CAL 2301 SOSYAL DÜŞÜNCELER TARİHİ. 9. Hafta Mikro Sosyoloji: Sembolik Etkileşimcilik, Fenomenoloji ve Etnometodoloji - PDF
1 CAL 2301 SOSYAL DÜŞÜNCELER TARİHİ 9. Hafta Mikro Sosyoloji: Sembolik Etkileşimcilik, Fenomenoloji ve Etnometodoloji
3 Benlik ve Toplum 20.yy toplumsal düşüncesinde hakim fikir işlevselcilik tir. İşlevselcilik, aktörü yapısal öğelerin bir sonucu ele alınıyordu. Benlik: İnsanın kendini algılama biçimidir. Hakim eğilime göre benlik ideoloji ve kültüre göre tanımlanır. İşlevselcilik, Freud un eylem modelini göz ardı etmiyordu. Ancak eylemin ve bilincin formlarını dikkate almaz.
4 Benlik ve Toplum Benliğin, toplumsal iletişim bağlamında sosyolojik önemini ilk fark Simmel olmuştu. Simmel kültür kavramının toplumsal ilişkilerin çerçevesi olduğuna inanıyordu ve kültür öznenin anlam katması sonucu ortaya çıkan bir olguydu
5 Sembolik Etkileşimcilik Herbert Mead, 1920 lerde ABD için önemli bir sosyolojik eğilim olan Chicago Üniversitesi nde çalışıyordu. Bu okulda Simmel in yanında R.Park da dersler vermekteydi. Temel eğilim, kişisel öğelerin belirleyiciliğinin saptanmasıydı.
6 Sembolik Etkileşimcilik Çoğu görüş ABD de ilk dönem sosyolojinin bu düzeyde bireysel etkileşime odaklanmasını, Kıta Avrupa sındaki siyasal ve sınıfsal çatışmaların yaşanmamasıyla açıklar. 20.yy ın başında hızla genişleyen kapitalist gelişim, Avrupa lı analizlerin açıklayıcılığını azaltıyordu. Birey düzeyindeki bu analizler, toplum teorisi hassasiyetlerinden farklı bir biçimde atomistik toplum yorumları üretiyordu.
7 Herbert Mead Mead, benlik üzerine yorumları toplumsal teoriye uygun bir içerik kazandırarak, kullanışlı bir kavrama ulaştı. Ayrıca bireyi toplumun doğrudan bir ürünü olarak gören pasif benlik kavrayışından uzaklaşarak, çağdaş bir toplum teorisi kurabilmiştir. Mead in doğrudan yazılmış bir eseri bulunmamaktadır. Çalışmaları yazdığı ve çoğu yayınlanmamış makaleler ve ders notları öğrencileri tarafından birleştirilmiştir.
8 Herbert Mead Mead için benlik, bazı biyolojik öğelere sahip olmakla birlikte çevreye uyumu ifade eden ilişkisel nitelikleri ifade eder. Kültür topluma anlam kazandıran bir unsurdur ve materyalist araçların dışında bir niteliğe sahiptir. Toplum ayrı ayrı zihinlerin ve varlıkların etkileşiminin bir ürünüdür. Dolayısıyla toplumsal denilen, insanların başkalarıyla kurduğu etkileşimlerle oluşur.
9 Herbert Mead Etkileşim kendi içerisinde anlamlı pratikler değildir. Etkileşime anlam kazandıran sembollerdir. Semboller insanlar arasında anlamlı etkileşimleri sağlayan sözcükler, nesneler, jest ve mimiklerdir. Bu tür semboller, toplumsal ilişkileri kurucu unsurlardır. Semboller aynı zamanda toplumsal gerçeklikleri oluşturur. Sembollerden bağımsız bir biçimde sabit bir toplumsal gerçeklikten bahsedilemez.
10 Herbert Mead Aktörler kendi konumlarını karşılıklı iletişimler yoluyla tayin eder. İletişim anlamlı jestleri içerir ve bu jestler bilinçli şekilde kurulan, insani olanı insani olmayandan ayıran eylemdir.
11 Anlamlı Ötekiler İletişimi etkin kılan unsur anlamlı ötekilerdir. Anlamlı ötekiler, bireyin iletişime değer gördüğü ayrıca onlar dolayısıyla kendi farkına vardığı kısacası sosyalleşmesi için ölçü kabul ettiği diğer bireyleri ifade eder. Anlamlı ötekiler, bireyin sosyalleşmesiyle ilgilidir. Önce ebeveynler ile başlar, arkadaşlar, okul iş çevresi ve diğer toplumsal ilişkiler girer.
