DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİSİNDE SON TABLO
- ri, bölge ekonomisini büyük oranda etkileyecek boyutlarda değildi.
Çözüm süreci bölgenin ekonomisini, iş dünyasını nasıl değiştirdi?
Sermaye güven ortamının sağlanmadığı yere gelmez. İşin doğasında bu var. Çözüm süreci 30 yıldan sonra yeni yatırımları hızla Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgesine çekti. En önemlisi de insanlar güneydoğu ve doğuda yatırım yapmaya başladı. Bu süreçte bölgede neler yaşandı? Bence en önemlisi bölgede turizmin gelişmesi oldu. Çözüm sürecinde insanların yıllarca gidemediği bu bölgelerde turizm gelişmeye başladı. Çok kişi tanıyorum, bu süreçte bölgeyi gezme fırsatını yakaladı. Baktığınızda bu gelişmeler bölge adına ciddi bir katma değerdi. Diğer taraftan çözüm süreciyle birlikte bölgeye verilen teşvikler arttı. Cumhuriyet tarihinin en büyük teşviki verildi. Yatırım teşvik müracaatlarında ciddi bir yükseliş yaşandı. Teşviklerden dolayı organize sanayi bölgelerinde yer bulunamıyordu. Bölgedeki yatırımlar ne kadar arttı? 2012’de Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki 23 ile toplam 846 yatırım teşvik belgesi düzenlendi. Bununla da bölgeye toplam 8 milyar TL’lik bir yatırım söz konusu oldu. Çözüm sürecinin başladığı 2013’te ise alınan yatırım teşvik sayısı 1.032’ye çıktı. Yatırım teşvik belgesiyle bu bölgeye yapılan yatırım tutarıysa 13,5 milyar TL’ye yükseldi. Sadece bir yılda bölgeye yapılan yatırım tutarı 5,5 milyar TL arttı. Bu olumlu gidişat ne zaman bozuldu? Geçen yılki 7-8 Ekim olaylarından sonra bir kırılma oldu. İnsanlarda yeni yatırımlar konusunda bekleyiş, sıkıntı oluştu. Son dönemdeki çatış- malarla birlikte de bölgeye yatırım konusunda tedirginlik üst seviyelere çıktı. İnsanlar “Bölgeye yatırım yapayım mı yapmayayım mı” diye düşünmeye başladı.
Çözüm sürecinin bozulması bölge ekonomisini nasıl etkiledi?
Barış sürecindeki döneme göre bugün bölgenin ticaret ve iş hacminde yüzde 30’a varan gerileme oldu. İhracatta da ciddi anlamda düşüşler var. Yeni yatırımlar beklemeye alındı. Her gün çatışmaların yaşandığı, patlamaların olduğu bir bölgede kimse yatırım yapmak istemiyor. Çözüm süreci o haliyle devam etseydi birkaç yıl içinde hem bölgede hem de Türkiye’de muazzam bir ekonomik iyileşme yaşanabilirdi. Bölgenin büyümesi ne olacaktı? 2013’te Cizre’de bir araştırmamızın sonucunu açıkladık. Barış sağlandığında Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi yüzde 9,7 büyüyecekti ve bunun Türkiye’nin genel büyümesine katkısı ek yüzde 1,3 olacaktı. Geçen yıl Almanya’nın yüzde 1, Fransa’nın ise yüzde 0,7 büyüdüğünü düşünürseniz Türkiye’nin mevcut büyüme oranına ek olarak gelecek yüzde 1,3’lük bir büyüme bile birçok Avrupa ülkesinin toplam büyümesinden fazla olacaktı. Bu da bizlere çözüm sürecinin ülke ekonomisine katkısını çok net gösteriyor.
Bugün sürecin bozulmasıyla bölgenin ekonomisinde, iş dünyasında nasıl bir hava var?
Şu an gelinen süreçte elbette büyük bir krizle karşı karşıyayız. Öncelikle gencecik insanlarımızı kaybediyoruz. Bunun acısı her şeyin üstünde. Bu nedenle çözüm sürecinin süratle yeniden başlamasını ve çatışmasızlık ortamının yeniden tesis edilmesini bekliyoruz.
Ekonomik olarak da maalesef yaşanan çatış-