Sağlıklı Bir Gebelik İçin Nelerden Kaçınmalı? - bebekegitimi
Hamile olduğunuzu öğrendiğiniz andan itibaren kendinize iki kat daha fazla dikkat etmeniz gerekir. Özellikle hamileliğinizin ilk üç ayında 🙂 Çünkü bebeğinizin organları ilk üç ayda oluşur. Peki hayati bir öneme sahip olan bu ilk üç ayda nelerden sakınmalısınız?
1. Sigaradan Uzak Durulmalıdır!
Sigara kullanan gebeler hamile olduğunu öğrendiği an bu alışkanlıktan kurtulmalıdır. Sigara bebeğin oksijensiz kalmasına neden olur ve gelişim geriliği oluşabilir. Gebelikte sigara kullanmanın zararları şunlardır:
Yapılan araştırmalarda gebelikte sigara içen annelerin bebeklerinde düşük kiloda doğum olduğu kanıtlanmıştır,
Sigara içen gebelerin erken doğum ya da düşük yapma olasılığı diğer gebelere göre en az 2 kat daha fazladır,
Doğum sonrası bebekte solunum yolu problemleri oluşabilir, küvezde kalabilir ya da ameliyat olmak zorunda kalabilir,
Hamilelikte sigara içen gebelerin çocuklarında astım, bronşit gibi rahatsızlıklar daha fazla gözlemlenmektedir,
Gebelik döneminde preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) oluşumu sıklıkla rastlanabilir,
Sigarada bulunan yüksek miktardaki nikotin damar daralmalarına neden olabileceği için tansiyon problemleri yaşanabilir,
Plasenta kaynaklı sorunlar daha sık yaşanabilir, plasenta erken dönemde anne ve bebekten ayrılabilir,
Sık sık kanama ya da lekelenme oluşabilir,
Sigara dumanı ve içerisinde bulunan zararlı maddeler plasentaya zarar verebilir ve bebeğe giden oksijen, kan, besinde azalma olabilir,
Bebek anne karnında ölebilir ya da doğumsal sakatlıklar meydana gelebilir,
Doğum sonrası anne sütü miktarını büyük oranda azaltır ya da bebek anne sütünü almak istemeyebilir,
Gebelikte sigara içmek, doğacak olan çocuğu ilerleyen yaşlarda sigara bağımlısı yapabilir.
Gebelikte sigara içen anneler isteyerek ya da istemeyerek anne karnındaki bebeğine de sigara içirmiş kadar etkileyebilir. Bu dönemde sigara kesinlikle bırakılmalıdır aynı zamanda gebeler sigara içilen ortamlarda bulunmamalıdır.
2. İlaç Kullanılmamalıdır!
Araştırmalarda gebelik döneminde ilaç kullanımı listesinde Türkiye üst sıralarda yer almaktadır. Hamilelik döneminin ağrılı ve yorucu geçmesi nedeniyle anneler sık sık ilaca başvurmaktadır. Özellikle çevreden duyulan ya da arkadaş tavsiyesi ile eczaneden alınan reçetesiz ilaçlar anne – bebek sağlığını ciddi bir tehlikeye sokabilir. Hamilelik döneminde ilaç kullanmak anne – bebeğin hayati riskini arttırırken öngörülemez sonuçlara da neden olabilir. Gebelik döneminde ilaç kullanımı zarar verici bir eylem olduğu için bu konuda yapılan araştırmalar genellikle deneyimlerden elde edilmektedir.
Gebelik döneminde kullanılan her ilaç plasenta yardımı ile bebeğe ulaşmaktadır. Dolayısıyla bu dönemde mümkün olduğu kadar ilaç kullanımından kaçınılmalıdır. Mide sorunlarını azaltan ilaçlar, antibiyotikler, ağrı kesiciler ya da antibiyotiklerden bebekler direkt etkilenmektedir.
