Termometre hakkında bilgi | Genel Kültür Sitesi
Anasayfa » Genel Kültür » Termometre nedir? Çeşitleri ve Özellikleri
Termometre hepimizin bildiği, birçoğumuzun evinde ve iş yerlerinde sürekli bulunan ısıyı ve sıcaklığı ölçmeye yarayan alete verilen isimdir.
Özellikle günümüzde ortam sıcaklığını ölçmek için evimizin duvarlarında civalı termometreler bulunmakla birlikte, teknolojinin gelişmesi ile birlikte masa saatlerinde veya duvar saatlerinde dijital göstergeli çeşitleri de artık daha sık kullanılmaya başlanmıştır.
Dünya genelinde kullanılan ve kabul gören üç çeşit termometre ölçüm birimi vardır. Bunlar;
1-Celsius ( İsveçli bir Astronom olan Anders Celsius’un 1742 yılında bulmuş olduğu ve onun ismi ile adlandırılan sıcaklık ölçü birimine verilen isimdir)
2-Fahrenheit (Bu ölçü birimi ise Alman Fizikçi Daniel Gabriel Fahrenheit tarafından 1724 yılında bulunmuştur, bu ölçü birimine de aynı celsius ölçü birimi gibi bulan kişinin ismi ile anlandırılmıştır)
3-Kelvin (Bu ölçüm birim ise ismini mutlak sıfır kavramını ilk defa gazlardan tüm maddelere uygulayan İskoçya’lı bilim adamı Lord Kelvin’den almıştır)
Termometre özellikleri nelerdir?
Termometrelerin temel özelliği ısı ölçemeleridir ve ısı ölçümü için kullanılmalarıdır.
Dünya genelinde en çok kullanılan termometre Celsius termometresidir.
Termometreler yapılırken ısının etki ettiği ve sıcağa duyarlı olan maddeler kullanılmaktadır. Yani sıcaklık ve soğuk karşısında genleşen veya büzülen yada daralan maddeler öncelikli olarak kullanılmaktadır.
Bu maddeler içindede ısıya en çok tepkimeyi gösteren maddelerden bir tanesi olan Civa maddesi ilk sırada yer almaktadır. Civalı termometreler yine dünya genelinde en çok kullanılan termometre olma özelliğine sahiptir.
Yukarda vermiş olduğumuz üç çeşit termometre türünü birbirinden ayıran en önemli özellikler kullanmış oldukları ölçü aralıklarıdır.
Örneğin Celsius termometresi su’yun kaynama ve donma noktasını baz almış ve bunları eşit parçalara bölmüştür.
Fahrenheit termometresi ise 32 ila 212 arasında 180 eşit parçaya bölünmüş bir ölçü birimi kullanmaktadır.
Termometrelerin tamamında genel olarak civa kullanıldığından bahsetmiştik. Acaba civa her yerde ve her ısıda kullanılabilmekte midir?
Civa maddesi termometreler için en iyi maddelerden bir tanesi olmasına karşın donma noktasının çok fazla olmaması sebebiyle çok soğuk olan bölgelerde kullanılamamaktadır. Çünkü civanın donma derecesi -38,83 C olup bu sıcaklığın altındaki bir sıcaklıkta donacağından dolayı -38,83 sıcaklıktan daha soğuk olan bölgelerde kullanmak mümkün değildir.
Civanın en az kaç derecede kullanılabileceğini böylece öğrenmiş olduk acaba civa en fazla kaç derecelik bir sıcaklığı gösterebilir veya kaç derece sıcaklığı ölçebilmektedir?
Civa’nın kaynama noktası 357 C’dir. Yani civalı termometreler 357 derceden sıcak olan yerlerde kullanılamamaktadır.
Civalı termometrelerin belli bir sıcaklığın altındaki ve belli bir sıcaklığın üstündeki sıcaklıkları ölçemediği görülmüştür. Acaba çok düşük sıcaklıklar ve çok yüksek sıcaklıklar nasıl ölçülmektedir?
Çok düşük sıcaklıklarda donma noktası yönünden son derece dayanıklı olan Alkollü termometreler kullanılmaktadır. Çünkü alkol maddesi donmaya karşı en dirençli maddelerden bir tanesidir. Alkol -115 derecelik bir sıcaklıkta ancak donabilmektedir. Bu sebeple -115 dereceye kadar soğuk olan bölgelerde alkollü termometreler kullanılmaktadır.
Yüksek sıcaklıklarda ise sıvıların buharlaşma ısıları genel olarak düşük olması sebebiyle metal termometreler yapılmış ve bu metal termometreler kullanılmaktadır.
Bazı kaynaklarda kullanılan bu metal termometrelerin 1500 dereceden daha yüksek dereceleri ölçebilecek kapasitede oldukları belirtilmektedir. Tabi bu değerler özellikle erime ve kaynama noktaları yüksek olan bazı metallerden yapılması ile birlikte çok daha yüksek ve çok daha düşük derecelere duyarlı hale gelecektir.
Bu üç ölçü birimini birbirine çevirme yöntemine de kısaca değinmekte fayda görmekteyiz.
1-Celsius değerini Fahrenheit değerine çevirirken şu formül kullanılır:
(Celsius değerinin 1,8 ile çarpımına 32 eklenirse Fahrenheit değerindeki ölçü elde edilir)
2-Fahrenheit değerini Celsius değerine çevirirken ise şu formül uygulanır:
(Fahrenheit değerinden 32 çıkarılıp 1,8 rakamına bölünür ise celsius değeri bulunur)
3-Celsius değeri kelvin değerine çevrilirken 273,15 değeri eklenir.
(°K = °C + 273.15)
4-Kelvin değeri Celsiusa çevrilirken ise 273,15 değeri çıkartılır.
(°C = °K – 273.15)