R Bülend KIRMACI - İHRACAT DEVLERİ, DÖVİZ ZENGİNLERİ
Dış satım yani ihracat niteliğini ve niceliğini yüksek tutmak hemen her ülkenin hedefidir. Yeryüzündeki her ekonomi ihracattan daha çok pay kapmanın peşindedir. Öyle ki dış satım parametresi iktisadi alanda neredeyse başlı başına bağımsız bir hedef olarak telaffuz edilir… Bir ülkenin, bir ekonominin “ihracat verileri” giderek bir prestij olgusu haline dönüşmektedir. Bu olgu, iç pazarın doygunluk limitleri veya ithal ikamesi barajlarından aşkın bir olgudur. Daha fazla ihraç etmek, kaliteli üretim, etkin pazarlama, finansal destek, teknoloji gerektirir.
Elbette iktisatta da gerçek hayatta olan bir deyiş karşılığını bulur: “Vermeden almak olmaz!”. Tıpkı üretmeden tüketmenin mümkün olmadığı gibi hiç alım yapmadan satmak da olamaz! İhracat artarsa bir ölçüde ithalat da artacaktır; ya da tersi de doğrudur: Ticaret hacmi, budur. Fakat artı değeri elde etmek tasarrufa ve satın aldığından fazlasını dışarıya satmaya bağlıdır. Bir başka açıdan da; ihracat lafzında iki kavram önemlidir: “katma değer” ve “teknoloji”… Tıpkı “büyümenin” niteliği gibi (ara mal ithaline veya üretim zinciri ikmal edilmiş nihai ürün satımına dayanması gibi) ihracatın kompozisyonu da (katma değer ve teknoloji) önemlidir.
İleri teknoloji ve üretim süreçleri
Bu açıdan ihracat figürü ya da rakamsal büyüklüğünün temelinde katma değer sağlayan ve teknolojiye dayanan nihai malların dışa satımının ağırlıklı olması tercih edilir. Zaten ülkeler ve şirketler de katma değer ve teknolojiye dayalı bir ihracatı önemsedikçe kazanırlar… Ne yazık ki Türkiye’mizin “büyümesinde” ithal ara malları payı istenilmeyen düzeydedir ve öte yanda ihracat kompozisyonumuz içinde yüksek teknolojiye dayalı ve tüm üretim süreçlerinin yerelde ikmal edildiği mal ve ürün niceliği yeterli düzeyde değildir. Dış ticaret dengemizin verileri, kur dalgalanmalarına karşı savunma mekanizmamızın zayıflığı büyük ölçüde bu durumdan kaynaklıdır. Daha da ötede, döviz stokları itibariyle esneklikten yoksunluğumuzun veya satın alma gücü paritesindeki yetmezliğimizin en önemli nedenleri ihracat niteliğimizdir.
Kısıtlamalar, ambargolar, vergiler
Tabii dünyanın momenti de önemlidir, bir süredir kriz çevrimleri ve daralma döngüleri yaşana-gelmektedir. Mevzi ambargolar ve tedrici vergiler serdedilmekte bir uç örnek olarak Trump yönetimi Çin’den gerçekleşecek ithalatına serbest ticaret kurallarını zorlayan duvarlar çekmektedir. Yakınlarda gerçekleştirilen G 7 zirvesinde de -uluslararası alanda serbest ticareti kısıtlama anlamına gelebilecek- ABD’nin çelik ve alüminyum ithalatına getirdiği vergiler ciddi tartışma konusu olmuştur… Gerçekten ülkemiz de bu ülkeyle benzer sorunlar yaşamıştır, yaşamaktadır... Bizim için bir başka gerçeklik Gümrük Birliği dolayısıyla açıkça ve zımnen karşı karşıya kaldığımız ve üçüncü ülkelerle ticaretimizi örseleyen manzumelerdir. İşte gerek dünyanın gerek ülkemizin bu koşullarında yine de dış ticaret hacmini ve ihracatı artırmanın dayanılmaz cazibesi orta yerde durmaktadır…
Milli gelir ve satın alma gücü açısından ihracat
Yine de dünya dönmekte ve yaşam sürmektedir… Dünya Ticaret Örgütünün 2017 verilerine göre trilyon dolar temelinde ülkeler ve yaptıkları ihracata göre sıralamaları şöyledir: 1. Çin (2,26); 2. ABD (1,54); 3. Almanya (1,44); 4. Japonya (698 milyar dolar); 5. Hollanda (652 milyar dolar)… Diğer “ihracat verilerini” milyar dolar olarak yazmaya devam edersek: Fransa (535); İtalya (506); Singapur (373); Rusya (353); Hindistan (298); Brezilya (218) … Ve nihayet Türkiye’miz 157 milyar dolarlık bir ihracat potansiyeli ve devinimi sağlayan bir ülkedir. Elbette ihracatın milli gelir ve satın alma gücü paritesine (PPP) yansıması söz konusu olduğunda ihracatla sağlanan parasal büyüklüğü nüfusla birlikte değerlendirmek gerekecektir. Bir ülke diğerinden rakamsal olarak fazla ihracat yapsa da bunun gerçek hayata yansıması farklı olabilir…
Bu açıdan 83 milyon nüfuslu Almanya’nın sağladığı ihracatının kişi başına 18 bin dolara denk geldiği, buna karşılık çok daha kalabalık olan ve de parasal büyüklük açısından Almanya’ya göre daha fazla ihracat yapan ABD’nin sağladığı ihracatın kişi başına 4,8 bin dolar olduğu unutulmamalıdır.
