Yeraltından Çıkardığın Şey Senin Tarihindir!
28 Aralık 2018 Cuma Saat 15:12
Toprağına, sevgili yurduna dönük tarihi bilgilere ulaşmak istediğinizde, ilk başvuracağınız kaynaklar arasında arkeoloji de bulunuyor.
Tev Aslan:Adıge Cumhuriyeti Ulusal Müzesi bilim baş danışmanı.
Zaman hızla ilerliyor. Birkaç yıl önce, bilim insanı Vladimir Erlih’in kazı heyetinde yer almıştım. Vılape (Уляп) hastane bahçesindeki höyüğü 2008 yılında kazdık, pişmiş topraktan yapılmış büyük bir kazan çıkardık, - diye anlatıyor Adıge Cumhuriyeti Ulusal Müzesi baş bilim danışmanı Tev Aslan.
Yemţıĺ Nurbıy: Bu büyük kazanın yaşını belirlediniz mi?
Tev Aslan: Pişmiş topraktan yapılma ve Maykop Kültürü ürünü. Bronz Çağı’na ait bulduklarımızdan iki bin yıl daha yaşlı.
Yemţıĺ Nurbıy: Görünümü nasıldı?
Tev Aslan:Binlerce yıl içinde yer altında kalan bu büyük ev eşyası parçalanmış durumdaydı. Şimdi birleştirilmiş biçimde Ulusal müzemizde.
Yemţıĺ Nurbıy: Bu eşyanın sahibi olan ulusu belirleyebildiniz mi?
Tev Aslan:Birinci ve ikinci kazanları eski Adıge yerleşimlerinde bulduk. Veĵ Svetlane Vılape’den, Ulusal müzede çalışıyor. Bunu dikkate alarak büyük kazanın parçaları yapıştırılırken kazanın önünde resmini çektik.
“Nartların Görkemli Kazanı”
Yemţıĺ Nurbıy:Aslan, bu yakınlarda ulusal eşyalara, buluntulara ilişkin olarak Tahtamukay’da yapılan toplantıya ilişkin olarak gazetemiz okuyucularını bilgilendirmek istiyoruz.
Tev Aslan: “Adıgey” adlı devlet radyo televizyon kurumu çalışanları Tev Zamire ve Dışeç Habidet tarafından “Nartların Görkemli Kazanı” adıyla çekilen filmin galasını Tahtamukay Kültür Evi’nde yaptık.
Yemţıĺ Nurbıy: Filmin konusu neydi?
Tev Aslan:Konu 1982 yılında 10 uncu Ule büyük höyüğünde çıkarılan büyük bronz kazanı tanıtma konusu idi.
Yemţıĺ Nurbıy: Konuyu biraz daha ayrıntılı açıklar mısınız?
Tev Aslan: Nart öykülerinden giriş yapayım. Eski Grek tarihçisi Heredot, kitabında Meotların (Mıvţe) kralı Arifarn, savaşçılarından (askerlerinden) birer ok getirmelerini emreder. Getirilen okların bronz uçları alınıp bir yerde toplanır. Ustalar ok uçlarından bir kazan üretirler. Bu büyük kazan 2500 yıl öncesine ait.
Yemţıĺ Nurbıy: Bu gibi öyküler için bilim insanlarının tutumu nedir, karşılaştırmalar yapmıyorlar mı?
Tev Aslan:Tarihte, Nart öyküleri dahil, bundan daha büyük bir kazan Kuzey Kafkasya’da bulunmuş değil. Kazan Moskova’daki Doğu Halkları Devlet Sanat Müzesi’nde.
Adıgey’e geri getirilecek
Yemţıĺ Nurbıy: Sivil toplum örgütü “Adıge Khase” bu büyük kazanın Adıgey’e geri getirilmesini istedi, başvuruda bulundu. Bu konu konuşuluyor.
Tev Aslan:Doğru bilgi. Adıge Khase 2013 yılında Moskova’daki Federal Müze Başkanı Aleksandr Fedov’a bir yazı gönderdi. O zamanki Adıge Khase Başkanı Beğuşe Adame tarihsel bir bulgu olarak Adıgeyde bulunan büyük kazanın Maykp’taki ulusal müzeye iade edilmesini istedi.
Yemţıĺ Nurbıy:Bir yanıt verilmiş mi?
Tev Aslan:Verilen yanıtta kazana ilişkin belgeler düzenlenip tamamlandığında kazanın şubat 2019’da Maykop’a gönderileceği bildirildi. O konuda umutlandırıldık.
