TRAFĠK BĠLĠNCĠNĠN OLUġMASI VE KURALLARA UYUMU SAĞLAMADA KAMPANYALARIN YERĠ VE ÖNEMĠ. Key Words: People, traffic conscious, campaign, public opinion.
Download "TRAFĠK BĠLĠNCĠNĠN OLUġMASI VE KURALLARA UYUMU SAĞLAMADA KAMPANYALARIN YERĠ VE ÖNEMĠ. Key Words: People, traffic conscious, campaign, public opinion."
1 TRAFĠK BĠLĠNCĠNĠN OLUġMASI VE KURALLARA UYUMU SAĞLAMADA KAMPANYALARIN YERĠ VE ÖNEMĠ Mustafa Kemal TOLUNAY Ġsmail GÖKDENĠZ Abstract Campaigns inform and direct the public opinion so they are very important. The campaigns which are introduced with interesting information s and the press and broadcast means are usually successful. Measurements and evaluations must be made seriously before and after the campaign and also observations, surveys, interviews and statistics must be included. The campaigns must address to target masses and must be supported by leaders of the public. The insurance companies must contribute to this campaigns and the principle of The less accident the more profit must be accepted. Key Words: People, traffic conscious, campaign, public opinion. ÖZET Kampanyalar, dünya üzerinde politikadan ekonomiye, birçok alanda çok etkili olan ve kamuoyunu yönlendirebilen özelliğe sahiptir. Kampanyanın özellikleri, kampanyanın başarısını etkiler. İlginç, çekici, çarpıcı kampanyalar, basın ve yayın organlarıyla birlikte yüksek oranda ilgi ve katılım sağlar. Kampanyalara yapılan masraflar, ülkelerine yüksek oranda geri dönmekte ve can güvenliğinin korunmasında büyük yarar sağlamaktadır. Trafik kampanyalarının, diğerlerinden farklı olarak can ve mal kaybını azaltıcı özelliği vardır. Trafik bilincini oluşturup, güvenli ulaşımı sağlayacak etkileşim sunar. Avrupa ülkelerinde yapılan kampanyalar başarılı olmuş, kuralları uyumu artırıp, kazaları azaltmıştır. Türkiye de kampanyalar sırasında 1992 yılında emniyet kemeri kullanım oranı % 90 larda iken aradan geçen 10 yıldan sonra % 10 ların altına inmiştir Son zamanlarda ülkemizde trafik konularında, etkili kampanyalar yapılamamış ancak, yöresel ve kişisel gayretlerin ötesine gidememiştir. Ülke çapında ulusal basın ve yayın organlarınca yapılacak kampanyalar yüksek başarı oranı sağlayacaktır. Kampanyalar, genel konularda olmamalı, alan tespiti yapılmalıdır. En çok kural ihlalleri ve kaza sebepleri seçilip konu tespit edilmelidir. Örneğin emniyet kemeri, aşırı hız, hatalı sollama, alkollü araç kullanma ve yakın takip gibi unsurlardan biri veya birkaçı seçilmelidir. Kampanyalara sigorta şirketlerinin katılımını sağlanmalı, az kaza, çok kâr sloganı benimsetilmelidir. Kampanya materyallerinin bir kısmı bu şirketlerden temin edilebilir. Kampanyaların hemen bitiminde; dikkatli ölçüm, değerlendirme, gözlem ve anketler yapılmalı sebep ve sonuçlar üzerinde bağ kurulmalıdır. En etkili çalışmalar ve başarısız olan konular derinlemesine incelenmeli, bunlar sonra yapılacak olan kampanyalara hazırlık olmalıdır. yılı başlarında, Türkiye genelinde; sürücü, yaya, yolcu ve trafik polisleriyle yapmış olduğumuz anketlerde, kampanya ve bilişsel süreçlerin; hatalı tutumların ketlenmesini sağladığı tespit edilmiş ve trafik bilincinin oluştuğu gözlenmiştir. Trafik ve yol güvenliği, hiçbir konunun gölgesinde kalmasına izin verilmeden, etkileşim süreçlerine ve kampanyaları yer verilmelidir.
