Osmanlı Tarihi 1 - Çadırdan Saraya by Nazım Tektaş - Read Online
710 pages7 hours
Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş (1299) yeri olan Söğüt küçük bir Selçuklu uç beyliği iken; Osman Gazi'nin Bizans Tekfurları'nın topraklarına yaptığı akınlarla sürekli genişletilmiş ardından gelenler de devam ettikleri akınlar ve gösterdikleri ince siyasetle bu genişlemeyi sürekli kılmışlardır. "Ankara Savaşı" her ne kadar sekteye uğratmışsa da bu gelişmeyi Osmanlı toparlanmayı bilmiştir. İktidarı en uzun süre elinde bulunduran hanedan olmayı başaran ve dünya üzerinde en uzun hüküm süren imparatorluklardan biri olan Osmanlı, sürekli incelenen bir tarih konusudur. Elinizdeki kitap, Osmanlı'nın küçücük beylikten nasıl muhteşem bir imparatorluk kurduğunu, padişahların hayatları çerçevesinde olayları kronolojik sıra ile takip eden, savaşlar-barışlar-önemli kişiler-kültür-mimari gibi yazılabilecek her konuyu işlemiştir.Kullanılan kaynak eserler ve yazarın yorumları satır aralarında işlenmiş ve tarih ders kitabı kimliğinden çıkarılmış roman gibi anlatılmıştır.
Publisher: artcivicReleased: Dec 15, 2017ISBN: 9789758845118Format: book
Osmanlı Tarihi 1 - Çadırdan Saraya - Nazım Tektaş
MUSA ÇELEBİ’NİN SERENCAMI!
İKİNCİ SELİM (Sarı Selim)
BİRİNCİ SULTAN AHMET
OSMANLI TARİHİ - 1
Çatı Kitapları : 14
Dizgi – Mizanpaj : Aynur Bayır
Baskı – Cilt : Öz Karacan Matbaacılık
Tel: (212) 515 49 47
ISBN : takım: 978-975-8845-11–x
1. cilt : 978-975-8845-12-8
Çemberlitaş / İSTANBUL Tel : 212 458 97 72
Osmanlı Söğüt’e gelmeden önce, Anadolu’nun durumu şöyledir: 1071 tarihinden sonra Türkler Anadolu’yu yurt edinmeye başlamıştır. Satuklu Beyliği Erzurum ve çevresinde, Mengücük Beyliği Erzinmcan havalisinde yerleştiler. Onları takiben Danişmendliler, Artuklular, Sökmenliler Anadolu’yu Türk vatanı haline getirdiler. Anadolu’nun birçok bölgesinde de Türkler yerleşmeye devem ediyor; İzmir’de, bir Oğuz Türkü olan Çaka Bey devletini kuruyordu.
Bu arada, Asya’dan kopup gelen birçok Türk beyliğine ağabeylik yapan Selçuklu devletinin temelleri de Konya’da atılmaktaydı.
Türkler, dünyanın en eski ve devamlı kavimlerinden biri olup, aşağı yukarı dört bin yıllık bir tarihe sahiptirler. Kısaca anlatmaya çalıştığımız Osmanlı hanedanı, bu en eski kavmin bir dalı olan Kayı Boyunun devamıdır. Kayı, Oğuz boylarından biridir.
Oğuz Han’ın en büyük oğlunun adı Gün Han, bunun oğullarından birinin adı da Kayı’dır. Kayı 20 yıl hükümdarlık etmiş ve nesli de uzun müddet bu makamda kalmıştır. İşte, Kayı’lara 24 boy arasında en şerefli mevkiin verilmesi buradan gelmektedir.
İlk defa Ceyhun’u geçerek, Merv ve Serahs hudutlarında yaşamaya başlayan mühim bir Oğuz kütlesine Kayı boyundan Korkut Bey öncülük ediyordu. Tuğrul Bey bu Korkut’un avcıbaşısı olup, kazandığı bâzı muvaffakiyetler ile 40.000’e yakın atlı çıkaran bu Oğuz kütlesini başına toplayarak, Selçuklu devletini kurmuştur.
Yukarıdaki bilgiler, Prof. Dr. Faruk Sümer’in İslâm Ansiklopedisi’ne yazdığı makaleden aldık. Yine, Faruk Sümer’in yazdığı Oğuzlar adlı kitabın önsözünde diyor ki:
Selçuklu ve Osmanlı Hanedanları’nın da onlardan çıktığını hatırlarsak Oğuzlar’ın dünya tarihinde pek mühim roller oynamış bir Türk kavmi olduğu anlaşılmış olur.
Hocamız Rahmetli Faruk Sümer’e göre, Moğol istilâsına uğrayan, onlarla kaynaşan bugünkü Doğu-Türkistan Türkleri, Özbekistan, Kazakistan, Kara-Kalpak halkları ve İdil boyu Türkleri, kısaca Orta-Asya’daki Türklerin ezici çoğunluğu işte bu Türk-Moğal karışmasından meydana gelmiş yeni kavimlerin torunlarıdır.
Buradan yola çıkarak, varılan netice şu oluyor: Kayı’lar hiçbir karışıklığa uğramadan, güç yetiremedikleri Moğolların önünden zayiatlar vererek kaçmışlar ve perakende bir şekilde Anadolu’ya yerleşmişler. Can havliyle kendilerini dar attıklar Anadolu’nun bereketli topraklarından Avrupa’ya taşan Osmanoğulları, nihayetinde koskoca bir Cihan Devleti kurmuş ve bizler bugun, o devledin devamı olarak Anadolu coğrafyasında yaşamaktayız.
O zaman, Osmanlı Türk devletini yeryüzündeki Türklerin en katışıksızı, yani su katılmamış Türk’ü saymak mecburiyetindeyiz. Türkiye Cumhuriyeti Devleti de Osmanlının devamıdır. Cumhuriyeti kuranlar Osmanlı Türk Devletinin paşaları, millet de aynı millet olduğuna göre, zaten aksi iddia edilemez. Sadece, devletin adı ve yönetim biçimi değişmiştir.
Osman Gazi ile başlayıp, son Halife İkinci Abdülmecid ile bitirdiğimiz, Osmanlı hanedanının kısa tarihi, bazı muteber tarih kitaplarının elden, gözden geçirilmesiyle meydana getirilmiştir. Yazarın yorumlarında hatalar görülebilir, fakat samimiyetsizlik asla. Kitabın mükemmel olduğuna dair bir iddia taşınmamaktadır, pek çok noksan olabileciği de peşinen kabul edilmiştir! Bilhassa belirtilmesi gereken nokta, yazılan hiç bir kelimede dünyevi gaileler gözetilmemiş, elden geldiğince son merciin rızasına muvafık olması amaçlanmıştır.
Ülkemiz, Osmanlı Devleti’nin 700. kuruluş yıldönümü kutlamalarına hazırlanılırken, bu rüzgâr ile iyice depreşen ecdat sevgisi, böyle bir çalışmanın başlamasına sebep oldu.
Osmanlı denince akla gelenlerin başında savaşlar yer alır, biz de gördük ve göstermeye çalıştık savaşları, lakin tasvirlerinde cimri davrandık. Mümkün olduğunca derinlemesine tesir eden, kalıcı hadiselere yer verilmeye ve Padişahların şahsiyetleri tanıtılmaya çalışıldı. İnanılan istikamette, yaptıkları hoş görülmeyen şahsiyetlerin tenkit edilmesi de ihmal edilmedi.
Nankörlük yapılmaması kaydıyla, en namlı padişahların, vezirlerin kabahat sayılan halleri, görüldüğü yerlerde kınandı. Güvenilir kaynaklarda olmayan hiçbir menfi olayın nakline, sırf kitaba renk katıp heyecan versin diye tenezzül edilmedi. Özetle denebilir ki, folklorik birkaç hikâyenin haricinde, elinizdeki kitapta hurafeye yer verilmemiştir, şayet böyle birşey var ise bu da bizim baş edemediğimiz bir kusurumuz sayılmalıdır.
Hâdiseleri, sağlamlığına inanılan, Latin harfleriyle yazılı tarih kitaplarından aldık. Bazan, bir mesele birkaç kitaptan harmanlanıp aktarıldı. Kuru tarih bilgileri veren asık suratlı bir kitap olmasın, eline alan herkes rahat okuyup anlayabilsin diye tabii konuşma üslubu tercih edilmiştir. Eserlerinden istifâde edilen zevata minnet, okuyuculara da şükran borçluyuz.
Bu ön sözde söylenecek son söz şudur: Eğer iyi bir kitap hazırlanabilmişse, bunda en büyük pay istifâde edilen eser sahiplerinin, noksan ve hatalar yazara aittir.
Yüce Yaratıcı utandırmaya...
Söğüt’e gelişin Kısa Hikâyesi
Moğol zulmünden, canını kurtarmak için kaçan Kayı Boyu’ndan bir grup, Süleyman Şah’ın önderliğinde Rezincan-Ahlat civarına gelip yerleştiler. Cengiz Han’ın ölümünden (1227) sonra, kendilerini bilmedikleri diyarlara atan fırtınanın dindiğini düşünüp, tekrar anavatanlarına dönmek istediler. O zaman nüfusları 50.000’e yakın idi ve yürekleri doğdukları toprakların haretiyle yanmaktaydı.
