Çürükeynesil Coğrafyasında Düğünler… – Giresun – Görele – Sağlık Köyü
Salı günü çarşıda deniz kıyısında kumsalların üzerinde kız tarafı ile damat tarafının büyükleri, lavaş pidelerini, zeytin ve üzümlerini yudumlayarak düğünle ilgili son görüşmeyi yaparlardı. Köyde ve komşu köylerde horozla çağrılacak kişilerin horozları Çarşamba günü köyün eli amarat gençleri tarafından götürülerek, ileri gelenler düğüne çağrılırdı. Salı günü köylerin ayrı ayrı düğüne çağrılacak isim listelerine bakılarak, horozla çağrılmayanlar düğüne parayla çağrılır, paraları çarşıda verilirdi. Çarşıda olmayanların paraları, Çarşamba günü horoz götürücüler tarafından götürülürdü.
Perşembe günü çuval ağzı açıldığı zaman, un tekneye dökülmeden donam yapılır, sesi gür ve hızlı çıkan kişi “aha falancının düğün ekmeği yapılıyor” diye çevre köylere can havliyle duyurur, peşinden bir bağ tüfek mermisi ile birkaç şarjör mermi atılır, silah sesini duyup işitenler düğün ekmeğinin yapılmaya başlandığını anlar, falancının donamı yapılıyor derlerdi. Kız tarafı ise, gelinin yakınları ve iş güzar kadınlar tarafından, gelin evinin bir odasını çatmalara çivi çakarak, gelinin çeyizlerini askıya çıkarırlardı. Keten göynekler bir grup, yağlıklar bir grup, cecimler, dastarlar, kilimler, tene torbaları, el işi oyaları, kırlent yüzleri, yün ipleri, çoraplar vb…grup grup askıya çıkan görümlük çeyizler, gelin evini görmeye gelen kadınlar tarafından görülüp, gelin çeyizinin de notu verilirdi.
Düğün, damat ve gelin tarafında Cuma günü akşamı başlardı. En yakın akrabalar ve komşular birer kemençe eşliğinde o gece eğlenirlerdi. Cumartesi günü ve gecesi düğüne gelen misafirler ağırlanır, kız evinden bir konaklık erkek tayfası da o gece eğlenmek için damat evinde ki düğüne giderlerdi. Kız evinde bir kemençe, damat evinde iki kemençe ve davul zurna olması gerekirdi. Bazen ilahili düğün de olurdu. Damat evinde ki en çok hizmet edilen konak, kız tarafından gelen konaktı. O gece yapılan hizmete göre, yarın gelin giderken kapı kapamadan tutun da, kaç yerde yol kesileceğinin de kararı verilirdi. Cumartesi günü gelin ortaya çıkarılır, damadın kız kardeşi veya bir yakını tarafından damadın sinisi bir grupla gelin evine götürülür, düğüne gelenler cıbbanlarla kemençe eşliğinde (Cezayir marşı )karşılanır, damat tarafı kız tarafının kemençecisinin bahşişini, kız yakınından birisi de damat tarafından gelen kemençecinin bahşişini verir, bir fasıl horandan sonra, gelin ağlatma havasıyla, gelin sağ kolunda erkek kardeşi, sol kolunda kız kardeşi ortaya çıkarılır, denekçi de köy köy isim listesiyle bağırtkan sesle takıları toplardı. Takı bitince kemençecilerin para ve peşgir bahşişleri verilir, kemençecilerden biri kız horanına, diğeri erkek horanına girer, horandan sonra damat tarafı düğün alanından ayrılırdı.
Pazar günü damat tarafındaki düğün hayli kalabalık olurdu. Komşu köyden gelenler bir gün önce gelinin takılarını taktıklarından, damat evindeki düğüne gelirlerdi. Düğüne gelenler davul zurna ve kemençe eşliğinde karşılanır, karşılananlar düğünün şerefine mermi atarlar, çalgıcıların karşılama bahşişi verirler, hoş beş ten sonra horana kalkarlar, horandan sonra fındık bahçesi aralarındaki konaklara giderlerdi. Düğün günü, öğle olmadan uzak yerlerden başlanarak yemekler yedirilir, köy helvacıları İdris Torun Amca ile Eyüp Caba Amca da keser helva ve lavaş pidelerini parayla satarlardı. Damat ortaya çıkarılır, sağında evli sağdıç, solunda bekar sağdıç, damat sakal tıraşı olur, berberin bahşişi verilir, takılar köy köy toplanırdı. Çalgıcıların yine bahşişi verilir, düğün başkanının uyarısıyla , gelin evinin uzaklığına göre artık gelinciye gitme zamanı gelirdi.
