KARMA YOGA , toprak, yoga - Maya Yoga
Öncelikle söylemeliyim ki başlığa aldanmayın. Bu pek süslü bir başarı hikayesi değil. Belki karma yogini olmaya karar veren -bunun baştan zor olduğunu da bilen- fakat yalnızca karma yoganın ne anlama geldiğini birazcık anlayan birinin adanma hikayesi. Kendisi Yoga Eğitmenlik Eğitimi kapsamında adanma konusu olarak ‘toprağa adanma ve sürdürülebilir yaşam' adı altında bir konu belirler.
Temmuz'un en cafcaflı sıcağının olduğu bir gün, güneş tam tepedeyken Bursa'ya doğru yola çıkar. Bir süreliğine gönüllü olarak Belentepe Çiftliği'nde çalışacaktır. Toprağa yakın olma fikri onu heyecanlandırır keza daha önce hiç mi hiç toprakla uğraşmamıştır, balkonunda bir saksıya ektiği maydanozu dışında...
Toprakta çalışacaktır ve hiç karşılık beklemeyecektir. Toprak ona öğretilerini sunacaktır. Bu bile birbeklentidir ya hadi neyse. O İstanbul gibi koca bir şehrin hızında yaşayan birisidir. Pet şişeyi hiçdüşünmeden kullanır. X, y, z gibi çeşitli kahvecilerde kartonun içinden kahveler içer, yemek artıklarınıacımasızca çöpe atar, doğradığı kabağın kabuğunun bile yaşama geri döneceğini hiç ama hiç bilmez.
Belentepe' de sıfır atık bir yaşam vardı, duymuştu. Dağın başındaydı. Bir Permakültür çiftliğiydi.
Permakültürü ise daha önce duymamıştı. Tanımı kulağa güzel geliyordu ‘‘bir dizi ilke ve uygulama kullanarak sürdürülebilir insan yerleşimleri tasarlayan sistemler bütünü''. Çiftlik sahibi Taner Hoca'nın çokça bahsettiği Bill dede Tazmanya'nın yağmur ormanlarında otlayan keseli hayvanlarıgözlemlerken, o ekosistemin yaşam verici bereketinden çok etkilenmiş, günlüğüne de ‘‘Bunun kadar iyi işleyen sistemler inşa edeceğimizi düşünüyorum.'' yazmıştı.
1970'lerde öğrencilerinden David Holmgren ile doğaya ve yerli kültüre dair gözlemlerini kullanmış, ekosistemleri zengin ve sürdürülebilir kılan ilkeleri tespit etmeye başlamışlardı.
Böylelikle permakültür zaman içinde genişleyip, güzelleşerek doğmuş.
Aslında hiç bilmeden kendi duygularından ‘‘adanma'' adı altında kaçan kahramanımız pek çok
vesaitten sonra çiftliğe ulaşır. Sanki dünyanın bütün oksijenini oraya toplamışlar gibi hisseder. Öyle temiz bir havası vardır ki mutluluktan adeta Heidi'ye döner ve işte çiftlikte kendini kenar insanı diye tanımlayan Amerika'da masterlar yapmış bir çiftçi karşısındadır! İlk izlenim şudur; ah ne güzel şehrin gürültüsünden kaçmış, güllük gülistanlık bu oksijende toprak ile bütün toz pembe bir yaşam... Onun için sanırsın modern dünyadaki koca fabrikalar gibi toprak. Bas düğmeye kendini işlesin. Öyle iklim krizleri de yok. Toprağa at tohumu, çıksın. Arada bir sula. Sonra gıdaya dönüştür afiyetle ye, al kitabını bütün gün oku. Manzaraya karşı yoga falan yap...
Taner hoca ona önce çiftliği gezdirir. Birer birer emekle döşenmiştir çiftliğin her köşesi. Doğa ileuyumlu, insan ile uyumlu. Gözünde canlandıramaz, bunların insan elinden çıkışını. Hoca odasını gösterir. Pek sever odayı. Çiftliğin merkezinde, insanlardan uzakta doğal yapıdan minik bir oda...
