1 İNCELENMESİ: ÖRNEK BİR UYGULAMA Özlem ÖZER 1 Sağlık Web Sitelerinin Kullanım 128 SAĞLIK WEB SİTELERİNİN KULLANIM DÜZEYLERİNİN ÖZET Fatih ŞANTAŞ 2 Fatih BUDAK 3 Sağlık alanında internetin kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. İnsanlar, hem kendi sağlığı hem de çevresindeki kişilerin sağlıklarıyla ilgili web siteleri yardımıyla araştırmalar yapabilmekte ve ihtiyaç duydukları bilgilere kolaylıkla ulaşabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Bir Devlet Üniversitesi nin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi nde görev yapan akademik personelin sağlıkla ilgili web sitelerini kullanım durumlarını belirlemek, web siteleri hakkında bilgilerini ve düşüncelerini değerlendirmek ve topluma öncü olan akademisyenlerin, sağlık web sitelerini kullanım düzeyini ortaya koyarak literatüre katkı sağlamaktır. Çalışma sonucunda akademisyenlerin internette en az bir defa sağlık bilgisi arama oranı %94 olarak bulunmuş, sağlıkla ilgili konularda interneti kullanma sebeplerinin başında bilgiye ulaşmanın kolay, ucuz olması ve daha az zaman alması seçeneği %88 olarak saptanmıştır. Sağlık web sitelerine güvenme oranı %5 iken, güvenmeme oranı %6 olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: E-Sağlık, İnternet, Sağlık Web Siteleri A STUDY OF HEALTH WEB SITES USAGE LEVEL: A CASE APPLICATION ABSTRACT Using internet in health sector increases day to day. People can search with the help of health web sites about both own and relatives health and access easily knowledge that need. The purpose of this study is academic staff s who work in Economic and Administrative Sciences of A State University determine using health web sites and evolution of their knowledge and consideration abaout web sites, academics that pioneer to community put forward using level to health web sites and contribute to the literature. At the end of study academic staff who search at least once health information at internet is found as 94%, and the main causes of internet using about health issue are option that accesing information is easy, cheap and less take time to 88%. While trusting ratio is found 5%, not trusting is found 6% to health web sites. Key Words: E-Health, Internet, Health Web Sites Nisan 2012 tarihinde Kapadokya da düzenlenen 7. Uluslararası Sağlık Bilişimi ve Biyoenformatik Sempozyum unda (HIBIT) poster bildiri olarak sunulmuştur. 1 Arş. Gör. Hacettepe Üniversitesi İİBF Sağlık İdaresi Bölümü, 2 Arş. Gör. Hacettepe Üniversitesi İİBF Sağlık İdaresi Bölümü, 3 Arş. Gör. Hacettepe Üniversitesi İİBF Sağlık İdaresi Bölümü,
2 129 Giriş TCP/IP protokolünü kullanarak dünya genelindeki bilgisayarları birbirine bağlayan bir sistem (http://dictionary.reference.com/browse/internet) olarak tanımlanabilen internet, hızlı bir bilgi sağlayıcı olması nedeniyle sağlıkla ilgili bilgi elde etmede yaygın olarak kullanılmaktadır. Sağlık alanında internet kullanımının yaygınlaşmasına paralel olarak sağlık web sitelerinin sayısının da gün geçtikçe arttığı görülmektedir. Bireyler internetin küresel yapısına bağlı olarak bulundukları ortamdan kolaylıkla sağlık sitelerine erişebilmekte; genel sağlık bilgisi, hastalıklar, tedavi seçenekleri, ilaçlar gibi pek çok konu hakkında internetten bilgi aramaktadırlar (Demirel vd., 2009:3). Sağlık web sitelerini kullanarak elde ettikleri bilgiler sayesinde de hem kendi sağlıkları hem de çevresinde bulunan kişilerin sağlıkları hakkında bir fikir edinebilmektedirler. Bu çalışma, Bir Devlet