﻿ TASAVVUFUN BASAMAKLARI – tasavvuf ve sufiler
Buradasınız: Ana Sayfa › Genel › TASAVVUFUN BASAMAKLARI
← SUFİ KÜTÜBHANESİNİN “YENİLER” RAFI
9 Haziran 2015 | İlgili Dosya: Genel	and tagged with: Abdulkadir Es-Sufi
Burada yer alan metinler Abdulkadir es-Sufi'nin Yüz Basamak adı ile
yayınlanan eserinden alınmış olup Şazeliyye tarikatının Darqawi
kolunun tasavvuf anlayışını yansıtmaktadır...
Eserde tasavvufi terminolojiyi ifade eden kavramlar
100 bölüm halinde  düzenlenmiştir.
Burada bu  bölümlerden bazıları kitabdaki sıralanış sayıları ile
Yol, iki karşıtlık arasında, şeriat ve hakikat arasında uzanır. Zahiriyle tanımlanabilir ve batıniyle tasdik edilir. Şeriatın İslam olarak adlandırılışı gibi, tarikat da îman -kabulleniş- olarak adlandırılabilir, îman kabul ediştir, İman Allah’ın, Kitaplarının, Elçilerinin, Meleklerinin, Son Gün’ün, Mizan’ın, Kader’in kabulüdür. Olaylardaki yaratılışsal gerçekliklerden görünendeki kişisel kozmik manzaraya kadar, tüm kozmik manzaranın batınîleştirilmesidir. Bütün bunlar varoluşun ikili (dual) tabiatını ve onun tevhid sırrının anlamlarını açıklıyor ve yorumluyor.
Hakikat, gerçekler, arayıcının kalbine akan bilginin iç parıltılarıdır. Şeriatın duyumların alanı oluşu gibi, hakikat de anlamların alanıdır. Biri nasıl zahir’in ilmi ise öteki de bâtın’ın ilmidir. Bunu müşahade etmenin, insan olma, ölümlü olma, zaman – içi bir yaratık olma gerçeğine boyun eğmekten başka yolu yoktur. Şeriata bir kez boyun eğildi mi, Yol’daki arayıcı yokluktan gelip yokluğa gittiğini anlar. Zaman dardır. Kaçırılmamalıdır. Kestirmeden git! Bu dünyada herşey görünürdedir ama insanlar her yerde kör. Dünya nimetlerinin insanlara doyum getirmediğini görmeye katlanamıyorlar. Doyumun hayal aleminde aranması gerektiği söylenmiyor; öteki dünyada, ölüm sonrasında aranması gerektiği söyleniyor. Burası eylem (ameller) kuşağıdır. Kamil insanlık statüsüne ulaşmak, kuralları yıkmadan mümkün değildir. Kuralların yıkılması denilen şey Yol’dur. Meyveleri şehadet ve aydınlanmadır. Ne var ki bunlar, duyumda ölüm – sonrası’na aittir. Bunun için, mana aleminde görüm’e ulaşmak demek, duyumsal ölümden önce mananın ölümüyle ölmektir. «Ölmeden önce ölünüz,»der ünlü hadis… “Kendinizi kabir sakinleri gibi kılınız,» benzeri buyruklar Sahih’te birçok kez tekrarlanır. Bu, hayattan vazgeçmeyi değil, büyük bilgiye ulaşmak için amel gerektiğini öğretir ve hikmeti de budur.
Edeb, dünyada hemen hemen imkansızdır. «Doğru davranışlar» dünyada yaşanır. Edeb halk çevresinde gösterilir. însan bir kez halkın korunmuş çevresine girdi mi, bir güven ortamına girmiş olur. Artık edeb, sizin için bir görev olur. Nefs’i -zaviyede, halkada, Allah’ın kulları arasında, Şeyh’in önünde- köşeye sıkıştırmışsmızdır. Bu, edeb ortamıdır.
Yabancıya ve konuğa gösterilen bir edeb vardır. Fukaraya gösterilen bir edeb vardır. Soyluya ve seçkine gösterilen bir edeb vardır. Şeyh’e gösterilen bir edeb vardır. Edebin kemale ermesi, kendinize gösterdiğiniz edeb iledir.
