Sinemacı, sinemacıyı artık sadece galalarda görüyor - Kültür Sanat Haberleri - Radikal
- Valla benim yeni sinema , eski sinema gibi tariflerim yok. Fakat şunu söyleyeyim -genç arkadaşlara da haksızlık etmek istemiyorum ama- ben yeni filmleri pek izlemiyorum. Çok yakından tanıdıklarım film yaptıklarında, “Abi, ne olur gel, izle” dediklerinde gidip seyrediyorum.
- Sinemanın bir gönül, heyecan, çekim alanı olduğunu düşünüyorum. Çocukluğumdan beri sinema benim için bir cazibe alanıydı. Gittiğim zaman filmlere, orada kendimden geçerdim. Kadın oyunculara âşık olurdum, kovboy olurdum, bilmem ne olurdum. Orası benim için böyle ruh halleri yaratan bir alandı. Buna mukabil bambaşka sinema tasavvurları olan insanları asla küçümseyemem ama kusura bakmasınlar, onlar da benim canımın sıkılma hakkımı teslim etsinler. Aslında bu tür soruların cevabı galiba Robert McKee’nin ‘Story’ kitabında var; “Sanat resmi, ticari resim var mı?” diyor McKee ve ekliyor: “İyi resim vardır, kötü resim vardır. İyi sinema vardır, kötü sinema vardır...” Mesela ‘Sanat sineması’ başyapıtlarından ‘Butch Cassidy and Sundance Kid’ hakkında bir şey diyebilir misin? Ya da ‘Akbabanın Üç Günü’ hakkında? ‘Derin devlet’ üzerine yapılmış en güzel filmlerden biridir; ağzın açık, kalbin çarpa çarpa deli gibi filmi seyredersin. Kısacası gördüklerime bakarak diyorum ki bizim bir kuruluğumuz, yaratamama, çok derin ve geniş kaynaklardan yararlanamama meselemiz var. Onları parlatıp insanın kalbine, ruhuna, damarlarına girme şansımızın çok olmadığını düşünüyorum. Mesela Asghar Farhadi’yi seyrettim, delirdim adama, müthiş biri.
- Yaratım anında etrafa çok büyük parçalar saçılır, olay resmen ‘Big Bang’ gibidir. Bir fikir sana geldiği zaman, sinema için söylüyorum kadın, erkek, aşk, intihar, sevgi vs. Adeta dolanır etrafında. Mesela ana öykünde kendini öldü gösteren ve suçu kocasına yıkmak isteyen bir kadın var. Buna dair önceden yazılmış onca hikâye, roman, çekilmiş onca film etrafında dönüyor. Senin de bu konuda bir fikrin var, sonra bu patlamanın içindeki evrende kaosu kosmos’a dönüştürecek bir model oluşturacaksın. Başlayacaksın seçimlere; üç birim nefret, bir bilmem ne ölçeğinde intikam, bir bilmem ne ölçeğinde ihanet. Burada muazzam bir çalışma alanı var. Bir insan yaratıyorsun, bu ne demek biliyor musun? Tanrısal bir yanı var bu işin…
- Yaratıyorsun, oysa öyle bir insan yok ki. Mesela Dostoyevski oturup yazmaya başlamadan ‘Suç ve Ceza’daki gibi bir adam yoktu. İşte problem de burada başlıyor, “Benim canım böyle istedi, bu cümle çok havalı, şunu şuradan aldım” diye olmuyor bu iş. Öyle yapıldığında da yönetmen kendi varlığını ortaya koyuyor, o karakterinkini değil. Edebiyatta da vardır böyle örnekler. Bazı romanlar vardır, yazarları kendisini hiç göstermez. Bazıları da hiç bırakmaz karakterlerini, hep kendi konuşur. Kahraman bir konuşur, bakarsın, Yavuz bunu geçenlerde rakı sofrasında söylemişti. Şimdi de romanına koymuş, hemen anlarsın… Oradadır hep o. Yazar ya da yönetmen, fark etmez. İşte bu yaratım beceriksizliğidir bu. Ben kafayı buralara çalıştırdığım, beceremediğim ve yapamadığım için de kıymetin nerede olduğunu biliyorum. Bir yönetmenin bir sürü filmi dizilir, bakarsın bir tanesi çok iyidir, diğerleri değildir. Çünkü iyi olanda tasarım ve yerleştirme işini çok başarılı bir becermiştir.