12 Anlamlı Ötekiler ve Benlik Benlik ancak başkalarıyla ilişki halinde anlamlıdır. Benlik bu anlamda hem özne hem de nesnedir: 1. Ben (I): bireyin başkaları için var olan dünyada bir nesne olarak kendini kavraması 2. Bana (me): Benliğin kendisini başkalarının gözüyle tanımlamasıdır. Bu açıdan benlik hem ben hem de bana yı barındırır. Bana anlamlı ötekiler yoluyla kurulan ilişkiyi ifade eder. Örneğin anne kız ilişkisinde kızlar annelerinin rollerini benimseyerek toplumsallaşır ve kendi benliğinin dışına çıkar. Yani toplumsallaşmak için, kendi benliğinin dışına çıkması ve bana yı geliştirmesi gerekir.
13 Anlamlı Ötekiler ve Benlik Temelde Mead in anlatmak istediği, toplumun mikro ilişkiler üzerinden kurulduğudur. Bu ilişkiler, bireyin dış çevreyi tanımasıyla ve onlarla kurduğu iletişimsel düzlem le ilgilidir. Bu ilişkiler semboller yoluyla düzenli etkileşimler oluşturur ve zamanla ortak hareket paydaları meydana getirir. Dolayısıyla toplumu bu tür etkileşimler ve semboller yoluyla tanımlanmalıdır. Yani işlevselcilik gibi özne toplum tarafından kurulmaz; aksine toplum özne tarafından inşa edilir.
14 Fenomenoloji Özne ve nesne arasındaki ilişkilere odaklanır. Toplumsal yapılar bireyin toplumla kurduğu ilişkiler, algı ve deneyimler ile şekillenir. Ancak bu yapılar, belli düzenlilikleri ve yasaları olan şeyler değil; aksine rastlantısal olarak oluşmuş unsurlardır. Her şey rastlantısal olarak açıklanabildiğine göre, önemli olan yapılara değil özlere odaklanmaktır.
15 Alfred Schutz Schutz da öznenin yaratıcı ve aktif bir rol oynadığını düşünmektedir. Toplumsal teorinin ilgi alanı, öznenin anlam katan eylemlerini anlamaktır. Anlamacı yaklaşım
16 Alfred Schutz Schutz, Husserl in yaptığı çalışmalardan fazlasıyla etkilenmiştir ve felsefesini toplumsal teoriye tercüme etmiştir. Husserl temelde nesneleri kavrayabilme kapasitemizin deneyimlerimizle ilişkili olduğunu ileri sürer. Bu açıdan nesneleri kavrayabilmek için önvarsayımlardan ve yanlış deneyimlerden soyutlamak gerekir.
17 Alfred Schutz Bu yorumun sosyolojik karşılığına göre Schutz, analiz yapma ve anlamaya odaklanmalıdır. Anlama dışarıda olan dünyayı kavramayı değil, onun nasıl kurulduğunun kavranmasıyla olur. Tarihsel değil, pratik öğelerin önemi. Gündelik hayat özneler arası olarak kurulur. Yani deneyim sadece öznel olarak oluşmaz. Dünya özel değildir, başkalarıyla paylaşılır.
18 Alfred Schutz Toplumsal gerçeklik ve varlıklar, birbiriyle etkileşim halinde olan sayısız aktörün etkileşimi sonucunda anlamlı olur. Bu bakımdan toplumsal gerçeklik, toplumsal yaşam içindeki bütün nesne ve deneyimlerin toplamıdır. Deneyimin önem kazanması atomizm anlamına gelmez. Aksine deneyimin değerli olması için, başkalarının eylemlerine muhtaçtır. Toplumsal eylem saf haliyle yorumlanmaz.
19 Tipleştirmeler Bireyin toplumsal dünyada başka bireylerle kurduğu ilişkilerin anlamlı olabilmesi için tipleştirmeler (Weber in ideal tipleriyle aynı anlamda) yoluyla anlamlı dizilişler oluşturur. Bu biçimde anlam kazanan deneyimler, başkalarının deneyimleriyle karşılaştığında davranışsal bilgi birikimini oluşturur.
