8. sınıf Türkçe Sözcükte Anlam Konu Anlatımı ve Çalışma Kağıdı | Kademeli Eğitim
Meselâ, “ağız” dendiğinde akla ilk gelen, organ adıdır.
“Bir kelime temel anlamında kullanılmışsa onun yerine aynı anlamı verecek başka bir sözcük kullanılamaz.”
1-Aşağıdaki cümlelerin sonuna altı çizili sözcüklerin hangi anlamda kullanıldıklarını yazınız.
İAyağını alçıya almışlar………………
İSandalyenin bir ayağı kırılmış……………….
İBana ayak yapma…………….
İKapının kolunu da boyamışsın……………………
İKollarını boynuma öyle bir doladı ki……………
İCimrilik damarı tuttu……………..
İDamardan serumla beslemişler……………..
İYeni bir petrol damarı bulundu……………….
İDağın eteğine bu köyü kurmuşlar…………………
İHaberi alınca etekleri zil çaldı………………………….
İKırmızı eteğin sana çok yakışıyor…………………….
İDili sıcak sütü içince yanmış………………..
İKilidin dili içine kaçmış…………………
İNe diller döktüm, ikna edemedim………………
İBurun ameliyatı olmuş…………….
İAyakkabının burnu iki günde açıldı………………………..
İGemi Ümit Burnu’ndan geçerek Kuzey Afrika’ya doğru yol aldı………………
2-Aşağıdaki cümlelerde hangi sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Masanın ayağı oynuyor. C)İki yazılım çok kötü geçti.
B)Beni boş vaatlerle kandırdı. D)Televizyon izlemeyi çok seviyorum.
3- “ diş” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan anlamda kullanılmıştır?
A)Bu yemek dişimin kovuğunu doldurmadı. B)Bana diş göstererek korkutacağını mı sandın?
C)Üç diş sarımsak verir misin? D)Azı dişim çok ağrıyor.
4- “Göz” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde temel anlamıyla kullanılmıştır?
A)Dolabın gözünü kapattınız mı? B)Yavaş yavaş suyun gözüne kadar gitti.
C)Göz gördüğünü (ağız yediğini) ister. D)Elma ağacına göz aşısı yaptık.
5- Aşağıdaki cümlelerde hangisinde mecaz anlamda kullanılmış bir sözcük vardır?
A)Derin düşüncelere dalmış kimseyi dinlemiyor. B) Kalemin başını hep kemirir.
C)Suda oynamayı çok sever. D)Oyuncaklarını kimseye vermez.
6-Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ”ağız” sözcüğü yan anlamda kullanılmıştır?
A)Ağzın doluyken konuşmamalısın. B)Dedemin ağzında hiç diş yok.
C)Kapının ağzında oturma. D)Ağız dalaşı yapmaktan ne zevk alıyor, anlamıyorum.
7-Aşağıdaki sözcüklerden hangisi gerçek anlamında kullanılmamıştır?
A) Gelin ata binmiş ya nasip demiş. B)Arabaya binerken cüzdanımı düşürmüşüm.
C) Paramı alamazsam tepene binerim bak. D) Uçağa binmekten korkuyor.
Bir sözcüğün bilim, sanat ve meslek dalıyla ilgili özel ve belirli bir anlam çerçevesinde kullanılmasıdır. Terim anlamda önemli ılan sözcüğün kullanıldığı alanla ilgili özel bir anlam içermesidir. Aynı sözcük dilin normal kullanımı içinde tamamen farklı bir anlama gelebilir.
Örnek: kare, kök, üçgen, açı, sayı, doğru,bölme vs. geometri terimleridir.
Dil bilgisi terimleri:
Tahtaya bir doğru çizdi.
Uyarı: bir sözcüğün terim anlam olup olmadığını cümleye bakarak anlayabiliriz.
Annem bugün perdeleri yıkadı.(cümlede perde sıradan bir nesneyi karşılamaktadır.)
Oyun iki perdeden oluşuyordu.( bu cümlede ise tiyatro alanını düşündürmektedir, o yüzden terimdir.)
Uyarı : bilim dallarının isimleri terim değildir.Babası yıllardır astronomi ile ilgilenir.
Türkçe ve matematikten yazılı olduk.(terim değiller)
SOYUT ANLAM :Beş duyu organından biriyle algılanamayan, maddesi olmayan, varlıkları inançla ve his ile bilinen kavram ve varlıkları karşılayan kelimelere soyut kelimeler denir; bu kelimelerin gösterdiği anlam özelliklerine de soyut anlam denir.
UYARI: bazı sözcükler kullanıldıkları cümleye göre soyut veya somut anlam kazanır.
Elindeki bıçak çok keskin.( )
Öyle keskin sözleri vardı ki karşı durulamaz. ( ).
Aşağı kattan sesler geliyordu ( ).
Beni kendinden çok aşağı görüyordu ( ).
1.EŞ ANLAM: Anlamları aynı yazılışları farklı olan sözcüklerdir.
UYARI: Bazı sözcükler kullanıldığı cümleye göre eş anlam özelliği kazanır.
ÖRNEK: Dost kara günde belli olur’ atasözünde geçen kara sözcüğü siyah sözcüğüyle değil kötü sözcüğüyle eş anlamlıdır.
2.KARŞI(ZIT)ANLAM: Sözcüklerin anlamca karşıt olmasıdır.
UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıttı değildir. Tuzlu tuzsuz-Geliyor gelmiyor.
3.EŞ SESLİ (SESTEŞ): Yazılışları aynı olduğu halde anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir.
Kara ( toprak parçası) kara (siyah renk)
At-( ) At( )
Saç ( ) Saç( )
ÖRNEK: Bizi derde saldın- Bülbül güle gül dedi.
