Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana | Kemal Yaşar | download
ISBN 13: 9789750807060
Series: Bir Ada Hikayesi
Dick Philip K, Asimov Isaac
Yaşar Kemal Asıl adı Kemal Sadık Gökçeli. Van Gölü’ne yakın Ernis (bugün Günseli) köyünden olan ailesinin Birinci Dünya Savaşı’ndaki Rus işgali yüzünden uzun bir göç süreci sonunda yerleştiği Adana’nın Osmaniye ilçesine bağlı Hemite köyünde 1926’da doğdu. Doğum yılı bazı biyografilerde 1923 olarak geçer.
Ortaokulu son sınıf öğrencisiyken terk ettikten sonra ırgat kâtipliği, ırgatbaşılık, öğretmen vekilliği, kütüphane memurluğu, traktör sürücülüğü, çeltik tarlalarında kontrolörlük yaptı. 1940’lı yılların başlarında Pertev Naili Boratav, Abidin Dino ve Arif Dino gibi sol eğilimli sanatçı ve yazarlarla ilişki kurdu, 17 yaşındayken siyasi nedenlerle ilk tutukluluk deneyimini yaşadı. 1943’te bir folklor derlemesi olan ilk kitabı Ağıtlar’ı yayımladı. Askerliğini yaptıktan sonra 1946’da gittiği İstanbul’da Fransızlara ait Havagazı Şirketi’nde gaz kontrol memuru olarak çalıştı. 1948’de Kadirli’ye döndü, bir süre yine çeltik tarlalarında kontrolörlük, daha sonra arzuhalcilik yaptı. 1950’de komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklandı, Kozan cezaevinde yattı. 1951’de salıverildikten sonra İstanbul’a gitti, 1951-63 arasında Cumhuriyet gazetesinde Yaşar Kemal imzası ile fıkra ve röportaj yazarı olarak çalıştı. Bu arada 1952’de ilk öykü kitabı Sarı Sıcak’ı, 1955’te bugüne kadar kırkı aşkın dile çevrilen romanı İnce Memed’i yayımladı. 1962’de girdiği Türkiye İşçi Partisi’nde genel yönetim kurulu üyeliği, merkez yürütme kurulu üyeliği görevlerinde bulundu. Yazıları ve siyasi etkinlikleri dolayısıyla birçok kez kovuşturmaya uğradı, 1967’de haftalık siyasi dergi Ant’ın kurucuları arasında yer aldı. 1973’te Türkiye Yazarlar Sendikası’nın kuruluşuna katıldı ve 1974-75 arasında ilk genel başkanlığını üstlendi. 1988’de kurulan PEN Yazarlar Derneği’nin ilk başkanı oldu. 1995’te Der Spiegel’de yayımlanan bir yazısı nedeniyle İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılandı, aklandı. Aynı yıl Index on Censorhip’te yayımlanan yazısı dolayısıyla 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûm edildi, cezası ertelendi.
Yapı Kredi Yayınları - 1958
Edebiyat - 555
Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana - Bir Ada Hikayesi 1 / Yaşar Kemal
Kitap editörleri: Tamer Erdoğan
Düzelti: Fahri Güllüoğlu
Baskı: Promat Basım Yayım San. ve Tic. A.Ş.
Sanayi Mahallesi, 1673 Sokak, No:34 Esenyurt / İstanbul
1. baskı: Adam Yayınları, 1998
1998-2003, Adam Yayınları
YKY'de 1. baskı: İstanbul, Ekim 2009
Takım ISBN 978-975-02-0702-1
© Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş., 2009
Kaynak gösterilerek tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında
yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.
İstiklal Caddesi No. 161 Beyoğlu 34433 İstanbul
Sevdiğim Thilda Kemale özlemle
Poyraz Musa, günün ucu gözükünceye kadar olduğu yerde, kayıkla birlikte sallanarak orada öyle, kendinden geçmiş durdu kaldı. Önce denizin aklığı kaydı gitti, bir anda gözden silindi. Ardından denize yansımış şeftali çiçeklerinin pembesi birden uçup gitti adanın üstüne kondu. Yıldızlar parladı söndü. Bir balık, nerdeyse bir çocuk boyu, denizden fırladı, havada çakarak, çelik mavisi, çelik yeşili, çelik moru, çelik kırmızısı ışıklarını fışkırtarak, geri düştü. Balıklar, büyüklü küçüklü arka arkaya denizden fırlıyor, ışıklarını havada bırakarak denize geri düşüyorlardı. Denizin üstü bir çocuk boyu pul pul oldu.
Poyraz Musa gülümseyerek yerine oturdu, küreklere yapıştı, kayığın burnunu gündoğuya doğrulttu, kıyı kıyı gitmeye başladı. Gün kuşluğa doğru da adanın önündeki koya ulaştı, kayıktan çakıltaşlarının üstüne atladı, birkaç adım attıktan sonra döndü, alandaki üç ulu çınara baktı, çınarlar tomurcuğa durmuştu, ince, tüylü bir yeşillik havayı, denizi okşuyordu. Güneye denizin kıyısına sıra sıra dizilmiş, iki katlı evlerin önünden son eve kadar yürüdü, oradan doğuya doğru döndü, orada da evler iki katlı yan yana dizilmiş tahta evlerdi. Ardından köyün içine yürüdü, hepsi tahta evlerdi, çoğu pekmez rengine, bir kısmı da sarıya, mora, patlıcan rengine, maviye, aka boyanmıştı. Denizin kıyısına sıralanmış evlerin hepsinin de rengi silme, aktı. Adadaki üç yel değirmenin de rengi apaktı. Üç değirmen de, her an, ışığa batıyor çıkıyordu. Poyraz Musa ortadaki küçük tepenin üstüne oturtulmuş yel değirmenine doğru yollandı. Değirmenin kanatları ağır ağır dönüyordu. Kapı açıktı, azıcık ürkerek içeriye bir adım attı. Kocaman, ağır, kalın bir demir çemberle kuşatılmış değirmen taşının üstüne buğday taneleri dökülmüştü, benekli taşın yöresi bir karış yüksekliğinde bir tahta perdeyle çevrilmiş, önüne büyük bir un teknesi yerleştirilmişti. Üğünen unlar bir ağaç oluktan bu teknenin içine akıyordu.
Poyraz Musa, bu koskocaman, büyük kesme taşlarla örülmüş kulenin içine girince bir hoş oldu. Burnuna, çok uzaklardan sıcacık bir un kokusu geldi. Babasıyla, semerli beygirlere buğday çuvallarını yüklerler, karşı dağın dibindeki su değirmenine giderlerdi. Daha değirmene yaklaşmadan, uzaklardan bir su sesiyle birlikte inceden bir un kokusu gelirdi. Değirmen taşını görünce de kulaklarında su sesi, burnunda un kokusu...Değirmenin dört yanında birer ulu çınar büyüklüğünde incirler, çok uzun, telli kavaklar, kavaklara sarılmış asmalar, taa dağın yamacına kadar giden narlar... Aylardan haziransa al al dalgalanan nar çiçekleri... Arkın kıyılarında yabannaneleri, un kokusuna karışmış binbir koku. Değirmenin pervanesinden, köpüğe kesmiş, kaynayarak dökülen su. Suyun kıyısında bitmiş binbir kokuda çiçekler... Un kokusuna karışmış suyun kokusu. Som sarı sarı asmalar incirlerde üst üste... Sapsarı her yan. Işılayan ekinler. Ova... Ova yoğun bir sarı ışığın çalkantısında, dalgalanışında, göğe ağan, durmadan çakan dönen, kıvılcımlanan bir ışık denizi. Buğdayların üğütülmesi bitene kadar Poyraz Musa incir ağaçlarının üstünden inmezdi. Bir dalın üstünde kendisi, öbür dallarda her biri bir güvercin kadar büyük sarıasmalar.
Gülümseyiverdi. İçeriye bir adım daha attı. Yana yöreye atılmış telis çuvallar, paslanmış, ne olduğu belirsiz demir parçaları, kırık dişliler, baştan aşağı dört parmak aralıklarla delinmiş uzun bir kalas, duvara dayalı. Gene duvara dayalı yepyeni daha rüzgar görmemiş bir kanat, oraya buraya atılmış yamru yumru, dipleri düşmüş üç isli bakır tencere.
Tahta merdivenleri gıcırdatarak üst kata çıktı. Burnuna daha, bir yerlerden un kokusu geliyordu, kekik kokusuna, incir sütü kokusuna karışmış. Yukarı çıkınca sert bir ışığa çarptı, sallandı. Doğuya, batıya, kuzeye, güneye dört büyük mazgal gibi pencere açılmıştı. Pencerelerin dördünün de kapakları sökülmüş yerde yatıyordu. Güneydeki pencereye gitti, dışarıya baktı, uzakta dümdüz deniz gözüküyordu. Evlerin kiremit damları sanki ayağının dibindeydi.
Pencerelerden birinin önüne gelince, değirmen duvarlarının ne kadar kalın olduğunu anladı. Zorla pencerenin içine çıktı oturdu, kulacıyla duvarı ölçtü, nerdeyse kalınlık bir kulaçtı. Pencereden geri atlayınca dizleri büküldü, az daha yere kapaklanıyordu. Tükenmişti. Doğruldu, öteki pencereye yürüdü. Pencereden, bu sabah tanyerleri ışımadan denize pespembe çiçekleriyle yansımış şeftali bahçelerini gördü. Gökyüzü, deniz, toprak, dünyada ne varsa, çiçek, kuş, ağaçlar, yeşiller, morlar, sarılar, turuncular hep pembeye kesmişti. Poyraz Musa, şöyle başını çevirip kendine baktı, kendisi de tepeden tırnağa, iliklerine kadar pembeye kesmişti. Değirmenin üstündeki som pembe bulut ışıklar içinde yuvarlanarak güneye doğru sağılıp gidiyordu. Başı dönerek doğudaki pencereye vardı. Oradaki her bir şey de pembeydi. O pencerenin önünde çok durmadan kuzey penceresinde aldı soluğu. Orada, pembe çalıların arasında kıpırdayan, sonra yürüyen, siner, koşar gibi eden, ardından da yitip ortadan silinen bir karartı çarptı gözüne. İçini bir korku, bir tedirginlik aldı, çabucak merdivenleri indi, dışarıya çıktı, çabuk çabuk alana yürüdü, alandaki ilk evin kapısını açtı. Kuzeydeki çınarın dalları evin üstünü örtmüştü. Dallardaki kuş yuvaları daha yavruya durmamıştı. Evin içi tamtakırdı. Geriye, çakıltaşlarının üstündeki kayığına döndü. Kayığı maviye boyanmıştı. Eğildi, kayığın içindeki yatağını aldı, birkaç kez zorlattı, az daha yatağı yerinden kaldırıp alamıyordu. Sonunda iki eliyle tuttuğu yatağa sarılıp ipi çekti aldı. Çakılların üstüne indirdi, sürükleyerek eve götürdü, yatağı neredeyse açamayacaktı, soyunamadan yana düşmüş döşeğin üstüne devrildi. Gözlerinin önünden pencereden gördüğü karartı geçti. Kayıktakileri alıp içeriye getirecek gücü kalmamıştı. Ya o karartı bir adamsa, ya gelip kayığını içindekilerle alıp götürürse.. Birden ayağa fırladı, kürekleri kaptığı gibi döndü, kapıyı kapattı sürgüledi geldi, daha yatağı açamadan başı, dürülü yatağın üstüne düşüverdi.
Kır bir ata biniliydi. Başı sonu gözükmeyen düz bir ovada gidiyordu. Ova... ova apaktı, ışık içindeydi. Pespembe, kocaman kocaman açmış çiçekler atın karnına değiyor, gittikçe de uzuyordu. At pembe çiçekleri zorlukla yarıyordu. Işık da bastırıyor, şakırdıyordu. Karşı yüksek dağın tepesinden kopan su köpürerek, gürüldeyerek dağın yamaçlarından uçup ovaya iniyor, pembe çiçeklerin içinde yitip gidiyordu. Birdenbire suyun gümbürtüsü durdu. At şaha kalktı, dağ pespembe oldu. Pembe gölgeler ovanın üstünü örttü.
Şaha kalkmış kır at kişniyordu, pembeye kesmiş. Pespembe olmuş dağ yürümeye başladı, ışıkları köpürdeterek. Pembe bir sel köpürerek akıyordu dağdan aşağı. Ovayı binlerce, pembeye kesmiş kır atın kişnemesi doldurmuştu. Atlar biribirlerine girmişler, uçuyorlardı. Atların kanatları biribirine değiyor, yeleleri, kuyrukları savruluyordu. Işıklar gittikçe dünyayı dolduruyordu.
Her şeyi yoğun bir ışık dumanı örttü. Sonra yavaş yavaş gene her şey pembeleşti. Hışım gibi bir yağmur indirmeye başladı. Gene her yer karanlığa kesti. Göz gözü görmez bir karanlık... Karanlığın içinden dağ çıktı, ışıktan. Döne döne, ışıklarını savurarak çekti denize aktı gitti. Karanlık deniz apak oldu, dünyaya ışığını boşaltan. At gene pembeye kesti...
Poyraz Musa kayığının içindeydi. Elleri küreklerde, avuçları şişmiş, kolları da durmuş, kaldıramıyor bile. İkide bir kürekleri suya indirip yöreye bakıyor, hiçbir kara parçası, hiçbir yanda gözükmüyor. Martılar kıyamet, tepenin üstünde çığlık çığlığa, bir iniyor, bir kalkıyorlar. Nerdeyse saldıracak, onu parça parça edecekler. Korkuyor kayığın içine büzülüyor. Martılar kanat kanada, üst üste. Soluk alamıyor. Dağ denize yürüdü. Daha karanlığın içindeydi. Yalp yalp yanıyor, denizin dibine, batan bir gemi gibi iniyordu. Sonunda dağ battı, bütün ışıkları denizin yüzünde kaldı. Deniz en derinine kadar ışıkla doldu. Denizin dibinde koskocaman gemiler, koskocaman balıklar, balık sürüleri üst üste, çığlık çığlığa koskocaman martılar... Kuş sürüleri sonsuz bir hortumda, yıldızlarla karışmış dönüyordu.
Deniz gene apaktı. Poyraz Musa kıyıya çakıltaşlarının üstüne dizlerini dikmiş, çenesini de dizlerinin üstüne koymuş çökmüş oturmuştu. Böyle aşağıdan, denize dümdüz bakarsan, denizi pul pul, çelik moru, çelik mavisi, ustura yeşili; ustura kırmızısı binbir renkte menevişlenir görürsün. Poyraz Musa ayağa kalktı ellerini beline koydu, bedenini sağa sola döndürerek kayığına yürüdü, kilim çuvalın içindeki büyük ceviz kutuyu aldı, az ilerdeki büyük kesme taşın üstüne oturdu. Öndeki büyük çınarın dalları denizin üstüne doğru uzamıştı. Dallardaki yuvaların hepsi boştu. Kuşlar nereye gitmişlerdi acaba? Cebindeki anahtarı çıkardı, kilidi açtı. Kilit üç kez, çınn, çınn, çınnn, diye öttü. Önce kılavlama kayışını aldı sandıktan, sonra usturasını, fırçasını, sabununu, su kabını aldı. Su kabını denizden doldurdu. Sabun iyi bir sabundu ya, deniz suyuyla bir türü köpürmüyordu. Arkasını dönünce alandaki, üç çınarın tam ortasına oturtulmuş çeşmeyi gördü, içini ılık, umutlu, aydınlık bir sevinç aldı inceden, belli belirsiz. Çeşmeye gitti, musluğu açınca şakır şakır bir su boşandı. Önce ağzını musluğa dayadı,doya doya bir su içti. Amma da susamıştı! Susamıştı ya bu kadar su içinde, içi yanıyordu da susamışlığı aklına gelmiyordu. Su kabını doldurdu, geldi dalların altındaki kesme taşın üstüne çöktü. Çeşmenin üstünde ne olduğu belli olmayan, yarı yarıya silinmiş bir kabartma resim, bir de hiçbir yazıya benzetemediği, resmin altına oyulmuş eciş bücüş yazılar... Kim bilir, belki bu yazı Rumların yazısıdır.
Sabun hemencecik köpürdü, köpüğü ağır ağır fırçayla yüzüne yaydı, usturayı bir iki kılavladı, beş günlük sakalını bir anda usta bir el alışkanlığıyla sıyırdı attı. Limon kolonyasıyla yüzünü usul usul ovaladı. Tıraş takımını sandığa koydu, sandığı kilitledi. Kilit gene üç kez çın, çınnn, çınnnn etti.