2 GĠRĠġ Trafik kazalarında doğal afetlerden daha fazla can kaybı olmaktadır. Türkiye de son on yılda depremlerde yaklaşık , trafik kazalarında ise, kişi hayatını kaybetmiştir. Bu ülkede, yılda ortalama kaza olmakta, kişi ölmekte, kişi yaralanmakta, 5 milyar dolarlık maddi hasar olmaktadır. Bu rakamlar, kamuoyunda trafik bilincinin oluşturulmasıyla rahatlıkla yarıya indirilebilir. Ülkemizdeki trafik sorunlarının başında; karayollarının trafik yoğunluğu, kural ihlalleri ve trafik kazalarındaki can ve mal kayıpları gelmektedir. Trafik sorunlarına sebep olan insan unsurunun oranı % 95 civarındadır. Bu nedenle, insanlara güvenli trafik ortamını sağlayacak, yanlış hareketlerini düzeltecek, doğru alışkanlıklar ve davranışlar kazandıracak çalışmalar yapılması gerekir. Bu konuda, eğitim ve denetimden sonra en önemli araç kampanyalardır. Trafik sorunlarının temelinde yatan, toplumsal bilincin ve duyarlılığın oluşmamasıdır. Ülkemizde yerleşik bir trafik kültürü yoktur. Trafik sorumluluğu; sadece Devletin değil, toplumun tüm kesimlerinindir. Başta sürücülere yönelik olmak üzere televizyon ve radyolarda sürekli ve etkili, hedef kitlenin özelliklerine göre çeşitli yayınlar hazırlanmalı, ülke genelinde; kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri, belediyeler ve üniversitelerin birlikte çalışacakları kampanyalar yapılmalıdır. 1. KAMPANYALARIN ETKİSİ Kampanyalar, dünya üzerinde politikadan ekonomiye, birçok alanda çok etkili olan ve kamuoyunu yönlendirebilen özelliğe sahiptir. Kampanyaların etkisi insan davranışlarında kendini gösterir. Bu nedenle, kampanyaların en önemli etkisi bilişsel süreci değiştirip.istenilen psiko motor davranışların sergilenmesidir. Trafik kampanyalarının, diğerlerinden farklı olarak can ve mal kaybını azaltıcı özelliği vardır. Trafik bilincini oluşturup, güvenli ulaşımı sağlayacak etkileşim sunar. Kampanyalar, konusu hakkında hedef kitleye bilgi verir. İletişim kanalları yoluyla gerekli mesajlar hedef kitleye ulaşır. Etkili kampanyalar kamuoyunun dikkatini çeker, bilgisini artırır ve sorunların çözümüne aracı olur. Türkiye de, yılı, Şubat ayı içerisinde 37 ilde 860 sürücü ile yaptığımız ankette trafik kazaları ve kural ihlallerinin temel sebebini sorduk. Alınan sonuç çarpıcıdır. Sizce trafik kazaları ve kural ihlallerinin temel sebebi nedir? Yetersiz trafik eğitimi Denetim eksikliği Bilinçsiz sürücülerin çokluğu Ulaşımın genelde karayolu ile olması Araçların aşırı çoğalması Hepsi Tablo1Trafik Kazaları ve kural ihlallerinin sebepleri Geçerli Geçerli Yüzde Oy Yüzde Yetersiz Eğitim ,3 18,3 Denetim Eksikliği 23 2,7 2,7 Bilinçsiz Sürücü ,6 25,7 Karayolu İle Ulaşım 16 1,9 1,9 Araçların aşırı Çoğalması 12 1,4 1,4 Hepsi ,8 50 Toplam ,5 100 Geçersiz 4 0,5 Genel Toplam Şekil 1: Sebep Dağılımı 2
3 Tablo ve şekil 1 de görüldüğü gibi 856 kişi, anketimizi cevaplamıştır. 6 seçenekten; 1.sırada: Hepsi %50, 2.sırada: Bilinçsiz sürücülerin çokluğu %25 3.sırada: Yetersiz Trafik Eğitimi %18 ile yer almıştır. Denetim eksikliği, Ulaşımın genelde karayoluyla olması ve Araçların aşırı çoğalması kamuoyuna göre daha az etkili faktörlerdendir. Hepsi seçeneğini çıkardığımızda, Bilinçsiz sürücülerin çokluğu % 50 yi bulmaktadır. Trafik ortamında ne yaptığını bilen, doğru davranışları sergileyip, kurallara uyan sürücü arzu edilmektedir. Bu nedenle eğitim sürecini pekiştirecek, trafik bilincini oluşturacak, sürücü ve yayaların trafik ortamında doğru davranış sergilemesini sağlayacak etkili ve çekici kampanyalara mutlaka yer verilmelidir. 