OSMANLI ARAŞTIRMALARI XXIV - PDF
Download "OSMANLI ARAŞTIRMALARI XXIV"
1 OSMANLI ARAŞTIRMALARI XXIV Neşir Heyeti - Editorial Board Halil İNALCIK- İsmail E. ER ÜNSAL Heath W. LOWRY- Feridun EMECEN. Klaus KREISER THE JOURNAL OF OTTOMAN STUDIES XXIV İstanbul
2 KARA MURAD PAŞA'NIN BİLİNMEYEN V AKFİYESİ Mehmet CANATAR* Sultan İbrahim ve IV. Mehmed devirlerinin ünlü paşalanndan "Dev" lakabıyla anılsa da bazı başarılan haricinde "devlet" idaresinden pek de anla.madığı; birinde bir yıl iki buçuk ay diğerinde ise yaklaşık üç ay toplam bir buçuk yıl ve her ikisinde de istifa zorunda bırakılarak aziedilmek suretiyle iki defa sadrazamlık yapmasından da anlaşılan Kara Murad Paşa'nın hayatı ve faaliyetleri hakkında Abdülkadir Özcan'ın TTK Belleten dergisinde çıkmış olan makalesi ile Türkiye Diyanet Vakfı İsLam Ansiklopedisi'nde yer alan maddesi kanaatirnizce en kapsamlı iki çalışmayı teşkil etmektedir. Biz burada Kara Murad Paşa hakkında derinlemesine ortaya konulmuş olan bu bilgilere ilave olarak, onun şimdiye kadar bilinmeyen vak:fiyesini sunmaya çalışacağız. Söz konusu vakfiye, İstanbul vakıflarına ait tespit olunan tahrir defterlerinin sonuncusu olup Tapu ve Kadastro Genel Müdtirlüğü Kuyud-ı Kadime Arşivi nr.543'te kayıtlı bulunan Defter-i Evktıf-ı İstanbul el-cildü'l-evvel başlığını taşıyan tahrir defterinin, orijinalinde de numaralandırılmamış ilk altı varağı içerisinde tuğradan sonra yer almaktadır. Bu tahrir defterinin bir fotokopi nüshası ise Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdtirlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı'nda Tapu ve Kadastro Kuyud-ı Kadime Arşivi (=TK.KKA) nr. 1116' da kayıtlı bulunmaktadır. ı İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümti. Abdülkadir Özcan, "Kara Murad Paşa", TTK Belleten, LXIII/237 (Ağustos 1999), Ankara 1999, s ; a.mlf., "Kara Murad Paşa", DİA, XXIV, İstanbul 2001, s Yazara bundan sonra yapacağımız atıflar Belleten'deki makalesi üzerinden olacaktır. OSMANLI ARAŞTIRMALARI, XXIV (2004).
3 88 Mehmet CANATAR Kara Murad Paşa vakfıyesinin tarihi, kendisinin ilk sadareti tarihi olan 9 CumadelUla Mayıs 1649'dan2 yaklaşık bir yıl _sonraya denk düşmektedir. Kara Murad Paşa'nın ilk sactareti (9 Cumadelftla Şa'ban Mayıs A~stos 1650) bir yıl iki buçuk ay sürmüş bu süre sonunda hayati tehlikeden dolayı istifa etmek durumunda kalarak Budin beylerbeyiliğine getirilmiştir3. Evabir-i Rebi'ülahir ~isan - 1 Mayıs 1650 tarihini taşıyan vakfıyede kendisi için kullanılmış olan ifadelerden de anlaşıldığı üzere Kara Murad Paşa o sıradavezir-i a'zam olarak bulunmaktaydı. Nitekim vakfıyede Murad Paşa "sahibü'd-devleti ve'l-ikbal, nazımu umun cumhuri'1-ümem, mesned-niştn-i vezaret-i 'uvna ve calis-i kürsiyy-i sadô.ret-i kübra veztr-i a 'zam, vekflü 's-saltanati '1-kahireti, asafo '1- 'ah_di ve' z-zamari; mutasarrıfu ' d-devleti'l- 'Osnitıniyye" şeklinde anılmaktadır. Vakfiyede yer alan "es-seyyid Mehemmed Emtn bin Sun 't el-kad~ bidari 's-saltanati 's-seniyyeti Kostantiniyyeti 'l-mahmiyye" ifadesinden vakfıyeyi düzenieyenin İstanbul Kadısı Seyyid Mehemmed Emin bin Sun'i (ö. 1076/ 1665) olduğu anlaşılmaktadıı4. Vak:fın kayıt ve tesciliyle görevlendirilmiş olan mütevelli ise Budak-zade Mehemmed Ağa' dır. Vakfa konu olan akar, Kara Murad Paşa'nın satın almak suretiyle mülk edinmiş olduğu eski Siyavuş Paşas sarayı olup vakıf işleminin gerçekleştiği tarihten bir ay önce ve tahliyesi gerçekleştirildikten sonra adı geçen saray, mütevelli Meherrim~d Ağa'ya teslim edilmiş o da tesellümde bulunmuştur. Söz konusu saray, vakfıyenin tarifine göre; Murad Paşa tarafından Siyavuş Paşazade Mustafa Paşa6 veresesinden "şira ' -i şer't ve ibtiya'-ı mer't ile" satın alınıp A. Özcan, a.g.m., s. 492, 493. A. Özcan, a.g.m., s ; Zübde-i VekayHit'da ise "ma'zül" olarak anılmaktadır. Bkz. Defterdar San Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat (baz. Abdülkadir Özcan), Ankara 1995, s Sun'izade Mehmed Emin Efendi hakkında bkz. Şeyh! Mehmed Efendi, Vekllyi'ii'l-fudala (nşr. Abdülkadir Özcan), İstanbul 1989, Siyavuş Paşa hakkında Atai şunları kaydetmektedir: "Elf-i kfunil Cumadelahlre'sinde 'azi olunup Siyavuş Paşa def'a-i sillisede sadrü'l-vüzera olmışidi bu def'a dahi erbab-ı ğadr mekr ve hud'a ile yaşatmayup 'iik.ibet şehid ve 'arsa-i vucuddan na-bedid oldı hazret-i Ebi Eyyub kasabasında siihil-i bahrde turbe-i mahsusada medffindur vezir-i sa'ib-tedbir idi 'iişe sa'iden ve mate şehiden (Atai, a.g.e., s ).. Siyavuş Paşa-zade Mustafa Paşa ile ilgili bilgilere ulaşamadık. Atai, Siyavuş Paşa'dan bahsederken "Bir dilaver oğlı zuhlir idüp Sivas Beglerbegisi iken Egri seferinde feth ve
4 KARA MURAD PAŞA'NIN BİLİNMEYEN V ~İ 89 mülk edinilmiş olup içerisine yine Murad Paşa, kendi malı ile "niçe büyut ve ebniye iluffis" ettiği gibi satın aldığında mevcut olanlann da "ihytı ve ta 'mtr"ini gerçekleştirmişti!. Vakfiyede yer alan ifadelerle; ''Mahmiyye-i Kostantiniyye'de Süleylrıfuıiyye altında" bulunan bu saray~ bir tarafdan "Fatıma Sultan medi:~~esine"7 bir taraftan "Kepenekci-zade evleri dimekle ma 'rôf.evlere", bir taraftan "Moiıla Çelebi evleri dimekle ma 'ruf meilzile", ikr tara.fuın ise "tartk-ı 'funma müntehi" bulufimaktadır. Murad Paşa'nın "mülk sarayuni" '.deqiği bu saray, Semavi Eyice'niiı Ağakapısı olarak tarif ettiği yer ile aynı yerılıiş gibi görülmektedir.... '. ~ Bilindj.ği.üzere meşhur Ağakapıs~'nın tam olarak ne z~aiıdan. İtib~en kullanılmaya başlandığı hususu yanında, "Ağakapısı sarayının mimarisi hakkında".da yeteri kadar bilgi bulunmamaktadır8. Süleymaniye Carrm'nin kuzeyinde, İstanbul Üniversitesi'nin bir biriminin oldu~u yerde9 bulunan ve Ağakapısı olarak tarif olunan saray ile sunduğumuz vakfiyeye konu olan eski Siyavuş Paşa, yeni Kara Murad Paşa sarayının ayriı yerler olabileceği varsa yı.: mını dikkate aldığımızda; tespit ettiğimiz vakfıyenin, ilk dönemleri hakkında oldukça az şey bilinen ve yeniçeri ağasının görev yaptığı resmi makamı ile. ikamet yerini ifade eden Ağakapısı sarayının mimarisini de bir dereceye kadar aydınlattığı söylenebilir. Aynı v arsayımdan hareketle, Muİad Paşa'nın 1650 yılında vakfettiği bu saray, IV. Mehmed zamanında 1660 Temmuz'unda yani vakf edildikten on yıl sonra "tamamen" yanmış ve ye~den yapılıiııştır. Murad Paşa'nın, sadrazam olduğu'nda konağı olmadığından hükümet işlerini bir süre Ağakapısı'ndan sürdürdüğüıo, Güreti Mehmed Paşa sarayına taşınmak isternişse de bunun mümkün olmadığı aynca, Kadırgalimaru'ndaki nusrete 'illet-i ahire almışidi bin on hudiidında Celaii cenginde şehid oldı (Ataı, a.g.e., s.. 482) ifadesiy.ie belirttiği kişinin adını ise belirtmemektedir... 7 Bu medrese Siyavuş Paşa medresesi-sultanisi ôlarak da anılmaktadır. Bkz. Nev'izade Atai, Hadaiku'l-hakaik fi tej.:mileti 'ş-şakaik (nşr. Abdülkadir Özcan), İstanbul1989, indeks. Fatıma Sultan ll. Selim'in kızı olup Siyavu:ş Paşa'nın ise zevcesidir. Belirtilen medresenin her ikisinin adıyla da anılması bundan kaynaı<ianmaktadır. 8. Semavi Eyice, "Ağakapısı", DİA, I, İstanbul 1988, s S. Eyice, a.g.ı~., s Burada sözü edil~~ İstanbul Üniversit~si birimi Botanik Enstitüsü' dür. lo A. Özcan, a.g.m., s Burada kastedilen Ağakapısı'nın, Eski ve Yeni odalar ortasında ve Divan'a yakın olarak tarif ve Çarşıkapı, Türbe ci vannda tahmin edilen eski Ağakapısı olması muhtemeldir. Meşhur Ağakapısı ise, s\)zünü ettiğimiz Kara Murad Paşa'nın Siyavuş Paşa-zade Mustafa Paşa veresesinden saı;ın aldığı valcfiye konusu saray olmalıdır.
