Bilelikdäki Türkmen-Tatar Iş Toparynyň Mejlisi Paıtagtymyzda Söwda-ykdysady, ylmy tehniki we medeni hyzmatdaşlyk boıunça bilelikdäki türkmen-tatar iş toparynyň üçünji mejlisi geçirildi. Oňa Türkmenistanyň we Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasynyň dürli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ıolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Nygtalyşy ıaly, Russiıa Federasiıasy bilen döwletara gatnaşyklarynyň çäklerinde üstünlikli ösdürilıän Türkmenistanyň we Tatarystanyň arasyndaky gatnaşyklar toplanan uly tejribä, şeıle hem taryhyň dowamynda emele gelen aragatnaşyklara, türkmen we tatar halklarynyň medeni hem-de ruhy umumylygyna esaslanıan netijeli hyzmatdaşlygyň aıdyň mysaly bolup durıar. Soňky ıyllarda däp bolan dostlukly türkmen-tatar hyzmatdaşlygyna kuwwatly itergi berildi hem-de ol täze many-mazmun bilen baılaşdyryldy. Türkmenistanyň we Tatarystan Respublikasynyň Baştutanlarynyň yzygiderli duşuşyklary, şeıle hem dürli derejedäki duşuşyklar bu hyzmatdaşlygyň has-da ilerledilmegine ıardam edıär. Şunda özara gatnaşyklaryň köpugurly kuwwatyndan netijeli peıdalanmaga aıratyn ähmiıet berilıär. Munuň özi iki tarapyň hem bähbitlerine laıyk gelıär. Mälim bolşy ıaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2008-nji ıylda Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasyna bolan saparynyň çäklerinde gol çekilen degişli hökümetara Ylalaşygy köp ugurlar boıunça hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek üçin esas boldy. Soňky ıyllarda ikitaraplaıyn gatnaşyklaryň kadalaşdyryjy-hukuk binıadynyň üsti türkmen-tatar gatnaşyklaryny mundan beıläk-de pugtalandyrmaga we diwersifikasiıalaşdyrmaga gönükdirilen beıleki möhüm resminamalaryň birnäçesi bilen ıetirildi. Olaryň hatarynda Türkmenistanyň we Tatarystanyň Söwda-senagat edaralarynyň arasynda hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyk hem-de Balkanabat we Almetıewsk şäherleriniň arasynda hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyk bar. Bu resminamalara Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasynyň Prezidentiniň geçen ıylyň aprel aıynda ıurdumyza bolan resmi saparynyň çäklerinde geçirilen ikitaraplaıyn gepleşikleriň netijeleri boıunça gol çekildi. Mejlisiň barşynda söwda-ykdysady ulgamda hyzmatdaşlygyň geljegi, däp bolan işewür gatnaşyklary ösdürmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu ıerde Türkmenistanyň we Tatarystanyň esasy kompaniıalarynyň – “KamAZ” maşyngurluşyk kärhanasynyň, “Tatneft” we “Kazanskiı wertolıotnyı zawod” açyk paıdarlar jemgyıetleriniň we beıleki kärhanalarynyň arasyndaky köpıyllyk hyzmatdaşlygy mysal görkezmek bolar. Mälim bolşy ıaly, 2008-nji ıyldan bäri Aşgabatda “KamAZ-yň” söwda we okuw-hyzmat ediş merkezi hereket edıär. Bütin dünıäde meşhur bu zawodyň awtoulag tehnikasy ıurdumyzyň ykdysadyıetiniň dürli pudaklarynda netijeli işleıär. Bu tehnikalar ıurdumyzda özlerini iň gowy tarapdan görkezdi. Hyzmatdaşlygyň ıene-de bir geljegi uly ugry uçar gurluşygy bilen baglanyşyklydyr. Bellenilişi ıaly, ıurdumyzda ıaıbaňlandyrylan, senagat ulgamyny diwersifikasiıaşdyrmaga, degişli düzümi düıpli döwrebaplaşdyrmaga, ıokary tehnologiıalary ornaşdyrmaga hem-de ylym bilen baglanyşykly önümçilikleri döretmäge gönükdirilen toplumlaıyn ykdysady özgertmeleri nazara almak bilen, hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikler açylıar. Bu babatda ähli ulgamlarda, şol sanda maşyngurluşyk, nebit çykarmak, nebiti gaıtadan işlemek we nebitgazhimiıa ulgamlarynda türkmen-tatar hyzmatdaşlyk üçin uly mümkinçilikler bar. Gurluşyk we gurluşyk serişdeleri senagaty, energetika, ulag, dokma pudagy, azyk senagaty, oba hojalygy, işewürlik we telekeçilik düzümleriniň ugry boıunça ikitaraplaıyn gatnaşyklary pugtalandyrmak netijeli hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň we Tatarystanyň bazarlarynda türkmen hem-de tatar önüm öndürijileriniň önümlerini mundan beıläk-de ilerletmek we olaryň görnüşlerini giňeltmek meselesi barada durlup geçildi. Şeıle hem Tatarystanyň işewür toparlarynyň geljegi uly türkmen bazarynda eıeleıän ornuny giňeltmäge hem-de bilelikdäki täze taslamalary durmuşa geçirmäge gatnaşmaga çalyşıandygy tassyklanyldy. Mejlise gatnaşyjylar gumanitar ulgamda hyzmatdaşlygy mundan beıläk-de höweslendirmegiň ähmiıetini nygtap, Türkmenistanyň we Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasynyň Ylymlar akademiıalarynyň arasynda ıokary hünär bilimi we ıokary hünärli işgärleri taııarlamak ugry boıunça netijeli gatnaşyklary giňeltmegiň wajypdygyny bellediler. Saglygy goraıyş, lukmançylyk ylmy we tejribesi ulgamynda özara gatnaşyklaryň hem-de tejribe alyşmagyň geljegi uludygy nygtaldy. Şunuň bilen birlikde, medeniıet ulgamynda hyzmatdaşlygyň okgunly ösıändigi, iki doganlyk halkyň baı taryhy-medeni mirasyny wagyz etmekde oňyn netijeleriň gazanylıandygy aıdyldy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda hem-de Tatarystan Respublikasynda guralıan halkara festiwallaryna we beıleki döredijilik forumyna gatnaşmagyň hasabyna däp bolan gatnaşyklary çuňlaşdyrmagyň we giňeltmegiň wajypdygy bellenildi. Duşuşygyň barşynda Türkmenistanda Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasynyň Medeniıet günlerini we Tatarystanda Türkmenistanyň Medeniıet günlerini guramagyň mümkinçiliklerine garaldy. Şeıle medeni çäreleriň 2012-nji ıylyň aprel aıynda Aşgabat şäherinde we 2014-nji ıylyň noıabr aıynda Kazan şäherinde geçirilendigini ıatlatmalydyrys. Bu giň möçberli çäreler ikitaraplaıyn gatnaşyklaryň taryhyna aıdyň sahypalary ıazdy. Medeniıet ulgamynda Türkmenistan we Tatarystan halkara guramalarynyň çäklerinde, şol sanda TÜRKSOİ-yň çäklerinde hem işjeň gatnaşyk edıärler. Şunuň bilen baglylykda, TÜRKSOİ-yň çözgüdi bilen şu ıyl Mary şäheriniň türki dünıäsiniň medeni paıtagty diılip yglan edilmeginiň çuňňur manysynyň bardygyny bellemelidiris. 2014-nji ıylda bu hormatly wezipäni Tatarystan Respublikasynyň paıtagty Kazan şäheri ıerine ıetiripdi. Mejlisiň gün tertibine şeıle hem sport ulgamynda ikitaraplaıyn hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri girizildi. Türkmenistanda we Tatarystanda bu ulgamy ösdürmäge aıratyn üns berilıär. 2017-nji ıylda Aşgabatda halkara möçberindäki möhüm sport wakasynyň – İapyk binalarda we söweş sungaty boıunça V Aziıa oıunlarynyň geçirilmegi bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň ähmiıetini has-da artdyrıar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan iri sport forumlaryny guramakda we geçirmekde uly tejribe toplan Tatarystan Respublikasy bilen özara bähbitli gatnaşyklary pugtalandyrmaga gyzyklanma bildirıär. Mälim bolşy ıaly, 2013-nji ıylda Tatarystanyň paıtagtynda Bütindünıä tomusky uniwersiada, geçen ıyl gylyçlaşmak boıunça dünıä çempionaty geçirildi, şu ıyl bolsa Kazan şäheri sportuň suw görnüşleri boıunça dünıä çempionatyny kabul edıär. Türkmen-tatar iş toparynyň agzalary syıahatçylyk ulgamynda özara gatnaşyklar üçin oňat mümkinçilikleriň bardygyny belläp, Türkmenistanyň we Tatarystanyň degişli düzümleriniň arasynda ysnyşykly gatnaşyklary ıola goımagyň wajypdygyny nygtadylar. Mejlisiň ahyrynda oňa gatnaşyjylar hyzmatdaşlygyň ileri tutulıan ugurlaryny anyklaşdyrmaga we degişli meseleleriň ählisi boıunça sazlaşykly çözgütleri tapmaga mümkinçilik berıän yzygiderli duşuşyklaryň we gepleşikleriň ähmiıetini nygtap, taraplaryň ähli ugurlar boıunça özara bähbitli gatnaşyklary has-da ösdürmäge taııardygyny tassykladylar. Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasynyň wekiliıetiniň adyndan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Türkmenistanyň Hökümetiniň adyna myhmansöıerlik hem-de bilelikde üstünlikli işlemek babatda döredilen ajaıyp şertler üçin hoşallyk sözleri aıdyldy. Mejlisiň netijeleri boıunça degişli Teswirnama gol çekildi. Onda gazanylan ikitaraplaıyn ylalaşyklary iş ıüzünde durmuşa geçirmek we ägirt uly kuwwata eıe bolan doly möçberli gatnaşyklaryň geljegi babatda türkmen-tatar hyzmatdaşlygynyň ileri tutulıan ugurlary beıan edildi. http://www.turkmenhabargullugy.com/haber.php?haber_id=3549
Maslahatyň çäklerinde “2015-nji ıylyň Bütindünıä ilat güni: esasy habarlar” atly hasabatyň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi. Ol BMG-niň Ilat gaznasy tarapyndan taııarlanyp, hasabatda ara alnyp maslahatlaşylıan mesele boıunça dünıäniň häzirki meıilleri bilen tanyşdyryldy. Duşuşyga gatnaşyjylar sebitde gender syıasatyny amala aşyrmakda, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde bilelikdäki işleriň, zenanlaryň hukuklarynyň we mümkinçiikleriniň artmagy, olaryň bähbitleriniň hemmetaraplaıyn üpjün edilmegi bilen baglylykda milli kanunçylygy has-da kämilleşdirmegiň möhümdigini bellediler. http://www.turkmenhabargullugy.com/haber.php?haber_id=3548
İaşlar Milli Ösüşiň Medeni Kuwwatyny Artdyrıar Hünärmenleri taııarlmagyň täze ugurlary: 1. “Opera sungaty”
2008-nji ıylyň 27-nji iıunynda döwlet Baştutanynyň başlangyjy hem-de goldawy netijsinde Türkmenistanyň Döwlet medeniıet merkeziniň Mukamlar köşgüniň sahnasynda täzeden dikeldilen “Şasenem we Garyp” operasy ilkinji gezek ıaňlandy. Şol ıyl ıurdumyzyň Medeniıet we sungat işgärleriniň güni milli baıramçylyk hökmünde tassyklandy hem-de medeniıet we sungat işgärleriniň hünär baıramçylygynda täze opera görkezmek asylly däbe öwrüldi. Şondan bir ıyl geçenden soň “Leıli we Mejnun”, 2010-njy ıylda “Zöhre we Tahyr”, “2011-nji ıylda bolsa “Görogly” operalary täzeden dikeldildi. Soňra Magtymguly adyndaky Türkmen milli sazly-drama teatrynda “Arşin mal alan” sazly komediıasy peıda boldy. Şunda “Magtymguly” we “Görogly” operalary goıuldy. İeri gelende aıtsak, ady rowaıata öwrülen Görogly hakydaky opera eseri şu teatrda iki gezek goıuldy.
