26-01-2018 08:15 tarihinde yayÄ±nlandÄ±.
Kur’an’Ä± ve dini kim, nasÄ±l doÄŸru anlar”, “bu Ã§aÄŸÄ±n insanÄ±na Ä°slam’Ä± kim, olmasÄ± gerektiÄŸi gibi anlatÄ±r” sorularÄ±nÄ±n kÄ±sa cevabÄ± ÅŸudur:
“BunlarÄ± ancak Ä°slam insanÄ±, MÃ¼slÃ¼man aklÄ± ile yapabilir”.
MÃ¼slÃ¼man aklÄ± konusunda bir ÅŸeyler yazmaya Ã§alÄ±ÅŸtÄ±m. Åžimdi Ä°slam insanÄ±nÄ± tanÄ±maya Ã§alÄ±ÅŸalÄ±m.
Bu konuda vaktiyle Prof. Ahmed Neccar’dan yaptÄ±ÄŸÄ±m bir tercÃ¼meyi kullanacaÄŸÄ±m.
Fikir adamlarÄ±, filozof ve bilginler tarafÄ±ndan ortaya atÄ±lan birÃ§ok tarif iÃ§inde Ä°slam insanÄ±nÄ±n yeri neresidir?
O, bir dÃ¼ÅŸÃ¼nen ve konuÅŸan canlÄ± mÄ±dÄ±r? GÃ¶kten inmiÅŸ melek midir? EvrimleÅŸip geliÅŸmiÅŸ hayvan mÄ±dÄ±r? Ãœretken bir yaratÄ±k mÄ±dÄ±r?
SanÄ±rÄ±m bu tariflerden hiÃ§birisi Ä°slÃ¢m insanÄ±na tam olarak intibak etmez. Bu bÃ¼yÃ¼k ve derin varlÄ±ÄŸÄ± anlatmak iÃ§in yalnÄ±zca “dÃ¼ÅŸÃ¼nen, konuÅŸan” vasfÄ± kÃ¢fÃ® olmadÄ±ÄŸÄ± gibi ona: “yere inmiÅŸ bir melek, yÃ¼celmiÅŸ bir hayvan, fonksiyonu Ã¼retmekten ibaret olan bir mahlÃ»k” demek de yeterli deÄŸildir; zira birÃ§ok hayvan, Ã¼retme sahasÄ±nda onu geride bÄ±rakmÄ±ÅŸtÄ±r. Biz insanÄ± “yÃ¼kÃ¼mlÃ¼ varlÄ±k” diye tarif etmeyi daha uygun buluyoruz. (YÃ¼kÃ¼mlÃ¼; yani Allah TeÃ¢lÃ¢ tarafÄ±ndan kendisine Ã¶devler verilmiÅŸ ve bu Ã¶devleri yapabilmesi iÃ§in de uygun ÅŸekilde donatÄ±lmÄ±ÅŸ varlÄ±k). Bu varlÄ±ÄŸÄ± Ã¶zet hÃ¢linde ve Ã§arÃ§abuk tasvir etmek, kabataslak bir resmini Ã§izmek iÃ§in bu tariften hareket edeceÄŸiz. Onun karakterini, psikolojik yapÄ±sÄ±nÄ±, medenÃ® unsurlarÄ±nÄ±, komplike duygularÄ±nÄ±, zihnÃ® yapÄ±sÄ±nÄ±n girdi-Ã§Ä±ktÄ±larÄ±nÄ± ve orada nelerin dÃ¶nÃ¼p dolaÅŸtÄ±ÄŸÄ±nÄ± bilmeliyiz, bunlarÄ± gerÃ§eÄŸe yakÄ±n bir ÅŸekilde tespit etmeliyiz ki; mahiyet, hakikat ve bÃ¼nyesine uygunluÄŸundan emin olduÄŸumuz bir yolda yÃ¼rÃ¼meyi garanti altÄ±na almÄ±ÅŸ olalÄ±m. Bunun iÃ§in de;
1. BÃ¼nyesinin kabul etmeyeceÄŸi bir parÃ§ayÄ± ona eklemeyelim. FilozoflarÄ±n, dÃ¼nyamÄ±z insanlarÄ± arasÄ±nda bulamayÄ±nca fildiÅŸi kulelerinde hayÃ¢l ettikleri ve bir sÃ¼permen olarak sÃ¶z ettikleri Ã¶rneÄŸi cihana sunalÄ±m. BÃ¶ylece bu insan, dÃ¼ÅŸmanlarÄ±nÄ±n elleriyle hazÄ±rlanan sun’Ã® hastalÄ±klardan kurtulduktan sonra, arzu edilen sÄ±hhate kavuÅŸmuÅŸ, kendini bulmuÅŸ olsun.
