidir.
Fark, görünmeyen bir şeyin görünür olması demektir. Nitekim, kafamızda düşündüğümüz bir şeyi bizzat yapmak o düşündüğümüz şeyin farka gelmesi demektir. Kafamızda bir şey düşünmek ve karar vermek te bir (Niyet) işidir ve bu da farka gelmenin ilk adımıdır. Meselâ, namaz kılmadan önce namaz kılmağa niyet ederiz ki bu henüz ortada görünmeyen bir şeyi görünür yapmanın, yani farka getirmenin ilk adımıdır ki bunu da namazın bilfiil kılınması peşler. Burada misâl olarak aldığımız Namaz da esasen, Allah Teâlâ’nın görünmezlikten görünüre çıkmasını, yani Zat’ından farka gelmesini temsil eder.
İşte, düşünülüp karar verilen bir şeyi ortaya çıkarmanın, farka getirmenin ilk adımı olması anlamında (Niyyet), Müslümanlıkta her işin başıdır.
Ceberut âleminde İlk Akıl’da kendini bildi ve her şeyin bir An olduğunu ve o An’da da mevcut olduğunu, zamanın hep o An olduğunu anladı ve o Ân’ı bilmenin de aşk, sevgi olduğunu kavradı.
Dolayısıyla, aşk ta, sevgi de Melekût ve dolayısıyla Şuhud âleminde çeşitli sûretlerle tecellî ve zuhur etti.
Zuhur’dan maksat sevmektir. Sevmek için de devrân’a girip binbir şekilden geçmek zorunludur. Şu halde, her zerrenin, kendi mâhiyyeti bakımından da kendini sevmek için bütün zerrelerde seyr etmesi gerekir ki bu da ebedîdir. Tecelliyat meselesi de bu zuhur meselesini tamamlar. Çünkü, Külli Kudretin tecelliyatı, her zerrede ve her mevzide başka başkadır. Madde, madde olması bakımından başka başka şekillere girmekte, tecelliyat da o maddenin mevziine ve şekline göre başka başka zuhur etmektedir.
Tecelliyat, zât bakımındandır, zuhuru da sıfatlardır. Mertebeler, sıfatlardır. Seyr de sıfatlarda seyrdir, yani onları tanıyıp bilmekten ibarettir. Sıfatların başı da dört elemandır.
Tecelliyat, zahire vurduğunda, insan, kâh sûretlerle ve kâh Hakk’a ait işleri göz önüne alarak Rabb’ına muhabbet eder. Fakat, tecelliyat bâtına vurduğunda mâsiva kalmaz ve gönül doğrudan doğruya Zât ile meşgûl olur. Bu bâtın tecelliyata Ma’nevî Seyr de denir.
Fakat, bu gayrilik sûretlerinde tadılan zevk ve zevki tadan hep o varlıktır, hep kendidir. Ama câhillere her sûret birer perde birer azaptır. Çünkü, perdeler maddedir, madde de o nurun karanlığıdır. Karanlıktan nura varmadıkça, perdelerden sıyrılmak ve zevk etmek imkansızdır. Karanlıklardan, perdelerden sıyrılmak ta onların da ayni’ nurdan olduğunu, ayni nur olduğunu bilmek ve maddeyi de Sevgi’ye vâsıta olarak kullanmakla mümkündür; yoksa, maddenin kendisini ortadan kaldırmak mümkün değildir. Çünkü, madde, o nurun karanlığıdır, gölgesidir; maddeyi ortadan kaldırabilmek için nuru da ortadan kaldırmak gerekir ki bu mümkün değildir. Şu halde, her şeyi maddesiyle ma’nasıyla, sûreti ile ruhu ile birlikte sevmek ve her sûretin ve ruhun ayni bir varlığın sûretleri ve ruhu olduğunu bilmek ve bu suretle zevk etmek gerekir. Böyle yapmak ta ölümsüz bir hayata ulaşmak demektir.
Biz eğer bir varlığın yalnız sûretinde kalırsak, yoklukta kalmış oluruz. Asıl vücud, mevcud, sûretin ruhudur. Madem ki o sûret, o ruhun sûretidir şu halde biz her bir varlığı sûreti ve ruhu ile birlikte sevmeliyiz ki gerçek sevgiyi tadalım.
