Davranış Bilimlerine Giriş | Just another WordPress.com weblog
Çevremizdeki uyarıcıların farkına varmamız ve bu uyarıcılara uygun davranışlarda bulunmamız duyum ve algı aracılığıyla gerçekleşir.
Duyum: Çevremizdeki uyarıcıların sinir akımı haline dönüştürülerek beynimize ulaşmasına duyum denir.
Algı, duyu organları tarafından kaydedilen uyarıcıların beynimiz tarafından örgütlenip yorumlanarak anlamlı hale getirilmesi olarak tanımlanmaktadır.
Duyum, uyarıcıların duyu organları üzerinde bıraktığı etki, algı ise bu etkiye verilen anlam olarak düşünülebilir. Algı, uyarıcılara yapılan yorumlar, anlamlardır.
Duyu organları tarafından kaydedilen uyarıcıların, beynimiz tarafından anlamlı algısal yaşantılar haline dönüştürülmesi bazı ilkeler çerçevesinde yapılır.
Bu ilkeler, algının özellikleridir.
Uyarıcı yapısına ilişkin etkenler
4) Derinlik algısı
Duyu organlarımız çok sayıda uyarandan etkilenmesine rağmen biz bu uyarıcılardan sadece bazılarını algılarız. Belirli bir anda duyu organlarımızı etkileyen uyarıcılar arasından hangilerini seçerek algılayacağımızı belirleyen süreç Dikkat’tir. Üzerine dikkat yoğunlaştırılan uyarıcılar algılanırken diğer uyarıcılar ya hiç algılanmaz ya da belli belirsiz biçimde algılanır.
Dikkat hangi uyarıcılar üstüne yoğunlaştırılır?
Bunu, bazen uyarıcıların yapısal özellikleri bazen de algılayan kişinin özellikleri belirler.
Uyarıcılardan hangilerine dikkat edileceğini belirleyen etkenler:
1) Uyarıcının yapısına ilişkin etkenler
2) Algılayan bireyin özelliklerine ilişkin etkenler
Dikkati Belirleyen Uyarıcının Yapısına İlişkin Etkenler
Şiddet ve büyüklük: Bir uyarıcını şiddeti ve büyüklüğü arttıkça algılanma olasılığı da artar.
Örneğin parlak bir rengin algılanma olasılığı daha fazladır. Yan yana duran binalardan yüksek olanı daha çabuk algılanır.
Kontrast: Birlikte bulunduğu uyarıcılarla kontrast oluşturan bir uyarıcının algılanma olasılığı daha yüksektir.
Örneğin, siyah elbiseli bir grup insan arasındaki beyaz elbiseli bir kişi.
Hareket: Hareket halindeki nesnelerin algılama olasılığı daha yüksektir.
Tekrar: Örneğin, yanıp sönen bir ışığın algılanma olasılığı sabit bir ışıktan daha yüksektir.
Gariplik ve yenilik: Alışılmadık veya garip olan bir uyarıcı daha çabuk algılanır. Örneğin sınıfta bir yatak bulunması.
Dikkati Belirleyen Bireysel Etkenler
İhtiyaçlar: Örneğin, aç olduğumuz zaman pişmekte olan bir yemeğin kokusunu algılarız. Araba alacaksak araba reklamları dikkatimizi çeker.
Beklentiler: Örneğin, salonda misafirleriyle konuşan bir annenin içerde ağlayan bebeğinin sesini duyma olasılığı misafirlere oranla daha yüksektir.
İlgiler: Cep telefonlarına ilgili bir birey yeni bir modeli diğer bireylerden daha çabuk algılayacaktır.
Öğrenme: Geçmişte öğrendiklerimiz hangi uyarıcılara dikkat edeceğimizi etkiler.
Algıda seçilikle ilgili gözden geçirilen bilgiler günlük yaşamda ve farklı alanlarda kullanılmaktadır.
Trafik ışıklarında, tekrar ve şiddet gibi özelliklerden yararlanılmaktadır.
Reklamcılar, şiddet, tekrar, hareket, gariplik gibi uyarıcı özelliklerini kullanmaktadır.
Önümüzde duran bir tabağı bazen daire bazen elips olarak algılamayız. Nereden bakarsak bakalım bir kapıyı dikdörtgen şeklinde algılarız.
Büyüklük değişmezliği: Nesneler uzaklaştıkça gözümüze düşen imgeleri küçülürler, ancak nesneleri hep aynı büyüklükte algılarız. Nesnelerin büyüklüklerini aynı olarak algılamamıza büyüklük değişmezliği denir.
Renk değişmezliğinde de aşina olduğumuz nesneleri hep aynı renkte görürüz. Oysa, nesnelerin renkleri ışık ve gölge durumuna bağlı olarak değişmektedir.
Uyarıcılar tek tek değil, bir bütün içinde algılanır. Bir insanın yüzüne baktığımızda bütün bir yüz algılarız. Müzik parçası dinlediğimizde notaları tek tek değil, bütün bir melodi işitiriz.
Şekil-zemin algısı: Duvara asılı tabloya baktığımızda, tabloyu duvardan farklı olarak algılarız. Tablo şekil, duvar ise zemindir. Şekil ve zemin birbirinden farklı olarak algılanması sayesinde nesneleri tanımamız mümkün olur.
Gruplama: Bazı uyarıcıları bir araya getirerek bütünlük kazandırırız. Birbirine benzer olan ve birbirine yakın olan ipuçları gruplanır. Süreklilik de gruplamaya yardımcı olur.
Tamamlama: Boşlukları tamamlarız. Anlamsız bir dizi uyarıcı yerine anlamlı bir bütün olarak algılarız.
Algıda Öğrenmenin Rolü
Algının özellikleri doğuştan mı gelir? Yoksa, algının özellikleri öğrenilmiş midir?
Bazıları doğuştan bazıları ise öğrenme yoluyla sonradan kazanılmıştır.
Şekil-zemin, renk algısı vb doğuştan
Değişmezlik, örgütlenme gibi karmaşık özellikler ise öğrenmeyle kazanılmakta veya öğrenme bu yaşantılara katkıda bulunmaktadır.
Uncategorized kategorisinde yayınlandı | Duyum ve Algı için yorumlar kapalı
Yaşamdaki davranışlarımızın çoğu amaçlı, belirli hedef ya da hedefleri olan davranışlardır.Hedefe yönelik davranışların başlaması ve devam etmesi güdü kavramı ile açıklanır.
Güdü: Bir davranışını başlatan ve bu davranışın yön ve sürekliliğini belirleyen içsel (bireye ait) bir güç olarak tanımlanır. Güdü, davranışta bulunmaya iten güçtür. Bir davranışın hangi hedef ya da hedeflere yöneleceğini, bu davranışı başlatan güdünün türü belirler. Örneğin, açlık güdüsü yiyecek bulmaya yol açar. Bu davranışların süreklilik ve yoğunluğunu ise, güdünün kuvvet derecesi belirler. Çok susayan bir kişinin susuzluk güdüsü çok fazla susamayan bir kişinin susuzluk güdüsünden daha kuvvetlidir.
Olum ve Olumsuz Hedefler
Güdüsel davranışları belirli hedefleri olan davranışlar olarak tanımlamıştık.
Olumlu hedefler: Yaklaşmak, elde etmek istediğimiz hedeflerdir.
Açlık güdüsünün hedefi yiyecekti. Zengin olmak isteyen bir birey için para, ulaşmak istediği bir hedeftir.
Olumsuz hedefler: Kaçınmak istediğimiz hedeflerdir.
Acı aşağı yukarı herkes için olumsuz bir hedeftir.
Köpekten korkan bir birey için köpeğin görüntüsü, kaçma davranışını başlatan olumsuz bir hedeftir.
Doğuştan ve Öğrenme Yoluyla Kazanılan Hedefler
Güdülerimizin hedeflerinden bazıları doğuştan gelir. Bu tür hedeflere birincil hedefler denir.
Susamak, acıkmak gibi.
Bazı hedefler ise öğrenme yoluyla olumlu veya olumsuz değer kazanır.
İtibar, başarı ve onay görme gibi.
İhtiyaç duyduğumuz temel maddelerden bedenimizde belirli bir miktarın altına düşmesi ihtiyaç dediğimiz durumu ortaya çıkarır. İhtiyaç, fizyolojik düzeydeki bir eksikliktir. Fizyolojik bir ihtiyacın neden olduğu genel rahatsızlık ve gerginlik durumuna dürtü denir.
Dürtü, fizyolojik bir ihtiyacın psikolojik sonucudur.
Dürtüler, en belirgin içsel güdüleyicilerdir.
Güdüsel davranışlarımızın büyük bir kısmı fizyolojik ihtiyaçlarımızın yol açtığı dürtülerden kaynaklanır. Açlık dürtüsü, susuzluk dürtüsü bizi hedefe yönelik davranışlarda bulunmaya zorlar.
Güdüsel davranışlarımızı sadece fizyolojik ihtiyaçlarımız tarafından değil, çevresel uyarıcılar tarafından da başlatılabilirler. Örneğin, bir film hakkında gazetelerde okuduğumuz yazılar bizi bu filmi görmeye güdüleyebilir.
Güdüsel davranışın başlamasına neden olan çevresel uyarıcılara özendirici denir. Çevresel uyarıcıların özendirici nitelikleri öğrenme yoluyla kazanılır. Çevresel özendiriciler herkes için farklı olabilir.
Belirli bir davranışı niçin yaptığımızı ve bu davranışın hedefinin ne olduğunu bildiğimiz bir çok durum vardır.
Ancak, gerçek güdümüzün ve davranışlarımızın asıl hedefinin ne olduğunun farkında olmadığımız durumlar da çoğunluktadır. Freud, güdülerimizin en az üçte ikisinin bilinçdışı olduğunu savunur. Freud, bilinçdışı güdülenmeye bastırma adını verir. Freud’a göre, insanlar kendilerini rahatsız eden düşünce, istek ve güdülerini bilinçdışına iterek unutmaya çalışırlar. Bastırılan bu düşünce, istek ve güdüler biz farkında olmadan davranışlarımızı etkilemektedir.
