İBRAHİM ALKAN |
Sizce “Halk Ozanlığı” neyi ifade ediyor? Halkın gözü, kulağı ağzı telli tellal.
Halk Ozanlığının tarihsel geçmişiyle ilgili bilgileriniz nelerdir? Halk Ozanlığı sizce ne zaman ve nasıl başlamıştır? Orta Asya’dan atalarımız beraber getirmişler çeşitli isimlerden geçerek ozan veya aşıklıkta kanar kılınmış bu konu çok uzun bir çok dost bunları açıklamışlar.
Çocukluk döneminizdeki ailesel ve çevresel şartlarınız nasıldı? Köyde mi, kentte mi doğup-büyüdünüz? Ben köyde doğdum. 7 yaşımda Ankara’ya, 12 yaşımda İstanbul’a taşındık, çileli bir yaşamdı.
Bir Alevi ocağına bağlı mısınız? Baba Mansurluyum.
Küçüklüğünüzde ve gençliğinizde cemlerde bulundunuz mu? Dedeler, zakirler, mürşitlerle bir arada yaşadınız mı? Sizce dedeler kimlerdir? 12-20 yaş arası bazı cemlerde bulundum, dedelerle zakirlerle pirlerle birlikte olmak için çok emek verdim. Dedeler seyidi saadet için çok emek verdim. Dedeler seyidi saadet evladı resuller. Onlar bu toplumun bel kemiğidir.
En çok hangi ozanların şiirlerinden etkilendiniz? Daimi babayla çağdaş olan bütün Aşıklardan özellikle Mahzuni Şerif’i çok sevdim.
En çok okuduğunuz ya da dinlediğiniz kitaplar hangileridir? Çeşitli Kitaplar özellikle yol erkan kitapları
İlk şiir tecrübeleriniz nasıldı? Ne zaman şiir yazmaya başladınız? 20 yaşımda şiirler yazmaya başladım. Genelde zahiri şiirler toplumun derdini dile getirmeye gayret ediyorum.
Bade içme gibi bir durumunuz oldu mu? Sizce size bu ilham nasıl geldi? Badeli aşıklardan değilim fakat bu yetenek doğarken var olduğuna inananlardanım. Yani aşık olunmaz aşık doğulur.
Ozanlıkta bağlamanın yeri nedir? Sazsız ozanlık olabilir mi? Bağlama dışında bir çalgı kullanıyor musunuz? Aşık sazsız olmaz fakat aşık saz cambazı da olmaz çok iyi saz çalan hiçbir hak aşığı görmedim eğitime eyvallah fakat nota ile saz çalan aşık görmedim. Saz benim için bir noterdir ağzımdan çıkan melodiyi tamamladı mı bu bana yeter. Başka çalgı çalmıyorum.
Şiir yazarken özendiğiniz, örnek aldığınız, ozanlar kimlerdi? Aşıklara günümüzde gerçek aşıkların hepsine öksündüm fakat kimseyi taklit etmedim.
Dünyaya bakışınız, insan, tabiat hakkındaki fikirleriniz nelerdir? Dünyaya tek bir pencereden bakıyorum bu pencere sevgi penceresi, sevginin olmadığı yerde ot bile bitmiyor.
Yayımlanmış kitabınız var mı? Kasetiniz var mı? Yayımlanmış kitabım yok hem şiirlerimi hem de para istedikleri için istemedim. Zoruma gidiyor.
İslam Tarihi hakkında neler biliyorsunuz? Türk Tarihi hakkında derin bilgim yok İslam tarihinde yeterli derecede bilgi edindim.
Anadolu Aleviliği hakkındaki fikirleriniz, bilgileriniz nelerdir? Anadolu Aleviliği İslam’ın süzülmüş balıdır, ter temiz bir inançtır.
Sizce Hz. Ali nasıl bir insandı, en önemli özellikleri nelerdir? Hz. Ali olağan üstü güçlerle donatılmış bir erdi alim kamil olağan üstü bilgili onun en büyük silahı fikirleri idi.