2. DIŞ ÜLKELERDE ÖRNEK KAMPANYALAR VE ETKİLERİ Birçok ülke, eğitim, denetim ve kampanyalar eşliğinde ömür boyu sürecek, güvenli ulaşımı sağlayacak projeler hazırlamakta ve uygulamaktadır. Avrupa ve Amerika Kıtalarında, trafik konularında bir çok kampanya yapılmış, kampanya sonrası ölçümlerde yüksek oranda başarılar sağlanmıştır. Örneğin; altı ay önce, Meksika da palyaçolarla yapılan kampanya büyük ilgi uyandırmıştır. Bunun temel nedeni, kampanyanın ilginçliğidir Bunu haricinde, ilginç ve etkili olan üç kampanyayı örnek olarak verebiliriz : 2.1. HIZ AZALTMA KAMPANYASI ( DANİMARKA ) Danimarka Yol Güvenlik Konseyi, Yerel Yol Güvenlik Konseyleri ve polisle işbirliği yaparak 1997 baharında ülke çapında hız indirme kampanyası yürütmüştür. Kampanyanın son yarısı hız kontrolleri yapıldığını önceden uyaran kolay görülebilir yol kenarı posterleri ve yoğun polis kontrolleri ile yapılmıştır. Kampanyanın iki amacı; 1-Şehir içinde 50 km/h olan hız limitinde 10 km/h lik bir azaltma, 2-İlgili sonuçlar hakkında araç sürücülerini bilgilendirmek. Kampanyadan sonra, sürücülerin ortalama hızlarında, kampanya öncesine göre 2 km/h lik bir düşüş sağlanmıştır. Kampanyanın hedefi kitlesi:18-55 yaş arası ve verilen mesaj 10=44 tü. Akıllarda soru işareti bırakıyordu. İki eş araba ve aynı tepkileri veren birisi 50 km/h hızla diğeri 60 km/h hızla hareket eden iki eş sürücüyü tanımlar. Bu araçlar bu hızlarda seyrederken, yan yana oldukları bir anda bir çocuk belli bir mesafede caddeye çıkarsa, bu mesafe 50 km/h hızla giden araç için zamanında fren yapabilmesi için yeterli olabilir. Fakat 60 km/h hızla giden diğer araç bu çocuğa 44 km/h bir hızla çarpar. 10 km/h lik bir hız farkı, araç tamponunda çarpma anında 44 km/h lik bir fark oluşturur. Bu mesaj yol kenarı posterleri,tv reklamları,ilanlar ve posta ile halka ulaştırılmıştır. Ülke çapında 40 ölçüm noktasında, kampanyadan önce, kampanyanın baģlangıcında ve bitiģinde ortalama hızlar ölçülmüģtür. Bu ölçümler 4,5 milyon aracı kapsamakta olup ortalama hızları göstermektedir. İlk ölçümlerde hız 56,2 km/h,kampanya başlangıcında 55,4 km/h a düşmüştür. Kampanya sonunda, polis kontrolü desteği ile 54,1 e düşmüş ve kampanya sonunda 54,5 e yükselmiştir. Kampanya öncesi ve sonrası ölçümlerin sonuçları ortalama hızda 1,7 km/h lik bir düşüş göstermiş olup,bu da %3 oranına denk düşmektedir. Danimarka Yol Güvenlik Konseyi Müdürü; Jorgan Gram, verdiği bu bilgilerden sonra maliyet- kar hesabı yapıp; En kötü tarafından bakılsa bile kampanya; yatırımının 13 katı bir ekonomik gelir, iyimser olarak bakıldığında ise 80 kat bir ekonomik gelir getireceğini belirtiyor. 3
4 2.2. ALKOLLÜ ARAÇ KULLANMAYI AZALTAN BİR KAMPANYA: BOB KAMPANYASI: (BELÇİKA) Bu kampanya her yıl, Belçika Karayolu Güvenliği Enstitüsü tarafından hazırlanır. Amaç sürücüleri içkinin tehlikeleri hakkında uyarmak ve sorumlu davranmaları konusunda teşvik etmektir. Bob fikrini yaratmak kadın erkek tüm sürücüleri alkolden uzak tutmayı amaçlar Bob IBSR nin hazırladığı kampanya tarafından verilen bir isimdir. Gerçek bir insan değil herkesin anlayabileceği bir kimliktir. Bu kampanyada ilginç olan yanı ismidir. Sevimli