Tevhid Dersleri I Kitabut-tevhid I Tefsir I Hadis I Faydalı bilgiler - ihlas
Selefin ihlas anlayışı
Aydınlatıcı ayetler indiren Allah'a hamdolsun. O, dilediğini hakkın ve gerçeklerin aydınlığına çıkarır. Adaleti ve hikmeti gereği dilediğini saptırır ve o kimse sapıklıkta ve tehlikeli yollarda döner durur. Rabbime, gizli ve aşikar nimetleri nedeniyle hamdederim ve şükrederim. Şehadet ederim ki, Allah'tan başka ilah yoktur. O, tektir ve ortağı yoktur. Yerin ve göklerin Rabbi'dir. Ve şehadet ederim ki, nebimiz ve efendimiz, hayırlarda öne geçen Muhammed O'nun kulu ve rasulüdür. Allah'ım! Kulun ve rasulün Muhammed'e, ailesine ve dereceler sahibi ashabına salât ve selam eyle; onları mübarek kıl!
Bundan sonra...Allah'tan hakkıyla korkun ey müslümanlar topluluğu! Allah'tan hakkıyla korkmak, ahiretiniz için hazırlığınız ve azığınızdır. Dininizin doğruluğudur.
Allah'ın kulları! Biliniz ki Allah, alemlere muhtaç değildir. İbadet edenlerin ibadeti O'na fayda vermez. Günahkarların masiyeti de O'na zarar vermez. İbadetin faydası da, masiyetin zararı da sahibinedir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Kim salih bir amel işlerse faydası kendinedir. Kim de kötülük yaparsa zararı kendinedir. Sonra Rabbinize döndürüleceksiniz.)
Kul, Allah Teâlâ'ya ibadet etmek için yaratıldığından; bu kulluğu/ibadeti gerçekleştirmeden başka dünyada ve ahirette onun için kurtuluş yoktur. Müslümanın; her emri yerine getirmek ve her yasaktan sakınmak suretiyle Rabbine yaklaşması için Allah, ibadet çeşitlerini bildirmiş, Kur'an ve Sünnet ile onları insanlara açıklamıştır. Bu kulluğa aykırı düşen durumları da bildirmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Ey iman edenler! Rüku edin, secde edin, Rabbinize ibadet edin; hayır işleyin ki kurtuluşa eresiniz.) Ve şöyle buyurur: (Rasul size ne verirse onu alın ve neyı yasaklarsa ondan da kaçının.) Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem de şöyle buyurur: Size yasakladığım şeyden kaçının ve size emrettiğimi gücünüz yettiğince yapın. Sizden öncekileri ancak çok soru sormaları ve peygamberlerine karşı gelmeleri helak etti. Bu hadisi, Buhari ve Müslim, Ebu Hureyre radıyallahu anh kanalıyla rivayet eder.
İbadet; severek ve boyun eğerek, koyduğu hükümler ile Allah azze ve celle'ye yaklaşmaktır.
Alemlerin Rabbi'ne bütünüyle teslim olmaktır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Size azap gelip çatmadan önce Rabbinize dönün, O'na teslim olun; sonra size yardım olunmaz.) Ve şöyle buyurur: (De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana tâbi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah, çok bağışlayıcı ve merhamet sahibidir.) Kişi ancak Allah'tan bir nur ile O'na ibadet ederek ve Allah'tan bir nur ile masiyeti terkederek, bid'at işlemeyerek ve Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in şeriatından sapmayarak Allah Teâlâ'ya yaklaşabilir ve O'nun rızasını kazanır. Aişe radıyallahu anha'nın şöyle dediği rivayet edilir: Bizim emrimiz olmayan bir ameli işleyenin ameli reddolunmuştur. Bunu, İmam Müslim rivayet eder. Kim, bizim dinimizde olmayan bir şeyi sonradan ona sokarsa o, reddedilmiştir. Bu hadisi de Buhari ve Müslim rivayet eder.