Fizyolojik kökenli güdüler tüm insanlarda aynı olmakla birlikte öğrenilmiş güdüler açısından bireyler arasında farklar vardır.
Güdüler iki başlık altında sınıflandırılabilir:
Birincil Güdüler öğrenilmemiş birincil hedefleri olan güdülerdir. Yani bu güdülerin hedefleri doğuştandır.
Birincil güdüler üç grupta toplanabilir:
1) Açlık ve susuzluk gibi tamamen fizyolojik kökenli
2) Cinsellik ve annelik gibi fizyolojik bir kökeni olan ancak bu kökenden bağımsız olarak da sürdürülebilen güdüler.
3) Araştırma, merak, faaliyet gibi herhangi bir fizyolojik kökeni olmayan güdüler.
Sosyal güdüler, diğer insanlarla ilgili olan güdülerdir. Öğrenme yoluyla sonradan kazanılırlar.
İki önemli temel sosyal güdü:
Diğer insanlarla birlikte bulunmak, önemli bir doyum kaynağı ve sosyal ihtiyaçtır. Bu ihtiyaç bizi, birilerine veya bir gruba bağlanmak için güdülemektedir. Bağlanma güdüsü hayatın ilk yıllarında, bebek-anne etkileşimi sonucunda öğrenilmektedir. Bebek kısa sürede rahatlığı, sıcaklığı ve doyumu ile annesi arasında bir ilişki olduğunu öğrenmekte ve buna bağlı olarak da anne ile birlikte olmak olumlu duygular uyandıran bir durum haline gelmektedir. Başlangıçta sadece anneyle birlikte olmanın yarattığı bu olumlu duygular, daha sonra tüm insanlara genellenmektedir.
Farklı derecelerde de olsa hepimizde başarı güdüsü vardır. Başarı güdüsü başta ana-baba olmak üzere diğer insanlarla olan etkileşim sonucunda öğrenilir.
Abraham Maslow, insan güdülerinin evrensel bir hiyerarşisi olduğunu öne sürer. Bu hiyerarşinin herhangi bir basamağında bulunan güdülerin, davranışlarımızı yönlendirmede, kendilerinden daha üst basamaklarda bulunan güdülere göre öncelik taşıdıklarını savunur. Hiyerarşinin en alt basamağında su gibi fizyolojik ihtiyaçların yol açtığı güdüler yer alır. İkinci basamakta, güvenlik ihtiyacı diyebileceğimiz, tehlike ve tehditlerden korunma ihtiyacından kaynaklanan güdüler bulunur. Üçüncü basamakta bağlanma, sevme, sevilme ihtiyaçlarıyla ilgili güdüler vardır. Dördüncü basamakta kendine güven, başarı, itibar, statü ihtiyaçlarıyla ilgili güdüler vardır. En üst basamakta ise kendini gerçekleştirme olarak adlandırılan bireyin mevcut potansiyelini en üst düzeyde kullanabilme ihtiyacının yarattığı güdüler bulunur.
Maslow’a göre, bireyler önce en alt basamakta bulunan fizyolojik ihtiyaçları tatmin etmek için güdülenirler. Sevme, sevilme ihtiyaçlarının bireyi güdüleyebilmesi ancak, fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarının tatmin edilmesinden sonra mümkün olabilir.
Bu hiyerarşi tüm insanlar için geçerli midir?
NEHER(1991) DAHA AZ GELİŞMİŞ BİR ÇOK TOPLUMDA EN ALT BASAMAKTA YAŞANIYOR OLSA BİLE, BİREYLERİN GÜÇLÜ VE ANLAMLI SOSYAL İLİŞKİLER KURARAK SAĞLAM BİR KENDİLİK DEĞERİ GELİŞTİRDİKLERİNİ ÖNGÖRÜR.
NEHER’ E GÖRE TEMEL İHTİYAÇLARDAKİ ZORLUKLAR, DAHA ÜST DÜZEYDEKİ GEREKSİNİMLERİ ELDE ETMEYİ KOLAYLAŞTIRIR. (GEÇİM DERDİ İLE BİRBİRİNE YAKINLAŞANLAR )
Güdüsel davranışlarımıza çoğu kez değişik duygular eşlik eder. Bir amaca ulaşmada başarısız olduğumuz zaman üzülürüz, bazen de öfke duyarız. Duygularımız sadece güdüsel davranışlara eşlik etmez, aynı zamanda bu tür davranışların başlamasına da neden olabilir. Örneğin, korku duygusu bizi korku yaratan ortamdan uzaklaşmak için güdüleyebilir. Bu nedenle, duygularımız davranışlarımızı belirleyen temel süreçler arasındadır.
Duyguların, kalp atışının artması, göz bebeğinin büyümesi gibi fizyolojik yönleri vardır. Duygulara doğrudan doğruya gözlenebilen davranışlar da eşlik eder. Bu nedenle duyguların ifade yönü vardır.
Bir de duyguların yaşantısal yönü vardır. Duygularımız, belki de sadece bizim farkında olduğumuz öznel yaşantılardır.
Duyguların Fizyolojik Temeli
Duyguların şiddeti arttıkça fizyolojik tepkilerin de şiddeti artar. Duygulara eşlik eden fizyolojik tepkiler genel bir uyarılmışlık durumu ortaya çıkarırlar. Gereken davranışları yapmamızı sağlayan bu uyarılmışlık durumu işlevseldir. Ancak, çok az ya da çok aşırı uyarılma, gereken davranışların yapılmasını engelleyebilir.
Örneğin, gireceğiniz bir sınava hazırlanırken uyarılmışlık düzeyinin çok düşük (uykulu olma) ya da çok yüksek olması (panik halinde olma) performansınızı olumsuz yönde etkiler.
Duygularımızı ifade edici niteliği olan davranışlar, bir dereceye kadar bizim kontrolümüz dışında ortaya çıkmaktadır. Duygular, çoğu kes yüzümüzde ayırdedilebilir ifadeler ortaya çıkarır. Yüz ifadelere kültüre bağlı olarak pek değişmese de, jestler bir kültürden diğerine değişebilir. Yüz ifadeleri dışında, sesler ve konuşma biçimi de duygu ifadesinde yer alır. Öfkeliyken yüksek sesle konuşmak gibi.
Duyguların öznel bir yönü de vardır. Duyguların temelindeki fizyolojik koşullar aynı olsa da değişik duygular yaşayabiliriz.
Korku: Korkuların çoğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. Bireyler arasında farklılıklar olmasının sebebi her bireyin farklı öğrenme yaşantılarından geçmesidir.
Mutluluk: Bireyin ihtiyaçları ve amaçları sürekli olarak değiştiği ve ulaşılan amaçları daima yeni amaçlar izlediği için mutluluğun nedenleri ve ölçütleri sürekli olarak değişebilmektedir.
Duygular ve Psikosomatik Bozukluklar
Duygularımıza eşlik eden fizyolojik tepkilerin uyum sağlayıcı işlevleri vardır. Ancak, yoğun bir biçimde yaşanan nahoş duygular çok uzun süre devam ettiklerinde psikosomatik bozukluklara yol açabilir. Psikosomatik bozukluklar uzun süreli duygusal gerilimlerden kaynaklanır. Gerçek fizyolojik bozukluklardır. Psikolojik faktörler fiziksel hastalıklara yol açar. Örnek olarak uzun süreli stresin ülsere yol açmasını verebiliriz.
Uncategorized kategorisinde yayınlandı | GÜDÜLER ve DUYGULAR için yorumlar kapalı
Psikoloji, 18. yüzyıla kadar felsefenin kapsamı içinde ele alınmıştır.
Wilhelm Wundt’un 1879’da deneysel psikoloji laboratuvarını kurmasıyla psikoloji bağımsız bir bilim dalı olarak kabul edilmiştir.
En genel anlamıyla, insan ve hayvan davranışlarını inceleyen bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.
Davranış: Bir organizmada yer alan ve bir organizma tarafından yapılan her türlü eylem.
Bu tanıma göre, bir organizmadaki tek bir sinir hücresinin harekete geçmesi gibi fizyolojik bir olay davranış olarak kabul edilmektedir.
Aynı zamanda, televizyon seyretmek, konuşmak, okumak vb eylemler de davranış olarak kabul edilmektedir.
Psikolojide incelenen davranışların nesnel olarak gözlenip ölçülebilmesi amaçlanır.
Psikolojide incelenen davranışlar üç grupta toplanabilir:
Gözlemci tarafından doğrudan gözlenebilen davranışlar: Jest, mimikler, konuşma gibi.
Dolaylı olarak gözlenebilen davranışlar: Zeka, düşünme, problem çözme, duygu ve heyecanlar.
Sinir sistemi faaliyetleri ve fizyolojik süreçler: Bunlara nörofizyolojik faaliyetler de denir. Bir davranışa bağlı olarak duyu organları ve kaslarda meydana faaliyetler, duyguların nörofizyolojik temelleri bu grupta incelenen konular arasındadır.
Psikoloji Biliminin Temel Amaçları
Betimleme: Birbirleriyle ilişkili olan davranışların ve davranışları belirleyen koşulların saptanmasını içerir. Davranışların ortak özelliklerine göre sınıflandırılmasını da içeriri.
Açıklama: Davranışları açıklayan genel ilke ve kuramların oluşturulmasını içerir.
Yordama: Davranışları önceden tahmin edebilmek. Araştırmalardan elde edilen bulgulara veya kuramlara dayanır.
Kontrol: Davranışın seçilen bir düzeye veya istenen bir biçime getirilmesini içerir. Burada da araştırma bulgularından ve temel kuramlardan yararlanılır.
–Okul ve eğitim psikolojisi
–Endüstri ve örgüt psikolojisi
Deneysel Psikoloji: Davranışı anlamak, açıklamak ve kontrol edebilmek için deneysel yöntemi kullanırlar.