2. Onu dikkatle incelersek, BatÄ±'dan devÅŸirme Ã§arelerin uyandÄ±ramadÄ±ÄŸÄ±, asÄ±rlar boyu iÅŸlemeyen gizli gÃ¼Ã§lerini keÅŸfedip uyandÄ±racak Ã§areleri kendisine takdim edebiliriz; iÅŸte bunu yapalÄ±m.
Hatta biz ona kahramanlÄ±k duygularÄ±nÄ± coÅŸturacak, onu ÅŸevk ve heyecana getirecek bir reÃ§ete sunduÄŸumuz zaman o, ruh ve kafasÄ±ndaki boÅŸluÄŸun doyma ve dolma yoluna girdiÄŸini hissedecek; bÃ¶ylece dÃ¼ÅŸmanlarÄ±nÄ±n parÃ§alayÄ±p saÄŸa sola, doÄŸuya batÄ±ya Ã§ekiÅŸtirdikleri ÅŸahsiyeti tamamlanacaktÄ±r.
Ä°slÃ¢m insanÄ± vÃ¢sÄ±ta deÄŸil gayedir, bir maksadÄ±n Ã¢leti deÄŸil, bizzat maksattÄ±r. Ona verilmiÅŸ, idaresi eline bÄ±rakÄ±lmÄ±ÅŸ bir vazife iÃ§in, gerÃ§ekleÅŸtirmesi istenmiÅŸ bir gaye iÃ§in, taÅŸÄ±masÄ± istenmiÅŸ bir emanet iÃ§in yaratÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r. Burada insan kelimesinin iki cinse; kadÄ±n ve erkeÄŸe ÅŸÃ¢mil olduÄŸunu ayrÄ±ca sÃ¶ylemek fazladan bir sÃ¶z olur. “Ä°nsan baÅŸÄ±boÅŸ bÄ±rakÄ±ldÄ±ÄŸÄ±nÄ± mÄ± sanÄ±yor. AtÄ±lan meniden bir tohum deÄŸil miydi? Sonra rahime tutunmuÅŸ bir embriyo oldu; Allah onu yarattÄ± ve dÃ¼zeltti, sonra ondan erkek, diÅŸi bir Ã§ift yarattÄ± (KÄ±yÃ¢me: 36).
O, yeryÃ¼zÃ¼nÃ¼n halÃ®fesi, orada ilÃ¢hÃ® hÃ¼kÃ¼mrÃ¢nlÄ±ÄŸÄ±n temsilcisidir; “Hani Rabbin meleklere ‘Ben yeryÃ¼zÃ¼nde bir halÃ®fe yaratacaÄŸÄ±m’ demiÅŸti...” (Bakara: 30).
