Türk Biyokimya Dergisi [Turkish Journal of Biochemistry - Turk J Biochem] 2005; 30 (1); KONFERANSLAR [CONFERENCES]
Download "Türk Biyokimya Dergisi [Turkish Journal of Biochemistry - Turk J Biochem] 2005; 30 (1); 1-172. KONFERANSLAR [CONFERENCES]"
1 Türk Biyokimya Dergisi [Turkish Journal of Biochemistry - Turk J Biochem] 2005; 30 (1); KONFERANSLAR [CONFERENCES] 1 ISSN X (electronic) (printed)
2 Türk Biyokimya Dergisi [Turkish Journal of Biochemistry - Turk J Biochem] 2005; 30 (1); Özetler [Abstracts] 19. Ulusal Biyokimya Kongresi Özetleri [The abstracts of 19 th National Biochemistry Congress] Yayın tarihi 25 Nisan, 2005 TurkJBiochem.com [Published online 25 April, 2005] K-01 Metabolik Sendrom: Teşhis ve Tedavi Safhaları- HDL nin Rolü Victor BLATON KU-Leuven, Department of Clinical Chemistry AZ St Jan Hospital AV Ruddershove 10, Brugge. Sendroma neden olan geleneksel faktörler arasında diyabet, yüksek tansiyon, obezite, insülin rezistansı, hiperglisemi, dislipidemi ve albumin azlığı vardır. K-01 The Metabolic Syndrome: Diagnostic and Treatment Aspects - The Emerging Roles of HDL Victor BLATON Obezite, dislipidemi, diabet ve yüksek tansiyonun eşzamanlı olarak çoğu insanda birlikte görüldüğü ilk kez Crepaldi tarafından 1967 yılında rapor edilmiştir sonlarına doğru, birlikte gözlenen bu semptomlar Alman araştırmacılar tarafından metabolik sendrom olarak adlandırılmıştır. O zamandan bu yana, bu hastalığa İnsülin rezistansı sendromu, Plurimetabolik sendrom, Sendrom X ve Metabolik sendrom gibi isimler verilmiştir. Çok etmenli bir hastalık olan bu sendrom, yaşam tarzı ve çevresel koşullar kadar bazı toplumlarda genetik yatkınlık nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Metabolik sendrom, hastalığın oluşmasındaki etmenleri en iyi tanımladığından, en kabul gören isim olmuştur. Önemli bir sağlık sorunu olması, bu sendroma olan ilgiyi artırmaktadır. Metabolik sendroma neden olan bileşenlerin her biri, ciddi kalp hastalığı risk faktörüdür. Bu bileşenlerin aynı anda, bir arada olması, herbirinin taşıdığı risklerin toplamından daha fazla tehlike arzetmaktedir. Metabolik sendrom yaygınlığı belirlenmesinde NCEP ATP III kriterleri kullanılmıştır. Bu hastalığa maruz kalan bireylerin sayısı gün geçtikçe çarpıcı olarak artmaktadır. Metabolik sendroma yakalandığı tahmin edilen yaklaşık 47 milyon Amerikan vatandaşı üç kat fazla kalp hastalığı ve inme riski taşımaktadır. Hastalığın görülme sıklığı, yaşla artmaktadır yaşlarında, %7 iken, yaşlarında %44 e çıkmaktadır. Ancak en korkutucu olan durum, hastalığın çocuklar ve ergenler arasında hızla yaygınlaşmasıdır. Metabolik sendrom geliştirme tehlikesi altında olan bireyleri belirleyen farklı risk faktörleri vardır. Bireylerin hastalık hikayesini iyi değerlendirmek ve fiziksel obezite incelemesi yapılması gerekmektedir. Risk değerlendirmesinde, lipit miktarları, özellikle trigliserit ve HDL miktarı gibi parametreler göz önüne alınmalıdır. 2 KU-Leuven, Department of Clinical Chemistry AZ St Jan Hospital AV Ruddershove 10, Brugge. The observation that obesity, dyslipidemia, diabetes and hypertension occur simultaneously in many people was first made by Crepaldi in In the late 1970s this clustering of conditions was termed the metabolic syndrome by German researchers. Since then the syndrome is described under a number of guises as Insulin resistance syndrome, Syndrome X, Plurimetabolic syndrome and the Metabolic syndrome The syndrome is a multi-component disease brought on by combination of lifestyle and environmental factors, with some populations exhibiting a genetic susceptibility for its development. The original terminology-the metabolic syndromeremains the most appropriate, as it is well established and best describes the conditions that comprise it. The escalating prevalence of the syndrome has important health implications. Each component of the metabolic syndrome is an established cardiovascular disease risk factor, and the presence of multiple components confers greater risk than the sum of the risk associated with the individual ones. The NCEP ATP III criteria were used to estimate the prevalence of the metabolic syndrome. The incidence of individuals exhibiting the syndrome is rising dramatically, it is currently estimated that 47 million US residents have the metabolic syndrome increasing their risk for coronary heart disease and stroke threefold. The prevalence of the syndrome increased with age from 7 % at the age of year olds to 44 % in However alarmingly, the prevalence is increasing amongst children and adolescents very fast. ISSN X (electronic) (printed)
3 There are different risk factors for identifying individuals at risk of developing the metabolic syndrome, it is important to consider the patients case history and to conduct a physical examination as visceral obesity. Risk assessment includes a list of biological parameters wherein lipids play an important role especially Tg and HDL-particles. The traditional factors associated with the syndrome are obesity, insulin resistance, hyperglycemia, dyslipaemia, hypertension and microalbuminia. göçünü, önmuamele görmemiş hücrelere kıyasla >%50 azaltmaktadır. Daha da önemlisi, TTX önmuamelesi VGSC nin gizil etkisini baskılamaktadır. Bu çalışmanın sonuçlarına göre prostat ve meme kanser hücrelerinde VGSC aktivitesi, transkripsiyonu ve hücre içi protein trafiğini de içeren geri dönüşümlü bir mekanizmayla ayarlanmaktadır. Ayrıca, PKA bu mekanizmada aşağıda görüldüğü gibi bir ara rol üstlenmektedir: K-02 Voltaj Kapılı Sodyum Kanallarının Ekspresyonunun İnsan Kanser Hücrelerinde Otoregülasyonu: Protein Kinaz A nın Rolü Mustafa B. A. DJAMGOZ, William J. BRACKENBURY ve Athina-Myrto CHIONI VGSC à Na + à PKA à VGSC Bu çalışmanın özgün klinik değeri, VGSC nin bloke edilmesinin metastazın kontrol altına alınmasında yararlı bir yaklaşım olabileceğini göstermesidir. K-02 Neuroscience Solutions to Cancer Research Group, Division of Cell & Molecular Biology, Imperial College London, SW7 2AZ, UK. Farklı disiplinlerden gelen literatür bilgileri, metastatik meme kanseri ve prostat kanseri hücrelerinin voltaj kapılı sodyum kanalları (VGSC) içerdiğini göstermiştir. Ayrıca, VGSC aktivitesi metastaz oluşumu yolağındaki birçok hücresel faaliyeti güçlendirmektedir. Hatta, VGSC ekspresyonunun, kanser hücrelerinin metaztası için zorunlu ve yeterli olduğu ileri sürülmektedir. Metastazda hücre zarının uyarılması, hücrelerin hiperaktif davranışları ile uyumludur. Bu çalışmanın amacı, insan ve sıçan kanser hücrelerinde VGSC alfa altbiriminin (VGSCα) olası otoregülasyonunu incelemektir. MAT-LyLu sıçan prostat kanser hücrelerinin, özgün VGSC blokörü tetradotoksin (TTX) ile 48 saat süreyle ön muamelesi, Nav1.7 VGSC mrna expresyonunu ve hücre akım yoğunluğunu belirgin olarak azaltmıştır. Hücrelerin protein kinaz A (PKA) inhibitörü (KT5720) ile muamelesi, Nav1.7 mrna ekspresyonunu ve VGSC akımını doza bağımlı olarak azaltmıştır. Hücrelere TXX ve KT5720 beraber uygulandığında, tekli uygulamada gözlenenden farklı bir etki görülmemiştir. Sodyum iyonoforu olan monensin hücrelere verildiğinde, VGSC akım yoğunluğu artmaktadır. Hücre kesitlemesi ve konfokal mikroskopla yapılan incelemeler, MDA-MB- 231 insan meme kanseri hücrelerinde üretilen VGSCα nın çoğunlukla hücre zarında yerleştiğini göstermiştir. Forskolin, hücrelerdeki toplam VGSCα proteini miktarını değiştirmemekle birlikte, hücre zarındaki VGSCα miktarını ve buna bağlı olarak da hücre yayılmasını belirgin olarak artırmıştır. Daha öncede gösterildiği gibi, TTX ile muamele MDA-MB-231 hücrelerinin yayılmasını azaltmıştır. TTX ile önmuamele hücre 3 Auto-Regulation of Voltage-Gated Sodium Channel Expression in Human Cancer Cells: Involvement of Protein Kinase A Mustafa B. A. DJAMGOZ, William J. BRACKENBURY and Athina-Myrto CHIONI Neuroscience Solutions to Cancer Research Group, Division of Cell & Molecular Biology, Imperial College London, SW7 2AZ, UK. A range of multi-disciplinary data have shown that strongly metastatic human breast and prostate cancer cells express functional voltage-gated sodium channels (VGSCs). Furthermore, VGSC activity potentiates a variety of cellular behaviours involved in the metastatic cascade; in fact, it has been suggested that VGSC expression alone is necessary and sufficient for cellular invasiveness. Accordingly, metastasis has a key hallmark of membrane excitability, consistent with the hyperactive behaviour of the cells. The specific aim of this study was to investigate the possible autoregulation of VGSC alpha subunit (VGSCα) protein in human and rat cancer cells. Pre-incubation with the specific VGSC blocker tetrodotoxin (TTX) for 48 h significantly reduced Nav1.7 VGSC mrna expression and whole-cell peak VGSC current density in MAT-LyLu rat prostate cancer cells. Pre-incubation with a protein kinase A (PKA) inhibitor (KT5720) significantly reduced Nav1.7 mrna expression and peak VGSC current density in a dosedependent manner. Co-treatment with TTX and KT5720 produced no further effect. Application of monensin, a Na + ionophore, increased VGSC current density. Subcellular fractionation and confocal microscopy
4 showed that MDA-MB-231 human breast cancer cells expressed VGSCαs strongly in plasma membrane (PM). Forskolin had no effect on total VGSCα protein in the cells, but significantly increased expression in PM and, consequently, the cellular invasiveness. Treatment with TTX during assaying decreased invasiveness of MDA- MB-231 cells, as shown before. Pre-treatment with TTX reduced migration by >50 %, compared with non-pretreated cells. Importantly, TTX no longer had any effect on the pre-treated cells, indicating that the VGSC s potentiating effect had been suppressed. The results indicate that functional VGSC activity in prostate and breast cancer cells is auto-regulated by positive feed-back, via a mechanism that is likely to involve both transcription and intercellular protein trafficking. Furthermore, the data suggest that PKA is a likely signalling intermediate in this process, as follows: VGSC à Na + à PKA à VGSC The work has important clinical implications, indicating that VGSC blockage might be a useful approach in the clinical management of metastatic disease. K-03 İskemi Reperfüzyon Hasarında Nitrik Oksit Metabolizması M. Koray GÜMÜŞTAŞ, Pınar ATUKEREN İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye. İskemi reperfüzyon (I/R) doku hasarına yol açabilir ve organ transplantantasyonunda, miyokard enfarktüsünde ve beyin felcinde ciddi komplikasyonları vardır. Aşırı ROS üretimi önemli bir nedensel faktör olarak tanımlanmıştır. Normalde NAD + ı elektron akseptörü olarak kullanan ksantin dehidrogenaz, iskemi/reperfüzyon koşulları altında, oksijeni substrat olarak kullanan ksantin oksidaza çevrilir. İskemik periyod sırasında, aşırı ATP oluşumu; devamında gelen reperfüzyon ve oksijen akını ile aşırı düzeyde süperoksid ve hidrojen peroksid meydana getirmek üzere ksantin oksidaz ile metabolize olan, pürin katabolitleri hipoksantin ve ksantinin birikimine yol açar. Aşırı süperoksid üretimine, nöronal veya endotelial NOS un pek çok nöron ve endotelial hücrede yer alan Ca 2+ /kalmodülinle