Çocuklarınızı müzeye götürmenin yararlarını biliyor musunuz? - Diken
İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) kültür politikaları çalışmaları kapsamındaki sekizinci raporu, bu ay, ‘Erken Çocukluktan Gençliğe: Sanatla Büyümek’ başlığıyla yayınlandı. Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Feyza Çorapçı tarafından hazırlanan rapor, erken çocukluk dönemi ve sonrasında sanatla tanışmanın birey üzerindeki etkisini, gelişim psikolojisini temel alarak tartışmaya açıyor.
Serbest zamanlarda sanat etkinliklerine katılmanın çocuklar ve gençler (0-17 yaş) üzerindeki etkilerini gelişimsel bir bakış açısıyla ele alan rapor, çeşitli sanatsal disiplinlerinin farklı gelişim dönemlerinde ne gibi beceriler kazandırabileceğini bilimsel veri ve örneklerle inceliyor. Ayrıca yerel yönetimlerin, kültür-sanat kurumlarının ve ailelerin, çocukların ve gençlerin iyi olma halini güçlendirecek ve gelişim süreçlerine katkı sağlayacak adımlar atması için öneriler sunuyor.
Rapordan bazı bölümleri sizlerle paylaşarak, çocuklarınızla galeri ve müze gezerek aslında onlardaki ne gibi bir gelişimin öncüsü olduğunuzun bilimsel tarafını ve istatistiklerini paylaşmak isterim.
En yüksek küçük çocuk nüfusuna sahip Avrupa ülkesiyiz
Rapora göre Avrupa’nın en genç nüfuslu ülkesi Türkiye’de 0-17 yaş arasındaki çocuklar Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre toplam nüfusun yüzde 28’ini oluşturuyor. Nüfusunun yüzde 8’ini dört yaşın altındaki çocukların oluşturduğu Türkiye aynı zamanda Avrupa ülkeleri arasında en yüksek küçük çocuk nüfusuna sahip olan ülke.
Bu alandaki araştırmalar, çocukların erken yaşlardan itibaren sanatla buluşmasının dönüştürücü gücüne özellikle işaret ediyor. Hayatlarının ilk yıllarından itibaren resim, müzik, hareket-dans gibi sanatsal etkinliklerle temas etmeleri, çocukların ileriki yıllarda kültür-sanata olan ilgi ve katılımlarının en belirleyici etmenlerinden biri olarak görülüyor.
Raporda, orta çocukluk ve ergenlik döneminde ise yapılandırılmış, başka deyişle düzenli yürütülen, çocuklardan belirli bir çaba isteyen, hedefleri net tanımlanmış sanat programlarına katılmanın, okul başarısından kimlik gelişimine kadar pek çok gelişimsel alanı nasıl etkilediği anlatılıyor.
Yaratıcılığı ve kendini ifade etme yeteneğini geliştiriyor
Verilere göre sanatla uğraşmak sorgulama, araştırma, hayal gücünü kullanma, yaratıcı ve eleştirel düşünebilme, kendini ifade etme, empati kurma gibi becerileri kazandırma potansiyelini geliştiriyor. Sosyal problemler sanat yoluyla odağa alındığında, çocukların içinde yaşamak istedikleri çevreyi daha iyi düşünmeleri ve toplumsal sorumluluk duygularının artması mümkün oluyor.
Genetik özellikler kadar çevresel deneyimlerin de erken çocukluk gelişimine katkısı yadsınamaz. Nörobilim alanında son yıllarda yapılan araştırmalar ışığında ABD’deki Harvard Üniversitesi’nde görevli profesör Jack Shonkoff, ilk yılları özel kılan bu hızlı değişimi beynin çevresel uyaranlara daha açık olması ve deneyimler karşısında diğer dönemlere kıyasla daha çabuk gelişmesi ile açıklıyor.
Potansiyelini en üst düzeyde ortaya koyabilmesi için her çocuğun zengin bir dil çevresi, duyarlı etkileşimler, oyun ve keşif fırsatları gibi çevresel deneyimlere ihtiyaç duyduğuna dair pek çok bilimsel bulgu var. Beyindeki 100 milyar nöronun birbiriyle bağlantı kurma hızının en yüksek olduğu hayatın ilk üç senesinde bu çevresel uyaranlar ve deneyimler beynin belli bölgelerindeki nöronlar arasındaki bağlantıların oluşması için önemli birer katalizör görevi görüyor. Bu bağlantılar ise bellek, duygu, davranış, hareket ve dil becerilerinin gelişmesini destekliyor. Sonuç olarak, beyin gelişiminin temelleri en erken yaşlardaki bu deneyimler ile atılıyor.
Sanatın beyin gelişimi için nasıl bir rolü olabilir? Ritmik bir müzikle hareket etmek, renkli boyalarla resim yapmak pek çok çocuğun dikkatini belli bir süre boyunca bu etkinliğe kesintisiz bir şekilde vermesini sağlar. Ayrıca, bu gibi etkinliklerde çocuklar birkaç farklı şeyi aynı anda zihinlerinde tutmak ve farklı tepkiler arasından doğru tepkinin ne olduğuna karar vermek durumunda kalabilir; örneğin doğru zamanda doğru notayı çalmak ya da müzik yavaşladığında hareketlerini yavaşlatmak gibi.
‘Davranış ayarı’ yapmasını gerektiren deneyimler
Dolayısıyla, sanatla iç içe olmak çocuğun dikkatini daha etkin bir şekilde kullanmasını ve bir nevi ‘davranış ayarı’ yapmasını gerektiren deneyimler sunuyor. Dikkatin odaklanmasını gerektiren bu tarz deneyimler, beyindeki bilişsel kontrol sistemini destekleyen prefrontal bölgede daha fazla bağlantı kurulmasına, olan bağlantıların ise güçlenmesine katkıda bulunuyor.
Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), sanatın ve sanat eğitiminin çocuk gelişimi üzerinde oynadığı önemli rolü vurgularken sosyo-ekonomik durum, mültecilik, kültürel azınlık olma veya engellilik statüsünden bağımsız olarak toplumdaki her çocuğun sanata erişimini evrensel bir insan hakkı olarak savunuyor.
Sanatın yeri müfredatta giderek azalıyor
Oysa Türkiye’de sanat derslerinin okul müfredatındaki ağırlığının giderek azalmasıyla, özellikle dezavantajlı ailelerin çocukları nitelikli sanat deneyimlerinden mahrum kalıyor. Dolayısıyla, çocukların ve ailelerinin erken yaşlardan itibaren sanatla tanışmaları ve sanat yoluyla öğrenme deneyimleri kazanmaları için okul ortamı dışındaki sanat atölyeleri, önemli bir alternatif öğrenme ortamı olarak önem kazanıyor.
2013 yılında İstanbul’da yapılan bir çalışmada, sanat etkinliklerine gösterilen düşük ilginin nedenleri sorulduğunda, yakın çevrede bu tür programlar sunan kuruluşların bulunmaması ailelerin yüzde 54,5’u tarafından dile getirildi. Soruya yanıt verenlerin yüzde 39’u ekonomik sebepler, yüzde 11’i de çocukların isteksizliğini nedenler arasında saydı.
İstanbul Kalkınma Ajansı’nın (İSTKA) desteğiyle hayata geçirilen İKSV Alt Kat: Öğrenme ve Etkileşim Alanı’nda, kültür-sanat etkinliklerine erişimi artırmak ve kültürel çeşitliliği desteklemek amacıyla çocuk ve gençlere yönelik ve ücretsiz yaratıcı atölye çalışmaları düzenleniyor.
Raporda şu ifadeler yer alıyor: “Dünyanın pek çok ülkesinde ve Türkiye’de okul dışındaki saatlerde sanat atölyeleri ağırlıklı olarak belediyeler, gençlik merkezleri, halk eğitim merkezleri, çocuk kütüphaneleri gibi kamu kurum ve kuruluşlarında, sivil toplum kuruluşlarında, müzeler ve galeriler gibi kültür-sanat kurumlarında gerçekleştiriliyor.”
Çocuklara ve gençlere okul dışında yeni bir eğitim alanı sunan yerel yönetimler ne kadar yeterli olabiliyor? Din derslerinin zorunlu olduğu fakat sanat derslerinin seçmeli olduğu okul müfredatlarında, insanlarımızın çocuklarını resim kursundan daha çok Kuran kurslarını tercih ettiği bir toplumda, müzelerin, İKSV gibi sanat kurumlarının çocuklar için ücretsiz sunduğu sanat atölyeleri çok kıymetli.
Milli Eğitim Bakanlığı zorunlu müfredata alsa ne güzel olur
Fakat yeterince biliniyorlar mı? İşte bu noktada, bu raporun öneminin altını tekrar çizmek isterim. Milli Eğitim Bakanlığı zorunlu müfredatına müze ve sergi gezmeyi, üzerine düşünüp kompozisyonlar yazdırmayı hatta öğrenciler tarafından üretilen işlerin yer aldığı sergiler açmayı, seçilen işlerden yıl sonu sergileri düzenlemeyi eklese ne güzel olur.
Sadece güzel olmakla kalmaz, aynı zamanda Prof. Jack Shonkoff’un da araştırması sonucunda altını çizdiği gibi prefrontal korteks için de oldukça önemli bir gelişme olur.
Ücretsiz atölye ve sergi seçeneği dolu; siz yeter ki isteyin!
Dolayısıyla prefrontal korteksimizi güçlendirici aktiviteleri sıralayalım:
Müze gezin, ücretsiz günlerini tercih edin.
Unutmayın, Arter herkes için ocak ayına kadar ücretsiz!
Galeri gezin, zaten hepsi ücretsiz. Müzelerin çocuk aktivitelerini kaçırmayın.
İstanbul Modern’in İSTKA tarafından desteklenen Art Maker Lab Öğrenme Merkezi 7-15 yaş grubu çocuk ve gençler için tasarlandı; hem de ücretsiz olarak hizmet veriyor. İstanbul Modern, ayrıca, yine ücretsiz olarak 12-18 yaş grubundaki gençler için rehberli sergi turları düzenliyor.
Sakıp Sabancı Müzesi’nde (SSM) çocuk atölyeleri ücretsiz. Örneğin şu an SSM’deki ‘Avni Lifij. Çağının Yenisi‘ sergisiyle bağlantılı olarak, çocuklar Türk sanat tarihinin bu öncü ve çok yönlü ismiyle tanıştırılıyor. Ücretsiz atölye çalışmaları hafta sonları günde iki kez, saat 11:00-13:00 ve 14:00- 16:00’da.
İKSV Alt Kat’ın çocuk kütüphanesinde ücretsiz olarak gidip kitap okuyabilirsiniz.
Bütün bunların yanı sıra, İKSV İstanbul Bienali mekanlarında, 0-18 ay yaş grubunda bebeği olan ebeveyn ve bakım verenlerin ücretsiz olarak katılabildiği ‘Bebekli Sabahlar’ adlı rehberli sergi turları düzenleniyor.
Gördüğünüz üzere prefrontal korteks gelişimi için birçok ücretsiz seçenek bulunuyor. Siz yeter ki isteyin!