TÃ¼p bebek ( Mikroenjeksiyon )
YardÄ±mcÄ± Ã¼reme teknikleri kadÄ±n vÃ¼cudunda Ã¼retilen yumurta hÃ¼crelerinin vÃ¼cut dÄ±ÅŸÄ±na alÄ±narak erkeÄŸin spermi ile laboratuvar ortamÄ±nda dÃ¶llenmesi ve elde edilen embriyonun kadÄ±n rahmi iÃ§ine geriverilmesi ilkesine dayanÄ±r.
TÃ¼p bebek ve mikroenjeksiyon arasÄ±ndaki tek fark dÃ¶llenme ÅŸekli olup tÃ¼p bebek yÃ¶nteminde spermler ve yumurtalar biraraya konularak dÃ¶llenmenin kendiliÄŸinden olmasÄ± beklenirken mikroenjeksiyon yÃ¶nteminde her bir yumurtanÄ±n iÃ§ine tek bir sperm mikroskopik kataterler ile enjekte edilir.
Ä°lk gÃ¶rÃ¼ÅŸmede IVF doktorunuz sizfen detaylÄ± bir saÄŸlÄ±k Ã¶ykÃ¼sÃ¼ alÄ±r, daha Ã¶nce yapÄ±lmÄ±ÅŸ tÃ¼m tetkik ve tedavilerinizi inceler. Gerekli gÃ¶rdÃ¼ÄŸÃ¼ taktirde ek tetkikler isteyebilir, genetik ya da baÅŸka bÃ¶lÃ¼mlerden konsÃ¼ltasyon isteyebilir. Daha sonra bazal bir ultrason incelemesiyle rahim ve yumurtalÄ±klarÄ±n durumu hakkÄ±nda bilgi sahibi olur. Bu inceleme sonunda herhangi bir patoloji saptanÄ±rsa buna yÃ¶nelik tedaviye Ã¶ncelik verilir. Problemin nedeni anlaÅŸÄ±ldÄ±ktan sonra doktorunuz tedavinizin planÄ±nÄ± Ã§izer ve YÃ¼T programÄ±na alÄ±nÄ±p alÄ±nmayacaÄŸÄ±nÄ±za karar verir.
IVF programÄ±nda ilk hedef yeterli sayÄ±da dÃ¶llenme yeteneÄŸine sahip yumurta hÃ¼cresi elde edebilmek. Bu hedefe ulaÅŸmak ve kontrolÃ¼ ele alabilmak iÃ§in vÃ¼cudun kendi Ã¼rettiÄŸi hormonlarÄ±n zamansÄ±z ve dÃ¼zensiz etkilerinin ortadan kaldÄ±rÄ±lmasÄ± gerekir. Bu amaÃ§la hormonlarÄ± baskÄ±layÄ±cÄ± ilaÃ§lar kullanÄ±lÄ±r. GnRH analoglarÄ± adÄ± verilen ve enjeksiyon ya da burun spreyi olarak kullanÄ±lan bu ilaÃ§lar deÄŸiÅŸik protokollere gÃ¶re uygulanabilir.
GnRHa uygulamasÄ±na adet kanamasÄ±nÄ±n ilk gÃ¼nÃ¼ baÅŸlanÄ±p tedavi sonuna kadar (Ã§atlatma iÄŸnesinin yapÄ±ldÄ±ÄŸÄ± gÃ¼n) devam edilir.
Adet kanamasÄ±nÄ±n ilk gÃ¼nÃ¼ GnRHa baÅŸlanÄ±r ve Ã¼Ã§ gÃ¼n verildikten sonra kesilir. Tedaviye hMG ya da FSH ile devam edilir.
GnRHa uygulamasÄ±na bir Ã¶nceki dÃ¶neminin yirmibirinci gÃ¼nÃ¼ baÅŸlanÄ±r. Takip eden adet kanamasÄ±nÄ±n Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ gÃ¼nÃ¼nde baskÄ±lanmanÄ±n olup olmadÄ±ÄŸÄ± yapÄ±lacak olan kan testi ile anlaÅŸÄ±lÄ±r. Kan Ã¶strojen dÃ¼zeyi azalmÄ±ÅŸ ise baskÄ±lanma saÄŸlanmÄ±ÅŸ demektir. Bu durumda uyarÄ± tedavisine baÅŸlanÄ±r ancak GnRHa uygulamasÄ± sona erdirilmez. Ã§atlatma iÄŸnesinin yapÄ±lacaÄŸÄ± gÃ¼ne kadar devam edilir.
Hangi protokolÃ¼n size uygun olacaÄŸÄ±na karar verilir. Planlanan protokol, hangi ilacÄ± ne zaman ve nasÄ±l alacaÄŸÄ±nÄ±z size anlatÄ±lÄ±r ve yazÄ±lÄ± yazÄ±lÄ± belge olarak size verilir.
TÃ¼m protokollerde adet kanamasÄ±nÄ±n ikinci ya da Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ gÃ¼nÃ¼nde temel ultrason incelemesi ve kanda Ã¶strojen tayini yapÄ±lÄ±r ve kullanÄ±lacak ilaÃ§ dozuna karar verilir. UyarÄ± tedavisi baÅŸladÄ±ktan sonra hasta belirli aralÄ±klarla kontrole Ã§aÄŸrÄ±lÄ±r. Bu kontrollerde vajinal ultrasonografi yapÄ±larak gelerek geliÅŸen follikÃ¼llerin sayÄ±sÄ± ve bÃ¼yÃ¼klÃ¼ÄŸÃ¼ kontrol edilir. Zaman zaman yumurtalÄ±klarÄ±n durumuna gÃ¶re kanda Ã¶strojen incelemesine gerek duyulabilir.
Tedavide amaÃ§ mÃ¼mkÃ¼n olduÄŸunca fazla sayÄ±da 16-20 mm Ã§aplÄ± follikÃ¼l elde etmektir. Takipler esnasÄ±nda kan Ã¶strojen dÃ¼zeyleri kontrol edilerek ilaÃ§ dozu ayarlamasÄ± yapÄ±labilir. Hedef 14 mm'den bÃ¼yÃ¼k follikÃ¼l baÅŸÄ±na 200 pg/ml Ã¶strojen dÃ¼zeyine ulaÅŸmaktÄ±r. FollikÃ¼ller yeterli bÃ¼yÃ¼klÃ¼ÄŸe ulaÅŸtÄ±ÄŸÄ±nda son olgunlaÅŸnayÄ± saÄŸlamak iÃ§in 5.000 -10.000 Ã¼nite human chorionic gonadotropin (hCG) enjeksiyonu yapÄ±lÄ±r. Tedavinin sÃ¼resi deÄŸiÅŸken olmakla birlikte ortalama 10.4 # 1.7 gÃ¼ndÃ¼r. Ã§atlatma iÄŸnesinden 32-36 saat sonra yumurta toplama iÅŸlemi yapÄ±lÄ±r.
Ultrason takipleri sÄ±rasÄ±nda deÄŸerlendirilen bir diÄŸer faktÃ¶r de rahimin iÃ§ini dÃ¶ÅŸeyen ve endometrium adÄ± verilen tabakanÄ±n yapÄ±sÄ± ve kalÄ±nlÄ±ÄŸÄ±dÄ±r. Gebelik oluÅŸtuÄŸunda endometriuma yerleÅŸeceÄŸinden bunun yapÄ±sÄ± son derece Ã¶nemlidir. hCG gÃ¼nÃ¼nde endometrium 6 mm veya daha ince olduÄŸunda gebelik ÅŸansÄ± azalmaktadÄ±r. Kendi uygulamalarÄ±mÄ±zda bu tÃ¼r hastalardaki klinik gebelik oranÄ± %11.8'dir. Endometrial kalÄ±nlÄ±ÄŸÄ±n 14 mm'den fazla olmasÄ± da olumsuz etki yaratmakta ve gebelik elde edilse bile dÃ¼ÅŸÃ¼k olma olasÄ±lÄ±ÄŸÄ± artmaktadÄ±r.
OPU vajinal ultraonografi ile oldukÃ§a kolay ve konforlu bir ÅŸekilde gerÃ§ekleÅŸmektedir. Hasta jinekolojik muayene pozisyonunda yatar ve Ã¼zeri steril Ã¶rtÃ¼ler ile Ã¶rtÃ¼ldÃ¼kten ve vajina temizliÄŸi yapÄ±ldÄ±ktan sonra lokal anestezi vajinaya uygulanÄ±r ve ardÄ±ndan vajinal ultrosonsgrafiye baÅŸlanÄ±r. Vajinal uktrosonografi probu Ã¼zerinde bulunan, kÄ±lavuz iÃ§inde geÃ§irilen bir iÄŸne ile overlere ulaÅŸÄ±lÄ±r. Her bir follikÃ¼l Ã§ine girilerek iÃ§eriÄŸi Ã¶zel bir aspiratÃ¶r yardÄ±mÄ± ile boÅŸaltÄ±lÄ±r. AlÄ±nan sÄ±vÄ± hemen labarotuara yollanarak yumurta iÃ§irip iÃ§ermediÄŸi mikroskop altÄ±nda incelenir, eÄŸer yumurta hÃ¼cresi varsa ayrÄ±lÄ±r. EÄŸer follikÃ¼lden yumurta elde edilemez ise aynÄ± iÄŸne iÃ§inden Ã¶zel sÄ±vÄ± verilerek follikÃ¼l boÅŸluÄŸu yÄ±kanÄ±r ve iÃ§inde kalmÄ±ÅŸ olabilecek yumurta alÄ±nmaya Ã§alÄ±ÅŸÄ±lÄ±r. Bu ÅŸekilde tÃ¼m follikÃ¼ller aspire edilinceye kadar iÅŸleme devam edilir. Her iki yumurtanÄ±n aspire edilmesi yaklaÅŸÄ±k 15-30 dakika sÃ¼rer. IÅŸlem sonrasÄ± hasta dinlenme odasÄ±na alÄ±narak bir sÃ¼re istirahat etmesi saÄŸlanÄ±r.
Lokal anesteziyi tolere edemeyen, ya da yumurtalÄ±klarÄ±n ve/veya follikÃ¼llerin Ã¶zel durumu nedeni ile iÅŸlemin teknik olarak zor geÃ§eceÄŸi dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼len vakalarda genel anestezi tercih edilebilir. Bazen follikÃ¼l sayÄ±sÄ± fazla olmasÄ±na karÅŸÄ±n iÃ§lerinde yumurta hÃ¼cresi Ã§Ä±kmaz. BoÅŸ follikÃ¼l sendromu adÄ± verilen bu durumun en Ã¶nemli nedenlerinde biri hatanÄ±n hCG yaptÄ±rmak ve 24 saat sonra OPU iÅŸlemini diÄŸer yumurtalÄ±kta tekrarlamaktÄ±r.
OPU iÅŸlemi sÄ±rasÄ±nda aspire edilen follikÃ¼l iÃ§eriÄŸi hemen labaratuara gÃ¶nderilir. Ã¶zel bir mikroskop ile incelenen bu sÄ±vÄ±nÄ±n iÃ§inde bulunan yumurta kÃ¼ltÃ¼r sÄ±vÄ±sÄ±nÄ±n iÃ§ine konarak inkÃ¼batÃ¶re kaldÄ±rÄ±lÄ±r. Ä°nkÃ¼batÃ¶r, sÄ±caklÄ±ÄŸÄ± 37 C, karbondioksit oranÄ±nÄ± da %5-6 dÃ¼zeyinde sabit tutar. Olgun yumurta hÃ¼creleri 4-6 saat sonra dÃ¶llenme iÃ§in hazÄ±r hale gelmektedir. KOH sonrasÄ± Ã§apÄ± 18-22 mm arasÄ±nda olan follikÃ¼llerin yaklaÅŸÄ±k %80'inden dÃ¶llenmeye uygun yumurta elde edilebilmektedir.
KadÄ±ndan oositlerin (yumurta) toplandÄ±ÄŸÄ± esnada erkek de sperm verir. Sperm alÄ±nmasÄ± iÃ§in en ideal yÃ¶ntem mastÃ¼rbasyondur. Menisinde canlÄ± sperm bulunmayan kiÅŸilerde ise cerrahi olarak sperm alÄ±nÄ±r. Elde edilen meni Ã¶zel bir kap iÃ§ersine alÄ±nÄ±r ve likefiye olmasÄ±(sÄ±vÄ±laÅŸmasÄ±) belklenir. Likefiye olan meni , sperm sayÄ±sÄ±, hareketliliÄŸi ve ÅŸekli yÃ¶nÃ¼nden incelenir.
TÃ¼p bebek planlanan hastalarda en Ã¶nemli kriter hareketli sperm sayÄ±sÄ±dÄ±r. Incelenen sperm dÃ¶llenme iÃ§in hazÄ±rlanÄ±r. Sperm hazÄ±rlanmaÄ± iki nedenden dolayÄ± Ã¶nemlidir. Bunkardan birincisi menide bulunan yabancÄ± proteinleri, temizlemek, ilncisi ise bazÄ± reaksiyonlarÄ± tetikleyerek spermin hiperakif olmasÄ±nÄ± saÄŸlamaktÄ±r.
Yumurta kÃ¼ltÃ¼rÃ¼ ve sperm hazÄ±rlanmasÄ± tamamlandÄ±ktan sonra fertilizasyon iÅŸlemine geÃ§ilir. Spermler ile yumurtalar bir arada bÄ±rakÄ±lÄ±rlar. Her bir yumurta hÃ¼cresi iÃ§in 20.000 sperm kullanÄ±lÄ±r. Sperm parametrelerinin bozuk olduÄŸu durumlarda bu sayÄ± arttÄ±rÄ±labilir. Erkek faktÃ¶rÃ¼ varlÄ±ÄŸÄ±nda veya nedeni aÃ§Ä±klanamamÄ±ÅŸ infertilite olgularÄ±nda mikroenjeksiyon (ICSI) tercih edilmelidir. IÅŸlemden 16-18 saat sonra dÃ¶llenme olup olmadÄ±ÄŸÄ± kontrol edilir. DÃ¶llenmiÅŸ yumurtada tek olan hÃ¼cre sayÄ±sÄ± ikiye Ã§Ä±kmÄ±ÅŸtÄ±r.
