Konuşmama Türkiye Yazarlar Birliği’nin değerli Şeref Başkanı D. Mehmet Doğan’la başlamak istiyorum, çünkü tarih ve edebiyat ağırlıklı bir programdayız.
Öncelikle D. Mehmet Doğan’a, sonra rektör hocamıza ve tarihçi sıfatıyla veyahut edebiyatçı sıfatıyla burada bulunan bütün hocalarımıza sabah-ı şerifleriniz hayırlı olsun diyorum.
Ben, Bakan Yardımcılığının dışında tarih profesörüyüm. Osmanlı tarihi profesörüyüm. İstanbul’da Edebiyat Fakültesinde düzenlenen Türkoloji Kongresinde konuşan Orhan Şaik Gökyay’in tarihçi nasıl olunur anlamında bir konuşmasıyla kendime geldim. “Dedi ki “Tarihçiler siz kendi aranızda konuştunuz. Kendinize göre tarihi yorumladınız tasvir ettiniz. Ama çok da kendinize güvenmeyiniz. Bu işin eksiği edebiyatçılardır” Edebiyatçıların ağzından tarihi dinlemek gerekir. Sizin bu kuru tarihinize, biraz heyecan biraz ruh katmak lazım dedi. Şimdi size bir şiir okuyacağım, siz bu şiir üzerinden tarih yorumlamaya gayret edin “dedi. Ve Tuna şiirini okudu. Şimdi “Tuna ile ilgili ne biliyorsanız bir daha okuyun” dedi. Ben gerçekten bu Tuna şiiri üzerinden kendimi bir tarih anlayışına disiplinine soktum. Önce Tuna nerden çıkıyor diye kaynağına gittim. Halk şairleri var. Yeniçeri şiirleri ve ağıtları var. “Tuna’da çırpar bezini seveyim ela gözünü “İşte Tuna’ya bir de bu gözle bakın. Kısacası Tuna ile uzun bir zaman geçirdim.
Birkaç sene önce Diyarbakır Dicle Üniversitesi hukuk fakültesinde bir konuşma yaparken, bir genç kız öğrenci söz istedi. Oldukça heyecanlı, muhalefet dozu yüksek. Dedi ki “Sizin burada ne işiniz var. Sizin yaptığınız çalışmalara baktım. Tarihçisiniz, hayatınız Tuna ile geçmiş. Nil kitabınız da var ama sizin hayatınızda Dicle yok. Siz, Dicle’siz bir tarihçisiniz. Dolayısıyla sizin burada olmaya ve konuşmaya hakkınız yok dedi.” Vayyyy vay ki vayyy. Tenkitlerde şimdi bütün akademik unvanlar, bütün makamlar bir tarafa gidiyor. Tamam dedim, haklısın. Ama dinle. Konuşmayı nerde yapıyoruz. Diyarbakır Dicle Üniversitesi’nde. Ben buraya nereden geldim, Cizre’den geldim. Cizre bir şehirdir ve tam bir Dicle şehridir. Kendimiz Dicle’deyiz ama gönlümüz Tuna’da. Bunun da bir zararı yok, bir günahı yok. Ama haklısın, bu bir gecikme. Ama her görevin bir zamanı vardır ve ona vakti şerif denir. İşte o vakti zaman gelmiş ve biz Dicle’deyiz. Ve siz Dicle’nin kuzularısınız. Bize emanetsiniz. Haklısınız emanete sahip çıkmada geç kaldık. Bundan sonra sizlerle hep birlikte olacağız ve bu bölgede Dicle’nin, Karasuyu’nun, Zapsuyu’nun kuzularını çakallara kaptırmayacağız. Kuzuları çakallara kaptırmamak için onlarla hemhal olmak lazım.
Rektör hocam hatırlar, Muş Üniversitesinde beraberken, dedim ki -o zaman Fuat Sezgin hocam sağ idi- hocamızı buraya getirelim, Siirt’ten, Bitlis’ten, Muş’tan, Ağrı’dan üniversitelerden öğrenci davet edelim. Bu gençlere Fuat Sezgin hocamızı gösterelim. Çıksın selam versin. Bu önemli değerlerimizi rol model olarak Dicle’nin kuzularıyla buluşturmamız gerek. Hocamıza konuyu açtığımda çok sevindi, çok heyecanlandı. Ben de çok isterim demişti. Bu vesile ile kendini de anmış olduk.
Şimdi bizim tarihçiler Rumeli’ye nasıl geçildiğini anlatırlar. “Keramet gösterip halka suya seccade salmışsın.” Bu ayrı bir âlem. Saltukname okumadan, Arif Nihat Asya, Yahya Kemal olmadan bizim tarihimizin ruhuna inmem mümkün olabilir mi?
Malazgirt’i, Çanakkale’yi, Sarıkamış’ı hatırlamadan tarihimizi doğru dürüst anlamak, yorumlayabilmek, aktarabilmek çok mümkün değil.
Doğuda Güney Doğuda bütün üniversiteleri gezdim. İşte o kız bana “Ne işin var burada” deyip o dersi verdikten sonra şimdi burada olduğum gibi zamanımın büyük bölümünü bu bölgede geçirdim. Buradaki gençlerle bir araya geldik. Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür kısmında “Anadolu Tarih ve Kültür Birliği” adı altında bir çalışma grubu oluşturduk. Bu çalışma grubu sadece batıdaki liseli gençlerden oluşuyor. 100 yıl nedeniyle 100 genç seçtik. Bu çocuklara Anadolu’yu gezdiriyoruz. Çanakkale’ye, Ahlat’a götürdük. Ahlat’ı görmeden Anadolu anlaşılmaz çünkü.
Roman dışında, son zamanlarda televizyonlar da yayınlanan tarihi diziler var. Televizyonlardan tarih öğrenilmez ama seyreden kişi meraklanıp devamını getirebilir. Televizyonlar bunun yolunu açtı. Tarık Buğra’nın Osmancık’ı hatırlayan var mı? Ne kadar güzeldi. O dönem hepimiz büyük bir heyecanla izledik. Son dönemde de bazı diziler bunu başarı ile sürdürüyorlar.
Bu arada şunu da belirteyim, mutlaka Ömer Seyfettin’in İncili Kaftan eserini okumak lazım. Ömer Seyfettin olmadan da kültürümüzün eksik kalacağını düşünüyorum.
Şu anda “Millet Kıraathanelerini” kurduk. Şu anda yapmamız gereken sohbet ağırlıklı mekânlar kurmaktır. İstanbul’da Enderun Kitapevi vardı, nerde yetiştin derlerse Enderun Kitabevi’ni ilk sırada sayarım. Bu tür sohbet kültürünü büyüklerimizin gençlere aktaracakları mekânlar ile edebiyat kütüphanelerini yaygınlaştırmayı düşünüyoruz. Gençleri buralara toplayacağız. Bursa’da, Süleyman Uludağ ve Mustafa Kara kitaplarını bağışlandı. Sohbetlerin yapılacağı bir mekân olarak güzel hizmetler verecek.
Bu programın hazırlanmasında emeği geçen Malazgirt Belediyesi’ne, Türkiye Yazarlar Birliği’ne, Muş Alparslan Üniversitesi’ne, Malazgirt Kaymakamlığı’na, Türk Tarih Kurumu’na, akademisyenlere, yazarlara teşekkür ediyorum. Allah’a emanet olun.
Prof. Dr. Halûk Dursun’un Son Konuşması
T.C. Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı