Ana Sayfa Edebiyat ÇAVDAR TARLASINDA ÇOCUKLAR KİTABI ve ÇAVDAR TARLASINDAKİ ASİ FİLMİ
Bir kitabın yazılışı, bir yazarın doğuşu…
Yazarlar bambaşka kişilikler sergileyen bazen üzücü bazen korkutucu bazen hayranlık verici hatta şaşırtıcı da olsa bazen sıradan yaşamlar yaşayabilir. Yazdıkları yaşadıklarıyla örtüşebilir ya da yazdıkları ile yaşadıkları zıt kutuplarda olabilir. Salinger’ın Çavdar Tarlasında Çocuklar kitabını okuduğunuzda çavdar tarlasında geçen mutlu ya da hüzünlü bir çocukluğu göremiyorsunuz. 12 yaşında görünen kızgın asabi hayatı sorgulayan sahte davranışlara tepki gösteren bir ergeni görüyoruz.
İçki içen, küfür eden, kendini ve insanların doğasını olduğu gibi kabul eden, yalana sosyal baskıya isyanını eyleme dönüştüremeyen dışlanmış biri olan okullu genç Holden akademik başarı sağlayamaz ve prestijli okulu Pencey’den atılır. Holden’ın yaşamının Salinger’ın yaşamından kurgulandığını romanda açık olarak hissederiz ki romanın temel sorununu oluşturur. Yetişkin tavırlar sergileyen, yetişkin mekanlarında geçen kadın erkek ilişkilerini cesurca irdeleyen, cinselliğin tümüyle işlendiği bölümler yetişkinlerin yaşamına uygundur. Cenaze merasiminden, barlara, otellere Central Park ve hayvanat bahçesine dek uzanan mekanlar, romanda adı geçen caddelere dek Salinger’ın uğrak mekanları hayatında edindiği alışkanlıkları temel malzemedir. Geçim kaygısına, hayatın ne olduğuna dair düşüncelere ve ailesinin dini bakışına dek Holden, Salinger’ın kurgulanmış kopyasıdır. Babasının Yahudi olup bunu gizlemesi yaşamında gördüğü ilk sahtekarlık olarak filmde yer alır. Holden, kendisine hakaret edebilen salak, deli diyebilen alışkanlıklarının kötülüğünü gülünçlüğünü kabul edebilen, alışkanlıkların tümünü Salinger’da görürüz, hatalarıyla yüzleşebilen diğer insanlardan da bunu bekleyen biridir. 2. Dünya savaşına katılan Salinger’ın saklandığı çukurda başını örten şapka Holden’ın kırmızı avcı şapkasına döner. Arkadaşlarını gömdüğü buzlu göl, cenaze merasiminin anlatılmasına yol açar. Savaş Salinger’ı psikolojik olarak yıkınca anılarıyla Holden özdeşleşir ve yazmayı bırakmak zorunda kalır. Salinger’ın Holden’a kattığı isyankar tavır içki içen ya da içmeye çalışan Holden’ın durumu Salinger’ın unutmak, insanların samimiyetsiz tavırlarına duyduğu kızgınlığını atmak için içmeye başlamasından ileri gelir. Eserinde gerçekçi bir yaklaşım sergilemek isterken yayıncılar Holden’ı anlayamaz, deli, ayyaş bir Holden görürler eseri rafa kaldırmayı, bekletmeyi, satış politikasına uygun olmadığını ileri sürerler. Menajerinin eseri gönderdiği bir yayıncı sonunda Salinger’ı anlar, eseri olduğu gibi yayınlayarak Çavdar Tarlasında Çocuklar’ı şaheser kabul eder. Böylece bir anda en iyi çıkış yapan yazar oluverir.
Film Salinger’ın atlı karıncayı seyredişiyle başlıyor, kitapta kızkardeşi Phoebe’yi bindirdiği eve dönmeyi kararlaştırdığı anı hatırlatıyor. Sonrasında annesinin destek verdiğini babasının ona okuldan atılmış olduğunu hatırlattığını görüyoruz. Holden’ın da ailesinden kaçması, saklanmasının temel sebeplerine inmiş oluyoruz. Sahne babasının yazarlığı başaramayacağını söylediği ‘pastırma kralı’ olmayı teklif ettiği kırılma anıyla ilerliyor. Annesi oğlunun yanında durarak onu yazarlık kursuna göndermesi konusunda babayı sert bir şekilde uyarınca Salinger kendini Story Magazin’in editörü olan hayatını değiştirecek Wiht Burne’ın yanında buluyor. 20 yaşındaki Salinger’a öğrettiği en iyi şey filmde Salinger’ın ifadesiyle : Gerçek bir yazarın ömrünü karşılığında hiçbir şey alamayacağını bilerek yazması gerektiğini bilmesi gerektiğiydi. Sonrasında bir yazarın yazamaması ve yazmayı öğrenmesi eleştirileri göğüslemesi en önemlisi de yayınevleri ve dergiler tarafından reddedilmeyi kabullenmesi gerektiğini Salinger’ın hayatı üzerinden gözler önüne seriyor. İlk öyküsünü Story Magazin’de 25 Dolara yayınlayan Salinger Whith’in tavsiyeleriyle daha derine inmeyi öğrenirken Çavdar Tarlasının kadın karakteri Sally olacak Uno ile tanışır. Romanda tanıdığımız Ernie’yi barda görür ve Salinger’ın yaşamını romana uyarladığına her sahnede şahit oluruz. Hayatı güzel ilerlerken Holden karakterini yazar ve Whith kısa hikaye olmasına karşı çıkarak roman olmasını öğütler. “Daha çok kelime” der Salinger uzun yazmaktan korkan bir yazarın cesarete ihtiyacı vardır. Holden karakteri New Yorker tarafından yayınlanmak üzereyken Sally ile mutlu son ve içki sorununun değiştirilmesi istenir. Yazarların yazdıklarına editörlerin pazarlama sorumlularının karışması bugün de geçerli bir durumdur. Salinger gerçeğin peşinde olduğunu ve değiştirmeyeceğini söyler ve kendini Pearl Harbor saldırısından sonra askerde bulur. Askerdeyken Uno Charlie Chaplin’le evlenince kadınlara güveni yıkılır. O kızgınlıkla Sally ve kadınlara dair bölümler ortaya çıkmış olur. Gerçek hayatta üzülen bir taraf olduğunu söyler ve o taraf Salinger’dır. Savaşa katılan ölümlere acılara tanık olan birliği yanlış yere indiği için şans eseri hayatta kalan Salinger “hayatta kalmak için Holden’a tutunur, hayatta kalmak için yazar.” 1946 da evli olarak Amerika’ya Whit’in seçkide yer alacağını söylemesi üzerine dönen Salinger seçkinin çıkmayacağını öğrenince yıkıma uğrar. Eski öğretmeni ve dostuna küser, eşinden boşanır, içmeye başlar. Yıkımı meditasyon yapan gençlerin sayesinde Hindistan’da savaşmış Salinger’ın ruh halini anlayan bir rahibin tavsiyeleriyle atlatır ve artık Whith’in yerine akıl hocası olur. Filmde Salinger’ın takıntıları, kibritle oynayan roman kahramanı Holden’ın hareketleriyle bire bir Salinger’ın gergin tavrı kitabı okuyanlarca tanıdık gelecektir.
Yazarın en büyük sorunlarından biri olan yazamama sorununu rahibin “Yeteneğini göstermek için mi yazıyorsun yoksa kalbinden geçenleri anlatmak için mi?” sorusuyla aşar. Yazmaya başladıktan sonra yine sorunlar baş gösterir. New Yorker editörleri notlarla müdahale ederler Salinger şöyle der: ”Herkesin yazmak istediği gibi öyküler yazmak istemiyorum. Yani her savaş kahramanı geçit törenine sahip olmaz. Bazen kafasını uçuranlar olur. Ben yazı konusunda yeni bir form getirmek istiyorum. Varoluşumuzun acısının gerçekçi bir şekilde herkesin görebileceği modern toplum hakkında modern bir form.” Ve Salinger için dönüm noktası olacak tavsiye gelir: ”Aşırı açıklama yapıyorsun okuyucunun seni anlayacağına güven.”