5 90 Mehmet CANATAR Siyavuş Paşa Sarayı denilen konağa taşınmasının da sözkonusu olduğu A. Özcan tarafından belirtilmekte; bunlardan Siyavuş Paşa Sarayı'nı otuzbin kuroşa satın alıp yanına büyük bir saray yaptırmaya başladığı Ahmed Refik Bey'in Ocak Ağaları adlı eseri referans gösterilerek işaret olunınaktadırll. Buradaki bilgilerden Murad Paşa'nın Yeniçeri Ağası olması hasebiyle ikamet ettiği Ağakapısı'nın Siyavuş Paşa Sarayı ile aynı yer olmadığı ve Siyavuş Paşa Sara-. yı'nın Kadırgalimanı'nda bulunduğu anlaşılmaktadır. Yayınladığımız vaktiyeden ise, Kara Murad Paşa'nın vakfettiği yer ile kaynaklarda Ağakapısı olarak tarif olunan yerin hemen hemen aynı yerler olduğu, bu yerin aynı zamanda daha önce Siyavuş Paşa Sarayı olup Kara Murad Paşa tarafından Siyavuş Paşazade Mustafa Paşa veresesinden satın alındığı sonucu çıkmaktadır. Sanat ve mimarlık tarihçilerinin bu konuyu daha iyi değerlendirebileceği düşüncesiyle bununla kifayet ediyoruz. [Kara] Murad Paşa V akfiyyesi Defterhanede hıfz olunup milcibiyle 'arnel olunmak huyuruldı Fi ğurre-i C. sene Bismillahirrahmanirrahim Harnd-i mevfılr ve sena-i na-mahsfir ol vakıf-ı cümle-i umfir ve kaşif-i esrar-ı cumhur hazretlerinün dergili-ı akdes ve bargah-ı mukaddeslerine ref' olunur ki katfe-i ka'inatı nizam-ı bedi' üzere ibda' ve 'amme-i masno 'atı üslı1bı meni' üzere ihtira' husfisan nev'-i insana enva' ihsan i~üp absen-i takvim üzere nakş u tasvir ve bedaya-yı hidayet ve 'ataya-yı 'inayet birle ba'zını mümtaz ve ser-efraz eyleyüp kalbierini n Or-ı ma 'rifet ile tenvir eyledi ve kitab-ı kerim-i vacibü't-tekrim ve resol-i beşir ve nezir-i lazimü't-ta'zim irsa.i eyleyüp besat-ı besitı zalam-ı zulm ve çirkden tatbir eyledi ve aslıab-ı hayrat ve erbab-ı müberratun himmet-i 'au-nehmet ve 'azimet-i 'a.ii-menkıbetleriyle meremmet kılup ehl-i kerrfibi ta'mir eyledi celle cela.iuhu ve 'amme neva.iuhu ve la ilahe ğayruhu ve salat-ı salavat ve tesllınat-ı zakiy~t.,ııebiyy-i muhtar ve halife-i ll Ortaya koydugumuz vakfiyeden, Ahmed Refik Bey'in verdiği bilgilerden Kara Murad Paşa'run Siyavuş Paşa Sarayı'nı satın aldıgı yolundaki bilginin doğruluğu anlaşılmaktadır Çarşamba gününe denk düşmektedir. Vak:fiye düzenlenişinden tam bir ay sonra hıfz olunmak ve gereği yapılmak üzere Defterhane'ye ulaşmışnr..
