Download "Elektronik Ortamda Eğitim için Ders İçeriği Yönetim Sistemi Uygulaması"
1 Elektronik Ortamda Eğitim için Ders İçeriği Yönetim Sistemi Uygulaması Tülin Üzgün Yıldız 1, Adem Karahoca 2, C. Ruhi Kaykayoğlu 3 1,2,3 Bahçeşehir Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, 34538, Bahçeşehir, İstanbul Giriş Özet. Uzaktan eğitim kavramı, günümüz bilişim teknolojilerini ve öğrenme tekniklerini kullanarak, bilgi kaynaklarına ve eğitim teknolojilerine sanal ortamda erişimi sağlayan etkileşimli bir sistemdir. Günümüz teknolojisinin eğitim-öğretim sektörüne sunmuş olduğu en önemli yeniliklerden ve ileri teknolojik uygulamalardan biridir. Bu makalede uzaktan eğitim sisteminin tasarımı ve uygulanması aşamalarını ele alan bir projeden bahsedilmekle birlikte, sistemin yönetimindeki kritik noktalar vurgulanmaktadır. Web tabanlı uygulamanın temel felsefesi, elektronik ders içerikleri ve öğrenciler ile eğitmenlerin etkileşimini elektronik ortamda sağlayan modüllerin tek bir platformdan yönetilmesidir. Projenin temel amacı, kullanıcıya kolaylık sağlayan etkin bir ortamın oluşturulması, yayınlanan ders içeriklerinin öğrenciler tarafından kolayca anlaşılmasını sağlayacak etkili yaklaşımların takip edilmesi olmaktadır. Uzaktan eğitim; Internet, intranet, uydu yayınları, video, etkileşimli TV ve CD-ROM gibi tüm elektronik medya yoluyla sağlanan bilgiyi ve teknolojiyi kullanır. Öğrencinin, herhangi bir zamanda veya herhangi bir yerde eğitilmesinden ibaret değildir. Ayrıca, doğru kişilerin doğru bilgiye doğru zamanda erişebilmesine olanak da sağlamalıdır. Çoklu ortamda hazırlanan bilginin, etkin bir şekilde sunulabilmesi için hem teknolojik hem de pedagojik yaklaşımlara ihtiyaç bulunmaktadır. İçerik yönetimi, sağlıklı bir uzaktan eğitim ortamının temel taşını oluşturmaktadır. The Federation a göre içerik yönetimi erişilebilirlik, kullanılabilirlik, farklı platformlardan çalıştırılabilirlik, teknolojik gelişmelere entegre edilebilme ve esneklik prensiplerini esas almalıdır . Uzaktan eğitim kapsamında yer alan en önemli bileşenlerden bir tanesi Öğretim Yönetimi Sistemleri dir (Learning Management Systems). Burada amaç, eğitim-öğretim sürecinin tüm otomasyonunun bir yazılım aracılığıyla yönetilmesidir. Gerekli bilgiler LMS sistemlerine entegre edildiği takdirde başarılı sonuçlar elde edilebilecektir. Bu makalede, etkin bir uzaktan eğitim ortamı oluştururken izlenmesi gereken adımlar, öğretim nesnesi bilgi modeli öğeleri kapsamında uygulanan içerik yönetimi ve gerçekleştirilen proje ışığında paylaşımlar yer almaktadır. 2 Uzaktan Eğitim Ortamı Oluşturulurken İzlenecek Adımlar Uzaktan eğitim platformunu geliştirirken izlenmesi gereken temel adımlar, yazılım geliştirme hayat çevriminde de karşılaşılan, doğrusal yaşam çevrimi adımlarından oluşmaktadır. Eğitim için kullanılacak içeriğin geliştirilmesinde ise, SCORM (Paylaştırılabilir İçerik Nesnesi Referans Modeli) standardı kullanılmaktadır.[3, 5] Uzaktan eğitim projesinin geliştirilmesi esnasında yaşanan evreleri kısaca açıklayalım. 2.1 UEP(Uzaktan Eğitim Projesi) nin Analizi Analiz aşaması, uzaktan eğitimde kullanılacak uygulamanın; öğrenciyi, eğitimciyi ve içeriği bütünleştirmesi için gereksinimlerin çıkarılması ile başlamaktadır. Bir web uygulamasını geliştirirken dikkat edilmesi gereken en kritik nokta, grupların ve rollerin tanımlanmasında kullanılacak yetkilendirme prosedürlerinin ve alt yapısının geliştirilmesi olmalıdır. Buna bağlı olarak da, yetkilendirmenin yanı sıra, oturum kontrolünde de yetkilere göre önceliklerin verilmesidir. Dolayısı ile, aynı uygulamaya üç farklı rolden erişen kullanıcılar, farklı farklı menü elemanları ile karşılaşabilirler. Yetkilendirme kontrolünün istemci tarafına fazla yük getirmemesi için, depolanmış prosedürler veri tabanında yaratılmıştır. Eğitim İçeriğinin Analizi ve Geliştirilmesinde Kullanılan Standartlar. Eğitim içeriğinin analizi, ilgili öğrenci grubuna gerekli verilerin en doğru şekilde aktarılması amacıyla uygun ders içeriklerinin belirlenmesini kapsar. UEP de bu sistem öğretim nesnelerinden oluşmaktadır. Her öğretim nesnesinin kaynak, organizasyon ve metaveri (metadata) bileşenleri mevcuttur. Kaynaklara ders kapsamında yer alacak dosyalar dahildir. Sistem farklı organizasyon yapılarına hizmet verebilmelidir. Her öğretim nesnesinin bir metaverisi vardır. Örneğin dersin başlığı, tanımı, vb.