Opera sungaty çuňňur kökleri bolan aıdyň tomaşa ıörelgelerini özünde jemleıär. Sahna eseriniň bu görnüşinde nusgawy opera we halk sazlary utgaşyp, häzirkizaman milli opera eserlerini emele getirıär. Soňky ıyllarda dürli mowzuklar boıunça döredilen opera eserleri mazmun taıdan bütewidir. Häzirki zamanda goıulıan opera eserleriniň saz we şahyrana mazmuny döwürleriň we nesilleriň ruhy baglanyşygynyň bozulmasyzlygyny ykrar edıär. Şeıle ıörelge opera aıdymlaryny ıerine ıetirijilerini sewip almak babatda berk saklanıar. Täze opera eserleri sahnada saz sungatynyň dürli wekillerini özüne jemleıär. Olarda Türkmen milli konserwatoriıasynyň, Türkmen döwlet medeniıet institutynyň we D.Öwezow adyndaky Türkmen döwlet ıöriteleşdirilen sazçylyk mekdebiniň wekilleri çykyş edıärler. Mundan başga-da, Türkmen milli konserwatoriıasynyň talyplaryna “Magtymguly”, “Görogly” we beıleki eserlerde çylşyrymly bolan baş keşpleri ıerine ıetirmek ynanyldy. Munuň özi türkmen medeniıetinde tejribäniň, ussatlygyň we ıaş zehinleriň baglanyşygyny, milli sungatyň iň gowy däpleriniň nesilden-nesle geçıändigini alamatlandyrıar. Türkmen oprerasynyň täzeden dikeldilmeginiň saz we sahna sungatynyň ösüşi üçin kuwwatly itergi bolandygyny bellemeli. Onda ıurdumyzyň medeniıetini mundan beıläk-de ösdürmegiň ileri tutulıan ugurlary äşgär duıulaır. Saz eserlerinde diňe bir gadymy milli däpleri däl, eısem dünıä tejribeleri, sungatynyň dürli görnüşiniň, şol sanda opera sungatynyň häzirkizaman ıörelgeleri öz beıanyny tapıar. Şunlukda, milli opera sungatynyň täzezen dikeldilmegi medeniıet işgärleri üçin täze mümkinçilikleri açıan, olaryň ıerine ıetirijilik ussatlygynyň we sahna medeniıetiniň kämilleşdirilmegini üpjün edıän ıurdumyzyň opera mekdebiniň döredilmegi bilen berk baglanyşyklydyr.
“Zöhre we Tahyr”, ”Bagşynyň ykbaly”, “İusup we Ahmet” yaly ilkinji türkmen operalarynyň halk dessanlarynyň we rowaıatlarynyň esasynda döredilendigini bellemeli. Milli opera teatrlarynyň döredilmegine görnükli türkmen kompozitorlary, şol sanda türkmen kompozitorlyk mekdebini esaslandyranlaryň biri Daňatar Öwezow gatnaşdy. Türkmen opera teatrynda operalar türkmen dilinde goılupdyr. Olaryň hatarynda dünıä nusgawy operalaryndan P.Çaıkowskiniň, N. Rimskiı-Korsakowyň, A.Borodiniň, J.Werdiniň we J.Puççininiň “İewgeniň Onegin”, “Kinıaz Igor”, “Trawiata”, “Aıida”, “Çio-çio-san”, “Faust”, “Karmen”, “Sewil dellegi” we beılekiler bar. İöne teatr hemişe milli eserlere aıratyn ähmiıet berdi. Asylly däbe görä, opera sungatynyň her ıylky möwsümi milli opera sungatynyň göwheri bolan “Şasenem we Garyp” operasy bilen açylıar. Häzirki döwürde Türkmenistanyň halk artisti, Türkmenistanyň Gahrymany Maıa Kulyıewanyň birnäçe opera eserleriniň baş geňeşçisi bolıandygyny bellemeli. Türkmen opera sungatynda diňe bir türkmen kompozitorlarynyň döreden eserlerinde däl, eısem dünıä nusgawy operalarynda birnäçe ajaıyp keşpleri janlandyran bu artistiň ady rowaıata öwrüldi.
Häzirk wagtda opera sungatynyň ösüşini bu ulgamda ıetilen sepgitleri nazara almak arkaly kesgitlemeli. Häzirki döwürde Türkmenistanyň medeniıeti dünıä çykıar. Şeıle hem ol dünıä medeniıetiniň gazananlaryny özleşdirıär we köpsanly ıörelgeleri, sungatyň birnäçe görnüşlerini we ugurlaryny özünde jemleıär. Kamera we simfoniki orkestrleriň konsert maksatnamalarynda dünıä nusgawy eserleri we dürli ıurtlaryň häzirikizaman kompozitorlarynyň döreden eserleri öz beıanyny tapıar. Şunuň bilen baglylykda, geçen hepdede ıurdumyzyň we daşary ıurtlaryň artisleriniň gatnaşmagynda paıtagtymyzdaky Mejlsiler merkeziniň ajaıyp konsert zalynda baıramçylyk çykyşlarynyň bolandygyny bellemeli. Bu merkezde konsertleri, opera we sahna eserlerini guramak üçin ähli zerur mümkinçilikler üpjün edilipdir. Şol gün paıtagtymyzdaky Mejlisler merkezinde Nil Şikoff (ABŞ), Lıuçia Alberti (Italiıa), Wesselina Kasarowa (Şweısariıa) ıaly dünıä belli oprera artistlei çykyş etdiler. Şeıle hem Azerbaıjanyň M.Ahundow adyndaky Döwlet opera we balet akademiıa teatrynyň aıdymçysy Afag Abbasowa, G.Tukaı danydaky Tatar döwlet filarmoniıasynyň aıdymçysy (Russiıa Federasiıasynyň Tatarystan Respublikasy) Irigina Waliıewa, Türkiıe Respublikasynyň Stambul döwlet opera we döwlet teatrynyň aıdymçysy Sawigne Burçin özleriniň wokal ussatlyklary bilen hezil berdiler. Awstriıadan gelen tansçylar Paula Rostas we Gleb Şilow Wena operasynyň tans toparynyň çykyşyny ıerine ıetirdiler.
Merkeziň ajaıyp sahnasynda Joakinno Rossiniň “Sewil serteraşy”, Jakomo Puççininiň “Toska” (Gussa), Juzeppe Werdiniň “Dom Karlos”, “Attilla”, “Sisiliıa agşamy” , “Trawiata”, Petro Maskaniniň “Oba mertebesi”, Žorž Bizeniň “Karmen”, Kamil Sen-Sansyň “Samson we Dalila”, Žak Offenbahyň “Gofmanyň ertekileri” atly meşhur operalaryndan, hem-de daşary ıurtly myhmanlarynyň ıerine ıetirmeginde Imre Kalmanyň “Silwa” we Frans Legaryň “Şadyıan dul aıal” atly belli operalaryndan parçalar we ariıalar ıaňlandy. Şeıle hem belli awstriıaly sazanda professor Wolfgan Harreriň we onuň türkmen kärdeşleriniň ıolbaşçylygynda “Galkynyş” türkmen-awstriıa simfoniki orkestriniň sazlary diňlenildi. Şol konsertde milli opera sungaty hem görkezildi. İaş türkmen wokalçy aıdymçynyň ıerine ıetirmeginde “Aına” operasyndan ariıalar ıaňlandy.
Türkmen milli konserwatoriıasynda “Opera sungaty” ugrunyň emele gelmegi bilen ıaş zehinleriň mümkinçiliklerini açmaklary, döredijilik babatda ösüşi üçin giň mümkinçilikleri emele getirdi. Şunuň bilen baglylykda, ıaş alymlaryň we talyplaryň arasynda ıurdumyzda her ıylda geçirilıän ylmy işleriň bäsleşiginiň jemleri boıunça bu ıokary okuw mekdebiniň wekiliniň Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe milli opera sungaty mekdebiniň dikeldilmegine bagyşlanan işiniň baırakly orna düşendigi begençli wakadyr. Şu günler geljekki opera ıyldyzlary üçin jogapkärçilikli döwür başlandy. Häzir täze ugur boıunça bilim aljak dalaşgärleriň içinden has zehinlilerini seçip almaga ıardam berıän döredijilik bäsleşigine, giriş synaglaryna taııarlyk işleri gyzgalaňly barıar. Türkmenistanda opera artistlerini hünär taıdan taııarlamagyň milli opera sungatynyň ösmegini, onuň ıokary dünıä derejesine çykmagynyn üpjün etjekdigi gürrüňsizdir.
Türkmenistan Saglygy Goraıyş Ulgamynda Halkara Hyzmatdaşlygynyň Täze Ugurlarynyň Başyny Başlaıar Golaıda Aşgabatda geçirilen iri saglygy goraıyş forumlary giň jemgyıetçilik seslenmesini döredip, şol günlerde dünıä metbugatynda peıda bolan köpsanly makalalarda öz beıanyny tapdy. Golaıdaky we alysdaky ıurtlaryň köpsanly metbugat we elektron neşirlerindäki makalalarda bellenilişi ıaly, türkmen paıtagtynda halkara guramalarynyň gatnaşmagynda geçirilen, Bütindünıä saglygy goraıyş guramasy (BSGG) bilen bilelikde guralan “Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara saglygy goraıyş maslahatyna, şeıle hem geçirilen ilatyň sagdyn iımitlenmeginiň ıokary derejeli milli strategiki maslahata wekilçilik eden daşary ıurt wekiliıetleriniň şeıle ıokary derejesi we köp sanlylygy türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglygy goraıyş ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň täze ugurlarynyň başyny başlamaga meıillidigine şaıatlyk edıär.