6 KARA MURAD PAŞA'NIN BİLİNMEYEN V AKFİYESİ 91 perverdigar serdar-ı elimle-i enbiya serdar-ı "Si.ibhanellezi esdi"l3 safa-bahş-ı şah-nişin-i ıstata Muhammed-i Mustafa 'aleyhi mine's-salavati ma hüve'l-ev:ia hazretlerinün ruh-ı mutahhar ve merkad-i mtinevverlerine olsun 1 timmetini s'ebil-i reşada irş~d idi.ip_ dalal ve fesaddan tahzir eyledi ve aı ve asbab ve etba' ve ahbabı üzerlerine olsun ki 'abd-i 'adlinde hısn-ı hasin-i din-i metini ve beyza-i şer' -i mü bin ve mtistebini himayet ve hirasetde her biri zahir ve nasir olup ızlıar-ı istikbar iden eşrarı hedef-i tir-i tedmir ve 'alef-i şir-i şemşir eylediler ndvanullabi te'ahi 'aleyhim ecma'in ve 'ale't-tabi'in lehum bi-ihsarun ila yevmi'd-din ve 'ala tebe'i't-tabi'in ve 'ulema'i'd-din ve'l-e'immeti'lmüctehidin ve cemi'i'l-mü'mi.nin ve'l-müslimin Allahu te'ala hasbi ve ni'me'l-vekil Ma harrere fi matavi bazihi'l-mecelleti'l-cellieti'd-diniyye ve karrere fi mehavi hazihi'l-vesikati'l-enikati'l-yakiniyye mine'l-vakfi ve şerayıtihi'şşer'iyyeti ve;l-habsi ve zevabıtihi'l-mu'tebereti'l-mer'iyyeti cera külluhu ledeyye ve sahha cemi'uhu beyne yedeyye ve enni kadaytü bi-sıhhatihi ve lüzfimihi fi husosihi ve 'umfunihi 'ilimen bi'l-hilmi'l-cart beyne'l-e'immeti'leşrafi ve ene'l-'abdü'l-faldr ila birri rabbihi'l-kadir es-seyyid Mehemmed Emin bin Sun 'i el-kadi bi-dan' s-saltanati' s-seniyyeti Kostantiniyyeti'l-mahmiyye 'ufiye 'anhuma Ve ba'd bu kitab-ı ~ıhhat-nisab ve bu hita~-ı 'anbenn-nikab ol kaziyye-i şer'iyyetti'l-mebnadan mebni ve şol maslahat-ı mer'iyye~'l-ma'nadan menhidür ki çün hazret-i rabbü'l-'izzet insana ihsan eylediği mevarub-i celiyye ve 'ataya-yı 'aliyye "Ve in te'uddfi ni'metallahi la tuhsfiha"l4 mısd3kınca bir 'add ile ma'dfid ve birhaddile mahdod olmağa kabiliyyet mertebesinden dor ve da'ire-i imkandan mehcfirdur pes 'akil-i musib ve lebib-i edib oldur ki "eşşükrü yesteclibü'l-mezid ve yertebitu'l-'anid"l5 hadisinun fehva-yı beşaretihtivası ile anın olup her nefeste 1 ezkar-ı şükri tekrar ve ala-i bi-intiha fikrini mfinis-dil-i bi-karar ide ve nefs-inefis-i insanı ve roh~ı püf-f~itfih-ı karoranı bu mesken-i fena ve mavtın-ı 'anaya veda' etdtikden sonra sebeb-i zikr-i müstetab ve ba'is-i du'a-yı mtistecab olacak nesne itmek savbına 'inan-ı 'azimeti masrfif 13 İsra sfiresi, 1. ayet (Allah noksan sıfatlardan munezzehtir). 14 İbrahim soresi; 34. ayet ( Allah'ın nimetirti sayacak olsanız sayamazsınız). 15 Şükür (nimeti bilip izhar etme ve sahibini övme) daha da ziyade olmasını celbeder, hakkı bildiği halde aksini yapanı ise zapteder anlamındadır.
7 92 Mehmet CANATAR ve zirnam-ı himmeti ma'rufkıla ve bu merta'-ı hayatda eşheb:i 'ö~ daı:im-i sayim ve batire-i huzilrda her zaman rnuğtenirn itmekle rneydan-veğa-yı nefs-i pür-iğvada kar-güzar olmayup mağlfib ve rneslub olmasından hazer idüp rabi.le- i atıiret içtin zade ve yevm~i me'ad içün i'dad-ı 'atma bezl ve cehd eyleye çün fahrü erbabi'l-hayrati'l-'izarn zahrü erbabi'l-rnüberrati'l-hisam hasıtü besati'l: ihşan 'ala basiti'l-ğabra' rnarudü mibadi'l-lutfi beyne'i-beraya rnu'inü kavamni'l-en'arn 'ale'l-enarn rnübeyyinü devavini'l-'atfi 'ale'l-hassi ve~l-'arnm sahibti'd-devlt~ti ve'l-ikbal sambil ezyali'l-mecdi ve'l-iclal rna'denü'l-cudi ve'll'timem nazımu umı1n cumhilri'l-ümem muslihü masilihi Beni A.dern müternmimü rnebarnrni'l-enami fı'l-'alem rnesned-nişin-i vezaret-i 'uzma ve calis-i kürsiyy-i sadaret-i kübra vezir-i a'zam ve a'del müşir-i ekrem ve ekınel velôlü' s-saltanati '1-ka.tıireti 'ale'l-ıtlak kef'ılü'l-ma 'deleti'l-batıireti fı'l-afak asafü'l-'ahdi ve'z-zaman vasıfü'l-eınni ve'l-ernan bedrü'l-'izzeti ve'l-'ala rnalikü' 1-vezareti me