Sürülerini toplayıp, çadırlarını söken Kayılar, yine Süleyman Şah’ın önderliğinde yollara düştüler. Bu defa önlerine coşkun Fırat Nehri çıktı. Süleyman Şah’ın ötelere gidemedi, fakat ölüm şekli tam olarak bilinemiyor. Bir rivayete göre Süleyman Şah’ın atı uçurumdan suya düşüp, kendisi boğulmak suretiyle can vermiştir. Bu anlatıma göre, cesedi nehirden çıkarılan Süleyman Şah, Caber Kalesi’nin önünde defn edilmiş, orası Türk Mezarı olarak anılagelmiştir.
Süleyman Şah’ın ebedeiyete intikaliyle lidersiz kalan toplulukta, fikirler parçalanmış, bununla beraber birbirine bağlı oldukları harç da gevşemiş. Kabul edilen rivayete göre, Süleyman Şah’ın oğullarından Sungur Tekin ve Gündoğdu Bey, kendilerini takip edenlerle beraber Harasan’a gitmişler; Ertuğrul Bey ve Dündar Bey ise, yanlarından ayrılmak istemeyenlerle beraber Anadolu içlerine gelmiştir.
Bundan sonrası için söylenenler, o meşhur hadise ile başlamaktadır: Eetuğrul Bey, süvarileriyle dolaşırken iki düşman ordunun birbiriyle kıyasıya savaştığını görüyor. Bir an bakıp, vaziyeti tahlil ediyor ve anlıyor ki zayıf taraf güçlü tarafa boyun eğmek üzere. İnancı, karakteri Ertuğrul Bey’i yenilmek üzere bulunan tarafa yardıka zorluyor ve netice malum:
Bilip tanımadan, Ertuğrul Bey, kendisi gibi Türk ve Müslüman Selçukluların yardımına koşmuştur. Elbette, giyim kuşamdan tutun birçok davranışlar iki orduyu birbirinden ayırır, lakin bunun uzaktan fark edilmesi mümkün değil. Ancak yardıma başlanırken ayırt edilen özellikler, bir içgüdü ile ateşlenmiş olarak doğmuştu.
Selçuklu Devleti lideri Sultan Alâeddin, kendilerine yardım edenler sayesinde zafere erişmiş, bu yiğitlere minnettar kalmıştır. Hediyelerle gönülleri hoşnut edilmek istenen Kayı Boyu Beyi ve yanındakiler için yeni bir istikbal kakısı olan Sultan Alâeddin, işte o savaşın hatırasına Ermeni Dağları ile Domaniç’i yaylak, Söğüt ve çevresindeki ovayı kışlak olmak üzere Ertuğrul Bey’e armağan eder. Böylece Kayı’nın bir kolu Anadolu Selçuklu Devleti’nin bir uçbeyliği olarak Anadolu’nun ortasında faaliyete başlar.
Bilerek veya bilmeyerek, Sultan Alâeddin Ertüğrul Bey’i bir dikenli tel görevi yapması için sınırlarına germiş oldu. Süğüt’ün çevresi düşman kuvvetleriyle sarılmış, bunlar Bizans Tekfurlukları ve bunlar Türk düşmalarıdır. Fakat hemen diş göstermez Tekfurlar, barışlı yıllar gelir geçer.
Sene 1258 olduğunda Ertuğrul Bey’in üçüncü oğlu dünyaya gelir, bunun adı, kurulan devletin de adı olacak, zira Osman’dır bu yeni doğan bebek.
Osman’ın doğumundan sonra, nice otlar yeşerip soldu, atlar kulunladı defalarca, keçiler koyunlar kuzuladı kak kere ve Osman delikanlı oldu. Diğer iki oğla benzemiyordu üçüncü oğul, haşarı, ele avuca sığmaz, yerinde duramaz. Karaca bir çehresi olduğundan, Kara Osman, diye sevdi büyükleri, bu sevgilerle büyüdü Kara Osman.
Atına atlayıp, sıkça gezinmeye giderdi Kara Osman; bir defasında Şeyh Edebali’nin kızı Mal Hatun’u görüp, ‘mah cemaline’ vuruldu. Misafir olarak evinde gecelediği bir gün, gördüğü rüyayı anlattı Edebali’ye ve da yorumladı. Şöyleydi Şeyh Edebali’nin yorumu: Osman Mal Hatun’la evlenecek, evlatları olacak ve bunlardan türeyenler bir devlet kuravaklar ki, bunu dalları cihanı kaplayacak.
Bu rüya meselesine, eski tarihçiler geniş yer verirler, aslı vardır veya yoktur, ama neticesi gerçektir. Belki de, zaman içinde değişerek orijinal halinden eser kalmamış bir hadise, zamanımıza bu haliyle gelmiştir. Bilinen o ki, Ertuğrul oğlu Osman ile Edebali kızı Mal Hatun evlenip çoluk çocuğa karıştılar, bunun neticesi meydanda.
Aradan yıllar geçti, Ertuğrul Bey yaşlanınca, liderlik vazifesini oğullarından birine devretmeye karar verdi. Silah arkadaşları ile yaptığı istişarede, kendisinin tercihi olan Osman üzerinde karar kıldılar. Bu karardan Osman’ın ağabeyleri Gündüz Bey ile Savcı Bey memnuniyet duyduklarını ifade ettiler.
Ezelde takdir edilen ne ise o olur, dense de gaybı bilmeyen insanoğlu tedbirde kusur etmemek durumundadır. Çapsız insanların liderlik mevkiine getirilmesi, o her ne ise ki mühim bir iş olur, aile olur, devlet olur Küçük Kayı Beyliği, Ertuğrul Bey’in en küçük oğlunun elinde şekillenmeye başlayacak.
Gâzî’lik sıfatı sonradan verilmiş olsa da, milletimiz onu böyle bilir diğer hitap şekilleri iğreti kalır, onun için daha ziyâde Osman Gâzî demeye çalışılacak. Osman Gâzî’nin fizikî özelliklerini anlatanlar Uzuna yakın orta boylu, geniş göğüslü, yuvarlak çehreli, değirmi sakallı, bedenî yapısı ata binmeye elverişli, kolları uzun du diyorlar. Daha da uzayan bu tarifte Peygamber Efendimize benzetilme merakı görülür.
Babası gibi Osman Gâzî de Selçuklu Sultanı’na bağlılıkta kusur göstermedi. Diğer Beylikler zaman zaman Selçuk Sultanına müşkilat çıkartırken, o sadece Tekfurlarla ve Bizansla uğraşmayı yeğledi. Ertuğrul Bey 1281’de öldü; aynı sene Orhan Gâzî dünyaya geldi. Ve Osman Gâzî babasının emanetçisi gibi yürüttüğü Beyliğin asıl sâhibi oldu.
Ertuğrul Bey’in oğluna bıraktığı miras, bilinen yayla ve kışlık mekânlar ve emsalsiz silah arkadaşlarıdır. Bunlardan bazıları Konur Alp, Aykut Alp, Samsa Çavuş, Akça Koca, Gâzî Abdurrahman gibi hâlâ hazfızalarda yaşayan kahramanlardı. Ertuğrul Bey’in oğlu Osman’a bir nasihatinden bahsedilir ki, bu da diğerleri gibi paha biçilmez değerde olsa gerek:
Beni incit, Şeyh Edebali’yi incitme! O, bizim aşiretimizin maneviyat güneşidir. Terazisi dirhem şaşmaz!
Sözümüz Edebali için değil, senceğiz içindir! Bu dediklerimi vasiyetim say!
Osman Gâzî, arkadaşlarıyla beraber etrafa güven saçıyordu. Etraf beyliklerine yayılan iyi namı, 0ralardan küme küme insaların Söğüt’e akmasını sağladı. Gelenler de Kayı Boyu mensuplarıydı. Değişik bölgelere yerleştirilmişlerdi. Şimdi birlik temin ediliyor. Bundan sonra da Osman Gâzî’nin nâmı yayılacak. İnsanların geçim seviyesi yükselecek sıkıntı içinde çırpınan nice cengâver ve ailesi koşup gelecek...
Olur, olmaz durumlarda kavga kavgaya mahal yok. Asıl amaç etraf Tekfurlarıyla da iyi münasebetler içinde yaşamaktır. Osman Gâzî’, şu sözü söylerken hedefini çizmiştir: Dâvâmız kuru cihangirlik dâvâsı değildir. Bu söze uygun hareket düsturudur Osman Gâzî’nin, görelim hâline bırakılacak mı?
Ertuğrul Gâzî zamanında başlatılan ve mecburen sürdürülen bir gelenek vardı. Her yaz yaylaya çıkılır. Orada yağ, peynir, bal, reçel yani bütün yiyecekler hazırlanır. Çadırların hepsi boşaldığı için küçük yurtları korumasız kalırdı. Ellerindeki eşyaları yaylaya kadar götürmek zahmetli olduğu yerde bırakmak tehlikeli idi. Bilecik Tekfuru’yla anlaşmışlar, eşyaları öküz arabalarına yüklenip, kadınlar tarafından kaleye gönderilirdi. Aylara Bilecik Kalesi’nde muhafaza edilen eşyaların hatırına, dönüşte, yaylada hazırlanan kışlık nevâlelerden hediyeler getirilirdi. Böylece iki taraf da durumdan kârlı çıkmış sayılıyordu.
Fakat, bu yayla yolculuklarında İnegöl Tekfuru’yla vuruşmalar oluyordu. İki tarafın da zararına olan geçimsizliğin çaresi bulunamıyordu. Osman Gâzî aşiretini yaşatmak zorunda olduğu için vazifesini yapıyor, Tekfur yarınların korkusuyla, şimdiden tedbirli olmak istiyor. O anlamış ki bu işin sonu kendisi için hayra alâmet değil. Hırçınlığı ondan.
