KORONA VİRİSÜNÜN BORÇ İLİŞKİLERİNE ETKİSİ | Karamandan.com - Karaman Haber
Koronavirüsü dünya genelinde toplumsal yaşamı ve ekonomik ilişkileri derinden etkilemektedir.
Modern insanlık tarihinde görülmedik biçimde ,sınırlar izole edilmiş, pekçok ülkede sokağa çıkma yasağı uygulamanmış,işyerleri kapatılmış ve küresel salgın hastalık tehlikesi insan yaşamını her alanda deyim yerinde ise sarsmıştır.Virüsün etkilediği alanlar arasında Hukuk Düzenleride yer almaktadır.
Bilindiği üzere Hukuk kuralları kişilerin somut ve belirlenebilir zararları doğduktan sonra harekete geçer.
Bu küresel salgın hali hukuk kuralları açısından nasıl bir uygulama alanı bulacaktır?
Öncelikle ifade etmek gerekir ki,KORONAVİRÜS BORÇLAR HUKUKU BAKIMINDAN BİR “MÜCBİR SEBEB “HALİ SAYILMAKTADIR.
6098 Sayılı Borçlar Kanunu hangi olayların hukuk düzeni açısından Mücbir (Zorlayıcı) Neden sayılacağını belirtmektedir. Buna göre ”Sözleşme kurulurken taraflarca öngörülemeyen,öngörülmesi de beklenmeyen “ hallerin varlığı mücbir sebeb sayılacaktır.Koronavirüs salgınının örneğin bir kira sözleşmesi yapılırken önceden öngörülmesi mümkün değildir.
Dünya sağlık örgütü Koronavirüs(Pandemi) ü Küresel salgın olarak tarif etmiştir.Risk seviyesini ise çok yüksek seviyesine çıkarmıştır.
Cumhurbaşkanlığımız pekçok kısıtlama tedbirini uygulamaya koymuş ,toplu yaşam alanları ve hizmet sunan işyerlerinitedbir amaçlı kapatmış ve sokağa çıkmamayı tavsiye etmiştir. Ekonomik hayat ise durma noktasına gelmiştir.
TBMM da kabul edilen kanun ile yargılamalara ilişkin tüm süreler 30 Nisana kadar ertelenmiştir.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile tüm icra takip işlemleri 30 Nisana kadar durdurulmuştur.
Yine 1 Mart-30 Haziran tarihleri arasında işyeri kirasının ödenmemesi halinin, tahliye nedeni sayılmamasına ilişkin bir düzenleme yapılması kararlaştırılmıştır.
Yukarıda saydığımız tedbirler dışında,halk sağlığı İçin alınmış pekçok tedbire baktığımız zaman, KORONAVİRÜS SALGININI BİR MÜCBİR NEDEN OLARAK SAYMAK GEREKMEKTEDİR.
MÜCBİR SEBEBİN SÖZLEŞMELERE ETKİSİ; Özellikle Yargıtay kararları ve doktrindeki görüşler ile şekillendiği üzere, Mücbir sebebin sözleşmeye etkisi aşağıdaki şekilde olmaktadır.
Borçlar Kanununun 136. Maddesi uyarınca ,Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebebler ile imkansızlaşır ise borç sana erecektir.
Yine Borçlar Kanununun 138 maddesi uyarınca ,Sözleşme yapıldığı sırada taraflarca öngörülemeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ,borçludan kaynaklanmayan bir neden ile ortaya çıkarsa,borçlu hakimden sözleşmenin yeni duruma uyarlanması veya sözleşmeden dönme hakkının tanınmasını isteyebilecektir.
Doktrine göre,Borçlu borcunu ifa edememesinin sebebinin mücbir nedenden kaynaklandığı isbat ederse,mesuliyetten kurtulacaktır.
Ancak mücbir neden de bile sözleşme serbestisi geçerlidir.Yani taraflar sözleşme ile,mücbir nedenin varlığı halinde bile borçlunun sorumlu tutulmasını kararlaştıranilirler.
