Gülbeyaz Kanber yazdı: Köy Enstitüleri
Anasayfa » Ana Manşet » Gülbeyaz Kanber yazdı: Köy Enstitüleri
Ana Manşet Gülbeyaz Kanber Yazarlar
Sizlerle Chip BRUCE’ ün köy enstitüleri ile ilgili 2010 yılında Türkiye’de yapmış olduğu bir araştırmasını paylaşmak istedim. Köy Enstitüleri öğrenme fırsatlarını genişletmeye yönelik yenilikçi bir yaklaşımı temsil etti. Ancak 1940 sonlarına doğru bir anda sona erdi. Köy Enstitüleri hakkında bir kaç makale okudum ve ayrıca John Dewey’in Türk eğitim sistemi hakkında raporundan etkilendiklerini biliyordum, ancak ilk elden Enstitüler ile ilgilenen Türk insanlarından duymak istedim ve onları Türk bakış acısıyla inceledim
Köy Enstitüleri ciddi bir eğitim ihtiyacını karşılamak için kuruldu.1928 ‘de Latin alfabesinin Türkiye’de tanıtıldığı yılda erkeklerin yüzde 82.5’i ve kadınların yüzde 95.2’si okuma yazma bilmekte idi. 13.6 milyon insan için sadece 4894 ilk öğretim okulu vardı ve bu okulların çoğu, çoğu insanın yaşadığı köylerde değil, şehirlerdeydi.
1939 ve 1946 yılları arasında ilkokul öğretmenlerini hazırlamak için 21 orta eğitim yatılı okulları kuruldu. İnşaat çalışmalarının çoğu öğrenciler ve öğretmenler tarafından yapıldı. Her iki cinsiyetten genç 12 ila 16 yaşları arasındaki 5 yıllık bir köy okulunu kabul eden ve kabul edilmeye hak kazanan gençler, mezun olduktan sonra 20 yıl boyunca belirlenmiş bir köyde öğretmenlik yapma vaadiyle eğitimleri ücretsiz idi.
Yeni öğretmenlerin görevleri ise şunlardı;
”İlk öğretim, Köylerde yetişkin eğitimi, Kitapların, eğitim programlarının, radyo ve vokal, dans ve AMP’nin dağıtımı yoluyla köylerin kültürel seviyesinin yükseltilmesi, enstrümantal müzik eğitimi, Türk gençlerini bir kurumda saz, Türk ulusal enstrümanı üzerinde toplu bir konser sunan Türk gençlerini göstermek. Tarlalarda, meyve bahçelerinde ve mutfak bahçelerinde ilerici bir tarım tekniklerinin teşvik edilmesi, canlı hayvan yetiştiriciliği, demir işi , marangozluk, deri işi , mekanik ve elektrik gibi kırsal el sanatları, yetişkinler için çocuk yetiştirme, ev temizliği, iğne işi eğitim,, Kırsal kooperatiflerin oluşturulması ve geliştirilmesi”
Böylece Enstitü mezunları köylerine lider ve reformcu olarak geri dönecekti.Genel olarak öğretmeler, öğrenciler ve köylüler, tarım ekonomileri, yaşam için yeni araçlar ve genel eğitim ile ilgili pratik becerileri öğretmekteydi. Enstitü yaklaşımı Atatürk, Dewey ve teori ve pratiği bütünleştirme, hizmet alanlara odaklanma, kurumlar arası çalışma ve daha güçlü bir toplum kurmaya yönelik sistematik bir yaklaşım gibi fikirleri bir araya getirdi. Klasik eğitim pratik yeteneklerle birleştirip, yerel ihtiyaçlara uygulanacaktı.
Enstitüler önemli bir etkiye sahipti ve bir çok insan kapatıldığına pişman oldu ancak bu karma eğitime karşı bir direniş vardı bazıları soğuk savaş sırasında bu ifadeyi” yarının komünistleri” eğiteceğinden korkuyordu. Gelenekselciler karma eğitim ve laik yönlerini sorguladılar. Güçlü toprakrak sahipleri “neden?”soruları sorabilecek çocukları eğitme hedefini anlamadılar. Öğretmenlerin organizasyonu ve hazırlığı hakkında da sorular vardı. 1953’te Köy Enstitüleri tamamen kapatılmıştı.
Enstitüleri tanıyan insanlardan güçlü ifadeler duydum. Enstitü zamanında doğmuş tanıştığım bir sanatçı ” Türk çocuklarını öldürdüler! Türkiye’nin geleceğini öldürdüler!”dedi. Diğerleri daha sabırlıydı fikirlerinde ancak yinede çok önemli bir fırsatın kaybolduğunu hissediyorlardı. Türkiye için, genel okur yazarlık ve gelişme acısından kapanışlar sebebi ile bugün hala hissedilmekte olan zarar tahminleri var. Bildiğim kadarıyla , Köy Enstitüleri yerel ihtiyaçlar için uygun ayarlamalar yapıldıktan sonra herhangi bir yerde yapılabilecek eğitim için başarılı bir model sergilediler.
Gördüğüm tüm fotoğraflar, enstitülerin ortak eğitim almasına rağmen yalnızca veya çoğunlukla genç erkekleri gösteriyor. Genç erkekler ve genç kadınlar nasıl geçti? Her biri Enstitüleri nasıl yaşadı? Mezunlar şu anda 80’lerden olacaktı.Bugün bu deneyim hakkında nasıl düşünüyorlar? Eğitimleri gittikleri köyler için ne anlama geliyordu?
Köy Enstitüleri, kaliforniya’daki Weedpatch kampındaki okul,Foxfire, Misiones Pedagogicas ( İspanya’daki Franco tarafından kapatılan köy okur yazarlığı programı bir çok ülke, Paseo Buricua, Reggio Emillia yaklaşımı veya Barbiana’nın okulları tarafından kurulan okul gibi diğer halkların toplum temelli eğitim girişleri ile nasıl karşılaştırırız?
Belkide en önemlisi, Enstitüler yeniden canlandırabildi mi? Yoksa günümüz daha yüksek şehir nüfusu bulunan bölgeleri için değerli olabilecek onlardan çıkarabileceğimiz ilkeler var mı?