Ana Sayfa Borsa Hisse Senedi Nedir? Türleri Nelerdir?
En basit anlamıyla hisse senedi, bir şirket oluşturmak için bir araya gelen ortakların her birine, pay oranlarına bağlı olarak verilen kıymetli evraklar olarak tanımlanabilir. Hisse senedi, ortaklık hakkını belgeleyen resmi bir evraktır. Ancak her şirket istediği gibi hisse senedi oluşturup dağıtamaz.
Zira söz konusu şirketin bağlı olduğu ülkenin ilgili kurumları tarafından bu işlemi yapmak için bazı izinler alması gerekmektedir. Örneğin, ülkemizde faaliyet gösterecek bir şirketin ortaklarına hisse senedi dağıtabilmesi için Sermaye Piyasası Kurulu tarafından izin verilmesi gerekir. Diğer yandan hisse senedi dağıtabilmek için de anonim şirket, komandit şirket ya da hususi kanun eşliğinde oluşturulmuş bir kurum olmak gerekir.
Hisse senedinin kimlik özelliklerinden bir tanesi de sabit bir değerinin olmamasıdır. Bugün X değerinde olan bir hisse senedi yarın daha düşük ya da daha yüksek bir değeri temsil edebilir. Zira eline hisse senedi bulunduran veya hisse senedi satın alan kişi, söz konusu hisse senedini dağıtan şirkete ortak olmuş demektir. Her ne kadar ortaklık denildiğinde akla %5’lerden veya %10’lardan başlayan oranlar gelse de özellikle de borsa üzerinden alınan hisse senetlerinde bu miktarlar oldukça uzak kalmaktadır. Yine de hisse senedi sahibi resmi olarak o şirketin bir ortağı olmuştur.
Hisse senetlerinin sabit kazanç getirme özellikleri olmamakla birlikte temettü durumu söz konusu olması halinde ortaklara ödenen miktarlardan eldeki hisse senedi sayısına göre tüm ortaklar da paylarını alabilmektedir.
Borsa üzerinde alınıp satılabilen hisse senetlerinin ortak özellikleri, ilgili şirketin halka arz ile birlikte borsaya kote ettiği hisse senetleri olmalarıdır. Yani bir şirketin hangi oranda halk arz edildiğine göre piyasada bulunabilme durumları değişkenlik gösterir. Şirketleri böyle bir yönteme başvurmalarındaki amaç, şirketin borçlanarak büyümesinden ziyade özkaynak paylaşımı ile birlikte halkın yatırım yapmasını sağlayarak büyümeyi tercih etmeleridir. Borsaya işlenen hisse senetleri ile birlikte halka arz gerçekleşir, şirketin hisse senetleri ilgili borsada işlem görmeye ve alınıp satılmaya başlanabilir.
Daha önce de bahsettiğimiz gibi hisse senedi üretimi ve paylaşımı için Sermaye Piyasası Kurulu tarafından gerekli onay işlemlerinin temin edilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte hukuki kıstasların belirlenmesi için de oluşturulan hisse senetlerinin Türk Ticaret Kanunu ile uyum içinde olması şarttır. Bu değerli evrakların yasal konumlarından bahsetmişken birkaç konuya daha değinmek gerekir. Bunlardan belki de en önemlisi şudur ki, bir şirketin kaç adet hisse senedi üreteceği ve söz konusu şirketin özsermayesini nasıl temsil ettiği ilgili şirketin esas sözleşmesi üzerinde açıkça belirtilmelidir. Diğer yandan oluşturulan hisse senedi daha sonra daha küçük parçalara bölünemez. Bir hisse senedi aynı zamanda o şirketle ilgili temel bir birimdir.
Hukuki Olarak Bir Hisse Senedinin Üzerinde Olması Gereken Bilgiler Nelerdir?
Bir kağıdın değerli evrak olabilmesi için yani konumuzla ilgili söylememiz gerekirse hisse senedi olarak değer görmesi için üzerinde bazı ifadelerin kesinlikle bulunması gerekmektedir. Bunlardan ilki, şirketin tam adı ve unvanıdır. Diğer bir bilgi de söz konusu şirketin temin ettiği ticaret sicil numarası ile tescil zamanıdır. Özsermaye ile ilgili olarak da şirketin kayıtlı esas sermayesi hisse senedinin üzerinde bulunmalıdır. Söz konusu hisse senedi için belirlenen nominal değer ile türü de ifade edilmeli, eğer hisse sene belli bir isme düzenlendiyse yani nama yazılı bir senet ise ait olduğu kişinin ismi, soy ismi ve açık adresi yer almalıdır. Son olarak bulunması şart olan unsurlar da şirketin iki yetkisinin ıslak imzalarıdır.
Hisse Senedi Sahibi Olmak Hangi Hakları Beraberinde Getirir?
