BİRİNCİ KİLİM FESTİVALİ... HAYDAR KÜÜYÜNÜN KURBANI
09 Aralık 2013 - Pazartesi 12:50 Bu haber 1839 kez okundu
Her yıl avgustun 28-dä haydarlılar geniş kutlêêrlar küüyün kurbanını Panaiyanın geçinmesi günündä. Yortulu liturgiyada klisedä pek kalabaydı, çünkü geldilär onu seslemää musaafirlär dolay küülerdän hem Kişinövdan da. Kurban imeklerini ikram ettiktän sora ev saabileri hepsini teklif ettilär geçmää merkezä.
Kilim festivali topladı Haydara el ustalarını hem el işlerini sevänneri. Kırnak erleştirilı hem donadılmış meydanda bütün günün uzunnuunda işidilärdi halk muzıkası. Çoyu oynardılar, çünkü onnarı kızıştırardı milli rubalarlan giiyimni bir tarafta horu yapan küçük uşaklar. Küçüklerin yanında da alçacık sofralarda gagauz imeklerini ikram edärdilär musaafirlerä aşçılar. Herkez vardı nicä datsın burada «gözlemä», «kıvırma» hem başka milli imeklerini. Kultura evinin saa tarafında en kaavi güreşçiyi ayırardılar. Bütün meydan hem onun dolayı seriliydi türlü-türlü dokuma kilimnerinnän.
Haydara yortuya geldilär Başkan M. Formuzal, GHT başı D. Konstantinov, Moldova Parlamenti deputatı İ. Vlah, Kultura bakannıın başı V. İvançuk, Çadır dolayın Administraţiya başı S. Buzadji hem taa çok başka musaafirlär.
Yortuyu açtılar Kultura evinin başı Födor Baku hem primar İlya Kösä. Avtonomiyanın öndercileri kutladılar küülüleri hem en ii doktorlara, üüredicilerä, çiftçilerä diplomnarı verdilär. Festivaldä pay alannara verildi emblemalar. Boba Nikolay Gagauziyanın Başkanına M. Formuzala, saygı göstereräk, baaşladı bir kilim.
Ofiţial açılıştan sora Başkan, jurnalistlär, siiretmää gelän insannar başladılar dolaşmaa sergili kilimneri. Kilimnär sä – biri birindän taa gözäl görünärdi hem iplik renklerinnän hem dokum yılınnan yarışardılar. Bütün dokuma işlerini gezdiynän, M. Formuzal hem D. Konstantinov satın aldılar birkaç kilim, angılarını taa sora Gagauziyaya gelän musaafirlerä baaşlayaceklar. Jüri ayırı geçti, kilimneri inceledi da festivalin kurallarına görä çıkışları belli etti. Gran-pri için ayırıldı – 3000 ley, herbir nominaţiya için –1000 ley.
Kilim festivalin kurucuları hem organizatorları: OO «Kultura, sport uurunda genç işçilerin asoţiaţiyası «Tineretul Gaidar»», Gagauziyanın İspolkomu, Kultura Bakannıı, M. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma merkezi, Haydar küüyün primariyası. Festivaldä pay aldılar hepsi isteyennär, kim düşündü sergilemää el becerikliini – kilimini.
Konkursun kurallarına görä lääzımdı mutlak hazırlamaa kilimin yazılı kısa tanıtımını: kim hem nezaman dokudu, nasıl materialları kullandı h. b.
Konkursta kilimneri iki nominaţiyaya
1. Büük kilimnär (1.5 metradan
2. Küçük baaşışlık kilimnär
(1.5 metraya kadar)
Konkursun laureatları oldular:
Gran-pri – «Gagauz kilimneri» Lüdmila Marin (Beşalma). «Länkanın çiizi». (Bu kilim korunêr Beşalma muzeyindä, nereyi onu vermiş İ.P. Kadın, 1921 y. d. Adamın laflarına görä, bu kilim onun kayınnasının çiizlik kilimiymiş.)
• Büük kilimnär
(1.5 metradan başlayan)
1-ci nominaţiya – «Dokumak ustalıı». Kristina Petkova (Аvdarma) hem Varvara Efteni (Beşgöz).
2- ci nominaţiya – «Milli ornament». Mariya Çeban (Haydar).
3-cü nominaţiya – «İstoriya kilimi». Tatyana Lazareva (Çadır- Lunga).
4-cü nominaţiya – «Kilim dokumasında usta». Vera Kıvırjık (Haydar).