Tıraş olduktan sonra biraz daha kendine geldi. Hemencecik oraya bir ateş yaktı, çaydanlığı ateşe sürdü, İçine bir tutam çay attı. Çakıltaşlarının üstüne serdiği sofranın ortasına nakışlı bir bakır sahan koydu. Kılları sarkan keçi derisi bir tulumdan bir avuç peynir aldı. Sofrası ekmek, soğan, bir kavanoz balla da donanmıştı.
İnce belli çay bardağına tavşan kanı çayını koydu. Bardağı eline aldı, gözlerinden uzaklaştırdı, hayran, çayın rengine bir süre baktı. Çay dupduruydu.
İnceden bir yel çıktı, yoğun bir deniz kokusu getirdi. Ağaçların dalları usuldan sallandı. Daha yeni açmış küçük, taze yeşil yapraklar kıpırdar gibi etti.
Poyraz Musa ayağa kalktı, sofrasını denize silkti, dürdü büktü kayığa koydu, evlere doğru yürüdü, gece uyuduğu evin kapsını açtı, yatağını aldı getirdi, kayığın önüne, çakıl taşlarının üstüne serdi. Yataktan bir küf kokusu geldi. Ellerini beline koydu, denize döndü. Denizde ince kırışıklar. Bir efiliyen, bir kesilen incecik bir yel, taa uzak gökte de apak, öyle salınıp duran bir top bulut. Arkaya dönünce evlerin ötesindeki böğürtlen çalılarının içinde gene o belli belirsiz karartıyı gördü. İçine bir ürperti düştü. Bu ıssız adada bu karartı ne ki? Hele bir yerleşelim, bakarız. Kayığa döndü, daha irice başka bir sandıktan tabancasını aldı, bu bir Naganttı. Doluydu. Mermi de ağzındaydı. Beline bağladı. Palaskayı da her zamankinden daha çok sıktı. Evlere yürüdü, ilk kapının önünde durdu. Kapı kilitli değildi. Açmasıyla birlikte içeriye bir aydınlık aktı. Gözüne ilk çarpan, köşeye koskocaman ağını germiş, ağın üst sağ köşesine de oturmuş bir arı büyüklüğündeki kırmızı örümcek oldu. Kapının tam karşısındaki ocaklığın tabanı ak damarlı kara mermerdendi Üstünde küller, kömür parçaları az önce söndürülmüş gibi duruyordu. Üstteki davlumbazın saçakları işlemeli tunçtandı Saçaktan sarı damarlı geniş, işlemeli, kırmızıya çalan bir mermer tabaka daralarak ikinci katın tabanını delip yukarılara çıkıyordu. Taban maltataşındandı. Ocaklığın, kapının her bir yanına birer pencere açılmıştı. Pencerelerin tahta kapakları da çok güzel işlenmişti. Camlar içeriye, kapaklar dışarıya açılıyordu. Pencerelerin dördünü de çarçabuk açtı. Evin içi biraz tozlanmıştı ya pırıl pırıldı. Sağdaki kapı mutfak kapısıydı. Kapları kacaklarıyla olduğu gibi duruyordu. Çok tuhaf, mutfak küf bile kokmuyordu. Merdivenleri çıktı. Tahta basamaklar tozlanmamıştı bile. Cilası olduğu gibi parlıyordu. Yukarda geniş bir salon, salonun kuzeyindeki duvarda büyük bir pencere, pencerenin her iki yanında yan duvara kadar bir resim. Resimde mavi bir denizin kıyılarında kocaman kocaman açmış, dünyadaki hiçbir çiçeğe benzemeyen çiçekler, kırmızı, mor, pembe, sarı, eflatun, alabildiğine... Işık. Usta bütün çiçeklerin ortasına da büyük birer güneş turuncusu oturtmuş. İnsan, yeryüzünün herhangi bir yerinde böyle çiçekler açtığını bilse, dünyayı diyar diyar dolaşır da, bu çiçekleri, Kafdağının ardında da olsa, arar bulur da görür. Denizin tam ortasında üç tane yelkenli yelkenlerini açmış gözükmeyen sonsuzluklara, uzaklardaki aydınlığa uçuyordu. Üstteki uzak gök de kanatlıydı.
Soldaki resim de sağdakinin aşağı yukan tıpkısıydı. Yalnız çiçekleri apayrı, dille tarif edilemez büyülü çiçeklerdi.
Üstteki resim pencerenin üstünden tavana kadar çıkıyordu. Ressam bütün çiçek hünerlerini, ellerinin büyüsünü, gözlerinin ışığını bu çiçeklere dökmüş, aydınlığın üstüne bir cennet bahçesi sermişti. Çiçekler gene ışıklı bir denizi çerçevelemişti. Deniz gene çok uzaklarda kaynaşan ışıklarda son buluyordu. Işıkların üstünde, bir yaprağı mavi göğe ulaşan, ışıktan, belli belirsiz mavileyen bir tek çiçek açmıştı, belki de en büyülü çiçek. Orta yerde, biribirinden uzak iki kuğu sırtlarını ışıktan örülmüş çiçeğe dönmüş, kıyıya doğru geliyorlar, tam ortalarına da kanatlarını dikmiş bir kuğu iniyordu.
Poyraz Musa az daha beklese kuğu inecek, gerilmiş kanatlarını şap diye denize vuracaktı. Merdivenleri hızla indi, deniz kıyısına vardı, yüreği atıyordu, derin bir soluk aldı, gözlerini kapadı, gözlerinin önünden kuğu sürüleri, büyülü, görülmemiş, ışıkla doldurulmuş azman çiçekler geçti, maviyle yuğrulmuş. Gözlerini açtı. Gözleri kamaştı. Karanlık açılınca ışığın şırıldadığını gördü. Arkasına döndü, ev, üstüne üstüne, bütün çiçekleriyle geldi. Hızla merdivenleri çıktı. Çiçeklerin karşısında durdu. Gözleri açık mıydı, kapalı mıydı farkında değildi. Merdivenleri indi, merdivenleri çıktı, öbür evlere ne zaman girdi, ne zaman çıktı, bilemiyordu.
Akşama doğru, ilk girdiği eve gene girdi, içini korkuya benzer bir şeyler sardı, ben bu evi istemem, dedi, bu ev perili... Pencereden karşı tepeye, yel değirmeninin o yanlara bakınca, gene belli belirsiz karartıyı gördü. Bu karartı insan karartısıydı ya,insan karartısıysa, neden yanına gelmiyordu?
Merdivenleri, ikişer ikişer atlayarak indi, karartıyı gördüğü yere kadar koştu, yana yöreye bakındı, kimsecikler yoktu. Tepenin üstüne çıktı, her yeri gözden geçirdi, karartıya benzer en küçük bir kıpırtı bile gözüne çarpmadı. Tepenin yamacından inerken kıyıda karartıyı görür gibi oldu. Karartı bir gözüktü bir yitti. Ulan bu karartı benimle oynuyor, diye söylendi. Bu ada bir periler adası olmasın? Periler adayı alınca adalıları da... Bu, bir gözüküp bir yiten karartı da... Yoksa bu kadar cennet bir ada niçin böylesine ıpıssız kalsın! O eve o resimleri perilerin nakkaşları yapmış olmasınlar? İnsanoğlu, öyle büyülü, görenin başını döndüren böyle resimler yapabilir mi? Bütün bu evlerde periler oturuyor olmasınlar? Pekiyi, öyleyse bu karartı ne? Bir görünüp bir yitiyor. Gülümsedi, bu ada perili, büyülü bir ada, diye geçirdi içinden. Buradan öbür perisiz adaya gitsem mi? Perisiz, büyüsüz bir ada olur mu, diye sordu kendi kendine.
Kıyıya indi ateş yaktı, tenceresine su doldurdu ocağa koydu. Çorba yapacaktı.
Gece yarısına kadar deniz kıyısında oturdu, sonra yatağını sırtladı, en uçtaki eve gitti. Yatağı dış kapının mermer basamaklarının üstüne koydu, elindeki gemici fenerini yaktı. İçeriye girdi. İçerisi daha reçine kokuyordu. Yatağını ocaklığın sağ yanına serdi, kapıyı sürgüledi, başını yastığa koyar koymaz da uyudu.
Çok erkenden uyandı. Daha gün doğmamıştı. Denizin kıyısına çakıltaşlarının üstüne basa basa gitti. Taşlar yankılandı. Deniz pul pul, binbir rengin çelik morunda, yeşilinde menevişliyordu. En uzağa bakıyordu. Uzakta, kıyıdaki gözükmeyen dağların üstünden bulutlar yükseliyordu. Apak bulutlar durmadan kabararak... Birden dünya çiçekliğe kesti. Çiçekler, duyulmamış, görülmemiş bir cennetin çiçekleriydi. O evde açmış çiçeklerin daha azmanı, daha renklisiydi. Kırmızısı parlak som kırmızı, sarı, pembemsi... Parlak, som eflatun.
Kimin eliyse, bir el geldi, bütün denizi som turuncuya, som ışığa boyadı. Ardından da ok gibi bir kırmızı ışık çaktı, bir göz açıp kapayıncaya kadar geldi, çınar ağaçlarını dolandı geçti gitti. Sonra da günün ucu görünüverdi Poyraz Musa kayığına yöneldi, önce, kayıktan büyük ceviz sandığını aldı. Sandık çok ağırdı, iki kulpundan tutmuş, karnının üstüne yerleştirmişti. Sandık o kadar ağırdı ki yarı yolda indirmek zorunda kaldı. Ter içindeydi.
Kaldıra indire sandığı avludan geçirip dış kapının mermer merdivenlerinin üstündeki boşluğa, kapının önüne koydu. Bu bir Maraş ceviz sandığıydı. Bütün Güney Anadoluda çok ünlüydü, Sandığın üstü, yanları yekpareydi ve önünde büyük gözlü bir ceren kabartması sünmüş uçup gidiyordu.
Sandığı ne zaman açsa burnuna bir dağ elması kokusu gelirdi. Cebinden anahtarı çıkardı. Kilide soktu, çıngıraklı kilit üç kere çın, çınn, çınnn... öttü. Üstü mavi çiçekli bir bohça aldı sandıktan, açtı, lacivert pantolonunu çıkardı. Bu bir külot tolondu. Ütüsü hiç bozulmamıştı. Çabuk çabuk soyundu, yeni iç çamaşırlar aldı başka bir bohçadan, ceketini, ipek gömleğini, yeleğini sırtına geçirdi, kravatlarının en güzelini, çok az taktığı yeşil kravatını taktı, körüklü çizmeleri dipteydi, onları çıkardı. Aah, bir de boy aynası olsaydı, kendine şöyle bir baksaydı. Boş ver, dedi. Üstündekileri gene çabucak çıkardı, düzgünce bohçaya koydu. Çıkardığı giyitlerini yeniden giydi, kayığa uçarak gitti, kayığın içindekileri taşımaya başladı. Bütün, kayıkta ne var ne yoksa üç kerede eve taşıdı, yerleştirdi Küçük bir kutudan Longines marka saatini aldı, saatin altın kösteği bir avuç gelirdi, cebine koydu. Giyit bohçasını kayığa götürdü, geriye döndü, merdiven basamağına oturdu, düşünceliydi. Bu evin kapısını nasıl kilitleyecekti? Kilitlemese, o karartı gelir de neyi var, nesi yoksa alıp götürmez miydi? Götürse nereye alıp götürecek, diye düşündü. Bir şeylerini çalacak olsa, kim yok, kimsecik yok bu adada, kapıyı kıramaz mıydı? Aman be, dedi, ayağa kalktı, yürüdü. Sandığı bile kilitlememişti. Bütün parasını da boynuna asılı bir ipek kesede saklıyordu. Kayığa atladı, küreklere asıldı, dümdüz denizde kayık uçuyordu. Kürek çekmeyi Akdenizde öğrenmişti. Gün kavuşmadan da kıyıya yaklaşmalıydı. Adayı buluncaya kadar çok zorluk çekmişti. Yarın, hiç olmazsa ikindiye kıyıya kasabaya ulaşmalıydı. Bir de deniz bozarsa yandık, dedi. Talihine güveniyordu.
Bir süre hızlı, kuğular gibi kaydıktan sonra kürekleri sudan aldı, başını kaldırdı ötelere baktı, adadan bir hayli uzaklaşmıştı. Yel değirmenlerinin kanatları ağır ağır, güvenli, vakur dönüyordu. Üç çınarlar gittikçe uzamış, genişlemiş, her biri bir kara tepe gibi kıyıya çökmüştü. Adanın apak evlerine gün vurmuş, camları balkıtmış, bütün adayı yaldızlamış, aydınlığa boğmuştu. Birden irkildi, yüreği çarptı, avuçları terledi, kıyıda karartıyı görmüştü. Karartı kıyıda upuzun durmuş, gittikçe de uzayıp gidiyor, ona el sallıyordu. Düpedüz bir insan bu karartı be! Ayağa kalktı, karartıya, karartının uzaması duruncaya kadar el salladı. Ne yapmalıydı, geriye dönmeli, bu adamı yakalamalı mıydı? Hızla kürekleri suya indirdi kayığın başını geriye çevirdi, küreklere asıldı, sular köpürdü, hışırdadı. Karşıya bir iyice baktı, bakar bakmaz da deliye döndü, karartı yitip gitmişti. Köpek, diye var gücüyle bağırdı. Kal ulan köpek o adada yapayalnız da, yalnızlıktan çatla da öl. Sağ küreğe asıldı, döndü.
Hem var gücüyle kürek çekiyor, hem de yanına yönüne dönüp dönüp bakıyor, kıyıda gözüküverecek karartıyı bekliyor, karartı gözükmedikçe de öfkeleniyor, sövüyordu. Ulan bir hafta dönmeyeceğim adaya, ulan bir hafta, çatla da patla. Ulan bir ay, beş ay, bir yıl, üç yıl dönmeyeceğim adaya, çatla da patla... Ulan hiç dönmeyeceğim.
Öfkesini bir iyicene kusunca rahatladı, dinginledi, içindeki sevincin yeyniliğiyle kürekleri biteviye çekmeye başladı. Tekne kırışıksız suda yağ gibi kayıyor, ardında incecik, hemencecik sönen köpükler bırakıyordu. Poyraz Musa Akdenizi bir hayli yaşamıştı. Başka denizleri de biraz biliyordu, ama böyle uysal bir denizi hiçbir yerde görmemişti.
O gün karanlığa kadar kürek çekti. Karanlık kavuştu kavuşacak kürekleri içeri aldı, bayat ekmeğinin içine tulum peynirini doldurdu, iştahla yedi, üstüne testiden uzun uzun bir su içti. Deniz kayığı usul usul sallıyordu. Bahar denizleri böyle olur herhal, diye düşündü. Bir saat sırtını başaltının tahtasına dayamış, öylece kalakaldı. Küreklere asıldığında bir iyice dinlenmiş, anadan yeni doğmuş gibi olmuştu. Yıldızların ışığı denizi aydınlatıyor, yer yer de parlatıyordu. Yıldızları iyi bilirdi. Ovada, yaylada, dağlarda, çöllerde, denizlerde yıldızlar başka başka gözükürlerdi. Şimdi yıldızlar hem çok uzak, hem de kocaman kocamandı, nerdeyse her birinden denize ışıklar sağılacaktı. Yönünü yıldızlara göre doğrultuyordu. Onun yön yıldızı yalnız Demirkazık değildi, birçok yıldız ona yön gösterirdi. Yön sorununda yıldızlar denizlerde ne kadar gerekliyse çöllerde de o kadar gereklidir. Kürek çekerken hemen hemen hiç yorulmuyor, azıcık yorulunca da kürekleri beş on dakika bırakıyor, bu sırada da iri iri birer ışık gülü gibi açmış, karanlığın köküne çakılmış yıldızları seyreyliyor, yeniden terütaze küreklere asılıyordu.
Birkaç kez, o kıyıda upuzun duran, gittikçe de uzayan karartı geçti kafasından, üstünde pek o kadar durmadı. Hep eski günler, anılar, Kafdağının öte yanı, kuşların padişahı, ovanın ortasında Gavur dağlarıyla Akdenizin arasındaki Payas Kalesi, Payas Kalesindeki kalebentler,Urfa şehri,Dörtyol, portakal bahçeleri, turuncuya kesmiş köy, Gavur dağından kopmuş gümbürdeyerek inen som köpük olmuş bir su, çocukluğu, babası, savaşlar geçiyordu gözlerinin önünden.
Ayağa kalktı, denizin ötesine, karşı kıyıya baktı, deniz nerdeyse ağaracaktı, kıyıda hayal meyal,sallanan, belli belirsiz dev karartılar dolaşıyor, gene belli belirsiz birtakım ışıklar gözükür gözükmez parlayıp sönüyordu.
