Konu: Ödemişlilerin Türk Hava Kurumuna armağan ettiği beş uçak(1926-1935)
1926-1935 yılları arasında Ödemişlilerin Türk Hava Kurumuna armağan ettiği beş uçağı temsilen Ödemişli Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Hasan Aksay tarafından ilçeye anıt uçak gönderildi. Ödemiş Belediyesi’nin çalışmaları ile anıt haline getirilen uçak Üç Eylül Tayyare Parkı içine yerleştirildi.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında, 16 Şubat 1925'te 'Türk Tayyare Cemiyeti' adıyla bir kurum oluşturuldu. Bu sivil kuruluş, ülkenin hava gücünün gelişmesine katkıda bulunmak, havacılığın askeri, ekonomik, sosyal ve siyasal önemi anlatmak; sivil, sportif ve turistik havacılığın gelişmesini sağlamak ve Uçan Türk Gençliği yaratmak doğrultusunda çalışmalar yapmak üzere kurulmuştu.
Türk Hava Kurumu, Kurtuluş Savaşı'ndan yeni çıkmış yorgun ve yoksul bir halkın, inanılmaz maddi-manevi desteğiyle gittikçe büyüdü ve çeşitli yardım kampanyalarıyla ilk on yıl içinde 351 uçak satın alarak, Türk havacılığının hizmetine sundu. Uçağı hangi şehir aldıysa, o şehrin adı veriliyordu ve alınan uçak “Cumhuriyet Bayramı” veya “30 Ağustos Zafer ve Tayyare Bayramı” sırasında o kente götürülerek halka gösteriliyordu. Yapılan bağışlarla alınan ve Hava Kuvvetleri'ne teslim edilen ilk uçak, Ceyhanlılar’ın yardımlarıyla İtalya'dan alınan A 300-4 tipi uçak oldu. Ödemiş şehri de bu kampanyalara en yoğun biçimde katılan şehirlerden birisi olmuştur.
Ödemiş'te Tayyare Cemiyeti'nin kuruluşundan hemen sonra; 1926'da 'Ödemiş' adı verilen ilk uçak, 1928 yılında ise 'Ödemiş2' alındı. 1933 yılında Ödemiş Tütüncüleri olarak toplanan paralarla bir bombardıman uçağı daha alındı ve adı 'Adagide Tayyaresi' konuldu. Ödemiş'in aldığı bir başka uçak ise, 1934'te Ankara'da Zafer ve Tayyare Bayramı'nda ad verme töreni yapılan 'Birgi Tayyaresi'dir.
Ödemiş'ten 1933 yılına kadar toplanan tayyare parası 330.000 lirayı bulmuştur. 1933 yılında Ticaret Odası kayıtlarında yer alan bilgiye göre 'Beydağ' ve 'Kiraz' isimli iki uçak daha alınarak Ödemiş'in 6 uçaklık bir filoya sahip olması planlanmıştır. Ödemiş ve çevresinden toplanan 330.000 lira, Ödemiş elektrik ve su şebekesinin 1932 yılında 400.000 lira harcanarak yapılmış olduğu düşünülürse hayli bir önemli tutardır.
Dünya ekonomik bunalımın etkilerinin sürdüğü bir dönemde bir kasabanın bu ölçekte bir kampanya yürütebilmiş olması, yöremizdeki zenginliğin ve Ödemişliler'in Cumhuriyet sevgisinin bir göstergesi olarak değerlendirmelidir.
Ödemiş halkı, 1926-1935 yıllarında topladıkları paralarla Havacılığımızın gelişmesini sağlamak ve Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün ‘UÇAN TÜRK GENÇLİĞİ’ yaratmak ilkesine sahip çıkarak, 5 uçak satın almış, Türk Hava Kurumu kanalı ile Türk Silahlı Kuvvetleri’ne bağışlamışlardır.
Bu uçaklara ‘ÖDEMİŞ1', ‘ÖDEMİŞ2', ‘ADAGİDE’, ‘ÖDEMİŞ TÜTÜNCÜLERİ’ ve ‘BİRGİ’ Tayyaresi adları verilmiştir.
Yıllar önce Bodrum'a yerleşmiş bir Ödemişli olarak büyük gurur duydum.
