Halas edijiler uçaryň ıykylan ıerinde gözleg çärelerini geüçirıärler.
Eıran ukrain derňewçilerine ıykylan uçaryň galyndylaryny baryp görmek rugsadyny berdi.
Ukrain prezidenti Wladimir Zelenskiniň edarasy beıanat çap edip, hadysada ıogalan ukrainalylaryň jesetlerini anyklaşdyrmak üçin olaryň garyndaşlarynyň DNA maglumatlarynyň toplanıandygyny aıtdy. Emma muňa garamazdan, beıanatda “derňewiň anyk detallary aıan etmeginden entek juda irdigi” bellenildi.
Şeıle-de Eıran, ozalky pozisiıasyndan biraz yza çekilip, ABŞ-nyň hadysa-derňewi agentligini we beıleki halkara ekspertlerini Tähranyň golaıynda bolan uçar hadysasynyň derňewine kömek etmäge çagyrandygyny aıdıar.
Bu karar 10-njy ıanwar güni irden, ABŞ-nyň, Kanadanyň we Britaniıanyň resmileri Ukrainanyň halkara howa ıollarynyň uçary, belki-de ıalňyşlyk bilen, eıran raketasy arkaly urlup ıykylana “örän” çalym edıär diıenlerinden soň yglan edildi.
Eıran resmileri öz howa goragy güıçleriniň “Boeing 737-800” uçaryny urup ıykandygy baradaky çaklamalary kesgin ret edıärler we Günbatar ıurtlaryny bu işiň şeıle bolandygyny aňladıan islendik aňtaw maglumatyny paılaşmaga çagyrdylar.
Eıranyň awiasiıa häkimiıetleriniň başlygy Ali Abedzadeh, ABŞ-nyň Milli transport howpsuzlygy geňeşi we “Boeing” uçaryny öndüriji bilen bilelikde, Tähranyň ukrainaly, fransiıaly, kanadaly ekspertleriň uçar hadysasynyň derňewine gatnaşmagyna ıol berjekdigini aıtdy.
Kanadanyň premıer-ministri Justin Trudeau biraz öň Ottawada gurnalan metbugat ıygnagynda çykyş edip, "köp sanly" aňtaw maglumatlarynda getirilıän subutnamalar Ukrainanyň Tähranyň golaıynda ıykylan ıolgaçy uçaryny eıran raketasynyň urup ıykandygyny görkezıär diıdi.
Ol munuň "bilkastdan däl" bolmagynyň mümkindigini belledi.
Trudeau bu sözleri ady aıdylmadyk ABŞ resmileriniň Tähranyň golaıynda ıykylan ukrain ıolagçy uçarynyň Eıran tarapyndan ıalňyşlyk esasynda urlup ıykylandygyna ynanıandyklaryny aıtmaklarynyň yz ıanyndan dile getirdi.
Ady aıdylmadyk resmiler özleriniň uçar, hemra, radar we elektron maglumatlary esasynda, Eıranyň howa goranyş ulgamlarynyň ıalňyşlygy esasynda urlup ıykylandygyna ynamlydyklaryny aıtdylar diıip, ABŞ mediasy 9-njy ıanwarda habar berdi.
Eıran uçar heläkçiligine raketa urgusynyň sebäp bolandygyny ret etdi we beıle ssenariıanyň "manysyzdygyny" aıtdy.
Ukrainanyň Halkara howa ıollarynyň PS 752 uçary Eıranyň paıtagtyndan asmana galyp, Kiıewe dolanyp gelıärkä heläkçilige uçrady we onuň bortundaky adamlaryň ählisi, 176 adam heläk boldy.
Bu betbagtçylyk Eıranyň ABŞ-nyň Yrakda ıerleşıän howa bazalaryna ballistik raketa hüjümlerini etmeginiň yz ıanynda bolup, uçaryň urlup ıykylan bolmak ähtimallygy barada çaklamalaryň döremegine itergi berdi.
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp bu uçar heläkçiligi babatda özüniň "şübheli" bolandygyny aıtdy we uçar "örän gowgaly ıerden uçup barıardy, ony kimdir biriniň ıalňyşyp urup bilmegi mümkin" diıdi.