Çapasını suya attı, çapa çabucak dibi buldu. Demek ki kıyı bir milden de daha yakındı. Altına asker kaputunu serdi, çoban kepeneğinin içine girdi, tahtaların üstüne kıvrıldı. Uyandığında günü doğarken gördü, yavaşça ayağa kalktı, dört bir yana bakındı. Kasaba tam karşısındaydı. Suya eğildi, birkaç avuç suyla yüzünü yıkadı. Başaltından havluyu aldı, kurulandı, saçını taradı, bıyıklarını el aynasında uzun uzun sıvazlayarak düzeltti. Uzun uzun da denize işedi.
Kayık hiç su almamıştı, buna hem şaşırdı, hem de sevindi.
Başaltından, üstüne renk renk çiçekler işlenmiş bohçayı aldı, açtı, üstündekileri çıkardı, dürdü büktü,tahtaların üstüne yerleştirdi, yeni çamaşırları çıkardı, ipek gömleğinin yakası, Halep işi, işlenmişti. Yeleği kırk düğmeli, en değerli mavi kumaştandı, çarçabuk giyindi kuşandı.
Ah, şimdi bir, bir de boy aynası olsaydı da kendine şöyle bir baksaydı. Kravatını çok güzel, özenle bağladı, incili iğnesiyle tutturdu, yaka cebine ak ipek mendilini soktu. Sıra kalpağa gelmişti. Kalpak büyücek bir ipek kumaşa sarılmıştı. Kumaşı açtı, kalpağı eline aldı, bu kalpak gerçek bir astragandı. Kalpağı uzun bir süre başına koymadı. Gözlerini dikmiş elindeki kalpağı seyrediyor, güzelliğine doyamıyordu.
Kalpağı, önce Kuvayi Milliyeciler gibi yan geçirdi başına. El aynasında baktı, beğenmedi, düzeltti.
Körüklü çizmesi Halebin en ünlü kunduracısının elinden çıkmıştı. Kutsal bir şeye dokunurcasına okşayarak ayaklarına çekti.
Asker kaputunu altına koydu, küreklere oturdu, yavaş, bir damla su bile sıçratmadan küreklere asıldı. Kayık bir kuğu gibi kayıyordu.
Kıyıya geldi, koya girdi, kayığı hızla kumlara sürdü, kayık, yarısına kadar denizden dışarıya çıktı kumların üstüne oturdu. Hiçbir şeye çarpmamaya çalışarak aşağıya indi. İskelede birkaç delikanlı dolaşıyordu, onları çağırdı, delikanlılar, hemen koştular.
"Şu kayığı karaya çekin."
Delikanlılar kayığa yapıştılar, yarın dibine kadar götürdüler.
Poyraz Musa onların ellerine birkaç kuruş sıkıştırdı, delikanlıların yüzü ışıdı.
"Ben kasabaya iniyorum. Kayığa mukayyet olun."
"Baş üstüne Beyim."
Poyraz Musanın sesi öylesine buyurgandı ki, çocuklar neredeyse selama duracaklardı.
"Kayığa göz kulak olun!"
Kasabanın içine yollandı. Hemencecik de aramadan, sormadan çarşıyı buldu. Çok uzun bir çarşıydı bu. Birinci berber dükkanını geçti, gerçekten de bu dükkan dökülüyordu. Birkaç dükkan sonra bir berbere daha geldi, dükkanın kapısında durdu, içerdeki posbıyıkları ak, göbekli berberi de gözü tutmadı. Az ilerde karşı sırada büyük bir tabelada "Uğur Berberi" yazıyordu. Karşıya geçti. İçerde uzun boylu, uzun boyunlu, düşük bıyıklı, orta yaşlı, sert yüzlü berber ayakta durmuş elindeki usturayı durmadan kılavlıyordu. Poyraz Musanın bunu gözü tuttu. Bu tip bir insan berberlerin en konuşkanı olabilirdi. Kapıya yöneldi. Daha o, kapıya varmadan kapı hemen açıldı. Berber, bütün ikiyüzlülüğüyle:
"Buyurun efendim, buyurun mirim, hoş gelip safalar getirdiniz," diyerek onu karşıladı, bir eli kapıda, bir eli yüreğinin üstünde.
Poyraz Musa içeriye girince, berber çabucak gitti, omuzundan aldığı havluyla koltuğu temizledi, "Buyurun efendim, buyurun mirim, hoş gelip safalar getirdiniz. Hoş geldiniz kasabamıza."
Bir yandan konuşuyor, bir yandan da örtüyü Poyraz Musanın boğazına bağlıyordu.
Dükkan çok eskiydi, dökülüyordu. Poyraz Musa belki dedesinden kalmıştır dükkan diye düşündü.
"Benim adım, Uğur İncelik Berberi Nuri. Ben buraya İstanbuldan geldim. Beyoğlunda büyük bir berber salonum vardı, hem kadın ve hem de erkek. Dokuz tane kız erkek Rum kalfa çalışırdı, yanımda. Felek gözün kör olsun, evin yakılsın felek." Durdu, derin derin içini çekti. "Biz böyle olacak adam mıydık? Harp çıktı, biz de bu kasabaya düştük, bu dükkanı belki bu yüz yaşında bir adamdan satın aldık. O adamın babası dedesi de bu dükkanda icrayı sanat eylemişler. Biz bu yüzyıllık dükkanın raconunu bozmayıp ve hem de olduğu gibi, hem de antik olaraktan muhafaza ettik. Hiçbir iş de yok. Buralarda kimse tıraş olmuyor mirim, herkes bir kucak kirli sakalla, bellerine inen saçlarla dolaşıyor. Kokuyorlar mirim, kokuyorlar nuru aynım. Oysa eskiden bu dükkana şakır şakır altınlar yağardı." Eliyle dışarıyı gösterdi. "Şu evlerin..." denize döndü, "tekmil şu adaların hepsi Rumdu. Onlar gitti, betbereket de onlarla birlikte başını aldı da gitti. Aaaah, biz böyle olacak adam mıydık! Bizim gibi berberler değil İstanbulda, Pariste, Atinada bile bulunmazdı. Efendimiz size bir şey söyleyim mi, bu dünyanın hiç tadı kalmadı. Karnımızı bile zor doyuruyoruz."
Mangalda kaynayan, duman çıkaran ibriğin üstüne biraz su daha koydu:
"Saçlarınızı yıkayacak mıyım?"
Poyraz Musa böylesi insanlarla konuşmasını eskiden beri çok iyi bilirdi, tok, tepeden bir sesle:
"Baş üstüne efendimiz."
Berber hazırlıklarını bitirdi, Poyraz Musanın saçlarında makas işlemeye başladı. Usta berberlerin makasları uyumu hiç bozmadan, hiç aksamadan biteviye işler. Konuşsun, bağırsın çağırsın, kulağının dibinde top patlasın makasın uyumu hiç bozulmaz.
"Ne dediler de bu Rumları buradan gönderdiler! İşte burada kardeş kardeş yaşayıp gidiyorduk. Onlar bize hiçbir şey yapmadılar ki... Onlar gidince betbereket de gitti. Evimizi yapacak bir duvarcı, bir marangoz, söküğümüzü dikecek bir terzi, saban demirimizi dövecek bir demirci, bir doktor, bir baytar, bir tekne ustası, bir motor tamircisi de kalmadı. Açlığa duçar olduk efendim, nuru aynım, mirim. Sizler okumuş insanlarsınız, bilirsiniz. Rumları niçin gönderdiler, ben bunu düşündüm de bir türlü çıkaramadım. Kim gönderdi bunları da bizi bu hale düşürdü?"
Poyraz Musa sert, başını kaldırdı, az daha makas ensesine batıyordu. Biraz bekledi, sonra öfkeli konuştu:
"Biz gönderdik beyefendi, biiiz!"
Berber korktu, telaşlandı:
"Demek zatıalileri... Demek, demek, demek siz... Zatıalilerinden hiç kötü bir şey sadır olur mu? Şeriatın kestiği parmak acımaz. O Rumların da ellerinin hüneri çoktu ya sürülmeyi, öldürülmeyi de hak etmişlerdi. Zatıdevletleri... Herhal hak etmişlerdi."
"Tıraşa devam, berber. Şimdi benim sorduklarıma hiç çekinmeden cevap vereceksin. Korkma, tıraşa devam."
Berberin elleri titriyordu. Nerdeyse elindeki makas düşecekti.
"Korkma canım berber efendi, siz onlardan daha çok iş görebilirsiniz, ama biz onları sürdük. Aldırma."
"Geçmiş geçmiştir. Şimdi sen bana kaymakamı, mal müdürünü, nüfus memurunu anlatacaksın. Bütün tecrübelerime dayanarak anladım ki, sen zeki, ömür görmüş, feleğin çemberinden geçmiş bir kişisin. Doğruyu dosdoğru söylersen bundan hiçbir zarar görmeyeceksin. Şimdi bana mal müdürünü anlat. Sen ne biliyorsun onlar için, halk ne söylüyor, hepsini anlat. Bundan çok faydan olacak."
"Baş üstüne efendim, baş üstüne. Başım gözüm üstüne efendim. Başım gözüm üstüne."
Berberin korkusu geçmiş, makas gene eskisi gibi şıkır şıkır biteviye işlemeye başlamıştı.
"Anladım efendim ne düşündüğünüzü. Öyleyse sizi buraya Allah gönderdi efendim. Bu kaymakam da, mal müdürü de milyoner oldular. Küp küp altın doldurdular. İstanbulda yalılar, saraylar aldılar. Nüfus memuruna gelince gariban bir kişi. Onu öldürsen rüşvet yemez. Bes onu öveceksin. Onun dedesi Çeçen Hanı mıymış, Beyi miymiş neymiş. Diyeceksin ki ona senin soyunu bilmeyen var mı koskoca Osmanlı toprağında, İranda, Turanda, şol Türkiye Cumhuriyetinde. Diyeceksin ki ona, git koskoca vatan kurtaran, kaplan yürekli, aslan yeleli, deniz gözlü, güneş saçlı Mustafa Kemale, bak, senin Han deden için ne diyecek. Bunları duyunca senin ayağının altına türap olur. Senin için canını bile verir."
"Anladım. Mükafatlandırılacaksın berber. Bu millete bu dostluğunu bu vatan hiçbir vakit unutmayacaktır. Yalnız sana benden bir dostluk öğüdü, bundan sonra tanımadığın kişilere Rumlardan bu şekilde bahsetmeyeceksin. Başına bir bela açarsın ki..."
"Tövbe, tövbe, estağfurullah tövbe... Tövbe, tövbe, haşa tövbe."
"Evet efendim, bunlar Rumlardan kalan bütün evleri, sözüm ona açık artırmayla sattılar. Yok, haşa, kimsecikler ne bir tarlanın, ne bir evin açık artırmayla satıldığını ne gördü, ne de duydu. Hep el altından sattılar. Hazineye üç kuruş yatırdılarsa, keselerine yüz kuruş attılar. Böylelikle Karun kadar zengin oldular. Bu kasabada onların rüşvetçiliğini yedisinden yetmişine kadar herkes bilir. Bir işin mi düştü mal müdürüne, kapıyı çalmadan içeriye gireceksin. İçerde birileri mi var, bekleyeceksin. O senin niçin beklediğini duruşundan anlar, odadakileri hemen başından savar, ayağa kalkarak elini sıkar, seni karşısına oturtur. Kahve söyler, sen hoşbeşten sonra, daha ondan ne istediğini söylemeden keseye davranırsan, vereceğin altının sayısı ne istediğine bağlıdır, ama üç altından azını kabul etmez. Eğer üç altın yerine iki altın koyarsan önüne çok öfkelenir. Hele tek altın koyarsan dayak yemeden, kim olursan ol, odasından çıkamazsın. Karşı koyacak olursan da dışardaki ızbandut gibi adamları gelir, senin kemiklerini kırar, un ufak ederler."
Berber hızını almış konuştukça konuşuyor, makas da aynı uyumda şıkırdıyordu.
İbrikten ortalığa çoktandır sıcak bir buğu yayılıyordu.
Berber leğeni getirdi. Poyraz Musanın boynuna yerleştirdi, sabunu köpürttü, usturayı birkaç kere kılavladı, ortalık buğulu bir sabun kokusuyla koktu.
Berber bir anda sakalı sıyırdı aldı. Sabunlu suyu boşalttı. İbriğe soğuk su koydu. Kaynar su birazcık ılıdı. Kokulu bir sabunla Poyraz Musanın başı tertemiz oldu. Saçlar tarandı. Kolonyalar sürüldü. Ortalığı biraz daha yoğun kokulu bir buğu sardı.
Poyraz Musa, Uğur İncelik Berberine yüklüce bir para verdi. Berber yerlere kadar eğilerek onu uğurladı.
"Yine beklerim sultanım efendim."
"Gelirim berber efendi."
Sonra aklına düştü, geriye döndü:
"Buralarda şu çizmelerimi şöyle bir güzel boyayacak bir kişi var mı?"
"Amman efendim, amman sultanım ben sizin gibi bir Beyfendiyi hiç boyacının ayağına gönderir miyim, buyurun dükkana, oturun koltuğa, ben boyacıyı hemen alır getiririm. Ne zahmet sultanım, ne zahmet."
Koluna girdi, dükkana soktu, koltuğa oturttu, yel yepelek dışarıya koştu, biraz sonra da boyacıyı kolundan tutmuş aldı getirdi
Poyraz Musa, ilk olaraktan, boyacının ellerine, sonra da sandığına baktı, evet, bu boyacıda çok iş vardı. Sandığın üstünde bir turna katarı sedef kakma, bir uçtan bir uca gidiyorlardı. Belki biraz yorgun. Bir de mavi sedeften bir yelkenli bir ağacın yanından sandığın ucuna dışarıya akıyordu.
Boyacının elleri de sandığı kadar hünerliydi, çizmeyi kısa bir surede boyadı, cilaladı, parlattı.
Poyraz Musa boyacıya da hiç beklemediği kadar bolca bir para vererek oradan aynldı. Sora sora Mal Müdürlüğünü buldu, kapıdaki hademeye, dimdik durarak, sert:
"Hemen git Beye söyle, zatını Poyraz Musa görmek istiyor de. Ve hem de böyle söyle."
Mal Müdürü Abdülvahap Bey, onun gür, buyurgan sesini içerden duymuş ayağa kalkmış, kapıya yönelmişti. Abdülvahap Bey, bir insanın kim, neci olduğunu, Kuvayi Milliyeci mi, ağa mı, bey mi, müfettiş mi, subay mı, köylü mü, kasabalı mı olduğunu sesinden anlardı. Kapıda karşılaştılar.
"Buyurun efendim. Hoş geldiniz Poyraz Beyefendimiz."
"Hoş bulduk. Benim adım Musa."
Mal Müdürü ellerini ovuşturuyordu.
"Poyraz benim lakabımdır. Urfada Fransızlarla savaşırken bu Poyraz adını bana Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin arkadaşı Urfanın milli kahramanı Ali Saip Beyefendi koydu. Şimdi kendileri Adana mebuslarıdır."
"Malumumuz efendim, biz de mingayrihaddin Çanakkale'de, Sakaryada savaştık. Ölümcül yara aldık Afyon önlerinde, evet efendim..."
Masanın önüne kadar gelmişlerdi. Müdür, Poyraz Musayı kolundan nazikçe tuttu öndeki sandalyaya oturttu, kendisi de karşısına yerleşti. Koltuğu boş kalmıştı. Poyraz Musa
böyle oturtulmanın, kapıda karşılanmadan da daha çok bir saygı gösterisi olduğunu biliyordu.
"Ne içersiniz efendim?"
"Bir sade kahve. Lütfedersiniz..."
"Bir sade. Bana da. Estağfurullah."
Karşılarında el pençe divan duran hademe hemen koştu.
Kahve gelinceye kadar, hal hatır sorup havadan sudan konuştular. Kahveler gelince, ikisi iki yerden höpürdettiler.
"Zatıalinizin hademesi de kahve pişirmesini bihakkın biliyorlarmış." Bir daha höpürdetti. El pençe divan duran hademeye döndü, "teşekkür ederim sana. Çok güzel, köpüklü bir kahve yapmışsın."
"Sağ olasın Beyefendi hazretleri."
Hademe, arka arkaya giderek odadan çıktı.