• Baaşışlık küçük kilimnär (1.5 metraya kadar)
1-ci nominaţiya – «Dokumak ustalıı». Elena Çeban – “Haydar korafları” hem Valentina Baku – «Ayoz Mariyanın pınarı» (ikisi dä – Haydar).
2-ci nominaţiya – «Milli ornament». Sofya Macar (Haydar).
3-cü nominaţiya – «İstoriya kilimi».
4-cü nominaţiya – «Kilim dokumasında usta». Pötr Novakov (Çadır- Lunga).
Stepan Bulgar – jüri Başı: Pek sevinerim haydarlılar için, ani becerdilär bukadar ii hazırlanmaa ilk el dokumalı kilim festivali için. İsteerim nışannamaa, ani M. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma merkezi yardımcı oldu hazırlıklara hem merkezimiz dä bu festivalin kurucusu sayılêr. Hepsi sergilenmiş kilimnär pek ustalı işlenmiş, zordu ayırmaa en iilerini, ama biz kullandık ölä kriteriyleri, nicä: işin kalitesi, el işi, natural materialların kullanılması, original dizayn, milli ornament hem hesaba aldık dokunmuş platın yılını. Jürimiz profesionaldı, o üzdän en iilerinä verildi para premiyaları hem baaşışlar. İsteerim, ki ileri dooru taa çok insan pay alsın bu festivaldä.
Diana Nikoglo – jüri azası, KDU üüretmeni, istoriya bilgileri doktoru: Bän siirek gelerim Haydara, ama pek aktiv, azartlan meraklanêrım halk folklorunnan, işçiliinnän. İşleerim bu uurda Moldova Bilim Akademiyasında. Disertaţiyamı da bän kär bu konuya görä yazdım, o üzdän büün burada hem nicä jüri azası, hem nicä istorik sevineräk işledim. Bitki yıllarda bölä renkli hem becerikli el ustalarının işlerini siirek var nasıl görmää. Mayıl olêrım gagauzların talantına, ani becermişlär korumaa kilimnerin eski örneklerini, onnarın büük paası var bizim için. Düşünerim, ki festivalin yardımınnan Gagauziyada kilimcilik genä efektiv ilerlemää başlayacek. Beki dä kilim yarmarkaları düzennenecek, neredä olacek kolayımız onnarı satın almaa.
Alla Kapsamun, muzeyin başı: Bän nemțä dili üüredicisi gimnaziyada işleerim. Fakultativ olarak iki yıl yaptım кraevedeniye (bölgä bilimi) derslerini. Burada 7-9 klaslardan üürenicilär toplardılar eksponat. Saa olsun hepsi yaşayannarımız, ani yardım ettilär bizä, getirdilär evlerindän eski tertipleri. Açan başladı er etmemää toplanan eski ama paalı işlerä, bizä ayırdılar bir oda Kultura evinin içindä, neredä kurduk muzey. Primarımız İlya Kösä çok kuvet koydu, aniki bu muzey olsun hem onun işi doorulsun. Ötää dooru da bu uurda büümää düşüneriz, haydarlılar için, Haydar küüyü için annatmaa hepsinä isteeriz.
Valentina Baku, Dokuma derslerinin üüredicisi: Bu yılın may ayından beeri bizim için verildi Kultur evindä bir içer. Orada biz uşaklarlan başladık zanaatlanmaa eski gagauz kilimnerin bozulmuş örneklerinin düzeltmesinnän, onnarı enidän eski hallarına getirmää çalışêrız. Zor, ama biz savaşêrız, düşünerim, ani bizdä hepsi olacek islää. Saa olsunnar bizim primar hem Kultura evinin direktoru, ani yardımcı olêrlar bu önemni işä. Bilä bulduk hem kurduk düzeni da şindi kullanêrız onu. Nikolay Kroytor, Gagauziyanın halk ustaları asoţiaţiyasının başı Büün biz pay alêrız pek meraklı olayda – bu ilk kırlangaç, angısı var nasıl çevirsin bizim taraflara kilim dokuma işinä havezlik. Fabrikalarımız çoktan kapandı, ustaların becermeklerini dä yıl yıldan kaybederiz. Sade bu işä pek sıkı baalı olan insannar brakılmadılar da dokuyêrlar. Biz getirdik burayı 1890 yılda evdä dokunmuş kilim, o bir aylä relikviyası sayılêr. Bu kilimi bizä getirdi Elizaveta Keleş, onun prababusu haydarlıykaymış, bu kilim onun çiizlik kilimiymiş. Hepsini kutlêêrım hem yortuylan, hem festivalin geçirilmesinnän.
