EFRS 2019 - ŞEHİR REHBERİ
İZMİR VE ÇEVRESİNDE YAPILACAK 5 ŞEY
İzmir, kuzeyde Bergama’dan güneyde Milet’e kadar Batı Anadolu’nun peşpeşe sıralanan antik yerleşimlerini görmek açısından son derece avantajlı bir konuma sahiptir. Gerek Batı düşüncesinin gerekse de Roma hakimiyetinin Anadolu’ya taşıdığı zenginliğin temellerinin atıldığı ve yüzyıllarca bunun haklı gururunu taşımış yerleşimleri keşfetmek istiyorsanız daha ne duruyorsunuz? Hadi düşün yola!
BİR: Antik Efeslinin Bir Günlük Yaşamına Tanık Ol
Bir zamanlar Menderes Nehri’nin suladığı bereketli topraklar aracılığıyla Doğu’nun ticaret yollarına bağlanan ve korunaklı bir körfezin hemen kıyısında yer alan bir liman şehri olan Efes, bugün o nehrin taşıdığı alüvyonlar nedeniyle denizden 5 km içerde kalmış bir yerleşimdir. Şöhretini antik dünyanın 7 harikasından biri kabul edilen Artemis Tapınağı’na borçlu olan kent İÖ 129 yılında Roma hakimiyetine girmiş ve o tarihten sonra en parlak günlerini yaşamıştır.
Greko-Romen dünyanın bu en zengin liman şehrinde bir Efesli Antik Çağ’da güne çoğu zaman şehir meclisi (Bouleuterion) toplantılarının yapıldığı Odeon’da başlardı. 1400 kişilik oturma düzenine ve harika bir akustiğe sahip olan, bu nedenle kimi akşamlar müzik dinletilerine de ev sahipliği yapan Odeon’da şehir meseleleri görüşülür karar bağlanırdı. Peki bir Efesli günün bundan sonraki kısmını nasıl geçirirdi? Dilerseniz günümüze iyi muhafaza edilerek ulaşmış bu kente bizzat gidip kendi gözlerinizle görün!
İKİ: Bülbül Dağı’nda Meryem Ana’nın Kulübesini Ziyaret Et
Hz. İsa’nın ölümünün ardından havarilerinden Yuhanna’nın Meryem Ana’yı alarak Efes’e geldiği ve burada bir ev inşa edip yaşamlarının geri kalan kısmını burada geçirdikleri rivayet edilir. Tarihin seyri içinde izi kaybolduğu düşünülen bu ev Anne Catherine Emmerich (1774-1824) isimli bir Alman hemşireye rüyasında görünür. Hayatında Almanya dışına hiç adım atmamış olan bu hemşirenin verdiği ayrıntılı tarifi dikkate alan İzmirli iki Lazarist rahip 1891’de Bülbül Dağı’na birkaç sefer düzenleyerek bir su kaynağının yanıbaşında eski bir taş yapının kalıntılarını bulurlar.
Hıristiyan dünyası bu evin Meryem’in Efes’te yaşadığı süre boyunca ikamet ettiği ev olduğunu yıllar sonra kabul eder. İlerleyen yıllarda bir şapel olarak restore edilen bu yapı günümüze her yıl tüm dünyadan 1 milyona yakın ziyaretçiyi ağırlamaktadır. Çok farklı dinlere mensup ziyaretçiler dev ağaçların gölgesindeki Meryem Ana Evi’nin şifalı olduğuna inanılan suyundan içer, şapelde mum dikerek dilekte bulunur, eşsiz dağ manzarasının tadını çıkarırlar.
ÜÇ: Latmos Dağı’nın Gizemli Mağara Resimlerini Gör
Eğer 1994 yılında araştırmacı Dr. Anneliese Peschlow Bindokat, Bafa gölünün ardında yükselen Beşparmak (Latmos) Dağları’nı karış karış taramasaydı, kaya kovuklarında ve mağaralarda gizli 160 grup prehistorik kaya çizimleri ile bu çizimlerdeki 500 değişik insan figüründen kimselerin haberi olmayacaktı. Latmos Dağı’nı köylülerin rehberliğinde karış karış gezen Alman arkeoloğun ortaya çıkardığı ve hem sanat tarihi, hem de insanlık tarihi açısından çok önemli betimlemeler içeren bu resimler günümüzden 8-9 bin yıl öncesine, yani insanlığın Paleolitik Dönem’i geride bırakıp yerleşik hayata geçtiği, tarım ve hayvancılık yapmaya başladıkları Neolitik Dönem’e ait. Batı Anadolu’daki bu en eski kaya resimlerinde, Batı Avrupa’nın Buzul Çağı mağara resimlerinden farklı olarak av ve savaş sahneleri yok; insan ve aile ön planda.
Bunlardan bilinen tarihin en eski düğün töreni olduğu düşünülen çizim İkizada’nın karşısındaki kumsalın arkasında yükselen kayalıklarda, yaklaşık 15 m irtifada, devrilmiş bir taşın oluşturduğu bir kovuğun tavanında yer alıyor. Bölgedeki mağara duvarlarında tarihin en eski yağmur duası ile 8 bin yıl öncesine ait bir sevişme sahnesi dahi var.
DÖRT: Helenistik Çağ’ın Başyapıtları İle Bergama’da Tanış
Bir zamanlar dünyanın kültür başkenti niteliği taşımış Bergama’ya gittiğinizde antik kenti gezmekle yetinmeyip Bergama Müzesi’ni de ziyaret edin. Civardaki antik yerleşimlerden çıkan ve Erken Tunç Döneminden Bizans Dönemine kadar değişik dönemlere ait arkeolojik eserlerin yer aldığı müze Helenistik Çağ’ın başyapıtı sayılan eserler de barındırıyor. Eserler arasında en çok Bergama Heykeltraşlık Ekolü’ne ait olanlar göze çarpıyor. Bu ekolün en güzel örneklerini İÖ 3. yy’ın ikinci yarısı ile İÖ 2. yy’ın ilk yarısı arasında verdi. Figürlerin daha fazla hareket kazandığı, anatomik hatların daha ayrıntılı işlendiği bu dönemde, yüz ifadeleri de bedenin hareketlerine bağlı olarak daha gerçekçi biçimde resmedildi. Giysilerin kıvrımları ile gölgeler oluşturuldu, gölge-ışık kontrastları saçlara dahi yansıtıldı. Bu ekolün en önemli eserleri arasında bugün ancak küçük bir replikası Bergama Müze’sinde olan Büyük Zeus Sunağı’nı da sayabiliriz.
BEŞ: Şehir Planlamacılığının Babasının Kasabası’na, Priene’ye Git
Milet antik kentinden 21 km ötede Samsun Dağı’nın güney yamaçlarında, antik İyonya şehirlerinin en güzellerinden biri olan Priene antik kenti uzanır. İlk kurulduğunda deniz kıyısında olan ancak Menderes Nehri’nin taşıdığı alüvyonlar nedeniyle bugün denizden kilometrelerce içerde kalan Priene’yi diğer antik kentlerden faklı kılan, günümüzün modern şehir planlarının temelini oluşturan grid sisteminin öncüsü olmasıdır. Şehir planlamacılığının kurucusu olarak kabul edilen Miletli Hippodamus (İÖ 498 – 408) tarafından tasarlanan Priene, yolların birbirini dik açı ile kestiği bir dikdörtgen yapıya sahiptir. Tiyatrosu, stadyumu, kent meclisi, agorası ve surlarının yerleşimi ile Helenistik dönem şehirlerinin en iyi örneklerinden biri olarak kabul edilen Priene’de evler eşbiçimli ve mütevazı yapıdadır.
Tarihin bilinen ilk kent planlamacısı olan Hippodamus’un temelini attığı ilkeler daha sonra Halikarnas, İskenderiye ve Antakya gibi önemli kentlerde hayata geçirildi.
Priene’ye kadar gitmişken, Güllübahçe köyündeki, Menderes Ovası’na hakim Günbatımı Restoran’a uğrayıp günbatımı keyfini yaşamayı ihmal etmeyin.