Başka bir deyişle, İlâhî Aşk bir nokta idi. O nokta uzadı hat oldu, yani zaman ve mekân oldu, varlıklar oldu. Varlıklar ki şekillerdir ve şekiller ki birer harftir, bu suretle de Kâinat, kocaman bir Kitab oldu, işte, Kâinat denen bu Kitab’ı yazan da okuyan da ayni ruhtur. Kâinat denen bir koca Kitab’ı yazan olması açısından o ruha (Rahmânî Ruh) ve bu yazılan Kitab’’ı okuyan olması açısından da bu ayni ruha. (İnsanî Ruh) denmiştir ki bu iki ruh birbirinin aynîdir.
“Ben bir gizli hazîne idim. . .” kudsî hadîsindeki muhabbet te, bilgi ile ilgilidir ve Hakk’ın muhabbeti ve özlemi kâmil olan kul’da O’nun kendinin kemâl mertebede görünmesine (Zuhur) ve göstermesine (Izhâr)dir. Çünkü, mükemmel bir bilgi, ancak, kul’un mazharında mükemmel bir zuhur ile hâsıl olabilir, işte, bundan ötürüdür ki Hakk, insanı kendi sûreti üzere, yani Ulûhiyete ait topluluk ve birlik sûreti üzere yaratmıştır, insan, Hakk’ın, Ulûhiyet mertebesindeki İlâhî Ruh’tan ve Rahmânî Nefs’ten o mertebenin topluluk ve birlik hassası ile nefh edilmiş olan Külli Ruh’undandır.
Bk. Kur’an: 15/29; 32/9; 38/72; 95/4.
Allah Teâlâ insanı kendi ruhundan ve en güzel bir şekilde ve tenasüpte yarattı ve insana sırasıyla şunları öğretti:
1- Birliğini (Kur’an: 18/110)
2- Varlığını (Kur’an: 7/54)
3- Mülkünün O’nun olduğunu (Kur’an: 7 /158)
4- Sıfatlarını (Kur’a: 2/138)
5- Heybetini (Kur’an: 6/18)
6 Azametini (Kur’an: 2/255)
7- İzzetini (Kur’an: 35/10)
8- Celâlini (Kur’an: 55 /78)
9- Ni’metiııi (Kur’an: 22/78) hikmette çok hayır olduğunu (Kur’an: 2/269)
10 Öc alıcı olduğunu (Kur’an: 5/95)
11 Lütfunu (Kur’an: 42/19)
12 Muhabbetini (Kur’an: 3/31)
13 Yardımını (Kur’an: 30/47)
14 Kısmetini (Kur’an: 43/32)
15 Hasbiyetini (Kur’an: 65/3)
16 Rahmetini (Kur’an: 33/43)
17 Kullarına Hikmet verdiğini ve
18 Kullarına bilmediklerini öğrettiğini (Kur’an: 2 /239)
Daha toplu bir deyişle, “Allah Teâlâ’nın zâti tecellisi sıfatları tecellîsi ile birleşip gördüğümüz varlıkları meydana getirdi ve varlıklar meydana gelmekle de Hakk, bu varlıkların İç (Bâtın)i oldu.
Asl olan bâtındır; zahirde görünenler, bâtının suretleridir. Bunun için zahirin âhiri yine bâtındır ki buna (Ahiret) te derler.
Asl olanın bâtın olduğuna delil de bizzat insandır. İnsanda vücut, hisse bir vasıtadır. Bütün duyu organlarımızdan gelen hisleri duyan ruhumuzdur ki o da bâtındır.
Madde, nisbet açısından mevcuttur, asllda ise fânidir. Fakat, ruh, Ölümsüzdür ki evvel de âhir de odur. Yine bu sebeblcdir ki gürellere (Dünya) ruha da (Âhiret) dendi.
Bâtın da yedi mertebe üzerinedir. Alem de yedi mertebe üzerinedir, insan da yedi mertebe üzerinedir. İnsanda deriden kalbe varıncaya kadar tam yedi mertebe vardır ki esas olan yedinci mertebedir, yani (Kalb)tir. Menfilin ana rahminde ilk yaptığı da kalbtir; sonra birer birer bütün mertebeleri tamamlar ve yedinci mertebe olan deride karar kılar. İnsan vücudunun dışına bakılırsa bütün organların hep başka başka olduğu görülür ki hepsi bir asıldan çıkmıştır. Şu halde iş, Asl’a varmaktır, Kül’e varmaktır ve Kül olmaktır.