Üniversitesi nin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi nde görev yapan akademik personelin sağlıkla ilgili web sitelerini kullanım düzeyini saptamak ve web siteleri ile ilgili bilgi ve düşüncelerini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Konuyla ilgili ülkemiz dışında benzeri bir çok çalışma literatür kapsamında yer alırken, ne yazık ki Türkçe kaynak olarak benzeri çalışmalara çok fazla rastlanılamamıştır. Bu yüzden çalışmanın literatüre önemli derecede katkı sağlayacağı düşünülmektedir. E- Sağlık ve Sağlık Web Siteleri E-Sağlık sağlık hizmetlerinin temel olarak bilgi iletişim teknolojileri aracılığıyla elektronik metot ve araçlar kullanılarak sunulmasını ifade eden şemsiye terimdir (Yurt, 2008). Diğer bir ifadeyle e-sağlık, yeni iletişim teknolojilerinin tüm işlevlerinin hizmete sunularak, hastaların tedavisinde, sağlık hizmetlerine çabuk ve kolay ulaşılmasında, sağlık sektöründe yer alan tüm paydaşlara nitelikli, verimli ve etkili hizmetlerin sunumunda kullanılması anlamına gelmektedir (Cengiz, 2007:293). Sağlık Bakanlığı e-sağlık kavramını; bilgi ve iletişim teknolojilerinin tüm fonksiyonlarının vatandaşların ve hastaların sağlığının iyileştirilmesinde ve sağlık hizmetlerine ulaşılabilirliği artırmak, sağlık sektöründe yer alan tüm paydaşlara
3 130 kaliteli, verimli ve etkili hizmetlerin sunumu için kullanılması şeklinde tanımlamaktadır (Aydın, 2004:26). Haftanın yedi günü, yirmi dört saat erişilebilir konumda olması ve birçok uygulamanın ücretsiz olması nedeniyle web siteleri sağlıkla ilgili diğer tüm aktivite ve hizmetlerden ayrılmakta ve bu sitelerin toplumda dezavantajlı gruplar için kolektif hareket alanları olarak fonksiyon görme olasılığı vardır (Örneğin, AIDS tanısı almış insanlara destek sağlayan topluluklar). Dünyada 2011 yılı itibariyle yaklaşık 2 milyar internet kullanıcısının olduğu (%30,2) bildirilmektedir (http://www.internetworldstats.com). İnternetten sağlıkla ilgili yapılan araştırmaların her geçen gün arttığı görülmektedir. Dünya genelinde internetten yapılan araştırmaların % 4,5 i sağlıkla ilgilidir (Briggs, 2008). İnternet yoluyla coğrafik engeller ortadan kaldırılarak kişilerin sağlık bilgilerine ulaşımı sağlanmaktadır. Yapılan bir araştırmada katılımcıların %41 inin bilgi edinmek amacıyla doktorların bürolarına gitmeyi zaman kaybettirici bir faaliyet olarak gördükleri sonucuna ulaşılmıştır (Bovi ve CEJA, 2003:48). E-sağlık uygulamaları, sağlık hizmetleri sunumunda birçok faydayı beraberinde getirmektedir. Sağlık bakım maliyetlerinin düşmesi, hizmet sunumunda ve kaynak dağıtımında etkinlik, sağlık personeli arasında iletişimin artması, kırsal alanda oturma ya da ulaşım güçlükleri gibi nedenlerle sağlık hizmetine ulaşmada zorluk çeken vatandaşların sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesi, sağlık personelinin ve vatandaşların bilgiye daha kolay erişebilmesi bu faydalardan bazılarıdır (Özata, 2009:444). İnternet kullanımının evrensel olmadığı ve internetin sağlık hizmetlerinin kullanımında çok fazla etkisinin olmadığını ortaya koyan çalışmalar da vardır (Baker, 2003:2402). Yapılan bir çalışmada; genç, eğitim seviyesi yüksek, uzun dönemli hastalığı veya sakatlığı olanların ve sağlık durumunu değerlendirmek isteyenlerin sağlık web sitelerini daha çok kullandıkları belirlenmiştir. Yine aynı çalışmada, sağlıkla ilgili bilgi arama oranlarının erkeklere oranla kadınlarda daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (Andreassen, 2007:1).
4 131 E-sağlık hizmeti verenlerin web sayfalarında genel anlamda sağlık sorunları üzerine ücretsiz olarak yazmak ve acil durumlarda nerelere/nasıl başvurulabileceğine dair bilgilerini paylaşma zorunlulukları bulunmaktadır; çünkü coğrafi ya da kişisel özelliklerden kaynaklanan bazı nedenler yüzünden (zamanında) sağlık hizmetine ulaşamayanlar için, internetteki bu bilgiler yeri geldiğinde yaşamsal öneme sahip olabilmektedir. İnternet sağlık hizmetleri, kullanıcı tarafından sağlık web sitesi üzerinden ulaşılabilen tüm hizmet ve aktivitelerdir. Çok geniş bir kapsamı olan bu hizmet ve faaliyetler arasında; sağlık ürünleri, sağlık hizmetleri ve enformasyonu, sağlık uzmanları ve sağlık planlarına erişim fırsatları, özel sağlık enformasyonu araştırması, kişisel değerlendirme seçenekleri ve aktiviteleri, bültenler, sohbet odaları (uzmanların katılımıyla veya katılımı olmaksızın) vermek mümkündür (Erdal ve Erdal, 2001:4). Doktorlar tarafından geliştirilen sağlıkla ilgili internet siteleri bilgi veren siteler ve interaktif siteler olmak üzere iki kategori altında sınıflandırılabilir. Bilgi veren siteler genel olarak doktorların uygulamaları ve tedavi seçenekleri hakkında geniş çaplı bilgi verir. İnteraktif sitelerinde ise, oluşturulan forumlar yoluyla kişilere istedikleri konuyla ilgili doktorlar tarafından spesifik sağlık bilgileri verilmektedir (Bovi ve CEJA, 2003:48). İnternet, bütün kullanıcılarına sınırsız bir bilgi kaynağı olarak hizmet vermeyi sürdürmektedir. Ancak internetin yeterince düzenli ve güvenli olmayışından dolayı, web sitelerinin sunduğu bilgilerin doğru olup olmadığı da kullanıcılar tarafından anlaşılamamaktadır. Bu sorun internette yer alan sağlık siteleri için de geçerlidir (Yeğenoğlu ve Sözen, 2007:47). İnternet kullanıcılarının, internetin ortaya çıkardığı risklerinden korunabilmek için bazı noktalara dikkat etmesi gerekmektedir: İnternet kullanıcıları, internetten elde ettiği sağlık bilgisinin kaynağını araştırmalı, hızlı ya da mucizevî tedavi sunan web sitelerine karşı dikkatli olmalı, sağlık profesyonelleriyle bu bilgileri tartışmalı, bilimsel bir dayanağı olmayan hastalık hikâyeleri sunan sitelere inanmamalı, sağlık profesyonelleri tarafından hazırlanmayan, hükümet, araştırmacı, bilim adamı desteği sunmayan ya da güvenilir bir kuruma ait olmayan sağlık web sitelerinden kaçınmalıdır (Demirel vd., 2009:14).
5 132 Sağlık web siteleri akıcı, anlaşılır bir dilde hazırlanmalı, kişisel bilgilerin güvenliği sağlanmalıdır. Özellikle, sağlık alanında bilgi arayanlar için tıbbi terminolojiden arındırılmış, anlaşılır ve güvenilir sağlık web sitelerine ulaşmak önemlidir (Demirel vd., 2009:13). İnternet ortamında bulunan ve denetlenemeyen pek çok bilgi içerisinde doğrudan insan yaşamını etkilemesi nedeniyle sağlık bilgisi oldukça önemlidir. Sağlık bilgilerinin doğru, tarafsız, güvenilir ve güncel olmasının yanı sıra, sunulan bilginin sağlık alanında herhangi bir eğitimi olmayan kişilerce de anlaşılır olması gereklidir. Türk sağlık sitelerinde sunulan bilgilerin anlaşılırlığı üzerine yapılan bir çalışmada, sağlık web sitelerinde sunulan bilgilerin anlaşılırlığının düşük olduğu tespit edilmiştir (İşleyen vd., 2005:140). Materyal ve Yöntem Çalışma, Bir Devlet Üniversitesi nin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi nde görev yapan akademik personelin sağlıkla ilgili web sitelerini kullanım düzeyini saptamak ve web siteleri ile ilgili bilgi ve düşüncelerini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın evrenini 198 kişi oluştururken, örneklemi 100 kişiden oluşmaktadır. Çalışmaya katılmayı kabul eden akademisyenlerin oranı ise %50,5 olarak belirlenmiştir. Çalışmanın verileri geliştirilen anket yoluyla 2011 yılının Kasım ayı süresince toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 15.0 programı kullanılarak bilgisayar ortamına aktarılmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmada, verilere ilişkin frekans/sıklık dağılımları verilmiş ve ki-kare testi uygulanmıştır. Bulgular Elde edilen veriler sonucunda araştırmaya katılan akademisyenlerin %47 si yaş arasında iken %28 inin yaş arasında olduğu, cinsiyet dağılımlarında %55 inin kadın ve %45 inin erkek olduğu, medeni durumları dikkate alındığında ise %49 unun evli, %49 unun bekâr olduğu belirlenmiştir. Fakülte bünyesindeki bölümlerde çalışmaya katılan akademisyen oranı %20 lik katılımlarıyla Sağlık İdaresi ve İktisat bölümlerinden olurken bu oran en düşük %3 ile Uluslararası İlişkiler bölümünde görülmektedir. Araştırmaya katılan akademisyenler arasında görev unvanı olarak %55 lik bir oranla Araştırma Görevlileri ilk sırada yer alırken, bu oran Yardımcı Doçentlerde %3 lük oranla en düşük seviyede gözlemlenmiştir.
6 133 Tablo 1. Ankete Katılanların Demografik Özellikleri Değişkenler Sayı (n) Yüzde (%) Yaş , , , , ,0 Cinsiyet Kadın 55 55,0 Erkek 45 45,0 Toplam Medeni Durum Evli 49 49,0 Bekar 49 49,0 Boşanmış 2 2,0 Görev Yapılan Bölüm İktisat 20 20,0 İşletme 19 19,0 Maliye 10 10,0 Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi 8 8,0 Uluslararası İlişkiler 3 3,0 Sosyal Hizmetler 7 7,0 Sağlık İdaresi 20 20,0 Aile ve Tüketici Bilimleri 13 13,0 Görev Unvanı Profesör Doktor 10 10,0 Doçent Doktor 14 14,0 Yardımcı Doçent Doktor 5 5,0 Doktor 6 6,0 Öğretim Görevlisi 10 10,0 Araştırma Görevlisi 55 55,0 Tablo 2 ye göre çalışmaya katılan akademisyenler arasında interneti günlük kullanma süresi %46 lık oranla 4-6 saat dilimi en yüksek olarak belirlenirken, %3 lük oranla 1 saat ve daha az süre ise en düşük olarak belirlenmiştir. Görev unvanlarına göre interneti günlük kullanma süresi ki kare testi ile analiz edildiğinde sonuç p=0,02<0,05 olarak çıktığı için anlamlı bulunmuştur. Akademisyenler arasında
