Gerçek Anlam | Ders Notlariniz
Temmuz 12, 2015 Ocak 31, 2016 by dersnotlariniz	/ 0
Anlamı veya görevi bulunan ve tek başına kullanılabilen ses veya sesler topluluğuna sözcük denir. Her sözcük tek başına bir anlam taşır. Fakat cümlede kullanıldığında farklı anlamlar kazanırlar.
Sözcükleri okuduğumuz veya duyduğumuz zaman o varlık veya hareket gözümüzün önünde canlanır.
Sözcüklerin cümle dışında, tek başına kullanıldığında bize düşündürdüğü varlık veya kavramlar o sözcüğün gerçek anlamıdır.
Her sözcük başlangıçta, yani ilk ortaya çıktığında tek anlamlıdır. Sözcüğün tek başına iken kazandığı anlam gerçek anlamıdır. Sözcüklerde sözcüklerin gerçek anlamı (1) numara ile gösterilir.
Sözcüğün cümlede gerçek anlamlı kullanılıp kullanılmadığına karar vermeden önce sözcüğün cümle dışında tek başınayken kazandığı anlama bakarız. Sözcük, tek başına iken kazandığı anlamı cümlede de korumuşsa sözcük gerçek anlamlı kullanılmıştır, deriz.
Bütün sözcükler tek başına kullanıldığında gerçek anlamlıdırlar.
Ömer seyfettin’in hikâyesindeki birkaç kelimenin gerçek anlamlarını beraber bulmaya çalışalım.
Öbür günkü bayram için hazırlanan beyaz kurbanlar, küçük Grijgal alanında otluyordu.
Cümledeki ”kurban” sözcüğü tek başına ”Dinin buyruğunu veya bir adağı yerine getirmek için kesilen hayvan” anlamında kullanılır. Yukarıda yaptığımız tanıma göre ”kurban” sözcüğü tek başına kazandığı anlamı cümlede de devam ettirmişse gerçek anlamlıdır, deriz.
Buna göre cümledeki ”kurban” sözcüğü ”Din buyruğu adına kesilmek üzerine hazırlanan hayvan” anlamında kullanıldığı için gerçek anlamlıdır deriz.
Cümledeki ”otlamak” sözcüğü tek başına ”Hayvanların dolaşarak yerdeki ot, çimen, yaprak vb.ni yemek, yayılmak” anlamında kullanılır. ”otlamak” sözcüğü cümlede de ”Hayvanların otları yemesi” anlamında kullanıldığı için gerçek anlmıyla kullanılmıştır, deriz.
Karşıda, yarım mil ötede, Toygun Paşanın son kuşatmasından çılgın kışın hiddeti sayesinde kurtulan Zigetvar kalesi sönmüş bir yanardağ gibi simsiyah duruyordu.
”çılgın” sözcüğü tek başına ”Aşırı davranışlarda bulunan, deli, mecnun” anlamında kullanılır. Yukarıdaki tanıma tekrar dikkat edersek ”çılgın” sözcüğü tek başına kazandığı anlamı cümle de devam ettirmişse gerçek anlamlıdır, deriz. Buna göre cümledeki ”çılgın’ sözcüğü ”aşırı, esen, şiddetli” anlamında kullanıldığı için gerçek anlamından (tek başınayken kazandığı anlamdan) farklı bir anlam kazandığını görürürz. O halde ”çılgın” kelimesi bu cümlede gerçek anlamıyla kullanılmamıştır.
Kale kapısının sağındaki beden siperinde sahipsiz bir gölge kadar sakin duran Kuru Kadı yavaşca kımıldadı.
Cümlede ”kımıldamak” sözcüğü tek başınayken ”Yerinde hafifçe hareketlenmek” anlamında kullanılır. ”kımıldamak” sözcüğü cümlede ”Hafifçe yerinde hareketlenmek” anlamında kullanıldığı için gerçek anlamıyla kullanılmıştır, deriz.
İkindiden beri rutubetli rüzgârın altında düşünüyor, uzakta belirsiz sisler içinde süzülen kurşuni kulelere bakıyordu.
Cümlede ”bakmak’ sözcüğü tek başına ”Bakışı bir şey üzerine çevirmek” anlamında kullanılır. ”bakmak” sözcüğü cümlede de ”kulelere bakışını çevirmek” anlamında kullanıldığı için gerçek anlamlı kullanılmıştır, deriz.