bir isim bulunmuştur. Birkaç yıldan beri sürücünün sosyal çevresini etkilemek için pozitif bir yaklaģım adapte edilmiģtir ve direksiyon başında içkiden uzak durmaları teşvik edilmiştir. Kurallara uyumda; % 36 lık bir başarı göstermiştir BİLGİ KAMPANYALARI ( İSPANYA ) Bu kampanya, insan davranışını değiştirmeyi amaçlar.trafik Departmanı yürüttüğü kampanyalarda değişik reklam metotları kullanmıştır. Bu kampanyaların en önemli etkisi kazaların nelere mal olduğunu göstermektedir. Ölümü, yanılan acıları kazazedelerin psikolojik durumlarını yansıtarak, durumun önemini dramatik bir şekilde kavratmak ve bilgilendirme süreciyle pekiştirmektir.kaza sayısı 1990 da den 1991 de e düştü.sonuç olarak 1992 yılından beri kaza oranları düşüş eğilimi göstermiştir. Ve 1994 yılına kadar oldukça iyi bir düşüş oranı göstermiştir. Kazalardaki düşüş oranı 1995 yılı hariç devam etmiştir. Daha sonra 1996yılında 1995yılına göre hem kazalarda hem ölüm oranlarında düģüģ olmuştur 3. ÜLKEMİZDE ÖRNEK BİR KAMPANYA VE ETKİSİ : EMNİYET KEMERİ KULLANIMI Türkiye de 1992 yılında emniyet kemeri kullanımının yaygınlaştırılması ile ilgili olarak basın ve yayın organları ile kampanyalar düzenlenmiştir. Emniyet kemerinin faydaları gösterilmiş kamu oyu etkilenmiştir. Yapılan denetim ve kontrollerde emniyet kemeri uygulamasına yer verilmiş ve kullanım oranı daha da artmıştır yılında Elazığ ilinde trafik bilincinin oluşması için, Trafik Eğitimi Kampanyası yapılmış, sonunda, trafik kazalarında % 49 azalma kaydedilmiştir. Ülkemizde, kampanyalar sırasında emniyet kemeri kullanım alışkanlığı %90 lara çıkmıştır. Daha sonraki yıllarda etkili kampanyalar yapılamış, trafik ve yol güvenliğinin sağlanması için bu konuda televizyonların gece yayınlarına bırakılmış ve trafik canavarı olmayalım, kurallara uyalım uymayanları uyaralım spotlarından öteye gidememiştir.1997 yılında, aradan geçen 7 yıldan sonra şehir merkezlerinde emniyet kemeri kullanım oranı, %20 lere inmiştir. Bu oran yılı itibariyle % 5 lerde olduğu sanılmaktadır. Hatta bazı illerde % 2 ler seviyesindedir. Örneğin Şubat ayı içinde yaptığımız gözlem çalışmalarında, İl Merkezinde emniyet kemeri kullanım oranı : % 1,9 olarak tespit edilmiştir. Kampanyalar sırasında 1992 yılında emniyet kemeri kullanım oranı % 90 larda iken aradan geçen 10 yıldan sonra % 10 ların altına inmiştir. Bu süre zarfında ülkemizde trafik alanında önemli yapılanmalar ve ceza artırımlarına gidilmesine rağmen yaralı ve kaza sayısındaki artış devam etmektedir. Her ne kadar ölü sayısında düşüş sevindirici ise de daha güvenli araçların artması, acil müdahalelerdeki gelişmeler ve sürekli artan petrol fiyatları vs sebepler daha az araç kullanımı bunda etkili olmuştur. Tablo 2 de yılında internette yapılan bir anketin sonuçları sunulmuştur: Tablo 2: Çeşitli Konularda Türkiye'nin Geleceğini Nasıl Görüyorsunuz Daha İyi Daha Kötü Aynı Fikri yok Toplam Ekonomi 34,9 35,6 27,1 2,4 100,0 Terör 56,6 20,3 21,4 1,7 100,0 Dış İlişkiler 35,9 28,1 32,7 3,3 100,0 İşsizlik 7,3 65,3 25,9 1,5 100,0 Trafik 13,7 55,9 28,6 1,7 100,0 Deprem müdahale 33,7 24,4 40,1 1,8 100,0 Kaynak : A&G.www.agarastirma.com.tr Türkiye'nin Geleceğini Nasıl Görüyorsunuz, sorusuna Daha kötü olarak, işsizlikten sonra, ikinci sırada % 56 ile; Trafik konusu yer almıştır 4