aktiflenen oksijen-bağımsız bir reaksiyonuyla artmış nitrik oksit üretimi eşlik eder, ve ayrıca hiperglisemide artmış süperoksid üretimi, diabetik komplikasyonların patogenezinde yer alan diğer yolların aktiflenmesinde anahtar bir hadisedir. Halen, diabetes 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] 4 mellitusun komplikasyonlarının ilerlemesinde artmış oksidatif stresin katkısı büyük merak uyandırmaktadır. Diabet, nöronal hasarın olgunlaşamasını hızlandırır, infarkt gücünü arttırır ve postiskemik krizi indükler. Şimdiki çalışmanın amacı serebral I/R hasarına maruz kalan diabetik sıçanlarda, kemiluminesansla (CL) ölçerek, oksidatif hasarı incelemekti. Streptozotosinle indüklenen diabetik ve nondiabetik erkek Wistar Albino sıçanlar 30 dak serebral arter oklüzyonuna, heriki ortak karotid arterlerinden, ve takip eden 30 dak reperfüzyona maruz bırakıldılar. Kan akımı restorasyonundan 30 dak sonra hayvanlar sakrifiye edildi. Hem diabetik hem de nondiabetik sham kontrol grupları, karotid kan akımı oklüzyonunun haricinde, benzer muameleye tabi tutuldu. ROS; luminol (H 2 O 2, OH -, HclO tayin eder) kullanılmasıyla ve lusigenin (O 2 - için seçici) kullanılmasıyla, CL tekniği ile taze beyin dokusunda tayin edildi. NO tayini saflaştırılmış luminol-h 2 O 2 sistemiyle yapıldı. Sayımlar 15 saniyelik aralıklarla elde edildi ve sonuçlar 5 dakikalık bir sayım periyodu için eğri altı alanı (AUC) olarak verildi ve yaş doku ağırlığı (rlu/mg tissue) için düzeltildi. Hem luminol hem de lusigenin CL sayımları ve NO düzeyleri sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldığda tüm gruplarda anlamlı olarak yüksekti. Diabetik+I/R örnekleri için lusigenin CL sayımları hen diabetik hem de I/R kontrol dokularına göre anlamlı olarak artmıştı. Luminol CL, diabetik+i/r örneklerinde, I/R grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı olarak artmış bulundu, ancak diabetik kontrol grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı bir fark bulunmadı. Hem luminol hem de lusigenin CL ölçümlerinde, diabetik ve I/R grupları arasında anlamlı bir fark yoktu. NO düzeyleri, diabetik+i/r örneklerinde, I/R grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı olarak artmıştı. Serebral iskemi reperfüzyonun ardından oksidatif stresin arttığı açıktır ve bu artış iskemi-reperfüzyona maruz kalan diabetik sıçanlarda bariz olarak artmıştır, dolayısıyla diabetik bireylerde aşırı bir beyin hasarı olduğu şüphesizdir. K-03 Nitric Oxide Metabolism In Ischemia-Reperfusion Injury M. Koray GÜMÜŞTAŞ, Pınar ATUKEREN Biochemistry Department,Cerrahpasa Medical Faculty, Istanbul University, Istanbul, Turkey. Ischemia and reperfusion (I/R) can lead to tissue injury and are serious complications in organ transplantation, myocardial infarction, and stroke. Massive ROS production was identified as an important causative factor. Xanthine dehydrogenase, which normally
5 utilizes NAD + as electron acceptor, is converted under the conditions of ischemia/reperfusion into xanthine oxidase which uses oxygen as substrate. During the ischemic period, excessive ATP consumption leads to the accumulation of the purine catabolites hypoxanthine and xanthine, which upon subsequent reperfusion and influx of oxygen are metabolized by xanthine oxidase to yield massive amounts of superoxide and hydrogen peroxide. Superoxide overproduction is accompanied by increased nitric oxide generation due to neuronal or endothelial NOS in an oxygen-dependent reaction that is activated by Ca 2+ /calmodulin in most neurons and endothelial cells and also increased superoxide generation in hyperglycemia is a key event in activating the other pathways involved in the pathogenesis of diabetic complications.there is currently great interest in the potential contribution of increased oxidative stress to the development of complications in diabetes mellitus. Diabetes accelerates maturation of neuronal damage, increases infarct volume, and induces postischemic seizures. The objective of the present study was to investigate the oxidative damage in diabetic rats exposed to cerebral I/R injury by measuring chemilumiscence (CL). Streptozotocin-induced diabetic and nondiabetic male Wistar Albino rats were subjected to 30 min of cerebral artery occlusion, both common carotid arteries were exposed, followed by 30 min of reperfusion. The animals were sacrificed 30 min. after the restoration of the blood flow. Both diabetic and nondiabetic sham controls received similar treatment except for occlusion of the carotid blood flow. ROS were determined by the CL technique in the fresh brain tissue samples after the addition of luminol (quantitates H 2 O 2, OH -, HClO) and lucigenin (selective for O - 2 ). Detection of NO was made by the purified system of luminol-h 2 O 2. Counts were obtained at 15 sec. intervals and the results were given as the area under curve (AUC) for a counting period of 5 min and corrected for wet tissue weight (rlu/mg tissue). Both luminol and lucigenin CL counts and NO levels were significantly higher in all groups when compared with the healthy controls. For the diabetic+i/r samples lucigenin CL measurements were significantly increased with respect to both diabetic and I/R control tissues. Luminol enhanced CL were found to be significantly increased in diabetic+i/r samples when compared with the I/R group, but no significant difference was found when compared with the diabetic control group. There was no significant difference in between the diabetic and I/R groups in both luminol and lucigenin CL measurements. NO levels were significantly higher in diabetic+i/r samples when compared with the I/R group. It is clear that, oxidative stress is increased after cerebral ischemia reperfusion and this increase was markedly enhanced in diabetic rats exposed to ischemiareperfusion, so no doubt there is an exaggerating brain damage in diabetic subjects. Turk J Biochem, 2004; 29(1); K-04 Proteomik Düzeyde Genetik Epidemiyoloji M. Tevfik DORAK Paediatric and Lifecourse Epidemiology Research Group, School of Clinical Medical Sciences, Newcastle University NE1 4LP England, U.K. r Genetik epidemiyoloji kalıtsal hastalık riskinin kişiler arasındaki farklılıklarını inceler. Aile ağaçları veya populasyon örnekleri kullanılarak hastalıklara yol açan genetik degişiklikler tanımlanmaya çalışılır. Hastalıkların çoğu komplex karakterde olduğundan, patogenezde çoğul genetik ve çevresel etmenler rol oynamaktadır. Gen ekspresyonunun son ürünü olan proteinler, genetik etkilerin kendini göstermesinde en önemli moleküllerdir. Çoğul gen veya çevresel etmenlerin sayı ve karakteri ne olursa olsun, son değişiklik proteinlerdeki nitelik veya nicelik değişikliğidir. Hastalık genine sahip olmanın her zaman hastalığa yol açmamasının nedeni, hastalık riskinin transkripsiyon sonrası dönemdeki değişikler ve proteinler arasi ilişkiler ile modifiye edilmesidir. Bir genetik mutasyona veya polimorfizme sahip olmak penetrans düşüklüğü nedeniyle her zaman hastalığa yol açmadığı gibi tam tersine, aynı genotip farklı fenotiplere de yol açabilir. Bu genotip-fenotip uyumsuzluğunun başlıca bilinen nedenleri kişiler ve toplumlar arası genetik yapısal farklılıklar, epigenetik değişikler ve RNA ekspresyonu ile protein arasındaki orantının zayıf olmasıdır. Genomdaki 30 bin gene karşılık, 1.5 milyon protein var olup bunun nedenleri arasında alternative transcription/splicing ve post-translational modifikasyonlar bulunmaktadır. Bunun sonucu olarak, proteomdaki değişikleri yalnızca genom çalışmaları ile tanımlamak mümkün değildir. Genom çalışmaları da pek çok zorluklara sahiptir. Bunlar genellikle gen duplikasyonları, psödogenler ve paralog genlerden kaynaklanmaktadır. Genomun yalnızca %2 si protein kodlayan genlerden oluşmakta olup kalan kısmı genetik çalışmaları zorlaştırmaktadır. Transkriptomik çalışmalar (gen ekspresyon profili) genetik dizilim çalışmalarına göre hastalık tanısı, gruplandırması ve risk profili elde edilmesinde daha yararlı sonuçlar vermektedir. Gen ekspresyonu ile protein ekspresyonu arasındaki ilişkinin zayıf olması, direk proteinlerin kullanılmasi halinde sonuçların daha da bilgilendirici olacağını düşündürmektedir. Proteom, genomun elli misli büyütülmüş haline karşılık gelmekte olup, proteomik çalışmalar gen ile protein arasındaki aşamalarda olan bitenden etkilenmemektedir. İnsan genom projesi başarıyla tamamlanmış olmakla birlikte elde edilen bilgilerin tamam olduğu söylenemez. Ancak genom ve protein dizilimlerinin bir arada çalışılması ve proteomik ile biyoinformatik çalışmaların paralel olarak
6 yapılması ile protein kodlayan genler ve özellikleri, transkripsiyon ve translasyon sonrası değişiklikler tam olarak anlaşılabilecektir. Bu tür bir yaklaşım, yalnızca genom çalışıldığı zaman karşılaşılan zorluklardan da etkilenmeyecektir. Bu zorluklar genomun yalnızca %2 sinin protein kodlayan genlerden oluşması, polimorfizmlerin çoğunun sessiz değişiklikler olması, epigenetik değişikliklerin, alternative transcription/ splicing ve post-translational değişikliklerin tanımlanamaması ve hatta bütün genomu kapsayan polimorfizm calışmalarının bile 1.5 milyon proteinin analizine eşdeğer olmamasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca, genom çalısmaları hücre veya dokuya özgü ekspresyon farklılıklarını ayırd edememekte ve bulunabilecek herhangi bir genetik hastalık ilişkisi zaten protein düzeyinde fonksiyonel anlamı gosterilmedikçe geçerlilik kazanmamaktadir. Bu nedenlerle hasta kişi veya dokular ile sağlıklı kişi veya dokuları karşılaştıran proteomik çalışmalar hastalıkların genetik temelinin tanımlanmasında daha verimli bir başlangıç noktası oluşturabilecektir. Nitekim, orijinal hastalık geni tanımlama çalışmaları protein fenotiplerinden başlayıp genlere ilerleme şeklinde yapılmış olup, modern proteomik yöntemlerin bulunması ile klasik genetik yöntemler genetik epidemiyoloji çalışmalarına uyarlanabilir. K-04 Genetic Epidemiology at the Proteomics Level M. Tevfik DORAK Paediatric and Lifecourse Epidemiology Research Group, School of Clinical Medical Sciences, Newcastle University NE1 4LP England, U.K. Genetic epidemiology aims to identify inter-individual variation in inherited disease risk. Different pedigree or population-based strategies are used to determine the genetic change causing the disease phenotype. Most diseases are complex traits resulting from multiple genetic changes interacting with environmental factors. As the final products, proteins are the ultimate mediators of genetic effects. No matter how many genes and environmental factors are involved, the end result is a change in the proteins. This is why a carrier for a disease predisposition gene does not necessarily have the disease but the risk is modified by other processes that may include post-transcriptional changes and protein-protein interactions. Having a genetic mutation or a functional variant may not result in a phenotypic change because of low penetrance, or the same genetic mutation may cause different phenotypes. This variation may be due to genetic background, interacting gene variants or epigenetic 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] 