İnegöl Tekfuru Aya Nikola, komşu Tekfurları yanına çağırdı: Şu Türkler’in hayatına bir son verelim; eğer bunlar böyle gelişirse bizim sonumuz yakındır dedi. Hepsi anladılar Osman Gâzî ve adamları tuzağa düşürülecekti. Bilecik Tekfuru Osman Gâzî’nin mertliğini, yiğitliğini, dürüstlüğünü takdir ederdi, böyle bir hileye getirilmesine gönlü razı olmadı. Vaziyeti bildirmeyi vazife sayan Tekfur Söğüd’e kadar gelip tuzağı anlattı.
Osman Gâzî için İnegöl Hisarı’nı zaptetmek şart oldu fakat bu sefer de Tekfur vaziyetten haberdar edilmiş, kurulan plandan vazgeçildi. Ermenibeli denilen yerde iki tarafın karşılaşması, orada savaşılması kaderde varmış. Çarpışma kanlı geçti. Osman Gâzî’nin yeğeni Bay Koca da şehitler arasındaydı. Onun ölümüne ziyâde üzüldü. İntikam duygusuna kapıldı.
Kulaca Hisar’ın Fethi (1205)
Osman Gâzî birkaç gün aradan sonra Kulaca Hisarı basarak ahalisini teslim aldı. Mâiyetinde 300 kişi bulunuyordu. İlk fetih sayılan bu hareket bütün Tekfurlar’ın korkusuna sebep oldu.
İkizce Zaferi (1206)
Osman Bey’e karşı tedbir almak Tekfurlar için bir görev olmuştu. Bilecik’le İnegöl arasında bulunan İkizce mevkiinde yapılan vuruşmada müttefik Tekfur orduları kumandanı öldürüldü ve ne yazık ki, burada da Savcı Bey şehit verildi. Kazanılan zaferin sevinci Savcı Bey’in ölüm acısıyla harmanlanmış olarak yaşandı.
Karaca Hisar’ın Fethi (1288)
Yapılan savaş bir başka savaşın tohumunu atıyordu. Sırada Karaca Hisar var. Burada gayet büyük bir savaş oldu. Osman Gâzî öncekilerde, önce yeğenini sonra da ağabeyini kaybetmiti. Karaca Hisar’da Kumandan Kalanoz kâfirinin öldürüldüğünü söylediler; o da O itin karnını yarın, bir yeni eşin it gibi gömün dedi. Her ne dediyse yaptılar. O yerin adı İteşeni kaldı." ¹
Osman Gâzî zamanını, en yakın tarih kitaplarından okurken gerçekliği tartışılan vak’alara rastlanıyor. Bize hikâye gibi gelen bazı olaylar, daha çok klasik tarihçiler tarafından nakledilmektedir. Âşıkpaşaoğlu, Solak-zâde ve Cihannüma en garip olaylarla dolu. Şimdi nakline çalışacağımız hikâyenin yazarı Mehmet Neşrî’dir. Kitabını yazdığı tarih 1492. Şöyle diyor Cihannüma yazarı Neşrî:
Osman Gâzî, Eskişehirde Ilıca yöresinde pazar kurdurup, etrafın kâfirleri hafta pazarına gelip ihtiyaçlarını görürlerdi. Germiyan halkından dahi kimesneler gelürdü. Bir defasında Bilecikten pazara kâfirler gelüp yükle bardak getürmüşlerdi. Ve hem Germiyanlı dahi gelmişti. Ve bu germiyanlının birisi bunların bardagun alup hakkın virmeyüb, ol kâfir dahi gelüp Osman’a şikâyet itti. Osman Gâzî ol Germiyan Türküni getürdüb muhkem laf idüb kafirlerün hakkını alıvirdi. Ve dahi yasak idüb çağırtdı kim, kimesne Bilecik keferesine zulm itmiye, şol kadar adl gösterdi ki, hatta Bilecik keferesinin avretleri dahi pazara gelüb pazarlığın kendüler idüb giderdi. ²
Orhan Gâzî ile Nilüfer Hatun’un Evlenmeleri (1298)
Bilecik Tekfuru Yarhisar Tekfurunun kızıyla evlenecekti. Osman Gâzî’yi düğüne dâvet ettiler. Amaçları, komşuluk hatırı değil, tuzağa düşürüp Osman Gâzî’ye suikast düzenlemekti. Harmankaya Tekfuru Osman Gâzî’yi seven biri olarak, diğer Tekfurlar’ın hilesinden haberdardı ve uyarısını yaptı. Tuzağa karşı tedbir alındı. Kendisini dâvet etmekle görevli olan Köse Mihâl’e teşekkür eden Osman Gâzî, düğün sahiplerine bir sürü koyun gönderdi. Bu düğün hediyesiydi fakat önemli birşey olduğunu belirten Osman Gâzî Köse Mihâl’e:
Bunu kardeşim hizmet edenlere yedirsin. İnşaallah ben geldiğim vakit hediyemi getiririm. Eğer kardeşime lâyık hediyem yoksa da, bize lâyık olanı hazırladım, diyerek süprizini imâ eder, ama Tekfur’un anlaması tabiiki mümkün değildir. Osman Gâzî davetçiliğinden dolayı Mihâl Beye pek çok hediyeler verdikten sonra, Tekfur’a haberci olarak gönderirken; Mihâl Beğ! Git, kardeşime benden çok selam et. İşte şimdi bizde yaylaya göçüyoruz. Kaynanam ve hatunum dahi kardeşimin anası ile tanışmak isterler. Kardeşimde bilir ki, Germiyanoğlu bizimle ne haldedir. Yine kerem etsin. Daima zahmetimizi çekegelmişlerdir. Bu yıl dahi çeksinler. Anamın ve benim eşyalarımızı Hisara gönderelim.
Osman Gâzînin haberi Tekfura bildirilir. Tekfur çok sevinir. Osman Gâzînin dileğini candan kabul eder. Mihâl’i yine gönderir. Osman Gâzî’nin gelmesi için bir gün kararlaştırılır ve Osman Gâzî: Bilecik dar yerdir, düğünü orada yapmasın. Çakır Pınarı’nda yapsın." der.
Tekfur, Osman Gâzî’nin teklifine uyup düğünü Çakır Pınarında yapmaya hazırlandı. Kararlaştırıldığı gün Osman Gâzî öküzlerini yükledi. Her zaman öküz ileten kadınlara verdi. Keçelerin arasına bir hayli adamlar sardılar. Sürdüler. Akşam karanlığında hisara girdiler. Bir iki katar öküz girince, keçe yüklerinden adamlarla yalın kılıçlar döküldü. Kapıcıları paraladılar. Hisarda az adam kalmıştı. Çoğu gitmişlerdi. Hisar fetholundu.
Bu tarafta, bakalım Osman Gâzî neyledi. Bir nice gâzîleri baş bezleriyle kadın kılığına koydu. Tekfura haber gönderdi: Bunları ayrıca bir yerde oturtsunlar ki, kadınlarımız orada ki tekfurları görüp utanmasınlar dedi. Tekfur bu söze gayet sevindi. Türkün kadını erkeği elime girdi" dedi.
Yer hazırladılar. Osman Gâzî öküzleri getirenlerle söz etmişti: Onlar hisara girdiği vakit Osman Gâzî de tekfura gelecekti. Akşamleyin geldi. Yani kadınlarını aşıkâra getirmediler. Tekfur dahi karşıladı. Büyük saygı ile oturttu.
Tekfur odasına varmadan Osman Gâzî atına bindi. Mihâl dahi bindi. Hay! Türk kaçtı" dediler. Tekfur sarhoşça idi. Ata binip o dahi Türkün ardına düştü. Osman Gâzî geldi. Kaldırık derler bir dere vardır. Bileciğe yakın yerdedir. Orada durdu. Tekfur dahi oraya varınca boğazı ele verdi. Osman Gâzî Tekfurun başını kestirdi. Döndü.
Sabahleyin Yar Hisar’a indi. Tekfurunu tuttu. Gelini de tuttular. Düğüne gelen halkın ekserisini esir ettiler. Çabucak Durgut Alp’ı İnegöl’e saldılar ki, İnegöl tekfuru olan Aynikola işitip kaçmasın. Durgut Alp gidip İnegöl’ü çevirdi. Osman Gâzî ne aldıysa Bileciğe getirdi. Ne lâzımsa yaptı. Oradan İnegöl’e gelip yağma etti. Gâzîler yağmayı işitince hisara doldular. Tekfurunu parça parça ettiler. Çünkü çok Müslümanın kırılıp şehid olmasına bu kâfir sebep olmuştu." ³
Tekfur hile düşünüyordu, oldu. Mihâl Bey’in yardımı, uyarısı ile kurduğu tuzak boşa çıktı ve kendisi Osman Beyin tuzağına düşmekten kurtulamadı. Tekfur her şeyinden olurken, Osman Bey düğünü manasız kılmadı, güzel gelini oğlu Orhan’a nikâhlayıp kendisine gelin etti ve bu güzel gelin Nilüfer adı ile Süleyman Paşa ve Murat Hüdavendigar gibi iki yiğit doğurdu. İleride kendilerinden bahsedilecek...
İnegöl Kalesi’nin Fethi (1298)
Tekfurlar birleşerek Osman Gâzî’yi ortadan kaldırmaya çalışırken, onların eline fırsat vermemek gerekiyordu. Turgut Alp’i İnegöl muhasarasına gönderdi, arkasından kendi gitti. Kalenin alınmasında üstün gayeli görülen Turgut Alp Osman Gâzî’yi çok sevindirdi. Oraya Turgut ili adı verildi. Bu şehir, bugün Turgutlu olarak bilinen yerdir.