İlaç kullanmak bebeğin sakat doğmasına sebep olabilir, düşük ihtimali arttırabilir ya da bebeğin kaybedilmesine neden olabilir. Bu dönemde ilaç kullanmak için mutlaka doktor onayı gerekir aynı zamanda hamilelik durumu tüm muayenelerde bildirilmelidir.
3. Alkol Tüketilmemelidir!
Türkiye’de gebelikte alkol kullanımı oldukça sınırlıdır ancak tüm gebeler alkolden uzak durmalı ve bebek sağlığını tehlikeye atmamalıdır. Plasenta yardımı ile alkol direkt olarak bebeği etkilemektedir bu nedenle içkinin az ya da çok içilmesi önemli değildir. Dokuz aylık hamilelik boyunca kesinlikle içki tüketilmemelidir. Gebelikte içki içmenin zararları aşağıda belirtilmiştir:
Düşük ve erken doğum tehlikesini arttırabilir,
Bebeğin baş ve yüz kısmında gelişim kusurlarına sebep olabilir,
Zeka geriliği ve bedensel engele neden olabilir,
Organ gelişimini olumsuz etkiyebilir ve bebekler doğum anından itibaren zor bir sürece girebilir,
Bebeğin vücudunda toksik (zehirli) maddelerin oluşmasına sebep olabilir,
Anne karnında bebeğin ani ölümüne yol açabilir,
Gebelikte içki içen annelerin bebeklerinde sinir sistemi hastalıkları daha çok yaşanabilir.
Dünyada doğan her 1000 bebekten ikisinde Fetal Alkol Sendromu oluşmaktadır. Gebelik döneminde aşırı miktarda alkole maruz kalan bebekler bu durumla mücadele etmek zorunda kalabilir. Fetal Alkol Sendromu ile doğan çocuklarda meydana gelen durumlar:
Omurilik, kalp, böbrek, kol, bacak gibi organlarda gelişim bozuklukları,
Zeka ve beden geriliği,
Düşük IQ, dikkat ve konsantrasyon eksikliği,
Başın küçük, üst dudağın ince, dudak ve burun arasında düz bir görünüm,ufak gözler ve çene görülmektedir.
Bu sendrom ile doğan bebeklerde doğum anında hiçbir belirti gözükmeyebilir ancak ilerleyen yaşlarda gelişimin farklı ilerlediği tespit edilmektedir.
Toksoplazma Tehlikesi Nedir?
Gebelik döneminde anneler daha önce dikkat etmediği ya da fark etmediği tüm davranış biçimlerini yeniden düşünmelidir. Bu dönemde anne – bebek sağlığını en fazla etkileyen hastalıklardan birisi toksoplazma olarak kabul edilmektedir. Çeşitli yerlerde bulunan parazitlerin vücuda girmesi sonucunda enfeksiyon riski oluşabilir ve bebek sağlığı tehlikeye girebilir. Gebelikte toksoplazma riskine karşı dikkat edilmesi gerekenler:
Toksoplazma hastalığına sebep olan bakteriler kedilerin bağırsaklarında gelişir ve temas yolu ile anne – bebeğe geçebilir,
Evde kedi besleyen gebeler kedi dışkısı ile kesinlikle temas etmemeli, kedi kumunu değiştirme işini bir başkasına devretmelidir,
Kedilerin tüm bakım ve aşıları yaptırılmalıdır ve aşısız kedilerle temas etmesi engellenmelidir,
Toksoplazmaya sebep olan parazitler yıkanmamış sebze ve meyvelerde de bulunabilir dolayısıyla tüm sebze ve meyveler bol su ile yıkanmalı ve sirkeli suda bekletilmelidir,
Dışarıda yemek yemek konusunda dikkatli ve seçici davranılmalıdır ve hijyeninden emin olunmayan yerlerde yemek yenmemelidir,
Çiğ et ve çiğ et ürünlerine çıplak elle dokunulmamalıdır ve temas sonrasında bol su ve sabun ile eller yıkanmalıdır,
Orta ya da az pişmiş et ürünlerinden uzak durulmalıdır, sosis, sucuk ve salam gibi çiğ et ürünleri tüketilmemelidir,
Bahçe ve toprak işleriyle ilgilenirken mutlaka eldiven kullanılmalıdır.