DÃ¶llenmiÅŸ yumurtalar tekrar kÃ¼ltÃ¼r ortamÄ±na konur ve ileri aÅŸamalara ulaÅŸmalalarÄ± beklenir. Uygun aÅŸamaya gelindiÄŸinde embriyolardan kaliteli olanlarÄ±ndan belirli sayÄ±da alÄ±narak kadÄ±nÄ±n rahmi iÃ§ine transfer edilir.
Embriyolar iki hÃ¼creli aÅŸamadan blastokist aÅŸamasÄ±na kadar herhangi bir dÃ¶nemde transfer edilebilmekle beraber, en sÄ±k tercih edilen transfer zamanÄ± 4-8 hÃ¼creli aÅŸamadÄ±r. Embriyolar bu aÅŸamaya genellikle iki yada Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ gÃ¼nde ulaÅŸmaktadÄ±rlar. Embriyo transferi iki-altÄ±ncÄ± gÃ¼nler arasÄ±nda yapÄ±labilir.
YardÄ±mcÄ± Ã¼reme tekniklerinde transfer edilen embriyo sayÄ±sÄ± ile klinik gebelik oranlarÄ± arasÄ±nda direkt bir iliÅŸki mevcuttur. En iyi klinik sonuÃ§lar 2-4 embriyonun transfer edilmesiyle alÄ±nmaktadÄ±r. Ä°kiden fazla sayÄ±da embriyo transfer edildiÄŸinde Ã§oÄŸul gebelik oranlarÄ± oldukÃ§a yÃ¼kselmektedir; ancak bu risk artan kadÄ±n yaÅŸÄ± ile birlikte azalmaktadÄ±r. Ã§oÄŸu gebeliklerin koplikasyon oranlarÄ±nÄ±n yÃ¼ksek olmasÄ± ve erken doÄŸum gibi nedenler ile maliyetin artmasÄ± nedeniyle pekÃ§ok Ã¼lkede transfer edilen embriyo sayÄ±sÄ±nÄ±n kÄ±sÄ±tlanmasÄ± yoluna gidilmektedir. Ä°kiden fazla sayÄ±da embriyo ancak 37 yaÅŸÄ±ndan bÃ¼yÃ¼k ve daha Ã¶nceki IVF/ICSI denemelerinin baÅŸarÄ±sÄ±z olduÄŸu hastalarda yapÄ±lmaktadÄ±r. GÃ¼nÃ¼mÃ¼zde 35 yaÅŸÄ±ndan genÃ§ her hasta sadece bir tane blastokist transfer edilmesi Ã¶nerilmektedir.embriyo transferi yapÄ±lÄ±rken hasta jinekolojik muayene pozisyonunda yatÄ±rÄ±lÄ±r. Vajinaya spekulum takÄ±ldÄ±ktan sonra steril serum fizyolojik ile temizlik yapÄ±lÄ±r. ArdÄ±ndan Ã¶zel kÃ¼ltÃ¼r sÄ±vÄ±larÄ± ile rahim aÄŸzÄ± temizlenir. Embriyolog transfer edilecek embryolarÄ± katater iÃ§inde labaratuvardan getirir. Ä°ÅŸlemi yapacak olan hekim karÄ±ndan yapÄ±lan ultrason eÅŸliÄŸinde embriyolarÄ± rahim iÃ§ine bÄ±rakÄ±r.
Embriyo transferi iÅŸlemi aÄŸÄ±rlÄ±klÄ± bir iÅŸlem deÄŸildir ve anastezi gerektirmez. Ä°ÅŸlem sonrasÄ± endometriumu desteklemek iÃ§in hastaya enjeksiyon, fitil ya da krem ÅŸeklinde hormon ilaÃ§larÄ± verilir. Luteal faz desteÄŸi adÄ± verilen bu tedavi eÄŸer gebelik oluÅŸursa 10. Haftaya kadar devem eder. Gebelik oluÅŸmayÄ±p adet kanamasÄ±nÄ±n olduÄŸu durumlarda ise kanamanÄ±n baÅŸlamasÄ±yla birlikte tedavi kesilir.