Yemţıĺ Nurbıy: Aslan, Adıge (Çerkes) ulusunun tarihini araştıran heyetlerde yer aldınız. 1982 yılına dönüş yaparsanız en çok neyi vurgulamak istersiniz?
Tev Aslan:Nurbıy, sana yeterli bir yanıt verecek durumda değilim. Tarihi olayları soruşturmak zor şey değil, ama bunları anılardan süzerek anlatmak da kolay değil. Sadece büyük kazandan söz etmiyorum. Halkın bizi sevinçle karşılamakta ve sorular sormakta olmaları unutulacak şeyler değil. Kazı hayetinde bulunmam şans kapımı açtı diyebilirim.
Veĵ Svetlane pişmiş topraktan üretilme büyük kazanın önünde.
Yemţıĺ Nurbıy: Heyetteyken duyduklarını, gördüklerini ve bilim insanlarının sana ilişkin tutumlarını anlatırsan seviniriz.
Aslan başını kaldırdı, bana dostça baktı, ama söyleşiyi sürdürmek istediğini söylemedi. Centilmen biri olduğu, sevgili köyü Tevıyhable’yi anımsadığı, baş teknisyen olarak Tevçoj ilçesindeki “Oktyabr” kolhozunda çalıştığı günleri, Maskovadan gelen ünlü arkeologların önermeleriyle Maykop’ta çalışmaya başladığı ve bezerleri, bir “film şeridi” gibi beyninden geçmiş olmalı, o izlenimini edindik.
Yemţıĺ Nurbıy: Rusya Gazeteciler Birliği üyesisiniz. Arkeoloji konusunda ilk Adıgece kitabı siz yayımladınız. Arzularınızı, girişimlerinizi ilginç buluyoruz.
Tev Aslan:Arkeolog yaşadığı sürece, tarihi daha iyi öğrenmek için araştırma yapmak, bulguları bir araya getirmek zorunda. Adıge Khase yönetim kurulunda bulunuyorum. Bir yerde bulunup başka yerlere götürülmüş olan arkeolojik eserlerin, bulunduğu yere, yerel ulusa geri verilmesi en doğru tutumdur. Adıge Khase’nin bu işe öncülük etmiş olmasına seviniyorum. Ulusunun geçmişi sana yol gösterir ve seni bilimsel derinliğe götürür.
Büyük bronz kazan.
ABD, Almanya, Moskova…
Yemţıĺ Nurbıy: Götürülen altın, gümüş, bronz ve benzeri eşyalar şu an neredeler?
Tev Aslan:Almanya, ABD, St. Petersburg, Moskova ve benzeri yerlerdeki müzelere götürülmüş durumdalar. Bunlar Adıgey’e geri getirilip müzelerimizde sergilenirse, cumhuriyetimizi ziyaret edecek turist, konuk sayısı artacaktır. Adıge Cumhuriyeti’nin kültürü ve sanatı tüm dünyaya daha güçlü bir biçimde tanıtılmış olacaktır.
Yemţıĺ Nurbıy: Konuştuğumuz konu bu işi için bir çıkış noktası olabilir mi?
Tev Aslan:Filmin galasında Tahtamukay ilçe yönetimi Kültür Dairesi Müdürü Açumıj Ruslan ve başkaları birer konuşma yaptılar. Arkeolojik eserlerin Adıgey’e geri getirilmesi konusunda çalışacaklarını söylediler ve bizde yeni umutlar yarattılar.
Yemţıĺ Nurbıy:Ulusun tarihini daha derinden öğrenmek için cumhuriyetimizde yetenekli arkeologların yetiştirilmesi gerekmiyor mu?
Tev Aslan:O konuda ayrı bir konuşma yapmak isterim. Bize konuk olarak gelen arkeoloğa değer vermemiz gerekir, ama ayağını eşiğe bastırmadan geldiği yere yolcu ettiğimizi düşündüğümüzde, kendi kendimize yetiştirdiğimiz arkeolog sayısını saptama durumuna düşmüş oluruz.
Yemţıĺ Nurbıy: Vılape’de bulduğunuz büyük bronz kazan benzeri ilginç tarihi yapıtlar konusunda daha sonraları da sizinle görüşmek isterim.
Tev Aslan:İyi günlerde buluşma umuduyla.
Yemţıĺ Nurbıy, Adıge mak, 28 Aralık 2018