Eskiden maske neden kullanılıyor?
12-03-2012, 04:29 #1 (permalink)
Eskiden maske neden kullanılıyor? - Eski Zamanlarda Maskeler Hangi Amaçla Kullanılıyordu?
Yüzünüzün ne kadar önemli olduğunu biliyor musunuz? Bizi biz kılan yüzümüzdür. Elbette bedenimizin diğer parçalarından daha iyi tanımlar daha iyi yansıtır bizi. Başka organlarımızı sözgelimi ellerimizi ayaklarımızı gizlediğimizde kim olduğumuz anlaşılır yine de. Oysa kim olduğumuzun bilinmesini istemiyorsak saklamamız gereken ilk şey yine yüzümüz. Kılık değiştirmek istediğimizde değiştirmemiz gereken ilk şey yüzümüzdür. Yüzümüzü saklamanın ve değiştirmenin en kolay yoluysa yüzümüze maske takmak
Maske sözcüğü birçok dilde benzer biçimde söyleniyor. Genel kanıysa kökeninde eski Latince'de kullanılan ve "ruh hayalet" anlamına gelen "masca" sözcüğünün olduğu. İnsanlar yüzlerine taktıkları maskeyle farklı bir kişiliğe büründüklerini ve o temsili yüzün yeni bir ruh verdiğini düşünürlermiş. Yüze geçirilen çeşitli maskeler farklı ruh hallerini belirler farklı amaçlar taşırmış. Sözgelimi kralların sarayında yüzlerine çeşitli komik maskeler takarak şaklabanlıklar yapanlara "maskara" dendiğini biliyoruz. Bununla birlikte maske insanın yaşamına çok eski çağlarda girmiş ve pek çok farklı amaçla kullanılmış.
Günümüzde maskeler çoğunlukla eğlenmek ya da kimi iş dallarında yüzü korumak için kullanılıyor. Oysa yakın zamana değin maske takmanın töresel bir anlamı vardı. Geçmişten yüzyıllar öncesinden gelen bir anlam bu. İnsanlar doğal ya da doğaüstü olduğunu düşündükleri canlıları simgelemek için maskeler yapmışlardı. Bu maskeyi takan kişiler açıklayamadıkları güçlerden bu yolla kurtulmayı amaçlıyordu. İnsanoğlu bilinmeyenden korkmuş yüzyıllar boyunca. Korkusunu da maskelerin arkasına sığınarak bastırmaya çalışmış bir anlamda. Maskelerin anlamı maskeyi takanın simgelediği kişiden ya da şeyden kaynaklanıyor. Sözgelimi ejderha maskesi takan birisi ejderhanın temsilcisi olduğunu düşünüyordu. Bu yolla ejderha gücüne sahip olmayı istiyormuş. Ya da kötü ruhların ejderhadan korktuğunu düşünerek takmış maskeyi. Onun ejderha olduğunu düşünen kötüler asla yanına yaklaşmayacak maskeyi takan kişi de böylece güvenli bir şekilde yaşamını sürdürecekti. Bu tür maskeler aslında bir tür gizleme görevini görüyor. Kılık değiştirmenin en kolay yolu olduğu için sıkça başvuruluyormuş bir zamanlar. Doğada da benzer kılık değiştirmelere rastlamak olası. Birçok hayvan yırtıcı korkunç ya da zehirli hayvanların görünüşünü taklit ederek bir anlamda yüzlerine onların maskesini geçirerek düşmanlarından korunuyor.
Maskeler neredeyse Paleolitik çağdan beri kullanılıyor. İlkel kabilelerde maskeler doğaüstü varlıkları takanın atalarını ya da ruhları simgeliyordu. Bu nedenle törenlerde maske takmak bu varlıklarla ilişki kurmanın bir yolu olarak görülüyordu. Geçmişte kabilelerin şamanları büyücüleri hastalıkları iyi etmek için yaptıkları törenlerde maske takardı. O zamanın inançlarına göre hastalıklara kötü ruhlar neden olurdu. Hastanın içine giren kötü ruhu kovmak için şaman bir törenle maskesini takar ve maskenin simgelediği iyi güçlerin yardımına başvururdu. Bu törenler yalnızca hastaları iyileştirmek için yapılmazdı. Sözgelimi avdan önce de bu tür törenler düzenlenirdi. Avlanacak hayvanın maskesini takan insanlar simgesel olarak öldürülür böylece avın yalnızca bedeni değil ruhu da avlanmış olurdu. Güney Amerika yerlileri gücün simgesi olarak gördükleri jaguarın maskesini takarlardı. Böylece bu hayvanın gücünü elde ettiklerini düşünürlerdi.
Eski Yunan'da önceleri şenliklerde kullanılan maskeler az zaman sonra bir tiyatro aracı oldu. Bundan kısa bir süre sonra da tiyatronun simgesi haline geldi. Bazı oyunlarda sesi yükseltmesi için çok büyük ağızlı maskeler kullanılıyordu. Her oyuncunun oynadığı role göre (kahraman kral rahip
) ayrı ve belirli bir maske kullanılıyordu. Böylece az sayıda oyuncu üzerlerindeki kostümü ve maskeyi değiştirerek hemen farklı bir role bürünebiliyor oyunu daha renkli bir hale getiriyorlardı. Eski Yunan tiyatrosunda 28'i trajedilerde kullanılmak üzere 76 değişik maske kullanıldığı saptanmış.
Japonya Hindistan Sri Lanka Endonezya gibi ülkelerin oluşturduğu doğu tiyatrosunda maske geleneği hâlâ yaşıyor. Tiyatro oyunlarını izlemeye gelen seyirciler zaman zaman parlak renkli değişik biçimli dev maskelerin geçidine tanık oluyorlar.
Avrupa'daysa ilk çağlardan sonra bırakılan maskeler tiyatroya İtalyan sanatçılar yoluyla dönmüştü. Geleneksel İtalyan tiyatrosu Commedia del Arte oyuncuları Pantalone Pulcinella gibi karakterleri maskeler ya da yarım maskeler aracılığıyla sunarlardı. Bu gelenek sonraları İtalyan güldürüsünün ortadan kalmasıyla sönmüştür.
Günümüzde maskeler geçmiştekinden farklı anlamlarda takılıyor. Tiyatro oyunlarında ya da gösterilerde kullanılan maskeler var. Bunları takmak artık eskisi gibi düşlemsel bir amaç taşımıyor. Maskeyi takan kişi oynadığı rol gereği büründüğü karakteri daha iyi anlatabiliyor böylece. Hindistan'ın eski söylencelerinden biri olan Ramayana örneğinde bunun uygulaması görülebilir.
Oyuncular mitolojik öyküyü anlatmak için yüzlerine maymun tanrı Hanuman'ın ya da iyi yürekli Rama'nın maskelerini takarlar. Böylece seyirciye oynadığı karakteri gözlerinde daha iyi canlandırma olanağı da vermiş olurlar. Tiyatroların biri gülen biri ağlayan iki maskeyle simgelediğini anımsarsak sahne oyunlarında maskenin önemini daha iyi anlayabiliriz.
Batıda günümüzde hâlâ kutlanan karnavallarda şenliklerde insanların kıyafetlerini değiştirip maske takarak eğlendiğini görüyoruz. Bu kutlamalar bir bakıma günümüzde de varlığını koruyan kalıntılarıdır. Bu şenliklerde takılan maskeler de geçmiş dönemlerde yaşamsal dinsel özellikler taşıyorlardı. Sonradan bu maskeler simgeledikleri değerlerden arındılar ve birer eğlence nesnesine dönüştüler. Eski zamanlardan kalan bir gelenek olan karnavallarda sanki bir maskeli balo havası yaşanır. Bu karnavallarda herkes bir maske yardımıyla kişiliğini değiştirerek kalabalığa karışır. Günümüzde bu karnavalların en ünlüsü Brezilya'da yapılan Rio karnavalıdır.
Dünyanın hemen her yerinde maskelere rastlıyoruz. Ancak Müslüman ülkelerde maske kültürü gelişmemiştir. Bunun nedeni İslam dininin insan sureti yapmayı yasaklaması. Buna uymayan tek bir ülke var: Cava. Cava ve Bali'de 18. yüzyıldan beri gerçekleştirilen ve tiyatroya benzeyen maskeli oyunlar oynanıyor. Gölge oyunlarından türeyen bu oyunlar eğlenmek için olduğu kadar uğursuzluktan korunmak için de oynanıyor. 20. yüzyılda kültürlerin dışa açılmasıyla maskeler de giderek bir süs eşyası durumuna düştüler. Haiti Hindistan Kenya Meksika gibi ülkelerde maskeler artık yalnızca turistler için üretiliyor neredeyse.
