Atasoy Müftüoğlu ile güncel meseleler üzerine..., Röportaj, Küre Medya, Bu küreye dair ne varsa...
Atasoy Müftüoğlu ile güncel meseleler üzerine...
Son güncelleme: 15 Mart 2014 Cumartesi 07:13
İktibas Dergisi yazarı Hüseyin Bülbül, Atasoy Müftüoğlu ile yeni bir röportaj yaptı.
Ülkemizde ve bölgemizde ki güncel konuları içeren bu röportajı, ciddi ve farklı bir algıya sahip olduğuna inandığımız siz okuyucularımızın dikkatine sunuyoruz...
A.Müftüoğlu -Biz genellikle yine bu geleneksel zaaflarımız sebebiyle yüzeyleri çok konuşuruz. Çünkü yüzeyleri görmek kolaydır ve yüzeyleri bir kamerada görür. Onun konuşmasına gerek yok. Ama derinlikleri göremeyiz. Bu Neo nurculuk çok söz konusu olduğunda bizim çok daha öncelerine gitmemizi gerektiren çok ciddi nedenler var? Süreçler var. Bu süreci Neo nurculuğun ortaya çıkışı, burada tabi asıl önemli Neo nurculuktan önce Nurculuğu da konuşmak gerekir. O bir başka tartışmanın konusu olabilir. Çünkü Neo nurculuk var oluşunu büyük ölçüde Nurculuğa borçludur. Neo nurculuk nasıl tarihin gündemine girdi, bunun arka planına ilişkin neler yapmak gerekiyor? Çalışmalar yapmak gerekiyor. Ben hatırladığım kadarıyla size aktarayım. İran’da 1979 ‘da devrim olduğunda küresel seçkinler çok büyük bir şok yaşadılar. Ve şu mealde bir tartışma başladı. Çünkü o dönemde hatırlarsanız küresel dünya daha doğrusu liberal, seküler dünya tarihin sonunu ilan etmişlerdi. Tarihin sonu demek Neo liberal dünya görüşünün nihai zaferi anlamına geliyordu. Bu başka seçenek olmayacak, bir başka model olmayacak efendim, bir başka hayat tarzı bir başka dünya görüşü olmayacak anlamına geliyordu. İran’da devrim olunca bu küresel seçkinlerin ciddi bir şok yaşamasının nedeni buydu. Demek ki tarihin sonu değil. Demek ki yeni bir dünya görüşü var, yeni bir hayat tarzı var, yeni bir ekonomik sistem var ve yeni bir siyasal sistem var. Tartışma uzun bir süre şu bağlamda devam etti. Peki, acaba devrim devam eder mi? Bir süre kimi siyaset bilimciler dediler ki: Yok bunun direnme şansı yok. Ama daha sonra pek çok siyaset kuramcısı devrimci duyarlılığın kitleselleşmiş olması, siyasallaşmış olması sebebiyle devam edeceği konusunda bir mutabakat içindeydiler. Bu defa tartışma bir başka noktaya bir başka bağlama kaydırıldı. Tartışmanın içeriği şuydu. Yeni bir devrim olmaması için ne yapmalıyız? Bu Neo nurculuk akımı diye tanımladığımız akım burada başlıyor. Yeni bir devrim olmaması için ne yapmalıyız’a yanıt ararken dünya yanıt ararken şu tür çözümlemeler yaptılar. Öncelikle dediler ki biz şunu söyleyebiliriz, dünyaya şunu söyleyebiliriz. Yani devrimci dilin ihracı karşısında biz dünyaya şunu söyleyebiliriz. Devrimcilik Şiiliğin icadıdır. Sünnilik hiçbir şekil ve surette birşey içermez. Devrimci bir duyarlılık içermez. Çünkü Sünnilik statükodan yanadır, gelenek görenekten yanadır, konformizmden yanadır. Ve Sünniliği küresel sistem her türlü konuma ikna edebilir. Onların kurulu düzene karşı ve meşru siyasi hatta gayri meşru siyasal iktidara karşı ayaklanmak gibi bir kaygıları yoktur. Böyle bir gelenekte yoktur. Buna ikna ettiler. Önce şunu yaptılar. Türkiye, Arabistan ve Mısır'dan resmi ve gayri resmi ulemanın katkılarıyla bunu formüle ettiler. Bu sözünü ettiğim anlayışı formüle ettiler. Yani Sünni dünya kurulu düzenlerin yanındadır ve kurulu düzenlerle her konuda uzlaşabilir, bu uzlaşmaya ikna edilebilir. Bu devrimci dil Şiiliğin icadıdır. Bunun üzerine aynı günlerde çok daha ilginç bir şey var, bu çok ilginçtir. Bunun üzerinde