Download "HIV ve Gebelik. Dr. Figen Kaptan. XVI KLİMİK Kongresi 15 Mart 2013, Antalya. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi"
1 HIV ve Gebelik Dr. Figen Kaptan İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi XVI KLİMİK Kongresi 15 Mart 2013, Antalya
2 HIV ve Gebelik HIV ve çocuk sahibi olma isteği HIV infeksiyonunda gebeliğin önemi Anneden bebeğe HIV bulaşı Gebelikte ARV ilaç kullanımı Farklı klinik durumlardaki yaklaşımlar
3 HIV: çocuk sahibi olma isteği 1. HIV + eş doktor kontrolunda düzenli ART tedavi kullanıyor olmalı 2. Plazma HIV-RNA >6 ay süreyle saptanamaz düzeyde olmalı 3. İki eşte de cinsel yolla bulaşan başka bir hastalık olmamalı cinsel yolla bulaş ihmal edilebilir 2008 Swiss Commission HPTN 052 çalışması: Serolojik olarak uyumsuz eşler CD arası: erken tdv vs geç tedavi (CD4 250 veya klinik olay) Toplam bulaş: n=28 1 erken / 27 geç tedavi grubunda - indeks eş ART alıyorsa almayanlara göre bulaş oranı daha düşük - çocuk sahibi olmak isteniyorsa, CD4 550 hücre/mm 3 ise ART önerilir - gebelik öncesi maksimum virolojik baskılanma sağlanmalı - erken tedavi seronegatif olan eşe bulaşı anlamlı olarak azaltmış. Çalışma erken olarak sonlandırılmış. Cohen MS, NEJM 2011
4 Etkin ART plazma viral yük azalır genital sekresyondaki virüs konsantrasyonu azalır Genital HIV-1 RNA her 1 log 10 artış ile eşler arası bulaş riski 1.7 X artar Maksimum virolojik baskılanma sağlansa bile genital traktüste virüs bulunabilir; heteroseksüel bulaş riskini tam elimine etmez Cu-Uvin S, AIDS. 2010; Sheth PM, AIDS. 2009; Politch JA, AIDS. 2012
5 Erkek HIV + ise semen analizi önerilir: - HIV ve ART nedeniyle semen hacmi daha az - sperm sayısı ve motilitesi daha az - anormal morfolojik formlar daha sık Sperm hazırlama teknikleri: intra-uterin inseminasyon in-vitro fertilizasyon Kadın HIV + ise En iyi yöntem yapay döllenme Mutlaka kondom kullanılmalı
6 Kadın cinsiyet ve HIV infeksiyonu: 1. ARV tedaviye yanıt açısından cinsiyet farkı yok 2. ARV ilaçlara bağlı yan etkilerin sıklığı ve şiddeti farklı NVP: CD4 250 ise, bazal transaminaz düzeyi yüksekse hepatotoksisite artar laktik asidoz: kadın egemenliği var metabolik komplikasyonlar: santral yağlanma, osteopeni, osteoporoz 3. İlaçların pk özellikleri değişebilir vücut ağırlığı, plazma hacmi, mide boşalma zamanı, plazma protein düzeyi, CYP 450 düzeyi, ilaç transportu ve atılımı 4. İstenmeyen gebeliğin önlenmesi amacıyla kullanılan hormonal kontrasepsiyon yöntemleri HIV bulaşını ve hastalık progresyonunu etkileyebilir 5. ARV ilaçlar ile hormonal kontraseptifler arasında ilaç etkileşimleri olabilir 6. Gebe kalma olasılığı varsa EFV başlanmamalı, EFV başlanmadan önce gebelik testi istenmeli 7. Gebelik öncesi danışmanlık ve bakım verilmeli
7 HIV infeksiyonu ve gebelik: önemi UNAIDS ve DSÖ 2011 yılı verileri: HIV-1 ile infekte olgu sayısı: 34 milyon Kadın olgu sayısı: 16.7 milyon Çocuk olgu sayısı: 3.4 milyon - Yeni <15 yaş çocuk sayısı: 900 olgu/gün - Çoğu anneden bebeğe bulaş - Tedavi almayan yenidoğanların yarısı iki yıl içinde hayatını kaybetmekte
8 Anneden bebeğe HIV bulaşının zamanlaması ANTENATAL POSTNATAL Erken Geç Erken Geç Gebelik %10-25 Doğum %35-40 Emzirme %35-40 <28 hf >28 hf 0-1 ay 1-6 ay 6-24 ay ARV tedavi olmadan kümülatif bulaş riski %40-45 ARV ilaç + planlanmış sezaryen + emzirmenin önlenmesi: bulaş riski %1-2 ye inmekte
9 Gebelikte ARV ilaçların perinatal bulaşı önlemede etkisi RKÇ, N=402 anne-bebek çifti CD4>200, ART gerekmeyen hf gebeler HIV-RNA: çalışmanın başında ve doğumda Anne HIV-RNA arttıkça bulaş artar. Anneden bebeğe bulaş Zidovudin: %7.6 (%95 CI, ) Plasebo: %22.6 (%95 CI, ) P<0.001 Plazma HIV-RNA düşük de olsa bulaş var HIV-1 bulaşını önlemek için plazma HIV-1 RNA veya CD4 hücre sayısından bağımsız olarak anneye zidovudin tedavisi önerilir. Sperling RS, NEJM 1996
10 Doğum şeklinin perinatal bulaşı önlemede etkisi A: Sezaryen vs diğer doğum şekli: bulaş ~%50 azalmış (zidovudin, annenin hastalık evresi, bebek doğum kilosuna göre düzeltilmiş) B: Sezaryen zidovudin kullanımı var vs yok: bulaş ~%87 azalmış Planlanmış sezaryen zidovudin ile birlikte uygulandığında bulaş riski azalmaktadır.
11 Emzirme ve perinatal bulaş Anne sütünde sürekli virüs + ise bulaş %46 Anne sütünde intermittan virüs + veya virüs ø ise bulaş %20
12 Anne sütü + zidovudin profilaksinin mama ile karşılaştırması N=1200 gebe 34. haftadan itibaren ve doğum sırasında ZDV Doğum sonrası bebekler randomize edilmiş Emzirme (6 ay) + ZDV (6ay) Mama + ZDV (1 ay) p Bulaş %9.0 % ayda kümülatif mortalite %4.9 % ZDV profilaksisi + emzirme doğum sonrası bulaşı önlemede mama kadar etkili değildir. Ancak 7. ayda mortalite daha düşüktür. Her iki beslenme ile 18 ayda HIV negatifliği benzer bulunmuş. Afrika: mama ile beslenmenin de riski vardır, alternatif stratejiler gereklidir. Thior I, Breastfeeding Plus Infant Zidovudine Prophylaxis for 6 Months vs Formula Feeding Plus Infant Zidovudine for1 Month to Reduce Mother-to-Child HIV Transmission in BotswanaA Randomized Trial: The Mashi Study, JAMA 2006
13 Doğuma kadar viral yükün baskılanması için gebelikte ARV tedavi ne zaman başlanmalı? 378 gebe HAART ile 292 /%77) gebede doğumda HIV-RNA <50 k/ml HAART öncesi viral yük ile viral replikasyonun baskılanma süresi ilişkili (p 0.001) Bazal HIV-RNA < 10,000 k/ml 10,000 k/ml 100,000 k/ml Sonuç 26.3 haftaya kadar HAART başlandığında başarı etkilenmiyor. 20,4 haftaya kadar HAART başlanmazsa başarı anlamlı olarak azalır. p=0.011 Doğuma kadar viral baskılanma şansı %37 ye iner. HAART süresi ile ilişkilidir. Read PJ, AIDS 2012
14 CID 2010 Termde doğum ARV alan VY <500 kopya/ml Emzirmiyor Rezidüel bulaş riski: %0.5 HIV bulaşı olan 19 olgu saptanmış Gebelik oluştuğu sırada ARV alan Olgu % (n=19) Kontrol % (n=60) P hf: VY < hf: VY < hf: VY < Bulaşı önlemede viral replikasyonun erken ve sürekli kontrolu önemli Çok değişkenli analizde* 30±4 hf viral yük bulaş ile ilişkili (p<0.001) VY: Viral yük. *CD4, viral yük, ARV tedavi başlama zamanına göre düzeltilmiş
15 Farklı stratejilerin anneden bebeğe perinatal bulaşı önlemedeki etkinliklerinin değerlendrilmesi İngiltere ve İrlanda: HIV+ gebeler ulusal bir programla izlenmekte annenin klinik durumuna göre kombine ARV tedavi doğum şekli emzirmenin önlenmesi N=5,151 gebeye ait sonuçlar değerlendirilmiş: Anneden bebeğe bulaş %1.2 Anne ARV ilaç alıyorsa* bulaş %0.8 HAART + planlanmış sezaryen / vajinal doğum: %0.7 Anne uzun süredir ARV ilaç alıyorsa bulaş daha az * En az 14 gün
16 İntra-partum HIV bulaşını önlemek için post-partum farklı rejimlerin karşılaştırması Peri-partum HIV tanısı almış annelerden doğan bebekler, Mama ile beslenmekte 48 saat içinde 3 gruba ayrılmış. Sonlanım: 3 ay sonrahiv-1 infeksiyonu oranı Rejim, n İntra-partum bulaş n, % ZDV 6 hf, , 4.8 ZDV 6 hf + NVP 3 doz ilk 8 gün içinde, 562 ZDV 6 hf + NFV 2 hf + 3TC 2 hf, , , 2.4 Bulaş ile anlamlı ilişki ZDV monoterapisi Annede HIV-RNA yüksek olması Annenin yasa dışı ilaç kullanımı - İn-utero bulaş: %5.7 (n=93). Gruplar arasında fark yok - Genel Bulaş: %8.5 (n=140). Zidovudin alan grupta anlamlı yüksek, p= Nötropeni oranı 3 ARV ilaç alan grupta anlamlı yüksek Nielsen Saines K, NEJM 2012
17 Gebelik veya emzirme sırasında primer veya akut HIV infeksiyonu 1. Perinatal bulaş riski artar. n=3,396, New York, HIV maruziyeti olan yenidoğan Gebelik sırasında HIV gelişen annelerden doğanların %22 si (9/41) infekte Gebelik öncesi HIV infekte annelerden doğanların %1.8 i infekte (OR 15.19) Birkhead GS, Obstet Gynecol, 2010 n=106, Çin, perinatal kan transfüzyonu ile HIV bulaşan ve emziren anneler Bebeklerin %35.8 ine HIV bulaşı olmuş Liang K, JID Tanı için HIV antikor testlerinin yanısıra plazma HIV-RNA testi de gerekir 3. Riskli gebelerde 3. trimestirde HIV antikor testi tekrarlanmalıdır. 4. Hamile ve emziren annelere kondom kullanımının önemi anlatılmalıdır.
18 Gebelikte antiretroviral ilaç kullanımı 1. Annenin tıbbi durumu nedeniyle 2. Bebeğe bulaşı önlemek için Şubat 2013 Kasım 2012 HIV+ olan gebede ART endikasyonu gebe olmayan yetişkin ve adölesan hastalarla aynı
19 Gebelikte antiretroviral ilaç kullanırken dikkat edilmesi gerekenler Önceki HIV ilişkili hastalıklar Geçmişteki CD4 sayıları Son CD4 sayısı Fırsatçı infeksiyon profilaksisi HBV, HCV, tüberküloz taraması Aşılar Tam kan sayımı, biyokimya HLA-B*5701 Kullandığı ARV ilaçlar Direnç testi sonuçları Önceki ARV ilaçlarla mg yan etkiler Destek ihtiyacı 1. Anne sağlığı için ARV tedavinin yararı / riski, annede hastalığın ilerleme riski 2. Perinatal bulaşı önlemede ARV ilaçların yararı 3. Cinsel yolla bulaşı azaltmak için ARV tedavinin yararı 4. Anne, fetüs ve yenidoğan açısından olası yan etkiler 5. İlaç etkileşimleri 6. Gebelikte geçici süre ARV ilaç alan anneler ve in-utero ilaca maruz kalan bebeklerle ilgili uzun süreli verilerin olmadığı 7. Direnci önlemek için tedaviye tam uyum gerektiği
20 Gebelikte CD4 sayısına göre antiretroviral ilaç kullanımı CD4 sayısı Öneri <350 Kombine ARV rejim: Güçlü öneri (yetişkin veya gebe fark etmez) En kısa sürede başlanmalı; doğumdan sonra da devam edilmeli: uyumu sağlanmalı Gebelere mutlaka kombine ARV rejim önerilir (Gebe olmayan yetişkinler: önerilir) >500 Gebelere mutlaka kombine ARV rejim önerilir Gebelik sonrası ARV ilaçların kesilmesinin* hastalık progresyonuyla ilişkisi gösterilememiş. (Gebe olmayan yetişkinler: ARV tedavinin klinik yararı ile ilgili veriler tam değil) * ARV ilaçların hepsi aynı anda kesilmeli. NNRTİ lerini keserken NRTİ ilaçlar en az 7 gün daha verilmeli veya NNRTİ + NRTİ yerine Pİ + NRTİ 30 gün kullanıldıktan sonra hepsi kesilmeli Recommendations for Use of Antiretroviral Drugs in Pregnant HIV-1-Infected Women for Maternal Health and Interventions to Reduce Perinatal HIV Transmission in the United States. July 2011
21 Gebelikte önerilen, alternatif ve diğer ARV ilaçların sınıflaması NRTI NNRTI PI Diğer Önerilen ZDV NVP LPV/r 3TC ATZ/r Alternatif ddi, FTC, d4t, ABC, TDF IDV, NFV RTV, SQV Özel Durumlarda EFV Yetersiz ETV FPV T20 Veri RPV TPV MVC DRV RAL EFV: AUC azalır ama doz ayarı gerekmez. LPV/r: Günde tek doz önerilmez. 2. ve 3. trimestirde AUC azalır. Doz arttırılması gerekebilir. (2 x 600/50)
22 ARV ilaçlar ve FDA gebelik kategorisi B C D Didanozin Emtrisitabin Tenofovir Etravirin Nevirapin Rilpivirin Atazanavir Sakinavir Ritonavir Nelfinavir T-20: Enfuvirtid Maraviroc Kategori B dışındakiler Zidovudin Lamivudin Lopinavir Efavirenz Efavirenz Maymunlarda malformasyon 3/20: %15 - Anensefali - Anoftalmi - Yarık damak İnsanlarla ilgili olgu sunumları - Nöral tüp defekti (5 olgu) - Anoftalmi (1 olgu) - Yüz yarıkları (1 olgu) - Rölatif risk?
23 Doğum defekti (100 canlı doğumda) 1. trimestir ARV ilaç: 3 2. veya 3. trimestir ARV ilaç: 2.8 CDC sürveyans sistemi: 2.72
24 EFV (n=4) pachygyria corpus callosum agenezisi hidrosefali serebral kist HIV+ gebe ZDV: VSD n=13,124 canlı doğum 3TC: minor defektler İzlem HIV+ çocuk: 18 yıl HIV- çocuk: 2 yıl Sibiude J, et al. CROI 2013
25 Yıllar içinde in-utero antiretroviral ilaca maruziyet artmıştır. Griner R, AIDS Patient Care and STD s 2011 İn-utero antiretroviral ilaca maruziyetin sonuçları: doğum defektleri, prematür doğum, düşük doğum kilosu, toksik etkiler (mitokondriyel toksisite, hematolojik bzk lar), gelişme geriliği, malignite Heidari S, J AIDS 2011
26 HIV ile infekte gebe kadınlarda ARV ilaç kullanımı ve perinatal HIV-1 bulaşının önlenmesi Farklı klinik durumların sınıflaması ARV tedavi almakta iken gebe kalan kadınlar Daha önce ARV ilaç kullanmamış olan gebeler Daha önce ARV ilaç kullanmış ama şu anda ARV ilaç almayan gebeler Doğumdan önce hiç ARV ilaç almamış olan gebeler Doğumdan önce ve doğum sırasında ARV ilaç almamış annelerden doğan bebekler
27 ARV tedavi almakta iken gebe kalan kadınlar Gebelik - Birinci trimestrde veya gebelikte ARV ilaçlar kesilmez. - Rejim iyi tolere ediliyorsa ve viremi kontrol altındaysa aynı rejim ile devam edilir. - Saptanabilir viremi varsa (HIV-RNA> 500-1,000 k/ml) direnç testi istenmelidir. - Efavirenz 1. trimestrde kullanımı nöral tüp defekti ile ilişkili. - Nöral tüp son mens tarihinden gün sonra kapanmakta - Gebelik genellikle > 4-6 hf sonra farkedilir - Gebelik sırasında yapılan tedavi değişikliği, gebeliğin son döneminde yetersiz virolojik baskılanma riskini anlamlı olarak arttırmakta. Floridia M, HIV Clin Trials Viral yük kontrol altındaysa ilk trimestrde EFV tedavisine devam edilebilir. - Viral yük kontrol altındaysa NVP almakta olan hastada CD4>250 hücre/mm 3 olsa bile tedaviye devam edilebilir.