Geniş bir alan olmakla birlikte çalışmaların çoğu davranışın fizyolojik temelleri, duyum, algı, güdü, öğrenme ve bellek gibi konuları kapsar.
Bu konularda temel süreçleri anlamayı, ilkeleri belirlemeyi ve kuramları oluşturmayı amaçlar.
Psikolojinin Dalları/Deneysel Psikoloji
Deneysel psikolojinin iki alt dalı vardır.
Fizyolojik psikoloji: Davranışın biyolojik temelleri incelenir. Sinir sistemi yapıları ve sinir sisteminin davranışa ilişkin süreçlerini belirlemeye yöneliktir.
Karşılaştırmalı psikoloji: Önce hayvan türünü kendi içinde ele alarak davranışlarını inceler, sonra da bu türlerin davranışlarını insan davranışlarıyla karşılaştırırlar.
Psikolojinin Dalları/Sosyal Psikoloji
Sosyal ortam veya uyarıcılar karşısındaki davranışları inceler.
Sosyolojiden temel farkı, inceleme birimi olarak bireyi almasıdır.
Bireylerin davranışlarının sosyal ortamlardan nasıl etkilendiğini ve bireylerin sosyal ortamı nasıl değiştirmeye çalıştığını inceler.
Grup yapısı, grup içinde birey, tutumlar, tutumların gelişmesi ve değişmesi, liderlik gibi konular incelenir.
Psikolojinin Dalları/Gelişim Psikolojisi
Organizmanın davranışında yaşam boyunca gözlenen biyolojik ve psikolojik değişiklikler incelenir.
Gelişimin değişik dönemlerinde ortaya çıkan davranışlar ile çeşitli çevre koşullarının ve kalıtımın davranışları nasıl etkilediğini araştırırlar.
Psikolojinin Dalları/Uygulamalı Psikoloji
Psikolojinin değişik dallarında yürütülen bazı çalışmalar ilerledikçe davranışa ilişkin bulguların, tekniklerin ve yöntemlerin toplumsal yaşamda karşılaşılan bazı sorunların çözümünde de yararlı olabileceği görülmüştür.
Kişiliğin gelişmesi ve bunu etkileyen faktörler ile anormal davranışlar, davranış bozuklukları (psikopatoloji) üzerinde çalışırlar.
Davranış bozuklukları olan bireylere nasıl yardım edileceğine dair araç, teknik ve yöntem geliştirirler, bunları uygularlar.
Klinik psikoloji, psikiyatri ile yakın etkileşim içindedir.
Psikiyatri ve klinik psikolog farklı eğitimlerden geçerler. Psikiyatride tıp eğitimi alınırken, klinik psikolojide ise psikoloji eğitimi alınır.
Okul ve Eğitim Psikolojisi:
Verimli öğrenme ortamlarının araştırılması ve bulguların eğitim ortamlarında uygulanması üzerinde çalışılır. Gelişim, öğrenme, başarı ve yeteneklerin ölçülüp değerlendirilmesi ve gibi konular bu alanın kapsamındadır. Öğrenme güçlüklerinin belirlenmesiyle ve özel eğitime ihtiyaç duyan bireylerle ilgilenilir.
Endüstri ve Örgüt Psikolojisi:
Endüstri ve işletmelerde kişilerin birbirleriyle işletmeyle olan etkileşimiyle ilgilenir. İşletmenin verimli çalışabilmesi için insan faktörü üzerinde çalışır. Personel seçme, hizmet-içi eğitim programları, iş verimini arttırma, performans değerlendirmesi vb.
Bu alanda çalışan psikologlar, eğitim kurumlarında öğrencilerin eğitim-öğretime ilişkin ve bireysel sorunlarıyla ilgilenirler. Eğitim ve mesleki konularda öğrencilere danışmanlık ve rehberlik yaparlar.
Davranışın ölçülmesi ve değerlendirilmesiyle ilgilenir. İstatistiksel yöntemlerin psikolojiye uygulanması, davranışın açıklanmasında ve yordanmasında yararlanılabilecek matematiksel modellerin geliştirilmesi üzerinde çalışılır. Kadınlar ve erkekler saldırganlık açısından farklı mıdır? Bu soruya psikologlar nasıl yanıt ararlar? Araştırma bulguları, erkeklerin özellikle fiziksel saldırganlık açısından kadınlardan daha saldırgan davrandıklarını ortaya koymuştur. Cinsiyet farklılıkları saptanmıştır, betimlenmiştir.
Bu farkların nedenlerini açıklamak bir sonraki adımdır.
Gelişim psikologları, çocuk yetiştirme davranışlarına göre açıklayabilirler. “Erkek çocuk” ve “kız çocuk” gibi davranmanın öğretilmesi üzerinde duracaklardır.
Sosyal psikologlar, toplumda kadınların saldırgan davranışlarına konan engeller ile açıklayacaklardır.
Fizyolojik psikoloji ise bu farklılıkları anatomik ve bedensel süreçlerle açıklayacaklardır.
Bu açıklamaların her biri saldırganlıkta cinsiyet farklılıklarında dair bir kuramdır.
Psikolojide Kullanılan Araştırma Teknikleri
Psikolojide çeşitli veri toplama yöntemleri vardır.
Bu yöntemlerden hangisinin seçileceği araştırmanın amacına ve konusuna bağlıdır.
Amacı uygulama olan dallarda genelde betimsel veya korelatif türden araştırmalar yapılır.
Amaç olarak daha çok davranışın temel ilke ve kuramlarını belirlemeyi hedef alan alt-dallarda deneysel türden araştırmalar yapılır.
Davranışı betimlemeyi, ortak özelliklerine göre sınıflamayı ve birbiri ile ilgili davranışsal olayları belirlemeyi amaçlar. Temel teknikler şunlardır:
Doğal ortamda, araştırmacının herhangi bir müdahalesi olmadan davranışın gözlenmesi.
Koşulları etkilemeye veya değişkenleri kontrol etmeye çalışmaz.
Örneğin, okuldaki öğrencilerin davranışlarının gözlenmesi.
Avantaj: Gözlenen davranış laboratuvardaki davranıştan daha doğaldır. Davranışla ilgili geniş bilgi sağlar.
Dezavantaj: Gözlemcinin varlığı gözlenen davranışları etkileyebilir. Gözlemcinin tuttuğu kayıtlar gözlemcinin yanlılığından etkilenebilir. Gözlemlerin diğer durumlara genellenebilirliği belli değildir.
Davranışlar, araştırmacının belirlediği koşullar altında gözlenir.
Araştırmacının ilgilendiği belirli bir konu vardır.
Örneğin, öğrencilerin hangi öğrenme tekniğini tercih ettiklerini saptamak üzere yapılan bir araştırma sistematik gözlem yapmayı gerektirebilir.
Testler, belirli davranışları ve bu davranışlarla ilgili özellikleri ölçmede kullanılır.
Kişilik özellikleri, genel ve özel yetenekler, tutumlar vs.
Bireylerin duygu ve düşüncelerini saptamada, bireyleri yakından tanımada kullanılan bir tekniktir.
Özellikle psikolojinin uygulamalı alanlarında kullanılır.
Klinik psikologlar davranış bozukluklarının saptanmasında bu tekniği kullanırlar.
Uygulamalı dallara özgü bir tekniktir.
Bireyin geçmişi, çevresi, aile ilişkileri vs hakkında bireyin kendisinden ve diğer kaynaklardan veri toplanır.
Avantaj: Çok zengin, ayrıntılı bilgiler sağlar.
Dezavantaj: Vaka çalışmalarında genelleme yapmak güçtür. İncelenen kişi diğer insanları temsil etmeyebilir.
Phineas Gage vakası:
Gage, 25 yaşında, Vermont’ta çalışan bir yol işçisidir. Bir kayayı parçalamak için güçlü bir patlayıcı kullanması gerekirken bir kaza olur ve büyük, metal bir çubuk kafatasına saplanır. 90 dakika içinde hastaya müdahale eden doktor, Gage’in son derece mantıklı konuştuğunu ve olayları tek tek anlattığını aktarmıştır. Kazadan önce yeterli, dengeli, çalışkan biri olarak bilinen vaka, sabırsız, inatçı, küfürlü konuşan biri haline dönüşür. Ayrıca geleceğe dair plan yapma becerisini yitirmiş gibidir. Bu vaka, bir müdahalenin bilişsel süreçler ve kişilik üzerinde ne derece etkili olabileceğini göstermesi adına nöropsikoloji literatürüne geçmiştir. Ayrıca bilişsel ve kişiliğe dair işlevlerdeki nedensel değişimin açık bir şekilde kazaya balı olduğunu kanıtlaması açısından önemli bulunmaktadır.
Davranışın nedenlerini ve ön belirleyicilerini saptamak temel amaçtır.
Bağımlı değişken: Psikoloji araştırmalarında bağımlı değişken davranıştır. Davranışın bağımsız değişkendeki değişimlere göre nasıl değiştiği incelenir.
Davranıştaki farklılıkların nedeni bağımsız değişken olabileceği gibi, çevresel, denek veya görev değişkenleri de olabilir.
Psikolojinin her konusu deneysel yolla incelenemez.
Ayrıca, bazı değişkenlerin değişimlenmesi mümkün olamaz (zeka, cinsiyet, yaş).
Avantaj: Değişkenlerin kontrol edilebilmesi neden-sonuç ilişkisine olanak tanır.
Dezavantaj: Aynı anda birçok değişken kontrol edilemez. Laboratuvar ortamı yapay bir ortamdır. Dış dünyada her şey kontrol edilemez. Dolayısıyla, sonuçlar günlük yaşama genellenebilirliği sorgulanabilir.
Çevrede kendiliklerinden mevcut olan ve değişen, değişkenler incelenir. Birbirleriyle karşılıklı ilişki içinde olan değişkenler incelenir. Örneğin, kaygı düzeyi ile sınav başarısı arasındaki ilişki.
Avantaj: Başka araştırma yöntemleriyle incelenemeyen ilişkileri aydınlatabilir.
Dezavantaj: Nedensel ilişki göstermez. Neden-sonuç ilişkileri hakkında yargıya varmaya izin vermez.
