Kaynaklara göre ashabın Resûlullah (sav)'tan kıraati alış tarzları çeşitli idi. Onların arasında Hz. Peygamber'den bir kıraat alan olduğu gibi, iki veya daha fazlasını alanlar da vardı. Sahabîlerden kıraat öğrenen tâbiûn ve etbâu't-tabiînin
Kırâatları, senedleri açısından sahih ve gayr-i sahih (şazz) olarak iki kısma ayırmak mümkündür. Sahih olarak kabul edilenler "mütevâtir" ve "meşhur", gayr-i sahihler (şazz) ise "âhâd", "müdrec" ve "mevzu" gibi başlıklar altında ele alınabilir.
Sahih olarak nitelendirilen bu kırâatlar mütevâtir ve meşhur olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Mütavâtir olarak kabul edilen kıraat, yalan üzerine ittifak etmeleri aklen mümkün olmayan bir topluluğun, aynı vasfı taşıyan başka bir topluluktan muttasıl bir senetle naklettikleri ve sahih kırâatın diğer iki şartını da bünyesinde taşıyan kıraat demektir. Cumhura göre mütevâtir kırâatlar, "kırâat-ı seb'a/yedi kıraat" imamının naklettiği kırâatlardır.
Adalet ve zabt sahibi kimselerin rivayet etmesiyle senedi sahih olup, Arap dili gramerine ve yazı itibariyle Hz. Osman'ın istinsah ettirmiş olduğu mushaflara uygun düşmekle birlikte, mütevâtir derecesine ulaşamayan ancak gördüğü kabul ile kıraat âlimleri arasında şöhret bulmuş kırâatlara da meşhur kıraat denilmektedir. Ebû Ca'fer, Ya'kûb ve Halefin kırâatları bu grupta ele alınmaktadır. Mütevâtir ve meşhur diye nitelenen bu kırâatlar, okunan ve inanılması vacip olan kırâatlardır.
"Denildi ki: Kıraatlar nisbet edildikleri imamlara göre, üç guruba ayrılmıştır: "Yedi kıraat", "On kıraat", "On dört kıraattir. Bu kıraatlardan en çok şöhret kazanmış olanı ve şanı en yüce olanı "Yedi kıraat"tir. Bu "Yedi kıraat", meşhur olan yedi imama nisbet olunur. Bunlar da: Nafî, Asım, Hamza, Abdullah b. Amir, Abdullah b. Kesir, Ebu Amir b. el-Ala ve Alî el-Kisaî'dir.
On kıraat: Bu yedi kıraata şu üç imanın kıraatını ilave etmekle olur: Ebu Cafer, Yakub ve Haleftir."
"Mütevatir sayılan on kıraatın imamları ise şunlardır:
1- Ebu Abdurrahman Nafi (169/785) Nafi'nin ravileri, Kalun ve Verş'tir.
2- Abdullah b. Kesir (120/738)
3- Ebu Amr (154/771)
4- Abdullah b. Amir (118/736)
5- Asım b. Ebi'n-Necud (127/745) Asım'ın ravisi Hafs'dır.
6- Hamza b. Habib (156/773)
7- Ali b. Hamza el-Kisai (189/805)
8- Halef b. Hişam (229/844)
9- Ebu Ca'fer el-Ka'ka (130/748)
10- Ebu Muhammed Ya'kub b. İshak
Sayılan on mütevatir kıraatin bugün üç tanesi fiilen kullanılmakta olup diğerleri bir ilim olarak tetkik edilmektedir.
Bir kıraatın sahih olabilmesi için onun, üç vasfa sahih olması gerekir:
1- Resulullah'dan sahih senedle rivayet edilmesi.
2- Hz. Osman'ın (r.a.) mushafına takdiren de olsa uygun olması.
3- Arapçanın kaidelerine uygun olması"
Sahih Olmayan (Şazz) Kırâatlar
"Suyûtî ve Zerkeşî şâzz kıraati şöyle tarif ederler: "Mütevatir kıraatlere mahsus olan üç şarttan birisi eksik olursa o şâzzdır""
Sahih olmayan kırâatlar, mütevâtir kıraatin üç şartını veya bu şartlardan herhangi birini taşımayan kırâatlardır. Bu tarz kırâatlar (…) "âhâd", " mevzu uydurma" ve "müdrec" gibi kısımlara ayrılmaktadır.
a- Ahâd Kırâatlar
Senedi sahih olmakla birlikte yazım bakımından Hz. Osman (ra)'ın Mushafına veya Arap dili gramerine uygunluk arzetmeyen kırâatlara âhâd kıraat denilmektedir.
b- Müdrec Kırâatlar
Kur'ân'ın bazı âyetlerine tefsir maksadıyla yapılan ziyâdelere de müdrec kıraat adı verilir. Bilindiği gibi bu tür ziyâdeler Kur'ân'dan olmayıp tamamen açıklama ve şerh amacıyla yazılan şahsî notlardan ibarettir. Özellikle bunlar, İbn Mes'ûd ve Ubeyy b. Ka'b'ın husûsi Mushaflarında yer almıştır.
c- Mevzû/Apokrif Kırâatlar
Bu kırâatlar da tamamen asılsız olup hiçbir esasa dayanmayan uydurma kırâatlardır."