Çiftliğin yoğun dönemine denk gelmiştir. Permakültür eğitimi vardır ve bir çok güzel öğrenci. gider gitmez kolları sıvar ve mutfakta, Birant şef'e yardım etmek üzere gönüllü hizmetine başlar. Mezun olur olmaz mutfaklarda çalıştığı için, yadırgamaz. Hevesle çalışmaya başlar.
İlk günden çok yorulur. Erkenden uyumaya gider. Fakat yatağının etrafında minik örümcekler vardır. Böceklerin her çeşidinden oldum olası korkar, kaçar ama yapacak bir şey yoktur. Örümceklere zarar.vermez. Birer birer sayar. Yalnızca dört örümcek. Sabah hepsi yerli yerindeyse bir sorun yoktur diyerek kendini telkinler. Doğa ile tanışmada ilk öğreti canlı yaşamı tanımak olacak diye düşünür. Hakikatten de öyle olur. Buna çabuk alışır. Duruma şaşırır ama içtenlikle kabul eder; toprak bizim de içinde bulunduğumuz canlı piramidinin tabanıdır.
Tabanın üzerinde ise bitkiler, böcekler, hayvanlar vardır ve her biri, altındaki canlılara bağlı ve hatta bağımlıdır! Düşünür; yani O, korktuğu böceklere aslında bağımlı. Onların da hayatta olmalarının sebebi vardır. Toprakta bulunan verimliliğin, topraktaki organizmaların çeşitliliği, sayısıyla doğru orantılı olduğunu yazar, aldığı permakültür kitabında. Bunların hepsi besin maddesi demektir. Bu bitki ve böcekler, kuş ve hayvan topluluğuna gıda ve barınak sağlayacaktır. Bu bilgiyi hatırlamak ve özümsemek kolay olur...
Bilinen, bize, insanlığa ait zihne bir şekilde işlenen bilgileri hayata geçirmek daha kolaydır.
İlk öğretiye kucak açar. Toprağa dokunduğunda, işler arasında mola verdiğinde bahçede dibinde biten çeşitli böceklere saygı duymaya başlar. Bütün gün toprak, mutfak işleri derken yorgunlukla yatağına uzandığında başının ucundaki minik örümceklere bakar ve onları sayarak uykuya dalar. Çiftlikte günler daha güneş doğmadan başlar. İlk olarak orada eğitim için gelen kişilere yoga dersi verir.
Güneşi gerçekten güneş doğarken selamlamak çok iyi hissettirir. Kurumsal iş koşturmacasında sonra güneşi akşam saatlerinde selamlamaktansa, güneş doğarken, ayçiçekleri arasında selamlamanın huzuru yayılır içine.
Sonrasında rutini kahvaltı hazırlığı, toprak işleri, öğle yemeği hazırlığı, bulaşık yıkama, akşam yemeği hazırlığı şeklinde devam eder. Oldukça yorucu ve alışılmadık bir deneyimdir onun için. Keza hayatında kaç kere bulaşık yıkamıştır? Annesinin uzaktan sesini duyar; ‘‘evde bulaşık makinesini yerleştirmezsin burada kaç kişinin bulaşığını yıkıyorsun!''
Tabii olay bambaşkadır. Topraktan topladığı kabakla mücver, kırmızı biber ile dolma, marullar ve fesleğen ile salata yapmak, domateslerin minik minik çıkışını izlemek... Bunları görüp de kim aşırı doz yiyebilir, kim tabağındaki fazla yemekleri çöpe acımasızca atar? İklim değişikliğinde, tarım kimi insanın elinde bambaşka hallerdeyken, gıdaya kıymak çok canice gelir...
İlk günlerden, tüm o güzelliklere karşı yorgunluğa yenik düşer ve kendini sorgulamaya başlar. Ara ara ağrıyan dizi yeniden ağrımaya başlamıştır. Bulaşık yıkadığı alan boyuna göre yüksek geldiği için, sırtı da kopacak gibidir sanki. Günler birbirini kovalarken, aklından geçen düşünceler şunlar oluverir; ‘‘karşılıksız çalışıyorsun, normal iş yaşamında bu yaptıklarının sonucunda kaç para kazanırsın, o kadar çalışıyorsun ama insanların gözünde bu yaptığın hiç bir şey...'' Teşekkürü bile yeterli bulmaz. Bu karmaşık düşüncelerden sonra aklına hep Bhagavat Gita gelir. Bir işi meyvesini beklemeden yapmak, karşılık beklemeden, bunu hiç mi hiç aklına getirmeden... Karma yoga... Okuması ne kolay, uygulaması ne zor!
Bilgiyi almanın çeşitli yolları varmış meğer: okumak, tekrar okumak; anlamak, uyumsamak, uygulamak. Henüz kendisinin ‘‘tekrar okuma'' aşamasında olduğunu fark eder. Fark
etmek iyi gelir.
Çöpsüz yaşama, elektrik enerjisini idareli kullanma durumu vardır çiftlikte... Gününün çoğu mutfakta geçer. O işlerden anladığı için toprak yerine mutfakta çalışması daha uygun görülmüştü. Mutfakta çöp çıkarmamak demek bir İstanbullu için oldukça garip. Organik atıklar kompost alanına, kağıt ve kartonlar ayrı bir alana, şişeler doğa ile tasarımda kullanılmak üzere başka bir yere...
Bu süreçte kendi normal yaşamındaki ziyankarlığı görür, bol bol kendinden utanır. Utanma sebebi iklim değişikliğinin, verdiği alarmları görmek olur. Gözlemci birisidir. Marulların sıcaktan kuruduğunu, bazı ürünlerin, zamansız daha çıkmadan ölüşünü içi giderek, üzülerek izler.
Sürekli aldığı pet şişeler, kahvecilerde karton bardakta içtiği kahveler, asla çöp olmayan ama çöp diye kıyıp attığı meyve, sebze artıkları, boşa açık bıraktığı ışıklar, saatlerce keyif için yaptığı duşlar, yarına canı sırf giymek istediği için bir kazağı saatlerce tek başına çamaşır makinesinde yıkamak... Ne hoyratça!
Yaşayarak görmenin bir tokadı vardır. Kısa sürede, içine işler... Bu da işte diğer öğretisi olur. Her şeyi ayıklamak, ayırmak ve dönüştürmek! Kendi hayatlarımızın yaşayış tarzını bir an önce değiştirmezsek pek çok hayvan ölecek, daha çok ormanlar yanacak, gelecek nesile ne gıda ne su kalacaktır. Uzakta olana göz kapamak bundan sonra onun hayatında olmayacaktı. Yaşama karşı savaş demeyelim de, yaşamın yanında, çiftlikte beraber yoga yaptığı yeni arkadaşlarının duruşu gibi bir duruş sergilemeliydi.
Çöpsüz yaşamı hayatına sokmak, ağacın, ormanın yanında olmak... Virabhadra gibi haksızlıklara karşı güçlü durmak, işte bunu da duyumsamalıydı!
Adanmanın daha ilk günlerinde çeşitli öğretilerle yüzleşirken, yorgunluk tüm bedenini sarar.
Mutfak alanında çalışmaktan daha çok toprakta çalışmak istediğini belirtir. Bahçede çalışmak hiç deneyimlemediği bir şeydir. Bahçeyi sulamasını söylediklerinde bile bunun nasıl yapılacağını bilmez! Eline kocaman bir hortum verirler. Koskoca bahçeyi sulayacaktır. Pek çok hortum vardır. Hortum girişini bir yerden bir yere takması gerekir. Dikkat etmelidir. Bitki yapraklarına böcekler için organik sprey sıkılmıştır. Sularken, bunlara denk gelmeden nazikçe sulamalıdır. Eğlenir, tüm bahçe bittiğinde bedensel ağrıdan gözünden yaş gelse de ruhu huzurla dolar.
Toprak düğmeye bastığında, ürünlerini fabrikasyon gibi döken bir sistem değildi. Emek vermeliydin. Yanında olmalıydın.
