BIR AKAN İERINDEN AKARMYŞ ARYK… | Jeyhun News
14/02/2020 14/02/2020 - ESASY HABARLAR
Farap-Burdalyk gara ıoly bilen günorta-gündogara ıolumyzy dowam etdirsek 30-40 kilometr ıaly geçenimizden soňra öňümizden süıji suwly „Röwşen guıy“ diılip at berlen guıy çykar. Bu guıynyň sowujak suwundan, aıratyn-da, tomusda ıolagçylaryň aglabasy içip hezil edıärler. Guıa Rewşen ady ıöne ıere goıulmandyr. Rewşen aga şu ıerdäki ekerançylyk meıdanlaryny täzeden özleşdirmäge ilkinjileriň biri bolup işeňňir gatnaşan adam.
Şu ıerden hem „İapaç“ daıhan birleşiginiň ekerançylyk meıdanlary başlanıar. Geçmişde bu ıerlerde ıapaç tiresi oba bolup ıaşapdyr. Ol XIX asyryň ahyrlartyna çenli Amyderıanyň orta akymynda Çärjewden (häzirkiTürkmenabat şäheri) we Kerkiden ( häzirki Atamyrat şäheri) soň gülläp ösen Nerezime garaşly bolupdyr. Günorta-gündogara ıolumyzy biraz dowam etdirsek öňümizden „Nerezim“ daıhan birleşiginiň ekerançylyk meıdanlary çykar. Bu iki daıhan birleşigi Farap etrabyna degişlidir. Häzirki wagtda bu gadymy toprakda ıüzlerçe kärendeçiler bugdaı, pagta we beıleki oba hojalyk ekinlerini ösdürüp ıetişdirmek bilen meşgullanyp, olaryň bol hasylyny alıarlar.
Nerezim (ol Narazym görnüşinde-de ulanylıar) atly ıer welaıatda taryhy maglumatlarda has köp duş gelıän ıerleriň biri. Nerezimiň ady ıurdumyzdaky geografik atlary ürç edip öwrenen belli alym Soltanşa Atanyıazowyň şaıatlyk etmrgine görä, Mawerannahryň düzüminde-de, Nedir şanyň höküm süren dıwründe-de taryhy resminamalarda gabat gelıär. Nusgawy şahyrymyz, „yşk mülküniň şasy“ Mollanepes hem Nerezimiň gyzlarynyň waspyny ussatlyk bilen ıetirip bilipdir. Alymyň pikiriçe, Nerezim diımek „uly derıanyň keneryndaky oba“ diımeklige aňladıar. Emma XIX asyryň ahyrlaryna Amyderderıanyň öz kenaryny güıçli ıumurmagy netijesinde bu bagly-bakjaly, bereketli topragy suw basıar we ony weıran edıär. Bu ıerde ıaşan ilat ony taşlap dumly-duşa göçmäge mejbur bolıar. Suw belasy Nerezimi-de , onuň obalaryny-da, olardan nam-nyşan goıman ıer ıuwdan ıaly edıär. Şonuň bilen bu Amyderıanyň sag kenaryndaky iň bir gelim-gidim taryhy ıeriň ady wagtlaıynça ıitirim bolıar. Diňe bu ıerde öň ıaşan adamlar öz göçüp baran ıerlerine öňki obalarynyň- Nerezimli (Saıat etrabynda) diıen ady goıup ony ıatlapdyrlar. Wagtyň geçmegi bilen ol gur toraňňy, jünewüt, ıylgyn tokaılyklaryna, hyşalyklara, buıanlyklara we beıleki derıanyň boınunda ösıän ösümliklere bürenip, geçmesi kyn, ıabany haıwanlara, guşlara baı bolan jeňňelliklere öwrülipdir.
Bu gadymy uly il bolup ıaşalan toprakda we onuň daş-töwereginde üıtgeşik atly täsinliklere baı, okyjylary gyzyklandyrıan ıerleriň ençemesi bar. Nerezimiň gündogaryna gelşik berip duran, Sandykly çölüniň başlanıan ıerindäki, bir wagt Amyderıanyň suwunyň degip akan galalary, depeleri, gyrlary bilen gurşalandyr. Galalar wagtyň geçmegi bilen depelere öwrülipdirler.Ol galalary düıpli öwrenmek boıunça gazuw-agtaryş işleri geçirilmändir diısek ıalňyş bolmasa gerek. Olar özlerinde Jeıhunyň suwunyň yzyny ençeme asyrlaryň geçendigine garamazdan saklap galyp, oňa şaıatlyk edişi ıaly, köp syrlary-da özünde jemländirler.Ol galalaryň biri çöküp oturan düıä meňzese, beılekisi çulbaly depä öwrülipdir. Bu ıerdäki depeler, gyrlar özleriniň görnüşi boıunça Amyderıanyň çep kenaryndakylardan tapawutlanıarlar.Olaryň aglabasynyň tumşuklary tebigatyň gudraty bilen günorta tarapa-Amyderıanyň akyp gelıän ugruna seredip dur.