de konuşmak gerekir. Bu sözünü ettiğim sürecin ayrıntılarını Çohmsky tarihte yayınlanan"kader üçgeni" kitabında anlatıyor. Ayrıntılı şekilde anlatıyor. Bir başka kitapta Brzezinski ise ( Beyaz Saray'ın bir dönem danışmanlığını yapmış ) aynen şunları söylüyor: (Autof kontrol kitabında ) Bu tür bir din algısının icadı için Amerikan Kongresi şu kadar para ayırdı diyor. Şimdi düşünebiliyor musunuz, toplumlarımızın ne tür bir din algısına hizmet edeceği ve kendilerine hangi zihniyet konusunda hangi yaklaşım konusunda yapılandıracaklarına ilişkin çerçevenin kurulabilmesi için Amerikan Kongresi parayı ayırıyor. Yani bu ibret verici bir şeydir, merkezi bir noktadır. Ben özet halinde anlatıyorum. Bu bağlamda olay sürdürülüyor ve ılımlı İslam gibi Türk İslamı gibi neler icat ediliyor. Kavramlar icat ediliyor. Bu aynı zamanda İslam’ın bütünüyle ve eksiksiz bir şekilde vülgarize edilmesi anlamına geliyor. Yani kalabalıkların, hiçbir kaygısı olmayan kesimlerin hoşuna gidecek bir din icat etmek. Yani aynen bugün Neo liberal dünya görüşü, daha doğrusu bir tür ibahilik her şey meşru, bugün dini hayat büyük ölçüde İbahilik ve İşrakilikle maluldür. Bunların konuşulması gerekir. Bugün Kur'an-ı Kerim'i referans olarak almak yerine diyelim ki İbn-i Arabî’yi referans olarak alıyor, Kur’an-ı Kerim'i referans olarak almak yine Mevlana'yı referans olarak alıyor ve Kur'an-ı Kerim'i referans olarak almak yerine Saidi Nursi'yi referans alıyor, Yunus Emre'yi referans alıyor. Bu dinin sonu demektir. Yani müteşerri bir söylemin, duyarlılığın, yapılaşmanın, kavramların ve kurumların bütünlüğüyle ve savsaklanabildiği, umursanamaz hale getirildiği, rafa kaldırılabildiği ve insanların bir tür kişisel hayata kapatılmaya ikna edildikleri anlamına gelir.
Şimdi olayın güncel boyutuna dönüyorum. Bu geçtiğimiz yıl gezi olayları sırasında küresel bir irade bir şeyin altını çiziyor. Bu şudur: Türkiye'de seküler ve liberal kesimlerin hayat tarzları tehdit altındadır, sonucuna varıyor. Bu olaylar sırasında ve buradan hareket ediyorlar ki bizim AK Parti'nin öteden beri gizli bir gündemi olduğuna ilişkin zaten bir yorumumuz vardı. Bu olaylar gösteriyor ki her partinin gizli gündemi var. Bu kesimlerin hayat tarzları ve düşünceleri tehdit altındadır diyorlar ve Türkiye'nin bir şekilde; Uyarılması, denetlenmesi, kontrol edilmesi, baskılanması gerekir. Bunlar kullanılıyor. Fakat bizler olayların bütün bu boyutları ile değerlendirilmediği için biz parçalardan yola çıkarak değerlendirmeler yaptığımız için, parçalarla çok ilgilendiğimiz için, kırıntılarla çok ilgilendiğimiz için, bütünüyle ilgili yorumlar yapmıyoruz, bunu bir türlü göremiyoruz. Bütüne ilişkin bir çözümleme yapmıyoruz. Gezi olaylarındaki Türkiye'nin tavrı sebebiyle Batı bir tavır geliştiriyor. Ama aynı dönemde Türkiye'nin ruh hali şöyle: Türkiye çok ciddi bir şekilde yani Türkiye'de İktidar çok ciddi şekilde Romantik bir kibir içinde bulunuyor. Romantik bir kibir içinde olduğu için de etrafta ne olup bitiyor, bunları anlama ihtiyacı duymuyor. Çünkü kendisinde çok büyük bir özgüven var ve bu Romantik kibir sebebiyle de gerçekliğin hangi ölçüde kendisi için bir tehdit teşkil edebileceğine ilişkin her hangi bir çalışmada yapmıyor. Herhangi bir cemaat her hangi parti, her hangi bir grup kendi gündemi ile büyülendiği andan itibaren düşüşe geçiyor ve o bunu fark etmiyor. Kendi gündeminizle büyülenirseniz dünyada ne olup bittiğini anlamıyorsunuz, fark etmiyor, farketme ihtiyacı da duymuyorsunuz.