Onu Allah ilimle donatmÄ±ÅŸtÄ±r: “Ã‚deme bÃ¼tÃ¼n isimleri Ã¶ÄŸretti” (Bakara: 31). Sonra onun omuzlarÄ±na emÃ¢neti yÃ¼klemiÅŸtir: “Biz emÃ¢neti gÃ¶klere, yere ve daÄŸlara vermek istedik de onlar yÃ¼klenmekten Ã§ekindiler, korktular ve insan onu yÃ¼klendi” (AhzÃ¢b: 72). PeÅŸi peÅŸine ona peygamberler gÃ¶nderdi, halde ve gelecekte ona tebliÄŸ vÃ¢sÄ±talarÄ±nÄ± bahÅŸetti: “...kulak, gÃ¶z ve gÃ¶nÃ¼l bunlarÄ±n hepsi ondan sorumludur (Ä°srÃ¢: 36). Ve Allah, mÃ¼kÃ¢fat ve cezÃ¢yÄ± dinin tebliÄŸine baÄŸladÄ±: “Peygamber gÃ¶ndermedikÃ§e cezÃ¢landÄ±rmayÄ±z” (Ä°srÃ¢: 15)
O (Ä°slÃ¢m insanÄ±) devamlÄ± olarak Allah’Ä±n insanÄ± olma duygusu iÃ§indedir; hayatÄ± O’nun rÄ±zÃ¢sÄ± etrafÄ±nda dÃ¶nÃ¼p dolaÅŸÄ±r, O’nun emrine uyarak durur, o, Allah’Ä±n temsilcisi kÄ±ldÄ±ÄŸÄ± varlÄ±k Ã¢leminde, O’nun kanunlarÄ±nÄ± yaÅŸamaktadÄ±r, ilim onun derecesini arttÄ±rÄ±r, cehÃ¢let derece kaybettirir: “Allah iÃ§inizden iman edenler ile kendilerine ilim verilenlerin derecelerini yÃ¼kseltti” (MÃ¼cÃ¢dele: 11). “SÃ¶yle, bilenler ile bilmeyenler hiÃ§ mÃ¼sÃ¢vi olur mu?” (ZÃ¼mmer: 9). “KullarÄ± iÃ§inde Allah’tan ancak bilenler korkar” (FÃ¢tÄ±r: 25). Onun hÃ¼rriyeti Ã¶lÃ§Ã¼lÃ¼dÃ¼r; ne BatÄ± insanÄ± gibi kayÄ±tsÄ±z-ÅŸartsÄ±z hÃ¼rdÃ¼r; ne de doÄŸu insanÄ± gibi cÄ±vataya takÄ±lmÄ±ÅŸ somundur; o, hem baÄŸÄ±mlÄ±, hem de hÃ¼rdÃ¼r.
O, ne BatÄ± insanÄ± gibi fertÃ§i, egoist ve bencildir; ne de doÄŸu insanÄ± gibi ÅŸahsiyeti erimiÅŸ ve daÄŸÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r: “Ve her insanÄ±n mukadderÃ¢tÄ±nÄ± kendi boynuna doladÄ±k” (Ä°srÃ¢:13); Onun fertÃ§ilik ve sorumluluÄŸu budur. “Siz insanlar iÃ§in yaratÄ±lmÄ±ÅŸ en iyi toplumsunuz...”; onun toplumculuÄŸu ve Ã¶zgeciliÄŸi da iÅŸte budur.
O ne batÄ± insanÄ± gibi dar kalÄ±plar iÃ§inde milliyetÃ§i, ne de doÄŸu insanÄ± gibi dÃ¼nya vatandaÅŸÄ±; silik veya sÄ±nÄ±fÃ§Ä±dÄ±r. Onun milliyetÃ§iliÄŸi dindaÅŸlarÄ±na, hak idealinde dost ve taraftar olmaktÄ±r: “MÃ¼min erkekler ve mÃ¼min kadÄ±nlar birbirinin dostu, velÃ®sidir” (Tevbe: 7). O, humanisttir; yani insanlÄ±ktan ve onun doÄŸru yolu bulmasÄ±ndan sorumludur: “Ä°nsanlara Ã¶rnek olasÄ±nÄ±z diye sizi kÃ¢mil bir Ã¼mmet olarak yarattÄ±k” (Bakara:133).
O, haftada altÄ± gÃ¼n bankalar, bir tek gÃ¼n de Allah iÃ§in veren BatÄ± insanÄ±nÄ±n ruh Ã§Ã¶kÃ¼ntÃ¼sÃ¼nden uzak olduÄŸu gibi; DoÄŸu insanÄ± gibi madde Ã§amuruna saplanmÄ±ÅŸ, materyalist de deÄŸildir. “Allah’Ä±n sana verdiÄŸiyle Ã¢hiret yurdunu kazanmaya bak; ve dÃ¼nyadan nasÃ®bini unutma” (Kasas: 77). Ã‡Ã¼nkÃ¼ onun ana maddesi bir parÃ§a Ã§amur ile Allah’Ä±n ruhundan bir nefestir, “Hani Rabbin meleklere, ben Ã§amurdan bir insan yaratacaÄŸÄ±m; ona ÅŸeklini verip ruhumdan Ã¼fleyince ona secde edin demiÅŸti...” (SÃ¢d: 71).
