Altın oran neden bu kadar önemli? | İlginç Sorular
Her Dan Brown hayranı mütemadiyen karşımıza çıkan (insan vücudunda, antik mimaride ve doğal dünyada) ve cazibesini kimsenin açıklayamadığı bu gizemli sayıyı duymuştur.İşin aslıysa karşımıza çıkması gereken yerlerin çoğunda ona rastlamayız ve ona ilişkin birçok iddia da zaten yanlıştır.
‘Altın vasat’ ya da ‘İlahi oran’ diye de bilinen altın oran,herhangi iki niceliği birbiriyle ilişkilendirmenin bir yöntemidir;bir binanın yüksekliği (a) ile uzunluğu (b) gibi.Basit bir şekilde:
Şayet a=1 ise, o zaman b=1,6180339887…’dir.
19. yüzyılda bu oran Yunan heykeltıraş Phidias’a (MÖ 490-430) ithafen fi adı verildi. Muhtemelen insan heykellerindeki oranları bu sayıya göre belirlemişti.Bu kadar basit bir formülün,bu kadar karmaşık ve uyumsuz gibi görünen bir sayı ortaya çıkarmasının nedeni fi’nin tıpkı pi sayısı gibi bayağı kesir,yani bir oran olarak yazılamaması,onun irrasyonel bir sayı olmasıdır.İrrasyonel sayılar kendilerini asla tekrar etmeyen sonsuz ondalıklar dizisi olarak ifade edilir.Matematikte fi’yi daha hoş bir şekilde ifade etmenin yolu, (kök 5+1)/2 olarak yazmaktır.
‘Altın spiral’,yaptığı her çeyrek turda merkez noktasından üssü fi kadar uzaklaşan spiraldir.Bunun en güzel örneklerinden biri ahtapot familyası mensubu Nautilus pompilius‘ın güzel kabuğudur.Aslında bu altından çok ‘logaritmik bir spiral”dir.1999 yılında birkaç yüz deniz kabuğunu ölçen Amerikalı matematikçi Clement Falbo ortalama oranın1′e 1.33 olduğunu açıkça göstermiştir;yani 1,618… ile pek alakası yok (altın oranı göstermek için deniz kabuğu kullanacaksanız deniz kulağı işinize yarar,ama malesef nautilus kadar fotojenik değillerdir).
Yunanlar altın oranı gayet iyi biliyordu,mimarideki kullanımına genelde verilen örnek de Parthenon’dur.Ama yapının ön ya da yan yükseltilerinin bir ‘altın dikdörtgen’ sergilediğini gösteren şemalar daima ya tepede biraz boş hava içerir ya da aşağıdaki basamakları dışarıda bırakır.
Roma’nın düşüşünden sonra altın oran yüzyıllar boyunca unutuldu.Ta ki Frensisken keşişi ve Leonardo da Vinci’nin hocası olan Luca Pacioli (1446-1517),De Divina Proportionel adlı eserinde ona yer verinceye kadar.Kitabın resimlemesini Leonardı yaptı ama Da Vinci Şifresi‘nden söylenenin aksine,ne Mona Lisa’da ne de 1847 tarihli çember içindeki ünlü kolları açık adam çiziminde altın orandan faydalandı.
Bu çizime Romalı mimar Vitruvius yüzünden Vitruvius Adamı denir.MÖ 1. yüzyılda yaşamıştır ve bazen dünyanın ilk mühendisi olduğu söylenir.Binalarını ideal insan vücudu oranlarına göre tasarladı:yükseklik,açılmış kolların arasındaki mesafeye eşit ve kafanın sekiz misli..Phidias bir seferinde benzer bir amaçla fi’yi kullanmış olsun ya da olmasın,Vitrivius asla kullanmadı.