HAZIR BETON - TEKDEMİR BETON PREFABRİK
PREFABRİK TAVUK ÇİFTLİĞİ
Bilgisayar kontrolüyle istenilen oranlarda bir araya getirilen malzemelerin, beton santralında karıştırılmasıyla üretilen ve tüketiciye ‘taze beton’ olarak teslim edilen betona ‘Hazır Beton’ denir. Hazır betonu, şantiyede elle ya da betoniyerle karıştırılarak hazırlanan betondan ayıran temel unsur, hazır betonun modern tesislerdebilgisayar kontrolüyle üretilmesidir. Hazır beton kullanıcısının hazır betonda arayacağı nitelikler TS EN 206-1 ve TS 13515 standartlarında yer almaktadır.
Hazır beton üretiminin su ölçme ve karıştırma işlemlerinin santralda veya transmikserde yapılmasına göre iki farklı şekli bulunmaktadır:
Hazır beton bileşenlerinin stoklanıp, kontrol altında karıştırılarak, hazır beton üretiminin gerçekleştirildiği ve transmikserlere dolumun yapıldığı tesislere “beton santrali” denir. Beton santralleri karışım şekillerine göre “yaş ve kuru karışım” olmak üzere ikiye, gene aynı şekilde depolama şekillerine göre de “bunkerli” ve “yıldız tip” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Yıldız tip santralde, santralin önünde yıldız şeklinde bir stoklama alanı vardır ve kova vasıtasıyla agregalar arkadaki karıştırma kazanına aktarılır. Bunkerli santralde ise agrega ve kumlar santralin önündeki bunkerlerde stok edilip, bantlı bir sistem ile karıştırma kazanına taşınır.
Bir harman betonun hacmi santraldan santrala değişmekle birlikte, genellikle 1-3 m3 ‘tür. TS EN 206-1’e göre karıştırma işlemine beton üniform görünüm kazanıncaya kadar devam edilmelidir. Karıştırıcı, belirtilmiş karıştırma kapasitesinden fazla yüklenmemelidir.
Kimyasal katkılar, kullanılması halinde, esas karışım işlemi esnasında harmana ilâve edilmelidir. Ancak su azaltıcı veya yüksek oranda su azaltıcı katkılar, esas karışım işleminden sonra da ilâve edilebilir. Bu durumda kimyasal katkının, harman veya yüke tamamen dağılarak tam etkili hale gelmesi için beton tekrar karıştırılır. Yeterince karıştırılmış olan harman, transmiksere boşaltılır, dolum tamamlanıncaya kadar aynı işlem devam eder.
Basınç Dayanım Sınıfları
Betonun basınç mukavemeti, standart kür koşullarında saklanmış (20 °C ±2°C kirece doygun su içerisinde), 28 günlük silindir (15 cm çap, 30 cm yükseklik veya 10cm çap, 20 cm yükseklik) veya küp (15 cm kenarlı) numuneler üzerinde ölçülür.
Hazır betonda basınç dayanımı sınıfları, karşılığı silindir ve küp mukavemetleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. (TS EN 206-1)
Betonda İstatistiksel Kalite Denetimi
Beton üretim tesisinin belirlenen standart sapması olup, bu değer tesisin üretim araçlarına, kullanılan malzemelere, firmanın uyguladığı tekniklere ve personeline bağlıdır. İstenilen proje dayanımı olan fCd’yi gerçekleştirmek için amaçlanan dayanım fca şöyle hesaplanır: fca = fcd + 1.48σ
TS EN 206 – 1 Standardına göre üretilen betonlardan numune alınması için iki durum söz konusudur. Başlangıç üretimi en az 35 deney sonucu elde edilinceye kadar olan üretimi kapsar. Sürekli üretim 12 aydan fazla olmayan sürede en az 35 deney sonucu elde edildikten sonraki üretimdir.
