Örtülü Operasyon Örfü ve Münih - Çatlı'nın “Zeki, Çevik ve Güzel Ahlaklı“ Olanı mı? | Birikim Sayı 202 - Şubat 2006 | Birikim Yayınları
Türkiye’de son olarak Şemdinli skandalıyla tekrar gündeme gelen, ayrıca salınıp tekrar derdest edilen Mehmet Ali Ağca vesilesiyle de hatırlanan... aslına bakarsanız zaten hiç hatırdan çıkmayan “örtülü operasyonlar” meselesi, yaklaşık bir aydır Almanya’da da tartışma konusu. İlgiye değer bir tartışma bu.
Peşinden, bir skandal daha patlak verdi ve akçalı işlerinden ötürü kovuşturmaya uğrayan bir gizli servis elemanının “dökülmesiyle”, iyice de dallanıp budaklandı. Bu sefer mesele, El Kaide’nin Almanya’daki şebekesine dahil olduğundan kuşkulanılan bir Arap kökenlinin Beyrut’ta Lübnan gizli servisince gözaltına alınarak, kuvvetle muhtemel işkence altında sorgulanması; Alman gizli servis ajanlarının da Lübnanlı meslekdaşlarıyla istişareye girerek (sorular yazarak!) bu sorguya dolaylı olarak katılmalarıydı. “Dökülen” ajan, neo-liberal iktisadiyatın gözde kavramıyla tanımlıyor bu operasyonu: Alman Gizli Servisinin fiilen, işkenceli sorgu işini outsourcing ettiğini söylüyor - yani “iş”in bir kısmı, işletmenin dışına taşınarak başka bir firmaya yaptırılmış. Hatırlanacaktır; birkaç ay önce CIA’in buna benzer outsourcing tasarılarından haberdar olmuştuk. Ayrıca, Alman Gizli Servis görevlilerinin bir yandan “haydut devlet” Şam’daki, bir yandan ABD’nın hukukun iptal edildiği Guantanamo üssündeki bazı sorgulara müdahil oldukları da ortaya çıktı. Bu olaylarda da, hukuk devleti ile örtülü operasyonların ilişkisine dair aynı kaygılar, aynı sorular sökün etti.
Tartışmanın tarafları ve söyledikleri, aşağı yukarı kestirilebilir. Muhafazakarlar, onlarla birlikte Sosyal Demokratların hükümet sorumluluğu taşımış olanları içindeki “şahinler”, bu operasyonların “rutin işler” sayılması gerektiğini söylüyorlar. Hükümet Irak savaşını desteklemese bile, NATO üyeliğinden ötürü, yerine getirilmesinden kaçınılamayacak “rutin işler”... Yeşiller’in eski lideri, SPD-Yeşiller koalisyonunun Dışişleri Bakanı Fischer, en keskin şahin tavrını alıyor - Gizli Servis’le ilgili soruşturma komisyonu kurulması önergesine parti grubunda tek başına red oyu verecek kadar! Görevlilerin “şevkini kırmamak, ellerini soğutmamak” gerektiği meâlinde konuşanlar da eksik değil, Alman politik sınıfında. Irak’tan servis edilen istihbaratın “zaten”Amerikan askerî operasyonlarına acil ve pratik bir katkı sağlamadığına ilişkin veriler de mazeret olarak ileri sürülmekte. İsmini vermeden Frankfurter Allgemeine gazetesine konuşan bir Gizli Servis yetkilisi, uluslararası terör tehdidine karşı Almanya’yı korumak için “Benelüks ülkeleriyle [Belçika-Hollanda-Lüksemburg] değil, elbette ABD’ yle” işbirliği yapacaklarını söylemiş. Böylesi kaygılarla uluslararası işbirliğini men eden zihniyet hakim olursa, işkenceci oldukları bilinen Ortadoğu rejimlerinin hiçbiriyle yardımlaşmanın mümkün olamayacağına dikkat çekerken, şu notu da düşmüş: “Türkiye dahil...”
Sosyal demokratların ve Yeşiller’in son iktidar deneyimiyle iyice “mayışmamış” solcuları, son seçimde parlamentoya giren Sol Parti ve liberal Hür Demokrat Parti (FDP) ise, kararlılıkla, Gizli Servis’in işlerini sıkı sıkıya denetimden geçirecek özel yetkili bir komisyonun kurulmasını talep ediyorlar. Hıristiyan Demokratlardan da bu talebi destekleyenler var - kâh geçmiş Sosyal demokrat-Yeşil iktidar deneyimini itibarsızlaştırma kaygısıyla, kâh “parlamento üstünlüğü” idealizmiyle...
