Adamın birinin bir papağanı vardı. Kafese hapsedilmiş, pek güzel bir papağandı. Adam ise bir tacirdi.
Bir gün tacir, ticaret amacıyla Hindistan’a gitmek üzere yol hazırlığına başladı. Ev halkının her birine;
- Söyle bakalım! Sana Hindistan’dan ne getireyim? diye sordu.
Herkes, tacirden bir şey istedi. Tacir de hepsine istediklerini getireceğine dair söz verdi. Sonra papağana dönerek;
- Sen ne hediye istersin? Sana Hindistan’dan ne getireyim? diye sordu.
- Oradaki papağanları görürsen, onlara benim hâlimi anlat. Sizin akrabanız olan filan papağan, bizim mahpusumuzdur. Size selâm söyledi, yardım istedi. Sizden bir çare, bir kurtuluş yolu diledi dersin, dedi.
- Onlara söyle. Onlar yeşiller içinde sefa sürerken ben böyle gurbet elde mahpusum. Dostların vefası böyle mi olur? diye sorduğumu da söyle.
Tacir, papağana da selâmını ve isteğini Hindistan’daki papağanlara ileteceğine dair söz verdi.
Adam, böylece yola çıktı. Uzun bir yolculuktan sonra Hindistan yakınlarına varınca, kırda birkaç papağan gördü. Hemen atını durdurdu. Papağanının selâmını ve söylediği diğer sözleri oradaki papağanlara iletti.
Oradaki papağanlardan biri, anlatılanları duyunca çok etkilendi. Birdenbire titremeye başladı. Sonra da düşüp öldü.
Bunun üzerine tacir, papağanının sözlerini ilettiği için pişman oldu. Kendi kendine;
- Bir cana sebep oldum. Bu ölen papağan, bizim papağanın akrabasıydı galiba. Ben bu haberleri niye verdim? Bu sözler biçareyi yaktı yandırdı, deyip üzüldü.
Tacir, Hindistan’daki ticaretini ve alışverişini bitirip nihayet evine döndü. Ev halkının istediklerini bir bir verdi.
- Bu esir kuşun hediyesi hani? Ne gördün, ne söyledinse anlat! dedi.
- Söylemem. Zaten cahilliğimden ve akılsızlığımdan böyle saçma haberi niye götürdüm diye hâlâ pişmanlık duymaktayım, dedi.
Papağan, bu sözler üzerine;
- Bu pişmanlık neden? Bu üzüntüne sebep nedir? diye sordu.
Tacir, papağanın bu sorusuna şöyle cevap verdi:
- Senin bana söylediklerini, Hindistan’a varınca sana benzeyen papağanlara bir bir anlattım. İçlerinden biri, senin derdini öğrenince ödü patladı, titreyip öldü. Ben de “Ne yaptım? Niye bu sözü söyledim?” diye çok pişman oldum. Ama bir kere de söylemiş bulundum. Artık pişmanlık ne fayda verir?
Papağan, tacirin anlattığı papağanın hâlini işitince, titredi, düştü, kaskatı oldu. Sahibi, onun böyle düştüğünü görünce yerinden sıçradı.
- Ey güzel ve hoş nağmeli papağan! Sana ne oldu? Niçin bu hâle geldin? Vah yazık! Benim güzel kuşum, ruhumun neşesi, bahçem, çiçeğim!.. diye söylenip ağlamaya başladı.
Sonra papağanı, kafesten çıkardı. Onu götürüp evin bahçesine bıraktı. Papağan, hemen uçup yüksek bir ağacın dalına kondu.
Tacir, papağanın birdenbire canlandığını görünce çok şaşırdı. Ona;
- Bu işe şaştım kaldım. Bu hâlinin sebebi nedir? diye sordu.
Papağan, şaşkın şaşkın bakan tacire şunları söyledi:
- O papağan, hareketleriyle bana nasihat etti, yol gösterdi. Güzelliği, söz söylemeyi, neşeyi bırak. Çünkü söz söylemen, seni hapse attırdı, demek istedi. Kendisini ölü gibi gösterdi ki sen de benim gibi ölü numarası yap da kurtul, demek istedi.
Papağan, bunları söyledikten sonra tacirin şaşkın bakışları altında, konduğu ağacın dalından uçup gitti. Böylece hem kendi aklından ve hem de başkalarının aklından yararlanarak, özgürlüğüne kavuşmuş oldu.
Hindistan tacir papağan