Çağdaş Gazeteciler Derneği - Basın özgürlüğü
Ana sayfa Basında ÇGD İNTERNET MEDYASI T24 Basın özgürlüğü
AKP’nin iktidara geldiği 2 Kasım 2002 tarihi, Türkiye siyasi tarihi açısından olduğu kadar, Türkiye basın tarihi açısından da bir dönüm noktasıdır. Bu dönüm noktası, düşünce ve fikir özürlüğünden kamuoyunun bilgi edinme hakkına, basın emekçilerinin örgütlenme özgürlüğünden özlük haklarına kadar tüm kazanımlarının geriletilmesi, hatta güncel söylemle ‘sıfırlanmasına’ kadar ulaşmıştır.
Tüm alanlarda olduğu gibi faydacı bir zihniyetle –benim yanımdaysan varsın, değilsen yoksun– yola çıkan ve yol alan AKP iktidarı, 12 yıl önce işbaşına gelirken Avrupa Birliği’nin bireysel ve kolektif hak ve özgürlüklerini diline dolamış, takiye yeteneğini en üst düzeyde kullanarak, yıllardır kendisini bu topluma ‘aydın’ ve ‘entelektüel’ göstermeye çalışan, önceki iktidar odaklarıyla da koyun postuna bürünmüş kurt kurnazlığıyla iş tutan kişi ve kesimlerle gazetecilik mesleğini adeta kuşatmıştır. Halka karşı bu kirli işbirliği kısa zamanda sonuçlarını vermiş, bugün Cumhurbaşkanı olan Recep Tayyip Erdoğan medya gücüne de sahip siyasi muhaliflerini yok etmeye başlamıştır. Kendisi de popülist ve çıkarcı bir anlayışla var olan Uzan Grubu’nun bitirilmesi bunun en net örneği olurken, diğer medya gruplarının yaşananlara tavrı ellerini ovuşturup fırsat kollamak olmuştur. Ama bu fırsatçılık ve suskunluk, ellerinde tuttukları basın ve yayın kuruluşlarını, halka gerçeği ve doğruyu iletme araçları değil kâr-zarar dengesi üzerinden görenleri de yok etmeye yönelmiştir. AKP, devletin bir yandan istihbarat ve polis gücü, diğer yandan mali temelli birimleri aracılığıyla karşıtı basın-yayın organlarını ya sahiplik yapısını değiştirip ele geçirmeyi ya da tehdit ederek susturmayı her geçen gün daha sert bir şekilde uygulamaya koymaktan kaçınmamıştır. Erdoğan, doğrudan kendisine bağlayamadığı, tam olarak istediği kalıba sokamadığı basın yayın organlarında çalışan yazarları seçim meydanlarında yuhalatarak hedef göstermiş, bu kişilerin patronlarına seslenerek ‘işten atmaları’ çıkışında bulunmuş; olmadı, meydanlarda halkı söz konusu gazeteleri boykot etmeye çağırmıştır. Kendi siyasi ikbali için her türlü yolu deneyeceğini “kitabı bomba”, “gazeteciyi terörist” diye tanımlayarak defalarca gösteren AKP ve Recep Tayyip Erdoğan, son yıllarda siyasi olduğu kuşku götürmez bir gerçek olan yargılama süreçleriyle yüzü (100) aşkın gazeteciyi demir parmaklıkların arkasına göndermiştir. Recep Tayyip Erdoğan hızla yol aldığı bu karanlık koridorda her zaman ‘paralel’leriyle de paslaşmıştır.
Türkiye basın hayatına ‘operasyonel’ amaçlı gazeteler giriş yapmış; ele geçirilerek ‘yandaş’ yapılan medya organlarıyla haysiyet cellatlığına soyunulmuş, gazetecilik mesleği halkın doğru haber alma hakkını sağlayan araçlar olmaktan çıkartılıp iktidarın kirli ve acımasız politikalarının meşrulaştırıldığı yapılara dönüştürülmüştür.
Bugün Türkiye öznelinde yaşadığımız gazetecilik faaliyetinin aslında basın tarihine dikkatli bakıldığında faşizmle örtüşmüş başka bir uygulamaya çok ama çok benzediği rahatlıkla görülebilir. Hitler’in Propaganda Bakanı Dr. Paul Joseph Goebbels’in uygulamaları, size de bugünkünden çok farklı görünmüyordur tahminimizce!
