Türkmen döwlet habarlar agentligi (TDH) / 18.12.2017 / Teswirlemeler
Ozal habar berlişi ıaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 29-njy noıabrda Serhetabat (Türkmenistan) stansiıasyndan Turgundy (Owganystan) stansiıasyna çenli täze demir ıoluň gurluşygyna badalga berdi.
Häzirki wagtda türkmen demir ıol gurluşykçylary bu desgadaky gurluşyk işleriniň möçberleriniň ıarysyny ıerine ıetirdiler.
Türkmenistanyň Owganystanyň çägindäki demir ıoly diňe bir öz serişdeleriniň hasabyna gurman, eısem özüniň işgärler we maddy serişdelerini – işçileri, inženerleri, tehnikasyny – ıol gurluşyk enjamlaryny,gurluşyk serişdelerini we beılekileri peıdalanlanıandygyny aıratyn bellemek gerek.
Bu demir ıoluyň gurluşygy Turgundynyň üstünden haryt dolanyşygyny artdyrmak, Owganystanda öndürilıän önümleri daşarky bazarlara eksport etmek üçin amatly şertleriň döredilmegi, şeıle hem Owganystana zerur bolan harytlary ibermek işlerini ep-esli çaltlandyrmak üçin möhüm ähmiıetli taslama bolup durıar diıip, Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani türkmen liderine iberen hatynda nygtaıar. Doganlyk ıurduň baştutany hemmetaraplaıyn goldaw, Owganystan bilen Türkmenistanyň arasynda dostluk we hoşniıetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna goşıan uly goşandy üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur hoşallygyny beıan etdi.
Aşgabatda Owganystan boıunça sebit ykdysady hyzmatdaşlygyň 7-nji Konferensiıasynda (RECCA VII) Owganystanyň durmuş-ykdysady taıdan dikeldilmegine ıardam berıän Türkmenistanyň başlangyjy boıunça amala aşyrylıan iri düzümleıin taslamalaryň orny bellenildi.
Owganystan – Türkmenstan – Azerbaıjan – Gruziıa – Türkiıe – “Lıapis Lazuli” halkara ulag geçelgesini döretmek barada bäştaraplaıyn ylalalaşyga gol çekilmegi maslahatyň möhüm netijesi boldy. Bu geçelge Merkezi we Günorta Aziıa, Hazar we Garadeňiz ıakalaryny, Ortaıer deňzi sebitlerini öz içine alıan giň geoykdysady çäklerde hyzmatdaşlygyň pugtalanydrylmagyna ıardam berıär.
Şondan iki hepde geçenden soňra biziň ıurdumyz bu wekilçilikli maslahatyň görkezmelerini iş ıüzünde ıerine ıetirmäge girişdi – türkmen demir ıolçulary Owganystanyň Turgundy şäherine çenli demir ıoluň gurluşygyna başladylar, Owganystanyň ykdysadyıetinde we haryt dolanyşygynda onuň ähmiıeti ep-esli ıokarlanar. Sebäbi bu demir ıol şahasy boıunça goňşy ıurt öz önümlerini daşarky bazarlara çykarmak hem-de zerur bolan daşary ıurt harytlaryny getirmek üçin has amatly usula eıe bolıar.
Türkmenistanda bar bolan demir ıol we awtoulag ıollary eııäm bu ulag geçelgesiniň ep-esli bölegini düzıär hem-de oňa Turgundynyň goşulmagy, ozaly bilen üstaşyr logistikanyň amatlaşdyrylmagyna, Owganystanyň ykdysady goşulyşmagyna hem-de sebitde söwdanyň möçberleriniň artdyrylylmagyna gönükdirilendir.
Şeılelikde, Serhetabat – Turgundy demir ıol şahasy Owganystanyň ykdysadyıetiniň ösdürilmegi üçin goşmaça mümkinçilikleri döreder, bu ıurtda kiçi we orta telekeçiligiň işjeňleşmegi üçin mümkinçilikleri açar, owgan harytlaryny goňşy döwletleriň bazarlaryna çykarmak üçin amatly şertleri emele getirer.
Türkmenistan gunortadaky goňşy ıurdumyz Owganystanda parahatçylygyň we durnuklylygyň emele gelmegine hemmetaraplaıyn ıardam berıär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şunda diňe syıasy – diplomatik, söwda –ykdysady we ynsanperwerlik ıollarynyň herekete getirilmeginiň zerurdygyny belleıär.
Biziň ıurdumyz Owganystany dikeltmek meselelerinde işjeň orny eıelemek bilen, möhüm başlangyçlaryň birnäçesini öňe sürdi. Olaryň ählisi owgan meselesini çözmäge, şol sanda gepleşikleri geçirmek üçin öz syıasy giňişligini bermek ıoly bilen özara ylalaşykly çemeleşmeleriň işlenip taııarlanylmagyna gönükdirilendir.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan, şeıle hem Birleşen Milletler Guramasynyň belent münberinden Owganystandaky ıagdaıyň durnuklaşdyrylmagy üçin düıbünden täzeçe gurallaryň işlenip taııarlanylmagynda tagallalary birleşdirmek boıunça başlangyçlary öňe sürdi. Hususan-da, BMG-niň howandarlygynda bu ıurduň ykdysadyıetini dikeltmek boıunça uzakmöhletleıin maksatnamany işläp taııarlamak baradaky teklip öňe sürüldi.
