﻿ Nevruz'a Dair... | Yeşil Iğdır Gazetesi
Tarih : 2017-03-09
Nevruz, kelime manası olarak Farsçada “Yeni gün” ya da “Gün ışığı” manasına gelmektedir. Gece ile gündüzün eşitlendiği 21 Mart ile havalar ısınmaya, ağaçlar çiçeklenmeye, toprak yeşermeye ve göçmen kuşlar yuvalarına dönmeye başlar. Dünya üzerine yaklaşık 23 ülke (1) ve çeşitli toplumlarda farklı mitolojik temellere dayandırılarak kutlanan Nevruz’a yazılı olarak ilk kez miladi II. yüzyılda Pers kaynaklarında rastlanılmaktayız. Türkler tarafından da eski tarihlerden beri kutlanan Nevruz Bayramı İran takviminde, On İki Hayvanlı Türk takviminde ve Selçuklular döneminde Sultan Melik şah adına hazırlanan Celalî takvimine yılın ilk günü olarak kabul edilmektedir.
Nevruz Bayramı ile ilgili başka bir rivayet ise, Allah o gün (Nevruz) tüm dünya’yı yaratmış, Keyumers’i (2) dünyanın hâkimi kılmış ve Keyumers de bu günü bayram olarak ilan etmiştir. Nevruz Bayramının mitolojik açıklamalarına en çok Fars kaynaklarında rastlanmaktadır. Başka bir rivayette ise, Şapur’un (3) oğlu Hürmüz (4) – Nevruz isminin bunu isminden türetildiğine inanılır- Nevruz’u bayram ilan ederek mutluluk getirmesi ve havayı temizlemesi için yüksek yerlerde ateş yaktırmış, çünkü ateşin havada biriken mikropları yok ettiğine ve tabiata hastalık saçan tüm unsurları temizlediğine inanılmıştır.
Kürt yazar Musa Anter’e göre, Kürtler Nevruz Bayramını ilk zamanlarda 31 Ağustos’ta kutlarmış fakat Arap takviminin kullanılmaya başlanmasıyla 21 Martta kutlanılmaya başlanılmıştır. Kürtler de Nevruz Bayramı Demirci Kawa Efsanesine dayandırılmaktadır. Demirci Kawa Efsanesi ise İran mitolojisinde Kawa Efsanesine dayanmaktadır. Demirci Kawa Efsanesi Firdevsî’nin önemli eseri Şâhnâme’de görülmektedir. Demirci Kawa Efsanesine göre; 2500-2600 yıl öncesinde Zuhak (kaynaklarda Dehak ismiyle bilinen bu kralın Keyumers olduğu da rivayet edilmektedir.) adında Asurlu çok ama çok zalim bir kralın altında yaşayan Kawa adında bir demirci vardı. Bu kral tam bir canavardı ve efsaneye göre her iki omzunda da birer yılan bulunuyordu. Bu iki yılanı beslemek için her gün halktan iki çocuğu sarayına kurban olarak getirtip aşçılarına bu iki çocuğun beyinlerini yılanlarına yemek olarak verdiriyordu. Aynı zamanda bu canavar kral ilkbaharın gelmesini engelliyordu. En sonunda bu zulümden bıkan ve bir şeyler yapmak isteyen Armayel ve Garmayel adlı iki kişi kralın sarayına aşçı olarak girmeyi başarırlar ve Kralın yılanlarını beslemek için beyinleri alınarak öldürülen çocuklardan sadece birini öldürüp diğerinin gizlice saraydan kaçmasına yardımcı olurlar. Böylece ellerindeki bir insan beyni ile kestikleri bir koyunun beynini karıştırarak yılanlara verirler her gün bir çocuğun kurtulmasını sağlamış olurlar. İşte bu kaçan kişilerin Kürtlerin ataları olduğuna inanılır. Kaçan çocuklar Kawa adlı demirci tarafından gizlice eğitilerek bir ordu haline getirilirler. Kawa'nın liderliğindeki bu ordu bir20 Mart günü zalim kralın sarayına yürüyüşe geçer ve Kawa, kralı çekiç darbeleri ile öldürmeyi başarır. Kawa etraftaki tüm tepelerde ateşler yakar ve yanındakilerle birlikte bu zaferi kutlarlar. Böylece Kürt halkı zalim kraldan kurtulmuş olur ve ertesi gün ilkbahar gelir.
Farslarda “Heft Sin” yani “Yedi S” geleneği önemli bir yer tutmaktadır. Bu gelenek Türklerde de “Yedi Levin” yani “Yedi Çeşit” ismiyle meşhur olup çeşitli çerezlerin bereket manasıyla bir araya getirilip karıştırılması olarak önemli bir yere sahiptir. Bu geleneğe göre Nevruz Bayramında “S” ismiyle başlayan objeler bir araya getirilir. Bunlar;
Afganlılar ise Farslardaki “Heft Sin” ve Türklerdeki “Yedi Levin”e benzer şekilde “Heft Mewa” denilen yedi meyve hazırlarlar. Heft Mewa, denilen meyveler kendi şurupları içinde hazırlanan bir çeşit meyve salatasıdır. Bu meyveler; Kuru üzüm, iğde, Şam (Antep) fıstığı, kuru kayısı, ceviz, badem ya da erik’tir.