Bir de aynı dönemde Türkiye'nin özellikle Ortadoğu'ya yönelik olarak kullandığı bir dış politika dili var. Bu dış politika dilinin Orta Doğu sokağında değilse bile düşünce hayatında çok olumsuz yankıları var. Aynen Ortadoğu'da yani Mısır’da, Suriye’de, Ürdün de, Lübnan’da her yerde, Arapça konuşan her yerde düşünce hayatının kültür hayatının bu dille ilgili bir sorunu var. Bu dilin kendilerini istiskal ettiklerini düşünüyorlar. Sömürgecilerin 19. yy sonunda kullandıkları uygarlık misyonuyla bu dil arasında hiçbir ciddi ayrım olmadığını düşünüyorlar. Çünkü bu dil Türkiye modelinden bahsediyor, Türkiye tecrübesinden bahsediyor, Osmanlı misyonundan bahsediyor. Türkiye’nin başarılarından bahsediyor ve Türkiye'nin o sözünü ettiğim Romantik kibri ile yansıyan imajından etkileniyorlar. Yani Türkiye'nin ağabeylik yapıyor olması bu Arap dünyası, düşünce hayatında Arap dünyası bir çocuk gibi algılandığı görülüyor. Uygarlık misyonu nasıldı? Bunlar barbar insanlar, dolayısıyla bunlara uygarlık götürmek lazım, deniliyordu. Şimdi bunlar çocuktur, biz bunlara ağabeylik yapacağız, tecrübelerimizi onlara aktaracağız. Bunun Arap dünyasında böyle bir yansıması oldu. Aynı zamanda aynı dönemde işte Arap baharı gibi Arap devrimleri gibi klişeler kullanılmaya başladı. Bu klişelerle kullanıldığı günden bugüne gelinceye kadar hiçbir şekilde herhangi analize tabi tutulmadılar. Hiçbir yerde devrim olmadığı halde, bahar gelmediği halde bahar yalnızca İsrail'e geldiği halde bugün Türkiye'de İslami düşünce hayatı, kültür hayatı, dini hayat hala Arap devrimlerinden hala baharlardan ne yapabiliyor? Bahsedebiliyor. Bu da bizim keza yine öngörülerimizde yanılmış olduğumuzu gösteriyor. Şimdi hem bu gezi olayları sonrasının psikolojisi hem bu dilin Ortadoğu’daki yansıması aynı zamanda küresel seçkinler nezdinde şöyle bir izlenim uyandırdı. Türkiye bölgesel bir güç olma yolunda ya da böyle bir iddia taşıyor gibi bir değerlendirmeye neden oldu. Buradan hareketle hem küresel seçkinler teyakkuz durumuna geçtiler ve Türkiye'nin bu sözünü ettiğim romantik kibriyle bir şeklide hesaplaşılması gerektiğini düşündüler. Ayrıca şunu öngörebilmek gerekiyordu. Özellikle Arap baharı ve devrimleri sırasında istisnasız bütün ülkelerin çok ciddi bir şekilde, zayıflatıldıklarını güçsüzleştirildiklerini, istikrarsızlaştırıldıklarını, yeniden sömürge durumuna getirdiklerini her ülkede, istisnasız her ülkenin fabrika ayarlarına geri döndüğünü görmek gerekiyordu. Ve sanki Türkiye tüm bunlardan bağımsızmış gibi bir güvencesi varmış gibi bütün bu gelişmelere karşı ne yaptı, kayıtsız bir tavır içerisindeydi. Bu kayıtsızlığını şimdi ne yapıyor, bunun cezasını ödüyor ve başbakan geçtiğimiz haftalarda Japonya’da bütün bu olayların muhtemelen sonuçları üzerinde düşünülmüş ya da uyarılmış olacak ki Japonya'da biz bölgesel güç olmak istemiyoruz. Ve aynı zamanda küresel bir güç olmak istemiyoruz diye küresel seçkinlere güvence vermek zorunda kaldı. Dün ise bir başka bakanın ağzından yeni bir güvence daha sadır oldu, onlarda Şanghay beşlisi ya da Afrika Birliği gibi unsurlar bizim için referans kaynağı olamaz. Biz hala Avrupa Birliğini referans kaynağı olarak almaya devam ediyoruz. Tarzında şeyler yaptılar, şimdi küresel seçkinler.
