Kazara Turist - Berlin'den sonra | Yazı Evi - Yaratıcı Yazarlık Atölyesi Kadıköy
Anne Tyler’ın “Accidental Tourist” romanı sık sık atölyede referans olarak kullandığım bir romandır. Türkçeye çevirisi yapılmadı. Altyazılı olarak filmi çıktı Türkiye’de; Kazara Turist. Adını çok seviyorum bu kitabın. Turist olmayı istemeyen ama olmak durumunda kalmışlığı anlatıyor. Romanın kahramanı Macon, Kazara Turist kitaplarının yazarıdır. Bunlar gezi kitaplarıdır ve özellikle iş seyahati için başka şehirlere ve hatta başka ülkelere gitmek zorunda olan insanlara o şehirlerde nasıl kendilerini hiç evden ayrılmamış kadar rahat hissedebileceklerini anlatır. Yani Amerikalıysan ve Paris’e gitmek zorunda kaldıysan Macon’un kitapları sana nerede en iyi hamburgeri yiyebileceğini, Amerikalı’lar için kalınacak en Amerikan otelini ve benzeri bilgileri aktarıyor. Roman, değişime direnen bu adamın çocuğunun ölümü ve eşinin onu terk etmesi sürecinden bizi geçiriyor ve dönüşümünü anlatıyor.
Şimdi bunu neden anlattım diye düşünüyorsunuz belki de. Dün kısa bir Berlin ziyaretinden döndüm. Anladım ki bir Türk başka bir ülkede yaşamak ama evindeymiş gibi hissetmek isterse Berlin’de Kreuzberg’e yerleşmeli. Orası tam bir Kazara Turist mekanı. Girişinde Kreuzberg Merkezi yazıyor, girer girmez solda bir Karadeniz balıkçısı var. Simit sarayı, kasabı, bakkalı ve camisiyle tam bir minyatürk. Kreuzberg’in içinde kısa bir mesafe gittik ve dönüp tekrar Berlin’e karıştık. Berlin’de elli yıldır yaşayıp Almanca bilmeyenler var…ihtiyaçları olmadığından öğrenmemişler. Türk doktorlar, Türk avukatlar, Türk herşey var.
Neukölln, Kreuzberg, Mitte gibi semtlerinde dolanırken Berlin’in aklımda asılı duran kelime “asimilasyon” – özümseme, hazmetme anlamına geliyor. Önce azınlık olan Türklere döndü bakışım. Türk bir taksi şoförünün konuşmalarında neredeyse “Bu Almanlar da neden buradan gitmiyor artık” dediğini duyar gibi olduğumda, “Neden Türkler bu kültüre ayak uydurmuyorlar?” “Neden hala Almanca bilmiyorlar?” diyerek suçu onlarda aradım. Sonra Almanlara baktım. Mitte’nin tertemiz sokaklarından sonra şehrin unutulmuş, çöpleri birikmiş Neukölln sokaklarına girdiğimde “Neden onlar Türkleri dışlıyorlar?” “İşlerine gelince çalıştır, sonra sıkıldım git de!” sorgularıyla onlara da kızdım. Sonra da kızmaktan vazgeçtim.
Her zaman bir diğeri vardır bizim için, öyle bakmaya programlıyız belki de. Asimilasyon bu diğerinin yok olması anlamına gelir. Kelime olarak tam da hazmetmek anlamına geliyor aslında. Asimilasyonda bir kültürün diğerinin özelliklerini yok etmesi, iki kültürün birbirine iyice harmanlanıp karışması ve özelliklerinin ayırd edilemediği bir başka olgu oluşturmak var. Ne Alman, ne Türk kalıyor…başka birşey çıkıyor ortaya. Doğal olarak insanoğlu kendini neyle tanımlıyorsa ondan kolay kolay vazgeçemiyor. O yüzden asimile olmak kendi özünü de kaybetme tehlikesi barındırıyor içinde. Kimse de bu kaybı yaşamak istemiyor. Korkuyla yaşayan topluluklarda ve insanlarda zaten başka bir seçenek görme ihtimali de yoktur. Kişi sadece korkusuna odaklı yaşar.
Peki Asimilasyonun yerine Kültürel Çeşitlilik kulağa ve uygulamada daha hoş geliyor sanki. Kültürel Çeşitlilik’le her kültür diğerine saygı gösteriyor, alan tanıyor ve diğerinin de alanına saygı duyuyor. Yani en basitinde Türk, Almanya’da kırmızı ışıkta karşıdan karşıya geçmiyor, Almanca öğreniyor, Alman mutfağıyla tanışmaya çaba gösteriyor. Alman, “neredensiniz?” diye sorduğunda ve sen “Türküm” dediğinde burun kıvırmıyor, barbarmışsın gibi davranmıyor, senin de yaşadığın sokağın temizliğiyle ilgileniyor, Türk adetlerine saygı gösteriyor.
Ama orası Almanya, Türkler onların ülkesine gitmiş, uyum sağlaması gereken Türkler diyen var, getirmeseydiler Türkleri diyen var ve herşey ben ve diğeri üzerine dönüyor. Belki de herşeyin düğümlendiği nokta bu algıdır. Ülke sınırları, adetler, alışkanlıklar, refah düzeyi, dil farklılığı, din ayrımı ve daha bir çok şey bizi birbirimizden ayırıyor gibi gözükse de, bazılarını daha ayrıcalıklı hissettirse de özünde hepimiz insanız ve yaşadığımız tek toprak var; dünya. Farklılıklarımıza bakmaktan, anlamadığımız için onlardan korkmaktan, benzerliklerimizi göremiyor birbirimize düşman oluyoruz. Bazen ağaçlara bakarken ormanı unutuyoruz.