Hz. Ebu’d Derda Rahmetullah Aleyh Kimdir
Ebu-d Derda (r.a.) h.z. leri’nin asıl ismi Uveymir b. Zeyd b. Kays’dır. Ebu-d Derda ismi ile tanınmıştır. Hazrec kabilesine mensup olup ensardandır. Bedir harbi sırasında müslüman olmuştur ensarda İslamı en son kabul eden kişi olarakta bilinir, bütün muharebelere Peygamber Efendimiz ile beraber katılmıştır muharebelerde birçok kahramanlıklar göstermiştir çok hizmetleri olmuştur.
Uhud harbinde Peygamber Efendimiz onu ‘’Uveymir ne hoş binici diye övmüştür’’.
Ebu-d Derda (r.a) h.z. leri Kıbrıs’a tertip edilen seferde Hazret-i Muaviye (r.a.) ile birlikte bulunmuştur. Sahabe-i Kiram arasında fakih ve hakim olarak bilinirdi.
H.Z. Ebu Bekir (r.a.) Efendimiz zamanında ordu kadılığı yapmıştır. H.z. Ömer (r.a.) Efendimiz zamanında da İslamı anlatmak üzere Şam’a gönderildi Şam’da kadılık görevinde bulundu ve Şam’ın ilk kadısıdır.
Ebu-d Derda (r.a.) h.z. ‘nin Eyüp Sultan’daki türbesi Sultan İkinci Mahmud Han tarafından 1835 yılında inşa ettirilmiştir. Ebu-d Derda (r.a.) h.z. ‘nin İstanbul’da Eyüp ve Üsküdar’da olmak üzere iki Konya Ereğlisin’de de bir tane makamı vardır. Üsküdar’daki makamı Karacaahmed türbesinin kuzey tarafında kabristanın çevre duvarı yakınlarında bulunmaktadır, hemen yanında yanları açık üzeri kübbeli Nişancı Hamza Paşanın türbesi vardır kabirde kitabeli olan iki taş mevcuttur birinci kitabede;
Hazret-i eEbu-d Derda Radıyallahu Anh
Merkad-i şerifidir. yazmaktadır.
Ayaktaşı gibi dikili olan kitabede ise;
Hazret-i Ebu-d Derda, Radıyallahu Anh, Sahabe’dendir. yazmaktadır.
ADRES:Nişanca mh. Zalmahmudpaşa cd. EYÜP / İSTANBUL
( Zalmahmudpaşa camii ile cezerikasımpaşa camii arasında)
EBU-D DERDA (R.A.) H.Z. Rasûlullah (s.a.s)’in, Kur’ân, fıkıh ve hadis ilimlerinde önde gelen ashâbından biri. Asıl adı Uveymir’dir. Hazrec kabilesine mensuptur. Hicrî ikinci yılda Müslüman oldu. Vâkıdî’nin naklettiğine göre, Ebû’d-Derdâ ailesi içinde en son Müslüman olandır. Onun örtüyle örttüğü bir putu vardı. Kendisini İslâm’a dâvet eden dostu İbn Revâha bir gün putunu o evde yokken parçaladı ve gitti. Ebû’d-Derdâ eve gelince önce çok kızmış, sonra şöyle demiştir: “Eğer putta bir hüner olsaydı, kendini koruyabilecekti.” Ve sonra Peygamber Efendimize giderek Müslüman oldu (Hâkim, el-Müstedrek, III, 336).
Ebû’d-Derdâ önceleri ticaretle uğraşırken, Müslüman olduktan sonra kendini tamamen zühd ve ibâdete vermiştir. Şam fakihi diye meşhurdur. Kendisi bunu anlatırken şöyle der: “Peygamber Efendimiz risâletle geldikten sonra hem ticaret, hem ibadet yapmak istedim. Fakat ikisinin bir arada olamayacağını anlayınca, ticareti bırakıp ibadete yöneldim.”
