İslâmcı düşüncenin kültürel mekânları
22.05.2017 Pazartesi 02:59
Bir toplumda kültürün üretilip tüketildiği ve dolaşıma sokulduğu mekânlar vardır. Sosyal değişimi yansıtan en önemli mekânlar bunlar olsa gerek.
Bir toplumda kültürün üretilip tüketildiği ve dolaşıma sokulduğu mekânlar vardır. Sosyal değişimi yansıtan en önemli mekânlar bunlar olsa gerek. Çünkü matbaa ve gazetenin girmesiyle Osmanlıdaki kültürel mekânlar da büyük ölçüde değişti, klasik edebiyat meclisleri ve mahfillerin yerini matbaa ve gazete idarehaneleri aldı. Hatta Cumhuriyet’ten sonra, şuarâ ve ulemanın meşrebine göre, bu mekânlara Cumhuriyet, Küllük, İkbal, Meserret, Baylan gibi meyhane, kahvehane ve pastaneler, en sonunda da cafeler eklendi…
Doğrusu, kamusal alanlarda 1960’tan sonra görünmeye başlayan “İslâmcı” camianın kültürel mekânları incelenmeye değer bir konu. Böylece İslâmcı düşünce’nin 60’lı yıllardan bugüne hangi mekânlarda yeşerdiği, buralarda üretilen/tüketilen kültürün, bu mekânların kurucu veya müdavim şahsiyetlerinin özellikleri ve daha sonraki kuşaklar üzerindeki etkileri üzerinde çalışılabilir.
Şüphesiz, ben ve benden önceki kuşağın siyasî/fikrî ve edebî açıdan yetişmesinde, resmî kurumlardan ziyade, bu tür sivil/kültürel mekânlar rol oynamıştır.
Bu girişi, editörlüğünü Köksal Alver ve Duran Boz’un yaptığı “Mekân Hikâyeleri” adlı kitap vesilesiyle yaptım. Eser, okur-yazar dindar zümrenin, 60’lı yıllardan itibaren, önce büyük şehirlerde, ardından Anadolu’da; hangi mekânlarda toplandığını, bu mekânların müdavimlerini, okudukları kitapları, tartıştıkları konuları, dostluk ilişkilerini, tanıkların kaleminden anlatıyor… Böylece, anı niteliğindeki bu yazılar vasıtasıyla, “İslâmcı hareket’in hikâyesini mekânlardan hareketle okuyabiliyoruz.
Kitaptaki çoğu yazı gösteriyor ki İslâmcı düşüncenin merkezden taşraya doğru yayılmasında en etkili olan mekânlar, dergi idarehaneleri/ kitabevleri ve kahvehanelerdir… Meselâ Hüseyin Su’nun kaleme aldığı üzere, bunlardan biri 1973’te, Ankara’da Esat Caddesi’nde açılan “Edebiyat Dergisi” bürosudur. Su’nun söylediği gibi bu mekân, “kendine özgü âdâp ve erkân”ıyla Ankara’dan veya taşradan gelen pek çok “İslâmcı” aydının âdeta “karargâh”ı idi… Onu daha sonra Mavera’nın, Akabe Yayınevi’nin ve Hece’nin mekânları izledi. Kitaptaki N. Ahmet Özalp’ın “Zafer Çarşısında Bir Darü’l-Eman: Akabe Kitabevi”ni gözlerim yaşararak okudum. Zafer Çarşısı’nın gergin ortamında, birkaç Müslümanın kıt imkânlarla açtığı kitabevinin hikâyesi, bana şimdilerde kaybettiğimiz, vefa, kardeşlik, dostluk ve fedakârlığın, o yıllarda ne kadar da diri olduğunu hatırlattı… Müslümanların o dönemde solun hakimiyetinde olan Zafer Çarşısı’nda ilk görünüşleridir bu… Ardından “İktibas” dergisinin ve Ercüment Özkan’ın hikâyesi, sonra elbette Eskişehir ve elbette Atasoy Müftüoğlu’nun mekânları; “Deneme” dergisi, Akçağ ve Gazve Kitabevlerinde yapılan sohbetlerle devam eden büyük yürüyüş…
İşte bu mekânlar, 70’li yıllardan itibaren merkezden taşraya doğru yayılmıştır. Bursa’da Sur, Denizli’de Hicret, Kayseri’de Akabe, Van’da Vakıf Kitabevi ve niceleri… Bunlara bir de gözü pek, cömert, merhamet ve sevgi yüklü, dava delisi Kerim’leri, onların birer ruh atölyesi olan dükkânlarını, yazıhanelerini eklemek gerek. Meselâ, “Hacı Bayram’da Dr. Emin Acar Bey’in yerini, Kızılay’da Turtes Pasajı’ndaki Saatçi Musa’nın Dükkânı’nı, burada hem saatleri hem de ruhları onaran Musa Çağıl’ı kim unutabilir?..