MÜCBİR(ZORLAYICI)NEDEN SAYILMANIN SONUÇLARI;
A)Ticari sözleşmelerde BK 138 uyarınca “Aşırı ifa güçlüğü” içinde olan borçlu,
1-Sözleşmenin yeni duruma uyarlanması,
2-Sözleşmenin fesih edilmesini,
Ayrıca bazl hallerin varlığı halinde Borçlar Kanunumuzun 136 maddesinde yer alan “İfa İmkansızlığı” uygulama alanı bulabilir.
Borcun ifası,borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebebler ile imkansızlaşır ise borç sona erecektir.Örneğin dezenfektan ürünü yahut maske satış sözleşmesi kurulduktan sonra,virüs salgını ortaya çıksa ve bu üretime devlet el koymuş olsa,borçlu bu ürünleri piyasadan temin edip ,siparişi teslim edemiyor ise,mücbir sebeb nedeniyle borcun ifası imkansız hale gelecektir .Bu halde borçlunun sorumluluğuna gidilemez.
Yine örneğin bir AVM de kira sözleşmesinin altın yahut usd cinsinden belirlendiğini düşünelim.Virüs salgını nedeniyle avm lerin kapatılması ve küresel ekonomik kriz nedeniyle altın veya dolar fiyatlarının öngörülmeyecek derecede aşırı şekilde artması halinde,işlem temelinin çöktüğü kabul edilerek,hakim müdahalesi ile kira bedeli yeni duruma göre uyarlanmalıdır.
Şirketler özellikle bankalara yahut tedarikçilere olan borçlarının ödenmesinde ciddi zorluklar meydana geleceğinden,borçların ödenmesinin durdurulması ve yeni duruma uyarlanması mahkemeden talep edilebilir.Hatta bu konuda,6100 Sayılı HMK uyarınca İhtiyati Tedbir kararı talep edilebilir.Ancak dikkat edilmesi gereken bir husus şudur.Eğer borç ödenmişse,artık uyarlama talebi kabul edilemez.
KİRA SÖZLEŞMELERİ YÖNÜNDEN;
Ticaretin tamamen durduğu ve hükümetin aldığı kararlar ile işyerlerinin kapatıldığı bir ortamda “Öngörülemeyen Hal” in varlığı kuşkusuzdur.Bu durumda görevli mahkemede uyarlama davası açılacaktır.
Kira uyarlama davasında mahkeme,
a)İşyerinin kapalı kaldığı süre,
b)İşyerinin uğradığı zarar,
C)Uyarlama halinde sözleşmenin ayakta kalmasının mümkün olup olmadığı na bakacaktır.
Burada dikkat edilecek husus,takdir edilen uyarlama bedelinin hem kiracı hemde kiralayan yönünden hak dengesini koruyacak şekilde belirlenmesidir.
Yargıtay kira uyarlama davalarında,sadece kira bedelinden kısmi indirim yapılmasını benimsemiş ,ancak kira ödeme takvimini değiştirmeyi uygun bulmamıştır.
Konut kiralarında ise,kiracının işten çıkarılması yahut iflası halinde BK 331 uyarınca olağanüstü fesih koşulları istisnai olarak uygulanabilir.
Üniversite öğrencilerinin Özel Yurtlar ile yaptığı sözleşmelerde,üniversiteler tatil edildiği için,BK 137 uyarınca “Kısmi İfa İmkansızlığı” hali var sayılır.Hizmetten yoksun kalınan süre,yurt bedelinden hakkaniyet oranında indirilmelidir.
Görüldüğü üzere tüm borç ilişkileri yönünden,Koronavirüs salgın hastalığı bir mücbir(Zorlayıcı) Sebeb olarak görülmeli ve tarafların öngörmedikleri ve öngörülmeside kendilerinden beklenmeyen bu halde ,borç ilişkileri yeni duruma göre mahkemece uyarlanmalıdır.
Okunma : 1193
Okunma sayısı: 39810
Okunma sayısı: 11640
28 Mart 2020 Okunma: 39810 Asayiş
25 Mart 2020 Okunma: 17162 Asayiş
Okunma sayısı: 98699
Okunma sayısı: 48263