CENGİZ BAYSU | Rusya, Orta Doğu’nun da lideri
ABD, Büyük Orta Doğu Projesi’nin peşinde koşarken parsayı Rusya toplamış oldu. Bunun yanına “tarafları ortak anlayış etrafında birleştirebilecek tek ülke” olduğu da bir gerçek… Bu sözler İsrailli uzman Ofer Zalzberg’e aittir.
Hafta sonu İsrail, bir İran İHA’sını düşürmüş, Suriye’deki hava savunma sistemi ve İran hedeflerini vurmuştu. Suriye hava savunma sistemleri de bir İsrail F-16’sını düşürmüştü. Rusya Dışişleri Bakanlığının uyarısı ve Devlet Başkanı Vladimir Putin’in İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ile telefonda görüşmesinin ardından ortalık durulmuştur.
İsrail hükümetinin kamu diplomasisinden sorumlu bakan yardımcısı Michael Oren, İsrail-İran-Suriye arasında yaşanan askeri krizle ilgili olarak “Denklemde ABD’nin rolü bizi desteklemektir. Ama halihazırda ABD’nin sahada hiçbir etkisi yok. ABD oyunda değil. Beklentiler Rusya’nın durduracağı yönünde” demiştir.
Michael Oren, ABD Başkanı Donald Trump’ın Ortadoğu’da olan bitenlere seyirci kaldığını, İsrail hükümetinin ABD’den ziyade Rusya’ya bel bağladığını da söylemiştir.
Gerçekten de ABD, Suriye toprakları üzerinde küçük birkaç üs elde etmiş olsa da bölgedeki Arap halklarının büyük oranda güvenini kaybetmiştir. Buna bir ilâve de İsrail Başbakan Yardımcısı Mihail Oren’den gelmiş ve ABD’nin arabulucu olamayacağını, Washington’un Suriye’de bir nüfuzunun bulunmadığını belirtmiştir.
İsrail-Haaretz gazetesinde Amos Harel imzalı analizde “Netanyahu-Putin telefon görüşmesinin ardından hâsıl olan sükûnet Ortadoğu'da gerçek patronun kim olduğunu bir kez daha gösterdi. ABD bölgede namevcut olmaya devam ederken gidişatı Rusya dikte ediyor” durum bir kez daha dile getirilmiştir.
Bu demeçler, siyasetteki belirleyici ağırlığın başka ellere geçmiş olmasını itiraf etmenin yanında İsrail’in de ABD’ye fazla yakın olmakla bu duruma sebep olduğunu ortaya koymak anlamına gelmiyor mu?
Rusya, İran ve Türkiye, bölgede samimi işbirliğini yürütürken Suriye krizini çözme konusunda büyük adımlar atmışlardır.
Uzun yıllara dayanan ABD-Türkiye arasındaki iyi gelişmeler ve ittifak içi ilişkiler, stratejik ortaklığın sarsıntı geçirmesine neden olmuştur. ABD’nin Türkiye’de 15 Temmuz darbe girişiminden sonra Fethullah Gülen’i iade etmemesi, Rıza Sarraf davasının çözümlenmesini sürüncemede bırakmış olması ve YPG’ye sağladığı imkânlar ve ağır silah desteğini devam ettirmesi gibi önemli nedenler dostluğun çatırdamasına sebep olmuştur.
Bana göre kesinlikle çekilmeyecektir. Neden mi? Afganistan’dan çekildi mi, Irak’tan çekildi mi? Çekilmedi. İran’ın Rusya ile aynı çizgide bulunması ve onun yanında yer alması tabii ki İran’a bir hamle yapmak isteyen ABD’nin canını sıkmaktadır.
ABD’nin Suriye’den çekileceği yönünde ortaya çıkan söylentiler, ABD’nin hedefe koyduğu İran’ı rahatlatmak ve hiç ummadığı anda İran’ın mahdut sayıda stratejik hedef/lerine bir hava saldırısı düzenlemek amacını güdebilir.
Dünya basınında etkinliği azalmış bir ABD tartışılırken ABD’nin yeni bir zafiyet göstermesi düşünülemez. Bu olayı kedinin bir köşeye sıkıştırılarak dövülmesine benzetebiliriz. Bu kadar hamleye kedi de karşılık verecektir elbette…
İran, belli istikamete odaklanmış üçlü yürüyüşte bazen farklı demeçler verebilmektedir. Bu demeçler belli seviyeye kadar hazmedilebilir, düzeltilebilir. Ancak Türkiye’nin Suriye topraklarından çekilmesini ve çekilen yerlerin Suriye yönetimine bırakılmasını istemesi Türkiye’ye rahatsızlık vermektedir.
Bu durum ABD tarafından işlenecektir. İran’ı hem Türkiye ile karşı karşıya getirmek hem de Rusya’dan koparmak amacıyla avantaja dönüştürülecektir. Trio dağıldığı zaman Türkiye’nin işlerinin zora gireceği kaçınılmaz olacaktır. O zaman da ABD’nin Türkiye’ye karşı bazı şeylerin acısını çıkarmak isteyeceği de bir varsayımdır. Nedenle “trio” ile yola devam etmekte yarar vardır.