Embriyo transferi sonrasÄ± 12. gÃ¼nde gebelik testi iÃ§in Ã§aÄŸrÄ±lÄ±r.
Ä°lk Ã¶nce idrarda daha sonra ise kanda gebelik testi (beta-hCG) yapÄ±lÄ±r. Kanda yapÄ±lan testin sonucuna gÃ¶re gebelik olup olmadÄ±ÄŸÄ±na karar verilir. Testi pozitif olanlar iki gÃ¼n sonra yeniden kanda gebelik teti iÃ§in Ã§aÄŸrÄ±lÄ±r. Ä°ki testin sonuÃ§larÄ± arasÄ±nda iliÅŸki deÄŸerlendirilerek gebeliÄŸin saÄŸlÄ±klÄ± olup olmadÄ±ÄŸÄ±na karar verilir. SaÄŸlÄ±klÄ± bir gebelikte iki gÃ¼n sonra kan beta-hCG deÄŸeri yaklaÅŸÄ±k iki kat artmalÄ±dÄ±r. BazÄ± durumlarda bir sÃ¼re sonra kan beta-hCG deÄŸeri sÄ±fÄ±ra iner. Bu durum biyokimyasal gebelik olarak adlandÄ±rÄ±lÄ±r.
Bete-hCG'nin beklenenden daha farklÄ± artÄ±ÅŸlarÄ± ise, ektopik gebeliÄŸi(dÄ±ÅŸ gebelik) dÃ¼tÃ¼ndÃ¼ren bulgulardan birisdir.
12 ve 14. gÃ¼nlerdeki beta-hCG deÄŸerleri istenilen ÅŸekilde artan vakalar klinik gebelik olarak kabul edilir ve 2 hafta sonra ilk gebelik ultrasonu iÃ§in Ã§aÄŸrÄ±lÄ±r. Bu ilk ultrasonda rahim iÃ§indeki gebelik kesesinin olup olmadÄ±ÄŸÄ± ve eÄŸer kese var ise kaÃ§ tane kese olduÄŸu araÅŸtÄ±rÄ±lÄ±r. Ä°kiz, Ã¼Ã§Ã¼z yada daha fazla sayÄ±da fetus bu ilk ultrasonda gÃ¶rÃ¼lebilir.
CERRAHÄ° SPERM ARAMA (PESA, PTSA, TESE)
ErkeÄŸin menisinde hiÃ§ sperm olmamasÄ± durumunda (azospermi) mikroenjeksiyon iÅŸleminde kullanÄ±lacak olan spermin testislerden alÄ±nmasÄ± gÃ¼ndeme gelmektedir. Bu uygulamanÄ±n baÅŸlamasÄ± ile erkek kÄ±sÄ±rlÄ±ÄŸÄ± konusunda devrim yaÅŸanmÄ±ÅŸtÄ±r. TÄ±kanÄ±klÄ±ÄŸa baÄŸlÄ± azospermi olgularÄ±nda kanallarÄ±n iÃ§ine ince bir iÄŸne ile girilerek sperm aranÄ±r (PESA). Bu tÃ¼r olgularda kendi kliniÄŸimizde sperm bulma oranÄ±mÄ±z %99.6'dÄ±r.
TÄ±kanmanÄ±n olmadÄ±ÄŸÄ± durumlarda ise problem daha karÄ±ÅŸÄ±ktÄ±r. Bu durumlarda erkek yumurtalÄ±ÄŸÄ±nÄ±n Ã§eÅŸitli bÃ¶lÃ¼mlerinde Ã§ok kÄ±sÄ±tlÄ± da olsa bir Ã¼retim sÃ¶z konusu olabilmektedir. YumurtalÄ±ÄŸÄ±n Ã§eÅŸitli bÃ¶lÃ¼mlerinden Ã§ok sayÄ±da kÃ¼Ã§Ã¼k parÃ§a alÄ±narak bu parÃ§alarÄ±n iÃ§erisinde sperm hÃ¼cresi aramak gerekmektedir. ParÃ§a iÄŸne ile (PTSA) ya da aÃ§Ä±k cerrahi ile alÄ±nabilir (TESE). Bu teknikle hastalarÄ±n yaklaÅŸÄ±k %60'Ä±nda sperm bulunabilmektedir. Ã¼retim bozukluÄŸuna baÄŸlÄ± azospermi olgularÄ±nda gebelik oranlarÄ± biraz daha dÃ¼ÅŸÃ¼ktÃ¼r.
YardÄ±mcÄ± Ã¼reme tekniklerine baÅŸvuran Ã§iftlerin yarasÄ±ndan fazlasÄ±nda embriyo geliÅŸmesine raÄŸmen gebelik olmamaktadÄ±r. DÃ¶llenme olmasÄ±na raÄŸmen gebelik oluÅŸmamasÄ±nÄ±n kaynaÄŸÄ± muhtemelen embryonun rahime yerleÅŸme safhasÄ±ndadÄ±r. Embriyonun rahim iÃ§ine yerleÅŸtirilmesini takiben deÄŸiÅŸik olaylar oluÅŸmaktadÄ±r. Ä°lk olarak embriyo bÃ¶lÃ¼nmeye ve bÃ¼yÃ¼meye devam etmekte belli bir boya eriÅŸince kendisini Ã§evreleyen zarÄ± (zona pellusida) yÄ±rtarak endometriumolarak adlandÄ±rÄ±lan rahim iÃ§indeki dokunun derinliklerine yerleÅŸerek bÃ¼yÃ¼mesine burada devam etmektedir.
GebeliÄŸin oluÅŸmamasÄ±nÄ±n en Ã¶nemli nedeni embriyonun bu zarÄ± yÄ±rtarak dÄ±ÅŸarÄ± Ã§Ä±kmamasÄ± ve dolayÄ±sÄ± ile rahim duvarÄ±na yerleÅŸmemesi olduÄŸu kabul edilmektedir. Bu problemi Ã§Ã¶zmek iÃ§in embryoyu, Ã§evreleyen bu zarda transfer iÅŸlemi Ã¶ncesi kimyasal veya mekanik yÃ¶temlerle kÃ¼Ã§Ã¼k bir delik aÃ§Ä±larak embriyonun bu zarÄ± yÄ±rtmasÄ± ve rahim duvarÄ±na yerleÅŸmesi saÄŸlanmaktadÄ±r. YapÄ±lan bilimse Ã§alÄ±ÅŸmalar bu yÃ¶ntemle gebelik oranlarÄ±nda hissedilir bir yÃ¼kselme olduÄŸunu gÃ¶stermektedir. Bu teknik kÄ±saca ÅŸu ÅŸekilde uygulanmaktadÄ±r: Ä°lk olarak embriyo mikroskopik bir iÄŸne ile embriyo duvarÄ±ndan teÄŸet geÃ§ilerek iki noktada delik aÃ§Ä±lÄ±r. Embriyo rahim iÃ§inde bÃ¼yÃ¼mesine devam ederken zayÄ±f olan bu noktalarda zarÄ±nÄ± delebilir.
PREÄ°MPLANTASYON GENETÄ°K TANI (PGT)
Preimplantasyon Genetik TanÄ± (PGT), ailesinde genetik hastalÄ±klarÄ± olan Ã§iftlerin ya da uygulanan tedavilere cevap vermemiÅŸ intefil ailelerin tÃ¼p bebek yÃ¶ntemi kullanÄ±larak saÄŸlÄ±klÄ± bebeÄŸe kavuÅŸmalarÄ±nÄ± saÄŸlayan yeni bir genetik tanÄ± yÃ¶ntemi olup bu yÃ¶ntemle Ã§iftlerden elde edilen embriyolar tek tek incelenerek genetik olarak saÄŸlÄ±klÄ± olan embriyolar anormal embriyolardan ayrÄ±lÄ±r ve anne adÄ±na genetik olarak normal olduÄŸu saptanan embriyolar transfer edilir. Bu sayede genetik bozukluÄŸu olan Ã§ocuÄŸa sahip olma riski yÃ¼ksek olan Ã§iftler iÃ§in hamilelik en baÅŸÄ±ndan kontrol altÄ±na alÄ±nmÄ±ÅŸ olur. IVF'de olumsuz sonuÃ§larÄ±n baÅŸlÄ±ca sebeplerinden biri kromozom anomalisi dolayÄ±sÄ±yla meydana gelen dÃ¼ÅŸÃ¼klerdir. Bu nedenle PGT, Ã¶zellikle ileri yaÅŸtaki IVF hastalarÄ±na ait oositlerde %43.1'lik gibi yÃ¼ksek oranda kromozom anomalisine rastlanmasÄ± sebebi ile ileri yaÅŸ anne adaylarÄ±na Ã¶nerilmektedir. AyrÄ±ca Ã¼lkemizde sÄ±klÄ±kla gÃ¶rÃ¼len talasemi ve orak hÃ¼creli anemi genetik hastalÄ±klarÄ±n gebelik Ã¶ncesi analizi de PGT ile yapÄ±labilmektedir. GeliÅŸen genetik teknikler ve bilgiye ulaÅŸma olanaklarÄ±nÄ±n artmasÄ± Ã§iftlerin, PGT ve diÄŸer prenatal tanÄ± yÃ¶ntemleri hakkÄ±nda saÄŸlÄ±k merkezlerine baÅŸvurmalarÄ±nÄ± kolaylaÅŸtÄ±rmÄ±ÅŸtÄ±r. AsÄ±l amacÄ± aileleri saÄŸlÄ±klÄ± bebeklere kavuÅŸturmak olan IVF, Preimpantasyon Genetik TanÄ±'nÄ±n uygulanmasÄ± ile birlikte baÅŸarÄ±ya ulaÅŸma konusunda bir daha atÄ±lmasÄ±nÄ± saÄŸlamÄ±ÅŸtÄ±r.
