2014 Oğuz Tansel Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Eleştirisi araştırma ödülü (“Türk Çocuk Edebiyatı Kitaplarındaki Çocuk Gerçekliğine Eleştirel Bir Bakış” adlı çalışması ile
2010 Çocuk ve Gençlik Yayınları Derneği (ÇGYD) tarafından, İsveç, ALMA Astrid Lindgren Ödülü Türkiye Adayı, TEGV’in “Okuyorum Oynuyorum, yaratıcı okuma projesi” ile (içerik sorumlusu ve danışmanı Nilay Yılmaz)
2004 Çocuk Hakları Hizmet Ödülü – Cumhuriyet Kitap eki “Sihirli Değnek” çocuk kitapları tanıtım ve eleştiri sayfası ile
2003 Ömer Seyfettin Öykü Yarışması- İkincilik Ödülü
2001 Cumhuriyet Kadınları Derneği Öykü Yarışması- Özendirme Ödülü
2001 Bu Yayınevi Çocuk Edebiyatı Roman Yarışması- Üçüncülük Ödülü
2001 Yaba Yayınevi Sokak Öyküleri- Özendirme Ödülü
OĞUZ TANSEL ÖDÜLÜ
1940 kuşağının lirik ve özgün sesi, Salâh Birsel’in tanımıyla: “Doğa vurgunu, dağlarda duman duman ormanlardan, karlı uçurumlarda mavi sabahlardan geçip giden” OĞUZ TANSEL’i anılarda yaşatmak, kişiliğini, düşüncelerini ve yapıtlarını gelecek kuşaklara aktarmak, genç kuşakların dil duyarlılığını artırmak, yazınsal becerilerini değerlendirmek amacıyla 2009’dan beri ödül veriyor. Ödül, 2009 yılında şiir, 2010’da halkbilim, 2011’de çocuk yazını, 2012’de halkbilim, 2013’te şiir, 2014’te çocuk yazını, 2015 halkbilim ve 2016 yılında şiir dallarındaki çalışmalara verildi.
Oğuz Tansel Yazın Yarışması ödülünün 2014’te “Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Eleştirisi” alanında yapılan bilimsel çalışmalara verilmesi kararlaştırılmış ve yarışmaya katılmaya hak kazanan eserler arasından Nilay Yılmaz’a ait “Türk Çocuk Edebiyatı Kitaplarındaki Çocuk Gerçekliğine Eleştirel Bir Bakış” adlı çalışma şu gerekçelerle bu ödüle layık bulunmuştur.
1. Çocuk ve Gençlik Edebiyatı alanında üretilen kitaplar da diğer kültürel malzemeler gibi çocukluğu ideolojik ve estetik olarak inşa etmenin; dünyayı anlama ve onu şekillendirmenin bir aracıdır. Araştırmacı bunun önemini kavramış, çalışmasında buna yoğun olarak dikkat çekmiş ve bu alanda üretilecek kitapların çok dikkatli yazılması gerektiğine geleneksel yapının dışında (Pedagojik,didaktik, politik, kültürel, toplumbilimsel, ruhbilimsel, biçembilimsel vb.) farklı bir bakış açısıyla vurgu yapmıştır. Bu bağlamda araştırmacı, Çocuk ve Gençlik Edebiyatı kitaplarında sunulan modellerin, çocukluğun öznesi olan çocuğun ve toplumun psikolojik, kültürel, toplumsal ve ideolojik yapısını yeniden üretmedeki yeri açısından, gerçekliğin inşasında önemli kültürel temsillerden biri olan toplumsal süreçlerdeki hareketliliğe daha gerçekçi ve dönüştürücü bulduğu daha bütünlükçü bir bakış içeren diyalektik yaklaşımla yeni bir bakış açısı sunmuştur. Kitapları toplumsal cinsiyet açısından da değerlendirmiştir.
2. Talim ve Terbiye Kurulu’nun 1980-2010 yılları arasında 7-11 yaş grubuna öykü ve roman dalında okutulmasını uygun gördüğü 171 yapıttaki çocuk modellerini, bu dönemde çocukluğa bakış ve çocuk gerçekliği kavramlarını içerik analizi yöntemiyle irdeleyen bu araştırmada; alan kitaplarında üretilmiş gerçekliğin ürünü olan egemen değerlerin ve kavramların çocuk kitapları aralığıyla çocuğu nesneleştirdiğini uygulamalı örneklerle kanıtlamış ve bunun aksine çocuğun özneleştirilmesi gereğine vurgu yapmıştır. Bu anlamda çok kapsamlı ve daha önce yapılmayan bir çalışma özelliği göstermektedir.
3. Bu diyalektik bakış açısıyla, kitaplarda ele alınan temalardan ve karakterlerden hareketle belirlenen çocuk modelleri ve onların nasıl işlendiği yazarlara ve bu alanda çalışma yapacak farklı araştırmacılara yeni çalışma alanlarının da kapısını aralamaktadır.