20 Gündelik Hayat Gündelik hayat, toplumsal etkileşimin şekillendiği ortamlardır. Sanılanın aksine son derece basit kurallar tarafından yönlendirilir. Deneyimlerin evrensel doğasından farklı olarak gündelik hayat içerisinde birey, az sayıda tipleştirmeye haizdir. Toplumsal ilişkiler çoğunlukla sorgulanmayan klişeler ve alışkanlıklar tarafından yönlendirilir.
21 Gündelik Hayat Bireyin toplumsal ilişkilerini genellikle tasarılar etrafında yönlendirmeye çalışır. Bu tasarılar pratik niteliklidir ve çıkar ile tanımlanır. Bu tasarıların gerçekleştirilmesi amacıyla birey bir bir toplumsal gerçekliğin yönünü kavrar. Tüm tasarımlar yorumlanmış olgulardır ve bunları bilinçli bir şekilde kurar.
22 Biz ve İlintili Bölgeler Tasarılar ve deneyimler bireysel değil kolektiftir (benim değil, bizim). Gündelik yaşamın temelini biz ilişkisi oluşturur. Toplumsal yaşam aile ve arkadaşlar gibi yakın ilişkilerden, anonim ve dolaylı olanlara doğru uzanan ilişkiler ağından meydana gelir. İlişkiler ağı farkı tasarılara dayanan ilintili bölgeler i meydana getirir. Özne biz yoluyla deneyimlerini anlamlı hale getirir. İlişkiler ağı yoluyla da toplumu meydana getirir.
23 Fenomenoloji Toplumsal hayat, nesnel bir sistem ya da bir yapı değildir. Toplumsal dünya, farklı toplumsal gruplar (biz yapıları) tarafından oluşturulan ortak varsayımlar ve bilgi birikimlerinin bir ürünüdür. Dolayısıyla yapısal koşulların değil, bilinç ve eylem yoluyla kurulur.
24 Etnometodoloji Toplumun sıradan üyelerinin kendilerini içinde bulundukları durumları anlamlandırmalarına, bu durumlar içinde kendilerine çözümler üretmelerine ve bu durumlara göre hareket etmelerini aracılık eden sağduyuya dayalı bir bütündür.
25 Etnometodoloji İşlevselciliğin temel çıkmazı, bireyi motive eden normatif standartlardan bahsetmesine rağmen, bu standartların nasıl ortaya çıktığını ve insanların farklı değer yargılarından hangisini seçtiğini açıklayamaz. Parsons ın varsaydığı gibi kültürel etmenler homojen nitelikler göstermez ve sanıldığından fazla parçalıdır.
26 Harold Garfinkel Etnometodoloji, Garfinkel tarafından ortaya atılmıştır. Etno, bireysel bilgi birikimi anlamına gelir. Temel amacı, Parsons un açıktığı bıraktığı kültürün normların nasıl keşfedildiğini anlamaktır.
27 Harold Garfinkel Aktörler norm ve eylemler karşısında düşünceyle hareket ederler. Hedefin seçilmesinde belirleyici olan eylemin muhtemel sonuçlarına yönelik üyelerin pratik bilgisi dir. Parsons un aksine özne pratik akıl yürütmeyle tanımlanmalıdır.
28 Harold Garfinkel Özne toplumsal eylemi, doğrudan katıldığı farklı eylem biçimlerini gözleyerek ve yorumlayarak karar verir. Fenomenoloji gibi gündelik yaşamın toplumsal teori açısından temel ilgi alanı olması gerektiğini iddia eder. Toplumsal teori, gündelik yaşamın örtük kurallarını ve bunların oluşumunu ortaya çıkarmalıdır.
29 Dizinsellik Gündelik yaşam içerisinde toplumsal eylem, anlamları somut hale getiren davranışsal öğelerden türemektedir. Dolayısıyla anlam bağlama tabidir. Farklı koşullardan davranışsal öğelerin içerikleri ve yönelimleri değişebilir. Dizinsellik, anlamların farkı koşullarda nasıl dönüşebildiğini açıklar.
30 Etnometodoloji Anlamlar, dizinsellik tarafından şekillendirildiğine göre, nesnel bir biçim almaz. Toplum bireyin atomize olarak kurduğu ilişkilerden öte bir anlama sahip değildir. Özne toplum ilişkisinde özne sadece belirleyici değil, aynı zamanda tanımlayıcıdır.