Şimdi, bu varlıklar meydana çıkmadan önce Hakk’ın iç (Bâtın) idiler, fakat, zuhur edip meydana çıkınca da bu varlıklar sûretinde zuhur edip meydana çıkan Hak olmuş oldu. Yani, zuhurdan önce, sonradan zuhur edip meydana çıkan varlıklar Hakk’ın İç (Bâtın)i iken Hak ta, zuhurdan sonra, meydana çıkan bu varlıkların Dış (Zâhir)ı oldu. Kısaca, önceden İç (Bâtın) olan, meydana çıkıp görünmeğe nisbetle, Dış (zâhir) oldu ve Dış (Zâhır) olan Hakk’a nisbetle İç (Bâtın) oldu. Ye bu İç’ten Dış’a zuhur ile meydana çıkan varlıklara da (Mümkünler Alemi) dendi.
Mümkünler Âlemi demek hissî mevcutlar âlemi demektir.
Yukarıda açıkladığımız şekilde zuhur ile meydana çıkıp var olan bütün âlemlerin özü ve özeti de insan oldu.
İnsan, bütün âlemlerin özü ve özeti olunca Hakk’ın İç (Bâtın)i ile insanın Dış (Zâhir)ı ve Hakk’ın Dış (Zâhir)ı ile insanın İç(Bâtın)i birbirinin ayni olmuş oldu. Zâten, âlemlerin yaratılışından maksat ta İnsan’ın meydana gelmesi idi ve bundan ötürü de Hakk, insanı, kendi sûreti üzere en güzel şekilde yarattı ve onu kendisine Halîfe” yaptı. [Bk. Kur’an: A’raf/11; Mümin/64; Tegabün/3. “Hadîs: Allah Teâlâ insanı kendi sûreti üzere yarattı.”
İnsan görünür (Şuhud) âlemle görünmez (Gayb) âlem arasında veya Yer ile Gök arasında veyahut ta Kâinat ile Allah Teâlâ arasında ya da Şuur Altı ile Şuur arasında hem ayırım hem de kavşak noktasıdır ve bundan ötürü de Mutlak Vücud’un aynasıdır; O’nu aks ettirmekte, O’nu göstermektedir. Ancak, Mutlak Vücud’un bu aynada bütün haşmet ve azameti ile görünebilmesi için bu aynayı gerçek bilgi ile cilâlamak, yani insanın Biricik ve Mutlak Vücud olduğunu yakînen bilmiş olmak şarttır.
İnsandan başka bütün varlıklar, maddi varlıkları bakımından noksan olduklarından, tabiatiyle, onları kaplamış olan ruh ta o varlıklarda noksandır. Ama insan maddî varlığı bakımından her şeyi kendinde toplamış ve kâinatın bir özü ve özeti olmuş olduğundan insanı kaplamış olan ruh ta mükemmel bir ruhtur ve dolayısıyla insan, yalnız madde bakımından değil, fakat, ma’na bakımından da, bilgi bakımından da kâmildir.
Şöyle de diyelim, kemâl, zahire çıkmakladır, yoksa, Adem’de, Yokluk’ta kemâl olmaz. Kemâl, sonradan meydana çıkan ilim ile bütün ilim mertebeleri tamamlandığında kemâl olmuş olur ki bu da ancak insanda tamamlanır ve ancak böyle bir insan kâmil insan olmuş olur. Kâmil insan da iki taraflı (Zülcenâheyn) dır, yani hem maddeyi hem de ma’nayı kendinde toplamıştır. Zâten her şey ve özellikle insan, hem İç’i hem Dış’ı kendinde toplamıştır. Ve zâten, Dış, İç’ten ve İç’te Dış’tan ayrı değildir ve ilim mertebesi de bu suretle tamamlanmış olur. İnsanda bütün maddî varlık mündemiç olmakla bütün maddî cüzlerin idrâki de insanda mevcut demektir. Şu halde insan, her şeyi bilicidir, âlimlerin âlimidir ve çünkü, Sultânı Ruh’u hâizdir.
Gaybî şöyle der:
Bu âlem bir ağaçtır
Matlub olan meyvadır
Sanma ki ağaç ola.
