Hastalıkların Nedenleri Nelerdir | Pratik Sağlık Bilgileri - Ev Eczanesi
By eczane | 9 Nisan 2017
Hastalık, canlılarda normal fizyolojik ya da ruhsal yapıyı, işlevi ve dengeyi değişikliğe uğratan ya da engelleyen ve çeşitli belirtilerle ortaya çıkan bozukluk. Vücuttaki kimyasal, fiziksel ve işlevsel etkinliklerin uyum içinde sürmesi homeostasis adı verilen hassas bir dengeye bağlıdır; bu dengenin bozulması hastalığın oluşmasına neden olur. Hastalık vücuda canlı (örn. mikroorganizmalar) ya da cansız (örn. toksinler, iyonlaştırıcı ışı­nım) bir dış etkenin girmesiyle ya da canlıda var olan bir yapı ya da metabolizma bozuk­luğu ile başlayabilir. Kimi hastalıklar iç ve dış nedenlerin birlikte etki yapmasıyla olu­şur. Canlının çevreye uyum mekanizmasın­daki bozukluklar ya da normal büyüme ve gelişmenin engellenmesi de hastalığa neden olabilir.
Hastalıkların Sınıflandırılması ve Nedenleri
İnsanın hastalıkların nedenini araştırma çabaları eski çağlara dayanır. İÖ 5. ve 4. yüzyıllarda yaşayan Hippokrates, hastalığın tanrıların insan vücuduna girmesi sonucun­da değil, yaşanan çevreye bağlı somut ne­denlerle ortaya çıktığını anlayan ilk bilgin oldu. Bu alanda halen sürmekte olan araş­tırmalar pek çok hastalığın nedeninin belirlenmesini sağladı.
Hastalıkların Kalıtımsal Nedenleri: Genetik yapıdaki bir anormallikten kaynaklanan hastalıkların çoğunun doğuştan var olduğu söylenebilir; bazıları da yaşamın ileri yıllarına değin belirti vermez (örn. Huntington koresi). Kalıtsal hastalıklar, metabolizma için gerekli bir enzimin bireşimlenmesini ya da herhangi bir organın ya da dokunun gelişmesini belirle­yen genlerde, genellikle bir değşinim (mutasyon) sonucunda oluşan bozukluk nedeniyle ortaya çıkar. Öte yandan, doğuştan bozuk­lukların tümü kalıtımla ilgili değildir. Örne­ğin, annenin gebelik sırasında kızamıkçık enfeksiyonu geçirmesi, dölütte çeşitli yapı bozukluklarının oluşmasına neden olabilir. Kalıtsal hastalığa yol açan kromozom yapı bozukluklarının nedenleri arasında enfeksi­yonlar, beslenme bozuklukları, ışınım, çe­şitli ilaç ve kimyasal maddeler ile annenin ileri yaşlarda doğum yapması sayılabilir. Down sendromu, hemofili, Akdeniz kansız­lığı, bazı lösemi türleri, glikojen depo hasta­lıkları ve erdişilik genetik yapı bozukluğun­dan kaynaklanan hastalıklardan bazılarıdır.
Hastalıklara Sebep Olan Canlı etkenler:
İnsan ve hayvanlarda hasta­lığa yol açan canlı etkenler virüsler, riketsiyalar, bakteriler, mantarlar ve asalaklardır. Toprakta, suda ve basit yapılı hayvan türle­rinde bulunan mikroorganizmaların çoğu insan ve havvanlar için zararlı değildir.
Hastalık yapıcı (patojen) mikroorganizma­ların hastalığa yol açabilmesi için vücudun dış yüzeyindeki bir giriş kapısını (örn. deri­deki yara ve sıyrıklar, mukozalar) aşabilme­si, fagositoz yapan hücrelerden kurtulabil­mesi için sayıca fazla olması ve vücutta oluşan bağışıklık yanıtından etkilenmemesi gerekir.