"Efendim biz çok mağdur olduk. Efendim bizi nan ekmeğe muhtaç eylediler. Efendim, Çanakkalede Mustafa Kemal Paşanın emrinde ecnebi donanmasını batıran biz. Yağmur altında günlerce sırılsıklam süngü süngüye dövüşen biz, yaralanan ölümden dönen biz..." Ceketini çıkardı, sol kolundaki iri altın düğmeyi çözdü, gömleğin kolunu omuza kadar çemredi, kolda dirsekten omuza kadar çok derin bir yara izi gözüküyordu. "Ben topçu mülazımısanisiyim efendim, bir baktım aşağıdan düşman geliyor, neredeyse aramız otuz arşın, ne yaparsın sen olsan, askerin elindeki süngülü tüfeği kaptım, Allah, Allah, diye bağırarak yürüdüm, sonrasını hiç hatırlamıyorum, bir, bir karanlık... Gözümü Karınca Adasındaki kilisede açmışım. Ya düşman süngüsünü bir karış daha sola saplasaydı, tam kalbimin üstüne... Şimdi ben yoktum."
Çanakkale savaşını, batan gemileri, süngü savaşlarını, ne kadar İngiliz öldürdüklerini, savaş alanının insan cesetleriyle dolduğunu, dünyanın bütün kartallarının, akbabalarının, öteki yırtıcı kuşların savaş alanı üstünde döndüklerini, sonra ölüleri nasıl parçaladıklarını bire bin katarak bir destancı ustalığıyla, coşkuyla anlatıyordu. Çanakkale savaş destanını kim bilir şimdiye kadar kaç kez anlatmıştı da dinleyenlerin parmakları ağızlarında kalmıştı.
"Karınca Adası işte şurada deniz ortasında bir adadır. Çok iyi doktorlar vardı. Vapurlar dolusu yaralı geliyordu. Kilisenin içinde hastalar üst üsteydi. Yakındaki okul boşaltılmış, orası da yaralıyla dolmuştu. Durmadan da yaralı geliyordu Çanakkaleden. Hastalar geldikçe evler boşaltılıyor, ev sahipleri de komşu evlere taşınıyorlardı. Ben, on ailenin bir tek eve doluştuğunu biliyorum. Adanın Rum kadınları, kızları hasta bakıcılık, aşçılık yapıyorlardı. Bazan iaşe tükeniyor, Rumlar, evlerinde ne var, ne yoksa getiriyorlardı. Bir an geliyordu ki, Rumlarda da hiç yiyecek kalmıyordu. İşte o zaman yaralılar, Rumlar, hepimiz aç kalıyorduk. Bu sefer yörenin Türkmen köyleri yetişiyordu imdadımıza. Kayıklarla, motorlarla adaya yiyecek taşıyorlardı..."
Poyraz Musa böyle çok savaş hikayeleri dinlemiş, bıkmıştı ya ne yapsın. Müdür o kadar güzel anlatıyordu ki dalga bile geçemiyordu.
Çanakkale bitti, bu sefer de Sakarya başladı. Müdür gittikçe coşuyordu. Anlattı anlattı, sonunda karlar üstüne yatmış, kaputuna sarılmış Mustafa Kemal Paşayı nasıl gördüğüne sıra geldi. Söz Mustafa Kemal Paşaya gelince daha bir coştu, ayağa kalktı oturdu, elini kolunu salladı, nerdeyse ağzı köpürdü, ordular hedefiniz Akdenizdir, diye şahadet parmağını Akdeniz'e doğru uzattı.
Poyraz Musa yeleğinin cebindeki saatını çıkardı baktı. Saatın güzelliği, değeri müdürün gözünden kaçmadı. Bu sırada da gene gözü konuğunun kol düğmelerine takıldı. Bir altın çerçevenin içine safir oturtulmuştu. Gözlerini bu güzel düğmelerden alamadı. Böyle değerli saati, böyle güzel giyinmiş, böyle güzel, değerli kol düğmeleri olan bir kişi... Çok ileri gittiğini anladı:
"Affedersiniz Beyefendi, Poyraz Musa Beyefendi, affınızı bilhassa rica ederim. Heyecanlandım efendim. Heyecanlandım da kendimi tutamadım efendim. Tutamıyorum hiçbir zaman efendim. Nasıl tutabilirim. Bizi çok mağdur ettiler. Affınızı..."
Sesi toktu, tepedendi.
"Affedersiniz, size adımı söylemeyi bile unuttum, affedersiniz. Adım Abdülvahap."
"Teşekkür ederim Abdülvahap Bey."
Abdülvahap Bey sıkılarak, ellerini ovuşturarak:
"Birazıcık maruzatım daha var, dert söyletir, hal ağlatır.
Bendeniz savaştan önce Mal Müdürlüğünde yirmi yaşında katiptim efendim. Askerden mülazımıevvel olarak terhis edildim. Savaş yüzü bile görmemişlere madalyalar, şanlar, şöhretler, makamlar, hanlar hamamlar, çiftlikler, saraylar ihsan buyuruldu efendim, bendeniz iki yara almış, beş yıl cepheden cepheye sürülmüş kişi, işte böyle ipipullah sivri külah kaldım. İşte böyle kasaba köşelerinde pinekliyoruz."
Öfkeyle ayağa kalktı, gitti. Öfkeyle pat, diye makamına oturdu. Bir süre hiç konuşmadı. Parmaklarını kenetledi, gözlerini Poyraz Musanın gözlerinin içine dikti uzunca baktı. Öteki de gözlerini onu gözlerinden kaçırmadı. Gözlerini kırpmadı bile. Böylece biribirlerine bakarak anlaştılar.
"Efendim, heyecan. Efendim, mağduriyet. Efendim affedersiniz, zatınıza sual edemedim, bir emriniz mi olacaktı?"
"Estağfurullah Beyefendi, bir ricam olacaktı. Hani biraz önce bahsettiğiniz Karıncalı Ada var ya..."
"Evet, Karınca Adası."
"Ben o adaya yerleştim."
Abdülvahap Beyin yüzü güldü.
"Evet Beyefendi, memnun ve hem de çok mesrur oldum. Bütün ovayı, dünyanın dört bir yanından, Kafkaslardan, Giritten, öteki adalardan gelenler paylaştılar. Bütün kıyıları paylaştılar, bir Allahın kulu çıkıp da ben de Karıncalı Adaya yerleşeceğim demedi. Çok memnun ve de mesrur oldum. Hangi eve yerleştiniz?"
Poyraz Musa ayağa kalktı, Müdürün yanına geçti, önündeki kalemi aldı, adanın haritasını masanın üstündeki boş kağıda çizdi:
"İşte bu ev," dedi.
"Münasiptir. Çok güzel bir evdir. Daha yeni yapılmıştır.
Çorbacı Manolisin evidir. Kendisi bu mıntıkanın en büyük kumaş, şarap, zeytinyağı tüccarıydı, şaraba, zeytinyağını Yunanistana, İtalyaya ihraç eder, kumaşı da oralardan ithal ederdi. Münasiptir efendim, en güzel evi seçmişler zatıalileri. Bahçesi de büyüktür. Var, üç bin arşın murabba."
Abdülvahap gene delici gözlerini Poyraz Musanın gözlerinin içine dikti, bekledi.
Poyraz Musa telaşla elini ceketinin iç cebine attı, ışıldayan bir kara kadife kese çıkardı, kesenin doluluğu Abdülvahap Beyi sevindirdi, yüzüne mutlu bir gülümseme geldi oturdu. Poyraz Musa da onunla birlikte gülümserken kesenin büzgü ipini çekti, içinden beş altın aldı Müdürün önüne koydu. Müdürde hiçbir kıpırdanma olmadı, gülümseyen yüzü acılı, zavallı, kahra uğramış bir yüze dönüştü.
Poyraz Musa hemen atıldı:
"Muhterem Abdülvahap Bey, acaba kafi bulmadılar mı?"
"Estağfurullah muhterem kardeşim. Haşa muhterem kardeşim, yalnız, malumunuz a, biz mağdur olmuş, gadre uğramış şahıslarız. Malum derdi derunumuz, devlet bizi nan ekmeğe muhtaç etmiştir."
Poyraz Musa cebine koyduğu keseyi yeniden çıkardı, müdüre baktı, müdür düşünüyor, Poyraz Musaysa büzgüsü açılmış kese elinde öyle duruyordu. Abdûlvahap bir keseye, bir Poyraz Musanın yüzüne baktı, sağ elinin parmaklarıyla üç işareti yaptı. Hemencecik önünde üç altın daha parıldadı.
"Beyefendi, neredeyse ikindi olacak, nerdeyse acınızdan öleceksiniz. Vay benim akılsız başım, vah vah. Nerdeyse aziz misafirimizi acından öldüreceğiz. Tuh, olacak iş mi? Altın gibi mücevher gibi değerli bir misafire yapılacak iş mi? Heyecan efendim, heyecan..." Bu sözleri söylerken gözleri hep yelek cebinden çıkardığı saatındaydı. Onun da saati Longines markaydı ve hem de altın kösteği bir avuçtan daha çoktu.
"Buyurun kalkalım. Hacı Stavronun lokantasına gidelim." Kalktı, Poyraz Musanın koluna girdi kapıdan çıktılar, merdivenleri sevinç içinde indiler.
"Yemekten sonra tapucuya gideceğiz. Çok rica ederim, ona, bir altından fazla vermeyeceksiniz. Malum sizin paranız benim param demektir. Bizim haberimiz olmadan o tapucu denilen kalpazan bütün dünyayı soymuş da Karundan da zengin olmuş. Ona bir lira yeter. Parayı benim önümde vereceksiniz. Bir lirayı az bulursa ben zatınıza işaret ederim bir tane daha verirsiniz, iki tane değil. Tapuyu hemen, o anda alırız."
"Ortadaki yel değirmeninin de tapusunu istiyorum."
"Onun üstünde durmayın. Onun hiçbir kıymeti yok. Buyurun efendimiz. Siz tapuları alın. Ben açık artırmaya çıkartırım gayrimenkulleri. Kimse görmez tabii açık artırma ilanını... Günü gelince... Kafanıza takmayın, orası kolay iş."
Lokantaya kol kola girdiler.
Yemeklerini çabuk yediler, tapu dairesine yollandılar.
"Siz nasıl muttali oldunuz Karınca Adasına?"
"Çanakkalede yaralanmış, Karınca Adasının hastahanesinde yatmış bir arkadaşım söyledi. Bu adayı anlata anlata bitiremiyordu. Ona göre ada bir cennet, insanları da melekti. Ben de efendim, savaş bitince ömrümü bu adada tamamlayayım, dedim."
"Durun bakalım, zatıalileri daha çok genç. Evli misiniz?"
"Gel gör ki, bir tek martıdan başka o adada canlı mahlukat yok. Onun adına da Karınca Adası demişler. Rumcası Mirmingi. Yani karınca demektir. Bir tek karınca bile yok o adada. Kimse de yerleşmek istemiyor oraya sanki perili bir ada. Ama öyle çok arı, öyle çok arı var ki, taaccüp... Demek hiç evlenmediniz?"
"Öyle ya, çok gençsiniz. Bu yaşta insan bu ıssız adaya kendisini bir ömür boyu hapse mahkum eder mi? Bütün mıntıka Rumeli, Kafkas, Şarki Anadolu, Cenup muhacirleriyle doldu taştı da kimse adalarda oturmak istemedi. Kimi gönderdimse, üstelik de bir akçe almadan, iki gün sonra kaçtı da geldi. Senin Karınca Adasına da bir Allahın kulunu, yalvar yakar oldum da kimsecikleri sokamadım. İsterseniz zatıalinize çok bereketli bir çiftlik vereyim. Çok da para istemez. Mübadillik bitti, gelmiyorlar artık. Bu çiftliği size birkaç altına satabilirim. Ben bu kasabada kim varsa, bir tek akçe almadan ev sahibi, bu köylerde kim topraksızsa toprak sahibi ettim."
"İstemem efendim. Ben Karınca Adasında oturacağım. İsterse hiç kimse gelmesin, ben tek başıma oturacağım."
"Tıpkı Robinson gibi."
"Kim gibi olursa olsun, ben bu adada oturacağım."
Düşünüyor, düşünüyor bu Robinson adlı keferenin kim olduğunu çıkaramıyordu. Bir adada tek başına oturan bir kişiydi ya kimdi, kimin nesiydi? Abdülvahap Bey, bu kişiyi öyle bir söylemişti ki, bu kişinin çok namlı bir kişi olduğunu onun söyleyişinden anlamıştı.
"Üzülmeyin, birkaç ay içinde belki birkaç kişi gönderebiliriz. Amma velakin ada denince bizim milletin ödü kopuyor."
Poyraz Musa, benim de ödüm kopuyor, diyecekti ya yuttu.
"Ben yalnızlığı severim."
Tapu Memuru onları sevinçle karşıladı, yandaki koltuğa buyur etti, kendi de bir sandalya çekti karşılarına oturdu. Hal hatır sordu.
Abdülvahap Bey de:
"Kahve, sade," dedi.
Kahveler gelinceye kadar memleketin ahvalini konuştular. Elbet, hal keyfiyet böyle olacaktı. Memleket harplerden çıkmış, yorgun düşmüş, ağır yaralar almış. Cumhuriyetse yeni kurulmuştu. Mustafa Kemal Paşanın mürşitliğinde, bu millet çok mesafeler alacak, muasır medeniyeti kovalayacak, çok kısa bir zamanda da ona ulaşacak, onu yakasından sıkı sıkıya tutacaktı.
Abdülvahap taaccüp içinde kalmıştı. Bu Talip zırtapozu neden böyle ağız değiştirmişti? Baş başa oldukları zaman, arkadaşlarla birlikteyken Cumhuriyet, Bolşevik Mustafa Kemal aleyhine atıp tutar, ağzına geleni de gelmeyeni de söylerdi. Talibi tepeden tırnağa süzdü. Tapucu bacaklarını bir iyice bitiştirmiş, ceketini iliklemiş, ellerini de dizlerinin üstüne koymuş, başını önüne eğmiş bir hürmet abidesine kalbolmuştu. Bunda bir iş vardı. Bu, bu Poyraz Musada bir iş vardı. Yoksa bu köpek feriştahın önünde bile böyle hazır ola geçmezdi. Böyle centilmen, yakışıklı, kibar, nazik bir insanın böyle bir ismi olabilir miydi, Poyraz Musa! Bu bir müstear isimdi. Hem de böylesi müstear isimleri ancak Kuvayi Milliyecilerin başları kullanırlardı.
Kahveler geldi, içtiler.
"Sizden bir ricamız var, Beyefendinin bir haceti olacak."
Talip hemen ayağa kalktı, masasına geçti, oturdu. Masası görkemli, büyük, işlemeli pırıl pırıl bir masaydı. Koltuğu daha da görkemliydi. Marokendi. Oturunca insan içine gömülüyordu.
"Emriniz olur efendim."
"Poyraz Musa Beyefendi Karınca Adasındaki Manolisin köşkünü hazineden satın aldı, sizden tapusunu istiyoruz. Bir de efendim, Değirmencioğlu Yaninin değirmeninin tapusunu..."
Hemen ayağa fırladı, eski, kurt yemiş raflara gitti, oradan cildi paralanmış koskocaman kara, toz içinde kalmış bir defteri aldı masanın üstüne koydu. Bu sırada da Abdülvahap Bey Poyraz Musaya bir işaret çaktı. Poyraz Musa cebinden kesesini çıkardı, büzgüyü açtı, içinden bir tek altın aldı, bir adım attı, altını Talip Beyin önüne koydu. Talip Bey hiç şaşırmadı, parayı defterin üstünden aldı, Poyraz Beye uzattı:
"Buyurun efendim. Sizin paranız burada geçmez. Çok rica ederim Poyraz Musa Bey, buyurunuz efendim."
Poyraz Musa şaşırdı, parayı alsın mı, almasın mı, telaşlıydı. Abdülvahap Beye baktı ne yapayım dercesine.
"Buyurun efendim. Çok rica ederim buyurunuz."
Koltuğundan ayağa kalktı, ceketinin ilikli düğmesine sol eli gitti, düğmeyi çözdü ilikledi.
"Sizin hakkınız efendim. Sizler bu memlekette, siz memurlarımız çok mağdur oldunuz. Buyurunuz efendim. Bu kadarcık para ne ki..."
"Hayır efendim, sizden bir kuruş bile verseniz alamam. Bin lira bile verseniz alamam. Buyurunuz. Rica ederim, beni daha fazla mahcup etmeyiniz, ayağınızın türabı olayım."
"Çünkü siz bir kahramansınız. Size şu kadarcık bir hizmetimiz de olmasın mı? Size hizmet hepimiz için, herkes için, mebuslar, vekiller için de şereftir."
"Beni nerden tanıyorsunuz? Daha bu kasabaya bu sabah geldim."
"Efendim, sizi kim tanımaz ki..." Övüngeç bir tavırla, "Biz," dedi, "cahil değiliz küçük bir tapu memuruysak da... Bizim de biraz mürekkep yalamışlığımız var. Rica ederim buyurunuz."
Elini uzatmış öyle duruyor, gözlerinin içine yalvararak bakıyordu.