Son dÃ¶nemlerde geliÅŸtirilmiÅŸ medium sistemleri kullanÄ±larak embriyo canlÄ±lÄ±ÄŸÄ± laboratuar ortamÄ±nda daha da uzatÄ±lmÄ±ÅŸ ve buna baÄŸlÄ± olarak gÃ¼nÃ¼mÃ¼zde tÃ¼p bebek merkezlerinde, daha yÃ¼ksek gebelik oranlarÄ±nÄ±n elde edildiÄŸi 5. ya da 6. gÃ¼n transferleri yaygÄ±nlaÅŸmaya baÅŸladÄ±. Buna blastokist transferi adÄ± verilir. Embriyonun ana rahmine tutunmadan Ã¶nce ulaÅŸtÄ±ÄŸÄ± en son aÅŸamaya blastokist aÅŸamasÄ± denir.
Blastokist Transferlerinin AvantajlarÄ± ÅžunlardÄ±r:
Gelitim potansiyeli daha iyi olan embriyolarÄ± seÃ§ebilme
CanlÄ±lÄŸÄ± yÃ¼ksek olan daha az sayÄ±da embriyo transfer ederek Ã§oÄŸul gebelik olasÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ± azaltmasÄ±
Embryo gelitimini daha iyi gÃ¶zleyebilme
EmbryolarÄ± en yÃ¼ksek geliÅŸim potansiyeline sahip olduklarÄ± dÃ¶nemde yani blastokist aÅŸamasÄ±nda doldurabilme
Preimplantasyon genetiÄŸi uygulayan merkezlerde trophectoderm (blastokiste ait hiÃ§ hÃ¼cre tabakalarÄ±) biopsisi uygulayabilmek ve bu doku embriyonik olmadÄ±ÄŸÄ± iÃ§in ethik problemleri ortadan kaldÄ±rabilmek
Embriyo canlÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ±n incelenebileceÄŸi metodlara fÄ±rsat tanÄ±masÄ±.
Ä°nsan gametlerinin ve embriyolarÄ±nÄ±n dondurulmasÄ±nÄ±n tÃ¼p bebek pratiÄŸinde bÃ¼yÃ¼k Ã¶nemi vardÄ±r. TÃ¼p bebek uygulamalarÄ±nda Ã§oÄŸul gebelik riskini en aza indirmek iÃ§in genel yaklaÅŸÄ±m en fazla Ã¼Ã§ embriyo transfer etmektir. Bu durumda akla gelen ilk soru elde edilen fazla embriyolarÄ±n ne ÅŸekilde deÄŸerlendirileceÄŸidir. Bu ÅŸekilde elde edilen fazla embriyolarÄ±n dondurulmasÄ± hastaya hem ekonomik, hem de psikolojik bir avantaj saÄŸlar. AyrÄ±ca dondurulan embriyolar transfer edileceÄŸi zaman hasta herhangi bir tedaviye gereksinim duymaz. Embriyo dondurma iÅŸlemi tÃ¼p bebek uygulamalarÄ±nda baÅŸarÄ± ÅŸansÄ±nÄ± arttÄ±ran bir iÅŸlem olarak da deÄŸerlendirilebilir.
Emriyo dondurma ve Ã§Ã¶zme iÅŸlemi, embryolar kimyasal maddelerle (kriyoprotektan) dengelendikten sonra soÄŸutulmasÄ± ve -196 C sÄ±vÄ± nitrojen iÃ§inde depolanmasÄ±, Ã§Ã¶zÃ¼ldÃ¼kten sonra da krioprotektan ortamÄ±ndan uzaklaÅŸtÄ±rÄ±larak ileri geliÅŸimi saÄŸlamak iÃ§in Ã¶zel kÃ¼ltÃ¼r ortamlarÄ±nÄ±n iÃ§ine alÄ±nmasÄ±dÄ±r. Her iki iÅŸlemde Ã§ok dikkatli yapÄ±lÄ±r. Rutin tÃ¼p bebek ve mikroenjeksiyon uygulamalarÄ±nda embriyo dondurma ile gebelik oranlarÄ± %15-25 arasÄ±nda deÄŸiÅŸir. AynÄ± siklusda gebelik elde edilmiÅŸ ve kalan embriyolar dondurulmuÅŸ ise bu kez gebelik oranÄ± %40 kadar olur. Ã§iftlerden izin belgesi alÄ±narak dondurulan embriyolar TÃ¼rkiye'de 1997 yÄ±lÄ±nda yÃ¼rÃ¼rlÃ¼ÄŸe giren bir yasa ile Ã¼Ã§ yÄ±l boyunca sÄ±vÄ± nitrojen iÃ§erisinde saklanabilir.