Germiyan Oğulları Beyliği, Merkezi Kütahya’da olan, Bizans ile zaman zaman savaşan kuvvetli bir Türk birliğidir. Osman Gâzî’nin aşiretinden çok kuvvetli Devlet teşkilâtı, Osman Gâzî’nin meydana çıkışından daha önce gelişmişti.
Yine, bir Pazar kurulmuştu. Germiyandan bir kişi Osman Gâzî’ye gelip Pazarın bacını bana satın diyor. Bunun ne demek olduğunu bilmeyen Osman Gâzî soruyor: Bac ne olur? Germiyanlının verdiği cevap: Pazara her kim yük getürse, andan akça alayım dır. Neşri Tarihinden aynen aktarıyoruz:
Osman Gâzî eytdi: bire kişi, bu pazara gelenlerde alımun mı var ki bunlardan akça alursun Ol kişi eytdi: bu âdetdür. Her vilayette vardır ki, padişah içün her yükden akça alurlar. Osman eytdi: Bu Tanrı buyruğu mudur ve peygamber kavli midür, yoksa bunu her ilün padişahı kendü mi ihdas ider? Ol kişi eytdi. Evvelden (beri) türe-i sultânidür. Osman Gâzî gazaba gelüb eytdi: Yöri ayruk bu arada turma ki sana ziyanım tokınur. Bir kişi ki, malını kendü eliyle kesb itmiş ola, bana ne borcu var ki ray-gân akça vire. Bu sözü Osman Gâzîden halâyık işidecek eytdiler. Ey Han size dahi gerekmezse, bu pazarı bekleyenlere adetdür. Kim bir nesnecik virürler, ta ki bunların dahi emekleri zayi olmıya. Eytdi: Çünki öyle dirsiz, her kişi ki bir yükü sata, iki akça virsin. Eğer satmaya, hiç nesne virmesün. Ve dahi her kime kim bir timar virem, biri o timarı anun elinden bilâ-sebeb almıyalar. Ol kişi ölicek oğlına virsünler. Eğer oğlan kiçirek olursa hizmetkârları sefer vaktinde sefere varalar, tâ oğlan sefere yarayınca. Eğer bu kanunı her kim bozsa, ya benüm neslüme bir gayrı kanun öğretse Allah Teâlâ anun dinin ve dünyasın bozsun didi. ⁴
Yine eski kitaplardan biri Osman Gazî’nin Karaca Hisarı fethinden sonrasını şöyle anlatıyor:
Osman Gâzî Karaca Hisarı alınca, şehrin evleri boş kaldı. Germiyan ülkesinden ve başka yerlerden hayli adamlar geldi. Osman Gâzîden ev istediler. Osman Gâzî de verdi. Az zamanda mamur oldu. Birçok kiliseleri de cami yaptılar. Pazar da kurdular. Halk toplanıp Cuma namazı kılalım ve bir kadı isteyelim dediler. Dursun Fakı derler bir aziz kişi vardı. O halka imamlık ederdi. Hallerini ona söylediler. O da gelip Osman Gâzî’nin kayınatası Edebâli’ye söyledi. Daha söz bitmeden Osman Gâzî geldi. Sorup isteklerini bildi. Size ne lazımsa onu yapın dedi. Dursun Fakı: Hânım! Sultandan izin gerektir" dedi. Osman Gâzî dedi ki:
Bu şehri ben kılıcımla aldım. Bunda sultanın ne dahli var ki, ondan izin alayım! Ona sultanlık veren Allah banada gazâ ile hanlık verdi. Eğer minneti şu sancak ise ben kendim dahi sancak kaldırıp kâfirlerle uğraştım. Eğer O, ben Selçuk Hanedanındanım derse, ben de Gökalp oğluyum derim. Eğer bu ülkeye ben ondan önce geldim derse, Süleymanşah dedem de ondan evvel geldi.
Halk razı oldu. Kadılığı ve hatipliği Dursun Fakı’ya verdi. Cuma hutbesi ilk önce Karaca Hisarda okundu. Bayram namazını orada kıldılar. Bunun tarihi Eylül 1299’dur. ⁵
Bu anlatılanlar bağımsızlık alâmetidir. Bir şahsın kendi adına hutbe okutması, bir başkasına bağlı olmadığı mânasına gelir. Osman Gâzî artık kendi kendinin Bey’idir.
Selçuklu Devleti’nin Çöküşü Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, 1299
Osman Gazi ve Osmanlı Devletiyler ilgili söylenenlerin hepsi tamamen gerçek kabul edilemez. Birçok konu, daha sonraki zamanlarda kayda alınmış ve bunlarda epeyce tarih yan lışlıkları olduğu da daha sonraları fark edilmiştir. Devletin kuruluşu tarihi 1299 senesi olarak kabul edilmiş ise de, bunu sembolik bir tesbit saymak lazım.
Bir hutbe okutarak, Osman Gâzî’nin bağımsızlığını îlan ettiği söylenir. Konuyla ilgili başka tezler de ileri sürülür ki bununla diğerinin arasında az bir zaman farkından başka bir çelişkiş yok. Esasa tesiri olmayacak bu tür hatalar hoş görülmeye müstehak olmalı, çünkü bütün iyi niyetlere rağmen, sağlam belgeler bulunmayışı bu sonuçları doğuracaktır. Şimdi bir diğer görüşü takdim ediyoruz:
Konya’daki Selçuk Devleti İlhanlı hükümdarı Gazan Han tarafından çökertildi. Alâaddin Keykubat esir düşmüş Selçuklu askerlerinin her biri bir tarafa dağılıyordu. Bunlardan Osman Gâzîye sığınıp, onun yanında savaşmak isteyenler bir hayli fazla idi. Savaşçı askerlerin yanısıra tecrübeli devlet adamları ve idareciler de Osman Gâzî’ye sığınmışlar, böylece Osman Gâzinin gücü birden artıvermişti. Dünya hâli, ne zaman ne olacağı bilinemiyor. Daha dün denecek kadar kısa bir zaman önce, Ertuğrul Bey’e yurdluk bahşeden devletin Sultanı esir olmuş, askeri, devleti dağılmış, şimdi Selçuklunun askerleri Ertuğrul oğlu Osman’ın devletini güçlendirmek için ter dökecektiler.
Osman Beyin istiklâlini ilân ettiği, bizim devletimizin kuruluş tarihi olarak kutladığımız 1299 senesindeyiz. Daha önceki devir kapanmıştır artık. Osman Gâzî daha büyük mesuliyetin yükü altında, kırk bir yaşında sakalı aklarla dolu bir koca, oğlu Orhan Bey civan bir delikanlıdır...
Osman Gâzî ve beyleri Moğolların ne yapacağını bilemeden merakla bekliyorlar. Azalmış gücüne rağmen, yinede danışma mercii olan Selçuk devleti bu coğrafyada umûmi Türklüğü temsil ediyordu. Şimdi o ocak sönmüş, yeni bir ocak daha gür bir ateşle yanmak görevinde, o ateşin yalazlanması Osman Gâzî’nin nefesinden bekleniyor.
Osman Gâzî, gâzîlerin ve beylerin yeni vazifelerini tanzim işiyle uğraşıp, her birini daha ağır mesuliyetlerle tayin etti. Her kaleye bir komutan ve yerleşim merkezlerine kadılar yerleştirdi. ⁶
Dünyanın diğer taraflarında da kaynaşmalar eksik değil. Çeşitli sıkıntılar ile herkes şikâyet içinde yaşar idiyse de, Osman Gâzî’nin düşmanı daha fazla, yükü daha ağırdı. Sonraki nesile güvenli bir yurt bırakabilmek için çok çaba sarfetmesi gerekiyor, sahib olmaya uğraştığı tarlanın azgın dikenlerini temizlemek kolay olacağa benzemiyordu. Bu azgın dikenler bir sürü Bizans Tekfuru, onların da arkasında koskocaman bir Bizans devleti idi.
Yund Hisar’ın Fethi (1301)
Osman Gâzî 1301 senesinde Bizans’a bağlı Yund Hisarı aldı. Bir yeri almaktan, fethetmekten daha zor olan mesele onu elde tutabilmekti. İyi komutanlarını fethedilen yerlerin idaresiyle görevlendirirken, oğlu Orhan Bey’e Karaca Hisar ve etrafını, ağabeyi Gündüz Bey’e Eskişehiri, Aykut Alp’e İnönü’nü, Hasan Alp’e Yar-Hisar (Yund Hisar) ve etrafını, Turgut Alp’e İnegöl’ü vererek onları oralardan sorumlu tuttu.
Yenişehir’in Merkez Yapılması (1301)
İrili ufaklı birçok kalenin fethi Osman Bey’in Beyliği’ni büyütmekteydi. Gelişmeler karşısında, ilk gözağrısı, ilk vatan Söğüt, Beyliğin yönetimi için uygun olmaktan çıkmış, yeni bir merkez lüzumu hâsıl olmuştu. Yenişehir şimdilik idâre merkezi olarak kabul edildi. Bundan sonra bütün geçim ve büyüme planlarının yapılacağı yer Yenişehir’dir.
