Çağatay Han - Beyaz Tarih
Kişiliği : Çağatay Hanlığı’nın kurucusu ve ilk hükümdarı
Doğum : 1183
Ölüm : Mayıs 1241 - Çin
Ebeveynler : Cengiz Han, Börte Hatun
Bundan dolayı Çağatay’ın bazen büyük Kağan Ögeday’ın yanında, bazen de Cengiz Han tarafından kendisine verilen bölgede oturduğu bilinmektedir. Cengiz Han sağlığında Moğol veraset geleneğine uygun olarak ülkesini oğulları arasında bölüştürdü. Bu taksimde Çağatay’ın hissesine düşen topraklar, doğuda Uygur ülkesinden batıda Semerkant ve Buhara’ya kadar olan bölgelerdi ancak Çağatay Han bu topraklar üzerinde merkezi bir devlet kuramadı, ölümünden yirmi yıl sonra Algu Han tarafından müstakil Çağatay Hanlığı kuruldu. Çağatay Han zamanında devlet idaresinde vazife almış sivil ve askeri görevliler hakkında kaynaklarda yeterli bilgi yoktur. Çağatay Han yasanın koruyucusu ve en üst seviyedeki uygulayıcısı olması sebebiyle, İslamiyet’e karşı düşmanca bir tavır takındığı; onun zamanında özellikle gusül abdesti ve hayvanların kesilmesi hususunda Müslümanlar’ın büyük sıkıntılar çektiği bilinmektedir. Çağatay Han, İslami esaslarla bağdaşması mümkün olmayan yasa hükümlerine uymadıklarından dolayı Müslüman halkı cezalandırdığı gibi acımasız bir şekilde öldürttüğü bilinmektedir. Bu nedenle adı Müslümanlar arasında nefretle anılmasına sebep oldu. Öldükten sonra tahtını torunu Kara Hülagu’ya bırakan Çağatay Han’ı tedavi eden doktorlar onu yaşatamadıkları için Moğol töresince idam edildi.
Yuvalı, Abdülkadir, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt 8, sayfa: 176-177
Tarih ve müzik alanında zengin çalışmalarıyla ve yazdığı eserleriyle tanınan Yılmaz Öztuna, ilköğreniminin ardından İstanbul Belediye Konservatuvarı ve Beyoğlu İstiklâl Lisesi’nde eğitim aldı. Paris’te Siyasal Bilgiler Okulu’na başladı fakat burayı bitirmedi. Paris’te yaşadığı yıllarda Avrupa hânedanlarının şeceresi ve Avrupa tarihiyle ilgilendi. Yurda döndükten sonra İstanbul Ansiklopedisi, İslâm-Türk Ansiklopedisi ve Mûsiki Mecmuası’nda çalıştı. Hayat müessesesinde ilmî danışman, yazı işleri müdürü ve genel yayın müdürü oldu. Hayat Tarih Mecmuası’nı uzun bir süre yönetti. 1969’da siyasete atılan Öztuna tarih alanındaki ünü ve basında yeni bir renk getiren yorumlarıyla Adalet Partisi’nin ilgisini çekti. 1969’da Konya’dan milletvekili seçildi. Partide “yeminliler” denen grubun üyesi olarak tanınan Öztuna’nın siyasi yaşamı 1980’den sonra Milliyetçi Demokrasi Partisi’nde devam etti. Millî Güvenlik Konseyi tarafından adaylığı veto edilince buradan istifa etti. TRT’nin çeşitli kurullarında üyelik yaptı, Kültür Bakanlığı başmüşavirliğinde bulundu. Türk Mûsikisi Devlet Konservatuvarı Yönetim Kurulu üyeliği, Devlet Klasik Türk Mûsikisi Korosu’nun kurucu yönetim kurulu üyeliği, Yay-Kur Osmanlı siyasî ve medeniyet tarihi öğretim üyeliği, Millî Eğitim ve Kültür bakanlıklarının pek çok kurulunda üyelik ve başkanlık yaptı.