TEDAVÄ° SIRASINDA KARÅžILAÅžILAN SORUNLAR
Tedavinin Ä°ptal Edilmesi:
HastalarÄ±n tedaviye beklenen yanÄ±tÄ± vermemesi, yeterli sayÄ±da follikÃ¼l geliÅŸmemesi gibi nedenlerle tedavi iptal edilebilir.
Ã¶zellikle yaÅŸÄ± ileri ve yumurtalÄ±k rezervi dÃ¼ÅŸÃ¼k kadÄ±nlarda follikÃ¼ller yeterli bÃ¼yÃ¼klÃ¼ÄŸe ulaÅŸmasÄ±na karÅŸÄ±n aspirasyon sÄ±rasÄ±nda hiÃ§ yumurta bulunamayabilir.
Yumurta ve spermler normal olmasÄ±na karÅŸÄ±n bazÄ± yumurtalarda dÃ¶llenme gerÃ§ekleÅŸmeyebilir. DÃ¶llenme oranÄ± %70 civarÄ±ndadÄ±r.
BazÄ± durumlarda kadÄ±nÄ±n genital organlarÄ±nÄ±n anatomik yapÄ±sÄ± nedeniyle transfer Ã§ok zor olabilir. Bu gibi durumlarda gebelik ÅŸansÄ± dÃ¼ÅŸmektedir.
TESE uygulanan hastalarÄ±n %40'Ä±nda sperm bulunamaz ve tedavi iptal edilmek zorunda kalÄ±nÄ±r.
Gebelik Testi Ã¶ncesi Kanama:
Test gÃ¼nÃ¼nden Ã¶nce kanamasÄ± olanlarda gebelik ÅŸansÄ± dÃ¼ÅŸmekle birlikte gebelik olmadÄ±ÄŸÄ± anlamÄ±na gelmez.
Ovarian HiperstimÃ¼lasyon Sendromu (OHSS)
YumurtalÄ±klarÄ±n tedaviye aÅŸÄ±rÄ± cevap vermesi ve karÄ±n boÅŸluÄŸu ile diÄŸer vÃ¼cut boÅŸluklarÄ±nda sÄ±vÄ± toplanmasÄ±yla ortaya Ã§Ä±kan bir tabloolup ÅŸiddetli durumlarda hastanede yatarak tedavi gerekli olabilir. OHSS aÃ§Ä±sÄ±ndan riskli oaln kiÅŸilerde embryo transferi ertelenip embriyolar dondurulabilir.
YabancÄ± Ã¼reme tekniklerinde gebelik oranlarÄ± hasta yaÅŸÄ±, infertilite sÃ¼resi infertilite nedeni, yumurta sayÄ±sÄ± gibi pek Ã§ok deÄŸiÅŸkene baÄŸlÄ±dÄ±r. Bunlardan en Ã¶nemlisi kadÄ±nÄ±n yaÅŸÄ±dÄ±r. Ä°lerleyen yaÅŸla birlikte gebelik oranlarÄ±nda da dÃ¼ÅŸme gÃ¶rÃ¼lÃ¼r. Bir Ã¼reme Teknikleri Merkezi'nde 1996-2001 yÄ±llarÄ± arasÄ±nda yapÄ±lan 7000'den fazla uygulamada transfer baÅŸÄ±na ortalama gebelik oranÄ± %45 civarÄ±ndadÄ±r. YaÅŸÄ± 30'un altÄ±nda olan hastalarda bu oran %60'lara kadar Ã§Ä±karken, yaÅŸÄ±n 40 ve Ã¼zerinde olduÄŸu durumlarda %15'ler dÃ¼zeyine indiÄŸi gÃ¶zlenmiÅŸtir. Ä°leri yaÅŸ sadece gebelik oranlarÄ±nÄ± etkilemez. Bu hasta gurubunda gebelik elde edilse bile, bu gebeliÄŸin bir dÃ¼ÅŸÃ¼k ile sonuÃ§lanma olasÄ±lÄ±ÄŸÄ± genÃ§ yaÅŸtaki hasta gurubuna gÃ¶re daha yÃ¼ksek olur.