5 4. ÖRNEK BİR ALAN ÇALIŞMASI VE ETKİLEŞİM SÜRECİ Ülkemizde emniyet kemeri kullanım oranının çok düşmesi nedeni ile bu konuda bir çalışma yaptık ve pilot bölge olarak bazı ana yoların kavşağı olması ve imkanımız nedeni ile İlini şeçtik.önce, şehir içi ve şehir dışı kullanım oranlarını tespit ettik : Tablo 3: Emniyet Kemeri Kontrol ve Gözlem Sonuçları AKSARAY ĠL MERKEZĠ Emniyet Kemeri Kontrol ve Gözlem Sonuçları ġubat TOPLAM Tarih Saat Yer :00 Cum. Blv. Trf. Işıkları :00 16:00 Cum. Blv. Trf. Işıkları :00 Cum. Blv. Trf. Işıkları :00 17:00 Cum. Blv. Trf. Işıkları :00 12:00 Atatürk Blv. Trf. Işıkları :00 15:00 Makas Cad. Tiyatro Kav :00 Makas Cad. Tiyatro Kav :00 17:00 Makas Cad. Tiyatro Kav. 5 gün 8 Saat KESS TEMS Tespit Edilen Sürücü Sayısı E.K. Takan Sürücü Sayısı 3 Yer Oranı (%) 5,63 3,59 2,46 1,96 0,92 0,82 1,14 0,57 1,90 Kontrol Eden Trafik Polisi Trafik Polisi KESS: Kontrol edilen sürücü sayısı TESS: Tespit edilemeyen sürücü sayısı 18 Şekil 2: Emniyet Kemeri Kontrol ve Gözlem Sonuçları Dağılımı 5
6 Tablo 4: Şehirlerarası Yollarda Emniyet Kemeri Kullanımı AKSARAY ĠLĠ ġehġrlerarasi YOLLARDA Emniyet Kemeri Kontrol ve Gözlem Sonuçları (Şubat ) TOPLAM Tarih Saat Yer Karayolu İstikamet Kontrol Edilen Sürücü Sayısı Tespit Edilen Sürücü Sayısı Emniyet Kemeri Takan Sürücü Sayısı Emniyet Kemeri Takmayan Sürücü Sayısı Emniyet Kemeri Takan Sürücü Sayısı Oranı Kontrol Eden :00 Adana 10. km :00 Adana 10. km :00 13:00 Adana 10. km :00 9. km :00 13:00 9. km :00 15:00 9. km 5. gün 6 saat 2 yol 2. ist ,66 70,21 63,33 54,83 46,93 41,83 56,83 Trafik Polisi Trafik Polisi Trafik Polisi 15 Şekil 3: Şehirlerarası Yollarda Emniyet Kemeri Kullanım Dağılımı Tablo ve şekillerde görüldüğü gibi ili, Merkezinde, emniyet kemeri kullanım oranı ortalaması: %1,9, Şehirlerarası yollarında ise %56,8 dir. 6
7 Bu tespitlerden sonra, ülkemiz genelinde, geniş kapsamlı olarak yapacağımız anketlere emniyet kemeri ile ilgili bilişsel süreci artırıcı bir paragraf koyduk. Bu paragrafta, iki slogan, ilgi çekmesi için küçük bir resim ve emniyet kemerinin faydalarını belirten çarpıcı bilgiler yer aldı. Sonra da ne kadar etkilediğini sorduk. Bu paragrafı şehir içinde emniyet kemeri takmayanların okuması ve cevaplamasını istedik. 37 ilden 478 kişi cevapladı. EMNĠYET KEMERĠ! HAYATINIZI KURTARIR Verilen paragrafı dikkatlice okuyup, soruyu cevaplayın ; Yapılan araştırmalarda; - Ülkemizde trafik kazalarının yaklaşık % 70 inin şehir merkezinde olduğu, - Emniyet Kemeri kullanma oranı % 100 e çıkarıldığında ölü ve yaralı sayılarında % oranında azalma olacağı, -Trafik kazalarında ölenlerin % 70 inin emniyet kemeri takmadığı, -Araç devrildiğinde, emniyet kemeri takanların daha rahat kurtarıldığı, - Ani fren ve çarpmalarda, 40 km/s hızla giden, emniyet kemeri takmayan birisinin vücudunun, direksiyon, ön cam ve panele çarptığı ve 20 km/s hızla gidenden 4 kat daha fazla çarpma etkisinin olduğu, park halinde olsanız da, 50 km/s hızla size çarpan araçtan dolayı, aynı çarpma etkisi yaşandığı tespit edilmiştir. TRAFĠK KURALLARINA UYALIM, HAYATIMIZI KURTARALIM Bu bilimsel verilerden sonra, emniyet kemeri kullanma konusundaki görüşünüz nedir? Sorusuna verilen cevaplar: Araçta iken, emniyet kemerimi takacağım. % 41,4 Önceki, emniyet kemeri takma alışkanlığım devam eder. % 23,4 Araç kullanırken, emniyet kemeri takmayı düşünüyorum. % 35,1 Tablo 5: Etkileşim Süreci BİLGİ Araçtayken emniyet kemerimi takacağım Araç kullanırken emniyet kemeri takmayı düşünüyorum Önceki emniyet kemeri takma alışkanlığım devam eder. Geçerli Oy Yüzde Geçerli Yüzde , ,5 35, ,4 Toplam ,6 100 Geçersiz ,4 Genel Toplam Şekil 4: Etkileşim Dağılımı 7