Toksoplazma bebeğin erken ya da ölü doğmasına ve sakat olmasına neden olabilir. Bu hastalık bağışıklık sistemi güçlü olan annelerde hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir ancak bebekler bu durumdan kısa sürede etkilenebilir. Yukarıda belirtilen durumların dışında hareket eden anneler mutlaka toksoplazma testi yaptırmalıdır.
Bitki Çayları Tüketilmemelidir!
Bitki çayları grip, uykusuzluk, yorgunluk gibi durumlarda sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak gebelikte bitki çayları ‘masum’ değildir. İçeriğinde bulunan etken ve uyarıcı maddeler sağlıksız bir gebeliğe sebep olabilir.
Hamilelik döneminde bitki çayı içmek düşük, erken doğum ve bebeğin organlarında bozulmalara sebep olabilir. Anneler bu dönemde sakinlik, mide bulantısını azaltmak ya da uykusuzluk yaşamamak adına bitki çayı tüketebilir ancak bu durum üzücü durumlara sebep olabilir. Bu dönemde tüketilmemesi gereken çaylar şunlardır:
Aynı zamanda hamilelik döneminde detoks ya da zayıflama çayları da tüketilmemelidir. Belirtilen bitkiler kasılmalara ve kanamalara sebep olabilir ve beklenmedik bir zamanda doğum gerçekleşebilir.
Deniz Ürünleri Dikkatli Tüketilmelidir!
Hamilelik döneminde haftada en az iki kere balık yenmesi tavsiye edilmektedir. Balığın içerisinde bulunan zengin mineral ve vitamin kaynakları bebeğin organ ve beyin gelişiminde önemli katkılar sağlayabilir. Ancak bu dönemde yüksek oranda cıva içeren deniz ürünleri tüketilmemelidir.
Cıva, bebeğin beyin, sinir sistemi ve beden gelişimini olumsuz etkileyebilir. Gebelikte tüketilmemesi gereken deniz ürünleri şunlardır:
Dip balıkları yüksek oranda civa içerdiği için gebelik döneminde yüzey balıkları tüketilmemelidir.
Kafein Tüketimi Sınırlandırılmalıdır!
Hamilelik öncesinde yüksek miktarda kafein içeren içecekleri tüketen anneler, gebelikte zorlanabilir. Besin değeri bulunmayan kafein yüksek oranda etken ve uyarıcı madde içermektedir. Anne karnındaki bebek henüz kafeini işleyemediği için vücudunda birikmelere sebep olabilir. Bedeninde yüksek oranda kafein bulunan bebekler anne karnında iken uyku sorunları yaşamaya başlar ve doğumdan sonra da devam edebilir. Gebelikte kafein tüketimi hakkında bilinmesi gerekenler şunlardır:
Bazı gebelerde kafein çarpıntıya sebep olmayabilir ancak anne karnındaki bebeklerde kafein tüketimi sırasında solunum ve kalp atımı bozuklukları oluşmaktadır,
Gün içinde yüksek oranda kafein tüketimi (günde 500 mg ve fazlası) düşüğe sebep olabilir,
Bebekte beyin gelişiminde bozulmalar meydana gelebilir ve ilerleyen yaşlarında dalgınlık, unutkanlık ve dikkat problemleri daha fazla görülebilir,
Kafein vücutta bulunan demir emilimini azaltır ve annelerde kansızlık, anemi gibi sorunlara yol açabilir,
Gün içinde iki – üç fincan kahve içen gebelerin bebeklerinde lösemi oluşma ihtimali artabilir,
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gebelik döneminde kafein tüketiminin üst sınırını 300 mg olarak belirlemiştir. 300 mg kafein bir kutu kola, bir miktar çikolata ve iki fincan kahveye eşittir. Kafein içeren bazı içecekler aşağıda sıralanmıştır:
Meyveli soda ve gazoz,
Çikolata ve kakao,
Paketli Gıdalardan Uzak Durulmalıdır!