O, ilan edilince savaÅŸ adamÄ±, iÅŸaretini aldÄ±ÄŸÄ± zaman barÄ±ÅŸÄ±n gerÃ§ek Ã¶ncÃ¼sÃ¼dÃ¼r: “Onlara karÅŸÄ± savaÅŸÄ±n ki Allah sizin ellerinizle onlara azap edecek, onlarÄ± rezil edecek ve sizi onlara karÅŸÄ± muzaffer kÄ±lacaktÄ±r” (Tevbe:14). “Onlar sulha yÃ¶nelirse sen de ona yÃ¶nel ve Allah’a gÃ¼ven” (EnfÃ¢l: 61).
DÃ¼nya onun iÃ§in ahirete geÃ§iÅŸ kÃ¶prÃ¼sÃ¼, ona hazÄ±rlÄ±k yeri ve onun iÃ§in tohum ekilen tarladÄ±r.
O, bÃ¼tÃ¼n bu vasÄ±flarÄ±yla DoÄŸu ve BatÄ±'nÄ±n insanÄ±ndan ayrÄ±lmaktadÄ±r. O, dÃ¼nyayÄ± mÃ¼stesna bir fÄ±rsat ve son hazÄ±rlÄ±k sÄ±ÄŸÄ±naÄŸÄ± olarak kabul etmiÅŸtir. Servet onun elinde gaye deÄŸil, vÃ¢sÄ±tadÄ±r; kalbinde deÄŸil elindedir; servet peÅŸinde ihtiras, aÅŸÄ±rÄ± dÃ¼ÅŸkÃ¼nlÃ¼k, aldatma, hÃ®le ve dÃ¶vÃ¼ÅŸ yoktur. DÃ¼nya onun hizmetÃ§isidir, o dÃ¼nyanÄ±n hizmetÃ§isi deÄŸildir. HayÄ±rlÄ± mal onun istediÄŸidir, kirlenmemiÅŸ zenginlik iÃ§in ona fÄ±rsat kapÄ±larÄ± aÃ§Ä±ktÄ±r; bu da onun istediÄŸidir.
Ä°ÅŸte bizim insanÄ±mÄ±z budur. Bir gÃ¶z yerde, diÄŸer gÃ¶z semÃ¢dadÄ±r. Bir el yÃ¼celere uzanmÄ±ÅŸtÄ±r; Allah iledir; diÄŸer el, insanlarÄ±n elleri ile tokalaÅŸmaktadÄ±r. Ne pat diye yere dÃ¼ÅŸmek, ne de gÃ¶kte perende atmak. DeÄŸerli ve ilÃ¢hÃ® bir Ã§erÃ§eve iÃ§inde; geliÅŸmenin Ã¢milleri, ilerlemenin yollarÄ± ve varlÄ±ÄŸÄ±n kanunlarÄ±yla Ã§arpÄ±ÅŸmaksÄ±zÄ±n, bÃ¼tÃ¼n gerÃ§ekleri gÃ¶ren, iÅŸ ve davranÄ±ÅŸÄ±nÄ± isÃ¢bet iÃ§inde onlarla ayarlayan tam gerÃ§ekÃ§ilik. Ä°ÅŸte iman, gÃ¼Ã§ ve ilmin insanÄ±; Ä°slÃ¢m’Ä±n insanÄ±nÄ±n iÃ§ ve dÄ±ÅŸ dÃ¼nyasÄ±nÄ±n ÅŸekli (resmi) budur; onu Ã§ok acele Ã§izgilerle resmettik; Ã¢deta zengin, bereketli, uzun, geniÅŸ mevzÃ»larÄ±n baÅŸlÄ±klarÄ±ndan meydana gelmiÅŸ bir cetvel, bir fihrist yaptÄ±k.
(Bu insan nerede? CevabÄ± Pazar yazÄ±sÄ±nda).