Burada sorun şudur. Tevhidi bir dilin yerine mezhepçi bir dilin geçtiği tarihten itibaren politik nedenlerle ideolojik nedenlerle ırkçı nedenlerle bu mezhepçi rekabetler olduğundan daha farklı bağlamlara ne yapmışlardır, sürüklenmişlerdir. Yani çok abartılı bir noktaya çok aşırı bir noktaya ne yapmışlardır, sürüklenmişlerdir. Bu mezhep asabiyeti konusu sürüklenmiştir. Burada bu kesimin harekete geçirilmesi soruda çok ustalıklı bir şekilde göndermede bulunduğunuz gibi bu noktadan eğer hareket edilebilirse yarında bir başka cemaatin bu noktada seferber edilemeyeceğine ilişkin hiçbir elimizde güvencimiz yoktur. Çünkü dini hayatın yegâne referansı Kitabı Kerim olmaktan çıkmıştır. Dini hayatın referansı o cemaatin liderinden ibarettir. O cemaatin liderinin müktesebatından ibarettir, yorumundan ibarettir. O insanlar, bahsettiğimiz bu insanlar samimi olabilirler. Yani geleneğin sınırları içerisine hapsedilmiş bir din algısıyla melüldürler. Samimi insanlar olabilirler ve fakat onlar her durumda küresel bir projeye küresel bir projeye bir çıkara alet edilebilecek bir noktadadırlar mezhep karşıtlığı söz konusu olduğunda. Çünkü burada ümmete ilişkin bir perspektif, ümmete ilişkin bir kaygı,ümmete ilişkin hassasiyet, ahlak asla söz konusu değildir. Eğer herhangi bir yerde mezhep çıkarı diye bir şey varsa orda zaten ahlak yoktur. Bu hangi mezhep adına kullanılıyor olursa olsun böyledir. Yani bir mezhepten hareketle bir din yorumu ne yapılamaz? Elde edilemez. Mezheplerin kendilerini aynı zamanda neye göre konumlandırmaları lazım, Kitabı Kerimin ışığında konumlandırılmaları lazım. Ve bunların sadece ve sadece ortaya çıktıkları dönemlerde halkın kimi sorunlarına kolaylık olsun için ortaya çıkmış düşünce okulları olduğunu ne yapmak gerekir. Değerlendirmek gerekir. Hatta ve hatta bunların bütün zamanlar boyunca kullanılabileceğine ilişkin kanaat de nedir? Son derece yanlış bir kanaattir. Eğer bizler ilmi liyakat sahibi olsaydık bir mezhebe ihtiyacımız olmayacaktı. Mezhepler ortaya çıktıkları dönemlerde ki o dönemin toplumunun o dönemin insanının sorunlarına yanıt vermişlerse kendini bahtiyar addetsinler ama onların bugün için söyleyebilecek herhangi bir şeyleri yoktur. Birtakım konularda birtakım ilkesel tutum ve tavırlar almış olabilir. Nitekim mezhep imamların hayatları bunda belki ölçü olabilir. Yani onlar kurulu düzenlerle işbirliği yapmamış olmak suretiyle bir mesaj örneği bırakmışlardır. Her birisi kendi döneminde siyasal iktidarlarla çatışma halindedir, bunlar hatırlanabilir ve bunlardan bir örneklik pekâlâ ne yapılabilir? Ortaya çıkarılabilir.
A.Müftüoğlu -Bu soru ve bu sorunun çağrıştırdığı her şey son derece trajiktir. Ve dramatiktir. Burda hiç kimsenin bugün bulunduğu konum sebebiyle bir mazereti olamaz. Yani aldatıldık sözü bir mazeret değildir. Çok safmışız sözü bir mazeret değildir. Şimdi biliyorsunuz demokrasinin sayılara ihtiyacı vardır. Demokratik sayılar, sayıların ahlaki olup olmadığına bakmaz. Demokratik sayılar bu sayıların bir niteliksel içeriği olup olmadığına da ihtiyaç duymaz.Demokratik sayıların erdeme ihtiyacı yoktur, demokratik sayıların niteliğe ihtiyacı yoktur, demokratik sayılan derinliğe ihtiyacı yoktur,demokratik sayıların hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Demokratik sayılar sadece istatistiki sayılardır ve ondan ibarettir ve demokrasi sayıların iktidarı anlamına gelir. Şimdi demokrasilerin her türlü sayıyı, ahlaksız sayılara da ihtiyacı var, fanatik sayılara da ihtiyacı var, batıni sayılara da ihtiyacı var, zahiri sayılara da ihtiyacı var. Dolayısıyla onlar bu sayılara ihtiyaç duydukları dönemde bu sayıların yarın ne yapacaklarına ilişkin her hangi endişe taşımazlar. Bu endişeleri taşımak durumunda değildirler, çünkü demokrasilerde dün dündür, bugün bugündür, esası kaimdir. Yani demokrasiler de halklar seçim dönemlerinde hatırlanırlar sadece. Her şey sandıktan ibarettir.
Şimdi Neonurculuk zaten kendi tarihi boyunca bir tek amaç edindi. Sayıları çoğaltmak ve ek olarak sayıları çoğaltmak. İki mukaddesi var. Sayıları çoğaltmak ve paraları çoğaltmak. Neo nurculuğun hiçbir zaman nitelikleri çoğaltmak gibi bir kaygısı olmadı. Sayıları çoğaltmanın yolu bir bilinçten geçmez. Çünkü bilinç işçiliği zor bir işçiliktir. Çok zor bir iştir. Çok büyük ve derin çaba ister. Sayıları kazanmak için masal anlatmak, rüya anlatmak, efsane anlatmak menkıbe anlatmak çok daha nedir? İsabetli bir yol ve yöntemdir. Zaten demin arz etmiştim. Dini hayatın eksiksiz bir şekilde vülgarize edilmesinden Nurculuk ve Neo nurculuk sorumludur. Yani dini hayatın büyük ölçüde ibahilikten ve işrakilikten ibaret bir noktaya getirilmesinden onlar sorumludur. Çünkü burada temel ilke" cemaat çıkarı için her şeyi yapmak mubahtır." anlayışından hareketle gerçekleştirilir. Şimdi bunlar cemaat çıkarı için her şey mubah anlayışını meşrulaştırdıktan sonra binlerce buradaki binlerce, bir mecaz değil, binlerce büyük yalan söyleyerek, efsane icat ederek, menkıbe icat ederek, rüya icat ederek yeni bir din oluşturdular. Din aracılığıyla insanları sömürmekten daha kolay hiç bir şey yoktur. Din aracılığı ile ticaret yapmaktan daha kolay şey yoktur. Din alıp satmaktan daha kolay bir şey hiçbir zaman düşünülemez. Bunlar din alıp satıyorlardı. İnsanlarımızda din aracılığıyla yapılan alışverişin bir nesnesi olmaktan dolayı herhangi bir rahatsızlık duymadılar. Çünkü onlar bunun bir sevap getirebileceğini düşünüyorlardı. Cemaatlerin, sadece bu cemaatin değil bütün cemaatlerin bildiğiniz üzere menkıbe fabrikaları var. Burası binlerce yalan üretirken öbürleri yüzlerce yalan üreterek ne yapıyor? Kendisini tahkim etmeye çalışıyor, güçlendirmeye çalışıyor. Yani kutsallar arasında daha büyük kutsal, daha az kutsal gibi kategoriler var. Her şeyi bilen duyan, gören, hissedenler arasında kategori farkları var. Birisi özel olarak seçilmiş olarak yeryüzüne gönderiliyor, buna ilişkin menkıbeler var. Öbürleri yeryüzüne geldikten sonra ilahi ilgiye mazhar oluyorlar.
