Arşiv (February 2008) 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 44 43 42 41 40 39 38 37 36 35 34 33 32 31 30 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 > Türkiye Siyaset > Gül’ün ABD ziyareti, istikrarın tescili
Gül’ün ABD ziyareti, istikrarın tescili
CUM­HUR­BAŞ­KA­NI Ab­dul­lah Gül’ün ye­ni yı­lın ilk haf­ta­sın­da Was­hing­ton’a yap­tı­ğı zi­ya­ret bir­çok açı­dan tar­tış­ma ya­rat­tı. Tar­tış­ma­la­rın üç ala­na odak­lan­dı­ğı söy­le­ne­bi­lir: Za­man­la­ma, şe­kil ve içe­rik. Zi­ya­ret için Ocak ayı­nın ilk haf­ta­sı ya da Mart ayın­da bir gün ve­ri­le­bi­le­ce­ği, an­cak hem Or­ta­do­ğu’nun di­na­mik ve kı­rıl­gan du­ru­mu hem de PKK ve Ku­zey Irak ko­nu­la­rı­na odak­la­nan so­run­la­rın aci­li­ye­ti ne­de­niy­le ter­ci­hin Ocak ayın­dan ya­na ya­pıl­dı­ğı bi­li­ni­yor. Şe­kil açı­sın­dan ge­ti­ri­len eleş­ti­ri­ler­de, pro­to­kol za­fi­ye­ti­nin ya­şan­dı­ğı, cum­hur­baş­kan­lı­ğı için Kon­gre’de te­mas­la­rın da dâ­hil ol­du­ğu kap­sam­lı bir zi­ya­re­tin da­ha ye­rin­de ola­ca­ğı sa­vu­nul­du. Zi­ya­ret es­na­sın­da Gül’ün Baş­kan Ge­or­ge W. Bush’un ya­nı sı­ra Baş­kan Yar­dım­cı­sı Dick Che­ney, Dı­şiş­le­ri Ba­ka­nı Con­do­le­ez­za Ri­ce, Sa­vun­ma Ba­ka­nı Ro­bert Ga­tes gi­bi isim­ler­le gö­rüş­me­si, bu eleş­ti­ri­ye bir ce­vap ni­te­li­ğin­dey­di. Üçün­cü eleş­ti­ri ise Tür­ki­ye’nin iç me­se­le­si olan Kürt so­ru­nu­nun Was­hing­ton’da ko­nu­şul­ma­ma­sı ge­rek­ti­ği yö­nün­dey­di. Zi­ya­ret­te Kürt so­ru­nun­dan çok ener­ji ko­nu­su­nun ağır bas­ma­sı ise bu eleş­ti­ri­yi ge­çer­siz kıl­dı.
5 Ka­sım’da­ki Er­do­ğan-Bush gö­rüş­me­si ile bir­lik­te ele al­ma­nın ye­rin­de ola­ca­ğı Gül’ün ABD zi­ya­re­ti, on iki yıl ara­dan son­ra Cum­hur­baş­ka­nı dü­ze­yin­de ABD’ye ya­pı­lan ilk zi­ya­ret ol­ma­sı ha­se­biy­le, Tür­ki­ye’nin dip­lo­ma­tik iliş­ki­le­rin­de bir dö­nüm nok­ta­sı­na işa­ret edi­yor. Zi­ya­ret bir ya­nıy­la ABD’nin Irak’ı iş­ga­lin­den be­ri ilk de­fa ge­ri­li­mi aza­lan Türk-Ame­ri­kan iliş­ki­le­rin­de­ki nis­pi yu­mu­şa­ma­nın de­vam ede­ce­ği­ni, di­ğer ya­nıy­la da Gül’ün dı­şiş­le­ri ba­kan­lı­ğın­dan ge­tir­di­ği tec­rü­be­nin de et­ki­siy­le dış si­ya­set­te ağır­lı­ğı ola­cak bir cum­hur­baş­kan­lı­ğı­na ha­zır­lan­dı­ğı­nı