Pötr Novakkov, Çadır-Lunga, Gagauziyanın Ekspert sovetinin başı: Haydarda büün yortu – Kilimnär günü. Gözümüzü sevindirer bu görüntü. Bän kendim çok kilim hazırlêêrım, yapêrım çok eskiz, gobelen. Benim için burada kazanmak pek önemni diil, önemni – pay almak. Saa olsunnar organizatorlar bu gözellik için. Hepsinä saalık hem şennik dua ederim.
Födor Baku, «Tineretul Gaidar» asoţiaţiyasının başı İsteerim sölemää, ani biz Kilim festivalinin kurucuları hem organizatorlarıyız. Haydarda büün büük yortu geçer. Çaardık Gagauziyanın hepsi kilim sevännerini, katılsınnar konkursa. İleri, Sovet Birlii zamannarında bizim insannar aylelerini bakardılar kilimcilikän, çünkü pek kaliteli kilimneri üzä çıkarardılar, onnar devletin her tarafında pek sayılardılar. Haydarlılar becerärdilär çıkarmaa kilimneri başka kasabalara da başarılı satardılar onnarı. Festivali yapêrız neetlän, ki bizim tarafta el işleri, dokuma işleri genä ilerlemää başlasın, propaganda yapalım, ani gagauz kulturası çeksin buralara turistleri, hem babularımızdan kalan becermekleri üürensin genç evlatboylarımız da.
İlya Kösä, Haydar küüyünün primarı Primariya, Kultura evimizin işçileri, «Tineretul Gaidar» asoţiaţiyası – hepsimiz bilä pay aldık bu proekttä, angısını yardımnêêr “Soros-Moldova” fondu. Bütünnä Moldovadan katılan 124 Kultura evlerinin arasından biz – 8-ci, Gagauziyadan da bir tek olduk. Proektin konusu: kurmaa Kultura evindä bir merkez, neredä kilimcilik adeti korunacek. O bizdä artık işleer – «Haydar korafları». İsteerim sölemää, ani bu festival lääzım geçsin Haydarda, çünkü çoyu aklılarında tutêrlar olmalı, nasıl haydarlılar Sovet Birlii vakıtlarında anılardılar kilimcilik ustalıınnan. Büün merkezdä sergili 65 kilim hem küçük el işleri – bu büük iş gagauz material kulturasının ilerlenmesi hem korunması için. Festival için hazırladık reglament, emblema, teklifleri, konkursun kurallarını, notalama normalarını, jüri h. b. Sevinerim, ani haydarlılar da ayırıldılar ustalıklı işlerinnän, onnar da nominaţiyalarda kazandılar. Mutluyum, sevinerim, ani regional uurunda yortuyu geçiräbildik. Elbetki, Kilim festivali artık adetçä geçirilecek her yıl. Bekleeriz hepsini dokuma kilimnerinnän kurban günümüzdä, avgustun 28-dä. Haydarda büün işleer ţeh «Haydar korafları», neredä dokunêr kilim hem başışlık tertipleri. Buyurun geliniz Haydara! Şükürük laflarını isteerim sölemää Gagauziya İspolkomuna, ani verdi 30.000 ley, GHT başına D. Konstantinova hem Başkana M. Formuzala, ani kendileri pay aldılar festivaldä hem satın aldılar insannardan kilimneri. Saa olsun deputatımız F. Gagauz, Kultura evinin direktoru F. Baku, başka aktivistlerimiz, ani yardım ettilär geçirmää küüyün kurbanını hem bu festivali.
Födor Gagauz, GHT deputatı: Haydar küüyündän Büünkü olay, ani geçer Haydarda, olacek hepsi gagauzlar için bir çaarmak kaavileştirmää hem zenginnetmää el ustalıı becermeklerimizi. En ilkin bu daava Kultura bakannıına düşer. Lääzım toplamaa bu uurda speţialistleri, dizaynerleri da genişletmää ellän yapılan baaşış çeşitlerini. Elbetki kilimcilii düşer enidän başlatmaa, açmaa dokuma fabrikaları, ki gagauzların adetleri ilerlesin. Haydarda görüner primariyanın, Kultura evinin, gimnaziyanın, klisenin hem küü aktivistlerinin baalantılı işi. Bu festival olacek örnek başka küülär için dä. Sanêrım, ani bölä yortulara lääzım gelsin hepsi deputatlar hem primarlar, hepsi küülär sergilesin kendi el işlerini, lääzım duyulsun, ani bu bizim hepsimizin başarımız. Sade ozaman var nasıl çekmää investiţiyaları hem turistleri Bucak tarafımıza.