Türkmenistan, 10 Sentıabr 2011
Netbuklar işledilmese, mugallymlar kowlarlar
Sentıabr 10, 2011
Okuwçylaryň oturıan ıerlerinde ähli netbuklary elektrik energiıasy bilen üpjün etmäge hiç bir mekdepde şert ıok.
1-nji sentıabrda Türkmenistanyň orta mekdepleriniň birinji klasyna okuwa baran okuwçylaryň ählisine döwlet tarapyndan sowgat hökmünde netbuk berildi.
Resmi maglumatlara görä, şu ıyl ıurduň orta mekdeplerine jemi 100 müňe golaı çaga okuwa barypdyr. Olaryň ählisi üçin niıetlenilip satyn alnan netbuklaryň jemi bahasy 26 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr. Bilim ministrliginiň yglan eden tenderiniň ıeňijisi bolan Hytaıyň “Lenovo” kompaniıasy türkmen okuwçylary üçin öz netbuklaryny Türkmenistana getirdi.
Şu ıylyň 10-njy ıanwarynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ıurduň orta mekdepleriniň 1-nji klasynda okaıan okuwçylarynyň ählisini okuw kitaplary bilen birlikde şahsy kompıuterler bilen mugt üpjün etmek meselesini öwrenmegi degişli ıolbaşçylara tabşyrypdy.
Mekdep okuwçylaryna kompıuterleri şahsy bermek barada aıdylan-da bolsa, Bilim ministrligi tarapyndan netbuklaryň çagalara paılanylyşynda şahsy diılen zat ıok. Netbuklar okuwçylaryň öılerine berilmän, diňe mekdepde saklanylıar.
Tomusky kanikulda orta mekdepleriň başlangyç klaslary okadıan mugallymlaryna sentıabra çenli hökmany suratda kompıuterden baş çykarmak tabşyrylypdy. Mugallymlaryň iki-üç aılap ıörite kurslara gatnap okandyklaryna garamazdan, olaryň aglabasy kompıuterlerden asla baş çykaryp bilmeıärler. Bu ıagdaı diňe etrap, oba mekdeplerinde däl, eısem paıtagtyň bilim ojaklarynda-da şeıle.
Netbuklaryň okuwçylara paılanylyp berlenine on gün geçen-de bolsa, olaryň hatda gutusyndan çykarylman, klasdaky şkaflarda saklanylıan ıerleri hem bar.
Döwlet tarapyndan okuwçylara paılanan netbuklaryň mekdeplerde ulanylyşyna diňe bir bilim müdirlikleriniň hünärmenleri däl, eısem polisiıanyň işgärleriniň-de gözegçilik edıändiklerini mugallymlar gürrüň berıärler. İetginjekler bilen işleşmek boıunça polisiıanyň wekilleri mekdeplere ıörite aılanyp, okuwçylara berlen netbuklaryň elmydama işledilen ıagdaıynda durmalydygyny maslahat berip gidıärler.
Bilim müdirlikleriniň hünärmenleri bolsa netbuklar sapaklarda işledilmese, onda mugallymlaryň işden boşadyljakdygyny duıdurıarlar.
Netbuklaryň sapaklarda elmydama işledilmezliginiň esasy sebäpleriniň biri onuň elektrik üpjünçiligi meselesidir. Okuwçylaryň oturıan ıerlerinde ähli netbuklary elektrik energiıasy bilen üpjün etmäge hiç bir mekdepde şert ıok. İaňy ıedi ıaşan çaganyň oturıan ıerlerine uzyn simleri çekmekden howatyr edilensoň, direktorlar netbuklaryň energiıasy gutaransoň, olary aıratynlykda tok bilen doldurmagy mugallymlara tabşyrıarlar. Bu bolsa mugallymyň işiniň daşyndan ıene bir iş bolıar. Şonuň üçin olar netbuklary kän bir ulanmanlaryny kem görmeıärler.
Bilim ministrligi tarapyndan birinji klasyň okuw programmasynda ıörite netbuk üçin wagtyň bölünip berilmezligi-de, başlangyç klas mugallymlaryna sapaklary geçmekde kynçylyk döredıär. Sebäbi netbuklaryň açylyp-ıapylmagyna sarp edilıän wagt beıleki sapaklarda çagalara berilıän sowadyň täsirliligini kemeldıär diıip, mugallymlar aıdıarlar.
Türkmen studentlerine Täjigistan ıoly ıapyk
“Türkmen serhetçileri serhediň ıapykdygyny aıdyp, studentleri serhetden geçirmändirler. Başga hiç hili düşündiriş bermändirler".
