Ana SayfaTevriye Nedir?
Oluşturan - Edebiyat ve Türkçe - Aralık 02, 2018
Birden çok anlamı olan bir kelimenin çokça bilinen yakın anlamını kullanıp uzak anlamını kastetmeye tevriye denir. Aşağıdaki verilen örnek edebi sanatın akılda kalması açsında sıkça başvurulan örnektir.
UYARI: Tevriyede sesteş sözcükler bir kez söylenip her iki anlamıyla kullanılır.
UYARI: Tevriyede kelimenin her iki anlamı da gerçek anlamdır ama kinayede kelime hem gerçek hem mecaz anlamda kullanılmaktadır.
➤Bize Tahir Efendi kelp demiş
İtikadımca kelp Tahir'dir
Tahir kelimesinin ilk kullanımına bakarsak, insan adı olup özel ad alarak kullanılır. İkincisi ise “temiz” anlamına gelen bir kullanımdır. Şair Tahir Efendi'nin kendisine kelp yani köpek dediğini ama maliki mezhebine köpeğin tahir yani temiz olduğunu söylemiştir. Burada amaç dini bir kuralı açıklamak değildir. Bu dini kural herkesçe bilinen bir kuraldır. Herkesçe bilinmeyen uzak anlamını kastederek kendisine köpek diyen Tahir Efendi'ye, hakaretini iade etmiştir.
➤ Örtün üstüme, örtün serin karanlıkları
Şiirde serin kelimesi hem sıcak olmayan hava hem de sermek anlamında kullanılmıştır.
➤ Aşiyân-ı murg-ı dil zülf-i perişândadır
Ey sevgili gönül kuşunun yuvası senin dağınık saçlarının arasındadır.
Gönlüm hep senin yanındadır.
Kande kelimesinin yakın anlamı “nerede”, uzak anlamı ise “kan içinde”dir.
➤ Ulusun korkma nasıl nasıl böyle bir imanı boğar
(Ulusun: hayvanlar gibi ses çıkarsın; Ulusun: yüce ulu)
➤ Gül gülse dâim ağlasa bülbül aceb değül
Zirâ kimine ağla demişler kimine gül
(Gül: Çiçek türü, gülmek: gülmek eylemi)
➤ Sordum nigârı dediler âhbâb
Semt-i Vefâ'da Doğru yol'dadır
(Vefa sözünde duran, sadık; Vefa: İstanbul'da semt adı)
(Doğru yol: iffetli sevgili; Doğru yol: Vefa semtinde doğru yol caddesi )
➤ Verdim gönül o gül-ruhun alına aldanıp
(al: kırmızı, al: hile tuzak )
➤ Bu kadar letafet çünkü sende var
(ben: vücuttaki siyah nokta, ben: şahıs zamiri)
Söz Sanatları konusuna gitmek için tıklayınız.