İslâm’a girişinden önce meydana gelen Bedir gazasında bulunmayan Ebû’d-Derdâ, Uhud’da büyük fedakârlık ve şecâat gösterdi. Bu gazadan sonra Rasûlullah (s.a.s.)’in bütün gazalarında bulundu. Ebû’d-Derdâ’nın kardeşliği Selmân-ı Fârisî’dir. Ebû’d-Derdâ, Rasûlullah’ın vefâtından sonra Hz. Ömer’in ona ısrarla bir görev vermek istemesine rağmen o “Bana müsaade et, gidip halka Rasûlullah’ın sünnetini öğreteyim, onlara namaz kıldırayım.” demiş, Hz. Ömer de ona müsaade etmişti. Hz. Ömer daha sonraları Şam’ı ziyaretinde Şam valisi Yezid b. Ebî Süfyân, Amr b. el-As, Ebû Musa el-Eş’ari’yi teftiş ettiğinde bu zatların kapılarının kilitli olduğunu, odalarının ipekle kaplı bulunduğunu, huzurlarına girenlerin kim olduklarını sorduklarını, müreffeh yaşadıklarını görmüş; Ebû’d-Derdâ’ya gittiğinde ise onun kapısında kilit bulunmadığı, odasında ışık olmadığı, elbisesi hafif, soğuktan muzdarip, gelenin selâmını alan, kim olduğunu sormadan içeri kabul eden, altında bir keçe parçası bulunan bir durumda görmüştü. Hz. Ömer, Ebû’d-Derdâ’ya, “Ben seni Medine’de hoş tutmadım mı?” deyince o, Rasûlullah’tan duyduğu şu hadisi hatırlatmıştır:
Ebu’d Derda’nın 3 türbesi! İkisi İstanbul’da biri Konya Ereğli’de… Kur’an-ı Kerim’i ezbere bilen dört sahabeden biri olarak bilinen Ebu’d Derda’nın ikisi İstanbul’da biri Konya Ereğli’de olmak üzere üç türbesi bulunuyor. Asıl adı ‘Uveymir b. Zeyd b. Kays’ olan Ebu’d Derda, Bedir Savaşı sırasında Müslüman oldu. Ensardan İslamiyeti en son kabul eden kişi olan Ebu’d Derda, Uhud Savaşı’nda Hz. Muhammed’in övgüsünü kazanmış ve peygamber tarafından Selman-ı Farisi ile kardeş ilan edilmiştir. Hz. Muhammed, Ebu’d Derda’ya ‘ümmetin hakimidir’ diyerek iltifat etmiştir. Hz. Ebubekir döneminde ordu kadılığı, Hz. Ömer döneminde ise Şam kadılığı görevini yürütmüştür. Enes b. Malik’ten rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber vefat ettiğinde Kuran’ın tamamını ezberleyen dört kişi vardı, bunlar Hz. Ebu’d Derda, Hz. Muaz b. Cebel, Hz. Zeyd b. Sabit ve Hz. Ebu Zeyd’di. Hz. Peygamber’in huzurunda oturup Kuran tilavet etmiş olan Hz. Ebu’d Derda ders verdiği zaman 1500 kişilik cemaat onu şevkle dinlerdi. Kıraat için halka oluşturma çığırını açan ilk kişi olarak anılan Ebu’d Derda’nın ikisi İstanbul’da biri Konya Ereğli’de olmak üzere üç türbesi var. İstanbul’daki türbelerinden biri Eyüp Nişanca Mahallesi Zalmahmutpaşa Caddesi üzerinde, Zalmahmudpaşa Camii ile Cezerikasımpaşa Camii arasındadır. İstanbul’daki diğer türbesi ise Üsküdar’daki Karacaahmet Mezarlığı’nın kuzeyindedir. Üçüncü türbesi ise Konya Ereğli’dedir.
“Sizin dünyadan metâmız bir yolcunun azığı kadar olsun.” (Kenzü’l-Ummâl, I. 78).
Kendisine misafirliğe gelen arkadaşları, yatak yerine yerde yatıp da şikâyet ettiklerinde şöyle demiştir: “Bizim bir başka evimiz var ki, hepimiz orada toplanacağız.” (Sıfatü’s-Safve, I, 263).
Ebû’d-Derdâ fıkıh ve hadis ilimlerinde ileri gelenlerden idi. Rasûlullah’tan bütün öğrendiklerini, bütün duyduklarını, anladıklarını Müslümanlara öğretmeye çalışmıştır. Kur’ân-ı Kerîm’i ezberlemiş ve mescidde her gün Kur’ân dersi vermiştir. Şam’da yüzlerce hâfız yetiştirmiştir. Zevcesi Ümmü’d-Derdâ es-Suğrâ, Kur’ân kırâatinde sözü geçen tâbiîndendir.
Ebû’d-Derda’nın, tefsir ilminin gelişmesinde de emeği vardır. Rasûlullah’a bir gün,
“Onlar ki, iman ettiler ve takvâ üzere bulundular; onlara bu dünya hayatında müjde vardır.” (Yunus, 10/64)
âyet-i kerimesindeki “büşrâ”dan, yani “müjde”den maksat nedir diye sormuş, Rasûlullah da, “Bundan murad sâlih rüyadır.” buyurmuştur (Ebu Davûd ed-Tayâlîsî, Müsned, 131).