Seljerijiler we syıasatşynaslar halkara saglygy goraıyş forumynyň Aşgabada Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň we BSGG-niň İewropa sebiti boıunça edarasynyň ıolbaşçylaryny hem-de bilermenlerini, İewropanyň we dünıäniň beıleki sebitleriniň 30-dan gowrak ıurdundan wekilleri, meşhur daşary ıurtly alymlary we hünärmenleri jemländigine ünsi çekdiler. Forumlara gatnaşan wekilleriň käbiri Garaşsyz Türkmenistanyň Bitaraplyk syıasatyny dünıä dünıäde wagyz etmäge goşan goşandy we saglygy goraıyş ulgamynda özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmekdäki hyzmatlary hem-de Türkmenistanyň we beıleki döwlet hem-de halkara guramalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürmek babatdaky tagallalary üçin belent döwlet sylaglaryna mynasyp boldy. Şol günlerde geçirilen ilatyň sagdyn iımitlenmeginiň ileri tutulıan wezipeleri boıunça ıokary derejeli milli strategiki maslahaty hem Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň, BMG-niň Çagalar gaznasynyň, İNISEF-iň birnäçe ıurtlaryndaky edaralarynyň, BMG-niň Ilat gaznasynyň we iımitlenmek meseleleri boıunça beıleki pudagara komitetleriniň düzümine girıän guramalaryň, şeıle hem Russiıanyň Ylymlar akademiıasynyň hem-de Gazagystan Respublikasynyň Iımit akademiıasynyň ylmy-barlag institutlarynyň halkara bilermenleri gatnaşdylar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglygy goraıyş maslahatynyň açylyş dabarasynda eden çykyşy dünıäniň köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň, hususan-da, esasy halkara täzelikler agentlikleriniň aıratyn gyzyklanmasyny döretdi. Meşhur internet-neşirler, köpsanly gazetler we žurnallar Türkmenistan bilen Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň arasyndaky gatnaşyklaryň taryhyndaky bu täze möhüm waka aıry-aıry makalalary bagyşladylar. Şol makalalar bilen bilelikde köpsanly suratlar hem çap edildi. “Türkmen paıtagtynda şeıle dünıä derejesindäki möhüm ähmiıetli çäräniň geçirilmegi Türkmenistanyň halkara abraıynyň barha artıandygynyň, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň oňyn döredijilikli syıasatynyň giňden ykrar edilıändiginiň, türkmen Lideriniň başlangyjy boıunça we ıolbaşçylygynda milletiň beden we ruhy saglygyny pugtalandyrmak boıunça amala aşyrylıan çäreleriň netijeli häsiıete eıe bolıandygynyň aıdyň subutnamasydyr” diılip, dünıä metbugatynda bellenilıär.
Täzelikler neşirleriniň synçylary Türkmenistanyň abraıly halkara we sebit guramalary bilen özara gatnaşyklarynyň netijeliligini belläp, Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň Baş direktory Margaret Çanyň we BSGG-niň İewropa sebitit boıunça edarasynyň direktory Žužanna İakabyň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ıolbaşçylygynda saglygy goraıyş ulgamynyň milli nusgasyny döretmek we daşary ıurtlaryň iň gowy tejribesini nazara almak bilen ony mundan beıläk-de ösdürmek boıunça Türkmenistanda durmuşa geçirilıän çäreleriň netijeli häsiıete eıedigi barada aıdan sözlerini mysal getirdiler. Hususan-da, TURKMENISTAN. RU elektron gazetiniň habar berşi ıaly, BSGG-niň ıolbaşçysy Margaret Çan öz çykyşynda Türkmenistanyň çilimkeşlige garşy göreşmekde uly ösüş gazanandygyny belledi. Onuň aıtmagyny görä, Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň golaıdaky syny ıurtda ilatyň bary-ıogy 8 göterimi çilim çekıär, munuň özi bütin dünıäde iň pes görkezijidir. Daşary ıurtlaryň köpçülikleıin habar beriş serişdeleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň: “Türkmenistan halkara durmuşyna işjeň gatnaşıan döwlet hökmünde dünıä derejesinde sagdynlygy we abadançylygy üpjün etmäge öz mynasyp goşandyny goşıar. Biziň ıurdumyz bu ugurda ikitaraplaıyn hem-de köptaraplaıyn hyzmatdaşlygyň tarapdary bolup çykyş edıär. Dürli derejelerde, hususan-da, halkara guramalarynyň çäklerinde häzirki we geljekki nesiller üçin uly ähmiıeti bolan meseleleri yzygiderli öňe sürıär we bu meseleleri çözmäge işjeň gatnaşıar” diıen sözlerini mysal getirdiler.
İeri gelende aıtsak, türkmen Lideriniň çykyşyndan jümleler döwrebap internet-tehnologiıalar arkaly örän çaltlyk bilen bütin dünıä ıaırap, esasy habarlar agentlikleriniň täzelikler ulgamlarynda orun aldy. “Adamyň saglygy, beden we ruhy taıdan sazlaşykly ösmegi häzirki döwürde Türkmenistanyň alyp barıan syıasatynyň ileri tutulıan esasy ugurlarynyň biridir”, “ Raıatlarymyzyň saglygy barada alada etmek döwletiň borjudyr. Her bir döwletiň durmuş-ykdysady taıdan ıokary depginler bilen ösmeginiň girewidir”, “Biziň alyp barıan içeri syıasatymyz, ilkinji nobatda, ilatyň abadan we bagtyıar durmuşda ıaşamagyna, ösüşiň belent sepgitlerine ıetmäge, raıatlarymyzyň saglygyny goramaga bolan konstitusion hukuklaryny berjaı etmäge gönükdirilendir”, “Biziň yglan eden «Döwlet adam üçindir!» diıen syıasatymyz berkarar Watanymyzy gülläp ösıän, mähriban halkymyzyň ıaşaıyş-durmuş derejesini has-da ıokarlandyrmagy üpjün edıän döwlete öwürmäge niıetlenendir”,«Saglyk» döwlet maksatnamasynyň esasy maksady ilatyň saglygyny goramakdan, adamlaryň ömrüniň dowamlylygyny uzaltmakdan we jemgyıetiň hemmetaraplaıyn ösmegini üpjün etmekden, sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmakdan ybaratdyr”—türkmen döwletiniň Baştutanynyň şu we beıleki köpsanly aıdan pähimleri uly bolmadyk habarlaryň, şeıle hem düıpli teswirlemeleriň esasyny düzdi. Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligine (TDH) salgylanyp bellenilişi ıaly, soňky 20 ıylyň dowamynda “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň hem-de saglygy goraıyş ulgamyny düıpli özgertmegiň çäklerinde ägirt uly işler amala aşyryldy. Şol işleriň netijesinde ilatyň ömrüniň ortaça dowamlylygy artdy. Iň täze enjamlar bilen üpjün edilen döwrebap saglygy goraıyş edaralarynda ıokary hilli lukmançylyk hyzmatlary ilat üçin elıeterli boldy. Öňüni alyş çäreleriniň geçirilmegi netijesinde keselleriň sany azaldy. İurdumyzyň derman senagatyny ösdürmek we derman serişdeleriniň öndürilişini artdyrmak boıunça giň möçberli çäreler geçirildi, hünärmenleri taııarlamaga we olaryň hünär derejesini ıokarlandyrmaga, lukmançylyk ylmyny ösdürmäge aıratyn üns berildi. Kämilleşdirilen kanunçylyk binıady saglygy goraıyş ulgamynda giň möçberli özgertmeleri üstünlikli amala aşyrmagyň ygtybarly esasy boldy. Soňky ıyllarda bu binıadyň üstüni “Raıatlaryň saglygyny goramak hakynda”, “Adatdan daşary ıagdaılary öňünden duıdurmak we aradan aıyrmak hakynda”, “Azyk önümleriniň hilini we howpsuzlygyny üpjün etmek hakynda”, “Raıatlaryň saglygyny temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki ulanmagyň netijelerinden goramak hakynda”, “Farmasewtika işi we derman serişdeleri bilen üpjün etmek hakynda”, Türkmenistanyň Kanunlary we beıleki wajyp resminamalar ıetirdi. 1996-njy ıylda girizilen meıletin saglygy goraıyş ätiıaçlandyrmasy hem halkara bileleşiginiň oňyn bahasyna mynasyp boldy. Häzirki wagtda jemi 3 milliondan gowrak adam döwlet meıletin saglygy goraıyş ätiıaçlandyrmasynyň ıeňilliklerinden peıdalanıar. İaıradylan habarlarda bellenilişi ıaly, ol Türkmenistanyň raıatlaryna we olaryň eklenjindäki 16 ıaşa çenli çagalara bahasy 90 göterim arzanladylan derman we saglygy goraıyş maksatly serişdeleriň 128 görnüşini döwlet dermanhanalaryndan almaga şert döretdi. Bejeriş- öňüni alyş edaralarynda 50 göterim möçberlerinde arzanladylan tölegli saglygy goraıyş hyzmatlarynyň ähli görnüşlerinden peıdalanmaga mümkinçilik berdi. Käbir makalalaryň awtorlary azyk önümlerini baılaşdyrmagyň möhümdigini bellediler. Munuň özi ıokanç däl keselleriň öňüni almakda möhüm orun eıeleıär. Soňky ıyllarda Türkmenistanda döwlet derejesinde duzy ıodlaşdyrmak, uny demir we foliı kislotasy bilen baılaşdyrmak arkaly keselleriň öňüni almak boıunça giň möçberli çäreler üstünlikli durmuşa geçirilıär. Howply ıokanç keselleriň birnäçesiniň doly ıok edilendigi hakyndaky köp sanly halkara güwänamalary, şol sanda drakunkulıoz, poliomielit we gyzzyrma keselleriniň aradan aırylandygyny tassyklaıan güwänamalar halkara bileleşiginiň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ıolbaşçylygynda Türkmenistanda döredilıän saglygy goraıyş ulgamynyň milli nusgasynyň netijeliligini ykrar edıändiginiň aıdyň subutnamasy boldy. Bellenilişi ıaly, ıurdumyzda milli Liderimiziň ıolbaşçylygynda sagdyn durmuş ıörelgesini berkarar etmek boıunça uly işler alnyp barylıar. Şol işlerde adam saglygy üçin zyıanly endiklere, hususan-da, çilimkeşlige garşy göreşi güıçlendirmäge aıratyn ähmiıet berilıär. Hut Aşgabat şäherinde “Saglyk-2020” maksatnamasynyň düzgünleri bilen baglylykda ıokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boıunça Jarnamanyň kabul edilmegi tötänden däldir. 