MÜSLÜM BABA... MÜSLÜM BABA... MÜSLÜM BABA… / ŞAHİN KELLECİ - Kültür ve Edebiyat Dergisi
Dün Müslüm Baba filmine gittim. Filmi birçok yönüyle çok beğendim. Filmin mekânları çok güzel verilmiş. Hiçbir şeyden kaçınmamışlar. Oyunculuk açısından da hakkı verilmiş bence… Müslüm’ün çocukluğunu, gençliğini ve yetişkinliğini oynayan oyuncular gerçekten başarılı. Annesini oynayan Ayça Bingöl kısa bir bölümde rol almasına rağmen seyircinin kafasına kazınıyor. Fazla laf kullanılmadan, tekrara düşmeden çok şey anlatıyor film. Özellikle Müslüm’ün naifliği, kendine has espri anlayışı az laf çok oyunculukla verilmiş. Bu oldukça etkileyici. Dinleyicisi sonra menajeri olan ‘Bahtiyar’ karakteri çok özgün olmuş. Dönemin Adana atmosferi oldukça etkileyici. Özellikle de renklerin sıcaklığı hemen o döneme götürüyor insanı. Kısacası ‘Müslüm Baba’nın’ filminin hakkını vermişler yani…
Annesini hatırladığı, aklına geldiği, geri dönüş sahnesini damda serili çamaşırların üzerine yansıtarak göstermesine bittim ya… Buna benzer bir imge kullanımını daha önce görmedim.
Ama Müslüm’ün pavyon dinleyicileri açısından sesinin ‘beğenisinin’ anlatılması kalıp olmuş gibi… Müslüm türkülerini yaşayarak söylerdi. Söyleyişin altındaki hikâyeyi dinleyiciye hissettirirdi. Müslüm kitlesinin ‘damarı’ buydu. Herkes kendi hikâyesini onun hikâyesi ile özdeşleştirirdi. Dinleyicilerin kendi özgün hikâyesinin Müslüm’le özdeşlik kurması üzerinden aynı beğeni daha özgün anlatılabilirdi.
Filmin sonunda bütün anlattıklarını filmin dışında sözle tekrar etmesi fazlalıktı. Aynı şeyi 132 dakikalık filmde anlatmışsın zaten. Anlatamadığını düşünüyorsan filmin içine koy. Ayrıca Muhterem Nur’un filmin dışında Muhterem Nur olarak konuşması da gereksizdi. Hikâye büyüsünü bozuyor bence.
Amaaan olmuş bitmiş bir film…
Biz gelelim filmin dediğine… Müslüm’ün yaşadığı dram aslında yine bir kadın cinayeti üzerinden şekilleniyor. Hayatını belirleyen dönüm noktalarından bir tanesi o cinayet; annesinin ve küçük kız kardeşinin babası tarafından gözleri önünde öldürülmesi… Gerekçe yine, ‘namus’… Filmde ‘annesinin, kız kardeşinin katiline’ yani babasına hapishanede bakıyor. Hapisten afla çıktığında evine alıyor, köyüne götürüyor. Kardeşini babasına karşı sakinleştirmeye çalışıyor… ‘Sokakta mı kalsın’ filan diyor. Para veriyor. Kardeşi isyan ediyor ‘sen evliya mısın?’ diye soruyor. Filmin geneli bu davranışı olumluyor. İyi budur, diyor. Ama şöyle bir düşününce… Yahu bu tür cinayetler günümüzde devam ediyor. Her gün yaklaşık beş kadın cinayeti işleniyor. Neredeyse aynı gerekçeyle… Şimdi soru şu: Bugün anneleri öldürülen çocuklara aynı davranışı önerir misiniz? Müslüm gibi davranmalarını ister misiniz? Hadi bu soruya da cevap verin ateistler… Pardon senaristler. Ya da yönetmenler.
Her erkek ve kadın sevgilisinden şu sorunun cevabını ister: Bu kadar insan içinden neden beni seçtin? Sevginin altındaki somut nedeni, tercihin nedenini öğrenmek ister. Herkes bir cevap verir ama cevap veren de bilemez sorunun cevabını. Yaşadıkça anlar bunu. Müslüm hayranları da bu evliliğin nedenini düşünmüş müdür? Sanmam… Film bu sorunun cevabını kısmen vermeye çalışmış. Kendisini affedecek bir kadın ile kendisini terk etmeyecek bir erkek bir araya gelmiştir. Hayat hikâyeleri onları bir araya getirmiş, bir arada tutmuştur. Filmlerin birçoğunda karakterlere psikolojik boyut katma yöntemi olarak Oidipus, Elektra vs. kompleksi eklenir ya da büyük travmalar eklenir. Filmin sonunda açığa çıkar. Yaşam içerisinde bu iki karakter zaten birbirini tamamlamış travmaların en büyüğünü yaşamıştır. Ama işin içine ‘kadına şiddet’ girince suçu hastalığa, alkole bağlamak doğru değil. ‘Ne sen babansın, ne de ben annemim’ demek de sorunu açıklamıyor. Şiddet ortamında büyümüş insanlar, şiddeti özendiren bir kültür ortamında genellikle şiddet uygular. Filmde sorunu bu şekilde ortaya koyup, sorgulanmasına kapı aralanabilirdi. Bütün bu olanaklar Müslüm Gürses’e ‘kondurmaya’ kıyılamadığı için es geçilmiş.
Ben arabesk sevmem. Hâlâ da sevmem. Arabesk bir tavırdır. Hayatın akışı karşısında kendine acıma tavrıdır, yılgınlık tavrıdır. Ahmet Kaya’yı ilk dinlediğimde de söylemiştim arabesk olduğunu. Arabesk acıyı barındırdığı için değil, acı karşısında aldığı tutumdan dolayı arabesktir. Halk türkülerinde de vardır acı, Neşet Ertaş’ta da vardır. Müslüm Gürses de halk türkülerini okudu. Ama arabesk okudu.
Âşık olduğunuzda bütün aşk şarkılarının sizin duygularınızı anlattığını düşünürsünüz. Toplumda da durum aynen böyledir. Bugün de aynı şey geçerlidir. Gezi olur başka bir şey dinlersiniz, seçimi kaybedersiniz başka bir şey dinlersiniz. Hayatın getirdikleri karşısında insanlar tavırlarını seçerler aslında. Örneğin; Yılmaz Güney de yoklukla geçirdi hayatını. Onu izlerken rol yapmadığını görürdük çünkü oynadığı şeyi yaşardı. Müslüm Gürses de şarkılarını yaşayarak söylerdi. Filmde de aynı özelliği işliyordu. Müslüm, babasına karşı bir şey yapamadı. Bu zulme karşı da bir şey yapamadı. Filmde de bir şey yapamamanın acısıyla neler yaptığını gördük. Acıyı kendinde yaşadı, Müslüm Gürses oldu. Yılmaz Güney kendisi gibi olanları, acıyı birleştirmeye çalıştığı ve acıyı güce dönüştürdüğü için Yılmaz Güney oldu.
Bir arkadaşım ‘Eskiden Ahmet Kaya’yı hiç dinlemezdim ama şimdi çok dinliyorum’ dedi. Doğrudur dedim. ‘Onu dinlemediğin zamanlar örgütlüydün, mücadele ediyordun. Ama şimdi ümidini kestin ve örgütsüzsün.’
MAGLEN / HÜSEYİN KARPLÜTONUN KEŞFİ / ESRA ŞENYÜZ
1 Ocak 2019	Genel, Görsel Sanatlar, Sayı 589