İbadetin ve Allah'a yaklaşmanın özü, kabul edilme şartı, ihlastır. İhlas, Allah'ın sevdiği ve razı olduğu, kalbin amelidir. İhlas, amelleri arındırır ve temizler; onları yüceltir. Allah, ihlas ile amelleri bereketlendirir ve faydalı kılar. Sevabını bol eyler. Allah kullarına ihlasa sarılma görevini yüklemiştir. İhlası gerçekleştirip mükafatlandırılmaları veya ihmal edip cezalandırılmaları üzere kullarını onunla imtihan eder. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (O (Allah), hanginizin daha güzel amelde bulunacağını denemek üzere ölümü ve hayatı yaratandır. O; Aziz'dir, Ğafur'dur.) Ve şöyle buyurur: (Arşı su üzerinde iken -hanginizin daha güzel bir amelde bulunacağını ortaya çıkarmak için- gökleri ve yeri altı günde yaratan O'dur.) Yine şöyle buyurur: (Hangisi daha güzel amelde bulunacak diye onları imtihan etmek için, yeryüzünde bulunanları biz ona bir süs yaptık.)
İbni Kesir rahimehullah, bu ayetin tefsirinde şöyle der: Daha çok amel dememiş, bilakis daha güzel amel demiştir. Amel, Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in şeriatı üzere Allah azze ve celle için ihlas ile yapılana kadar güzel olmaz. Ne zaman amel, bu iki şarttan birini kaybederse boşa gider ve batıl olur. Fudayl b. Iyad, hanginizin daha güzel amelde bulunacağını denemek için kavlini açıklarken şöyle der: En ihlaslısı ve en doğrusudur. Amel, ihlas ile yapılır ve doğru olmazsa kabul olunmaz. Doğru olur ve ihlas ile yapılmazsa yine kabul olunmaz. Mutlaka ihlas ile yapılmalı ve doğru olmalıdır. Allah; nafile ibadetlerde ve farzlarda, emrettiği ve yasakladığı şeylerden müslümanın her yaptığında ve terkettiğinde, ihlaslı davranılmasını emretmiştir. Şöyle buyurur: (Onlara ancak, dini yalnız O'na has kılarak ve hanifler olarak Allah'a kulluk etmeleri, namaz kılmaları ve zekat vermeleri emrolunmuştu. Sağlam din de budur.) Ve şöyle buyurur: (Dini Allah'a has kılarak (ihlas ile) ibadet et. Dikkat et! Halis olan din sadece Allah'ındır.)
Ömer ibnu'l Hattâb radıyallahu anh'tan şöyle dediği rivayet edilir:Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işittim: Ameller şüphesiz niyetlere göredir ve herkes için ancak niyet ettiği vardır. Kimin hicreti Allah ve Rasulü’ne ise o kimsenin hicreti Allah ve Rasulü’nedir. Kimin de hicreti elde edeceği bir dünyalık ya da evlenmek istediği bir kadın içinse o kimsenin hicreti de kendisi için hicret ettiği şeyedir. Bu hadisi, Buhari ve Müslim rivayet eder.>
İhlas; niyetin ve amelin saf olması, niyeti ve ameli batıl kılacak veya kemaline zarar verecek; riya, gösteriş ve kendini beğenme benzeri batıl istekler ve sonradan uydurulmuş bid'atlar gibi her türlü kusurdan ve karışmadan arınmış olması anlamındadır. Doğru niyet ve ihlaslı amel, içerisine dışkı ve kan karışmayan süt gibidir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Davarlarda da sizin için elbette bir ibret vardır. Size onların karınlarındaki dışkı ile kan arasından, içenlerin boğazından kolaylıkla geçen halis bir süt içiriyoruz.)
