Konuşmacılara – Türkiye Konferans Tercümanları Derneği
Konferans düzenleyicileri, farklı dilleri konuşan, farklı kültürlerden gelen heyetlerin birbirini anlayabilmesi için simultane çeviri hizmeti almaktadır. Çevirmen, konuşmacı ve onunla aynı dili konuşmayan dinleyiciler arasındaki vazgeçilmez aracıdır, başka bir deyişle çevirmenler, vermek istediğiniz mesajı dinleyicilere ulaştırma konusunda ortaklarınızdır.
Çevirmen, konuşmayı dinleyiciler için çevirirken başarısı büyük oranda konuşmacıya bağlıdır, çünkü konferans çevirmeni her şeyden önce konuşmacının başka bir dildeki sözcüsüdür. Konuşma ne kadar başarılıysa, akıcıysa, düzgünse, anlaşılırsa, iletilmek istenen mesajın diğer dillere anlaşılır şekilde aktarılma olasılığı, yani çevirinin başarı şansı da o kadar yüksek olur.
Eğer simultane çeviri hizmeti sunulan bir toplantıda konuşma yapacaksanız, aşağıdaki konulara dikkat ederek çevirmenlere yardımcı olabilirsiniz, iletinizin diğer dillere de sağlıklı şekilde aktarılmasını sağlamış olursunuz.
— Elinizde yapacağınız konuşmaya ait yazılı metin ya da notlar varsa, taslak olsa bile, bu metni çevirmenlere verilmek üzere mutlaka önceden toplantı sekreterliğine iletin. Çevirmenler tek tek kelimeleri değil, konuşmanın anlamını çevirirler; bu yüzden konunun bütününe, kavramlara ve konuyla ilgili özel terminolojiye aşina olmak isterler. Konuşmanız sırasında söz konusu yazılı metni kürsüden ne kadar takip edeceğiniz size kalmıştır, konuşmanızı yaparken metinden uzaklaşabilir ya da eklemeler yapabilirsiniz; bunun çevirmen açısından sakıncası yoktur: Konferans çevirmeni önünde yazılı metin varsa simultane çeviri sırasında elbette bundan faydalanır, ancak her koşulda yalnızca duyduğunu çevirir, metin dışına çıktığınızda sizi izler. Önemli olan, neler söyleyeceğiniz konusunda çevirmenin önceden fikir sahibi olması, kullandığınız kavramlar ve özel terminoloji konusunda ön çalışma yapabilmesidir. Konuşma metninizin içeriğinin mahremiyeti konusunda da endişe etmenize gerek yoktur, çünkü çevirmenler mesleki olarak gizlilik ilkesine bağlıdırlar; verdiğiniz metnin içeriği her koşulda gizli tutulacaktır, ayrıca arzu ederseniz metniniz toplantı sonrasında size iade edilir.
— Sunum konunuz teknik ise, çevirmenlere varsa bir terminoloji listesi ya da aynı konuda başka dillerde metin iletin. Ayrıca konferans sekreterliğinden çevirmenlerle önceden görüşüp kendilerine bilgi iletmeyi talep edebilirsiniz. Çevirmenler, meslekleri gereği, çok çeşitli konularda geniş bir genel kültüre ve sözcük dağarcığına sahiptirler. Ancak her mesleğin çok özel terminolojisine o alanın uzmanları kadar vakıf olmaları beklenemez, hele o konuda daha önceden çalışmadılarsa. Dolayısıyla, genel kültürü aşan konularda çevirmenlere bir terminoloji listesi iletilir ya da konuşmacıyla önceden tanışabilirlerse, çevrilmesi zor olan konular açıklığa kavuşturulabilir, o meslek alanına özgü terimlerin doğru şekilde kullanılması sağlanır, çeviri daha başarılı olur.
— Konuşmanızda bir espri, şaka veya hikaye gibi kültürel nüansları ya da kelime oyunları olan öğeler kullanacaksanız bunları da çevirmenlerinizle önceden paylaşmanızda fayda var. Böylece onlar da konuşmanızın bu vurucu kısımlarını en iyi şekilde çevirebilmek için biraz zaman kazanmış olur.
— Konuşmanız sırasında sunum, film vb. görsel kullanacaksanız bunları önceden çevirmenlerinize verin. Bu bir çıktı da olabilir, belgelerin elektronik kopyaları da. Çeviri kabinleri ekrandan uzakta olabileceği için çevirmenlerin gözlerinin önünde birer kopya olmasında yarar vardır. Simultane çeviri sırasında özellikle ardı ardına sıralanan rakamların akılda tutulması ve anında eksiksiz olarak diğer dile aktarılabilmesi (hatta aynı dilde tekrar edilmesi bile) daha zordur. Oysa rakamları gözle görebildiğinizde bunları diğer dile daha kolay aktarırsınız. Görsel malzemelerinizde bu tür rakamlar (fiyatlar, oranlar, ölçü birimleri, araştırma sonuçları vb.) yer alıyorsa, çevirmenlerin çeviri sırasında bunları gözle izleyebilmeleri bu açıdan çok önemlidir.
— Sunumunuz sırasında slayt değiştireceğinizde çevirmenin sizden 1-2 saniye geride olduğunu unutmayın. Çeviriyi dinleyerek sizi takip eden katılımcıların da slaytta gösterilenle anlatılanı eşleştirebilmesi için slayt değiştirmeden önce biraz beklemeniz yeterlidir.
— Eğer kürsüden yazılı bir metin okuyacaksanız, bazı noktalara özellikle dikkat etmenizde yarar vardır. Konuşma diline kıyasla, yazı dili çok daha uzun, karmaşık cümleler kurmaya müsaittir. Konuşurken cümlenizi kafanızda oluşturmak için birkaç saniyeniz varken, yazıda kuracağınız cümleler, hatta kullanacağız sözcükleri seçmek için uzun bir hazırlık yapmak mümkündür. Oysa özenle kurduğunuz o karmaşık cümleleri, ince vurguları başka bir dile anında aktaracak olan çevirmenin aynı cümleleri diğer dilde kurmak için ancak birkaç saniyesi vardır. Bir çevirmenin, metni önceden görmemişse ve metin gözünün önünde değilse, yazı dilinin karmaşık ve uzun bir cümlesini sözlü olarak anında kusursuz bir biçimde aktarması neredeyse olanaksızdır… hele hele bu metin süratli bir tempoda okunuyorsa ve Türkçeyle İngilizce gibi sözdizimleri birbirinden farklı diller arasında çeviri yapılıyorsa (Türkçede yazılı bir metinde cümledeki yüklemlerin özneden ne kadar uzakta olduğunu bir düşünün…). Yazılı bir metin okurken insan genellikle hızlanır; konuşma süresinin kısıtlı olması ve oturum başkanlarının süre konusundaki uyarıları genellikle konuşmacının bu hızını daha da artırmasına neden olur. Oysa yazılı bir metni hızlı biçimde okuduğunuzda, yalnızca çevirmenin işini iyice zorlaştırmış olmazsınız: Konuşmayı sizin dilinizde dinleyenlerin bile sözlerinizi takip etmekte zorlanmasına, dolayısıyla verdiğiniz mesajın bir kısmının kaybolmasına neden olabilirsiniz. Bu nedenle eğer yazılı bir metin okuyacaksanız konuşma hızınızı önceden ayarlamanızda ve prova yapmanızda yarar vardır: 40 satırdan oluşan bir sayfanın anlaşılabilir, dolayısıyla çevrilebilir bir hızda okunması en az 3 dakika sürer.
— Konuşmaya başlamadan önce mikrofonun açık olup olmadığından emin olun. Mikrofonu test etmek için mikrofona vurmak ya da üflemek, hem salonda hiç de hoş olmayan sesler çıkmasına neden olmaktadır, hem de o sesi genellikle yüksek seviyede doğrudan kulaklıklarından duyan çevirmenlerin kulaklarına zarar vermektedir. Mikrofonu test etmek için “İyi günler” veya “Teşekkürler, sayın başkan” gibi birkaç kelime söylemek daha sağlıklıdır.
— Mikrofona çok yakın konuşursanız parazit oluşur; ayrıca mikrofonda çınlama olmaması için konuşurken kulaklıklarınızı mikrofona yakın bir yere bırakmayınız. Bu konularda teknisyen size yardımcı olabilir.
— Konuştuğunuz yerden ayrılmanız gerekiyorsa, örneğin bir slayda işaret edecekseniz, lütfen yaka ya da el mikrofonu kullanınız. Mikrofon kullanmazsanız, ne kadar yüksek sesle konuşursanız konuşun, ses yalıtımlı bir kabinin içinde duran çevirmenler sizi duyamaz, duyamayınca da çeviri yapamazlar… Aynı uyarı, soru-cevap bölümü için de geçerlidir: Katılımcılara, soru sormak için (seslerinin ne kadar gür olduğunu söyleseler de) mikrofonu beklemeleri gerektiğini hatırlatın.
— Bir kürsüde ya da podyumda konuşuyorsanız ve dinleyicilerden gelen soruları yanıtlamak istiyorsanız, sorulan soruların çevirisini dinleyebilmek için yanınıza kulaklık almayı unutmayın. Eğer size bildiğiniz bir dilde soru sorulmuşsa, hemen atılıp yanıt vermeye başlamadan önce, çevirmenin soruyu çevirmeyi bitirebilmesi için ona birkaç saniyelik zaman tanıyın. Simultane çeviri her ne kadar “eş zamanlı” bir çeviriyse de, çevirmek için önce duymak gerektiğinden, çeviri her zaman birkaç saniye sarkabilir.