Manuşyan (Bir özgürlük tutsağı) - Gezite
Tahir Şilkan | 24 Nisan 2015
Sadece bir örgütleyici değil, gerektiğinde Nazi cellatlarının üstüne bombayı atabilen yiğit bir militan… Anadolu’da doğmuş, Nazilere karşı savaşmış bir komünist olan Misak Manuşyan’ın hayatını eşi, yoldaşı Meline anlatıyor.
Misak Manukyan (Ermenice:Միսաք Մանուշյան, Fransızca: Michel Manouchian) 1 Eylül 1906, Adıyaman —21 Şubat 1944, Fort Mont-Valérien
“Zira, her hayat ayrı bir kavgadır. Bizimki, Manuş’la benim hayatımız, belli bir kavganın parçasıydı. Bu kavganın çehresi değişmiş olabilir, daha çok ve sık sık da değişecektir.
Fakat kavga daima sürecektir! Hayatı hayat yapan da budur işte.”
1974 yılında Fransızca basılan “Manuşyan” adlı biyografi kitabı, bu ülke topraklarından bir Ermeni şair ve yazarın, 2. Dünya Savaşı sırasında Fransa’yı işgal eden Alman faşistlerine Fransa’yı cehennem eden Halk Cephesinin parçası olan ve yoldaşlarıyla birlikte kurşuna dizilerek öldürülen Misak Manuşyan’ın kısa ama onurlu yaşamını anlatıyor.
Meline Manuşyan’ın hayat arkadaşı ve yoldaşı Misak Manuşyan, 1906 Adıyaman doğumlu köylü bir ailenin çocuğu. Babası, 1. Dünya Savaşı sırasında Adıyaman’daki çatışmalarda ölmüş, annesi de aynı yıllarda kıtlığın kurbanı olarak yaşamını yitirmiş. Misak öksüz ve yetim kalınca, bir Kürt ailesi onu yanına alıp saklamış, böylece katliamlardan kurtulmuş. Sonra sağ kalan Ermeni çocukları arayan Ermeni kilise temsilcileri aracılığıyla Suriye‘de bir yetimhaneye yerleştirilmiş. Burada büyümüş, Edebi Ermenice’yi buradaki öğretmeninden öğrenmiş ve 1925’de Fransa’ya giderek kurşuna dizilerek yaşamını yitireceği 1944 Şubatına kadar burada yaşamıştır.
Şair, yazar Misak Manuşyan’ın biyografisini, 1989 yılında yaşamını yitiren yoldaşı Meline Manuşyan kaleme almış.
Meline Manuşyan, O’nun hayatı için; “Bitmemiş bir senfoni… Bazen birkaç yanlış notayla, bazen bir orkestrayla birlikte; kâh Mozart’ın yumuşaklığı, saflığı, kâh Beethoven’in gücü, uğultusu…” tanımlamasını yaptıktan sonra ekliyor; “Bu senfoninin nasıl bitebileceğini kimse söyleyemez.”
“…Hayatta en iyisini bulmak için,bütün pınarlardan içmeli insan.”
(1935 – Misak Manuşyan’ın günlüğünden)
Misak Manuşyan, çalışma yaşamına Citroen fabrikasında işçi olarak başlar. 1929 Büyük Bunalımı‘nda, göçmen olması nedeniyle ilk işten atılanlar arasındadır. Manuşyan, fabrika çalışması sırasında emekçi kitleleri tanıdığını, onların psikolojisini, dertlerini, tasalarını, umutlarını anlamayı orada öğrendiğini dile getirir. Şairdir Manuşyan ve öğrendiklerinin, şiirlerini yazmak için kendisine coşku sağladığını yazar bir arkadaşına…[Tweet “”Kavga daima sürecektir! Hayatı hayat yapan da budur.””]
Manuşyan, işçi yaşamından sonra hem edebiyat yaşamını hem de politikayı birlikte sürdürür. Fransa’da göçmen Ermenilerin kurduğu örgütün üst düzey yöneticilerinden biridir. Örgütün kendini fesh etmesinden sonra Fransız Komünist Partisi saflarında politik mücadelesine devam eder. Çok güç koşullarda yaşamını sürdürürken pek çok işte, çok az gelir elde ederek çalışır. Edebiyat çalışmaları sırasında Çank ve Mışaguyt adlı Ermenice dergileri çıkaran Manuşyan, edebiyat, tarih ve sanat üzerine yazılar yazıp, Baudelaire, Verlaine, Rimbaud‘dan çeviriler yapar. Sorbon Üniversitesi‘ne dinleyici öğrenci olarak devam eder. Kendisini çok iyi yetiştirmiş bir devrimci komünisttir.
“Rüzgârlar dizginsiz, varsın kamçılasın beni
Zincire vurulmuş bir kaplan öfkesi,
Döllüyor ruhumu zapt edilmez gücüyle,
Patlayacak büyük fırtına için…”
“Manuşyan, sadece bir örgütleyici değil, gerektiğinde Nazi cellatlarının üstüne bombayı atabilen yiğit bir militandı.” diyor aynı eylemlerde başka roller üstlenerek, mücadelenin içinde yer alan Meline Manuşyan…
Askeri komiser, Misak Manuşyan ve 22 yoldaşını faşizme karşı özgürlük mücadelesinde, 21 Şubat 1944’de kurşuna dizmiştir. Manuşyan, Nazilerin çıkardığı ve Fransa’nın her köşesine astığı Kızıl Afiş’te, “Ermeni, elebaşı, 56 suikast, 150 öldürme, 600 yaralama” ibaresiyle yer almıştır.
Manuşyan’ın biyografi kitabını, Türkçeye Sosi Dolanoğlu çevirmiş. Aras Yayıncılık tarafından Ekim 2009′ da yayınlanan 200 sayfalık kitabın başında; Meline Manuşyan’ın kendisini tanıtan bir bölüm, Misak Manuşyan’ın biyografisi, Manuşyan’ı ve yaşadığı dönemi anlatan fotoğraflar, partizanların kısa biyografileri, döneme ilişkin olaylar kronolojisi yer alıyor. Kitabın ekler bölümünde Manuşyan’ın iki şiiri, ayrıca biyografisinin her bölümünde de şiirlerinden kısa alıntılar var.
Meline Manuşyan, kitaba yazdığı önsözü kocasının hatırasına sadık kalmak bakımından bir Ermeni devrim şarkısının (Ermenistan Ulusal Marşı) sözleriyle tamamlıyor.
Biz de öyle yapalım:
Halkların kurtuluşu için.” Manuşyan – Bir Özgürlük Tutsağı
Yazar: Mélinée Manouchian
Fransızca’dan Çeviren: Sosi Dolanoğlu
Basım Bilgisi: 200 sayfa, 2. hamur
2. baskı, Mayıs 2010
DirenişFaşizm / ŞovenizmHalklarKitapTahir Şilkan Etiketli
BiyografiDünya ŞiiriErmeni soykırımıErmenilerMisak ManuşyanTahir Şilkan Önceki yazı Taşhoron Kilisesi'nde kaldı çocukluğum
Sonraki yazı Soykırım yolculuğunda