Amel, aynı şekilde olur fakat hükmü samimi niyet ve ihlasa, kötü niyet ve aldatmaya göre değişir. Amelinde ihlaslı olan, Allah'a yakınlaştırılanlardandır. Niyetine başka bir şey sokarak aldatan ise Allah'ın rahmetinden uzaklaştırılan ve azap edilenlerdendir. İşte bir topluluk... Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte ihlas ile namaz kılarlar ve cihat ederler. Onlar, en yüce makamlardadır. Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allah'tan razı olmuşlardır. Allah, onlar hakkında şöyle buyurur: (Onlar, namazlarına devam edenlerdir. İşte asıl bunlar mirasçılardır. Firdevs'e mirasçı olan bu kimseler, orada ebedi kalıcıdırlar.) Yine Allah, bu sahabiler hakkında şöyle buyurur: (Fakat, peygamber ve beraberindeki müminler, mallarıyla ve canlarıyla cihat ettiler. İşte onlar için hayırlar vardır ve onlar kurtuluşa erenlerin tâ kendileridir. Allah onlara altından nehirler akan cennetler hazırlamıştır. Orada ebediyyen kalıcıdırlar. işte en büyük kurtuluş budur.)
Ve münafıklardan oluşan başka bir topluluk... Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kılar ve cihat ederler. Fakat onlar ihlastan ve imandan yoksundurlar. Onlar, en kötü makamlardadır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Şüphesiz münafıklar cehennemin en aşağı tabakasındadırlar. Onlara hiçbir yardımcı bulamazsın.)
Amelin şekli aynıdır. Fakat ihlaslı olanlar, Allah'a yakınlaştırılan ve kazananlardır. Riyakârlar ise Allah'ın rahmetinden uzaklaştırılan ve kaybedenlerdir. Biri, Allah yolunda cihat edilen bir savaşta öldürülmüştür. Diğeri,Kur'an okur; malını, hayır yollarında infak eder. Allah Teâlâ, onları iki gruba ayırır. Bir grup cennettedir ve bir grup da cehennemdedir. Amelinde Allah için ihlaslı olanı, Allah derecelerle yükseltir. Riya ve gösteriş olarak amel işleyeni de kat kat alçaltır. Enes radıyallahu anh'tan şu rivayet edilir: Harise b. Sürâka'nın annesi Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem'e gelir ve şöyle der: Ey Allah'ın Rasulü! Bana, Harise'den bahsetmez misin? O, Bedir günü öldürülmüştü. Cennette ise sabrederim. Bunun dışında bir yerdeyse, onun için çokça ağlayacağım.Rasulullah şöyle buyurur. Ey Harise'nin annesi! Cennette bir takım cennetler vardır. Senin oğlun, Firdevsi'l A'lâ'ya ulaşmıştır. Bu hadisi Buhari rivayet eder. Abdullah b. Amr radıyallahu anh, Nebi sallallahu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet eder: Kur'an ehline denir ki, ' Oku ve yüksel; dünyada tertil ile okuduğun gibi yavaş yavaş oku. Makamın, okuyacağın son ayete kadar yükseldiğin yerdedir. Bu hadisi Ebu Davud ve Tirmizi rivayet eder. Tirmizi Hasen-sahih bir hadistir der.
Ebu Kebşe Amr b. Sa'd el-Ensari radıyallahu anh'tan şöyle dediği rivayet edilir:Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurur: Dünya ehlinin hali şu dört insanın hali gibidir: Allah'ın kendisine mal ve ilim verdiği bir kul... Allah'tan hakkıyla korkar, akrabalık bağlarını gözetir ve Allah'ın bu nimetlerdeki hakkını bilir. Bu kul makamların en üstünündedir. Allah'ın kendisine ilim verdiği ve mal vermediği bir kul... Niyetinde samimidir. 'Şayet malım olsaydı, falancanın yaptığı gibi yapardım' der. Bu onun niyetidir ve o ikisinin sevabı aynıdır. Allah'ın kendisine mal verdiği ve ilim vermediği bir kul... Malını bilgisizce, gelişigüzel harcar. Rabbinden gereği gibi korkmaz, akrabalık bağlarını gözetmez ve Allah'ın malındaki hakkını bilmez. Bu kul, makamların en kötüsündedir. Allah'ın ne mal ne de ilim verdiği bir kul... 'Şayet malım olsaydı, falancanın yaptığı gibi yapardım' der. Bu onun niyetidir ve o ikisinin günahı aynıdır. Bunu, Tirmizi rivayet eder ve Hasen-sahih bir hadistir der.