2013-nji ıylyň dekabr aıynda türkmen paıtagtynda Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň İewropa boıunça ministrler maslahaty geçirildi. Türkmenistan 2011-nji ıylda BSGG-niň temmäkä gözegçilik etmek boıunça halkara ülňülerine we ugrukdyryjy ıörelgelerini belleıän Çarçuwaly konwensiıasyny tassyklap, temmäki tüssesine garşy giň möçberli çäreleri durmuşa geçirip başlady. İurdumyzda baryp 2000-nji ıylda jemgyıetçilik ıerlerinde çilim çekmek gadagan edilipdi. 2013-nji ıylda “Raıatlaryň saglygyny temmäki tüssesiniň täsirinden we tämmäki ulanmagyň netijelerinden goramak hakyndaky” Kanun güıje girdi. “Saglyk-2020” syıasaty babatda BSGG-niň İewropa sebiti boıunça edarasy bilen bilelikde 2012-2016-njy ıyllar üçin temmäki tüssesine garşy göreşmek boıunça çäreleriň milli meıilnamasy işlenip taııarlanyldy. Häzirki wagtda bu meıilnama üstünlikli durmuşa geçirilıär. Ilatyň arasynda işjeň geçirilıän düşündiriş işleri, ıurdumyzda satylıan temmäki önümleriniň bahalarynyň artdyrylmagy, çilimkeşlige gözegçilik etmek boıunça berk çäreleriň amala aşyrylmagy ıürek-damar we respirator keselleri bilen keselleıän adamlaryň sanynyň ep-esli azalmagyny üpjün etdi. Türkmen Liderine “BSGG-niň İewropa sebitini temmäkiden azat etmäge goşan ajaıyp goşandy üçin Bütindünıä saglygy goraıyş guramasyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa” diıen minnetdarlyk ıazgysynyň gowşurylmagy döwlet Baştutanymyzyň umumy işe ägirt uly goşandynyň nobatdaky ykrarnamasyna öwrüldi. Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň ıolbaşçylary türkmen döwletiniň Baştutanynyň görıän netijeli çärelerini we oňyn başlangyçlaryny mübärekläp, golaıda tassyklanan “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň mundan beıläk-de üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirdiler. Bu maksatnama milli saglygy goraıyş ulgamyny ösdürmekde hil taıdan täze tapgyryň başlanıandygyny alamatlandyrıar hem-de bagtyıarlygyň we ählumumy abadançylygyň bähbidine uzakmöhletleıin netijeli gatnaşyklar üçin giň mümkinçilikleri açıar. “Adamlaryň saglygyny goramakdan we olaryň abadançylygyny üpjün etmekden belent hem-de asylly maksat ıokdur. Bu wezipeleri çözmekde ähli döwletler belent maksatlardan hem-de ynsanperwer gymmatlykdardan ugur alyp, bilelikde hereket etmelidirler hem-de birek-birege ıardam bermelidirler” diıip, türkmen Lideri belleıär. Daşary ıurtlaryň köpçülikleıin habar beriş serişdeleri 22-nji iıulda geçirilen ilatyň sagdyn iımitlenmeginiň ileri tutulıan wezipeleri boıunça ıokary derejeli milli strategiki maslahata hem uly üns berdiler. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen geçirilen bu forum Saglygy goraıyş we derman senagaty işgärleriniň gününe hem-de “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň 20 ıyllygyna bagyşlandy. Häzirki zaman dünıäsinde sagdyn iımitlenmk we azyk önümleriniň howpsuzlygy ilatyň saglyk derejesini, onuň ıaşaıyş-durmuşynyň hilini, ömrüň dowamlylygyny, zähmet we durmuş işjeňligini kesgitleıän esasy şertlere degişlidir. Köpsanly meşhur neşirleriň habarçylarynyň belleışi ıaly, ilatyň sagdyn iımitlenmeginiň kadalarynyň we düzgünleriniň ornaşdyrylmagy kadasyz iımitlenmek bilen şertlendirilen keselleriň öňüni almak bilen birlikde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirıän syıasatynyň ileri tutulıan ugurlarynyň biri bolup durıar. Bu sıyasat bolsa durmuş ugruna gönükdirilendir. “2013-2017-nji ıyllarda Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iımitlenmegi baradaky Milli maksatnamanyň” üstünlikli durmuşa geçirilmegi hem-de ıurdumyza getirilıän we Türkmenistanda öndürilıän ähli azyk önümlerine bildirilıän ıokary talaplar munuň aıdyň subutnamasy bolup durıar. Häzirki wagtda ıurdumyzda öndürilıän azyk önümleri ıokary hilliligi, olarda konserwantlaryň ıoklugy hem-de diňe ekologiıa tadan arassa çig-malyň ulanylıandygy bilen tapawutlanıar. Diňe soňky ıyllaryň dowamynda Türkmenistanyň “Azyk önümleriniň hili we howpsuzlygy hakynda”, “Agyz suwy hakynda”, “Türkmenistanda azyk önümleriniň ıokary hilini we howpsuzlygyny üpjün etmek babatda sanitar gözegçiligini kämilleşdirmek hakynda” Kanunlar we beıleki kadalaşdyryjy—hukuk namalary kabul edildi. Dünıä metbugaty Türkmenistanyň halkara saglygy goraıyş ulgamyny ösdürmegiň wajyp wezipelerini çözmäge, şol sanda ilatyň sagdyn iımitlenmeginiň meselelerine degişli wezipeleri amala aşyrmaga goşıan goşandyny nygtap, ıurdumyzyň esasy halkara guramalary we aıry-aıry döwletler bilen hyzmatdaşlygynyň netijeli häsiıete eıedigini ıene-de bir gezek kanagatlanmak bilen belledi.
“Bizi umumy gymmatlyklar we umumy jogapkärçilik, dünıä bileleşiginiň öňünde durıan wezipeleriň many-mazmunyna düşünıändigiňimiz birleşdirıär. Biz öňe gitmek hyjumyzda bitewüdiris”—daşary ıurt metbugatynyň şu synymyza giren köpsanly makalalarynda we habarlarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu aıdan sözlerine aıratyn üns berilıär. http://www.turkmenhabargullugy.com/haber.php?haber_id=3545
Prezidentimiz Saglygy Goraıyş Ulgamyna Degişli Täze Binalaryň Açylyş Dabaralaryna Gatnaşdy İurdumyzyň Saglygy goraıyş we derman senagaty işgärleriniň güni hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ıyllygy baıramçylygy mynasybetli saglygy goraışy ulgamyna degişli täze iri desgalaryň açylyş dabaralary, şeıle hem saglyk düzüminiň nobatdaky ıöriteleşdirilen kärhanalarynyň düıbuni tutmak çäresi geçirildi. Şanly seneler mynasybetli guralan çärelere saglygy goraıyş ulgamynda düıpli özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine, halkymyzyň ıokary halkara ölçeglerine laıyk gelıän lukmançylyk hyzmatlarynyň giň ulgamyna eıe bolmagyna mümkinçilik döreden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
... Ir bilen döwlet Baştutanymyzyň ulagy Halkara hirurgiıa we endokrinologiıa merkeziniň düıbüniň tutulıan ıerine geldi. Bu ıere Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrlerikleriň, pudak edaralarynyň, harby we hukuk goraıjy edaralaryň, köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň ıolbaşçylary, ıurudmyzyň welaıatlarynyň häkimleri, hormatly ıaşulular we ıaşlar ıygnandylar. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda şu gezekki çärelere gatnaşmak üçin ıörite çagyrylan Germaniıadan professor-lukmanlar we beıleki daşary ıurtly myhmanlar bar. Şeıle hem bu ıere şu gün öz hünär baıramçylygyny belleıän saglygy goraıyş ulgamynyň işgärleri geldiler. Bu ıere ıygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselerini gowşurdylar. Döwlet Baştutanymyz ıaşulular bilen bolan söhbetdeşlikde ilatymyzyň beden we ruhy taıdan, sagdynlygy, her bir adamyň, ıaş nesliň sazlaşykly ösmegi boıunça amala aşyrylıan iri möçberli işlere degip geçdi. İaşulular milli Liderimize türkmen halkynyň saglygy we bagtyıar durmuşy barada ıadawsyz aladasy üçin tüıs ıürekden hoşallyklaryny beıan etdiler. Döwlet Baştutanymyz adamlar we olaryň saglygy hakdaky aladanyň geljekde hem döwlet syıasatynyň ileri tutulıan ugurlarynyň biri boljakdygyny belläp, bu ugurda durmuşa geçirilıän çäreleriň yzygiderli dowam etdiriljekdigini nygtady. İurdumyzda amala aşyrylıan toplumlaıyn durmuş maksatnamalary we taslamalar ilata hil taıdan täze, ıokary derejede lukmançylyk hyzmatyny hödürlemäge gönükdirilip, jemgyıetimizde sagdyn durmuş ıörelgelerini kemala getirmäge ıardam bermelidir diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aıtdy. Döredijilik toparlarynyň we ussat ıerine ıetirijileriň ıaıbaňlandyrylan aıdym-sazly çykyşlary bu ıerde guralan dabaralara özboluşly öwüşgin çaıdy. Hormatly Prezidentimiz özi üçin ıörite taııarlanan ıere geçıär. Soňra döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylara ıüzlenip, öz çykyşyny Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe ıurdumyzda baıramçylyklaryň goşalanyp gelıändigi barada aıtmak bilen başlady. İakynda Oraza baıramyny, Galla baıramyny belläp geçdik. Indi bolsa Saglygy goraıyş we derman senagaty işgärleriniň gününi hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ıyllygy bilen bagly dabaralara gatnaşıarys diıip, milli Liderimiz aıtdy. Şu täze halkara lukmançylyk merkezleriniň - 180 orunlyk hirurgiıa merkeziniň, 120 orunlyk endokrenologiıa merkeziniň düıbüni tutıarys. Bu toplumyň endokrinologiıa ulgamyna degişli dürli keselleriň, şol sanda süıji keseliniň öňüni almak, anyklamak hem-de bejermek boıunça meseleleri çözmekde uly ähmiıeti bolar diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Biz 1995-nji ıylyň 21-nji iıulynda "Saglyk" döwlet maksatnamasyny kabul etdik. Maksatnamanyň esasy wezipesiniň keselleri bejermek däl-de, olaryň öňüni almakdygyny, şonuň esasynda hem şu döwrüň içinde uly işleriň amala aşyrylandygyny, birnäçe keselleriň ıurdumyzda ıok edilendigini bellemeli., Birleşen Milletler Guramasynyň, Bütindünıä saglygy goraıyş guramasynyň hem-de beıleki birnäçe abraıly halkara guramalarynyň şol keselleriň ıok edilendigi baradaky güwänamalarynyň ıurdumyza gowşurylandygyny aıtmak isleıärin.
