Aktual Analiz 29 | TRT Türkmençe
Aktual Analiz 29...
21.07.2018 ~ 11.10.2018
Türkiıäniň ynsanperwer kömek we bosgun syıasaty dünıäde 1-nji orunda bolup, bütin dünıä adamzat sapagyny berıär. Türkiıe bir tarapdan dünıäde iň köp ynsanperwer kömek beren ıurt hökmünde, adama sarpa goımagyň, paılaşmagyň we kömek etmegiň nähili edilmelidigini bütin dünıä gökezıär. Türkiıäniň adama sarpa goııan daşary syıasat pozisiıasy, adam hukuklary diıen bolup gapylarynyň arkasyna gizlenıän ıurtlaryň tersine, adama adam bolandygy üçin sarpa goımagyň nähili bolmalydygyny beıleki ıurtlara nusga görkezıär. Türkiıäniň şol bir wagtda iň köp bosgun kabul eden ıurt bolmagy, Türkiıäniň pozisiıasynyň tapawutlydygyny orta goııar.
Global Ynsanperwer kömek 2018 habarnamasyna görä Türkiıe geçen ıyl iň köp ynsanperwer kömek beren ıurt boldy. Dünıäniň iň jomart ıurdy hökmünde saılanan Türkiıe adam başyna düşıän milli girdejisiniň 0,85 göterimine deň gelıän ynsanperwer kömek berdi. Milli girdejä görä Türkiıeden soň iň köp ynsanperwer kömek beren ıurtlar 0,17 göterim bilen Lıuksemburg we Norwegiıa boldy.
Merkezi Britaniıada ıerleşıän Galkynyş insiatiwalary guramasynyň habarnamasyna görä Türkiıe geçen ıyl 8,07 milliard dollarlyk ynsanperwer kömek berip, dünıäde iň köp ynsanperwer kömek beren ıurt boldy. Türkiıeden soň iň köp ynsanperwer kömegi 6,68 milliard dollar bilen, ABŞ ıerine ıetirdi. ABŞ-niň ıerine ıetiren ynsanperwer kömegi milli girdejisine görä 0,04 göterime barabar boldy. ABŞ-den soň iň köp ynsanperwer kömek ıerine ıetiren ıurt 2,52 milliard dollar bilen Germaniıa boldy.
Türkiıäniň ynsanperwer kömek boıunça beıleki ıurtlara garanyňda öňde bolmagy, Türkiıäniň adamy adam ıerine goııan daşary syıasat alyp barıandygynyň aıdyň subutnamasydyr. Türkiıe dünıädäki tapawutlylygy orta goııar. Adam hukuklary we demokratiıanyň tarapdarydyklaryny öňe sürıän ıurtlaryň ynsanperwer kömekde Türkiıeden örän yzda bolmaklary, öňe sürıänleriniň hakykata bap gelmeıändiginiň iň açyk subutnamasydyr. Türkiıäniň bolsa ynsanperwer kömek babatynda beıleki ıurtlara garanyňda örän öňde bolmagy, Türkiıäniň adam hukuklaryna söz bilen dälde ıüregi bilen sarpa goııandygyny subut edıär.
Ynsanperwer kömege goşmaça Türkiıäniň şol bir wagtda dünıäde iň köp bosguna gujak açan ıurt bolmagy, Türkiıäniň tapawduny ıene-de bir gezek orta goııar. 3,5 million bosguna ıer eıeçiligini eden Türkiıäniň dünıädäki ençeme ıurtdan tapawutlylykda, adamzat we wyždan taıdan hereket edeıändigini görkezıär, Türkiıe ençeme ıurtdan tapawutlylykda hem bosgun bolup ıurdyna sygynan adamlara sarpa goııar, hem-de serhediň beıleki tarapyndaky adamlara ynsanperwer kömek berıär.
Esasan hem dünıäde rasizmiň artan, bosgunlara garşy berk syıasatyň alynyp barylıan we adamlaryň Ortaıer deňizinde ölmegine tomaşa edilıän bir döwürde Türkiıäniň pozisiıasy adamzat taıdan uly abraıdyr. Türkiıedäki aşa köp bosgun ilatyna garamazdan, ıurtda syıasy durnuksyzlygyň başdan geçirilmezligi we rasizmiň artmazlygy, dünıädäki bosgunlara garşy argumentleriň hakykata bap gelmeıändigini subut etdi. İB-däki we ABŞ-däki bosgun krizisiniň aslyna garanyňda rasizm we daşary ıurt duşmançylygy krizisdigini görkezıär.
Mysal üçin Germaniıadaky hökümetiň başyndaky dogan partiıalar hökmünde saılawlara bile gatnaşan Hristian demokratlar we Hristian sosialistleriň bilelikde bolmagy taryhyndaky iň uly krizisi, Hristian sosialistleriň bosgunlara garşy has berk syıasat talap etmeginden gözbaş alıar. 550 milliondan gowrak ilata eıe bolan İB-niň sebitine Türkiıedäki bosgun sanynyň 1/3-niň gelmegi bütin İB-de uly krizisiň döremegine sebäp boldy we İewropa ıurtlaryň arasyndaky gatnaşyklara howp abandyrdy. İB ıurtlarynda aşa sagjy partiıalaryň alıan sesleri artdy we ençeme ıurtda 2-nji ıa-da 3-nji iň uly syıasy partiıa öwrüldi.
Türkiıede bolsa İB-den 3 esse has köp bosgun bolmagyna garamazdan, bosgun krizisi başdan geçirilmeıär. Türkiıedäki bosgunlar bilen baglanşykly adamzat pozisiıasynyň gözbaşy Prezident Rejep Taııip Erdoganyň tutanıerliliginden gaıdıar.
Etiketkalar: syıasat , bosgun , ynsanperwer kömek