Güney Afrika Coğrafi Özellikleri
Güney Afrika Coğrafi Özellikleri Hakkında Bilgiler
Güney Afrika Coğrafyası
Güney Afrika cumhuriyeti toprakları, kenarları yüksek, iç kısımları ise kuzeybatı ve Kalahari çanağına doğru eğik geniş yaylalar meydana getiren eski arazi kratogeninden oluşmuştur. Kenarları dik vâ- dilerle yarılan bu yaylalarda, yer yer masa biçimi tümsekler ve kalıntı tepelerine (kopje) rastlanır; bunlar, aşınım yarıkları olan rfo/zga’lar tarafından oyulmuştur, yükseltileri 600- 1 800 m arasında değişir. Dağlık kenarlan az çok yüksek ve geniştir. En alçak ,(1 000 – 1 200 m), en dar ve en kesikli kısmı batı kenardır: geniş çöküntülerle ayrılan Langeberg ve Cedasberg sıradağları. Güneyde dağlık kenar şeridi dar. ve karmaşıktır: yaylaların asıl kenarını (Rogge- veld, Nieuwveld, Sneeuwberg, Stormberg), ilk basamağa (Büyük Karroo) hâkim olan dağlar (1 600 – 2 800 m) meydana getirir. Büyük Karroo yaylasının güneyinde, Küçük Karroo yaylasıyle birbirinden ayrılan apalaş tipinde iki sıradağ uzanır: kuzey sıra Zwartberg (2 200 m) ve Baviaansklöofbergen’lerden oluşur; güney sıra, kıyı sıradağlarından (Table, Caledon, Stellenboch ve Outeniqua dağları) meydana gelir.
Doğuda 3 000 m’yi aşan daha yüksek dağkıllar yer alır: Güney Afrika cumhuriyetinin başlıca ırmağı olan Orange’ın doğduğu Dra- kensberg dağları. Dağların nispeten geniş kıyı ovalarına hâkim olduğu Öbür kenarlardan farklı olarak Drâkensberg’ler, çok dar bir kıyı şeridine doğru basamak halinde alçalır. ülkenin, ikinci büyük ırmağı Limpa- po’nun kolu olan Olifahts ırmağının kuzeyinde, Drakensberg’kr yerlerini çok daha az yüksek,. kesikli dağlara bırakır: Wakkerst- room; Mauch dağları; Pietersburg; Zout- pansberg yaylası.
Güney Afrika cumhuriyeti, bakışımsızlığıyle nitelenir: doğu kısmı yazın güneydoğu alizeleri ve muson sayesinde bol yağış alır; batı kısmı çok daha kuraktır, hattâ Atlas okyanusu kıyısında Benguelâ soğuk su akıntısının ve Hint okyanusundan gelen rüzgârları kesen dağların etkisiyle çök iklimi «örülür. Akdeniz iklimi ve bitki örtüsü hâkim olduğu Kap ili dışında, ülkede tropikal veya astropikal iklim ağır basar. Batı, az çok bozkır, Atlas t okyanusu kıyısı çöl bitkileriyle örtülüdür. Daha yağışlı olan vdoğu yarıdaki yaylaların geniş savanalar (veld) meydana getirmesine karşılık, doğu dağları yüksek otlakların eteğinde uzanan ormanlarla örtülüdür, Sıcak ve yağışlı Natal kıyılarında tropikal ormanlar yer alır.