Bu uyarıdan sonra tekrar yazmaya başlayan Salinger bambaşka bir yazar olacaktır. Hikayeleri basılır ünlü olmaya başlar. Romanını bitirmek ister ama anıları rahatsız eder rahibin tavsiyesi dönüm noktası olur: ‘‘Dikkat dağıtıcı şeylerden uzak dur.” İnzivaya çekilen yapayalnız dağ başında orman içinde bir eve çekilen Jery Çavdar Tarlasında Çocuklar’ı bitirir. Romanı yayınlatmakta zorlanan Jerry romanın yayınlanmasıyla üne ve itibara kavuşur. Yılın en başarılı romanı olur. Babasıyla arası düzelir ama artık şöhretin getirdikleriyle yüzleşmek zorundadır. Kendini Holden sanan kırmızı şapkalı gençlerden korkmaya başlamıştır. Dikkati dağıtan şeylerden kaçmak için gittiği Cornish, New Hampshire’da yaşamaya başlar, tahammül ettiği tek kişi olan Claire’le evlenir, bir çocukları olur ama yazmak onun için inanç haline gelmiştir. Sadece yazmayı düşünür. Claire ve ailesini ihmal eder, her şeyi unutarak zamanını çalışma odasında geçirir. Sonunda inanılmaz bir karar alarak hiçbir eserini yayınlatmadan sadece kendisi için yazmayı seçer. Huzuru yazarak bulur… Filmin sonunda da mizahi bir üslupla sahtelik ön plana çıkıyor, menajeri Salinger’a gülümseyerek şöyle der: “Her zaman söylediğim gibi yayınlanmak her şey değildir.” 91 yaşına 2010 yılına dek yazan yazarın isteğine sadık kalınacak mı zaman gösterecek yaklaşık 50 senelik zaman zarfında yazdıkları yayınlanırsa büyük bir kütüphaneyle karşılaşacağımız kesin…
Filmleri sevmeyen bir yazarın hayatının film olması da ayrı bir ironi. Filmin yönetmenliğini 2007 yılının en iyi senaristi kabul edilen Danny Strong üstlenmiş. Salinger’ı Nicholas Hoult başarılı bir şekilde canlandırırken Oona Oneil’ı 18 yaşın üzerinde görünse de Zoey Deucth oynuyor. Kevin Spacey rolün hakkını vermiş. Öğretmen ve editör havası her haline yansımış Whith Burner’ı başarılı bir şekilde canlandırmış. Victor Garber’ın baba rolünde görüyoruz. Shcrek rolünde hafızalara kazınan usta oyuncuyu rahip ve akıl hocası olarak görmek de şaşırtıcı. Müziği, kurgusu, savaş efektleri ve akıcılığı zamanlama sıralaması ile başarılı bir yapıt olmuş. Bir romancının yazıya başlama, yazma yayınlama sürecinde yaşadıkları ile üne kavuşması ve iç hesaplaşmaları harika bir şekilde ele alınmış. Yazar olmak isteyenlerin mutlaka izlemesi gereken bir başyapıt olmuş. İnsanın aldığı kararlara sadık olması, dürüstlük üzerine düşündürecek bir eser.
Kahramanımız kırılgan ince ruhlu çabuk değişebilen evhamlı olduğu kadar merhametli biridir. Kimseye zarar vermek üzmek istemez, hatta mutlu etmek için fedakarlık eder, fazlasıyla çaba da gösterir. Birinci kişi ağzından yazılıyor olması roman kahramanını kabullenmenizi kolaylaştırıyor. Toplumsal eleştirileri bireysel küçük sorunlar üzerinden ileterek okuru yormuyor. Romana müdahale eden yetişkin birini yazarı göstermeyerek alaycı ergen havasından ayrılmıyor. Romanı yasaklara boyun eğmeyen özgür ruhu başarılı kılıyor ama kamuda yasaklanmaktan kurtarmıyor. Filmi okullarda izletilebilir, düzeyli ve başarılı olsa da kitap için tavsiyem okul kütüphanesine almayın…
Her neyse, hep, büyük bir çavdar tarlasında oyun oynayan çocuklar getiriyorum gözümün önüne… Ne yapıyorum, uçuruma yaklaşan herkesi yakalıyorum; nereye gittiklerine hiç bakmadan koşarlarken, ben bir yerlerden çıkıyor, onları yakalıyorum… Çılgın bir şey bu, biliyorum, ama ben yalnızca böyle biri olmak isterdim.
“Erkek okullarına gitseydin görürdün. Bir dene de gör,” dedim. “Sahtekar heriflerden geçilmiyor ortalık. Tek yapacağın, derslerine çalışmak, böylece, bir gün kendine lanet bir Cadillac alacak parayı kazanmasını öğreneceksin. Okulun futbol takımı kaybederse çok üzüldüğüne herkesi inandıracaksın, sabahtan akşama kadar kızlardan, içkiden, seksten başka bir şey konuşmayacaksın. O küçük kliklerde herkes birbirini nasıl da tutuyor. Basketbol takımındakiler birbirini tutuyor, Katolikler birbirlerini tutuyor, lanet entelektüeller birbirlerini tutuyor. Ayın Kitabı Kulubüne üye olan herifler bile birbirlerini tutuyor. Şöyle biraz akıllıca bir şeyler yapmaya kalk…”
Çavdar tarlasında çocuklar 65 milyon sattı, 30 dile çevrildi.
Eser: 26 Bölüm 198 sayfadan oluşuyor. Çeviren Coşkun Yerli. Yapı Kredi Yayınları
Dili akıcı, sade, üslubu mizahi ve alaycı samimi isyankâr bu yüzden okuru kendine çekiyor ve özellikle yazıldığı dönemde gençlerin duygularına tercüman oluyor.
Etiketler: çavdar tarlasında çocuklar incelemesalingersalinger biyografisalinger filmisalinger hayatısinema eleştiri