'8. Sınıf Ders Notları' forumunda erkanisanmaz tarafından 14 Mart 2007 tarihinde açılan konu
CUMHURİYETİMİZ VE ATATÜRK’ÜN CUMHURİYETÇİLİK İLKESİ
Konuya bir soru sorarak başlamak her zaman en kolay ve anlaşılır yoldur: Devlet dediğimiz kurum niçin vardır, başka bir deyişle neden ihtiyaç duyulmuştur, gücünün ve iktidarının kaynağını nereden alır? Bu sorunun yanıtını vermek için insanlık tarihine; belki de tarih öncesi dönemlere, yani insanların bir arada topluluklar halinde yaşamaya başladıkları dönemlere kadar inmek gerekir. Bu yolculuk bizi doğal tehlikeler ve savaşlarda birbirlerini kollamak ve gözetmek amacıyla birbirlerine yakın bir konumda yaşamaya başlayan ilk insanların mekanına kadar ulaştırır. Her türlü tehdit ve tehlike karşısında bir arada bulunma zorunluluğu duyan bu insanlar kendilerini yönetmek amacıyla ya da iş bölümünü sağlamak kastıyla bir yönetici belirlemek durumunda kalmışlardır.
En basit anlatımla egemenlik kavramının ortaya çıkış şekli olarak ifade edebileceğimiz bu tarihsel süreç içinde yönetme erkini eline alan kişinin bu yetkiyi elinde tutabilmek için dayandığı meşru temeller de buna paralel ortaya çıktı. Bir kısmı kaba kuvvetle, bir kısmı kutsal ya da tanrısal güçlerle bu yetkiyi meşrulaştırırken bir kısmı da yönetilen toplumun gönüllü desteği ve katılımıyla egemenlik yetkisine sahip oldu.
Egemenlik kavramının ortaya çıkışı olarak ifade ettiğimiz bu gelişme ilk çağlarda Antik dünyada uygulanmış ancak ortaçağların dünyasında feodal egemenliklerle yok edilmişti. Avrupa’dan başlayıp tüm eski dünyayı etkisi altına alan reform. rönesans ve aydınlanmanın ardından Fransız devrimi Cumhuriyeti yeniden Avrupa’ya taşıdı.
Günümüzde egemenlik erkinin kullanım şekline göre devletlerin yönetim sistemleri iki farklı kategoride yer almaktadırlar. A-Seçimli B- Seçimsiz.
Seçimsiz sistemler Monarşik, Totaliter, Teokratik, Despotik gibi adlarla ifade edilen tek kişinin egemenliğine dayalı sistemlerdir. Bunlarda egemenliği elinde tutan kişi ya geleneksel olarak hanedan ailesine mensup olarak bu hakka sahip çıkmakta ya da Osmanlı İmparatorluğu’nda olduğu gibi ailesel bu mirası Tanrısal yetkiyle birleştirmektedir.
Seçimli sistemleri ise tümüyle Cumhuriyet olarak tanımlıyoruz. Her ne şekilde olursa olsun işin içinde seçim varsa ve katılım keyfiyeti söz konusu ise bu Cumhuriyettir. Burada ideal demokrasinin Cumhuriyet ile olabileceğini belirtmemiz gerekiyor. Ama hemen belirtmek gerekir ki Cumhuriyet adıyla belirtilen sistemler demokratik olup olmadığıyla, yani dayandığı meşru temellerin genişliğiyle birbirinden farklılaşır. Örneğin herhangi bir ülkede seçim söz konusuysa, ancak bu seçimlerde diyelim kadınlar veya diyelim siyahlar oy kullanamıyorsa bu toplumun genelini temsil etmeyen bir katılım keyfiyetidir ve bu noktada demokratik cumhuriyet söz konusu değildir. Bir başka örnekte ise halkın tümü seçimlere katıldığı halde aday sayısı tek ise ve başka kişilere aday olma hakkı zor kullanarak tanınmıyorsa bu cumhuriyetin de demokratik olduğunu söylemek olası değildir. Bildiğimiz gibi dünyada adının arkasında Cumhuriyet tanımını taşıyan bir çok ülke vardır. Ancak bunların hepsinin demokratik olduğunu söylemek olası değildir.