Damat tarafından gelen gelincileri, kız tarafı karşılar, kız ve erkek horanlarından sonra çalgıcılar ve damadın babası ve yakınları gelin evinin kapısına yönelirdi. Gelin evinin kapısı kilitlenmişti. Kemençeciler, “ey vah ey vah anacığım da, ben gelin oldum, küçük kız kardeşimi de yandım aman aman yerime koydum” türküsü ve gelin ağlatma havasıyla gelini ağlata dursunlar, evin penceresinden damat babasına da ilk sitemkar söz gelir, “bu gelinin bir erkek kardeşi mi vardı da bir çift iskarpin aldınız. Küçük kardeşi aklınıza gelmedi mi heh!”. “Unuttuk gözüne gurban olduğum, bir iskarpin ne, iskarpinin yanında bir de bahriye paltosu alalım Salı günü .” “Dün gece konakta bizimkilere, gart horozu yedirdiniz he, davulcu ile zurnacıyı on dakikada almışsınız konaktan” “ Horozdan ne olur, aceleye gelmiştir, size koç yedireceğim koç, çok konak vardı da yetişmedi be, herkes davulu zurnayı istiyor” söylemlerinden sonra yalvar yakar gelinin kız kardeşinin bahşişi verilir, kapı açılır, gelin kardeşinin kolunda kapıda görülür, kadınlar ellerini açıp, duaya başlamış olurdu.
Gelinci, gelini alıp yola koyulur, damat evine gelirken aynı yoldan gelinmez, yol değiştirilirdi. Yol değiştirmenin nedeni, gelinle damadın bağlanmasını önlemek içindi. Bağlananlar, mezarlığın etrafını üç kez dua okuyarak dönecekler ve bağdan kurtulacaklardı. Gelin bir köyden diğer bir köye giderse, köyün gençleri köy sınırında ellerinde bayrak, yolu keserlerdi. Gençlerin bahşişi verilir, gelincinin yolu açılırdı. Gelin sandığını getiren, damadın evinin kapısında sandığın üstüne oturur, bahşişi verilince, sandığın üzerinden kalkardı. Damat elinde, içinde fındık ve ufak paralar dolu mendille bekler, damadın arkadaşları da göz ucuyla gelin tarafının gençlerini damadın sırtına atlamasın diye takip ederlerdi.
Gelin içeri girmeden, kız tarafı, damat tarafına “geline ne bağışlıyorsunuz, ne veriyorsunuz ” sorusu sorarlardı. Ahırdan en iyi inek çıkarılır, “Bu inek gelinin.” “ Bu gelinin değeri ne”, “ Gelinimizin değeri 3000 lira.” “ Geline hangi bahçeyi vereceksiniz”, “ Güni bahçenin üçte birini geline verdik” denilirdi.
Anlaşma yapılmış, gelin damada yanaşmış, damat mendildeki ufak demir paralı fındıkları gelinin başından aşağı dökerdi. Kaynana kapının eşiğinde gelin sözümü dinlesin, amaçlı sandalye üzerinde durur sağ bacağını kapının yan söfesine doğru eşiğe paralel uzatır, gelinde kaynananın kıçı altından içeri geçerdi. Oradan sağdıç kardeşleriyle uzaklaşırdı. Gelin kapı eşiğinde durur, eşiğe konan bir tas suya sağ ayağıyla tekme atar, eve girerdi. Bu gelenek, 1948-49 yıllarında Gacaru Kızı merhume Gadun Köşnek Teyzemizin, düğününde kaynanası merhume Hatun Fadime’nin bacağının arasından geçerken, kaynanasının bacağını çekmesi sonucu kaynananın yere düşmesiyle bacağının bertilmesi ve epey çile çekmesi sonucu bir daha düğünlerde böyle bir geleneğe diğer kaynana adayları cesaret edemezler. Bu gelenek böylece ortadan kalkar. Daha eskiden sadece erkeklere salınan düğün sofraları, 60’lı yılların sonlarına doğru kadınlara da salınmaya başlanır. Birazdan gelin tarafının yakınlarına sofralar salınır, yemekten sonra gelinin halası teyzesi veya yengesinden ikisi gelinin yanında kalır, diğerleri giderdi. Köyün İmamı çağrılır, Dini nikâhı kıyılırdı. Gerdekten önce, gelinle damat, kabak tatlılarını yiyeceklerdi. Gelin ve damat tarafı yakın komşuda kabak tatlısının sonucunu beklerlerdi. “Allah’ım, Yarabbi, Çok şükürden” sonra, “ Eh ! Artık herkes evine, fare deliğine “ denilir düğün merasimi de sonlanırdı.
Üç gün sonra, gelin tarafı, damat evine üçlüğe giderlerdi. Kızlarını göz ucuyla süzerler, “gız sen üç günde zayıflamışsın” sözünü kızlarına söylerlerdi. “Gaynanağan kulağı her sözü duyuyor mu, kaynatan has gene eme, gaynanan biraz hınzır görünüyu” diye fısıl fısıl kızlarına ilk teftiş sonuçlarını açıklarlardı. Kaynanaya dönüp, “nasıl, gelininden memnun musunuz” kaynana da “oğlum memnunsa bende memnunum, hele bir ayağına yer etsin bakalım, görürüz” söylemlerini söylerdi. Yemek ve ikramdan sonra üçlük günü sona ererdi. Üçlüğe gidenler, dönüşte fis kos gördüklerini izlenimlerini tartışarak dönerlerdi. Yedinci gün, damat gelini alıp, yakınlarıyla kız tarafına gider, damadın ve sağdıçların iskarpinleri saklanır, geri verme bahşişi de alınırdı. Damat ve yakınlarına tereyağlı yumurta ikram edilir, “Gızımıza iyi bak” tembihi de yapılırdı. Böylece yedilik de yapılmış olur, hısımlığın dualarla ilk adımı da başlamış olurdu.