gös­te­ri­yor. Uzun bir sü­re­dir ilk de­fa hü­kü­met ile cum­hur­baş­kan­lı­ğı ara­sın­da dev­let po­li­ti­ka­sı açı­sın­dan olum­lu bir iş­bir­li­ği­nin ge­liş­me­ye baş­la­dı­ğı bir or­tam­da, dı­şiş­le­rin­de et­kin bir cum­hur­baş­ka­nı­nın Er­do­ğan’a iç si­ya­se­te da­ha faz­la eğil­me ola­na­ğı ve­re­ce­ği aşi­kâr. Tür­ki­ye söz ko­nu­su ol­du­ğun­da iki­li ik­ti­da­rın iki ka­na­dı­na da ya­tı­rım ya­pa­rak si­ya­set ge­liş­ti­ren Was­hing­ton, Gül üze­rin­de de ben­zer bir he­sap ya­pı­yor(du). An­cak Gül’ün hem as­ke­rî ka­nat­tan hem de hü­kü­met ka­na­dın­dan yet­ki­li­ler­le Was­hing­ton’a gel­me­si, bu ko­nu­da­ki umut­la­rın ye­şer­me­si­ne pek de izin ver­me­di. Bu zi­ya­ret ne­ti­ce­sin­de Was­hing­ton’dan Tür­ki­ye’ye ba­kıl­dı­ğın­da iç so­run­la­rı­nı nis­pe­ten çöz­müş ya da çöz­me ka­rar­lı­lı­ğın­da bir Tür­ki­ye por­tre­si gö­rül­dü­ğü­nü de kay­det­mek ge­re­ki­yor.
Zir­ve­de ener­ji ko­nu­su­nun asıl gün­dem mad­de­si ol­ma­sı, Was­hing­ton’a ya­ban­cı isim­ler için sür­priz ol­sa da bu, uzun za­man­dır üze­rin­de du­ru­lan bir ko­nuy­du. Irak’ın iş­ga­lin­den bek­le­di­ği ve­ri­mi ala­ma­yan, Pa­kis­tan’da­ki kriz ne­de­niy­le ye­ni ener­ji yol­la­rı­nın gü­ven­li­ği­ni bir tür­lü sağ­la­ya­ma­yan Was­hing­ton için, Ba­tı Av­ru­pa’nın da her ge­çen gün Rus­ya’ya ener­ji açı­sın­dan ba­ğım­lı ha­le gel­di­ği kon­jonk­tür­de, mev­cut ener­ji yol­la­rı­nın gü­ven­li­ği bi­rin­ci ön­ce­likti. Ba­tı Av­ru­pa, uzun sü­re ener­ji so­ru­nu­nu si­ya­si de­ğil, eko­no­mik bir so­run ola­rak ele al­dı­ğı için Rus­ya ko­nu­sun­da ted­bir al­ma­yı ge­rek­siz gör­dü. Me­se­le gü­ven­lik çer­çe­ve­sin­de de­ğer­len­di­ril­me­ye baş­lan­dı­ğın­da ise he­sap­lar Pu­tin son­ra­sı Rus­ya için ya­pıl­dı. An­cak Pu­tin’in ken­di­si­ne ya­kın bir si­ya­si vâ­ris seç­me­si ve baş­ba­kan ola­rak gö­rev­de ka­la­ca­ğı­nı ilan et­me­si bu he­sap­la­rı an­lam­sız­laş­tır­dı ve ABD’nin, Av­ru­pa ile ener­ji kay­na­ğı böl­ge­ler ara­sın­da­ki ge­çiş yol­la­rı­nın gü­ven­li­ği için is­tik­ra­ra ih­ti­ya­cı ol­du­ğu ger­çe­ği­ni or­ta­ya çı­kar­dı. Bu nok­ta­da Tür­ki­ye’nin ikin­ci bir Rus­ya olup ol­ma­ya­ca­ğı, ABD’de­ki ener­ji lo­bi­si­nin ka­fa­sı­nı kur­ca­la­yan en önem­li so­ruy­du.
