Kalem Mevzuatı Final Ders Notları
15-03-2016, Saat: 16:08 Yeni Kalem Mevzuatı Final 5. 6. 7. 8. Ünite Ders Notları ve Özetleri
Adlî yargı ilk derece mahkemelerinden biri olan ceza mahkemeleri, ceza hukukundan kaynaklanan davalara bakmakla görevli mahkemelerdir. Ağır ceza, asliye ceza ve sulh ceza mahkemesi adlî yargı ilk derece ceza mahkemelerinin genel mahkemeleridir. Bunların yanında özel mahkemeler de vardır. Özel mahkemelere aynı zamanda ihtisas (uzmanlık) mahkemeleri de denir. İhtisas mahkemeleri özel kanunlarla kurulurlar. Belirli bir davaya aynı yargı kolundaki (çeşidindeki) ilk derece (hüküm) mahkemelerinden hangisinin bakacağını düzenleyen kurallara görev ve yetki kuralları denir. Hangi davalara özel mahkemelerde, hangilerine genel mahkemelerde bakılacağı ve genel mahkemelerde bakılacak davalardan hangisinin ağır ceza, hangisinin asliye ceza veya sulh ceza mahkemelerinde görüleceği hususuna görev, bunu düzenleyen kurallara da görev (vazife) kuralları denir. Bir davaya hangi yerdeki (coğrafya bakımından) görevli mahkeme tarafından bakılacağının belirlenmesine ise yetki, bunu düzenleyen kurallarına da yetki (selahiyet) kuralları denir. Davaya bakmak yetkisi, suçun işlendiği yer mahkemesine aittir. Suçun işlendiği yer belli değilse, şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Ceza mahkemelerinde davanın tarafları olarak duruşmalara sanık, mağdur, katılan, ihbar eden ve şikâyetçi katılmaktadır. Ceza mahkemelerine ancak kamu adına dava açılabilir. Kamu adına dava açma yetkisi ise Cumhuriyet savcılarına aittir. Cumhuriyet savcıları soruşturmayı tamamladıktan sonra yetkili ve görevli ceza mahkemesine hitaben iddianame veya talep müzekkeresi (sadece eşya müsaderesinin istenmesi gibi) düzenlemek suretiyle kamu davasını açarlar. İddianameyi alan mahkeme hâkimi, soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri incelendikten sonra on beş gün içinde, iddianameyi kabul etmek veya iade etmek zorundadır. İddianame kabul edildikten sonra, duruşma öncesi tensip tutanağı düzenlenir. Tensip tutanağında yer alacak hususlar hâkimin takdirindedir. Cumhuriyet Başsavcılıkları İle Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik’in 56’ncı maddesine göre ceza mahkemeleri bazı kayıtları tutmakla zorunlu tutulmuştur. Söz konusu kayıtların UYAP bilişim sisteminde bulunması zorunludur. Bu kayıtlar tarih, sıra numarası, hazırlayan veya onaylayan kişiye göre sorgulanabilir şekilde tutulur. Tutulacak kayıtlar şunlardır: İddianamenin değerlendirilmesi kaydı, esas kaydı, duruşma günleri kaydı, keşif günleri kaydı, uzlaşma kaydı, önödeme kaydı, bilirkişilik kaydı, tercüman kaydı, SEGBİS kaydı, istinabe kaydı, karar kaydı, istinaf kaydı, temyiz kaydı, infaz hâkimliği kaydı, koruyucu ve destekleyici tedbir kararları kaydı, sorgu kaydı,değişik işler kaydı, muhabere kaydı ve zimmet kaydı. Ayrıca Cumhuriyet Başsavcılıkları İle Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliği 79’uncu maddesinde tutulacak kartonlar belirtilmiştir. Aynı türden belge ve tutanakların aslı veya suretlerinin bir dosya (klasör) içerisinde, tarih ya da sıra numarasına göre muhafaza edilmesine karton denilir. Ceza mahkemeleri dava edilmeyen bir fiil hakkında kendiliğinden yargılama yapamaz ve hüküm veremez. Kovuşturmayı yürüten hâkim, duruşmanın sona erdiğini açıkladıktan sonra dava hakkında bir karar verir. CMK’nin 223’üncü maddesi uyarınca, ceza mahkemeleri tarafından yargılama sonunda verilen hüküm türleri olarak beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi, düşme, durma, adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik hükmüdür. Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır. (Anayasa m. 141/3). Mahkemece verilen karar, sanık, katılan, şüpheli ve bunların müdafi ve vekillerinin yokluğunda ise gerekçeli karar ilgililere (vekille takip edilen davalarda vekile, vekil birden fazla ise bunlardan birine, diğer hâllerde sanığa ve katılana ) zabıt kâtiplerinin düzenlediği tebligatla yazı işleri müdürü tarafından PTT vasıtasıyla” tebliğ edilir. Mahkeme kaleminde resen veya talep halinde işin mahiyetine göre kalem personeli vasıtasıyla da tebligat yapılabilir. 