İhracat niteliği ve niceliği esneklik ve denge için önemlidir
Rakamlar nasıl belirlenirse belirlensin ihracat düzeyini korumak ve geliştirmek isteyen ülkeler ve şirketler; üretken yatırımlara, ar-ge’ye, ürün desenine ve çeşitliliğe, tasarıma, bilgi teknolojisine ve modern pazarlama yöntemlerine önem veren ülke ve şirketlerdir. Bir ülkenin ve şirketlerin ihracat kalitesi; niteliği ve niceliği; o ülkeye ve ekonomiye, döviz birikimi, hareket kabiliyeti, likidite esnekliği, dış yükümlülüklerini karşılama imkanları, yurt dışında projeler taahhüt etme kapasitesi, iç piyasada dengeleme gibi kazanımları getirecek, temel unsurlardır… O nedenle ihracata salt döviz birikimi olarak bakmamak, ihracatı, salt döviz kazandırıcı bir faaliyetten öte ekonomideki dengeler ve hareket kabiliyeti olarak da okumak, yorumlamak ve değerlendirmek gerekmektedir. İhracatın “yaratacağı zenginlik” salt ihracatın tarafları için değil ekonominin hatta sosyal hayatın tüm unsurları için geçerlidir.
Dünya’nın döviz zenginleri
Elbette dış satımda, ihracatta iddialı ülkeler, geçerli döviz rezervine de daha çok sahip olan ülkelerdir. Dünya’da dış ticarette en geçerli para birimlerinin merkez bankaları verilerine göre yüzdesel dağılımı şöyledir: USD % 63,5; Euro % 20; Japon-Yeni % 4,5; Kanada doları % 2; Çin-Yuanı % 1,1… Bu tablonun okunmasına bir örnek verirsek, dünyada tüm merkez bankalarının elindeki rezervlerinin % 20’si Euro’dur. Doların ise halen (aslında giderek tartışılacak olan-RBK) üstünlüğü vardır… Öte yandan Japon parası da uluslararası alanda dış ticarette nicedir geçer akçe ve bu ülke ciddi bir ihracatçı olduğu halde, elinde 605 milyar Amerikan dolar sıcak rezerv tutmaktadır… Yine milyar ABD doları bazında ve 2018 IMF verileriyle, ülkelerin sahip oldukları parasal stokların dağılımı ise şöyledir: Çin 3,161; İsviçre 785; Hong Kong 437; Hindistan 397; Brezilya 358; Rusya 356; Singapur 279… Bu tablonun okunmasına örnek olarak da, Çin’in elinde 3 trilyon Amerikan doları vardır denilebilir. Öte yandan bir başka uçta bir de Suudiler var ki onların da elinde 486 milyar Amerikan doları olduğu biliniyor, fakat bu birikimin, diğer ülkelerdeki gibi yatırıma değil “satın almaya” harcanması beklendiğinden statik bir birikim olarak tanımlanması ve bilanço itibariyle yine ve önünde sonunda, Batılı bankaların -hatta şirketlerin- alacak hanesine yazılması gerekir.
Türkiye’miz ne kadar ihracatçı?
