Havayolu Pilot Transferleri Genelgesi
SHGM UÇUŞ EKİBİ TRANSFERİ GENELGESİ (UOD – 2015/13)
UÇUŞ EMNİYETİNİ TEHLİKEYE DÜŞÜRÜYOR.
Ülkemiz havayolu taşıyıcılarının her yıl, yaz sezonundan önce pilotlarının istifa ederek daha iyi şartlar sunan başka havayollarına transfer oldukları ve bu nedenle uçuşların en yoğun olduğu bir zamanda pilot bulamadıkları şikayeti gündeme gelir. Bu konudaki haberleri yazılı ve görsel basında izleriz. Hatta geçtiğimiz yıllarda, özel sektör sivil hava işletmecilerinin veya diğer bir deyişle havayolları şirketlerinin yetkililerinin, birbirlerinden pilot transfer etmemek için centilmenlik anlaşması yaptıkları ve bu anlaşmayı yazılı belge haline getirerek imzaladıkları bilinmektedir. Bu centilmenlik anlaşması ile de soruna çözüm bulamayan, havayolu işletmecileri , sık sık Ulaştırma Bakanını ziyaret ederek soruna müdahale etmesini isterlerdi. Bununla beraber kendileri de daha başka önlemler alırlar, pilotlara işe girmeden önce karşılıksız boş senet imzalatırlar, sözleşmelere yüksek meblağlarda tazminat şartları koyarlardı. Ama bu sorun bir türlü çözüme ulaştırılamamıştı.
Bu soruna bir çözüm olarak, SHGM 2005 yılında bir Pilot Transferleri Genelgesi yayınlamıştı. O zaman bu genelgenin sakıncaları ve uçuş emniyetine yarattığı tehlikeye ilişkin bir yazı yazmıştım. Bu yazı havacılık dergisinde yayınlamıştı. 2005 yılından bu yana, bu konuda SHGM’den aynı adım bu yıl tekrar atıldı ve 28.12.2015 tarihli UOD- 2015/13 Genelgesi 2015 yılının son günlerinde yayınlandı. Genelgenin 4’üncü paragrafında de aynen şöyle deniyor ;
“Genel Müdürlüğümüz tarafından havayolu işletmelerine yapılan denetlemeler neticesinde,
-Uçuşların yoğun olduğu Nisan-Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos aylarındaki uçucu ekiplerin firmalar arasında geçiş yapması (sirkülasyonu) neticesinde uçuş emniyetini ihlal edecek şekilde uçuş görev ve dinlenme süresi limitlerinin zorlanması ve aşılması durumunda kalındığı,
-Uçuş ekibi sıkıntısının yaşandığı ülkemiz havacılık sektöründe bu yoğun aylarda yaşanan sirkülasyonun, ekiplerin başka bir işletme bünyesinde göreve başlayabilmek için almak zorunda oldukları eğitimler sebebiyle belirli bir süre o ekipten istifade edilememesine sebebiyet verdiği, değerlendirilmiş olup, bu durumlar göz önüne alındığında bu aylarda yaşanan ekip sirkülasyonunun dolayısıyla uçuş emniyetini olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir.
SHGM tespiti tamamen doğrudur. Pilotların uçuş görev ve dinlenme sürelerinin aşılması, zorlanması ve ihlalleri sadece SHGM’nin belirttiği nedenlerle ve pilot transferleri nedeniyle olmamaktadır. İşletmeciler ekonomik nedenlerle, maliyeti düşürmek ve kârı artırmak için, personeli en son limite kadar çalıştırmakta ve dinlenme sürelerini de asgari düzeyde tutmaya ve aslında hiç kullandırmamakta, sadece dinleniyormuş görüntüsü verilmektedir.
SHGM yapmış olduğu bu tespitin sonucu olan uçuş emniyetinin olumsuz etkilenmesini önlemek için uçuş emniyetini olumsuz etkileyen bir başka uygulama yapmaktadır. Güya bu uçuş emniyetinin olumsuz etkilenmesini önlemek amacıyla, Genelgenin 5’inci paragrafında;
“İşbu Genelge ile, ekip planlamasının tarife ve uçak sayısı planlaması kapsamında yapılmasının yanı sıra öngörülemeyen durumların da göz önünde bulundurulması için havayolu işletmeleri tarafından gerekli tedbirlerin yoğun sezon öncesinde alınması gerekmekte olup, uçuş emniyetine olumsuz tesirini ortadan kaldırmak adına havayolu işletmeleri tarafından bünyelerinde istihdam edilen kokpit ve kabin personelinin Nisan-Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos aylarında mücbir sebepler haricinde, başka havayolu işletmelerine geçişleri yasaklanmıştır.” denilerek, uçuş ekibine zorunlu çalışma ve işveren değiştirmeme yasağı getiriliyor.