8 Görüldüğü gibi, küçük fakat ilginç bir paragraf ile daha önce şehir içinde emniyet kemeri kullanmayan kişilerin ; takacağım ve takmayı düşünüyorum cevapları toplamı % 76,5 dır. Anket sonuçlarından sonra, bu paragrafın davranışı ne kadar değiştirebileceğini ölçmek istedik. PMY0 na sürekli olarak özel otosu ile gelip giden 7 personel mevcuttu. Bunlardan, sadece 1 kişi sürekli emniyet kemeri takıyor, diğerleri ise takmıyordu. Emniyet kemeri takmayan 6 kişi ile bu paragrafı dikkatlice iki defa okumalarını istedik. Bu kişileri, kuruma geliş ve gidiş saatlerinde habersizce gözlemledik. Emniyet kemeri taktıkları gün ve saatler koyu noktayla belirtilmiştir.gözlem sonuçları, personelin ad ve soyadlarının ilk harfleri ile aşağıya verilmiştir. Tablo 6: PMY0 nda Yapılan Etkileşim Çalışması SÜRÜCÜ EK EK Takanların TARİH SAAT MD AD SE BS AA MÇ Takan Takmayan Oranı % 1.GÜN GÜN GÜN GÜN GÜN GÜN GÜN GÜN İlk günler, emniyet kemeri takma oranı % 70 ler civarında iken, 10 günden sonra bu oran % 30 lar civarına inmiştir. 1 personel sürekli bir personel sık sık olmak üzere iki personel emniyet kemeri kullanma alışkanlığı kazanmıştır. Bu küçük çalışma, yapılacak ilginç ve çekici kampanyaların etkili olacağını ve hatalı davranışların önleyebileceğinin göstermektedir. 5. KAMPANYALARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 5.1. Kampanya Öncesi : 1. Kampanyalar yapılmadan önce, ülkenin, ilin veya yörenin istatistikleri analiz edilip veri değerlendirmesi yapılmalı, sonra anket, mülakat ve gözlemlerle teyit edilmelidir. 2. Kampanyalar, genel konularda olmamalı, alan tespiti yapılmalıdır. En çok kural ihlalleri ve kaza sebepleri seçilip konu tespit edilmelidir. Örneğin emniyet kemeri, aşırı hız, hatalı sollama, alkollü araç kullanma ve yakın takip gibi unsurlardan biri veya birkaçı seçilmelidir. 3. Hedef kitle tespitinde; kitlenin eğitim, risk alma eğilimi, yaş, meslek ve cinsiyet gibi özellikleri göz önünde tutulmalıdır. Özellikle kampanyaya konu olan trafik sorununa, en çok sebep olan kişiler, hedef kitle olarak seçilmelidir. 4. Kampanyalarda, toplumun tüm kesimlerinin katılımını sağlayacak koordinasyon ve planlama titizlikle yapılmalıdır. 5. Kampanya için etkili, çarpıcı hafızalarda yer edecek materyaller seçilmeli ve sunumlar hazırlanmalıdır. 20 yılda kiĢiyi kaybettik, Bir yılda 6 katrilyon, trafik kazalarında uçtu, Emniyet kemeri % 100 kullanılırsa kazalar %47-60 azalır. Gibi etkili veriler kullanılmalıdır. Artık trafik kurallarına uyalım uymayanları uyaralım sloganı etkisini kaybetmiştir. Çünkü, uyaracak aktif toplum kesimi oluşamamıştır. Konularla ilgili kısa spot, klip çekimleri yapılmalı, trafik bilincini aşılayıcı her türlü imkan değerlendirmelidir. Bu konuda reklam teknikleri kullanılabilir. 8
