ilitam ,arapça klavye, ilahiyat, önlisans > Forum > ๑۩۞۩๑ Açık Öğretim & İlitam Dunyasi ๑۩۞۩๑ > Dokuz Eylül İlitam > Ana Konularıyla Kuran > Ünite 7 Ders Özetleri
Gönderen Konu: Ünite 7 Ders Özetleri (Okunma Sayısı 1062 defa)
04 Kasım 2013, 14:07:18
« : 04 Kasım 2013, 14:07:18 »
7. ÜNİTE / KUR'ÂN-I KERİM'DE İNSAN
Fiziki Yapısı Ve Allah'ın Vekili (Halifesi) Olarak İnsan
Kur'an, insanın yaratılışını, onun hayatının ifade ettiği anlam ve önemi, kendi öz benliğini anlamada ve geliştirmedeki gücünü veya güçsüzlüğünü, inancını veya
inançsızlığını, yükselişini veya düşüşünü, aklını kullandığında neler yapabileceğini ve aklını kullanmadığında bir pislik içinde bocalayacağını en veciz bir şekilde dile
insanın dünyada iyi bir varlık olabilmesi onun mücadelesine bağlıdır. Zira Allah ona hem ―takva‖ yani iyilik yapma bilinci ve hem de ―fucur‖unu yani günah
işleme kabiliyetini vermiştir.
Kuran-ı Kerimde insanın psikolojik yönüne de dikkat çekilmektedir. Burada çok önemli şu hususlara dikkat çekmek istiyoruz:
insan sıkıntı halindeyken başka, genişliğe çıkınca da daha başka bir tutum içinde olduğu vurgulanarak bu durum eleştirilir ve yerilir
insanın böbürlenmesine ve şımarıklığına dikkat çekilir
Onun nankör olduğu vurgulanır
Onun daima farklı biri olduğu, başkalarını küçümseme gibi hoş olmayan bir yapıya sahip bir kişiliğinin bulunduğu da unutulmamalıdır.
inanan insan (Mümin-Müslüman)
insan için ―kendini unutturup Allahla bağını koparması kolay kabul edilebilecek hususlardan değildir: Bu "kendini unutma", farklı insanlarda farklı şekil ve
derecelerde ortaya çıkabilir:
1. Bazıları sahte bir güvenlik duygusuna kapılır ve "insan kendi kendine yeter" derler. Bazen bu anlayışta o kadar ileri giderler ki, Kuranın ifadesiyle, "kendi heva
ve heveslerini 'Rabb' yerine koyarlar (Furkan 25/43), yani kendilerini tanrılaştırır ve öteki insanlara - tıpkı Firavun'un yaptığı gibi - "ben sizin rabbiniz değil miyim?"
(Nazi'at 79/24) derler.
2. Bazıları da Allah'ı unutur (inkâr eder) ama inanma ihtiyacını başka yönlere çevirir, başka varlıkları rabb saymaya başlarlar. Başka insanları tanrılaştırma yoluna
3. inançsızlık bazen da derin bir kötümserliğe yol açabilir. Bu duruma düşenler, ne kendi hayatlarına, ne de bütünüyle hayata doğru dürüst bir anlam verebilirler.
Sürekli olarak bir boşluk içerinde kendilerini hissederler.
4. Bazen de insan kendini farklı biçimlerde sunar. Her boyaya girebilen bir yapının kendini kurtaracağını zanneder. inananlarla inanmış gibi, inanmayanlarla da
―alçakların inandığı gibi mi inanacağım‖ (Bakara 2/13) diyerek güya kendince inananlarla alay ettiğini söyleyerek kendini aldatır.
Kuran inanan insanlardan şunları istemektedir:
Bu inançlar doğrultusunda yararlı iş yani Kuranın ifadesiyle Salih amel işlemek
İşte bu üç temel esastan herhangi birinin içini insan başka şeylerle doldurursa o zaman o, Kurana göre yaşantısını ayarlamamış olur. Kuranda insanı imana
götüren üç ana yol zikredilmektedir: insanın iç dünyası, dış dünya ve insanoğlunun geçirmiş olduğu tarihi tecrübe
Bilen Varlık Olarak insan
Kuranda insanla ilgili olarak akıl zikredilmektedir. Allah, insana her şeyin ismini öğretmiş, icad etme kabiliyeti vermiş, onu terbiye etmiş ve Yüce Yaratıcısının
adıyla ―oku‖masını emretmiştir. insanın kendisine özgü bir varlık olması, onun düşünen ve bilen bir varlık olmasından ileri gelmektedir. insan ancak bu özelliği
sayesinde kendi varlığını, kendisiyle çevresi arasındaki ilişkinin mahiyetini ve Yaratıcısı arasındaki kutsal bağı kavrayabilmektedir.
Kur'anın ışığında bakıldığında, bilginin bazı büyük işlevlerini şöyle sıralamak mümkündür:
Bilgi, öncelikle insanın iç ve dış dünyasını aydınlatır ve onu değerli bir varlık haline getirir.
Bilginin ikinci fonksiyonu, insanla beşerî ve tabiî çevreleri arasında makul ve verimli ilişkilerin kurulmasıyla ilgilidir. Kur'an, toplum hayatının bilgi ekseni etrafında
örülmesinde ısrar eder.
Kur'ana göre, bilginin üçüncü işlevî ise, insanı bir yaratıcının var olduğu inancına götürmektir.
Kur'an, her konuda düşünmemizi ister. Kendisi üzerinde düşünmemizi de arzu eder
Bilgi Allahın insandan istediği yararlı iş yapma konusunda da son derece önem arzetmektedir. Zira bilgili bir insan ne yaptığını ve nasıl yapması gerektiğini bilgi
sayesinde daha da artırır.
Varlık aleminde insanı üstün kılan en önemli nokta onun akıl sahibi olmasıdır. Kuranda aklın kullanılmasından bahsedilirken, taakkul (anlayış, kavrama), tezekkür
(hatırlama), tefekkür ve tedebbür (düşünme) ifadeleri yer almaktadır ki, bunlar, aklın verilerindendir. Zira Allah Kuranda bizzat aklı zikretmez. Ama onun verileri
olan düşünme, tefekkür etme ve benzeri hususları zikreder.
Akılla ilintili olarak aslında insanın iki önemli yönüne de dikkat çekmek gerekir: Bunlar ruh ve nefsdir. Nefse, bir şeyin hakikati, ruh manası verildiği gibi can, bellek anlamı da verilmektedir.
şu halde insanı nefs, akıl ve ruh üçgeninde düşünmek gerekir. Kuranda nefs kelimesinin insanla ilişkili bölümlerinde birer terkip şeklinde olması dikkat
çekmektedir. Zira nefs-i emmare, nefs-i levvame, nefs-i raziye, nefs-i merdıye, nefs-i mutmainne, nefs-i mülheme ve nefs-i zekiye diye sınıflayabileceğimiz kısımlarından bahsedilmektedir
Abdullah Draz, insanın sorumlu tutulabilmesi için:
1. imkanlarla donatılması,
2. Önünde değişik yolların bulunması,
3. Rahatlıkla ve kolayca düşünme ve araştırma yeteneğine sahip olması,
4. Mukayese ve muvazene kabiliyetinin mevcut olması,
5. Gerçek anlamda hürriyetinin bulunması,
6. Yapmak istediğini yapabilecek kudrete sahip olması gerektiğini dile getirmektedir
Sorumluluk genel olarak "bir işin sorumluluğunu üslenmeye çağrılmış kişinin niteliği veya durumu" diye tanımlanır. Bunun yanında, etimolojik olarak, bir
mecburiyetten doğan sorumluluk, mükellefiyetin özel bir türü, sorumlu olmak, bir şeyden veya birinden sorumlu olmak şeklinde de ifade edilir. Mesuliyet veya
sorumluluk Fransızca'da responsabilité kelimesi ile karşılanmaktadır
Ahlaki sorumluluk, "akıl sahiplerinin azim ve kasd ile yaptıkları fiilden doğan sorumluluktur diye tanımlandığı gibi, "ihtiyari fiillerin hesabını vermek ve bu fiillerin
mahiyetlerine göre mükafaat veya mücazat görmek halidir" diye de tarif edilmektedir.
Kişinin sorumlu tutulabilmesi için de yukarıda değindiğimiz şartları temel olarak ikiye indirgememiz mümkündür: Akıl ve hürriyettir.
Lokman sûresinin 17. ayetini, şöyle yorumlamak mümkündür: Sen nefsini, Allah'a ibadetle olgunlaştırdığın zaman, başkasının olgunlaşmasına bak. Zira,
peygamberlerin meşguliyeti ve onların alimleri mirasçı bırakmaları, önce kendi nefislerini tam olgunlaştırmalarına sonra başkalarını da olgunlaştırmaya
çalışmalarına delalet eder. Kısaca diyebiliriz ki, bu ayet (Lokman, 31/17) önemli iki noktaya işaret etmektedir:
1) insanın kendi nefsini eğitmesine yönelik tavsiye ki, bu namazdır.
2) insanın toplum içindeki yönüne yönelik tavsiye ki, bu da iyiliği emretmek ve kötülüğü yasaklamaktır.
Burada kısaca Kurannın şura ve istişare kavramlarını nasıl sunduğunu ele almak istiyoruz. Arapça olan bu kelime bir şeye işaret etmek demektir. Kuran-ı
Kerimde bu kavramı içeren üç ayet vardır: ―Size verilen herhangi bir şey, sadece dünya hayatının bir geçimliğidir. Allah katında olan, inanıp Rablerine güvenen,
büyük günahlardan ve hayasızlıktan çekinen, öfkelendiklerinde bile bağışlayanlar, Rablerinin çağrısına cevap verenler ve namaz kılanlar için daha iyi ve daha
süreklidir. Onların işleri aralarında şura iledir. Kendilerine verdi-ğimiz rızıktan da sarfederler‖ (şura 42/36-38).
Bu ayette altı çizilmesi gereken hususları şöyle sıralamak mümkündür.
1. O günün zor şartlarında müminlerin birbirleri ile kenetlenmelerinin,
2. Her şart ve durumda Allaha olan güvenlerinin sarsılmamasının,
3. Ağır şartlarda bile insanları affetme ve bağışlama özelliğinin yitirilmemesinin,
4. işlerini mutlaka bir danışma ve dayanışma içinde halletme yoluna gidilmesinin gerekliliği vurgulanmaktadır.
5. Ayrıca unutmamak gerekir ki, meşveret veya şûra yolu ile meselelere çözüm üretmek veya çözmek her zaman doğru karar vermeye daha yakındır.
6. Olaylarla ilgili olarak görüşlerine başvurulan insanların da hür, serbest olmalarını sağlamak gerekir.
7. şura çok dar anlamda kendi aralarında meseleleri istişare etmenin gerekliliğini, geniş anlamda da toplum ve devletin tüm işlerini, problemlerinin çözümü ile
ilgili hususları içermektedir.
8. şûra toplumda hayati bir öneme haiz olup, islam cemaatinin alâmetifarikasıdır.
Özgürlüklerin de sınırsız olmadığını bilmek gerekir. Ama insan nedense özgürlüğünü kötüye kullanmaktadır. Bunun pek çok sebepleri olabilir. Bunlar içerisinde
Kuranın işaret ettiği en önemlileri şunlardır: Cahillik, bile bile kötülük yapma, başkasına uyma ve arzularına esir olma, irade zayıflığı ve kötülüğe yönelme,
gelenek-görenek ve taklitçilik.
Allah ile insan Arasındaki ilişki
Allah ile insan arasında elbette her yönden ilişki kurmak mümkündür. Bir kere Allah insan vahyetmiş ve bu sayede peygamberler göndermiştir. Bu münasebette
iki türlü iletişim ve ilgi vardır. Vahiyde konuşan Allahtır. Dinleyen ve gereğini yerine getirecek olan da insandır. Bir de Kuranın değişik ayetlerinde ifade edildiği
gibi insanın dua etmesi, yaratanından bazı isteklerde bulunması gerekir
Allah ile insanlar arasında ilişkiyi izutsu şöyle açıklamaktadır: Allah ile insanlar arasında dört çeşit münasebet cereyan etmektedir.
« Posted on: 20 Ocak 2020, 21:26:33 »