”Bir insan ilim kazanmak için bir yola girerse, Cenâb-ı Hak ona cennete doğru bir yol açar. Melekler ilim peşinde koşanlardan hoşnut oldukları için kanatlarını onun altına gererler. İlim sahipleri için yerdekiler ve göktekiler mağfiret niyaz ederler… Peygamberlerin vârisleri âlimlerdir.” (Ahmed b. Hanbel, Müsned, V. 128).
Bir gün Rasûlullah cuma hutbesinde âyet okurken, Ebû’d-Derdâ yanında bulunan Ubey b. Kâ’b’a, “Bu ayet ne zaman nâzil oldu?” diye sormuş. Übey cevap vermemiş; hutbe bittikten sonra, “Cumanı şu boş sözünle iptal ettin.” demiştir. Ebû’d-Derdâ, Hz. Peygamber’e giderek onun bu sözünü aktardığında Rasûlullah (s.a.s) şöyle demiştir:
“Übey doğru söyledi. İmam hutbede konuşurken sözünü bitirinceye kadar sus ve onu dinle.” (Müsned, V. 190).
“Size namazdan, oruçtan, sadakadan, faziletçe bir derece yüksek bir şey söyleyeyim mi? İnsanların arasını barıştırmak.”
“Her namazdan sonra otuz üç defa tesbih, otuz üç defa tahmid, otuz üç defa tekbir getir.” (Müsned, V, 1 96).
“Ezansız-namazsız köylerde oturma; böyle bir köyde oturmaktansa şehirde kal.” (Müsned, VI, 145).
Rasûlullah (s.a.s.)’in ashâbı arasındaki karşılıklı saygı ve yardımlaşmayı İslâm ümmeti için bir örnek olarak ifade eden bir hadisi Ebû’d-Derdâ zikretmiştir. Bu hadiste Hz. Ebû Bekir ile Hz. Ömer arasındaki bir münâkaşada Ömer’e haksızlık eden Ebû Bekir’in sonradan pişman olarak Ömer’e gittiği; ancak Ömer’in onu affetmediği ve Ebû Bekir’in Rasûlullah’ın huzuruna çıktığı; arkasından da Ömer’in huzura girdiği; bu esnada Rasûlullah’ın Ebû Bekir’i dinledikten sonra Ömer’e dönüp itab etmesinden korkan Ebû Bekir’in, münâkaşada kendisinin ileri gittiğini öne sürmesi üzerine Rasûlullah şöyle buyurmuştur:
“Allah beni size peygamber göndermişti. Bunu size tebliğ ettiğimde hepiniz beni yalanlamıştınız da Ebû Bekir inanmış, uğrumda canını, malını, fedâ etmişti. Şimdi ashâbım, siz dostumu bu nisbetiyle ve bu husûsiyetiyle bana bırakırsınız değil mi?”
Ebû’d-Derdâ o günden sonra hiç kimsenin Ebû Bekir’i incitmediğini nakletmektedir. (Sahih-i Buhâri Muhtasarı, Tecrid-i Sarih Tercümesi, IX, 333-334)
Ebû’d-Derdâ hastalandığı bir sırada arkadaşları yanına gelerek “Ey Ebû’d-Derdâ, nerenden şikayetçisin?” demişler; Ebû’d-Derdâ, “Günahlarımdan” diye cevap vermiş; “Canın bir şey istemiyor mu?” sorusuna, “Canım Cennet istiyor.” demiş; “Sana bakmak için bir hekim çağırmayalım mı?” diyen arkadaşlarına şöyle demiştir: “Esasında beni yatağa düşüren hekimdir.” (El-Hilye, I, 218; et-Tabakat, VII, 118).
Hizâm b. Hakım, Ebû’d-Derdâ’nın şöyle dediğini nakleder:
“Eğer öldükten sonra neler göreceğinizi bilseydiniz, iştahla ne bir yemek yiyebilir, ne bir şey içebilir ve ne de gölgelenmek için bir eve girebilirdiniz. Hep avlularda oturup göğsünüze vurur ve hâliniz için ağlardınız. Vallahi isterdim ki ben kesilen ve meyvesi yenen bir ağaç olaydım.” (El-Hilye, I, 216).