Evet, Kâinattan matlub olan insandır. Çünkü, kâinatın yaratılışından maksat insandır. Ağaç, bir tohumdan meydana gelir ve en nihayet yine o tohuma inkilâb eder. Ağaç gelip-geçicidir, maksat tohumdur. İşte kâinat ta gelip geçici bir ağaç gibidir ve muksûd ise insandır. Vahdet, tohumda, insandadır.
Kâmil insan Hakk’ın Zât’na tam bir aynadır. Hakk, kendini kâmil insanda seyr etmektedir. Bütün görünüşler, külli ve icmâlî tecellîsi üzerine kâmil insanda zâhirdir; kısaca, Zât’ın tecellîsi kâmil insandadır. Çünkü, bütün âlemler onun vücududur. Dolayısıyla de bütün tecellîler insana râci’dir.
Hakk’ın Zât’nın bîr tek yüzü vardır ki o da kâmil insan yüzüdür; (Her şey yok olucudur, ancak, Allah Teâlâ’nın yüzü bakîdir) âyeti de bu gerçeğe işaret etmektedir. Kâmil insan bütün varlıkların Özü ve özeti olmakla da demek ki her şey yok olucu yalnız kâmil insan bâkîdir demektir. Çünkü, Hakk, bütün kemâli ve cemâli ile yalnız kâmil insanda tecellî etmiştir. Fakat, bu da fark âleminde bir an için bir bilişten ibârettir.
Kâmil insan demek, Hakk’ın tam zuhuru demektir ki bu da Zatî bilgiden ibarettir. Şu halde, aslında kâmil insan da Zât’ın bilinmesi için bir görünüşten ibârettir. Zira, tafsîlî ilim, kâmil insanda icmâl edilip özetlenmiştir. .
Kâmil insanın ilmi, Hakk’ın ilmine aynadır, yani kâmil insanın kendi nefsini bilmesi Hakk’ın bilinmesi demektir. Çünkü, kâmil insan ayni Hakk’tır. Bu suretle de Hakk, kendi ilmi ile de kâmil insana aynadır ve onda zâhirdir. Kâmil insan da Zât’ın bir arzusu dolayısıyla vardır, mevcuttur; gerçekte var olan ise o. her şeyden müstağni olan Zat’tır.
Bütün insanlar, âlemin özeti olmaları ve maddelerinin ekmeliyyeti dolayısıyla madde bakımından kâmil insanlardır. Fakat, bu varlıklarının bilgisini elde etmedikleri sürece tam kemâl sahibi olamazlar. Ne zaman ki kâmil olduklarının bilgisine ulaşırlar işte ancak o zaman tam kâmil olmuş olurlar. Kısaca, bilgi olmaksızın kemâlden söz edilemez. Kemâle ulaşabilmek te bütünlüğü ile kâinatın ne olduğunu bilmekle mümkündür ve bütünlüğü ile kâinatı bilen de kendini bilmiş olur. Bilgi nur olduğu gibi o bilgiye vasıta olan madde de yine ayni nurdur ve bilen de ayni nurdur. Her şey sırf bir görünüşten ibârettir. Asi olan bütün bu görünüşleri gösteren Zât’tır ki o da tam kemâli ile, ancak, insanda zâhirdir.
Bütün varlık, insandan gelip geçer. Her şey, yedi kapıdan insana girer ve beş kapıdan da insandan çıkar.
Kısaca, insan, maddî ma’nevî bütün varlığı ile kendisinde tecellî eden Hakk’tır; dolayısıyla insan, bütün isimleri ve müsemmâları kendinde toplamıştır. Böyle bir insan da artık bütün makamlarda ve mertebelerde istediği gibi dolaşabilir, onlarla zevk edebilir. Makam ve mertebeleri dolaşmaktan anlaşılması gereken anlam da o makam ve mertebeleri ilmen dolaşmak demektir, yani onların neler olduğunu bilmek demektir ki bunun, sonu da zevktir.