Kerbelâ ve Hz. Hüseyin için neler söyleyeceksiniz? Niçin tüm Alevi – Bektaşi ozanları Kerbelâ için matem şiirleri yazmışlardır? Kerbelâ Olayı size ne ifade ediyor? Kerbela olayı 1400 yıllık bir yiğitlik destanıdır İmam Hüseyin olmasaydı bugün İslamiyet yoktu bugün yaşadığımız her şeyi ona borçluyuz. Ona gözyaşı dökmek ona destanlar, ağıtlar yazmak boyun borcumuzdur.
Alevi – Sünni farklılaşması ve Alevilerle Sünniler arasındaki kaynaşma hakkında neler düşünüyorsunuz? Alevi Sünni kaynaşması çok zor bir mesele onların tek gayesi bizi camilere doldurmak kendileri gibi bağnaz yapmaktır.
Tasavvuf hakkında neler söyleyeceksiniz? Yunus Emre, Seyyid Nesimi, Hatayi, Pir Sultan Abdal gibi ozanların şiirlerini nasıl değerlendiriyorsunuz? Ozanlar veya aşıklar bizim baş tacımızdır onlar gibi şiir yazmaya çalışıyoruz fakat ne mümkün.
Sizce bu isimler neden ölümsüzler arasına katılmışlardır? Onların yazdıkları çağlara damgasını vurmuş kalıcı eserler bırakmışlar.
Atatürk ismi size neyi ifade ediyor? Atatürk’ün Türk insanına getirdikleri nelerdir? Atatürk büyük kurtarıcı bizi biz yaptı, onun devrimleri onun kurduğu cumhuriyet canımıza can kattı.
Türkiye’nin geri kalmışlığını nelere bağlıyorsunuz? Türkiye basiretsiz politikacılar hükümetler sayesinde geri kaldı çalanlar hortumcular memleketimizi batırdılar.
Sizce bu toplumu neler değiştirebilir? Yeniden yapılanma yobazların elindeki imkanları yok ederek cumhuriyet ilkelerini ve demokrasiyi var ederek.
Sizce demokrasi nedir? Gerçek bir demokrasinin yaşabilmesinin şartları nedir? İnsan hakları inanç özgürlüğü yaşama hakkı gerçek bir demokrasi
Sizce Halk Ozanları toplumsal olarak ne gibi işlevleri yerine getirmişlerdir? Halk aşıkları hem zahir, hem batın yönden çok yararlı oldular oluyorlar. Onlar telli tellal oldular inancımızı dedeler kültürümüzü geçmişimizi bize taşıyanlar aşıklardır.
Çağdaş dünya ve Türk yazarları hakkında neler biliyorsunuz? Onlara minnet borçluyuz, kültürümüzü arı bir Türkçe ile nesilden nesile aldı geldiler.
Günümüz çağdaş Türk yazar ve sanatçılarından birisiyle tanışıklığınız var mı? Bir çoğu ile var.
Halk Ozanlığı geleneğinin günümüzde devam ettiğine inanıyor musunuz? Evet. Etmeseydi bu günkü aşıklarımız olmazdı. Bir çok aşığımızın, ozanımızın en büyük sıkıntısı kendisini ifade edecek medyada yer bulamaması. CEM TV hariç. Diğer büyük medya aşıkları görmezlikten geliyorlar. Unutmasınlar ki onlar bindikleri dalı kesiyorlar.
Hangi ozan ve ses sanatçılarıyla dostluğunuz var? Mahzuni başta olmak üzere bütün adam gibi adam olan herkesle dostluğum var. Sadece uzak durduklarım deviricilerdir. Onlar devleti devirmeye çalışıyorken fakat yerine nasıl bir sistemi kuracaklarını bilmiyorlar, devrimcilere selam deviricilere de uzağım.
Kitap okuyor musunuz? Okuyorum. Yol erkan başta olarak.
Sinemaya, tiyatroya gidiyor musunuz? Evet. Özellikle tiyatroyu çok seviyorum.