7 134 internet kullanımı %97 gibi yüksek bir oranla bilimsel araştırma yapma amacını güderken, sohbet ve oyun için kullanım ise %13 ve %10 oranları ile en düşük seviyede olduğu belirlenmiştir. Tablo 2. Ankete Katılanların İnterneti Kullanımı İle İlgili Özellikleri İnterneti Günlük Kullanma Sayı (n) Yüzde (%) Süresi 1 saat ve daha az 3 3,0 2-3 saat 30 30,0 4-6 saat 46 46,0 7 saat ve daha fazla 21 21,0 İnterneti Kullanma Amacı Sohbet 13 13,0 İletişim (e-posta) 90 90,0 Alışveriş 30 30,0 Bilimsel Araştırma Yapma 97 97,0 Haber Takibi 77 77,0 Bankacılık İşlemleri 61 61,0 Oyun 10 10,0 Diğer* 3 3,0 *Bilgi Edinme, Networking, İdari İşler Tablo 3 te araştırmaya katılan akademisyenler arasında internette en az bir defa sağlık bilgisi arayanların oranı %94 iken, daha önce internette hiç sağlık bilgisi aramayanların oranı %6 olarak görülmektedir. Akademisyenlerin e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma oranı %16 iken, bu hizmetlerden haberdar olmayanların oranı %61 olarak dikkatleri çekmektedir. Ayrıca çalışmaya katılan akademisyenlerin görev unvanlarına göre e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma durumları çapraz tablo yardımıyla ortaya konulmuştur. Buna göre %43,8 lik oran ile e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma oranı araştırma görevlilerinde en fazla iken bu oran doçentlerde %31,3 profesörlerde %18,8 yardımcı doçentlerde %6,3 doktor ve öğretim görevlilerinde %0 olarak belirlenmiştir. Yapılan ki-kare testi sonuçlarına göre ise p=0,22>0,05 olduğu için görev unvanlarına göre e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma durumu arasındaki ilişkinin anlamlı olmadığı sonucuna varılmıştır. Görev yapılan bölüme göre e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma durumları ki-
8 135 kare testi ile incelendiğinde ise sonuç p=0,028<0,05 olarak bulunduğu için ilişki anlamlıdır. Tablo 3. Sağlıkla İlgili Olarak İnternet Kullananların İnterneti Kullanım Özellikleri İnternette Sağlık Bilgisi Arama Durumu Sayı (n) Yüzde (%) İnternette en az bir defa sağlık bilgisi aradım 94 94,0 Daha önce hiç sağlık bilgisi aramadım 6 6,0 E-Sağlık Kapsamında Verilen Hizmetlerden Haberdar Olma Durumu Evet 16 16,0 Hayır 61 61,0 Kısmen 23 23,0 Toplam Sağlıkla İlgili Konularda İnterneti Tercih Etme Nedeni Bilgiye ulaşmanın kolay, ucuz olması ve daha az zaman alması 88 88,0 Sağlıkla ilgili sormaya çekinilen konular hakkında bilgi alabilmek 19 19,0 Ulaşılan bilgilerin çeşit ve miktarının fazla olması 44 44,0 Aynı sağlık sorununu paylaşan kişilerle daha kolay iletişime 21 21,0 geçebilmek Diğer** 1 1,0 Sağlıkla İlgili Olarak İnterneti Kullanma Amacı Hastalıklarla ilgili bilgi almak 85 85,0 Gıdalar-beslenme ve diyet ile ilgili bilgi almak 29 29,0 Tedavi yöntemleri ve seçenekleri ile ilgili bilgi almak 57 57,0 Kişisel bakım ile ilgili bilgi almak 20 20,0 Muayeneye gitmeden önce var olan hastalık belirtilerine yönelik ön 40 40,0 bilgi edinmek Hastane ve doktor seçimi ile ilgili bilgi