Hastalıkların Kimyasal ve Fiziksel Nedenleri :
Kimyasal ve fiziksel hastalık nedenleri arasında organik (örn. alkol) inorganik (örn. siyanür, cıva) kimyasal maddeler ile çeşitli ilaçlar ve darbeler, aşırı sıcak ve soğuk, elektrik çarpması, çevre basıncında değişme ve ışı­nım sayılabilir.
Bağışıklık sistemine bağlı hastalık nedenleri :
Bağı­şıklık sistemi vücudu bulaşıcı hastalıklardan korumakla birlikte, farklı iki mekanizma ile hastalık oluşmasına da neden olabilir. Vü­cuda giren bir antijen kimi zaman olağan­dan daha hızlı ve aşırı biçimde bir yanıta yol açar; saman nezlesi, astım, ürtiker gibi hastalıklar, aşırı duyarlılık olarak bilinen bu tepkiye birer örnektir. Kimi zaman da vücut kendi hücre ya da dokularına karşı duyarlılık gösterir; romatoit artrit ve öldü­rücü kansızlık bu mekanizma ile oluşan özbağışıklık hastalıklarındandır. Metabolizma ve iç salgı bozukluklarına bağlı nedenler. Metabolizma terimi vücudun gelişmesi için gerekli kimyasal tepkimelerin tümünü kapsar. Hemen her hastalık (örn. enfeksiyonlar, böbrek hastalıkları) metabo­lizmada değişikliklere neden olur; bazı ka­lıtsal hastalıklar da metabolizma için gerekli enzimlerin bireşimlenmesini engelleyerek işlevlerin aksamasına yol açar. Metabolizma hastalıklarının en önemlileri içsalgı bezleri­nin bozukluklarına bağlı olanlardır. Bu bozuklukların tümü içsalgı bezinden salgılanan hormonun fazlalığından (örn. Cushing has­talığı, Graves-Basedovv hastalığı) ya da ek­sikliğinden (örn. hipotiroidizm, şeker hastalığı) ileri gelir. Beslenme bozuklukları. Besinlerle alınan protein, vitamin, mineral ve temel aminoasitlerin miktarının vücut işlevlerinin yürütül­mesini sağlayamayacak kadar az olması kansızlık, guatr, kvaşiyorkor ya da iskorbüt gibi hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur. Aşırı beslenme de şişmanlığa, gut ve şeker hastalığına, kan basıncının yükselme­sine, damar sertliğine ve buna bağlı olarak kalp-damar hastalıklarına yol açar.
Ruhsal bozukluklara bağlı hastalık nedenleri :
Akıl ve ruh hastalıkları organik kökenli olabile­ceği gibi herhangi bir fiziksel bozukluğa bağlı olmaksızın toplumsal ve bireysel zorlanmalarla (stres) da ortaya çıkabilir. Bazı ruhsal zorlanmalar bedene yansıyarak, mide ülseri ya da ürtiker gibi psikosomatik hasta­lıklara yol açabilir. Şizofreni gibi bazı işlev­sel psikozların temelinde biyokimyasal bo­zuklukların da olabileceği düşünülmektedir. Organik akıl ve ruh hastalıklarından en önemlileri alkol psikozları ve bunamalardır; işlevsel olanların arasında şizofreni, duygu­lanım psikozlar ve nevrozlar sayılabilir. Anormal hücre çoğalması. İnsan hastalık­ları arasında en sık ölüme neden olanlardan biri, anormal hücre çoğalması ile gelişen kanserdir. Hücre çoğalması kötü huylu ol­mayabilir; ancak, çoğalma denetlenemeye­cek ve normal vücut işlevlerini engelleyecek boyutlara vardığında kanserden söz edilir. İnsan ve hayvanlarda kansere yol açan mekanizma henüz tam olarak anlaşılama­mıştır. Bazı virüs türlerinin ender görülen bazı kötü huylu urlara (örn. Burkitt lenfomasına) yol açtığı düşünülmektedir; kansere neden olduğu anlaşılan öbür etkenler ara­sında ışınım, bazı kimyasal maddeler ve Güneş ışığı sayılabilir. Hastalıkların sebeplerini sınıflandırarak aktardık.