Şimdiye kadar kaç Alevi – Bektaşi anma etkinliğine katıldınız? Sayısını bilmiyorum yurtdışında çok fazla etkinlikte yer aldı.
Halk ozanlarının genel sorunları sizce nelerdir? Çözümlenebilmesi için neler yapılmalıdır? Halk ozanlarının iki sorunu var; ekonomik, yeterince kendilerini ifade edecekleri Tv kanalı bulamamaları yani onlara gereken değer verilemiyor. Aşıklar kültürün mihenk taşlarıdır. Onların nesli tükenmeye yüz tutmuştur. Çünkü usta çırak olayı bitti. Halk ozanlarının sorunlarını çözmek önce halka düşüyor onlar gerçek aşıklarla sahtekarları ayırarak işe başlamalılar ve kendi yanlarında olanlarla karşılarında olanları ayırmalılar aşıklar politikacı değildir, onlar ne sağda ne de solda olurlar, onların tek mekanları hak ve halka hizmettir. Yurdunu, insanını, cumhuriyetin ayyıldızlı bayrağı savunan yurdunu emperyalist devletlerden koruyan aşıklara sahip çıkılmalı çünkü onlar birer barış elçisidir.
Halk ozanlığında ne gibi değişmeler yaşanmıştır? Hiçbir deyişim yok. Sadece usta çırak yaşamı bitti. Bunun içindir ki bugün nesilleri tükenmeye doğru gitmektedir. Yeni moda bazı sanatçılar ben Türk’ü formunda eser yapıyorum iddiasındalar, kırılmasınlar ama halk ozanlığı çok ayrı bir kavram onların dili bize benzemiyor ve teli bize benzemiyor.
Toplumun ve devletin halk ozanlarına bakışını, yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz? Toplum aşıklarını tanımıyor topçular popçular her gün gündemdeyken onlar bizi nasıl tanısın. Bu onların hatası değil ki. devlete gelince basiretsiz hükümetler bizi yok saydı, sayıyor bizi yok etmek için her çareye baş vuruyorlar. Nedeni? Aşıklar bugüne kadar ki hükümetlere muhalefet etmişlerdir. Hükümetlerde muhalefeti yok etmek için elinden geleni yapmıştır. Aşıklar padişaha boyun eğmemişler, kapı kulu olmamışlar. Fakat bugün siyasi örgütlerin kapı kolu ozanları kınıyorum çünkü siyasi örgütler onları kullanıyorlar. Halk ozanlığı aşıklık geleneği son demlerini yaşadığına inanıyorum. Yeni aşıklar yetişmiyor düşünün hangi aşığımız göçtü yerine onu aratmayan kimse geldi mi hayır. Hepsinin yeri boş kaldı çünkü usta-çırak yok.
Halk ozanlarının geleceği hakkındaki fikirleriniz nelerdir? Halk ozanlarının geleceğinden son derece kaygı duyuyorum.
Bilip tanıdığınız diğer halk ozanlarının isimlerini, varsa telefon ve adreslerini verebilir misiniz? Tanıdığım bütün ozanları Ayhan Aydın kayıtlara geçmiş. Ona şükranlarımı sunuyorum. Bu günümüz Alevi ozanları isimli eser gerçekten çok kıymetli bir eser onu var edeni kutluyor, öpüyorum.
Elinizde bulunan ozanlarla, ozanlıkla ilgili kaynaklar hangileridir? Oldukça yeterli kaynak var.
Hangi ozanların, hangi eserlerini biliyorsunuz? Ben genel olarak üretmeyi ve onları sergilemeyi çok istiyorum çünkü ihtiyaç çok fazla.
Genel olarak bütün aşıkların eserlerini takip ederim usta malı eserleri bir çok sanatçı arkadaşım seslendiriyor ben yeni sıfır eserler yapmaya yönelik çalışma yapıyorum. Çok değerli başka aşıkların da yeri geldikçe türkülerini seslendiriyorum.