lik e' 1-vüzera' rnutasarrıfu' d-dev I eti '1- 'Osm~yye la-zaıe mahfilfe~ bi-sunfifi'l-'avatıfı'r-rahmaruyye hazret-i Murad Paşa yesserallahu. ernanihi hasbe-ma yeşa rne'ani-i salifeyi millahaza ve fıkr ve zad-ı atıireti tedebbür ve zikr idüp bab-ı ğafletden intibah ile intibah ve "ed-dünya mezra'atü'l-ahire"i6 mazmonından agah 1 ve "ma,'indekum yenfedü ve ma 'indellabi bakin"l7 nass-ı eelili tab'-ı pak-i se,ı:i'ü'l-idrakine rneşakk olmağla ''İza rnate ibnü A.dem inkata'a 'ameluhu illa 'an selasin; ilmlin yüntefa'ü bihi ve veledün silih ün yed 'illehu ve sadakatlin canyetün" ıs hadisi şerifi fehvasınca.'inde'l-irtihal inkıta' -ı a'riıal İnukarrer olduğına 'alim olmalanyla bir sadaka-i earlyeye 'azim olduklanna bt~a'en inşa idecekleri hayrat ve hasenatı tahrir ve ihbar buyuracaklan sadakat ve müberratı takrir içün meclis:. i şer' -i hatir-i lazimü'l-ikrarn ve mahfil-i din-i rnünif-i seyyidü'l-enbiya-i 'aleyhi's-selam bi'zzat kendüleri hazır ve vakf-ı ati'l-beyam itınam ve abkain-ı her-tesbill teslim ve tescil ile ihkam içün mütevelli nasb huyurduklan beyne'i-ekabir ve'l-a'y~ Budak-zade dimekle şehir re'y-i tedblriıide bi-nazir fahrü erbabi'l-'izz ye'l-ikbal zahrü asbabi'l-rnecdi ve'l-kemaı Mehemmed Ağa mahzannda ikiar-ı tamrn ve!alffir-i kelarn idüp vakf-~ ati't-tafsil sudilrına değin merhilm Siyavuş Paşa-zade 16 Dünya, ajıiretin tarlasıdır anlanundadır. 17 Nahl siiresi, 96. ayet (Sizin yanınızdald dünya malı tükenir, Allah katındaldler ise blilôdir). 18 İnsanoğlu ölünce yapıp yapacağı işler de kı<silir biter, ancak üç faaliyeti ölümündı;n sonra da sürer. Bunlar, kendisinden fayda elde edilen ilim, kendisine dulida bulunan salih evlad ve devamlılığ ı olan sadakadır.
8 KARA MURAD PAŞA'NIN BİLİNMEYEN V AKFİYESİ 93 Mustafa Paşa veresesinden şira' -i şer'i ve ibtiya -ı mer'i ile dahil-i mülk-i sahih ve hakk-ı satüıüm olup ba'dehu içinde mahz-ı malum ileniçe büyut ve ebniye ihdası ile ihya ve ta 'mir eylediğüm mahrniyye-i Kostantiniyye' de Süleymaruyye altında vaki' işbu bir tarafdan merhum ve mağfürün-leha Fatıma Sultan medresesine ve bir tarafı Kepenekci-zade evleri dimekle ma'ruf evlere ve bir tarafı merhum Monla Çelebi evleri dimekle ma 'ruf menzile ve iki tarafı dahi tarik-ı 'amma müntehi hariciyyeden Süleymaruyye semtine açılan taşra kapudan girildükde müceddeden bina olunan fevkaru bir bab tezkireci otasın ve ol otanun Uzerinde meremmet olunan eski kebir matbalı ve yeniden bina olunan bir küçük matbab ve ol matbahun içinden çıkılur müceddeden bina olunan aşcıbaşı otası ve eskiden meremmet olunup aşcılara mahsus olan iki ota ve iki kenif ve bir buyük kapu içinden gidilür ta'm[ir] olunan dört mir-aho.r ota[sı] ve yine ol dayirede 1 meremmet olunan bir bab çavuşbaşı otasın ve dört tayfa otasın ve ikinci muhavvatada orta kapudan girildükde eskiden meremmet olunan fevkaru bir bab kethüza beg otasın ve müceddeden ana muttasıl bina olunan iki bab ota ve altında müceddeden bina olunan bir bab tayfa otasın ve fevkaru kenlf ve yine bu dayirede müceddeden bina olunan fevkani iki bab muhzır ağa otasın ve müceddeden bina olunan re'is otasın ve altında küttab oturacak han yeri ve yine bu da'ire altında eskiden meremmat olunan iki etmekci furünı ve dört bab ota ve Kırkçeşme'den gelen sucereyan etdüği bir çeşme ve nerdüban yanında bir kenif ve helvahane ve bir ota ve eskiden merernmet olunan b~yük çaşnigirler otasın ve iki kat kilar ve üçinci muhavvatada. biri cedid biri 'atile iki bab mehterler otasın ve bir abctesthane ve harnınarn ve has!r otasın ve büyük divanhane ve cedid iskemli otasın ve dehllz ve ana muttasıl eskiden bir bab iç oğlanlar otasın ve kaşlli iki kat kaftan otasın ve bir kahve otasın ve ana muttasıl külhan ve harnınarn ve dehlız ve kaşlli üç suffalu bir büyük ota ve anun içinde kaşlli bir bab küçük has ota ve altında otun anban ve anun altında bir esir zindam ve zindan karşusında bir büyük ahür ve köşke gidecek dehltz ve dehjiz lizersinde müceddeden bir ota ve şadırvanlı bir cedid köşk ve ana muttasıl bir k.