almak 52 52,0 Spor ve formda kalma ile ilgili bilgi almak 17 17,0 Alternatif tıp (akapunktur, kaplıca, şifalı bitkiler vb.) ile ilgili bilgi 13 13,0 almak Yayın ve literatür takibi 22 22,0 Online olarak hastalık veya sağlık durumu hakkında bir uzmandan 7 7,0 tavsiye almak Sağlık Bilgisini Kimin Sağlığı İçin Araştırıldığı Kendim 79 79,0 Aile Üyeleri 73 73,0 Akrabalar 27 27,0 Tanıdıklar 27 27,0 Sağlık Web Site Seçiminde Etkili Olan Faktörler Sağlık personeli tavsiyesi 14 14,0 Yakınların tavsiyesi 17 17,0 Görsel ve yazılı basın 18 18,0 İnternet arama motoru 79 79,0 Forumlar, internet destek grupları vb ,0 Diğer web sitelerinde bulunan reklamlar 2 2,0 ** Sağlıkla ilgili bilginin çerçevesini çizebilmek
9 136 Sağlıkla ilgili konularda interneti tercih etme sebeplerinin başında %88 lik oranla bilgiye ulaşmanın kolay, ucuz olması ve daha az zaman alması gelirken, bu oran sağlıkla ilgili sormaya çekinilen konular hakkında bilgi alabilmek hususunda %19 gibi düşük bir oranla son sırada yer almaktadır. Sağlıkla ilgili olarak interneti kullanma amaçları arasında hastalıkla ilgili bilgi almak %85 lik oranla birinci sırada yer alırken, bu amaçlar arasında online olarak hastalık veya sağlık durumu hakkında bir uzmandan tavsiye almak %7 lik oranla son sırada yer almaktadır. Çalışmaya katılan akademisyenlerin internet üzerinden yaptıkları sağlık bilgisi araştırmalarını %79 oranla kendileri için ve %27 lik oranla da tanıdıkları için gerçekleştirdikleri görülmektedir. Sağlık web sitesi seçiminde etkili olan faktörler arasında %79 luk oranla internet arama motoru ilk sırada, diğer web sitelerinde bulunan reklamlar %2 lik oranla son sırada yer almaktadır. Tablo 4 te akademisyenlerin sağlık web sitelerine güvenme oranı %5 iken, güvenmeme oranı %6 olarak belirlenmiştir. Burada dikkat çeken husus, web sitelerine kısmen güvenenlerin oranının %83 olarak belirlenmesidir. Görev unvanlarına göre sağlık web sitelerindeki bilgiye güvenme durumu ki-kare testi ile analiz edildiğinde ise p=0,219>0,05 olduğu için sonuç anlamlı bulunmamıştır. Sağlık web siteleri ile ilgili güvensizlik oluşturan nedenler arasında, sitenin içerdiği bilgilerin nereden alındığının belirtilmemiş olması %72 lik gibi yüksek bir oranla ilk sırada yer almaktadır. Diğer seçeneğini işaretleyen katılımcılar; internet tabanlı bilgilerin güvenirliliğinin belirli bir dayanağı olmaması, web sitelerindeki bilgilerin doğrulama şansının olmaması, doktorun vermiş olduğu bilgilerin web sitelerindeki bilgilere oranla daha doğru olması gibi nedenlerden dolayı web sitelerine güvenmediklerini belirtmişlerdir. Akademisyenlerin ziyaret ettikleri sağlık web sitelerindeki bilgileri kolaylıkla anlama oranı %53, kısmen anlama oranı %40 olarak belirlenmiştir. Sağlık web siteleri sayesinde sağlıkla ilgili istenilen bilgilere bazen ulaşma durumu %80 iken, bu bilgilere her zaman ulaşma oranı %14 tür. Sağlıkla ilgili olarak sağlık web sitelerinden beklentiler arasında, web sitelerinin hekim ya da konu uzmanları tarafından hazırlanması %78 lik oranla ilk sırada, site tasarımlarının ilgi çekici ve daha kolay kullanılabilir olması %12 lik oranla son sırada yer almaktadır.
