Bu yazıda “ilerleme” ve hidro-enerji arasındaki bağ üzerinden Türkiye’nin büyüme modeli ele alınacaktır. İlerlemenin insanlık için iyi olup olmadığını sorguladığı yazısından J. Caradonna’nın sorduğu gibi “Ya ilerleme anlatısını tekrardan düşünürsek? ” (The Atlantic, 09.09.2014) Buna ilave olarak, ya ilerlemeye yönelik bugüne kadar ki değerlerimize eleştirel yaklaşırsak? Ya sosyo-ekonomik unsurları ilerlemenin koşulu varsayar ve hikâyesini tekrardan ele alırsak? O zaman geleceğin pek de parlak olmadığı, sosyo-ekonomik sorunların (eşitsizlik, fakirlik, çevre kirliliği, vs.) insanlık için en önemli tehdit oluşturduğu görülecektir.
Bahsedilen sorunlarla çözümünün anahtarı, insani kalkınma için gerekli olan, enerjinin sürdürülebilir bir şekilde nasıl temin edileceğinin yanında var olan kaynakların verimli şekilde kullanılmasıdır. Bir diğer ifadeyle, karar alıcıların sürdürülebilir enerji politikaları üretmeleri durumunda ancak insani kaygıların giderilmesi mümkün olacaktır. Bunun gerçekleştirilmesinin ilk adımı siyasilerin sürdürülebilir gelecek inşasına uygun bir enerji güvenliği tanımı ortaya koymalarından geçmektedir. Hâlbuki birçok toplum için enerji güvenliğinden neyin anlaşılması gerektiği son derece tartışmalıdır. Kavramın tanımlanması sürecinde birçok devlet ve devlet dışı aktör ( yatırımcılar, iş lobileri, sivil toplum, vs.) “güvenlikleştirme eylemleri" (securitizing acts) yoluyla kimlerin hangi tehditlere karşı enerji güvenliğinin sağlanması gerektiğini belirlemeye çalışmaktadır. Bu noktada akıllara şu soru gelmektedir: Siyasi karar alıcılar enerji güvenliğini hangi koşullarda tanımlarlar? Bu soru çerçevesinde ilgili deneme net enerji ithalatçısı Türkiye'nin sürdürülebilir olmayan genelde enerji, özelde ise hidro-elektrik politikalarını şekillendiren enerji profilini/stratejisini ve iktisadi “kalkınma” modelini irdelemektedir.
Türkiye'nin Enerji Profili
2013'e yönelik verilere göre Türkiye’nin giderek artmakta olan birincil enerji kullanımı %70'ler düzeyinde hidrokarbonlara (%93 petrol ve %97 doğal gaz ithal edilmektedir) dayanmaktadır. Yılda yaklaşık %7 büyüyen elektrik sektöründe ise Türkiye’nin üretim karışımı ise şu şekildedir: % 43,8 doğal gaz, %25,5 kömür (yaklaşık yarısı ithal edilmektedir) , %24,8 hidro ve %4 yenilenebilir kaynaklar (ağırlıkla rüzgâr) ve diğerleri (TMMO,2014).
Buldozer Neoliberalizm ve Hidro-Enerji
Türkiye’nin siyasi karar alıcılar neden sürdürülebilirliği öncelemeyen kısa-vadeli bir enerji güvenliği tanımı tercih etmekte ve bu yönde politika uygulamaktadır? Bu sorunun cevabı yerel kamuoyunun rızası olmaksızın kamu alanlarını (ırmaklar, ormanlar, zeytinlikler, vs.) kar maksimizasyonu odaklı, denetim süreci soru işaretleriyle dolu özel sektör (inşaat) yatırımlarına açan “buldozer neo-liberal” politikalarda yatmaktadır. İlgili politikaların sürdürülemezliğinin en acı göstergesi Soma’da 301 kömür madeni işçinin hayatını kaybetmesi olmuştur.