Türkmen hökümeti Täjigistanyň ıokary okuw jaılarynda okaıan türkmen studentlerine öz okuwlaryny dowam etdirmek üçin ıurtdan çykmaga rugsat bermedi. Bu maglumaty Täjigistanyň ıokary okuw jaılarynyň mugallymlary-da tassykladylar. Emma türkmen resmileri özlerinde bu hakda maglumatyň ıokdugyny aıdıarlar.
Täjigistanyň Döwlet medisina institutynyň dekanynyň orunbasary, daşary ıurtly studentler bilen işleıän Akbar Ahrorowiç Urunow türkmenistanly studentleri serhetden geçirmeıändikleri barada maglumatyň şol studentleriň özlerinden gowşandygyny aıtdy.
“Türkmen serhetçileri serhediň ıapykdygyny aıdyp, studentleri serhetden geçirmändirler. Başga hiç hili düşündiriş bermändirler. Biz özümiziň Bilim ministrligimizden bu hakda soranymyzda olar bize “Bu türkmen häkimiıetleriniň karary, biz hiç zat edip bilmeıäris” diıdiler”.
Urunowyň sözlerine görä, Medisina institutyndan okuwyny dowam etdirmäge gelip bilmedik studentleriň sany 25-30 töweregi.
Türkmen studentleriniň Täjigistana goıberilmezligi barada anyk maglumat almak üçin Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Täjigistandaky ilçihanasyna telefon etdi. Ilçihananyň işgäri özlerinde bu hakda maglumatyň ıokdugyny aıtdy. Türkmenistanyň Bilim ministrliginden bolsa maglumat alyp bolmady.
Sadriddin Aıni adyndaky Täjigistanyň Döwlet uniwersitetiniň filologiıa fakultetiniň mugallymy Bahtiıor Muminow özlerinde Türkmenistandan köp studentiň okaıandygyny aıdıar: “Olardan sentıabrdan öňräk gaıdanlary serhetden geçip, gelip okap başladylar. Sentıabra galanlaryny bolsa serhetden geçirmändirler. Emma uniwersitetimiz şu wagta çenli bu hakda resmi maglumat ıaıratmady. Garaşsyzlyk baıramyndan soň hem gelmeseler, muny resmi suratda yglan ederler”.
Täjigistanyň Medisina institutynyň dekanynyň orunbasary Akbar Urunow eger-de türkmen studentleri 12-nji sentıabra çenli gelip, galan ekzamenlerini tabşyrmasalar olaryň institudan çykaryljakdygyny mälim etdi: “Biz 12-13-nji sentıabra çenli garaşarys. Eger-de şoňa çenli gelip, galan ekzamenlerini tabşyrmasalar, biz olary institutdan çykarmaly bolarys. Sebäbi biziň öz programmamyz bar”.
2009-njy ıylda Gyrgyzystanyň ıokary okuw jaılarynda, şeıle-de Bişkekdäki Merkezi Aziıa boıunça amerikan uniwersitetinde okaıan student ıaşlar, sebäbi düşündirilmezden, ıurtdan çykarylmandy. Şonda hem türkmen hökümeti özüniň bu karary barada hiç hili düşündiriş bermändi. Gyrgyzystanda okap ıören studentleriň bir bölegi dokumentlerini alyp, başga ıokary okuw jaılaryna tabşyrmaga mejbur bolupdylar.
Urunow türkmen häkimiıetleriniň Täjigistanda okaıan we okamak isleıän türkmen ıaşlaryna ıol açyljakdygyna umyt edıär: “Biz türkmen hökümeti studentleri okuwyny dowam etdirmäge Täjigistana goıberer diıip, umyt edıäris. Sebäbi biziň Medisina institutymyzda 1-nji kursdan 6-njy kursa çenli türkmen studentleri okaıarlar”.
Resmi maglumatlara görä, şu ıyl Türkmenistanyň orta mekdeplerini 110 müňden gowrak oglan-gyz tamamlady. Geçen ıyllarda diňe 5 müň çemesi oglan-gyz ıerli okuw jaılaryna kabul edildi. Perzendi okuwa girip bilmedik ene-atalar ogul-gyzlaryna ıokary bilim bermek maksady bilen olary daşary ıurtlara, şol sanda goňşy respublikalara: Gazagystana, Özbegistana we Täjigistana okuwa iberıärler.
Türkmenistandan döwlet ıollanmasy bilen käbir ıaşlar Orsıete, Belarusa, Ukraina we beıleki daşary ıurtlaryň ıokary okuw jaılaryna okuwa iberilıär. Häzir Ukrainada okap ıören türkmen ıaşlarynyň sany 5 ıarym müň, Belarusda okaıan türkmen studentleriniň sany bolsa 4,400-e golaı.
Häzirki wagtda Täjigistanyň ıokary okuw jaılarynda 1000-den gowrak türkmen ıaşlary okaıarlar.