Osmanlı’nın ilk dönemlerinin en mühim insan motifleri, ermiş olarak kabul edilen şahsiyetlerdi. Orhan Gazi döneminde Geyikli Baba namıyla maruf zatı göreceğiz; Osman Gazi ile Kumral Abdal’ın karşılaşmalarının şimdi anlatılma zamanıdır. Fakat bir not düşmemiz lazım; bu tür hikâyeleri sadece hikâye olarak dinlemek lazım; eğer tarih bilgileri ışığında değerlendirme yapılır, anlatılanlar mantık süzghecinden geçirilirse rahatsızlık duyulur. Şimdi nasıl varsa, eskiden daha fazla olarak olağanüstü kişilerden bahsedilmekteydi. Meramımızın anlaşılması için daha fazla yoruma lüzum görmüyoruz; hikâyemiz, İdris Bitlisi’nin Heşt Behişt adlı eserinden:
"O devirde Kumral Abdal adlı Salih bir kimse vardı. Yenişehir havalisinde oturur, bazı zamanlarda dervişleriyle küffar köylerine gaza ederdi. Bir gün, Hazreti Hızır aleyhisselam yahut evliyaullahtan bir kimse Kumral Abdal’la buluşup, Allahu Teala Osman Gazi’ye kıyamet gününe kadar devam edecek ulu bir devlet ihsan eyledi, var müjdele, diye emretti. Kumral Abdal, Osman Gazi’yi bilmezdi. O kimse, Osman Gazi’nin tanınmasına yarayacak bazı işaretleri bildirdi. Kumral Abdal, o işaretler yardımıyla Osman Gazi’yi bulup müjdeyi verince, Osman Gazi çok sevinde ve ‘şimdi bir kılış ile bir maşrabam var, ikisini de sana veriyorum,’ dedi. Kumral Abdal sadece maşrabayı uğur olarak aldı. Bir müddet sonra Osman Gazi, onun için bir zaviye yaptırıp Yenişehir yakınlarındaki birçok köyü ve tarlayı bu zaviyeye vakfetti." ⁷
Köprü Hisarın Fethi (1302)
Sene 1302 olduğunda Osman Gâzî, güvenlik açısından fethini şart saydığı Köprü-Hisara hücumu plânladı. Amcası Dündar Bey’in karşı çıkmasına aldırmadan saldırıp, kaleyi fethetti. Anadolu’da bu olaylar yaşanırken Selçuk devletini yıkan İlhanlı hükumdarı Gazan Han Mısır’da Memlûklarla uğraşmaktaydı. Hayat, o yıllar itibariyle devletlerin savaşlarından ibaretti. Yüz sene sonra Timur’un söyleyeceği Bu dünya iki kişiye az sözü, Osman Gâzî için Söğüt ve etrafı iki kişiye az olarak değiştirilebilir. Öyle olduğu içindir ki, Osmanlının da savaşı bitmiyor ve Allah Osman Gâzî’nin önüne zafer yollarını çok geniş açıyordu.
İlhanlı hükümdarı Gazan Han ölünce, yerine geçen ve gözünü Anadoluya dikmiş bulunan Olcaytu, Karamanoğulları Beyliğini cezalandırmış, Bursa Tekfuru Bizansla görüşmeler yaparak bu işten karlı çıkmanın yollarını arıyordu. Tekfur, muhtemel kazancının cazibesine kapılmış, Osman Gâzî ile savaşmayı göze alıp, büyük bir kuvvetle hücuma hazırlanmışt ı. Onlarda yarın kendilerine yönelecek bir Türk akınını, erkenden, daha çok kuvvetlenmeden bertaraf etmek istiyorlardı.
Fakat Osman Bey en harlı ateş çemberlerinden geçerek gelmiş bu günlere; pişmiş, yanmış, çok şeyler öğrenmiştir. Bizans tehlikesine karşı tedbirlidir. Gerekli yerlerde casuslar istihdam eden Osman Gâzî, Bizansın hazırlığını haber aldı ve ona göre askerini ayarladı. Koyun Hisarı önünde karşılaşan iki ordu arasında yaman bir savaş başladı. Düşmana göre daha az olan Türk askeri iyi savaşırken, Osman Gâzî’nin sevgili yiğeni şehid düştü; bu yeğen Gündüz Bey’in oğlu Aydoğdu’dur ve bu olay askerin moralinin bozulmasına sebeptir. Ancak, Osman Gâzî askerini galeyana getirmeyi, sonuçta savaşı kazanmayı bildi. Osman Gâzî’ye, daha önce olduğu gibi bir yeğene mal olan bu savaşta pek çok tekfur da öldürülmüştür.
Osman Gâzî’nin her zaferi Bizansın temellerinden bir taş oynatmak gibidir. İmparator, geleceğini garantiye almak için çeşitli tedbirlere başvurma ihtiyacı duyuyordu. Hemşiresi Mariyayı ilk önce Gazan Han’a nişanlamıştı, onun ölümünden sonra, yerine geçen Olcaytuya nişanlayıp, akrabalığı devam ettirmek istedi. Ne kadar desiseler kursada, talih kuşu Osman Gâzînin başının üstünde dönüyor, nişanlı Maryanın tehditleri Osman Gâzî’ye hırs vermekten öte bir işe yaramıyordu. Bizans imparatorunun plânı, oyuna getirerek iki Türk devletini biribirine kırdırmaktı. Hiçbir işe gevşek davranmayan Osman Gâzî Bizans İmparatorluk merkezine yakın kaleleri fethetmeye devam etti. Bizans, gelmekte olan zemherinin ayazını iliklerinde hissetmeye başlamış, iyice titriyordu.
İznik’in Ablukası (1303) Marmaracık Adası’nın Fethi
Bir patlamayla arzın genişlediği gibi, Osmanlı Beyliği de devamlı genişliyordu. Yapılan hiçbir iş macera olsun diye değil, gerektiği için yapılıyor, yaşanan zamanın icabına göre hareket etmek ancak böyle oluyordu. İznik bu düşünceyle muhasara edilmiş, Marmaracık Adası bu günlerde fethedilmiş, bu günlerde Yenişehir güvenliğe alınmıştır.
Tekfurların İttifakı Birçok kale Fethi (1306)
Bursa Tekfuru Osman Gâzî’nin yakıcı nefesini ensesinde hissetmeye başladı. Bundan sonra hiç kimsenin tek başına karşı koyma gücü yoktu. Bursa, Atranos, Madenos, Kete ve Kestel Tekfurları bir toplantı yaptı. Anlaşma sonucu beraberce Osman Gâzî’ye karşı savaşa çıktılar. Dinbaz Zaferi adıyla Osman Gâzî hanesine yazılan savaş Tekfurlara büyük kayıplar verdirdi. Kestel ve Madenos Tekfurları’nın maktül düştüğü bu savaşla Kestel, Kele ve Ulubat Kaleleri fethedildi.
Bugün yaşayan bunlardan Kele Tekfuru esir alınıp kendi kalesi önünde idam edildi. Rivayete göre de savaştan sonra ilk Osmanlı-yabancı mukavelesi yapıldı. Buna göre Osman Gâzî Ulubat köprüsünü geçmeme sözü verdi. ⁸
Köse Mihâl’in Müslüman Oluşu (1313)
Köse Mihal, Tekfurlardan biri idiyse de, yüreğinin atışı diğerlerinden farklıydı. Yıl 1313’e geldiğinde Gâzîler toplanıp, Osman Beye hitaben:
Ey! Gâzî Han, elhamdülillâh düşman mağlup ve makhur oldu, bundan sonra vakit kaybedip, hareketsiz kalmak size yakışmaz, her veçhile gazâya meşgûl olmanız mâkul ve münâsiptir diyerek, teşviklerde bulundular. Buna karşılık Osman Bey Evvela Köse Mihâl’i davet edelim, İslâmı kabul etsin; eğer Müslüman olursa hoş, her nereye derseniz varalım; eğer Müslüman olmazsa, evvelâ onun memleketi Harman-Kayayı, etrafı ile birlikte talan edelim, dedikten sonra, Köse Mihâl çağırıldı, teklif iletildi:
O memnûniyetle İslâmı kabul etti. Herkes çok memnundur. Hele de Osman Gâzî; sevincini, Mihâl’e hediyeler verip boynuna sarılarak gösterdi. Osman Gâzî can yoldaşı Köse Mihâl’in ayrı dinden oluşuna ne kadar üzülüyor idiyse şimdi de o derece memnun kalmıştı. Yaşlanan bedenine adeta gençliği yeniden geldi. Kendisini daha iyi hissetmeye başladı. Mihâl’e hemen hil’at giydirdiler. Osman Gâzî’nin oğlu Orhan’ın yanına verdiler. Karaca Hisarda ikisini beraber bıraktılar.
Bir gâzî daha vardı. Saltuk Alp derlerdi. Onu da beraber koydular. Osman Gâzî’nin bir oğlunu da anası ile birlikte Bilecikte bıraktılar. ⁹
Osman Gâzî devraldığı bir avuç toprağı bir vatan yapmak için gecesini gündüzüne katıyor, etraftaki tekfurları teker teker mağlub ederek, onların ahalisine zulûm yapmadan itaati altına alıyordu. 1314 senesi geldiğinde büyük hedefe yürümek, Bursa şehrini fethetmek istiyor, onun çarelerini arıyordu. Fakat bazı şeyler arzu ile gayret ile olacak gibi değildir, birazda Allah’ın dilemesi lâzım: Bursa muhasara edilir, ama çabalar netice vermez. O, Orhanı beklemektedir. Ezelden Bursa fethiyle nişanlanan Orhan Beydir, bunu Osman Gâzî bilemez, gaib bilinemezki. Bilseydi Osman Gâzî oğlunun işine hiç el atar mıydı?
