1.ÜNİTE SANAT METİNLERİNİN AYIRICI ÖZELLİKLERİ
2.ÜNİTE SANAT METİNLERİ
FABL – MASAL- HİKAYE (ÖYKÜ)- ROMAN- TİYATRO -ŞİİR
3. ÜNİTE SÖZLÜ ANLATIM
 Sanat eserlerinin ortaya çıkmasının birçok sebebi vardır. Sanatçı kendini diğer insanlara anla­tabilmek için çeşitli yollar denemiştir çağlar boyunca. Kendini anlatma çabası, sanatçının zihninde ortaya çıkmış, bu isteği giderebilmek için de çeşitli yollar denemiştir. İşte onun bu denediği yollar daha sonra sanatların ve sanat eserlerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
 Edebiyatta bir gelenek vardır. Sanatçılar, yaşadıkları çağın duygu, düşünce vb. anlayışlarını içine doğdukları toplumda hazır bulduklarından, geleneksel olarak yüzyıllarca işlenen bir edebiyat geleneğine de sahip olacaklardır. Sanatçılar, yaşadıkları döneme göre değerlendirilirler sözü de bu anlamda doğrudur. Sanatçı, yaşadığı dönemin değer yargıları, duygu ve düşüncelerine göre değer­lendirilirler.
 Bir milletin ilerleyip yükselmesi için sanat ve bilim alanında yenilik düşüncesine açık olmaları gereklidir. Bir millet sanat ve bilim alanında ilerleyebiliyorsa, o millet daima yükselebilir.
ØOkuyucuya estetik zevk vermek amacıyla yazılır. Güzellik esas alınarak yazılmıştır.
ØBilgilendirme amacı yoktur.
ØOkuyucuda merak uyandırır.
ØDil sanatsaldır, üslup kaygısı vardır.
ØÖyküleyici ve betimleyici anlatım türüyle kaleme alınır.
ØKişi, zaman, mekân, tarih değiştirilebilir.
ØOlaylar gerçek ya da kurmacadır. Gerçekler kurgulanarak anlatılır.
ØHayallere ve mecaz anlatımlara yer verilir.
ØSamimi, süslü ve mecazlı dil kullanılır.
ØDil şiirsel işlevde kullanılır.
ØOkuyucuya vermek amacıyla yazılır.
ØKurgu değildir, gerçekler dile getirilir.
ØGerçeklik ön plandadır.
ØAçıklayıcı anlatım türüyle kaleme alınır.
ØResmi, açık ve sade bir dille yazılır, üslup kaygısı yoktur.
ØSanat kaygısı taşımaz.
ØDil göndergesel işlevde kullanılır.
FABL – MASAL- HİKAYE (ÖYKÜ)- ROMAN- TİYATRO –ŞİİR
Olağanüstü olayların, olağanüstü kahramanlar aracılığı ile an­latıldığı, zaman ve mekân kavramları ile sınırlı olmayan sözlü anlatım türüne masal denir.
Masallar halk arasında anlatılan, sonradan bir yazar tarafından yazıya geçirilen, düz yazı şeklinde oluşturulmuş anonim bir tür­dür.
Masallarda olaylar ve kahramanlar tamamen hayal ürünüdür. Kahramanlar insanüstü özellikler taşır ve tek boyutludur. Yani iyiler hep iyi, kötüler hep kötüdür. Masal sonunda iyiler ödül­lendirilir, kötüler cezalandırılır. Çünkü masallarda amaç, eğitici­liktir. Dinleyenlere bir konuda ders vermek, öğütte bulunmak için söylenir masallar.
Ayrıca masallarda sembolize tipler vardır:
Keloğlan - zekâ ve şans, köse - kötülük, Hızır - maneviyat, üvey anne - kötülük, üvey kız kardeş - kıskançlık, at - güç, cadı - kötülük, tilki - kurnazlık, vezir - kötülük...
Masalların kahramanlarını insanlar; padişah, tüccar, Keloğlan, oduncu, köse hayvanlar; at, tilki, güvercin, karga, âlet ve eş­ya; dağ, taş, mağara, kuyu, seccade, ayna, fasulye, soyut ya­ratıklar; dev, cin, peri, yalın düşünceler; akıl, zekâ, iyilik, kötü­lük, güzellik olabilir.