Ebu Hureyre radıyallahu anh şöyle der: Nebi sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işittim: Kıyamet Günü, insanlar arasında ilk olarak hesabı görülenler şu kimselerdir: Savaşta öldürülmüş bir kimse getirilir ve Allah ona nimetlerini hatırlatır, o da kabul eder. Şöyle buyurur: Bu nimetler karşılığında ne yaptın? Şehit olana kadar senin yolunda savaştım der. Şöyle buyurur: Yalan söyledin. Bilakis sen, cesur denilsin diye savaştın ve denildi de.. Sonra götürülmesi emredilir. Cehennem’e atılıncaya kadar yüzüstü sürüklenerek götürülür. İlim öğrenen ve öğreten, Kur’an okuyan bir adam getirilir ve Allah ona nimetlerini hatırlatır, o da kabul eder. Şöyle buyurur: Bu nimetler karşılığında ne yaptın? İlim öğrendim ve öğrettim, senin rızân için Kur’an okudum der. Şöyle buyurur: Yalan söyledin. Bilakis sen, alim denilsin diye ilim öğrendin, güzel Kur’an okuyor denilsin diye Kur’an okudun ve denildi de.. Sonra götürülmesi emredilir. Cehenneme atılıncaya kadar yüzüstü sürüklenerek götürülür. Allah’ın her türlü maldan bolca verdiği zengin bir kimse getirilir ve Allah ona nimetlerini hatırlatır, o da kabul eder. Şöyle buyurur: Bu nimetler karşılığında ne yaptın? İnfak edilmesini/harcanmasını sevdiğin hiç bir yol bırakmadan hepsinde senin rızân için infak ettim/harcadım der. Şöyle buyurur: Yalan söyledin. Bilakis sen, cömert denilsin diye bunu yaptın ve denildi de.. Sonra götürülmesi emredilir. Cehenneme atılıncaya kadar yüzüstü sürüklenerek götürülür. Bu hadisi, İmam Müslim rivayet eder.
>Ebu Hureyre radıyallahu anh'tan, şu rivayet edilir: Ey Allah'ın Rasulü! Senin şefaatin ile en çok mutlu olan insan kimdir? dedim. Şöyle buyurdu: Kalbinden ihlas ile 'La ilahe illallah / Allah'tan başka ilah yoktur' diyen kimse.. Bu hadisi, Buhari rivayet eder. Bunu, anlamını bilerek ve gereğiyle amel ederek ihlaslı bir şekilde söyleyenle; riya ya da adet gereği taklit ederek, anlamını bilmeden ve gereğiyle amel etmeden söyleyen bir olur mu?. Görünüşte aynı fakat ihlasın bulunup bulunmamasına göre farklılık gösteren çeşitli fiilleri ve sözleri zikredecek olursak konu uzar.
Allah'ın kulları! İhlas sahibi kimselerden olun. Çünkü ihlas sahipleri Allah'ın korumasında ve gözetimindedir. Şeytanın hilelerinden ve kaybetmenin üzüntüsünden kurtulmuşlardır. Allah onları kurtuluşa eren taraftarları arasında barındırır. Allah Teâlâ İblis hakkında şöyle buyurur: ((İblis) dedi ki: Rabbim! Beni azdırmana karşılık ben de yeryüzünde onlara (günahları) süsleyeceğim ve onların hepsini mutlaka azdıracağım. Ancak onlardan ihlasa erdirilmiş kulların müstesna.) Ve şöyle buyurur: (Dedi ki: Senin izzetine andolsun ki, onlardan ihlasa erdirilmiş kulların bir yana, hepsini mutlaka azdıracağım.) İbni Kesir, Ebu Amr el-Basri ve Ebu Âmir (Muhlisîn) olarak okur. Nâfi' ve Kufeliler ise (Muhlasîn) olarak okur. Buna göre anlamı, ihlas ile davranmaları nedeniyle Allah'ın seçtikleri olur.
Allah, tevbe edenlerin tevbesinin kabulü için amellerinde ihlaslı davranmalarını şart koşar. Şöyle buyurur: (Ancak tevbe edenler, hallerini düzeltenler, Allah'a sımsıkı sarılanlar ve dinlerini Allah için halis kılanlar müstesnadır. İşte onlar müminlerle beraberdir. Allah müminlere büyük bir mükafat verecektir.)
Ömer ibnu'l Hattab radıyallahu anh, Ebu Musa el-Eş'ari'ye şöyle yazar:Niyeti halis olanın, kendisiyle insanlar arasındaki işine Allah yeter. Ali radıyallahu anh şöyle der: Amelin azlığıyla ilgilenmeyin, kabul olup olmamasıyla ilgilenin. Bazı abidler de şöyle demişler: Allah'ın öyle kulları vardır ki aklederler. Akledince amel işlerler. Amel işleyince ihlaslı davranırlar. İhlas onları bütün iyilik kapılarına sevkeder.
Ey müslümanlar! Bu yüce asıla sımsıkı tutunun. Amelleriniz ile, Allah'ın rızasını ve ahiret yurdunu dileyin. Niyetlerinizde ve isteklerinizde Allah için ihlaslı olun. Allah'a, Rasulünüz sallallahu aleyhi ve sellem'in şeriatıyla yakınlaşın. Müslümanın, mubahı sevap kazanma niyetiyle yapması müstehaptır. Munahı, Allah'tan ecir kazanmak niyetiyle yaparsa Allah onun sevabını çoğaltır. Sa'd b. Ebi Vakkâs radıyallahu anh, Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet eder: Şüphesiz sen, Allah rızasını dileyerek harcadığın her nafaka için mükafatlandırılırsın. Hatta, hanımının ağzına koyduğundan bile.. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Kim Rabbine kavuşmayı ümit ediyorsa salih bir amel işlesin ve Rabbine ibadetinde kimseyi ortak koşmasın.)
Allah beni ve sizi yüce Kur'an ile mübarek kılsın! Beni ve sizi, onda bulunan ayetler ve yüce zikir ile faydalandırsın. Peygamberlerin efendisinin sünnetinden ve doğru sözünden bizleri yararlandırsın. Bu sözümü söyler; kendim için, sizler ve müslümanlar için Allah'tan bağışlanma dilerim.
Aziz ve Ğafûr olan Allah'a hamdolsun. O, kalplerde olanı bilendir. O'na -subhânehu- hamdeder ve şükrederim. O'na tevbe eder ve O'ndan bağışlanma dilerim. Şehadet ederim ki, Allah'tan başka ilah yoktur. O, tektir ve ortağı yoktur. Halim'dir, Şekûr'dur. Ve şehadet ederim ki, Muhammed O'nun kulu ve rasulüdür. Allah O'nu alemlere rahmet olarak göndermiştir. Allah'ım! Kulun ve rasulün Muhammed'e, ailesine ve tüm ashabına salât ve selam eyle; onları mübarek kıl!
Bundan sonra... Gizlide ve aşikarda Allah'tan hakkıyla korkun ey Allah'ın kulları! Çünkü O, kalplerinizde olanı bilir ve amellerinizi görür. Ey müslümanlar! Rızasını istemede Allah'a karşı dürüst olun. Haramlarından uzak durarak gazabından ve azabından sakının. Kalplerinizi, dininizde ihlaslı olmaya zorlayın. Çünkü bu, Nebiniz sallallahu aleyhi ve sellem'in metodudur. İhlas ile amelleriniz arınır, dereceleriniz yükselir ve kalpleriniz aydınlanır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (De ki: Ben Allah'a dini yalnız O'na has kılarak ibadet etmekle emrolundum. Ve müslümanların ilki olmakla emrolundum. De ki: Ben Rabbime isyan edersem, gerçekten büyük bir günün azabından korkarım. De ki: Ben dinimi kendisine has kılarak, ancak Allah'a ibadet ederim.) Cubeyr b. Mut'ım radıyallahu anh, Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet eder: Üç şey müslümanın kalbine kin tutturmaz: Amelin Allah ihlas ile yapılması, idarecilere nasihatta bulunmak ve müslümanların cemaatine bağlı kalmak. Bunu, İmam Ahmed rivayet eder. Anlamı şudur: Bu üç özellik, kalpleri ıslah eder. Onlara tutunanın kalbi; hainlikten, kinden ve kötülükten arınır.
Allah'ın kulları! Allah ve melekleri Nebi'ye salât ederler. Ey iman edenler! Siz de O'na salât ve selam edin. Öncekilerin ve sonrakilerin efendisine salât ve selam eyleyin. Allah'ım! İbrahim'e ve İbrahim'in ailesine salât eylediğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in ailesine salât eyle. Şüphesiz sen; çokça hamdedilen, şan ve şeref sahibisin. İbrahim'i ve İbrahim'in ailesini mübarek kıldığın gibi Muhammed'i ve Muhammed'in ailesini de mübarek kıl. Şüphesiz sen; çokça hamdedilen, şan ve şeref sahibisin. Ve çokça selam eyle.
Allah'ım! Hulefa-i Raşidin'den; Ebu Bekr, Ömer, Osman ve Ali'den; tüm sahabilerden, Rasulün'ün eşlerinden ve zürriyetinden, tabiinden ve onlara Kıyamet Günü'ne kadar iyilikle tâbi olanlardan razı ol! Allah'ım! Ey merhametlilerin en merhametlisi! Rahmetinle bizlerden razı ol!
Allah'ım! İmamımızı, idarecimizi koru; sevdiğin ve razı olduğun işlerde başarılı kıl! Onu, hidayet üzere doğru yolu gösterenlerden eyle. Dünya ve din işlerinde ona yardım et ve onunla dinine yardım eyle. Ey Alemlerin Rabbi! Ona afiyet ver.
Allah'ım! Yâ Kerim! Müslümanların idarecilerini ve onların emrinde çalışanları, halkları ve vatanları için hayırlı kıl. Allah'ım! Dinin'e, Kitabın'a, Rasulün'ün sünnetine yardım eyle. Bizleri fitnelerin saptırmasından koru. Rabbimiz! Bizlere dünyada bir iyilik ve ahirette bir iyilik ver ve bizleri cehennem azabından koru.
Allah'ım! İblis'i ve şeytanlarını tam bir zillet ile Kıyamet Günü'ne kadar küçük düşür. Allah'ım! Kerim vechin ve tam kelimelerin ile, İblis'ten ve şeytanlarından bizleri koru. Allah'ım! Kerim vechin ve tam kelimelerin ile, İblis'ten ve şeytanlarından neslimizi koru. Allah'ım! Kerim vechin ve tam kelimelerin ile, İblis'ten ve şeytanlarından müslümanları koru. Allah'ım! Seni zikretmek, sana şükretmek ve sana güzelce ibadet etmek üzere bize yardım et. Allah'ım! Helalinden vererek haramından bizi müstağni kıl. İbadetinle bizi masiyetinden, ihsanın ile senden başkasından müstağni kıl. Allah'ım bize yağmur ver...
Allah'ın kulları! Muhakkak ki Allah; adaleti, ihsanı ve akrabaya yardım etmeyi emreder. Çirkin işleri, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. Düşünüp tutasınız diye size öğüt verir. Anlaşma yaptığınızda Allah'ın ahdine sadakat gösterin. Yeminleri, kesinleştirdikten sonra ve Allah'ı üzerinize kefil kılmışken bozmayın. Allah, yaptıklarınızı bilir. Yüce Allah'ı zikredin ki O da sizi hatırlasın. Nimetleri için şükredin ki artırsın. Allah'ın zikri en büyüktür ve O, ne yaptığınızı bilir.