Uncategorized kategorisinde yayınlandı | Psikolojiye Giriş için yorumlar kapalı
Toplumda, tüm bu fonksiyonları aile kadar etkin bir biçimde yerine getirebilecek bir başka kurum yoktur.
Aile büyüklüğü azalmıştır, çekirdek aile tipi egemen olmaya başlamıştır.
Okul, basın, sağlık ve din kurumları ailenin görevlerinin çoğunu elinden almıştır.
Ebeveynler tarafından ayarlanan evlilikler yerini duygusal tercihlere bırakmıştır.
Evlilikler tek eşle olabileceği gibi çok eşli de olabilir.
En yaygın evlilik şekli monogami olmuştur.
Ancak, geçmişte savaş vb gerekçelerle kadın sayısının erkek sayısından fazla olduğu toplumlarda bir erkeğin çok kadınla evliliği görülmektedir.
Bazı sosyal gruplar grup dışından evliliklere izin verirken bazı gruplar buna izin vermez.
Çiftlerin yerleşim yerine göre:
Yeni evlenen çiftler nerede oturacaktır?
Otorite İlişkilerine göre:
Eşler arasındaki otorite kalıbını belirleyen genelde eşlerin kişilikleridir.
Soy ilişkilerine göre:
Aile reisi öldüğünde mirasın nasıl paylaşılacağıyla ilgili bir sınıflandırmadır.
Üyeleri arasında belirli ilişkiler (ortak amaç ve çıkarlar) bulunan, Bir sürekliliği olan insan topluluğudur. Bu iki öğe toplumsal grubu diğer insan kalabalıklardan ayıran temel ölçütlerdir.
Üyeleri arasında belirli ilişkiler bulunan ve her üyenin grubun varlığını bilinçli olarak fark ettiği, iki ya da daha çok üyeden kurulu nispeten sürekli bir insan topluluğudur.
Uncategorized kategorisinde yayınlandı | Aile ve Toplumsal Gruplar için yorumlar kapalı
KÜLTÜR VE TOPLUMSALLAŞMA
Toplumda yaşayan insanların tüm öğrendiklerini ve paylaştıklarını kapsayan bir kavramdır.
Dünyaya gelen her birey, dilini, dinini, sosyal yaşantısını, görgü kurallarını belirli bir kültür kalıbı içerisinde öğrenir.
Değer, inanç, sosyal ilişkiler öğrenilir. Bunlar kültürü oluşturur.
Kültür, ne yapıp ne yapmayacağımızı öğretir.
Bunları o kadar içselleştiririz ki bunun dışında olan şeyleri doğru olarak kabul etmeyiz.
Örneğin, köpek ve kedi etini yemeyiz. Ancak bazı kültürlerde bu tip etler yenir.
Kültürün koyduğu kurallar parçamız olur.
Kültür toplumsal bir üründür, insanlar arası etkileşim sonucu doğup gelişir.
Kültür toplumdan topluma değişiklik gösterir.
Her toplumun düşünce, değer ve inanç sistemleri farklıdır.
Kültür, doğuştan edinilmez.
Öğrenilen davranışlardan oluşur.
Topluma her katılan üye kültürü öğrenerek geliştirir.
Kültürün parçalarının birbirine bağlanmasına kültürel birleşme (integrasyon) denir.
Bize anlamsız gelen ama yaşadığı kültür içinde anlamlı olan birçok gelenek ve inanç vardır.
Hintlilerin ineği kutsal sayması.
Kültür Özetle, “Bir halkın yaşam tarzı” ve öğrenilmiş davranış kalıpları.
Teknolojik ilerlemeyi, üretim ve becerileri ifade eder.
Toplumu düzenleyen değer, inanç, yasa, gelenek, görenek ve ahlak kurallarından oluşur.
Norm, yaptırımı olan kurallar sistemidir.
Her toplumda bireylerin tutum ve davranışlarını belirleyen, nasıl giyineceğimizden, nasıl yemek yiyeceğimize, belirli yerlerde nasıl oturacağımıza ilişkin çeşitli normlar vardır. Normlar, ödül ve ceza ile güvence altına alınırlar.
Norma uygun bir davranış ödüllendirilirken uygun olmayanlar cezalandırılır. Örneğin, toplum tarafından dışlanma.
Değerler, hangi toplumsal davranışın iyi, doğru ve istenilen olduğunu belirten, paylaşılan ölçüt veya fikirlerdir.
Norm ve değer arasındaki ayrım:
Değerler soyut ve genel kavramlardır, normlar ise belirgin ve yol göstericidir.
Değerler davranışa yol gösteren genel ilkelerdir.
Normlar, insanların nasıl davranması gerektiği konusunda beklentilerdir.
Aşağıdakiler norm ve değerlerle ilgili birkaç örnektir:
Eğitime değer veren bir toplumda, eğitimle ilgili normlara ağırlık verilir.
Başarılı olmak, mesleğinde ilerlemek toplumlar tarafından benimsenen ortak bir değerdir.
Doğu toplumlarında Aileye bağlılık önemli bir değerdir.
Çocuklar ailelerine bağlılık içinde büyütülürler.
Ailenin çıkarı kişisel çıkarlardan önce gelir.
Değerler zamanla değişebilir, yerlerine yenileri gelebilir.
Bireyler her zaman değerlere uygun davranmayabilir.
Gençler ve yaşlılar arasındaki değer çatışmaları buna örnektir.
Kültür İçindeki Farklılıklar
Kültür içindeki farklılıklar geleneksel toplumlarda daha azdır. Bu farklılıklar endüstrileşmiş, gelişmiş toplumlarda daha fazladır. Modern toplumlarda farklı nüfus grupları yaşar, bireyler farklı meslekler yapar. Dolayısıyla bu toplumlar değişime açıktır ve kültür farklılıkları yoğundur.
Gerçek Kültür ve İdeal Kültür
Kültür içindeki bir farklılık, gerçek ve ideal kültür olarak belirlenen bir uyumsuzluktur.
İdeal kültür, toplumu bir arada tutan norm ve değerlerin sadece kurallarda geçerli olmasıdır.
Gerçek kültür ise bu norm ve değerlerin günlük yaşamdaki uygulanışı biçimidir. Örneğin, eşitlik değeri üzerinde duran bir toplumda, gerçekte açlık ve sefalet varsa ideal ve gerçek kültür arasında farklılıklar var demektir.
Demokratik hak ve özgürlükler üzerinde duran bir toplumda, bireylerin seçme ve seçilme hakkı yoksa burada yine gerçek ve ideal kültür arasında fark vardır.
Yüksek Kültür ve Yaygın Kültür
Toplum içinde özel bir yaşam biçimi, zevkleri, alışkanlıkları olan küçük bir grubun sahip olduğu kültüre yüksek kültür denir. Klasik müzik, resim-heykel sanatına ilgi yüksek kültürün temel değerleridir. Bunun karşıtında, büyük halk kitlelerinin benimsediği yaşam biçimi, zevkler ve değerler yaygın kültürdür (popüler kültür). Örneğin maça gitmek, aile üyeleriyle geziler yapmak
Alt Kültür ve Karşıt Kültür
Toplumun temel kültürel değerlerini paylaşır ancak bunun dışında kendini diğer gruplardan ayıran değer, norm ve yaşam biçimleri olan gruplardır. Gençliğin, ırkların çeşitli etnik grupların oluşturdukları alt kültürler mevcuttur.
Bir alt kültür olup değer, norm ve yaşam biçimleri açısından içinde yaşanılan kültüre ters düşen tutum ve davranışları içerir. Bu gruplar toplumun gurur duyduğu norm ve değerlere karşıt davranışlara sahiptir. Karşıt kültür kendini bir alt sektör olarak değil, alternatif olarak görür.
Karşıt kültür özellikle gençler arasında görülebilir.
Kişinin kendi kültürünü temel olarak alması ve diğer kültürleri kendi kültürü açısından değerlendirmesi demektir.
Başka kültürleri tanımadığı için kendi norm ve değerlerini üstün görür.
İnsanlar kendi ahlak anlayışlarını, evlilik biçimlerini, giyim kuşamlarını diğerlerine göre daha doğru ve kesin olarak yargılarlar. Örneğin, boks ya da güreşi en iyi spor, boğa güreşini ise sadece vahşet olarak nitelendirmek etnosentrik bir düşüncedir. “Çinliler kedi ve köpek eti yiyorlar” örneği etnosentrik düşünceye örnektir. Özetle, insan kendi kültürünü tarafsız olarak değerlendiremez. Etnosentrizm görüşü, karşılıklı anlayış ve hoşgörüyü reddeder. Olumlu yön olarak etnosentrizm, grup üyeleri arasındaki bağlılığı arttırır ancak, ayrımcılığa neden olarak küçümsemeye de neden olabilir.
Kültürü yine o kültürün yapısı içinde, değer yargılarını kullanmadan tanımaya ve anlamaya kültürel relativizm denir. Her değer ve norm o kültür için anlamlıdır. Kültürleri, kendi değerleri ve normları içinde görebilirsek davranışlarını daha kolay anlamlandırırız. Kültürel Relativizm Değer yargılarımızı kullanmadan anlamak demektir. Bu kavram her zaman haklı olmadığımızı, başkalarının kültürlerine de saygılı olmamız gerektiğine işaret eder.
Popüler kültür, geniş kitleler arasında yaygın olan kültürel kalıplardır.
Bu kültür toplumun çoğunluğu tarafından benimsenen kişileri ürünleri hatta mekanları örneğin sporu, müziği, hobilerimizi, televizyonu, sinemayı, kitapları ve dergileri kapsar. Popüler kültür aynı zamanda bizi geçmişe de bağlar. Örneğin Türk kültürü için Zeki Müren, batı kültürü için Elvis Presley çok önemli müzisyenlerdir. Her toplumun popüler kültürü kendine özgüdür. Örneğin, Japon popüler kültüründe çizgi romanlar ve bilgisayar oyunları öne çıkar. Televizyon dizileri de popüler kültür ürünlerine örnektir. Bu dizilerde kullanılan mekanlar ve aksesuarlar popüler kültürün parçası haline gelmektedir. İnsanların bu dizilere bağımlılığının nedeni, onlarla ya benzer ya da çok farklı yaşam biçimlerine sahip olmaları ya da sadece gündelik hayatın sıkıntısından kaçış olabilir.
İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenilmiş davranışlardır. Belirli bir toplumda belirli şeylerin öğrenilmesi toplumsallaşma süreciyle gerçekleşir. Toplumsallaşma, insanca davranışların öğrenilme sürecidir. Toplumsallaşma, bireyin doğumuyla başlar. Dili, yaşadığı kültürün öğrenilmesi ve bunun gelecek nesillere aktarılmasını içerir. Toplumsallaşma, topluma yeni katılan bireylere yerleşmiş kültürü, yaşam biçimini benimsemelerinde yardımcı olur. Toplumun yeni üyelerine, o toplumda var olan görenek, değer, tutum ve davranışların ne olduğu öğretilir. Toplumsallaşma bir yaşam boyu sürer. Toplumsallaşma sürecini bireylere öğreten kurumların başında aile kurumu gelir. Toplumsallaşma bir aktarma sürecidir.
Anne-babalar öğrendiklerini çocuklarına aktarırılar. Bireysel yönden, toplumsallaşma insanın değerler kazanması ve kişiliğini bulması sürecidir. Toplumsallaşma ile, birey doğumundan ölüme içinde yaşadığı toplumu öğrenmekte ve kişiliğini geliştirmektedir.
1) Sosyal ve kültürel birikimin gelecek nesillere aktarılması
2) Kişilik gelişimi
Toplumsallaşma Üzerine Görüşler
Toplumsallaşma sürecinde etkiler:
Bazı araştırmacılar toplumsallaşmayı kalıtım yoluyla açıklamaktadır.
Bu görüşe göre insan davranışı öğrenme sürecine dayanmaz, çevrenin etkisi geri plandadır.
Yoksa toplumsal ve kültürel faktörlerden mi etkilenir?
Yalnızlığın Toplumsallaşmaya Olan Etkileri
Kingsley Davis’in incelediği toplumdan izole olarak büyüyen Anna, Isabelle ve Genie vakaları.
Anna 5, Isabelle 6, ve Genie 13 yaşındadır. Her üçü de bir veya iki yaşından sonra toplumdan soyutlanmıştır. Anna ve Genie bir odaya kapatılarak diğer insanlarla hiçbir etkileşimleri olmadan büyümüşlerdir. Isabelle ise sağır ve dilsiz annesiyle kapalı bir ortamda diğer insanlardan uzakta büyümüştür. Bu çocuklar bulunduklarında, konuşamıyor, beslenemiyor, ya da kendi ihtiyaçlarını karşılayamıyorlardı. Uzmanların yardımı sonucunda Isabelle, birkaç yıl içerisinde yazma ve konuşma becerilerini kazanmıştır. Uzun bir toplumsal izolasyondan sonra topluma uyum sağlamasında annesi ile temas halinde olmasının büyük etkisi olmuştur. Anna ve Genie ise sadece fiziksel ihtiyaçlarını karşılamayı öğrenebilmiştir. Dil becerileri ve toplumsal davranışları kazanamamışlardır. Bu iki vaka bize, insan olma sürecinde öğrenmenin rolünü göstermektedir.
Bebek, deneyim kazanma, herhangi bir dili konuşma, herhangi bir kültürü öğrenme yeteneğiyle doğar. Bu biyolojik temel olmasına rağmen yeteneklerini geliştirecek uyarıcılardan yoksun iseler konuşma vs. gibi alanlarda ilerleyemezler.
Toplum içerisinde bir rolü öğrenmede birkaç işlev birlikte yapılır. Bunlar:
Rolü uygulayacak bireyin belirli bilgilere sahip olması gerekir.
Örneğin, iyi bir annelik rolü için anneler sürekli bilgi alır ve çocuklarının eğitimi için eğitilirler.
Deneme yanılma yoluyla bireyler hataları öğrenirler.
İleriye dönük toplumsallaşma:
Çocuklar pratik yaparak, çeşitli oyunlar ile gelecekte yerine getirecekleri rolleri tekrar ederler.
Örn., evcilik oynamak.
İleriye dönük toplumsallaşmayla ilgili bir diğer kavram model almadır. Çocuklar takdir ettikleri, saygı duydukları kişileri kendilerine model alarak onun davranışını kopya ederler. Örneğin, sevilen bir öğretmen, ağabey ya da ablayı taklit etmek.
Olumlu ve olumsuz yaptırımlar sonucunda bir davranış benimsenir ya da bırakılır. Bireyler çevreden olumlu tepkiler alabilmek için davranışlarını değiştireceklerdir.
Aile, akraba ve çevrenin oluşturduğu etkileşim ağı sosyal destektir. Bireyin herhangi bir rolü benimsemesinde bu kişilerden gelen destek ve olumlu tepkiler çok önemlidir. Yaptığı davranış, çevresi tarafından benimsendiği zaman bireyin bu davranışı kabul etme ve tekrar etme olasılığı artar.
Öğretmenler ve Eğitim Kurumları
Çalışma Ortamı veya İş yeri
Aile insan yaşamındaki ilk toplumsallaşma kurumudur. Bebekliğin ilk aylarından itibaren anneyle etkileşim çok önemlidir. Çocuğun gelişimiyle birlikte anne-babalar ve ailenin diğer üyeleri çocuğun davranışlarını cezalandırma ya da pekiştirme yoluyla onun gelişimine yardımcı olurlar. Dürüst, mutlu, saygılı, söz dinleyen ve güvenilir olmak her ailenin çocuğu için istediği özelliklerdir. Ancak bazen çocukların aile içinde öğrendikleri aileden aileye değişir.
Çocuk, arkadaşlarıyla olan ilişkilerinde onlardan birçok şeyi öğrenir.
Paylaşma, mücadele, kavga, başarı bunlardan bazılarıdır.
Dışlanmamak için arkadaş grubunun kurallarına uyarlar.
Okul yaşamı insana sadece bilgi ve beceri değil, toplumsal sorumlulukları da öğretir. Çeşitli kurallarla çocuk diğer insanlarla olan ilişkilerinde karşılaşacağı güçlükleri görmeye başlar. Kendini kontrol etmek ve rekabet öğrenilir. Öğretmenler, çocuklara ilk örnek olacak kişilerdir.
Televizyon merkezi bir rol oynamaktadır. Aile içinde, komşuluk ilişkilerinde, okulda çocuğun üstlenmesi gereken bir dizi rol örneği sunulmaktadır. Televizyonun, şiddet eğilimini arttırdığı yolunda tartışmalar devam etmektedir.
Çalışma Ortamı ve İş Yeri
İleriki yaşlarda ortaya çıkan önemli bir toplumsallaşma kaynağıdır. Çalıştığımız iş yeri dünya görüşümüzü, değer ve normlarımızı etkiler. İçinde bulunduğumuz iş yerinin kurallarını benimsiyoruz.
Benlik ve Kendilik
Benlik, insanın kim ve nasıl olduğu hakkındaki algılamalarıdır.
Kendi varlığının bilincinde olmasıdır.
Uncategorized kategorisinde yayınlandı | KÜLTÜR VE TOPLUMSALLAŞMA için yorumlar kapalı
SOSYOLOJİNİN TARİHÇESİ VE KURAMSAL YAKLAŞIMLAR
Bağımsız bir bilim dalı olarak ortaya çıkmadan önce, bazı düşünürler sosyolojinin konularına eğilmişlerdir.
Eflatun: Coğrafi ve demografik şartların toplum yapısı üzerindeki etkilerine değinmiştir. Toplumsal iş bölümünün ve ticaretin etkilerini incelemiştir.
Toplumsal düzen ve yaşamın temel unsurlarını ortaya çıkarmaya çalışmıştır.
4 temel öğe tanımlamıştır:
Bireyler arası dayanışma,
Tüm varlıklar gibi toplumlar da doğar, gelişir ve ölürler.
İlk defa devlet ve toplum ayrımını yapmıştır.
Her toplumun evriminde göçebelik, kabile yaşamı ve kentsel devlet olmak üzere 3 aşama vardır. En önemli eseri Mukaddime’de kent yaşamını incelemiş ve bilime yöntem anlayışını getirmiştir. Toplumsal değişimi ekonomik, coğrafi, yasal ve dini yönleriyle ele almıştır.
Bilimsel bir disiplin olarak felsefeden ayrılması 19. yüzyıldaki değişikliklerle başlamıştır.
Endüstri devrimiyle şehirleşme başlamış, küçük kasabalar ortadan kalkarak kentler kurulmuştur. Fabrikalar artmıştır.
İnsanlar topraklarından ayrılmıştır. Az ücrete uzun saat işçi çalıştırılmıştır.
Fransız İhtilali ile geleneksel toplum düzeni yıkılmaya başlamıştır. Bireysel özgürlükler ön plana çıkmıştır. İnsanlar düşünmeye ve sorular sormaya başlamıştır:
Toplumsal değişmeyi yaratan nedir?
Toplumsal düzeni nasıl koruruz?
Toplum sürekli bir dönüşüm içindedir. Sosyolojinin temel görevi, toplumu hareket ve dönüşüm halinde incelemektir.
Toplum düzeni, o toplumun sahip olduğu ekonomik yapı ile belirlenir.
Gelecekteki düzenin nasıl olacağını ortaya koymaya çalışmıştır. Gelecekteki topluma “Sınai Devlet” adını vermiştir.
Toplumun tüm kuvvetlerinin sanayide (tüm ekonomik faaliyetler) odaklanacağını düşünmüştür. Gelecekteki toplumun rehberliğini bilim adamlarına ve sanayicilere vermiştir.
İlk defa sosyoloji terimini kullanarak, sosyolojiyi toplumu inceleyen bilim dalı olarak tanımladı. Sosyolojinin fizik, kimya, biyoloji gibi pozitif yöntemleri uygulaması gerektiğini öne sürmüştür.