şili ota ve eskiden bir fevkaru ota ve bir hammam ve yine bir kaşlli ota ve üstinde dahi bir ota ve eskiden bir 'arz otası ve bir mescid ve dehliz ve abctesthane ve kenlf ve üzerlerinde telhisci olacak bir ota ve altında sağarcı otası ve hazine otasına giden yolda nerdüban dibinde bir büyük kilar ve üç bab hazine otası ve bir hazinedar otası ve beş bab küçük ota bu cümlenün altında bir büyük divanhane oğlancıklar içün 1 ve kemer altında ibrikdar otası altında yine oğlan otası divanhane şeklinde ve bir kenif ve mekteb ve bir tarafda dahi came-.
9 94 Mehmet CANATAR şiiy-haneve külhan ve harnınarn ve fev[kahu] mahzen ve bir dükkan ve iki havlu ve içinde bir çeşme altında bağçede müceddeden bina olunan köşk ve şadır[van]:ve asmalıklar ve muhavvata-i dah.iliyyeye gidilecek yerde harem kapusınun üzerinde bir kapucı otası ve üstinde yine yedi bab ota ve dahi üstinde biri zokaka bakar köşkli sayiri köşksüz üç ota ve orta tabakada yine harem kapusı üzerinde kenifi ile altı bab hadimler o tası ve harem-i muhteremde cem'an ellibeş ota ve üç büyük banunam ve bir küçük harnınarn ve içinde çeşmelü bir matbab ve sayir bağçe ve dehllzi ve taşrada ikinci muhavvatada kemer altı deve abiin ve on ota ve bir şadırvan ve iki kat abiir ve karşusında dahi bir ahiir ve zokak kapusı ve çeşme ve bir kalaycı dükkaru ve orta tabakada şadırvan karşusında iki bab biri. sarrac ve biri na 'lbend dükkaru ve bir ota ve deliller ve gönüllüler olacak altında ve üstinde başka kenifleri.ile üçer ota Ve su mahzeni ve iki derziler o tası ve sarraclar o tası ve iki arpa anbarı. ve bir küçük anban muşternil mülk sarayumı bi-cümleti't-tevabi' ve'l-levahık ve kaffeti'lmenafi' ve'l-murafık hasbeten lillahi'l-'azizi'l -ğaniyy vakf-ı sahib-i şer'i ve babs-i sarih-i mer'i ile vakf ve bahs eyledüğümden sonra şöyle şart eyledüm ki ma-dam ki kendüm libas-ı hayatı labis olup sıhhat bedenüme mtilabis ola kendüm sakin ve dilediğüro gibi mutasamf olup tebdil ve tağyiri merraten ba'de uhra yedümde ola bi-emrillah.i'l-müte'al bu dar,.ı fenadan dar-ı bekaya irtibai19 eyledüğümde Budak-zade-i mezbilr Mehemmed Ağa yevıni on akça vazife ile mütevelli olup saray-ı mezkiin vüzera-yı 'izamdan eğer vezir-i a'zam olanlar murad iderse 1 [dile]mezse sayirierinden taıib olanlara [ücre]t-i mü'eccele-i misli ile icar idüp [hası]l olan ücreti evladumun ve eviad-ı eviadumun [ve ev]lad-ı eviad-ı evladumun batnen ba'de batnin [zükii]n ve inası beynlerinde miras gibi "li'z-zekeri mislü [ha]zzi'l-ünseyeyn" taksim oluna ve ba'de'l-inkıraz el-'iyazü bi'l-halıkı'l-feyyaz ücret-i mezkiireye karındaşum ve kız karındaşum kezalik "li'z-zekeri mislü hazzi'i-ünseyeyn"20 mutasarnf olup anlardan sonra benüm evtadum mutasarnf oldukları gibi anlarun dahi eviadı ve eviad-ı eviadı ve eviad- ı eviad- ı eviadı ve in sefile "li' z-zekeri misiü hazzi'i-ünseyeyn" mutasamf olalar anlarundahi eviadı munkarız olursa ol zaman ücret-i mezkiire yed-i mütevelli ile Medine-i münevvere sallallahu. 'ala menverim fukarasına müstakill Surre ile irsal oluna ve meşriitun-lehüm bu mukabilede beni du'a-i hayr ile yad idtip mümkin oldığı mertebe ecza-i şerife tilavet ve sevabıriı 19 Metinde irtihlil ''irtihlil" şeklinde eliften sonra ye getirilmek suretiyle yanlış yazılmıştır. 20 Nisa suresi, ll. ayet.
10 KARA MURAD PAŞA'NIN BİLİNMEYEN V AKFİYESİ 95 ruhuma ihda ideler ve saray-ı mezkılr merernmete muhtac oldukda içinde ücret ile sakin olan ve:cır-i zi-şan kereminden teberrü'an ma.j.ı ile ta'mir ve merernmet iderse fe-biha ve illa mukteza-yı şer'-i kavim üzere icaresi zabt ve meşrotunlehüm olanlara virilmeyüp anunla ta'mir ve meremmet oluna ve mezbor Mehernrned Ağa'nun fevtinden sonra tevliyet-i mezbure 'utekadan müstahıkk ve 'uhdesinden [ge]lmege kadir kirnesne bulunursa ana tevclh [<?luna] bulunmazsa ma'rifet-i Vezir-i a'zam ve Şeyhü'l-İslam 1 ve re'y-i hakimü'ş-:şer' ile bir müstahıkka tevclh oluna diyü saray-ı mezkun ba~de't-:-tahliyeti'ş-şer'iyye tarih-i kirabdari bir ay mukaddem mütevelli-i' mezbfir Mehemmed Ağa'ya teslim ve ol d~ kabz ve tesellüm ve sayir mütevelliler gibi vaıcfiyyet üzere tasarruf eylediğini ikrar ve mütevellt-i mezbur dahi vakıf-ı muma-ileyhi cenıl'-i kelimatında tasdik etdükden sonra vakıf-ı muma-ileyh hazretleri li-ecli itmami emri'l-vakf muhasamaya şürft' idüp evvelen vakf-ı 'akar mukteda-yı e'imme-i ki bar olan İmam-ı a 'zaıiı ve hümam-ı akdem Ebu Hanife-i Kufi cuziye hayra'lceza'i ve kfifiye katındağayr-i lazım hususan İmam-ı fazıl-ı samedam tilmiz-i sam Muhammed bin el-hasan eş-şeybam katında vakıfmenafi'-i vakfı nefsine şurut eylediği suretde vakf bi'l-külliyye batıl olduğına bina'en vakf-ı mezbordan rücu' eyledüm mütevelll-i mezbur sara.y- ı mezkun bana tesilm eylesün milkiyyet üzere zabt idertim di yüp mütevelli-i mersom dahi müstevcib-i sevab cevab-ı ba-savab virüp eğer çi anlar katında hal bast olunan minvaı üzeredür lakin tilnllz-i evvel hazret-i İmam Ebu YOsuf el-imamü's-sani katında şart-ı mezkfir sahih ve sıhhat ise anun kavl-i şerifı üzere mufankun 'ani'llüzom olmayup ve vakfda 'amel anun mezheb-i şerifı ve fetva anun kavl-i latlfi üzere oldığı 'amme-i kütüb-i mu 'teberede mastür ve fi zamfuıina hükkam kavl-i esahh ve müfta-bih ile 'amele me'mor olmağla hilati. ile hükmden memnii'lardur di yü redd_ ve teslimden 1 [imtina]' id üp vakıf-ı mezbor ile husiimet [ve ni]za' iderek fark-ı kitabı tevki'-i müstetabi ile muvakka' ve müzeyyen olan ha)cim-i müterafi 'ün-ileyh şerifü '1-cenab-ı tuba-leh ve hüsn-i me' ab hazretleri ne [mü]terafı'an ve fasl ve hükme talihan olduklarında ha.ki..m-i müşarun-ileyh lazale beyne'l-enami müşarun-ileyh dahi tarafeynün delilini tefekkür idüp [el-a]n mütevelll elinde oldığı zahir ve taraf-ı vakfı [ter]cih evla idiği bahit. oimağla 'alimen bi'l-hilafi el-can beyne'l-e'imineti'l-mezkoreti'l-eslaf şart-ı mezkfir ile sıhhat ve lüzum-ı vakfa 'ala kavli el-imam Ebi Yusuf el-ma'hfid-.'aleyhi rahrnetü'l-meliki'l-ma'bfid hükrn-i şer'i ve kaza'-i mer'i itıneğin min ba'd vakfı mezbor sahih ve lazim olup tebdil ve tağyirine mecaı muhal ve nakz ve tahvile 'adimü'l-ihtimal oldı. "Fe men beddelebu ba'de ma semi'ahu fe innema ismuhu
11 96 Mehmet CANATAR 'ale'l-lez!ne yübeddilunehu innallahe serni'ün 'allm"21 ve ecrü'l-vakıfi 'alellahi'l-hayyi'l-cevadi'l-keıim cera zalike ve harrere fi evabiri şehri Rebl'ü'lahir li-sene sittiri ve elf. Şuhftdü'l-hal DUstOr-ı z!-şan vez!r-i asaf-'un van hazret-i Kapudan Mehemmed Paşa ibn el-merhom Haydar Ağa Fahrü erbabi'l-'izz ve'l-ikbai zahrü ashabi'l-mecdi ve'l-[ce]iaı Bekdaş Ağa Ağa-yı Yeniçeriyan sabıkan 1 'Umdetü erbabi'l-mecdi ve'l-iclal zübdetü ashabi'l-'izzi ve'l-ikbai Mustafa Ağa Ağa-yı Yeniçeriyan-ı Dergah-ı 'ili 'Umdetü erbabi'l-'izzi ve'l-kemaı Mustaia Ağa Kethüza Beyg haten 'Umdetü'l-mevali'l-kiram Hüseyin Efendi Re'!sü'l-münecciınln Fahrti erbabi'l-emacid ve'l-a'yan Mehemmed Ağa Küçük MirahOr 'Umdetü erbabi't-tahrir ve'l-kalem zübdetü ashabi't-tak.rlr ve'r-rakam Sıdki Efendi Re'isü'l-küttab 'Uındetü erbabi'l-'izzi ve'l-ikbat Mehemmed Efendi Tezkireci-i Evvel 'Umdetü'l-küttab Meheınmed Efendi Küçük Tezkireci Fahrti'l-a'yan Kaya Ağa Ağa-yı Silabdaran haten Malkoc Mehemmed AğaAğa-i Bölük Fahrti'l-emacid ve'l-a'yan Şeyh-zade Çalarcıbaşı haten 'Urndetü'l-a'yan Hüseyin Ağa Aşağa Bölük Ağası solak Ahmed Çelebi ibn Sıyanu Fahrti'l-emacid ve'l-a'yan Turale Mehemmed Ağa Çavuşbaşı haten 'Umdetü'l-emasil ve'l-a'yan Hasan Ağa Kapucılar Kethüzası Fahrti'l-a'yan Mustafa Ağ~ Tabi'-i Kapudan Paşa Fahrü'l-akran İsma'il Ağa Tabi'-i merhfim Salih Paşa Zahrti'l-a'yan Şatır Ahmed Ağa/ Fahrti'l-akran Kara Şa'ban Ağa Tabi'-i Çiftelerli Fahrti'l-akran İpşirli Hasan Ağa. Fahrti'l-akran Mehemmed Ağa ibn Hasan Ağa 21 Bakara so.resi, 181. ayet.
12 KARA MURAD PAŞA'NIN BİLİNMEYEN V AKFİYESİ 97 'Umdetü erbabi't-tahrl:r ve'l-kalem Manla Çelebi ibn Re'is Efendi Fahrü'l-akran Kulağlı Mehemmed Ağa 'Ömer Ağa Tabi'-i Bekdaş Ağa RUseyin Çelebi ibn Mührdar Ali Ağa ibrruum Çelebi Tabi'-i Mehemmed Efendi Hazinedar 'Ali Ağa el-y esan. Hazinedar İbrarum Ağa ibn Benli 'Ömer Ağa ibn Di yarbelali Mustafa Ağa ibn Murad Beyg Samsancılar Odabaşısı Türk 'Ali Ağa ibn Murteza Ağa ibn Rfun Hasan Ağa ibn 'Arab 'Anber Ağa [ibn] 'Abdullah Derviş Kasım-ı Bektaşi
Vakfiyesinin İhtiva Ettiği Bilgiler İşığında Mimar Sinan
Vakfiyesinin İhtiva Ettiği Bilgiler İşığında Mimar Sinan İbrahim ATEŞ lümünün 400. yıldönümünde milletçe rahmet, minnet ve şükranla andığımız merhum Mimar Sinan, kişiliği, becerisi ve eserleriyle iftihar
BURSA TEMENNÂ (TEMENYE) DERGÂHI VAKFİYESİ
T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLÂHİYAT FAKÜLTESİ Sayı: 9, Cilt: 9, 2000 BURSA TEMENNÂ (TEMENYE) DERGÂHI VAKFİYESİ Hasan Basri ÖCALAN * Bursa da Semerkandiyye Tarikatı nın en önemli zâviyelerinden biri Hüsameddin
EKEV AKADEMİ DERGİSİ Yıl: 18 Sayı: 60 (Yaz 2014) 449 ARAZÎ KANUNNÂMESİ (1274/1858) VE İNTİKAL KANUNLARIYLA İSLAM MİRAS HUKUKUNUN MUKAYESESİ Abdurrahman YAZICI (*) Öz 1858 tarihli Osmanlı Arazî kanunnâmesinde