HOMO EKONOMICUS. - ppt indir
... konulu sunumlar: "HOMO EKONOMICUS."— Sunum transkripti:
Homo Ekonomicusu kısa bir şikilde nasıl tanımlayabiliriz ?Homo ekonomikus, “bütün davranışları kendi ekonomik çıkarına göre biçimlenen insan” diye tanımlanabilir. Sözlüklere baktığımızda buradaki “Homo”nun insan, “ekonomikus”un da ekonomik davranış anlamına geldiğini görüyoruz.
ÖRNEK 'Kara Mizah Antolojisi'nde yer alan tanıma göre ‘Homo ekonomikus’, diş macunu satın almanın toplam maliyeti, dişlerini yaptırmanın toplam maliyetinden yüksek diye dişlerini fırçalamayı reddeden insandır.
Homo ekonomikus “Homo ekonomikus”, farklı yorumlarıyla farklı iktisat ve siyaset teorilerine yol açan önemli bir varsayımdır. Ortaya konulan teorilerin geçerliliği büyük ölçüde insanın gerçekten “homo ekonomikus” olup olmadığına bağlıdır. Bu nedenle, bu varsayımın sorgulanması gereği ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma bu ihtiyaçtan ortaya çıkmıştır. Çalışmanın amacı, önce davranışın psikolojik dinamiklerini ortaya koyarak, “homo ekonomikus”un ne ölçüde geçerli olduğunu ortaya koymak ve kavrama yeni boyutlar getirme çabalarına ışık tutmak olmuştur. Bu bağlamda, “homo ekonomikus”, önce kavramsal olarak ele alınmış, daha sonra, insanın rasyonel bir varlık olup olmadığı tartışılmış ve izleyen aşamada da alternatif olarak sunulan rasyonel davranış modelleri analiz edilerek sonuca gidilmiştir
“Homo ekonomikus”, fayda maksimizasyonu peşinde koşan birey varsayımına dayandığında, ahlak felsefesindeki karşılığı, sadece kendi çıkarını düşünen egoist ve hedonist birey anlamına gelmektedir. Buna karşın, birey, başkalarının refahını (aile, dost, arkadaş) dikkate alan varlık olarak ele alındığında alturist; tüm toplumun faydasını esas alan varlık olarak tanımlandığında da faydacıdır. Ancak, ister alturizm ve faydacılık çıkarcılığın, isterse çıkarcılık alturizm ve faydacılığın kapsamı içinde ele alınsın; her iki halde de “homo ekonomikus” anlamsal gücünü kaybetmektedir
İktisadi Boyutuyla “Homo Economıcus“Homo ekonomikus” klasik ve neo-klasik iktisadın temel varsayımını oluşturmaktadır. Bütçe imkanları içerisinde refahını maksimize eden birey anlamına gelmektedir. Temelinde Bentham’ın “bireyin haz arayan ve elemden kaçan bir varlık” olduğuna ilişkin psikolojik aksiyomu vardır. Homo ekonomikus, tüketici olarak fayda maksimizasyonu; üretici olarak kar maksimizasyonu peşinde koşan rasyonel insanı tanımlamaktadır
Siyasal Boyutuyla “Homo Ekonomikus”“homo ekonomikus”, akıl yoluyla değer yargılarını belirleme yeteneğine sahip varlık olarak kabul edildiğinde, aydınlanmış aklın bilinçli ürünü olarak, her türlü toplumsal kural ve kurumların inşa edilebileceği (kurucu rasyonalizm) sonucuna ulaşılmaktadır. Buradan da pozitif hukuk ile refah devletçi sosyal teorilerden radikal totaliter teorilere kadar yaklaşımlar ortaya çıkmaktadır.
İnsan “HOMO EKONOMIKUS” MU?Liberal iktisatçıların büyük bir kısmı, insanı rasyonel davranan varlık (homo ekonomikus) olarak ele almaktadır. Gerçek hayatta davranışın çok boyutlu bir optimizasyonu içerdiğini ve psikolojik süreçlerin fomülasyonunun mümkün olmadığını ortaya koymaktadır. Buradan da insanın “homo ekonomikus” değil, aksine ağırlıklı ölçüde “homo psychologicus” (psikolojik insan) olarak tanımlanabileceğini ortaya çıkmaktadır.
HOMO ECONOMICUS”A ALTERNATİF RASYONEL DAVRANIŞ MODELLERİ“Homo ekonomikus” insan davranışının pek çok özelliğinin anlaşılmasında yarar sağlasa da, moral davranışların izahında yetersiz kalmaktadır. “Bireylerin zevk almaları ya da gelecekte fayda beklentisiyle başkalarının yararına davrandıkları” yolundaki kuramlarla zenginleştirilerek, moral davranışların da izahında işlevsel hale getirilmeye çalışılan bu kavram, ne yazık ki, halen yetersizlik sorununu aşamamaktadır. Neo-klasik teoriye bağlı kalanlar ile Hayek ve Buchanan gibi liberal düşünürler de “homo ekonomikus”un yetersiz kaldığı hususunda birleşmektedirler. Bu nedenle, “homo ekonomikus”, ahlak felsefesiyle yeniden yorumlanarak, moral değerlere uygun hale getirilerek, Herbert Simon’ın deyimiyle, yeni “sınırlı rasyonel davranış” modelleri ortaya konmaya çalışılmaktadır.
Ahlak felsefesinde ki karşılığı nedir ?, ahlak felsefesindeki karşılığı, sadece kendi çıkarını düşünen egoist ve hedonist birey anlamına gelmektedir. Buna karşın, birey, başkalarının refahını (aile, dost, arkadaş) dikkate alan varlık olarak ele alındığında alturist; tüm toplumun faydasını esas alan varlık olarak tanımlandığında da faydacıdır.
Dewey’in Ahlak Teorisinin “Homo ekonomikus”a UygulanmasıWhite, Dewey’in ahlak anlayışı ile neo-klasik teori arasında, her ikisinin de mukadder amaçları reddetmesi, sonuçlara güdülerin üstünde değer vermesi ve bilimsel ahlak geliştirmesi gibi benzerliklerin olduğundan hareketle, Dewey’in ahlak anlayışının, neo-klasik tercih modeline dahil edilmesini; böylece bu modele zengin bir ahlaki çerçevenin kazandırılmasını önermektedir.
Bireylerin kendisini gerçekleştirmeleri hem bireysel hem de toplumsal bir amaçtır. Ancak, bireyleri biçimleyen toplumsal faktörlerin farklı ve değişken olması nedeniyle her koşula uygun üniversel moral değerlerin uygulanması söz konusu değildir. Ayrıca, Dewey’in ahlak anlayışına göre, moral değer ve seçeneklerin belirli bir ölçekte karşılaştırılamayacak kadar heterojen olmasıdır. Ryan’ın belirttiği gibi, Dewey, moral davranışı bireylerin benzersiz birer sanat üretimleri olarak görmektedir. Bu bakımdan Dewey’in tasavvur ettiği moral değerlerin, standart iktisat modelleriyle çeliştiği görülmektedir.
Kant’ın Ahlak Teorisinin “Homo ekonomikus”a UygulanmasıDaha önce Dewey’in ahlak anlayışını, neo-klasik tercih modeline katmak isteyen White, daha sonra Kant’ın ahlak teorisinin bu modele dahil edilebileceğini düşünmektedir. White’a göre, “homo ekonomikus”, ister egoism ve hedonism, ister alturism, isterse faydacılık bağlamında ele alınsın; bir birleriyle çelişen bu yaklaşımların ortak yanı, bireyi tercih ve davranışlarının sonuçlarıyla tanımlamalarıdır Halbuki, White, üzerinde yeni bir ekonomi yaklaşımının inşası edilmesi amacıyla, Kant’ın nonkonsikuentalist ahlak anlayışını önermektedir. White’a göre, standart teori, bireyin iktisadi karar sürecinde, verili kısıtlar içerisinde doyumunu maksimize edecek belirli tercihlerinin olduğunu varsaymaktadır.
Bireylerin optimizasyon süreçlerini nasıl gerçekleştirdiklerine ilişkin sonuçlar yerine, bireylerin nelerin arasında optimizasyona gittikleri ve optimizasyona gittikleri şeyleri nasıl seçtikleriyle ilgilenmektedir. Kant’çı ahlak ile “homo ekonomikus”a bir sınır getirilmektedir. Ancak, Rand Kant’ın aklı realiteden ayırmasının, Kant’çı düşünceden farklı iki zıt felsefi yaklaşımın ortaya çıkmasına neden olduğunu ifade etmektedir. Rand’a göre, bunlardan birincisi realiteyi reddederek aklı seçenler, ikincisi ise aklı reddederek realiteyi seçenlerdir. Rand, birinciyi temsil eden pragmatist-positivistlerin başarısız olduğunu; buna karşın, ikinci alternatifi temsil edenlerin, aklın yetersizliğini ilan ederek, realite adına, iç güdülerin, dürtülerin ve hislerin ahlaki üstünlüğünden hareketle, insanın varoluş problemlerine ve subjektif değerlere dönüş çağrısı yaparak, aklı tamamen yok etmeye yöneldiğini söylemektedir Bu yaklaşım dikkate alındığında, “homo ekonomikus”u sınırlayacak olan Kant’çı düşüncenin, kendisinin tartışmalı olması nedeniyle, “homo ekonomikus”a ilişkin sorunun çözümünde yetersiz kalacağı söylenebilir
Hayek’in Rasyonel Davranış YaklaşımıHayek, insanı “homo ekonomikus” olarak değil, irrasyonel varlık olarak tanımlamaktadır Hayek’e göre, fizyolojik aygıtımız, dünyayı, doğal seleksiyon sürecinin baskısı altında algılar. Dolayısıyla bireylerin dış dünyaya ilişkin algıları ve bilgileri objektif değil sübjektiftir. Hayek’in evrim anlayışı, kültürel alanda, her ne kadar zorunlu yasaları ve yönü olan bir süreci içermese de ,bireylerin varlıklarını devam ettirebilmeleri için, zorunlu olarak rasyonel davranmaya yönlendirildiği rekabet sürecinin zorunlu bir yön ve yasayı içerdiği söylenebilir. Dolayısıyla anti-rasyonalist gerekçelerden hareket etse de Hayek’in de yeni bir rasyonalist tercih modeli ürettiği öne sürülebilir.Diğer yandan, Hayek’in evrimsel süreç yaklaşımı, yine piyasa sürecinin “homo ekonomikus”u üretmesini gerektirmez. Çünkü piyasada belirli bir aşamada rasyonel olan bir davranış sonraki aşamada rasyonel olmayabilir; hatta olmaz.
Örnek olarak : Aynı davranışı taklit eden çok sayıda üreticinin aynı malı üretmesi fiyatların düşmesine ve bunların zarar etmesine yol açar. Kaldı ki, piyasanın belirsizlik ortamında, davranışın olumlu sonuç doğurması, akıldan ziyade şans işidir.
İslam’da ki İnsan Modeli ve Homo Ekonomikus’un ile Karşılaştırılması:İslam’da insan ahlaki değerlere sahiptir ve bu değerler onun ekonomik kararlarında etkin rol oynar. Sadece kendini düşünmez bütün toplumun çıkarını ve huzurunu düşünür. Bencil değil digergamdır. Hatta bazen diğerlerini kendisinden daha çok düşünür, onları kendisinden önce ele alır. İslam’da insanın tüketimini, harcamasını, üretimini, tasarruf etmesini düzenleyen ve sınırlayan kurallar vardır ve o bunlara göre hareket eder.
Uğur PERÇİN M. Yiğit ERCAN M. Sami ARSLAN M. Zafer GÖK Rıdvan ERBAŞTEŞEKKÜRLER Uğur PERÇİN M. Yiğit ERCAN M. Sami ARSLAN M. Zafer GÖK Rıdvan ERBAŞ
"HOMO EKONOMICUS." indir ppt
Benzer bir sunumlar Refah İktisadı Tanım: Kamu Ekonomisi
MESLEKİ ETİK Çevre Etiği Prof.Dr. Fatih M. Botsalı MK MK Proje hakkında