Yeşil milletvekili Hans-Christian Ströbele, 1999’da en temizini söylemiş aslında: “Gizli olanın sahiden denetlenmesi mümkün değildir. Bu nedenle, gizli servisler lağvedilmelidir!” Eyvallah... Velâkin, “şımarıklık” etmeyelim; gizli servisler üzerinde parlamenter denetimin genişletilmesindeki ve ciddileşmesindeki ısrarı kesinlikle küçümsemeyelim.
“Gerçek olaylardan ilham alıyor” hikaye - aslında, ilham almaktan biraz fazlası. Dönemin İsrail Başbakanı Golda Meir, 1972 Eylül’ü sonunda bu cinayetin hesabının sorulacağını söylemişti. Filistin kamplarında 200’ü aşkın -çoğu sivil- insanın ölümüyle sonuçlanan misilleme bombardımanı, hesap sormaktan sayılmadı. İstenen, güçlü bir caydırıcılık ve açıkçası intikamdı. Bunun için, doğrudan doğruya Başbakanlık makamının bilgisi ve emri altında bir özel birim oluşturuldu. MOSSAD Başkanı, Münih katliamından -giderek, benzer eylemlerden de- sorumlu olduğunu saptadığı kişi/lerle ilgili dosya sunarak infaz onayı istiyor, Başbakan -bazen kimi kabine üyeleriyle de istişare ederek- hüküm veriyordu. İnfaz operasyonları, MOSSAD’la ve İsrail Devletiyle hiçbir resmî bağı olmayan, var-ama-yok bir özel birim tarafından yürütülüyordu. (Aktarıldığına göre, Münih kurbanlarının ailelerine açılan “anonim” bir telefon, onlara eşlerinin/çocuklarının katillerinin cezalandırıldığını haber veriyordu.) Bazı uluslararası medya organlarında “Komite X” diye adlandırılan bu ‘kozmik gizli’ örtülü operasyonun nasıl yürütüldüğünü, kendisi de eski bir gizli servis elemanı olan İsrailli yazar Aaron Klein, 2005’in sonlarında çıkan İntikamcılar adlı kitabında anlattı. Kitapta nakledildiğine bakılırsa, Golda Meir ve özellikle İzak Rabin mütereddit bir tavır gösterir, ince eleyip sık dokurken, Menahem Begin ve İzak Şamir infaz emirlerini zorlanmadan, handiyse şevkle verirlermiş.
Steven Spielberg Time’a, “filmin barış için bir dua olduğunu” söylemiş. Spiegel’le söyleşisinde, teröristleri “insanlıktan çıkararak mı göstermeliydim?” diyor, bu şeytanlaştırma politikasına karşı çıkıyor. “Karmaşık sorunlara basit cevaplar verilemeyeceğini” söylüyor. “İlk gençliğinden beri İsrail’in hararetli bir savunucusu olduğunu... bir Yahudi olarak, hepimizin bekası için İsrail’in varlığının öneminin bilincinde olduğunu” söylemekten, hatta “Gerekirse, ABD için de İsrail için de ölmeye hazırım” demekten de geri kalmadan. “Tanrının Gazabı” operasyonu için de, “İlke olarak doğru yapıldığını düşünüyorum” diyor. Münih katliamının yarattığı muazzam ulusal travmayla açıklıyor bu meşruiyeti - ki onbir sporcu (sivil/masum) Yahudinin özellikle de Almanya’da öldürülmesinin İsrailliler ve başka yerlerdeki Yahudiler üzerindeki travmatik etkilerine, başka yazarlarca da dikkat çekilmiştir. Spielberg, “ilke olarak doğru” bulduğu intikam eyleminin, “caydırma ve terörü önlemeye katkıda bulunsa bile, istenmeyen yan etkiler yaratabileceğini” söyleyerek devam etmiş: “İnsanları değiştiriyor, onlara bir yük yüklüyor, onları gaddarlaştırıyor, etik bir çöküşe sürüklüyor. (…) Şiddet, kural olarak karşı şiddet doğuruyor.”