Her şey, makamlar ve mertebeler bakımından söz konusudur. Çünkü, bunlar olmasa zuhur yoktur demektir. Makamlar ve mertebelerden maksat ta Allah Teâlâ’nın sıfatları ve isimleridir ki O bunlarla zuhur eder ve bunlar O’nun zâtının gölgeleridirler. İsimler ve sıfatlar olmasa zuhur olmaz, dolayısıyla zât da olmaz. Bundan ötürü de kâinat bir görünüşten, bir gölgeden ibârettir. Zira, zuhuru hayâldir: öyle ise âlemde Zât’tan başka bir şey yoktur. Asi olan Zât’tır, bundan Ötürü de ebedîdir, bâkîdir.
Zât, isimleri ve sıfatlan vasıtasıyla birçok şekillerle kendini gösterir ki bu şekiller onun birer yüzü olmuş olur; şekiller olmasa yüzler de olmaz. Çünkü o zaman ortada yalnız bir ruh kalmış olur ki bu mertebede meydana çıkıp görünme söz konusu olamaz.
İnsan, Mutlak Varlığı, Allah Teâlâ’yı bütün makamları ve mertebeleri ile bilirse, ki bu bütün bir bilgi demektir, Cennet’e girmiş olur.
Cennet, genellikle üçe ayrılır:
Cennet-i Muaccele: Yani, acele gelen Cennet ki bu, dünyada edinilen gerçek bilgiden ibârettir, Bilgi Cenneti dir.
Cennet-i Âcile: Yani, sonradan gelecek olan Cennet ki bu da dünyadan sonra âhirette ki Cennet tir. Bu Cennette bir şeklin yok olup diğer bir şekle değişmesi söz konusudur ki Kıyamet, Haşr ve Neşr de budur. ,
Cennet-i Tam veya Devlet-i Bâkiye: Bu Cennet te kulun Allah Teâlâ’ya kavuşması, dolayısıyla, ebedî hayata ve ebedî zevke ermesi demektir. Cennet, Allah Teâlâ’nın Rahmet’inden; Cehennem de Gazab’ında yaratılmıştır.
İlim’de İlmî Yakîn, Zevk’te ise Hakk’a ait Yakîn söz konusudur.
İlme ait yakîn, insanın, Hakk’ın kendisinde olduğunu bilmesidir. Hakk’a ait yakîn de, insanın, Hakk’ı kendisinde bulmasıdır. Bu da ilme ait yakînin tahakkuk etmelidir ki, bu artık, ilmin üstünde, sezgisel, vicdanî bir zevk işidir ve bu da visaldir. Fakat, bu visâle ulaşmak için insanın nefsine arif olması şarttır. Bu nefse ârif olma işi de insan hayatının en büyük imtihanıdır. Bu imtihanı kazanıp gerçeği gerçek üzere bilenlere ve gerçek üzere savunanlara da (Ehl-i Cemâl); gerçeği bilmeyen veya bilipte aslından saptırarak çeşitli ve yanlış suretlerde savunanlara da (Ehl-i Celâl) derler ki bunlar da halk ile zâhirî hocalardır.
İnsan da, yukarıda da işaret ettiğimiz gibi, ancak, ilmi ile insandır ve ilmi derecesinde insandır. Çünkü, ulviyyet, yücelik yalnız ve yalnız bilgidedir. İnsan ancak, bilgisi derecesinde yücedir. Bilgi elde edilebilecek vasıta da ancak, içinde bulunduğumuz bu dünyamızdaki bu vücudumuzdan, ibarettir. Bu dünyamızda bu vücudumuzla elde edebileceğimiz bilgi de bu dünyamız için olduğu kadar âhiretimiz için de biricik bilgimiz olacaktır.Çünkü, ruhun maddeden başka bilgi vasıtası yoktur. Bilgiden maksat ta sevmektir; bilmek demek, sevmek demektir.
Mutlak Vücud, Allah Teâlâ, Gökler’in ve Yerin nurudur: Allah Teâlâ, Nur’dur. Bütün âlemler bu nurdan meydana gelmiştir ve yine bu nura geri döneceklerdir. Âlemleri ve insanı ile bütün bu varlık, bu fark âlemi de tek bir hareket eseridir ve bu hareket te sevgi hareketidir. Sevgi hareketi demek, yukarıda da dokunduğumuz gibi, Zât’ın, isimlerine ve sıfatlarına bürünerek görünüşü demektir ki bütün bu görünüşler aslında yoktur ve yok olucudur.