Can Bey, şimdi günümüzü düşünüyorumda, bu tarz bir fedakarlığı kim yapar? Daha önce bu konuyu duymuştum. Ülkem insanı işte, özünde her zaman fedakardır.
1.Dünya Savaşı sonunda imzalanan andlaşma gereği Almanya’da savaş uçağı yapımı yasaklanmıştı. Bu nedenle Alman Junkers firması yurtdışında arayışlara başladı. Bunun neticesi olarak Ruslarla birlikte Moskova yakınındaki Fili kasabasında bir uçak üretim tesisi kuruldu. Buna ilaveten Türkiye’de de havayollarının kurulması için çalışmalar başlamıştı. İlk havayolu çalışmalarını başlatmak üzere 1925 yılında Türk Hükümeti Junkers ile bir anlaşmaya vardı. Aynı yıl içinde de tecrübe seferleri başladı. Buna paralel olarakta Junkers firması ile Türkiye’de uçak üretimi üzerine görüşmeler başladı. Alman hükümetinin de desteğiyle 1925 Ağustos’unda bir kontrat imzalandı. %50’si Hugo Junkers’e %50’si Türk Hükümeti’ne ait olmak üzere Kayseri’de kurulan bu şirkete TOMTAŞ adı verildi. Sözleşme gereği Junkers Kayseri’de bir motor imalat tesisi kuracak, Türk Hükümeti de savaş uçaklarını Tomtaş’tan satın alacaktı. 40 yıllık bir süre için geçerli olacak bu anlaşma gereği Kayseri’deki fabrikanın kapasitesi yılda 250 uçak olacaktı. Junkers Kayseri’de dört adet hangar yapacaktı. Ancak bu hangarlardan 1927 yılına kadar ikisi gerçekleşebildi. Ancak Junkers’in iddiaları göre Türk Hükümeti gerekli sermaye ödemelerinde gecikince 1928’in Mart ayında sözleşme feshedildi ve Junkers Türk havacılık sahnesinden çekildi. Ancak bu arada Junkers 20 adet silahsız A20 uçağını ilk parti 1925 Mart’ında, ikinci parti 1926’da olmak üzere teslim etmişti. Bu uçaklardan kaç adedinin A20W tipi kızaklı deniz uçağı olduğu bilinmemektedir. Eldeki fotoğraflara göre asgari 3 adet A20W geldiği bilinmektedir ancak bunların da seri numaraları bilinmemektedir. Bu uçaklara Kayseri’de Madsen makinelı tüfekleri ve bomba kızakları takıldı. Bu uçaklara ilaveten 45 adet A20 de Junkers’ten gönderilen parçalarla Kayseri’de üretildi.
Junkers A20’ler alttan tek kanatlı, tamamen metalik gövdeli uçaklardı. Teknoloji ve konstrüksiyon olarak çağının diğer uçaklarından oldukça ilerideydi. Ancak Türk Ordusu’nun şart koştuğu 200 km/saat hıza erişemediğinden problemler yaşanmıştı. Berlin-Ankara arası ilk hava postasını da 5 Temmuz 1924’de J.0458 fabrika seri no.lu bir Junkers A20W taşımıştır.
A20’ler Gaziemir’deki 4. Tayyare Bölüğü ile Eskişehir’deki 6. Tayyare Bölüğü’ne atanmışlardır. 1928’den itibaren 21.,24.,27.,28. ve 29. Tayyare Bölükleri’ne kaydırılmış, 1930’daki Kürt ayaklanmasında aktif görev almışlardır. 1929’dan itibaren Breguet XIX’ların gelişi ile görev dışı bırakılmalarına başlanmış, son 6 adet A20 de 1933 yılında 29. Tayyare Bölüğü’nden emekli olmuştur.
Ödemiş tayyarelerine ait fotoğraflar
Türk Hava Kuvvetleri Komuta Kontrol Uçak Tedarik Projesi (TAMAMLANDI)
Manci tarafından Türk Hava Kuvvetleri Bölümünde
Son Mesaj: 02.Ekim.2009, 20:27
Yüklemede error 1935 hatası
oztekten tarafından Flight Simulator Teknik Yardım Bölümünde
Son Mesaj: 22.Ağustos.2008, 17:49
İlk Kez Türk Sivil Hava Aracı Siciline Kayıt Edilecek Hava Araçları İçin Gerekli Belg
Son Mesaj: 13.Kasım.2006, 21:48