Putin, Nabucco sonrası enerji konuşmaya geliyor
Nabucco projesinin dönüştürücü öneminin ABD ve Avrupa başkentleri gibi Moskova da farkında. Putin enerji dosyasıyla geliyor
Rusya Başbakanı Vladimir Putin’in 6 Ağustos’ta beklenen Türkiye ziyaretinde neredeyse tek konu var: Enerji.
Bu durum, Putin’in ziyaret öncesinde resmi hazırlıklar için Türkiye’ye göndereceği kişiyi seçmesinden de belli. Putin, 2008 Mayıs’ında sanayi, enerji ve çevre konularının koordinasyonu için bir başbakan yardımcılığı kurmuş, başına da devlet petrol şirketi Rosneft’in Yönetim Kurulu Başkanı İgor İvanoviç Syeçin’i getirmişti.
Halen Rosneft’teki görevine de devam eden Syeçin, 21 Temmuz Salı günü Ankara’da olacak. Hazırlık görüşmelerindeki muhatabı da bir Başbakan Yardımcısı, ya da Dışişleri Bakanı değil, Enerji Bakanı Taner yıldız olacak.
Putin’in Türkiye ziyareti aslında temmuz ortası için düşünülüyordu. Ancak biraz da
Nabucco projesinin imza töreniyle çakışmaması amacıyla ağustos başına aldı.
Ruslar Başbakan Tayyip Erdoğan’ın hem Avrupalı, hem de Amerikalıları hayrete düşüren şekilde ‘Nabucco’ya Rus gazı alabiliriz’ beyanına karşın, böyle bir istek içinde değiller. Bu konuyu görüştüğüm bir Rus kaynak, “Projenin bütün amacı bizi by-pass etmek iken” diye söze başladı ve devam etti; “Böyle bir talepte bulunacak değiliz. Kıskanmıyoruz da. Avrupa’nın gelecekteki gaz talebinin ve bunu çeşitlendirme ihtiyacının farkındayız. Bizim kendi gündemimiz var.”
Rusya’nın Türkiye gaz gündeminde Nabucco’ya ortaklık yok. Peki ne var?
Birincisi; İkinci Mavi Akım doğalgaz boru hattı. Yani Rusya’nın Kuzey Kafkas bölgesinden Karadeniz altından Türkiye’ye Sibirya (ve biraz da Orta Asya) doğalgazı pompalayacak ikinci bir gaz boru hattı. Bunu daha çok Türkiye iç pazarı ve Türkiye üzerinden Avrupa ve diğer pazarlara satmak için istiyorlar. Bunun Türkiye’nin Rus doğal gazına bağımlılığını artıracağı gerçeği, doğal olarak Rus değil, Türk hükümetini ilgilendiren bir konu.
Bu çerçevede Rusya, Türkiye ile aslında Nabucco’ya rakip olarak tasarlanan Güney Akım gaz boru hattında işbirliği yapabileceğini düşünüyor.
Türkiye Güney Akım’da ne gibi işbirliğine gidebilir? Gaz Bulgaristan yerine (hazırdaki Yunanistan hattını genişleterek) Türkiye üzerinden aktarılabilir mi? Bu iş Nabucco ile Rusya’ya alternatif oluşturmak isteyen Avrupalıları ve Amerikalıları nasıl etkiler? Bunları hep tartışacağız önümüzdeki haftalarda, aylarda.
Bir de tabii birkaç yıldır hep gündemde olan Samsun-Ceyhan petrol boru hattı projesi var. Erdoğan-Putin-Berlusconi üçlüsü beraber çıktıkları bu yolda beraber yürümeye devam edebilecekler mi? Onu da göreceğiz.
Rusya, Nabucco projesiyle ‘içine gaz bulamayacaklar’ diye dalgasını geçip küçümsemeye çalışsa da, Nabucco bölgesel enerji denklemini değiştirecek önemde. Rusya, ilke anlaşması imzalanıncaya dek Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol hattını da küçümsüyordu; sonra ortak oldu. Yakın tarih gösteriyor ki, bu tür büyük ve uluslararası ekonomik projeler için asıl önemli olan siyasi iradedir. Kervan bir kere yola çıktı mı, yolda düzülüyor. O imzalar atılana kadar tereddütte kalanlar, imzayı görünce fikir değiştirebiliyor. Son örnekler Türkmenistan oldu, Irak oldu.
Belki de bu yüzden ABD bu Avrupa projesine çok önem veriyor. Ankara’da 13 Temmuz’daki Nabucco imza törenine katılan ABD’nin Hazar Enerji Koordinatörü Richard Morningstar ve Senato Dış İlişkiler Komitesi üyesi Richard Lugar, ayaklarının tozuyla Vaşington’da Komite’nin bir toplantısına katıldılar. 16 Temmuz’da küresel ekonomik kriz ve siyasi istikrarsızlık ile küresel enerji denklemini ilişkilendiren bir toplantıya katıldılar. Bu toplantıda Nabucco enerji arzının çeşitlendirilmesi ve güvenliği açısından örnek gösterildi. Hatta İran’ın uluslararası camia ile sorunlarını çözmesi doğrultusunda teşvik edici özelliği vurgulandı. Morningstar bir gün önce de itibarlı araştırma kuruluşu Brookings Enstitüsü’nde ‘Türkiye, Rusya ve Bölgesel Enerji Stratejileri’ başlıklı bir toplantıda bu tür karşılıklı bağımlılığı artıran projelerin bölgedeki siyasi dengeler üzerindeki dengeleyici rolünü vurgulamıştı.
Dün Ankara’daki yeni Filistin Büyükelçiği’nin, Cumhurbaşkanları Abdullah Gül ve Mahmud Abbas tarafından açılışı töreninde bir AB diplomatı kulağıma eğildi, “Anlayamıyorum” dedi; “Bizim açımızdan belki de en önemli projelerden biri Nabucco. Türkiye’de ise herhangi bir boru hattı projesi gibi algılanıyor.”
‘Merak etmeyin’ dedim içimden, ‘Putin anlıyor.’