Aynı zıtlıklara nüfusun dağılımında da rastlanır. Kilometrekareye 1 kişiden az düşen batı bölgesi, nüfus yoğunluğu 1-10 kişi arasında değişen ve bazı kısımlarının (Kap bölgesi, Port Elizabeth ile East London a- rasmdaki kıyı bölgesi, Durbon ve iohannes- burg bölgesi) nüfusu çok yoğun olan güney ve doğu bölgeleriyle zıtlaşır. Hızla çoğalan nüfus, elli yılda yüzde 140 artmıştır. Nüfusun yüzde 19’u beyazdır (üçte ikisi hollan- dalı göçmenlerin ve protestan fransızların soyundan gelen ve hollanda dilinden türeme bir dil olan Afrikaanca konuşan Boer’ler; üçte biri İngiliz asıllı); hintliler (yüzde 3) özellikle Natal’da, nüfusun yüzde 68’ini meydana getiren zenciler .ve yüzde 10’unu meydana getiren melezler ise özellikle Kap ilinde yaşarlar. Zenci nüfusu yalnız tabiî çoğalma ile değil, zaman zaman Rodezya’dan ve Portekiz sömürgelerinden gelen göçmen dal- galarıyle de artar. Bu zenci halk, az çok eski birçok nüfus kuşağından gelmedir: ülkeye ilk olarak yerleşen Boşiman’lan, Hot- tanto’lar, (Kan ili) iç kısımlara püskürttü; Hottanto’ları birçok bantu (ırktan çök; dil terimi) dalgası izledi. Kafr’lar, Kşosa’lar (güneyde), Zulu’lar (kuzeydoğuda), Sotho’lar (doğuda), Tsvana’lar (Beçuanaland), Mata- be’ler (kuzeyde), başlıca bantu halklarıdır. Güney Afrika cumhuriyeti ırk ayrımının en aşırı şekliyle uygulandığı ülkedir: zencilerin büyük kısmı (üç buçuk milyondan çok) Beçuanaland sınırı boyunca güney kıyısında yer alan (Transkei, Ciskei, Zululand) rezerv’lerde (yüzölçümünün yüzde 13’ti) toplanmıştır; bu bölgeler çok dar olduklarından insanca yaşamalarını sağlamaz. Zencilerin büyük kısmı beyazların tarım işletmelerinde (2 700 000 kadar) tarım işçiliği yapar; bir kısmı da (2 milyon kadar) şehirlerde en aşağılık işlerde çalışırlar ve özel hukuka (beyazlardan düşük ücret, siyasî haklardan yoksunluk v.b.) tabidir. «Aparfheid» (kesin ırk ayrımı) ilkesi zencileri ve bazı hindileri bazı semtlerde, bazı işlerde tecrit etmiştir ve beyaz azınlık Afrikalıların ve hintlilerin yaşantısında her türlü sosyal a- şamaya kesinlikle muhalefet eder.
Başlangıçta sadece hayvancılıkla uğraşılan ülke, 1867’de elmas, 1885’te altın bulununca, zengin bir maden ülkesi haline geldi, nüfusun çoğalmasıyle de tarım gelişti. Birinci Dünya savaşı ve özellikle İkinci Dünya savaşı, imalât sanayiinde büyük bir gelişmeye yolaçtı.
Tabiî şartlar, özellikle kuraklık, tarımın, ülkenin yüzde 8’inde sınırlanmasına ve hayvancılığın ağır basmasına sebep oldu. Hayvancılık, sayılarının nispeten düşük olmasına rağmen toprakların yüzde 70’ine sahip olan beyazların elindedir; 13 milyon başlık sığır sürüsünden önemli miktarda süt ürünleri elde edilir. Bozkır otlaklarından yararlanabilen koyunlar, özellikle merkezde ve batıda yaygındır; onda dokuzu beyazların olan 40 milyon baştan çok hayvan, özellikle Port Elizabeth limanından yılda 120 000 ton kadar yün ihraç edilmesini sağlar. Bu Sürünün yanı sıra 6 milyon başlık bir keçi (700 000’i dünya moher yünü üretiminin yüzde onunu sağlayan ankara keçisi) sürüsü de vardır. Yetiştirilen çok miktarda kümes hayvanı ve domuz dâ ihracat ürünleridir. Hayvancılık toplam olarak, tarım gelirlerinin yarısından çoğunu sağlar, öte yandan Atlas okyanusu kıyılarında balıkçılık da (sardalya, ringa balığı, balina) hızla gelişmektedir.