4. Bu çalışma ayrıca; çocuk ve çocukluk tarihi, çocuk sosyolojisi, çocuk mitolojisi, çocuk antropolojisi ve çocuk felsefesi gibi yeni araştırma alanlarının gerekliliğini ortaya koyan ve bu alanda disiplinler arası bir çalışmayla ancak bütünlüklü eserler oluşturulabileceğine de vurgu yapan bir araştırma niteliği göstermektedir.
5. Bu araştırma, aynı zamanda Çocuk ve Gençlik Edebiyatı alanında çocuk ve çocukluk kavramına gerçek anlamda yeni eleştirel bir bakış ortaya koyabilen, hipotez geliştirip onu bir senteze ulaştıran yöntemli akademik bir çalışmadır.”
Prof. Dr. Cevat Geray, Prof. Dr. Sedat Sever, Doç. Dr. Medine Sivri, İlhan Gülek ve Metin Turan.
Ödül töreni 18 Nisan cuma günü, saat:18.30’da, Ankara, Çankaya Belediyesi Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde gerçekleştirilmiştir.
Nilay Yılmaz’ın Teşekkür Konuşması Metni
Pek çok alanda olduğu gibi sanatta da özgürlüklerimizi birer birer yitirdiğimiz bugünlerde akademik düşünmenin sanatla birlikteliği her zamankinden daha çok önem kazanıyor. Özgürlükler mücadelesinde sanat ve bilim birbirine yoldaş olmazsa bir şeyler eksik kalıyor. Akademik yolculuğuma başladığımda, her adımda doktora tezimin bir parçasını yitirip sonunda çalışmamın ancak yarısıyla bu yolculuğu tamamlamış olsam da doktora tezimin Oğuz Tansel Ödülü ile taçlandırılması benim için çok anlamlı. Çünkü bu yolculuğa çıkan diğer masallar gibi benim masalım da Oğuz Tansel’in yaşamındaki özgürlükler mücadelesinden izler taşıyor. İşte masalımın masalı…
“Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, deve tellal iken, pire berber iken, bazıları hamam içinde tez yazıp terler iken… Ben diyeyim şu fakülteden, siz deyin şu bölümden, uçtu uçtu bir kuş uçtu, kuş uçmadı, tez uçtu, tez uçmadı umut uçtu, umut uçmadı Nilay uçtu. Uçar mı uçmaz mı, yazar mı yazmaz mı demeye kalmadan, biri kaptı maşayı, biri kaptı meşeyi, dolandım durdum dört köşeyi… Gösterdiler bana kapı ardındaki köşeyi.
Vay ne köşe, bu köşe! Dil dolanmaz, ağız varmaz başa gelen bunca işe. Bu köşe senin köşen, bu köşe benim köşem derken, iki tekerlekleyip üç yuvarlarken yukarıdan sökün etmez mi Paşaların Paşaları. Ateşe başlamaz mı topları… Hemen bir delik bulup attım kendimi dışarı. Ardımdan söylenen sözlerin önü var, arkası yok, gömleğimin yeni var, yakası yok… Sabır da bir huydur, suyu var tası yok. De gel sabreyle, sabreyle… İyi ama, susuzla sabırsız ne yapar? Ya bir kuyu kazar, ya dolaşır çarşı pazar. Ben de ateş yürek, çıktım pazara. Mevlam uğratmasın iftiraya nazara. Yürüdüm yürüdüm vardım bir bağa, daldım bir konağa. Vay sen misin dalan, herkese gözbağı çözen masallar anlatan. Kimi tuttu kolumdan, kimi tuttu bacağımdan. Attılar beni bir dağa, toplandılar başıma. Kimi ince eğirip sık dokudu. Kimi yukarıdan atıp aşağıdan tuttu. Kimi tavşana kaç, tazıya tut dedi; kimi ağzını yum, dilini yut dedi. Kimi kah nalına, kah çivisine vurdu, kimi süt dökmüş kedi gibi oturdu. Kimi her işe karıştı, kimi birbiriyle yarıştı. Kimi akıntıya kürek çekti, kiminin kırdığı ceviz kırkı geçti. Hay dedim, huy dedim. Herkesi olduğu gibi kabul edip yoluma devam ettim.
Bağdan çıktım çayıra. Hay bana, vay bana! Vay başıma, hay başıma; bu yol bitecek gibi, tükenecek gibi değil. Az gittim, uz gittim, dere tepe düz gittim. Çayır çimen geçerek, umut düş biçerek, soğuk sular içerek, yedi yılla bir güz gittim. “Ahh Anka kuşu bir konsa başıma, alsa beni kanadına, götürse Kaf Dağına”… demeye kalmadı, bir de ne göreyim? Adıyla sanıyla, yeşiliyle alıyla Zümrüdü Anka. Kaf Dağının ötesinden, süzüm süzüm süzülüp geliyor. Bakın hele, ne maval, ne martaval, işitilmedik bir masal. Tadı, ancak bunu anlatıp ondan özgürleşmekle çıkar. Dil, bu masalı okur, yürekler tartar.”
