“Hocam siz bize kitap okuyun, kendinizi yetiştirin diyorsunuz. Anne babasının elinde kitap görmeyen çocuklara ders çalışma alışkanlığı kazandırmakta zorlanıyoruz diyorsunuz. Söylediklerinizde haklısınız. Ancak benim merak ettiğim başka bir şey var. Bizim anne babalarımız okuma yazma bilmiyordu. Evlerimizde kütüphane de yoktu. Onlar bizi nasıl terbiye etti?”
Eskiden çocuk eğitimi kitapları mı vardı? Eskiden çocuk eğitimi ile ilgili konferanslar mı vardı? Eskiden aile danışmanları mı vardı? Eskiden çocuk psikologları mı vardı? Buna rağmen, eskiden çocukları nasıl terbiye ediyorlardı. Kaybolduğundan hepimizin muzdarip olduğu ahlâki değerleri yeni nesillere nasıl aktarıyorlardı?
Bu soruların cevabını, hem yapılan araştırmalardan istifa-de ederek, hem de sizleri çocukluğunuza götürerek vereceğim.
“Aranızda beş taş oynamayı bilen var mı?” sorusunu, Türkiye’nin her köşesinde sordum. Elaziğ’da, Antalya’da, Sinop’ta, Edirne’de, Şanlıurfa’da…Her sorduğum salonda tatlı bir tebessüm gözlemledim. Çocukluğunda kardeşleriyle, akrabalarıyla, arkadaşlarıyla halının üzerinde oynadığı oyunları hatırlıyor insanlar. Benim çocukluğum Almanya’da geçtiği halde, biz de çocukken beş taş oynardık kardeşlerimle. Bazen annem de dahil olurdu oyunlarımıza.
Oyunun adı önemli değil. Oyunlarla çocuğun zihinsel gelişimini sağlamak, bugünün modern eğitim sistemlerinde, en çok üzerinde durulan ve çalışılan konularından birisidir. Bilinçli bir eğitim sonucunda olmasa bile, eskiden evde aile muhabbetleri, kardeş ilişkileri bu oyunlarla sağlanırmış. Bu oyunları çocuklarına öğreten anne babalar, oyunların çocuk gelişimindeki etkisini bilmeseler de, mutlaka öğretir, birlikte oyun oynarmış.
Çocuk oyunu deyip geçmeyin. Bu oyunun içinde muhabbet, rekabet, kazanma, kaybetme, tartışma, yenilgiyi kabullenme, kazanmak için daha dikkatli olma gibi beceriler kazandırılıyordu çocuklara. Dikkat edin, bu anneler, çocuk gelişimi, anaokulu öğretmenliği mezunu falan değildiler.
En önemlisi, aile içi muhabbetler, genelde bu oyunlar çerçevesinde gerçekleşirdi. Kavga etmeye başladıklarında araya giren anne babalar, bazen çocuklarıyla beraber oyunlar oynar, onlara hayata dair hatıra ve tecrübelerini anlatırlardı.
Muhabbet, Arapça kökenli bir kelimedir. Habib, habîbî gibi kelimeler de aynı kökten türetilmiştir. Habib, sevgili
demektir. Muhabbet etmek, birbirini seven insanların birbirleriyle sohbet ederek vakit geçirmesi demektir. Sahabe kelimesinin, sohbet eden insanlar anlamına geldiğini de hatırlatmak isterim.
AA muhabirinin, CASA’nın resmi internet sitesinde de yayımlanan araştırmadan derlediği bilgilere göre, haftada en az üç kez birlikte akşam yemeği yiyen ve yemeyen iki grubun ele alındığı araştırma, ikinci grupta yer alan ve akşam yemeğinde
aile fertleriyle sohbet etmeyen gençlerin, birinci grupta yer alan, haftada en az üç kez akşam yemeğinde ailesiyle birlikte vakit geçiren gençlere oranla iki kat daha fazla sigara ve tütün ürünleri tükettiğini ortaya koyuyor.
Araştırmayı değerlendiren merkezin Müdürü Kathleen Ferrigno, ABD ve dünya genelinde 12 yaş ve üzerindeki çocukların ilaç ve madde kullanımının arttığına işaret ederek, ”bilinen bir gerçeği rakamlara döken araştırmanın, ebeveynlere açık bir mesaj verdiğini” belirtti. Aile fertlerinin bir masa etrafında toplanıp sohbet ederek yemek yemesinin günümüzde daha da önem kazandığını kaydeden Ferrigno, araştırmanın sonunda şu ifadelere yer verdi:
‘’Çocuklarınızla yaşamları, okul arkadaşları konusunda sohbet etmek artık her zamankinden daha fazla önem taşıyor. Elbette masa üzerindeki yemekler sihirli değil ama yemeği sihirli kılan sohbet ve iletişim. Akşam yemeklerini bir arada yemek, çocukların kötü alışkanlıklardan kesinlikle uzak duracağının garantisi değil, burada en önemlisi sizin de bilgilenmeniz, çocuğunuz hakkında ne kadar çok şey bilirseniz, sağlıklı bir çocuk yetiştirmenin önündeki engelleri o kadar kolay aşarsınız.’’
Kaybolan muhabbetin bedelinin ne kadar ağır olduğunu, muhabbet ortamını yeniden inşa etmenin aileye, çocuğa ve topluma ne kadar faydalı olacağını bir kez daha görmüş olduk. Bugün belki beş taş oynamayı çocuklarınıza sevdiremeyebilirsiniz. Ancak önemli olan oyunun kendisi değil, işlevidir.
Bilgisayar çağında beş taş oynamayı sevmez çocuklar. Bilgisayar oyunu da olsa, çocuğunuzla birlikte oynayın. Akşam yemeği kadar kısa bir süre de olsa, onlarla muhabbet edin.
Eskiden Dedeler/Nineler Vardı