İkinci Dünya Savaşındaki Türkiye - Flu Edebiyat
78 Paylaşım, 17 Beğeni
Denge siyasetları diye bir hakikat vardır. Bu 2. Abdülhamid saatinde dış siyasetda izlenen bir süreçtir. Bu hakikat büyük eforlarla birbirini dengeleyecek biçimde temaslarin geliştirilmesi ilkesine direnmektedir. Tek bir ülkeyle temaslari ilerletmek bizi o ülkeye bağımlı gidişata getireceği emeliyle çok yönlü temaslar geliştirilmeye çalışılmıştır. Bunlarda birbiriyle dengelenmeye çalışılmıştır.
Aslında Cumhuriyet Yarıyılı’nde Dış Siyaset bu asli üstünde devam etmiştir. Türkiye’nin tarafsız ve bağımsız bir biçimde varlığını sürdürmek emeliyle Sovyetler Birliği ile batı arasında balanslı bir dış politika gösterdiğini söylemek olasıdır.
Denge siyasetinin en keskin yaşandığı seneler ikinci dünya savaşı seneleridir. 1939-45 seneleri arasında Türkiye üç büyük eforun İngiltere-Almanya-Sovyetler baskısına maruz kalmıştır. Türkiye bu üçlü baskıya karşın hareket özgürlüğüne gözetebilmiştir.
Türkiye’nin esas yaklaşımı; ‘’2. Dünya Harbi, bizim harbimiz değildir.’’ kavrayışıdır. Avrupa’nın kendi çekişmelerinden dolayı ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla taraf olunmaması gerekir. Türkiye savaşın başından itibaren silahlı tarafsızlık duyuru etmiştir. Başka Bir Deyişle bu savaşmıyorum ama hücuma uğrarsam savaşırım anlamına gelmektedir. Türkiye savaşmama kararlılığı hakkında değişik devletleri ikna etmiştir. Türkiye savaşın taraflarıyla iktisadi bakımdan devre itibari ile baş edecek halde değildir.
Türk diplomatları savaş süresince mülakatlarında şu stratejiyi takip etmiştir: Bizim savaşa girmemiz, bizi savaşa çağıracak ülkelerin aleyhinde olacaktır. Buna esas ziyaret stratejiyi denir.
İkili ziyaretlerde karşı tarafın tezlerini tamamen yalanlarsan karşı taraf olursun, haliyle ziyaretler kesilir. Türkiye İngiltere, Almanya Sovyetler’in tezine itiraz etmeden beraber savaşa girmenin bu devletlerin lehine bir şey getirmeyeceğini, Türkiye’nin tarafsız kalmasının daha bereketli olacağı güzergahında ikna taktiğine müracaat etmiştir.
Türk Dış Siyaseti bu süreçte moral ve etik evhamdan çok meşruiyete dikkat etmiştir. Bu süreçte ülkelerle yapılan uyuşmalarda sarih bir biçimde yapılırdı. Öteki ülkeler ile yapılan uyuşmalar göz önünde bulundurulurdu.
2. Dünya Savaşı’nın en büyük sürprizi Alman – Sovyet uyuşmasıdır. 1939
2. sürpriz Fransa’nın çok kısa vakit içersinde işgal edilmesidir. Fransa çökmüştür.
Türkiye Naziler’in Avrupa’da zaferli olduğu yarıyılda yeniden yenilen taraf olmamak için 18 haziran 1941’de Almanya ile saldırmazlık uyuşması imza atmıştır. 1939’da Türkiye ve İngiltere arasında korunma uyuşması imza atılmıştır.
Türkiye 2. Dünya Savaşı’na taraf tutmamıştır. Ancak gönül İngiltere’den yanaydı diyebiliriz.
1941’de Almanya ile uyuşma yapılacak bir dayanak sağlanmıştır.
Savaş devam ettikçe Naziler’in gerileyip İngiltere’nin sağlam duruma gelmesi Türkiye’yi tekrar harekete geçirdi. Yeni stratejiler içerisine girildi. Türkiye Almanya galip olduğunda onlarlada karşı karşıya gelmek istemiyordu. Bunlardan ilki İngiliz Dışişleri Bakanı Adam ile Numan Menemencioğlu’nun buluşmasıdır. Bu buluşmada Türkiye ilke olarak savaşa girmeyi kabul etmiştir. Fakat hakikatte bu tür bir ilke yoktur.
Türkiye’nin askeri beceriksizliği bu yarıyılda gündeme getirilmiş ve zaman kazanılmaya çalışılmıştır. Türkiye Balkanlar’da asıllaştırılacak bir harekata katılabileceğini bildirmiştir.
1943 Kahire Konferansı ile bağlaşıklar Türkiye’yi savaşa davet etmişleridir. Türkiye silahlanmasının noksan olduğunu söyleyerek savaşa katılmamıştır. 1943 Adana Konferansı’nda Churchill ve İnönü görüşmüş ancak İngiltere’den yeterince silah alınamamıştır.
25 Şubat 1945’de Türkiye 2. dünya savaşına dahil olmuştur. Bu vaziyet Almanya’ya harp bültenidir. Bağlaşıklar ile Almanya’ya karşı ittifak kurulmuştur.
HARP SONRASI DIŞ POLİTİKA
1945’de Sovyetler Birliği Türkiye’den taviz almadan 1925’de ki saldırmazlık anlaşmasını yenilemeyeceğini ifade etmiştir. Bu süreçte Türkiye Amerika Birleşik Devletleri ile ilişki aramaya başlamıştır. Truman Doktrini ve Marshall Dayanak Tasarıyı çerçevesinde askeri ve iktisadi doğrultularda dayanak almıştır.
1 Eylül 1947’de askeri takviye uyuşması meclis rey birliği ile onaylanmıştır. Türk Amerikan ilişkileri DP Yarıyılı’nde bu taban üzerinde yükselmiştir. 27 Haziran 1953’de BM Güvenlik Konseyi abone devletlere Kore’ye yapılan silahlı hamleyi püskürtmek ve bölgede sulh ve güvenliği sağlamak için takviye çağrısında bulundu. Türkiye hemen desteğe hazır olduğunu bildirdi. 18 Temmuz’da Yalova’da Cumhurbaşkanı başkanlığında başbakan, dış işleri bakanı, korunma bakanı, genelkurmay başkanı bir araya gelip Kore’ye asker yollama kararı almışlardır. Bu karar 4 gün sonra bakanlar kuruludan geçmiş meclise hiç gelmemiştir.
1 Ağustos’da Türkiye Nato’ya girmek için Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa Büyükelçilerin’e önerisini bildirmiştir.. Türkiye’nin Nato’ya girişinde Avrupa karşı, Amerika ise taraf oluştur. 15 Mayıs 1951’de Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye ve Yunanistan’ı NATO’ya kabul etmeleri için resmen İngiltere ve Fransaya teklifte bulunmuştur. 21 Eylül’de Türkiye ve Yunanistan Nato’ya kabul edilmiştir. 18 Şubat 1952’de Türkiye resmen NATO’ya abone olmuştur.
Sovyetler Birliği Türkiye resmen NATO’ya abone olmadan evvel 3 Kasım 1951’de Türkiye’nin Nato’ya girişini protesto etmiştir. 30 Kasım’da Türkiye’ye ikinci bir anekdota vererek Nato’ya karşı olduğunu bildirmiştir.
Sovyetler Birliği ile Türkiye’nin ilişkileri Stalin’in vefatından sonra iyileşmeye başlamıştır. Sovyetler Türkiye ile olan ilişkilerini onarmaya çalışmıştır. 30 Kasım 1953 tarihli Sovyet Notası 1945’de yürürlükten kaldırılarak arkadaşlık uyuşmasının yenilenmesi önerilmiştir. Boğazlar, Kars, Ardahan ile alakalı tüm iddialarından Sovyetler bırakıyorlardı. Sovyetlerin sıcak yaklaşımına Tükiye çok iltifat etmemiştir. Türk Sovyet ilişkileri vakitle ilerlemiş fakat sıcak tutulmamıştır.
Amerika Birleşik Devletlerinin 2. Dünya Savaşı’ndan sonraki tezi Sovyetleri çevrelemek güzergahındaydı. Sovyetler’i Güneyden Türkiye, Doğudan İran’la çevirmek emelini taşımaktaydı. Pakistan’da dahil Müslüman’ların Kominist karşıtı bir blok oluşturması emelini gütmekteydi. Türkiye’de bu surattan 1953’lü senelerden itibaren anti kominist faliyetler yükselmiştir. Nato’ya girişle beraber Komünizm’le gayret derneği ve yayınları artırmıştır. Bu Amerika’nın husus ile alakalı titizliğini gösterir.
Zira Türkiye içerisinde Sovyet riski vardı. Türkiye Nato’ya abone olmakla birlikte Türk Dış Siyaseti Sovyet karşıtı ve batı yanlısı bir doğrultuda yol almaya başlamıştır. Türk Dış Siyaseti 3. Dünya kavrayışını es geçmiştir. Türkiye Nato ve Sovyet iletişimi sebebiyle öteki ülkelerle ilişkisini geliştirememiştir.
Türk Dş Siyaseti yeni girmiş olduğu Batı Bloğu içerisinde bir yarıyıl toyluk yaşamıştır. Yeni ittifakta yeni ilişkilerin geliştirilmesi ve kurulması Türkiye için zaman almıştır. Türkiye’nin yine ilişkilerini düşünme zorunluluğunda olduğu yarıyıl 1964 Johnson mektubudur. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Johnson’un yolladığı tanınmış mektuptur.
Türkiye’de Amerikan karşıtlığının doğmasının en ehemmiyetli nedenlerinden biridir. 1968 Gençlik Vakaları’nın esasıdır.
dünya savaşı, ikinci, story, türkiye