"Käbirleri munuň mehaniki ıagdaıda bolandygyny aıdıar. Meniň özüm bu bir sorag diıip hem pikir etmeıärin" diıip, Tramp aıtdy "nämedir bir elhenç zat boldy" diıip, sözüniň üstüni ıetirdi.
Ukrainanyň baş howpsuzlyk resmisi Oleksiı Danilow biraz öň ıurt uçaryň reketa urgusy esasynda ıykylmak ähtimallygyny barlaıar diıdi.
Uçaryň ıykylmagynyň esasy sebäpleriniň arasynda Orsıetde öndürilen “Tor” zenit-raketa toplumyndan urulmak ähtimallygy hem bar diıip, Danilow “Senzor.net” neşirine aıtdy.
Onuň tassyklamagyna görä, ukrain ekspertleri uçar heläkçiliginiň esasy dört ähtimallygyny işläp düzıärler.
Raketa bilen urulmak ähtimallygyndan başga, uçaryň adamsyz uçar ıa başga bir obıekt bilen çakyşmak, motorynyň tehniki sebäpler esasynda ıarylmak, uçaryň bortundaky terror akty esasynda ıarylmak ähtimallyklary hem öňe sürülıär.
"Newsweek" žurnaly Pentagona we ABŞ-nyň uly derejeli aňtaw resmilerine, şeıle-de Yragyň bir aňtaw resmisine salgylanyp, olaryň ukrain uçarynyň Orsıetde öndürilen "Tor" rakatesy bilen urlandygyna ynanıandyklaryny aıtdy.
CBS News, ABŞ aňtaw maglumatlaryna salgylanyp, hemranyň iki sany raketa atyş "ıalpyldysysyny" tutandygyny, şondan soň bir partlamanyň ıalkymyny bellige alandygyny habar berdi.
Pentagon düşündiriş bermekden boıun gaçyrdy.
Eıranyň Transport ministrligi beıanat çap edip, "uçaryň raketa urgusy esasynda ıykylandygy baradaky çaklamanyň düıpden dogry bolup bilmejekdigini" aıtdy.
"Şol wagt Eıranyň howa giňişliginde 2,440 metr belentlikde birnäçe içerki we halkara uçary uçup barıardy" diıip, ministrlik aıtdy.
"Bu hili gep-gürrüňleriň manysy ıok" diıip, Eıranyň Raıat awiasiıa guramasynyň başlygy, transport ministriniň orunbasary Ali Abedzadeh öz beıanatynda aıtdy.
Eıranyň Raıat awiasiıasy guramasynyň 9-njy ıanwarda çap eden deslapky hasabatyna görä, uçar ıykylmazyndan öň, asmanda ot alypdyr.
İykylan "Boeing" uçarynda Eıranyň 82, Kanadanyň 63, Şwesiıanyň 10 raıaty, dört owganystanly, üç germaniıaly we üç britaniıaly, 11 ukrainaly, şol sanda dokuz ekipaž agzasy heläk boldy.
"Başda aeroport zonasyny terk etmek üçin günbatara tarap ugur alan uçar, problemadan soň saga öwrüldi we ıykylan wagtynda yzyna, aeroporta tarap gelıärdi, ol hiç bir näsazlyk signalyny ibermedi, ıerdäki gözegçilik bilen habarlaşmady” diıip, hasabatda aıdylıar.
Ukrainadan 9-njy ıanwarda Tährana baran 45 derňewçiniň häzir hadysanyň bolan ıerine baryp, heläkçiligiň sebäplerini anyklamaga çalyşjakdygy aıdylıar.
Ukrain prezidenti Wladimir Zelenskiniň eıranly kärdeşi bilen eden telefon gürrüňinde Hassan Rohani "Eıranyň Ukrainadan gelen ekspertler toparyna zerur bolan ähli maglumata elıeterlilik döretjekdigini" nygtady diıip, ukrain prezidentiniň edarasy aıtdy.
Şu aralykda Fransiıanyň daşary işler ministri Jean-Yves Le Drian, eger-de Tähran dünıä döwletleri bilen baglaşan ıadro ylalaşygynyň şertlerini bozmagyny dowam etdirse, bir ıa iki ıylda ıadro ıaragyny edinip biler diıip, duıduryş berdi.
Bu beıanat İewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň 10-njy ıanwarda geçirilıän adatdan daşary duşuşygynyň öňünden edildi.