6 changes and imperfect correlation between gene and protein expression. There are more than 1.5 million protein products encoded by 30 thousand genes due to alternative transcription/splicing and post-translational modifications. Consequently, proteome alterations occurring in disease are not always predictable from genome analysis. Genome analysis itself is not always straightforward due to gene duplications, presence of pseudogenes or paralogues. Only a fraction of the genome contains coding and regulatory regions, and the remainder generates background noise in genetic analyses. Already, gene expression signatures (transcriptomics) provide better biomarkers for disease diagnosis, subsets and prognosis. The lack of absolute correlation between gene and protein expression suggests that proteomic profile will be an even better and direct indicator. Proteome is the fifty-times augmented complement of the genome, and proteomics deals with the final product regardless of the individual genetic components of the preceding processes. Human Genome Project may be complete but the information obtained is incomplete. Integration of genome and peptide sequences along with combination of proteomics and bioinformatics technologies will better characterize protein-coding genes, their features, processing and expression in relationship to the sequence of the human genome than the genomic sequence information alone. Such an approach will not suffer from the usual obstacles of pure genetic epidemiology studies originating from the following: protein-encoding genes constitute only 2% of the genome and most sequence variants are silent changes; epigenetic changes, alternative transcription/splicing and posttranslational modifications cannot be predicted from sequence variants, even genome-wide sequence variant studies cannot identify the genomic counterparts of 1.5 million proteins, constitutive genomic DNA studies do not take into account selective expression of genes in cells/ tissues, and no genetic association is complete without demonstration of the functional relevance. Therefore, studies of disease causing changes at the protein level by comparing diseased individuals/tissues with healthy individuals/tissues may be a better starting point to identify genetic causes of diseases. In fact, before the genomic revolution, classical genetics used the protein phenotype to identify genetic basis of disease. Modern developments in high-throughput protein analysis methods may force to return to classical genetics to identify disease genes starting at the proteomics level. K-05 Kanser Gen Tedavisinde Güncel Gelişmeler Salih ŞANLIOĞLU
7 Akdeniz Üniversitesi, Tıp Fakültesi, İnsan Gen Terapi Ünitesi, 07070, Antalya, Türkiye yılından buyana 1009 tane klinik gen tedavi denemeleri yapılmıştır. Bu denemelerin pek çoğu (% 67) Amerika Birleşik Devletleri nde uygulanmıştır. Sadece % 28 i Avrupa ülkelerinde yapılmıştır. Bu denemelerinde % 11 i Birleşik Krallık da, % 6.4 ü Almanya da, % 3.4 üde İsviçre de yapılmıştır. Bunları % 1-2 lik gibi bir oranla diğer Avrupa ülkeleri örneğin Fransa, Belçika ve İtalya takip eder. Bu klinik denemelerin % 66 sı kanser gen tedavisini ilgilendirirken, % 9.4 ü monogenik hastalıkları ve 8.1 ide damar hastalıklarını alakadar eder. İnfeksiyöz hastalıkları hedefleyen klinik gen tedavi denemeleri de (% 6.6) mevcuttur. Klinik gen tedavi denemelerinde en fazla kullanılan gen transfer araçları toplam vektörlerin % 52 sini oluşturan adenoviruslar (%26) ve retroviruslardır (% 26). Klinik gen tedavi denemelerinin pek çoğu Faz I (% 63), % 13 ü Faz II ve yalnızca % 1.7 si (18) Faz III aşamasındadır yılı ile 2005 yılı arasında onaylanan klinik gen tedavi denemelerine bakıldığında, 1999 ve 2003 yıllarının gen tedavi denemelerinin en fazla onay aldığı dönemi yansıttığı görülür yılından buyana 196 klinik gen tedavi denemelerinin bitirilmesine rağmen, klinik gen tedavi denemelerinin pek çoğu (732) halen devam etmekte olup hasta kabul etmektedir. Bu sonuçlar gösteriyorki, umut verici bazı sonuçlara rağmen genel olarak klinik gen tedavi denemelerinin başarısı hakkında bir şey söylemek için henüz oldukça erkendir. Bu durum, klinik gen tedavi denemelerinin halen doğuş safhasında olduğunu düşündürür. K-05 Current Progress in Cancer Gene Therapy Salih ŞANLIOĞLU Human Gene Therapy Unit of Akdeniz University Faculty of Medicine, 07070, Antalya, Turkey clinical trials of gene therapy have been conducted worldwide by the year Majority of these trials (67 %) have been conducted in USA. Only 28 % concerns European countries. Of these trials 11 % have been conducted in UK, followed by Germany (6.4 %) and Switzerland (3.4 %). The other European countries such as France, Belgium and Italy are all in 1-2 % in range. 66 % of these clinical trials concerns gene therapy of cancer, 9.4 % deals with monogenic diseases and vascular diseases make up 8.1 %. There are even clinical trials of gene therapy targeting infectious diseases Turk J Biochem, 2004; 29(1); (6.6%). Adenoviruses (26 %) and retroviruses (26 %) are the most commonly used gene delivery vehicles in clinical gene therapy trials adding up to 52 % of the total. Majority of the clinical trials of gene therapy are in Phase I (63 %), 13 % are in Phase II and only 1.7 % (18) are in Phase III. Analysis of clinical gene therapy trials approved worldwide from 1989 to January 2005 revealed that the time period between the years of 1999 and 2003 have been the most prosperous years in terms of number of approved clinical trials of gene therapy. Although, 196 of clinical gene therapy trials have been closed since 1989, majority of the clinical gene therapy trials (732) are open and ongoing. Altogether these results suggested that despite some promising results, it is too early to conclude anything about the overall success of clinical gene therapy trials yet. Therefore, clinical trials of gene therapy can still be considered to be in its infancy. K-06 RNAi Tekniği ve Butirilkolinesteraz Geninin Susturumunda Kullanımı Ebru BODUR Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, 06100, Ankara, Türkiye. RNA girişimi (RNA interferansı, RNAi), bitkiler ve hayvanlarda gözlenen diziye özgü bir transkripsiyon sonrası gen susturumu mekanizmasıdır. Bu mekanizma genin mrna dizisine eşlenik çift iplikli RNA tarafından uyarılır. Çift iplikli RNA molekülü, aktarıldığı hücrelerde bazlık küçük RNA parçaları (sirna) halinde işlev görür. Hücre içerisinde sirna parçaları, çok bileşenli bir nükleaz olan RNA tetikli susturum kompleksi (RISC) ile etkileşerek hücre mrna'sının diziye özgü olarak yıkımınında görev alır. Doğada bulunan bu mekanizma, moleküler biyolojide gen-protein işlevi analizi ve gen tedavisinde geniş bir uygulama alanına sahiptir. Bu çalışmada RNAi, kolinesterazların gelişen sinir hücrelerinde incelenmesinde kullanılmıştır. Kolinesterazlar, substrat ve inhibitör özgüllüklerine göre asetilkolinesteraz (AChE, E.C ) ve butirilkolinesteraz (BChE, E.C ) olarak ikiye ayrılırlar. AChE sinir uçlarından sinaptik aralığa salınan ve postsinaptik reseptörde işlevini yerine getiren nörotransmitter asetilkolin'i (ACh) parçalayarak sinirin yeni bir uyarıya açık kalmasında hayati önem taşır. BChE'nin fizyolojik görevi halen bilinmemektedir ancak ester bağı içeren çok farklı bileşikleri parçalayabilme özelliğinden ötürü "biyolojik çöpçü enzim" adı ile de tanımlanır. Ester hidrolizi görevlerinden ayrı olarak
8 kolinesterazlar sinir gelişiminde rol alırlar. Sinir gelişiminde önce BChE sonra AChE olmak üzere sıralı ChE ekspresyonu gözlenir. Çalışmada BChE mrna dizisine özgül sirna'lar tasarlanmış ve embriyonik sıçan retina dizisi R28'de kullanılmışlardır. Tasarlanan sirna çiftlerinden biri ile BChE tamamen susturulmuştur. BChE susturumu ile AChE ekspresyonunda gözlenen artış, ChE'lar arasında ortak bir düzenlenme mekanizması olduğunu ve hem mrna hem de protein düzeyinde BChE varlığının AChE ekspresyonunun düzenlenmesinde rol oynadığı gösterilmiştir. K-06 RNAi and Its Application in Silencing Butyrylcholinesterase Ebru BODUR Department of Biochemistry, Faculty of Medine, Hacettepe University,06100, Ankara, Turkey. RNA interference (RNAi) is a process of sequence specific post-transcriptional gene silencing (PTGS) in animals and plants, initiated by double-stranded RNA homologous in sequence to the silenced gene. According to the prevailing model, the transfected double-stranded RNA is processed into small RNAs (sirnas) of nucleotides. The sirnas associate with a multicomponent nuclease, the RNA-inducing silencing complex (RISC) to guide this enzyme for sequence specific degradation of mrna. This process is promptly utilized as a gene function analysis tool in molecular biology and has the further potential to be used as gene therapy. Here RNAi was employed to analyze the Cholinesterase (ChE) proteins in developing neurons. Cholinesterases are ubiquitous enzymes classified into two types through a preferential specificity of inhibitors and substrates: acetylcholinesterase (AChE; E.C ) and butyrylcholinesterase (BChE; E.C ). Whereas AChE is defined as the classical enzyme that terminates acetylcholine triggered neural transmission, BChE is clinically significant as a bioscavenger enzyme through its ability to hydrolyze a wide variety of ester containing compounds. Apart from this classical role, both ChEs are involved in novel functions in developing neurons, displaying a sequential expression with BChE preceding AChE expression. Sequence specific sirnas against BChE was designed and successfully employed to knock down BChE in the rat retinal embryonic cell line R28. Of the sirnas designed against BChE, one pair resulted in total knockdown of BChE. The knockdown of BChE resulted in an up-regulation of AChE, displaying that there is a co-regulation between the ChE proteins which can be put into affect at the mrna level. 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] 8 K-07 Türk Biyokimya Derneği ile Uluslararası Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu İlişkileri ve Türkiye de Klinik Kimya Alanı ve Dünyadaki Yeri Diler ASLAN IFCC Türkiye (TBD) Ulusal Temsilcisi Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Denizli Uluslararası Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu (IFCC) 73 ülkenin ulusal ve cihaz ve malzeme üreticisi firmaların kurumsal temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye ulusal temsilcisi Türk Biyokimya Derneği (TBD) dir. IFCC nin amaçları, üyelerinin aktivitelerini geliştirmek; Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı nın gelişmesini coğrafya, kültür ve dil farkı gözetmeden ülkeler dışına taşımak; yüksek kalitede standardizasyon sağlamak; teknolojik ve ekonomik gelişmenin her aşamasında en iyi uygulamaları yaymak; alanı geleneksel dar görüntü dışına genişleterek, Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı vizyonunu güçlendirmek, olarak özetlenebilir. IFCC Yönetim Kurulu, bölümler, komiteler ve çalışma gruplarıyla çalışmalarını sürdürmektedir. Tüm etkinliklere üye olan her ülke eşit katılım hakkına sahiptir. Tüm çalışmalar üye ülkelerin önerileriyle ve tüm ülkelerin onayıyla başlatılmaktadır. Komitelere ve çalışma gruplarına, konuyla ilişkili ölçütleri sağlamak koşuluyla, her ülkeden üye katılabilmektedir. IFCC alanı etkileyen veya alanın etkilediği tüm uluslararası ve/veya ulusal dernekler/kuruluşlarla da işbirliği içindedir. TBD nin bu derneklerin Türkiye temsilcileriyle işbirliği yararlı olabilir. TBD ulusal temsilci olarak IFCC ile ilişkilerini düzenli bir şekilde yürütmekte, tüm duyuruları üyelerine iletmektedir. TBD IFCC tarafından istenen bilgi, görüş ve önerileri zamanında yanıtlamaktadır. IFCC tüm etkinliklerini üye ülkelere danışarak kararlaştırmaktadır. Bu nedenle, ulusal derneklerin her üyesinin katkısı çok önemlidir. TBD bu bağlamda üyelerini güçlendirmek için Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı (KK-LT) Komitesini kurmuştur. Websitesindeki çalışma grupları sayfasında gözlenebileceği gibi, KK- LT Komitesi, IFCC karar ve etkinliklerini ülkemizde duyurmak ve üyelerimizin karar ve etkinliklerde yer almasını sağlamak amaç ve hedeflerini taşımaktadır. Sivil toplum kuruluşu (STK) olarak yasa yapıcı ve yürütücülere dünya örneklerini sunmak ve bu örneklerin
