Deneme Nedir ? | Dershanem
Denemenin Konusu Nedir?
Dünya ve Türk edebiyatında Deneme;
Örnek Deneme Yazısı
Bu yazımızda sizler için Deneme Nedir? konusunu derledik, Deneme Nedir? yazımızı uzun ve güzel bir anlatımla sizler için hazırladık. Deneme Nedir? konusunu örnekleriyle birlikte okuyarak konusunu daha iyi anlayacaksınız. Deneme Nedir sayfamızı arkadaşlarınızla veya sosyal medyada paylaşarak arkadaşlarınızda faydalanmasına yardımcı olabilirsiniz.
Yazarın herhangi bir konudaki görüşlerini, kesin kurallara varmadan, kanıtlamaya kalkmadan, okuyucuyu inanmaya zorlamadan anlattığı yazı türüne deneme denir.
Deneme her konuda yazılabilir. Ancak daha çok, her devrin, her ulusun insanını ilgilendiren, kalıcı, evrensel konular tercih edilir. Denemede konu özgürce seçilir. Yani insanı ve toplumu ilgilendiren her şey (yaşama, ölüm, aşk, sanat, felsefe, din, ahlâk, töre, bilim, siyaset vb.) denemenin konusu olabilir.
Eskiden denemeye verilen “muhasebe” adı, onun konusu hakkında bir ipucu vermektedir. Çünkü denemeler toplumsal konulardan daha çok kişisel konulara, soyut dünyalara ve iç hesaplaşmalara daha yakındır. Bu yönüyle fıkra türünden ayrılır. Fıkralar toplumsal konulara kişisel yaklaşımlar getirirken deneme iç dünyanın samimi itirafı gibidir.
Denemede dil ve anlatım: Deneme yazarı, dili doğru ve güzel, yani estetik kullanır. Denemeci, bayağı bir anlatıma inmeden terim ve felsefi kavramların ağırlığından uzak bir üslubu tercih eder. Denemede “ben” anlatım ön plandadır. Deneme yazarı görüşlerini aktarırken samimi bir dil kullanır. Kendi içiyle konuşuyormuş gibi bir hava içindedir.
Deneme yazarının özellikleri: Deneme yazarı düşünce ufku geniş ve kendine özgü bilgi birikimine sahiptir. Kendi duygularının dışında başkalarının düşüncelerine de saygı duyar. Denemeci ele aldığı konuyu içtenlikle anlatır.
Deneme yazılarının amacı ve çeşitleri: Denemeci, denemenin sonunda kesin bir yargıya, bir sonuca varmak amacında değildir. Deneme, herhangi bir konuda düşündürücü, öğretici, inandırıcı ve ufuk açıcıdır.
Denemeler, konularına ve yazılış amaçlarına göre; kişisel duyarlılık ve dikkatleri konu alan denemeler, öğretici ve eleştirel denemeler, sosyal ve felsefi konularda bireysel düşünceyi ifade eden denemeler biçiminde gruplanabilir.
Deneme türündeki yazılarda da sohbette olduğu gibi içtenlik ön plandadır. Ancak denemedeki içtenlikle sohbetteki içtenlik aynı değildir. Denemelerde daha çok, düşünen insanın kendi dünyasındaki bütünlüğü, hoşgörüyü sağlayan, onu sevimli ve tutarlı kılan içtenlik söz konusudur. Sohbette yazar, okur ile konuşur gibi bir anlatımı tercih eder. Böyle yapmakla okuru etkilemeye ve yönlendirmeye çalışır.
Denemenin edebî bir tür olarak dünya edebiyatında öncülüğünü Fransız yazar Montaigne yapmıştır. Onun denemeleri, herhangi bir dine, kanuna, geleceğe bağlı olmayan serbest düşünceler olarak ortaya çıktı. İngiliz yazar Bacon, denemelerinde kıskançlık, zenginlik, diyalog, nesne ve durum değişiklikleri gibi kısa, öz, öğretici ve daha ciddi konulara eğilmiştir. “Denemeler” adlı kitabında daha çok felsefi düşüncelerini ortaya koymuştur.
Türk edebiyatında ise Tanzimat sonrasında özellikle de Servet-i Fünün döneminde karşımıza çıkar. Ancak asıl gelişmesini Cumhuriyet döneminde gerçekleştirir. Bu türde Ahmet Haşim (Bize Göre, Gurabahane-i Laklakan), Ahmet Hamdi Tanpınar (Beş Şehir), Nurullah Ataç (Karalama Defteri, Günlerin Getirdiği), Suut Kemal Yetkin (Edebiyat Üzerine, Günlerin Götürdüğü, Edebiyat Konuşmaları, Yokuşa Doğru, Düş’ün Payı), Sabahattin Eyuboğlu (Sanat Üzerine Denemeler, Mavi ve Kara), Peyami Safa (Osmanlıca-Türkçe Uydurmaca, Sanat Edebiyat Tenkit), Nihat Sami Banarlı (Türkçenin Sırları), Melih Cevdet Anday (Yiten Söz), Oktay Akbal (Konumuz Edebiyat), Behçet Necatigil (Bile Yazdı), Samim Kocagöz (Roman ve Yazarlık Onuru), Mehmet Kaplan (Büyük Türkiye Rüyası, Kültür ve Dil), Sezai Karakoç (Edebiyat Yazıları), Hilmi Yavuz (Denemeler – Karşı Denemeler), Ahmet Bican Ercilasun (Dilde Birlik), Emin Özdemir (Dilin Öte Yakası), Cemil Meriç (Bu Ülke, Kırk Ambar), Adnan Binyazar (Duyguların Anakarası), Selahattin Batu (İnsan ve Sanat), Salah Birsel (Kendimle Konuşmalar, Yapıştırma Bıyık, Kediler), Vedat Günyol (Dile Gelseler) güzel örnekler vermişlerdir.
» Yaşam içindeki her şey denemenin konusu olabilir.
» Deneme yazarı okuyucuya iletmek istediği fikir bilimsellikten uzak, ispatlama amacı gütmeden, etkileyici bir üslupla anlatır.
» Denemede, yazar kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi bir anlatımı tercih eder.
» Denemede bir sonuca ulaşmak önemli değildir.
» Denemenin inandırıcılığı kanıtlardan, belgelerden değil, anlatımındaki samimiyetten gelir.
» Deneme yazarı konusunu işlerken bir düşünceden diğerine sıçrayıverir. Makalede olduğu gibi bir düşünsel düzenin katı kalıpları içine hapsolup kalmaz.
» Denemede yazarın kendi beni ortaya çıkar. Çünkü deneme yazarı, her olaya, her duruma “ben”i açısından bakmaktadır.
Şimdi hatırlamıyorum, ne zamandı, radyoda Yahya Kemal’in kendi sesinden “Endülüste Raks” şiirine tesadüf etmiştim. İlk kez dinliyordum, benim için ilginçti. Büyük şairin sesini duymak, o sesi hayalimdeki görüntüsüyle birleştirmek… Sonra o kendine özgü şivesiyle şiir okuyuşu… “Zil, şal ve gül, bu bahçede raksın bütün hızı… / Şevk akşamında Endülüs üç defa kırmızı…” Üstadın “üç”ü “üjj” diye telaffuzu, hiç aklımdan çıkmayacaktı. Onun sesini bir kere duydum ya, Yahya Kemal’in şiiri nasıl okuduğu benim için çok önemli değildi. Konuşması, sohbeti dinleyenlerde hayranlık uyandıran ve “şiir okumaya dair” derin hassasiyetleri bulunan şair, muhakkak ki iyi şiir okuyabilmenin endişelerini de taşıyordu.
“Şiir Okumaya Dair” adlı yazısında “Halis şiir fena okunabilir, lakin sahte bir şiir iyi okunamaz.” buyurur Yahya Kemal. Onun için şiir, güfteden önce bir bestedir. “Mısralarında nağme hissedilmeyen bir manzume sadece bir güftedir ki onu nesir sahasına atarız.” Bugün icrayı sanat eden “şiir inşacıları” sanırım en çok burada yanılıyorlar. Okumak için halis şiirler yerine dramatik hikâyeler seçiyorlar, yani “sahte şiir”ler… Şiir kasetlerinde karşımıza çıkan “parça”lar, bu yüzden hakiki şiir okurunun beğenisine ve zevkine seslenemiyor.
Yazar, bu denemesinde şiir okuma konusunda kişisel düşüncelerini dile getiriyor. Kötü şiirin güzel okunamayacağını söylüyor. Bu görüşünü Yahya Kemal’in bir sözünü alıntılayarak, yani tanık göstermeye başvurarak ortaya koyuyor. Müzikalite bakımından iyi düzeyde olan şiirlerin yerine, öyküleyici tarzda yazılmış şiirlerin seslendirilmesini eleştiriyor. Bir şairin kendi sesinden bir şiiri dinlerken yaşadığı duyguları anlatmaya çalışıyor. Yazar, bu denemede sıcak, samimi bir dil kullanıyor. Düşüncelerini kendi kendisiyle konuşuyor gibi ve ele aldığı konuda sesli düşünüyorcasına dile getiriyor. Düşüncelerini okurlarına benimsetme amacı gütmüyor. Açık, yalın bir dil kullanarak dilde akıcılığı yakalıyor.
Deneme Nedir ?, Deneme Yazı Türü Ne Demek?, Türk Edebiyatında Deneme Ne Demek?, Deneme Konusu Nedir?, İlk Deneme Yazarı Kimdir?
Etiketler: Deneme Konusu Nedir?Deneme Nedir ?Deneme Nedir KısacaDeneme Nedir ÖrnekDeneme Yazı Türü Ne Demek?Deneme Yazısı NedirDeneme Yazısı Nedir KısacaDenemenin Özellikleri Nelerdirİlk Deneme Yazarı Kimdir?Türk Edebiyatında Deneme Ne Demek?
Sonraki Yazı Fıkra Nedir?
Önceki Yazı Makale Nedir? Özellikleri Nelerdir?