1) Üretim Kontrol Belgeli Üretilen Beton
Aşağıdaki tabloda verilen her 2 kriterin de belirlenmiş hacimdeki betondan alınan, n adet deney sonucu kullanılarak sağlanmasıyla betonun o basınç dayanım sınıfına ait olduğu kabul edilir. Kontrol belgeli olarak üretilen beton için basınç dayanımı ile tanımlama kriterleri:
deney adedi “n”
“n” adet deney sonucunun ortalaması (fcm) N/mm2
Herhangi tek deney sonucu (Fci) N/mm2
1 Uygulanamaz ≥ fck – 4
2 – 4 ≥ fck + 1 ≥ fck – 4
5 – 6 ≥ fck 2 ≥ fck – 4
fck: Karakteristik basınç dayanımı, N/mm2/strong>
fcm: Basınç dayanımlarının karakteristik ortalaması, N/mm2
fci: Bulunan en düşük basınç dayanımı, numune takımı ortalaması, N/mm2
σ: Uygunluk denetimlerinde kullanılan standart sapma, N/mm2
2) Üretim Kontrol Belgesiz Üretilen Beton
Belirlenmiş hacimdeki betondan deneyler için en az 3 adet numune alınmalıdır. Aşağıdaki tabloda verilen uygunluk kriterinin sağlanmasıyla, betonun uygun beton dayanım sınıf grubuna ait olduğu kabul edilir.
Başlangıç 3 ≥ fck + 4/td> ≥ fck – 4
Sürekli 15 ≥ fck + 1,48 σ ≥ fck – 4
Betonun işlenebilme özelliği kıvamı ile tayin edilebilmektedir. Kıvam, betonun kullanım yerine (kalıp geometrisi, demir sıklığı, eğim) betonu yerleştirme, sıkıştırma, mastarlama imkanlarına ve işçiliğine, şantiyede beton iletim imkanlarına (pompa, kova) bağlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir.
Beton Standardı TS EN 206-1 ‘de 5 kıvam sınıfı bulunmaktadır. S1, S2, S3, S4 ve S5 sembolleri ile tanımlanan bu kıvamlar çökme (slump) konisi deneyi ile ölçülmektedir. Hazır betonda şantiye teslimi kıvam, taşıma süresi ve beton sıcaklığına bağlıdır. Taşıma süresi kıvamı etkilemekte, süre uzadıkça ve hava sıcaklığı yükseldikçe santralden şantiyeye kıvam kaybı artmaktadır.
Bu kıvam kaybının betona kimyasal katkı ilave edilerek dengelenmesi en doğru yöntemdir. Slump (Çökme) Deneyi yapılırken;
Sınıf Slump (Çökme), mm Sınıf Yayılma çapı, mm Sınıf Sıkıştırılabilme derecesi Sınıf Vebe Süresi, saniye
S1 10 – 40 F1 ≤ 340 C0 ≥ 1,46 V0 ≥ 31
S2 50 – 90 F2 350 – 410 C1 1,45 – 1,26 V1 30 – 21
S3 100 – 150 F3 420 -480 C2 1,25 – 1,11 V2 20 – 11
S4 160 – 210 F4 490 – 550 C3 1,10 – 1,11 V3 10 – 6
S5 ≥ 220 F5 560 – 620 V4 5 – 3
F5 ≥ 630
Çökme deneyi, kesik koni şeklinde bir kalıba doldurulan taze betonun, kalıp çekildikten sonraki çökme miktarının cm ya da mm olarak ölçülmesi esasına dayanır. Bu deney yöntemi ülkemizde son derece yaygın olarak kullanılmaktadır. Fakat yanlış olarak çökme deneyinden elde edilen sonuçlar betonun işlenebilirliğine bir gösterge olarak değerlendirilmektedir. Genel olarak, çökme değeri ile işlenebilirlik arasında yüksek bir korelasyon olması sebebiyle bu durum kayda değer olumsuzluklara sebep olmaz. Fakat yine de çökme değeri olarak ölçülen kıvamın artmasıyla, işlenebilirliğin de her zaman aynı oranlarda artmayacağı unutulmamalıdır.