Käbir keselleriň öňüni almak we bejermek üçin merkezleşdirilen hassahanalar zerur bolup durıar. Biz Halkara saglyk merkezleriniň müdiriıetini döretdik. Onuň düzümine Kardiologiıa merkezi, Halkara iç keselleri merkezi, Halkara anyklaıyş merkezi, Kelle we boıun keselleri halkara merkezi, Ene mähri merkezi, Göz kesellerini bejerıän oftalmologiıa merkezi we Stomatologiıa merkezi girıär diıip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi. Her ıyl ıurdumyzyň saglygy goraıyş ulgamynyň şanly senesinde lukmançylyk desgalarynyň düıbüni tutmak ıa-da açyp ulanmaga bermek asylly däbe öwrüldi. Şu gün hem biz täze Okuw-ylym merkezini açarys. Diňe ylym bilen aıakdaş gitmek bilen biz oňyn netijeleri gazanyp bileris diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Bu Okuw-ylym merkezi geljekde ylmy-barlag işlerini geçirer ıaly, lukmanlarymyzyň öz hünärini ıokarlandyrmak üçin, kliniki ordinatorlar, aspirantlar, doktorantlar tarapyndan degişli ylmy-barlag işlerini geçirip, ylmyň gazananlaryny amaly tarapdan durmuşa geçirip, keselleriň öňüniň alynmagy üçin zerur şertleri üpjün eder. İene bir açyljak desga Halkara kardiologiıa merkezidir, ol durky täzelenilen we düıbünden täzeden gurlan binalardan ybaratdyr. Öňki kardiologiıa merkezi 20 orunlyk bolan bolsa, täze halkara kardiologiıa we kardiohirurgiıa merkezi 150 orunlukdyr. Bu ıerde raıatlarymyz üçin ıürek-damar keselleriniň öňüni almak, bejermek ıa-da hirurgiıa taıdan bejeriş amallaryny ıerine ıetirmek mümkinçiligi döredildi. Bu merkezler täze saglyk halkara müdiriıetiniň düzümine girıär. Milli Liderimiz şeıle hem sagdyn nesli ösdürip ıetişdirmek üçin öňi bilen eneleriň sagdynlygynyň zerur bolup durıandygyny aıtdy. Şu gün biz Enäniň we çaganyň saglygyny goraıyş ylmy merkezini açarys. Bu ıerde biziň aıal-gyzlarymyz, çagalar üçin ähli lukmançylyk hyzmatlary, şol sanda akuşerçilik-ginekologiıa bejeriş işleri ıola goılar. Zerur bolsa, bu ıerde ylmy-barlag işleri hem geçirilip bilner. Döwlet Baştutanymyz ıene bir desga hakynda, çilimkeşlik, arakhorluk, neşekeşlik ıaly belalardan saplanmak üçin şu gün Tejen şäherinde 120 orunlyk ıöriteleşdirilen dikeldiş merkeziniň açylıandygyny aıtdy. Bu merkez bu zyıanly endiklerden ejir çekıän adamlara sagdyn-durmuş ıörelgesini saılap almaga kömek eder.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow lukmançylyk bejeriş işlerinde saglygy goraıyş ulgamynyň derman serişdeleri bilen üpjün edilmeginiň ähmiıeti baradaky meselede durup geçdi. Dermanyň ıokary hilli saklanylmagyny, olaryň ulanyş möhletini, hiliniň barlanylyşyny we dermanhanalara öz wagtynda ıetirilmegini Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrliginiň Baş dermanhana müdirliginiň häzirki zaman halkara ölçeglerine laıyk gelıän täze ammarlary üpjün eder – ol şu gün ulanmaga berilıän desgalaryň biridir. 20 ıylyň içinde, hakykatdan hem, uly işler amala aşyryldy, paıtagtymyzda merkezleşdirilen lukmançylyk edaralarynyň ençemesi – Gaıragoıulmasyz tiz kömek merkezi, Şikesleri bejeriş merkezi, İokanç keselleri merkezleriniň toplumy, ıöriteleşdirilen harby hassahanalar gurlup ulanmaga berildi, welaıatlarda "Ene mähri", anyklaıyş merkezleri, obalarda saglyk öıleri guruldy – näçe sanasaň sanap oturmaly. Bu işler dowam etdirilip, milli saglygy goraıyş ulgamyny ıokary dünıä derejesine çykarıar diıip, milli Liderimiz sözüni jemledi.
Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy ıygnananlar tarapyndan şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylandy. Soňra şu günki dabara gatnaşıan oglanjyk bilen gyzjagaz hormatly Prezidentimize ıörite gutyny getirip, ıadygärlik ıazgy galdyrmagy haıyş etdiler. Bu ıere ıygnanlaryň şowhunly elçarpyşmalary astynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň geljek nesillere niıetlenen ıazgyny guta salyp, täze binanyň düıbüniň tutuljak ıerine bardy. Döwlet Baştutanymyz täze desgalaryň binıadyna beton garyndysyny atyp, onuň gurluşygyna ak pata berdi. İaşulular we dabara gatnaşyjylar milli Liderimiziň göreldesine eıerdiler. Döwlet Baştutanymyz bu ıerde germaniıaly professorlar bilen lukmançylyk pudagynda mundan beıläk hem hyzmatdaşlyk etmegiň mümkinçilikleri hakynda pikir alyşdy we olaryň türkmen kärdeşleri bilen täze işjeň gatnaşyklaryň mümkinçiliklerine baha bermekleri üçin, olary şu günki açylıan desgalar bilen tanyşmaga çagyrdy. Täze desganyň düıbüni tutmak dabarasy tamamlanandan soň, hormatly Prezidentimiz paıtagtymyzyň şu künjegindäki lukmançylyk şäherçesiniň çäginde ıerleşıän Halkara okuw-ylmy merkezine tarap ugrady. Milli Liderimiziň ulagy Halkara okuw-ylmy merkeziniň öňündäki meıdançada saklandy. Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselelerini gowşurdylar. Dabara gatnaşıan hökümet agzalary, ıurdumyzyň Mejlisiniň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyıetçilik guramalarynyň ıolbaşçylary, hormatly ıaşulular, şeıle hem daşary ıurtlaryň Türkmenistandaky ilçileri, daşary ıurtly myhmanlar milli Liderimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Şeıle hem bu ıerde okuw-ylmy merkezi, onda amala aşyrylıan işleri ösdürmek boıunça iş alyp barıan daşary ıurtly alymlar bar. Olar täze merkeziň açylyş dabarasyna gatnaşıarlar. İurdumyzyň lukmanlary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy uly ruhubelentlik ıagdaıynda garşyladylar. Halkara okuw-ylmy merkeziniň öňündäki meıdançada ıurdumyzyň belli aıdymçylarynyň, döredijilik toparlarynyň çykyşlary ıaıbaňlandyryldy. Olar şanly waka mynasyebtli belent ruha beslenen aıdym-sazly çykyşlary ıerine ıetirdiler. Tolgundyryjy pursat gelip ıetıär. Dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda hormatly Prezidentimiz täze binanyň toı bagyny kesıär. Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň içine girip, onuň aıratynlyklary bilen tanyşıar. Merkeziň esasy wezipesi lukmançylyk biliminiň derejesini ıokarlandyrmak, ylmy barlaglary geçirmek, dürli görnüşdäki şekilleri ulanmak arkaly saglygy goraıyş işgärleriniň hünär derejesini kämilleşdirmek bolup durıar. Täze lukmançylyk tehnologiıalarynyň saglygy goraıyş ulgamyna ornaşdyrylmagy Türkmenistanyň ıokary ösüş derejesi bolan döwletleriň hatarynda öz ornuny pugtalandyrmagyny üpjün edıär. Hil taıdan täze kämil düzümi emele getiren bu merkez lukmançylyk pudagynyň esasyny düzmek bilen, ol ulgamyň ıokary hilli mümkinçilikleriniň yzygiderli artdyrylmagyny üpjün edıär we lukmançylyk ulgamynyň täzeçil ıol bilen sazlaşykly ösüş strategiıasyny kesgitleıär. Halkara okuw-ylmy merkezi, öňdebaryjy tehnolgiıalar bilen üpjün edilen iri bilim merkezidir. Ol ähli täzeçil ıörelgeleriň döredilmegini, ornaşdyrylmagyny we giňden ulanylmagyny öz içine alıan lukmançylyk düzüminiň kemala getirilmegindäki nobatdaky tapgyr bolup durıar. Bu merkezde täze işläp taııarlamalar bilen meşgullanmak, ylmy – barlag taslamalaryny amala aşyrmak, ilat üçin täzeçil lukmançylk hyzmatlarynyň elıeterliligini ıokarlandyrmak maksady bilen olaryň netijelerini tejribä ornaşdyrmak işleri alnyp barylar. Merkezde oturdylan enjamlaryň Orta Aziıa ıurtlarynyň hiçisinde ıokdugyny bellemeli. Bu kämil enjamlaryň kömegi bilen, talyplar, ordinatorlar, lukmanlar we beıleki hünärmenler tejribe sapaklaryny geçerler, öz hünär ussatlyklaryny ıokarlandyrarlar, möhüm işläp taııarlamalary, düıpli we amaly barlaglary geçirerler, dünıäniň öňdebaryjy tejribelerini öwrenenler we kämil usullary, tehnologiıalary synagdan geçirerler. Toplumyň düzümine endoskopiıa, hirurgiıa bölümeçi bolan Lukmançylyk türgenleşik bölümi, ylmy-anyklaıyş we usulyıet bölümi, barlag we seljeriş ylmy bölümi özünde jemleıän merkeze girıär. Döwlet Baştutanymyz bu ıerde ıerleşıän embriologik we sütin öıjükleri ylmy-anyklaıyş barlaghanasyna bardy. Munuň özi saglygy goraıyş ulgamynda iň häzirkizaman ugurlaryny biridir. Milli Liderimiz bu ıerde implantasiıanyň öňüsyrasynda genetiki-anyklaıyş döwründe kemisligi ıüze çykarmak bilen blastomerleri öwrenmek, ekstrakarporal tohumlandyrma meseleleri boıunça anyklaışy we barlaglary geçirmek bilen baglanyşykly usullar bilen tanyşıar. Şunuň ıaly anyklaıyş çäreleri genetika sebäpler boıunça tohumyň ösüşini kesmek töwekgelçiligini aradan aıyrıar we doga näsaglygy bolan eneden sagdyn çaganyň dünıä inmek mümkinçiligini ıokarlandyrıar. Dünıäniň dürli ıerlerindäki klinikalarda şunuň ıaly tejribäniň ulanylmagy, bu tehnologiıanyň netijeliliginiň ıokarydygyny subut etdi. Häzirki döwürde adamyň bedeninde sütün öıjüklerinden dürli öıjükli ulgamyň emele gelıändigine hiç hili şübhe ıok. Häzirki zaman lukmançylygynda adamyň sütün öıjükleri bejeriş maksady bilen başga ıere geçirilıär. Meselem, bejeriş mahalynda gan aılanyş ıagdaıyny dikeltmek üçin zerur çäreleri ıerine ıetirmek mümkinçiligi döreıär. Bu merkezdäki dikeldiş hirurgiıasynda dürli keselleri bejermekde ulanmak maksady bilen, mezenhimal sütün öıjükleriniň dürli görnüşleriniň şekilini döretmäge mümkinçilik berıär. Olaryň sanyny we hilini hem-de olary gerekli ıerine oturtmaga taııarlamagy üpjün edıär. Bu ıerde işleıän lukman hormatly Prezidentimiziň sowallaryna jogap bermek bilen, enjamlar, olary barlaghana şertlerinde ulanmagyň kadalary barada gürrüň berdi. Şeılelikde, Germaniıada öndürilen "LAMINAR AİIRFLOW CABIN" enjamy özünde gepofilter saklaıar we daşky gurşawdan gelen mikroblaryň täsirini peseldip, sütün öıjükleriň arassa ıagdaıyny saklamagyny üpjün edıär. Munuň özi sütün öıjüklerine düzümiň kadasyna laıyk getirmäge çenli bolan ukyplylygy we adam bedeniniň ıürek damarlary, beıni öıjügi, nerw sütünleri, öıken, bagyr, kentlewük we deri ıaly dürli böleginiň kadaly işini ıola goııar. Bu barlaghanada oturdylan Indoneziıanyň önümi bolan "Ecko" enjamy sütün öıjükleriniň kadaly ıaşamagy we saklanmagy bilen baglanyşykly ylmy barlaglarda giňden ulanylıar. Onuň maksatnamalaıyn üpjünçiligi sütün öıjüklerini saklamak, köpeltmek we ösdürmek üçin zerur bolan şertleri, ygtybarly goraglylygy ıola goıar. Ol CO2 ölçeglerinde degişli ıylylygy we çyglylygy üpjün edıär. Öıjük terapiıasy sütün öıjükleriniň mümkinçiliklerine daıanyp, dürli ugurlarda ıöriteleşdirilen öıjüklere öwrülmäge we täzeden dikelmäge ukyplydyr. Sütün öıjükleriniň şunuň ıaly aıratynlyklary netijeçinde ol adam teniniň ähli ıerindäki zeper ıeten öıjükleri çalyşmak we täzeden dikeltmek wezipesini ıerine ıetirıär. Şeıle hem ol has ıiti keselleriň 80-den gowragyny bejermekde işjeň ulanylıar. Barlaghananyň sowadyjy enjamy sütün öıjükleri 86 dereje suwuklykda alty aıdan bir ıyla çenli bolan möhletde saklamaga mümkinçilik berıär. İaponiıanyň "Olympus" inwertirlenen mikroskopy lukman hünämenleriň ygtyıarynda bolup, ol janly sütün öıjükleriniň köpelmegine hem-de ösmegine gözegçilik etmäge mümkinçilik berıär. Ol wideokamera bilen üpjün edilip, kompıuter ulgamyna birikdirilendir. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabara gatnaşıan germaniıaly professorlara ıüzlenip, olaryň sütün öıjüklerini barlamagyň geljegi bilen baglanyşykly pikirlerini diňledi. Şonda myhmanlaryň biri tejribeli kardiolog öz iş tejribesinde sütün öıjüklerini näsagyň infarkt keseliniň öňüsyrasyndaky ıagdaıynda ulanandygyny we bu usulyň oňat netije berendigini belledi. Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň patomorfologik ylmy-anyklaıyş barlaghanasyna bardy. Bu barlaghananyň esasy aıratynlyklarynyň biri-de, bu ıerde Wisto-- we sitomorfometriıa öıjükleriň ıadro gurnaıjylaryny ıüze çykarmak we adam bedeniniň aıry-aıry ıerleri boıunça barlag işleriniň geçirilıänligidir. Şeıle hem barlaghana immun ulgamynyň doly ıetmezçiligi bilen bagly ylmy barlaglary geçirmäge, bedeniň agzalarynyň we dokumalarynyň trasplantologiıasynda patomorfologiıa işini ıerine ıetirmäge mümkinçilik berıär. Gönüden-göni hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen alnan bu enjamda Türkmenistanda ösıän dermanlyk ösümlikleriň makro we mikrosopiki derejede bedeniň dürli agzalaryna edıän täsiri öwrenilıär. Döwlet Baştutanymyz lukmandan barlaghanada ulanylıan täzeçil usullar we barlag serişdeleri barada aıdyp bermegini sorady. Merkeziň işgäri otagda oturdylan enjamlar toplumy barada aıtmak bilen, kliniki anyklaıyş we synag işlerini awtomatlaşdyryş enjamlaryny öndürmekde dünıäde öňdebaryjy hasaplanylıan Germaniıada "Leica" kompaniıasynyň "Aperio CS2" göçüriji ulgamyň iş tertibini görkezdi. Bu enjam gistologiıa şekillerini göçürmek we olary saklamak maksady bilen, keseli anyklamak hem-de surat görnüşinde bir bitewi maglumat binıadyna utgaşdyrmak üçin ıokary öndürijilkli we örän tiz hereket edıän gural hasaplanylıar. Şeıle hem lukman bu ıerde oturdylan Daniıanyň "Dako" kompaniıasynyň enjamynyň artykmaçlyklary barada gürrüň berdi. Bellenilişi ıaly, bu enjam immunogistohimiıa anyklamasy üçin niıetlenip, oňa işläp taııarlaıjy, reňkleıji gurallar girizilendir. Olaryň kömegi bilen islendik dokumalarda antigenler we beıleki serişdeler anyklanıar, şeıle hem käbir doly anyklamasy kyn bolan keselleriň sebäpleri kesgitlenıär we anyklanıar. Bu bolsa ejir çekıän adamlara patogenetiki taıdan bejergi geçirmäge mümkinçilik berıär. Soňra milli Liderimiz biohimiıa we gemotologiıa ylmy-anyklaıyş barlaghananyň innowasiıa enjamynyň, şol sanda barlaghana enjamynyň işleıiş häsiıetleri bilen tanyşıar, bu lukmançylyk enjamy gysga wagtyň içinde allergiıa keselleriniň sebäbini anyklamaga mümkinçilik berıär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow anyklaıyş enjamynyň işleıiş aıratynlyklary hem-de onuň şeıle enjamlar bilen deňeşdirilende artykmaçlyklary bilen gyzyklandy. Hünärmegniň gürrüň berşi ıaly, "Phadia 250" enjamy häzirki wagtda awtomatlaşdyrylyş, hil we hyzmat ediş möçberleri allergiıa häsiıetli we autoimmun keselleri gysga wagtyň içinde aňrybaş derejede anyklamak boıunça iň häzirki zaman abzalydyr. Ol bir wagtyň özünde 50 nusgany kabul etmäge hem-de allergiıa görnüşli keselleriň 700-den gowrak görnüşini ıüze çykarmaga ukyplydyr. Şeıle hem döwlet Baştutanymyza iň täze biohimiıa seljeriş enjamy görkezildi, ol biohimiıa barlaglaryň ähli görnüşlerini ıerine ıetirmäge we lipid, uglewod, belok we mineral çalyşmalaryň önümlerini kesgitlemäge ukyplydyr. Bu enjamyň kömegi bilen ıokanç keselleriň döremeginiň sebäbini ıüze çykaryp bolar.
Beıleki enjamlaryň hatarynda barlaghanada "Centaur" awtomatlaşdyrylan immunoferment anyklaıjy abzal hem bar. Onuň kömegi bilen ähli garmonlary, onkomarkerleri, kardiomarkerleri ganazlyk alamatlaryny ıüze çykaryp hem-de gysga wagtda delilli netijeleri alyp bolar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow lukmançylyk tehnikalarynyň yzygierli täzelenendigini we her gün diıen ıaly olaryň has kämil görnüşleriniň peıda bolıandygyny belledi. Hünärmenlerimiziň öňdebaryjy tehnologiıalary özleşdirmegi üçin olarda ıokary pikirlenmek ukybyny ösdürmek maksady bilen okuw maslahatlaryny yzygiderli guramak zerurdyr. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutatynymz dabara gatnaşıan "Simens" kompaniısaynyň ıolbaşçysyna ıüzlenip, bu ulgam boıunça netijeli hyzmatdaşlygy ıola goımak, kompaniıanyň toplan tejribelerini türkmen lukmalarynyň öwrenmegi boıunça okuw sapaklaryna nemes hünärmenleriniň çekilmeginiň möhümdigini belledi. Halkara okuw-ylmy merkeziniň Ylmy -barlag bölüminiň düzüminde molekulıar-genetik, situ-genetik, mikrobiologiıa barlaghanasy, şeıle hem metalbolizmi öwrenmek boıunça barlaghana we başgalar bar. Seljeriş bölümi merkeziň möhüm bölümleriniň biridir. Onuň işi saglygy goraışyň ösüşini, döwrebaplaşdyrylmagyny we dolandyryşyny ylmy-amaly usulda üpjün etmäge, ykdysady binıadyny döretmäge, Türkmenistanyň döwalet elektron saglygy goraıyş ulgamynyň ylmy taıdan esaslandyrylan dolandyryşyny üpjün etmäge, derman serişdelerine Döwlet sanawyny girizmäge we lukmançylyk tehnikalaryna, lukmançylyk ähmiıetli beıleki enjamlaryna Döwlet sanawyny girizmäge gönükdirilendir. Soňra milli Liderimiz Okuw merkeziniň endeskopiıa we robotlaşdyrylan hirurgiıasynyň mümkinçilikleri bilen tanyşıar. Bu ıerde boks –türenleşik enjamy we hirurglaryň dürli amallary ıerine ıetirmegi üçin okuw geçilıän türgenleşik-simulıator enjamy bar, şunda bu tälimleri hünärmenler weterinariıa barlaghanasynda işe girişmezden ozal haıwanlar bilen geçirilıän synaglar arkaly özleşdirıärler. Hünärmen döwlet Baştutanymyza bu häzirki zaman enjamyny işledip görmek bilen onuň tehniki aıratynlyklary barada gürrüň berdi. Norwegiıanyň "SimSurgery" kompaniıasynyň önümi dünıäde iň kämil simulıatorlaryň biri bolup, ıaňy işe başlan, şeıle hem tejribeli endohirurglaryň hünär derejesini ıokarlandyrmak üçin peıdalanylıar. Bu enjamda maşklar ıerine ıetirilende içki agzalaryň we dokumalaryň hakyky ıagdaıy görkezilıär we näsaz hereketler ıüze çykanda, olaryň ıaramaz netijeleri (gan akmak, ıolunmak we ş.m.) ıaly netijeler görkezilıär. Maksatnamalaıyn şekiller dürli çylşyrymlyklary we köp basgançakly maşklary sazlamaga mümkinçilik berıär. ABŞ-nyň "Helskea" kompaniıasynyň LapVR wirtual simulıatory endohirurgiıa gurallaryndan başarnykly peıdalanmagy öwrenmek, binıatlaıyn utgaşdyrmany, iş ıüzündäki tälimleri we endohirurgiıa amallary ıerine ıetirmek zenan keselleriniň hirurgiıasynda degerli tälimleri almaga niıetlenendir. Bu enjamyň kömegi bilen hiç hili gan görkezmezden operasiıalary geçirmegi içgin özleşdirip bolar, mysal üçin, körçegäni aıyrmakda, enjamyň ekranynda görkezilişi ıaly göbek ingisi ıa-da öthaltasy bejerilende ulanylıar. Şweısariıada öndürilen Wirtamed guraly bolsa beden agzalarynda ownuk gan çykarmasyz amallary ıerine ıetirmäge niıetlenendir. Onuň kömegi bilen bogunlary birleşdirijileri dikeltmek hem-de ıüze çykıan beıleki beden näsazlyklaryny aradan aıryp bolar. Soňra bu usulyň ıerine ıteirilişi görkezildi. Myhmanlar monitoryň kömegi bilen lukmanyň ähli hereketlerine syn edip bildiler. Şeıle hem üç derejeli endohirurgiıa we robotohirurgiıa ukyplaryny ele almak üçin iň täze enjam bar. "Da Vinsi" roboty örän çylşyrymly mikroskopiıa amallaryny ıerine ıetirmäge mümkinçilik berıär. Ähli keselleıiş ıagdaılarynyň hakykata örän ıakyn görnüşde suratlandyrylmagy okatmagyň ıokary netijeliligini üpjün edıär, ıörite kompıuter maksatnamalary bolsa hünärmenleriň ösüş derejesine we ussatlygyna baha bermäge mümkinçilik döredıär. Bu okuw merkezi kliniki okuw türgenleşik merkezi we wiwarium bilen bilelikde köpugurly simulıasiıa toplumynyň düzümine girıär. Kliniki merkeziň okuw esbaplary näsaglaryň hakyky ıagdaıyny suratlandyrıan türgenleşik garantgylaryndan ybaratdyr we elektron okuw maksatnamalary bilen üpjün edilen dolandyryş enjamly simulıatorlardyr. Bu okuw usulyıeti soňky ıyl talyplar we ıaş hünärmenler üçin niıetlenendir we onuň maksady ıaşlarda ıüze çykyp biljek dürli ıagdaılary meıilleşdirmegiň esasynda kliniki pikirlenmäniň tärlerini iş ıüzünde kemala getirmekdir. Bu ıerde ornaşdyrylan enjamlaryň Orta Aziıa ıurtlarynyň arasynda ilkinji gezek Aşgabatda ornaşdyrylandygyny bellemeli. Bu, mysal üçin, öıünde heläkçilige uçran adama gaıragoıulmasyz kömege gelıän gulluklar tarapyndan ıardam berilmegi, awtoulag çaknyşygyny mysaly meıilleşdirmek we tiz kömek bermekdir. Doly abzallaşdyrylan tiz kömek ulagy we okuw garantgysy şikest ıetmegiň bolup biljek dürli ıagdaılaryny meıilleşdirmäge hem-de tälim alıanlara näsaglar hassahana äkidilen ıagdaıynda mümkin bolan gaıralmalary öwrenmäge mümkinçilik berıär.