Poyraz Musa, ne yapacağını bilemez Abdülvahap Beye döndü. O, sapsan kesilmiş titrer gibiydi. Göz göze gelirlerken gözlerini kaçırdı, başını yere eğdi.
"Buyurun Beyefendi hazretleri, buyurun Poyraz Bey. Size hizmet..."
Poyraz Musa, altını aldı, gitti yerine oturdu, kesesini çıkardı, altını içine koydu.
Talip rahat bir soluk alarak, sol eli ceketinin düğmesinde, yerine oturdu.
'Teşekkür ederim Beyefendi."
Başını defterin üstüne eğdi, sayfaları çabuk çabuk açmaya başladı. Bu sırada da Abdülvahap Bey, mahcup, üzgün, dudakları titreyerek:
"Affedersiniz Beyefendi, sizi tanıyamadım."
Poyraz Musa, tepeden:
"Zararı yok efendim, zamanla tanışırız."
"Talip Bey, size söylemiş miydim, tüccar..."
"Tüccar Manoli efendim."
Biraz sonra Talip Bey ince, uzun endamıyla ayağa kalktı. Sol eli daha ceketinin düğmesindeydi.
"Buldum efendim. Mirmingi Adasında Tüccar Manolinin köşkü."
Birkaç sayfa daha açtı:
"Evet Değirmencioğlu Yaninin değirmeni... Şimdi efendim. Katip Beyi çağırayım da... Onun yazısı çok güzeldir."
Az sonra katip geldi.
"Beyefendi için iki tapu yazacaksınız."
Poyraz Musaya döndü.
"Nüfus cüzdanınız efendim?"
Poyraz Musa güldü. Onunla birlikte Abdülvahap Bey de güldü. Gülenlere tapucuyla katip de katıldı.
"Nüfus cüzdanına gerek yok efendim. Zahmet buyurmayın. Siz söyleyin, Katip Bey yazsın. Yazısı çok güzeldir de. Onun için sizin tapularınızı ona havale ettim. Çabuk da yazar. Bir kahve efendim."
"Talip Bey, ben bir kahve daha içeceğim, sade."
Çok dalgındı. Sanki burada değil de çok uzaklardaydı, sıkışmıştı, bir kurtuluş yolu arıyordu.
Poyraz Musa, coşkun bir sevinçle:
"Madem Abdülvahap Bey kardeşimiz içecek. Bana da sade.”
Hademe kahveleri getirdi. Onlar kahvelerini daha bitirmeden katip odaya girdi:
"Yazdım, mührü de bastım. Her şey tamam, bir imzanız kaldı memur Bey."
Talip Bey tapuları imzalarken dikleşti, mutlu bir gülümseyiş attı ortalığa.
"Hayırlı olsun efendim. Sağlıcakla, sıhhatle, saadetle oturun efendim."
Poyraz Musa ayağa kalktı, masaya kadar gitti, Talip Beyi canı gönülden kucakladı, "Teşekkür ederim," dedi.
Abdülvahap Beyi bu hareket dilhun eyledi, ta yürekten yaraladı. Eşşek kafa Abdül, diye içinden geçirdi. İnsan, böyle bir adamı bir bakışta anlar, bir sözünden kim olduğunu çıkarır değil mi eşşek kafa?
Talip Bey, onları Hükümet Konağının avlu kapısına kadar uğurladı.
Avluyu dışarı çıkınca Abdülvahap Bey Poyraz Musayı bir köşeye çekti:
"Çok çok özür dilerim zatıalinizden, mahcubiyetten nerdeyse yerin dibine geçeceğim. Buyurun efendim altınlarınızı."
Avucundaki altınları ona uzattı:
"Buyurunuz. Siz bir kahramansınız."
Poyraz Musa, altınları aldı, kesesini çıkardı, teker teker sayarak, keseye koydu.
"Allahaısmarladık Abdülvahap Bey. Gene görüşürüz. Her şey için çok teşekkür ederim. Bana çok yardım ettiniz. Allahaısmarladık. Bu iyiliğinizi ölünceye kadar unutmayacağım."
Bu son sözler Abdülvahap Beyi cana getirdi.
"Güle güle Beyefendi," dedi. "Her zaman zatınızı beklerim. Affınızı da rica ederim. Tekrar be tekrar rica ederim efendim."
Poyraz Musa, köşeyi dönünceye kadar arkasından baktı.
"Daha ne yapacaktık pezevenge," dedi, öfkelendi. "Kim olursa olsun canım. Ölmüş eşek kurttan korkar mı? Daha ne yapacaktık, kendini tanıtmayan, kim olduğunu söylemeyen bir kimseye."
Daireye girmeyi hiç canı istemiyordu. Kaymakama gitmeli, bu akşam için hazırlık yapmalı, mükellef bir çilingir sofra kurmalıydı. Adamı bir akşam sofrasına da çağırmadık, ikircikliydi. Bu hadiseyi kaymakama anlatmalıydı. Bakalım ne diyecek. Ne kadar da çok şaşırdı adam, Poyraz Musa, parasını geri verdiğimde, kim bilir, ne düşündü benim hakkımda. Kaymakamla birlikte, bu adamı anlatınca, ne kadar da güleceğiz. Hele sekiz altını avucuna koyunca Poyraz Musanın, onun asıl adı Poyraz Musa olamaz, kim bilir, belki de ipten kazıktan kurtulmuş bir kimse. Adı da... Nasıl da gözleri yuvalarından fırladı. Altınları da tek tek, okşayarak kesesine saydı, utanmasa önümde paraları on kere sayabilirdi. İnanamıyordu ki... Kaymakama anlatacağım, onun parayı alırkenki hali dille tarif edilemez, kaymakam zevkinden dört köşe olacak.
Poyraz Musa allak şallak olmuştu. Abdülvahap Bey hakkında ne düşüneceğini bilemiyordu. Altınları herhangi bir korkudan, saygıdan verebileceğini hiç sanmıyordu. Onun kim olduğunu bir bakışta anlamış, ciğerlerine kadar bütün içini okumuştu. Küçücük, akı gözükmeyen yeşil gözleri velfecr okuyordu. Alnındaki biribirine geçmiş kırışıklar, kim bilir ne kadar macera saklıyordu. Altınları verirken alnındaki bütün kırışıklar açılmış, gözleri birer damla yeşil ışığa kesmiş, burun kanatları sevinçten titremişti. Acaba tam tersi mi olmuştu, yüzü sapsarı kesilmiş, elleri mi titremişti, yeşil gözleri ölü koyun gözleri gibi buruş buruş mu olmuş, dizlerinin bağı mı çözülmüştü altınları geri verirken? Abdülvahap Beye, ne olmuşsa olmuş, ona çok kaba, çiğ davranmıştı. Bu yüzden de, ikircik içinde, karanlık içinde, kıvranarak önüne çıkan birkaç adama sorduğu nüfus memurluğuna vardı, dalgınlıkla, kapıyı bile vurmadan nüfus memurunun odasına girdi, memurun karşısında durdu. Önündeki kurt yemiş, yarılmış tozlu masanın arkasında pos bıyıkları ağarıp kar gibi olmuş, iri kafalı, iri mavi gözlü, geniş omuzlu, saçları bir topak bulut gibi gelmiş başına konmuş, bu masaya hiç yakışmamış, bir heybet gibi, nereden, nasıl gelmişse gelmiş oraya oturmuş, gözlerini dikmiş, sert, ona bakıyordu. Otur falan da demiyor, gülümsemiyor, salt öyle, yüzü kıpırtısız, buz gibi, bir tanrı yontusu gibi. Bir kıpırdasa, bir parmağını oynatsa hemen konuşmaya başlayacak, onun ağzından girecek burnundan çıkacak, avucunun içine alacak, buruşturacak şuraya atacaktı ya adam taş kesilmiş, donmuş kalmıştı. Bu kasabada da amma acayip insanlar vardı. Kimi görür görmez ayağa kalkıp amuda dikiliyor, kimi resmini gazetede gördüğü savaş kahramanına, belki de Mustafa Kemal Paşaya benzetiyor. İşte bu adam da, Han soylu babayiğit de taş kesilmiş soluk bile almadan, gözlerini bile kırpmadan bekliyordu.
Önce sağ ayağını öne attı, geriye çekti, birkaç kez bu devinimini sürdürdü. Arkasından sol ayağını, boyacı da çizmelerini ne kadar güzel boyamştı. Ayakları yer değiştirirken eski taban tahtaları birkaç kez gıcırdadı. Buna karşın nüfusçuda hiçbir değişiklik olmadı.
Sonunda dayanamadı, ne olursa olsun, dedi, canını dişine taktı konuşmaya başladı:
"Muhterem Üzeyir Bey Hazretleri, zatınıza hazretleri diyorsam kusuruma bakmayınız, siz hazretten de, beyden de, paşadan da daha âli bir mevkidesiniz. Biz sizin kim olduğunuzu bilerek huzurunuza geldik." Önce sesi titredi, karıncalandı, sonra düzeldi, sözcükler ağzından kolaylıkla akmaya başladı.
"Sizi biliyoruz, yüce soyunuzu da. Han Hazretleri, ve bunun için de sizi diye geldik, huzurunuzda elpençe divan durduk. Kendimi takdime cesaret edebilir miyim acaba, biz Dağıstandan Anadoluya geldik, Toros dağlarının Uzunyaylasına, yani Binboğa dağlarının, Kayserinin Pınarbaşı kazasının Kaynar nahiyesine yerleştik. Biz Kabartay Çerkesleriyiz. Ne yapalım, biz Kabartaylar hep köleyiz. Bunu hiçbir zaman inkar edemem. Köle de Allahın kuludur. Ben Burakzade Hacı Rüstemin oğlu Poyraz Musayım. Buraya gelince duydum ki siz bir Çeçensiniz ve de Çeçen Hanlarının şecereli soyu, son Çeçen Hanının bihakkın evladısınız. Osmanlılarca mağdur edilmiş, Hanlığı elinden alınmış, bir âli şahsiyetsiniz. Ne yapalım, biz Çerkes milleti, sizin gibi Hanlar da, bizim gibi köleler de bütün dünyaya sürüldük, dağıtıldık, perişan edildik. Tıpkı Yahudiler gibi, zulüm gördük, insanlığımız elimizden alındı."
Gittikçe güzel konuşuyor, heyecanlanıyor, kendinden geçiyor, kendi sesine kendini kaptırmış, hem konuşuyor, hem de zangır zangır titriyordu. Nüfusçuysa hiçbir tepki göstermiyor, gene öyle taş gibi hiç kıpırdamıyor, gene öyle yüzü donmuş kalmış, gene öyle bekliyordu.
"Çarlar bizi Kafkastan Çini Maçine, bütün Orta Asyaya, Arabistana dağıttı. Kölelerimiz Mısırda Kölemenler Devletini kurdu. Ama gene de yenildik, perişan olduk. Kafkasın muhteşem kartalları, cesur şahinleri, hepimiz kuzgun olduk. Soyumuz çürüdü. Ama gene de başımızı dik tuttuk, kartal başı gibi, şahin başı gibi."
Başımızı dik tuttuk derken Poyraz Musa, Üzeyir Beyin gözleri önce derinden gelen bir ışıkla parladı, sonra ıslandı, sonra da göz çukurlarına birer damla yaş geldi otudu. Poyraz Musa da neredeyse kendi anlattıklarına ağlayacaktı. Kendini zor tutuyordu.
"Evet, Han Hazretleri, şimdi ben burada, bir nüfus memurluğunun küçük bir odasında, kurt bacakları kırık bir masaya oturmuş, ali bir Hanla karşı be karşı duruyor, heyecanımdan tir tir titriyorum. Bir Han ki, ne Çin, ne Türkmen, ne de Moğol Hanlarına benzer. O, ulu Kafkasın, ulu Çeçenin Hanıdır. Bizim Uzunyayla Türkmeninin Aşığı, ne demiş, şahin kocamakla vermez avını, taaa eskiden kurt eniği kurt olur. Ben şimdi burada bir ulu Kafkas kartalının, Hanının karşısında hürmet ve sadakatle, bir teba olarak eğiliyorum."
Poyraz Musa, önce masanın gıcırdayarak bir kalkıp bir indiğini, sonra sandalyaların devrildiğini, odanın sallandığını, arkasından dağ gibi posbıyığın üstüne abanıp onu kucakladığını gördü, başı döndü. Nüfus memuru aldı, onu masanın önündeki sandalyaya oturttu.
"Konuş oğlum. İşte biz böyle olduk. İşte bizi, Han olsak da, Kartal, Padişah olsak da kader bu hale getirdi."
Buyuran bir sesle:
"Evet, Han Hazretleri işte biz, biz, biz böyle olduk." Bir sözcük daha etse ağlayacaktı. Söylediklerine öylesine kendini kaptırmış, öylesine kendini inandırmıştı ki...
"Baysunguru anlatmalıyım ki size Hanımız Hazretleri, o zaman bizim kim olduğumuz, ne biçim bir Kafkas Kartalı bir millet olduğumuzu dünya anlamalı. Evet, işte böyle Üzeyir Han Hazretleri."
Üzeyir Han baktı ki, Poyraz Musa kölesi perişan, ağlayacak. Bu sefer o başladı ulu Kafkası, Şeyh Şamili, öteki kahramanlıkları, İsmail Beyi uzun uzun, vakarlı, tane tane anlatmaya. Delikanlının kendine geldiğini görünce de sustu:
"Söyle bana," dedi, gülerek, kıvançlı, "söyle bana ulu Kafkasın kahramanı Baysunguru, nasıl bir ulu kişidir, nasıl bir ulu kahramandır ki yeryüzüne şan vermiş."
Poyraz Musa kendine gelmişti. Teri kurumaktaydı, titremesi de durmuştu. Sesinin etkisini çok yitirdiğini biliyordu, ama hikaye öylesine etkiliydi ki, Üzeyir Hanı, bütün anlattıklarından daha çok etkileyeceğine inanıyordu.
"Evet Sultanım, Hanım, Baysungur bir Çeçen kahramanıdır. Böyle bir Kafkas kartalı, Kafkas kahramanı bu dünyaya gelmemiştir. Onun kahramanlıklarını bir bir anlatsam, onu destancılar, aşıklar gibi söylesem, günler, aylar yetmez. Ben burada sadece onun bir tek macerasını söyleyeceğim. Bu bile Kafkas kartalları Çeçenlerin ne kadar yiğit, ne kadar mert insanlar olduklarını dünyaya gösterir. Biliyoruz ki Şeyh Şamil Avar Türklerinin başı, Baysungur da, Hacı Murattan sonra Çeçenlerin başıdır. Bir dağlık, kayalık bir yerde büyük bir Rus birliği, Baysungurla Şeyh Şamili kuşatıyor.
Baysungurun sağ bacağı, sol kolu yok. Dağ gibi bir adam. Savaşa giderken onu atının üstüne bağlıyorlar, silahını sağ eline veriyorlar. Silahını bir eliyle kullanıyor ya uçan turnayı gözünden, kaçan tavşanı art ayağından vuruyor. Rus birliği onları kuşatmış ki, aralarından karınca bile geçemez. Borazanlarla teslim çağrısı yapıyorlar. Kurtuluşunuz hiçbir biçimde yok, diyorlar. Ya ölüm, ya da teslim, Şeyh Şamil bakıyor ki, en küçük bir kurtuluş umudu yok. Bu kadar insanı öldürtmektense teslim olması daha iyi. Baysungursa teslim olmak istemiyor. Aralarında kıran kırana bir tartışma başlıyor. Beş yüz askerin beş yüzü de Baysungurdan yana oluyor. Bir yarma harekatı yaparak çemberden kurtulmak istiyorlar. Ya kurtuluruz ya da ölürüz, diyorlar da başka bir şey demiyorlar. Şeyh Şamil bakıyor ki tek başına kaldı, arkasını dönüp Rus birliğine yürüyor, Baysungur Rus birliğinin çemberine yaklaşmış Şeyh Şamile bağırıyor, Şeyhim geriye dön, son bir kere mübarek yüzünü göreyim. Şeyh, olduğu yerde bekliyor, ne geriye dönebiliyor, ne de ileriye gidebiliyor. Şeyhim geriye dön, geriye dön! Baysungurun gür sesi kayalıklarda yankılanıyor. Şeyh, orada öyle dimdik durmuş, yere çakılmış gibi, bekliyor. Bir süre böyle bekledikten sonra Şeyh, yeşil cübbesiyle birden yürümeye başlıyor, ağır ağır gidiyor. Rus kumandanına teslim oluyor. Sonradan Şeyhe soruyorlar, Şeyhim diyorlar, Baysungur, sana o kadar yalvardı da, mübarek yüzünü son gittilik bir kere daha görmek istedi de sen niçin geriye dönmedin? Şeyh, cevap veriyor, ben Baysungurla tartışırken, baktım ki Baysungur teslim olmayacak, tek başıma ben teslim olmaya gidersem de beni öldürecek. Onun için birden arkamı Baysungura döndüm, Rus askerlerine yürüdüm. Eğer ki, bir an daha onunla yüz yüze kalsaydık Baysungur beni vururdu. Bağırdığında da gene dönseydim, Baysungur beni gene vururdu. Kafkaslılar, en büyük düşmanlarını bile arkadan vurmazlar. Döneyim mi, dönmeyeyim mi, diye çok ikircik geçirdim, sonra da dönmedim. Şimdi daha düşünüyorum, dönseydim Baysungur beni, Şeyhini acaba vurur muydu? Vururdu, vururdu. Düşmana teslim olan kişi Şeyhi değil, babası da olsa vurur, diyor Şeyh."