5275 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinde yer alan mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz” düzenlemesi gereğince, sanıkların yokluğunda verilen hükümlerin tebligat işlemlerinin en kısa zamanda yerine getirilmesi ve tarafların yüzünde verilen kararların kanun yoluna müracaat sürelerinin dolmasına müteakip kesinleştirme işlemlerinin bir an önce yerine getirilmesi için gereken çabanın gösterilmesi zorunluluktur. Ceza mahkemelerinde “re’sen araştırma” prensibi esas olduğundan, hukuk mahkemelerinden farklı olarak yargılama giderleri kural olarak re’sen ve Devlet hazinesinden karşılanır.
15-03-2016, Saat: 16:14 Mahkeme kuruluşu bulunan her il merkezi ve ilçede o il veya ilçenin adı ile anılan bir Cumhuriyet başsavcılığı kurulur. Cumhuriyet başsavcılığı; Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili ve savcılardan oluşan bir bütündür. İki çeşit Cumhuriyet başsavcılığı mevcuttur. Ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ve asliye ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı. Cumhuriyet başsavcısı atanmayan adliyelerde, kıdemli Cumhuriyet savcısı, Cumhuriyet başsavcılığı makamını temsil eder. Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili ve savcılar görevlerini iş bölümü esasına göre yürütürler. Cumhuriyet başsavcılarının, savcılar üzerinde gözetim ve denetim hakkı bulunmaktadır. Cumhuriyet başsavcılığının adli ve idari olmak üzere iki çeşit görev alanı bulunmaktadır. Adli görevleri yönünden Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna, idari görevler bakımından Adalet Bakanlığına bağlıdır. Cumhuriyet başsavcılığını temsilen Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili veya savcıların; ağır ceza mahkemelerinin (İhtisas mahkemesi olan çocuk ağır ceza mahkemeleri dâhil) ve asliye ceza mahkemelerinin duruşmalarına katılması yasal zorunluluktur. Mahkeme, duruşmaya katılan Cumhuriyet savcısına söz hakkı vermek mecburiyetindedir. Ancak savcının tüm taleplerini yerine getirme gibi bir mecburiyeti bulunmamaktadır. Cumhuriyet savcısı ise mahkemenin hükmünü kanunlara aykırı bulursa hükmün düzeltilmesi için kanun yollarına başvurabilir. Cumhuriyet savcıları, bulundukları il merkezi veya ilçenin idari sınırları ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırları içerisinde yetkilidirler. Cumhuriyet savcısı, yetkisizlik kararı ile gelen bir soruşturma dosyasında, kendisinin de yetkisiz olduğu kanaatine varırsa yetkisizlik kararı vererek yetki uyuşmazlığını çözmesi için soruşturma dosyasını, bağlı ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Ağır ceza mahkemesince bu konuda verilen karar kesindir. Cumhuriyet başsavcılığına bağlı büro, müdürlük ve memurluklar, adliyenin ihtiyacına (iş hacmine) göre belirlenerek kurulur. Küçük ölçekli adliyelerde, Cumhuriyet başsavcılığı ve mahkemelere yönelik tüm hizmetler çoğunlukla bir kalemden ve bir yazı işleri müdürünce, müdürü olmayan yerlerde ise geçici yetkiyle zabıt kâtibi tarafından yürütülmektedir. Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülen kamu soruşturması ihbar veya şikâyet üzerine ya da re’sen başlatılır. Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir. Şüpheli, müdafii, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini fiziki ya da elektronik ortamda harçsız olarak alabilir. Dosya içeriğinin incelenmesi veya belgelerden örnek alması, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi ve ilgili hâkimin kararıyla kısıtlama getirmek mümkündür. Soruşturma sonunda, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı soruşturma evrakı hakkında; kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir. Toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa görevli ve yetkili mahkemeye hitaben bir iddianame düzenler.
