KÜRESEL ISINMA POLEN ALERJISININ MEVSIMINI UZATTI
Bazilarimiz ardi ardina gelen hapsirik nöbetlerinden ve burun akintisindan yakiniyor, bazilarimiz ise gözde sulanma veya öksürük krizlerinden. Halk arasinda ‘saman nezlesi’ olarak bilinen alerjik rinit, yasam kalitemizi ciddi boyutlarda etkileyebiliyor. Üstelik artik sadece bahar aylarinda degil, çevresel faktörlerin etkisiyle neredeyse yilin tüm aylarinda bizi etkisi altina aliyor!
Baharin gelmesi pek çogumuz için neseli, enerjik ve saglikli günler demek… Ama bazilarimiz var ki ‘bahar alerjisi’ yüzünden ardi ardina gelen hapsirik nöbetleri, burun akintisi ve gözde sulanma gibi sorunlar nedeniyle bu dönemde oldukça sikintili günler geçirebiliyor… Hatta ‘Nasil olsa geçer’ düsüncesiyle doktora basvurmadiginda ‘astim’ hastaligina bile yakalanabiliyor. Üstelik küresel isinma nedeniyle iklim sartlarinin degismesi ve hava kirliligi gibi faktörler nedeniyle bahar alerjisine yol açan polenler sadece ‘bahar’ mevsiminde degil, neredeyse yilin büyük bir bölümünde görülüyor. Bu da alerjik reaksiyonlarin yol açtigi sorunlarla aylarca bas etmek zorunda kalmak anlamina geliyor. Çevresel etkenlerin yol açtigi bir baska sorun da, alerjik hastaliklarin görülme sikliginin giderek artmasi. Öyle ki alerjik rinit günümüzde her yüz kisiden 10 –30’unu etkisi altina alabiliyor. Acibadem Kadiköy Hastanesi Gögüs Hastaliklari ve Alerjik Hastaliklar Uzmani Dr. Gülden Pasaoglu Karakis, genellikle genç yasta, hatta çocukluk döneminde baslayan ‘bahar alerjisinden korunma yöntemlerini ve tedavi asamalarini söyle anlatiyor:
Bahar mevsiminde alerjik hastaliklarin görülme sikliginda büyük bir artis gözleniyor. Bunun sorumlusu olarak da havada yayilan çimen, agaç ve çiçeklerin olusturduklari polenler gösteriliyor. Polenler solunum yoluyla vücuda girdiklerinde, kisi alerjik bir bünyeye sahipse, vücutta salgilanan ‘histamin’ maddesi solunum yolu, gözler ve burun zarlarinin iltihaplanmasina yol açiyor. Bunun sonucunda da halk arasinda ‘saman nezlesi’ olarak bilinen ve uzun yillar devam edebilen bir hastalik olan ‘alerjik rinit’ ortaya çikiyor!
Ülkemizde agaç, çayir-çimen ve otsu bitkiler olmak üzere 3 ana bitkinin polenleri alerjik reaksiyonlara neden oluyor. Bunlarin alerjik reaksiyon yapma olasiligi kisinin genetik yatkinligina ve o polenin alerjenitesine bagli olarak degisim gösteriyor.
Bu 3 ana polen grubu arasinda alerjenitesi en fazla olan bitki, “ Graminea “ olarak adlandirilan çayir-çimen polenleridir. Siklikla agaç polenleri ilkbahar baslangicinda, çayir-çimen polenleri yaz ve yabani ot polenleri sonbahar aylarinda ortaya çikiyorlar. Polenlerin yogunlugu ve etki süreleri iklim kosullarina ve o yilki hava durumuna göre degisiyor. Örnegin iliman iklimlerde polen mevsimi daha erken baslayip daha uzun sürüyor. Bu bölgelerde yilin büyük bölümünde allerjik bulgulara rastlaniyor. Daglik bölgelerde hava daha soguk seyrettigi için polen mevsimi de daha kisa sürüyor. Ancak küresel isinma ve hava kirliliginde artis nedeniyle önceden sadece bahar aylarinda görülen polenlere artik neredeyse tüm yil rastlanabiliyor. Havada C02 miktarinin artmasi atmosferde isinmaya neden oluyor. Sonuçta havanin daha erken isinmasi çiçeklerin de daha erken açmasina, dolayisiyla polenlerin daha çabuk ortaya çikmasina ve uzun süre havada kalmasina yol açiyor. Böylece polenler alerjik kisileri artik mevsimsel degil daha uzun süre etkiliyor. Ancak yine de polenler bazi aylarda daha fazla görülüyor:
Mart-Nisan: Kizil mese, findik, zeytin, hus ve kavak agaci, akçaagaç, karaagaç, dis budak, kestane, gürgen, zeytin ve findik gibi agaçlarin polenleri,
Nisan- Mayis Haziran: Çayir, çimen gibi otlarin polenleri, Ör: Ingiliz çimi, çayir salkim otu, çayir kelp kuyrugu,
Haziran-Agustos: Bugday, çavdar, misir ve pirinç gibi tahillarin polenleri,
Agustos sonu – Ekim: Pelin otu, akkazayagi, kuzu kulagi, sinir otu, ayrik otu, isirgan otu, tilki kuyrugu, domuz ayrigi, yumak ve delice gibi otlarin polenleri alerjilere neden oluyor.
Yil boyunca: Graminea grubundan Bermuda Grass olarak bilinen çayir-çimen poleni çok allerjenik oldugundan yil boyu etkileyebiliyor.
