Meclis’te 12 gün boyunca görüşülecek bütçe hakkında biz ne biliyoruz?
2018 Yılı Bütçe ve Kesinhesap kanunları, Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 24 Ekim-24 Kasım 2017 tarihleri arasında görüşüldü. Meclis Genel Kurulu’nda bütçe görüşmeleri ise 11 Aralık itibari ile 12 gün boyunca kesintisiz devam edecek. Bütçe görüşmelerinin ilk günü dört siyasi parti grubu ve hükümet adına konuşmalar ile başladı. Görüşmelerin ikinci gününde ise Cumhurbaşkanlığı, Meclis, Sayıştay, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Başbakanlık ve MİT Müsteşarlığı’nın bütçelerinin görüşmeleri devam etti. Yoğun tartışmaların yaşandığı Bütçe görüşmelerinde, süreç devam ederken bu konudaki bilgileri tazelemenin faydalı olacağı kanaatindeyiz.
Bütçe, dayanağını Anayasa’dan alan, hukuki statüsü kanun olan, yıllık olarak hazırlanan kanun tasarısının adıdır. Vatandaşların, temsilcileri aracılığıyla bütçe yapma yetkisini kullanmasına bütçe hakkı denir. Bütçe, Meclis’in varlık sebebidir.
Bütçe ile o yıl içinde ne kadar gelir toplanacağı, ne kadar harcama yapılacağı ve ne kadar borçlanılacağı, Meclis’in onayına sunulur ve bu konuda yürütme organına yetki verilir. Bir önceki yıl yapılan harcamaları kapsayan Kesinhesap Kanunu da Bütçe Kanunu ile birlikte görüşülür.
Bütçe Kanun Tasarısına, bütçe gerekçesi, yıllık ekonomik rapor, vergiler ile ilgili olan kamu gelirleri cetveli, kamu borç yönetim raporu, kamu idarelerinin gelir ve gider tahminleri, yerel yönetimlerin bütçe tahminleri, merkezi yönetim bütçesinden pay alan diğer kamu kurum ve kuruluşların da listesi eklenir.
Bütçe, yürütme erkinin temel politika belgelerinden olup, yıllık hedeflerin nasıl planladığı ve gerçekleştirileceğini gösterir. Bütçe ile mevcut ve yeni programların finansmanı planlanır, kamu harcamaları hesap verebilirlik kriteri ile düzenlenir.
Bütçe, kamu hizmetlerinin sunulması için kaynakların nasıl tahsis edildiğini, hangi alanlara ne kadar kaynak ayrıldığını da ifade eder.
Bütçe görüşmeleri neden önemlidir?
Bütçe ile, vergiler yoluyla elde edilecek gelirlerin oranı, bu gelirlerin hangi alanlarda harcanacağı yasal olarak düzenlenir. Diğer bir deyişle, devlet, vatandaşlardan vergiler yoluyla topladığı gelirleri nasıl harcayacağını bu görüşmeler ile vatandaşlara duyurur.
Bütçe görüşmeleri ile ülkemizde toplanan gelirlerin nasıl harcanacağı planlanır. Meclis’te görüşülür ve karara bağlanır. Temsili demokrasinin esası Meclis aracılığıyla, vatandaşlar bütçe hakkını kullanmış olur.
Bütçenin, Meclis Genel Kurulu’nda görüşülme süresi içerisinde milletvekilleri, kamu idare bütçeleri hakkındaki düşüncelerini açıklar. Yürütme, Bütçe görüşmeleri yoluyla yapacağı harcamalar ile ilgili Meclis aracılığıyla vatandaşlara hesap verir ve izleyeceği ekonomik ve sosyal politikaları onaya sunar.
Vatandaşlar, Bütçe Kanunu görüşülürken bütçe giderlerinin, bütçe gelirlerinin, borçlanmanın ve bütçe açığının ne kadar olacağından haberdar olur.
Bütçe nasıl denetlenir?
Bütçenin denetimi, yasama ve yargı organları yoluyla yapılmaktadır. Böylelikle, yürütmenin, bütçeyi uygularken bütünlük, şeffaflık, katılım, hesap verebilirlik ve hedeflere ulaşma gibi kriterlere uygun hareket etmesi sağlanmaktadır. Tüm bu kriterler, demokratik yönetimin esası denge ve denetleme mekanizmasının bir parçasıdır.
Bütçe ve Kesin Hesap Kanunlarının önce Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmesi, sonra da Meclis’e sunulması bu denetimin bir parçasıdır.
Bütçenin yargısal denetimi Sayıştay aracılığıyla sağlanmaktadır. Yürütmenin, harcama yetkisini ne şekilde kullandığı, bağımsız yargı organı olan Sayıştay’ca incelenip, denetlenir. Bütçeden pay alan tüm kurum ve idari organların harcamaları Sayıştay eliyle denetlenir. Sayıştay her kurum için ayrı ayrı raporlar hazırlar. Bu raporlar Bütçe görüşmeleri öncesinde Meclis’e sunulur.