"Vurur muydu?" diye sordu Üzeyir Han.
"Vururdu," dedi Poyraz Musa.
"Biz de bozulduk," dedi, içini çekerek Üzeyir Han. "Biz şimdi değil Şeyh Şamili, babamızı bile arkasından kurşunlarız. Arkasından değil, uykuda bile vururuz. Sen şimdi benden nüfus cüzdanı mı istiyorsun?"
"Senin adın Poyraz Musa değil."
"Nüfus cüzdanına ne yazacağım, bu adını mı?"
"Bunu," derken tapuları cebinden çıkarıp Üzeyir Hanın önüne koydu.
"Ohhooo, sen nüfus cüzdanın çıkarmışsın bile Poyraz Musa."
Çekmeceden boş bir nüfus cüzdanı aldı, katibi çağırdı, tapuyu, boş cüzdanı ona verdi, "bunu tapuya göre doldur, mühürle getir,"
Katip çarçabuk gitti.
"Biz her gün, altı ay öncesine kadar yüz yüz elli cüzdan verirdik. Muhacirlerin cüzdanları olmuyor ki, olanlar da işe yaramıyor ki... Kimi Kafkastan, kimi Lazistandan, kimi, kimi Kürdistan, kimi cenuptan, Arap çöllerinden geliyor. Burada deve bacaklı Sudanlılara, bir dudağı yerde bir dudağı gökte zencilere de cüzdan verdim, yerleştirdik. Yalnız bu senin adaya kimsecikleri gönderemedik. Gönderdiklerimiz de üç gün sonra kaçtılar. Yahu Poyraz Musa, sana bir kahve bile ikram etmedik. Şimdi eve gideceğiz. Bu gece bizde kalacaksın. Bizim Hanım sana Çerkes yemeği yapar ki, birlikte parmaklarını yersin."
Poyraz Musa, eve gitmemek için diretti ya Üzeyir Hanla başa mı çıkılır, ne yapsın, kabul etmek zorunda kaldı.
Biraz sonra cüzdan geldi.
"Bir fotoğraf var mı?"
"Var," dedi Poyraz, iç cebinden cüzdanını çıkardı, içinden bir vesikalık fotoğraf aldı. Üzeyir Hana verdi.
Üzeyir Han fotoğrafı zamkladı, mühürledi, imzaladı, Katip tarihi yazmamıştı, yazdı, "hayırlı, uğurlu olsun," dedi, uzattı. Poyraz Musa uzandı, masanın üstünde yatan, Hanın uzun parmaklı ellerini, kaçırmasına fırsat vermeden aldı öptü, üç kez de başına götürdü.
Üzeyir Han telaşlandı.
"Haşa haşa, kim bilir sen hangi büyük soydansın... Haşa, haşa... Soylular, kim olduklarını kimseye söylemezler. Ben Han soyumu kimseye söylemiş değilim, ama insanlar kimin ne olduğunu derakap anlıyorlar. Söylemeye gerek yok. Ben de senin ne olduğunu anladım."
"Estağfurullah, estağfurullah efendim, sizin yanınızda biz kimiz ki... Sizin soyunuz, şecereniz İsadan evvel üç bin yılına kadar çıkar."
"Hayır, hayır, yanlış. Üç bin değil, yanlış... İsadan evvel yedi yüz yılına kadar ancak çıkar. Tevatür, üç bin yılına kadar çıkmamız, tevatür."
"Olsun, dünyada şeceresi İsadan önce yedi yüz yılına kadar çıkan bir soy var mı?" Böyle bir soy ancak Kafkas dağlarında bulunur."
"Haklısınız. Ancak Kafkas dağlarında... Haydi kalkalım."
Kalktılar, kapıda sen önce, ben sonra çıkacağım, diye epeyce bir didişme olduktan sonra Poyraz Musa baskın çıktı, önce Üzeyir Han çıktı odadan dışarıya. Avlu kapısında didişmediler. Ev yakındı. Avluya gelir gelmez, daha çıngırağı çalmadan kapı açıldı. Üzeyir Han Poyrazı hızla içeriye itti. Evin kapısında da böyle oldu. Kapıda onları buruş buruş, tertemiz giyimli, beyaz başörtülü, uzun boylu bir kadın karşıladı, güleç, sevinç içinde.
"Hoş geldiniz oğlum, safalar getirdiniz. Sizin geldiğinizi bana Üzeyir Han haber verdi. Gelemeseydiniz çok üzülecektim. Duydum ki burada bir ada almışsınız."
"Vallahi Hanım, istese bütün adayı ona veririz. Sadece bir evle bir değirmen..."
"Bizim çocuklarımız da senin yaşında evladım. Han babaları onlara dedi ki, çiftlik mi istersiniz, bağ bahçe mi, ada mı, köşk mü gelin de alın. İstemiyorlar. Ne varsa o İstanbulda, ayrılamıyorlar. Biz de burada karı koca hasretlikten ölüyoruz. Senin baban anan nerde yavrum?"
"Taa uzaklarda, Toros dağlarının üstünde, Uzunyaylada."
"Vah, vah evladım, vah! Ne varmış ki o uzun yerde, insan buraya gelmez mi ki? Bakın şu eve..."
Ev deniz kıyısında, büyük bir bahçenin içindeydi. İki katlı ve beyaza boyanmıştı. İkinci kata meşe ağacından, cilalanmış dönen merdivenlerle çıkılıyordu. Perdeler mavi kalın kumaştandı.
"Hayırlı olsun, eviniz çok güzel Hanımefendi."
"Çok güzel de söz mü? Han amcana sor, bu ev bile bize göre değil, diyor. Han amcanın Kafkas dağlarında sarayları varmış. Çok eski hem de sırçadan."
"Amaaan Hanım, sen de bir duyduğunu unutmaz da unutmazsın. Mazide kaldı bütün bunlar, hanlar hamamlar, saraylar, mazide..."
"Varsın kalsın. Saray, Han sarayı değil mi? O da bizim değil mi? Bin sene orada yaşamadık mı?"
"Kim biliyor, kim görüyor sarayı, soyu?"
"Kimse görmesin, bilmesin ne olacak yani. O saray bizim sarayımız, değil mi. Çocuklarımız bunu anlamıyorlar. Han soyu olduklarını bile bilmiyorlar, inanmıyorlar."
"Bilmesinler," diye öfkeyle bağırdı Üzeyir Han. "Sanki benim Han soyumun onlara ihtiyacı var. İnanmasınlar."
Poyraz Musaya döndü:
"Söyle evladım, Kafkas kartallarının hanları, Osmanlı padişahlarına, İran şahlarına benzerler mi?"
"Kafkas Hanları bu dünyada Hanken, Osmanlı Padişahları, İran Şahları, Rus Çarları birer keçi çobanıydı Hanımefendi anne. Varsın bizim kim olduğumuzu kimse bilmesin, ne değişir ki..."
"Ben çocuklarımı özledim evladım. Han amcan İstanbula gitmek istemiyor, onlarsa buraya gelmiyorlar, iki arada bir derede kaldım evladım. Hanlık, padişahlık onların umurlarında değil. Burada da Üzeyir Hanın Han olduğunu herkes bilmiyor. İstanbulda ne bilecekler ki..."
"Bilmesinler," diye bağırdı Üzeyir Han. "Varsın bilmesinler. Bizim Hanlığımızın da onlara ihtiyacı yok. Bak şu kartal yavrusuna, beni demiş de, Hanımız demiş de bana gelmiş."
"Hoş gelmiş, safalar getirmiş," diye sevindi Hanım.
"Sana her zaman söylerim ya Hanım. Benim tebam, benim oğullarımdan daha değerlidir."
"Öyle deme Han, öyle deme. Evlat başkadır Han. Evlat ciğerdir."
"Tebamız da daha başkadır Hanım, Hanım. İşte, tebası olmayan benim gibi olur. Buralarda benim gibi sürünür."
"Estağfurullah Han, estağfurullah. Göl yerinden su eksik olmaz. Siz gene bütün insanlığın Hanısınız."
"Gene de evlat evlattır. Onlar hiç aklımdan çıkmıyor. Yüreğim yanıyor."
"Hanlığımız, sarayımız aklıma düştükça benim de yüreğim yanıyor."
"Benim de," dedi Hanım, "benim de... Hanlığı elinden alınmış kişi hiç unutur mu o Hanlık günlerini."
"Aman Hanım," diye posbıyıklarını sıvazladı Üzeyir Han.
"Hanlık manlık iyi ama insan insan olmalı."
Hanım kalktı, aşağı indi, biraz sonra oradan kap kacak sesleri geldi.
"İçer misin evladım?"
"Birazı mirazı yok, adam gibi içelim evladım."
"Adam gibi içelim Hanım, efendim."
Akşam olup gün kavuşuncaya kadar eski günlerden, Kafkasyanın görkeminden söz ettiler. Üzeyir Han, şeceresindeki bütün Hanları, bir tekini bile kaçırmadan, adları sanları, yaptıkları ettikleri, tekmil maceraları, erişilmez kahramanlıklarıyla, İsadan önce yedinci yüzyıla kadar, teker teker saydı döktü. Dedelerinin bütün hünerlerini, ne biçim kılıçlar kuşandıklarını, boyları poslarını, gözlerinin rengini, kartal burunlarını, atlarını, atlarının cinslerini, soylarını, en ince ayrıntısına kadar her bir şeylerini bir bir biliyordu.
Poyraz Musa buna şaşıp kaldı ve bir daha onun Han soyu olduğuna inandı iman etti. Yoksa herhangi bir insan bu kadar bilgiyi nereden, nasıl edinirdi.
"Kafkasyanın tarihi insanlığın tarihidir.
Ateşi tanrılardan çalıp da insanlığa armağan eden kişi kim, bir Akdenizli. O ateşi çalıp da insanlara verince ateşin sahipleri tanrılar ne yaptılar, gazaba geldiler, ateş hırsızını cezalandırdılar. Cezası neydi, onu aldılar götürdüler. Kafı Kuhinin en uzak, göğü delmiş doruğundaki sivri, çakmaktaşından ustura gibi keskin kayalığa ellerinden ayaklarından ağır zincirlerle bağladılar. Kartallar, her sabah geliyorlar, onun ciğerinden bir parça alıp gidiyorlardı. İşte, Kafkas dağının halkları bundan, bir gün haberdar oldular. Bir insana tanrıların böylesine zulmetmesi ağırlarına gitti. Ama ne yapabilirler, çıkılmaz inilmez dağın en sarp, en yüce doruğundaki insanı nasıl kurtarabilirlerdi. Biliciler, bilim adamları, Hanlar, Beyler, hocalar, imamlar, papazlar hep bir araya geldiler, bir çare düşündüler, araştırdılar, dağ çok yüksekti, sarptı, şimdiye kadar hiçbir insanın ayağı dağın doruğuna değmemişti. Ne yapmalıydı?
Ne yapsınlar, ne yapacaklar, ne edecekler, ateşi kendilerine armağan eden bu insanoğlunun en hırsızını, hırsızların pirini tanrıların, ciğer yiyen kartalların elinden kurtaracaklar.
Sonunda, dağa yol yapmaya karar verdiler. Kafkasta ne kadar demirci varsa, başladı çalışmaya. Kayaları kırmak için yüzlerce binlerce külünk yaptılar. Kafkas halkı yediden yetmişe dağa sıvandı. Yıllar sürdü dağla insanlığın savaşı ve bir gün yol doruğa kadar çıktı. Ateş hırsızı onları gördü. Teni yanmış, bakır rengi olmuştu. Göğsü de kan içindeydi. Kanı, bütün kayayı kırmızıya boyamıştı. Sakalı uzamış, göğsüne kadar inmişti. İnsanlar. yanına kadar çıkınca duru, mavi, iri gözleri sevinçten yaşardı.
'Biliyordum,' dedi, 'ben bu insan soyunu biliyordum, bir gün ne yapıp edip, beni buradan kurtaracaklarım biliyordum,' dedi. Sevinç içinde şakıdı. Kızgın tanrılar bu işe hiç şaşmadılar, tanrılar da insanoğlunun bir gün ateş hırsızını kurtaracağını biliyorlardı.
Ve insanlar, ateş hırsızının zincirlerini söküp onu aşağıya, düze indirdiler. O gece bütün dağların doruğunda, ovalarda, denizlerde, sularda, bütün yeryüzünde ateşler yandı. Yeryüzü apaydınlık oldu, kırk gün kırk gece...
İşte Kafkaslılar, yavrum, böyle kişilerdir. Bizim atalarımız, insanlığa bu en büyük iyiliği yapan kişiyi, kıyamete kadar sürecek bir işkenceden böylece kurtarmışlardır. Bütün dünya tarihleri bunu böylece yazar."
Poyraz Musa, Üzeyir Han konuştukça ona biraz daha, bir daha hayran kalıyor, büyümüş, koskocaman olmuş gözlerini onun ağzından alamıyordu.
Kafkas insanları tanrılara bile başkaldırmışlardı. Başkaldırmayı unutunca da köleleşmişler, dünyanın dört yanına dağılmışlardı. İşte böylece Hanları da köhne bir kasabada nüfus memurluğu yapıyordu. Ateş hırsızını tanrıların gazabından kurtaran halk şimdi ne halde!
Önce çeşmibülbül sürahi kondu masaya. Masanın ortasında mavi bir çiçek açtı. Poyraz Musanın içi sevinçten dolup taşıyordu. Sonra rakı kadehleri geldi. Beyaz peynir, süzme yoğurt, ceviz içi, humus, Çerkes Tavuğu, daha başka Kafkas yemekleriyle de donandı masa.
"Buyur evlat, masaya. Sulu mu susuz mu?"
"Susuz, Han Hazretleri."
Üzeyir Han, onun Hanlığına canı yürekten inanmış bu genç adamdan dolayı mutluydu. Ağır ağır, gülümseyerek, kadehlere rakıyı, suyu da koydu.
"Haydaaaa, Kafkasyanın şerefine!"
"Buraya, benden sonra ilk gelen Çerkes sensin. Senin şerefine."
"Ellerinizden öperim Üzeyir Han."
Hanım da geldi masaya oturdu.
"Sevgili Han, bir kadeh de bana doldur."
"Baş üstüne. Hanım böyle hususi günlerde çok güzel içer."
"Aman, kimsecikler duymasm. Bu kasaba çok tutucudur. Erkekler içer de, kadınlara gelince kıyamet kopar. Haydi şerefe. O hırsız mı ne, onun şerefine. Hani biraz önce anlatıyordun ya kuşlar mı yiyormuş ne. İşte onun şerefine."
"Hırsızın şerefine" dedi, Üzeyir Han gülerek. Yüzünden, gözlerinden, ellerinden, tepeden tırnağa mutluluk taşıyordu.
"Ala karlı Kafkasın şerefine."
Hanın sevinci Poyraz Musayla Hanıma da geçti.
Han iyice açıldı. İçindeki bütün setleri yıktı, konuşuyordu. Hanım kocası böyle coşkun konuştukça çok rahatsız oluyordu. Çünkü o, hiç olmamış şeyleri de olmuş gibi söylüyordu. Bütün olup bitenleri, hiç ayrılmadan birlikte yaşamışlardı, her şeyi, böyle coşunca abartıyor, süslüyor, iyi yönünden alıyor, düpedüz uyduruyordu. Hele şu Abdülvahap sümsüğünü gökyüzüne çıkarıyordu. Oysa, onu şeytanı kadar sevmiyordu. Böyle günlerinde, rakıyı da çekince Abdülvahabın bir ermiş olduğuna kendi de inanıyordu. Herkesi de inandırıyordu. Bu küçücük evi de yere göğe koyamıyordu. Güzel, temiz, yepyeni bir ev. 0 kadar. Bu ev, bir bakıyordun, Çeçenistandaki dedesinin sırça sarayı oluvermiş de çıkmış. Gene evden, Abdülvahap Beyden söz edecek, diye ödü kopuyordu. Neyse ki bu delikanlı ona bir iyice hayrandı.