9 kendi koşullarımıza uyarlanmasında rol oynamak gibi hedefleri bulunmaktadır. IFCC, Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı alanında ABD, AB ve Japonya dahil olmak üzere birçok ülkede etkin bir federasyondur. ISO standartları, AB Direktifleri vb. yasal, kalite ve iyi uygulamalar ile ilişkili dokümanların oluşturulmasında etkilidir. Bu etkinliklerini ülkelere danışarak sürdürmektedir. Bu nedenle, her ülkede IFCC konu alanlarında bilgili ve deneyimli üyeler bulunmalıdır. Üyeler çalışma konularını IFCC etkinlik alanlarına göre geliştirebilirler veya önerileriyle yeni etkinlik alanları başlatabilirler. IFCC ye yeterli katkıda bulunabilmek ülke içindeki standardizasyon ve işbirliğine dayanır. Değerlendirebilmek için Türkiye deki durum diğer ülkelerle, özellikle ABD ve AB deki durum ile karşılaştırılabilir. En etkin olduğumuz alan teknolojik ürünleri üreten ülkelerin kendi vatandaşlarından dahi daha kolay satın alıp kullanabilmemizdir. Bu bağlamda, dünyada çok iyi tüketici konumunda olduğumuz söylenebilir. Bu durum kuvvetli yönümüz gibi görünse de, insan sağlığı ve getirdiği ekonomik yük açısından değerlendirilmelidir. Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı; eğitim, araştırma ve hizmet boyutlarında diğer ülkelerle karşılaştırılarak ve dünyada ortak eğilimlere göre değerlendirilebilir. ABD de çok sıkı yasal uygulamalar vardır. Bunun yanında kalite standartları, akreditasyon/yeterlilik değerlendirmeleri yerleşmiş durumdadır. AB de bazı ülkelerde çok gelişmiş yasal uygulamalar (UK gibi) varsa da, AB ülkeleri arasında farklılıklar bulunmaktadır. Ancak, Avrupa Komisyonu Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Konfederasyonu (EC4) harmonizasyon çalışmalarını hızla sürdürmektedir. Serbest dolaşım kapsamında Avrupalı Klinik Kimyacı ( European Clinical Chemist Register ) yeterlilik ölçütlerini oluşturmuştur ve yeterlilik için başvurular sürmektedir. Türkiye ye baktığımızda, dünyada kabul görmüş şekli ile Klinik Kimya tanımı bulunmamaktadır. Klinik laboratuvarlarla veya laboratuvar tıbbı ile ilişkili ( , 992) den başka yasa bulunmamaktadır. Uzmanlık eğitimi ile ilgili Tıpta Uzmanlık Tüzüğü (TUT) nde sadece Tıbbi Biyokimya uzmanlığı ifadesi yer almaktadır. Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı insan ve toplum sağlığı ve ulusal ekonomiyi etkileyen önemli bir sağlık hizmeti alanıdır. Bilimsel temele dayalı olmalı ve ulusal politikalarla, uluslararası uygulamalara eşgüdümlü yönlendirilmeli ve yürütülmelidir. Bunun için de IFCC gibi Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı uluslararası organizasyonu ve IFCC nin etkinliklerini işbirliği içinde yürüttüğü alan ile ilişkili organizasyonlarla iletişim içinde bulunmak kaçınılmazdır. Turk J Biochem, 2004; 29(1); K-07 Relations Between Federation of International Clinical Chemistry and Laboratory Medicine and Turkish Biochemical Society and the Status of Clinical Chemistry in Turkey Diler ASLAN IFCC Turkey (TBS) National Representative Pamukkale University School of Medicine Biochemistry Department, Denizli/Turkey Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (IFCC) is Federation of 73 Full Member national societies of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine and 31 Corporate Members covering the major areas of clinical laboratory developments. Turkish Biochemical Society (TBS) is the national representative of Turkey. The aims of IFCC are: to complement and enhance the activities of its members; to transcend the boundaries of a single nation or a single corporation, or a geographical, cultural or linguistic group of nations in developing the field of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine; to provide a forum for standardization, in the broadest sense, at a high level; to disseminate information on "best practice" at various levels of technology and of economic development; to promote a vision of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine that extends beyond traditional narrow perceptions of the field. IFCC carries on its activities through the Executive Board, divisions, committees, and working groups. The governing body is the council, which consists of one Representative appointed by each Full Member (voting). All Members (Full, Affiliate and Corporate) are invited to suggest candidates for the Committees. The IFCC maintains its relations with WHO and also establishes relationships with national and international organizations concerned with both basic and applied sciences, such as the International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), the International Organization for Standardization (ISO), the European Commission - Measurements and Testing Program, the International Organization of Legal Metrology (OIML), the Council of the International Organizations of Medical Sciences (CIOMS), the International Society for Chronobiology (ISC), the International Union of Physiological Sciences (IUPS), Institute for Reference Materials and Methods (IRMM) and the National Committee for Clinical Laboratory Standards (NCCLS), the International Committee for Standardization in Hematology (ICSH), the International Society for Thrombosis and Hemostasis (ISTH), the International Union of Biochemistry and Molecular Biology (IUBMB),
10 the International Union of Immunological Societies (IUIS), the International Association of Therapeutic Drug Monitoring and Clinical Toxicology (IATDMCT) and the World Association of Societies of Pathology and Laboratory Medicine (WASPALM). The Joint Committee on Traceability in Laboratory Medicine (JCTLM) to shift diagnostic field measurements to a higher analytical and metrological quality according to medical needs has been established in collaboration with the Bureau International des Poids et Mesures (BIPM). The TBS as a National Representative continues the relationships with the IFCC by disseminating the information from IFCC to its members, and vice versa. The TBS has established the Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (CC-LM) Committee in order to promote its activities in IFCC by encouraging its Members for participation into the IFCC Committees and Working Groups. One of the objectives of CC-LM Committee is to offer some proposals to the Government in order to improve the status of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine in Turkey. 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] başlıca hedefleri ve aktiviteleri arasında; lisans ve mesleki eğitim, mesleki gelişimin yükseltilmesi, Laboratuvar Tıbbı nda uzman yetiştirmek, kalitenin değerlendirilmesinde harmonizasyon ve akreditasyon yöntemleri yer almaktadır. Prag toplantısının odaklandığı konu klinik kimya ve laboratuvar tıbbı eğitimi idi. Toplantıya Avrupa daki klinik kimya ve labortuvar tıbbı lisansüstü eğitiminden sorumlu olan uzman kişiler, klinik kimya ve laboratuvar tıbbı profesörleri, FESCC ve IFCC nin ulusal temsilcileri katıldı. Toplantının başlıca amacı, Avrupa Birliği üye ülkeleri ve Avrupa daki diğer ülkeler arasındaki klinik kimya ve laboratuvar tıbbı eğitimi ve uygulamasındaki farklılıkları belirlemek, harmonizasyon ve standardizasyona yönelik çözüm önerileri bulmaktır. * Prag Toplantısı, Kasım K-08 Meeting on Harmonisation of Postgraduate Education in Clinical Chemistry and Laboratory Medicine* K-08 Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Lisansüstü Eğitiminin Harmonizasyon Toplantısı Güldal KIRKALI Güldal KIRKALI FESCC National Representative of the Turkish Biochemical Society Türk Biyokimya Derneği FESCC Ulusal Temsilcisi FESCC (Forum of European Societies for Clinical Chemistry and Laboratory Medicine) IFCC (International Federation for Clinical Chemistry and Laboratory Medicine) nin Avrupa koludur. Amacı, IFCC nin himayesinde Avrupa daki farklı klinik kimya ve laboratuvar tıbbı dernekleri ile ilişki kurarak, bu alanda çalışan tüm uzmanlar için ortak bir platform oluşturmaktır. IFCC şemsiyesi altında bir Avrupa organizasyonunu kurulması 1988 de Pont à Mousson da, ilk Yönetim Kurulu nun seçilmesi 1990 da Munich de gerçekleşmiştir. FECSS in strateji planı dahilindaki başlıca görevleri; Eğitim, Akreditasyon, Kongrelerin Düzenlenmesi ve Yayın dır. FESCC Avrupa da bulunan dernekler arasında köprü oluşturmak amacıyla Avrupa yı ilgilendiren klinik kimya konularında anlaşma yapmış ve IFCC ile bir iş birliğini şekillendirmiştir. FESCC in 35 adet ulusal temsilci üyesi bulunmakta ve Avrupa ülkelerindeki lisansüstü klinik kimya eğitimini ve akreditasyonu incelemektedir. Bu inceleme iki iki bölüme ayrılır; (1) eğitim konularına odaklanmak, (2) total kalite yönetimini idare etmek. FESCC in 10 FESCC (Forum of European Societies for Clinical Chemistry and Laboratory Medicine) is the European arm of IFCC (Internatonal Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. FESCC, under the auspices of the IFCC connecting the different societies of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine in Europe, thus creating a platform for all specialists working in the field of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine in Europe. The European organisation under the IFCC umbrella were created in Pont à Mousson (1988) and the first Executive Board was elected in Munich (1990). The main tasks of the strategy plan of FESCC are Education, Accreditation, Congress Organisation, and Publication. FESCC deals with specific European issues of clinical chemistry building bridges between European Societies, and formating collaboration with the IFCC. FESCC has 35 national society members and survey accreditation and postgraduate training in Clinical Chemistry in European countries. This investigation was divided in two parts; (1) focus on training issues, (2) deal with total quality management. Main goals and activities of FESCC are; vocational and undergraduate training; promotion of professional growth; continuous education of specialists in Laboratory Medicine; harmonisation of education and quality assessment; and accreditation procedures.
