➠➠ Ses Bilgisi
1. Türkçede Sesler ve Ses Uyumu
Ünlüler: a, e, ı, i, o, ö, u, ü
Ünsüzler: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z
Sert Ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p
a- Büyük Ünlü Uyumu
Türkçede sözcüklerin ilk hecesinde kalın ünlü varsa, bunu takip eden hecelerdeki ünlüler de kalın olur; ilk hecede ince ünlü varsa sonraki hecelerdeki ünlülerde ince olur. Buna büyük ünlü(incelik-kalınlık) uyumu denir.
b- Küçük Ünlü Uyumu
Düzlük-yuvarlaklık uyumudur. Bu uyumun iki yönü vardır. Küçük ünlü uyumuna göre; Düz ünlülerden(a, e, ı, i) sonra yine düz ünlüler(a, e, ı, i)gelebilir. Yuvarlak ünlülerden(o, ö, u, ü) sonra ya düz-geniş(a, e) ya da yuvarlak-dar(u, ü) ünlüleri gelir.
➠➠ Türkçede Ses Olayları
a- Sert sessizlerin yumuşaması: Sert ünsüzle biten bir sözcük, ünlü ile başlayan bir ek aldığında sözcüğün sonundaki sert ünsüz yumuşar.(p, ç, t, k - b, c, d, ğ)
b- Ünsüz sertleşmesi(Benzeşme): Türkçede sert ünsüzlerle (f, s, t,k, ç, ş, h, p) biten sözcüklerin sonuna (c, d, g) ile başlayan bir ek geldiğinde bu ekin başındaki ses ç, k, t' ye dönüşür. Bu ses olayına ünsüz benzeşmesi(sertleşmesi) denir.
c- Ünlü Düşmesi: Bazı iki heceli sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında, son hecedeki ünlü düşebilir. Buna ünlü düşmesi denir.
ç- Ünsüz Düşmesi: Sonu "k" ile biten sözcüklere "-cik" küçültme eki gelince "k" ünsüzü düşer. Bu ses olayına ünsüz düşmesi denir.
d- Ünlü Daralması: Şimdiki zamanda çekimlenmiş fazı fiil köklerine yor eki getirildiğinde fiilin sonundaki geniş ünlüde (a, e) daralma oluşur.
➠➠ Anlatım Bozuklukları
1. Yapıya Dayalı Bozukluklar
a- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu
b- Nesne-Yüklem uyumsuzluğu
c- Tümleç eksikliği
ç- Tamlama yanlışları
d- Eklerin yanlış kullanımı
e- Yardımcı fiillerin gereksiz kullanımı
2. Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları
a- Eş anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılması
b- Gereksiz sözcüklerin bir arada kullanılması
c- Birbiriyle karıştırılan sözcükler
ç- Bir kelimenin cümlede yanlış kullanılması
d- Birbiriyle çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması
e- Kelimelerin yanlış yerde kullanılması
➠➠ Yazım ve Noktalama Bilgisi
A- Yazım Kuralları
a- Cümleler büyük harfle başlar.
b- Başlıkların her kelimesinin ilk harfi büyük yazılır. Ancak başlıktaki "ve, ile" gibi bağlaçlar küçük harfle başlar.
c- Bütün özel isimler büyük harfle başlar.
ç- Kişi isimlerinden önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar ve meslek adları büyük harfle başlar.
d- Kurum ve kuruluş isimlerinin ilk harfi büyük harfle yazılır.
e- Belli bir tarihi gösteren ay ve gün adları büyük harfle başlar.
f- Milli ve dinî bayramların ilk harfi büyük yazılır.
g- Yer ve yön bildiren sözcükler, bir yer adının önünde kullanılırsa bu sözcüklerin baş harfleri büyük, sonunda kullanılırsa baş harfleri küçük yazılır.
ğ- Tarihî kişilerin unvan ve takma adları büyük harfle başlar.
h- Yıldız ve gezegen adları, güneş ve ay sözcükleri coğrafî terim ya da gökbilimi terimi olarak kullanılıyorsa büyük harfle başlar. Bunun dışında küçük harfle başlar.
I- Deniz, göl, tepe, dağ, ırmak... isimleri büyük harfle başlar.
i- Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını anlatan sözler büyük harfle başlar.
k- Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak, adlarında geçen kelimeler büyük harfle başlar.
2. ki bağlacının yazımı :
a) Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. Ki bağlacı cümlede söz gruplarını birbirine bağlar.
b) Birkaç örnekte "ki" bağlacı kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: Belki, çünkü, mademki, meğerki,oysaki, sanki.
3. ki aitlik ekinin yazımı: ki aitlik eki bitişik yazılır. Bu ek ünlü uyumlarına uymaz.
4. da, de bağlacının yazımı:"da, de" bağlacı kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Bu bağlaç hiçbir zaman ta, te şeklinde yazılmaz.
