Hikmet Tanyu ve Türk Dini Tarihçesi - Nüve Forum
İlahiyat Fakültesi hakkinda Hikmet Tanyu ve Türk Dini Tarihçesi ile ilgili bilgiler
[coverattach=1]Türkiye'de Dinler Tarihi ve özellikle Türk dini tarihi alanında öncülük yapmış, kıymetli eserleri ile büyük katkılarda bulunmuş olan merhum hocam Prof. Dr. Hikmet Tanyu'nun Türk Dini Tarıhçesi adlı eserine geçmeden
[coverattach=1]Türkiye'de Dinler Tarihi ve özellikle Türk dini tarihi alanında öncülük yapmış, kıymetli eserleri ile büyük katkılarda bulunmuş olan merhum hocam Prof. Dr. Hikmet Tanyu'nun Türk Dini Tarıhçesi adlı eserine geçmeden önce, İslam öncesi Türk dini ile ilgili çalışmalara kısaca değinmek gerekir.
XIX. yüzyılda Avrupa'da başlayan dinler tarihi çalışmaları, dini fenomenlerin tesbit, yorum ve açıklaması yerine, genellikle dinin kaynağının ne olduğu üzerinde yoğunlaşmış; Spencer, Tylor, M. Müller, E. Durkheim... vb. bu çalışmalara öncülük etmişlerdir. Daha sonra bu çalışmalar yurdumuzu da etkilemiş, buna paralel olarak klasik anlamda ilk dinler tarihi kitabı 1911-1912 yılları arasında Ahmet Midhat Efendi tarafından hazırlanarak yayınlanmıştır.
Ne var ki, bu ve buna benzer dinler tarihi kitaplarında, islam öncesi Türk dini hakkında hemen hiç bir bilgi mevcut değildir. Ancak Ziya Gökalp «Türk Medeniyeti Tarihi Gökalp'in Türk dini hakkındaki sosyolojik yaklaşımı, tesbit, yorum ve tenkitleri bir yana bırakılırsa, Türk dini tarihi ile ilgili en ciddi teşebbüs M. Fuad Köprülü'nün, DarüTfünûıı İlahiyat Fakültesi öğrencileri için hazırladığı «Türk Tarihi Dinisi Eski Türk dini hakkındaki eserler sadece bunlardan ibaret değildir. Batılılar da konu ile ilgilenmiş ve bu hususta W. Lberhard, «Çin'in Şimal komşuları Bu araştırmaları topluca değerlendirdiğimiz zaman, araştır¬maların büyük bir bölümünün eski Türk dininin ne olduğu, nasıl isimlendirilmesi gerektiği üzerinde yoğunlaşmış olduğunu gör¬mekteyiz. Hatta günümüzde bunların bir bölümünün tarihi olma niteliğinin dışında bir anlam ifade etmediğini de söylemek müm¬kündür. Bu da bize gösteriyor ki, dinler tarihinin dini tecrübenin tarihi olduğunu insanın tarihi bir varlık olması nedeniyle dini tec¬rübenin zamanla kısıtlanamayan gerçeğini göz ardı eden araş¬tırmacılar konuyu bir bütün halinde ele almamışlardır.
Bu kısaca açıklamadan sonra Türklerin Dini Tarihçesi a^llı eserin değerlendirilmesine geçebiliriz.
Eski Türk dininin monoteizm (1) olduğunu kabul eden Tanyu, söz konusu kitabında eski Türk dini ile ilgili çalışmalarda yapılan başlıca iki yanlış üzerinde durmaktır. Bunlar :
1***8212;	Altay ve Yakut manevî inancını, bütün olarak eski Türk dini şeklinde kabul etmek, bunları eski Türk dini ile özdeştirmek.
2***8212;	Eski Türk dinini Şamanizm olarak kabul ve takdim et¬mek (s. 9).
Günümüz Türk araştırmacılar bir yana, Batılı araştırmacı¬lar: Eliade, Roux, Coulino ile Gennep tarafından Şamanizmin bir din olmadığı açık bir biçimde ortaya konulmuş olmasına rağmen, hala Türkiye'de neyin din olup olmadığını, neye din denilip de¬nilmeyeceğini bir türlü kavramak istemeyen kimselerce Şamaniz¬min ilk Türk dini olarak kabul edilmesi ilginçtir (2).
öacıece rurK uiKeıermue uegıı, uuuyarıın DirçoK ooigesinae rastlanılan, büyüsel bir takım pratik ve terapi uygulamaları yı¬ğını olarak karşımıza çıkan Şamanizm konusunda «Şamanlık di¬ye bir ad ve din yoktur Merhum Tanyu, bazı Türk kabilelerinin Tobalar'da olduğu gibi Budizmi, Gagauzlar'da olduğu gibi Hıristiyanlığı, Hazarlarda olduğu gibi Karaîliği benimsemiş olmalarına rağmen, asıl ana kit¬lenin daha önce eski Türk dininde, sonra da nıüslümanlıkta ka¬rar kıldığını belirtmektedir.
Yayınlandığı dönemde, özellikle Türkiye'de bazı çevrelerce büyük bir tarihi keşif gibi takdim edilen Arthur Koestler'in 13. Kabile (La tréizieme tribu, l'émpire khazar et son héritage) adlı eserini eleştiren Tanyu, Hazaıiar'm çeşitli devletlerle ilişkileri üze¬rinde durmakta, tam bir Yahudi mezhebi olmayan Karaîlikle or- todoks Yahudilik arasındaki farkları tek tek saymakta (s. 72-73), Koestler'in konuyu bilinçli olarak saptırdığını anlatmaktadır.
Tanyu, kitabında sadece Karaîlere değil. Hıristiyan Türkler'e, yani bugünkü adı ile Gökoğuzlar'a da yer vermiş, eldeki mevcut kaynaklara göre onların soy, din, dil ve yaşadıkları bölgeleri de anlatmış, özellikle de Gagauz inançlarının Hıristiyanlıktan ayrıl¬dığı noktalara dikkat çekmiştir (s. 98-99).
Türklerin islamiyeti kabul etmeden önce, Budizm, Maniheizm. gibi dinleri kabul ettiklerini ifade eden Tanyu, Türklerin müslü- man oluşlarını, bunun sebeplerini ve daha sonra da Müslüman Türkler'ce kurulan devletleri ayrı ayrı ele alıp onlarla ilgili bilgi vermiştir.
Türk dini Tarihi ile ilgili yapılacak olan daha geniş kapsamlı çalışmalara bir £apı aralayan merhum hocam, kitabının «Din ve Medeniyet ¡sonuç oıaraK; Turk tarihinin bölünmez bütünlüğünden hare¬ket eden merhum hocam, konuları bu bütünlük içerisinde ele al¬mış, eldeki mevcut kaynakları son derece iyi kullanmış, mesele¬lere objektif olarak yaklaşmıştır. Yukarda da belirttiğim gibi, Köprülü'den sonra Türk dini tarihini bir bütün olarak ele alıp, araştırmacılara yol gösteren hocanı olmuştur.
Bugün görevleri Umumî Türk tarihinin meselelerini incele¬mek Gagauz, Karay ve hatta Tuval ar'la vb. Türk boyları ile ilgili tarih tezleri yaptırmak olan araştırmacılar, bunlar yerine Türk tarihi ile ilgili bulunmayan alanlara yönelmiş, bu Türk topluluk¬larını incelemek dinler tarihçilerine bırakılmıştır.
Bizce asıl önemli olan husus ise, hocamın şimdiye kadar ileri sürdüğü görüş ve düşüncelerin, bir çok bilim adamı ve araştırma- cılarca doğrulanmış olmasıdır.
Türk din ve düşünce hayatına büyük hizmetleri geçmiş olan merhum hocamı saygı ile anar. Allah'tan rahmet dilerim.
Doç. Dr. Haruıı GÜNGÖR
Hikmet Tanyu ve Türk Dini Tarihçesi - Doç.Dr. Harun GÜNGÖR.pdf (1,42 MB (Megabyte), 0x kez indirilmiştir)
dini, hikmet, tanyu, tarihçesi, türk
Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 15:03 .