Kendi başına bir anlamı olan ya da cümle kurmaya yarayan anlatım birimine sözcük (kelime) denir. Türkçedeki sözcüklerin çoğu yalnız başlarına kullanıldıklarında bir anlam taşırlar. Örneğin; Ağaç, çiçek, çalışkan, zeki, inatçı, sevgi, dürüstlük… gibi sözcükler bir varlığın, olayın ya da olgunun karşılığı durumundadırlar. Bazı sözcükler ise bağımsız kullanıldıklarında hiçbir anlam ifade etmezler. Bu tür sözcükler cümle içerisinde anlam kazanır, cümlenin akışını kolaylaştırır. Örneğin; ama, fakat, oysa, gibi, ile, için, kadar… gibi sözcüklerin yalnız başlarına bir anlamları yoktur.
SÖZCÜĞÜN ANLAM ÇERÇEVESİ
Dilin temel öğeleri sözcüklerdir. Sözcükler insan zihnindeki kavramların, dildeki karşılıklarıdır. Bu nedenle insanlar sözcüklerle düşünür ve düşüncelerinin aktarımını sözcüklerle yapar. Her sözcük bir anlamı karşılama ihtiyacından doğmuştur. İnsanlar arasındaki iletişimin sağlıklı olması sözcüklerin iyi seçilmesine ve yerli yerinde kullanılmasına bağlıdır.
Sözcükler, dil içerisinde doğar ve gelişir. Her sözcüğün ortaya çıktığı dönemde karşıladığı bir ilk anlam vardır. Sözcüğün dil içerisindeki gelişimi onun yeni anlamlarla dolması, yeni işlevler kazanması demektir. Bu yönüyle dil, bir canlı varlık gibidir. Bütün dünya dillerinde olduğu gibi Türkçe de de sözcüklerin çoğu sadece bir anlama gelmez. Günlük kullanımlarımızda sözcükler bazen gerçek, bazen mecaz anlamlar taşırlar. Bazen bir deyimin içerisine girerek kalıplaşır, bazen de bilim veya sanat dilinde özel bir terim durumuna gelirler.
Bir sözcüğün, dile yerleşmiş herkesçe bilinen ilk ve öz anlamına gerçek anlam denir. Her sözcük bağımsız olarak söylendiğinde ya da yazıldığında gerçek anlamını taşır. Birçok cümlede de bu anlamını korur. Sözgelimi; ”sönmek” sözcüğünün herkesçe bilinen ilk anlamı ”Yanmaz, aydınlatmaz, parlamaz olmak; parlaklığını, ışığını yitirmek”tir. Bu köyde gece yarısından sonra sokak lambaları söner.” cümlesinde ”sönmek” sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
Sözcüklerin gerçek anlamları birden fazla olabilir. Bir sözüğün hem temel anlamı hem de yan anlamları gerçek anlam kapsamındadır.
Temel Anlam: Bir sözcüğün anlattığı ilk ve en eski kavram, onun temel anlamıdır. Bu anlama konuluş anlamı da denir.
Yan Anlam: Sözcüklerin zaman içerisinde değişik cümle ve metinlerde kazandığı anlamlardır. Yan anlamlar, temel anlamdan tümüyle farklı değildir. Bu anlama kullanım anlamı da denir.
”Taşımak” sözcüğünün temel anlamı: ”Bir şeyi bir yerden alıp başka bir yere götürmek”tir. Ancak taşımak sözcüğü zamanla şu yan anlamları da kazanmıştır.
⇒ Üstünde bulundurmak: ”O günlerde silah taşımak bir ihtiyaçtı.”
⇒ Ağırlığını yüklenmek: ”Evin çatısını taşıyan tahtalar çürümüştü”
⇒ Sıvı maddeleri bir yerden başka bir yere aktarmak: ”Şehre su taşıyan borulardan biri patlamış.”
⇒ Sahip olmak, özellik olarak bulundurmak: ”Bir insanın çift uyruk taşımasını aklım almıyor.”
⇒ Giymek: ”Devlet üniforması taşıyordu.”
Kaynak: Final Yayınları Konu Anlatımlı ÖSS Kitabı (Syf: 7)
Category: Sözcüklerde Anlam Özellikleri, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Tag: Gerçek anlam, SÖZCÜĞÜN ANLAM ÇERÇEVESİ, SÖZCÜK, sözcükte anlam, Temel Anlam, Yan AnlamLeave a comment
Previous Post: Sözcükte Anlam
Next Post: Özel Üniversite Ücretleri 2015