Beton yerleştirme işlemi sırasında vibratör kullanılması kaçınılmazdır. “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”te vibratör kullanmadan beton dökümü işlemini yasaklamıştır. Şişleme, tokmaklama v.b. elle sıkıştırma usulleri, yalnızca vibratör kullanımıyla beraber, yardımcı usuller olarak kullanılabilir.
Çökme deneyi, kolaylığından ve özel deney düzeni gerektirmemesinden dolayı şantiyelerde kalite kontrol amaçlı olarak taze betonun kıvamının sık sık kontrol edilebilmesi için çok uygundur. Bu deney TS EN 12350-2’de tanımlanmıştır.
Betonun yalancı priz yapması. Bunun önüne karıştırma işlemine devam edilerek geçilebilir
Uzun taşıma mesafeleri. Yol boyunca beton priz almaya başlayabilir. Karışım suyu da buharlaşabilir
Dökümden önce aşın karıştırma süresi
Sıcak hava şartları
Özellikle bina sektöründe beton işçiliğinde bilinç ve eğitim düzeyi düşük olduğundan taşıma, yerleştirme ve mastarlama işlemlerinin kolaylığı açısından 18-22 cm çökmeli, çok akıcı kıvamlı beton kullanma, bu amaçla da şantiyede hazır betona su verme eğilimi çok yüksektir. Bu eğilimin mukavemet düşürücü zararlı sonucunu yok etmek için Türkiye Hazır Beton Birliği Yönetim Kurulu bir karar alarak üyelerine şantiye teslimi beton kıvamını S4 düzeyinde (çökme >16 cm) tutmalarını tavsiye etmiş, bunu yaparken su/çimento oranına (dolayısıyla mukavemete) dikkatlerini çekmeyi de ihmal etmemiştir. Bu konuda bilgilenen ve bilinçlenen müşteriler S4 kıvamlı beton sipariş vermektedir.
Birim Ağırlığına göre Beton Sınıfları
Sınıf Sınır Değerler – Birim Hacim Kütlesi (kg/m3)
Ağır > 2600
Normal > 800 – < 2600
Hafif < 800
Agrega En Büyük (Maksimum) Tane Büyüklüğü
Beton içinde kullanılacak en iri agrega tane büyüklüğünün kalıp en dar boyutu, döşeme derinliği, pas payı, en sık donatı aralığı gibi unsurlarla uyumlu biçimde, TS 500’de belirtilen şekilde seçilmesi gerekir.
TS 500’e göre agreganın en büyük tane büyüklüğü:
Kalıp genişliğinin 1/5’inden,
Döşeme kalınlığının 1/3’ünden,
iki donatı çubuk arasındaki uzaklığın 3/4 ‘ünden büyük olamaz.
Betonun agrega en büyük tane büyüklüğüne göre sınıflandırılmasında, betonda kullanılan en büyük agrega tane sınıfının üst anma büyüklüğü d (en büyük) esas alınır. D, TS 706 EN 12620’ya göre, agrega büyüklüğüne bağlı olarak tarif edilen en büyük elek göz açıklığıdır.
Çevre Etki Sınıfları
Dayanıklılıkla ilgili deneylerin sonuçlarındaki farklılıklar nedeniyle, beton performansıyla ilgili olarak çevreden kaynaklanan etkilere dayanıklı beton özelliklerini saptama yöntemi, belirlenmiş beton özelliklerinin sağlanması ve bileşimle ilgili değerlerin sınırlandırılması şeklinde standartta verilmiştir.
Bileşen malzemelerin izin verilen tip ve sınıfları
En yüksek çimento içeriği
En düşük beton basınç dayanım sınıfı (tercihe bağlı)
Betonun en düşük hava içeriği (gerekliyse)
Öngörülen düzeydeki bakım koşulları altında beton en az 50 yıl planlanmış kullanım ömrüne sahip olmalıdır. Sınır değerlerle ilgili kurallara uygun olması ve aşağıdaki koşullara maruz betonun, planlanan kullanım ömrü boyunca, yapıda yeterli dayanıklılık koşullarını sağlayacağı kabul edilir.
Beton; TS 1247, TS 1248, ENV 13670-1 veya ilgili diğer standartlarda tanımlandığı gibi uygun şekilde yerleştirilmeli,
Beton TS 500, ENV 1992-1 gibi ilgili tasarım standartlarında özel çevre şartlarına göre donatının beton örtü tabakası için verilen uygun en düşük kalınlığa sahip olmalıdır.
Uygun etki sınıfı seçilmiş olmalı.
Öngörülen bakım gerçekleştirilmelidir.
Çevreden kaynaklanan etkiler, tabloda verilen etki sınıfları şeklinde tarif edilebilir. Beton tarif edilen etkilerin birden fazlasına maruz kalabilir. Bu durumda her iki koşulu da sağlamalıdır.
Klorür iyonları, çimento kütlesinin yüzdesi olarak ifade edildiğinde, betonun klorür içeriği, seçilen sınıf için aşağıda verilen değeri geçmemelidir.
Betonun Durabiliyet Koşuluna Göre Tasarımı
Sınıf Açıklama Maks. Su/Çimento Oranı Min. Çimento Dozajı Min. Dayanım Sınıfı
X 0 Zararlı etki yok Sınır yok Sınır yok C12/15
X C 1 Kuru veya sürekli ıslak 0.65 260 C20/25
2 Islak, bazen kuru 0.60 280 C25/30
3 Orta derecede rutubet 0.55 280 C30/37
4 Tekrarlı ıslanma-kuruma 0.50 300 C30/37
X D 1 Orta dereceden nemli 0.55 300 C30/37
2 Islak, bazen kuru 0.55 300 C30/37
3 Tekrarlı ıslanma-kuruma 0.45 320 C35/45
X S 1 Deniz suyu teması yok 0.50 300 C30/37
2 Sürekli su içinde 0.45 320 C35/45
3 Tekrarlı ıslanma-kuruma 0.45 340 C35/45
X F 1 Buz çözücü madde içermeyen suya orta dereceden doygun 0.55 300 C30/37
2 Buz çözücü madde içeren suya orta dereceden doygun 0.55a 300 C25/30
3 Buz çözücü madde içermeyen suya yüksek dereceden doygun 0.50a 320 C30/37
4 Buz çözücü madde içeren veya deniz suyuna yüksek dereceden dolgun 0.45a 340 C30/37
X A 1 Az zararlı kimyasal ortam 0.55 300b C30/37
2 Orta zararlı kimyasal ortam 0.50 320b C30/37
3 Çok zararlı kimyasal ortam 0.45 360b C35/45
X M 1 Orta düzeyde aşınma 0.50 320 C30/37
2 Ağır aşınma 0.50 320 C30/37
3 Çok ağır aşınma 0.45 340 C35/45
a: Betonda sürüklenmiş hava içeriği en az %4 olmalıdır
b: Sülfata dayanıklı çimento
Betonda öngörülen en fazla klorür içeriği
Klorür içeriği sınıfı a
Çimento b kütlesine göre en fazla Cl°
Çelik donatı ve diğer gömülü metal ihtiva eden Cl 0,20
Cl 0,40 % 0,20
a Belirli kullanım amaçlı uygulunacaksınıf, betonun kullanılabileceği yerde geçerli kurallara bağlıdır. Tip II mineral katkıların kullanıldığı ve mineral katkının çimento miktarına dahil olarak kabul edildiği yerlerde klorür muhtevası, klorür iyonlarının, çimento + hesaba katılan katkı miktarlarına oranlanmasıyla bulunur.