Masallar sözlü ürünlerdir, bu nedenle masalların anlatımı önemlidir. Çünkü dinleyeni masal dünyasına çekebilmek, anla­tıcının ustalığına bağlıdır. Masalların dili halkın konuştuğu dildir.
Masallarda uzun betimlemeler ve psikolojik tahlillere yer veril­mez. Masallar genellikle tek bir olaydan meydana geldiği için öteki edebiyat türlerine göre daha kısadır.
Masallar üç bölüme ayrılır. Birincisi "döşeme" denen başlan­gıç bölümüdür. Bu masala giriş kısmında, konuyla ilgisi olma­yan sözler vardır: "Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, deve tellâl iken, pire berber iken..." Bu kısımla masalı anlatan kişi, dinleyicilerin dikkatini tamamen kendine çekmeye çalışır.
"Asıl masal" denen ikinci bölümde asıl olay ya da olaylar zin­ciri anlatılır. Kendi içinde giriş, gelişme, sonuç bölümleri vardır. "Dilek" denen üçüncü ve son bölümde başlangıçta olduğu gi­bi yine bir tekerleme vardır. Başlangıca göre buradaki tekerle­me kısadır. Anlatıcı masalı güzel bir dilekle sonuca bağlar. Di­lek kısmı kalıplaşmış birkaç sözden oluşur: "Onlar ermiş mura­dına, biz çıkalım kerevetine.", "Onlar ermiş muradına, darısı bu­radakilerin başına."
Türk masalları tarihin bilinmeyen bir devrinden beri sözlü gele­nekte yaşamaktadır. Bu masalların toplanıp yazıya geçirilmesi 19. yüzyıldan sonra olmuştur. Türkiye'de halk ağzından derlen­miş en eski masal kitabı "Billur Köşk"tür. Cumhuriyet devrin­de Pertev Nail Boratav, Ziya Gökalp, Tahir Alangu ve Efla­tun Cem Güney masal üzerine çalışmalar yapmışlardır.
Masallar, halk masalları ve sanat masalları olarak ikiye ayrılabi­lir: Halk masalları toplumun değer yargılarını, anlayışını, kültü­rünü, dünya görüşünü yansıtan anonim ürünlerdir. Sanat ma­salları ise toplumda görülen aksaklıkları yermek, bir düşünceyi ortaya koymak gibi belli bir amaca yönelik olarak yazılan ma­sallardır.
Halk masallarına benzetilerek ve aynı zamanda içlerine özel bir dünya görüşü konarak, belli yazarlar tarafından meydana geti­rilen masallara "yapma masal" denir. İngiliz yazar Oscar Wilde, Danimarkalı Andersen ile Fransız Lafontaine bu tür ma­sallarıyla tanınırlar.
Dünya edebiyatında Kelile ve Dimne, Binbir Gece Masalları, Türk edebiyatında ise Keloğlan Masalları çok tanınmıştır.
Masallarla destanlar birbirine yakın ürünlerdir. Bunların benzer ve farklı yönleri vardır. Masallar tamamen hayal ürünüdür. Des­tanlar ise toplumların tarihlerinde yaşadıkları çok önemli ve İz bırakan olaylardan beslenir. Masallar evrenseldir. Destanlar ise ulusaldır. Masallarda iyi insan, kötü insan gibi evrensel konular işlenirken, destanlarda bir toplumun tarihine ait ulusal değerler aktarılır.
Masal ile hikâye olay kaynaklı edebî metinler olması bakımın­dan benzerlik gösterir. Hikâye, doğaüstü unsurlara yer verme­diği oranda masaldan farklıdır. Ayrıca hikâye, anlatımı bakımın­dan da masaldan ayrılır.
Yaşanmış ya da yaşanabilecek şekilde tasarlanmış olayları kişilere bağlı olarak belli bir yer ve zaman içinde anlatan türe hikâye denir. Önemli farklılıkları olmakla birlikte "küçük roman" şeklinde de tanımlanabilir.
19. yüzyıl sonlarında başlayıp günümüze doğru daha da gelişen hikâye, özellikle Alphonse Daudet (1840–1897) ve Guy de Maupassant (1850-1893) gibi büyük Fransız yazarlarının tekniğiyle tekâmüle ulaşmıştır. Bu iki yazar "realist" akımın yetiştirdiği zamanın ileri gelen romancılarındandır.
Fransız hikâyeciliği Guy de Maupassant'ın izinden gelişmiştir.