"Learning Spase" lukmançylyk simulıasiıa merkeziniň dolandyryş ulgamynyň kömegi arkaly ("Okadylıan giňişlik") simulıatordaky hereketler gözegçilige alnyp, ıazgy edilip ıa-da netijeleri jemlenen wagtynda ara alnyp maslahatlaşylyp biliner. Şeıle simulıatorlaryň kömegi bilen, lukmanlaryň we şepagat uıalarynyň şikes alanlara ıa-da ıürek kesellilere gaıragoıulmasyz lukmançylyk kömegi berlende ıerine ıetirmeli işleriniň yzygiderliligi we iş endikleri özleşdirilıär. Okuw-türgenleşik merkezinde tiz kömek otagy, kompıuter tomografiıa otagy, koronar angiografiıa otagy, ultrases barlagy otagy, döwrebap maneken-simulıatorlary bolan, anesteziolog lukmanlarynyň we operasion şepagat uıalarynyň gatnaşmagynda jikme-jik amaly okuwlary geçmek üçin operasion otagy bar. Bu operasion enjamlarda ähli ıagdaılary, dem alyş ıollarynyň geçirijiliginiň bozulmalaryndan başlap, anesteziologiıadaky çylşyrymly ıagdaılara, meselem, howply gipertermiıa çenli modelirlemek mümkin.
Reanimasiıa bölüminde ululara we çagalara, şol sanda bäbeklere bejerginiň güıçli depginde geçirilıän ıagdaılaryny modelirlemek bolıar. Çaga dogruş otaglarynda dogrum barada, dogrum wagtynda ıüze çykıan adatdan daşary ıagdaılar boıunça amaly okuwlar geçilıär. Şeıle hem wideoendoskopiıa otagy, meseleleri türgenleşdiriji otag diılip atlandyrylıan otag, derman serişdeleriniň taııarlanylıan otagy bar. İol berilmeli däl ıalňyşlyklaryň 30-göterimi derman serişdeleriň mukdarynyň we taııarlanyşynyň, goıberilişiniň nädogrulygy bilen baglanyşykly ıüze çykıar. Şepagat uıalary üçin amaly okuwlar şeıle ıalňyşlyklaryň sanynyň azalmagyna niıetlenendir. Şepagat uıalaryň işini kämilleşdirmek üçin, näsaglara gözegçilik etmek hem-de olar bilen gürleşmegiň düzgünlerini özleşdirmek üçin, aıratyn ideg talap edıän ululara we çagalara meňzedilip ıasalan "näsaglar"- trenažerlar ıöriteleşdirilipdir.
Hassahana otagy lukmanlar we şepagat uıalary üçin agyr görnüşli ıagdaılar, näsaglaryň bejergisiniň alnyp barlyşyny we dürli-dürli hünärleriň arasyndaky iş ıörelgelerini kämilleşdirmek üçin niıetlenipdir. Süňk mulıažlarynyň we artroskopiıa otagy, ortoped lukmanlara hakyky hirurgiki enjamlary ulanyp sapak geçmäge mümkinçilik berıär. Okuw-ambulatoriıa bölüminde lukmanlaryň iş endikleriniň kämilleşmegi üçin amaly sapaklar guralıar. Türgenleşik merkezinde iň çylşyrymly türgenleşdirijiniň biri hem stomatologiki türgenleşdirijidir. Ol bejergi mahalynda ıüze çykyp biljek dürli ıagdaılar bilen, ıagny agyra çydamsyzlyk, üsgülewük, ıürek bulanma, ıürek urşunyň kadasynyň bozulmagy ıaly ıagdaılar bilen modelirlenipdir. Türgenleşdiriji dürli ıagdaıda nädogry hereketi görkezip biler. Onda dogry netijä gelmek öwrenıänleriň näsag bilen iş endikleriniň kämilleşmegine, hakyky iş ıagdaıynda tejribesini artdyrmaga kömek eder. Mundan başga-da merkezde urologiıa we GBB (gulak, burun bokurdak) türgenleşdirijileri gurnalypdyr. Çekge süňküni deşmegiň we burun boşluklarynyň çäginde endoskopiki hirurgik amalllaryň taktil ikitaraplaıyn aragatnaşykly modelirlenilmegi öwrenıän operasion çägiň anatomiki gurluşyny we dokumalaryny duımaga mümkinçilik berıär. Şeıle hem endoskopiki sinus hirurgiıa türgenleşdirijisinde hem meşgullanma göz öňünde tutulypdyr. Oftalmolog lukmanlara göni we göni däl oftalmoskopiıa üçin, şeıle hem döwrebap türgenleşdirijini ulanmak bilen witroretinal hirurgiıadan okuwlar geçilıär.
Bu ıerde işleıän hünärmene operasiıa zalynyň gollanmasynyň multimediıa zaly bilen baglanyşdyrylmagy merkezde okuw geçıänlere hirurgiıa maksatnamasynyň aıratynlyklaryny öwpenmäge, weterinar barlaghanada hirurgiıa işlerini ıerine ıetirmäge mümkinçilik berıär. Mundan başga-da, ıaş lukmanlaryň hirurgiıa taııarlygy bilen bir hatarda, "Learning Space" ulgamynyň kömegi bilen Kliniki simulıator merkezinde ıerine ıetirilıän şeıle okuw sapaklaryny we beıleki bäsleşikleri guramaga mümkinçilik berıär. Bu ıerde şeıle hem teleköpri arkaly ıokary okuw mekdepleriniň arasynda okuw derslerini guramak we beıleki çäreleri geçirmek üçin mümkinçilikler bar. Bu ıerde myhmanlara munuň nähili bolup geçıändigi görkezildi: teleköpri Okuw-ylmy merkezini paıtagtymyzyň halkara lukmançylyk merkezleriniň ikisi bilen birikdirip, olaryň arasynda "häzirki wagt" ("on—laın") tertibinde göni gürrüňdeşligi görkezmek üçin giňişlik döredildi. Döwlet Baştutanymyz multimediıa zalyň işi bilen tanşyp, okuw derslerini geçmegiň barşynda daşary ıurt ylmy we kliniki merkezleri bilen geljekde okuw maslahatlaryny, geňeşmeleri, tejribe alyşmalary geçmek üçin göni wideoaragatnaşygy peıdalanmak mümkinçiligine ünsi çekip, hormatly Prezidentimiz bu babatda degişli ıolbaşçylara birnäçe tabşyryklary berdi. Şeıle hem milli Liderimiz "Türkmen Älem52oE" milli emeli hemramyzyň älem giňişligine çykarylmagy bilen halkara derejesinde geçirilıän teleköprüleriň guralmagyna giň mümkinçilikleriň açylandygyny belläp, şu ıerde milli emeli hemra arkaly häzirki zaman telearagatnaşyk tehnologiıalaryň üsti bilen tejribe sapaklaryny, ylmy alyşmalary ıola goımak boıunça ıörite maksatnamanyň işlenip taııarlanylmalydygyny tabşyrdy. Milli Liderimiz ıene-de nemes hünärmenlerine ıüzlenmek bilen, hemra aragatnaşygyny ulanmak arkaly bilelikdäki ylmy barlaglary ıola goımagyň, möhüm taslamalary durmuşa geçirmegiň zerurdygyny belläp, teleköprüniň üsti bilen ylmy we maglumatlar alyşmagyň ähmiıetini nygtady.
Bu ıerde şeıle hem interaktiw ekrany peıdalanmak bilen täze okadyş tehnologiıasy görkezildi: 3D ölçeginde köp esse ulaldylan dokumalaryň ıa-da beden agzalarynyň şekillerini "işläp" olaryň ıagdaıyny öwrenmek mümkindir. Hünärmen bu ıerde dünıäniň öňdebaryjy önüm öndürijleriniň enjamlarynyň ornaşdyrylandygyny, olaryň Orta Aziıada ıeke-täkdigini aıdyp, döredilen mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize saglygy goraıyş ulgamynyň işgärleriniň adyndan hoşallyk bildirdi.
Bu ıerde köp sanly dabara gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyzy uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli Liderimize ajaıyp gül desseleri gowşuryldy. Merkeziň öňündäki meıdançada ıurdumyzyň sungat ussatlarynyň çykyşlary ıaıbaňlandyryldy. Belli aıdymçylaryň we tans toparlarynyň belent ruha beslenen çykyşlary bu ıerde geçirilıän dabara özboluşly öwüşgin çaıdy.