Gebelik döneminde anneler cips, bisküvi, gofret gibi paketli gıdaları tüketmek isteyebilir. Hamilelik öncesinden gelen alışkanlıklar ve aşerme bu ürünlerin daha fazla tüketilmesine sebep olabilir. Paketli gıdalarda yüksek oranda koruyucu, katkı maddeleri, kimyasal ve kanserojen maddeler bulunabilir.
İşlenmiş ve paketli gıdaların tüketilmesi bebeğin gelişimini olumsuz etkileyebilir, gebelikte şeker oluşumunu tetikleyebilir ve bebeğin bağışıklık sisteminin daha güçsüz olmasına sebep olabilir. Hamilelik döneminde paketli gıdaların yanı sıra fast food yemeklerden de uzak durulmalıdır. Bu dönemde tüketilen tüm besinler bebeği doğrudan etkileyebilir.
Anneler paketli gıdaları tüketmek yerine evde yapılan yiyecekleri tercih etmelidir. Fırında yağsız patates kızartması, sütlü tatlılar ya da ev yapımı hamburgerler tüketilmelidir.
Çiğ Süt Tüketilmemelidir!
Listeria Monocytogenes bakterisi su, toprak ve kanalizasyonda yaşayabilir ve buradan hayvanlara geçebilir. Hayvanlara taşınan bakteri pastörize edilmeyen süte, gübre ile temas eden meyve ve sebzelere, kırmızı ve beyaz ete bulaşabilir. Bu bakteri işlenmeyen sütler ve yıkanmayan meyve sebzelerle insanlara zarar verebilir.
Bu bakterinin bulaştırdığı hastalığa ‘Listeria’ adı verilmektedir. Özellikle çiğ süt ve çiğ sütten yapılan ürünlerin tüketimi anne – bebek sağlığına zarar verebilir. Anne karnındaki bebeklerde ve yenidoğanlarda bağışıklık sistemi tam anlamıyla gelişmediği için enfeksiyon ile mücadele etmek de zorlanabilir. Bu enfeksiyonun zararları şunlardır:
Enfeksiyon belirtisiz bir şekilde ilerleyebilir ve anne karnındaki bebeğin aniden ölmesine sebep olabilir,
Plasenta ile geçen bakteri erken doğum ve düşük ihtimalini yükseltebilir,
Doğumdan kısa bir süre sonra enfeksiyon sebebiyle bebeğin ölümüne neden olabilir.
Pastörize edilmeyen sütten yapılan yoğurt, peynir ve kefir gibi tüm maddelerden uzak durulmalıdır. Çiğ ya da az pişmiş yumurta tüketilmemelidir, soğuk et ürünleri (salam, sucuk vb.) mutlaka pişirilmelidir.
Tuz Tüketimi Azaltılmalıdır!
Gebeliğin ilk aylarında ödem ve vücudun belirli bölgelerinde şişlik oluşma ihtimali daha düşüktür. Ancak hamileliğin son aylarında ödem ve şişmeler artabilir; el, ayak ve yüz şişkinlikleri görülebilir. Bu durumun en önemli sebebi tuz tüketimidir.
Kraker ve cips gibi tuzlu gıdaları tüketmek, yemeklere aşırı miktarda tuz atmak tansiyon problemlerini de arttırmaktadır. Yüksek ya da düşük tansiyon sağlıksız bir gebeliğe sebep olabilir. Aynı zamanda erken doğum ve doğum sırasında komplikasyon oluşma ihtimali de artmaktadır.