Kimyanın Babası Cabir bin Hayyan - Sinirbilim - Bilgi Güçtür
29 Şubat 2016 9 Eylül 2019 Çağlayan Taybaş	0 yorum
Ebu Musa Câbir bin Hayyan 721’de İran’da doğmuş fen bilgini; simyacı, kimyacı ve eczacı; fizikçi, astronom ve astrolog; tıp ve fizik tedavi uzmanı; mühendis, coğrafyacı, filozof ve sûfidir. Kimya biliminin babası olarak bilinir. Sufi yönü İslam’ın şia mezhebinde imam Cafer-i Sadık’ın öğrencisi olmasından gelir. 400’ü aşkın eser bıraktığı rivayet edilir ancak 20 tanesi günümüze ulaşabilmiştir. 12. yy’da Latince’ye çevrilmiş eseri Kitab al-Kimya simya ve kimya kelimelerinin kökeni olmuştur.
Aristoteles’in dört unsur (toprak, hava, su ve ateş) görüşünden hareket eden Cabir, var olan her şeyin bu dört unsurdan oluştuğunu, bu unsurların temel nitelikleri farklı olduğu için de bunların birleşmesinden oluşan maddelerin farklı özelliklerine sahip olduğunu belirtmiştir.
Cabir bin Hayyan İlk Kimya Deneylerini Yapmıştır
Câbir, kimya çalışmaları sırasında ilk kez bazı kimyasal işlemler gerçekleştirmiştir. Doğal olarak bu kimyasal işlemlerde kullandığı aletleri de kendisi geliştirmiştir ve böylece kimya teknolojisinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Câbir’in gerçekleştirdiği işlemlerin en önemlileri buharlaştırma, damıtma ve kireçleştirmedir. Buharlaştırma maddedeki farklı kısımların ayrışabilir hale getirilmesi, damıtma çözünebilir maddelerin özel bir düzenek ve özel araçlar yardımıyla saflaştırılması ya da temizlenmesi, kireçleştirme ise maddeleri yüksek sıcaklıkta yakarak ve toz haline getirerek bir metaldeki çözünmeyen maddeleri ayırmaktır. Cabir bin Hayyan’ın, yaptığı bu kimyasal işlemler sonucunda element görüşünün oluşmasını sağlamış, özellikle oran, orantı ve ölçü üzerinde durarak da kimyanın nicel bir bilim olmasını amaçlamıştır.
Câbir bin Hayyân bütün maddeleri 3 ana grupta toplamıştır
Alkol gibi uçucu gazlar
Altın, gümüş, bakır ve kurşun gibi metaller
Bazı boya maddeleri gibi, uçucu ve metalik olmayan ara maddeler
Cabir bin Hayyan’a göre, bütün maddeler doğada saf olarak bulunmaz ama damıtma işlemiyle onları saflaştırmak olanaklıdır; ayrıca sadece cansızları oluşturan maddeler değil, canlıları oluşturan maddeler de damıtılabilir. Söylediğine bakılırsa, suyu 700 defa damıtmış ve sonuçta bu unsurdaki ıslaklık niteliğini yok ederek, sadece soğuk niteliğini içeren saf elementi elde etmeyi başarmıştır.
Organik kökenli maddeleri damıtmak suretiyle, Câbir’in çeşitli boyalar, yağlar ve tuzlar elde ettiği bilinmektedir.
Cıva – Kükürt Kuramı
Kimya tarihinde Cabir bin Hayyan ile birlikte anılan en önemli kuram, madenlerin oluşumunu açıkladığı cıva-kükürt kuramıdır. Bu kurama göre madenler cıvadan oluşmuş ve kükürtle katılaşmıştır. Greklerin savunduğu ikilem anlayışını benimsediği anlaşılan Câbir’e göre, cıva ve kükürt birer element değil, her tür madenin oluşumunu sağlayan temel ilke çiftidir. Câbir’in bu görüşü daha sonra, 16. yüzyılda Paracelsus (1493-1541) ve izleyicileri tarafından yeniden ele alınmış ve bu temel üzerinde, yeni bir ikilem geliştirilmiştir. Bu ikilemi oluşturan çift ise asit ve bazdır.
← Aziz Sancar
Santiago Ramon Cajal →
13 Nisan 2016 11 Ocak 2019 Çağlayan Taybaş 1