Bursa yerinde duradursun; yeni bir sıkıntı meydana gelmişti Osman Gâzî için. Germiyan iline İlhanlı hükümdarının yerleştirdiği Çavdar aşireti biraz vahşicedir; Karaca Hisara saldırdılar, orada o gün pazar var. Orhan Gâzî’ye de haber etmişlerki, Tatar pazarı bastı. Orhan Gâzî de Eskişehirde at nallatıyormuş.
Bu haberi işitince hemen ata binip sürdü. Dağlar arasında Oynaş Hisarı derler bir viranca hisar vardır Tatarlarla orada buluştu. Göz açtırmadı. Tatarları yakaladı. Aldıklarını geri verdirdi. Hayli Tatarı tuttu. Karaca Hisara getirdi. Babası gelinceye kadar orada sakladı. Osman Gâzî gelince Çavdaroğlunu getirdiler, Osman Gâzî dedi ki; Oğul! Bu zâlim komşudur. Hem de Müslümandır. Kendilerine, beğleriyle birlikte and verelim. Koyuverelim. Varsın memleketlerine gitsin dedi. Öyle yaptılar. O zamandan ta Yıldırım zamanına kadar düşmanlık olmadı. ¹⁰
Din gayretiyle beraber kan akrabalığı da Osman Gâzî’nin Tatarlara acımasına yeter, onlar da sözlerinde durarak bir daha rahatsızlık vermezler.
Orhan Bey’in Vekil Tayin Edilmesi (1320)
Sene 1320. Osman Gâzî artık iyice ihtiyarladı. Yaşı 62’yi bulmuştu. Hayatta iken oğlu Orhan Bey’i kendi yerine vekil tayin etti. Genişleyen toprağa, çoğalan nüfusa hükmetmek için Orhan Beyin pişmesi lâzımdı ve yeni müesseseler kurulması, yeni idârî şekillerin ihdas edilmesi gerekliydi. Müslim-Gayrımüslim hiç kimsenin yönetenlere beddua etmemesi lâzımdı; bu da yapılan her işin Allah’ın rızasına uygunluğuna bağlıydı ve Osman Gâzî’nin bütün çabası bu istikâmetteydi. Yeni teşkilatlar ve müesseseler kurulurken görev verilen gâzîler de bu özellikler aranıyordu. Konur Alp, Akça Koca, Samsa Çavuş uç beyi olarak tayin edilirlerken mesuliyetlerinin farkındaydılar. Zaten, o nesilden, vazife alan herkes kendilerini önemli işlerin adamı olarak görüyor, başarılı olmaya mecburiyetleri olduğunu da unutmuyorlardı. Atalarının çok uzaklardan göçtükleri, Anadoluda yere sağlam basılması gerektiği, geriye dönüşün düşünülemeyecek kadar imkânsızlığı onlara da mâlûmdu.
Mudanya Fethi (1321) Gemlik Seferi
Orhan Bey babasının emriyle Mudanya üzerine yürüdü. Kısa zamanda kale fethedildi. Sıra; Gemlik Seferi’ndeydi. Gemlik Seferi’ne kumandan olan kişinin Kara Timurtaş Bey olduğu söylense de İsmail Hâmi Danişmend’e göre ihtimal dışıdır. Kara Ali Bey olması lâzımdır.
1310 senesinde Osman Gâzî’nin Rodos Seferi’nden bahseden yabancı kaynaklar mevcutsa da, yerli hiçbir kayıtta böyle bir olay yoktur. ¹¹ Bunu böyle sayarsak, şimdi bahsedeceğimiz hâdise Osmanlı askerinin dışarıya açılan, deniz aşırı giden ilk akınıdır. Bu akında birçok Bizans şehri tahrip ve yağma edilmiş, dolayısıyla Bizans için iktisadi buhran başgöstermiştir. Bir de, bu akının onsekiz ay sürdüğü düşünülürse işin ciddiyeti daha iyi anlaşılır.
Karamürsel’in Fethi (1324)
İzmit Körfezi’nde şirin bir kasaba, o zamanlar itibariyle Bizans’ın burnunun dibi. Adı Prenetos. Karamürsel Bey ve arkadaşları tarafından fethedilip, kahramanın adını almıştır. Hâlâ o adı taşımaktadır.
Osman Gâzî fethedemediği Bursanın hayaliyle günlerini hüzünlendiriyordu. Etrafına yerleşen adamları Ak-Timur’la Balabancık Bursa’yı, Bursalıları bunaltmıştı. On senedir ablukaya dayanan şehirde çeşitli sıkıntılar, hele de açlık çekilemez dereceye gelmişti. Bursanın düşmesi yaklaşıyordu. Lâkin, Osman Gâzînin ihtiyar vücudundan takat uzaklaşmaktaydı; savaşa gidecek hali yoktu; ihtiyarlık hastalıkla sarmaş dolaş olunca Osman Gâzî yatağa düştü.
Fetih vazifesi, fatih alma sırası Orhan Beydedir. Bu ulu vazifeye o koşar Bursa fethedilir. (1326) Orhan Bey, şehre ilk girecek şahsın bir ulu kişi olmasını isteyince Ahi Şemseddin zâde Ahi Hasan öne geçer, kendisi onun arkasında şehre girerler. Camiye çevrilen bir manastırda Cuma namazı kılınır.
Osman Gâzî’nin Edebâli’nin ve Mal Haltun’un Ölümleri
Tarihler kat’i olmamakla beraber, üçünün de 1326’da öldüğü sanılıyor. Önce Edebâli, sonra Mal Hatun ve daha sonra da Osman Gâzî. Edebâli’nin 120 yaşına değdiği söyleniyor ki 45 yaşında torunu olan insan için fazla sayılmaz. Bir büyük şahsiyet olması imânî gücüyle Osman Gâzî’yi desteklemesi Beyliğe çok şey kazandırmıştır. Elbette hem hanımını hem de kaynatasını kısa aralıklarla kaybeden Osman Gâzî çok üzülmüştü.
Osman Gâzî hastadır, yataktadır. Aklı Bursada. Müjde beklemekte Osman Gâzî. Azrailin de acelesi var. Müjde gelir. Osman Gâzî’nin başucunda Orhan Bey, Turgut Alp, Saltuk Alp, Şeyh Âhi Şemseddin, Âhi Hasan, Çandarlı Mevlana Halil, Kara Oğlan. Vasiyete bakalım!
Birinci vasiyetim gaza ve cihad işini devam ettirmeniz ve İslâmın kuvvetlenmesine çalışmanızdır. Livâ-i şerifi yüksek tutunuz, dâima İslâma hizmetten geri kalmayınız.
Daha sonra Orhan Bey’e hitaben Osman Gazi’nin sözleri de ibret alınacak niteliktedir:
Oğlum işte ben ölüyorum, fakat müteessir değilim; çünkü senin gibi bir halef bırakıyorum; adil ol, merhametli ol, iyi adam ol; bütün reayayı (elinin altında bulunanları) eşit olarak himâye et. İslâm dinini yaymaya gayret et; yeryüzünde hükümdarların vazifesi budur. Ancak bu suretle Tanrının lûtfuna nâil olursun. Bilmediklerini ulemâya danış. Bir şeyi iyice bilmeden hareket etme. Sana mûtî olanları hoş tut. Beni Bursa da Gümüşlü kubbeye defnet...
Osman Gâzî, ebediyyen anılacak bir isim olarak gözlerini yumduğu dünyaya, pek çok köşesini mamur edecek bir soy bırakıyor; onun soyu altıyüz seneden fazla, milyonlarca kilometre karede milyonlarca insanı huzur içinde yaşatıyor. Osman Gâzî’nin geride bıraktığı özel eşyaları da tam bir devlet adamına yakışacak ağırlıktadır.
Denizli bezinden yapılmış sarıklık bez, at için zırh takımı, bir tuzluk, bir kaşıklık, bir çift çizme, Alaşehir dokumasından kırmızı renkli sancaklar, bir kılıç, bir tirkeş, bir mızrak, bir kaç At, misafirlere ikram için beslediği üç sürü koyun. Bunlardan başka iri taneli bir tesbih ile Selçuklu sultanının gönderdiği davulun kasnağı, hepsi bu!
Arkasından ağlayanlar gerçek ağlıyorlar; gözyaşları yüreklerinin yanıklığıyla süzülüyordu yanaklarına... Bir zamanların Osmancığı, Kara Osman’ı daha sonra Osman Bey almış, Osman Gâzî olmuştu; şimdi de merhum, Obası değil artık devleti ondan mahrum kalmıştı. 68-69 yaşındaydı diyenler de var; 72 olduğunu diyenler de. O giderken Söğüdün kökü sağlam, dalları gümrah yeşeriyordu; ama her şey, herkes derin yas içerisindeydi.
Osman Gâzî’ye babası Ertuğrul Bey’den 4.800 km2 toprak kalmıştı. 43 senede üç buçuğa katlayarak oğlu Orhan Bey’e 16.000 km2’lik bir vatan teslim etti.¹² Bundan sonra yol Orhan Gâzî’nin, devir onun, devlet onun; bahtı açık ola...
Küçük bir yorum: Osman Gâzî’nin şahsiyeti ve takip ettiği fikirle oynadığı rol henüz tam anlaşılamamıştır. Hatta fetihleri, gelişigüzel Tekfur kaleleri almak gibi gösterilmiştir. Hâlbuki tarihî bir harita üzerinde takip edilmekle görülecektir ki, her hareket bir plan dairesinde atılmış adımdan ibarettir. Anadolu’da daha eski ve daha kuvvetli Türk Beylikleri varken, hiç birisi kendisine büyüme imkânı sunacak ilk atılımları yapamamıştır. Daha sonra devamlı genişleyen Devlet Osman Gâzî’ye çok şey borçludur.