Ağır ceza mahkemesi bulunmayan ilçelerde işlenen suçlar, ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmesi durumunda, olayın meydana geldiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından ivedi ve zorunlu deliler toplanarak merkez Cumhuriyet başsavcılığına fezleke gönderir. Cumhuriyet savcısı, uzlaşma kapsamına giren bütün suçlar ile uzlaşma kapsamında olmasa dahi, üst sınırı iki yıl ve daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlar hakkında yasal şartların oluşması durumunda kamu davasının açılmasının ertelenmesi, iki soruşturma arasınada fiili ve hukuki benzerlik varsa soruşturma dosyalarının birleştirilmesi, yasal şartların oluşması hâlinde soruşturma dosyasının ayrılması (Tefrik), yetkisizlik veya görevsizlik kararı verebilir
15-03-2016, Saat: 16:19 Yerli veya yabancı para, para yerine geçen belgeler veya eşyaların kayıt altına alınması, muhafazası, bankaya yatırılması, ilgilisine iadesi, Maliyeye yatırılması gereken paranın zamanında ve usulüne uygun şekilde yatırılması, banka hesabında bulunanların faiz getirisi ile ilgili işlemlerin yürütülmesine “kasa hesabı” denilir. Adli yargı ilk derece mahkemelerinde kasa hesabı bulunan birimler hukuk mahkemeleri veznesi, izalei şüyu satış memurluğu ve tereke hâkimliğidir. Cumhuriyet başsavcılığına bağlı suç eşyası emanet memurluğunda da kasa hesabı bulunur. Ceza mahkemelerinde kasa hesabı bulunmaz. Hukuk mahkemeleri vezne hesabı, müstakil veznesi bulunan adliyelerde adalet komisyonu tarafından atanan vezne yetkilisi, müstakil veznesi bulunmayan adliyelerde ise hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlerinden birisi, izalei şüyu kasa hesabı ortaklığın giderilmesine karar verer mahkeme hâkimi tarafından atanan satış memuru, tereke kasa hesabı sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürü ve suç eşyası emanet memurluğu kasa hesabı ise Cumhuriyet başsavcılığınca görevlendirilen emanet memuru tarafından yürütülmektedir. Hukuk mahkemelerinde davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Kasa hesabına yatırılan paralara tahsilat, kasadan yapılan ödemelere ise reddiyat makbuzu düzenlenir. Makbuzların bir sureti ilgisine verilir, diğer sureti dosyasında muhafaza edilir. Gider avansı; her türlü tebligat ve posta ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi giderler için davacıdan alınan meblağı ifade eder. Gider avansı iki haftalık kesin süre içerisinde yatırılmassa dava, dava şartı yokluğundan reddedilir. Gider avansı; delil talep eden tarafın, delilin elde edilmesi için yapılması gereken masrafı karşılamasıdır. Belirlenen kesin süre içerisinde yatırılmaz ise ilgili talep ettiği delilden vazgeçmiş sayılır. Vezne yetkilisi, tahsil ettiği veya reddettiği parayı UYAP ekrana kayıt yapmadan makbuz çıktısı alamaz. Ayrıca parayı teslim almadan ya da ödeme yapacağı parayı ilgilisine teslim etmeden ekran üzerinden herhangi bir kayıt işlemi yapamaz. Her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan maktu harçlar (maktu ve nispi harçların asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadler dâhil) o yıl için tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır. Maliye Bakanlığı yeniden değerleme oranına bağlı kalmaksızın, maktu harç tutarlarını belirli oranda artırmaya yetkilidir. Maliye Bakanlığı, bir sonraki yılda uygulanacak olan harç