5. mı, mi, mu, mü soru ekinin yazımı:Soru anlamı veren bu ek kendinden önceki sözcükten daima ayrı yazılır. Soru ekine birtakım ekler gelebiliyorsa, bu ekler soru ekiyle bitişik yazılır. Ben de sizinle sinemaya gelebilir miyim? O da bizimle geliyor mu? Bunları alacak mısınız?
6. Sayıların Yazılışı
 Metin içerisinde geçen sayılar yazıyla gösterilir
 Saat, ölçü birimleri, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır
 Birden fazla kelimeden meydana gelen sayılar ayrı yazılır
 Ancak bankacılıkla ilgili işlemlerde ve çek, senet gibi ticari belgelerde yer alan sayılar bitişik yazılır
 Yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında,ansiklopedi, kitap, dergi ciltlerinde ve kitapların ön söz, giriş bölümlerinde sayfa numaraların gösterilmesinde kullanılabilir
 Beş ve beşten fazla rakamlı sayılar sondan itibaren üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur
 Sayılarda kesirli basamaklar virgülle ayrılır
 Sıra sayıları hem yazıyla hem de rakamla gösterilebilir.
 Üleştirme sayıları yazıyla belirtilir.
➠➠ Noktalama İşaretleri
a- Cümlenin sonuna konur.
b- Kısaltmaların sonuna konur.
c- Sayılardan sonra sıra bildirmek için kullanılır.
ç- Bir yazıda bölümleri, yazının maddelerini gösteren rakam ve harflerden sonra konur.
d- Saat gösteren sayılarda zaman birimlerini ayırmak için kullanılır.
e- Tarihlerde gün, ay, yıl arasına konur.
a- Bir cümlede eş görevli sözcükleri ve sözcük gruplarını ayırmak için
b- Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
c- Anlama canlılık katmak için yinelenen sözleri ayırır. Arasözün başı-
na ve sonuna konur.
ç- Hitaplardan sonra kullanılır.
d- Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş öğeleri belirtmek için
e- İsimlerden önce gelen işaret zamirleri virgülle ayrılır. Aksi durumda işaret zamiri, işaret sıfatı sanılabilir.
f- Adlaşmış sıfattan sonra virgül konur. Adlaşmış sıfat bir isimden
önce gelmiş ve virgülle ayrılmamışsa, sıfat tamlaması sanılabilir ve
anlam karışıklığına yol açabilir.
g- Ara sözlerin, ara cümlelerin başına ve sonuna konur.
a- Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden
ayırmak için konur.
b- Birleşik cümlelerde iki ayrı birleşik cümle arasına konur.
c- Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır.
a- Kendisinden sonra örnek verilecek cümleden sonra konur.
b- Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
c- "Dedi ki, şöyle ki, der ki, diyor ki" gibi ifadelerden sora konur.
a- Herhangi bir sebeple bitirilmemiş cümlelerden sonra konur.
b- Bazı örnekler verildikten sonra, daha başka örneklerin de bulunabileceğini göstermek için konur.
c- Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümünün okuyucunun hayal
gücüne bırakıldığını göstermek veya ifadeyi daha etkili kılabilmek için
6. Soru işareti (?)
a- Soru anlamı taşıyan cümle veya sözlerin sonuna konur. Soru işaretinden sonra gelen cümle büyük harfle başlar.
b- mı/mi eki ınca/ince anlamında zarf-fiil işleviyle kullanılıyorsa bu
cümlenin sonuna soru işareti konmaz.
c- Soru anlamı taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona
7. Ünlem işareti(!)
a- Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna
konur. Ünlem işaretinden sonra gelen cümle büyük harfle başlar.
b- Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
c- Cümleye alay, küçümseme anlamı vermek için konur.
8. Kesme işareti ()
a- Özel adlara gelen iyelik ve hâl ekleri ayırmak için kullanılır.
b- Kısaltmalardan sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
9. Tırnak İşareti (" ")
a- Alıntı sözler tırnak içine alınır.
b- Kitapların ve yazıların adları, başlıkları tırnak içine alınır.
10. Uzun çizgi (-)
a- Karşılıklı konuşmaların başına konur.
b- Oyunlarda uzun çizgi, konuşanın adından sonra konabilir.
Bu not 2207 defa okundu. 1 yorum yapıldı.
Yaşar AKTAŞ 21 Ocak 2016 tarihinde saat 16:36'da demiş ki;
Bize hazır bilgi sunduğunuz için teşekkürler. Çok güzel hazırlanmış emeğinize saygılar, selamlar
Paragraflarda Sıkça Kullanılan B... Hit: 3986
Cümlede Anlam için bilinmesi ger... Hit: 3160
Atasözleri, Deyimler ve İkilemel... Hit: 3028
Paragrafta Anlatım Biçimleri ve ... Hit: 2696
Türkçe/Dil Bilgisi Not-1 Hit: 2580
Sözcükte Anlam Olayları Hit: 2578
Paragrafta Ana Düşünce ve Paragr... Hit: 2490