UYARI: Bir sözcüğün temel anlamı ile yan anlam ve mecaz anlamları sesteşlik oluşturmaz.
ÖRNEK: Çocuklar ağacın dalını kırdılar. (ağaç dalı)
Adam suyun dibine daldı. (suyun altına inme eylemi)
Bu sözcükler birbirleriyle ilgisi olmayan yani sesteş sözcüklerdir.Aşağıdaki örneklerde aynı sözcüğün temel ve yan anlamda kullanımı verilmiştir.
ÖRNEK: Çocuklar ağacın dalını kırdılar. (ağaç dalı terim anlam )
Sınava hangi daldan gireceksin. (branş yan anlamdır.)
UYARI: Düzeltme işareti bulunan bir sözcükle düzeltme işareti bulunmayan bir sözcük eş sesli değildir.
UYARI: Sesteş sözcükler kökteş sözcüklerle karıştırılmamalıdır.
ÖRNEK: Bir kutu boya ile sınıfı boyadı.
Altı çizili sözcükler arasında anlam ilişkisi olduğu için kökteş sözcüklerdir.Oysa sesteş sözcükler arasında anlam ilişkisi yoktur.
SORU: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteş sözcükler bir arada kullanılmamıştır?
A) Güzel, yüzün benli de gönlün niye bensiz.
B) Bir içim su içtim içim coştu.
C) Geçiyor güller önünden gül yüzlü bahtiyar.
D) Ak bir bulut akıyor gökyüzüne
YAKIN ANLAMLI SÖZCÜKLER: Bazı sözcükler tam olarak eş anlamlı olmasalar da birbirine çok yakın olduklarından bunlara yakın anlamlı sözcükler denir.
ÖRNEK: Dün yemekte bana söyledikleri için ona küstüm
Dün yemekte bana söyledikleri için ona darıldım.
. GENEL ve ÖZEL ANLAM
Genel anlamlı kelimeler birden fazla kelimeyi bünyesinde bulunduran, birden çok türü kapsayan kelimelerdir.
Özel anlamlı kelimeler ise daha dar bir anlamı, kesin ve net olarak anlatır. Anlam özelleştikçe kesinlik de artar.
ÖRNEK: meyvelerden en çok elmayı severim.( )
Okuduğum kitap iki yüz sayfaydı.( )
En güzel çiçek nergistir. ( )
NİTEL VE NİCEL ANLAM
Varlıkların ölçülebilen, sayılabilen, azalıp, artabilen durumlarını anlatan sözcüklere nicel anlam denir.
Varlıkların ölçülüp, sayılamayan özelliklerini anlatan sözcüklere de nitel anlam denir.
ÖRNEK: Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar.( )
Onun yüksek mevkilerde adamı var.( )
Yolumuz geniş bir ovaya düştü.( )
AD AKTARMASI(MECAZ-I MÜRSEL)
Benzetme amacı gütmeden bir sözün başka bir söz yerine kullanılmasıdır. Bir sözün doğrudan söylenmeden ilgili olduğu başka bir sözcükle anlatılmasıdır.
Örneğin, “İstanbul’a ünlü raketler geldi.” Cümlesinde “raket” sözcüğü ile “tenisçiler” kastedilmiştir.”tenisçiler” kavramı doğrudan söylenmemiş, ilgili olduğu bir kavramla, yani “raket” kavramıyla düşündürülmüştür.
ÖRNEK: Güneş batarken ufuktan bir yelken geçiyordu.
Ellerim dolu, arabayı sen açar mısın?
Bütün mahalle bu olaya sevindi.
Bir oturuşta üç tabağı rahatlıkla bitiriyor.
DEYİM AKTARMASI( NİTELİK AKTARMASI)
1.İnsandan Doğaya (kişileştirme): İnsana ait özelliklerin doğaya aktarılmasıdır.
Bir mavi göl uyanır gözlerinde.
Kaldırımlar anlatır sana nasıl peşinden koştuğumu.
2.Doğadan insana:İnsan dışındaki varlıkların özelliklerinin insana aktarılamasıdır.
Babam karnemi görünce kükredi.
Damladım bir gece vakti pencerene.
3.Duyular arası aktarım:Bir duyuya ait işlevin başka bir duyuya aktarılmasıdır.
Çocuğun çok tatlı bir gülümsemesi vardı.
Onun sert bakışları herkesi korkuttu.
Acı çığlığı odama kadar geliyordu.
SORU:Aşağıdaki cümlelerin hangisinde duyular arası aktarmaya örnek vardır?
A) Ilık bir bahar sabahı yola çıktık.
B) Pazardan aldığım biberler acı çıktı.
C) Sıcacık bir gülümseme örter hüznün üstünü.
D) Heyecandan yüzü kıpkırmızı olmuştu.
Söylenmesi kulağa hoş gelmeyen olumsuz ya da ürkütücü anlamlar çağrıştıran sözlerin daha olumlu, kabullenebilir sözlerle anlatılamasıdır.
Ölmek: rahmete kavuşmak
Gömmek: toprağa vermek
Cin: üç harfliler
DEVAMI İÇİN YUKARIDAN DOSYAYI İNDİRİNİZ..
« 8. sınıf Türkçe Doğrudan ve Dolaylı Anlatım Konu Anlatımı ve Çalışma Soruları
8. sınıf Türkçe Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı ve Ders Notu »
One Response to “8. sınıf Türkçe Sözcükte Anlam Konu Anlatımı ve Çalışma Kağıdı”
8.sınıf sözcükte anlam çalışma kağıdının cevaplarınıda verir misiniz?