miktarlarını gösteren tarifeyi genel olarak aralık ayının son haftasında Resmî Gazete’de yayımlayarak tebliğ eder. Nispi harç; konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda talep edilen miktarın binde 68,31’nin (2014 yılı için) ¼’ü haçlandırma formu ile birlikte talepte bulunandan peşin olarak alınır. Bakiye 3/4 lük kısmı ise hüküm ile birlikte davayı kaybeden davalıdan tahsil edilir. Davanın reddine karar verilirse davacı maktu harç miktarından sorumlu tutulur. Maktu harç, peşin ödediği nispi harç miktarından az ise fazla kısım iade edilir, fazla ise tamamlattırılır. Maktu harç; nispi harç dışında kalan davalarda, maktu harç alınır. Maktu harç talepte bulunandan peşin alınır. Taraf teşkiline imkân bulunmayan davalarda verilen esas hakkındaki kararlarla davanın reddi kararı ve icra tetkik mercilerinin nispi harç dışında kalan kararlarında maktu harç alınmasına hükmedilir. Keşif harcı; mahkemelerce re’sen veya istem üzerine verilen keşif ya da tespit kararlarını yerine getirmek için alınması gereken harç miktarıdır. 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı Tarifenin A/V maddesinde “Keşif Harcı” başlığı altında gösterilmiştir. Mahkemece re’sen keşif kararı vermişse lehine işlem yapılan kişiler, istek üzerine karar verilmesi durumunda talepte bulunan kişiler, keşif harcını yatırmakla mükelleftir. Teminat; davacı veya talepte bulunan kötü niyetli kişilerden, karşı tarafın güvence altına alınması (Doğabilecek maddi veya manevi zararlardan korunması) amacıyla getirilmiş bir düzenlemedir. Hâkim tarafından belirlenen kesin süre içinde teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde, ilgilinin talebi üzerine mahkeme, teminatın iadesine karar verir. Tereke, ölen bir kişinin üzerinde bulunan veya bu kişiye ait olan, alacak ve borç dâhil, tüm mal varlığıdır. Tereke dosyaları genel olarak, trafik kazası gibi adlî vakalar sonunda ölen şahsın üzerinden çıkan para ve kıymetli eşyaların tasfiyesinin sağlanması (mirasçılarına teslimi) amacıyla Cumhuriyet başsavcılığının talebiyle tereke hâkimliği kalemi tarafından tereke esas dosyası oluşturulur. İzalei şüyu satışlarında; ihale kararı damga vergisi, KDV, emlak vergisi, taviz bedeli, veraset ve intikal vergisi tahsil edilir. Satış parasından ise ilam harcı, onama harcı, tellallık harcı ve tapu satım harcı kesintisi yapılır. İspat aracı olarak yararlı görülen, suçta kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen, suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan, suçtan meydana gelen, üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alınması ve satılması suç oluşturan eşya ile suçun konusunu meydana getiren ya da suçun işlenmesiyle elde edilen maddi menfaatler ve bunların değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan yahut bunların karşılığını oluşturan ekonomik mal varlığı değerleri ile herhangi bir maddi değeri bulunmayan dijital kayıtlar suç eşyasının konusunu oluşturur. Mahkemeler veznesinin, tereke hâkimliğinin, izalei şüyu satış memurluğunun ve suç eşyası emanet memurluğunun tahsil ettikleri paraların ilgili kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri doğrultusunda hangi bankaya yatırılacağını Adalet Bakanlığı belirlemektedir. Hukuk mahkemeleri vezne hesabına yatırılan emanet paralarından elde edilen gelirler (Faiz vb.) Devlet Hazinesine aittir.
