Tüp Bebek Tedavisinde Yenilikler - Prof. Dr. Nilgün Turhan
Tüp bebek tedavisi ilk kez İngiltere’de tüpleri kapalı olan bir kadına uygulanmış ve 1978 yılında Louise Brown bu yöntemle doğmuştur. İlk yıllarda yumurta gelişimini uyarıcı ilaçların ve laboratuarda kullanılan yöntemlerin teknolojik açıdan sınırlı olması nedeni başarı oranları düşük iken bugün tüp bebek tedavileri yaklaşık % 60 oranlarında gebelikle sonuçlanmaktadır. Tüp bebek tedavisindeki yenilikler ile bebek sahibi olma şansını artıyor.
Kromozom Bozukluğunda Tüp Bebek Tedavisi Nasıl Yapılmakta?
Hızlı Dondurma Yöntemi-Vitrifikasyon Hangi Durumlarda Kullanılıyor?
Preimplantasyon genetik tanı (PGT) embryoların rahim içine transfer edilmeden önce üçüncü veya beşinci gününde embryolardan alınan hücre örneklerinde genetik testler yapılarak anneye sağlıklı embryoların yerleştirilmesi yöntemidir. Sağlıklı embryo seçilerek gebelik ve canlı doğum oranları artmakta aynı zamanda tıbbi sebepler nedeni ile gebeliği sonlandırma zorluğu ortadan kalkmaktadır.
PGT iki amaçla yapılmaktadır. Birinci amaç anöploid yani kromozomal olarak anormal olan embryoların ayıklanarak öploid yani kromozomal olarak normal embryoların seçilmesidir. Genç hastaların yumurtalarında kromozom bozukluğu bulunma riski daha düşük ve gebelik sonuçları daha iyi olmasına rağmen embriyolarının yaklaşık %20-40′ında kromozomal bozukluk vardır (anöploidi). Yaş ilerledikçe yumurta sayısı ve kalitesi düşmekte ve embriyolarda kromozom bozukluğu bulunma riski artmaktadır. 37 yaş ve üzeri anne adayları, daha önce başarısız tüp bebek uygulamaları olanlar, daha önce embryonun tutunamadığı hastalar, erken gebelik kayıpları olan hastalar, şiddetli sperm yapım bozukluğu olan çiftlerde PGT sayesinde kromozom yapısı sağlıklı olan embriyolar transfer edilerek canlı doğum oranının arttırılması hedeflenir. Daha önceleri bu genetik testler FİSH yöntemi ile sınırlı sayıda kromozom için yapılırken bugün kapsamlı kromozomal tarama (aCGH) tekniği kullanılarak incelenen embriyoya ait tüm kromozomlar ve kromozomlara ait bozukluklar tespit edilebilmektedir.
PGT yapılmasında ikinci amaç ise belli bir genetik bozukluk veya hastalık taşıyıcısı olan eşlerde bu hastalıkların tanısının konmasıdır. Bunlar kromozomal anormallikler (translokasyonlar, inversiyonlar) olabildiği gibi bazen de Akdeniz anemisi, kistik fibrozis gibi mutasyonu bilinen genetik hastalık taşıyıcısı olan çiftler, geçmişte gen seviyesinde gösterilen bir durum nedeni ile hasta çocuğu olan veya kaybedilen çocuğu olan çiftler, ailesel bir genetik hastalık hikayesi olan çiftler tek gen hastalıkları için PGT adayıdırlar. Bunların dışında kan hastalığı olan kardeşin tedavisi için uygun doku tipinde embriyonun (HLA Tayini) belirlenmesi amacı ile de PGT uygulanmaktadır.
Tüp bebek tedavilerindeki yeniliklerden biri embriyoların blastosist evresine kadar (embriyo gelişiminin 5. ya da 6. günü) büyütülerek embryonun trofektoderm (plasentayı oluşturacak olan) tabakasından biyopsi almaktır. Bu sayede fetusa (doğacak bebeğe) ait hücreler zarar görmemiş olur. Bazen kadında veya erkekte olan dengeli kromozom bozuklukları (translokasyonlar, inversiyonlar, delesyonlar) çocuklarda zeka geriliği, gelişim geriliği, otizim spektrum bozuklukları, dismorfik özellikler ve diğer doğuştan anomaliler gibi bir çok genetik sendromun sebebi olabilir. Kadın ve erkek tamamen normal görünse bile tüp bebekte döllenmiş yumurtaların %80’inden fazlası anormal veya taşıyıcı olacaktır. Kadın ve erkeğin kanında periferik karyotip tetkiki ile kromozomları incelenir. Yeni geliştirilen Kromozomal Mikroarray Testi ise klasik karyotiplendirme testlerinin tespit edemediği derecede küçük genomik dengesizlikleri tespit edilerek 5 kat daha fazla tanı açısından kazanç sağlamaktadır.