Bütün tabiî haller ve olaylar, Allah Teâlâ’nın isimlerinin hükmü altındadırlar ve o isimlerin ma’nalarına göre zuhur ederler. İsimler, zatî i’tibarlardır; zât ise her şeyden münezzehtir. Zâten, tenzih, kendi kendiliğinden hâsıl olmaktadır. Çünkü, bütün varlık o olunca, onun her şeyden arınmış olması da yine onun kendi varlığını kaplamış olması ile olmuş olur. Zât ve Allah Teâlâ kelimeleri de, sırf, gerçeği anlatabilmek içindir. Fark âleminde ise, Zât’ın isimlerinden ve sıfatlarından başka bir şey yoktur.
Şu halde bu var oluş ve yok oluş, yine Zât’ından Zât’ınadır.
Zât, Mutlak Varlığın İstiğnası hâli, Ahadiyyet hâlidir. Zâtin birliği Ahadiyyettedir, Ahadiyyettir. O mertebede her şey odur, başka yoktur.
Her parça, her cüz, kendi mevziinde bir zât’tır. Fakat, parça zât’Iar, Bütün Zât’ın, Külli Zât’ın tahtında olan zâtlardır. Bütün cüz’î zât’lar, bütün cüzleri kaplamış olan asıl Zât’a, Küllî Zât’a dayanır. Varlık, bütünlüğü ile Zât’tır.
Bütün bu görünüşlerden, bu geliş gidişlerden maksat ta Zât’ın kendini bilmesi ve dolayısıyla de kendini sevmesidir. Çeşitli sûretler ve varlıklar da bu gayenin geçici vasıtalarıdır. Varlıkların hepsi de Hak olduğundan Hak kendini sevmiş olmakla cüzlerin de, yani bütün cüz’î varlıkların da birbirlerini sevmeleri zorunludur. Çünkü, Hakk, cüzlerin toplamı ile Hakk’tır; dolayısıyla de her cüz Hakk’tır ve her cüz Hak olunca her cuz’ün birbirini sevmesi de zorunlu olur.
Hakk, zât’ın farka gelmesi, yani görünmezken çeşitli varlıklar hâlinde görünür olmasının adıdır. Bunu böylece bilip kabul etmek te Hakk’ın ne olduğunu bilip kabul etmek demektir, işte, (Hak kabul edenindir) sözünün gerçek anlamı da budur.
Varlıkta, her zerrenin, her çeşit varlığın kendi deveranım yapabilmek için gerekli şeyleri onlara vermek ve onları daima aynı şekil ve suret üzere seyr ettirmek te Hakk’tır ve Hakk’ın işidir ki bu da Hakk’ın isimlerine ve sıfatlarına râcidir.
Meselâ, bir buğday tohumundan yine bir buğday çıkar, arpa çıkmaz: arpadan da yine arpa çıkar, buğday çıkmaz. Bu, maddede böyle olduğu gibi ma’na âleminde de böyledir. ruh âleminde de bövledir ve böyle olması bir adâlet işidir. Bu yüzden ruh âleminde, ma’nevî âlemde de cemâl ve celâl birlikte gider; zira birlikte gitmese adâletsizlik olur. Her şeyde celâl ve cemâl’in birlikte gitmesine de (Adl-i Subhânî) derler: çünkü. Allah Teâlâ âdildir.
Şuna da işaret edelim ki celâl, kendi başına var olan bir şey değildir; o, cemâlin gölgesidir, gelip geçicidir. Asi olan, var olan, ancak, cemâl’dir. Bundan ötürü de, yukarıda da dediğimiz gibi, her celâl gibi görünen şeyi, muhakkak, cemâl peşler. İşte, (Allah Teâlâ’dan ümit kesilmez) sözünün sebebi ve gerçek anlamı da budur.