Yine elinde bir şirkete ait hisse senedi bulunduran kişi az önce de bahsettiğimiz gibi bazı sorumlulukları peşin olarak kabul etme durumundadır. Şirketin varsa ticari sırlarını açıklamama, sözleşme şartlarında belirtilen hususlara tamamen uyma, varsa taahhütleri karşılama gibi sorumluluklar hemen her hisse senedi sahibinin benimsemesi gereken noktalardır. Ancak söz konusu hisse senedi ya da senetleri borsa üzerinden sadece kâr amacı güdülerek alınıp satılıyorsa ilgili senetler sahiplerine herhangi bir hak ya da sorumluluk getirmez. Bahsettiğimiz konular borsa harici yöntemlerle temin edilen senetlere ilişkindir.
Tüm bunların yanı sıra hisse senetlerinin birçok türü bulunmaktadır. Şimdi de bu türlerin neler olduğundan bahsedelim.
Getirdiği Haklara Göre Adi ve İmtiyazlı Hisse Senetleri
Bu konuda ilk olarak adi hisse senetlerinden bahsedelim. Adi hisse senetleri, elinde bulunduran kişiye söz konusu şirketin şirketin kazançlarından daha doğrusu kârlarından pay almayı, talep edilmesi halinde şirket yönetiminde bulunabilmeyi, yine gerektiğinde oy kullanabilmeyi ve istendiği halde şirketle ilgili bilgi sahibi olabilmeyi beraberinde getirir. İmtiyazlı hisse senetleri ise adi hisse senetlerine göre adından da anlaşılacağı üzere sahiplerine biraz daha hak tanımaktadır. Şirketin ana sözleşmesinde belirtilen maddeler doğrultusunda olmak üzere özel temettü paylaşımı gibi özel haklar sunabilmektedir. Adi hisselere göre daha değerli ve ilgili maddelerde geçen ifadelere göre değeri artabilmekte, bu nedenle de halk arasında altın hisse şeklinde de ifade edilmektedir.
Aitlik Durumuna Göre Nama ve Hamiline İfadeli Hisse Senetleri
İsimlerinden de anlaşılacağı üzere bu hisse senetleri kimse ait olduklarına göre sınırlandırılmışlardır. Nama ifadeli hisse senetleri özellikle de üzerinde adı geçen kişiye özel olarak çıkarılmıştır. Hamiline şeklinde ifade edilen hisse senetleri ise herhangi bir kişiye özel olarak çıkarılmamış, elinde bulundurana ait olduğunu ifade eden senetlerdir. Borsa İstanbul’da yer alan ve burada işlem göre şirketlerin halka arz ile birlikte satışa sundukları hisse senetleri de hamiline yazılı hisse senetleridir. Ancak söz konusu hisse senetlerinin kimde bulunduğu Takasbank verilerinde geçmektedir.
Üretim Amacına Göre Bedelli ve Bedelsiz Hisse Senetleri
Şirketlerin kuruluş sırasında ya da kurulduktan ve halk arz olduktan sonraki dönemlerde özkaynak artırımı amacıyla borsaya sunulan hisse senetlerine bedelli hisse senetleri denmektedir. Bu durumda rüçhan hakkı da devreye girebilmektedir. Eğer şirket elde ettiği kârı, temettü sahiplerine dağıtmak yerine hisse senedi olarak ortaklarına dağıtırsa bu dağıtılan hisse senetleri bedelsiz hisse senetleri özelliği taşımaktadır.
Sunum Değerine Göre Primli ve Primsiz Hisse Senetleri
Her hisse senedinin üzerinden söz konusu şirketin o hisse senedi için belirlediği nominal değer yer almaktadır. Söz konusu değerden fazla bir şekilde sunulması halinde o hisse senedi primli, üzerinde yer alan değer ile birlikte sunulması halinde de o hisse senedi primsiz hisse senedi kimliği kazanmaktadır.
Veriliş Nedenine Göre Kurucu ve İntifa Hisse Senetleri
Şirketin oluşum aşamasında yani ilk adımlarının atıldığı kuruluş aşamasında katkıları olan, yardımları olan, şirket kurucuları tarafından değerli görülen kişilere verilen, bununla birlikte sahibine kâr payını alma haricinde herhangi bir hak getirmeyen değerli evraklara kurucu hisse senetleri denir. Oy kullanma, yönetim kurulunda yer alabilme gibi hakları bulunmamaktadır. Söz konusu senetlerin üzerinde ilgili kişinin adı geçer.
Şirketin kuruluşundan sonra belli bir hizmet ya da benzer bir durum sonucunda ilgili kişilere sunulan alacak ya da hizmete karşı olarak nakit yerine hisse senedi verilmesi söz konusuysa bu hisse senetleri intifa hisse senetleridir. Yine bu hisse senetleri de ortaklık ya da yönetimde bulunma hakkı getirmezler.
Önceki İçerikBitcoin nasıl alınır ve satılır [ Detaylı Anlatım ] ?
Sonraki İçerikKredi Kartı ile Nakit Avans (Para Çekme) Nedir ve Nasıl Yapılır?