Şimdi biz zaman -zaman siyer kitaplarında okuruz. Ya Hz Ebu Bekir’le ilgilidir, ya da Hz Ömer’le ilgilidir. Biz yanlış yaptığımızda ne yaparsınız? Diye sorulduğunda"seni kılıcımızla düzeltiriz” denilmiştir. Bu müthiş ve çarpıcı bir öyküdür ve fakat bu öykünün bizim hayatımızda hiçbir şekilde bir karşılığı yoktur. Bizim bütün öyküler kitaplarda okumak içindir. Bu öyküler yaşamak için değildir. Bu öyküleri hayatımızda hiç bir zaman kullandığımızı söyleyemeyiz. Eleştiri tanık olduğunuz herhangi bir yanlışı sapmayı, satmayı, efendim, bu işbirliğini, ihaneti o anda ne yaparak? Tespit ederek o zatın yakasına yapışmakla başlar. Asıl takva kapalı kapılar ardında tesbih çekmek değil, asıl takva kapalı kapılar ardında nafile ibadet yapmak değil, asıl takva kamusal hayatın tam orta yerinde hem cahili otoriteye karşı hem de farzı muhal dini otoriteye karşı gerçeği söylemekle başlar takva.
Mesela Şiilere diyoruz ki: Biz Şiilik üzerinde sizinle konuşmaya müsaidiz, konuşabiliriz. Fakat Bâtıni tevillere dayalı bir ahbarilik üzerine konuşmaya müsait değiliz. Bâtıni tevilleri din haline getiren bir ahbarilik üzerinde konuşmaya müsait değiliz. Nitekim bugün bu amaca yönelik bir şey yapılıyor, bir çalışma yapılıyor, yani eksiksiz bir keyfilik Bâtıni teviller den ibaret. Selefilere diyoruz ki: Mutlak bir lafızcılığın aşırı olduğunu kabul etmemiz lazım. Mutlak bir lafızcılık olamaz. Çünkü tarihsel bir tecrübe var. Biz bu tecrübeyi bütünüyle reddetmeyiz. Bu tecrübeyi tek boyuta da indiremeyiz. Yani tarihin belli döneminden, öyle ki tarih büyük bir yanardağ fışkırışı gibi fışkırıyor, biliyorsunuz. Bağdat'ta efendim, Şam'da Kur tuba’da efendim efsanevi bir gerçekten efsanevi sözü gerçekten çarpıcı, çok etkileyici, çok sarsıcı bir kültür ve medeniyet ortaya çıkıyor. Bağdat'ta daha İslam'ın ilk yüzyılı dolmadan bir sokakta yüz tane kitabevi var. Kur tuba da da aynen öyle. Yüz kitabevi de orda var.Efendim Kur tuba da bütün Avrupa kitaplıklarının yekunundan daha fazla kitap var halifenin kütüphanesinde. Bu kitaplar okunuyor ve tartışılan kitaplar. Buradan şöyle bir noktaya gelmek istiyorum. Hayatın her alanında Müslümanlar içerik üretirken, yani bilimsel, felsefi, entelektüel, mesela Bağdat'taki camilerde edebiyat kürsüleri var. Mesela bugün herhangi bir camide bir edebiyat kürsüsü kurabilir miyiz? Yani gelip orda ben mesela edebiyat üzerine konuşsam. Yani böyle birey mümkün değil. Filozofi üzerinde, felsefe üzerinde birisi konuşamaz, edebiyat üzerine konuşamaz, astronomi üzerinde konuşamaz. Camilerde astronomi üzerine ne yapılıyor? Konuşmalar yapılıyor, tıp üzerinde konuşmalar yapılıyor. Bir gün geliyor, İslam toplumları bütün bu bilimsel üretime veda ederek sadece yani bugün müspet ilimler diye andığımız bilimsel faaliyetlere veda ederek yalnızca geleneğin daha doğrusu nakliyat sınırları içerisinde tutulabilecek fıkıhtan ibaret bir şeye dönüyorlar.