11 The focus of the Prague meeting was education in cinical chemistry and laboratory medicine. Experts in clinical chemistry and laboratory medicine responsible for postgraduate education in Europe, professors of clinical chemistry and laboratory medicine, national representatives of FESCC and IFCC attended the meeting. The main aim of the meeting was to find out the differences in education and practice of clnical chemistry and laboratory medicine among the member states of the European Union and other European nations; and try to find a solution for standardisation. * Meeting in Prague, November K-09 Tübitak Burs ve Diğer Araştırma ve Destek Programlarının Tanıtımı Cemil ÇELİK Bilim Adamı Yetiştirme Grubu ( BAYG ) Yürütme Komitesi Sekreteri TÜBİTAK, Ankara Director, The Department of Scientific Human Resources Development, TÜBİTAK, Ankara, Turkey. Since its establishment, TÜBİTAK has been providing support for scientific and technical research with the aim of assisting national development. It generates science and technology and disseminates information of benefit to the public while offering assistance to Turkish scientists in order to enhance Turkey s reputation in the fields of science and technology. The Department of Scientific Human Resources Development (BAYG) is a branch of TÜBİTAK. Its mission involves providing many kinds of support, such as creating circumstances to improve and develop the capacities of scientists and researchers, rewarding outstanding success, monitoring the progress of successful students and providing assistance for their development, and granting national and international scholarships. This presentation introduces the programmes related to young researchers and presents the new developments with regard to the scientific support provided by TÜBİTAK. It will specifically focus on young biochemists in order to ensure that they are informed of the programmes and how to benefit from them. K-10 Kuruluşundan (1963) bu yana TÜBİTAK Bilimsel ve teknik araştırmalara Ülke kalkınmasındaki önceliklere göre destek veren bir Kurumumuzdur. Bilim ve teknoloji üreten, üretilen bilgiyi toplumsal kazanıma çeviren, bilim ve teknolojide saygın bir Türkiye nin oluşması için bilim insanlarımıza destek hizmeti sunmaktadır. TÜBİTAK ın bilimsel desteklerine aracılık eden önemli bir alt kuruluşu da Bilim Adamı Yetiştirme Grubudur (BAYG ). BAYG ın üstlendiği görevler arasında Bilim İnsanlarının, araştırıcıların yetiştirilmesi ve geliştirilmesi için olanaklar sağlamak; bu amaçla ödüller vermek, üstün başarılı öğrencileri izleyerek onların gelişme ve yetişmelerine yardım etmek, yurt içi ve yurt dışı burslar vermek gibi daha birçok destek programı yer almaktadır. Bu bildiri ile TÜBİTAK ın verdiği bilimsel desteklerle ilgili yeni gelişmeler ve genç araştırmacılara yönelik programların tanıtımı yapılacaktır. Özellikle genç biyokimyacıların bu programları tanıması ve bu programlardan nasıl yararlanacakları üzerinde durulacaktır. K-09 Introduction to the Scholarship and Other Scientific Support Programmes Organised by the Turkish Scientific and Technical Research Council (TUBITAK) Cemil ÇELİK Turk J Biochem, 2004; 29(1); Karbonhidrat-Protein İlişkilerinin Hücre Biyolojisinde ve Tıptaki Rolünün Tanımlanmasına Yaklaşımlar Ten FEIZI The Glycosciences Laboratory, Imperial College, Northwick Park and St Mark s Hospital Campus, Harrow, HA1 3UJ, UK Son yıllarda, glikoproteinleri, glikolipitleri ve proteoglikanları süsleyen oligosakkaritlerin biyolojik rolleri konusunda yeniden artan bir ilgi doğmuştur. Bu ilginin nedeni, insan genomunun 50,000 den az proteini kodladığının bulunması ve hastalıkta ve sağlıkta protein fonksiyonlarının farklılaşmasının ardında yatan protein amino asit dizisinden başka nedenlerin keşfedilmesi gereğidir. Karbonhidrat dizileri potansiyel bir bilgi kaynağıdır- monosakkaritler farklı şekillerde bağlanabilirler, farlı anomer yapısında olabilirler, farklı dallanma düzeni gösterebilirler. Oligosakkaritler, biyolojik ve tıbbi açıdan öneme haiz, tanımlanmayı bekleyen bir gliko kod içerebilir. Bu durumda, oligosakkaritlerin tanınması sistemi üzerinden işleyen bir biyolojik bilgi tabanı oluşturulması talebi doğar. Bu amaca yönelik olarak, oligosakkarit mikroarray teknolojisi geliştirilmektedir. Laboratuvarımızda, lipit ile işaretlenmiş (neoglikolipit) oligosakkarit propların kullanılmasına dayalı mikroarray teknolojisi ortaya konmuştur. Bu teknoloji, tüm organizmalarda,
12 karbonhidratları tanıyan sistemlerin moleküler tanımlanmasında kullanılabilecek olan umut vaad eden bir araçtır (Feizi & Chai, 2004). Feizi,T. & Chai,W. Oligosaccharide microarrays to decipher the glyco code. Nat. Rev. Mol. Cell Biol. 5, (2004). K-10 Approaches to Deciphering Roles of Carbohydrate- Protein Interactions in Cell Biology and Medicine Ten FEIZI The Glycosciences Laboratory, Imperial College, Northwick Park and St Mark s Hospital Campus, Harrow, HA1 3UJ, UK There has been a considerable resurgence of interest, post genome sequencing, in the biological roles of the diverse oligosaccharides that decorate glycoproteins, glycolipids and proteoglycans. This has followed on from the finding that the human genome encodes fewer than 50,000 proteins and from the need to explore factors other than protein sequence as diversifiers of protein function in health and disease. Carbohydrate sequences are potentially a vast source of information the constituent monosaccharides can be linked in different ways, and can have differing anomeric configurations and branching patterns. Oligosaccharides could harbour a glyco code that s waiting to be deciphered in various contexts of biological and medical importance. It is therefore desirable to develop a knowledge base of biological systems that operate through oligosaccharide recognition. Toward this goal oligosaccharide microarray technologies are being developed. In our laboratory a microarray technology has been introduced that is based on oligosaccharide probes with lipid tags (neoglycolipids). These can be generated from desired sources and are promising tools for carrying out surveys of entire glycomes and proteomes for the molecular definition of carbohydrate-recognition systems in entire organisms (Feizi & Chai, 2004). Feizi,T. & Chai,W. Oligosaccharide microarrays to decipher the glyco code. Nat. Rev. Mol. Cell Biol. 5, (2004). K-11 MRP1 Aracılı Çoklu İlaç Direnç Mekanizmaları 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] 1,3 Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı 1 ve Onkoloji Bilim Dalı 3, Antalya 2 Pamukkale Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Anabilim Dalı, Denizli, Türkiye. Giriş: Birçok tümörün karakteristiği olan kanser ilaçlarına karşı direnç, kısmen Çoklu İlaç Direnç Protein-1 (MRP1) in aşırı üretimine bağlıdır. MRP1 ile ilişkili çoklu ilaç direncinin mekanizmaları henüz aydınlatılamamıştır, ancak glutatyonun (GSH) rolü olasıdır. Metod: MRP1 ile ilişkili çoklu ilaç direnç mekanizmalarını ve GSH ın rolünü aydınlatmak için, insan embriyonik böbrek hücrelerini (HEK293), MRP1 geni (pcdna3.1/mrpk) ni içeren bir plazmid ile enfekte ederek, 293MRP olarak adlandırılan MRP1 transfekte hücreler oluşturuldu. Farklı inkübasyon şartlarında doksorubisin veya vinkristinle inkübe edilen her iki hücrenin canlılıkları belirlendi. N-asetil- L -sistein (NAC) and DL-Butionin(S,R)-sulfoksimin (BSO) in HEK293 ve 293MRP hücrelerinde, MRP1 aracılı dirence etkileri araştırıldı. Her iki hücre, NAC ve/veya BSO varlığında, doksorubisin veya vinkristinle inkübe edildi ve GSH, Glutatyon- S-Transferaz (GST) ve glutatyon peroksidaz (GPx) ölçüldü. Sonuç: 293MRP hücreleri, parental HEK293 hücrelerine göre doksorubisin ve vinkristine daha dirençliydi. NAC, her iki hücrenin doksorubisin ve vinkristin direncini arttırdı. BSO ile GSH sentezinin inhibisyonu sonucunda, 293MRP hücreleri, doksorubisin ve vinkristin direncini kaybetti. BSO, NAC in arttırdığı MRP1 aracılı doksorubisin ve vinkristin direncini azalttı. Her iki kanser ilacı, GSH konsantrasyonunu azalttı, GPx aktivitesini arttırdı. NAC, doksorubisin veya vinkristin ile inkübe edilen her iki hücrede, GSH düzeyini arttırdı ve GST aktivitesini azalttı. Vinkristine zıt olarak, doksorubisin her iki hücrede GST aktivitesini arttırdı. Tartışma: Bulgularımız NAC nin, MRP1 ile ilişkili doksorubisin ve vinkristin direncini arttırdığını ve bu etkinin GSH senteziyle bağlantılı olduğunu ortaya koymuştur. NAC ye zıt olarak, MRP1 i fazla sentezleyen tümörlerde, BSO kemoterapinin etkinliğini arttırmak için umut vermektedir. K-11 Mechanisms of MRP1 Mediated Multidrug Resistance Tomris OZBEN 1, Ilhan AKAN 1, SelmaYenisoy AKAN 1, Hakan AKCA 2, Burhan SAVAS 3 12 Tomris OZBEN 1, Ilhan AKAN 1, SelmaYenisoy AKAN 1, Hakan AKCA 2, Burhan SAVAS 3
13 1,3 Akdeniz University Medical Faculty Departments of Biochemistry 1, and Oncology 3, Antalya 2 Pamukkale University Science Faculty Department of Biology, Denizli, Turkey. Background: Resistance to anticancer drugs is a characteristic feature of many tumors and is caused partly by Multidrug Resistance-Associated Protein- 1(MRP1). The exact mechanism of MRP1 involved multidrug resistance has not been clarified yet, though glutathione (GSH) is likely to have a role for the resistance to occur. Methods: In order to clarify the mechanisms involved in MRP1-mediated multidrug resistance and the role of glutathione (GSH), we transfected Human Embryonic Kidney (HEK293) cells with a plasmid encoding whole MRP1 gene (pcdna3.1/mrpk) and produced MRP1- transfected variants called 293MRP. The viability of both cells treated with different doses of doxorubicin or vincristine was determined under different incubation conditions. We investigated the effect of N-acetyl- L -cysteine(nac) and DL-Buthionine (S,R)- sulfoximine(bso) on MRP1-mediated resistance in HEK293 and 293MRP cells. Both cells were incubated with doxorubicin or vincristine in the presence or absence of NAC and/or BSO. GSH, Glutathione S- Transferase(GST) and glutathione peroxidase(gpx) were measured in both cells. Results: 293MRP cells were more resistant to doxorubicin and vincristine than parental HEK293 cells. NAC increased the resistance of both cells against doxorubicin and vincristine. After inhibition of GSH syntesis with BSO, 293MRP cells lost their doxorubicin and vincristine resistance. BSO decreased NACenhanced MRP1-mediated doxorubicin and vincristine resistance. Both anticancer drugs decreased cellular GSH concentration and increased GPx activity. NAC increased GSH levels and lowered GST activity in both cells treated with doxorubicin and vincristine. Doxorubicin, but not vincristine, increased GST activity in both cells. Conclusion: Our results demonstrate that NAC enhances MRP1-mediated doxorubicin and vincristine resistance and this effect depends on GSH synthesis. Unlike NAC, BSO seems a promising chemotherapy improving agent in MRP1 overexpressing tumor cells. K-12 Insulinin Antioksidan Enzim Sistemi Üzerindeki Etkilerinde Tiroid Hormonlarının Olası Rolü Nilgün ALTAN Turk J Biochem, 2004; 29(1); Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, Beşevler, Ankara, Türkiye. Diabetik hastalarda çok sayıda dejeneratif komplikasyon oluşmaktadır. Deneysel ve klinik araştırmalardan elde edilen sonuçlar, serbest radikallerin (superoksid, peroksid, hidroksil radikalleri) diabet patogenezinde önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Kronik hiperglisemi sonucu oluşan glukoz otooksidasyonu ve non-enzimatik protein glikasyonu diabette hücresel fonksiyonların bozulmasına ve membranların oksidatif hasarına yol açmaktadır. Sözü edilen reaktif oksijen türlerinin konsantrasyonları, süperoksid dismutaz (SOD), katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GSH-Px) gibi antioksidan enzimler ve nonenzimatik ajanlarla kontrol edilirler. Diabette antioksidan enzim aktivitelerinin değiştiği çok sayıda araştırmada gösterilmiştir. Bu noktadan yola çıkılarak doku antioksidan aktivitesinin diabetik komplikasyonların (kardiyomiyopati, retinopati ve nefropati) etyolojisinde çok önemli faktör olduğu vurgulanmıştır. İnsulin eksikliği diabetin temel nedenini oluşturduğundan insulin tedavisi ile diabetin yol açtığı antioksidan enzim değişikliklerinin düzeltilmesine yönelik girişimlerde bulunulmuştur. Öte yandan, deneysel olarak streptozotosin ve alloksan ile diabet oluşturulmuş ratlarda hipotiroidizm geliştiği ve bu durumun insulin tedavisi ile normale döndüğü bildirilmiştir. Bu nedenle diabetin yol açtığı antioksidan enzim değişikliklerinin kısmen hipotiroidizmin bir sonucu olduğunu düşünmek mantıksal görülmektedir. K-12 The Possible Role of Thyroid Hormones in Insulin Effects on Antioxidant Enzyme Systems Nilgün ALTAN Gazi University, Faculty of Medicine, Department of Biochemistry, Besevler, Ankara, Turkey. Several degenerative complications may frequently occur in diabetic patients as the disease progress. Evidence is accumulating suggests that toxic reactive oxygenderived free radicals (superoxide, peroxide and hydroxyl radicals) play a crucial role in diabetes1. In the presence of diabetes, persistent hyperglycaemia causes increased production of free radicals via both auto oxidation of glucose and enzymatic protein glycation that may lead to distruption of cellular function and oxidative damage to membranes. The concentration of these reactive oxygen species are controlled by antioxidant enzymes, namely superoxide dismutase (SOD), catalase(cat), glutathione peroxidase (GSH-Px) and nonenzymatic scavengers like
14 reduced glutathione (GSH). Alterations in antioxidant enzyme activities have been reported in diabetes, and thus the tissue antioxidant status seems to emerge as an important factor in the etiology of diabetic complications (cardiomyopathy, retinopathy and nephropathy). Since insulin lack is the mainstay of diabetes, attempts have been made to normalize diabetes- induced myocardial antioxidant enzyme alterations by insulin replacement therapy. Insulin replacement therapy has been shown to be successful in returning antioxidant enzyme alterations to normal levels. On the other hand induction of diabetes by streptozotocin (stz) has been shown to produce a hypothyroid state in experimental animals. It is thus possible that the diabetes-induced cardiac antioxidant enzyme alterations could be partly results of the hypothyroidism that is seen during diabetes. 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] proteozom subunitlerinde meydana gelen değişimler ve inhibitör etkili çapraz bağlı proteinlerin oluşumudur. Hücresel yaşlanma; esasen hem reaktif oksijen türevlerindeki artışa hem de proteolitik mekanizmaların aktivitelerindeki dereceli azalışa bağlı olarak hücre içinde biriken hasarlı protein agregatlarının neden olduğu hücresel disfonksiyondan ileri gelmektedir. Yaşlanmada proteolitik mekanizmalar ve yaşlanma hastalıklarına olan etkileri anlatılacaktır. K-13 Protein Turnover In Aging Şerif AKMAN K-13 Yaşlanmada Protein Yapım-Yıkımı Gülhane Military Medical School, Department of Biochemistry, Ankara, Turkey. Şerif AKMAN Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Biyokimya Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye. Başta proteinler olmak üzere makromoleküler hasar yaşlanma sürecinde görülen hücresel dejenerasyonun en önemli nedeni olarak gösterilmektedir. Okside son ürünlerin zamanla birikimi bu düşünceyi güçlendiren önemli bir kanıttır. Okside protein birikimi hücresel yaşlanmada yaygın olarak görülür. Hasarlı veya okside proteinlerin ortamdan uzaklaştırılması ve yenilerinin sentezlenmesi yani protein turnover ı hücre fonksiyonlarının korunması için esastır. Sitozolik protein degradasyonundan sorumlu esas proteolitik sistem PROTEOZOM dur. Proteozom bir multikatalitik proteolitik kompleks olup selektif olarak oksidasyon yoluyla hasar görmüş ve ubiquitinlenmiş proteinleri parçalar. Değişime uğramış, özelliklede okside olmuş proteinlerin yaşa bağlı olarak hücre içinde birikmelerinin en büyük nedeni yaşlanma ile proteozom aktivitesindeki düşüştür. Gerçekten değişikliğe uğramış proteinlerin birikmesinin en büyük nedeni ya protein yıkımında bir azalma veya oksidasyona uğramış protein miktarında bir artış veya her ikisidir. Oksidatif stres tarafından indüklenen proteozomal disfonksiyon ve dolayısıyla proteozom aktivitesinde yaşa bağlı azalma artık kesin olarak bilinen bir konudur. Yaşa bağlı proteozom aktivitesindeki bu düşüşün en azından 3 mekanizma yoluyla olduğu tahmin edilmektedir. Bunlar proteozom ekspresyonunda azalma, 14 Damaged macromolecules, especially proteins are shown to be the main cause in the cellular degeneration that occurs during the aging process. This idea is supported by the accumulation of oxidized protein is commonly seen in the cellular aging. The protein turnover is essential to preserve cell functions. The main proteolytic system in the cytosolic degradation of proteins is the proteosome. The proteosome is multicatalytic proteolytic complex, which selectively degrades oxidatively damaged and ubiquinated proteins. The main reason for the accumulation of altered, especially oxidized, proteins in the cells with age is the decrease of proteosome activity with age. Indeed, the main reason for the accumulation of altered proteins is either decreased protein degradation or increased protein oxidation or the combination of both. Proteosomal dysfunction induced by oxidative stress and then age related disease of proteosomal activity is well known subject. The loss of proteosome activity during age is dependent on at least three different mechanisms. These are decreased proteosome expression; alterations of proteosome subunits and formation of inhibitory cross linked proteins. Cellular aging, indeed, involves both an increase in the reactive oxygen species and a progressive decline in proteolytic activity, resulting in the progressive accumulation of oxidatively damaged protein aggregates that cause cellular dysfunction. Proteolytic mechanisms in aging process and the effects of them to age-related diseases is reviewed.
15 K-14 K-14 Virus-Konak Hücre İlişkileri ve Patogenez Şemsettin USTAÇELEBİ Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Mikrobioloji and Klinik Mikrobioloji Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye. Virus Host Cell Interactions and Pathogenesis Şemsettin USTAÇELEBİ Hacettepe University, Faculty of Medicine, Department of Microbiology and Clinical Microbiology, Ankara, Turkey. Virusların konak hücre ile ilişkileri, viral patogenezi ve buna bağlı olarak hastalık oluşma mekanizmasını tayin eder. Doğada insanları infekte edip hastalık oluşturma yeteneğine sahip birçok virus mevcuttur. Bu viruslar farklı RNA ve DNA gruplarında, birçok kimyasal ve yapısal özelliklerine göre sınıflandırılırlar. Ayrıca virusların hücrelerdeki replikasyon stratejilerine göre de sınıflandırılmaları (Baltimore) olasıdır. Viruslar farklı yollardan konak hücreye girerler. (Örn.solunum, seksüel, oral-fekal yol vs). Ancak konak hücre ilişkisi sonucunda genellikle iki tip ilişki ortaya çıkar. Bunlardan birincisi üretken (productive) ilişkidirki, bunun sonucunda yeni virus partikülleri sentezlenerek, yeni hücreler infekte olur. Diğeri ise üretken olmayan (non-productive) ilişkidirki, abortif infeksiyon olarak da adlandırılan bu ilişkide yeni virus partikülü yapımı gözlenmez. Virus replikasyonu sonucunda oluşan hastalık akut enfeksiyon olarak adlandırılır. Bu infeksiyon tamamiyle virusun temizlenmesiyle sona ermesine karşın bazı viruslar konakta persistan (kalıcı) veya latent (suskun) infeksiyona neden olabilir. İnfeksiyonun gidişi tamamiyle bazı viral ve konak faktörlerine bağlı olarak gelişir. Viral patogenezin gelişmesi için konak ve hücre düzeyinde gelişen sıralı olaylar mevcuttur. Virusun hücre düzeyinde konakta ilk oluşturduğu basamak virusun hücrede bulunan özgül reseptör yardımı ile hücreye adsorbe olmasıdır. Farklı viruslar, farklı hücresel reseptörleri kullanırlar. Virusun hücre içerisine alınmasından sonra virus replikasyonu başlar. Birçok virus viral transkripsiyonu arttıran stratejileri kullanmaktadırlar (Enhancers, transcription factors). Ayrıca viral translasyonuda hızlandıran stratejiler patogenezde önemli rol oynarlar. Virus infeksiyonu ayrıca apoptozisi (hücre ölümü) stimüle eder. Özellikle virusun konak hücre ile ilişkisi sonucunda sitotoksisite, immünopatojenite, toksin üretimi, hücre çoğalmasının değişimi, immünsüpresyon ve onkogenesis gibi patolojiye esas olan olaylar ortaya çıkar. Virusların konak hücre ile ilişkilerinin anlaşılması tedavi ve korunma önlemlerinin alınmasında oldukça değerli ipuçlarını edinmemize yardımcı olmaktadır. Turk J Biochem, 2004; 29(1); The interaction of the virus with the host cell determines viral pathogenesis and viral disease. There exist many viruses in nature that are capable of causing disease. These are classified according to their nucleic acids (DNA or RNA) along with their chemical and structural properties. Viruses can also be classified according to their intracellular replication strategy (Baltimore classification). Although viruses use a variety of routes (respiratory, sexual, fecal-oral etc.) to infect their host cells, two outcomes are generally observed after virus-host cell interaction. The first one, called the productive infection, produces new viral particles to infect other susceptible cells. In the second one, called non-productive or abortive infection, no progeny viral particle is produced. The disease caused by viral replication is called acute infection. Acute infection abolishes with total viral clearance. Nevertheless, some viruses are capable of producing persistant or latent infections. The nature of the infection is affected by viral and host cells factors. Viral pathogenesis depends on sequential steps observed in virus-host cell relationship. In the first step, virus adsorbs to the host cell via specific cellular receptors. Different viruses use diverse cellular receptor, for adsorption. After internalisation, the virus begins to replicate. Viruses use different strategies (enhancers, transcription factors) to enhance viral transcription. There are also distinct viral translational strategies that play a role in viral pathogenesis. Viral replication may also stimulate apoptosis. The interaction of the virus with the host cell results in cytotoxicity, immune pathology, toxin production, alterations in cellular metabolism and division, immune suppression or oncogenesis, that form the basis for pathogenesis and disease. Understanding virus-host cell interactions also help in finding out important clues for treatment and preventive measures. K-15 Kemik Metabolizması Ve Osteoporoz A. Kaya EMERK
16 Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, Istanbul, Türkiye. Başarılı bir tedavini ilk basamağı doğru teşhistir. Bu konuda hastalık belirteçlerinin yeri vazgeçilmez bir noktada olup teknoloji ile birlikte hızla ilerlemektedir. Osteoporozda da kemik dönüşüm belirteçlerinin yeri özellikle erken bilgi vermeleri açısından günden güne artmaktadır. Kemik yaşayan ve gelişen dinamik bir dokudur.yılda %10 değişime uğrayan bu doku esnekliğini ve mikromimarisini sağlayan kollagen yanında sağlamlığını ve dayanıklılığını sağlıyan büyük ölçüde hidroksi apatit formunda kristallenmiş kalsiyum fosfattan oluşmuştur.24 yaşına kadar yapım hızı yıkım hızının üstünde olan bu doku kadın ve erkek te farklı hızlarla azalmaya başlar;yani yıkım hızı yapım hızını aşar.osteoblastik aktivitenin osteoklastık aktiviteye galip geldiği bu dönem hayat boyu sürer. Özellikle menapoz sonrası 4-5 yılda kadınlarda artmış bu yıkım kemik mimarisinin ve dayanıklılığının belirgin azalmasına sebep olur ve kırıklara dispoze bir yapı oluşur. Dayanıklılığı etkileyen ve oluşan porositenin yanında trabeküler mikromimarinin de bozulmasına sebep olan bu dengesiz yapım-yıkım osteoporoz olarak isimlendirilir. Osteoporozda yaş, cinsiyet, etnik köken gibi değiştirilemez faktörler yanında ilaç kullanımı, beslenme, vitd eksikliği, alkol kullanımı, seks hormonları düzeyleri, egzresiz, Ca alımı gibi değiştirilebilir faktörler risk faktörü olarak rol oynar. Kemik mineralizasyonu takip belirteçleri serum osteokalsini, kemik alkalen fosfatazı, serum prokollagen I uç peptitleri gibi protein yapıda bileşiklerdir. Kemik resorpsiyonunu ise. idrar N-telopeptide çapraz bağları, idrar deoxy-pyridinoline, idrar hidroksiprolin, tartarate bağımlı atid fosfataz ve Catepsin K miktarları ile takip ederiz.bu belirteçlerin değerlendirmesi biyolojik varyasyonları dikkate alınarak yapilmalı ve Kemik ineral Yoğunluğu ile birlikte yapılmalıdır. İdrarda ölçülen bileşikler için kreatinin düzeltmesi uygulaması gözden kaçırılmamalıdır. K-15 Bone Metabolism And Osteoporosis A. Kaya EMERK Marmara University School of Medicine Department of Biochemistry, Istanbul, Turkey. Diagnosis of a given disease is often the first step to a succesful therapy. The use of biochemical markers of bone turnover in osteoporosis is becoming more 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] 16 important due to their capacity to give early information. Many of the new markers are proteins, peptides or other large biomolecules usually present at very low concentrations. Bone is aliving growing tissue that turns over at a rate of 10% per year. It is largely made up of collagen that gives bone its tensile strength and framework, and calcium phosphate, mineralised complex that hardens the framework. After age 24 bone resorption rate slowly begins to override mineralisation rate. Bone loss is most rapid in women in the first few years after menapause but continues into post-menapausal years. Loss altough much more slowly also happen in men with age. In addition to bone porosity bone strenght is determined by the trabecular microstructure in which osteoblastic and osteoclastic activities play an important role. Osteoporosis develops when bone resorption occurs too rapidly and bone formation fails to keep up.risk factors for osteoporosis involves age, gender, ethnicity, use of certain drugs, exercise, smoking, Vit D deficiency, Ca intake, sex hormones, alcohol intake, etc. Mineralization markers arserum osteocalsin, bone alkaline phosphatase, serum prokollagen I extention peptides. Markers for resorption of bone on the other hand are urine N-telopeptide crosslinks, urine deoxypyridinoline, urine hydroxyproline, tartarate dependent acid phosphatase and Catepsin K. Biochemical markers of bone turnover should be used in conjunction to BMD for diagnosis. Since the biolgical variation in urine markers is wide they should be used with caution and serial determinations are always better than single random asseys. Quantitation should always include kreatinin correction if done on random urine samples. K-16 Klinikte Kök Hücrelerin Toplanması, Saklanması ve Kullanılması Taner DEMİRER İbn-i Sina Hastanesi Hematoloji/Onkoloji Bilim Dalı, Ankara, Türkiye. Son dekat içerisinde gerek allojeneik, gerekse de otolog kök hücreler transplantasyon için artan sıklıkta kullanılmakta olup kök hücreler artık kemik iliğinin (Kİ) yerine geçmiştir. Bugün bütün dünyada kemik iliğinin transplant amaçlı kullanımı çok sınırlı bir düzeye inmiştir. Kök hücrelerin kullanımı ile hem nötrofil hem de trombosit graftlarının erken tutması ve bununla birlikte transfüzyon ihtiyacının ve hastanede kalma süresinin azaldığı kesin bir şekilde gösterilmiştir. Ayrıca kök hücre toplanması için anestezi ve ameliyathane ortamının gerekmemesi hem otolog kök hücre
17 toplanmasını kolaylaştırmış hemde allojeneik vericiler için donörlüğü cazip hale getirmiştir. Yapılan bir çok çalışma göstermiştirki transplantı takiben başarılı bir engrafman için gerekli minimal CD34+ hücre sayısı 2.5 x 10E6/kg dır. Optimal bir kök hücre engrafmanı için gerekli sayı ise 5 x 10E6/kg dir. Yapılan bir çok multivariat analizler otolog bir transplant için toplanan CD34+ kök hücrelerin sayılarına hastaların yaşı, önceden aldıkları tedavilerin sayı ve çeşitleri, önceden radioterapi alıp almadıkları, hastalığın türü, ve hastalığın durumu (nüks, remisyon vs), büyüme faktörü (Rh-GCSF) ve kök hücre toplama rejimi gibi faktörlerin çok etkili olduğunu göstermiştir. Kök hücre toplanmasında G-CSF in dozu çok önemli olup bu faktöre doz cevap eğrisi çok belirgin bir şekilde ortaya konmuştur. Optimal bir kök hücre toplanması için en uygun zamanın perifer kanda sirküle eden CD34+ hücre sayılarının en az ml de 20 nin üzerinde olduğu döneme denk düştüğü bir çok otorite tarafından kabul edilmiştir. K-16 Peripheral Blood Stem Cell Mobilization, Cryopreservation and Utilization Taner DEMİRER İbn-i Sina Hospital, Department of Hematology/ Onkology, Ankara, Turkey. Several studies clearly documented a more rapid hematopoietic recovery with growth-factor mobilized peripheral blood stem cells (PBSCs) compared to bone marrow (BM). Time to engraftment for neutrophils and platelets average 8 to 12 days in contrast to 2-4 weeks after BM. This rapid hematopoietic recovery with PBSCs has decreased the duration of hospitalization, transfusion requirements and costs. Although growth factors alone may mobilize enough PBSC for highdose chemotherapy, the administration of growth factor after submyeloablative chemotherapy increases the yield of CD34+ cells. Based on the current data, CD34+ cell content of PBSC appears to be the single most powerful predictor of hematopoietic recovery. Infusion of > 5 x 106 CD34+ cells/kg is associated with a rapid engraftment of neutrophils and platelets, although successful engraftment has also been reported with the infusion of x 106 CD34+ cells/kg. Age, prior radiotherapy (RT), marrow involvement, prior chemotherapy regimens are important factors influencing the the yield of stem cells. Therefore, by using these parameters, we may identify the patients who will fail to mobilize sufficient numbers of PBSC prior to collection and utilize new strategies for stem cell mobilization. Because of the ease of collection and Turk J Biochem, 2004; 29(1); rapid engraftment after myeloablative therapy, PBSC have replaced the marrow for autologous transplantation and may supplant marrow for allogeneic transplantation in near future. K-17 İkiz Gebelik Prenatal Tanısında VNTR Analizleri Gülen ATTİLA Çukurova Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, Adana, Türkiye. İnsan genomu ardışık olarak tekrarlayan dizi grupları içerir. Bu diziler genellikle bp uzunluğunda olup variable number of tandem repeats (VNTR) veya minisatellitler olarak adlandırılırlar. Ardışık tekrarların sayısında gözlenen değişkenlikler nedeniyle VNTR dizileri yüksek düzeyde polimorfik özellik gösterir. Bunlar kodlanmayan diziler olup hem her bir allel için ardışık tekrar sayılarında hem de nükleotid dizi tekrar ünitelerinde allellik değişkenlik gösterirler. VNTR lokusları kromozomların subtelomerik bölgelerine yerleşiktir ve tüm genoma yaygın olarak dağılmışlardır. VNTR lokusları genellikle yüksek oranda heterojenite gösterir ve çok sayıda allelleri vardır. Bu özellikleri nedeniyle günümüzde çok önemli genetik belirteçler olarak kabul edilirler. VNTR lokuslarının heterojeniteleri değişim gösterir, ancak bazı VNTR lokuslarında % 100 lere yaklaşmaktadır. Yüksek polimorfik özellikleri nedeniyle kimliklendirme ve paternite testlerinde, prenatal tanıda, adli tıpta, gen haritalanmasında, linkage haritalarının çıkarılmasında, karsinogenezisle ilişkili lokusların belirlenmesinde VNTR lokuslarının analizleri kullanılmaktadır. Prenatal tanı sırasında fetal koryonik villüs biyopsi materyalinin maternal desidua ile kontaminasyonu özellikle annenin mutasyonunu taşıyan heterozigot olgularda problem yaratmakta ve prenatal tanıda yanlışlığa neden olmaktadır. İkiz gebeliklerin prenatal tanısında ise yukarıda bahsedilen problemlere ek olarak koryonik villüs biyopsi materyallerinin aynı fetustan alınma riski vardır ki bu da hatalı prenatal tanıya neden olur. Bu tip problemlerin önlenmesinde de VNTR analizleri önemli yer tutmaktadır. K-17 VNTR Analysis in Prenatal Diagnosis of Twin Pregnancies Gülen ATTİLA
18 Çukurova Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, Adana, Turkey. The human genome contains a group of tandemly repeated sequences, usually bp in length and exhibit highly polymorphism due to a variable number of tandem repeats (VNTR). These are noncoding sequences that show allelic variation both in number of tandem repeats per allele and the nucleotide sequence repeat units themselves. VNTRs are located predominantly in subtelomeric regions of chromosomes and scattered throughout the genome. VNTR loci often have high levels of heterozygosity and large number of alleles, characteristics that make them informative genetic marks. The degree of heterogeneity within various minisatellites (VNTRs) differs, but in extreme cases the frequency of heterozygosity may approach 100 %. Because of their high polymorphic content,they are useful tools in gene mapping, construction of linkage maps, identification of loci which may be involved in carcinogenesis, paternity determinations, forensic medicine and prenatal diagnosis. In prenatal diagnosis contamination of maternal decidua in the biopsy material of chorionic villus sample(cvs) is a great problem in the heterozygous cases. In case of a twin pregnancy, in addition to the problems mentioned above, there is a risk of chorionic villus sampling from the same fetus which leads erroneous results in prenatal diagnosis. VNTR loci analysis have important roles in the elimination of such problems. K-18 Klinik Laboratuvarda Yeni Teknik Gelişmeler Doğan YÜCEL S.B. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Biyokimya Bölümü, Ankara, Türkiye. Bilim ve teknolojide İkinci Dünya Savaşı sonrasında görülen ilerlemeler klinik laboratuvarda önemli dönüşümlere ve büyümeye yol açmıştır arasındaki dönemde laboratuvar test cihazlarının gelişimi ve kullanımına, giderek çok kanallı otomatik sistemlerin laboratuvar ortamına girişine tanık olundu. Cihazların doğruluğu ve kesinliği, yirminci yüzyılda tıbbi tanının gelişmesine ve böylece ömrün uzamasına katkıda bulundu. Klinik laboratuvar son yıllarda da büyük değişiklik ve gelişmelere tanık oldu: (1) Klinik laboratuvar ortamına pek çok yeni tanı teknikleri ve testlerinin girişi. (2) Monoklonal antikorların bulunması (1983) ve çok duyarlı immünokimyasal tekniklerin gelişimi. (3) Evvelce elle yapılan protein elektroforezi ve idrar analizi gibi çalışmaların otomatik analizler haline gelişi. (4) Bakım noktası analizlerinin gelişimi. 