Beynin Yapısı ve Görevleri nasıl çalışır beyin
Kafatasının koruyucu kemik tabakası altındaki beynin biçimi ve yüzeyi çok büyük bir ceviz içine benzer. Beynin ana parçası iki simetrik kısma ayrılmış, birbirine frsürler, kıvrımlar ve kırışıklıklarla bağlanmış ve ince zar katmanlarıyla kaplanmıştır.
Erkekte yaklaşık olarak 1.380 gr ve kadında 1.250 gr ağırlığı olan beyin, «nöron» denilen yaklaşık 30 milyar hücreden oluşur. Zekanın, şu yada bu şekilde beyindeki mikroyapıların karmaşıklığına, birimleri ile biyokimyası arasındaki ilişkiye bağlı olduğu düşünülmektedir. Doğumda beynin yapısı hemen hemen tamamlanmış olmakla birlikte, 20 yaşına kadar hem hücrelerin tek tek büyümesi, hem de nöronları birbirine bağlayan doku sayısının çoğalması ile büyüme sonunda %40’ını oluşturana kadar devam eder.
Beyin, türdeş (homojen) bir kütle değildir. İnsanın evrimi ile gelişen birkaç farklı bölümü vardır . En eski kısımlar nefes alma, kan dolaşımı, uyku gibi, dirimsel işlevleri yerine getirenler olup beynin altında^ omuriliğe bağlandığı bölgede bulunurlar; sonradan oluşan kısımlar ise eski bölgelerin üzerine sarılıdır. Çok sayıda kıvrımları olduğundan oylumlarına göre düzeyleri geniştir.
Asıl beyni oluşturan simetrik iki yarımyuvarın her ikisi de ayrı ayrı bedenin yalnızca bir tarafının hareketlerini (örneğin, sol yarım-yuvar sağ tarafı) kontrol eder. Konuşma gibi karmaşık bir hareket, yarımyuvarlardan yalnızca biri tarafından kontrol edilir ki, bu da hemen hemen herkesin kullandığı sağ eli kontrol eden sol yarımyuvardır. Böylece, sağ elini kullanan bir kişi beyninin sol yarımyuvarını etkileyen bir darbe sonucu sağ elini ve kolunu kullanamayacağı gibi, konuşma yeteneğini de kaybeder.
Yarımyuvarlar, beden sinirleri de dahil olmak üzere, tüm beynin ve sinir sisteminin %70′ini oluştururlar. Bu yarımyuvarlar, beyin kabuğu , dıştaki bozmadde ve onun altında sinir telciklerinden oluşan daha kalın bir akmaddeden meydana gelirler ve birleşek adı verilen sinir teli demetleriyle birbirlerine
Beyin kabuğunun altında her yarımyuvarın dörder lobu bulunur. Beynin arka kısmında olan artkafa lobu görsel bilgiyi alır ve çözümler. Her iki yarımyuvarın yanında bulunan şakak loblarıysa, işitme duyumunu algılarlar. Alın lobları ise, esas olarak, istemli hareketleri düzenlerler ama, konuşma ile de ilişkileri vardır. Bu lobun ön alın kısmının zeka ve kişilikle ilgisi olduğu sanılmakla birlikte, kesin işlevi hâlâ bilinmemektedir. Çeper loblar, esas olarak, dokunma ve denge duyularımızı yönetirler. İnsanda öteki hayvanlara oranla az gelişmiş olan koklama ve tat olma duyuları, alın ve şakak loblarına gömülü ufak bölgelere bağlıdırlar.
Beynin altında, ilik içinde bulunan beyin kökü nefes alma, öksürme ve kalp atışı gibi önemli işleri denetler. Bunun arkasında ve biraz yukarsında bedenin hareket düzenini, dik durmasını ve dengesini sağlayan beyincik bulunur. Beyincik hareketleri yönetmez, sadece onların yumuşak ve dengeli bir bi çimde yerine getirilmesini, kasların geriliminin düzenlenmesini ve basit hareketleri bütünleştirerek yürüme gibi, karmaşık bir eyleme dönüşmelerini sağlar.
Beyindeki sinir hücreleri su bakımından zengin, buna karşılık özellikle sodyum ve potasyum bakımından yoksuldur. Beynin katı kısmının % 40′ı protein, % 51 – 54’ü yağdır. Sinir akımının bir hücreden ötekine geçişi ise adrenalin ve asetilkolin gibi kimyasal maddeler aracılığıyla olur.
Beyin kökünden, duyulan omur ilikten beyne taşıyan sinir telleri çıkar. Bu dağıtım bölgesi bedenin duyu organlarından gelen bilgileri izler ve tepki düzeyini ayarlar. Bu kısmın aynı zamanda duygusal davranışlar üzerinde derin etkisi olduğu da düşünülmektedir .
Beynin ortasında beyin-omurilik sıvısıyla dolu karıncık denen boşlukların çevresinde, temel içgüdülerimizi denetleyen bölgeler vardır. Hipotalamus açlık, susuzluk, beden asısı, saldırı ve cinsel içgüdüyü kontrol eden hipofiz bezinin çalışmasını düzenlemekle ve önemli bazı hormonların salgılanmasını de netlemekle görevlidir.
Hipotalamus’un çevresinde limbik sistemi oluşturan yapılar bulunur. Bunlar septum (bölme), forniks (beyin üçgeni), amigdal (beyincik bademciği) ve hipokamp’tır (beyindeki iki beyaz çıkıntı). Bu sistemin korku ve saldırı gibi duygusal tepkilerle ilgili olduğu ve ruhsal durumda görülen değişiklikleri kendi aralarındaki etkileşimle ortaya çıkardıkları sanılmaktadır. Beynin ortasında ise duyu organlarından aldıkları uyarıları beyin kabuğuna ileten sinir hücreleri demeti olan «talamus» bulunur.
Beyin bir bilgisayar’a benzetilebilir, ancak son derece karmaşık bir yapıya sahip olduğundan, işlevinin büyük bir bölümü hâlâ bir sır olarak kalmaktadır. Beynin hangi bölümünün ne yaptığı bir dereceye kadar bilinmekle birlikte, bu kısımların birbirlerinden ayrı olarak hareket ettiklerini düşünmek yanlış olur. Beyin birbirleriyle etkileşim içinde olan, ayrı görevler yüklenmiş pekçok bölümden meydana gelmiş, yüksek verimli bir birim olarak çalışır.
Önceki Konu- Tiroit Bezi Nedir
Sinir Sisteminin Yapısı -Sonraki konu