Hazır Giyim, Made-to-Measure ve Bespoke Arasındaki Farklar - Tailored Details
1900’lü senelerin başlarında; sanayinin gelişmesi, seri üretimin artması, az gelişmiş ülkelerde işçiliğin ve girdi maliyetlerinin düşük olması; sektörün büyümesine ve geniş fiyat aralıklarında elbise veya her hangi bir ürünün kolay bir şekilde bulunmasına yol açtı.
Hazır giyim ürünler tasarımcı tarafından çizilip, yaratılır; kişiselleştirme yapmak imkansızdır. Bir mağazaya girdiğinizde; sadece dokunup hissedebildiğiniz, orada gördüğünüz bir şeyi alabilirsiniz. Beden ve tarz isteklerinize cevap veriyor ise; ufak tefek tadilat dışında giymek için beklemenize gerek yoktur. Ne kadar tadilat yapılırsa yapılsın hiç bir zaman vücuda mükemmel bir şekilde oturmaz. Örnek olarak, ceket boyu kısa/uzun kalabilir ya da göğüs veya omuz kısmı olması gereken darlıkta/genişlikte olmayabilir.
Standart kalıplar üzerinden, standart bir işçilik ile; tamamen makine kullanılarak yapılır. Fakat, Cesare Attolini ve Kiton gibi markalar; hazır giyim koleksiyonlarını yüksek oranda el işçiliği ile üretirler. Kullandıkları materyallerin hepsi (tela, düğme, astar ve kumaş gibi…) yüksek kaliteli ürünlerdir. Her ne kadar hazır giyim markaları da olsalar; standart üretim yapan diğer firmalardan farklılaşmışlardır. Fiyat aralıklarıda ortalamanın çok daha üzerindedir. Bu yönde üretim yapan markalar; bazı ortalama ‘made-to-measure’ ya da ‘bespoke’ hizmeti veren firmalardan çok daha kaliteli ürünler sunar.
Genel olarak; hazır giyim bir ürün ‘made-to-measure’ bir üründen çok daha ucuzdur; ‘bespoke’ tamamen farklı bir süreç olduğu için fiyatlar kıyas edilemez. Yukarıda da bahsettiğim gibi; büyük oranda el işçiliği kullanılarak; ya da tamamen makine ile dikilip, ‘made-to-measure’ ya da ‘bespoke’ üretim sürecinde kullanılan materyaller ile üretilen hazır giyim ürünlerin fiyatları seri üretim olmadığı için ortalama fiyat aralığından çok daha pahalıdır. Çünkü; bu gibi markalar yüksek adette üretim yapmazlar.
Türkçe’de karşılığı ‘özel dikim’ ya da ‘ısmarlama’ olarak geçse de; tam olarak bir karşılığı yoktur. ‘Made-to-measure’ ya da ‘MTM’ için; beden ölçülerine göre yapılan ya da beden ölçülerine uygun olarak yapılan demek daha uygun olacaktır.
Hazır giyimden bir adım öte, hazır giyim ile ‘bespoke’ arasındaki bir diğer opsiyondur. Mağazada beğendiğiniz bir elbiseye, cekete ya da her hangi bir şeye; bazı kişiselleştirmeler yapılarak, istenilen kumaş, astar ve diğer ayrıntılar seçilerek, kendi vücut ölçülerinize (ceket/palto/pantolon uzunluğu ya da kısalığı, genişliği veya darlığı) en uygun olana sahip olabileceğiniz seçenektir.
‘MTM’ elbiselerin ölçüleri; numune kıyafetler üzerinden alınır. Mağazada örnek elbise giyilir ve satış sorumlusu bunun üzerinden sizin ölçülerinizi alır. Daha sonra ölçüler fabrikaya gönderilir ve üretim süreci başlar. Genellikle; hazır giyim üretimi yapan fabrikalarda, ‘made-to-measure’ ürünlerin üretimi için ayrılmış ayrı bir bölüm vardır; gelen tüm siparişler bu bölümde yapılır.
Sizin beden ölçülerinize göre özel olarak kesilip hazırlanmış kağıttan kalıp çıkartılmaz; ortak kalıplar üzerinden üretim yapılır. Sizin ölçüleriniz, bu ortak kalıplara uyarlanır. Üretilen her şey makine ile dikilir.
Genel olarak vücuda oturur; ama ‘bespoke’ bir elbise gibi mükemmel bir şekilde vücudu sarmaz. Her ne kadar bir çeşit özel dikim elbise olsa da; kullanılan kalıp size ait değildir. Üretim süreci ortak kalıplar üzerinden ilerlediği için bazı kısımlar tam istediğiniz gibi olmayabilir. Örnek olarak, bir omuz diğer omuzdan daha düşük ise eğer; ‘MTM’ bir elbise yapımında bu detaylar hesap edilemez. Ama, kol boyları tam istenildiği gibi yapılır. ‘Bespoke’ sürecinde ise; kağıttan kalıp sizin ölçülerinize özel olarak çıkartılacağı için, vücuttaki tüm kusurlu bölgeler belirlenir ve üretim süreci ona göre devam eder.
‘MTM’ elbise siparişlerinde bazı kısıtlamalar vardır. Örnek olarak, ceket yaka seçiminde iki veya üç farklı tarzda seçenek sunulur. Fakat, ‘bespoke’ bir elbise yapımında; fantezileri gerçeğe dönüştürme imkanı vardır.
Hazır giyim elbiseler gibi alıp çıkmak mümkün değildir; sipariş verildikten sonra belli bir süre beklemek zorundasınız. Bekleme süreleri markadan markaya farklılık göstermektedir; genel olarak altı ila sekiz haftadır.
Fiyat aralığı markadan markaya farklılık gösterse de; genel olarak hazır elbiselerden çok daha pahalı, ‘bespoke’ elbiselerden ise çok daha ucuzdur. Aynı şekilde; bazı ‘MTM’ hizmeti veren markaların fiyatları bazı ortalama ‘bespoke’ terzilerin fiyatlarından daha pahalı olabileceği gibi; bazı hazır giyim markalarının fiyatları da bazı ‘MTM’ markaların fiyatlarından daha pahalı olabilir.
İngilizce'de "ısmarlama" anlamına gelen "bespoke" kelimesi; "birisi için ayrılan" anlamına gelen yine İngilizce "be spoken for" kalıbından gelmektedir. Bunun nedeni ise; terzilerin eskiden dükkanlarında kumaşları tüm uzunluğuyla tutması ve bir müşteri bu kumaştan belirli bir uzunluk seçtiğinde, bunun o müşteri için "ayrılmasıdır". Günümüzde ise; müşteriler genellikle kumaşlarını küçük kumaş kartelalarından seçmektedir.
Yukarıda da belirttiğim gibi, ‘bespoke’ elbise yapımında; kağıttan kalıplar tamamen sizin ölçülerinize uygun olarak çıkartılır. Tamamen el işçiliği ile üretilen ‘bespoke’ elbiseler; hayal edilene sahip olma imkanı verir. Her bir ayrıntı en ufak detayına kadar hesaplanır. 'Bespoke’ bir elbise vücuda mükemmel bir şekilde oturur.
Hazır giyim ve ‘MTM’ elbiselere göre çok daha pahalıdır. Bekleme süresi üç ila dört aydır. En az üç kez prova yapılması gerekir.
Anderson & Sheppard, Huntsman ve Henry Poole, Savile Row-Londra’da ki bazı bilindik ‘bespoke’ terzilerdir.