Daha önce genetik bir hastalık taşıdığı belirlenmiş bir çocuk sahibi olan çiftler, ailesinde genetik hastalık taşıyıcılığı olan bireyler, özellikle ülkemizde yaygın olan akraba evliliği yapmış çiftler ve etnik olarak bazı genetik hastalıkları taşıma riski yüksek bir gruba mensup çiftlerin kanından yapılan Genetik Hastalık Taşıyıcılık Testi ile genlerinde taşınma olasılığı muhtemel 200’ün üzerinde genetik hastalık ve yaklaşık 1600 kadar mutasyon açısından taşıyıcılık durumu taranabilmektedir. Genom üzerinde proteinlerin kodlanmasını sağlayan DNA’nın kısa işlevsel bölgelerine egzomlar denilmektedir. Bunlar genomun sadece %1'lik alanını kapsasa da genetik hastalıkların çoğundan sorumludur. Bilinen genetik hastalıkların sebebi olan bozuklukların %84'ü ekzom üzerinde bulunur. Toplumda çoğu nadir hastalık grubunda olmak üzere 2000'den fazla genetik hastalık vardır. Eski teknolojiler bir seferde tek gene bakabilirken, yeni nesil genetik teknolojiler tek seferde 20.000 gene bakabilmektedir. Tüm egzom dizileme testleri klinik öneme sahip olan genlerinin yüksek güvenilirlikle dizilenmesini ve analizini sağlamaktadır.
Spermin genetik yapısı normal döllenme ve sağlıklı bir embriyoya hayat verme açısından önemlidir. Bazı durumlarda spermin DNA yapısı bozulmaktadır. Böyle bir sperm yapısı semen analizinde anormal bir sonuç vermez. Bu amaçla DNA’nın fragmantasyon analizi ile bütünlüğünün koruyup korumadığı test edilir. Açıklanamayan kısırlık, anormal embriyo gelişimi, tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı, tekrarlayan gebelik kaybı durumlarında Sperm DNA Fragmantasyon testi yapılmalıdır. Normalde hasarlı sperm oranının ’in altında olması beklenmektedir. -30 arası ara kademe olup; %30’dan fazla anormal sperm içeren semene sahip erkekler risk altında kabul edilir.
Tüp bebek tedavilerinde morfolojik olarak ciddi problemleri olan spermler ile yapılan işlemler sonucu gelişen embriyoların daha düşük kalitede olduğu bilinmektedir. Bu nedenle mikroenjeksiyon için en iyi spermlerin seçilmesi çok önemlidir. Son zamanlarda kullanılmaya başlanılan ve yüksek büyütme ile en kaliteli spermin mikroskop ile çok büyütülerek seçilebilmesine imkan sağlayan IMSI sistemi sperm problemi olan çiftlerde kaliteli embriyoların gelişmesine ve daha yüksek gebelik oranları elde edilmesine imkan sağlamaktadır.
Yumurta, sperm ve 3. gün ve 5. gün embryoları bugün artık hızlı dondurma tekniği ile olan vitrifikasyon yöntemi ile dondurulmaktadır. Vitrifikasyon yöntemi ile dondurma çözme sonrası embryolarda canlılık oranı çok yüksektir.
Başarılı tüp bebek merkezlerinde embriyoloji laboratuarının yüksek teknolojiye sahip olması yanında laboratuarda en son teknikleri ve yöntemleri uygulayan embriyolog ve biyologların bilgi ve deneyimleri de gebelik oranlarını yükseltmektedir. Tüp bebek tedavilerinde her geçen gün gelişen yenilikler çocuk isteyen çiftlerde umutlarımızı ve başarı oranlarımızı artırmaktadır.
Kısırlık teşhisi konulan çiftlerin bir kısmı günümüzde tüp bebek tedavi yöntemi ile bebek sahibi ola…
Günümüzde kısırlık oranı gerek biyolojik gerekse çevresel nedenler sonucu artış göstermektedir. Bu n…