Halk ozanlarının sorunlarını giderilebilmesi için hangi kurumlar, neler yapabilir? Halk ozanlarının iki sorunu çözülmeli; 1 – Ekonomik, 2- İmkan ifade özgürlüğü TV öncelikle hükümetler bu konuya eğilmeli sonra devlet kurumları kültür bakanlığı TRT el uzatmalı alevi TV’leri zaten ellerinden geleni yapıyorlar.
Ozanlara ekonomik destek sağlanması için neler yapılabilir? Ozanların eserlerinin korunması, kasetlerinin, kitaplarının basılabilmesi için neler yapılabilir? Her şeyin çözümü hükümetlerin elinde kültür bakanlığı kasetleri ve kitaplar işlenmeli gerekli reklamlar yapılmalı o zaman siz görün analar neler doğuruyor.
Dedeler, babalarla ozanlar arasındaki ilişkilerin daha yoğun olabilmesi için neler yapılabilir? Dedeler zakirler ve aşıklar arasında gözle görülmeyen bir bağ vardır o hiç çözülmedi. El ele el Hakk’a en yoğun bunların arasında yaşanıyor ne zakirsiz dede ne de dedesiz zakir olmak olamaz bazı dedeler zakirlikte yapılarlar onları saygıyla karşılıyorum.
Varsa Piriniz hangi ocaktan gelir? Baba Mansur
Rehberiniz hangi ocaktan gelir? Karadonlu Canbaba
Mürşidiniz hangi ocaktan gelir? Hünkar Ocağı
Varsa köyünüzdeki dergâhın ve türbenin adı? Onerlide (Ömerli)
Türbedeki zatın soyağacı, özellikleri? Karapirbat
Köyünüzdeki ziyaret yerleri ve yatırların adresleri Onerli Köyü
Bağlı olduğu ocak? Karadonlu Canbaba
Yörenizde bir kültür veya dini inançsal Anma etkinliği yapılıyor mu? Yapılıyorsa, tarihi nedir? Her yıl on erlide kurbanlar kesilir cemler tutulur belli bir tarihi yok
Etkinliğe kimler, hangi bölgelerden gelmektedirler? Bütün çevre köyler gelirdi
Sizin talip köyleriniz, yöreleriniz hangileridir? Karageban-Hinora-Çitme ağıldore
Köyünüzde, bölgenizde sizin dışınızda Talibi olan ocaklar hangileridir? Kureyşan, Ağuiçen, Şah Abbas.
Kaç yaşındasınız? 62.
Mesleğiniz ya da işiniz nedir? Aşıklık geleneğinden usta çırak yetiştirmek.
Görüşme tarihi: 24.05.2007, İstanbul
SELAM SiZE MERHABA
Selam sıze merhaba
Türkiye’den kalktı göçler
Yaban ele düştü saçlar
Saygı deyer emekçiler
sellam size merhaba
Çalar saz muhabbet başlar
Bağrımıza deyer taşlar
Türkiye’den göçmen kuşlar
Çokça çekti acıları
Hiç bütmedi sancıları
BİLEMEDİ BU TOPLUM
Haşimi neslinden doğan güneşler
Kadir kıymet bilemedi bu toplum
Muhammet nesline yapılan işler
Ali’ye yalandan yüzler sürdüler
On İki İmamlar zulüm gördüler
Kerbela çölünde çok can verdiler
Maraş’ı Çorum’u Sivas’ı yaktı
Ozanlar yanarken aliler baktı
Pir Sultan orada ayağa kalktı
Muhlisi Nesimi Gültekin gitti
Fevzullah Çınar’la Sulari bitti
Veysel’in çilesi canına yetti
Pir Sultan neslinden Mahsuni doğdu
Milletin derdiyle yüreğin oğdu
Umman Mahsuni’yi dereler boğdu
Kemteri kimseyi şikayet etme
Bırakıp batını zahire gitme
Seni anlarmı ki şu yeni yetme?