Ve 6’ncı paragrafta da, bu yasağa uymamanın müeyyidesi yer alıyor. “Söz konusu aylar içerisinde, işbu Genelge ile belirtilen gerekliliklere aykırı hareket eden havayolu işletmeleri, kokpit ve kabin üyeleri hakkında...idari para cezası ve/veya işletme bünyesinde konuya muhatap ilgili sorumlu yönetici personeller hakkında idari yaptırım uygulanacaktır.”
Bu Genelge, 2005 yılındaki SHGM genelgesinden çok daha insaflı, Eski genelgede daha neler vardı neler. Örneğin 2005 yılı Genelgesinin 7nci paragrafı söyleydi:
“işletmelerin ayrılan uçucu ve teknik personellerinin isim listelerini ivedi olarak Bakanlığımıza bildirmeleri, işletme adına çıkarılmış olan hava alanı giriş kartları ile landing kartların ayrılan personelden alınması, bünyelerine uçucu personel ilave eden işletmelerin ise yeni personelin lisans ve eğitimle ilgili belgeleri Bakanlığımıza gönderip, gerekli onayları almadan filolarında uçuş operasyonuna başlamamaları, hava alanları giriş kartları ile landing kartları da kendi işletmeleri adına çıkarmaları gerekli görülmektedir.”
2005 Genelgesinde TRE yetkili pilotlar da unutulmamıştı. 11.paragrafta; “ Öte yandan, havayolu işletmeleri bünyesinde TRE olarak görev yapan pilotların TRE yetki numaralarının o işletmeye ait olması ve yetkilerin transfer edilemez olması,işletme değiştiren TRE yetkili pilotların yeni işletmelerinde TRE yetkilerini kullanmalarına engel bir durum ortaya koymaktadır. Yeni işletmenin TRE yetkili pilotu kullanması için Bakanlığımıza yeniden müracaat etmesi gerekmektedir.”
Şimdi acaba kim, zorla çalıştırılan ve uçağın kumandasına oturan pilotların, uçuşa emniyetli “safe to fly” olduğunu söyleyebilecektir?
Genelge uçuş emniyetini ağır biçimde ihlal etmektedir
Bu şartlar , kısa bir formülle IMSAFE olarak ifade edilir. Bu formülün kolay akılda tutulabilmesi için birinci açılımı “ I’M SAFE” (Ben emniyetliyim), ikinci ve tam açılımı ise , ( I= Illness, hastalık; M= Medication, ilaç,; S=Stress, ; A= Alcohole, alkol; F=Fatigue, yorgunluk, E=Emotion , heyecan, duygusal durum)’dır. Pilotun uçuştan önce; hasta olmaması, ilaç almamış olması, uçuştan önceki 24 saat içinde alkol almamış olması , yorgun olmaması, heyecani veya diğer bir deyişle duygusal yönden sinirli, morali bozuk, üzüntülü olmaması ve stress altında olmaması gerekir. Bu sayılan hususların mevcudiyeti pilotun performansını düşürür ve uçağı emniyetle uçuramaz hale getirir.
