Ana Sayfa > EĞİTİM > Zekât nedir?
Söz­lük­te artma, ço­ğal­ma, te­miz­lik, be­re­ket, iyi hâl ve övgü an­lam­la­rı­na gelen zekât, dinî bir terim ola­rak, be­lir­li bir malın bir kıs­mı­nın Allah rı­za­sı için dinen zekât
ala­bi­lecek du­rum­da­ki mu­ay­yen ki­şi­le­re ve­ril­me­si de­mek­tir. Malî iba­det­ler­den biri olan zekât, İslam’ın beş
temel esa­sın­dan olup, hic­re­tin ikin­ci yı­lın­da Me­di­ne’de farz kı­lın­mış­tır. Kur’an-ı Kerim’de “Na­ma­zı dos­doğ­ru kılın, ze­kâ­tı verin...” (Ba­ka­ra, 2/43, 110; Hac, 22/78; Nur, 24/56; Mü­ca­de­le, 58/13; Müz­zem­mil, 73/20); “On­la­rın mal­la­rın­dan, ken­di­le­ri­ni te­miz­le­ye­ce­ğin, arı­tıp yü­cel­te­ce­ğin bir sa­da­ka al ve onlar için dua et; çünkü senin duan on­la­ra huzur verir. Allah işi­ten­dir, bi­len­dir.” (Tevbe,9/103) buy­rul­mak­ta­dır.
Zekât kim­le­re farz­dır?
Bir kim­se­nin zekât ver­mek­le mü­kel­lef ol­ma­sı için Müs­lü­man, hür, akıl­lı, büluğ ça­ğı­na eriş­miş ol­ma­sı; bor­cun­dan ve aslî ih­ti­yaç­la­rın­dan fazla ha­ki­ka­ten ya da
hük­men ar­tı­cı ma­hi­yet­te yani ka­zanç sağ­la­yı­cı ni­te­lik­te ve üze­rin­den bir yıl geç­miş nisap mik­ta­rı mala sahip
Nisap ne de­mek­tir? Mik­ta­rı ne ka­dar­dır?
Nisap, zekât, sa­da­ka-i fıtır ve kur­ban gibi iba­det­ler için ko­nu­lan bir zen­gin­lik öl­çü­sü­dür. Nisap, as­ga­rî zen­gin­lik öl­çü­sü şek­lin­de de ta­nım­la­na­bi­lir. Bor­cun­dan ve aslî ih­ti­yaç­la­rın­dan fazla ola­rak bu kadar mala sahip olan kişi dinen zen­gin sa­yı­lır. Böyle bir kişi, zekât veya sa­da­ka ala­ma­ya­ca­ğı gibi; sa­da­ka-i fıtır ver­mek ve kur­ban kes­mek­le de yü­küm­lü olur. Borç­tan ve aslî ih­ti­yaç­la­rın­dan fazla olan bu malın ar­tı­cı ol­ma­sı ve üs­tün­den bir yıl geç­me­si hâ­lin­de ze­kâ­tı­nın ve­ril­me­si ge­re­kir. Zen­gin­li­ğin as­ga­ri sı­nı­rı olan “nisap” Hz. Pey­gam­ber ta­ra­fın­dan be­lir­len­miş­tir. Bu as­ga­rî sı­nır­lar, o dönem İslam top­lu­mu­nun or­ta­la­ma hayat stan­dar­dı­nı ve zen­gin­lik öl­çü­sü­nü gös­ter­mek­te­dir. Ha­dis­ler­de be­lir­le­nen nisap mik­tar­la­rı öyle sı­ra­la­na­bi­lir; 80,18 gr. altın veya bunun tu­ta­rın­da para veya ti­ca­ret malı; 40 koyun veya keçi, 30 sığır, 5 deve. Nisap mik­ta­rı­nın be­lir­len­me­sin­de kul­la­nı­lan bu mal­la­rın, o dö­ne­min en yay­gın zen­gin­lik aracı ol­du­ğu açık­tır. Ni­sa­bın bu mal­lar üze­rin­den be­lir­len­me­si, sos­yal ve eko­no­mik şart­la­rın fazla de­ğiş­me­di­ği ile­ri­ki dö­nem­ler­de de aynen ko­run­muş­tur.
Araç-ge­reç ve mal­ze­me­ye zekât düşer mi?
Sanat ve mes­le­ğin ic­ra­sı için ge­rek­li olan araç-gereç, ma­ki­ne ve mal­ze­me­ler, aslî ih­ti­yaç­lar­dan olup bun­la­rın ze­kâ­tı­nın ve­ril­me­si ge­rek­mez. Ancak, kendi mes­le­ği­nin ic­ra­sı için değil de, ti­ca­ret için üre­ti­len veya ti­ca­ri amaç­la alı­nıp sa­tı­lan araç-ge­reç, mal­ze­me ve ma­ki­ne­le­rin ze­kâ­tı­nın ve­ril­me­si ge­re­kir.