Owganystanyň Balh welaıatynyň Mazari-Şerif şäheride “Türkmenistan” bilelikdäki söwda öıüniň açylmagy OYR bilen ykdysady hyzmatdaşlyk babatynda döwletimiziň durmuşa geçirıän ähmiıetli çäreleriniň biri boldy. Bu taslamany Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi iki ıurduň döwlet düzümleriniň ıardam bermeginde owgan hususy kompaniıalary bilen bilelikde amala aşyrdy.
Dükanyň iki gatynda ıerleşdirilen tekçelerde Türkmenistanda öndürilıän dürli görnüşli azyk we senagat harylary hödürlenilıär. Dünıäde ıokary islege eıe bolan dokma, däp bolan haly önümlerinden başga-da olar biziň ıurdumyz üçin täze, türkmen telekeçileri tarapyndan ynamly özleşdirilıän pudaklardyr. Daşyndan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümleri öndürmek hem-de ıurdumyzyň eksport kuwwatyny ıokarlandyrmak boıunça döwlet maksatnamalarynyň çäklerinde häzirki wagtda işjeň kemala gelıän elektron senagatyny olaryň hatarynda görkezmek bolar.
Türkmen öndürijileriniň azyk önümleri hem daşarky bazarlarda öz ornuny pugtalandyrıar. Owganystanyň sarp edijileri eııäm ıurdumyzda öndürilen azyk önümleriniň tagamynyň hiline baha bemäge ıetişdiler. “Türkmenistan” söwda oıünde şeıle hem süıji-köke önümleriniň, şireleriň, gaplanylan gök-miwe önümleriň we beılekileriň dürli görnüşleri hödürlenilıär.
Türkmenistan şeıle hem Owganystana iberilıän elektrik energiıasynyň möçberlerini artdyrıar, dürli welaıatlarda durmuş ähmiıetli desgalary gurıar. Mysal üçin, Hyratda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boıunça çaga dogrulıan öı bina edildi. Bu lukmançylyk edarasynyň göwnejaı işini ıola goımak hem-de ıerli ıaşaıjylaryň hasabyna degişli işgärleri taııarlamak üçin, milli Liderimiziň tabşyrygy boıunça Owganystana lukmanlaryň we şepagat uıalarynyň topary, şeıle hem zerur bolan lukmançylyk enjamlary we kömekçi serişdeler ugradyldy.
Bilelikdäki söwda merkeziniň açylmagy Owganystanyň halkynyň asuda durmuşyny ıola goımak işinde Türkmenistanyň ıene bir nobatdaky ädimidir. Bu babatda ähli döwürlerde bolşy ıaly, söwda durmuş-ykdysady abadançylygyň hem-de ähli ugurlarda halkara hyzmatdaşlygynyň ıola goıulmagynda netijeli gural bolup çykyş edıär.
Söwda üçin bolsa ulag geçelgeleri möhümdir. Türkmenistan ulag düzümlerini işjeň ösdürmek bilen, polat ıollaryň möhüm çatrygyna, İewraziıanyň iri logistiki merkezine öwrülıär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Serhetabat – Türgundy demir ıolunyň gurluşygyna badalga bermek dabarasynda belleışi ıaly, ulag geçelgeleriniň ösdürilmegi häzirki wagtda netijeli halkara hyzmatdaşlygynyň örän möhüm şertleriniň biri bolup durıar. Bu babatda türkmen halky gadymy döwürlerden bäri ıollaryň gurulmagyny sogaply iş hasaplap, bu däbi mynasyp dowam etdirıär. İurdumyzda awtomobil we demir ıollar çekilıär, olar halkara öçleglerine doly laıyk gelıär we biziň ulag düzümimizi sebitiň logistika ulgamyna goşmaga mümkinçilik berıär.
Halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň, Türkmenistanyň multimodal ulgamynyň sazlaşykly ösdürilmeginde demirıol ulgamynyň ähli kuwwatynyň herekete getirilmegine möhüm orun degişlidir. Şol sebäpli hem onuň düzümleriniň giňeldilmegine we döwrebaplaşdyrylmagyna aıratyn üns berilıär.
Muňa mysal hökmünde Gazagystan-Türkmenistan-Eıran, Kerki (ozalky Atamyrat) – Ymamnazar – Akina demir ıollaryny getirip bolar. Türkmenistan – Owganystan – Täjigistan demir ıolunyň gurluşygynyň başlangyç tapgyry bolan bu demir ıoluň ulanmaga berilmegi bilen biziň döwletlerimiziň ütaşyr – ulag kuwwatyny netijeli durmuşa geçirmek üçin täze mümkinçilikler döredildi, olaryň häzirkizaman halkara ykdysady gatnaşyklar ulgamyna işjeň goşulyşmagy üçin hem amatly şertler emele geldi. Taslama gatnaşyjy döwletler täze bazarlara çykalga eıe bolıarlar, mundan başga-da Owganystan üçin bu durmuş-ykdysady ösüşiň, täze şäherleri, kärhanalary gurmagyň, iş orunlaryny döretmegiň açarydyr.
