Mekke-i Mükerreme Emirliği Osmanlı Medeniyeti Bilgi Bankası Osmanlı Tarihi Hakkı
Yavuz Sultan Selim'in Farsca bir beyti
Mekke Şerif'inin Haremeyn-i Şerifin Anahtarını Takdimi
Hicaz'da Osmanlı Hâkimiyeti
Şerîf Ebu Nümey
Mekke Şerif'inin Haremeyn-i Şerifin Anahtarını Takdimi Yavuz Sultan Selim 1517 Eylülü'nün 10. gününe kadar (23 Şaban 923) 8 ay Mısır'da oturdu; mahallî ıslahat yaptı; kendisini tebrike gelen Urban şeyhlerine güler yüz gösterdi. Bu sırada Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere'de emirlik edip Memlûklere tâbi olan Mekke emiri Şerîf Ebû Berekât, oğlu Şerîf Ebu Nümey vasıtasıyla Mekke'nin anahtarlarını gönderip Osmanlılara itaatini arzetti.
Sultan Selim, Mekke şerifinin oğluna riayet gösterdi, avdetinde emire, emirlik beratı ile beraber bir çok hediye ve Mekke ile Medine ahalisine sürre denilen para ve külliyetli zahire gönderdi; Osmanlı devleti tarafından Mekke'ye bir memur tayin edildi. Yavuz, Mısır'da iken 300 parçadan ibaret olan donanma Cafer Bey kumandasında Suriye sahillerini gezerek İskenderiye'ye, gelip buradaki Memlûk gemilerini aldı. Pâdişâh Nil'e gelen bir kadırga ile İskenderiye'ye gidip burada donanmayı teftiş ettikten sonra Kahire'ye döndü.
Mekke Emirleri Asya'nın güney batısındaki Arabistan yarımadasının Kızıldeniz havzasına düşen Hicaz kıt'ası İslâm âleminin kıblegâhı olan Mekke-i Mükerreme'deki Beytu11ah ile Peygamberimiz Hazret-i Muhammed Mustafa (S. A.)'nın medfun bulundukları Medine-i Münevvere'yi havi olup çok zaman Mısır'da hâkimiyet tesis etmiş olan İslâm devletleri bu Hicaz kıt'asını da nüfuzları altına almışlardı; bundan dolayı Yavuz Sultan Selim 923 H. 1517 M. de Mısır'ı aldıktan sonra Memlûklerin nüfuzu altında bulunan Mekke emîri bu defa da Osmanlı hâkimiyetini kabul etmiştir.
Osmanlı hükümdarının Mısır'ı aldığı sırada Mekke emîri, şeriflerin Katade ailesine mensup olan Şerîf Berekât bin Muhammed Hasanî adında biri idi. Şerifler Hazret-i Peygamber'in büyük torunları İmam Hasan Müctebâ evlâdından idiler. Yavuz Sultan Selim Mısır'da bulunduğu sırada, Mekke emiri, henüz on iki yaşında bulunan oğlu Şerif Ebu Nümey'in riyasetindeki bir heyet ile Mekke'nin anahtarlarını takdim etmek suretiyle itaatini arzetmiştir (923 Cemaziyelâhır - 1517 Ağustos).
Hicaz'da Osmanlı Hâkimiyeti Şerif ebu Nümey'in Mısır'a gelişinde, pâdişah tarafından kabul ve avdetinde merasim yapılmış ve divan toplantısında da sadrâzam Yunus Paşa ile Rumeli kazaskerinin arasına oturtulmak suretiyle hakkında hürmet gösterilmiştir; Ebu Nümey bir aya yakın Kahire'de kalarak babasının Mekke emirliği beratını aldıktan sonra birçok hediye ve Mekke ve Medine halkına dağıtılacak para ve zahirelerle beraber avdet etmiş ve bu tarihten itibaren Hicaz ve onu takiben Yemen kıt'aları Osmanlı hâkimiyeti altına girmiştir.
Mekke ve Medine'nin inzibat ve asayişi her sene nöbetleşe Mısır'daki yedi ocaktan gönderilen askerî kuvvetle temin edilmiştir; lüzumu halinde Suriye'den de buraya kuvvet sevkolunmakta idi.
Mekke emirlerinin gerek Mısır hazinesinden ve gerek Cidde gümrüğü varidatından tahsisatları vardı; Mısır'dan gönderilen paraya atiyye-i hümâyun denilirdi; bunlardan başka surre-i hümâyun ile de ayrıca altın yollanırdı.
Osmanlı hükümeti, kendilerinden evvelki devletlerin yaptıkları gibi Mekke emirlerinin Hicaz kıtasındaki haklarını kabul etmiş fakat onları kendi hâkimiyetleri aleyhinde hareket ettirmemek için Mekke ve Medine'yi kontrol altına almışlar ve muhafız asker, kadılar göndermişler ve birde Cidde sancakbeyliğini ihdas etmişlerdir.
Şerîf Ebu Nümey Mekke emîri Şerîf Berekât b. Muhammed 931 H. 1525 M. de vefat ettiğinden yerine oğlu Şerîf ebu Nümey yirmi beş yaşında iken Mekke emîri oldu. İyi idareli cesur bir zattı; bunun emirliği zamanında 948 H. 1542 M. senesinde Kızıldeniz’de de faaliyette bulunan Portekiz gemileri ansızın Cidde'ye asker çıkararak kalesini almağa çalışmışlarsa da bir taraftan Cidde sancakbeyinin müdafaası ve bir taraftan da Şerîf Ebu Nümey'in Urban’dan topladığı kuvvetlerle yetişmesi üzerine Portekizliler çekilmişlerdir. Şerîf Ebu Nümey 'in bu hizmetine karşılık olarak kendisine Cidde gümrüğü hasılatının yarısı verilmiş ve bu varidat kendisinden sonra gelen şerîfler zamanında da devam etmiştir.
Şerîf Ebu Nümey 992 H. 1584 M. senesine kadar altmış seneden fazla Mekke emirliği etmiş olup vefatına seksen yaşını geçmişti; ihtiyarlığı sebebiyle son zamanlarına doğru kendisine oğlu Şerîf Hasan yardım etmekte idi.