Rus Edebiyatının Yeniden Dirilişi – SanatLog
Anasayfa / Kitabiyat / Öykü Kitapları / Rus Edebiyatının Yeniden Dirilişi
“Bir hayatım tamamlandı, şimdi başka biri başladı.” (Tolstoy, Diriliş)
Nabokov’un aktardığına göre Tolstoy’un, yaşlılık yıllarında canı hiçbir şey okumak çekmez, artık yorulmuş, bıkmıştır. Sadece tek bir romanın kendisini heyecanlandırdığını söyler, kitabın adı, Anna Karenina’dır. Klasikler böyledir; insan kendi yazdığına bile yabancılaşıp onu yeni bir eser gibi okuyabilir. Sıradanlığa, rutine ve yaşamın olanca acımasızlığına karşı panzehirdir Gogol’ün, Dostoyevski’nin, Tolstoy’un, Turgenyev’in, Çehov’un eserleri. Edebi sanatın amacını sıradanlık ve tekdüzelikten kurtuluşta bulan Viktor Shklovsky’ye göre klasikler bu edimi, yabancılaştırma ile yapar. Yabancılaştırmanın iki işlevi vardır: Gündelik yaşamda yitip giden duyumsamaların sanat yoluyla yeniden kazanımını sağlamak ve sanat geleneğinin sürekli yenilenmesine hizmet etmek. Tolstoy’un, kendi kitabını yeniden diriltmesini de burada aramamalı mı öyleyse?
Yabancılaştırma yönteminde, yeni çarpıcı deyişler icat edilir, anlatı parodiye yaslanarak sanatsal teknikleri vurgulanır. Nitekim çağdaş Rus yazarlardan Mariya Vardenga ‘Yazar Pelevin: Yeni Edebiyat Konusunda Bir Ders’ adlı öyküsünde, devrim sonrası ülkesindeki edebiyata yaklaşımı ironize eder. Bir edebiyat öğretmeninin öğrencilerle diyaloğunun esas alındığı öyküden ülkenin yeni yazın ikonunun Viktor Pelevin olduğunu, gençleri, televizyon ve internet bağımlılığından nasıl kurtardığını öğreniriz: “Böylece, çocuklar, anlamış bulunuyoruz ki, Pelevin, sosyalist düzen-budizm olarak belirleyebileceğimiz yeni formasyonda sosyal realist bir yazar. Çernişevski’nin sanat metodunu yeniden gözden geçirdikten sonra, yazar bize alışık olmadığımız bir formda, olmak ya da olmamak, ne yapmalı, suçlu kim gibi, ebedi soruların yanıtıyla ilgili ipuçları veriyor. Evde yazarın buluşu üzerinde düşünün çocuklar. Şimdi, haydi diskoteğe!”
Vardenga, parodiye başvurarak, bir yandan ‘taklit’ ettiği edebi arkaplanın biçimsel özelliklerini vurgularken diğer yandan mizahı kullanarak yazınsal geleneği canlı tutar; tıpkı Pelevin gibi… Zira Viktor Pelevin’in, Homo Zapiens’te kapitalizmin yeni yeni yeşerdiği, kokainin, mafyanın ve serbest pazarın eni konu yerleştiği Rusya’yı anlatır bize. Bir yüzyıl içinde iki sarsıcı devrim yaşamış, büyük bir imparatorluğu kurup kaybetmiş, uzayı fethetmiş ama kendi ülkesini fethetmekte başarılı olamamış bir ulustur bu. Zalim bir zekâyla yazdığı bu romanında televizyon çocuklarını, seyirci kalmanın anlamı üzerine düşünmeye çağırır Pelevin. İç savaşta ölen ve sonradan Rus folkloruna mal olan Çapayev’i tema edindiği Buda’nın Serçe Parmağı’nda yine ironik üslubuyla Rusya’nın içine düştüğü boşluğu çırılçıplak göz önüne serer; Böceklerin Yaşamı’nda klasik Rus edebiyatının yeraltı insanına gönderme yaparak duyargaları tüm tehlikelere açık karıncaları, kızböceklerini, kozasında kıvranan krizalitleri ve ışığa uçan pervaneleri anlatır. Omon Ra ise Sovyet Uzay Programı üzerine acımasız bir hicivdir. Pelevin’den etkilenen çağdaş yazar Sergei Lukyanenko da fantastik türdeki Night Watch, Day Watch ve Dusk Watch’da, internet bağımlılığı üzerinden günümüz Moskova’sını anlatır. İlginç yanı kahramanlarının vampir oluşudur; Kızıl Meydan ve vampirler, Rus Balesi ve vampirler… Anlaşılan, klasik dönemin yazarları “Gogol’ün paltosu”ndan çıktıysa, günümüz yazarları da siberçağın üstadı Pelevin’in şapkasından çıkacaktır!
Marksist düşünür Bakhtin biçim ve üslup kaygılarına kuşkuyla yaklaşan çağdaşı Lukacs’dan farklı olarak biçimi de önemser. Ancak biçimsel değişimleri, keyfi teknik oyunların değil, yeni görme biçimlerinin sonuçları olarak değerlendirir. Peki nedir bu yeni görme biçimleri?
Tolstoy’un başyapıtı Diriliş’in kahramanı Nehlûdov’un ikinci yaşamındaki yenilik, başka yaşama koşullarına uymasından çok, o zamandan başlayarak onun için her şeyin bambaşka bir anlam almasından ileri gelir. Yeni Rus yazarlar da bir yandan geçmişin izleriyle uğraşırken yeni yaşam koşullarında değişen mânâları bulma uğraşındadırlar.
Yeni Rus Yazarlar
Aleksandr İkonnikov Alexandra Marinina Anatoliy Vasilyeviç Andrey Kurkov Arkadi Ştrugatski çehov Edebiyat hande öğüt Irina Denezkina Kitap kitap incelemeleri Liyudmila Ulitskaya Oykü roman rus edebiyatı rus yazarlar Sanat Tolstoy Viktor Pelevin	2017-02-19
EtiketlerAleksandr İkonnikov Alexandra Marinina Anatoliy Vasilyeviç Andrey Kurkov Arkadi Ştrugatski çehov Edebiyat hande öğüt Irina Denezkina Kitap kitap incelemeleri Liyudmila Ulitskaya Oykü roman rus edebiyatı rus yazarlar Sanat Tolstoy Viktor Pelevin
Önceki Bedavacılık Kültürü ve Tiyatro İlişkisi
Sonraki Pickup on South Street (1953, Samuel Fuller)