BU YAŞAMAK MI
Boynum bükük gözüm yaşlı
Söyleyin bu yaşamak mı
Yürek yanık bağrım taşlı
Ben bu sazı niye çaldım
Başıma bin bela aldım
Tükenmez çileye daldım
Söyleyin bu yaşamakmı
Çektim çilem dolmuyor
Hiç bir muradım olmuyor
Felek yakamı salmıyor
Kemteri çekiyor çile
Bunu belli etmez ele
Emeklerim gitti sele
Gölgelermi düştü payıma benim
Karlı dağlar ile tutardım güreş
Zehir mi karıştı suyuma benim
Bilmemki nedendir yolum dolaşık
Şu insan oğluna yüreyim aşık
Beklerim sabahı doğmuyor ışık
Bulut mu sarıldı ayıma benim
Kemteri ölüden kalmadı farkım
Yıktılar bendimi bozuldu arkım
Çok emek verdim ya dönmüyor çarkım
Felkmi el attı yayıma benim
Yaşa sinek zehirledik arıyı
Ayırayım derken yaşı kuruyu
Yol geçen hanına benzedik eyvah
Ömrüm örgü yavaş yavaş söküldüm
Yüküm ağır yedi kata büküldüm
Damla damla oldum yere döküldüm
Mazlumun kanına benzedik eyvah
Kemteriyim artık bu kadar yetti
Kendi aklım beni perişan etti
Dizimde dermanım gözde fer bitti
Karınca canına benzedik eyvah
BAKILACAK YÜZ NEREDE
Poyraz yeli esti solduk
Derman derken derdi bulduk
Dost diyenden korkar olduk
Bakılacak yüz nerede
Çok karlı dağlar aştık
Kaynaya kaynaya piştik
Cahilin elinden şaştık
Söylenecek söz nerede
Kıyar olmuşuz her cana
Deger vermeyiz insana
Sayende benzedik sana
Bizde sağlam öz nerede
Kemteri neylesin hiçi
Boşaldı zamanın içi
Mevsimler oldu ğurbetçi
İlk bahar yaz güz nerede
Paydos dertle boğuşmaya
Baykuşlar doldu bağlara
Ceylanlar düştü ağlara
Şahinler uçtu dağlara
Çelik büken kol kalmadı
Hayatta çok ettim hata
Derdi derde kata kata
Her gün zehir yuta yuta
Dilimizde bal kalmadı
Kemteri doğar batarım
Hasta yüreyim yatarım
Sermayem sazım satarım
Başka çıkar yol kaqlmadı
Ulu yoldan dönüş olmaz yarenler
Böyle gelmiş gitmiş nice kervanlar
İncinsekte incitmedik erenler
Merhametten maraz doğdu ya ALİ
Mervanın soyları yeni heveste
Gitti doslar can eglenmez kafesde
O kanlı katiller gene sivasda
Ateş duman canlar boğdu ya ALİ
Erenler yurduna zabani dolmuş
Yezidin soyları yerini bulmuş
İslamın sahibi katiller olmuş
Dağdan gelip bizi koğdu ya ALİ
Kemteri Hakk için sazını çaldı
Bu yolu erkanı neslinden aldı
Bu kadar davamız mahşere kaldı
Çok analar yürek oğdu ya ALİ
Arif olanlara söyleyim hemen
Çektiğim cefa yaman mı yaman
Dervişliğe adım attığım zaman
Varlığın içinde yokluk yaşadım
Mümin olan yollarından azmasın
Şu insan oğluna kuyu kazmasın
Hiç kimse boşa bana kızmasın
İki yüzlüleri elbet taşladım
İnsan olan her boyaya boyanmaz
Cahilse gaflete yatar uyanmaz
Sabır taşı olsam gene dayanmaz
İyi ettim yaramazı haşladım
Anlatma Kemteri dertlerin beter
Sana yoldaş olmuş gam ile keder
Onurumu çiğnetmedim bu yeter
Bunun ile övünmeye başladım
Kalk ayağa selvi boylum kalk hele
Bu koca ömürde bir gün görmedik
Şu güzel daglara poyrazmı deydi
Güvendim ovaya karlarmı yagdı
Sevdigim ecele boyunmu egdi
Kalk ayaga selvi boylum kalk hele
Çalıştın geceyi gündüze kattın
Bin bir çile ile bir yuva yaptın
Nice zehirleri bal dedin sattın
Kemteri yüreyin ğamda kederde
Demekki bunlarda varmış kaderde
Kim saldı seni dost bu zalım der de ??
