Çelik Nedir ? | Tasarimdan imalata
ULUSLARARASI ÇELİK STANDARTLARI :
1. Malzeme Numarası
2. Çeliğin çekme dayanımına göre kısa işareti
3. Çeliğin kimyasal analizine göre kısa işareti
Çeliğin Çekme Dayanımına Göre Kısa İşareti:
Karbon Çelikleri :
“C” ön harfi ile tanımlanır ve “C” harfinden sonra gelen sayı yüzde C miktarının 100 katını gösterir. Ayrıca diğer özellikler “C” harfinden sonra k, m, q ve f harfleri konularak tanımlanmaktadır.
Düşük Alaşımlı Çelikler :
Yüksek Alaşımlı Çelikler :
AFNOR– Fransız Standartları :
BS– İngiliz Standartları :
GENEL YAPI ÇELİKLERİ :
Türkiye 16.472.000 ton’luk çelik üretimi ile dünya çelik üretiminde 13. sıradadır. Türkiye 2002 yılındaki 16.472.000 tonluk üretiminin 9.337.009 tonunu ihraç etmiştir. Buna karşılık çoğunluğu (% 85) yassı ürünler olmak üzere 5.446.879 t çelik de ithal etmiştir. Genel Yapı Çelikleri toplam çelik üretimi içinde en büyük paya sahiptirler. Genel yapı çeliklerinin kullanımının bu derece fazla olması bu çeliklerin standartlarına da büyük bir itina gerektirmektedir.
Genel yapı çeliklerinin belirlendiği Avrupa Standardı EN 10025 ile ilgili son değişiklik Aralık 2000’de yayınlanmıştır. 2000 civarındaki çelik içinde en çok kullanılanları olan bu yapı çeliklerine ve bir bakıma da her derde deva oldukları için “genel yapı çelikleri” denilmiştir. Bunlar tarihi gelişimlerinde, EN 10025 standardının ilk şeklini aldığı Mart 1990’da en köklü değişimlerine uğramışlar ve başta kısa gösterimleri olmak üzere büyük ölçüde değişmişlerdir. Özellikle çekme dayanımlarını esas alan kısa gösterimler yerine mukavemet hesaplarında daha çok kullanılan akma sınırlarını esas alan kısa gösterimler kullanılmıştır.
Kenar bükme yeteneği
Çubuk çekmeye uygunluk
Kalıpta dövmeye uygunluk
Dikişli boru yapımı
Gevrek kırgınlığa dayanım
Düz yüzeyli çelik çubuk (D): Yüzeyinde betonla aderansı (kenetlemeyi) artırıcı nervürler veya profiller bulunmayan yüzeyi düz dairesel kesitli beton çelik çubuğudur.
Profil yüzeyli çelik çubuk (P) : Haddelenme sırasında yüzeyinde betonla aderansı artırıcı çeşitli şekilli girintiler oluşturulmuş ve genellikle beton çelik hasırlarında kullanılan beton çelik çubuğudur.
Nervürlü çelik çubuk (N): Haddelenme sırasında yüzeyinde betonla aderansı artırıcı nervürler (sürekli veya kesintili enine boyuna veya eğimli çıkıntılar veya fitiller) oluşturulmuş beton çelik çubuğudur.
Sıcakta haddelenme sonucunda sertleştirilmiş (doğal sertlik) (a)
Soğukta işlem görerek sertleştirilmiş (b), olmak üzere ikiye ayrılır.
Minimum akma sınırı 2200 kgf/cm2 (I)
Minimum akma sınırı 4200 kgf/cm2 (III)
Minimum akma sınırı 5000 kgf/cm2 (IV), olmak üzere üç sınıfta ayrılır.
Minimum kopma uzaması (10) % 8 olan çubuklar (IV bs)
Minimum kopma uzaması (10) % 5 olan çubuklar (IV bk) olmak üzere iki sınıfa ayrılır.
Çelik hasırların yapımlarında kullanılan çelik çubukların b.1 de belirtilen yapılış özelliklerinde olmalıdır.