İş­te tam da bu ne­den­le Gül’ün zi­ya­re­ti, Tür­ki­ye’nin Rus­ya gi­bi otok­rat bir ül­ke ol­ma­dan da ener­ji gü­ven­li­ğin­de rol ala­bi­le­ce­ği­ne Was­hing­ton’ı ik­na et­me amaç­lıy­dı. Zi­ra ge­rek İran ve Türk­men do­ğal­ga­zı­nı ge­rek­se de Ku­zey Irak pet­rol­le­ri­ni pi­ya­sa­ya ulaş­tı­ra­bi­le­cek en is­tik­rar­lı ül­ke ola­rak Tür­ki­ye öne çı­kı­yor. Öte yan­dan ken­di­si pet­rol ya da do­ğal­gaz üre­ti­ci­si ol­ma­yan Tür­ki­ye’nin, ener­ji ih­ti­ya­cı­nın ne ka­dar ger­çek ol­du­ğu biz­zat bi­rin­cil ağız­lar­dan Was­hing­ton’a an­la­tıl­dı. Gül’ün ABD zi­ya­re­ti­nin uzun dö­nem­de et­ki­si, ener­ji ağın­da ki­lit bir böl­ge ül­ke­si ola­rak öne çı­kan Tür­ki­ye’de, is­tik­rar­sız­lı­ğın to­le­re edi­le­me­ye­ce­ği ger­çe­ği do­la­yı­sıy­la, ül­ke is­tik­ra­rı­nın bir mec­bu­ri­yet ha­li­ne gel­me­si ola­cak­tır. Irak, Ku­zey Irak ve Kürt so­run­la­rı da bu bağ­lam­da an­la­şıl­ma­lı.
Zir­ve­de öne çı­kan di­ğer bir önem­li ko­nu da Kürt so­ru­nuy­du. Bu ko­nu­da Tür­ki­ye’de atı­lan “si­ya­si çö­züm” man­şet­le­ri ya kö­tü ni­yet­ten ya da me­se­le­nin kün­hü­ne vâ­kıf ola­ma­mak­tan kay­nak­la­nı­yor. Zir­ve­de Bush’un Tür­ki­ye’yi ör­nek ül­ke ola­rak gös­ter­me­si bir dil sürç­me­si­nin de­ğil, Was­hing­ton’da­ki neo­con-rea­list ka­rı­şı­mı dış po­li­ti­ka­nın so­nu­cu. Şöy­le ki, neo­con­la­rın “öz­gür­lük” gün­de­mi di­ye ta­rif et­tik­le­ri çer­çe­ve, ba­sit­çe ah­lak­çı bir öner­me de­ğil, bü­yük ve or­ta öl­çek­li ül­ke­ler­de otok­rat bir yö­ne­tim­le ça­lış­ma­nın zor­lu­ğun­dan da kay­nak­la­nan bir viz­yon. Bir sü­re­dir sür­priz­ler­den ağ­zı ya­nan Be­yaz Sa­ray, bi­raz da­ha ma­li­yet­li ol­ma­sı­na rağ­men de­mok­ra­tik bir ül­ke­yi ter­cih eder ha­le gel­di. De­mok­ra­siy­le ge­len is­tik­rar, otok­ra­si ile ge­le­cek fay­da­ya yeğ­len­di. Bu­nun bel­ki de en açık ör­ne­ği Pa­kis­tan’da, Per­vez Mü­şer­ref’in ABD yan­lı­sı otok­rat yö­ne­ti­mi­nin is­tik­ra­rı sağ­la­ya­ma­ma­sı yü­zün­den nis­pi bir çok-par­ti­li­li­ğin ter­cih edil­me­si­dir. Bush yö­ne­ti­mi­nin is­tik­rar ve de­mok­ra­si vur­gu­su, ger­çek prob­lem­ler­den do­la­yı bel­ki de ilk de­fa bu ka­dar ya­kı­cı bir ge­rek­li­lik ha­li­ne gel­di.
