DERGİ - Araç tutmasının tedavisi var mı? - BBC Türkçe
Bu sorunun kadınlar arasında erkeklerden daha yaygın ve kalıtsal olduğunu gösteren güçlü veriler var.
Ancak duyumlar arasındaki bu çatışmanın neden kusmaya yol açtığını bilmiyoruz.
Bazı sinir yollarının omurganın üst kısmında beynin medülla adı verilen iliksi kısmında olduğu tahmin edilen kusma merkezini harekete geçirdiğine inanılıyor.
Bulantı nasıl giderilir?
Araç tutmasının yol açtığı bulantı nasıl giderilir? Uzmanlar bu soruna yönelik birçok ilaç olduğunu, ancak bunların çoğunun psikolojik etkide bulunduğunu belirtiyor. Bazıları basınç özellikli bileziklerin, bazıları ise zencefil ve nanenin bulantıyı kestiğine inanıyor.
Fakat araç tutulmasını önleyici ve tedavi edici bir ilaç henüz bulunmuş değil.
Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA’da uçuş uzmanı olan James Locke antikolinerjik, antihistamin, amfetamin veya serotonin içeren ilaçların vestibüler sistemi ve diğer beyin işlemlerini bastırma yoluyla işe yaradığını, ancak bazı yan etkilerinin olduğunu belirtiyor.
Locke çok sayıda insanı dönen sandalyelere oturtarak yaptığı deneylere katılanların yüzde 70’inde aynı noktada bulantı başladığını tespit etti. Kusmayı önlemek için skopolamin ve bu ilacın yarattığı baş dönmesini gidermek için dekstroamfetamin verdiği kişilerde ilacın işe yaradığını ve araç tutmasının yüzde 70’den 12’ye düştüğünü belirtiyor.
Geçen yıl 23andMe adlı genetik araştırmalar şirketinden Bethann Hromatka’nın başkanlık ettiği bir ekip araç tutmasına hangi genin neden olduğunu bulmaya çalıştı. Human Molecular Genetics dergisinde yayımlanan sonuçlara göre, bu bulantı ile denge, göz, kulak ve kafatası gelişimi arasında bir bağlantı bulundu. Yani araç tutması kalıtsal bir soruna benziyor.
Hromatka gelecekte özel risk faktörlerinin belirlenerek yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilebileceğine inanıyor. Fakat o gün gelene kadar bulantıyı önlemek için şunları sayıyor: Yeterince uyumak ve kandaki glikoz seviyesini sabit tutmak için renksiz karbonatlı içecekler içmek.
Ayrıca arabanın ön koltuğunda oturarak uzaklara bakmanın, geminin güvertesinde ya da orta yerinde oturmanın ya da uzanmanın, uçakta hareketin en az olduğu kanat hizasında oturmanın işe yaradığı belirtiliyor. Yolculuk sırasında okumaktan ve gidiş yönüne ters oturmaktan kaçınılması salık veriliyor.
Bazı uzmanlar ise araç tutmasının ilaçla ya da doğru yere oturmakla çözülemeyeceğini, asıl önemli olanın uyum sağlamak olduğunu söylüyor. Kontrollü bir şekilde kişide hafif bulantı yaratacak egzersizler yoluyla dayanma eşiğinin yükseltilebileceğine inanılıyor.
Denizciler geminin sallanmasına öylesine alışıyor ki karaya çıktıklarında ‘kara tutulması’na uğruyor ve yeni ortama uyum sağlamaları zaman alıyor.