Çılgın Olmasıyla Ünlenmiş Bir Besteci: Modest Musorgski
Esra Nur 10/05/2017
Zengin ve soylu bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Musorgski, müzikle altı yaşında, annesinden aldığı piyano dersleri vesilesiyle tanışmış, yeteneği sayesinde henüz dokuz yaşında çekirdek aile sınırlarını aşarak, aile dostlarının çevresine kısa dinletiler vermeye başlamıştır. Henüz 12 yaşında, babasının parasıyla bir polka eseri yayınlayan Musorgski, 13 yaşında askeri okula kaydolmuştur. Dört zorlu yılın ardından mezun olmuş, İmparatorluk Muhafızları’na katılmıştır.
Aynı zamanda müzik hayatını askeri kariyerine paralel olarak devam ettiren Musorgski, ünlü Rus bestecilerle birlikte çalışma fırsatı yakalar, fakat o dönemlerde “yeni yetme” tabirine uyan davranışları vardır ve bu yüzden yeteneğini nitelikli bir sanatsal faaliyete yönlendirmemiş olduğu için müzik çevrelerince eleştiriler alır. Ünlü Rus besteciler olan Aleksandr Porfiryeviç Borodin ve Mily Barakirev ile tanışması da bu döneme rastlar. Üstün yeteneklere sahip bir besteci olan Mily Balakirev ‘i kendisine ders vermesi konusunda ikna etmeyi başarır, ardından çeşitli şarkılar ve piyano sonatları besteler.
1858 ylında şiddetli bir kişilik bunalımının sebep olduğu psikolojik bir rahatsızlık geçirerek ordudan ayrılmak zorunda kalır. 1861’de serfliğin yasaklanmasının ardından, ailesi artık yoksul köylüleri eskisi gibi istismar edemediği için parasal açıdan da sıkıntıya düşer. İki yıl sonra, bir süreliğine gittiği Moskova’da hayal gücünü ve sanatsal yaratıcılığını yeniden keşfederek beste yapmaya tekrar başlar, ancak belirli bir süre sonra Sankt Peterburg’a döner ve kendisine bir memuriyet bulur.
Eski soylu yaşantısından her açıdan farklı bir hayatı vardır artık: Altı kişilik bir komünde yaşamaktadır, çalışmadığı saatleri komünde birlikte yaşadığı insanlarla sanat sohbeti yaparak; din, felsefe ve politika hakkında fikirler paylaşır, besteler yapar. Bu dönemde bilhassa, ileriki yıllarda Lenin’in düşüncelerini oluşturma sürecinde de önemli bir faktör olacak olan Çernişevski’nin yazdıkları, o dönemde Musorgski’nin düşüncelerini de etkiler. Ne var ki Çernişevski’nin Musorgski’de yarattığı etki, mülkiyeti sorguladığı düşüncelerinden çok, sanatta biçim ve özün zıtlık içerisinde olduğu/olabileceği yönündeki iddialarından kaynaklanır.
1867 yılında erkek kardeşini ziyaret ederek bir süre onun misafiri olan Musorgski, bu süre zarfında birçok duygunun bir arada hissedildiği, coşkulu eseri Night on the Bare Mointain’i burada besteleme fırsatı bulur. Daha sonra St. Petersburg’a geri dönerek tekrar memuriyet görevine başlar, en ünlü eserlerinden biri olan Boris Godunov operasını tamamlar. Birçok tiyatro tarafından reddedilen opera, farklı yerlerde sergilediği başarılı performansın ardından kabul görür.
Khovanschina üzerinde çalışmalar yapan Musorgski, bu çalışmalarını alkol bağımlılığı yüzünden tamamlayamaz. Sanatçının günden güne zayıflayan bünyesi ve körelen hayal gücü buna engel olur. Ancak yine de bu dönemde oldukça önemli eserlere imza atar: Arkadaşı Victor Hartmann’ın resimlerinden esinlenerek ortaya çıkardığı “Sunless and songs and dances of death and the pictures at an exhibition” isimli bestesi, dönemin en ünlü klasik müzik yapıtlarından biri olarak tarihe geçer.
1878 in başlarında sorumluluklarının bilincinde bir hayat sürmekte olan Musorgski, Kontralto Darya Leonova ile çıkacağı üç aylık konser turu için memuriyetini sürdürdüğü bakanlıktan izin alır, ancak sonrasında olumsuz gelişmeler birbirini izlemiştir. Hükümet işlerinden ayrılmaya zorlandığı 1880 yılının ocak ayında Leonova, ona kalacak ev ve iş imkanı sağladı fakat ona “yük olmak” Musorgski için hiç kolay değildi. 1881’de bu nedenle ciddi bir psikolojik rahatsızlık yaşadı. Hiçbir şeyi kalmadığını, sokaklarda dilenecek duruma geldiğini düşünüyordu.
Musorgski tarafından oluşturulan; Borodin, Korsakov, Balakirev ve Cui’nin bulunduğu, “Rus Beşleri” isimli bestecilerden oluşan grubun dağılması da bu dönemde vuku bulur ve onu derin bir melankoliyle birlikte alkolizme sürükler. Alkolik epilepsinin yol açtığı kriz neticesinde hastaneye kaldırılan Musorgski, ünlü ressam İlya Repin’in kendisinin bir portresini yapmasından bir ay sonra hayata veda eder.
Musorgski, çok sayıda eserini tamamlayamadan yaşamını yitirdiği için; onların yeniden düzenlenmesi ve yayınlanması işini, bir zamanlar ev arkadaşı olan Rimski-Korsakov üstlenir.
besteci composer ilya repin Kapak modest musorgski mussorgsky