2 2.2 Tasarım Tasarım aşaması, veri tabanı ile veri akış metodolojilerinin bütünleştirilmesi aracılığı ile gerçeklenebilir. Sistem analizi aşamasında, detaylı Veri Akış Diyagramları (Data Flow Diagram) ile Varlık-İlişki Diyagramları (Entity-Relationship Diagram) hazırlanmıştır. Aşağıda projenin yönetim sistemini gösteren ve DFD leri şekillendiren ana akış diyagramı ile ERD diyagramı yer almaktadır: Şekil 1. Öğretim Nesnesi Bilgi Modeli EĞİTMEN ROLÜ ÖĞRENCİ ROLÜ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ EKRANI SONUCU LOGOSU İÇERİĞİ İÇERİĞİ SORULARI İÇERİĞİ DOSYALARI SORULARI İÇERİĞİ DOSYALARI Şekil 2. Projenin Yönetim Sistemi
3 Şekil 3. Projenin ders-öğrenci-eğitmen ilişkisini gösteren ERD UEP nin tasarımı esnasında, her bir uygulamaya farklı rollerden kişilerin erişeceği gözönüne alınarak, fonksiyonel programlama teknikleri kullanılmıştır. 2.3 Geliştirme UEP Microsoft 2000 Server ortamında hazırlanmış, MS SQL Server 2000, IIS 5.0 web sunucusu üzerinde ASP uygulamaları kullanılmıştır. Uygulamanın ikinci sürümünde.net platfomu kullanılacaktır. Dolayısı ile, ASP nin seçilmesinde de ASP.NET e geçişin kolaylıkla gerçekleştirilmesi etkin rol oynamıştır. Oracle yerine SQL server tercih edilmesinin temel nedeni ise, MS ortamında Çizgesel Veri Akışı (Tabular Data Streaming) nedeniyle SQL Server ın çok daha hızlı ve etkin olmasıdır. 2.4 Yazılımın Sınanması Yazılımın yeteneklerinin geliştirilmesi için hataların, kusurların yanı sıra arızaların ayıklanabilmesinde test senaryoları kullanılmıştır. Aynı anda birden çok kullanıcı (en fazla 20 kişi) sisteme değişik amaçlar için erişerek, yazılımı sınamışlardır. Web sunucunun loglama yetenekleri kullanılarak, sistemin yanıt süreleri, oluşan hatalar ve sorunlar izlenerek geliştirme işlemine geri dönülmüştür. Yazılımın kalitesinin sağlanmasında, yazılımın yetenek geliştirme seviyesinin (Capability Maturity Model) en az üçe karşılık gelmesi hedeflenmiştir. Böylece, geliştirilen her bir modülün farklı projelere de girdi olarak kullanılabilmesi hedeflenmektedir. 2.5 Uygulama Bu aşama artık sistemin öğrencilere ve eğitmenlere açık olarak devreye girdiği aşamadır. Eğitmen Aşağıda UEP tarafından web ortamında hizmete sunulan sistemde eğitmenin ders eklemesi ve ilgili dersi güncellemesi ekranları yer almaktadır:
4 Şekil 4. UEP nde eğitmenin ders eklemesi Şekil 5. İlgili dersin güncellenmesi 3 UEP nde Öğrencilerin Öğrenme Seviyelerinin Ölçümü ve Değerlendirilmesi Uzaktan eğitim projesi kapsamındaki ders alındıktan sonra verimin, bir anlamda proje etkinliğinin test edildiği aşamadır. Verilen ödevler, projeler, sınavlar ölçme-değerlendirme kriterleri arasında yer alır. Bunlar arasında en önemlilerden biri olan sınavlar, oldukça detaylı hazırlanmıştır. Eğitmen soru tipini seçebilir ya da sisteme yeni soru tipi ekleyebilir.
5 Şekil 6. Öğrencinin alabileceği sınavları gösteren ekran Metin Girişi (Text Input), Tek Seçimli (Single Choice) ve Çoktan Seçmeli (Multiple Choice) soru tipleri sistemde yer almaktadır. Her sorunun bir puan değeri vardır ve toplam puan eğitmen tarafından belirlenmiş olan sınav geçme notunu sağlarsa öğrenci başarı sağlar. Sınav tipi ve sayısı da yine eğitmenin kendisine bağlı olarak değişebilmektedir. Bunların yüzde ağırlıkları eğitmen tarafından belirlenir. Örneğin bir eğitmen, 2 ara sınav bir final yapabileceği gibi, 1 arasınav, 1 final de yapabilir. Şekil 6 da öğrenci sisteme girip ilgili dersi seçtiğinde alabileceği sınavları gösteren ekran yer almaktadır. 4. Sonuç Uzaktan eğitim son yıllarda önem derecesi artan bir grafik çizmektedir. Yalnız, burada dikkat edilmesi gereken nokta sistemin sağlıklı bir şekilde tasarlanması, Öğretim Yönetimi Sistemi çerçevesinde hayata geçirilmesidir. UEP nde bu noktalar esas alınmış, etkinlik ve kullanıcı kolaylığına da önem verilmiştir. Proje, test aşamalarından geçirilerek devreye sokulmuş, 8-10 kişilik bir grupla ilk uygulama devreye girmiştir. Eğitmene esneklik tanıyan yapı da, projenin güncel hayatta uygulanabilmesi açısından önemlidir. Zaten projeyi benzerlerinden ayıran en önemli özellik de sistemin yönetimi tarafında toplanmıştır. CMS çerçevesinde eğitmen dilediği dersle ilgili istediği değişiklikleri, güncellemeleri rahatlıkla yapabilir, bunun yanısıra sistemde eski ders notlarını ve sınavlarını saklayarak bir arşiv oluşturabilir. Projede yeralan öğelerin dışında, geliştirilmesi gereken yönlerden biri sınav mantığında Yapay Zeka bileşenlerinin devreye sokulması olabilir. Öyle ki, öğrenci bir soruya doğru yanıt verdiğinde dallanacağı soru ayrı, yanlış yanıt verdiğinde karşılaşacağı soru ayrı olmalıdır. Bunun dışında sanal ortamın bir gereği olarak sistemle karşılıklı etkileşim mümkün olduğunca fazla olmalı, öğrencinin dersi istediği formatta takip edebilmesi sağlanmalıdır. Bu projenin ikinci sürümünde.net platformu kullanılacaktır. Böylece, gerçekten nesneye dayalı bir programlama platformu aracılığı ile, hem eğitim yönetim sisteminin efektif çalışması, kalite kontrolü sağlanacak hem de içeriklerin en son standartları destekler nitelikte geliştirilmesi ve desteklenmesine olanak sağlanacaktır. Kaynakça 1. L. Y. Low, K. L. T. Low, V.C. Koo, Multimedia learning systems: a future interactive educational tool, Internet and Higher Education,v.142, s.1-16, System Analysis and Design Methods, Whitten, Bently, Dittman, Mc Graw Hill, Üzgün Yıldız, T., E-öğrenme Yöntemlerini Kullanarak Uzaktan Eğitim Amacına Yönelik Bir Uygulamanın Tasarlanması ve Geliştirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bahçeşehir Üniversitesi, The Federation, Technical Specification for Content Development. 5. Carnegie Mellon, Best Practices Guide for Content Developers, 1st edition.
Web Tabanlı Ders Yönetim ve Değerlendirmede Yeni Bir Yaklaşım
Web Tabanlı Ders Yönetim ve Değerlendirmede Yeni Bir Yaklaşım Selvihan N. Yavuzer 1, Orhan Gökçöl 2 1,2 Bahçeşehir Üniversitesi, ühendislik Fakültesi, 34538, Bahçeşehir, Büyükçekmece, İstanbul 1 selvi@eng.bahcesehir.edu.tr,