"Abdülvahap Bey için bu kasabada çok kötü şeyler söylüyorlar. Adamcağızı hallaç pamuğu gibi atıyorlar. İtin götüne sokup çıkarıyorlar. Yok, o, kendisine üç tane çiftlik, beş tane saray gibi ev almış. İstanbulda Boğaziçinde her çocuğuna bir yalı yaptırmış. Yalan efendim yalan. Külliyen yalan. O, herkesi ev sahibi yaptı da kendisine bir kulübecik bile almadı. Bu yörelerde, adalarda, yaylalarda, Rumlardan ne kadar ev, ne kadar zeytinlik, ne kadar bağ bahçe, ne kadar tarla kalmışsa hepsini fakir fıkara göçmenlere dağıttı. Çeçen Hanı, düşmanlarca ülkesinden sürülmüş, sonra da sürgünde unutulup bir kasabanın yalnızlığına, yoksulluğuna mahkum edilmiş Çeçen Hanı Üzeyir Beyi kim ev sahibi yaptı, hem de deniz kıyısında, hem de bir saray gibi görkemli bir ev, kim ev sahibi yaptı, hem de bütün masrafları kesesinden ödeyerek, işte bu alçakgönüllü kahraman Abdülvahap Bey. O ki, mağdur edilmiş mübarek bir şahsiyettir. Bu kasabanın şom ağzına bakarsan, karşısına çıkan, işini yaptırmak isteyenden bir altından beş altına, on altından yuz altına, yüz altından... Canı ne kadar isterse o kadar altın alıyormuş. Selam verenden bile bir şeyler koparırmış. Böylelikle küp küp altınlar biriktirmiş. Vay fıkara Abdülvahap Bey vay! Gaddarlık, iftira. Nerdeyse bir kadeh rakı için kırmızı şeritli altın İstiklal Madalyasını satacak. Evet, doğrudur, hakikattir, o bu yörede ev sahibi, mal mülk sahibi etmedik kimseyi bırakmadı. Bazı muhacirlerden, yakışıklı genç kişilerden şakacıktan para alır ama geri verir. Çok şakacı bir adamdır. O, tapucuya, kaymakama bile kimseden bir kuruş aldırmaz. Nasıl mı aldırmaz, zorla şerle değil, karşısındakinin gözlerinin içine bir bakar, bakmasıyla da onu afsunlaması bir olur. O, bir insan değil, bir melek, bir büyücüdür. Onun huzurunda kimsecikler rüşvet yiyemez. Alanlar da çarpılırlar. Abdülvahap Beyi yakından tanıyınca ona hayran olmamak kabil değil. Tam Kafkasın yamacında Çeçen Hanlarının sırça sarayları yükselir. Arkalarında ulu Kafkas dağları. Kimsesiz o saraylardan daha geceleri, bir de tanyerleri ışırken, bir de, bir de, bir de... Kılıç şakırtıları gelirmiş. Bir de sarayın önündeki ovadan binlerce kır atlı Çeçen, gümüş savatlı koşumları yanarak, kılıçları parlayarak geçerlerken sarayın önüne gelince atlarından iner, alınlarını toprağa koyar, beş bin yıllık Çeçen Hanlarını selamlarlar, sonra da atlarını doldurur, ovadan mor kayalıklı dağlara sürer, dağların mavisinin içinde yitip giderlermiş. İşte bu durum, Çeçen Hanları geriye dönüp saraylarına yerleşene dek, kıyamet gününe dek her bahar, baharlar yitinceye dek böyle sürecek. Üzeyir Hanın Hanımı, çocukları buna inanmıyorlar. Varsın inanmasınlar. Bir baharda Kafkasyaya gitsinler de sarayın önünde secdeye varmış, binlerce kara kalpaklı Çeçeni, sarayın huzurunda secdeye varırlarken görsünler.
Bize iyi bakmadı Osmanlı. Çünkü Osmanlı çürümüştü. Çeçen Hanlarına Han muamelesi yapmadı. İşte böyle, benim gibi. Saraylar, köyler, çiftlikler vermedi. Oysa Çeçen Hanları onlara ne iyilikler yapmışlardı. Çürüdü Osmanlı, kokuştu. Kurt yemiş bir elma gibi de dalından düştü. Mustafa Kemal şöyle bir salladı, içini kurt yemiş de boşaltmış, kurumuş çınarı, kökünden devirdi."
Yanına yöresine korkuyla, posbıyıkları titreyerek bakındı, sesini alçalttı.
"İşte bu kurt yemiş, çürümüş küçücük bir fiskeyle de yıkılmış, darmadağın olmuş çınar kalıntısının parçalarını bitiştirip yeniden yeşertmek istiyor Mustafa Kemal Paşa. İyi niyetli, ama hiç çürümüş, un ufak olmuş çınar yeşerir mi? Gariban Mustafa Kemal Paşa, iyi adam."
"Sus Üzeyir Han, böyle bir sözü bir daha söyleme. Herkes biliyor ki, çürümüş, un ufak olmuş bir ağacı kimse yeşertemez. Mustafa Kemal Paşa istediği kadar canını dişine taksın da uğraşsın. Yazık, iyi adam. Sus, sus ki Üzeyir Han, çürümüş çınarın gövdesi bizi ezmesin," dedi, derinden bir aaah, çekti.
Macerası ne olursa olsun, böyle bir insanın, yakışıklı, akıllı, zeki bir insanın, üstelik de Kafkaslı, Dağıstanlı bir kişinin böyle bir adaya kendisini, hem de tek başına hapsetmesi bir özveridir. Diyorlar ki o adada bir hayalet dolaşıyormuş. Bu hayaletten dolayı o adanın önünden bile kimse geçmiyormuş. O adadan ayrılan Rumlar, hayaletten kurtuluyoruz, diye bir sevinmiş, bir sevinmişler, göç emrini alınca üç gün üç gece zil takıp oynamışlar. Günahı vebali boyunlarına, onlar sevinçlerinden sirtaki teperlerken, hayalet de gelmiş aralarına girmiş, o da onlarla üç gün, üç gece sirtaki tepmiş.
Üzeyir Han gene de o perili adada hemşerisini yalnız bırakmayacak, ne yapacak edecek, o adayı dolduracak... Daha göçün arkası kesilmemiş, Kafkasyadan, Balkanlardan, adalardan, Kürdistandan, Mezopotamyadan, Suriyeden gelen gelene.
"Ne yapsınlar muhacirler o adada. Ekilecek tarla yok, yetecek kadar su yok. Biraz bağ, biraz bahçe, birkaç şeftali ağacı, bu kadar. Bunca yıl, belki de bin beş yüz, iki bin, üç bin yıl bu Rumlar bu adada nasıl yaşamışlar?"
"Ben de yaşarım Üzeyir Han Sultanım. Biz de yaşarız."
"O zaman tedarikini iyi göreceksin. Yemek içmek, su... Sen buraya nasıl geldin adadan?"
"Küçük bir kayığım var, yeni, dokuz arşın."
"Kaç günde geldin adadan buraya?"
"Gece gündüz kürek çekerek bir buçuk günde."
"Olmaz. Yarın seni Kaptan Kadriyle tanıştıracağım. Onun yepyeni bir teknesi var. Motoru da yepyeni. Seni birkaç saatta adaya atar. Şimdi sana bir ev verdi ya Abdülvahap Bey, şimdi sevincinden uçuyordur. Kime bir ev tapusu almışsa sevincinden deli olmuştur. Yarın seninle Kaptan Kadriye gideriz, sonra sen Kadriyle alışverişe çıkarsın. O, ne nerede, hangi dükkanda satılıyor bilir. Balık tutmasını bilir misin?"
"Nerede öğrendin, hangi denizde?"
"Akdenizde. Dörtyolda, İskenderunda, Payasta, Mersinde kaldım."
"İyi, burasının balıkları nasıl, kaç metrede, hangi biçim bir ağla yakalanır, hepsini Kadri sana anlatır. Haydi kalkalım. Yarın erken uyanmalı, Kaptanı bulmalıyız. İyi geceler."
Üzeyir Han ona odasını gösterdi. Hanım, yatağı yaptıktan sonra gitmiş, çoktan uyumuştu.
Poyraz Musa. Çabucak soyundu, uykusuzluktan ölüyordu, cebinden para kesesini aldı, yastığın altına koydu. Hemencecik de uyudu.
Uyandığında gün ışıyordu. Giyindi, musluğa gitti, yüzünü daha el değmemiş pembe, kokulu bir sabunla iyice yıkadı. Yüz numaraya girdi. Uzun yıllardır böyle tertemiz, gıcır gıcır bir ayakyolu görmemişti. Üzeyir Han onu gülerek, sevinçle karşıladı. Eline kolonya döktü. Yemek masasının üstündeki altın gibi parlayan semaverden buharlar fışkırıyordu. Masaya oturdular. Han:
"Zübeyde Hanım," diye seslendi, "biz hazırız."
Bal, tereyağ, zeytin, türlü peynirlerle masanın üstü donanmıştı. Kahvaltılarını ağır ağır, sindirerek yaptılar. Poyraz Musa, Zübeyde Hanımın elini, saygıdan iki kat olarak öptü. Şimdiye kadar böyle Osmanlı, böyle erkek bir kadını hiç görmemişti. Demek ki Han kadınları da böyle olurmuş, diye içinden geçirdi.
Bu sabah Üzeyir Hanın yüzü apaydınlıktı. Konuşmuyor, dalmış, düşünceden düşünceye geçtiği yüzünden her an belli oluyordu.
"Ne düşünüyorsun Han Ağabeyim?"
"Seni düşünüyorum Poyraz oğlum. Orada tek başına bu ecinniler adasında ne yapacaksın ki... yalnızlıktan ölürsün."
"Dayanmaya kararlıyım Han ağabeyim."
"Allah sana güç ve kuvvet versin. Demek, bukağısından boşanmış soylu kır at, bizim sarayın önünden geçerken zınk, diye durur, başını yere eğer, yelesi toprağı süpürürmüş, o gün bugündür, bütün soylu atlar böyle yaparlarmış. Yeleleri de toprağı süpürürmüş."
"Doğrudur, yeryüzünün en güzel, en soylu atları, Kafkas atlarıdır. Atları Kafkaslılar evcilleştirmişlerdir."
Kahvaltı bitmiş, kahvelerini höpürdeterek içiyorlardı. Zübeyde Hanım yeşil bir entari giymiş, göğsüne çok güzel büyücek bir elmas iğne takmış, salonda durmadan oraya buraya gidiyor geliyor, sevinçten taşıyor, boyuna gülümsüyordu. Üzeyir Han da Hanımının hiçbir devinimini kaçırmadan onu hayranlıkla izliyordu.
Kalktılar. Poyraz Musa bir kere daha Zübeyde Hanımın elini öptü.
"Berhudar ol oğlum. Allah tuttuğunu altın etsin. Her zaman beklerim. Bu ev senin evin. Ne zaman istersen gel, istediğin kadar kal. Han da seni çok sevdi, oğul saydı. Kim bilir, diyor senin için, bu genç yaşta başından neler, neler geçmiştir, diyor, sana acınıyor. Güle güle git yavrum. Burda bir evin olduğunu da unutma. Bizi de unutma."
Poyraz Musa, Zübeyde Hanımın elini bir daha öptü, üç kez de başına götürdü.
Avludan dışarıya çıktılar, küçük koyun yolunu tuttular. Daha koya varmadan yarın altındaki, önü hepten cam, yeşil boyası yer yer dökülmüş kahvenin içine denizden esen rüzgarla birlikte girdiler. Sigara dumanından göz gözü görmüyordu. Kahvedekiler, nüfus memurunun içeriye girdiğini görür görmez hep birden, yaylarına basılmışcasına ayağa kalktılar. İçerisi yoğun, hoş bir kahve kokuyordu.
Üzeyir Han aradığı Kaptan Kadriyi köşede buldu. Ayağa kalkmış, herkes gibi o da saygıyla bekliyordu.
"Kaptan Kadri gel, seni arıyorduk."
Kadri kalabalığı, sigara dumanını, yoğun kahve kokusunu yararak onların yanına kadar gelebildi.
"Bir kahve içer misin Üzeyir Han?"
Sakallı, yaşlı adam:
"Hasibin yaptığı kahve Mekke kahvesidir. Rayihası bir hafta insanın genzinden gitmez," dedi, Hanın koluna dokundu.
"Peki, birer sade içelim," diyen Han, önündeki yeşil örtülü masaya oturdu. Ötekiler de saygıyla onun yöresine sandalyalarını çekip halkalandılar. Ne tuhaf, diye düşündü Poyraz Musa, Üzeyir Hana herkes gerçek bir Hana davranır gibi davranıyor. Nerdeyse, Kafkasyadaki, yeleleri yerleri süpüren kır atlar gibi, buradaki insanlar da Üzeyir Hanın önünce secdeye varacaklar. Şimdi bu kahveye şu anda bir paşa, bir vali, bir vekil girse, kim girerse girsin Üzeyir Han gibi yürekten bir saygıyla karşılanamazdı. Demek soylu olmanın bir gizi var. İnsanlar, kırk günlük yoldan onun geldiğini duysalar, kokusunu alıyorlar. İlkin, palavra sıktığını sandığım Üzeyir Hanın Hanlığının büyüsüne az sonra ben de kapılıp gitmedim mi? Ben onun Hanlığıyla alay etmek, dalga geçmek için hazırlanırken, biraz sonra zokayı yutmadım mı?
Hiç konuşmadan kahvelerini içtiler. Dimdik duran Han posbıyıklarını sıvazladı, ayağa kalktı. Kahvedekiler de hep birden gürp, diye ayağa kalktılar. Üçü birlikte kahveden çıktılar.
"Bak Kadri Kaptan, bu Poyraz Musa bizim evladımızdır, tıpkı senin gibi, onu bugün Mirmingi adasına götüreceksin."
Bu kasabada onun Han olduğunu biliyorlar ama birçok kimse ona, üzülür diye, Han demiyor, Bey diyorlardı.
"Haydi sağlıcakla kalın."
Poyraz, Hanı kucakladı. Bir süre onu böyle tuttu, ayrılır ayrılmaz da gözleri yaş içinde kaldı. Birkaç adım attıktan sonra geriye döndü:
"Merak etme," dedi, "hiç kimse gelmezse adaya... bile... Ellerinden öperim Hanım."
Kadri Kaptan ona bir tuhaf baktı, herkesin bildiği bir gizi açıkladığı, Üzeyir Hana Bey diyeceği yerde Han dediği için. Sağına soluna bakındı kahvenin kapısı kapalıydı, ortalıkta da kimsecikler yoktu. Bereket versin Poyrazın sözlerini duyan olmamıştı.
Kadri Kaptanla çarşıya çıktılar, dükkan dükkan, öğleye kadar dolaşıp, alışveriş ettiler. Poyraz Musa o kadar çok şey aldı ki, kadri Kaptan, öteberiyi taşımak için iki kişi daha tuttu. Bunlar da çarşıyla tekne arasında birkaç sefer yaptılar.
Tam saat on ikide Kadri Kaptan motoru çalıştırdı. Motor yepyeni, yirmi altı beygirlik bir motordu. Tekne de dokuz metrelik Karadeniz yapısı bir tekneydi. Beyaza boyanmıştı, kuğu gibiydi. Kadri Kaptan teknenin Rumca adını silmemişti. Yazık ki, Rumcayı da burada kimse okuyamıyordu. Teknenin sahibi arkadaşı ona teknenin adını söylemişti ya nerde o kafa ki Kadri Kaptanda, unutmuş gitmişti.
Tekne suları yarıyor, yepyeni motor saat gibi işliyor, ses bile çıkarmıyordu. Yedeğindeki kayık da tekneye bir yaklaşıyor, bir uzaklaşıyordu.
Kadri Kaptan bu motora nasıl sahip olabildiğini mutluluktan uçarak anlatıyordu. Birden ada karşılarına çıkıverdi. Vakit ikindiye geliyordu. Motor çok yolluydu, tekne bir kuğu gibi kayıyordu.
Poyraz Musa, birdenbire bağırarak ayağa kalktı:
"Bak, bak, kıyıya bak Kadri Kaptan, çınarların önüne bak, orada bir insan karartısı. Gittikçe de uzuyor. Gördün mü?"
Kadri Kaptan, ellerini gözlerine siper etti, karşıya baktı:
"Hiçbir şey göremiyorum," dedi.
"Bak, bak, bak orada, kıyıda. Gittikçe de uzuyor."
O, bak, bak! Derken karartı o anda yitiverdi.
