Perşembe, 17 Eylül 2015 18:54	Osman Ekinci Caz Sanatçıları
Müzikal yaşamınızın ilk anlarını hatırlıyor musunuz? Mesela sizde iz bırakan ilk şarkıyı ya da müzisyeni ya da albümü?
Müziğin algı alanıma girmeye başlamasına dair ilk anılarımı soruyorsanız buna cevabım evde annemin babamın gitarı eşliğinde söyledigi İngilizce ve Fransızca sözlü pop/folk şarkıları olur.
Bir de henüz çok küçükken yine annemin bana söylediği Fransızca Noel şarkıları... Bu sarkıların kaynağını esasen ailemin mütevazi fakat hayli çeşitli müzik arşivi oluşturur. Kulağıma takılan ilk müzikler The Beatles, Elvis Presley, Cat Stevens, Joan Baez, Cliff Richards, Bill Haley, Gilbert Becaud, Charles Aznavour, Bee Gees, The Shadows, Ray Charles gibi isimlerin plak veya kasetlerinden yayılan tınılardı. Bir de dinlerken büyük huzur duyduğum derleme bir Arthur Rubinstein kasetim vardı. Chopin’in solo piyano eserlerinden olusan seçkiyi sürekli walkman’imde tutar, özellikle geceleri uykudan önce huşu içinde dinlerdim.
Cazı bir meslek olarak seçmeye nasıl karar verdiniz? Bu kararınızı sorguladığınız oluyor mu?
Genelinde müziği veya özelinde cazı meslek olarak değerlendirme ve bu değerlendirme sonucunda bir seçimde bulunmak şeklinde bir yol izlemedim açıkçası. Müzikle ilk karşılaşmalarımda, kendi doğamın gösterdiği refleksler açısından şanslı bir çocuk olduğumu varsayıyorum. Öyle ki ortaokul çağına geldiğimde çocukluktan gençliğe doğru yol alırken müziğe duydugum ilgi ve merak duyusal ve zihinsel gelişimimin paralelinde seyretti. Tamamen amatör düzeyde dahi olsa ailemin teşviki, daha doğrusu “zoruyla” almaya başladığım klasik piyano derslerinin de müzikal algı ve duyum açısından olduğu kadar “Estetik”e dair normlarımın şekillenip gelişmesinde olumlu rol oynadığını düşünüyorum. Bu süreçte evimizde dinlenen bazı müzikler başlangıçta “kakofonik” bir etki bırakırken, zaman içerisinde aynı veya benzer örnekler beni cezbetmeye basladı. Mesela; Deep Purple, Jethro Tull, Yes ve özellikle King Crimson gibi grupların müzikleri artık sadece heyecan verici olmanın ötesinde yapısal, mekanik hatta analitik planda da merak uyandırmaya başlamıştı. Neticede müzigin büyüsü, önüne geçilemez bir merak ve keşfetme arzusunu körükleyen mistik bir unsur olarak varlığını ortaya koydu.
Lise birinci veya ikinci sınıftaydım. Cüneyt Sermet’in “Caz’in Içinden” kitabının etkisiyle harıl harıl Istanbul’daki kısiılı sayıdaki müzik mağazalarında Art Tatum’a ait herhangi bir kayıt arıyordum. Tam da umutsuzluğa düstüğüm bir anda yanıma biri yanaştı. Beni mağaza sahibine Art Tatum’ı sorarken duymuş olsa gerek, olumsuz yanıt aldığımı duyunca şaşkınlık içinde sordu: “Sen Art Tatum’i nereden duydun bakim?” Ince uzun, hafif kır saçlı orta yaşlarda bir beydi ilgilenen. Adına okuduğum caz tarihi kitaplarında rastladığımı, kendisine ait hiçbir kayıt bulamadığımı söyledim. Beyefendi mağazalarda bulamayacağımı, fakat kendisinde Tatum’a ait plaklar olduğunu ve benim için bir kaset derleyip karşılaştığımız mağazaya bırakabileceğini soyledi. Çok heyecanlandım elbette, adamcağıza defalarca teşekkür ettiğimi hatırlıyorum. Ya ertesi gün ya da birkaç gün sonraydı sanırım; karşılaştığımız mağazaya tekrar uğrayıp Art Tatum kasetimi teslim aldım. Kaset halen arşivimin baş köşesindeki yerini korur. Gizemli kişinin kim olduğu da elbette halen bir muamma.