Bu halde ortaya çıkan durumda cumhuriyet ancak demokrasi ile birlikte toplumların özlem duyduğu bir yönetim biçimine ve sisteme dönüşebilir. Halka dayalı demokratik cumhuriyette yasama, yürütme ve yargı halk adına seçilmiş kişilerden oluşan kurumlarca ve halk adına belirli bir süre için yürütülür. İşte Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliği de halka dayalı demokratik cumhuriyet olmasıdır. Atatürk’ün cumhuriyetçilik ilkesinin özünde de halka dayalı demokratik bir sistem yer almaktadır. Atatürk bir konuşmasında “...Demokrasi ilkesinin en çağdaş ve mantıki uygulanmasını sağlayan hükümet şekli Cumhuriyettir” der.
Yüzyıllarca süren saltanat egemenliğinin ortadan kaldırılmasından sonra kurulan yeni Türk devleti ulus egemenliğine dayanan kayıtsız şartsız bağımsız bir devletti. Halk egemenliği anlamında kullanılan ulus egemenliği Cumhuriyet’e geçişte en önemli aşama olarak algılanmaktadır. Egemenliği yüzyıllarca gasp etmiş olan Osmanlı padişahlarının bu yetkiyi kullanma hakları asla sorgulanmamıştı. Padişahlık kurumu her halde ve durumda meşruluğunu müdafaa ediyordu. O makama deliler oturdu, cahiller hatta çocuk denecek yaşta sultanlar gördü; hatta bazen bu sultanlar öldürüldü. Ancak padişahlık kurumunun tartışılması ya da sorgulanması asla kimsenin aklına gelmiyordu.
Başta Kemal Atatürk olmak üzere Türk Devrimi’nin önder kadrosu ancak bunu başardı. Sadece bu siyasi devrim bile tek başına başlı başına bir kırılma noktasıdır; bir kopuştur. Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyetin ilanı Mustafa Kemal’in Nutuk’ta anlattığı gibi bir oldu-bitti ile gerçekleştirilmiştir. Ancak Türk Devrimi’nin cumhuriyeti rejim olarak benimsediğine ilişkin elimizdeki tarihsel veriler bunun planlı ve gerçekçi bir aşama olduğunu kanıtlar. Çünkü daha Kurtuluş Savaşı yıllarında, top yekün mücadele hazırlıkları sürerken bir yandan da kongreler toplanmış, ülkenin her yerinden temsilciler seçilmiş ve Büyük Millet Meclisi açılmıştır. Meclis yasama yürütme ve yargı güçlerini eline almış ve anayasa hazırlamıştır. Tüm bu hazırlıklar yeni oluşturulan sistemin hukuka dayalı ve meşru temeller üzerine oturtulması çalışmalarıdır. Bu besbelli Cumhuriyet’in ön hazırlıklarıdır. Dünyada hiçbir devrim sürecinde eşine rastlanmayan bir gelişmedir. Devrimler olağanüstü koşullarda yaşanan olağanüstü dönemlerdir. Ancak Atatürk bu olağanüstü şartlar içinde bile Cumhuriyetin temellerin atmış, halk egemenliğinin gereklerini yerine getirmiştir. Mustafa Kemal’in kendi ifadesi ile 23 Nisan 1920 de Büyük Millet Meclisi’nin açılması ile fiili olarak Cumhuriyet kurulmuş oluyordu. Dolayısıyla 29 Ekim 1923 de yapılan bu rejimin adını koymaktan ibarettir.
