YILLARI ARASI EDİRNE BÖLGE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ GIDA GÜVENLİĞİ İNCELEME SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ.
Download "1988-1998 YILLARI ARASI EDİRNE BÖLGE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ GIDA GÜVENLİĞİ İNCELEME SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ."
1 ARAŞTIRMA Cilt 59, No 1,2,3, S : Türk Hij Den Biyol Derg YILLARI ARASI EDİRNE BÖLGE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ GIDA GÜVENLİĞİ İNCELEME SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Faruk YORULMAZ 1 ÖZET Bu çalışmada; Edirne ili genelinde sağlık ocaklarınca yürütülen gıda maddeleri denetimlerinin yıllar içinde nasıl bir seyir izlediğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Buna göre Bölge Hıfzıssıhha Müdürlüğü nün yılları arasındaki kayıtları incelenerek; alınan örneklerin sağlığa uygunluk oranı ile yıllara ve mevsimlere göre dağılımı araştırılmıştır. Belirtilen sürede alınan örnek sayısı üç kat artmasına rağmen, alınması gereken sayının %10-38 i düzeyinde kalmış, alınan örnekler mevsimlere homojen dağılmamıştır. Sağlığa uygun olmayan bakteriyolojik ve kimyasal örnek oranları sırasıyla ortalama 13.66±9.97 ve 22.91±27.16 bulunmuştur. Bu sürede bakteriyolojik olarak sağlığa uygun olmayan gıda örneği oranı azalmış, kimyasal yönden uygun olmayanların oranları değişmemiştir. Türkiye genelinde arası, Gıda Maddeleri Tüzüğü ne uygun olmayan gıda örnekleri için bildirilen veriler; incelediğimiz Edirne bölgesinde saptadığımız oranlardan bakteriyolojik örneklerde yüksek, kimyasal örneklerde düşüktür. Personel eğitimi, gıdaların daha iyi denetlenmesi, kurumlararası işbirliği, sağlığa uygun olmayan gıdalar için caydırıcı yaptırımların uygulanması ile gıdalardan gelebilecek sağlık sorunlarını önlemek mümkün olabilecektir. Anahtar kelimeler: Çevre sağlığı, gıda güvenliği, halk sağlığı EVALUATION OF REPORTS ON FOOD SAFETY EXAMINED BY EDIRNE REGIONAL HYGIENE LABORATORY, BETWEEN SUMMARY In this study, it is aimed to investigate the auditing activities on foodstuffs performed by the health centres in Edirne, by years. We reviewed the records of food samples examined by Regional Hygiene Laboratory between , and analysed them according to their quantity, quality for health and distribution to years and seasons. Although quantity of specimens has increased three folds in 11 years, it is not already represented the size of population of the health centres. Sample distributions were not homogenous in terms of seasons and years. The mean of bacteriological and chemical contaminated food specimens has been found 13.66±9.97 and 22.91±27.16 respectively. The bacteriological contaminated sample ratios have been decreased whereas the chemical contaminated sample ratios have not shifted during this time. When it is compared with data for food, incongruous with the Regulation of Foodstuff from the Ministry of Health, between , we found the proportion of bacteriological samples were higher and the chemical samples were lower then the proportion of general in Turkey. By regular training program for health centres staff, updating the regulations, coordinating the related sectors, the auditing activities might become better and protected the public from the health matters originated by foodstuff. Key words: Environmental health, food safety, public health GİRİŞ Gıda güvenliği, gıdaların hammaddeden başlayarak, tüketilene kadar kirlenmesinin ö n l e n- mesi veya minimumda tutulmasını amaçlayan bir kontrol uygulamasıdır (1). Gıdaların sağlık açısından kontrolü Sağlık Bakanlığı nın görevleri arasındadır (2). Sağlık ocakları gıda güvenliği de 1 Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D., Edirne Geliş tarihi: Kabul ediliş tarihi: Yazışma adresi: Doç.Dr. Faruk YORULMAZ, Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D., Edirne VOL 59, NO 1,2,3,
2 dahil olmak üzere çevre sağlığı hizmetlerinde denetleyici ve yol göstericidirler (3). Gıdalar üretimden tüketime kadar her aşamada sağlıklı şartlarda hazırlanmalıdır (4). Umumi Hıfzıssıhha Kanunu; bütün gıdalar ve genel sağlığı ilgilendiren ürünlerin Sağlık Bakanlığı denetimine tabi olduğunu; maddeleri ile de gıda ürünleri üreten ve satan yerlerde bulunması gereken sağlık koşullarını belirlemiştir (2,5). Bu amaçla ilgili işyerlerinden bakteriyolojik ve kimyasal inceleme için alınan gıda örnekleri Halk Sağlığı ya da Bölge Hıfzıssıhha Müdürlüğü Laboratuvarlarında incelenir ve sonuçta bir rapor düzenlenir. Gıda Maddeleri ve Sulardan Numune Alma Rehberi ne göre her 100 nüfus için yılda en az bir gıda örneği alınmalıdır (6). Bu çalışmada amaç; Edirne ili genelinde alınan gıda örneklerinin sayıca yeterliliği, Gıda Maddeleri Tüzüğü ne (GMT) uygun olmayanların oranı ile bu iki özelliğin yıllara ve mevsimlere dağılımının incelenmesi ve gıdalardan kaynaklanan sağlık sorunları ile ilgili verileri Edirne ili bazında değerlendirmektir. Bu çalışmadan elde edilecek sonuçlara göre; gıdaların topluma daha sağlıklı biçimde sunulması ile sağlığı destekleyecek yönde önlemler alınmasının önemine işaret edilmeye çalışılacaktır. GEREÇ VE YÖNTEM Belirtilen amaçlarla gerekli izinler alındıktan sonra; Edirne Bölge Hıfzıssıhha Müdürlüğü Laboratuvarı nın tarihleri arasındaki 11 yıllık kayıtları incelenmiştir. Bu dönemde alınan tüm gıda örnekleri için yıllara ve mevsimlere göre bilgiler, GMT ne uygun olan ve olmayan örneklerin dağılımına ait bilgiler toplanmıştır. Daha sonra bu bilgiler bilgisayar ortamına aktarılarak χ2 testi ile değerlendirilmiş, sonuçlar tartışılmıştır. BULGULAR Edirne il nüfusu 1988 de , 1998 de ise dir. Bu 11 yıllık sürede nüfus artışı sadece veya her yıl için yaklaşık ortalama 985 kişidir. Konu ile ilgili mevzuat gereği Edirne genelinde 1988 yılında toplam ve ayda 305, 1998 yılında toplam ve ayda 314 gıda örneği alınması gerekmektedir. Tablo 1 de görüleceği gibi, bu 11 yılda alınan örnek sayıları genelde giderek artmış olmasına rağmen, nüfusa göre alınması gereken en az örnek sayısına hiçbir yılda ulaşılamamıştır. Toplam örnek sayısı 1992, 1994 ve 1998 yıllarında bir önceki yıllara göre göreceli olarak azalma göstermiştir (Tablo 1). Tablo 1. Edirne Bölge Hıfzıssıhha Müdürlüğü nce incelemeye alınan gıda örneklerinin yıllara göre dağılımı Analiz edilen örnek YILLAR Bakteriyolojik Kimyasal TOPLAM (n) (n) (n) Yıllarla birlikte bakteriyolojik analiz sayıları da genelde artış göstermektedir (Tablo 1). Ancak örnek alma sayısının mevsimlere dağılımı homojen değildir ( χ2 =71437; SD=30; p=0.000). En fazla örnek sayısına sırasıyla beş yılda sonbaharda, üç yılda kışın, iki yılda yazın ve sadece bir yılda ilkbaharda ulaşılmıştır. Bakteriyolojik inceleme için en az örnek alımı ise; dört yılda yazın, üç yılda ilkbaharda ve kışın, bir yılda sonbaharda olmuştur (Şekil 1). Bakteriyolojik olarak GMT ne uygun olmayan gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere dağılımı farklıdır ( χ2 = ; SD=30; p=0.000). Bakteriyolojik olarak uygun olmayan gıda örneklerine sırasıyla en fazla; dört yılda sonbaharda ve kışın, üç yılda yazın ve bir yılda ilkbaharda; en az uygun olmayan gıda örneklerine ise altı yılda yazın, dört yılda kışın, iki yılda ilkbaharda rastlanmıştır (Tablo 2, Şekil 1). Kimyasal incelemeler için alınan örnek sayıları yıllara ve mevsimlere göre farklıdır 52 TÜRK HİJ DEN BİYOL DERGİSİ
3 (Tablo 1) ( χ2 =93.924; SD=30; p=0.000). Kimyasal inceleme için alınan örnek sayıları da yıllar içinde genelde artış göstermektedir. Kimyasal incelemeler için sırasıyla en yüksek oranda örnek; dörder yılda yazın ve kışın; en az örnek ise dört yılda ilkbaharda alınmıştır. Tablo 2. Edirne ilinde bakteriyolojik yönden GMT ne uygun olmayan gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere göre tüm örneklere oranları Bakteriyolojik yönden GMT ne uygun olmayan gıda örnekleri YILLAR İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Toplam (%) (%) (%) (%) (%) Tablo 3. Edirne ilinde kimyasal yönden GMT ne uygun bulunmayan gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere dağılımı Kimyasal yönden GMT ne uygun olmayan gıda örnekleri YILLAR İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Toplam (%) (%) (%) (%) (%) % 80% 60% 40% 20% 0% İlkbahar Yaz Sonbahar Kış ılkbahar Yaz Sonbahar K Şekil 1. Edirne ilinde bakteriyolojik yönden GMT ne uygun olmayan gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere göre yüzde dağılımı VOL 59, NO 1,2,3,
4 100% 80% 60% 40% 20% 0% İlkbahar ılkbahar Yaz Sonbahar Sonbahar K Kış Şekil 2. Edirne ilinde kimyasal yönden GMT ne uygun bulunmayan gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere göre yüzde dağılımı Tablo 4. Edirne ilinde hakkında taklit-tağşiş raporu düzenlenmiş gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere dağılımı Hakkında taklit-tağşiş raporu düzenlenmiş gıda örnekleri YILLAR İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Toplam (%) (%) (%) (%) (n) , Kimyasal yönden GMT ne uygun bulunmayan gıda maddelerinin mevsimlere dağılımı farklı olup ( χ2 = ; SD=30; p=0.000) sırasıyla en fazla oranda; dörder yılda yazın ve kışın; en az oranda ise dört yılda ilkbaharda, üç yılda sonbaharda, iki yılda yazın ve bir yılda kışın bulunmuştur (Tablo 3, Şekil 2). Diğer taraftan kimyasal incelemeler sonucunda, taklit-tağşiş raporu düzenlenen gıda örnekl e r i n i n yıllara ve mevsimlere dağılımında da önemli farklılıklar mevcut olup ( χ2 = ; SD=30; p=0.000); sırasıyla en fazla oranda beş yılda kışın, üç yılda ilkbaharda, iki yılda yazın ve bir yılda sonbaharda; en az ise beş yılda yazın ve sonbaharda, bir yılda ilkbaharda bulunmuştur. Genel bir değerlendirme yapılacak olursa; Edirne ilinde yıllar ilerledikçe bakteriyolojik olarak GMT ne uygun olmayan gıda örneklerinin oranı genelde azalmaktadır (Tablo 2). Orandaki bu a z a l- ma özellikle 1994 yılından itibaren önemli düzeylerde olmuştur. Kimyasal olarak GMT ne uygun olmayan gıda örneği oranlarında ise yıllara göre böyle bir azalma yoktur. Aynı durum taklit-tağşiş raporu düzenlenen gıda örneği oranları için de geçerlidir. Bakteriyolojik olarak sağlığa uygun olmayan gıda örneklerinin oranı en yüksek 1988, en düşük 1994 yılında, kimyasal yönden uygun olmayanların oranı, en yüksek 1998, en düşük 1992 yılında gözlenmiştir (Tablo 3, Şekil 2). Taklit 54 TÜRK HİJ DEN BİYOL DERGİSİ
5 ve tağşiş raporu düzenlenen gıda örneklerine ise en yüksek oranda 1993, en düşük oranda 1991 yılında rastlanmıştır (Tablo 4). Sağlık Bakanlığı nın yılları arasındaki Halk Sağlığı Laboratuvarlarında yapılan analizlere göre; 1996 da %12.3, 1997 de %12.8 ve 1998 de %10.5 oranında sağlığa uygun olmayan gıda örneğine rastlandığı bildirilmektedir (Tablo 5). Sağlık Bakanlığı nın Türkiye için arası verilerine göre; su ve besinlerle bulaşan hastalıklara bakıldığında; amipli dizanteri ve tifo vakaları giderek artmakta; hepatit A vakaları ise azalmaktadır. Ancak su ve besinlerle bulaşan hastalıklara bağlı yüzbinde 50 lere varan morbidite ve 2.65 lere varan fatalite hızları ülkemizde bu sorunların hala ciddiyetini koruduğunu göstermektedir (http://www.saglik. gov.tr). Resmi gıda kontrol kurumları tarafından incelenmek üzere yeterince gıda örneğinin alınmaması bu anlamda önemli bir risk oluşturmaktadır. Sağlığa uygun olmayan gıda örneklerinin oransal yüksekliği bu riskin bir başka göstergesi olarak karşımızdadır. Tablo 5. Türkiye genelinde yılları arası Halk Sağlığı Laboratuarları nda yapılan gıda analizleri ( w w w. s a g l ı k. o r g. t r ) Kimyasal analiz Bakteriyolojik analiz Yıllar Toplam GMT ne Toplam GMT ne Uygun Uygun değil Uygun Uygun değil (n) (n) (%) (n) (n) (n) (%) (n) % 80% 60% 40% 20% 0% İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Şekil 3. Edirne ilinde hakkında taklit-tağşiş raporu düzenlenmiş gıda örneklerinin yıllara ve mevsimlere göre yüzde dağılımı VOL 59, NO 1,2,3,
6 KAYNAKLAR 1. Topbaş MT, Broki AR, Karaman MR. Çevre kirliliği. T.C. Çevre Bakanlığı, Ankara, Ercoşkun A. Çevre Sağlığı Rehberi. Ankara: Hemay Sağlık Yay., Topuzoğlu İ. Çevre Sağlığı ve İş Sağlığı. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 1979: A Güler Ç, Benli D. Çevre Sağlığı. In: Bertan M, Güler Ç (eds). Halk Sağlığı Temel Bilgiler, Ankara, Öztek Z, Eren N. Sağlık Ocağı Yönetimi. 7. Baskı. Ankara: Palme Yayınları, Gıda maddeleri ve sulardan numune alma rehberi. Ankara: T.C. SSYB Yayın No TÜRK HİJ DEN BİYOL DERGİSİ
GIDA TARIM VE HAYVANCILIK SEKTÖR KURULU SAĞLIKLI GIDA ÜRETİM VE TÜKETİM PROJESİ 19 TEMMUZ 2016 PROJENİN AMACI Halihazır uygulamada olan üreticiye yönelik Denetim, Ceza, İFŞA vb. yöntemlerin uygulanması