Zekât vak­tin­den önce ve­ri­le­bi­lir mi?
Oruç ve hac iba­det­le­rin­de ol­du­ğu gibi zekât ko­nu­sun­da da ka­me­ri ay he­sa­bı uy­gu­la­nır. Ze­kâ­tın farz ol­ma­sı için nisap mik­ta­rı malın üze­rin­den bir ka­me­ri yılın geç­me­si ge­re­kir. Buna rağ­men mal sa­hi­bi di­ler­se vakti gel­me­den önce de nisap mik­ta­rı­na ula­şan ma­lı­nın ze­kâ­tı­nı ve­re­bi­lir. Bir zen­gin va­de­li ala­ca­ğı­na dair bir se­ne­di fa­ki­re zekât ola­rak ve­re­bi­lir mi? Zekât gıda ve giyim eş­ya­la­rı gibi aynî ola­rak ve­ri­le­bi­le­ce­ği gibi, para, döviz, altın gibi nakdî ola­rak da ve­ri­le­bi­lir. Senet ise; bir hak­kın, bir malın, ödünç bir pa­ra­nın kime ait ol­du­ğu­nu be­lir­ten, iki veya daha fazla kişi ara­sın­da tan­zim edil­miş bir bel­ge­dir. Do­la­yı­sıy­la üze­rin­de ya­zı­lı mik­tar­da­ki pa­ra­yı tem­sil et­mek­te­dir. Bu ne­den­le, zekât mü­kel­le­fi olan bir zen­gin, va­de­sin­de öde­ne­ce­ği­ni kesin ola­rak bil­di­ği se­ne­di, ze­kâ­tı­na mah­su­ben fa­ki­re ciro ede­bi­lir. Bu du­rum­da zekât, se­ne­din tah­sil edil­di­ği gün öden­miş olur.
Tak­sit­li ola­rak zekât ve­ri­le­bi­lir mi?
Asıl olan ki­şi­nin üze­ri­ne te­ret­tüp eden ze­kâ­tı öde­me­si­dir. Bu iti­bar­la, zekât bir de­fa­da öde­ne­bi­le­ce­ği gibi, tak­sit­le de öde­ne­bi­lir.
Zekât ver­me­nin be­lir­li bir za­ma­nı var mıdır?
Zekât ver­me­nin belli bir za­ma­nı ol­ma­yıp, farz ol­du­ğu andan iti­ba­ren ve­ril­me­si ge­re­kir. Bunun için belli bir ayı veya Ra­ma­za­nı bek­le­me­ye gerek yok­tur. Zekât ver­mek­le yü­küm­lü olan­la­rın, yü­küm­lü ol­duk­la­rı andan iti­ba­ren en kısa za­man­da ze­kât­la­rı­nı ver­me­le­ri uygun olur.
Ziy­net eş­ya­sı­na zekât ve­ri­lir mi?
Altın ve gümüş dı­şın­da­ki ziy­net eş­ya­la­rı ze­kâ­ta tabi de­ğil­dir. Altın ve gü­müş­ten ya­pıl­mış ziy­net eş­ya­la­rı ise, zekât için ge­rek­li diğer şart­la­rı da ta­şı­dı­ğı tak­dir­de ze­kâ­ta ta­bi­dir. Bu iti­bar­la al­tın­dan ya­pıl­mış ziy­net eş­ya­la­rı, 80.18 gr. veya daha fazla ve üze­rin­den bir yıl geç­miş ise ze­kâ­ta tâ­bi­dir.
Zekât ve fitre kim­le­re ve­ri­lir?
Zekât ve fit­re­nin kim­le­re ve­ri­le­bi­le­ce­ği Kur’an-ı Kerim’de be­lir­len­miş­tir. (Tevbe Sû­re­si, 60) Bun­lar; fa­kir­ler, düşkün­ler, esa­ret­ten kur­tu­la­cak­lar, borç­lu dü­şen­ler, Allah yo­lun­da ci­ha­da ko­yu­lan­lar (mu­kad­de­sa­tı ko­ru­mak için mü­ca­de­le ve­ren­ler, ilim tah­sil eden­ler), yolda kal­mış olan­lar, zekât top­la­mak­la gö­rev­len­di­ri­len me­mur­lar ve mü­el­le­fe-i kulûb adı ve­ri­len, kalp­le­ri İslam’a ısın­dı­rıl­mak is­te­nen kim­se­ler­dir.
Zekât nedir? -