Osmanlı’da Kadınların Ekonomiye Katkıları – Histodia
Home / Köşe Yazıları / Osmanlı’da Kadınların Ekonomiye Katkıları
Osmanlı toplumunda kadınların, ekonomik hayatta erkekler kadar aktif olmadıkları bilinen bir gerçektir. Ancak bu onların ekonomide hiç var olmadıkları anlamına gelmez. Osmanlı kadınlarının ekonomik faaliyetleri veya yaşadıkları kentin ekonomisinde ne derece rol oynadıkları hakkında çok fazla çalışma bulunmamaktadır. Çalışmasını Bursa ile sınırlandıran Haim Gerber, kadınların dokumacılık alanında etkin olduklarını, hatta lonca bile kurduklarını örneklerle ortaya koymuştur. Kocalarından veya babalarından bağımsız olarak mal, mülk edinebildikleri bilinmektedir. Onlar, her çeşit taşınır, taşınmaz mal veya eşya alım, satımı, gayrimenkul kiralama veya kiraya verme gibi işlemler gerçekleştirmişlerdir. Hatta bazı kadınlar, bizzat değilse bile mükâtebe usulüyle köleleri veya bir yakınları aracılığıyla ticaret yapmışlardır. Sahip oldukları nakit parayı alışveriş için harcamalarının yanında borç olarak da vermişler, kimi zaman ise borç almak zorunda kalmışlardır. Osmanlı kadınlarının varlıklarının en az görüldüğü alan olan çalışma ve üretim hayatı, onların ev işleri ile aile ekonomisine yaptıkları zirai alanda veya dokumacılık gibi el sanatlarındaki küçük katkılardan ibarettir. Bu genel tablo, kadınların yaşadıkları kentin ekonomisinde erkekler kadar yer alıp almadıkları, eğer yer alıyorlarsa bunun oranı, ekonomiye bir katkıda bulunup bulunmadıkları, bulunuyorlarsa bunun nasıl gerçekleştiği gibi soruları düşündürmektedir. Bu sorulara cevap bulabilmek için öncelikle kadınların gayrimenkul, taşınabilir eşya ve nakit olarak servetlerinin durumu, bunları edinme yolları, üretici ve tüketici olarak pozisyonlarının ne olduğunun ortaya konulması gerekmektedir. Ancak bunların sonucunda onların kent ekonomisindeki rolleri anlaşılabilecektir. Bahsedilen bu durumlarla ilgili en çok ve sağlıklı veriyi öncelikle Şer’iye sicillerindeki tereke kayıtlarından edinmek mümkün olacaktır. Ayrıca yine sicillerde yer alan ve kadınların yapmış oldukları tüm alım, satım, borç alma, verme, kiralama, hibe, miras vb. konulardaki kayıtlar da meselenin ortaya konulmasında bize yardımcı olacaktır.
Osmanlı döneminde kadınlar, gayrimenkul olarak tam veya hisseli ev, dükkân, değirmen, arsa, çiftlik, bağ, bahçe ve tarla sahibi olmuşlardır. Bu taşınmazlar arasında kadınların servetleri hakkında en sağlıklı bilgiyi verecek olan “ev”dir (menzil). Çünkü ev herkesin sahip olduğu veya olmak istediği temel bir ihtiyaç olması sebebiyle dükkân, değirmen vs. gibi taşınmazlara oranla daha yaygın bir mülk çeşididir. Bu yüzden kadınların servetlerinin değerlendirilmesinde evler baz alınmıştır. Lale Devri’ndeki terekelere göre merkezde yaşayan kadınlarının ev sahibi olma, evin fiyatı ve onların genel durumu hakkında bilgi vermesi için de mihr, nakit para, kürk ve çocuk sahibi olma durumları şöyledir…
(Şehir merkezinde yaşayan ve evli olan 75 kadından 8’i tamamı kendine ait, üçü ise hisseli olmak üzere toplam 11 kadın gayrimenkul sahibidir (%14,66). 64 kadının ise bir evi veya ev hissesi bulunmamaktadır (%85,34)).
Tereke yekûnları yüksek olan kadınların çoğu bir eve sahiptir ve bu evlerin fiyatları da kadınların servetleriyle doğru orantılıdır: Arakiyyecibaşı Mahallesi’nden Fatma Hatun, Kiremitçi Süleyman Mahallesi’nden yine Fatma Hatun, Cami-i Kebîr’den Ayşe Hatun ve Baba Haydar Nakşibendî Mahallesi’nden Hanım Hatun’da olduğu gibi. Diğer taraftan tereke yekûnu 21.000 akçeden az olan hiçbir kadın bir eve veya ev hissesine sahip değildir. Bu evlerin en ucuzu 7.200 akçe iken, en pahalısı ise 300.000 akçedir. Evler, kadınların servetinin en önemli kısmını oluşturmaktadır. 633.290 akçe tereke yekûnu olan Fatma Hatun’un, evi neredeyse servetinin yarısını, 199.638 akçe yekûna sahip diğer Fatma Hatun’un evinin değeri ise 120.000 akçe olup servetinin yarıdan fazlasını oluşturmaktadır. Diğer az sayıdaki ev ise orta hâlli diyebileceğimiz kadınlara aittir. Her ne kadar ev, insanlar için olmazsa olmaz bir ihtiyaç ise de bunun evli kadınlar için pek geçerli olmadığı anlaşılıyor. Çünkü İslam hukukuna göre barınma ihtiyacını karşılamak kocanın sorumluluğundadır.
← Previous Story Marco Polo’nun Destansı Yolculuğu
Next Story → OSMANLI HANEDANI’NIN BİR GELENEĞİ
15 Ocak 2020 at 02:12