Gerek insanın vücudu içinde ve gerek insanın vücudu dışındaki kâinatta türlü tecelliler, cilveler gösteren Tek bir Zât Tek bir Hakikat’tır; ondan başka yoktur. Bütün varlıklar bir Tek Can ve bir Tek Ten’dir. Bu Tek olan Zât ve Hakikat hiç bir suretle bölünüp parçalanmaz. Dışta bütün görünenler onun mahluku ve âletidir. Bu tek varlık, meydana çıkıp görünen her bir şeyde, o şeyler bütün isimleri ve sıfatlarıyla bir zerre de olsalar, bütünlüğü ile görünür ve herkese inancına ve zannına göre görünür; ve her mertebe, her mahal ve makamda başka başka birer yüz gösterir. Dış'(Zâhir)ta olsun Iç(Bâtın)te olsun, her bir şekil ve sûrette tasvir ve tasavvur edilmiş olan, her akılda düşünülmüş olan, her gönülde anlam olan, her kulakta duyulan ve her gözde görülen odur. Bu Tek Zât ve Hakikat, bir yüzden tecellî edip görünür, bir yüzden de kendisini yine kendisi görür. Dolayısıyla Seven ve Sevilen (Âşık ve Ma’şûk), isteyen ve İstenen (Tâlib ve Mutlûb), İnanan ve inanılan ve inanış bir ve ayni şeydir. Şu halde ârif olan kimse hiç bir özel/nefsî/ferdî inanca ve sevgiye bağlanıp kalmamalıdır.
Bu noktada yine önemle işaret edelim ki bütün varlıklar, makamlar ve mertebeler hep sevgi eseridir. Eğer, sevgi olmasa hiç bir şey vücud bulmaz, mevcud olmaz.
İster nisbetler içinde bulunalım ister nisbetlerin üstüne çıkalım, varlıkta her şey hep sevmek içindir ve hayat bir sevgiden ibarettir ve çünkü, aslında da bir sevgi eseridir.
Şimdi, vücud, yani varlık, her şeyden önce, varlığını korumak ve sürdürmek zorundadır. Varlığın korunması ve sürdürülmesi de, ancak, (Sevişmek) ile, yani sevişme yolu ile kendi yerine bir benzerini bırakmakla mümkündür. Bu söylediğimiz. Mutlak Vücud’un canlı ve hatta cansız bütün şekil ve sûretlerinde ve bütün makam ve mertbelerinde geçerlidir; Mutlak Vücud’un Mutlak Kanunu’dur. Bu Mutlak kanun’un tatbiki için de İlâhî Varlık, kendi Mutlak Vücud’u içine kendinden bir cevher gizlemiştir ki o da Tasavvufî’ Dil ile (Aşk Maddesi) dir; Felsefî Dil ile (Hayat Prensibi)dir; Fizyolojik Dil ile de (Nutfe)dir. Bu cevher Hayvânî Ruh’u meydana getiren hayatî ve hayvânî gereklilikleri yaptığı gibi hayvânî ruhu kaplayan ve İnsanî veya Sultanî Ruh’umuzu, Şuurumuzu meydana getiren de yine odur.
AŞK BU İMİŞ
Bu yazı aşk, ölüm, cemiyet, cinsellik, din, edebiyat, eleştiri, eğitim, felsefe, filozof, hikmet, ilim, ilişkiler, insan, kader, kadın, kültür, KİTAP, mantık, mücadele, mistik, politika, sağlık, siyaset, tarih, tasavvuf, toplum, şahsiyet, İnsan ilmi içinde yayınlandı ve ALKİBYAT, Apoloji-Methiye, AŞK BUDUR!, AŞK MADDESİ, AŞK PEYGAMBERİ, AŞK VEYA ZİYAFET, Aşk Cevheri, Cemâlnur SARGUT, dost, Fransız, GÖNÜL, gelecek, GORGİAS, haklı gösterme, ilim, ilm-i ledün, kader, kadın, kötülük, Ken’an Rifâî, Ken’an Rifâî kaddesellâhü sırrahu’l âlî, kibir, kimlik, mantık, müdafaa (yazılı), MELETOS, millet, mistik, mistizm, NEFSİNİ BİLMEKTEN NE ANLAŞIMALI, Nezihe ARAZ, Niyazi Mısri, Prof. Dr. Cavit SUNAR, PİSAGOR’UN GÖRÜŞLERİ, Safiye Erol, SAYI SEMBOLLERİ, Sâmiha Ayverdi, Sâmiha Ayverdi İle Sırra Yolculuk-, SEMÎHA CEMÂL, Sofi Huri, SULTÂNÎ RUH, Tarikat, Vazife, YUSUFCUK, İslâmiyet olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.
« BEKTÂŞÎ FELSEFESİ
GENÇLERE TAVSİYE EDEBİLECEĞİM ENTELEKTÜEL BİR SİTE–M. Serdar Kuzuloğlu »