Okuyorum -> Bir Yazardan
Azeri şair ve filolog Bahtiyar Vahapzade 1925 yılında Şeki'de doğdu. İlk ve ortaöğrenimini Bakü'de tamamlayan Vahapzade, Bakü Devlet Üniversites, Filoloji Bölümü'nü bitirdi ve bu bölümde akademisyen olarak çalışmaya başladı.
Azerbaycan'da 1960'lı yıllarda başlayan özgürlük hareketinin öncü isimlerinden olan Bahtiyar Vahapzade şiirlerinde çoğunlukla vatan sevgisini ve özgürlük aşkını işledi. Bu nedenle Sovyet Rusya tarafından üniversitedeki görevinden uzaklaştırılan büyük şair Vahapzade, eserlerinde Azerbaycan'a olan sevgisini ve bağımsızlık özlemini vurgulamaya devam etti. Azerbaycan halkının sıkıntılarını ele aldığı eserlerini yurt dışına çıkararak yayınlatabilen Vahapzade'nin en önemli eserlerinden biri de Gülistan isimli şiiridir.
Vatan ve halk şairi olarak anılan Bahtiyar Vahapzade, Azerbaycan'ın özgürlüğünü kazanmasında gösterdiği hizmetlerden dolayı 1995 yılında Azerbaycan Devleti tarafından İstiklal nişanıyla onurlandırılmıştır. Şiirlerinin yanı sıra hikaye, tiyatro oyunu ve çevirilere de imza atan Vahapzade 2009 yılında aramızdan ayrılmıştır.
Kaşağı, Yalnız Efe, Diyet, Falaka ve Pembe İncili Kaftan gibi eserleriyle bilinen yazar Ömer Seyfettin 1884 yılında Balıkesir Gönen'de doğmuştur. Türk kurucusu sayılan Ömer Seyfettin sade ve çarpıcı anlatımıyla okurları etkilemeyi başarmıştır. 1920 yılında henüz 36 yaşındayken vefat eden Ömer Seyfettin kısa ömrüne birçok eser sığdırmayı başarmıştır. Genç Kalemler, Türk Yurdu, Vakit, Zaman ve İfham gibi dergi ve gazetelerde de düşüncelerini sergileyen Ömer Seyfettin, Türk Edebiyatı'nın en önemli isimlerinden biri olarak değerini günümüzde de koruyor.
Türk dünyasının en ünlü yazarlarından biri olan Cengiz Aytmatov 1928 yılında Kırgızistan'ın Talas eyaletinin Şeker köyünde doğdu. Yazarlığı kadar önder kişiliğiyle de tanınan Aytmatov, gazeteci, çevirmen, diplomat ve siyasetçi olarak da tanınır. Gün Olur Asra Bedel, Selvi Boylum Al Yazmalım, Cemile, Dişi Kurdun Rüyaları, Beyaz Gemi ve Toprak Ana gibi dillere destan olmuş unutulmaz eserler yazan Cengiz Aytmatov, sade ve çarpıcı anlatımıyla bilinir. Halk hikayelerini ve efsaneleri modern bir anlatımla harmanlamayı başaran Aytmatov insan ruhunu en iyi işleyen yazarlardan biri olarak dünya çapında ün kazanmıştır. 2008 yılında aramızdan ayrılan Cengiz Aytmatov arkasında onlarca eser ve bilge bir insanın gülümsemesini bıraktı.
1919 yılında Kırım'da dünyaya gelen Cengiz Dağcı, Yurdunu Kaybeden Adam, Onlar da İnsandı, Dönüş ve Anneme Mektuplar gibi eserleriyle tüm dünyada ses getirmiş önemli bir yazardır. Eserlerinde Sovyet Rusya'nın zulüm uyguladığı ve vatanlarından sürdüğü Kırımlılarla ilgili dokunaklı hikayeleri işleyen Dağcı, bu büyük acının dünya tarihine hiçbir zaman silinmeyecek şekilde yazılmasına katkıda bulunmuştur. Kırım'ın hafızası ve kalbi gibi olan Cengiz Dağcı bilge kişiliğiyle halkına yol göstermeyi görev bilmiştir. Türkiye'de hiç yaşamamasına rağmen eserlerini Türkçe kaleme alan Dağcı, Türkiye'ye olan sevgisini her fırsatta dile getirmiştir. Türk dünyasının en önemli yazarlarından biri olan Cengiz Dağcı 2011 yılında aramızdan ayrılmıştır.
Azeri asıllı İranlı yazar Samed Behrengi 1939 yılında Tebriz'de dünyaya geldi. Öğretmendi. İran ve Azerbaycan topraklarını karış karış gezerek halk efsanelerini, hikaye ve masallarını derledi. Sade ve anlaşılır bir üslupla kaleme aldığı çocuk kitapları ve masallarla tanındı. Eserlerinde adalet, eşitlik, doğa ve hayvan sevgisi gibi kavramları öne çıkaran Behrengi, çocuklara her zaman meraklı ve sorgulayıcı olmalarını aşılamaya çalıştı. Küçük Kara Balık isimli unutulmaz eseriyle tüm dünyada tanınan Samed Behrengi 1967 yılında aramızdan ayrıldı.
1900 yılında Fransa'nın Lyon şehrinde doğan şair ve yazar Antoine de Saint-Exupéry özellikle Küçük Prens isimli unutulmaz eseriyle tanınır. Güney Postası ve Gece Uçuşu isimli eserleriyle de bilinen Antoine de Saint-Exupéry dünya çapındaki şöhretini Küçük Prens'e borçludur. B 612 isimli asteroitten dünyaya, Sahra Çölü'ne inen Küçük Prens isimli sevimli çocuğun burada karşılaştığı uçağı düşmüş bir pilota başından geçen maceraları anlattığı eser, sadece çocuklara değil tüm insanlığa yol gösterir niteliktedir. Küçük Prens'in saf ve kirlenmemiş ruhunda biriktirdiği güzelliklerle insanlığa ışık tutan eser, tüm dünyada bilinen ve okunan kitaplardandır.
İffet, Şıpsevdi ve Gulyabani gibi eserleriyle bilinen Hüseyin Rahmi Gürpınar 1864 yılında İstanbul'da doğdu. Türk toplumunu, özellikle İstanbul'da yaşayan insanları ince anlatımıyla eserlerine taşıyan Gürpınar, sade dili ve toplumu önemseyen bakış açısıyla öne çıkar. Cumhuriyet, Milliyet, Vakit ve Söz gibi gazetelerde yazarlık yapan Gürpınar, edebi kişiliğinin yanı sıra usta bir gazeteci olarak da tanınır. İki dönem Kütahya milletvekilliği de yapan Hüseyin Rahmi Gürpınar 1944 yılında hayata veda etti.
Klasik Türk şiirinin en büyük isimlerinden biri olan Şeyh Galip 1757 yılında İstanbul'da doğdu. Genç yaşında ortaya koyduğu birbirinden kıymetli eserleriyle ünlendi. Henüz yirmi dört yaşındayken Divan'ını tamamlamayı başaran Şeyh Galip'in en bilinen eserlerinden biri de Hüsn-ü Aşk'tır. Dönemin padişahı III.Selim'le olan samimiyeti ve padişahın düşüncelerine çok kıymet vermesiyle birlikte yaşadığı dönemin zihniyet dünyasını şekillendiren bir pozisyona kadar yükseldi. Divan şiirine yaptığı katkıların yanı sıra düşünce hayatımıza etkileri de su götürmeyen Şeyh Galip, büyüleyici dili ve şaşırtıcı anlatımlarıyla yüzlerce senedir insanları etkilemeye devam ediyor.
Yalnızca divan edebiyatının değil aynı zamanda Türk şiirinin en önemli isimlerinden biri olan Fuzûlî'nin 1483 yılında Kerkük'te doğduğu tahmin edilir. Divan'ının yanı sıra Leyla ile Mecnun, Şikayetname, Su Kasidesi ve Ali Divanı gibi eserleriyle de tanınan Fuzûlî, Türkçe, Arapça ve Farsça eserler vermiştir. Azeri şivesiyle kaleme aldığı Türkçe şiirleri, üslubu, söyleyiş edası, mazmunları, tercih ettiği konularla hem divan şiirini hem de halk şiirini derinden etkilemiştir. Sade ve anlaşılır bir dille yazdığı gazelleri çok beğenilmiş ve uzun yıllar boyunca taklit edilmiştir. Aşk, özlem, insan sevgisi ve benlikten vazgeçme gibi kavramları işlediği eserleri bugün bile canlılığını koruyan Fuzûlî, Türk şiirinin yapıtaşlarından biri olarak anılmayı hak eder.
Modern Türk şiirinin kurucularından biri olarak gösterilen Yahya Kemal Beyatlı 1884 yılında Üsküp'te doğmuştur. Divan şiiriyle modern şiiri birleştiren şiirleriyle edebiyatımızda önemli bir damar açan Yahya Kemal, Eski Şiirin Rüzgarıyla, Kendi Gök Kubbemiz ve Eğil Dağlar isimli kitaplarıyla bilinir. İstanbul'a olan sevgisiyle de bilinen Yahya Kemal büyükelçilik ve milletvekilliği de yapmış önemli bir edebiyat ve düşünce insanı olarak anılır.
Modern Türk Edebiyat'ının en önemli isimlerinden biri olan Ahmet Hamdi Tanpınar 1901 yılında İstanbul'da doğdu. Cumhuriyet'in ilk öğretmen neslinden olan Tanpınar daha çok romancı, öykücü, şair, akademisyen, çevirmen kimlikleriyle bilinen çok yönlü bir sanatçı ve düşünürdür. Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Mahur Beste,Sahnenin Dışındakiler ve Aydaki Kadın romanlarının yanı sıra şiirleri ve hikayeleriyle de tanınan Tanpınar'ın Beş Şehir isimli deneme kitabı da Türk Edebiyatı'nın en önemli deneme kitaplarından bir olarak anılır. Tanpınar, Osmanlı İmparatorluğu ile Türkiye Cumhuriyeti arasında siyasal, sosyal ve ekonomik bağları kurabilen ve tüm bunları eşsiz Türkçesiyle okurun dikkatine sunan önemli bir sanatçı ve düşünürdür.
1933 yılında Diyarbakır'ın Ergani ilçesinde doğan Sezai Karakoç, modern Türk şiirinin en önemli şairlerinden biridiri. Şiirlerinde metafizk unsurları modern bir temele oturtarak yoğurmayı başaran Karakoç, aynı zamanda önemli düşünür ve siyaset adamıdır. Monna Roza, Hızırla Kırk Saat gibi şiirleriyle büyük yankılar uyandıran Karakoç'un şiirleri sağlam bir düşünce ekolünün de kapılarını aralamıştır. Edebiyatın hemen hemen her alanında eserler vermiş olan Sezai Karakoç, şiirleri kadar öyküleri, tiyatro oyunları ve denemeleriyle de tanınır.
( Şairin Sürgün Ülkeden Başkentler Başkentine isimli şiirinden alıntılanmıştır.)
Modern Türk Edebiyatı'nın en ünlü isimlerinden biri olan Sabahatti Ali 1907 yılında doğdu. Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna ve İçimizdeki Şeytan isimli romanlarıyla bilinen Sabahattin Ali, ezilen insanların acılarını,aydınlar ve kentlilerin Anadolu insanına karşı takındığı küçümseyici tavrı eleştiren eserler kaleme aldı. Değirmen, Kağnı, Ses, Yeni Dünya ve Sırça Köşk gibi öykü kitaplarıyla da bilinen Sabahatti Ali, çok önlü bir yazar olduğunu dillere dolanan şiirleri, derlemeleri, tiyatro oyunları ve çeviriyle de ispatlamıştır. Cumhuriyet'in erken yıllarında eleştirel tavrıyla dikkat çeken bir yazar olarak öne çıkan Sabahattin Ali önemli bir edebiyat ve düşünce insanıdır.
Sadece Türk şiirinin değil aynı zamanda Türk dilinin en önemli şairlerinden biri olan Yunus Emre 1238 yılında doğmuştur. Döneminin kültürünü ve düşünce şeklini görülmemiş bir sadelik ve olgunlukla şiirlerine yansıtan Yunus Emre yüzyıllar boyunca geniş halk kitlelerinin iltifatına mazhar olmuş büyük bir halk şairi, mutasavvıf ve derviştir. Bir Ben Vardır Bende, Benden İçeri, Bir Dem Gelir, Canlar Canını Buldum, Gel Gör Beni Aşk Neyledi gibi dillere destan olmuş şiirlerinde aşk, hak, iyilikseverlik, dünya malından uzak durma gibi kavramları işleyen Yunus Emre Allah, insan ve doğa sevgisini şiirlerinde sıkça dillendirmiştir. 1321 yılında hayata veda eden Yunus Emre, arkasında Divan ve Risalet-ün Nushiyye gibi çok kıymetli iki eser bırakmıştır bırakmasına ama Yunus Emre'nin en büyük eseri yüzyıllar içerisinde eskimeyen sesi, aşkı ve sevgisidir. Her sözünde sevgiyi öne çıkaran Yunus Emre, Türk insanının mayasını yoğuran ulu bilgelerdendir.
Modern Türk şiirinin kurucularından biri olan Ahmet Haşim,1884 yılında Bağdat’ta doğmuştur. Sanat ve edebiyata ilgisi Galatasaray Sultanîsi’nde başlayan Hâşim’in bilinen ilk manzumesi Leyâl-i Aşkım, 1901’de Mecmua-i Edebiyye’de yayınlandı. 1905-1908 yılları arasında yazdığı ve Piyâle kitabına aldığı “Şi’r-i Kamer” serisi; hayal zenginliği, iç ahenkteki kuvvet ve büyük telkin kabiliyeti ile dikkat çekti ve beğenildi. Fecr-i Âtî grubunun yayın organı Servet-i Fünûn dergisinde şiirler yayınlayan Ahmet Haşim, 1911’de yayınlanan "Göl Saatleri" adlı şiirleriyle haklı bir şöhret kazandı. Fecr-i Atî dağıldıktan sonra siyasî ve edebî akımların dışında kendisine has bir şiir ve nesir anlayışının tek temsilcisi olarak kaldı. Ahmet Haşim'in Gurabahane- i Laklakan ve Frankfurt Seyahatnamesi isimli düzyazı eserleri ise Türk Edebiyatı'nın önemli deneme eserleri arasındadır.
Nasreddin Hoca, Orta Çağ'da Akşehir ve Konya’da, Selçuklu veya Osmanlı Devleti’nde var olduğuna inanılan mizah figürüdür. Efsanevi bir halk kahramanına dönüşmüş, Balkanlar’dan Orta Asya’ya kadar yayılmıştır. Her millet kendinden bir şeyler katmış, her bölge kendinden izler koymuştur. Böylece Nasreddin Hoca şemsiyesi giderek genişlemiş; halk bilgeliğini, halkın hislerini ve nüktelerini konuşturan anonim bir karaktere dönüşmüştür. Tarihsel olarak aynı dönemde yaşamamış olsalar da, Nasreddin Hoca ile Timur’un karşılaştığı fıkralar, halkın Timur’un zulmünden intikam almak için başvurduğu yollardan biri olmuştur. Meşhur fıkraları ve nükteleri yalnızca çocukların ilgisini çeken basit hikâyeler değil, halk irfanını temsil eden, bir zihniyet okumasını mümkün kılan kültür fragmanlarıdır.
Türkçe yazılmış en önemli eserlerden biri olan Kutadgu Bilig'in yazarı Balasagunlu Yusuf Has Hacib'in 1017 yılında Balasagun'da doğduğu söylenir. Astronomi, felsefe, matematik ve geometri gibi alanlarda iyi bir eğitim alan Balasagunlu Yusuf, Türk kültürünün önemli unsurlarını bir araya getirdiği Kutadgu Bilig isimli siyasetnamesiyle tanınır. "Mutluluk veren bilgi", "Kutlu kılan bilgi" anlamlarına gelen Kutadgu Bilig, kişilikleri birbirinden farklı dört karakterin konuşmaları üzerinden şekillenir. Kanun ve adalet kavramlarını temsil eden Kün Togdı, mutluluk kavramını temsil eden Ay Toldı, hayat ve kader kavramlarını temsil eden Odgurmuş ve akıl ile zeka kavramlarını temsil eden Ögdülmiş karakterleri etrafında örülen büyük bir hikayedir Kutadgu Bilig. Adil olmayı, kimseye zarar vermemeyi, insanları sevmeyi, saymayı, doğayı ve hayvanları korumayı öğütleyen Kutadgu Bilig, neredeyse bin sen önce 1070 yılında yazılmıştır. O tarihten beri Yusuf Has Hacib bu büyük eserin yazarı olarak saygıyla anılır.
Günümüzde Doğu Türkistan sınırları içerisinde yer alan Kâşgar'da 1008 yılında dünyaya gelen Kâşgarlı Mahmud, çok çalışmayla geçen uzun bir ömrün sonunda 1105 yılında hayata gözlerini yumdu. 1072 yılında yazmaya başlayıp eklemelerle birlikte 1076 yılında tamamladığı Divanû Lügati't-Türk isimli eşsiz eseriyle tanınan Kâşgarlı Mahmud, iyi yetişmiş bir yazar ve önemli bir sözlükbilimcidir. Türkçenin bilinen en eski sözlüğü olan Divanû Lügati't-Türk'ü yazarak Türkçeye ve Türk kültürüne büyük katkı sağlayan Kâşgarlı Mahmud, ortaya koyduğu bu eşsiz sözlükle Türkçe üzerindeki Arapça etkisini kırmış ve Türk kültürünün yozlaşmasını engellemiştir. Yaklaşık bin yaşındaki Divanû Lügati't-Türk, ele aldığı konular ve başlıklar nedeniyle de tarihimizin başvuru eserlerinden biridir.
1093 yılında Sayram doğan Ahmed Yesevî Türk tasavvuf geleneğin öncü isimlerinden biridir. Hoca Ahmed Yesevî ve Pir-i Türkistan isimleriyle de anılan Ahmed Yesevî, hoşgörüye dayalı yaşam biçimiyle sadece çevresindeki insanları değil çağlar boyunca kendisini okuyan birçok insanı etkilemiş bilge bir şahsiyettir. Divan-ı Hikmet isimli eseriyle ve yetiştirdiği öğrencileriyle kendisinden sonra gelen birçok alim ve düşünürü etkileyen Ahmed Yesevî Türkler'in İslam'a geçişini sağlayan önder kişiliklerdendir. Arslan Baba ve Şeyh Yusuf Hemedanî gibi alim sufilerden eğitim alan Ahmed Yesevî, kültür hayatımızı derinden etkileyen birçok kıymetli öğrenciye de eğitim vermiştir. 1166 yılında Yesi'de hayata veda eden Ahmed Yesevî'nin türbesi Kazakistan'ın güneyindeki Türkistan şehrindedir.