Beıik İüpek ıoluny gaıtadan dikeldıän bu demirıol biziň özygtyıarly ıurdumyzyň ulag-üstaşyr geçirijilik kuwatynyň artdyrylmagyna, İewropa, Aziıa – İuwaş ummany we Günorta Aziıa ugry boıunça halkara geçelgesiniň möhüm bölegine öwrülmegine ıardam berer. Bu ıoluň baş maksady sebitiň döwletleri bilen netijeli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna ıardam bermekden, millionlarça adamlaryň bähbidine, ählumumy parahatçylyga we abadançylyga gulluk etmekden ybaratdyr.
Gadymy döwürlerde ıurdumyzyň çäklerinden geçen Beıik İüpek ıoly täze keşbe eıe bolıar. Häzirki wagtda Türkmenistanda paıtagtymyzyň Halkara howa menzili ıaly ägirt uly taslamalar durmuşa geçirildi. Türkmenbaşynyň deňiz menziliniň, Aşgabat-Türkmenbaşy ıokary tizlikli awtomobil ıolunyň we beılekileriň gurluşygy tamamlanyp barıar.
İurdumyzda demirıol, awtomobil ıoly, howa we suw ulagyny herekete getirmek bilen amatly we howpsuz halkara ulag geçelgeleri döredilıär, munuň özi sebitde durnukly ösüşi – halklaryň arasynda hoşniıetli gatnaşyklary giňeltmäge, syıasy we medeni hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga, söwda haryt dolanyşygynyň möçberlerini artdyrmaga mümkinçilik berıär. Bular hem-de guluşygy meıilleşidrilıän beıleki ugurlar hem sebitiň ıurtlarynyň arasynda netijeli gatnaşyklar olaryň ykdysady kuwwatyny artdyrmak üçin täze mümkinçilikleri açıar.
İurdumyzyň başlangyjy boıunça gurulıan Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan halkara gaz geçirijisi barada hem aıtmak gerek. Bu taslamanyň çäklerinde şeıle hem elektrik geçiriji hem-de optika-süıümli aragatnaşyk ulgamlaryny çekmek meıilleşidrilıär. Munuň özi sebitiň okgunly ösüşinde bu ıoluň ornuny güıçlendirıär.
Türkmenstanyň serhedinden Owganystanyň Turgundy şäherine çenli demir ıolunyň gurluşygynyň taslamasy goňşy ıurduň abadançylygy üçin ıene bir möhüm ädimdir. Onuň gurluşygy tamamlaıjy tapgyra gadam basdy.
Soňra bolsa demir ıololar we awtomobil ıollary Hyrat welaıatynyň Turgundy şäherini we Aşgabat şäheri bilen birleşdirer, ondan soňra Hazar deňzindäki Türkmenbaşy menzili bilen birleşdirer. Bu geçelge Hazaryň üsti bilen Bakuwa, Tbilisiniň üsti bilen Ankara hem-de soňra Stambula çenli dowam etdiriler.
Häzirki wagtda gaıtadan dikeldilıän Owganystan öz öndürıän oba hojalyk önümlerini ıerlemek üçin täze bazarlary hem-de söwda – üstaşyr ugurlary işjeň gözleıär. Türkmenstan bolsa dostlukly ıurda nobatdaky kömegini berıär: Türgundy nokadynyň hem-de Serhetabat birikme stansiıasyna çenli döwrebaplaşdyrylan ıoluyň işe girizlmegi ıurdumyzyň demir ıol ulgamynyň üsti bilen sebitiň beıleki döwletlerinden hem-de onuň çäklerinden daşky ugurlara çykalga açıar, Owganystanyň gök önümleriniň, miweleriniň hem-de gury miweleriniň hasabyna alynıan girdeji köp esse artar. Şeılelikde, köp maşgalalaryň abadançylygy ıokarlanar.
Türkmenistan tarapyndan maliıeleşidrilıän hem-de durmuşa geçirilıän bu taslama sebitde halkara ıük gatnawlarynyň möçberleriniň artdyrylmagyna, şeıle hem ıurdumyzyň sebitiň we yklymyň möhüm ulag – logistika merkezi hökmünde ykrar edilmegine ıardam berer.
Türkmen demirıolçulary gurluşyk işlerini bellenilen möhletlerde tamamlamagy niıet edinıärler, munuň üçin özleriniň ähli tejribesini we tagallalaryny jemleıärler, ıene bir ulag düzüminiň öz wagtynda işe girizilmegi üçin güıç-gaıratlaryny gaıgyrmaıarlar, bu ıol iki döwleti birleşdirer we biziň günortadaky goňşymyz üçin durmuş-ykdysady ösüşiň hem-de daşary söwda gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek üçin täze mümkinçilikleri açar.