Halkara kardiologiıa merkezi bilen tanyşdygyň barşynda hormatly Prezidentimiziň ıanynda Germaniıadan gelen belli kardiolog lukmanlar ıanynda boldy. Döwlet Baştutanymyz olar bilen bu merkeziň enjamlaşdyrylyşy, onuň häsiıetli aıratynlyklary boıunça pikir alyşdy. Halkara kardiologiıa merkezi täze gurlan iki sany döwrebap binadan ybaratdyr. Olar ıörite gurlan geçelge arkaly baglanyşıar. Şeıle hem Kardiologiıa merkezi lukmançylyk ylmynyň iň täze gazananlary we iň häzirki zaman tehnikalar bilen üpjün edilip, ol ıokary dünıä ülňülerine laıyk gelıär. Merkez 141 näsag üçin niıetlenip, bu ıerde olara ıokary derejedäki lukmançylyk hyzmatlary amala aşyrylıar. Merkeziň maslahat beriş-anyklaıyş bölüminde ıokary hünär derejesi bolan kardiolog, kardiohirurg, reanimatolog, terapewt, newropotolog, ginekolog we beıleki ugurlara degişli lukmanlar kabul edıärler. Şeıle hem merkezde keseli anyklamak ulgamynda ulanylıan usullaryň we enjamlaryň ägirt köp görnüşi işjeň ulanylıar. Döwlet Baştutanymyz merkez bilen tanyşlygyň barşynda ehokardiografiıa barlag otagyna barıar. Milli Liderimiz gyzylödegiň üstünden ehokardiografiıa barlagyny amala aşyrmak , ıürek-damar kesellerini stress usuly arkaly anyklamak üçin oturdylan ejamlaryň mümkinçilikleri bilen tanyşıar. Bu ıerde işleıän lukman döwrebap enjamyň artykmaçlygy barada aıdyp, bu ıerde oturdylan enjamlaryň Orta Aziıanyň ıurtlary boıunça diňe Aşgabatda bardygyny uly buısanç bilen belledi hem-de netijeli işlemek ugrunda döredilen aňrybaş mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize tüıs ıürekden alkyş sözlerini aıtdy. Şöhle anyklaıyş we angeokardiografiıa bölümi kardiologiıa anyklaıyş ulgamynda täze ölçegleri emele getirıär. Meselem, häzirki zaman "Simens" nemes kompaniıasynyň "Somatom Delfinition" kompıuter tomografi bir öwrümde 128 kesimi bolan şekili ıerine ıetirip bilıär. Şeıle hem bu bölümde rentgenologiıa tehnikasynda iň häzirki zaman enjam bolan köpugurly "Luminos Fuston" sanly gurnama ulanylıar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow koronar gan aılanyşyň we damar ulgamynyň irki döwürdäki näsazlygyny ıüze çykarmaga we ony täzeçil usullar bilen bejermäge niıetlenen angiografiıa Otagyna bardy. Mili Liderimiz bu ıerde otagda oturdylan Germaniıanyň enjamlary bilen tanyşdy. Bu enjamlar diňe bir keselleri anyklamaga däl, eısem olary öz wagtynda kateter ulanmak ıoly bilen aradan aıyrmaga mümkinçilik berıär. Bölümde kardiologiıa ulgamy bıounça dünıäniň iň soňky gazananlary ornaşdyrylypdyr. Şeıle hem bu ıerde ıakyn döwürlerde mümkin bolmadyk hasap edilıän öňdebaryjy usullar ulanylıar. Olar 15 mikron ölçegi bolan damarlara optiki kogerent tomografiıasyny ulanmak arkaly ıüregiň damaryndaky gan aılanyşynyň ölçegini amala aşyrıar. Şeıle hem bu ıerde uly geljegi bolan böwrek deňerwasiıasy bejeriş usuly ulanylıar. Ol agyr arterial keseli bolan näsaglarda arteriar gan basyşyny peseltmäge mümkinçilik berıär. Häzirki döwürde İewropanyň öňdebaryjy klinikalarynda ornaşydyrylıan bu usul howpsuzdyr –em-de netijelidir. Ol gapdal arterialara kateter oturtmak arkaly we ultrasesiň kömegi bilen böwrek nerwlerine täsir edıär. Ol gan basyşyň ıokarlanmagyny kadalaşdyrıar. Bu çäräniň dowamlylygy 60-80 minuda barabardyr. İene bir angiografiki enjam damar ulgamyna diagnostik barlaglardan başga-da ıüregiň hereketini we onuň geçirijiligini anyklamak üçin niıetlenendir. Bu enjam ıürek ulgamyna elektrofihiologik barlaglary geçirmäge mümkinçilik berıär. ABŞ-nyň "CARTO" nawegasiıa ulgamy ıüregiň elektoişjeňligi baradaky wajyp maglumaty almaga hem-de elektrokardiostimulıator gurnama arkaly bejeriş geçirmäge mümkinçilik berıär. Bölümiň oılanyşykly enjamlaşdyrylmagy tutuş merkezde bolşy ıaly, bejerişe bolan toplumlaıyn çemeleşmeleri özünde jemleıär diıip bellemek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow desganyň buırujysynyň, onuň potratçysy boaln Türkiıäniň "Gap Inşaat" kosmpaniıasynyň we enjamlary getirıän Germaniıanyň "Hospital Internasional" kompaniıasynyň işine kanagatlanma bildirdi. İökary tehnologiıaly çylşyrymly operasiıalary az töwekgelçilikde geçirmäge mümkinçilik berıän we häzirki zaman lukmançylyk hyzmatlaryny ıerine ıetirıän enjamlaryň tapawutly tarapy barada aıtmak bilen, döwlet Baştutanymyz olaryň merkeziň beıleki bölümlerindäki koronar hirurgiıadan we beıleki hirurgiıa kesellerinden tapawutlydygyny belledi. Näsaglar bu ıerde toplumlaıyn bejergini alyp bilıärler. Ol bolsa gyssagly hem-de anyklaıyş çärelerini geçirmäge, netijeli bejerişi amala aşyrmaga we lukmanlaryň, şepagat uıalarynyň we enjamlaryň gije-gündizleıin gözegçiligi astynda dikeldiş işleriniň netijeli bolmagyna ıardam berıär. Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň operasiıa we gan-damar kesellerini intensiw bejermek boıunça dikeldiş otagyna bardy. Bu ıerde işleıän lukman döwlet Baştutanymyza merkeziň operasiıa bölüminiň dünıäniň öňdebaryjy kardioklinikalarynyň derejesindäki tehnologiıalara, usullara we mümkinçiliklere eıe bolan üç sany operasiıa zalynyň bardygy barada aıtdy. Bu toplumda "OCTOPUS" (Medtronik, ABŞ) toplumynyň kämil enjamlary, emeli gan aılanyşy üpjün edıän enjam, gözegçiligiň häzirki zaman köpugurly ulgamy, zerur ıagdaılary anyklamaga niıetlenen Germaniıanyň önümi bolan ultra şöhle anyklaıyş enjamy bar. Bu ıerde oturdylan enjamlar diňe bir Orta Aziıada däl, eısem tutuş dünıäde iň häzirki zaman görnüşleridir. Lukmanyň aıdyşy ıaly, anesteziologıa we intensiw terapiıa bölümi Germaniıanyň öňdebaryjy "Dragär", "Siıemens" we "Fresenius" ıaly kompaniıalarynyň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edildi. Bu ıerde barlag geçirmek, onuň netijelerini dessine almak we täze işläp taııarlamalaryň maksatnamalaıyn üpjünçiligi boıunça zerur maglumatlary almak hem-de olary bellemek üçin zerur şertleri üpjün edıän häzirki zaman ulgamy oturdylypdyr. Onuň kömegi bilen näsagyň ıagdaıyna, operasiıa mahaly onuň beden agzalarynyň işleışine gözegçiligi amala aşyrıar. Merkeziň düzüminde İewropanyň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň ("Simens", "Roche", "Sysmex") häzirkizaman awtomatik analizatorlary
bolan kliniki – anyklaıyş barlaghanasy bar. Bu ıerde gematologiıa barlaglary, biohimiıa, immuniologiıa barlaglary alnyp barylıar. Şeıle hem gipertonik keselleri anyklamak üçin immuniologik görnüşiň sanawy örän giň. Bu ıerde ıiti koronar sindromyny, çişleri we düwnük keselini anyklaıan enjamlar bar. Olar bagryň irki döwürdäki firozyny ıüze çykarmkk üçin baglanyşdyryjy öıjügiň ösüş ıagdaıyny kesgitleıär. Mundan başga-da merkezde fiziotperapewtik bölüm işleıär. Onda elektroterapiıa, magnitoterapiıa, gidroterapiıa, şöhle bilen bejeriş, lazer terapiıasy we beıleki hyzmatlar hödürlenıär. Bölümde fitobar bolup, onda dermanlyk ösümliklerden taııarlanan çaılaryň, beıleki içgileriň dürli görnüşleri bar. Soňra milli Liderimiz iki binany baglanyşdyrıan dälizden geçip, merkeziň durky täzelenen binasyna bardy. Bu ıerde köp ıyllardan bäri zähmet çekıän halypa lukmanlar milli Liderimizi garşyladylar. Hormatly Prezidentimiz özüniň lukman bolup işlän döwürlerinde bile işleşmek miıesser eden lukmanlary bilen görşüp, olaryň hal-ahwallary, işleri bilen içgin gyzyklandylar. Halypa lukmanlar soňky ıyllarda ıurdumyzyň saglygy goraıyş ulgamynyň sazlaşykly ösüş ıoluna düşendigini, näsaglara edilıän hyzmatyň hil taıdan täze derejä çykandygyny buısanç b.ilen belläp, munuň üçin döwlet Baştutanymyza alkyş sözlerini aıtdylar. Milli Liderimiz olara işlerinde üstünlik arzuy etdi. Soňra hormatly Prezidentimiz merkeziň hormatly myhmanlar üçin niıetlenen Kitabynda ıadygärlik ıazgy galdyrdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz bu ıerden täze açylıan desganyň, Enäniň we çaganyň saglygyny goraıan ylmy-kliniki merkeziň açylyş dabarasynyň guralıan ıerine tarap ugrady. Täze merkeziň açylyşy mynasybetli guralan dabara gatnaşyjylar milli liderimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasaky gyzlar horoimatlyPrehzidentimize ajaıyp gül desselerini gowşurdylar. Enäniň we çaganyň saglygyny goraıyş ylmy-kliniki merkeziň ıanyndaky meıdançada medeniıet we sungat ussatlarynyň aıdym-sazly çyky şlary ıaıbaňlandyryldy.
Soňra milli Liderimiz bu ıerde ıerleşıän operasiıa toplumynyň enjamlaşdyrylyşy bilen tanyşdy. Lukman bölümiň enjamlaşdyrylyşy barada aıdyp, bu ıerde dünıäniň iň kämil enjamlary bilen üpjün edilipdir. Bu ıerde endeskop arkaly operasiıa geçirmäge niıetlenen "Karl stors" kompaniıasynyň laporaskop enjamynyň aıratynlygy barada gürrüň berdi. Ol näsaglarda uly kesim etmän endaskop arkaly operasiıa geçirmäge mümkinçiilik berıär. Bu bolsa çagalarda operasiıadan soňky agyrynyň bolmazlygyny, olaryň tiz sagalmagyny üpjün edıär.
Şeıle hem bölümde Germaniıanyň Maguet kompaniıasynyň altyn ölçegine laıyk gelıän operasiıa stoly oturdylypdyr. Bu operasiıa stoly hirurg lukmanyň çagalarda dürli operasiıalary geçirmegi üçin ähli amatlyklary özünde jemleıär. Onuň ıumşak, ıöriteleşdirilen köp gatlakly düşegi, elektro we mehaniki usul arkaly dolandyrylmagy operasiıa edilıän näsag üçin has-da oňaılydyr. http://www.turkmenhabargullugy.com/haber.php?haber_id=3544