9 6. Kampanyalara aktif olarak katılacak olan kişiler, bu konuda duyarlı ve isteklilerden seçilmeli ve bunlar, yapacağı çalışmalarla ilgili bilgilendirilip, motive edilmelidir Kampanya AĢamasında : 1. Kampanyalar özellikle mevsim geçişleri dönemlerinde yapılmalı, üç ile yirmi gün arasında süre seçilmelidir. Tüm ülkede aynı anda kampanya başlatılması, başta medya organları olmak üzere kamuoyunun ilgisini çekecektir. 2. Kampanyalar, etkili bir açılışla, törenlerle başlamalı bitimine kadar heyecan devam ettirilmelidir. 3. Başta radyo ve televizyonlar olmak üzere görsel ve yazılı basının ilgisi çekilmeli, konunun önemi benimsetilmelidir. 4. Kampanyalara sigorta Ģirketlerinin katılımını sağlanmalı, az kaza, çok kâr sloganı benimsetilmelidir. Kampanya materyallerinin bir kısmı bu şirketlerden temin edilebilir. 5. Kampanya yapılacak yerde, halkın sevgisini kazanmış kişiler, kampanyada etkin rol almaları sağlanmalıdır. Örneğin, halkın sevdiği sanatçılar, liderler ve kişiler seçilmelidir. BarıĢ Manço ve Adam Olacak Çocuk programı güzel bir örnektir. Son zamanlarda Çiçek Taksi dizisi bir başka örnektir. Bunlara benzer programlar, özellikle komedi ağırlıklı çekimlere önem verilmelidir. 6. Medyada yer alacak kampanyalar, hedef kitlenin özelliklerine göre, günün saatleri dikkate alınarak kuşaklar oluşturulmalıdır. Örneğin sabah ve öğleden sonra kuşaklarında çocuklara ve bayanlara yönelik, akşam saatlerinde daha çok sürücülere yönelik yayınlar özellikle saatleri arasında olmalıdır. Bu kampanyalarda çizgi filimler, diziler, 1-2 dakikalık klipler, anonslar yapılmalıdır. Bunların bir kısmının ücretsiz yayınlanması sağlanmalıdır. 7. Radyo, hala etkili bir iletişim aracıdır. Her an her yerde dinlenebilmektedir. Özellikle, sürücülerin çoğu radyo dinlemektedir. Bu konuda, kampanya dönemi gözetilmeksizin daimi olarak trafik bilincinin yerleşmesi için çalışmalar yapılmalıdır. Şarkı aralarında, haber başlarında çarpıcı anonslarla kamuoyu etkilenmelidir. Polis Radyosu nun tüm ülkeyi kapsamına alması sağlanmalıdır. 8. Kampanyalar sırasında, konferanslar, panel ve sempozyumlar düzenlenebilir, ödüllü yarışmalar tertip edilebilir. Her gün bir altın adlı trafik konusunda yarışmalar yapılabilir, bu altınlar (çeyrek altın) sigorta şirketlerinden, reklamları yapılmak kaydıyla hibe etmeleri sağlanabilir. 9. Kampanyalar sırasında, yapılacak olan denetim ve kontroller kampanya konusunda yoğunlaşmalı, görevliler hedef kitleyi kazanacak tavır ve davranışlar sergilemelidir. Bu denetim ve kontroller sırasında, kampanya süresince ceza ile birlikte eğitici, öğretici ve diyalog ortamı yaratılmalıdır. 10. Ulusal ve yöresel basın yayın organları ve vatandaşla hakla ilişkiler daima sıcak tutulmalı, gerekirse ikili ilişkilerle geliştirilmeli ve trafik bilincini oluşturacak yayın yapmaları sağlanmalıdır. 11. Ġnternet kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ülkemizdeki ve tüm dünyadaki internet sitelerinde trafik bilincini oluşturacak; görüntülü, yazılı, hareketli klip, resim ve uyarıcı spotlar kullanılmalıdır 5.3. Kampanya Sonrası Öneriler: 1. Kampanyada başarı gösteren kişi ve kurumlara plaket, sertifika ve teşekkür belgeleri dağıtılmalı, onlar kamuoyu önünde onurlandırılmalıdır. 2. Kampanyaların hemen bitiminde; dikkatli ölçüm, değerlendirme, gözlem ve anketler yapılmalı sebep ve sonuçlar üzerinde bağ kurulmalıdır. 3. En etkili çalışmalar ve başarısız olan konular derinlemesine incelenmeli, bunlar sonra yapılacak olan kampanyalara hazırlık olmalıdır. 6. KAMPANYALARIN FİNANSMANI Noveç te yapılan bir çalışmada Karayolu güvenliğini arzulanan seviyeye ulaştırmak için diğer gerekli faaliyetlerin (örn: bilgi verici kampanyalar, trafik kontrollerine destek) yıllık olarak, araç başına ortalama 3 $ a tekabül ettiği hesaplanmıştır. Yol güvenliği için, alt yapı, araştırma ve çeşitli çalışmalar için: Araçlar ve akaryakıttan alınan vergi ve trafik cezalarından mutlaka pay ayrılmalı ve bu paydan belli miktar kampanyalara ayrılmalıdır. 9