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] 18 (5) İnvazif olmayan testlerin gelişimi. (6) Klinik laboratuvarda farklı ölçüm tekniklerini kullanabilen tek bir cihaza doğru gidiş. (7) Otomasyon ve elektronik veri kullanımı: Hastane ve laboratuvar bilgi sistemleri, toplam laboratuvar otomasyonu ve çekirdek (core) laboratuvar kavramı. (8) Sıkı kalite kontrol sistemleri ve standardizasyon. (9) Gaz ya da sıvı kromatografi ve kütle spektrometri tekniklerinin rutin laboratuvar hizmetlerine gittikçe daha çok girişi. (10) Moleküler tanı: Polimeraz zincir reaksiyonunun bulunması (1984); RNA ya da protein düzeyinde gen ifadesi çalışmaları (transkriptomik ve proteomik), küçük moleküllerin çok parametreli analizi (metabolomik). (11) Farmakogenetik ve farmakogenomik alanındaki gelişmeler. (12) Cihazlarda minikleşme: mikroarrayler ve nanoteknoloji, DNA sensörleri, yonga teknolojileri (lab-on-a-chip ve biochip). Bu gelişmeler sonucunda klinik laboratuvarın karar oluşumundaki önemi giderek artmaktadır. Günümüzde, laboratuvar klinik hasta kayıtlarındaki objektif veriler içinde %94 gibi yüksek bir oranla yer almaktadır. Klinik laboratuvardaki gelişmeler gelecekte de olacaktır. Klinik laboratuvarcı bu gelişmelere ayak uydurmalıdır. Yeni laboratuvar, daha geniş bir hizmet alanına ve interaktif çalışma sürecine sahiptir. K-18 New Technological Developments in Clinical Laboratory Doğan YÜCEL Medical Biochemistry Department, Ankara Education and Research Hospital, Ministry of Health, Ankara, Turkey. The scientific and technological advances after the 2 nd World War led to significant transformations and growth of the clinical laboratory. The period from 1950 to 1980 witnessed development and use of laboratory testing analyzers with gradual introduction of automated multichannel systems. The analytical accuracy and precision of the analyzers led to an era of improved medical diagnosis that aided in the increased life expectancy of the 20 th century. Clinical laboratory has also witnessed a period of enormous change and development in recent years: (1) Many new diagnostic techniques and laboratory tests have been introduced into the clinical laboratory. (2) Invention of monoclonal antibodies (1983) caused evolution of ultrasensitive immunoassay technologies. (3) Evolution of manual assays such as protein electrophoresis and urinalysis to automated analysis. (4) Development of point of care testing. (5) Development of noninvasive testing. (6) Progressing toward a single analyzer incorporating multiple measurement principles in clinical laboratory. (7) Automation and electronic data management: hospital information system and laboratory information
19 system resulting in total laboratory automation and core laboratory concept. (8) Rigorous quality control systems and standardization. (9) Gradually increased introduction of gas or liquid chromatographic and mass spectrometric techniques into routine laboratory services. (10) Molecular diagnostics: Invention of polymerase chain reaction (1984); gen expression analyses at RNA level (transcriptomics) or protein level (proteomics), and multiparameter analysis of little molecules (metabolomics). (11) Pharmacogenetics and pharmacogenomics. (12) Miniaturization in instrumentation: microarrays and nanotechnology, DNA sensors, lab-on-a-chip and biochip technologies. As a result of these developments, the importance of clinical laboratory in decision making is gradually increased. Currently, the laboratory contributes as much as 94% of the objective data in clinical patient records. Developments in clinical laboratory will continue in the near future. The clinical laboratorian should keep pace with these developments. The new laboratory has an interactive process comprising a broader scope of laboratory services. K-19 LDL Boyutlarının Belirlenmesi Ayrıntılı İncelemenin Önemi Nedir? Donald WIEBE VLDL, LDL ve HDL gibi lipoprotein sınıflarının heterojen dağılımlı karmaşık yapılı aileler olduğu bilinmektedir. HDL genel olarak HDL-2 ve HDL-3 gibi alt gruplara ayrılır. Benzer şekilde VLDL de boyutuna göre alt gruplara sınıflandırılır. Ne HDL, ne de VLDL alt grupları klinikte hiperlipidemi hastalarının teşhis ve tedavisine yönelik kulanılmamaktadır. Ancak, son zamanlarda kalp hekimleri koruyucu amaçlı olarak, LDL boyut belirlemesini sıklıkla talep edilmektedir. LDL boyut belirlenmesi hiperlipidemi tedavisinde ve hastalığı kontrol altına almada neden önem kazanmıştır? Bu sunum, LDL boyut belirlemesinin, yüksek kalpdamar hastalıkları (CHD) riski taşıyan kişilere uygulanan diğer laboratuvar testlerine oranla önemini açıklamaya yöneliktir. Bir hastada yüksek protein/kolestrol oranına sahip küçük yoğun LDL partiküllerinin veya düşük protein/kolestrol oranına sahip büyük LDL partiküllerinin bulunması, hastanın taşıdığı CHD riskini belirleyebilir. Burada LDL boyutunun ateroskleroz gelişiminde olası rolü tartışılacaktır. LDL boyutlarının bireyin CHD riskini etkilemesine ve tedavisini değiştirmesine yönelik az sayıda ancak ilgi çekici ve ikna edici bulgu vardır. Önemli diğer bir konu ise, laboraruvarlarda LDL boyutu belirlenmesinde kullanılan yöntemlerin Turk J Biochem, 2004; 29(1); derlemesini oluşturur. Sunumum bu kısmında laboratuarda bireyin LDL boyutunun belirlenmesinde kullanılan farklı yaklaşımları ele alınacaktır. Japonya veya ABD'de geliştirilen yöntemler en çok kullanımda olan yaklaşımlardır. LDL boyut belirlenmesinde kullanılabilecek başka yöntemlerde mevcut olduğundan farklı tekniklerin karşılaştırması yapılacaktır. LDL boyut belirlemesinin bireyleri CHD riski taşıyan dilime taşıyan ana bileşenlerden biri olacağını söylemek mümkün değildir. Ancak Wisconsin Üniversite sinde koruyucu hekimler artan sıklıkla LDL boyut belirlemesi testini istemektedirler. Bu talebin bir moda veya risk faktörü belirlenmesinde kilit önemi olduğu ileri zaman içinde belirlenecektir. K-19 LDL Sizing What s All the Fuss About? Donald WIEBE It is well known that each of the individual lipoprotein classes (VLDL, LDL, and HDL) are families of heterogeneous complex mixtures of lipoproteins. HDL is frequently subdivided into HDL-2 and HDL-3 fractions. VLDL has similarly been separated into different subclasses based on their respective sizes. But neither HDL nor VLDL subclasses have been routinely used clinically to manage hyperlipidemic patients. However, recently preventive cardiologists are frequently requested LDL sizing to manage their patients. Why has LDL sizing become an important aspect for treating or managing hyperlipidemic subjects? This presentation will attempt to provide some answers as to why LDL sizing may be an important compliment to the other lipid tests that laboratories perform for patients with increased risk for cardiovascular heart disease (CHD). Establishing whether a patient has small dense LDL particles with a high ratio of protein/ cholesterol or large LDL particles with smaller ratios may be a useful approach to assessing an individual s risk for CHD. The potential role of LDL size on the pathogenesis of atherosclerosis will be discussed. There are a few very interesting and convincing reasons that LDL size might influence an individual s CHD risk and alter the patient s treatment. A second and equally important topic will be a review of methods that are available to laboratories to investigate LDL sizing. Therefore, the presentation will review the varied laboratory approaches that may be used to determine whether or not an individual s LDL is small or large. Some of the common approaches for LDL sizing were developed in Japan or the US and are readily available in those countries. There are several
20 other approaches or techniques that can be used for LDL sizing. Thus, a review of the different techniques that can be used for LDL sizing will be discussed. It is difficult to predict where or not LDL sizing will become a key component of an individuals risk profile for CHD in the future. However, it is clear that preventive cardiologists have been ordering LDL sizing in higher frequency at the University of Wisconsin. It remains to be seen whether or not LDL sizing is just a new trendy test or becomes a key component to assess a patient s risk for CHD. K-20 Doktora Eğitiminde Yenilikler Gül GÜNER (FEBS Biyokimya Eğitimi Çalışma Grubu Üyesi) Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü DEÜ Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, İzmir, Türkiye. Doktora eğitiminin temel amaçları, çağdaş bilim insanları yetiştirmek, etkin akademisyenler yetiştirmek, mesleğinde yetkin olup, bilgi ve becerisini farklı alanlara uygulayabilen bireyler yetiştirmek, kısacası bağımsız öğrenme ve araştırma yapma becerileri ile donatılmış yaratıcı bilim insanları yetiştirmektir. Doktora eğitimi, geleneksel olarak, anabilim dalı bazında planlanmaktadır ve ülkemizde 1982 de tarih ve 41 sayılı "Yüksek Öğretim Kurumları Teşkilatı hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin" 18/h maddesi gereğince kurulan Enstitüler tarafından koordine edilmektedir. Doktora programlarının, gelişen bilim ve teknolojinin gereksinimlerine bağlı olarak sürekli olarak yenilenmesi kaçınılmaz bir durumdur. Bu sunumda, gerek dünyada, gerekse ülkemizde, bu doğrultuda gerçekleştirilen planlamalar, çalışmalar ve uygulamalar, özellikle biyomedikal bilimler perspektifinden gözden geçirilecektir. Avrupa perspektifi, Bologna sürecinden yola çıkarak değerlendirilecek, ABD de NIH, IUBMB, ASBMB gibi kuruluşların ve başlıca üniversitelerin biyomedikal alanda doktora eğitimindeki yenilikçi stratejileri ele alınacak, Avustralya daki durum ve ülkemizde doktora eğitiminde söz konusu olan yeni yaklaşımlar, eğilimler ve uygulamalar değerlendirilecektir. Son olarak, Dokuz Eylül Üniversitesi nin, doktora nın bilim yolunda efektif kullanımına yönelik eğitim modeli sunulacaktır. 1. Güner G. Tıp Bilimlerinde Doktora Eğitimi. Tıp Eğitiminde Değişim Sempozyumu, Mart 2002, Atatürk Üniversitesi, Erzurum. 19. Ulusal Biyokimya Kongresi, Antalya [19th National Biochemistry Congress, Antalya, Turkey] Güner G. Biyokimya da Doktora. XVI. Ulusal Biyokimya Kongresi, Ekim 2000, Selçuk-İzmir. 3. Güner G. Doktora Eğitiminde Entegre Dersler- Entegre Programlar,Sağlık Bilimleri Enstitü Müdürleri Toplantısı Kitabı, Ankara Üniversitesi, K-20 Innovations in PhD Education Gül GÜNER (Member of FEBS Working Group on Teaching Biochemistry) DEU Health Sciences Institute, Department of Biochemistry, DEU School of Medicine, Izmir, Turkey. The main objectives of the PhD education are, to educate comtemporary scientists, effective academicians, and individuals capable of translating their knowledge and skills to different fields; in short, to educate creative scientists capable of independent learning and research.. Traditionally, PhD educaton has been planned and carried out by departments. Since 1982, according to the new Legislation on Higher Education, PhD education has been coordinated by Health Sciences Institutes in Turkey. Continuous renovation of PhD programs following the arising needs of science and technology is inevitable. In this presentation, an overview will be made on the plannings, activities, and applications in different PhD programs from the whole world, as well as from Turkey, with a focus on biomedical sciences. The European perspective will be discussed from the status of the Bologna declaration; the novel strategies of institutions such as NIH, IUBMB, and ASBMB on PhD education in biomedical sciences will be evaluated; the current status in Australia will be summarized. An overview of new trends, applications and plannings on PhD education in Turkey will be shared. Finally, a PhD education model on the effective use of PhD for science, elaborated at Dokuz Eylül University, will be presented. 1. Güner G. Tıp Bilimlerinde Doktora Eğitimi. Tıp Eğitiminde Değişim Sempozyumu, Mart 2002, Atatürk Üniversitesi, Erzurum. 2. Güner G. Biyokimya da Doktora. XVI. Ulusal Biyokimya Kongresi, Ekim 2000, Selçuk-İzmir. 3. Güner G. Doktora Eğitiminde Entegre Dersler- Entegre Programlar,Sağlık Bilimleri Enstitü Müdürleri Toplantısı Kitabı, Ankara Üniversitesi, 2003.
KONGRE BAŞKANI DÜZENLEME KURULU
KONGRE BAŞKANI Prof. Dr. Sebahattin ÖZCAN Ankara Üniversitesi DÜZENLEME KURULU Prof. Dr. Mehmet KARATAŞ Düzenleme Kurulu Başkanı Prof. Dr. Dilek TURGUT BALIK Düzenleme Kurulu Başkan Yardımcısı Doç. Dr.