“Bir saatlik düşünce ve tefekkür bir gece sabaha kadar ibâdet etmekten iyidir.” (et-Tabakat VII, 392) diyen Ebû’d-Derdâ sevinç ve bollukta Allah’ı unutmaz; insanlara, konuşmayı nasıl öğreniyorlarsa, konuşmamayı da öyle öğrenmelerini, gereken yerlerde susmanın büyük bir ilim olduğunu, insanların cennete veya cehenneme dillerinin söylediklerinden götürüldüklerini öğütlerdi.
Ebû Nuaym’dan Heysemî’nin Sâbit el-Bünânı’den naklettiğine göre, Ebû’d-Derdâ Selmân el-Farisi’ye Leysoğulları kabilesinden bir kız istemek üzere gitmiş, Selmân’ın üstünlüğünü anlatmıştı. Kızın babası, kızını Selmân’a veremeyeceğini, fakat Ebu’d-Derdâ isterse ona vereceğini söyleyince, Ebû’d-Derdâ o kızla evlenmiştir. Daha sonra bunu Selmân’a utanarak naklettiğinde Selmân ona, “Senden çok ben utanmalıyım. Zira Allah bu kızı sana nasib etmişken ben ona talib oldum.” demiştir. İşte ashâbın birbirlerine karşı olan olgun davranışları böyleydi.
İlim hakkında Ebû’d-Derdâ şöyle demiştir:
“İlim ancak arayıp öğrenmekle olur. İlim için sabah çıkıp akşam dönmenin cihad olmadığını sanan kimsenin aklı eksiktir.” (Câmi’ül-Beyani’l-İlim, I, 31, 32, 100).
Karacaahmet Türbesi’nin sol tarafında ve altı direkli Nişancı Hamza Paşa açık türbesinin önündedir.
Kendisi sahabeden olup buradaki türbesi makamıdır. Kabri, Eyüp’te Zal Paşa Caddesi’nde ve Zal Paşa Camii ile Cezerî Kasım Paşa Camii arasında ve yol kenarındadır. İ. Hakkı Bey, Merâkıd-ı Mutebere-i Üsküdar adlı eserinde şöyle der: “Bezm-i Âlem Valide Hazretleri (öl. 1853) tarafı ndan hurmeten ve lütfen bu makamı ihya buyurdukları anlaşılmaktadır.
Kabri etrafına mükemmel bir de şebeke ve kandil konması ve yakılması için Karacaahmet Hazretleri türbedarına zeytin yağı verilerek bu hizmet görülmekte iken senede Zilhicce arifesinde Validei Atik Vakfından kurbanlar ve kandil yakılması için zeytin yağları verilerek Karacaahmet Hazretleri türbedarı yakın zamana kadar bu vazifeyi ifa eyledikleri…”
Türbenin şebeke demirleri ve kandillikleri yok olduğu gibi, yakın tarihe kadar etrafında mevcut olan sadaka taşlarından da sadece iki tanesi kalmıştır.
Civarı tam bir perişanlık içindedir.
Ebu’d Derda’nın 3 türbesi!
İkisi İstanbul’da biri Konya Ereğli’de…
Asıl adı ‘Uveymir b. Zeyd b. Kays’ olan Ebu’d Derda, Bedir Savaşı sırasında Müslüman oldu.
Ensardan İslamiyeti en son kabul eden kişi olan Ebu’d Derda, Uhud Savaşı’nda Hz. Muhammed’in övgüsünü kazanmış ve peygamber tarafından Selman-ı Farisi ile kardeş ilan edilmiştir.
Hz. Muhammed, Ebu’d Derda’ya ‘ümmetin hakimidir’ diyerek iltifat etmiştir. Hz. Ebubekir döneminde ordu kadılığı, Hz. Ömer döneminde ise Şam kadılığı görevini yürütmüştür. Enes b. Malik’ten rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber vefat ettiğinde Kuran’ın tamamını ezberleyen dört kişi vardı, bunlar Hz. Ebu’d Derda, Hz. Muaz b. Cebel, Hz. Zeyd b. Sabit ve Hz. Ebu Zeyd’di.
Hz. Peygamber’in huzurunda oturup Kuran tilavet etmiş olan Hz. Ebu’d Derda ders verdiği zaman 1500 kişilik cemaat onu şevkle dinlerdi.
Kıraat için halka oluşturma çığırını açan ilk kişi olarak anılan Ebu’d Derda’nın ikisi İstanbul’da biri Konya Ereğli’de olmak üzere üç türbesi var.