Ener­ji gü­ven­li­ği­ne ya­tı­rım ya­pan ABD’nin Tür­ki­ye’de ar­tık is­tik­ra­ra ih­ti­ya­cı var. Bu açı­dan Tür­ki­ye ile Was­hing­ton ara­sın­da ya­şa­nan an­laş­maz­lık­lar, ener­ji gü­ven­li­ği­ni ze­de­le­me­di­ği sü­re­ce Was­hing­ton için haz­me­di­le­bi­lir gö­rü­lü­yor. İş­te Kürt so­ru­nu­nun Be­yaz Sa­ray’da gün­de­me gel­me­si de bu şart­lar­da ger­çek­leş­ti. Si­ya­sal me­ka­niz­ma­la­rı­nı üre­ti­ci bir şe­kil­de ça­lış­tı­ra­bi­len Tür­ki­ye, yu­mu­şak kar­nı ola­rak gö­rü­len so­run­la­rı ya­vaş ya­vaş ken­di uh­de­si­ne ala­rak çö­züm yönünde adımlar atmaya baş­la­dı. Bu an­lam­da Kürt me­se­le­si­ne si­ya­si çö­züm ise, PKK ile ko­nuş­mayı da fe­de­ras­yon ko­nu­su­nu da içer­miyor; tam ter­si­ne Tür­ki­ye’nin so­run­la­rı­nı ken­di im­kan­la­rı ile çöz­me­si­ne im­kan ver­me­yi amaç­lı­yor.
Kürt me­se­le­si­ne si­ya­si çö­züm, 27 Ni­san e-muh­tı­ra­sın­dan son­ra si­ya­si ku­rum­la­rı­na da­ha faz­la gü­ve­nen Tür­ki­ye’nin, so­run­la­rı­nı çok-ta­raf­lı, den­ge­li ve ken­di çı­kar­la­rı­nı da gö­ze­ten bir çer­çe­ve­de halletme ça­ba­sın­dan baş­ka bir şey de­ğil. Gül’ün zi­ya­re­ti­nin bu açı­dan öne­mi ise, me­se­le­nin çer­çe­ve­si­nin bu şek­liy­le Was­hing­ton’a ak­ta­rıl­ma­sı, ABD’nin de bu ko­nu­da 5 Ka­sım sü­re­ciy­le baş­la­yan Tür­ki­ye’ye ver­di­ği des­te­ğin teyidinden iba­ret. Ne­ti­ce­de is­tik­rar hem ken­di ka­de­ri­ni ta­yin eden bir Tür­ki­ye için hem de ener­ji­yi dün­ya pa­za­rı­na ulaş­tır­ma­ya ça­lı­şan ABD açı­sın­dan en fay­da­lı yol ola­rak or­ta­ya çık­tı. 1 Mart Tez­ke­re­si ile böl­ge­de ilk de­fa ini­si­ya­tif ala­bi­len Tür­ki­ye, ge­çen za­man içe­ri­sin­de de­ği­şen ya­pı­sal şart­la­rı ken­di le­hi­ne çe­vi­re­bil­me­yi ba­şar­dı. Gül’ün zi­ya­re­ti ise bu­nun mey­ve­le­ri­nin top­lan­dı­ğı, öz­gü­ve­nin bi­raz da­ha art­tı­ğı bir dö­ne­me işa­ret edi­yor.
Obama başkanlığında ABD restorasyonu
Washington’da Rus sopası
Tarihin dönüşü ve yeni dönemin jeopolitiği
İsrail, Ortadoğu’daki değişimi okuyamıyor
Erdoğan ile Obama’nın “model ortaklık” zirvesi
Türk medyasında nitelik sorunu
Değer eksenli realist dış politikave eksen kayması
Seçimler Afganistan’a güvenlik getirecek mi?
ABD-Hindistan arasında “stratejik ortaklık”
“Yeni dönem”de Kürt meselesi
Hatırlanan düşkünlük, unutulan Alevilik