Sosyolojiyi ikiye ayırır:
1. Sosyal statik:
Toplumsal düzeni, istikrarlı ilişkileri ve sosyal yapıyı belirtir. Aile gibi toplumsal kurumları inceler.
2. Sosyal dinamik
Toplumdaki değişmeyi ifade eder, toplumdaki ilerlemeleri belirtir. İnsanlığın sürekli değişimi incelenir.
Toplumlar 3 aşamadan geçer:
1) Teolojik aşama
2) Metafizik ya da soyut aşama
3) Pozitif ya da bilimsel aşama
İnsan düşüncesi her şeyi üstün yetenekli kişilerin (din adamlarının), tanrıların işi olarak açıklar. Olayların nedenleri doğaüstü varlıklarda görülür.
Bu dönemde doğa gibi soyut güçlere yönelik inanç ön plandadır. Tanrıların yanında şeytan, melekler, cinler gibi kavramlar ortaya çıkar.
İnsanın amacı yasalar bulmak, olaylar arasındaki ilişkileri açıklamaktır. Bilimsellik ön plandadır.
Birinci aşama, insan zekasının zorunlu hareket noktasıdır. İkinci aşama bir ara devredir. Üçüncü aşama ise zekanın kesin ve değişmez halidir.
Comte’un Sosyolojiye Katkıları:
Sosyolojinin konu ve yönteminin özgüllüğünü belirtmiştir.
Yapı ve süreç olarak insan sisteminin doğasını vurgulamıştır.
Toplumsal gerçeğin diğer doğa olaylarından çok daha karmaşık bir bütün olduğunu ileri sürmüştür.
Çatışma modelinin yaratıcılarındandır.
Endüstri devriminin başlangıcında işçilerin ve köylülerin durumlarını incelemiştir.
Toplumun güç ve kuvvet ile bir arada tutulacağını önerir. Marx’ın görüşüne göre ekonomik güce sahip olanlar toplumda her şeyi yönlendirirler. Güç, toplum içinde eşitsiz ve adaletsiz bir dağıtıma sahiptir. Gücü elinde bulunduranlar ve bulundurmayanlar arasında çatışma çıktığını söyler. Ekonomik güce sahip olmayanlar bu güce kavuşmak için, sahip olanlar ise gücü kaptırmamak için birbirleriyle çatışacaktır.
Karl Marx toplumun düzenli olmadığını savunur. Toplumun kuralları gücü elinde bulunduranlar tarafından konur. Toplumun devamlılığı üretime bağlıdır.
Toplumu ikiye ayırır:
Alt yapı: Üretim araçları ve üretim ilişkileri anlamına gelen alt yapı ekonomik temeldir.
Üst yapı: Din, sanat, bilim ve ahlak gibi kurumlardan oluşur.
Marx’ın Sınıf Kuramı:
Marx’a göre iki sosyal sınıf vardır.
1) Üretim araçlarını elinde bulunduran burjuva sınıfı
2) Emeğini satarak veya kiralayarak geçinen proleterya (işçi sınıfı)
Gelişen sanayileşme ile birlikte işçi sınıfının güçleneceğini önermiştir. Kapitalist toplumda, çalışanlar gittikçe yoksullaşacak, yaşam koşulları bozulacak, işçi sınıfı sayıca artacak ve ara sınıflar ortadan kalkacaktır.
Modern Sosyolojinin Kurucuları
Bireylerin toplumu ve toplumsal birliği nasıl oluşturduklarını açıklamaya çalışmıştır.
Toplumsal birliği dayanışma olgusuna dayandırmıştır.
İki tür dayanışma tanımlar:
1) Mekanik dayanışma
2) Organik dayanışma
Benzerlikten ileri gelir. Mekanik dayanışmanın olduğu toplumlarda bireyler arası farklar azdır. İnsanlar aynı duygu ve düşüncelere sahip olduklarından birbirlerine benzerler.
Toplum henüz farklılaşmamıştır.
Mekanik dayanışmanın karşıtıdır. Farklılaşmanın sonucu ortaya çıkar. Bireyler birbirine benzemezler. Toplumdaki iş bölümünün zorunlu sonucudur. Teknolojik gelişmeyle toplumlar ilerledikçe farklılaşma artar, organik dayanışma mekanik dayanışmanın üzerine geçer.
Medeniyetin gelişmesiyle intiharlardaki artışa işaret eder.
“İntihar” adlı eserinde Anomi kavramını üzerinde durur.
Anomi: Toplumsal bilincin zayıflaması, bireylik bilincinin gelişmesiyle, farklılaşan bireyleri birleştirmede toplum yetersiz kalır. Düzensizlik hali demektir.
İntiharları üçe ayırır.
Kişinin üye olduğu gruba çok bağlı olduğu koşullarda görülür.
Birey, grup kuralları ve normları gereği intihar etmektedir.
Hint kastlarında dul kalan kadının kendini yakması beklenir.
Bencil (Egoist) İntihar:
Kişinin sağlam bir grup bağlantısı yoktur.
Ekonomik depresyon dönemlerinde görülür.
Toplumdaki sıkıntı ve bunalımlar kişilerde stres ve baskı yaratır, intihar oranları artar.
Ortama en uygun olan ve uyum sağlayanların yaşamlarını sürdürebileceğini söyleyerek evrim kuramını ilk ortaya atandır. Biyolojik organizmalara uygulanan evrim yasalarının toplumlara da uygulanabileceğini öne sürmüştür. Toplumlar da canlılar gibi, geliştikçe farklılaşır.
Toplumu bir organizmaya benzetir. Toplumun parçalarının fonksiyonel bir biçimde birbirlerine bağlılığını savunur. Toplumu bir görevler bütünü olarak inceler. Fonksiyonalist yaklaşımı başlatmıştır.
Sosyoloji, toplumsal yaşamın önemli alanlarındaki nedensel ilişkileri anlamalı ve araştırmalıdır.
Ekonomik değişmeler aile yapısını nasıl etkiler?
Bireylerin toplumsal davranışları ve bunların anlamlarına odaklanır.
İki teknik kullanmıştır:
1) İdeal tip analizi
2) Tarihi analiz
İdeal tip analizi:
Çeşitli yapıların belirli özelliklerinin bilinmesi gerekliliğidir.
Örneğin, bürokrasi toplumun önemli bir olgusu ise onu diğerlerinden, mesela aileden ayıran özelliklerinin ne olduğunun bilinmesi gerekir.
Bürokrasinin ortaya çıkış nedeni nedir?
Bürokrasiden önceki olayların etkisi nasıl olmuştur?
Tarihin biçimlenmesinde ekonomik koşulların önemini kabul etmiştir ama Marx’ta olduğu gibi temel belirleyici olarak görmemiştir.
Sosyolojinin değerden bağımsız olması gerektiğini savunmuştur.
Toplumun ne olması gerektiğini değil, ne olduğunu incelemelidir.
MODERN TOPLUM KURAMLARI
Talcott Parsons ve Yapısal-Fonksiyonel yaklaşım.
Toplumu ayakta tutan, birey ve gruplar arasındaki karşılıklı etkileşimdir.
Bütün ve parçalar arasındaki ilişkiler toplumsal sistemin temelini oluşturur.
Sosyal sistemi oluşturan parçaların (ekonomi, din, aile, politika, eğitim), o toplum için fonksiyonel olmaları önemlidir.
Sistem ve parçaları arasındaki fonksiyonel ilişkiyi şu şekilde açıklar:
Aile ve din kurumlarını ele alalım. Bütün dinler genelde aile kurumunu destekler. İki kurum birbirini destekler.
Parsons’ın yaklaşımına eleştiri:
Parça ve bütün arasındaki ilişkiler bu kadar düzgün bir biçimde birbirini tamamlasaydı toplumlarda hiçbir sorun ortaya çıkmayacaktı.
Bu yaklaşım, toplumdaki bireylerin birbirlerini etkilemelerini, karşılıklı ilişkilerini ve bu ilişkilerin nasıl gerçekleştiğini ele alır.
Bireylerin günlük sosyal etkileşimleri üzerinde durur.
Devlet, ekonomi gibi makro konular ve yapıların odak noktası olan yapısal yaklaşımın tersine mikro konulara odaklanır.
Devlet, ekonomi, toplumsal sınıf gibi konular soyuttur, tek başlarına var olamaz.
Önemli olan insandır. Toplum, onu oluşturan bireylerin etkileşimleriyle yaratılmıştır.
Bireylerin kullandıkları dil, etkileşim için büyük önem taşır. Sembolik etkileşim, bireyler arasında sembollerle yapılan etkileşimdir. Bu etkileşim genellik yüz yüze olur.
Örneğin yolda araç giremez levhası gördüğümüzde bu bize bir anlam ifade eder. İşte bunlar, hep birer semboldür.
Bireyler dünya ile doğrudan ilişki kurmazlar. Örneğin, kırmızı ışığın tek başına bir anlamı yoktur. Bireyler eşyalara simgelere çeşitli anlamlar yüklerler ve bunlara uyarlar. Böylece kendileri için anlamlı bir toplumsal düzen yaratırlar.
Yapısal-Fonksiyonel Teori Açısından Spor
Spor, genç insanları sosyalleştirir, iyi vakit geçirmelerini sağlar. Rekabet ve yurtseverlik değerlerini güçlendirir. Bunların sporun açık fonksiyonları olarak görülebilir. Spor yeni iş alanları yaratabilir. Bu da sporun gizli fonksiyonu olarak görülebilir.
Örneğin, bazı okulların spora aşırı önem vermeleri bazı öğrencilerin başarılarını olumsuz etkileyebilir. Sporda başarı gösterenler gençler için model olurlar. İnsanların fiziki iyileşmelerine yardımcı olur. Hem oyuncuların hem izleyicilerin gerilimlerini boşaltmaya hizmet eder. Bir topluluğun üyelerini bir araya getirir, birlik ve toplumsal dayanışma duygusunu teşvik eder.
Çatışma Kuramı Açısından Spor
Bazı sporlar, tenis, golf gibi pahalıdır ve sadece maddi durumu iyi olanlar yapabilir.
Bugüne kadar birçok spor dalı erkeklerin hakimiyeti altında olmuştur, günümüzde kadınlar spor alanındaki eşitsizliğe son vermektedir. Spor, toplumdaki eşitsizlikleri unutturmak ve halkı uyutmak için kullanır.
Kuramın ilk varsayımı insan davranışlarının akılcı oluşudur. İnsanlar çeşitli alternatifler arasından kendileri için en uygun ve ödüllendirici olanı seçerler.
İkinci varsayım marjinal yarar yasadır. İnsanlar ödüllere doymuş olabilir. Eğer bir kişi kendisi için önem taşıyan bir şeyi elde ettiyse, onun üzerindeki değerler önem taşımamaya başlar.
Örneğin, bir kişi birkaç gündür yemek yememişse yiyecek onun için büyük önem taşır.
Üçüncü varsayıma göre sosyal alışveriş durumunda insanlar verdikleri ile aldıkları arasında bir denge beklentisi içindedirler. İnsanlar, verdiklerinin karşılığını beklerler. Eğer dengesizlik varsa, yani ilişkiden az şey elde ediyorlarsa ilişkiyi keserler.
Feminist kuram, bir toplum içindeki kadın ve erkekler arasındaki cinsiyet ilişkilerinin yapısını inceler.
Kadın hakları ve kadının eşit statüsü üzerinde dururlar.
Kadının toplum içinde baskı altında olduğunu ezildiğini savunur.
Kadının ezilmişliğinin temel nedenini kapitalizm olarak görürler.
PSİ 105 Davranış Bilimleri Ders Notları
Yrd. Doç. Dr. Uğur Cevdet Panayırcı
İnsan davranışı birçok farklı disiplin tarafından incelenir.
Sosyoloji = Toplum Bilim
Sosyoloji insanın hangi yönünü inceler?
Sosyoloji, insan ilişkilerinin bilimsel olarak incelenmesidir.
Odak noktası birey değildir, insan grubudur.
İnsan davranışları ve ilişkileri grup olarak önemlidir.
Sosyoloji, insanlar arasındaki ilişkilerin oluşumunu, yapısını ve değişmesini inceler.
Sosyoloji, insanın daima bir grup içerisinde yer aldığı temel varsayımından yola çıkar.
Sosyologlar: Toplum, toplumsal kurumlar ve insan ilişkileri üzerinde çalışan kişilerdir.
Toplumsal gerçekleri bilimsel bir biçimde ortaya koymaya çalışırlar.
Bir örnek olarak intihar davranışını ele alalım.
Kişiyi intihara yönelten birçok toplumsal neden olabilir.
Sosyologlar, belirli intihar olaylarındaki benzerlikleri ortaya çıkarmaya, olası nedenleri sınayarak bunların desteklenmesi ya da çürütülmesi üzerinde çalışırlar.
İntiharla ilgili sosyologlar şu soruları sorabilirler:
Hangi dinlerde intihar daha yaygındır?
Hangi yaşlarda intihar daha sık görülmektedir?
Konu toplumsal açıdan yani makro açıdan incelenmektedir.
Sosyolojinin içinde yaşanılan toplumu anlamaya çalışan bir bilim dalı olduğunu söyleyebiliriz.
Toplum: Bir kültür ve bölgeyi paylaşan insan grubudur.
Daha geniş tanımıyla: İnsanları etkileyen ilişkiler bütünüdür.
Bireylerin sosyal ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli role sahip toplumsal gerçekler vardır.
Bunlar: Hukuk, gelenek, norm ve değerler sisteminden oluşur.
Toplumsal gerçekler bireylerin üzerinde etkiye sahiptir. Bireyleri belirli bir şekilde davranmaya iterler.
Örneğin, içinde bulunduğumuz üniversitenin ve sınıfın belirli kuralları vardır.
Hukuk, gelenek, norm ve değerler gibi toplumsal gerçekler bireyin dışında bulunur.
Toplumsal gerçekler düzeni sağlar.
Geleneksel toplum (folk society)
Robert Redfield tarafından yapılmış bir sınıflandırmadır.
Küçük, nüfusu az
Diğer toplumlarla zayıf ilişkiler
Okuma yazma ve eğitim oranı düşük
Grup dayanışması yüksek (yardımlaşma)
Ait olma duygusu yüksek
Homojen (birbirlerine benzer inançlar)
Büyük, nüfusu fazla
Heterojen bir yapı
Gelir, etnik köken, kültür farklılıkları vardır.
Topluluk olma bilinci gelişmemiştir, yabancılaşma duygusu hakimdir.
Kent toplumunda menfaat ilişkileri ön plandadır.
Bu toplumsal yapıda aile bağları, akrabalık ve komşuluk ilişkileri oldukça zayıftır.
Toplumsal dayanışma kaybolmak üzeredir.
Toplumsal yapı, bireyler ve gruplar arasındaki düzenli ilişkilerdir.
Sınıf, statü ve rol toplumsal yapının öğeleridir.
Benzer gelir düzeyi, eğitim ve yapılan işler.
Kişinin toplumsal yapı içerisinde işgal ettiği
Öğretmen, öğrenci, polis vb.
İnsanlar toplum içinde birçok statü işgal ederler.
Bir üniversite öğrencisi, evlat, kardeş, oda arkadaşı, kuzen vb. olabilir.
Kişiye kendi isteğinden bağımsız verilmiş statülerdir. Örnek: Irk, cinsiyet, yaş.
Kişinin kendi iradesi ve yetenekleriyle elde ettiği statülerdir. Örn: Üniversite öğrencisi
Bir rekabetin sonucunda belirli haklar elde edilmiştir.
Statü ve rol aynı madalyonun farklı iki yüzü gibidir.
Rol: Belirli bir statüyü işgal eden kişiden beklenen davranıştır.
Rol, statünün gerekliliklerini yerine getirmektir.
Kişi, tek bir statü içinde birden fazla rolü oynamak durumunda kalabilir.
Örneğin bir eş, aynı zamanda bir anne, akraba ve vatandaştır.
Rol çatışması: İki veya daha fazla statünün talep ettiği roller arasındaki uyumsuzluktur.
Çalışan bir kadın, ailesine ilişkin rolü ile işine ilişkin sorumluluğu arasında kalabilir.
İki farklı statünün talep ettiği rol çatışacaktır.
Toplumsal Kurum: Toplumun temel değerlerinin korunmasını sağlayan sürekli kurallar topluluğu.
Kurum, bir toplumdaki yerleşik ilişkileri ifade eder.
Toplum içinde davranış kalıpları kurumlaşır ve bireyler bu kalıplaşan kuralları benimser.
Bu kurallar temelde ikiye ayrılır.
Resmi kurallar: Trafik kuralları
Gayri resmi kurallar: Örf ve adetler
Kurumlar hep birlikte toplum düzenini oluştururlar.
Birbirleriyle uyum içindedirler.
Toplumsal Kurumların Özellikleri
Her toplumsal kurum değişime dirençlidir.
Her kurum bir diğeriyle ilişki içindedir.
Toplumsal kurumlar zamanla birbirlerine bağlı olarak değişebilirler.
Bir toplumdaki temel sorunların merkezini oluştururlar.
İnsanlar, kurumların özelliklerini benimsemişlerdir.
Gelenek ve göreneklerle kurumlara bağlıdırlar.
Aile kurumu buna bir örnektir
Bir kurumun benimsediği norm diğer kurumlarca da benimsenir.
Demokrasi örneğini verebiliriz.
Aksi halde kurumlar arası çatışma başlar, toplumsal düzen bozulur.
Kurumlar birbirine bağlı olduğu için herhangi birinde olan değişme bir diğerini etkiler.
Ekonomide değişimlerin aileyi etkilemesi gibi.
Toplumsal Sorun Odağı
Her kurum toplumun belirli bir ihtiyacına yöneliktir.
İhtiyaçların karşılanamaması toplumsal sorun yaratır.
İşsizlik, boşanma gibi.
Toplumsal Kurumlar: İki Farklı Yaklaşım
Toplum, bu kurumlar olmadan var olamaz.
Kurumlar toplumun temel ihtiyaçlarını karşılar.
5 temel ihtiyaç:
Yeni üyelere sahip olmak: Aile kurumu
Yeni üyeleri toplumsallaştırmak: Aile, din, eğitim
Mal ve hizmetleri üretmek, dağıtmak: Ekonomi
Toplumsal düzeni korumak: Siyaset, askeri örgütler
Yaşama bir anlam kazandırmak: Tüm kurumlar
Temel fonksiyonları kabul ederler.
Kurumların, uyum içinde olmadıklarını ortak bir amaca yönelik çalışmadıklarını ileri sürerler.
Toplumun üst tabakalarında yer alan kişiler kendi çıkarları için toplumsal kurumları kontrol etmektedir.
Çoğunluk üretimden çok az pay alır.
Sosyolojinin Araştırma Yöntemi ve Teknikleri
Bilimin iki temel amacı vardır:
1) Bilgi biriktirmek Kuram (teori)
2) Veri toplamak Yöntem (metot)
Kuram, bilgiyi nasıl anlamlandıracağımızı belirtir.
Kuramları açığa kavuşturmak için bilgi toplanır.
Elde edilen bilgiler yeni kuramları oluşturur.
Kuram: Olayları ve olaylar arasındaki ilişkileri anlamamızı sağlayan fikirler bütünüdür.
Olaylar arasındaki ilişkileri göstermek
Olaylar arasında bağ kurmak
Gelecekte karşılaşılacak olan olayları tahmin etmemizi sağlar
Genellemeler yapmamızı sağlar
Neden? Sorusuna cevap ararız.
Kuramın üç temel bileşeni:
Önermeler: Olaylar arasındaki ilişkileri ortaya koyan cümlelerdir.
Hipotez: Neden-sonuç ilişkilerini açıklamaya yönelik bir önerme biçimidir.
Kuramdaki kavramlar arasındaki ilişkiyi konu alan test edilmemiş bir iddiadır.
Kavram ve değişkenler: Kavramlar kuramın neyle ilgili olduğunu gösterirler.
Tanımlar: Kavramlar tanımlar yoluyla ortaya çıkar. Kavramların açık bir biçimde tanımlanması önemlidir.
“Grup üyelerine dıştan gelen baskı grup üyeleri arasındaki dayanışmayı arttırır.”
Bu örnekteki temel kavramlar:
Bu örnekteki değişkenler:
Kuramlar bilimsel yöntemlerle test edilir.
Kuramın güçlü yanları desteklenirken zayıf yanları ortadan kalkar.
Bu nedenle, bilimsel yöntemin amacı kuramları test etmek ve yeni kuramların ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktır.
Doğruluk ve tekrar
Basitlik ve açıklık
Araştırmacının kişisel inançları, görüşleri, bakış açısı ve beklentileri araştırmaya yansımamalıdır.
Bir araştırmanın bulguları diğer araştırmacılar tarafından da tekrarlanabilir olmalıdır.
Aynı örneklem üzerinde, aynı ölçme araçlarıyla belli bir zaman sürecinde benzer bulgular elde edilmelidir.
Kuramın içinde kavramlar açıklanmış olmalıdır
Kuram olabildiğince basit ve yalın bir şekilde ortaya konmuş olmalıdır.
İlişkiler basit ve somut olarak açıklanabilir. Basit açıklamalar denenmeden soyut ve karmaşık açıklamalar yapılmamalıdır.
Bir bulgu ya da fenomen birçok değişik yolla açıklanabilir.
Basitlik ilkesi bizi en sade, yalın olan açıklamaya yöneltir.
Basitlikten uzak: Gökyüzündeki tanımlanamayan ışıkları dünyayı ele geçirmeye gelen uzaylılar olarak açıklamak
Basit: Gökyüzündeki meteorlar.
Araştırma, incelediği konuyu sınırlandırmalıdır.
Belirli bir odak noktası olmalıdır.
Bilimsel Yöntem ve Sosyoloji
Yöntem, “Nasıl?” sorusuna cevap arar.
Bir amaca yönelik hazırlanmış araştırma planıdır.
Sosyolojik Araştırmanın Aşamaları
Araştırılması gereken sorunu ortaya koymak
Hipotez formüle etmek
Araştırma planı geliştirmek
Toplanan verilerin analizi
Hipotezi doğrulamak, yeniden formüle etmek veya gözden geçirmek
1) Problemin Tanımlanması
Sosyolojik araştırma sürecinde ilk aşama problemin tanımlanmasıdır.
Test edilebilen konular seçilmelidir.
Test edilemeyen konular bilimsel araştırmanın dışında kalır.
Araştırma probleminin oluşturulmasında birçok faktör etkili olabilir.
Araştırma sorusunun kuramla ilişkisinin kurulması gerekir.
Mevcut kuramlardan yola çıkılabilir, daha önceki araştırmacıların ulaştığı sonuçlardan yeni araştırma soruları doğabilir.
Bazen de araştırmacının kişisel merakı rol oynar.
“Neden insanlar, toplu taşıma araçlarını değil de, özel vasıtaları tercih ederler?”
2) Hipotez Formüle Etmek
Belirlenen sorun alanını açıklayabilecek, olgular arasındaki ilişkileri ortaya koyabilecek hipotez oluşturulur.
Hipotezler, kuramları sınamak için kullanılır.
Hipotezler belirgin, kavramca açık olmalıdır.
Hipotezler test edilebilir olmalıdır.
3) Araştırma Planı Geliştirmek
Her disiplinin farklı araştırma yöntemleri vardır.
Sosyologlar üç farklı teknik kullanırlar.
Deneysel yöntemle olayların birbiri üzerindeki etkileri araştırılır.
Kontrollü bir ortamda iki veya daha çok değişken arasındaki ilişkinin incelenmesidir.
İki grup ve iki farklı değişken bulunur.
Bağımsız değişken: Belirleyici, neden sayılan değişken.
Bağımlı değişken: Bağımsız değişken tarafından etkilenen, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen.
“Ekonomik krizler, intihar oranlarında artışa yol açar.”
Bağımsız değişken: Ekonomik Kriz
Bağımlı değişken: İntihar oranları
Deney grubu: Bağımsız değişkenin uygulandığı gruptur. Müdahale var.
Kontrol grubu: Bağımsız değişken uygulanmaz, şartlar olduğu gibi korunur. Hiçbir müdahale yok.
Örnek: Rekabetin grup dayanışması üzerindeki etkileri
Rekabet şartlarının uygulandığı grup deney grubu.
Rekabet şartlarının uygulanmadığı grup kontrol grubudur.
İki grup arasındaki fark rekabetin yarattığı etkiyi gösterecektir.
1) Yalınç veya Denetimsiz
2) Sistematik veya Denetimli
Katılımlı Gözlemin özellikleri
Gözlemci standart bir araç kullanmaz.
Araştırmacı gözlem yaptığı olaya doğrudan katılır, grupla birlikte yaşar.
Araştırmacı gözlemci kimliğini saklayabilir.
Araştırmacı gözlemde bulunduğu grubun üyesi olarak kabul edilir.
Örnek: Halkın yoksul kesimlerine katılarak, onlar gibi yaşayarak bilgi toplamak.
Katılımlı Gözlem/ Avantajlar
Grup, araştırmanın amacından haberdar olmadığı için grup üyelerinin davranışları etki altında kalmaz. Doğal bir biçimde davranabilirler.
Araştırmacı, grubun bir üyesi olarak başka türlü kolay ulaşılamayacak bilgiler elde eder.
Katılımlı Gözlem/ Dezavantajlar
Gruba tam katılım varsayımsaldır. Kişinin bir yabancı olarak gruba tam uyum sağlaması güçtür.
Araştırmacı gruba katıldığı sürece, nesnelliğini yitirebilir.
Olaylara bakış açısı ve kapsamı daralabilir.
Gözlemci araştırmacı kimliğini korur.
Böylece, gözlemlerde nesnellik de korunmuş olur.
Araştırmacının grup veya olaya aşırı katılmamaya yönelik çaba göstermesi gözlemin doğallığını zedeleyebilir.
Katılımlı gözleme göre daha nesnel bir teknik olmasına rağmen geçerlik ve güvenirlik koşullarını sağlayamaz.
Araştırmacı standart teknikler kullanır.
Monografi: Belli bir grup veya özel örneğin gözlenmesi.
Bu grubun hangi özelliklerinin inceleneceği önceden belirlenir.
Gözlem çizelgeleri, soru kağıtları ve testler hazırlanır.
Böylece gözlemler standart olur.
Başka araştırmacılar tarafından bulgular tekrarlanabilir.
Nesnellik korunmuş olur.
İnsanlara, toplumsal kurumlar hakkında sorular sorularak veri toplanması.
Kamunun belirli bir konuda fikrinin alınmasında, çeşitli hipotezler sınanması amacıyla saha araştırması yapılabilir.
Saha araştırmaları, anket veya görüşme tekniği kullanılarak yapılır.
Saha araştırmaları sosyolojide en sık kullanılan tekniktir.
Anketler aracılığıyla kısa zamanda çok bilgi toplanır.
Elde edilen verilerin istatistiksel analizi yapılabilir.
Anket hazırlama aşamasında, örnekleme benzeyen bir grupta soruların denenmesine pilot çalışma denir.
Örneğin üniversite öğrencileri üzerinde yapılacak bir çalışma için, anket soruları küçük bir gruba uygulanır.
Bir bütünün kendi içinden seçilmiş parçalarıyla temsil edilmesine örnekleme denir.
Tesadüfi örnekleme: Örnekleme giren her kişinin seçilme olasılığı eşittir.
Örnekleme yapılırken, örneklemin temsil yeteneği ve yeterliliği önemlidir.
Üniversite öğrencileri üzerinde yapılacak bir araştırma düşünelim.
İki üniversiteyi seçmek yeterli bir örneklem olmaz.
Örneklemin, temsili olması için birçok farklı üniversite arasından seçkisiz olarak belirlenmesi gerekir.
4) Toplanan Verilerin Analizi
Araştırma verileri toplandıktan sonra, veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilir.
Korelasyon tekniğiyle değişkenler arasındaki ilişkiler bulunur.
Değişkenlerin birbirlerine bağlı olarak artış ve azalışları hakkında bilgi edinilir.
Rekabet arttıkça gruptaki dayanışma düzeyi azalıyor.
5) Hipotezi Doğrulamak, Yeniden Gözden Geçirmek
Araştırma sonucunda elde edilen veriler hipotezi destekleyebilir.
Eğer veriler hipotezi desteklemiyorsa, hipotez reddedilir.
Örneğin, rekabet ve grup dayanışması arasında hiçbir anlamlı ilişki bulunamaması.
Yeni hipotezler ortaya atılarak yeni bir araştırma için zemin hazırlanır.
Güvenirlik: Kullanılan ölçme aracının farklı ölçümlerde benzer sonuçlar ortaya koyması.
Kişiliği değerlendiren bir ölçme aracı düşünelim.
Benzer koşullarda, aynı kişilerden ölçüm alındığında aynı sonuçların ortaya konması beklenir.
Geçerlik: Ölçme aracının konusuna uygunluğunu belirtir. Araç gerçekten ölçmek istediğini ölçüyor mu?
Açıklık: Araştırmacı bulgularını bilimsel bir toplulukla paylaşmalıdır.
Dürüstlük ve gerçekçilik: Araştırmacı bulguları kafasına göre uydurmaz veya başka yerden almaz.
Zarar vermemek: Araştırmacı insanların mahremiyetlerine saygılı olmalı, araştırmada izin verilmediği sürece isimleri ve şahsi bilgileri yayınlamamalıdır.
Uncategorized kategorisinde yayınlandı | Sosyolojiye Giriş için yorumlar kapalı