15-03-2016, Saat: 16:24 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 6. maddesi gereğince devlet memurları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’na ve kanunlarına sadakatle bağlı kalmak ve milletin hizmetinde Türkiye Cumhuriyeti kanunlarını sadakatle uygulamak zorundadırlar. Kalem hizmetleri; ilgisine göre Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili, savcısı, mahkeme başkanı veya hâkimin denetimi altında, yazı işleri müdürünün yönetiminde zabıt kâtibi, mübaşir, hizmetli ve diğer görevliler tarafından yürütülür. Gerektiğinde Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet başsavcıvekiline veya Cumhuriyet savcısına, mahkeme başkanı da üyelere, iş bölümüne göre kalem hizmetlerinin denetlenmesinde görev verebilir. İşlerin yürütülmesinden kaynaklanan sorunlardan kalem personeli ile birlikte ilgili hâkim veya Cumhuriyet savcısı da sorumludur. Yazı işleri müdürü; sorumlulukları altında görevli olan tüm kalem personelini gözetlemek ve denetlemek, yaptıkları iş ve işlemleri takip etmek, sorunları ilk elden çözmek, çözemediği hususları amiri durumundaki hâkim ya da Cumhuriyet savcısına bildirmek görevleri arasındadır. Mahkeme kalem hizmetlerinin, etkili, verimli ve süratli olarak yerine getirilebilmesi ve hizmetin kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere uygun olarak yürütülmesinin sağlanabilmesi için mahkeme başkanı veya hâkimi tarafından en az üç ayda bir defa olmak üzere düzenli aralıklarla denetlenir. Kuşku duyulması hâlinde derhâl denetim yapılır. Hâkimler, kalem personelinin disiplin amiridir. Buna bağlı olarak; personeli hakkında şikâyet yoluyla intikal eden veya doğrudan öğrendikleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını gerektirir disiplin suçlarına yönellik soruşturmayı bizzat yapmak ve gerektiğinde disiplin cezasını vermek yetkisine sahiptir. Cumhuriyet başsavcıvekili veya Cumhuriyet savcısı; kalem hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin işlemler ile emanet ve adliyede bulunan diğer adalet dairelerinin ve kütüphanenin denetimini, başsavcının belirlediği iş bölümü yetkisine istinaden uygun aralıklarla ve kuşku duyulduğunda ise derhâl denetler. Ancak mahkemeler kasa hesabı ile icra ve iflas daireleri hesap ve işlemlerini, birincisi ocak ayında olmak üzere en az üç ayda bir düzenli aralıklarla, kuşku duyulduğunda ise derhâl denetler. Adli yargı ilk derece mahkemeleri ve Cumhuriyet başsavcılıklarını denetlemekle görevli iki adet teftiş kurulu başkanlığı bulunmaktadır. Bunlar; Hâkim ve Savcılar Yüksek Kurulu Teftiş Kurulu Başkanlığı ve Adelet Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığıdır. HSYK Teftiş Kurulu Başkanlığı Müfettişleri; Hâkimlerin adli ve idari tüm görevleri, Cumhuriyet savcılarının ise sadece adli görevleri yönünden, kalem hizmetlerinin yürütülmesine yönelik gözetim ve denetim yetkilerini gereği gibi yerine getirip getirmediklerini belirlemek amacıyla kalemde gerçekleştirilen iş ve işlemleri, Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı Müfettişleri ise Cumhuriyet savcılarının idari görevleri yönünden, kalem hizmetlerinin yürütülmesine yönelik gözetim ve denetim yetkilerini gereği gibi kullanıp kullanmadıklarını belirlemek amacıyla kalemde yapılan iş ve işlemleri denetlerler.
Kalem personelinin, kalem hizmetlerinin yürütülmesine yönelik disiplin, suç ve zarar sorumlulukları bulunmaktadır. Kalem personelinin, disiplin cezasını gerektirebilecek davranışları 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125 ve Adalet Bakanlığı Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Yönetmeliği’nin 5. maddelerinde düzenlenmiştir. Uygulanan disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarmadır. Uyarma kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hâllerde, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde, devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren hâllerde ise altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanması zorunludur. Kalem personeli, görevlerinden doğan suçlarından dolayı bulundukları yer Cumhuriyet savcılığınca doğrudan doğruya genel hükümler dairesinde soruşturma ve kovuşturma yapılmaktadır. Kalem personeli, görevleri gereği veya demirbaş olarak kendilerine teslim edilen eşyalara yönelik verdikleri zararın tazmininden sorumludur