A.B.D. Federal Havacılık İdaresi’nin yayınladığı FAR/AIM ‘in A-408. sahifesinde, stress başlığı altında aynen “Günlük hayatın baskıları pilot performansını anlaşılması güç biçimde düşürür. Özellikle işteki zorluklar, uyanıklığı dikkati çekecek derecede azaltmaya yeterli düşündürücü prosesleri işgal eder....Birçok pilot stresini yerde bırakmaz.Bunun için olağan zorluklardan daha fazlası yaşanıyorsa, bu zorluklar tatminkar biçimde çözümleninceye kadar pilot uçuşu geciktirmeyi düşünmelidir.” denilmekte ve bir sonraki “ g. Emotion (duygusal durum)” başlıklı bölümde de ; “Muayyen duygusal (heyecani) üzen olaylar; ciddi bir tartışma,bir aile ferdinin ölümü, ayrılık veya boşanma, iş kaybı ve finansal bir yıkım, bir pilotu bir hava aracını emniyetle uçuramayacak hale getirir. Kızgınlık ve depresyon duyguları ve bu tür olaylardan endişe sadece uyanıklığı azaltmaz,aynı zamanda kişisel yıkımın sınırlarına gelme riskini almaya götürür.Duygusal olarak üzücü olaylara maruz kalan her pilot, bundan tatminkar biçimde kurtulana (iyileşene) kadar, uçmamalıdır.”
Son yıllarda meydana gelen bazı hava aracı kazaları sonrasında, kazanın oluşuna etki eden faktörler arasında, pilotların uçuş öncesi yaşadıkları ve uçuş sırasında da sürdüğü sanılan stres ve emotion yer almıştır. New York- Kahire uçuşunda düşen Mısır Havayolları uçağı pilotunun, Birgen Air Dominik kazasındaki pilotun, KKK’nın Ankara’da merhum Org.Eşref Bitlisli’nin de şehit olduğu kazadaki pilotlardan bir tanesinin uçuş öncesi stress ve emosyonel rahatsızlık tevlit eden olaylar yaşadıklarına ilişkin basında haberler yer almıştır.
Çalıştığı havayolu şirketinde tatminkar ücret alamayan, kendisiyle aynı niteliklere sahip yabancı bir pilota kendisine ödenen ücretin çok üstünde ücret ödenen bir işletmede çalışan, geçim sıkıntısı çeken, işe girişte başka iş bulamadığı için müzayaka halinde mecburen imzaladığı aleyhine yüksek meblağlarda cezai şart ve tazminat taahhütleri içeren sözleşmeler ve bu sözleşmeye ilave olarak alınan taahhütnameler ve boş olarak imzalatılan senetler, uçuş güvenliği kurallarına uyulmadan, yönetmelik ve EASA/FAR kurallarına aykırı olarak uçurulan, dinlenme saatlerine kağıt üzerinde uyulmuş görünen ancak fiilen uyulmamış olan, pahalı otel faturasından tasarruf için gece yarısından sonra uçakta koltuklar üzerinde uyumaya mecbur edilen, uçulan hat ve meydan eğitimi verilmeden uçuş kumandası verilen, yıllık iznini kullanırken manevi baskılarla izini bıraktırılıp uçmaya çağırılan, uçuş sonrası istirahatini sözleşmeye göre dört beş yıldızlı otelde yapması taahhüt edilmiş olmasına rağmen, üç yıldızı dahi olmayan mekanlarda uyumaya ve istirahate mecbur bırakılan, kendisinin bir zamanlar hocalık yaptığı pilotun kokpitte aşağılamasına maruz kalan ve dünya standartlarının altında çalışmaya zorlanan pilotun, bu şartlar altında çalışırken bulduğu daha iyi şartlardaki çalışma olanağını, yasalara aykırı biçimde ve bürokrasinin sağladığı olanaklarla elinden aldığınız zaman, bu pilotun uçuşa emniyetli bir pilot olduğunu söylemek mümkün müdür?
Bu genelge ile milyonlarca dolar değerinde uçağı, şirketin itibarını, şöhretini ve bir kaza anında doğabilecek milyarlarca dolar veya SDR tutarındaki tazminat sorumluluğunu, canları, Türk Sivil Havacılığının geleceğini, stress ve duygusal problemlerle yüklü uçucu personele gönül rahatlığıyla teslim etmek çok büyük risk almaktır. Bu genelge yürürlüğe koyulduktan sonra olabilecek herhangi bir üzücü hava olayının mağdurları ve/veya yakınları, bu genelge ile uçuşa emniyetsiz hale koyulmuş olan pilotları, uçuşa emniyetsiz hale getiren Ulaştırma Bakanlığını da davalılar arasına rahatlıkla dahil edebileceklerdir. Hayati önemi haiz bir iş yapan insanların üzerindeki stres ve rahatsız edici yükler azaltılacağına tam tersine , stres ve yük uçuş emniyetini sağlamakla yükümlü olanlar tarafından artırılmaktadır.