Hapsirik, burun akintisi, gözde sulanma…
Halk arasinda ‘saman nezlesi’ ve ‘göz nezlesi’ olarak bilinen alerjik rinit ve konjuktivit genellikle nöbetler halinde tekrarlayan; hapsirik, burun akintisi, gözde sulanma ve kasinti, burunda ve damakta kasinti, geniz akintisi ve burun tikanikligi seklinde görülüyor. Alerjik astim da ise aralikli ve nöbetler halinde; gögüste sikisma hissi, öksürük, nefes darligi, hirilti (nefes alip verirken islik sesi duyulmasi ) olabilecegi gibi sadece öksürük ile de seyredebiliyor. Ayrica ciltte kasinti, kizariklik ve kabariklik seklinde bulgular da ortaya çikabiliyor.
Astim ataklarini tetikleyebiliyor!
Bahar alerjisi üst solunum yollarinda baslayip zamanla alt solunum yollarina yayilabiliyor, bunun sonucunda astim ataklarina neden olabiliyor. Yapilan çalismalara göre; bahar alerjisinin astima dönüsme orani yüzde 30 gibi yüksek bir oranda seyrediyor. Bunun nedeni ise hastalarin ‘nasil olsa geçecek’ düsüncesiyle doktora basvurmamalari; yeterince alerjenden korunmamalari ve sigara içmeye devam etmeleri. Bu nedenle bahar alerjisinde erken tani ve tedavi, hastanin saglikli bir yasam sürmesi açisindan çok önemli.
Yakinmalariniz taniyi koymaya yardim ediyor. Doktorunuz alerjiden süphelendiyse kesin tani için sizden alerjik deri testi, burun içine alerjen maddelerle yapilan uyari testi ve kan tetkikleri isteyebilir. Kesin tani konuldugunda hemen tedaviye geçiliyor. Alerjik hastaliklarin tedavisinde ilk yapilmasi gereken kisinin duyarli oldugu alerjenden korunmasidir. Ayrica tedavide hastaligi kontrol altina alan oldukça etkili ilaçlar ve hastalikta kür saglayabilen asi tedavisi vardir.
Polenlerden korunmak sart!
Alerjik hastaligin tedavisinde temel kural, duyarli olunan alerjenlerle temasi önlemek. Çünkü birçok alerjik hastalikta yakinmalar genellikle alerjenle temasin ardindan ortaya çikiyor.
Polenlerin yogun oldugu dönemlerde pencereleri kapali tutun. Arabanizin camlarini da açmayin.
Evin içinde havalandirma sistemleri ve hava filtreleri kullanin.
Dis ortam aktivitelerini azaltin. Özellikle polenlerin yogun oldugu 10.00 – 16.00 saatleri arasinda disari çikmayin.
Polenlerin yogun oldugu yerlerde egzersiz yapmaktan kaçinin.
Yesil alanlarda mümkün oldugunca bulunmayin.
Disari çikmissaniz eve girer girmez kiyafetlerinizi degistirin ve dus alin. Kiyafetlerinizi yatak odasinda çikarmamaya dikkat edin.
Agzinizi ve burnunuzu koruyan maske kullanin.
Ilaç tedavisi: Bahar alerjisinde ikinci adim olarak ilaç tedavisine basvuruluyor. Günümüzde hastaligin bulgularini kontrol altina alarak hastalarin saglikli bir sekilde hayatlarini sürdürmelerini saglayan etkili ilaçlar mevcut. Hastaligin belirtilerine göre kullanilan ilaçlarin türü de degisiyor. Örnegin burun nezlesinde antialerjik ilaçlar ve burun spreyleri, astimda ise hava yollarini genisleten ve hastaligi kontrol altina alan agiz spreylerinden yararlaniliyor. Ilaç tedavisi kesin çözüm saglayamiyor ama bulgularin hafiflemesine, hastalarin yasam kalitelerinin artmasina ve saglikli kisiler olarak hayatlarini sürdürebilmelerine yardimci oluyor.
Asilar uzman ellerde yapilmali: Ilaç tedavisi ile hastada belirgin bir düzelme saglanamadigi ya da kesin tedavi istendiginde asi tedavisine geçiliyor. Özelikle polen alerjisinde, asi tedavisi ile oldukça basarili sonuçlar elde ediliyor. Öyle ki hastanin yakinmalari asi tedavisi ile yüzde 60 – 70 oraninda azaltilabiliyor.
Son zamanlarda mevsimsel polen alerjilerinde kisa dönem bagisiklik saglayan ve her yil tekrarlanmasi gereken asilar da tercih edilebiliyor. Mevsim öncesinde haftada bir kez uygulanan bu asilar, hastanin tüm bahari rahat bir sekilde geçirmesini saglayabiliyor. Eger bu asi hastada yarar saglamazsa veya uzun yillar devam edecek kesin bir çözüm isteniyorsa, bu durumda en az 5 yil boyunca tekrarlanmasi gereken klasik asilara basvuruluyor. Ancak riskli bir tedavi yöntemi oldugu için asilarin mutlaka bu konuda egitim almis alerji uzmanlari tarafindan ve hastane ortaminda uygulanmasi gerekiyor. Aksi halde asilar fayda vermek yerine, ‘anaflaktik sok’ adi verilen agir tabloya kadar varabilen ciddi yan etkilere neden olabiliyor.