10 137 Tablo 4.Çalışmaya Katılanların Sağlık Web Sitelerinin Teknik, İçerik vb. Niteliklerine İlişkin Yaklaşımları Sağlık Web Sitelerindeki Bilgilere Güvenme Durumu Sayı Yüzde (%) (n) Evet 5 5,0 Hayır 6 6,0 Kısmen 83 83,0 Cevapsız 6 6,0 Sağlık Web Siteleri İle İlgili Güvensizlik Oluşturan Nedenler Sitenin özensiz olması 30 30,0 Sitenin içerdiği bilgilerin nereden alındığının belirtilmemiş olması 72 72,0 Sitenin doğru bilgi sağlamaktan ziyade ticari amaçların ön plana 44 44,0 çıkmış olması Sitenin güvenilir bir organizasyona ait olmaması 41 41,0 Sitedeki bilgilerin doktordan alınan bilgilerle uyumlu olmaması 18 18,0 Sitenin yanlış olduğu bilinen bilgiler içermesi 17 17,0 Diğer 4 4,0 Ziyaret Edilen Sağlık Sitelerindeki Bilgileri Kolaylıkla Anlama Durumu Evet 53 53,0 Hayır 1 1,0 Kısmen 40 40,0 Cevapsız 6 6,0 Sağlık Web Siteleri Sayesinde Sağlıkla İlgili İstenilen Bilgilere Ulaşma Durumu Her zaman 14 14,0 Bazen 80 80,0 Hiçbir zaman 0 0 Cevapsız 6 6,0 Sağlıkla İlgili Olarak Sağlık Web Sitelerinden Beklentiler Web sitelerinin hekim ya da konu uzmanları tarafından hazırlanması 78 78,0 Güvenilir kuruluşlar tarafından düzenlenmesi 72 72,0 Kendi doktoru ile iletişim kurabileceği web sitelerinin olması 29 29,0 Web siteleri bilgilerinin daha anlaşılır olması 26 26,0 Web sitelerinin tasarımlarının ilgi çekici ve daha kolay 12 12,0 kullanılabilir olması Web sitelerinde kişisel bilgilerin güvenliğinin sağlanması 32 32,0 Sitedeki bilgilerin düzenli olarak güncellenmesi 63 63,0
11 138 Sonuç Çalışmanın sonucunda, fakülte bünyesinde görev yapan akademik personel içersinde internette en az bir defa sağlık bilgisi arayanların oranı %94 olarak dikkat çekmektedir. İstatistikî değerlendirmede bu oran ortalamanın oldukça üstünde olup toplumsal bilgi düzeyi olarak öncü sayılabilecek akademisyenlerden beklenilen bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma neticesinde ulaşılan bir diğer sonuç ise, akademisyenlerin sağlık web sitelerine güvenme ve güvenmeme oranlarının %5 ve %6 olarak ortaya çıkması olmuştur. Burada dikkat çeken husus, web sitelerine kısmen güvenenlerin oranının %83 olarak gözlemlenmesidir. Sağlık web siteleri ile ilgili güvensizlik oluşturan nedenler arasında, sitenin içerdiği bilgilerin nereden alındığının belirtilmemiş olması %72 lik gibi yüksek bir oranla ilk sırada yer almaktadır. Bu da göstermektedir ki özellikle sağlık bilgilendirme sisteminde sağlam ve güvenilir kaynaklarla ifade edilmiş ulaşılabilir sağlık bilgileri, akademisyenler tarafından güvenilir olarak algılanacak ve sıklıkla takip edilecektir. Araştırmada ayrıca, çalışmaya katılan akademisyenlerin görev unvanlarına göre e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma durumu ortaya konmuştur. Buna göre %43, 8 lik oran ile e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma oranı araştırma görevlilerinde en fazla iken bu oran doktor ve öğretim görevlilerinde %0 olarak son sırada yer almaktadır. Yapılan ki-kare testi sonuçlarına göre ise p=0,22>0,05 olduğu için görev unvanlarına göre e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma durumu arasındaki ilişkinin anlamlı olmadığı sonucuna varılmıştır. Görev yapılan bölüme göre e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerden haberdar olma durumları ki-kare testi ile incelendiğinde ise p=0,028<0,05 olarak bulunduğu için ilişkinin anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Toplumumuzda öncü olarak nitelendirebileceğimiz akademisyenler üzerinde yapılmış olan bu araştırma sonuç itibariyle göstermektedir ki; akademisyenler arasında interneti kullanma oranı beklenildiği gibi oldukça fazladır ve bu kullanım esnasında diğer alanlarda olduğu gibi sağlık alanında da elektronik veriler ve kaynaklar, özellikle sağlık üzerine kurulu web siteleri, sıkça ziyaret edilmektedir.
12 139 Ancak sıkça ziyaret edilen bu web sitelerine güven seviyesi oldukça düşüktür. Bunun temel sebebi ise, web sitelerinde verilen bilgilerin sağlam kaynaklara dayandırılmıyor olmayışı olarak görülmektedir. Bu sebeptendir ki öncelikle sağlık alanında web sayfa çalışması yapan kurum ve kuruluşların, sayfa içerisindeki bilgilerin kaynağını seçmede ve göstermede daha dikkatli olması, bu sayfalara başvuru ve güven oranını pozitif yönde artırıcı bir etki olacaktır. Ayrıca e-sağlık kapsamında verilen hizmetlerin tanıtımının yeterli düzeyde sağlanması halinde, toplumsal olarak bu hizmetlerin daha fazla kullanılması mümkün olacaktır. KAYNAKÇA ANDREASSEN, Hege; BUJNOWSKA-FEDAK, Maria; CHRONAKI, Catherine E.; DUMITRU, Roxana C.; PUDULE, Iveta; SANTANA, Silvina; VOSS, Henning; WYNN, Rolf (2007), European Citizens' Use Of E-Health Services: A Study Of Seven Countries, BMC Public Health, Vol:7, Number:53, Page:1-7 AYDIN, Sabahattin (2004). Sağlık Bakanlığı Türkiye Sağlık Bilgi Sistemi Eylem Planı, Erişim Tarihi: BAKER, Laurence; WAGNER, Todd H.; SINGER, Sara; BUNDORF, Kate M. (2003), Use of the Internet and for Health Care Information, American Medical Association, Vol:289, Page: BOVI, Amy M. ve CEJA. (2003), Use of Health-Related Online Sites, The American Journal of Bioethics, Vol:3, Number:3 Page:48-52 BRIGGS, Pamela (2008), Designing Effective Health Web Sites, Per Ada Magazine, Erişim Tarihi: CENGİZ, Serpil Aygün (2007), İnternet ve Etik: Örnek Uygulama Alanı Olarak Sağlık İletişimi, XII. Türkiye de İnternet Konferansı, 8-10 Kasım, 2007, Ankara.
13 140 DEMİREL, Mustafa; TEKİN, Ayşe; ÖZBEK, Sercan; KAYA, Esin (2009), E- Sağlık Kapsamında İnternet Kullanıcılarının Sağlık Web Sitelerini Kullanma Durumu Üzerine Bir Araştırma, Uluslararası Davraz Kongresi, Eylül, 2009, Isparta. ERDAL, Sedef; ERDAL, Murat (2001), Yeni Teknolojilerin Sağlık Sektöründeki Etkileri ve İnternet Kullanımı, Tıp Bilişimi Oturumu, 2 Kasım, 2001, İstanbul. İŞLEYEN, Filiz; GÜLKESEN, Kemal Hakan; ZAYİM, Neşe (2005), Türkçe WEB Sitelerinde Sunulan Sağlık Bilgisinin Anlaşılırlığı, 2. Ulusal Tıp Bilişimi Kongresi, Kasım, 2005, Antalya. ÖZATA, Musa (2009). Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Yürütülen E-Sağlık Projelerinin Sağlık Hizmeti Sunumuna Etkileri, Journal of Azerbaijani Studies, Page: The American Heritage Dictionary of the English Language, Erişim Tarihi: World Internet Usage and Populatıon Statıstıcs Erişim Tarihi: YEĞENOĞLU, Selen; SÖZEN, Bilge (2007), Türkiye deki Eczacılıkla İlgili Web Sitelerinin Bazı İlkeler Işığında Değerlendirilmesi, XII. Türkiye de İnternet Konferansı, 8 10 Kasım, 2007, Ankara. YURT, Nihat (2008), E-Sağlık ve Teletıp, E-Sağlıkta Hukuk Çalıştayı, Mart, 2008, Ankara.
İNCELENMESİ: ÖRNEK BİR UYGULAMA Özlem ÖZER 1 Sağlık Web Sitelerinin Kullanım 137 SAĞLIK WEB SİTELERİNİN KULLANIM DÜZEYLERİNİN ÖZET Fatih ŞANTAŞ 2 Fatih BUDAK 3 Sağlık alanında internetin kullanımı gün