Poyraz Musanın elleri yanlarına düştü:
"Silindi gitti. Demek görmedin onu."
"Görmedim," dedi Kaptan.
"Haber sağlam yerden," dedi Barba Spiros. "Mal Müdürü Abdülvahap Bey söyledi. Haber çok gizli. Mal Müdürü dedi ki, haberi bugünlerde sizlerden başka bir kimse duymazsa sizin için çok iyi olur, dedi."
"Ne haberi, ne haberi?" diye kalabalığın içinden birkaç sabırsız ses geldi. "Ne haberi?"
"O demektir ki, değiş tokuş olacak."
"Ne olacak, ne olacak?"
"Değiş tokuş olacak. Yunan hükümetiyle bizim hükümet anlaşmışlar, biz buradan Yunanistana gidecekmişiz, oradaki Türkler de buraya geleceklermiş."
"Bize, Yunanistana gider misin, diye sordular mı?"
"Ne işimiz var bizim Yunanistanda?"
"Biz Yunanistana gitmeyeceğiz."
"O Abdülvahap Bey bir tuhaf adam."
"O bir deli."
"Savaş bitti, her şey bitti."
"Ortalık gül gülistanlık."
"Ben de dedim Abdülvahap Beye, mal müdürüne, bizim ne işimiz var Yunanistanda, biz adamızdan memnunuz."
"Memnunuz," dediler, mırıltıyla hep bir ağızdan.
"Abdülvahap Bey çok iyi bir adam. Bize haberi kimse duymadan verdi ki, elimizdeki malları satalım. Yoksa değiş tokuş olacağımızı duyarlarsa mallarımıza bir metelik vermezler. Hepsi elimizde kalır. Sonra da sokaklara bırakır gideriz."
"Abdülvahap yalan söylüyor."
"Onun başka bir hesabı var."
"Hükümet bizi niçin sürsün Yunanistana? Biz ona ne yaptık ki?"
"O bizden ne zarar gördü ki?"
"Onun sözleri kandırmaca."
"O iyi bir adam. Sözleri nasıl bir kandırmaca olabilir ki, bize hazırlanmamızı söylerken ne çıkarı olabilir ki? O, bizden sattıklarımızı alacak değil ya."
"Belki de alır."
Çınarların altındaki alan gittikçe kalabalıklaşıyor, duyan geliyor, duyan geliyordu. Adada hasta sayrı, yaşlı elden ayaktan düşmüş herkes bir anda toplanmıştı çınarların altına.
"Bakın, beni dinleyin, Abdülvahap Bey çok iyi bir adam.
Dedim ona, Abdülvahap Beyim, sen de biliyorsun, biz ne kadardır bu adadayız, sen de biliyorsun, herkesler de biliyor. Burası kaç yıldır bizim adamızdır, sen söyle. O, iyi bir adam, acı acı güldü, gülerken gözleri yaşardı, düşündü, başını salladı, biraz daha düşündü, siz, dedi, en az üç bin yıldır bu adadasınız.
Ben, dedim, bilmiyordum. O, derinden içini çekti, öyleyse bil Barba Spiros. Yazık, dedi, başını salladı. Üç bin yıl! Abdülvahap Bey iyi adam, onu çok mağdur etmişler. O çok zulüm görmüş. O vali olacakmış da yapmamışlar, doğru adam olduğu için. O kadar iyi bir adam ki, kimseye bir kötülük edemeyeceği için onu vali yapmamışlar. O, bana dedi ki, hem de gözleri yaşararak, yazık, çok yazık ki yakında size buradan gideceğinizi ben tebliğ edeceğim. Ben ona, bu tebliğ etmek de nedir ki bu kadar üzülüyorsun, dedim. O da bana dedi ki, ben bildireceğim size buradan sürüleceğiniz günü, dedi. Hazırlanalım arkadaşlar, adalılar... Üç bin yıl sonra bu iş burada bitti. Ne günah işledik ki, bitti. Ne kadar zaman sonra sürgün olacağız, dedim, sordum. Daha Ankaradan haber gelmedi, dedi. Ben de, inşallah hiç gelmeyecek, dedim. Yüzü sapsarı oldu, dudakları titredi. Ben sizleri çok severim, dedi. Size yapılan büyük haksızlık. Buna insan yüreği razı gelemez. Üç bin yıl sonra adanızı bırakıp da nereye gideceksiniz? İnşallah o tebligat hiç gelmez. Yazık ki, gelecek. Gelmese bile siz tedarikinizi yapın, neyiniz var, neyiniz yoksa satıp paraya çevirin. Gurbet elde parasızlık zor."
"Yalan," dedi Yordanis Güzeloğlu. Çok uzun boylu, uzun boyunlu, yeşil gözlü, yüzü, boynu kırış kırış olmuş birisiydi. Çok da şakacı bir adamdı. Öfkelendiği, bir şeye kızdığı görülmüş değildi. Hep güleryüzlüydü. Çanakkaleye, savaşa giderken bile güle oynaya gitmiş, herkes dövünüp çırpınırken, milleti kırıp geçiren, ne zaman söylese duyanı donuna işeten türküsünü söylemiş, herkesi de bir iyice şaşırtmıştı. Onun bütün soyu da böyleydi. Bunlar, bu dünyaya insanları güldürmek, sevince boğmak için gelmişlerdi. Çanakkaleden, bir ayağını orada bırakıp dönmüştü. Orada kalan ayağı üstüne de türküler çıkarmıştı. Onun Çanakkalede, İngiliz gemileri üstüne top gülleri gibi uçan bacağı üstüne çıkardığı destan da ayrı bir maceraydı.
"Yalan, yalan, yalan," diye bağırdı bütün sesiyle. Hiç kimse şimdiye kadar bir kezcik de olsa Yordanisi böyle yıkılmış, böyle öfkeli görmemişti. Yüzü sapsarı, kanı çekilmiş, ölmüş gitmişti. Kalabalık onun sesini böylesine öfkeli, yıkılmış duyunca, tepeden tırnağa ürperdi. Korktular. Derin bir sessizlik oldu. Donmuş kalmış sessizliği neden sonra Lena Papazoğlu bozdu:
"Yalan, yalan, yalan," diye bağırdı. "Yunanistan bizi ne yapacakmış!"
"Çiçek diye başına sokacakmış Lena."
"Seni asker edecek, çavuş yapacakmış."
"Atinada sana bir saray verecekmiş."
"Kralla seni evlendireceklermiş."
"Tuzlayım da sizi kokmayın," diye gülerek bağırdı Lena.
"Gülün, gülün, oynayın, Barba Spirosa inanmayın bakalım. Günü gelince, göreceğim sizin hallerinizi."
Yaşlı, iki büklüm, kısa boylu, çekik gözlü, elmacık kemikleri çıkık, gençliğinde parmak ısırtacak kadar güzel bir kadındı Lena. Onun güzelliği bütün adalara, kıyı köylerine, kasabalara, Rumlar arasına yayıldığı kadar Türkler arasında da yaygındı. Ona sevdalanıp terki diyar edenler, onu bir kezcik bir daha görmek için balıkçı arkadaşlarının evlerini mekan tutanlar, ekmekten sudan kesilip karasevda bağlayanlar, Rum zenginleri, Türk Beyleri... Lenanınsa gözü Gözükaraoğlu Yordanisten başkasını görmemişti. "O adam, müdür mü nedir, şaka etmiş, bizim saf Spirosu korkutmak için. Ne demiş o adam, siz üç bin yıldır bu adada otururmuşsunuz, demiş. Üç bin yıl önce nerdeymişiz, gökten mi inmişiz buraya? Yoksa Atinadan mı gelmişiz? Kim getirmiş bizi buraya? Kim getirmişse, söyleyin de gene o götürsün bizi getirdiği yere. Öyle mi Spiros? O adam, müdür mü, paşa mı seninle şaka etmiş. Benim neyim var Yunanistanda? Bize hiç soran oldu mu, Yunanistana gider misiniz, diye. Allah bizi burada, bu adada yarattı ahmak Spiros. O yaban ellere kim gider, sor bakalım, Barba Spiros. Onlar deli mi, bizi nasıl, niçin, hangi sebeple gönderirlermiş Yunanistana? Ne hakları var? Aklı olan hiç adasını bırakır da, başka bir yere, cennet olsa da, başka bir cennete gider mi?" iyi Türkçe biliyordu. "Duy bu konuştuklarımı Mustafa Kemal Paşa, olmaz ya, öyle bir delilik yaparlarsa bunlar, ben de gelir senin yakanı tutarım. Biliyor musun ben kimim, Çanakkalede sen ingiliz gemilerini batırırken seninle birlikte o gemilere top mermisi atıp da, bacalarının içine düşüren Alekonun, Tanasinin, Petrosun, Miltonun anasıyım. Onlar daha gelmediler. Senin yanındalar. Zabittiler. Sen zabitlerini çok severmişsin. Sen oğullarımı çok severmişsin de onun için göndermiyormuşsun bana. Canları sağ olsun da varsın gelmesinler, senin güzel yanında kalsınlar. Sen onlara iyi bakarsın.”
Spirosa yürüdü, kolundan tuttu salladı: "Bak Barba," dedi sevecenlikle, "bana bak. Sen hiç korkma. Böyle bir şey olursa Mustafa Kemal Paşaya giderim, ona her şeyi söylerim. O da bu sözü çıkaranlara çok kızar, üstelik de oğullarımı görürüm."
"Dediğimi duydunuz mu? Çanakkalede benim oğullarımın arkadaşı olan Mustafa Kemal Paşa paşaların başı olmuş, anladınız mı?"
Sustu, yorulmuştu, gitti sırtını çınarın gövdesine dayadı, ellerini koynuna soktu. Çok soğuk vardı.
Bir süre kalabalıktan çıt çıkmadı. Herkes Lenanın haline o kadar üzülmüştü ki dokunsan ağlayacaklardı.
"Benim diyeceğim, satın mallarınızı, hemen satın. Sonra kimse almaz. Yapmayın, etmeyin eylemeyin, o adam bize iyilik etmek istedi. Eli kulağında. Bizi yakında buradan gönderirler. Malları satın."
"Sen mi alacaksın malları Spiros?"
"Gevezelik yapmayın. Bu şakaya gelmez, biz buradan gideceğiz."
"Gitmeyeceğiz," diye kesin bir sesle söylendi kalabalık. "Siz bilirsiniz," dedi Spiros. "Ben yarın elimde ne var, ne yoksa doldurup bir tekneye satmaya götüreceğim." "Pazar ola Barba Spiros."
"İnşallah çok pahalıya satarsın da zengin olursun." "Bu parayla da Atinada..."
"Evdeki halıları, kilimleri, koltukları, sandıkları, ağları, tekneyi, her şeyi satacağım."
"Tekneni de mi satacaksın?"
"Onu da satacağım. Biliyorsunuz iki gözüm gibiydi bu tekne. O tekneyi yaptırabilmek için yıllarca yemedim içmedim, ağzıma içki koymadım, sigarayı bile terk ettim. Bu tekneyi alabilmek için ne kadar çok, ne kadar çok çalıştım. Bakın ellerime..." Kalabalığa avuçlarını açtı. "Gördünüz mü, bakın üstüme başıma, şunları köpeğe giydirsen, giyer mi?"
"Giymez," diye gülüştüler.
"İşte böyle çalışarak, aç kalarak yaptırdığım bu tekneyi yarın satacağım."
"İki gözüm teknemi... Bakın şuna." Denize döndü. "Balon şuna ne kadar da güzel, kuğu gibi, hiç bu tekneye kıyılır mı?"
Sesi hüzün doluydu. Ondaki bu hüzün çınarın altındakileri de etkilemişti.
"Bu tekne, bu güzelim tekne, bakın, denizle ne kadar da güzel konuşuyor. Bakın bakın, denize de ne kadar yakışmış. İşte bunu ben yarın, alan olursa satacağım. Kendi yavrumu, kendi elimle boğazlayacağım. Ne yapalım, Allah bin belalarını versin onların. Bizim ne suçumuz var da bizi yurdumuzdan ayırıyorlar. Ben bir bu kadar daha yaşasam, o da gurbette, ben bir daha böyle bir tekne yaptırabilir miyim?"
Parmağıyla, kıyıdaki beyaza boyalı pırıl pırıl evini gösterdi.
"Hepiniz biliyorsunuz, bu evi ne emeklerle yaptırdığımı. Bu bahçeyi bu hale getirmek için, hepiniz gördünüz, karşı kıyılardan kayık kayık, ne kadar toprak taşıdığımı. Sırtımda çuval çuval toprağı taşıya taşıya sırtımın yaraya kestiğini, hepiniz biliyorsunuz. Şu bahçeme bakın, ta nerelerden çiçek, ağaç, çalı getirdim de dikmedim mi, bir cennet bahçesi köşesi değil mi bu bahçe? Kim bilir bu güzel evimde kimler oturacak, kim bilir kapıları, pencereleri nasıl kıracaklar, bahçenin ağaçlarını nasıl sökecek, çiçeklerini nasıl çiğneyecek, ezecekler."
Birkaç kederli ses:
"Sen de gitme!"
"Şu adaya bakın. Bu dünyada böyle bir ada görülmüş mü? Beni öldürseler ben adamdan hiç gider miyim. Aaaah, keşki gitmesek. Haber yalan çıksa, hepinize üç gün üç gece şaraplı, mastikalı, koyunlu kuzulu, ballı börekli ziyafetler çekerim."
Sevinçli, genç bir ses taa uzaktan geldi. Evlerde kimse kalmamış herkes alana yığılmıştı.
"Çekeceksin Barba Spiros."
"Böyle çok haber çıkmadı mı şimdiye kadar?"
"İzmir boşalırken, siz de adayı boşaltacaksınız, demediler mi?"
"Bize dokunan oldu mu?"
"Bizi gönderirlerse, böyle bir şarabı kim yapacak onlara?" "Böyle ak petekli bal?" "Böyle yumruk büyüklüğündeki incirleri..." "Böyle kehribar üzümleri?.." "Böyle oynar oynar balıkları?.."
"Barbunileri, kılıçları, orkinosları, fener balıklarını, dülger balığını, mezgitleri ve hem de palamutları... Ve hem de tekirleri...
"Sen hiç korkma Barba Spiros."
Birdenbire alan karıştı. Her kafadan bir ses çıkmaya başladı. Denizde ne kadar balık, pavurya, ıstakoz, böcek adı varsa sayıldı döküldü. Teknelerin, kayıkların, adada yakalanıp da şehirlere götürülen kuşların adları da balıklara eklendi. Çanakkaleye gidip de dönmeyenler, Lenanın şehit düşmüş dört oğlu da, Kanal savaşında, Rus cephesinde, Mezopotamyada kalanlar da Amele Taburları da unutulmadı.
Yaşlı, güçlü kuvvetli bir adamın sesi bütün sesleri bastırdı:
"Bacağını nereye sakladın, Yordanis Güzeloğlu, bacağını ne yaptın? Bacağın Çanakkaleden gelinceye kadar beklemeyecek misin? Ya sen Barba Spiros, üç kardeşini burada beklemeyecek misin? Onlar daha Çanakkalede dövüşüyorlar. Savaşı bitirmelerine az kaldı. Onları beklemeyecek misin? Savaş bitince onlar adalarına dönmeyecekler mi? Bomboş adada ne yapacaklar?"
Adayı doldurmuş gürültü bu sesin altında ezildi, pıstı kaldı. Ortalığı bir sessizlik aldı ki, bu koskoca kalabalıktan sanki hiç kimse soluk almıyordu.
Lena, çınardan sırtını aldı, ağır ağır Spirosun yanına geldi, onu kolundan tuttu:
"Haydi gidelim Spiros, satma hiçbir şeyini. Bak, Türklerin bir sözü var. Onlar ne derler," bunu Türkçe söyledi, "Gün doğmadan neler doğar."
"Gün doğmadan neler doğar," diye bağırarak yineledi Barba Spiros Türkçe. Kalabalık ona Türkçe, Yunanca katıldı, "gün doğmadan neler doğar."
O gün, ondan sonraki günler, köyde inanılmaz bir sessizlik aldı ortalığı. Sinek vızıldasa duyulur. Sokaklarda, ev aralarında, çınarların altında, kayıkların, teknelerin başında kimsecikler gözükmedi. Sanki ada çoktan boşalmış gitmişti, arada birkaç horoz ötüyor, onlarla birlikte adanın tek eşeği anırıyor, köpekleri ürüşüyordu. Evden eve gitmeler gelmeler de kalkmıştı. Herkes evinin en kuytu köşesine saklanmış, karanlık bir yas içine girmişti. Belki de bütün erkekler kollarına siyah bant bağlamışlar, kadınlar tepeden tırnağa karalar giyinmişlerdi. Adalarının ölümüne