Osman Gâzî, Söğüt toprağına dikilmiş bir Çınardı. Yaşı kemâle, ömrü zevâle erdi; Allahın buyruğuyla Allah’a gitti. Ondan fışkıran fidan, oğlu Orhan devralmıştı bütün Beyliğin işlerini. Bu Beyliği devlet yapmak ona kalmıştı. Devir onun. Şimdi: Orhan Gâzî’den bahsetmeye başlarken, Onun, Beyliğin başına tam yetkiyle geçmiş olduğu güne kadar yaşanan zamanı özetlemek, daha doğrusu kendi hayatını özetlemek istiyoruz. Orhan’ın doğum tarihi 1281 olarak belirtilir. O tarihte babası yirmiüç yaşında bir yağız delikanlıdır. Kayı Beyi Ertuğrul’un en bahadır, en sevimli, en akıllı oğludur Osman Bey. Orhan, böyle bir babayla, Edebâli kızı Mal Hâtundan dünyaya gelmiş olmakla, belki daha şanslıdır.
Şansı bazı cihetlerden babasına benziyor. Osman Gâzî’nin babasının öldüğü sene bir oğlu (Orhan) dünyaya gelmişti. (1281) Osman Gâzî’nin ölüm, Orhan Gâzî’nin resmen Beyliğin başına geçişi ve bir sonra hükümdar olacak Murat’ın doğumu aynı zamanda yaşandı. Baba acısıyla evlâd sevinci birbirine karıştı. Osman Gâzî bölümünü hızla geçtik. Bazı olaylar ve bazı mühim şahsiyetler gereği gibi anlatılmadı. Bir Edebâli’nin bile tanıtılmayışı büyük noksan sayılabilir. Yine, bundan sonrasını da hızlı adımlarla geçmeyi düşünüyoruz. Amacımız, anlatımda en kısa yolu denemek. Aynı mesele hakkında bütün kaynaklar aynı görüşü paylaşmadığı durumlarda seçim tercihimizi isabetli yapmak için titizlik gösterme gayretindeyiz:
Orhan Gâzî’nin, adı pek anılmayan Alâeddin isimli bir kardeşi vardı. Babaları vefât edip, defnedildikten sonra ikisi biraraya gelirler. Orhan Gâzî derki.
Kardeşi Alâeddin Paşa:
Bu ülke senin hakkındır. Buna çobanlık etmeye bir padişah gerek ki memleketin işlerini görüp başara. Zaten babam da, sağlığında Beyliği sana vermişti. ¹³
Beyliğin yönetimini Orhan Gâzî Alaaddin Paşa’ya, Alaaddin Paşa da Orhan Gâzî’ye teklif ediyor. Neticede, Alaaddin Paşa vezirlik teklifini bile kabul etmeyip, kardeşinden sadece barınacak bir köy istiyor. Babalarından kalan atları ve koyunları paylaşma işine ise Alaaddin Paşa: Bunlar padişahlığın gereklerindendir. Babamız bunları gaza için saklardı. Bizim miras edecek nesnemiz yoktur. diye cevaplıyor. Orhan Bey kardeşine istediği köyü veriyor. Alaaddin Paşa sonradan Bursa’da bir Tekke, Cami ve Hamam yaptırmıştır.
Orhan Gâzî ile kardeşi arasında bölüşülecek bir şey yoktu. İkisi de, zaten babaları zamanında iyice olgunlaşmışlardı. Kendilerine şeytanlık yapıp fikirlerini bulandıracak kimsenin bulunmayışı, etraflarında, hep izinden gidilecek değerli insanların bulunması büyük şansları idi. Herkesin tek arzusu; garip bir biçimde geldikleri bu yeni yurtta dal budak salıp büyümek, hayırlı hizmette bulunmaktan başka bir şey değildi. İki kardeş de gözlerini dünyaya açtığında hep değerli insanlar görmüşler, hayatlarının bir kısmını onlarla beraber yaşamışlardı. Bunlar ki: Dedeleri Ertuğrul Gâzî, Şeyh Edebâli, Babaları Osman Gâzî... Şimdi onların hiçbiri hayatta değil... Bütün bunların düşünülmesi onlara, tabîiki hüzün veriyordu. İşte bu günlerde Orhan Gâzî’nin dördüncü oğlu doğuyor. Çocuğa, kudümlü olması dileğiyle Murat adı veriliyor. Bu Murat, ileride kendisinden sitayişle bahs edeceğimiz Kosova Fatihi Hüdâvendigâr’dır.
Bazı tarihçiler Alâaddin Bey’i, Orhan Gâzî’ye vezirlik yapan Alâaddin Paşa’yla karıştırıyorlar, Hammer de aynı hataya düşmüş. Yakın zaman araştırıcıları Alâeddin Paşa ile Alâaddin Bey’in ayrı kişiler olduğunu meydana çıkarmışlar, biz de bu görüş üzere hareket etmekteyiz. Aktarma yaptığımız kaynak Paşa dediği için, mecburen Paşa dediğimiz Alâedin Bey, o zamanın geleneği icabı, büyük evlâtlara Paşa dendiği için, böyle anılıyordu diyenler de var.
Benzetiş kaabiliyetini tarihinde bolca sergileyen Hammer, savunduğu fikri şöyle pekiştiriyor. Ona göre Alâaddin Bey Orhan Gâzî’nin vezirlik teklifini kabul ediyor. Bu kabul üzerine şu benzetiş geliyor. Nasıl ki Şarklıların rivayetlerine nazaran Hârun ile Mûsâ dahi bu veçhile hareket etmişlerdir. ¹⁴
Tabi, Hammer’in anlatmaya çalıştığı bir Şarklı rivayete değil, Kur’ân-ı Kerîm gerçeğidir. Hazreti Mûsâ’ya peygamberlik gelince, konuşma yeteneği olmadığı için, Cenâb-ı Allah’tan kardeşi Hârun’u kendisine yardımcı istemişti.
Rumlar’a ait köyler, kasabalar, şehirler isimlerinden memnun değilmiş gibi, başka bir elin dokunup herşeyi değiştirmesini bekliyormuş gibi yol beliyor. Akçakoca kocamış saçı sakalı akça olmuş da cengâverliğin son demlerini yaşıyor. Konur Alp da kocamıştır. Adım adım ilerleyen fetihler bir gün Akyazı olmuş, bir gün Kandıra, Konurpa, Akova fetihler adlarını vermiş buralara şükür ki hâlâ taşırlar şerefli adlarını.
Aydos ve Samandıra’nın Fethi (1326)
Orhan Gâzî babasından gördüğünü yapıyor; değerli kumandanları fetih yolculuğuna uğurluyordu. Yön, daha evvelden belliydi. Atılan her kanca Bizansı biraz beri getiriyor sanki. Sanki kader durmadan yaklaştırıyor Osman oğlunu Bizans surlarına. Samandıra fethedildi.
Sırada Aydos Hisarı bulunuyordu. Aydos öyle bir sarp yerde idi ki, kolay ele geçeceğe benzemiyordu. Bütün gayretlere rağmen başarı elde edilemiyor, Allahın yardımı bekleniyordu. Solakzâde Tarihinden aşağıya alacağımız bilgiler enteresandır: Diyor ki, "Uzun bir süre kuşatılan kalenin alınması için gayrette kusur edilmemişti. Meğer Aydos Tekfuru’nun bir kızı vardı. Oldukça güzel ve dünyada eşi bulunmayan bir kız idi. Bu kız bir gece rüyasında, ansızın karanlık ve derin bir kuyunun içine düşer. Her ne kadar gayret sarf edersede kendisini kurtaramaz. Ne kadar bağırır, inlerse de yardım edecek bir kimse bulunmaz. Sonunda öldüğüne inanıp ümidini keser.
"Gördü ki bir cıvanı nûrânı
Çıka geldi halâs için anı"
Yani, kendisi öldüğünü zannettiği bir anda güzel yüzlü bir bahadır kuyu başına geldi ve kolunu uzatıp, bu peri suret kızı içi belâ dolu kuyudan çıkardı...
Çok tafsilatlı anlatılan bu rüyanın neticesinde olanlar şöyle: Tekfurun kızı rüyasında bir yiğide sevdalanır, düştüğü kuyudan bu yiğidin sayesinde kurtulur. Buraya kadar enteresan sayılacak bir şey yok. Rüyadır bu; bazan hiç bir ölçüye sığmayan, mantığı olmayan rüyalarda görülür. Fakat bu kızın rüyasının, gerçek olan devamı güzeldir!
Kalenin zaptı ile görevli askerlerin arasında, Tekfur kızının rüyasında gördüğü, sevdâlandığı yiğit te bulunmaktadır. Kız bu yiğidi kalabalık arasında görür ve tanır. Gönlünü öylesine kaptırmış ki, gözü ne baba görür ne başka şey. Kız sapanla bir taş atar, taşın üstünde bir kağıt sarılıdır, düştüğü yer rüyada aşık olunan gencin ayağının dibi. Kâğıtta ki yazı, kalenin nasıl teslim alınacağını anlatıyor. Kızın talimatına göre hareket edip, kaleyi teslim alıyorlar, Tekfur dâhil pek çok düşman telef ediliyor.
