Domino Nedir Nasıl Oynanır - e Okul MEB
21 Eylül 2016 ramazan Soru Cevap 0
Domino nedir? İki ya da daha çok kişi arasında tahta, abanoz, fildişi, pirinç ya da başka malzemelerden yapılmış, yassı ve dikdörtgen küçük taşlarla oynanan salon oyunudur. Sayı değerleri noktalarla belirtilen bu taşlara “zar”, “domino”, “pul”, “kart” gibi adlar da verilir. Her taşın bir yüzü enlemesine bir çizgiyle iki kareye ayrılmıştır. Taşlar, boş kareyle belirtilen sıfırdan altıya kadar, bütün sayıların eşleşmesini sağlayacak biçimde işaretlenmiştir. Toplam 28 taştan oluşan normal takımda sayılar 6-6, 6-5, 6-4, 6-3, 6-2, 6-1, 6-0, 5-5, 5-4, 5-3, 5-2, 5-1, 5-0, 4-4, 4-3, 4-2, 4-1, 4-0, 3-3, 3-2, 3-1, 3-0, 2-2, 2-1, 2-0, 1-1, 1-0, 0-0 biçiminde sıralanır. Taşların sayı değerleri bazen tavladakine benzer biçimde “yek”, “dü”, “se” vb olarak belirtilir. Bazı takımlar 9-9’a, hatta 12-12’ye kadar çıkabilir. Ortak bir uç sayısı olan taşlar bir dizi oluşturur. Çiftler yalnızca bir dizide, öbür taşlar ise iki ayrı dizide yer alır. İki taştan üstünde daha fazla nokta olanına “ağır”, öbürüne ise “hafif” taş denir.
Dominonun Çin’de İS 12. yüzyılda ortaya çıktığı sanılmaktadır. Bu oyunda kullanılan taşlarda boş kare yoktu. “Noktalı kart” denen taşlar bir çift zarla yapılabilecek olası bütün atışlara denk düşecek biçimde işaretlenmişti. Çin’den bağımsız olarak geliştiği sanılan Batı’ya özgü domino, 18. yüzyıl ortalarında İtalya ve Fransa’da oynanmaya başladı. İngiltere’ye 18. yüzyılın sonuna doğru Fransız mahkumlar aracılığıyla geçti. Kuzey Amerika Eskimoları da taş sayısı 148’e kadar çıkan bir takım kullanarak dominoya benzer bir oyun oynarlar. Domino nasıl oynanır?
Hemen bütün modern domino oyunlarının temel kuralı ortak uç sayıları olan ya da uç sayılan belirli bir toplamı veren taşların eşleştirilmesine dayanır. Başlıca domino oyunları ikiden dörde kadar oyuncuyla oynanabilen “blok” ve “çekme” dominolardır. Bu oyunlarda taşlar masanın üstünde tersyüz durumda karıştırılır. Her oyuncu bir taş çeker ve en “ağır” taşı çeken oyuncu oyuna başlama hakkını elde eder. Daha sonra her oyuncu oyunun gerektirdiği kadar taşı (genellikle yedi) çeker. İlk oyuncu genellikle en yüksek taşıyla oyunu başlatır.
Bazı domino oyunlarında, çiftli bir taş oynayan oyuncu, bundan sonra bu taşma uygun başka bir taş oynayabilir; örneğin 6-6 oynamışsa, 6’lı başka bir taş daha oynayabilir. İkinci oyuncu ilk oyuncunun koyduğu taşın yanma, bu taşın açık ucundaki sayının aynısını taşıyan kendi taşlarından birini koyarak oyunu sürdürür. Çiftler yan olarak (â cheval) yerleştirilir. “Blok” dominoda eşleyecek taşı olmayan oyuncu “devam” der ve sıra bir sonraki oyuncuya geçer. “Çekme” dominoda ise elinde eşleyecek taşı olmayan oyuncu masa üstünde duran taşlan uygun bir taş gelinceye değin sırayla çeker. Bir oyuncu elindeki bütün taşları bitirdiğinde “domino” der, oyunu kazanır ve rakip oyuncuların ellerinde kalan taşların sayı değeri kadar puan alır. Eğer hiçbir oyuncunun elindeki taş ya da taşlar yerdeki taşlarla eşleşmiyorsa ve çekilebilecek taş da kalmamışsa, elinde az sayı olan oyuncu kazanır. Bu durumda elinde fazla sayı olanın ceza puanı, her iki oyuncunun elindeki sayıların toplamı ya da yalnızca aradaki fark yazılır. Oyunun kaç puana ulaşıldığında biteceği önceden belirlenir.
Domino vist: Dört kişiyle oynanır. Eşler, vist oyununda olduğu gibi belirlenir; en yüksek domino taşım çeken oyuna başlar. Her oyuncu yedi taş alır. Oyunda koz ya da onör yoktur; taşlar normal dominoda olduğu gibi oynanır. Oyunculardan biri elindeki taşı bitirdiğinde ya da yerdeki taşın her iki ucu da kilitlendiğinde el biter ve elde kalan taşların sayı değerleri hesaplanır. En fazla sayıya sahip oyuncuya, bu sayı ceza puanı olarak yazılır. 100 ceza puanını ilk dolduran oyuncu kaybeder.