Pilotları zorla çalıştırmak yerine, küresel havayolu sektöründeki diğer kuruluşlar gibi, uçucu personelin çalışma şartlarını iyileştirerek ve küresel standartları uygulayarak, pilot transferlerini önlemek daha akılcı ve emniyetli olur düşüncesindeyim.
Ekip transferleri genelgesinin hukuki durumu
SHGM’nin 28.12.2015 tarihli pilot (ekip) transferleri ile ilgili genelgesi, Anayasamıza ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine tamamen aykırı olduğu gibi, amaçladıklarını söyledikleri uçuş emniyetinin sağlamaktan uzak , tam tersine insan faktörü yönünden uçuş emniyetini ihlal edici mahiyettedir. Bu genelge ile yasalara aykırı olarak , uçucu personel arzusu hilafına , istemediği bir işletmede zorla çalışmaya mecbur bırakılmaktadır. Anayasamızın 18.maddesinde düzenlenen “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır” hükmüyle, zorla çalıştırmak yasaklanmıştır. Ayrıca genelge ile 19.maddede düzenlenen “ Kişi hürriyeti” de ihlal edilmektedir.
Yine Anayasamızın 48.maddesinde de “ Herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir” denilmektedir. Çalışmakta olduğu işletmedeki koşullardan daha iyi koşullar sağlayan başka bir işletme veya işverenle uçucu personelin sözleşme yapmasını ve çalışmasını engellemeye yönelik tedbirler ve şartlar içeren genelge her şeyden önce Anayasamızın sözü edilen bu maddelerine açıkça aykırıdır.
Bunun ötesinde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 4.2. maddesinin “ Hiç kimse zorla çalıştırılamaz veya mecburi çalışmaya tabi tutulamaz” hükmü ile, insanların çalışma hakkı korunmuştur. SHGM’nin pilot transferleri genelgesi , uçucu personelin Sözleşme ile korunan bu hakkının açık biçimde ihlalini oluşturduğundan, bu uygulama Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde kişisel başvuru yoluyla dava konusu yapılabilir.
Genelge ve yönetmeliklerin, Anayasadan da önce, bir kanuna dayanması gerekir. Kanunla düzenlenmeyen ve yetki verilmeyen hususlarda oluşturulmuş yönetmelik ve genelgeler, hukuki sebep, mevzu ve amaç yönünden de yasal zeminden yoksundur. Kanunlarla düzenlenmesi gereken konular bir genelge veya yönetmelikle düzenlenemez.
ETİKETLER: Av.Yaşar Öztürk: ozturkylaw@ttmail.com,
İngiltere'nin başkenti Londra'daki Southend Havalimanı yakınlarındaki patla
Paris'te Hainan Hosteslerin Moda Rüzgarı
Çin'in Hainan Havayolları, Paris Haute Couture Moda Haftası'nda yeni koleks
DHL, DR1 Drone Yarış Serisi'nin sponsoru oldu
THY yolcusu uçakta hayatını kaybetti
Sanatçılar 'TROY Air Fest' Festivali'nde Buluşuy
Türkiye'nin ilk kadın yangın söndürme pilotu
Limak'ın İşlettiği Havalimanında Rekor
Hürkuş'un jet versiyonu geliyor
Bugesera Uluslararası inşaatının temelini attı
Antonov'un 5 yıllık planında Türkiye de var
3.Havalimanı uzaydan böyle görüntülendi
Çin'in Yeni Amfibik Uçağı Kritik Testi Geçti
Atılım Üniversitesi, uçak filosu oluşturuyor
T&T havalimanı işletmeciliği, hacizi kaldırıldı
Rusya Hava Kuvvetlerine her yıl 400 uçak
Pegasus Hava Yolları KidzMondo'da
Havaalanı işçileri, maaşlarını protesto ediyor
Pegas Fly ile ilk sefer yüzde 100 dolu
İran, Airbus`tan 48 helikopter alıyor
Köln-Bonn Havalimanı hisseleri satılıyor
TUSAŞ/TAI, İyi Niyet Bildirgesi'ni imzalandı
ABD'deki gösterilerde helikopter düştü: 2 ölü
İşte Eurowings'in yeni tasarımlı uçağı
Havacılık Fuarlarının Önemi ve AIREX