Ben, kitapta en çok Hilmi Uçan’ın yazısını okurken duygulandım. Bu yazıdaki İrşad Kitabevi ve bu kitabevinin sahibi “Hoca! Yekûnları 1’de topla” diyen fedakâr dava adamı İsmail Gültekin gibileri, çoğumuzun hikâyesinin ortak kahramanı ve mekânıydı.
Şimdi o simaları, o mekânları ve sohbetleri o kadar özlüyorum ki!..
Alaattin Karaca 18.06.2018
1946’dan beri süren bir ‘Yılan Hikâyesi’
"Y ılan Hikâyesi”, Samim Kocagöz’ün romanı. Romanda olaylar, 1946 yılında, Demokrat Parti’nin kurulması, örgütlenmesi ve seçimlere girmesi sürecinde Ege’de –muhtemelen...
Alaattin Karaca 11.06.2018
Tarık Buğra ‘Yağmur Beklerken’de bize ne söylüyor?
T ürk edebiyatında siyasî partilere ve seçimlere dair eserleri okumaya devam… Bu yazıda Tarık Buğra’nın “Yağmur Beklerken” adlı romanını ele alacağız. Romanı değerlendirmeye geçmeden önce...
Alaattin Karaca 04.06.2018
Bir seçim hikâyesi ‘Nasipse Adayız’
T ürkiye’yi seçim heyecanı sardı. Kimilerine göre bu seçimler hayat-memat meselesi. Gerçi ben bildim bileli böyledir, her seçim hayat-memat meselesidir; Ama sonuç ne olursa olsun hayat da...
harun 24 Temmuz 2017 15:18
üsküdarda bir attar dükkanını da hatırlamak ve okumak bu yazıdan sonra okumak elzemdir bence
atila özseçer 22 Mayıs 2017 15:44
evet özlediğimiz o kadar şeyler var ki kitaplar dan önce insanların birbirlerine dostlukları , komşulukları, akrabalıkları gelir bana göre . daha sonra özlem duyduğumuz iman ,ahlak,sevgi.saygı o mekanlar oluşur gider diye inanıyorum saygılar
VATANDAS 22 Mayıs 2017 11:11
Allah razı olsun.Bizleri bir zaman tünelinden geçirdiniz.O zamanki o mekanlar tamamen fikri/edebi boyutları olan yerlerdi.Ama şimdi biraz siyasileşti gibi geliyor bana.
evin 22 Mayıs 2017 06:35
60 lardan beri "yeşil kuşak" projesiyle islamcıları kim fonluyorsa oralarda arayın mekanları...
hamdi bey 22 Mayıs 2017 12:20
Kızıl kuşağa karşı yeşil kuşak...Ardından yeşil kuşağı frenleyecek BAAS cı - kemalist sarı kuşak! Doğru da böyle bir yazının altına bunları yazmak nereden aklınıza geldi sayın ibrişim kuşak! /0 li yıllar boyunca bir tas sıcak çorba içemeden vermeye çalıştığımız mücadelemizdee bizi fakr-ü zaruret içinde bırakıp o fonlardaki hissemizi göndermeyen i.nelerin adresini biliyorsanız bana bildirin ayrıca...
papaz 23 Mayıs 2017 11:24
hamdi Bey sinirlenmeyin, rahat olun, ülkecek üretimden yoksunuz farkında mısınız? Bo boş konuşmayın...
Mustafa Karaalioğlu Demokrasi kazanmadan ekonomi kazanabilir mi?
Mehmet Ocaktan İslam siyaset düşüncesindeki muhafazakarlık demokrasiye engel
Yusuf Ziya Cömert İnci Baba’nın tarihçileri
Karadeniz gezisi faciayla bitti: 3 ölü
Bunları onlara yediririz
Emekli öğretmen not yazıp intihar etti
Antalya'da zehir tacizlerine operasyon
Kuzenini yaraladı, tutukladı
Herkes şoförü aradı, o işe gitti
İlki arkadaşımın pusulası