S.Atanyıazowyň ıazmagyna görä, Soltantagt diıen depe üstüniň tekizligi we onuň soltanlaryň tagtyna meňzeşdigi üçin şol at dakylypdyr. İa-da Zeňňi diıen gyry alyp göreliň. Bu söz garamtyl gök diıen manyny berıär. Gyrdan Soltanşa aganyň ıazyşy ıaly, ir wagtlar küıze üçin syrçalyk önüm alnypdyr we häzir hem gök reňkli daşa öwrülen jisimler bu gyryň daş-töwereginde çaşyp ıatyrlar. Olar aıratyn-da, bu ıerdäki depüniň pesinde soňky ıyllarda dörän Saltantagt kölüniň kenarlarynda köp duş gelıär. Nerezimiň gündogarynda olardan başga-da Tyllaköwen, Gyzylburun diıen uly depeler, Sandykly çölünde Mähetjan diıen dag görünıär. Nerezimde, Amyderıanyň kenaryna golaı ıerde ıerleşıän, ençeme gezek derıanyň aljak bolup synanşyk eden Bakyjan diıen ıeketäk depe bar. İerli ilat depani keramatly hasaplap, şonuň üçin derıanyň alyp bilmändigini gürrüň berıärler. Bu ıerde geçmişde oturumly oba we depäniň üstünde bolsa öwlüıä bolupdyr. S. Atanyıazow şu ıerlerden göçüp giden adamlardan onuň adynyň XVIII asyrda ıaşan we şu öwlüıäniň gonambasy bolan Baky işanyň ady bilen baglanşyklydygyny anyklapdyr. Nerezimiň iň günortasynda ıerleşıän, ıagny Zöhre-Tahyryň köşgüniň(geçmişde Nawidah şäheri) golaıynda Çorga diıen obasynda geçen asyryň 60-njy ıyllaryna çenli adamlar ıaşadylar(esasan maldarlar). Oba derıanyň egrelip gidıän ıerinde ıerleşıändigi üçin bu ady alypdyr. Geçmişde derıanyň egrelıän ıerlerine çorga diıilıän ekeni. Häzirki wagtda bu ıerden derıanyň aşagyndan hem-de ıokarsyndan Malaı-Bagtyıarlyk gaz geçirijileri geçıärler.
Geçen asyryň segseninji ıyllarynda bu ıerden Farap-Burdalyk gara ıolunyň geçmegi bilen bu gadymy, ekerançylyk üçin ıaramly toprakly ıer täzeden özleşdirilip başlandy. Bu gadymy toprakda mes toprakly ıerleri suwarmak üçin akabalaryň, ıaplaryň we ıerasdy şor suwlary peseltmek üçin zeıkeşleriň, kollektorlaryň ulgamy döredildi. Nerezimde pagta, galla kabul edıän harmanhanalary bolup, olar kärendeçileriň ıetişdirıän pagta hasylyny bökdençsiz kabul edıär. Bu ıerde täze häzirkizaman obalarynyň düıbi tutulıar. Ol Burdalykdan elektrik geçirijiniň çekilmegi bilen elektrik energiıasy bilen üpjün edildi. Ata-babalasrmyzyň asyrlaryň dowamyndan synagdan geçiren „Bir akan ıerinden akarmyş aryk …“ diıenleri hakykatdan-da durmuşa geçıär. Nerezime we İapaja hormatly Prezidentimiziň aladalary bilen täzeden döwran dolanıar.
Merdan ORAZOWYŇ düşüren suratlary.
İene bir döredijilik bäsleşigi
Lebaply türgen üçünji orunda
Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň düzümine jemgyıetçiligiň wekilleri saılanyldy
Güızki at çapyşyklary başlandy
Daşary ıurt awiakompaniıalarynyň uçarlary Türkmenabatda düşläp geçıär
Lebaply türgenler halkara ıaryşlarynda 66 medal gazandylar
Lebap welaıat ıörite sungat mekdebi || TÄZE İYL konserdi #3 ☃️❄️2020❄️☃️
Gymmatyny ıitirmeıän sungata bagyşlandy
Bankomatdan “Türkmentelekom” EAK-yň “Internet hyzmaty” üçin töleg geçirmek
«Türkmenistanda öndürilen» ıazgy bilen