Şâzz Kıraat İmamları:
1- "Muhammed b. Abdurrahman b. Muhaysın (İbn Muhaysın).
2- Ebû Muhammed Yahya b. el-Mübarek b. el-Muğîre el-Adevî el-Basrî (Yezîdî).
3- Ebû Saîd el-Hasen b. Yesâr el-Basrî (Hasen-i Basrî).
4- Ebû Muhammed Süleyman b. Mihran el-A'meş el-Esedî el-Kûfi (el-A'meş)"
1- Muhsin Demirci, Tefsir Usulü, M.Ü. İlahiyat Fak. Vakfı Yayınları.
2- Muhammed Ali Sâbûnî, Kur'ân İlimleri, Çev. Zeynel Abidin Tatlılıoğlu, İnsan Yayınları, İstanbul, 1996.
3- Muhammed Salih el-Useymîn-Muhammed Nasıruddin el-Elbani, Tefsir Usulü.
Nigâr Dere, 2014-01-02 02:54:29
Aleyküm selam, Allah sizlerden de razı olsun.. Efendim, kaynak belirterek elbette alıntı yapabilirsiniz..
mutlu, 2014-01-01 13:40:28
SELAMUNALEYKUM mncelikle Allah razı olsun böyle bir çalışma yaptığınız için.acaba çalışmanızdan alıntı yapabilirmiyiz,derslerde verim elde edebilmek adına istifadede bulunabilirmiyiz ve yazınızı kopyalayıp arkadaşlar arasında paylaşabilirmiyiz... buna izin(rızan) var mı sayın yazar kardeşim.
Said, 2011-09-05 19:30:37
Allah razı olsun. Aşağıdaki kardeşin sorularını cevaplıyayım. Dünyada Asım Kıratının meşhur olması yani Hafs rivayetinin iştihâr etmesi, Hafs ın tercihlerinde imâlenin olmaması ve silsilesinin çok kısa yoldan Peygamber efendimize dayanmasındandır.10 Kıraat ile namaz kılınıp Kur\\\'ân okunabilir. Lâkin diğer 4 kıraatle namaz kılınıp Kur\\\'ân okunamaz. Bunlarda şazz kıraat oluyor. Şazz kıraate örne vericek olursak 4 ünden de şöyle: İbni Muhaysın, tüm zürriyyete kelimelirini zirriyyete diye okur ve Mâliki yevmiddini Mâlike yevmiddin diye okur. Yezidi:Ali İmran suresindeki ve rasûlen kelimesini ve rasûli diye tenvinsi ve kesreli okur ve kendine göre kıraat tercihleri vardır ve Mellâke yevmiddin diye okumuştur ki bu Ravisidir. Hasan el Basri hazretleri ulemadır ve: El hamdü lillah ı elhamdi lillah diye kesreli, iyyâke na\\\'büdü yü yu\\\'bedü diye okumuş ve Kureyş lehçesine aykırı olarak innâ eataynâke yi innâ antaynâke diye nunla ihfa yaparak okumuştur. Hasan el basri nin isnâdı sahihtir ama çok uzun silsilesi vardır. Ve bazı tercihleri arap kâidesine uymadığı için kabul edilmemiştir.
Nigâr Dere, 2010-08-07 04:59:35
Biraz daha sabırlı olup çalışmamın 3. bölümünün yayınlanmasını beklemiş olsaydınız zaten böyle bir sorunun gereksiz olduğunu anlamış olurdunuz. Gelelim sorunuzun cevabına; Hasan-ı Basrî'nin kıraati yedi kıraate değilde ondört kıraate giriyor. Âlimler genellikle en meşhur ve en şânı yüce olan yedi kıraate eserlerinde ayrıntılı olarak yer vermekte, ondört kıraat hakkında ayrıntılı bir bilgi maalesef yok, sorunuzda ki Hasan-ı Basrî'nin kıraati hangi sınıfa girer, elimdeki eserlerde böyle bir bilgi maalesef yok..Zaten bizi ilgilendiren kısmı da yedi kıraattir. Cumhûr'a göre; yedi kıraet mütevatirdir. Meşhur olan mütevatir kıraatten başkası ile, ne namazda ve ne de namazın dışında kıraat caiz değildir. Bu bilgiye istinaden yedi kıraat dışındaki kıraatler Subhi es-Salih'in dediği gibi şâzz kıraatlerle uğraşmak bir nevî ilmî israftır.
Mehmet İraz, 2010-08-05 14:44:16
Öncelikle çalışmalarınızdan dolayı Allah razı olsun. İstifa ettik. Yalnız bir sorum olacak. Yukarıda Hasan El Basri hz. Ni şazz kıraat imamlarından göstermişsiniz. Sorularım şunlar: Soru 1 ? Bu kıraat Hasan El Basri Hz. Nin çıkardığı bir kıraat mıdır? Yoksa Hasan El Basri Hz.ne mi isnad edenler var? Soru 2? Hasan El Basri Hz.nin kıraatı şazz kıraatlerinden hangi sınıfına dahildir? Ahâd mı, müdrec mi, mevzu mu? Bu konuda bilgilendirirseniz sevinirim.