AKP’nin asker göndermek istediği Libya nasıl bir ülke? | Gazeddakıbrıs
BirGün Gazetesi'nde dün yayımlanan yazıda, Libya'nın dünü ve bugünü aktarıldı. GazeddaKıbrıs olarak, Birgün Gazetesi'nin derlemesini tek kelimesine dahi dokunmadan sizlerle paylaşıyoruz.
Gazedda KıbrısOcak 5, 2020
BirGün Gazetesi, AKP’nin asker göndermek istediği Libya’nın nasıl bir ülke olduğunu derledi.
BirGün Gazetesi’nde dün yayımlanan yazıda, Libya’nın dünü ve bugünü aktarıldı. GazeddaKıbrıs olarak, Birgün Gazetesi’nin derlemesini tek kelimesine dahi dokunmadan sizlerle paylaşıyoruz.
Ülkenin asıl yerlileri Berberi kabileleridir. Libya halkı da çoğunlukla Araplaşmış Berberiler’den, Araplar’dan, çöl kabileleri Bedeviler ve Tuaregler’den oluşur. Bunun yanında az miktarda Sahra Altı siyahileri ve Tobular da ülkede yaşamaktadır. Libya’nın resmi dili Arapça’dır ancak ülkenin yüzde 20’si Berberi dili Tamazight’çeyi konuşur.
Kaddafi’nin yönetimiyle ülkede yeni bir dönem başladı. Kaddafi 1976 yılında “Marksizme ve kapitalizme alternatif” olarak Yeşil Kitap’ı kaleme aldı. “Üçüncü Dünya Teorisi” olarak tarif ettiği “Büyük Libya Sosyalist Halk Cemahiriyesi”ni 1977’de ilan etti.
Kaddafi iktidarının uluslararası dayanakları da vardı. Libya’nın lideri, Irak Baas Partisi ile Sovyetler Birliği’nden etkilenmiş ve destek görmüştü. Kaddafi yönetimindeki Libya’yı ilk tanıyan ülke Irak’tı. Sovyetler Birliği’nin ise o dönemki “Düşmanım değilsen dostumsun” şeklinde açıklanabilecek dış politika paradigması, “Anti-Amerikancı” olarak görülen Kaddafi’nin desteklenmesi sonucunu doğurmuştu. Irak ve Sovyetler Birliği faktörlerinin yanında Kaddafi’nin en büyük destekçisi kuşkusuz o dönem “Arapların Lideri” olan Mısır’ın Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnasır’dı. Nasır’ın Kaddafi’ye olan olumlu bakışı, Kaddafi’nin Arap halkları açısından da prestijini artıran bir durum olmuştur.
Libya’nın Kaddafi iktidarıyla birlikte anayasası dört temel üzerine oturmuştur:
Libya’nın resmi adı ‘Libya Arap Sosyalist Halk Cemahiriyesi’dir.
Kuran-ı Kerim’in kanunları toplumun yasasıdır.
Bu ilkeler Kaddafi’nin iddiaları olmakla birlikte, başta “halk iktidarı” olmak üzere ne kadarını hayata geçirildiği muammadır. Kaddafi otoriter bir yönetim kurmuştu. O, yönetimin başında “Devrim Önderi” olarak bulunuyordu. Siyasi partileri “çağdaş diktatörlük” diye tanımlıyordu ve dolayısıyla “demokrasinin evrensel ilkelerine” sırt çeviriyordu. “Başka bir düzen” olarak kendisine bağlı halk kongrelerini kurmuştu ve özgürlüğün bu şekilde sağlanabileceğini iddia ediyordu. Kaddafi’nin bu siyasal düşüncesinin altında Batı kültürüne olan uzaklığı yatmaktadır.
Tüm bunlara rağmen sosyal refahı yüksek bir toplum yaratan ve petrol kaynaklarının Libya halkından koparılmasını önleyen Muammer Kaddafi, “sömürgeci” olarak tanımladığı Batı ve özellikle ABD’ye olan karşıtlığını açıkça ilan eden ilk liderlerden biridir. İktidarı ele aldığında İtalya’nın üsleriyle birlikte, Afrika kıtasındaki en büyük ABD üssünü kapattı. Daha sonraları bir nebze taviz verse de, Libya petrolünü millileştirdi ve gözünü ülkesinin petrol rezervlerine diken güçlere net bir şekilde meydan okudu. ABD’nin başını çektiği Batı emperyalizmine karşı önce Arap Birliği’ni ardından da Afrika Birliği’ni önerdi. Afrika ülkelerine Libya’nın olanaklarını açtı ve onları Batı’ya karşı güvenilir birer müttefik haline getirmek istedi. Nitekim emperyalistler açısından Kaddafi’nin “tahammül edilemez bir lider” oluşunun altında da bu karşı koyuşlar yatmaktadır.