Maskeler genellikle bu işin ustası sanatçılarca yapılır. Eğer maske doğaüstü bir gücü simgeliyorsa yapanın bu gücü duyumsadığı varsayılır. Maskeyi yapan gibi takanın da maskenin simgelediği varlığın sahip olduğu bazı güçlere sahip olduğu düşünülür. Dolayısıyla bu kişi maskeyle birlikte rol yapan bir oyuncuya benzetilebilir. Maske onu takan kişiyle birlikte bir canlılık kazanır ve takan kişiyle maske arasında karakter uyumu aranır. Sözgelimi aslan maskesi takan biri aslan gibi yırtıcı tilki maskesi takan kurnaz davranışlar yapar. Bu tür törenlerde izleyicilerin de rolü büyüktür. Oyunu seyredenler maskenin geçmişle bugün arasında bir bağ olduğunu anlar.
Yeryüzünün her yerinde maskelere farklı anlamlar yükleniyor. Bu nedenle kullanıcıların ya da izleyicilerin davranışları da farklılık gösteriyor. Sözgelimi Afrika ya da Okyanusya'da kullanılan bazı maskelerin korkutucu görünümleri vardır. Bunların kötü ruhları simgelediğini düşünmemize yol açar. Oysa gerçek bunun tümüyle tersi olabilir. Maskeler içinde bulundukları toplumların kültürel değerleriyle yakından ilgilidir.
Maskelerin kullanılma amacı her zaman simgesel değil. Zaman zaman pratik işler için de kullanılıyor maskeler. Bu kullanımların en ilgincine batı Hindistan'da yaşayanlar arasında rastlıyoruz. Batı Hindistandan'da bulunan Sunderland Ulusal Parkı yakınlarında yaşayan köylüler kafalarının arkasında bir maskeyle dolaşıyorlar. Bunun nedeni bölgedeki kaplanlardan korunmak. Kaplanlar avlarına arkalarından saldıran sinsi bir avlanma tarzı seçmiş. Bengal kaplanı denen bu tür kaplanlar insanlara asla önden saldırmıyorlar. Yöre halkı da bu duruma çare olarak başlarının arka tarafına maske takmayı bulmuşlar. Böylece kaplan ne taraftan yaklaşırsa yaklaşsın karşısında bir yüz göreceği için avına saldırmıyor.
Maske yapımında çok çeşitli gereçler kullanılıyor. Bunlar arsında ahşaplar metaller kabuklar lifler fildişi kil boynuzlar taşlar tüyler deri ve postla kağıtlar bezler ve daha pek çok şey var. Maskelerin yüzü kimi zaman dümdüz bırakılıyor kimi zaman da çok karmaşık süslemelerle donatılabiliyor. Maske çoğu kez onu takanın gövdesini örtecek biçimde giyilen bir kostümle birlikte kullanılır. Bu giysi maskenin canlandırdığı kişiliğe uygun olur. Kimi maskelerse yüze takmak için değil duvara asmak için üretilir. Bu tür maskeler günümüzde dekoratif bir süs olarak kullanılıyor oysa geçmişte bunların da ruhlarla iyi şansla ya da farklı bir amaçla ilgisi var.
Maskeler insanların ilgisini her zaman çekiyor. Karpuz kabuğundan ucuz kartondan ya da en pahalı malzemeden de yapılsa yüzümüze taktığımız bir maske bizi birdenbire farklı biri yapıyor.
20-02-2013, 10:36 #2 (permalink)
hiç beyenmedim özetini çıkaraydınız bari
11-02-2014, 08:37 #3 (permalink)
22-03-2015, 06:54 #4 (permalink)
çok uzun özetini çıkarmak için çok uraştım ama işime yaradı yinede teşekürler
29-03-2015, 04:35 #5 (permalink)
Hiç güzel değil işime hiç yaramadı
« Türkiyeyi tanıtan yazılar | Günlük Hayatta En Çok Kullanılan Deyimler? »
Eskiden maske neden kullanılıyor? konusu, LakLak Bölümü / Soru Cevap forumunda tartışılıyor.
Konu etiketleri: maske, maske neden kullanılır, maske niçin kullanılır, maskeli balo maskeleri, afrika maskeleri ne amaçla kullanılır, maskeli baloda takılan maskeler, afrika maskeleri, maskeler neden kullanılır, maske nedir ne amaçla kullanılır, afrikalılar maskeleri ne amaçla kullanılır, balo maskeleri, maske ne amaçla kullanılır, maskeler niçin kullanılır, eskiden kullanılan maskeler, maskeler ne amaçla kullanılır,
Vichy Dercos Aminexil ampulleri duştan önce mi duştan sonra mı kullanılıyor ? Kayıtsız Üye Soru Cevap 1 23-11-2011 03:22
Bir Zamanlar Evlerimiz, Biz Eskiden Eskiden... nimlahza Genel Kültür Paylaşımlarınız 1 27-05-2011 12:38