Güzel kızın rüyasında gönül verdiği genç, Abdurrahman Gâzî’dir. O da kızı sever, ama yinede kız ve kaleden alınan canlı, cansız herşey Orhan Gâzî’ye gönderilir. Durumu öğrenen Orhan Gâzî iki gencin nikâhını kıydırıp, evlendirir. Bu evlilikten Kara Rahman adlı bir oğlan dünyaya gelir ve bir yiğit olur ki, düşmanlar korkusundan titrer, analar çocuklarını Kara Rahman geliyor diye korkuturlar.
Abdurrahman Gâzî ve arkadaşları Samandıra ile Aydos’u fethederken, Kara Mürsel de İzmit’in güneyini fethederek Osmanlı hududunu Karadeniz ve İstanbul Boğazına doğru genişletiyordu.
Bursa’nın Beyliğe Merkez Oluşu
Çok kısa zamana sığan işler saymakla bitmiyor. Hâlâ Orhan Gâzî’nin Bey olduğu senedeyiz. Merkezin Bursa’ya taşınması da 1326 senesi içinde oldu. Artık, devlet denecek kıvama geliniyor. Aslında gelinmiştir de, resmen devlet denmiyor. Orhan Gâzî’ye de hâlâ Bey diye hitap edilmektedir.
İlk Sikke (1327-1328)
Her şey savaş demektir dense de, her zaman için geçerli olmayan bir tesbittir bu. Başka mühim işler de çıkıyor, onların halli meselesi sıkıştırılıyor iki savaş arasına. Bir devlet kendi parasını kullanmıyorsa iğretidir el alem nazarında, fazla ciddiye alınmaz. Hâlâ kendi adına kesilen sikkesi olmayan bir devletin başındadır Orhan Gâzî. Bu günlerde sikkeyi kendi adına kestirmeye başlar ve üstüne şöyle yazdırır:
Allah Osmanoğlu Orhan’ın mülkünü dâim etsin. ¹⁵
Sikke kestirme işi Alâeddin Paşa’nın fikri olarak gösterilir. Eskiden kullanılan Selçuklu paralarının müstakil bir devlete yakışmayacağı onun tarafından tavsiye edilmiş, Orhan Gâzî’de münasip görmüştür. Bunun gibi, başka bir kaç yeniliğin de mucidi olarak gösterilen Alâeddin Paşa, babalarının ölümünde inzivayı tercih edip bir köye yerleşmişti, ama fikirleriyle kardeşine yardımcı olmayı ihmâl etmiyor, Orhan Gâzî’de onun fikirlerinden istifâdeyi canına minnet biliyordu. Babasından kalan nice güngörmüş kişi varsa Orhan Gâzî’yi tecrübeleriyle ileri hedeflere taşırlardı. Ne varki, onlardan çoğu bir hayli yaşlanmış, ecelin elinde cilveleşiyorlardı. Bunlardan Akça Koca ile Konur Alp Orhan Gâzî’yi bırakıp ahirete göç ettiler; birer şehire verilen isimleriyle dillerde ve gönüllerde yaşamaya devam ediyorlardı. Alaaddin Paşa kardeşine yardımı esirgemez, yerleştiği köyünde kurduğu Tekkede duâ ve ibadetle ömrünü geçirirken, arada bir gelip yeni devlet için düşüncelerini anlatıyor. Orhan Gâzî kardeşinin fikirlerinden dâima istifade ediyor.
Yeniçeriliğin kuruluşundaki fikrî öncülüğü yapanın bu Alâeddin Bey olduğu sanılıyor. Fakat İsmail Hâmi Danişmend hayır diyor. Yeniçeriliğin kuruluşu Birinci Murat devrinde olmuştur.
Maltepe Zaferi (1330)
İznik’in Orhan Gâzî tarafından muhasara edilmesiyle harekete geçen İmparator Andronikos Paleologos İstanbul’dan Maltepe’ye geldi. Türk-Bizans askerleri burada savaşa tutuştular. Asırların olgunlaştırdığı Bizans çürüme dönemine girmişti. Genç Osmanlı Beyliği’nin Söğüt’ten kapan taze fidanları Bizans askerine göz açtırmadı. Yaralanan İmparator müşkilatla kaçırılırken ordusu bozguna uğradı. Bir hayli Rum asilzadesinin can verdiği savaş Osmanlı askerinin zaferiyle neticelendi.
İznik Şehrinin Teslim Alınışı
Rivayete göre Maltepe’de zafer kapanan ordunun komutanı Orhan Gâzî’nin -adından bahsetmediğimiz- kardeşi Pazarlu Bey idi. Maltepe-’de yenilen Bizans ordusu, İznik’te müdâfa yapanlara tesir etmiş ve şehri Orhan Gâzî’ye teslim etmek zorunda kalmışlar.
Şehri aldıktan sonra Orhan Gâzî’nin yaptığı ilk iş harab olan yerlerin onarımıydı. O devrin ünlü seyyahlarından birinin yolu düştüğünde neler görmüşse onu anlatıyor. Şimdi kısa bir alıntı yapıp, seyyahın gözüyle o günleri yaşayacağız. Genelde gözlemlerine değer verilen bu seyyahın adı İbni Batuta’dır.
Ünlü Seyyah İbn-i Batuta; Bursa’yı Orhan Gâzî zamanında ziyâret ettiğini, Orhan Gâzî’nin, Türkmen hükümdarlarının en büyüğü olduğunu anlattıktan sonra, Toprak, asker ve varlık bakımından da en üstündür. Yüz civârında kalesi vardır. Vaktinin çoğunu bu kaleleri dolaşmakla geçirir... deyip, sözü Nilüfer Hatun’un cömertliğine getiriyor. Ondan gördüğü ihsanları sıralıyor kitabında. ¹⁶
Meydana çıkış tarihi hesaba katılırsa, alınan mesafenin olağanüstülüğü tartışılmaz. Başarılar, maddî manevî gücü yerine kullanabilmekte geliyordu. Diğer Beylikler’den birçok insanın, parlayan Osmanlı güneşi etrafında yıldız olmaya koşuştuğu, Orhan Gâzî’nin ordusunda savaştığı ayrı bir özellik olarak hatırlanmalıdır.
Orhan Gâzî’nin Diğer Yönü
Orhan Gâzî kale ve şehirlerin fethiyle uğraşırken, kanlı çarpışmalarda birçok can telef oluyordu. Şehid düşen askerlerin yerine yenileri geliyor, alınan kalelerin hasarları onarılıyor, şehir de meydana gelen yıkılmalar kısa zamanda tamir ediliyordu. Hiçbir yer harabe haliyle bırakılmıyordu.
İznik’te tamir işleri devam ederken, eskiden kalma kiliselerin Mescid haline sokulma işi bitmiş, bir tanesi de Medrese’ye çevrilmişti. Medrese’nin başına Kadı Urmevî hazretlerinin faziletli öğrencisi, geçmiş ve gelecek bütün ilimleri özünde derlemiş olan, bütün şüphe perdelerini en gerçek şekilde açıklayan zamanın bilginlerinin önderi Mevlâna Şeyh Davûd-i Kayserî getirilmişti. Padişah ayrıca burada kalanlar ve yolcular için bir imâretle ribat yaptırarak kimsesizlere yiyecek dağıtılmasını sağladı. Bu kuruluşun açılış gününde göz alıcı ve iştah açıcı çeşitli yemekler hazırlandı ve padişah bunları kendi uğurlu eliyle halka dağıtıp üleştirdi. (Tc. Tr.) ¹⁷
Padişahı ve yaptığı işleri ballandırarak anlatan yazar, İznik Gölü’nde avlanan balıkların çok lezzetli olduğunu söyledikten sonra, Nuh Aleyhisselam’a kadar giden efsânevî bilgiler verir.
İznik Ayasofya Kilisesi’nin Câmiye Tahvili (1331)
İznik küçük bir şehir olmasına rağmen taşıdığı tarihi değer büyüktü. Sâdece Hıristiyanlık açısından bakarsak, akidelerini kesinleştirmek için toplandıkları yer İznik idi. Milâdî 325 senesinde Büyük Konstantin başkanlığında toplanan Birini İznik Konsili kararlarını Ayasofya kilisesinde almıştı. Bugün hâlâ inanılan Teslis -yani Baba, Oğul, Ruhu’l Kudüs- akidesi burada kararlaştırılmıştı. Bütün Hıristiyan dünyası İznik’e kutsallık izafe ediyordu. Orhan Gâzî için ayrı bir mânâ taşır ve fethettiği şehrin namlı kilisesini câmie tahvil eder."
Alâeddin Bey’in Ölümü
Osmanlı Devleti’nin ilk devirlerinde, baştan da söylendiği gibi bazı meseleler oldukça muğlâk, bazıları çok karışık. Orhan Gâzî’nin kardeşi aynı tarihçi tarafından bile bazan vezir bazan derviş gibi gösteriliyor. Biz tartışmaya girmeden, Orhan Gâzî’nin kardeşi öldü demeyi tercih ettik. Şehzâde Süleyman ki Paşa olarak anılır, onun da bundan sonra vezir olduğu kabul edilmektedir. Gani gönüllü Alâaddin Bey babasının Bursa’daki türbesine defnedilmiştir. Süleyman Paşa’dan ileride bahsedilecek.
Şimdi biraz, ikame ediliş zamanı tartışılan Yeniçeri meselesine girelim. Birinci Murat zamanına inhisar eden olduğu gibi Orhan Gâzî de ısrar eden de var. Alâaddin Bey’in Çandarlı Halil’in fikri öncülüğünde kurulduğu daha çok inanılan ve savunulan görüştür. Bu konu Solak-zade tarihinde aşağıdaki şekilde anlatılıyor: