Haber » Karayolu » Prof. Dr. Mehmet Tanyaş: Türkiye ATP’ye uyum sağlayamadı
24/07/2018 - 13:33:00
Türkiye’nin ATP konvansiyonuna uyum sağlayamadığını belirten uzmanlar, bu alana dönük bir test merkezi olmamasının da ayrı bir sorun olduğuna dikkat çekiyor. Uzmanlar, gıda güvenliğinin sağlanması ve kayıpların önlenmesi için kısa tedarik zincirinin oluşturulması gerektiğini vurguluyor.
Etiketler: atp konvansiyonu gıda lojistik mehmet tanyaş
Türkiye yılda, değeri 75 milyar TL’yi bulan 46 milyon ton yaş sebze ve meyve üretiliyor. Yaş sebze ve meyveler, tarladan sofraya ulaşıncaya kadar önemli kayıplara uğruyor. Araştırmalar kayıpların ortalama ila %40'ı bulduğunu ortaya koyuyor. Tarladan sofraya gelinceye kadarki süreçte tarım ve gıda ürünlerinde yaşanan kayıpların en aza indirilmesi adına neler yapılması gerektiğini anlatan Lojistik Derneği (LODER) Başkanı Prof. Dr. Mehmet Tanyaş ve Öğretim Görevlisi Atiye Tümenbatur, kayıpların önlenmesinde soğuk zincir ve doğru depolamanın önemine dikkat çekiyor. Zincirin her aşamasında gıda güvenliğinin sağlanması ve kayıpların önlenmesi için temel çözümün Kısa Tedarik Zincirinin oluşturulması olduğunu vurgulayan uzmanlar, lojistik şirketleri açısından da depolama ve taşıma standartlarının ulusal bazda hayata geçirilmesi ve denetiminin etkin bir şekilde yapılması gerektiğinin altını çiziyor. Uzmanlar, Türkiye’nin ATP konvansiyonuna uyum sağlayamadığını ve bu alana dönük bir test merkezi olmamasının da ayrı bir sorun olduğunu vurguluyor.
ZİNCİRİN HER AŞAMASINDA RİSK VAR
Gıda güvenliği için lojistik nasıl bir öneme sahip? Gıda lojistiğinin olmazsa olmazları neler?
Tarım-gıda sektörünün temel hedeflerinden gıda güvenliğinin sağlanmasıdır. Sağlık bedensel, ruhsal ve sosyal bakımlardan tam bir iyilik hali olarak tanımlanmaktadır. Yetersiz ve dengesiz beslenme, gıda kaynaklı hastalıklar, kısa ve uzun sürede obezite, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, iyot eksikliği, kanser gibi hastalıklara neden olabilmektedir. Tarım-gıda zincirinin her aşamasında risk vardır. Bu risk hem gıda güvenliği hem de kayıplar açısından söz konusudur. Ülkemizde biran önce üretim yeri, cins ile ölçü bazlı ürün ve kap standardizasyonunun oluşturulması ve soğuk tedarik zinciri yönetiminin bu standartlara göre kurulması gerekmektedir. Sıcaklık değişimleri ve hijyenik olmayan koşullar, mikro organizmaların üremesine, ürünlerin fiziksel, duyusal, kimyasal yapılarının bozulmasına neden olur. Bu nedenle soğuk zincirin üretimden tüketime kadar tüm aşamalarda kırılmaması ve tüm operasyonun hijyenik şartlarda yapılması gerekmektedir. Bu noktada ambalaj, depo, taşıma araç/kasa özellikleri (hijyen ve ortam koşulları) ile ilgili personelin eğitimi ve bilinçlendirilmesi son derece önemlidir. Tüm ünvanlara göre görev tanımları hazırlanmalı, anlatılmalı, imza karşılığında teslim edilmeli ve süreçler sürekli iyileştirilmelidir.
Soğuk zincir lojistiğinde yaşanan sorunlar gıda güvenliğini nasıl etkiliyor? Zincirde yapılan hatalar ne tür olumsuz sonuçlara yol açıyor?
İnsan sağlığını doğrudan etkileyen gıda tedarik zincirindeki en önemli etmenlerden biri “Soğuk Zincir Lojistiği”dir. Tedarik zincirinin herhangi bir aşamasında kırılmış soğuk zinciri kırılmış gıda, güvenli gıda olarak nitelendirilmez. Soğuk zinciri taşımacılığında teslim alınan ürünlerin ısı derecesi ölçülmeli ve kayıt altına alınmalı, araca mal yüklemeden önce ön soğutma yapılmalı, araca yüklenen ürün standart sıcaklığında taşınmalı, ürünler, etrafında hava sirkülasyonu rahat yapılabilecek şekilde yerleştirilmeli, ürünler kasa veya paletler ile araç tabanından uzaklaştırılmalı, araç içinde kontrolsüz hareketini önleyen ayraçlar kullanılmalı, araçlar gereksinime göre çok rejim (-18/-25 derece; donuk, 0/+4 derece; soğuk, +8/+18 derece serin) özelliğine sahip olmalı ve gerekirse araç içi ısı perdeleri takılmalıdır. Mal yüksekliği, üfleme havasını engellememeli ve evaporatör emişi ürün ile kapatılmamalı, ürünlerin satış noktasına taşınması esnasında çok kısa sürede boşaltma yapılmalıdır. Bu noktada araç arkasına takılan kuyruk asansörleri (hidrolik lift) ve rulotlar (tekerlekli kafesler) önerilebilir. Araç soğutucularının düzenli bakımı ve kalibrasyonu yapılmalı, araç içi ısı cihazı ve kablolar doğru yere konmalı ve çekilmelidir. Depo ve araçların temizlik ve pest kontrolü sağlanmalıdır. Araç kasası ile soğutucu bir bütündür. Birinin iyi olması, diğerinin zayıf olması ısı kaybına neden olur. Araç kasalarının yalıtımı önemlidir ve termal kameralar ile periyodik olarak kontrol edilmeli, ısı kaybına neden olan etmenler ortadan kaldırılmalıdır. Araçlardaki sıcaklık sürekli ölçülmeli, uzaktan izlenmeli, gerektiğinde müdahalede bulunulabilmeli ve kayıt altına alınmalıdır. Soğuk hava depoları, ısı izolasyonu ve buhar difüzyonu (geçirgenliği) yalıtım standartlara uygun atmosfer (dış sıcaklığın değişimine bağlı olarak değişen) kontrollü yapılmalıdır. Mal kabul ve hazırlama alanları ile rampalarda ısı derece kaybına engel olacak şekilde serin odalar (cool dock) ve körükler olmalıdır. İş sürecine uygun kapı türleri (flap çarpma kapı, otomatik sürgülü kapı, hızlı geçiş kapıları vd.) kullanılmalıdır. Birim alana istiflenebilecek gıda yükü (ton/m2) standartlarına uyulmalıdır. Soğutma sisteminde dünya ozon tabakasına zararı olan freon türevi akışkan kullanımından vazgeçilmelidir. Soğuk depo ve odalarda sıcaklık ve nem kontrolü, gıda maddesinin türüne göre ayarlanacak şekilde ve otomatik(elektronik) kontrollü olmalıdır. Gereksinime göre birbirinden bağımsız kullanılabilen soğutma ve dondurma odaları olmalı, ısının homojen dağılımı sağlanmalıdır. Soğuk depolar çabuk ve kolay temizlenebilecek alt yapıya uygun yapılmalıdır.
KISA TEDARİK ZİNCİRİ KURULMALI
Tarladan sofraya lojistik süreçlerde özellikle hangi ürün gruplarında daha fazla sorun yaşanıyor?
En büyük sorun yaş meyve sebze ürünlerindedir. Tarladan/seralardan alınan ürünler üretici/tüketici hallerinde satışa sunulmakta veya perakende zincir işletmeleri, sanayici ya da ihracatçı tarafından alınmaktadır. Ürünler toptancı hallerinde semt pazarcılarına, manavlara, yiyecek/içecek işletmelerine satılmakta ve sonunda bu işletmeler yoluyla tüketicilere ulaşmaktadır. En uzun dağıtım kanalı “üretici – toplayıcı - komisyoncu (üretim yerinde) – nakliyeci- toptancı komisyoncu (tüketim yerinde) – depo (bekletilecek ise) -– perakendeci – tüketici” şeklindedir. Bu uzun süreç hem kaybı, hem maliyetleri artırmakta, hem de ürün kalitesini düşürmektedir. Ülkemizde yılda, değeri 75 milyar lirayı bulan 46 milyon ton yaş sebze ve meyve üretilmektedir. Ülkemizde yaş sebze ve meyveler, tarladan sofraya ulaşıncaya kadar önemli kayıplara uğramaktadır. Araştırmalar kayıpların ortalama ila %40'ı bulduğunu ortaya koymaktadır. İstanbul hallerine gelen 1 kamyonluk ürünü ortalama 8 araç dağıtmaktadır. Meyve ve sebze ürünleri, tarım ürünleri ihracatı içinde yaklaşık %25’lik paya (yaklaşık 2 milyar dolar) sahip olup tarıma dayalı sanayi üretiminin (konserve, salça, meyve suyu, dondurulmuş gıda, vd.) önemli girdi maddelerinden biridir. Sonuç olarak gıda üretimi ve dağıtımı kapsamlı bir tedarik zincirine sahiptir. Zincirin her aşamasında gıda güvenliğinin sağlanması ve kayıpların önlenmesi gerekmektedir. Bunun için de temel çözüm Kısa Tedarik Zincirinin (Short Supply Chain) oluşturulmasıdır.
Gıda lojistiğinde mevcut yasal düzenlemelerden söz eder misiniz? Bu düzenlemeler yeterli mi?
Türkiye Bozulabilir Gıda Maddelerinin Uluslararası Taşımacılığı ve Bu Taşımacılık Faaliyetinde Kullanılacak Özel Ekipmana İlişkin Anlaşmaya (ATP Konvansiyonu) ilişkin mevzuat 10 Mayıs 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. ATP, uluslararası uygulaması bozulabilir gıda maddelerin taşıması sırasında saklama koşullarının iyileştirilmesini ve koşulların iyileştirilmesinin, bozulabilir gıda ticaretinin gelişmesini teşvik etmek üzere; taşınması gereken gıda ürünlerini listelemekte, bu ürünlerin taşınabilecekleri ısı derecelerini ve standartlara uyulması için ilgili ekipmanlara yapılması gereken testleri belirtmekte, standartlara uygun ekipmanlara sertifika sağlayan bir sistem kurulmasını sağlamaktadır. Ülkemiz halen ATP konvansiyonuna uyum sağlayacak düzeyde değildir. Araç kasaları genelde standart dışı ve denetimi yok gibidir. ATP standartlarına göre, bir denetim yapılsa normlara uymayan çok sayıda araç olduğu görülecektir. Bazı belgeler yeni yeni verilmektedir. Türkiye’de ATP test merkezi olmaması ayrı bir sorundur.
Yeni Hal Yasası gıda lojistiğini nasıl etkileyecek?
Türkiye lojistik sektörünün gıda lojistiği alanında hizmet kalitesini nasıl değerlendiriyorsunuz? Lojistik sektörünün hangi alanlarda iyileştirme yapması gerekiyor?