Bu “benim” masalımın tekerlemesi… sizin masalınızın… bütün ölemez dikenlerinin tekerlemesi. Bu, toplumcu, paylaşımcı, insanın insanı sömürmediği toplum düzenine gönül verenlerin anlattığı masalların vazgeçilmezi. Hangi coğrafyada olursa olsun onların değişmez halleri.
Oğuz Tansel “Ölemez Dikeni” şiirinde:
“Açıldı gözlerimize gerçekler
ölemez dikeni gibi kırlarda
uyandık karanlık uykulardan
günlük güneşlik bir dünyada” der.
Masallardan yükselir işte bence bu güneş. Kötü kalpli padişahın, acımasız kraliçenin, kara vezirin, oyunbaz cadının bitmeyen engellerine rağmen; çaresizliklere, entrikalara, korkulara, ölümlere, ayrılıklara, kaçışlara ya da kayboluşlara rağmen; her şeyin aşılabileceğini gösteren o umut ışığındadır herkesin kendi hikayesi.
Ve elbet o umut, hep Kaf Dağı’ndadır. Ötelerin ötesinde, en uzakta olan, o yerdedir. Ve Kaf Dağının ardına, ancak ve ancak bir Zümrüdü Anka kuşunun kanatları üzerinde gidilebilir. Ve Zümrüdü Anka kuşu, eğer ona inanırsanız size her zaman görünür; çünkü o zaten hep sizinledir, sizdedir.
Ahh, benim Zümrüdü Anka kuşum… Onun kanat çırpışlarını ilk kez babaannemin masallarında duydum ben. Küçük olduğum, ufacık olduğum, top oynayıp masallara acıktığım dönemlere rastlar onun evvel zaman masalları. 10 yıl devam eder develerin tellalların, perilerin yaşamımdaki varlığı. 80’li yıllarda ise artık Zümrüdü Anka kuşunun kanat sesleri zar zor duyuluyor olsa da yine de hissettirir kendini bana. Her akşam elektrik kesintisi olduğunda, babamın çarşaflardan kurduğu derme çatma perdedeki gölge oyunlarından yansıtır ışığını. Ve bu defa ölemez dikenleri Karagöz-Hacivat’ın sözlerinde yeşerir; annemin renkleriyle can suyunu alır, devşirir.
Ve kardeşimle ben anlarız ki, Kaf Dağı hiç de o kadar uzak diyarlarda değildir. Çünkü Kaf Dağı, onu içinde, yüreğinde taşıyanların, her zaman yanındadır. Gücün, bilgeliğin, saflığın, adaletin ve sadakatin timsali olan Zümrüdü Anka, Kaf Dağı’na yolculuk sırasında yanarak ölse ya da yakılarak öldürülse bile kendini küllerinden yeniden yaratacaktır; onun kanat seslerini duyabilenleri karanlık uykulardan uyandıracak, onların gözbağlarını her zaman açacaktır. Çünkü devran, her zaman değişime ve dönüşüme dönendir. Umudu taçlandırandır. Kaf Dağı, önünde yükselen dağlara rağmen, ardından doğan güneşi, ona inananlara her zaman gösterendir.
Hayatı boyunca Kaf Dağı’nı içinde yükselten, Zümrüdü Anka kuşunun kanatlarından hiç inmeyen, Oğuz Tansel… Sizin adınızı taşıyan bu ödülü almak benim için onur vericidir. Siz, yaratıcılığını, sadece sanat bağlamında değil, toplumsal sorumluluk, eşitlik ve adalet için; ezilenler için; insana dayatılan düzenle mücadele için; yitirdiğimiz yasalar için; özgürleşmek ve özgürleştirmek için kullanan bir neslin temsilcisisiniz. Kaf Dağı’nı uzaklarda değil, yanı başında, kendi içinde ve duruşunda bulanlardansınız. İdeolojisini yapıtlarında yaşatanlardansınız.
Sizin adınızı taşıyan bu ödül, bana bundan sonra daha da dik durma gücünü verecek. Bundan sonraki akademik araştırmalarımda, öykülerimde, romanlarımda ve tiyatro oyunlarımda, özellikle henüz yazmadığım ama yazacağım “uyutmayan masallarımda”, siz hep aklımda olacaksınız. İyi ki varsınız…
Bu ödülü, uyutmayan masallar anlatanlar adına alıyorum.
Uyutmayan masalları araştırma cesaretini gösteren araştırmacılar adına alıyorum.
Her şeye rağmen dik durabilen, direnenler adına alıyorum.
Güzel ülkem ve güzel ülkemin güzel çocukları için alıyorum.