Muggins: “Hep Beş” de denen bu oyun “çekme” dominoyu andırır. Değişik olan yanı şudur: Eğer bir oyuncu, yerdeki taşların açık uçlarındaki sayıların toplamını beşin katları yapacak biçimde bir taş oynarsa, bu toplam kadar puan kazanır. Başlangıçta her oyuncu beş taş alır. Eğer ilk oyuncu 5-5, 6-4, 5-0 ya da 3-2’lik bir taş açarsa, taşın sayı değeri kadar puan kazanır. Ama 2-4 gibi toplamı beş olmayan bir taş oynarsa, puan alamaz. Buna karşılık ikinci oyuncu 4-3 oynadığında 5, 4-4 oynadığında 10 puan kazanır. Çiftlerin puanı, taş üstündeki toplam değer olarak hesaplanır. Elinde uygun taş bulunan oyuncu oynamak zorundadır; eğer oynayamazsa, uygun taş gelinceye değin yerdeki taşlan çeker. Oyun sırasında kazanılan puanlar hemen yazılır. Oyuna başlarken yapılan bir anlaşmayla, bir oyuncu kazandığı puanı yazdırmayı unutan rakibine Muggins (ahmak) diyerek kazanılan puanı kendisine yazabilir. Elindeki taşlan ilk bitiren oyuncu, rakibinin elinde kalan taşların toplam sayı değerine en yakın olan sonu beşli sayı kadar puan alır. Örneğin, rakibin elinde kalan taşların değeri 3 ise, 5; 12 ise, 10; 13 ise, 15 puan alır. Hiçbir oyuncunun eli oyunu sürdürmeye uygurt değilse, elinde en az sayı kalan oyunu kazanır ve puan yukarıda belirtildiği gibi yazılır. 200 puana ilk ulaşan oyunu kazanır.
Muggins’in “Hep Üç” denen türü de aynı biçimde oynanır; bu oyunda amaç üç ve üçün katlarına ulaşmaktır.
“Üçler ve Beşler” adlı başka bir oyun da Muggins gibi oynanır. Bu oyunda, oyunculara yaptıkları her “üç” ya da “beş” için yalnızca bir puan verilir; hem “üç”, hem “beş”in bulunduğu kombinezonlarda her iki puan da yazılır. Örneğin, oyuncu A 6-5, oyuncu B ise 1-6 oynadığında, oyuncu B, taşların açıkta kalan uçlarındaki sayıların (5 ve 1) toplamı 6 ettiğinden, iki tane “üç” için iki puan alır. Bir sonraki elde oyuncu A 1-5, oyuncu B ise 5-5 oynadığında, oyuncu B’ye beş tane “üç” için beş puan, üç tane “beş” için de üç puan olmak üzere toplam sekiz puan yazılır.
ABD’de çok yaygın bir domino oyunu olan Sniff temelde Muggins gibidir. Oynanan ilk çiftli taşa Sniff denir ve oynayacak oyuncunun isteğine bağlı olarak düz ya da yan olarak yerleştirilebilir. Bundan sonra öteki oyuncu kendi taşını bu taşa hem yan, hem düz olarak ekleyebilir.
Matador: En gözde domino oyunlarından biri olan Matador’da amaç, yerdeki taş ile eklenen taşın birbirine değen uçlarındaki sayıların toplamını “yedi” yapmaktır. Örneğin beşin yanına iki, dördün yanına üç gelmelidir. Oyuncular yedişer taş alır ve elinde en yüksek çifti bulunan oyuna başlar. Bir oyuncu yerdeki taşın iki ucundan birine, uçların toplamını “yedi” yapacak taşı koyamıyorsa, bunu yapacak taş gelinceye değin taş çeker. Matador altıdan yüksek sayısı olmayan taşlarla oynandığından, bir uca boş kare geldiğinde o uç kilitlenir. Bu durumda oyun içinde herhangi bir zaman oynanabilen ve Matador denen kozlardan başka hiçbir taş bu uca eklenemez. Dört Matador vardır: 6-1, 5-2, 4-3 ve 0-0. Oyun kesin olarak kilitlendiğinde, elinde en az sayı kalan oyuncu, her iki eldeki toplam sayı (bazen de rakibin elindeki sayıdan kendi elindeki sayıyı çıkartarak elde edilen sayı) kadar puanı ceza olarak karşısındakine yazar. Oyun genellikle 100’de biter. Aznif. Muggins’in benzeri olan bu oyunda amaç ortadaki taşın dört yanına işlenen taşların açık uçlarındaki toplam sayıyı “beş” ya da “beş”in katlan yapmaktır. Oyuncunun elinde uygun taş yoksa iki taş çekebilir. En çok sayı toplayan oyuncu kazanır. Bu nedenle “beş” ya da “beş”in katlarını yapan oyuncu puanını kendisine yazar. Oyun genellikle önceden belirlenen 200 ya da 300 gibi bir sayıda biter.
Fahri Domaniç Kimdir
Domuz Yağı Nasıl Yapılır