- Benim nazarımda mesele budur. Tasarlama, karakter yaratma, olay örgüsü oluşturma yerli yerine oturmadığında David Fincher’ın ‘Gone Girl’deki durumuna düşersin. Öyle şeyler anlattı ki; evlilik ne kadar kötü, Amerikan aile yaşamı, komşuluk ilişkileri... Tamam, bunları ben de görüyorum ama sen nasıl anlatıyorsun? ‘Gone Girl’e dönersek o kameralar meselesi, FBI’ın bir dakikada çözeceği olayı bir türlü çözememesi, kadın dedektifin susturulması vs. bu kadar mı basit bu işler? ‘Se7en’da böyle şeyler hissettik mi, bu tür durumlara düştük mü? Hayır, çünkü orada muhteşem bir hikâyeyi doğru anlatmıştı. Ama ‘Gone Girl’de -gerçi dışarıda da çok beğenildi ama-, hepimiz aldandık.
Sizin Yeşilçam’a dahliniz ne zamandı? - Ben bu tarihe 1975’te dahil oldum, Şöyle anlatayım: Ses dergisinde çalışıyorum ama Ertem (Eğilmez) abinin evine gidiyorum, sabahlara kadar senaryo konuşuyoruz. O sırada ‘Canım Kardeşim’ üzerinde çalışıyor, ben de senaryoya katkıda bulundum ki Zeki Alasya da senaryosunda çalışmıştı. O film az daha Ertem abinin sonu oluyordu.
‘Asistanlıktan gelme’ geleneği de bitti galiba... - Evet. Şimdi geliyor biri, “Haydi film yapalım” diyor. “Var mı senaryo?” diyorsun, “Var işte bir şeyler” diyor, “Televizyonda bilmem ne yarışmasında çok tutan çocuğu ayarladım, onu da başrolde düşünüyorum” diye ekliyor ve yola çıkıyor. O dönemde böyle bir şey mümkün değil. Hele hele yönetmen olman hiç değil. Bir kere asistanlıktan geçmen lazım... Şerif Gören’le Zeki Ökten’i düşün, kaç filmde asistanlık yaptılar ve tırnaklarıyla kazıya kazıya yukarıya doğru çıktılar. Şimdi yönetmenliğe soyunana soruyorsun, “Hiç asistanlığın var mı?” “Yoo” diyor, “her şey var işte, çekiyoruz…”
Toparlarsak bizde birey yok, o yüzden karakter yaratmada zorlanıyoruz ve birbirimize benzetme üzerinden anlatıyoruz: ‘Sophia Loren gibi kadın’, ‘Tarkovski gibi yönetmen...’ Bu yüzden ‘Neden Tarkovski Olamıyorum?’ adlı filmi merak ediyorum, belki de hikâyesi bu meseleler etrafında dönüyordur...
- Hayır, o masumiyet o zaman da yoktu. Masumiyet sadece tahayyülde var. Bu, ahlakla ilişkili bir şey... Bir anlamda günah çıkarma işlevini üstleniyor. Ertem abinin filmleri tıpkı ‘Noel filmleri’ gibidir; iyi olun, sevin, sevilin mesajları olan... Bazı filmler bir anlamda boktan dünyanın içinde seni ferahlatan şurupların tadına sahiptir. Ben mesela son olarak ‘Walter Mitty’nin Gizli Yaşamı’nda böylesi bir duyguya kapıldım. Sanki etrafın karabasanlarla çevrilmiştir ve seni ferahlatacak şeyler ararsın; bu film de öyle
- O zamanlar bizim beklentimiz yoktu. ‘Eşkıya’ gişede ilk kez büyük rakamlara ulaşan filmdir. O döneme kadar bazı kıpırtılar oluyordu, ‘ İstanbul Kanatlarımın Altında’, ‘Amerikalı’ gibi örnekler vardı. Benim filmlerim de taş çatlasa 100 binin biraz üstündeydi. Hatta bana sordular, “Eşkıya 150 bin yapar mı?” diye, ‘Sanmıyorum’ demiştim. Beklentisizlik, böyle bir sürprizi güzelleştiriyor. Ama artık günümüzde böyle değil, filmler önce tahmini sayılarla ele alınıyor, sonra da gişedeki yerlerine bakılıyor. Bizimkisi mucize oldu, üstelik mucize gibi başlamadı, tıngır mıngır derken yükseldi. Aslında başlarda Şener çok üzüldü, ilk hafta 30 binle başladık; “Abi bu kadar da değil” dedi. Bütün dünyada filmler ilk haftalarda yükselir ve sonradan gösterilen ilgiye göre ya belli bir çizgide devam eder ya da düşer. Bizde tersi oldu, sonradan açıldı film. Herkes hayretler içinde kaldı. Ama bunun da bir bedeli oldu, ‘Eşkıya’nın ardından sekiz yıl film çekemedim.
Eşkıya sahnesinde kendimi orada sandım