Amerikan edebiyatında özellikle mizahî hikâyeleriyle Mark Twain (1835-1910), O. Henry (1862-1910) ve bunları takiben John Steinbeck, Erskine Caldwel Batılı ünlü hikâyecilerdendir.
Bizde, destanlar, halk hikâyeleri, ve masallarla eski bir temeli olan bu tür, XIV. ve XV. Yüzyılda “Dede Korkut Hikâyeleri” ile çağdaş hikâye tekniğine yaklaşmıştır.
İlk hikâye kitabı, Emin Nihat'ın Müsameretnâme”sidir.
Bu kitapta toplanan hikâyelerin kuruluşu, işlenişi "Binbir Gece Masalları"na benzer.
XIX. yüzyılda Tanzimat’la gelen yeniliklerle birlikte Batılı anlamda ilk örneğini Ahmet Mithat Efendi “Letâif-i Rivayât (söylenegelen güzel şeyler) adlı eserini yazarak vermiş; “Kıssadan Hisse” ile bu türü geliştirmiştir.
Sami Paşazade Sezai: “Küçük Şeyler” adlı eseriyle modern hikâyeyi oluşturmuştur.
Bağımsız bir tür olma özelliğini ise Milli Edebiyat döneminde Ömer Seyfettin’le kazanmıştır.
Hikâye kahramanlarından birinin ağzından yapılan anlatım “birinci kişili anlatım” ; yazarın ağzından anlatılanlar “üçüncü kişili anlatım”. Olaylara hâkim anlatım; “ilâhî bakış açılı anlatım”dır.
Maupassant Biçimi: Hikâyede asıl olan "olay" dır. Okuyucunun hikâyeyi şöyle ya da böyle yorumlamasına imkân verilmez. Çünkü, hikâyedeki olay, mantıklı bir seyir hâlinde takip eder. Kişilerin portreleri, özenle ve ayrıntılı olarak çizilir.
Bu tarzın bizdeki en önemli temsilcileri: Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay, Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Reşat Nuri Güntekin’dir.
Çehov Biçimi: Hikâyede asıl olan "olay" değildir. Hikâye, sona erdiği zaman her şey bitmiş değildir. Hikâye, asıl bundan sonra başlıyor demektir. Zira, kişiler tamamıyla tanıtılmadığı, olaylarda kesinlik hâkim olmadığı için okuyucunun hayal kurması devamlı hareket hâlindedir ve kendine göre yorumlar yapmaya uygundur.
Bizdeki en güçlü temsilcileri: Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal ve Tarık Buğra’dır.
Hikâyede bir tür olarak 1920’lerde ilk defa Batı’da görülen bu anlayışın en güçlü temsilcisi Fransız Kafka’dır .
Bizdeki ilk temsilcisi Haldun Taner’dir. Genellikle büyük şehirlerdeki yozlaşmış tipleri, sosyal ve toplumsal bozuklukları, felsefi bir yaklaşımla, ince bir yergi ve yer yer alay katarak, irdeler biçimde gözler önüne serer.
Bu grupta hikâye yazan yazarlarımızın başında ise; Yusuf Atılgan, Demirtaş Ceyhun, Ferit Edgü ve Erdal Öz gelmektedir.
Tarık Buğra’’nın “Küçük Ağa”, “Küçük Ağa Ankara’da” , “Firaun İmanı”; Nihal Adsız’ın “Bozkurtlar “ , “Bozkurtların Ölümü”, “Bozkurtlar Diriliyor” romanları gibi
Tiyatro, Yunanca theatron (θέατρον), yani “görme yeri,” sözcüğünden gelmektedir. Çünkü günümüzdeki anlamıyla çağdaş tiyatronun tarihi Bağ bozumu tanrısı Dionysos adına yapılan dinsel törenlere dayanmaktadır.
Tiyatro Çeşitleri :
Trajedi, kişilere korku, heyecan ve acındırma telkinleriyle ders vermek amacı güden en eski tiyatro çeşididir. Şiirsel olarak yazılması ve değişmez kurallara bağlı olması sebebiyle öbür tiyatro çeşitlerinden kolayca ayrılır. Yunan tanrısı Dionysos’un şenliklerinde yapılan yarışmalarda sahnelenen oyunlarla varolagelmiştir.
