İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 23: Çalışma Hakkı - PDF
Download "İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 23: Çalışma Hakkı"
1 İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 23: Çalışma Hakkı Gülşah Özcanalp Göktekin Uzman Sosyolog / İş ve Meslek Danışmanı Liderlik Enstitüsü Eğitim ve İstihdam Hizmetleri
2 Çalışma Evrensel Bir Haktır İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi 23. Madde: 1. Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. 2. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. 3. Çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. 4. Herkesin menfaatlerinin korunması için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır.
3 Sosyal Devlet ve Sorumluluk İdeal Dünya Sosyal Devlet
4 Politika Gerekliliği Evrensel bir insan hakkı Etkilenen insan/vatandaş sayısı Doğrudan ve dolaylı etkileri Amaca yönelik ve eşgüdümlü eylemler Kaynak takibi Sonuçların takibi
5 Uluslararası Uygulamalar BM bünyesinde, 1975 tarihli Engelli Kişi Hakları Deklarasyonu 1981 tarihli Uluslararası Engelli Kişiler Yılı 1985 tarihinde BM İnsan Hakları Beyannamesi nin engellileri içerek şekilde genişletilmesi 1993 tarihinde Engelli Kişiler İçin Fırsat Eşitliğinin Sağlanmasına İlişkin Kuralların Kabulü 2006 yılında BM Engelli Haklarının Korunması Sözleşmesi
6 Uluslararası Uygulamalar AB nin sosyal politikasının ilk gelişim dönemi 1980 li yıllardan bu yana gelişen tartışmalardaki iki temel anlayış: İstihdam odaklılık Hak temelli yaklaşım Amsterdam Anlaşması engellileri görünür kılmış ve istihdam alanında ayrımcılığı yasaklayan yasal düzenlemelere vurgu yapmıştır.
7 Engelli Sorunlarının Görünmezliği Artan ekonomik sorunlar + Yoksullukla mücadele + Mali baskılar Engellilerin aktifleşmesi ve çalışma yaşamına katılımıyla kendi kendilerini korur hale getirilmesi
8 Türkiye de Engellilere Yönelik Sosyal Politikalar Türkiye de de engellilere yönelik sosyal politikalar 1980 li yıllardan itibaren hız kazanmış; 1981 yılında Sakatları Koruma Milli Koordinasyon Kurulu oluşturulmuş; Beş yıllık kalkınma planlarında ise konu sosyal yardım ve hizmetler başlığı altında ele alınmıştır.
9 Türkiye de Engellilere Yönelik Sosyal Politikalar 2005 yılı 5378 Sayılı Özürlüler Kanunu ile; Engelli bireylerle ilgili veri tabanı oluşturulması, Engelliliğin önlenmesi ve erken tanıya ilişkin programların daha etkin ve yaygın hale getirilmesi, Hizmetlere erişimin sağlanması, Özel eğitimde okullaşma oranının yükseltilmesi, Rehabilitasyon hizmetlerinin artırılması, Sosyal yardım ve hizmetlerin geliştirilmesi, Bölgelerarası eşitsizliğin giderilmesi öngörülmüştür.
10 Türkiye de Engellilere Yönelik Sosyal Politikalar 2010 yılındaki Anayasa değişikliğiyle engellilere karşı pozitif ayrımcılık öngörülmüştür. Son yıllardaki kalkınma planlarında engellilere yönelik aktif bir yaklaşımın benimsenmiştir.
11 Türkiye de Engellilere Yönelik Sosyal Politikalar 2008 yılında İş Kanunu nda yapılan değişiklikle, 50 ve daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde %3; kamu sektöründeki işyerlerinde ise % 4 engelli işçinin durumlarına uygun işlerde çalıştırma zorunluluğu getirilmiştir.
12 Türkiye de Engellilere Yönelik Sosyal Politikalar İstihdam teşvikleri kapsamında ise, engelli istihdam eden işverenlerin, sosyal güvenlik prim payının tamamı prime esas kazancın alt sınırı üzerinden Hazine tarafından ödenmektedir. Kontenjan fazlası ya da yükümlü olmadıkları halde engelli istihdam eden işverenlerin ise sosyal güvenlik prim paylarının %50 si prime esas kazancın alt sınırı üzerinden Hazine tarafından karşılanmaktadır.
13 Türkiye de Engellilere Yönelik Sosyal Politikalar 2022 Sayılı Yasa kapsamında herhangi bir geliri olmayan engellilere yönelik aylık yardımı Çeşitli hizmetlere erişimde (ulaşım, eğitim, iletişim), indirim, vergi muafiyetleri, özel araçlar için vergi muafiyeti ve istisnaları Bakım sigortası tartışmaları Yerel yönetimlerin sunduğu hizmetler
14 Politika Üretirken İşvereni ödüllendir me İşleri kolaylaştı rma İşgücünün yetkinliğini artırma
15 Sosyal Politikaların Değişimi Engellere yönelik sosyal politikaların ivme kazanması ve değişimi Eskiden engel, kişiye özel bir kusur olarak görülürken; artık toplumların kusurlarının bir sonucu olarak ortaya çıkan ayrımcılık sorunu olarak değerlendirilmekte; Engellilere yönelik bakım ve finansal yardım politikalarından insan hakları ve sosyal eşitliğin önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik politikalara geçilmekte; Tüm bunların temeli olarak ise, engellerin örgütlenmesi, hak talepleri, temsiliyetleri ve refah üretimine katılımları artmaktadır.
16 Geleneksel - Sosyal Engellilere yönelik geleneksel yaklaşım; engeli bireysel bir sorun olarak görüp; ya kişinin tedavi edilmesi (tıbbi bakım ve rehabilitasyon hizmetleri) ya da engellilerin sınırlılıklarının telafi edilmesine (korumalı istihdam, bakım, sosyal güvenlik ödemeleri) yönelmiştir. Engellilere yönelik sosyal modeline göre, engellilerin maruz kaldığı kısıtlılığın nedeni, engelliler değil; toplumun kısıtlarıdır. Önyargılar, kurumsal ayrımcılık, ulaşılamaz binalar, ulaşım sistemi, yalıtılmış eğitim sistemi bu kısıtların nedenidir.
17 Engelli Örgütlerinin Talepleri
18 Engelli Örgütlerinin Talepleri Kendilerini etkileyen politikalara aktif katılımlarının sağlanması Oluşturulacak politikalarla, topluma eksiksiz ve eşit biçimde katılmalarının önündeki engellerin kaldırılması (Fiziksel ve sosyal engellerin kaldırılması) Sadaka değil; hakların savunulması (Ayrımcılık karşıtı yasalar) Kendi refah çözümlerine katılmalarının sağlanması, gündelik yaşamda daha fazla tercih hakkı sağlayacak yönde politika değişimi
19 Sosyal Politikada Yeni Yaklaşımlar Bağımsız Yaşama ve Refahın Yeni Üretim Tarzları Engellileri önceden tanımlanmış hizmetlere mahkum etmek yerine; gündelik hayatlarına ilişkin kendi destek biçimlerini organize etmelerini sağlamaya destek vermek Ayrımcılık karşıtı yasal düzenlemelerin ortaya konulması Engelliliğin bir insan hakkı sorunu olarak kabul edilmesi
20 Sonuç Gelişmeler umut vadediyor ve yapılacak çok şey var. Tüm politika oluşturma süreçlerine bizzat engelliler dahil edilmeli. Eğitim, sağlık, istihdam, sosyal güvenlik ve toplumsal yaşama katılımda fırsat eşitliğine vurgu yapan politikalara gereksinim var. Engelliyi yakın çevresi ile bir bütün olarak ele almamız gerekiyor. Engellilere yönelik oluşturulacak sosyal politikaların temel insan hakkı temelinde, bütüncül bir stratejinin ve buna bağlı olarak politikalar bütünün ürünü olması gerekmektedir.