Tarım faaliyeti ekili toprakların üçte ikiye yakınını kaplayan mısır ile buğday (yüzde 20), yulaf ve hint dansına yönelmiştir. Trans- vaal ile Orange büyük mısır üreticileridir; ama Kap ve Orange illerinde özellikle buğday yetiştirilir. Kap ve Durban dolayları ile TransvaaPın kuzeyinde meyvecilik Cüzüm, armut, elma, turunçgil) çok önemlidir. Kap bölgesinde, 4 milyon hektolitreye yakın şarap yapılır. Britanya’nın büyük talepleri sayesinde tütün ekimi de (Vaal vâdisinde ve Transvaal’ın doğusunda) hızla gelişmektedir. Şekerkamışı tarımı,. Natal ve, Transvaal’ın kuzeyinde 700 000 hektardan çok yer kaplar ve bir milyon tona yakın şeker verir. Ekimine daha geç bir dönemde başlanan pamuk, Natal’ın kuzeydoğusunda ve Transvaal’ın kıllar zeybatısında büyük önem kazanmaktadır. NataFda az miktarda çay ve pirinç işletmesi de vardır. Ayrıca Natal’da ve Trans- Vaal’ın doğusunda yerfıstığıgiller tarımı gelişmektedir.
Ekili toprakların da, sulanan toprakların da (526 000 hektar, yüzde 80’i Orange vâdisin- 5 de) geliştirilmesinde aynı güçlüklerle ve özellikle sosyal meselelerle karşılaşılır: zencilerin yarısının toplandığı rezervler çok dardır ve çok ilkel bir şekilde ekilir. Buna karşılık başında beyazların bulunduğu işletmelerin çoğu fazla büyüktür.
Eskiden Güney Afrika cumhuriyeti ekonomisinde Ön planda yer tutan madenlerin payı, ekonomi çeşitlendiği için bugün nispî önemini kaybetmektedir. Dünya üretiminin ortalama olarak yüzde 30-40’ını temsil eden altın (değer olarak toplam maden üretiminin yüzde 80’i) maden ürünlerinin başlıcasıdır. En büyük yatağın yer aldığı .Witwatersrand idare bölümü (millî üretimin yüzde 90’ı) bugün çevresindeki on kadar uydu şehirle birlikte 1400 000 kişilik Johannesburg şehrinin gelişmesinde önemli rol i oynamıştır. Kısa süre önce Orange’da, O- dendaalsrus’da büyük bir yatak bulunmuştur. Transvaal’m kuzeyinde dağınık halde birçok ikinci derecede önemli yatak vardır. Uzun süre özellikle Kimberley bölgesinden . çıkarılan elmas, bugün en çok Pretoria bölgesinden, sınaî elmaslar ise Pietersburg ve Zoutpasberg yataklarından elde edilir. Uranyum filizi, altın filizlerinin kalıntılarından çıkarılır, platin, “krom (Rastenburg ve Lydenburg’da: dünya üretiminin yüzde 10’u), ;bakır (Transvaal’m kuzeyinde, Mersina’da ve Namaualand’da O’Okiep’te), manganez Postmasburg, dünya üretiminin yüzde lQ’u) Ve amyant üretimi de önemlidir.
Sanayi. Sanayi çok gelişmiştir. Enerji kaynakları önemlidir: Pretoria’mn doğusunda (Witbang ve Middelburg) ve Natal’m kuzeyinde (Newcastle ve Vryheid), birçok maden kömürü havzası uzanır; üretim otuz milyon ton kadardır. İşçi ücretlerinin azlığından dolayı maliyet düşüktür. Demir filizi rezervleri önemlidir; ama sadece Transvaal’daki iki yatak işletilir. Ağır demir sanayii Pretoria ve Vereenıging’de kurulmuştur. Pelindaba’da çıkarılan uranyum, atom reaktöründe kullanılır, önemli tersaneler bulunan Kap’ta ve Port Elizabeth’te, otomobil montaj fabrikaları kurulmuştur. «Rand»’da birçok makine fabrikası vardır. Hâlâ başta gelen besin sanayiine (konserve, un fabıskaîarı, süt ürünleri,balıklavalar), metalürji sanayii yetişmek üzeredir. Dokuma sanayii de (East London, Port Elizabeth, Uİtenhage) hızla gelişmektedir.
Güney Afrika cumhuriyetinde 170 0Ö0 km karayolu (yalnız 30 000 km’si bütün yıl kullanılabilir) ve özellikle Transvaal’da sık olan 21 500 km demiryolu hattı vardır. Kap-Kim- berley-Mafeking-Rodezya ve Kap-Port Eli- zabeth-BloemfonteimJohannesburg hatları ve büyük iki ana hattır.
Buradasın Ansiklopedi.biz » Coğrafya » Güney Afrika Coğrafi Özellikleri