SÛLUK ~ 7
Yolumuz salik/meczub olmak, yani sülûk sonunda cezbeye ulaşmaktır. Dıştan (zahiren) aklıbaşında ve içten (batınen) Allah delisi, dıştan dengeli, ayık, içten sarhoş…
Süluk, kişiye usulün hazmedilmesiyle halden makama yükselmeyi ve makamı da Esirgeyici Rabbin ileriki armağanlarının umuduyla bırakmayı sağlar. Sülûkun şartı, onu başka arayıcılar için de doğrulamak üzere geri dönmek ve Hakikat’in dilinden olandan başkasını iddia etmekten kaçınmaktır.
Efendimiz, Şeyh el – Kamil, Seyyidi Muhammed îbn el -Habib şöyle demiştir:
Seyyidi Abdülvahid ibn Aşir şöyle der: «Mürid, onu yolculukta tehlikelerden koruyan ve nasıl davranılacağını bilen bir şeyhten ayrılmaz. Mürid, şeyhi gördüğünde Allah’ı hatırlar ve sonra Şeyh o kulu Mevla’sına yöneltir.»
Makamın yükselmesi ve sohbetin yol göstericiliği bu beraberliğin sonuçlarıdır. Demek ki, kim onunla birlikte olmakla böyle bir hali bulamazsa, onu Allah’a havale etsin ve bu tanıma uyan birini arasın. Mürid kendi içtenliği ve sebatınm gücüne göre bir Efendi[=Mürşid] kazanacaktır. Yardımı istenecek olan Allah’tır.
Zikir, Allah’ı anmak, beşerin en büyük melekesidir. Üç mertebesi vardır. Avam için dilin zikridir. Seçkinler için kalbin zikridir. Seçkinlerin seçilmişleri için sırr’ın, gizlinin zikridir; ilki, herkesçe bilinir, ikincisi, uyanıklıkla yapılan ve bu suretle Mevla’nın huzurunda kalbi istiğrak alanı kılan zikirdir. Sonuncusu dehşetli bir iştir. Onda dil susar, kalp durur.
Birinci mertebeden ikinciye geçiş, – ritmik sallanışlar gibi -bazı bedenî davranışlardan, ani haykırışlardan, ayağa fırlamalardan belli olur. İkinci mertebeden sonuncusuna geçişin alameti ise uzuvlardaki uyuşma ve dildeki suskunluktur; böylece zikir “kaybolur”. Üstadım, Saki, Şeyh el-Fevterî bunun için şunları söylemişti: «Ne harika şey! Sen zikri arıyordun, zikir de seni arıyordu!»
Allah’a doğru yolculuk için gerekli üç şey vardır. Zikir bunlardan ilkidir.
Fikir. Düşünme. Şeyh ibn Ataullah, Hikem’inde şöyle der:
«Ufukta ve nefs’te ayetler var.» Öyleyse ilk fikir yaratılışta Allah’ın birliğini tanımak ve alemde Buyruğu bilmektir. İkinci fikir, insanın özünü, uzuvlarının büyüklüğünü, melekelerin sıralanışını, iç uyanıklığını (vukuf) «Ben»in ulaşılamazlığını dikkatle düşünmektir. Üçüncü fikir, murakabenin, gözlemlemenin en derin evresinde, halvette yer alır. Burada O’nu görmemizin imkansız oluşu gerçeği karşısında, O’nun bizi görüyor oluşunun şiddetiyle, gözlemcinin bulunduğu yer eriyip gider.
Şunları da söyler: «Himmetini arzu ve hasreti ve Ebedî olandan azına razı olma!» Ve şöyle der: “Ah dostum, himmet malik olunacak bir mülkiyettir;eğer bütün ariflerin amaçladığını arzuluyorsan onu aramaya başlayabilirsin.»
Şeyh ibn el-Habib ondan «himmet bineği» olarak söz etmektedir, çünkü Yol’u himmetle alırsın. Arayıcıyı, önce bir kılavuz aramak ve sonra da sanatın temelini ele geçirmek üzere harekete geçiren kalbin dürtüsüdür himmet.Sonra uygulamada bir kez başarıya ulaştı mı, aracı amaçla karıştırdığı için, arayıcının kalbine bir uyuşukluk yerleşir.Yolculuğun zor olan orta kısmında arayıcıyı harekete geçiren yine himmettir. Yol’un ortasında hatırlanmalıdır ki , o anda himmet olan şey daha sonra kökünden değişecektir. Çünkü sonunda şehadet şarabı ve Maşuk’un kutlaması için huzura kabul arzusundan başka bir tutku kalmayacaktır.
Şeyh’ül Ekber, Nefs’i «kulun niteliklerinden doğan şey» olarak tanımlıyor. Böylece nefs, bizzat kendisini özgürleştireceğini sandığı unsurların (eylemlerin) kafesine kapatılmıştır. Nefs birşeyler yaptıkça, yanılsamaya dayanan bir süreklilik ve tarih inşa eder kendine. Olup-biten herşey, benlik mitos’unu pekiştirir. Şeyh el-Kamil’in nefsteki herşeyin korkunç olduğunu söylemesinin nedeni budur, iyi bir nefs kotarılabileceğini tasarlamak abes olur. Bu kötü olandan daha dehşetli bir puttur. Nefs başka putları dikerken kendini deviremeyen büyük puttur, insanın bir şeyhe bağlanmasının nedeni de budur.İşlevi, basit olarak, kişiyi, durmadan kendini yineleyen benliğin aldatmacaların-dan kurtaracak bir benlik aynası olmaktır. Halkın amacı, deneyimleri gerçekleştiren benliği ortadan kaldırmaktır.
Şeyh ibn el – Habib, Divan’mda şöyle diyor: «Ruhum benimle konuşuyor vo diyor ki: Benim hakikatim Allah’ın nurudur, bu yüzden ondan başkasını görme. Ben bir nur olsaydım O’ndan başkası olacaktım, masiva yokluktur gerçekten. bu yüzden onunla yetinme.»
Sır, giz. Bu, benlik alanımn üçüncü tasviridir. Şeyh’ül Ekber’in açık tanımına bakın ve anlayın:
Artık arayıcı, «tarihsel» varoluşun anlamını bulmak için başlayan “otobiyografik” arayışın ortadan kalktığını anlamış olmalıdır. Artık kendini anlatısal bir figür olarak göremez. Bir biyologun organizmayı kendi [doğal] çevresinde incelemesi gibi, o da kendi, doğallığını gözlemekte, incelemekte; halini görmektedir. Kendisinin bilen [bir varlık] olduğunu keşfeder. Bu öyle bir yetidir ki, her an derinleşebilir ve derinleştikçe bir önceki aşamada bildiklerini – safra gibi – bir kenara atması gerekir, işte o zaman, bilgisi başlayınca «hayat»ının bir hedefe vardığı söylenebilir. Sufi ölümden sonra yaşar. Nefs/evren alanının gittikçe incelen anlamlarını, bağlanmadan tadabilir. Sırrın ilk dairesi etkindir, gösterileni kavrama ve yalnızca Allah için himmete sarılma yetisi gerektirir, ikinci daire edilgendir. Burada bütün rehberler geride bırakılmıştır. Bu bilgiye gözlemlemenin (murakabe) derinliklerinde ulaşılır. Üçüncü daire o kadar incedir ki, Aşıklar Sultanı, Şeyh ibn el-Farid’in kullandığı gibi şifreli bir dil olmadan konuşulamaz. Etken/Edilgen’dir. Tevhidi keşfe dayanır. Buna sırru’s-sırr denir. Sırrın sırrı , gizlinin gizlisi… Şeyh’ül Ekber bunu «Allah’ın onunla kuldan ayrıldığı şey» olarak tanımlar.
Mâna anlamdır. Seyyidî Ali el – Cemal şöyle demiştir: «İyisiyle kötüsüyle bütün yaratılış Allah’ı zikreder. Bununla birlikte, kalbinde mana nuru olanlardan başkası O’nu bilmez ve Hakikat’i Hakikat olarak görmez. Allah’ı görüp tanımanın aracı olan Mâna nurları, ancak, Allah’ı arama eğilimindeki duyuların yüceltilmesinden sonra kalpde belirir. Bunun gibi, manaları örten karanlık, ancak duyuların aydınlanmasıyla dağılır; çünkü hikmet [bizzat] zikretme(nin kendisinde) değildir. Hikmet marifettedir; zira Allah herkese aşikar ve herkesten gizlidir. Arif odur ki, O’nu zahirde de batında tanıdığı gibi, batında da zahirde tanıdığı gibi tanıya… O’nu zahirde bildiği gibi batında da bilmeyen ya da batında nasıl biliyorsa zahirde de öylece bilmeyen cahildir. Cahile arif denmez. Şeyh eş-Şüsterî, Allah’ın rahmeti üzerine olsun, şunu söylemiştir:
Sufîlerin dostluğunda görürsün…”
Artık şurası açıktır ki, fakir, kozmik/ben varlığının en derin dokusunu kavrayabilecek bir bilgi sürecine şimdiden girmiş bulunmaktadır. Artık bu aşamada o [fakir], bilincini Allah’ı arama yolunda yoğunlaştırdıkça önünde açılan akıl ve hikmet duraklarını ona açacak yeni bir öğretiler cümlesiyle donanmış olmalıdır.
Cezbe, çekim/çekicilik. Meczub ilahî çekiciliğe kapılmış olandır. Bu tabir Darqawî Yolu’nda yaygındır ve bazan çok latif bir biçimde kullanılmaktadır. Fakir, Allah’ın kudretinden ve O’nun çekiminden korkmalıdır. Kişi ona doğru sürüklenir, ama marifet için gerekli meleke kesinlikle “akl-ı selim” olduğundan, Rasül’ün delilikten duyduğu dehşetle geri itilir. Behlül Velîsi’nin meczuba karşı edeb «Es-selamü Aleyküm, dedikten sonra onu basından savmaktır.» diye ihtar etmesinin nedeni budur. Meczubla arkadaşlık eden ya meczub ya da meczubun uşağı olur, çünkü bunların zihinleri hiçbir yerde olmadığından yani her yerde olduğundan güçleri çok fazladır. Yine de büyük meczublarla kısa ilişkiler olağanüstü faydalıdır ve arayıcıyı hedefine doğru yaklaştırır, ilahî deryanın derinliklerine dalarken şeriata boyun eğen ve çizgiyi aşmayan bazı Salik/meczub’lar vardır, ama bunlar nadirdir.
Şeyh ibn’ül-Habib şöyle demiştir: «Bir çoğuna meczub diyorlar, ama gerçek meczub öğleyi Meknes’te Ulu Ca-mi’de, ikindiyi Mekke’de Kabe’de kılan ve akşamı kılmak için Meknes’e geri dönendir!»
Şeyh’ül Ekber’in bu konuda söylenebileceklerin en yükseği dediği, tevhid üzerine en büyük sözü şudur: «Suyun rengi bardağın rengidir.» Şeyh ibn Acibe bunu yorumlarken şöyle demiştir: «Bu, övülen öz latiftir, gizli ve aydınlıktır, demektir. Ana çizgilerde ve biçimlerde gözükür ve onların rengini alır. Bunu kabul edin ve eğer tatmamışsanız anlayın.»
EF’AL ~ 63
Bütün yaratılış «Kün!» [«01!»] ilahî Buyruğu altında olduğundan, bütün eylemler Bir Eyleyici’nin etkinliğidir. Kur’an: «Allah sizin ve amellerinizin yaratıcısıdır,» der. Bir bakıma amellerinizin sorumlusu siz olduğunuz halde; bir bakıma da amelleriniz sizin zaman-içi yerleştirilmenizden ve sizin önceden belirlenmiş hücresel gerçekliğinizden neşet eder. Allah’ın istediğini isteyinceye kadar kimse özgür değildir. O zaman isteyecekler ve istedikleri hep gerçekleşecek. Bunu anlayabilmek için, «seçim özgürlüğü», «önceden – görülemezlik» vesaire türünden naiv matematiksel işlemlerle, «rastgelelik» yanılsamalarını ve diğer benzeri kavramlarla değer kalıplarını kozmik gerçekliğe yamamaktan vazgeçmek gerekir. Eğer olay istiyorsanız, yalnızca bir tek şey olmaktadır: Evren.
«Kozmostan Saflığın Huzuru’na seyahat edeceksin, hilkatte ve Hüküm’de Allah’ın Eylemesi’ne şahid olacaksın.»
Sıfat, Allah’ın nitelikleri olarak, sıfatlar. Arayıcı, anlamak için sonsuz sayıdaki eyleme baktığında bütün olup bitenlerin, aynı kabiliyet ve kapasite niteliklerinden doğduğunu görebilir. Asıl nitelikler yedi tanedir: konuşma, duyma, görme, bilgi, irade, kudret, hayat. Bunlar insan denilen yaratığın asıl nitelikleridir ve kendisiyle varoluşun sırrına nüfuz etmeye çalıştığımız idrakimizin dönüştürücü sürecinde, bütün niteliklerimizi, bütün doğuştan ve açık niteliklerimizi kaynaklarına, Bir’liğe çeviririz. Bu suretle, görme Gören’e(el-Semi’), söz Konuşan’a(el-Kelim), bilgi Bilen’e(el-Alim), irade İsteyen’e(el-Mürid), kudret Güçlü’ye(el-Kadir), hayat Yaşayan’a(el-Hayy) aittir.
Şeyh ibn’ül Habib, Divan’ında söylüyor:
İSM-İ A’ZAM ~ 67
Bu, Darqawî Yolu’nun talimiyle uyumlu olarak belirlenmiş bir biçimde tekrarlanan «ALLAH»tır. Ad uzatılır, ilk makamda, dinginlikte, Ad’ın harfleri kalpte canlandırılıp düşünmeye ara verilir. Bütün bunlar yetkili (icazetli) olan kişinin «izn»iyle olur.
Bu, Öz’ün Adıdır ve Adların en büyüğüdür. Eğer A-L-L-A-H’tan, yani elif lam lam he’den ilk elifi çıkarırsanız geriye “lillah” kalır. Lam’ı çıkanrsanız geriye “lehü” kalır. Eğer ikinci lam’ı çıkanrsanız, bu defa da Öz’ün Adı olan, Hüve olan “Hû” kalır. Her aşamada Allah’ı bulursunuz.
«İsm-i A’zam’ın zikrini yapın ve kozmosu geçin, ganimeti kazanacaksınız. Zaman – dışı’lığın denizine dalın. Bu Allah’ın denizidir.»
Kutb, Şeyh Ebu’l Abbas el-Mürsî «Şeyh’e ulaşmak zordur, Allah’a ulaşmak kolaydır,» demiştir. Bu halvetin sırrı ve başarının kapısıdır, şeyh’e bağlanın ve olan herşeyi içtenlik ve titizlikle ona söyleyin. Onun emir ve uyarılarının kılavuzluğunu son kelimesine kadar benimseyin. Halvet, tenha yer ya da açık yer anlamında bir kelimeden gelir. Gerçekte arif için açık yerin açık yeridir.
Tecelli, görünmeler. Allah’ın kuluna pencereleri açması. Aydınlanmalar.
Şeyh el-Fevterî, «Gözetleme’nin (murakabe) sırrı tanıklıktır (müşahade)» demiştir.
«Er – Rahman yalnız Arş, Kürsî, Levh-i mahfuz, ya da Sîdret’ül – Münteha gibi tecellilerde görünür.»
Bu yüzden O’nu hem nefsinizde hem de afakınızda görün ve yaratıcıyı idrak edişinize katın.
Böylece arif. Sıfatların tecellisinden Zat’ın tecellisine geçer. Sonu Cemal’in doğrudan seyridir.
Velâyet. Allah’la dostluk, kabili. Velayet velînin makamıdır; o bilgi üzre olandır. Şeyh ibn’ül Habib, Divan’ında söylüyor:
İbrahim bin Edhem birine sordu: «Velî olmak ister misiniz?» Adam «Evet!» diye cevap verdi. «O zaman bu dünyadan ya da öbür dünyadan bir şey isteme. Kendini Allah’a ada, yüzünü O’na çevir. Sana incelikle davranacak ve yardım edecektir.»
Fena, Allah’ta yokolma,
Fena’nm üç aşaması. Şeyh ibn’ül Habib’in Divan’ında şöyle özetlenmiştir:
Yani: fiillerde fena, sıfatlarda fena, Zat’da fena. Şeyh Habib el – Alevî, Divan’ında şöyle yol gösteriyor:
Fena, tam anlamıyla ne diyorsa odur. Sıfatların ve hatta hayatın durmasına dayanan manevî ölümdür. Fena’ya, İsm-i A’zam aracılığıyla duyumsal olandan, bilinçlilikle kurulan son bağlantı olan Ad bile kaybolana kadar, çekilmekle ulaşılır. Asıl ıssızlığın derinliklerinden sırlar ve nurlar zuhur eder. Arayıcı, herbirinin ayrı renk ve anlamı olan feleklerin arasından geçecektir. Nur üstüne nur… Sırrın üzerindeki örtüyü kaldırarak Allah’a işaret eden büyük tecellîye kadar.
Beka, yolun ve vuslatın tasdikiyle, bir muskaya sarılmış gizli sır ve bilgiyle baştaki kulluğa dönmektir. Beka ehl-i zahirde kul, batında özgür, zahirde karanlık, batında aydınlık, zahirde ayık, batında sarhoştur; iki denizin -şeriat ve hakikatin – arasındaki berzahtır. Fark (ayrım) onu cemden (birliktelikten) cem de farktan alıkoymaz.
Aşkın (muhabbetin) sırları hiç tükenmemecesine akmaktadır. Arif, Sevgili’den armağan üzerine armağan almaktadır. İşin başında Allah onun yanlış amellerini örtmüş ve şefkatiyle gizlemişti. Şimdi Rabb, onun nurlarını ve bilgilerini halka açmakta, bir zamanlar o nasıl halktan yüz çevirmişse şimdi de halk ona dönmektedir. Zamanında kalbinde fukara ve bela ehli için nasıl aşk doğduysa, şimdi de Allah onların kalbinde onun aşkını doğurur. O zaman onu nasıl bereketine garkettiyse, şimdi de bunu fazlasıyla yapmaktadır.
«Sevgiliye münacaat bizi güzelliğe, parlaklığa, hamde ve zevke bürüdü. Yakınlaşırken bütün kısıtlamaları bir kenara attık ve övmeyi sevdiğimiz Bir’i açığa vurduk. Sevgili bize Sevgili’den başka herkesi gözden kaybeden bir aşk yudumu içirdi. Mahlûkatı saf toz parçaları olarak gördük;nurların apaçık ışıldadığını gördük. Nur veren bir şarapta silinip yok olduktan sonra mahlûkata geri döndük. Allah’tan bir ihsan olarak bize ebedîlik verildi ve sabırla Sevdiğimizi örttük. Kaç kez bir salikin üzerine eğildik de, deryaya dalanların makamına yükseldi.»
İlki Şeyh’ül Ekber tarafından «haller, makamlar ve marifetlerde ilerleme» olarak, ikincisi de «sana Allah’tan geleni alman» olarak tanımlanıyor.
Arif yolculuğu bırakmaz; ancak şimdi yolculuk Allah’ta Allah tarafındandır, [istemeye ve Sevgili’nin armağanlarına göre] bilinçle, ve zevkle, ve vecdle, ve keşfle, ve açılma üzerine açılmayla.
Arif, bu makamlarda, en sonunda, hiç ummadığı, hiç beklemediği bir zevkle karşılaşır. Bu, Allah’ın bir armağanıdır. Oysa arif, onun varlığından haberdar bile değildi. Çünkü onu belirtmeye ve tasvir etmeye yetecek hiçbir şey yoktur. Onun ne olduğunu bilenler bilir ve onun tadını tadanlar bilir. Sürekli bir keşiftir o. Sürekli yenilenmedir. Cemal’in her dem taptaze olan şehadeti, Celal’in her dem taptaze olan haşyetidir. Böylece, bir zaman gelir ki, arif insanın, günahkar, dar ve zalimken tasavvur ettiği gibi olmadığını anlar, insan engin ve sınırsız bir hale muktedirdir. Bu arifte, Ademoğullarına müjde ve uyarıyı yaymak ve insanları öz – bilgisi’ne, şehadete ve hayrete davet etmek için yeni bir arzu ve özlem doğurur.
Şeyh’ül Ekber Temkîn’i şöyle tanımlıyor: «Bize göre, Telvîn’de sebatkar olmaktır. Temkin, vuslat ehlinin makamıdır, denmiştir.» Arif bir kez makamına yerleşip, bu makamda derinleşip, kaynaktan kana kana içip şükrünü, senasını artırarak, temaşa ve şehadetle, Bağışlayıcı’nın sayısız bağışlarıyla marifetini zenginleştirdikçe, beşerî nitelikleri yavaş yavaş silinen ve sülûkunun ışıltısında eriyip giden, Allah’ta zengin bu engin ve dehşetli varlık Rabb’in bağışlarına mazhar olduğu bu makamda «sabit kadem» olur. Bu, daima almaya hazır bulunma ve bağışları, nimetleri sonsuz – sınırsız olan bir Rabb’in ihsanlarını kabulde «sabit kadem» olma, demektir. Bu, -bela ya da nimet- her geleni aslında bir bilenlerin ulaştıkları kesinliktir. Temkin ehli için bu hayat ancak bir saat sürer ve engin zaman – içi, her an, zaman – ötesi’nin içinde eriyip gider.
Temkin ehlinin temkinini tadın, bu sizi Allah’a yolculuğunuzda hızlandıracaktır.
Allah sizi bu soylu makama ve onun görkemli bağışlarına ulaştırsın. –
TELVÎN ~ 90Telvîn: değişim.
Şeyh’ül Ekber bunu şöyle tanımlıyor: «Kulun ahvalindeki ilerleme. Çoğuna göre, azalmanın makamıdır. Bize göre makamların en mükemmelidir. Onda kulun hali, Allah teala’nın sözünün belirttiği haldir: «Hergün bir işle meşguldür.» Şeyh eş – Şusterî, «Aşktaki amacım değişme üzere olmaktır.» demiştir. Değişme Allah’ın mevcudattaki sırrıdır, büyük Berzah’ın makamıdır. Tam teslimiyettir. Zahiren es-Salat ve batınen el-Üns makamıdır. Zahiren namaz, batınen mahremiyettir. Yaratılışa baktığında yaratılışın sırlarından başka bir şey görmemendir. Kudret makamında katıksız acz durumudur. Bu, «O ağaçta bir yaprak olaydım,» diyen Ayşe’nin makamıdır. Bunun tam hakikati, temkinde telvin ve telvînde temkin üzre olmaktır. Bu ikisi bir haldir. Rumî’nin, «çok hızlı döndüğü için, bakana duruyormuş gibi görünen topaç» dediğidir. Bunu başardığınızda beşerin ulaşabileceği sınırlara ulaşmış olursunuz; artık seçkinlerin seçilmişlerinin seçilmişleri arasındasınızdır. Bu ihtişama vasıl olanlar bir cemaattir; kimisi bilinir, kimisi ise gizlenmiştir.
Şeyh’ül Ekber: «Nefislerden gizli şeyleri çıkaranlardır. Üç-yüz kişidirler,» diyor.
Onlar, cahil insanları insana dönüştüren, kişileri karanlıktan çıkarıp Allah’ın kendileriyle ya da kendilerinden değil, O’ndan gelen bir nur olan bağışına götüren insanlardır. Onlar kızıl kükürt (simyacı altını) ehlidir. Bazıları sanatlarıyla kalpleri dönüştürürler, bazıları baz metali altına çevirirler, bazıları ikisini de yaparlar. Aralarmda birbirlerini tanıma ve susma vardır. Allah’ın bilen kulları arasında yarattığı farklılıklarda edeb, hayranlık ve haz sözkonusudur. Hiçbir şey ve hiç kimse onları edeb makamından ayıramayacaktır. Biribirleri arasındaki edeb meşhurdur. Öylesine zarif bilişirler ki çoğunlukla dikkati çekmezler bile… Bazıları çöllerde yoksulluk ve ihtiyaç içinde gizlidir. Diğerleri bütün dünya görsün diye insanların önüne çıkarılmışlardır. Ancak o Allah’ın göriimünde, onlann işareti olan büyük deniz – arslanı’nın okyanusla kara arasında sahilde uzandığı gibi uzanır.
Hepsi aynı zikri paylaşır: “Hu!”, ” Hu!” , ” Hu!”
Bunda Rabbin yarattıklarına şefkatini görün. Peygamberimiz, ariflerin başı, salat ve selam ona olsun, «Her zaman ümmetimden “İbrahim tabiatı”nda kırk kişi olacaktır,» demiştir. Bu suretle Nukeba’nın iç çekirdeği başkalarına ilgi ve tevazu içinde hizmetle bellidir. Onlar fukaranın hizmetkarıdır. Onlar, Rasûl’ün miskinlere, mahrumlara ve dertlilere derin bir muhabbet besleme sünnetini izlerler. Kendilerini tanııtan işaretleri, niyaza bütün diğer ibadetlerden daha çok güvenmeleridir ve bu onların sünnetleri. zikirleri ve tefekkürleridir. Onunla yaşar, onunla yardım ederler. Bazısı bir ayette yaşar, bazısı bir surede, bazısı Kur’an’da yüzer. Bazısı bir başına Fatiha’nın esrarında yaşar.
Şeyh’ül Ekber şöyle diyor: «Onlar yedi kişidir. Kim bir yerden bir yere bedenini kalıbında bırakarak, kimsenin onun gittiğini anlayamayacağı bir şekilde yolculuk ederse, o kişi Ebdal’den başkası değildir, İbrahim’in, selam ona olsun, kalbi üzre biçimlenmiştir.» Onların yüksek makamını belirterek Şeyh ibn’ül Habib diyor ki:
Salihûn arasında sonradan olan mucizeler hakkında halk arasında nasıl durmaksızın konuşulursa, Ebdal’in ve onun ötesindekilerin bilinmesi ve saptanması da sadıkûn tarafından öyle konuşulur ve yadsınır. Ama hiç kuşku yoktur. Onlar vardır. Burada ve oradadır. Kalp bedene göre neyse, onlar da kozmosa göre öyledirler. Eğer zail olursa, beden de zail olur, çünkü onun hayatı ve anlamı odur. Onlardan bir haber yok değildir. Vardır, Ama Hakikat’lidendir, Hakikatli’nindir, Hakikatin dilindendir, cahilden, dedikoducunun dilinden değil. Ehdal; onlar bile manevî imkanlarının sınırlarını göstermezler.
Bu, tasavvufî hikmetin çekirdek merkezidir. Dört kişidirler ve biri öldüğünde bir başkası onun yerini alır. Bilinirler. Teyid ediyorum ki, yalnızca dünyanın dört köşesinin destekleri değil, ama Görünmez’de Kabe’nin, Allah’ın Evi’-nin de desteğidirler. Çünkü Ev (Beyt) zahirde Allah’ın Evi’dir, ama batında Allah’ın Evi inananların (müminlerin) kalbi, ya da kalpleridir. Allahü a’lem.
Eğer, O’nun, güzelliğiyle zahiri biçimlendirdiği biçimlenmeyi idrak edememişseniz, onu batında hiç anlayamayacaksınız demektir. Hiç fark yoktur. Her dünya birbirine zıttır, insan alemi iki dünya arasında uzanır, böylece bir boyutu görünür ve çözümlemeye elverişlidir ama diğeri gizlidir ve yalnızca bu Yol’u bilenlerin ilmiyle bilinebilir. Ve Allah ‘ tek Bilici’dir.
«Bu yüzden gökler benim üzerimde döner, öyleyse, kendisi merkez olduğu halde onları kuşatan Kutbu bir düşün!..» Dünya onun etrafında döner ve yıldızlar evreni anlam ve yerini onun dinginlik ve aşkının yüce merkezîliğinden alır. Onunla yalnız Allah’ın yüceliği zahirdir. Dili yalnızca Allah’ın hikmetinden ve Allah’ın kudretinden konuşur. Her an Allah’ı ulular.
Beyan etti: «Mührün ve Kutublar’ın O’nun Nuruna nispeti, damlanın nur ve hayatiyet okyanuslarma nisbeti gibidir.» Burada, zamanının Kutbu Şeyh ibn’ül Habib bu yüce ariflerle Rasul Muhammed’in nuru arasındaki ilişkiye işaret ediyor. Ayrıca, Meşişiyye’deki beyanatı da teyid ediyor:
«Ey Allah’ım, o Senin herşeyi kuşatan Sırrındır; Seninle, Sana yönelten ve Senin önünde duran en kalın perdendir.
Ey Allah’ım! öz’ün yüce okyanuslarından doğan Nurların ilki olan Peygamberimiz Efendimiz Muhammed’e salat ve selam eyle. Görünen ve görünmeyen her iki dünyada Sen’in bütün tecelliyatının her bir mükemmeliyetinde isimlerin ve Sıfatların manalarını O görür. Tam bir aşkla ve salih amellerle hamdedenlerin, kulluk edenlerin birincisi O’dur. Biçimler dünyasında da, manalar dünyasında da bütün mahlûkatm yardımcısı O’dur. Ve Salat ü Selam O’nun ailesine ve ashabına olsun, öyle ki, O’nun şerefli yüzündeki perde bizim için de kalksın ve bizi bütün mertebe ve tecellilerde Sana iletsin. Ya Mevlam! Onun rabıtasıyla, hareket ederken de dururken de, bakarken de düşünürken de bize rahmet eyle!..
Övgüler Rabb’ımıza olsun; bütün söylenenlerden yüce olan, Kadir olan Rabb’e… Ve selam olsun Peygamberlerine ve hamd Allah’adır… Alemlerin Rabb’inedir.