AKP iktidarı, basın ve yayın organlarını propaganda aracı haline dönüştürme çabasına, mesleğimiz adına utançla söylüyoruz ama ‘kendi gazeteci, yazarları’nı da oluşturarak devam etmiştir. İktidardan beslenen, iktidarın sözcülüğünü yapmaktan kaçınmayan ve sayıları gün geçtikçe artan ‘gazeteci’ kimliği altına sızmış kişiler nedeniyle, düşünce ve fikri namusu bilerek haber üreten çok sayıda gazeteci de işlerini yapamaz hale getirilmiş, daha da ilerisi işsizlik süreciyle karşı karşıya bırakılmıştır. İktidarla aynı masada oturan ‘yandaş’ basın yayın organlarının sahipleri ile yaşananlara ‘ben nasıl faydalanırım’diye bakan basın yayın organları sahipleri, bir kalemde yüzlerce gazeteciyi işinden çıkarmaktan kaçınmamıştır. Etik kuralların en üst düzeyde tutulması gereken basın yayın faaliyetlerine tam bir kuralsızlık hâkim kılınmış, ‘havuz medyaları’ oluşturulmuştur. Bu anlayış iktidarın güdülemesiyle ‘belli işadamları’nın para aktardıkları ‘havuz’ üzerinden basın-yayın kuruluşlarının satın alınması şekline büründüğü gibi, merkez medya tarafında da işten çıkartmalar, Ankara bürolarının tasfiyesi şeklinde uygulamaya konulmuş; iki uygulama da aynı sonucu, yani gazeteciliğini yok etmeyi hedeflemiştir.
AKP’nin işbaşında geçen yılları, basın emekçilerinin başta YIPRANMA HAKKI olmak üzere özlük ve örgütlenme haklarını da tırpanlamıştır. YIPRANMA HAKKI iktidar tarafından önce kaldırılmış daha sonra kuşa çevrilmiş bir şekilde geri getirilerek gazetecilere ‘sus payı’ verilmek istenmiştir. İktidar ve sermaye odaklı basın üzerindeki kara bulutlar, gazetecilerin örgütlenme bilinçlerine de ciddi darbe vurmuş; ‘yandaş’ ya da ‘sansür-otosansür’ girdabına sokulan gazeteciler, sendikal örgütlülüklerden uzak kalmaya zorlanmıştır. AKP’nin Anadolu Ajansı’nda sendikal faaliyete yönelik darbesi ise yıllar sonra dönüp bakıldığında da çok net derslerin çıkartılabileceği bir olay olarak Türkiye basın tarihine geçmiştir. Bu dönemde işten çıkartılan gazetecilerin özlük haklarını elde
etme yolları da daraltılmış; iş mahkemelerinde basın emekçileri lehine sonuçlanan davalar artık işveren lehine doğru kaymaya başlamıştır.
AKP’nin basın-yayın ve kitle iletişim araçları üzerinden kurmaya çalıştığı hâkimiyet hegemonya ilişkisine karşın geçen 12 yıllık süreçte AKP’ye rağmen doğru haber almanın bir hak olduğu halk tarafından da ortaya konulmaya başlandı. Özellikle Gezi Parkı Direnişi sonrasında kamusal yayıncılıktan uzaklaşan basın yayın organlarına halkın tepkisi ve sonrasında alternatif medya olarak tanımlanan internet medyası ve sosyal ağlar tüm baskılara karşı doğru haberleri yaygınlaştırma araçlarına dönüştürülmüştür.
Geride kalan 12 yıldaki tüm olumsuz gelişmelere karşın, halkın son dönemde göstermiş olduğu tepki, ‘gerçekler ve halk için habercilik’ anlayışındaki biz Çağdaş Gazeteciler Derneği üyeleri için de en büyük umutlardan biri olmuştur; bu bilinçle 37 yıldır yürüdüğümüz gazetecilik mesleğinde, emin adımlarla yürümeye ve olumsuz gelişmelere karşı tutumumuzu sürdürmeye devam edeceğiz.
ULUSAL VE ULUSLARARASI GAZETECİ
“TÜRKİYE’DE BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ”
FREEDOM HOUSE- KÜRESEL BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
DÜNYADA BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ RAPORU 2014
Merkezi Washington’da bulunan sivil toplum kuruluşu Freedom House’un, 3 Ma
yıs 2014 Dünya Basın Özgürlüğü gününde açıkladığı
Dünyada Basın Özgürlüğü Rapo
Türkiye ‘kısmen özgür’ statüsünden ‘özgür değil’ statüsüne gerilemiştir. Bir önce
ki yıla göre 14 sıra gerileyerek 197 ülkeden 134. sıraya gelen Türkiye ile ilgili olarak, ra
porda şu sözlere yer verilmiştir:
— “Önce Gezi Parkı protestolarını takip eden gazeteciler güvenlik güçleri tarafından he
def alındı. Hükümete yönelik yolsuzluk iddiaları ile ilgili haber yapan gazetecilerin iş
lerine son verilmesi için baskı uygulandı.”
— “Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a karşı eleştirilerin en aza indirilmesi için bir dizi
— “Medya yöneticileri, hükümeti eleştiren gazetecilerin susturulmaması halinde çeşitli
yaptırımlarla tehdit ediliyorlar.”
Raporda en dikkat çekici bölümlerden birisi de, Recep Tayyip Erdoğan hükümeti
nin basın özgürlüğünün karşısındaki önemli engellerden olduğunun söylenmesidir. Ay
rıca Türkiye’nin basın özgürlüğünde gerilemesinin nedeni olarak özel şirketlere hükü
metin çizgisi doğrultusunda hareket etmesi için baskı yapılması da gösterilmiştir.
— “Daha birkaç yıl önce Avrupa Birliği’ne (AB) tam üyelik için ciddi müzakereler yürü
ten Erdoğan hükümetinin şimdi basın özgürlüğünün karşısında önemli bir engel oldu
Yine Freedom House’un 2014 yılında yayınladığı
Dünya Özgürlük Raporunda
ise Türkiye ‘kısmen özgür’ ülkeler arasında yer almıştır. Söz konusu raporda yine ba
sın ile ilgili;
— “Hükümetin eylemleri konusunda kamuoyunda yürütülen tartışmayı daraltmak,
hükümetin iddialarına muhalefet eden gazeteci ve medya kuruluşu sahiplerini
cezalandırmak için hükümetin medya üzerindeki ağrılığını orantısız bir şekilde
kullandığı ve ülkedeki siyasi ve sosyal kutuplaşmayı daha da derinleştirdiği sonu
Rapor hakkında ‘Akşam’ gazetesi yazarı Gönül Tol tarafından yazılan ve gazete ta
rafından yayınlanmayan yazı aşağıda yer almaktadır:
Freedom House, Yahudiler ve Düşündürdükleri...
Freedom House raporunda, Türkiye’yi basın özgürlüğünün olmadığı ülkeler hari
tasına konumlandırdı. Freedom House bir sivil toplum örgütü. Tanımı gereği ‘sivil’ ol
ması, yani siyasi otoritenin kontrolünden bağımsız işlemesi gerekiyor. Fakat bütçesinin
büyük kısmı Amerikan hükümeti tarafından karşılanıyor. Sivil toplum örgütleri hükü
metlerden proje bazlı fon alır. Bu, prensipte sorunlu olmasına rağmen kabul edilebilir
bir durum haline geldi. Fakat Freedom House’u bir sivil toplum örgütü olarak sıkıntı
lı yapan en önemli faktör yönetim kurulunda hükümet yetkililerinin olması. Raporları
nı yazarken, verilerini toplarken kullandığı bilimsel yöntem de bazı siyaset bilimciler ta
rafından sistematik bulunmuyor.
Freedom House ve yayınladığı raporlar bütün bunlar yüzünden eleştirilebilir,
eleştiriliyor da. Fakat Türkiye’de bazı çevrelerin yaptığı gibi raporu başkanının Yahudi
kimliği üzerinden eleştirmek bambaşka bir şey. Her şeyden önce rapora bu kadar şid
detli tepki verilmiş olması tam da raporun hararetle karşı çıkılan ‘Türkiye’de farklı fi
kirlere toleransın olmadığı’ bulgusunu destekler nitelikte. Fakat rapora yöneltilen eleş
tirinin kişinin doğarken miras aldığı ve çoğu kez gelişiminde çok az rol oynadığı (pri
mordial) dini kimliğinin üzerinden yapılması Türk siyasi kültürünün her şeyi kimlik
perspektifinden gören ve çok daha problemli olan yanına işaret ediyor. Bu bakış açısı,
insanın sahip olduğu tüm fikirlerin, verdiği tüm kararların, yaptığı tüm seçimlerin altın
da değişmez, kaskatı bir etnik ya da dini kimliğin olduğunu varsayıyor. Bu anlayışa göre
Freedom House’un başkanı David Kramer dünyaya bakış açısını asla değiştirmeyecek.
Çünkü yaptığı her şeyi belirleyen ve değişmeyecek olan Yahudiliği.
Niyetim Kramer’ı savunmak, onun kişiliğine dair bir analiz yapmak değil. Yapma
ya çalıştığım bu tür dogmatik düşünme şeklinin demokrasi kültürüne vurduğu darbeyi
anlatmak. Karşısındakini böyle gören zihniyet bu varsayıma kendinden yola çıkarak va
rıyor. Kendisi de dünyayı içine doğduğu kimlik üzerinden görüyor; tüm kararlarını, si
yasi duruşunu, dünya görüşünü devraldığı bu kimlik üzerinden belirliyor. Bu bakış açı
sı kendi ait olduğu grubun dışındaki herkesi ötekileştiriyor ve kendi varlığına tehdit sa
yıyor. Dünyayı içinden çıkılmaz, sonsuz bir ‘biz ve bizden olmayanlar’ ikilemine hapse
diyor. Onlarca yıl Türkiye’de Kürt meselesinin çözülememesinin, Alevilerin ötekileşti
rilmesinin, o her fırsatta şikâyet ettiğimiz Batı’daki İslam korkusunun altında insanları
değişmez, dönüşmez etnik ve dini kimliklere indirgeyen bu bakış açısı yatıyor.
Oysa gerçek demokrasi bu katı sınıflandırmaları reddeder; düşünen, muhakeme
eden, yaşadıklarından öğrenen ve siyasi duruşunu, dünya görüşünü tüm bunların ışı
ğında belirleyen insanlar ister. Farklı toplumsal gruplar arasında demokratik diyalogun
olabilmesi için bu katı kimlik kalıplarının içinden çıkabilmek ve bu kalıpların dışında
ortak bir müştereğin olabileceğine inanmak gerek. Bunun içinse katı kimliklere hapsol
muş, ötekileştirici, dışlayıcı söylemden kurtulmak şart.
Freedom House’a dönelim. Kurumun, faaliyetlerinin, yayınladığı raporların pek
çok sorunlu tarafı var. Başkanının Yahudi olması bunlardan biri değil.
Dilerseniz raporu test edelim. Eğer bu yazı editöre takılmadan, olduğu gibi yayın
lanırsa Türkiye’de basın özgürlüğü Freedom House’un rapor ettiğinden biraz daha iyi
BASINA YÖNELİK SALDIRILAR – 2014
Uluslararası Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) raporuna göre Türkiye tutuklu gaze
teci sayısı ile birinciliği elden bırakmıyor. Gerek raporda gerekse raporun tanıtımında AKP
hükümetine dair çok sert eleştirilerde bulunan Gazetecileri Koruma Komitesi, Türkiye’de
eleştirel haber ve yorum yapan gazetecilere baskı yapılmaya devam ettiğini belirtiyor.
Özellikle Gezi Parkı olaylarının ardından çok sayıda gazetecinin işten çıkarıldığına,
yeni internet yasası ile mahkeme kararları olmadan sitelere erişimin durdurulduğuna ve
sansüre imkân verildiğine dikkat çeken CPJ yetkilileri,
“Başbakan Erdoğan ve hükümetin önde gelenleri, gazetecileri azarlama ve hedef gös
termeyi alışkanlık haline getirdi”
Raporda, Türkiye, geçtiğimiz yıl olduğu gibi dünyada en çok gazeteci hapseden ül
ke olarak ilk sıradaki yerini korurken, Gezi Parkı olayları sırasında hükümet karşıtı
berler yaptıkları gerekçesiyle 59 gazetecinin de işinden kovulduğu ya da istifaya zorlandı
ğı kaydedildi. Yine söz konusu raporda, Gezi Parkı gösterileri sırasında CNN Internati
onal TV kanalının gelişmeleri canlı verdiği sırada CNN Türk’ün “penguen belgeseli” ya
yınladığı bilgisi de yer alıyor.
Ana akım medya kuruluşlarına hükümetin yoğun baskısı nedeniyle, halkın gösteri
ler sırasında daha çok sosyal medya ile internet medyasından bilgi edindiğine de değinen
raporda, gösterilere destek veren ya da hükümeti eleştiren bazı gazetecilerin işini kaybet
tiği de yazıldı. Raporda Gezi sürecinde, Yavuz Baydar, Can Dündar başta olmak üzere
22 gazetecinin işini kaybettiğine, 37’sinin ise baskılar sonunda işinden ayrılmak zorunda
kaldığına dikkat çekildi.
Raporun Türkiye bölümünde Erdoğan ve hükümetin yazarlar, gazeteciler gibi med
ya patronlarına da direkt baskı yaptığı dile getirildi. Doğan Medya grubuna 2009 yılında
kesilen 2,5 milyar dolarlık vergi cezasının da yazıldığı raporda:
“Medya patronları devlet i
le nahoş ekonomik işbirliği içindedir”