JOSE SARAMAGO VE KABİL ÜZERİNE | Journal of English Language and Literature Club
JOSE SARAMAGO VE KABİL ÜZERİNE
Sadece nokta ve virgül kullanmasına rağmen ne demek istediğini oldukça açık bir dille anlatabilen Nobel Edebiyat ödülü sahibi Jose Saramago’nun Kabil isimli kitabı, Âdem ve Havva’nın cennetten kovulması olayıyla başlıyor.
Jose Saramago’nun ‘’Efendi’’ diye hitap ettiği Tanrı, Âdem ile Havva’yı yasak elmayı yedikten sonra, iyiliği ve kötülüğü Tanrı gibi bilip öğrenmelerinin üzerine cennetten kovar. Dünyanın ağacı, bitkisi ve yiyeceği olmayan, tek tük dikenlerin yetiştiği kurak bir köşesine gönderir. Cennete tekrar girememeleri için de kapısına elinde ateşten kılıcı olan Azrail’i bekçi olarak diker.
Âdem ile Havva sürüldükleri uçsuz bucaksız dünyanın kuytu bir köşesinde, haftalarca aç susuz yaşam mücadelesi verirler. ‘’Havva eteğini düzeltip üzerine hafif bir post alarak’’ cennetin kapısında bekçilik yapan Azrail’e, son derece işveli bir şekilde, aynı zamanda kendinden emin ve kararlı bir hal takınarak yiyecek istemeye gider…
Hikâye böyle başlıyor. Eski Ahit’i ve içindekileri bir tiyatro sahnesi misali canlandırarak, özellikle olaylardaki mantık hatalarını okuyucuya göstermeye çalışıyor.
Lilith, Musa, İbrahim’in oğlunu kurban etmesi, Babil kulesinin yıkılması, Sodom ve Gomore şehirlerinin kükürt ve ateşle yok edilmesi, Yuşa ve Eriha şehrinin düşmesi, Eyüp’ün sınanmak için çektiği çileler ve Büyük Tufan’da geçen olaylarda, Tanrı’nın ihmali ve merhametsizliğini vurgulayıp iç içe geçtiğini düşündüğü Tanrı ve Şeytan kavramlarını sorguluyor Saramago.
Diyaloglarda kimin konuşup kimin sustuğunu, virgülden sonra kullandığı büyük harfle başlayan kelimeden anlayabiliyorsunuz. Adaletsiz ve acımasız bir Tanrı’yı kabul etmek istemediği için bazı yerlerde ‘’Tanrılar’’ diyerek bizi tasarlayan Tanrı’dan daha öte bir Tanrı arayışına girdiği de oluyor. Kimi zaman kişi, nesne, uygulama gibi unsurların kendi tarih ve dönemlerine özgü bir şekilde anlatılmadığı, anokronik anlatımı seçmesi, mizahın yansıra acımasız bir küçümseyiş duygusu da veriyor.
Kitapta anlatılan her hikâyeye, zamanda yolculuk yapan, yazarın değimiyle ‘’Başka bir şimdiki zamana’’ giderek olayı görüp dâhil olan Kabil, Büyük Tufan’da Nuh’un gemisinin olduğu yere, çok büyük bir su kütlesi gelse bile geminin olduğu yerde yüzemeyip batacağını Efendi ile karşılıklı tartışıyor. Bunun Arşimet prensibine aykırı olduğunu Tanrı’ya kanıtladıktan sonra, Tanrı, tufan koptuğunda geminin meleklerle denize taşınmasına karar veriyor.
Olayın Arşimet prensibine uymadığını kanıtlamaya çalışması okuyucuyu güldürmekle birlikte, alaycı ve acımasız bir dille Tanrı’nın da çok basit zafiyetleri olabileceğine vurgu yapıyor.
Kitap, kardeşi Habil’i öldüren tarihin ilk katili Kabil’in ne kadar suçlu olduğunu irdeledikten sonra, aslında onun asıl kurban olduğunu anlatsa da bana göre Saramago’nun üzerinde durup düşündüğü konu ‘’Kötülük problemidir.’’
Hâlâ yazarları, felsefecileri ve ilahiyatçıları meşgul eden, binlerce yıl önce yaşamış Epikür’ün kötülük problemi, David Hume tarafından şu şekilde sunulmuş:
-Tanrı kötülüğü önlemek istiyor da gücü mü yetmiyor?
-Öyle ise o güçsüzdür.
-Yoksa gücü yetiyor da önlemek mi istemiyor?
-Öyle ise o iyi niyetli değildir.
-Hem güçlü hem iyi niyetli ise bu kadar kötülük nasıl oldu da var oldu?’’
‘’Kabil’’ için ister büyülü gerçeklik tekniğiyle yazılmış, deyin ister felsefi bir yaklaşımla var oluşu sorgulayan bir kitap, deyin… Saramago’nun içinden çıkamadığı konu kötülük problemidir.
Tanrı yarattığı dünyada ne kadar adildir? En önemlisi Saramago eğer Tanrı varsa niçin kötülüğü engellemiyor sorusuna yanıt arıyor. Çok fakir bir çocukluk geçiren, kış geldiği vakit yün yorganlarını rehin verecek kadar yoksul bir ailede büyüyen Saramago’nun isyanı, Tanrı’nın niçin insanın yanında olmadığı ve adil bir düzen kurmadığıyla ilgilidir. Ve bir başka isyanı da Tanrı’nın insanı bir sürü kusurla donatıp dünyada bu kusurlarıyla yaşamaya mecbur bıraktıktan sonra, neden hata yapmadan yaşamasını beklediğidir.