Astronomi Nedir? Astronomi Ne demek? - Nedir.com
İlk çağlardan beri gökyüzünde görülen cisimler, göğün değişen görünüşleri, İnsanları yakından ilgilendiriyordu. Bu bakımdan astronomi, öteki bilimlerin yanında daha hızlı gelişme imkanını buldu. İlk astronominin bugünkü anlamda bir bilim olmadığı açıktır.
Astronomi bilimi ancak Yunanlılar çağında deneyin teoriye katılmasıyla kuruldu. M. Ö. 6. yüzyılda Mitelos'lu Thales bu konuda çok çalıştı. M. Ö. 525 yılında bir güneş tutulmasını hesaplamayı başardı. Babilli bilgin Berossos, matematikçi Pythagoras, Aristarkhus ile Eratostenes astronomi alanında önemli çalışmalar yaptılar.
Aristarkhus, dünyanın, güneş çevresinde döndüğünü ispata çalıştı. Dünyanın bir yuvarlak, yani küre olduğuna ve güneş çevresinde döndüğüne inanan ilk astronom da oydu. M. Ö. 2. yüzyılın iki ünlü astronomu Hipparkhos ve Ptolemaios (Batlamyus) İdi. Hipparkhos ilk olarak gök-küresini meridyenlere bölmeyi düşündü. 1080 yıldızlık bir katalog yaptı.
Yıldızları parlaklık derecelerine göre 6 sınıfa ayırdı. Ptolamaios bu sınıflandırmayı «Büyük Astronomi Sistemi» isimli eserinde daha da geliştirdi. Yeni bir katalog yaptı. 1543'te Polonya'lı bilgin Kopernik (Nicolaus Copernicus) yepyeni bir sistem ortaya attı. Kopernik yıldızların dönmediğini, onların döner gibi görünmeleri sebebinin, dünyanın bir eksen etrafında dönüşünden ileri geldiğini belirtiyordu.
Ünlü Alman astronomu Kepler, gezegenlerin sobe biçimi bir yörünge (elliptik yörünge) takip ederek güneşin etrafında döndüklerini ispatladı. Bütün bu teoriler Galileo Galilei'nin keşifleriyle doğrulandı. Bu bilginin Hollanda'da keşfedilen dürbünü gök araştırmalarında kullanıldı. Bundan sonra modern astronomiyi artık bir tek kol durumunda incelememek gerekti.
Gece ve gündüzün değişmesi, mevsimlerin birbirini takip etmesi, yıldızlı gecelerde gökyüzünün görünüşü, güneşin, ayin ve diğer gök cisimlerinin doğup batması, bazılarının bütün sene görülmesi gibi hususlar, tarih boyunca insanların dikkatini gökyüzüne çeken noktalar olmuştur. Hareketleri yıldızların genel hareketinden farklı olan gök cisimleri, gezegenler olarak sınıflandırılmış ve bu meyanda Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn ilk keşfedilen gezegenler olmuşlardır. Bu arada Güneş ve Ay’ın gezegenlerin genel hareketlerini takip etmediği de tespit edilmiştir.
Maksimum faaliyet sırasında sık sık dünyanın atmosferine de tesir eden jeomağnetik fırtınalara sebep olan büyük bir radyasyon akışı mevcuttur. Bu radyasyon akımları insanlı uzay yolculuklarından radyo dalgalarına kadar birçok şey için zararlı olduğundan güneş lekeleri dikkatle izlenmektedir.
Kromosfer ve korona: Fotosferin ve güneş atmosferinin üstünde kromosfer bulunur. Bu bölge çok şeffaf olup, üstte bulunan koronaya kadardır. Birinci beyazı olan korona, güneş tutulması sırasında en iyi bir şekilde görülür. Koronanın sıcaklığı çok yüksektir. İçindeki madde iyonize olarak bulunur. Koronadaki sıcaklığın enerji kaynağı, güneş fiziğinin en önemli problemlerinden biridir.
Bütün bunlardan başka astronominin ilgilendiği önemli konulardan biri de kuasarlardır. Büyüklük ve uzaklık bakımından uzaydaki en büyük gök cisimleri olarak tahmin edilen kuasarların varlığı, ancak yayınladıkları radyo dalgalarıyla tespit edilebilmiştir. Kuasarların büyüklüğü hakkında değişik tahminler yapılmıştır. Hatta bu dev gök cisimlerinin bir galaksi kadar büyük olduğu bile ileri sürülmüştür.
Astronomi uydusu Iras 1983 yılı içinde uzaya gönderilmiş, hala dünya çevresinde 906 km yükseklikte dönmektedir. Bir turunu 103 dakikada tamamlayan uydu, her döndüğünde gökyüzünün bir dilimini taramaktadır. Bu esnada elde ettiği bilgiler yeryüzündeki bilgisayarlara kaydedilmektedir. Iras ile şimdiye kadar 200.000’den fazla gök cisminin gözlemi yapılarak beklenilenden daha fazla bilgi elde edilmiştir.
Dünyaya yakın en az bes yeni kuyruklu yıldızın bulunduğu, Güneş’e en yakın gezegen olarak bilinen Merkür’den daha içerde Güneş çevresinde dolanan 2 km çapında mini bir gezegenin varlığı, Mars’la Jüpiter gezegenleri arasında yer alan asteroid kuşağında, 100 milyon km genişliği olan bir alanda yaygın ince tozların bulunması, yıldızlar arası uzayda pekçok bulunan ve kendi içinde burgu halinde dönen toz bulutlarının varlığı, gezegen sistemlerine sahip olabilecekleri düşünülen 50 civarında yıldızın tespit edilmesi.
Bize en yakın yıldızların bile gezegen sistemlerinin var olup olmadığını doğrudan tespit etmek, Dünya yüzeyindeki gözlem aletleriyle mümkün değildir. Zira en büyük gezegen Jüpiter en yakın yıldızlardan gözlendiğinde, Güneş’in toplam ışığının bir milyarda birbuçuğunu yansıtır. En güçlü teleskopun bile, Güneş’in ışığı ile Jüpiter’in yansıttığı ışığı ayırt etmesi, imkansızdır. Astronomi uydusu Dünya atmosferinin dışında dolandığından gerekli bilgileri toplıyabilmektedir.
1990 yılında bir uzay mekiğiyle uzaya gönderilen ve dünya çevresinde bir yörüngeye oturtulan Hubble Uzay Teleskobu astronomi biliminde büyük ufuklar açmıştır. Son derece gelişmiş bir cihaz olan bu teleskopla milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki galaksiler ve kuasarlar rahatlıkla gözlenebilecek ve bir manada astronomi yeniden yazılmaya başlanacaktır. Başka bir ifade ile astronomi, gelecek yüzyılların coğrafyasıdır.