Taze Beton Sıcaklığı
Hazır betonu sipariş vermeden önce, yapınızda ne tür beton kullanılacağını doğru tespit etmeniz gerekir. Çünkü birçok durumda sipariş edilen beton sınıf dayanımı talebini karşılamasına rağmen, istenen işlevi yerine getirmeyebilir. Örneğin, sülfatlı bir zemine dökülecek temel betonunda dayanıklılık özelliği, basınç dayanımından daha önemlidir. Beton sınıfı, mevcut statik yapı projesinin üzerinde görülebilir. Ancak çevre şartları iyi tetkik edilmelidir. Gerektiğinde, hazır beton tesislerindeki uzmanlar da bu konuda yardımcı olabilirler. Hazır beton kullanıcılarının, TS EN 206-1 Beton Standardı’nı iyi inceleyerek, tüketici olarak hangi haklara ve yükümlülüklere sahip olduklarını bilmeleri gerekir.
Sipariş edeceğiniz betonun miktarını, basınç dayanım sınıfını, kıvam sınıfını, agrega en büyük tane büyüklüğünü, miktarını, ne tür bir yapı elemanı için istendiğini, çevre şartlarını ve varsa diğer özelliklerini ayrıntılarıyla tespit edip, siparişinizi ona göre verin.
Teslim günü ve saati
Birim sürede verilecek beton miktarı (hızı)
Boşaltma şekli (beton pompası, vinç kovaları vb.)
Sipariş bilgileri: İsim – Firma – Vergi Dairesi
Şantiyenin adresi ve telefonu
Şantiyede beton döküm ve yerleştirme süresini iyi ayarlayın, aksaklıklar çıkabilir.
Zemin veya atmosferde, betonarme elemanlar üzerinde olumsuz etkilerde bulunabilecek çevresel koşullar (sülfat, deniz suyu, asitler, donma-çözülme vb.) hakimse, beton üreticinizi bilgilendirin.
Hazır beton, çabuk kullanılması gereken bir üründür; üretiminden itibaren en geç 2 saat içerisinde, müşteri tarafından teslim alınması ve kalıba yerleştirme işlemine başlanması gerekir. Bu süre, bulunulan ortamın koşullarına, çimento ve betonun cinsine ve kimyasal katkıların türlerine bağlı olarak değişebilir ve geciktirici kimyasal katkılar kullanılarak uzatılabilir.
Hazır beton, bu özelliği nedeniyle “transmikser” adı verilen özel araçlarla taşınır ve teslimata kadar homojenliğini koruması için transmikserde karıştırılır. Bu karıştırma, beton sınıfına bağlı olarak farklı devirlerde yapılır.
Taşıma işlemi, tesisin işletme bölümünün sevkiyat programına göre gerçekleştirilir; transmikser operatörü ve gerektiğinde beton pompası operatörü taşıma ve teslim işleminin diğer sorumlularıdırlar. Transmikser operatörü betonu müşterinin şantiyesine taşır, pompa operatörü de betonu istenilen noktaya, kalıba aktarır (Pompa mobil veya sabit olabilir).
Her transmikser irsaliyesini betonu dökmeye başlamadan önce muhakkak kontrol edin, siparişinize uygun olduğundan, taşıma süresinin geçmediğinden emin olun.
Kıvamını gözleyin ve gerekirse çökme deneyiyle kontrol edin; siparişinizden daha yüksek kıvamlı betonu geri çevirin. Daha kuru kıvamlı gelen beton için hazır beton firmasıyla irtibat kurun. Beton kıvamını artırmak için kullanılan akışkanlaştırıcı katkı malzemesi betonunuza zarar vermeyecektir.
Teslim edilen betondan, her biri ayrı transmikserden olmak üzere, TS 500’de belirtilen adetlerde numune alın.
Numuneler sayesinde hem birim ağırlıktan (beton miktarından) hem de sınıf dayanımından emin olacağınızı unutmayın.
Basınç deneyi sonuçlarını TS 500’e göre yorumlayın.