28 Eylül’de basına yansıyan ve TÜİK’e dayanan verilere göre; 2018 Ağustos ayında bir önceki yılın aynı ayına göre ihracatımız % 6,5 azalarak 12 milyar 383 milyon dolara, ithalatımızsa % 22,7 azalarak 14 milyar 805 milyon dolara gerilemiştir. Böylece dış ticaret açığımız da % 59 azalarak 2 milyar 805 milyon dolara karşılık gelmiştir. Kısmen ve zımnen ihracatın azalmasından ve ithalatı da frenleyen kur sorunlarından kaynaklanan bu azalmaya fazla bel bağlamamak uygundur. Öte yandan, ihracatın ithalatı karşılama oranı 2017’de % 69,1 iken, 2018 Ağustos’unda % 83,6’ya yükselmiştir. Ancak bu durum artan ihracattan değil görece azalan ithalattan kaynaklanmaktadır. Sonuç olarak dünya ihracat pastasından daha fazla pay almak için dış satımımızı artırmak bu amaçla da iktisadi organizasyonlarımızın kalitesini yükseltmek zorundayız. Elimizde geçerli daha çok döviz birikimi olması iç pazarda dengeleyici ve dış pazarda gelişmeci hamleleri yapmamıza ve kişi başına düşen gelirin ve satın alma gücünün artmasına olanak sağlayacaktır.
Yazarın diğer yazıları 3.10.2018 -KOLAJ 26.9.2018 -DÜNYA'NIN BÜYÜK EKONOMİLERİ 19.9.2018 -YENİDEN MERHABA! 13.6.2018 -SEÇİMLER VE EKONOMİMİZİN DIŞARIDAN GÖRÜNÜMÜ 30.5.2018 -DÜNYA'NIN VE TÜRKİYE'NİN BORÇ SARMALI 24.5.2018 -SEÇİM SÜRECİ VE TÜRKİYE'MİZ İÇİN ÖNERİLER 16.5.2018 -AR-GE 12.5.2018 -ANA-LAR YURDUNDA ANNELER GÜNÜ 9.5.2018 -SAĞLIKLI VE GÜVENLİ İŞ ORTAMI 2.5.2018 -İNSANCA BİR YAŞAM 25.4.2018 -HARCAMA KÜLTÜRÜ 18.4.2018 -İKTİSADİ AKIL VE TOPLUMUMUZ 11.4.2018 -PLAN MI, PİLAV MI? 4.4.2018 -NİHAYET KOBİ'LER! 28.3.2018 -DUYGUSAL ZEKA 21.3.2018 -YETENEKLERE DESTEK MİYİZ, KÖSTEK MİYİZ? 14.3.2018 -KADIN ERKEK EŞİTLİĞİ 7.3.2018 -YENİ YÜZYIL NE KADAR "YENİ"? 28.2.2018 -ŞU CARİ AÇIK DEDİKLERİ... 21.2.2018 -4. SANAYİ DEVRİMİ 14.2.2018 -AVRUPALI 40, BİZ 50 SAAT ÇALIŞIYORUZ! 7.2.2018 -KOBİ’LER 31.1.2018 -SANAYİ TOPLUMU/ENDÜSTRİ DEVLETİ 24.1.2018 -DÜNYA DENİZİNDE "TÜRKİYE" GEMİSİ 17.1.2018 -YAŞAM KALİTESİ VE TÜRKİYE 10.1.2018 -HOŞ GÖR SEN! 3.1.2018 -SİZİNLE 1 DAKİKA... 27.12.2017 -TÜRKİYE'DE KİMİN NE KADAR ÜYESİ VAR? 20.12.2017 -İMALAT SANAYİ VE MAKİNA İMALATI 13.12.2017 -ENERJİ 6.12.2017 -GÜÇLÜ ÜLKE, MUTLU TOPLUM 29.11.2017 -SANAYİLEŞME 'SORUNUMUZ' 24.11.2017 -ÖĞRETMENLER İNSANLA İLGİLİ EN DEĞERLİ SANATKARLARDIR! 22.11.2017 -10 MADDEDE EKONOMİ... 15.11.2017 -KENTLEŞME… 8.11.2017 -BİR DÜNDEN, BİR BUGÜNDEN! 1.11.2017 -VERİMLİLİK VE PERFORMANS 25.10.2017 -"TÜRK MUCİZESİ" MÜMKÜN MÜ?