Yine klasik trajedilerde, kahramanlar; kral, kraliçe, prenses, eski Yunan’ın tanrı ve yarı tanrıları gibi en üst tabaka kişilerden seçilirdi. Orta tabaka ve basit halk adamlarına rastlanmazdı. Kahramanları arasında geçen olaylar insanların ruhsal zayıflıklarını, tutkularını, iradeye bağlı yüce davranışlarla çakıştırırdı. Özellikle karakterlerin bir “katharsis”, yani arınma sürecinden geçmeleri gerekirdi. Bu da ancak farkında olarak ya da olmadan kahramanın büyük bir hata yapması, bu nedenle acı çekmesi ve bu süreç sonunda arınmış olarak doğru bir özü bulmasıyla olabilirdi.
Opera insanların konuşmak yerine tiyatro oyununu şarkı söyleyerek sahneye koymasıdır…
Nazım (şiir) biçimindeki yazılara "manzum"; Nazım parçalarına da "manzume" denir
Divan edebiyatında "hiciv" denir
Anlamları ayrı, fakat yazılış ve okunuşları aynı olan kelime ve kelime gruplarının mısra sonunda tekrarı ile oluşan kafiyedir
*..........nasıl geçersen geç.
3.ÜNİTE SÖZLÜ ANLATIM 1.KONFERANS 2.AÇIK OTURUM 3.SEMPOZYUM 4.FORUM 5.MÜNAZARA
· Konferans veren kişiye konferansçı adı verilir.
· Konferansta bilgilendirme amacı ağır basar.
· Bilimsel bir düşünceyi, akademik bir konuyu, orijinal bir görüşü anlatmak, bir tezi savunmak konferansın en belirgin amacıdır.
· Konferanslar; genellikle bir topluluğa, bir kitleye, bilim, teknik, düşünce ve sanat öğeleriyle ilgili konuları açıklar. Her türden kompozisyonda olduğu gibi, konferansta “konunun ilgi çekici olması, birlik, açıklık, ses, güzel Türkçe, dinleyenlerin sabır dereceleri” dikkat edilecek temel kurallardır.
· Bir konferansın başarılı geçmesi için konferansçının önceden iyi bir hazırlık yapması gerekir.
· Konferansa başlamadan önce bir takdim konuşması yaparak konferansın konusu kısa ve özlü olarak tanıtılır.
İyi bir konferans verebilmek için şu ilkelere uyulmasında yarar vardır.
o İyi bir plan yapılmalıdır.
o Konferans metni hazırlanmalı fakat metne bakmadan konuşmak daha doğru olur.
o Düşünceler görüşler açıkça belirtilmelidir.
o Anlatımda dil bilgisi kurallarına uyulmalı, kısa cümleli,, yalın, duru, akıcı bir dil kullanılmalıdır.
o Dinleyicilerle göz bağlantısı kurulmalıdır.
o Ses tonu konuşmanın akışına göre ayarlanmalıdır.
o Dinleyicilerin ilgisini dağıtacak davranışlardan sakınılmalıdır.
o Kılık kıyafete özen gösterilmelidir.
Ø Konusunda uzman kişilerin bir masa çevresinde toplanarak tartışmasına Açık Oturum denir.
Ø Açık oturumda tartışılacak konu, toplumun tümünü ya da bir bölümünü ilgilendirmelidir.
Ø Açık oturum; bir salonda izleyici önünde ya da televizyon ve radyoda dinleyici önünde yapılmaktadır.
Ø Açık oturumda izleyicilerin sorularını almak ve cevaplamak da mümkündür. Bu takdirde açık oturum, "forum" a dönüşmektedir. Televizyon ve radyodan tartışmayı izleyen kişiler, açık oturuma telefon sorularıyla katılabilir.
Ø Açık oturumda, değişik görüşlerin eşit oranda temsil edilmesi temel ilkedir, tartışmayı bir başkan yönetir
Ø Açık oturum bir "başkan" tarafından yönetilir. Başkan;
o Konuşmacıları tanıtır,
o Konuşmacılara sırasıyla söz verir,
o Konu dışına çıkan ve zamana uymayan konuşmacıları uyarır.
o Tartışma sırasında meydana gelebilecek tatsız ve çirkin saldırıları önler,
o Oturum sonunda ise, ortaya çıkan karşıt ya da aynı düşünceleri özetleyerek oturumun genel değerlendirmesini yapar.
Ø Bu nedenle, başkan, açık oturumdan önce plân yapmak zorundadır. Başkan, açık oturumun temel öğesidir.
Ø Açık oturumda bir yarışma havası yoktur.