Kaddafi’nin “Anti-emperyalistliği” günümüzde de bir tartışma konusudur. Bir görüşe göre o, “emperyalist saldırılara cesurca karşı koymuştur” ve takdir edilmelidir. Diğer bir görüşe göre ise “Ortadoğu ve Arap coğrafyasındaki çoğu lider gibi işbirlikçi bir diktatördür”. Sentez bir görüş ise “Kaddafi’nin bağımsız bir diktatör” olduğunu savunur. Bu tezi savunan isimlerden Kanadalı yazar Mahdi D. Nazemroaya, Kaddafi’yle ilgili olarak şunları dile getirmektedir:
“Elbette ki diktatörlerden yana olunmaz. Diktatörlerden yana olsa olsa ancak ABD olur. Kaddafi’nin baskıcı bir diktatör olduğuna kuşku yok. 42 yıllık iktidarında Libya onu ‘Kaid’ (rehber, kumandan) diye çağırdı. Ancak yabancı vesayet altındaki diktatörlükler ile ‘bağımsız diktatör’ arasında bir nüans olduğunun altı çizilmelidir. Cemahiriye’nin bu Kaid’i, Bin Ali (Tunus) ve Mübarek (Mısır) gibi ABD ve AB tarafından yönetilen biri değildi. Kaddafi AB’ye ve ABD’ye boyun eğmeyen bağımsız bir diktatördü.”
Libya’da sosyolojik ve siyasi denklemlerde kabileler üzerine kuruludur. Kaddafi de bir kabileden gelmektedir (El Kaddadife). Siyasal iktidarın işleyişinde kabileler arası etkileşim ya da mücadeleler kritik öneme sahiptir. Kaddafi kendi yönetimi döneminde bu kabileler arasında iyi bir denge kurmayı başarabilmiştir. Libya’da köklü bir devlet geleneği olmadığından ülkesinin ancak bu denge sayesinde ayakta durabileceğinden emin olan Kaddafi, devletin olanaklarını ve makamlarını kabilelerden esirgememiştir.
Libya’nın kabilelerinin tümü Kaddafi’ye angaje değildi ancak Kaddafi’nin sarsılmaz iktidarı, muhalif kabileleri kırmızı çizgilerden uzak tutuyordu. Ne var ki 2011’deki karışıklık, bazı kabilelerin açıkça Kaddafi karşıtı olduklarını ilan etmelerine bazılarının da işgale karşı çıkarak Kaddafi’ye sadık olduklarını açıklamalarına vesile olmuştur.
2011 yılı Mart’ındaki NATO işgali öncesinde ülkede etkili olan siyasi yapılar; İslami Kurtuluş Partisi, Baas Sosyalist Arap Partisi, Libya Ulusal Kurtuluş Cephesi, Libya İslami Cemaat gibi örgütlerdi. Bunun yanı sıra İslami Cemaat’e bağlı radikal İslamcı cihat hareketleri de ülke içinde faaliyet yürütüyordu.
Libya’nın en güçlü siyasal oluşumu Müslüman Kardeşler’in partisi Libya İslami Cemaat’tir. Kapitalist neoliberal sistemin Ortadoğu’ya özgü tercümesini yaratmak isteyen örgüt, “Ilımlı İslamcı” bir pozisyonu benimsemiştir. 1980 yılından itibaren yükselişe geçen Libya İslami Cemaat, 1993 yılında Müslüman Kardeşler adını almıştır. Bu oluşum, Kaddafi’nin devrilmesi ve “isyan” organizasyonunda Batı destekçisi bir tutum takınmıştır. Kaddafi döneminin ardından ise isim değiştirerek, ‘Libya Adalet ve Kalkınma Partisi’ adını almıştır.
“Çatışma riskini engellemek için her şeyi yapıyoruz”