Cazın geçer akçe olmadığı bir ülkede, ya da daha özelleştirirsek, anadilleri arasında caz dilinin olmadığı bir ülkede müzik yapmanın sizce avantajları ve dezavantajları nelerdir? Dezavantajları olduğu muhakkak; zaten cevabı sorunun kendisi veriyor. Avantajları olabileceğini size düşündüren nedir?
Bir an için durup düşünmeme müsaade edin...
Circle of Life’da yeralan Beatles bestesi “Here, There and Everywhere” hariç, albümlerinizde yer alan tüm icralar sizin bestelerinizden oluşuyor. Birlikte çalıştığınız müzisyenler bestelerinizi nasıl karşıladılar?
Aslına bakarsanız hiç beklemediğim kadar olumlu geri dönüş aldım diyebilirim. Prodüktörüm Nils Winther’dan her iki albümümü de onurlandıran müzisyenlere hatta henüz stüdyoya girme şansı bulamadığımız birlikte çalma ayrıcalığına eristiğim diğer müzisyen arkadaşlarıma kadar aldığım tepki ve yorumlar hep olumlu yönde oldu. Açıkçası onların bu cesaretlendirmesi sayesindedir ki bir besteci/şarkı yazarı olarak kendime duyduğum güven kuvvetlenmeye başladı. İlk albümüm Circle of Life’tan bu yana genelllikle hem meslektaşlarım hem de eleştirmenlerden müziğimle ilgili duyduğum ortak nokta teknik/teorik, soğuk bir kompozisyon anlayışından ziyade anlatımın ön planda olduğu zengin melodik ve armonik dokuya sahip “şarkı”lar bestelediğim vurgusu oldu. Kendimi ne besteci ne de çalgıcı olarak kesinlikle olgun ve yeterli bulmamakla beraber bu ve benzeri tespitlerin en azından özgünlük ve hikaye anlatıcılığı yolunda doğru iz üzerinde olduğuma dair cesaretlendirdiğini itiraf etmeliyim.
Yurtdışındaki tanıtım yazılarında, müziğinizde, etnik kökeniniz de dahil yetiştiğiniz toprakların izinin görüldüğü yazıldı. Bu, pozitif bir vurguya sahip olsa da, soyadınızdan hareketle yapılmış ‘önyargılı’ bir tespit midir? Yoksa siz de ‘yerel’ öğelerin müziğinizde belirgin olduğunu düşünüyor musunuz?
Belki bizler için durum böyle olmayabilir fakat bu toprakların kokusuna, tadına aşina olmayanlar için bizim coğrafyamızın müzisyeninin çok ufak bir dokunuşu dahi bu şekilde algılanıyor olabilir. Şahsen batı müziğinin içine doğmuş ve neredeyse tamamen bu müziğin etkisinde yetişmiş biri olarak, hatta bir de Frankofon bir eğitimden geçmiş bir kişi olarak bir takım yerel müzikal öğelerden bilinçli feyz aldığımı, bunları müziğime yamaladığımı veya benzer bir gayret içinde olduğumu söylemek pek gerçekçi olmaz. Fakat şöyle bir gerçek var ki, kişisel bir tercih olmaktan öte soluduğumuz bir hava, doğrudan ya da dolaylı etkisinde kaldığımız bir yaşam, bir gelenek mevcut.
Eddie Henderson son albümünün adını, Miles Davis’in zamanında ona verdiği bir öğütten türettiğini söylüyor. “Birlikte çalışacağın müzisyenlere sadece taslak sun; gerisini onların doldurmasına ve tamamlamasına izin ver. Kollektif bir portre insanın kendi portresinden daha iyidir.” Geride bıraktığınız iki albümde sizin tavrınız, yaklaşımınız nasıldı? Düzenleme ve doğaçlama dengesini nasıl kurguluyorsunuz?
Bu konuda birbirinden farkli yaklaşımlar ve tercihler olabiliyor. Mesele sadece sizin kafanızda neyi ne kadar duyduğunuzla da sınırlı değil. Müziğin nefes alabilmesi, daha doğal akabilmesi için hassas bir dengeye ihtiyaç olduğu kesin. Kontrol veya serbestlik ya da kontrollü serbestlik de olabilir pekala. Bir yanda şans faktörü öte yanda çok çalışıp ögrendiğimiz bir yığın kural, formul ve teknik de mevcut.
İkinci albümünüzde sizi, hem besteler ve hem de icra ediş stiliniz açısından daha ‘modern’ bulduğumu söylesem?