10 SONUÇ : Dış ülkelerde ve ülkemizde yapılan kampanyalar önekli başarılar göstermiştir. Kampanyaların önemi göz ardı yapılamaz. Hedef kitleleri etkileyen, bilişsel süreci ve davranışları değiştiren bu etkili yöntem trafik ve yol güvenliğinde mutlaka kullanılmalıdır. Yapılan kampanyalar maliyetlerinin çok üzerinde geri dönüşüm sağlamakta, can ve mal kaybını önlemektedir. yılı başlarında, Türkiye genelinde; sürücü, yaya, yolcu ve trafik polisleriyle yapmış olduğumuz anketlerde, kampanya ve bilişsel süreçlerin; hatalı tutumların ketlenmesini sağladığı tespit edilmiş ve trafik bilincinin oluştuğu gözlenmiştir. Trafik ve yol güvenliği, hiçbir konunun gölgesinde kalmasına izin verilmeden, etkileşim süreçlerine ve kampanyaları yer verilmelidir. KAYNAKLAR : Akkale A, 1999 Kazaların Önlenmesinde Trafik Polisinin Eğitimi ve Denetimin Rolü, s.76, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Çelik A, 1998 Trafik Problemi Toplumsal Etkileri ve Çözüm Yolları, s.12 Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Ege R, 1991 Emniyet Kemeri Hayat Kurtarır mı? s.7. T.H.K. Basımevi Ankara Ege R, 1997 Trafik Kazaları ve Trafik Tıbbı s.13. Ankara T.H.K.Basımevi Ankara Feyzullah E, 2001 DavranıĢ Bilimleri, s , Beta Basım A.Ş. 5. Baskı, İstanbul. Gökçe O, Davranış Bilimleri s,165, ( Ders Notları ). Gökdeniz, İ, 1993 Kitle ĠletiĢim Araçlarının Bireysel ve Toplumsal Etkileri, Yayınlanmamış Doktora Programı Araştırma Ödevi, S.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Bölümü,. Gökdeniz, İ, 1998 Örgütlerde İletişim, Yerel Yönetim ve Denetim Dergisi, S.3, s.29, Ankara. Güney S, 1998 DavranıĢ Bilimleri ve Yönetim Psikolojisi Terimler Sözlüğü, Ankara, s.251. Karatekin Z, 1998 Trafik Kazalarının Önlenmesinde Eğitimin Etkisi ve Önemi, s.47yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Köksal K,1998 Trafik ve Psikoloji, s.38, EGM.Trafik Hizmetleri Bşk. Karayolları Trafiği Polis Okulu. Cilt; 5 Ankara. 10
11 Şimşek M Ş, 1998 Yönetim ve Organizasyon, s.91, Mikro Dizgi,,. Tolunay M K, Türkiye de Trafik Kurallarını Uyum Analizi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Bölümü, Niğde. Tolunay M K, Sürücü, yaya, yolcu ve trafik polisleri anketleri.. Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Trafik Güvenliği Hakkında Derlemeler ve Trafik Kültürü,s.21-42, E.G.M. Trf.D.Bşk. Ankara Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Trafik Güvenliği Hakkında Derlemeler ve Trafik Kültürü II. s.65. E.G.M. Trf.D.Bşk. Ankara Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Türkiye ve Dünyada Sürücü Eğitimi s.12-19, E.G.M. Trf.D.Bşk. Ankara Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Ülkemizde Emniyet Kemeri Kullanımı s.7, E.G.M. Trf.D.Bşk. Ankara 1999 Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü2001. Ölümlü Kazaların Azaltılması Ġçin DüĢük Maliyetli Yol ve Trafik Mühendisliği Önlemleri E.G.M. Trf.D.Bşk. Ankara Ünlü S, 1995 Sekreterlik DavranıĢı, s.66,anadolu Üniversitesi yayınları, No: 818, Eskişehir,. 11