Mustafa Kemal bu düşüncenin uzun bir programın ve birikimin ürünü olduğunu sonradan yine kendi sözleriyle şöyle ifade ediyor. “... Türk Devrimi meşrutiyeti bile kafi görmez. Onunla yetinmez. Milletin yüzde yüz bağımsızlığını ister. Kayıtsız şartsız bağımsızlığını isteyen bir temele dayanır. Sonra Türkiye Devleti doğrudan doğruya bir meclis tarafından idare olunur. Ve hep böyle olacaktır.”
29 Ekim 1923 de, Cumhuriyet kurulduktan sonra onun tamamlayıcısı olarak bir süre sonra halifelik kaldırıldı, şeriat mahkemeleri kapatılıp, laik ve demokratik yeni hukuk düzeni kuruldu. Osmanlı döneminden kalan yeni cumhuriyete uymayan bütün kurum ve kuruluşlar yıkılarak, onların yerine cumhuriyet esaslarına uygun kurumlar kuruldu.
Sonuç olarak Atatürk’ün Cumhuriyetçilik ilkesini tamamen yukarıda sıralanan tarihsel örgü içinde ortaya çıkan siyasal rejimle özdeşleştirebiliriz. Ama bu tanımı yine kendi sözleriyle en somut şekilde ortaya koymuştur:
“Cumhuriyet nedir ve sultanlıktan farkı nedir?
Cumhuriyet ahlak ve fazilete dayanan bir idaredir. Cumhuriyet idaresi faziletli ve namuskar insanlar yetiştirir. Sultanlık korkuya, tehdide dayandığı için korkak, zelil, sefil ve rezil insanlar yetiştirir. Aradaki fark bundan ibarettir.
Malesef son zamanlarda içi boşaltılan kavramlardan biride cumhuriyet.Hepimiz biliyoruzki anayasa md 1e göre Türkiye Devleti bir cumhuriyettir.Ama üzülerek görüyorumki Türkiyedeki bir çok insan cumhuriyet nedir dendiğinde "halkın kendi kendisini yönetmesidir"cevabından başka bir cevap veremiyecek durumda.
Halkın kendi kendisini yönetmesi nedir sorusuyla karşılaştıklarını dahi sanmıyorum.bende bu eksikliği gördüğüm için elimdeki anayasa kitaplarından cumhuriyetle ilgili kısa bir derleme yaptım...
2)GENİŞ ANLAMDA CUMHURİYET￹FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT=" evlet şeklini ifade eder.Devlet şekillerinin sınıflanmasında önemli bir kriterde egemenliğin kime ait olduğudur.Bu açıdan baktığımızda geniş anlamda cumhuriyet egemenliğin bir kişi(monark) yada zümreye(aristokrasi) değil toplumun tümüne ait olduğu modeli ifade eder.Geniş anlamda cumhuriyet tanımı cumhuriyet ve demokrasiyi özdeşleştirmektedir. Oysa demokrasiz cumhuriyetrler olduğu gibi (sosyalist rejimler örnek olarak verilebilir) sınırlı monarşi(ör:İngiltere , Japonya) şeklinde demokrasilerde vardır.
yorumlarken Türk devrimini baz almıştır.Ayrıca son olarak 61 anayasasının gerekçesinde
CUMHURİYETİN TÜRK DEVRİMİNİN HUKUKİ GEREKÇESİ OLDUĞU VURGULANMIŞTIR
beautiful kubra Yeni Üye Üye
beautiful kubra, 10 Ocak 2010
Kale Cumhuriyet YBO'da Yükselti basamaklarından şapka yaptık
mehmet özküz, 6 Ocak 2018, Forum: Haritayı Tanıyorum Resim ve Videoları
Cumhuriyet Bayramı tören konuşma metni
yilmaz038, 29 Ekim 2017, Forum: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
Cumhuriyet ve Demokrasi Videosu
erkanisanmaz, 24 Ekim 2017, Forum: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
erkanisanmaz, 19 Ekim 2017, Forum: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı