Türkmenistan Umyda: "Begenjimi düşündirip bilemok" Noıabr 07, 2012
Eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak mekeziniň binasy. Aşgabat, 14-nji dekabr 2005 ı.
Umyda iki çaganyň enesi, Lebapda ıaşaıan ıaş gelin. Bu ıaş gelniň aıtmagyna görä, oňa Türkmenistanda iki gezek gepatit C diagnozy goılup, bu kesel çagaňa-da ıokaşmagy mümkin diılensoň, ol Türkiıä gaıdypdyr.
Ol Azatlyk Radiosyna beren interwıusynda şol diagnozlardan soň öz janyndan geçendigini, emma çagasyny halas etmek üçin, Türkiıedäki lukmanlara ıüz tutmaly bolandygyny aıdıar.
Türkiıeli lukmanlar şol diagnozlary ret edip, diňe Umydanyň däl, bu wirusyň onuň çagasynda hem ıokdugyny aıdypdyrlar. Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Umyda bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Umyda, siz saglygyňyzy barlatmak üçin, Türkmenisatndan Türkiıä gelipsiňiz. Nähili keseliňiz bar? Doktorlar näme diııärler?
Umyda: Men üç aılyk göwreli wagtym menden gepatit wirusyny tapdylar. Men oňa ynanman, ıene-de başga bir hassahana analiz tabşyrdym. Ol ıerde hem menden şol gepatit C-ni çykardylar. Şol uçıota duran döwrümde, şol gepatit C bilen meni infeksionnaıa bolnisa naprawleniıe bilen ıatyrmaga iberdiler. İöne men ol ıerde ıatmaga gorkdum. Sebäbi men göwreli wagtymdy, [ol wagt] aıalda immunitet pese düşıär. Meniň ol ıerde ıene bir kesele duçar bolasym gelenok. Şonuň üçin men ıatmadym.
Azatlyk Radiosy: Soň näme etdiňiz? Çagaňyzy dogurıançaňyz garaşdyňyzmy?
Umyda: Maňa aıtdylar: “Çaga-da şol gepatitiň senden geçmegi mümkin. Ony kesmek üsti bilen etseň, çaga geçmezligi ähtimal”. İöne men kesilmegime razy bolmadym. Men çagam dogulynça garaşdym. Ine, maňa indi şol gepatit C-niň ıagdaıy bilen, dieta tutmaly diıdiler, ähli zady iımek bolanok. Men çagamdan gorkdum. Şonuň üçin men çagamy Türkiıä alyp geldim, çagamy barlatmaga. Şol çagamy barladamda özümem barladaıyn diıdim. Bardym hassahana. Mende gepatit C-ni tapmadylar. Bu taıda çagamda-da tapmadylar. Men şeıle bir begendim. Maňa Türkmenistanda şol gepatit C-e çykanda, ähili ruhy taıdan şeıle bir [pese] düşdüm, men nädip ıaşajagymy göz öňüne getirip bilemok. Nädip men… çagamyň geljegini men oıladym. Indi çagada-da bolsa?! Men özüm boljagym boldy, el ıuwdum özümden, ıöne çaganyň geljegini? “Nädip ol ıaşar?” Şony men oılandym.
Türkmenistanyň Saglygy saklaıyş ministrliginiň binasy. Aşgabat, 16-njy iıul, 2009 ı.
Azatlyk Radiosy: Bu diagnoz goılaly ep-esli wagt bolana çemeli. Häzirki wagtda Türkiıä gaıtmagyňyza näme sebäp boldy?
Umyda: Men eşitdim, bu taıda örän oňat. Soňam bärde tanyşlarym kän-dä. Şonuň üçin tanyşlarym bilen habarlaşdym. Soň bu taıa wiza-da gerek däl. Şu ıakyndaky ıer, maňa golaı ıer, şonuň üçin men bu taıa gaıtdym.
Azatlyk Radiosy: Bu ıagdaılar, ıagny Türkiıä gaıtmagyňyz maşgalaňyza, maşgala bıutjetiňize nähili täsir ıetirdi?
Umyda: Men uly çagamy ıoldaşymyň ıanynda goıup gaıtdym. Ol hem işden galdy. Işden galsa, oňa aılyk tölenmeıär. Uly çagamy goıup gaıtdym, kiçimi alyp gaıtdym bärik. Kiçi çaga bilen-de ıola çykmak örän kyn. Çykdaıjymyzam örän kän boldy. Şu taıa gelmek – 500 dollar ıoly bolıar. İaşaışyňam bärde ıetik. Umuman alanda, şu taıa gelip obsledowanie edip, ıol pulum, harajadym şu iki müňe (2000 $) golaı geldi.
Azatlyk Radiosy: Türkiıäniň keselhanalary nähili ekeni? Eısem türk lukmanlarynyň goııan diagnozlaryna ynamyňyz barmy?
Umyda: Biziňki bilen deňär ıaly däl. Bizde şol gepatit C-niň analizini tabşyrıaň baryp, [soňam] dört-bäş gün garaşıaň jogabyna. Bärde bolsa iki-üç sagadyň dowamynda aıdıarlar. Hemme zat bu taıda kompıuteriň üsti bilen. Bizde tabşyrıaň, ıene-de şo ıere baryp, gaıtadan jogabyny alıaň. Bu taıda hiç ıere ıöremek-de gerek däl. Şol haısy wraça ıüzlenseň, şoňa-da jogaplary gelıän ekeni. Öň ıokdy bu gepatite test almak barlagy, bu 2009-da çykdy. Men uly çagamy 2008-nji ıyl dogurdym. Şol wagt gepatitiň testi ıokdy, alanokdylar göwrelilerden. Häzir bolsa ähli göwrelilere ıa-da keselehana [bir ıerim agyrıar diıip], arz edip baran adamlara, ählisine şu gepatit (sary getirme boıunça) analiz tabşyrmagy zerur şert [edip goııalar] wraçlar.
Azatlyk Radiosy: Beıle edilmeginiň sebäbini siz nämeden görıärsiňiz?
Umyda: Sebäbini bilemok, ıöne [keselhana barsaň], şu gepatit [keselini] [tapyp] çykarıarlar. Şunuň bellisini dogry bilmeselerem şolar, näme üçin bize wraçlar naznaçeniıe ıazyp berıärler? İok keseli bilmän, nädip olar anyklaıarlar? Mende hiç ynam galanok, doktorlara, şol wraçlara ıüzlenmek ıa-da bir analiz tabşyrmak, hijem ynamym galmady şol wraçlara.
Azatlyk Radiosy: Umyda, türkiıeli doktorlar “siz sagdyn, onuň ıaly keseliňiz ıok” diıende, nähili duıgulary başdan geçirdiňiz?
Umyda: Men ynanyp bilemok, şeıle bir dünıä, nädip diısem, gaıtadan doglan ıaly, bir begenjegimem bilemok, aglajagymam bilemok. Hiç bilemok-da, maňa Türkmenistanda şu gepatit C-ni barada aıdan wagtlary men ähli zat elimden düşen ıaly, bir ıere siňip giden ıaly boldum. Meniň hiç zat gözüme görnenok, şol bada. Bärde aıdan wagtlarynda, men begenjimden aglap, şatlanyp, gaıtadan eneden doglan ıaly bolandyryn. Men-ä bilemok. Şu begenjimi düşündirip bilemok men.
Umyda: “Begenjimi düşündirip bilemok”