Geceleri bambaşka rüyalar görmeye başlar. Toprağın öğretileri derindir ve buna bir kaç hafta yerine çok daha fazla zaman harcamak gerekir. Toprak ölü şeylerin yaşama döndüğü, sürdürülebilir yaşama kattıkların da sana geri döndüğü bir yerdir.
Adanmanın ona verdiği üçüncü öğreti ise klasik anda kalma meselesi ile ilgilidir. Gerçekten en son ne zaman bir şeyi sadece o şeyin duygusu ile yapmıştı? Bitkileri sularken akşam yemeğini nasıl yetiştireceklerini, yemek yerken okuduğu kitabın nasıl devam edeceğini, kitabını okurken ise sabah dersi akışını nasıl yapacağını düşünür. Bu artık durmaydı -anda kalmayı öğrenmeliydi-.
Çiftlikte günler çeşitli öğretiler, zorluklar, güzellikler, sorgulamalar ve tabii kimi zaman içten içe yakınmalar ile geçer. Bir süre sonra, düşündüğünden daha erken bir zamanda yorgunlukla, var olan sorgulamalarıyla oradan ayrılmaya karar verir. Taner hoca çok iyi bir öğretmendir. Dizinin ağrıdığını söylediğinde onu doğada her yerde bulunan sinir otunu gösterir. Normalde pek çok kez yolun kenarında gördüğü ve görmezden geldiği otun böyle bir yararı olması ne güzeldi. Bir Kızılderili sözünü hatırlar; ‘‘Dünyadaki her şeyin bir sebebi vardır. Her bitki bir hastalığı iyileştirmek için büyür ve her insan bir görevle yaratılmıştır.'' Kendi görevinin ne olduğunu sorgularken, sinir otunu toplar, elleriyle birbirine ovuşturur otları ve bandajla dizine sarar. Bir kaç gün sonra dizinde ağrıdan eser kalmaz!
Hikâyenin yorgun kahramanı Belentepe Çiftliğin'den ayrılıp, Balıkesir'e geçer. Yine normal yerleşimalanına uzak bir yerde bir süre geçirir. Yorgunluk, sorgulamak, fazla oksijen onu biraz hasta eder. Bu süreçte dinlenir. Toprağa adanış sıfır atık yaşama ile devam eder. Doğa yürüyüşleri yapar, ve yürüyüşlerinde bir poşetle çevredeki atıkları toplar. Bunu yaparken kimi zaman insanlığa söver, kimi zaman Bhagavat Gita'yı hatırlar, karma yogayı, anda kalmayı... Balıkesir'de Kaz Dağları ile tanışır.
Oksijeni içine depolar ve oradan da Muğla'ya geçer. Muğla'nın ufak köylerini gezer. Denizlere dalıp oradan çöpler çıkardığı da olur, şişe atıklarını atmak için atık kutusuna kilometrelerce yürüdüğü de...
Tüm adanması sonunda kendini Kaz Dağları'nda mitingde bulur. Ağaçları kurtarma nöbetindedir, aynı enerjiden akan güzel insanlarla beraber. Uçurtma uçururlar hep birlikte. Güzel enerjileri dağların içinden savururlar. İçten içe bilir ki bundan sonra hayata katkısı doğadan yana olacaktır...
Artık yarına o istediği kazağı sırf yumuşatıcı koksun diye koca makineye atıp, saatlerce boşa elektrik harcayan bir canavar olmayacaktır...
Adanması tam bir ay sürer. Sonunda sürdürülebilir yaşama, asıl İstanbul'da nasıl devam edebilirim diye düşünmeye başlar. Toprağa yakınken, güneş tüm ışığı ile yanındayken, tatilin güzel havasında, kompost yapmak, atıkları ayrıştırmak, ağaçları korumak kolaydır. İstanbul, hızlı yaşam biraz daha zorlayıcı olacaktır. Fakat bundan sonra hayatında iklim değişikliğine karşı var olan enerjiyi ölçülü kullanmak, kocaman kentte atıkları ayrıştırmak, öğrendiklerini ‘‘tekrar okumak, anlamak, duyumsamak ve uygulamak'' var olacaktır!
1.Permakültür Bahçeleri, Toby Hemenway