Çevirdim felegi hesap sormaya
Çekil şu yolumdan dar dedi geçti
Başladı saçıma bakıp durmaya
Bunu benden bilme kar dedi geçti
Benim dertten başka yoktur bir anım
Bu kadar zulmete dayanmaz canım
Vurdu bin yerimden akıyor kanım
Açtıgım yarayı sar dedi geçti
Adım başı ondan bir sille yedim
Çevirdi suyumu yıkıldı bendim
Bırak şu yakamı çekil git dedim
Daha çekecegin var dedi geçti
Kemteri yüreyin acıyla pişmiş
Aykkabı yırtık tabanı şişmiş
Meger felek bile sevdaya düşmüş
Döne döne baktı yär dedi geçti
Parmagına kann bulaştı kekligim
İdam kararını verdigin zaman
Sen bilirsin benim neler çektigim
Yorgunu yokuşa sürdügün zaman
Yetmedimi ayrı ayrı gezdigin
Bir hayaldir yüreyine çizdigin
Başına gelecek bir gün sezdigin
Sevin defterimi dürdügün zaman
Kara düşünceler ömür bitirir
Ham hayaller uçuruma yetirir
Senin bu gidişin bela getirir
Başımıza çorap ördügün zaman
Dertli kemteriyi ele dolarsın
Hep böyle kalmaz sende solarsın
Oturupda saçlarını yolarsın
Yaşayan bir ölü gördügün zaman
Kalbe kilit vurmaz idim
Sizden adres sormaz idim
Bağlasanız durmaz idim
Ağlaması kolay idi
Derman bakabilir idim
Zincir taka bilir idim
Başa çıkabilir idim
Eger dert bir ola idi
Yüreklere dola idi
Yola çabuk dilmezdik
Belki bunca üzülmezdik
Yad sararıp sola idi
Kemteri gün görürmüydü
Düşmanın tek terörmüydü
Gurbet elde ölürmüydü
Yurtta çare ola idi
Feryadım çığlıgım göklere çıktı
Beni bin parçaya böldün yüreyim
Gücü yetmeyenler bir kurşun sıktı
Nişan tahtasına döndün yüreyim
Yaşamı toz penbe gibi sanarken
Duymadın sızıyı yaran kanarken
İnsan sevgisiyle içten yanarken
Kar döktüler sana söndün yüreyim
Sen kime alındın bu ne bayğınlık
Hayallerin yıkık çevren dagınık
Kendine karanlık ele aydınlık
Seher yıldızına yöndün yüreyim
Kemteri derdini paylaşmayalı
Çok oldu işine karışmayalı
Ne kadar olduki görüşmeyeli
Daha yaşıyordun öldün yüreyim
Kalmadı başka yolumuz
Dert alıp dert satar olduk
Himmet ettikçe ulumuz
Kör gözlere batar olduk
Yakışmayan yol tuttunuz
Bal vardı zehir yuttunuz
Bir köşede yatar olduk
Dürüst olan sakınmasın
Bunun için yakınmasın
Şu felege çatar olduk
Kemteri kavrulduk piştik
Cahil davulunda şiştik
Gerçegin peşine düştük
Turna gibi katar olduk
Bazan bu aklım durmuyor başta
Kör cahili kamil sandım tu bana
Yorğunum artık baharda kışda
Kör cahili arif sandım tu bana
Tuzlarla biberi yarama sardı
Ruhunda bir canavar uyardı
Attığı taş ile kafamı yardı
Biraz yorulunca çamura yattı
Bir lafın yanına bin daha kattı
Kendi pazarında dostunu sattı
Kör cahili adam sandım tu bana
Kemteriyi ateşlere yaktılar
Geçipde karşıma seyre baktılar
Kalleşce davranıp yere çaldılar
Kör cahile kamil dedim tu bana
Divrigi.li Halk Ozanı