Nokta direnç kaynağı (ND) yalnız gerekli denetim ve kalite kontrolünün sağlandığı işletmelerde yapılmalıdır.
Kaynaklı çelik hasırı oluşturan enine ve boyuna çubuklar, bütün kesişme noktalarında en küçük kayma dayanımını şartnamede belirtilen düzeyde olan direnç nokta kaynağı ile birleştirilmiş olmalıdır.
Kelepçeli çelik hasırlarda kullanılan kelepçeler, metale veya çeliğe zararı olmayan malzemeden yapılmış olmalı ve düğüm noktalarının taşıma ve uygulama koşulları altında kayma, dönme veya ayrılmasını önlemelidir.
Çelik hasırlarda, boyuna çubuklardan her biri veya bir bölümü yan yana konmuş çift çubuklardan oluşturabilir.
Çelik hasır oluşturan enine ve boyuna çubuklar, kenarlara en yakın düğüm noktalarından sonra en az 2.5 cm uzatılmış olmalıdır.
Çelik hasırlarda enine bir çubuğun kesit alanı boyuna bir çubuğun veya çubuk çiftini kesit alanının en az 1/3 üne eşit olmalıdır.
Birbirini izleyen iki çubuk aralığı için + %0,5
En dış ve en içteki iki çubuk arası için 25 mm den fazla olmak üzere + % 0,5 olmalıdır.
b) Yüzey durumu: Yüzeyleri genel olarak mat yapılır. Yüzey durumu aşağıdaki 4 halden birine uygun olmalıdır.
Tufali alınmamış (02) : Isıtma renklenmesi ve gevrek tufala izin verilir.
Tufalsiz (03) : Gözenek, küçük bere ve hafif haddeleme çiziklerine izin verilir.
İşlem görmüş yüzey (04) : Yalnız az miktarda gözeneklere küçük berelere ve çiziklere izin verilir.
İşlem görmüş iyi yüzey (05) : Gözenek küçük berte çizikler püskürtme ile yapılan takin homojen görünümünü bozmamalıdır.
PASLANMAZ ÇELİK :
SICAK DALDIRMA GALVANİZ :
Demir ve çeliğin paslanmaya karşı korunmasında en akılcı ve kesin çözüm, malzemenin sıcak daldırma yöntemi ile galvaniz kaplanmasıdır. Demir ve çelik malzemeler bulundukları atmosferik ortamdan etkilenerek zaman içinde fiziksel, kimyasal, elektriksel ve diğer özelliklerini kaybederek korozyona uğrarlar. Bu değişikliğe, “metalin paslanması” da denmektir. Paslanma sadece görüntü bozukluğu olmayıp aynı zamanda metali aşındıran bir kimyasal reaksiyondur. Ayrıca pas, kaynaklandığı metalden takriben 30 kat büyük bir hacim oluşturduğundan, paslanan metalin çevresindeki elemanları da patlatmaya eğilimlidir. Metali, paslanmayı oluşturan dış etkenlerden uzak tutabilmek amacı ilen metal yüzeylere koruyucu yöntemler uygulanır. Bu koruyucu yöntemlerden bazıları boya, plastik, nikel, krom, bakır ve çinko kaplamadır. Ancak; bütün bu kaplama yöntemleri arasında çinko kaplama en güvenli ve uzun ömürlü olanıdır. Çelik malzemeleriniz yaklaşık 450°C ‘deki ergimiş çinkoya daldırılır.
Sıcak Daldırma Galvaniz (TS 914 EN ISO 1461) :
Kalite Kontrolde Kolaylık: Kaplama kontrolü, kaplamanın standartlarına (ASTM A 123, BS 729, DIN 50976, TSE 914) uygun kalınlıkta yapılıp yapılmadığının kontrolüdür. Testler mikrometre veya tahribatsız muayene ölçüm aletleriyle kolayca yapılıp, standartlara uygunluğu karşılaştırılır.