28 ARV tedavi almakta iken gebe kalan kadınlar (devam) Doğum Doğum sonrası anne Bebek - Doğum sırasında da ARV ilaçlara devam edilir. - İlaç rejimi ZDV içeriyorsa ve doğuma yakın HIV-RNA 400 k/ml ise doğum sırasında IV ZDV infüzyonu verilir. IV infüzyon sırasında oral ZDV kesilir. - Doğuma yakın HIV-RNA >1,000 k/ml ise 38. haftada sezaryen planlanır. - ARV rejime devam edilir. - En kısa sürede ZDV başlanır 6 hafta verilir İntrapartum IV ZDV: 2 mg/kg yükleme dozu 1 saat içinde doğumdan 3 saat önce 1 mg/kg/saat doğum süresince Bebek: ilk 6 saat içinde başlanmalı. PO doz: 2 mg/kg 6 saat arayla veya 4 mg/kg 12 saat arayla IV doz: 1.5 mg/kg 6 saat arayla
29 Daha önce ARV ilaç kullanmamış olan gebeler Gebelik - CD4, plazma HIV-1 RNA, bulantı-kusma durumuna göre 1. trimestirde tedavi veya gestasyonun 12. haftasına kadar bekleme - Amaç viral yükü saptanamaz düzeye baskılamak ve direnci önlemek: en az 3 ARV ilaç ile tedavi başlanır - Direnç testi yapılmalı, ARV ilaç tedavisiyle yetersiz virolojik baskılanma olursa test tekrarlanmalı. - Gebeliğin geç döneminde HIV tanısı konursa direnç testi sonuçları beklenmeden tedaviye başlanmalı. - Perinatal bulaşı önlemede erken tedavi başlanması daha etkili olabilir - EFV ilk trimestirde kullanılmamalı. - Plasentayı iyi geçen 1 NRTİ rejimde yer almalı (ZDV, 3TC, FTC, TDF, ABC) - CD4 <250 ise NVP rejimde yer alabilir.
30 Daha önce ARV ilaç kullanmamış olan gebeler Doğum Doğum sonrası anne Bebek - Doğum sırasında ARV rejime devam edilir. - Doğuma yakın HIV RNA >400 k/ml ise IV ZDV infüzyonu verilir; ARV rejimde ZDV yer alıyorsa oral ZDV tedavisi kesilir, diğer ilaçlara devam edilir. - Doğuma yakın HIV-RNA >1,000 k/ml ise 38. haftada sezaryen planlanır - ARV rejimn devamı açısından değerlendirilir. - En kısa sürede ZDV başlanır 6 hafta verilir
31 Daha önce ARV ilaç kullanmış ama şu anda ARV ilaç almayan gebeler Gebelik Doğum Doğum sonrası anne Bebek - Öykü: kullandığı ARV ilaçlar, direnç testi sonuçları - Anne sağlığı açısından ARV tedavi ihtiyacı - Direnç testi - En az 3 ilaçtan oluşan kombine ARV ilaç rejimi ile tedavi veya profilaksi - Doğum sırasında ARV rejime devam edilir. - Doğuma yakın HIV RNA >400 k/ml ise IV ZDV infüzyonu verilir; ARV rejimde ZDV yer alıyorsa oral ZDV tedavisi kesilir, diğer ilaçlara devam edilir. - Doğuma yakın HIV-RNA >1,000 k/ml ise 38. haftada sezaryen planlanır. - ARV rejimin devamı açısından değerlendirilir. - En kısa sürede ZDV başlanır 6 hafta verilir
32 Doğumdan önce hiç ARV ilaç almamış olan gebeler Doğum sırasında Doğum sonrası anne Bebek - Anneye ZDV infüzyonu 2 mg/kg IV 1 saat içinde 1 mg/kg/saat IV doğum süresince - ARV tedavi endikasyonu açısından değerlendirilir. - Kombine ARV ilaç rejimi ile en kısa sürede profilaksi başlanır ZDV 6 hafta + NVP 3 doz ilk hafta içinde 1. doğumda 2. ilk dozdan 48 saat sonra 3. ikinci dozdan 96 saat sonra
33 Doğumdan önce ve doğum sırasında ARV ilaç almamış annelerden doğan bebekler Doğum sonrası anne Bebek - ARV tedavi endikasyonu açısından değerlendirilir. - Kombine ARV ilaç rejimi ile en kısa sürede profilaksi başlanır ZDV 6 hafta + NVP 3 doz ilk hafta içinde 1. doğumda 2. ilk dozdan 48 saat sonra 3. ikinci dozdan 96 saat sonra
34 Sonuç olarak: HIV+ gebelerde etkin antiretroviral tedavi perinatal HIV bulaşını azaltmaktadır. HIV replikasyonunun etkin bir şekilde baskılanması önemlidir. 28. haftadan önce ARV ilaç başlanması ve doğuma yakın HIV-RNA düzeyinin <50 k/ml olması HIV bulaşını %0.5 in altına indirmiştir. HIV infekte gebe kadınlara kombine ARV ilaç rejimi AI kanıt düzeyinde önerilir. Gebeliğe yakın plazma HIV-RNA düzeyi yüksekse sezaryen planlanmalıdır. Emzirme önerilmez. DHHS Şubat 2013: Adölesan ve yetişkin hastalarda ARV kullanımı DHHS Temmuz 2012: Gebelerde ARV ilaç kullanımı ve perinatal bulaşın önlenmesi EACS Kasım 2012: Avrupa rehberi
35 CROI 2013 Teşekkür ederim