Olabilir; kanımca bu tür tespit veya analizler genellikle biraz göreceli olabiliyor. “Modernite”den kastedilenin ne olduğu verilecek yanıt için belirleyici olabilir. Diğer yandan bu soruya verebileceğm bir yanıt olmayabilir de. Terim müzisyenler arasinda kullanılırken dahi farklı anlamlar yuklenebiliyor. Kimi çok derinlemesine düşünmeden alışılmış tınılarin biraz dışında olana “modern” diyor. Kimi daha kompleks bir yapi sezdiginde, kelimeyi sanki bir anlamda “basit”in karsitiymis gibi kullaniyor. Bir diger kullanim sekli de caga uygun, icinde bulundugumuz donem ve bu donemin karakteristik ogelerini barindiran eser veya calimlara “modern” etiketini yapistirabiliyor. Ben ne bestelerime sekil verirken, ne de dogaclama esnasinda veya oncesinde herhangi bir sartlanma icine sikismak istiyorum. Geleneksel olanla cagdas olan ya da basit ve zor veya sade ve karmasik olan arasinda keskin bir cizgi oldugunu dusunmuyor, en azindan konuya bu sekilde yaklasmayi tercih etmiyorum. Elimden geldigince, kabiliyetim ve bilgim cercevesinde dogal olani yakalamaya, dengede durmaya gayret ediyorum. Hatta burada gayret kelimesi bile bir nevi zorlamayi cagristirdigi icin “anin ruhu”nu yakalamaya odaklaniyorum demem daha dogru bir ifade olur sanirim. Yeni albumdeki parcalarin etki olarak daha ice donuk oldugunu soyleyebiliriz. Temel aldigim armonik yapi, form anlayisim veya dogaclama dilimde degisiklikler olmuş olabilir. Ümit ederim ki bu farklilaşmalar gelişip olgunlaşma yönünde olsun.
İlk albümünüzde Hrant Dink anısına yaptığınız bir bestenizi icra etmiştiniz. İkinci albümünüzde de Ermeni tarihindeki acı bir hatıranın izlerini taşıyan Deyrezor şehri adına yapılmış bir bestenizi yorumladınız. Söylemeden edemeyeceğim, her ikisi de kelimenin hakiki anlamıyla şiirsel nitelikte besteler ve icralardı. İçinde hiçbir söz barındırmayan bir müzik parçası politik olabilir mi?
Nazik iltifatiniz icin cok teşekkür ederim. Bu ve benzeri sarkilari bestelememdeki tek motif vicdani, insani sorumlulugumdur. Herhangi politik veya siyasi güdü neticesinde ortaya çıkmış zorlama eserler değildir. Daha ziyade birer ağıt niteliginde, yansitabildigim olcude manevi birer ithaf niteligi tasirlar sadece; baska bir amac gutmem de mumkun degil zaten. Ben insanlari ayiran hicbir ogeye inanmam, farkliliklari birer ayirici provokatif unsur olarak gormem mumkun degil. Bu oncelikle benim yaradilisima aykiri. Birbiriyle celisen, zit kutuplarin, goruslerin, yaklasimlarin bir arada uzlasim icerisinde inanan ve aciklayamayacagim bir sekilde bu zitliklarin, bir anlamda dogru ve yanlislarin hepsinin hem dogru hem yanlis, hem gecerli hem gecersiz oldugunu, dolayisiyla aslinda ortada bir kutuplasmanin olmadigini, bunun sadece zayıf zihinlerimizin ve karakterlerimizin çarpık bir oyunu olduğunu seziyorum. Elbette ben de bu oyuna çoğunlukla kapılıyorum; fakat dingin zamanlarımda görebildiğim, sezebildiğim gerçekliğin kelimelerle ifade buluşunun en yakın ifadesi bu “görünürde” zıtlıkların bir arada uyum içinde var olabileceği şekilnde...
Bahar ayaları oldukça hareketliydi. Yeni albümünüzün tanıtımı için [yurtiçinde ve] yurtdışında bir turne planlıyor musunuz?
Mayıs ayında ağırlıklı olarak Istanbul’da hem özel hem halka açık bir dizi konser verme imkanı yakaladım. Bana, NY seyahatlerimden tanıdığım müzisyeler John Ellis, Ron McClure ve Gerald Cleaver eslik ettiler. John’la tanışmama yeni albümüm “Leap of Faith”te yer alan Chris Cheek, Gerald’la bir araya gelmemize ise Ron vesile oldu diyebilirim. Keyifli bir mini turne oldu. Birlikte geçirdiğimiz zamandan herkes memnun kaldı ki önümüzdeki sezon için şimdiden planlar yapılmaya başlandı. Görünen o ki hem bu ekiple hem de farklı sürpriz isimlerden oluşan bir veya iki karma grupla Kasım ayından itibaren öncelikle Amerika olmak üzere yeni bir konser serisi gerçeklestireceğiz.
Sizce cazın kalbinin attığı bir şehirde, mesela New York’da Burak Bedikyan’a bir yer var mı? Umarım yaşamınızın çizgisi önünüze yaratıcılığınızın sınırlarını zorlayacağınız imkanları çıkaracaktır; sanatsal özgürlüğünüzü sonuna kadar yaşayacak maddi olanaklara sahip olsa, Burak Bedikyan neleri yapar?
Olumlu temenniniz için gönülden teşekkür ederim. Neden olmasın? Kendini samimiyetle, özgün bir şekilde anlatabilme gayretinde olan her sanat emekçisi için dünyanın hemen hemen her köşesinde mutlaka bir yer vardır. Benim için neden olmasın? Korkuları, güvensizlikleri geride bırakmak, engellerin üzerine kararlılıkla yürüyebilmek lazım.
Cazın bugününü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Ilginç ve heyecan verici buluyorum. Caz müzisyenlerinin tıkandığının dolayısıyla cazın kısır döngü içine girdiğinin ısrarla vurgulandığı bir dönemin ardından, ki kısmen katıldığım bir tespittir, farklı uyanışların ve yaratıcı atılımların filizlendiğini düşünüyorum, gözlemliyorum. Yeniliğe kapalı cevreler açısından bu değişim rüzgari cazın “öldüğü”ne işaret edebilir; ben aksine dirildiğini düşünüyorum. Elbette bu uyanış veya bir başka deyişle bu genişleme/açılım genellenemeyebilir fakat kendi adıma ilham verici müzisyenler ve müziklerle sıkça karşılaştığımı söylemeliyim. Eskiden konuştuğumuz, okuduğumuz beylik tanımlar hatta cazın temel karakteristikleri arasında saydığımız kimi kıstaslar, nitelikler geçerliliğini kaybetmiş daha doğrusu kendilerini güncellemiş olabilirler, ki bunların başında “swing” anlayışını doğrudan etkilemiş olan ritmik ve cümleleme anlamında melodik/lineer farklılıklar geliyor kanımca. Geleneğe halen büyük bağlılığı, sevgisi ve hayranlığı olan biri olarak, bu değişimin bir gereklilik, zorunluluk olduğunu düşünenlerdenim. Form ve armonik muhtaeviyat olarak Avrupa’nın çok daha önce uyandığı bir çok unsurun, belki biraz geç de olsa NY sahnesi tarafindan farkedilip, kuvvetli bir tarih bilincinin de sağladığı avantajla çok daha derinlemesine işlenerek, tam manasıyla bir “fusion”a, bir kaynaşmaya ön ayak olduğu bir gercek. Her yerde her dönemde olduğu gibi purist’ler, gelenekselciler elbette mevcut ve var olmaya devam etmeliler, çünkü bu yaşatılması gereken, halen feyz alınması mümkün, her an başvurulanabilecek engin bir derya (kaynak). Bunun yanısıra sınırların kalktığı, bop, mainstream, free, avant-garde, etnik, kuzey vb. kısıtlamaların iyiden iyiye belirsizleştiği, belki de bu yüzden tanımlamaktan kaçındığım, tanımlamakta güçlük çektiğim, hatta buna ihtiyaç duymadığım “unique” bir çağdaş “Caz” oluşumu var karşımızda.
Son soru biraz klişe olabilir ama cevabınızın biz dinleyiciler açısından önemsiz olduğunu sanmıyorum. Caz nedir? Sanat mı Zanaat mı? Onu diğer müzik türlerinden ayrı bir yere koymamızın nedeni nedir sizce?
Böyle büyük sorulara verecek büyük yanıtlarım yok maalesef. Bunların hepsi göreceli konular. Bakış açısına göre farklı tanımlar, farklı doğrular ortaya konabilir. Çok kesin bir dille cevaplamaktan çekindiğim büyük sorular. Çelişkili çıkarımlar yapabiliriz fakat bir bakmışız bunların tamamı hem doğru hem yanlış olabilir. Bilemiyorum, otoriter bir tavırla şu şöyledir bu böyledir gibi kesin, keskin söylemlerde bulunamam. Eskiden olsa belki ama artık büyüdüm.
Okunma 988 defa	Son Düzenlenme Perşembe, 17 Eylül 2015 20:09
Bu kategoriden diğerleri: Tüm Zamanların En İyi 10 Erkek Caz Şarkıcısı »