Cullundar doğumlu Muhammed Ziyâülhak, St. Stephen College’dan mezun olduktan sonra II. Dünya Savaşı’nda İngiliz Hindistan ordusunda görev yaptı. Savaşın ardından orduda kaldı. Hint alt kıtası Hindistan ve Pakistan olarak ayrılınca Pakistan ordusunda yer aldı. Kuetta’da kurmay eğitimi aldı, Amerika’da askerî öğrenim gördü. Hindistan-Pakistan savaşında tankçı birliği kumandanlığı, Ürdün kara kuvvetlerinde askerî danışmanlık yaptı. 1975’te Mültan kumandanlığına tayin edildi. 1976’da Başbakan Butto tarafından genelkurmay başkanlığına getirildi. Mart 1977’de seçimlerinde Millî Cephe’nin usulsüzlük iddiasının ardından Ziyâülhak 5 Temmuz’da yönetime el koydu ve Butto’yu tutuklattı. Seçimlerin tekrar yapılacağını söyleyen ve devlet başkanlığı görevini üstlenen Ziyâülhak, ekimde seçimden vazgeçtiğini ve politikacıların yargılanacağını açıkladı. Butto siyasî suikast ve cinayet suçlamalarıyla ölüm cezasına çarptırıldı ve idam edildi.
Alman fiziksel kimyacı Richard Abegg, Danzing bölgesinde dünyaya geldi. Atomlar arasındaki birleşimin kurallarını açıklayan “değerlik” kavramını ortaya koyuşuyla bilinen Richard, Tübingen, Kiel, Berlin, Leipzing ve Stockholm üniversitelerinde kimya öğrenimi gördükten sonra Breslau Üniversitesi’nde asistanlık yaptı. Aynı üniversitede kimya profesörlüğü de yapan Richard, A. W. Von Hofmann ile birlikte yaptığı krizenlerle ilgili ilk çalışmaları dışında, tüm ilgisini fiziksel kimya alanına yoğunlaştırdı. Karmaşık iyonlar, donma noktası ve yükseltgeme potansiyeline ilişkin önemli çalışmaları olmakla birlikte onun kimyaya asıl katkısı kendi adıyla anılan kuralı bulmasıdır.
Ali Seydi Bey
Türk eğitim ve fikir hayatına önemli hizmetlerde bulunan Ali Seydi Bey, Erzincan Askerî Rüşdiyesi ve Mülkiye İdâdîsi’ni bitirdi. 1891’de Mülkiye’nin yüksek kısmından mezun oldu. Aynı yıl Şûrâ-yı Devlet Kalemi’nde devlet hizmetine girdi. Bir yandan da Numûne-i Terakkî Mektebi ile idâdîlerde hesap, hendese, kitâbet, imlâ ve tarih hocalığı yapmaya başladı. Üsküdar İdâdîsinde çalışırken Hazîne-i Hâssa Nezâreti Tahrirat Kalemi mümeyyizliğine geçti. Hakkında verilen bir jurnal üzerine tutuklanarak muhakeme edildikten sonra “arâzî-i seniyye” başkâtipliği üyeliğiyle Bağdat’a sürgün edildi. Burada da Bağdat İdâdîsi ile diğer birçok mektepte muallimlik yaptı. Ayrıca aşiretler arasındaki bazı ihtilâfları halletmekle görevlendirildi. Gösterdiği dirayetle bu önemli meseleyi, tarafları memnun ederek çözdüğü ve devleti büyük bir gaileden kurtardığı için mükâfat olarak İstanbul’a dönmesine izin verildi. Hazîne-i Hâssa Tahrirat Kalemi mümeyyizliği, başmümeyyizlik yaptı. Bu arada Bağdat, Basra ve Musul Emlâk-i Hümâyun idareleri ile Dicle üzerinde çalışan Hamidiye Vapurları İdaresi’ni teftiş için bir yıl kadar bu bölgelerde bulundu.