Ø Oturuma katılacak kişilerin konularında iyi hazırlanmış olmaları açık oturumun kalitesini artırır.
Ø Konuşmacılar da konuşmakta olanın sözlerini özenle dinleyip, gerekli notu alırlar. Gerekirse, konuşmacının bazı görüşlerine katılmadıklarını nedenleri ile birlikte belirtirler.
Ø Ayrıca, konuşmacıların diğer konuşmacılar ve izleyiciler karşısında saygılı olmaları da çok önemlidir.
4.ÜNİTE BİLİMSEL YAZILAR
Bilimsel yazı bilgiyi öğretme doğruluk ve yenilik için yazılan yazı türüdür. Kendine özgü bir anlatım tarzıdır. Yazı dile dayanır. Dil ortak anlaşma aracıdır. Belli kural ve tekniklere dayanarak yazılan bir yazı amacına ulaşabilir. Bilimsel yazı deneme veya edebiyat değildir ancak dile dayandığı için sıkıcı veya anlaşılamaz olmamalıdır. Görüşler sağlam kaynaklara dayandırılmalı ve gösterilmelidir. Bilimsel yazı birkaç sayfalık bir makale olabileceği gibi birkaç yüz sayfalık kitap da olabilir. Esas itibariyle teknik aynıdır. Yazının metinle uyumlu bir ismi olmalıdır. Çoğu zaman okuyucu kitabın ismine bakar. İsim metinle aynı değil veya iddialı ise aradığını bulamaz. Mesela Osmanlıda Tıp araştırması yapan yazarın kitabına Osmanlıda İlimler başlığını koyması uygunsuzdur. Uzun yazıları burada kitap diye belirteceğiz. Yazar kitabını bir otoritenin sunuşu ile açabilir. Buna takdim takriz sunuş denir. Sonra önsöz yahut mukaddime bölümü gelir. Burada yazar eserinin yapısını amacını tanıtır. Buna söze başlarken de denebilir. Önsözün ardından kısa veya uzun bir Giriş bölümü gelir. Girişte kitabın iskeleti anlatılır. Konular açıklanır bilgi verilir. Buna methal de denir. Girişten sonra gövde bölümü gelir. Burada numaralandırma esası şöyledir: I A 1 a (1) (a) i ii… Ana bölümlendirme Kısımlar ve Bölümler şeklindedir. Gövde metni bittikten sonra Sonuç eklenir konu özetlenir neyin savunulduğu ve neyin ortaya çıktığı kısaca açıklanır. Kitap Sonuçtan sonra Ekler Kronoloji Bibliyografya İndeks ile biter. Kitabın başında yazarın biyografisi künyesi teşekkür kısaltmalar resim ve şekil cetveli yer alır ki bunların çoğunu yayıncı yapar.
Türkiye’de kullanılan karma usuldeki standart şudur: Yazar adı Eser adı Çeviriyse çevirmeni Yayınevi Yer ve tarih.
Mesela Vikipedi hakkında Ahmet Sezer adlı yazarın kitabı şöyle gösterilir: Ahmet Sezer Vikipedi İstanbul 2006.
Burada araya giren ve ençok karıştırılan cilt sayfa ve basımdır. Bunlar şöyle gösterilmelidir: Ahmet Sezer Vikipedi Viki Yayınları C.1 İstanbul 2006 s.1. Eser çeviriyse eser adından sonra çevirmeni yazılır. Parantez kullanılmaz. Araştırma bir dergide çıkmışsa format şudur: Ahmet Sezer Vikipedi Viki dergisi Sayı:1 s.1.
İkinci gönderme metodu yaslanan görüşün veya alıntının yanına parantez açarak yazarın adı ve yayının tarihi verilir: (Sezer: 2006) gibi. Bunun yukarıdakinden farkı dipnotlarının bölüm sonlarında verilmesidir ancak sayfa altı dipnotu yaygın olduğu üzere bu metod kullanılmayıp doğrudan metinde göndermeler numaralandırılsa da olur.
Kaynakça yararlanılan kaynakların dökümüdür. Metinde gönderme yapılan bütün kaynaklar sıralanmalıdır. Hangi kaynağın nasıl kullanıldığı yazarın inisiyatifindedir ancak metinde bahsi geçmeyen kaynakların gösterilmesi lüzumsuzdur ve okunduğu zannını vermek itibariyle ahlaki değildir. Bibliyografya yazar soyadına göre alfabetik yapılır