Hanspeter Achmed Schmiede
18. Romeo ve Juliet
Berlin, Almanya, 7 Aralık 1935
Köln, Almanya, 10 Ekim 2010
Babası emekli astsubay Peter Schmiede, annesi Kızılhaç hemşiresi Erna Schmiede’dir, daha sonra Müslümanlığı seçen annesi Fâtıma adını aldı. Schmiede ilk öğrenimini bitirdiği 1950 yılında iş hayatına atıldı. Hıristiyanlık öğretilerini, özellikle teslîs akîdesini sorgulayan ve reddeden, bunun yerine mutlak tek tanrılılık anlayışını benimseyen anne ve babasını kendine örnek aldı, 1954’te Berlin’de müslüman oldu. Aynı yıl elde ettiği bir Osmanlıca ders kitabından kendi kendine Türkçe öğrenmeye çalıştı. 1956’da ilk defa gittiği Türkiye’de dokuz ay kaldı. Türkçe’sini geliştirdikten sonra 1957’den itibaren Türkiye Cumhuriyeti Berlin Başkonsolosluğu’nda mütercim olarak çalışmaya başladı. 1966 yılına kadar Köln ve Münih başkonsolosluklarında, ardından Bonn Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği’nde görev yaptı. Bu arada Türkiye Türkçesi dışındaki Türk dilleri ve edebiyatlarına, özellikle de Âzerî dili ve edebiyatına merak duydu, otodidaktik usullerle ileride bu dilden tercümeler yapacak derecede Âzerî Türkçesi öğrendi. 1966’dan itibaren Âzerî şairi Bahtiyar Vahapzâde ile mektuplaşmaya başladı. 1969’da Vahapzâde’nin davetlisi olarak Bakü’ye gitti, bu münasebetle Azerbaycan’ın ileri gelen şairleri ve edebiyatçıları ile tanışma fırsatı buldu. Schmiede bu yıllardan itibaren Türkiye’de Ahmet Kabaklı, Mehmet Şevket Eygi, Kemalettin Şenocak ve Kadircan Kaflı gibi ediplerin ve yayıncıların neşrettikleri mecmua ve gazetelerde Azerbaycan edebiyatından örnekler yayımlattı.
Achmed Schmiede aynı zamanda bazı meslekî ve fahrî çalışmalar yürütmekteydi. 1969’dan itibaren AEG-Telefunken şirketinde baştercümanlık, 1970’li yıllardan itibaren Münih İslâm Merkezi ve Camii’nde idarecilik, aylık al-Islam dergisinde başmuharrirlik, Alman adlî makamlarında yeminli tercümanlık yaptı. 1978’den emekli olduğu 1999 yılına kadar Berlin Temyiz Mahkemesi yanında Cumhuriyet Başsavcılığı’nda mütercimlik görevlerinde bulundu. Yine bu zaman içinde Türkiye Diyanet Vakfı ve Diyanet İşleri Türk İslâm Birliği adına birçok dinî ve edebî eser tercüme veya telif etti. Türk Edebiyatı Dergisi, Türk Dünyası Tarih Dergisi ve al-Islam’a makaleler, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi için beş madde kaleme aldı. 1987’de Berlin Tarihi Cemiyeti üyeliğine kabul edildi. 1988’de cemiyetin dergisi olan Mitteilungen des Vereins für die Geschichte Berlins’de yayımlanmak üzere, Osmanlı Devleti’nin Prusya’nın başşehri Berlin’e 1797’de tayin ettiği ilk dâimî büyükelçi Giritli Aziz Ali Efendi’nin hayatı, sefâreti, 1798’deki vefatı, buraya defni ve Berlin’de oluşan müslüman mezarlığı hakkında bir makale yazdı. Daha sonra da Giritli Aziz Ali Efendi ile meşgul oldu.
1990’lı yıllarda Schmiede’nin üzerinde ağırlıklı olarak çalıştığı eser Kitâb-ı Dede Korkut’tur. Dede Korkut destanlarının Almanca yeni bir tercümesini Almanya’da ve Türkiye’de yayımladı. 1996’da Bakü Devlet Üniversitesi tarafından bu çalışmaları dolayısıyla fahrî doktorluğa lâyık görüldü. Ertesi yıl Azerbaycan Bilimler Akademisi Edebiyat Enstitüsü Metin Araştırmaları Şubesi bünyesinde yönetici-bilimsel araştırmacılığa tayin edildi ve kendisine Kitâb-ı Dede Korkut’un Dresden nüshasının yeniden değerlendirilmesi ve edisyon kritiğinin hazırlanması görevi verildi. Schmiede görevini 2000 yılında Türkiye Diyanet Vakfı tarafından basılan kitabıyla yerine getirdi. Bu halkanın son çalışmasını 2007’de Dresden nüshasından istinsah edilen Berlin nüshasının Almanca tercümesi oluşturur. Dede Korkut yanında 2000’li yıllarda üzerinde çalıştığı eserlerin Almanca çevirilerini ardı ardına yayımladı. Bu serinin ilk örneği 2006’da yapılan Pîrî Reis’e ait Kitâb-ı Bahriyye’nin mukaddimesinin çevirisidir. Ertesi yıl bu defa Murâdî’ye ait Gazavât-ı Hayreddin Paşa’yı tercüme etti. 2007’de Seydi Ali Reis’in Mir’âtü’l-memâlik adlı seyahatnâmesinin Almanca çevirisi de çıktı. 2009 yılında iki cilt halinde Kitâb-ı Bahriyye’nin çevirisini yayımladı. 2000’li yıllarda Bad Neuenahr-Ahrweiler’de basılan bu kitapların tamamını kendi imkânlarıyla yayımladı. Schmiede, 10 Ekim 2010 tarihinde son yıllarını geçirdiği Köln yakınlarındaki Bad Neuenahr-Ahrweiler’de vefat etti ve Köln Westfriedhof’ta (Batı Mezarlığı) defnedildi.
Giritli Ali Aziz Efendi'nin Berlin Sefareti (Osmanlı ve Prusya Kaynaklarına Göre)