RADYASYONDAN KORUNMA SİSTEMİ - ppt indir
... konulu sunumlar: "RADYASYONDAN KORUNMA SİSTEMİ"— Sunum transkripti:
RADYASYONDAN KORUNMA SİSTEMİTÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU Ankara Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi RADYASYONDAN KORUNMA SİSTEMİ
İçerik Genel bilgiler Amaç Tarihçe İlgili uluslararası kuruluşlarRadyasyondan korunma sistemi Işınlanmalar ICRP (60, 103) Justifikasyon Optimizasyon Doz sınırları, kısıtlamaları ve referans seviyeler Temel Güvenlik Standartları Safety Series (SS)-IAEA IAEA Safety Standards-2011 Radyasyon alanları
Radyasyondan korunma Hedef:“Radyasyon görevlilerinin, halkın ve çevrenin radyasyonun zararlı etkilerinden korunmasıdır.” Radyasyondan korunma ve güvenliğin sağlanması ancak konu ilgili bir sistemin kurulması sürekliliğin sağlanmasıyla mümkündür.
Sistem Radyoaktivite/doz ile ilgili niceliklerin ve birimlerin bilinmesini, Gerekli ölçümlerin yapılabilmesini, Ölçüm sonuçlarının değerlendirilebilmesini gerektirir.
Amaç Deterministik etkilerin önlenmesi(ölüm, cilt yanıkları, katarakt, kısırlık) Stokastik etkilerin meydana gelme olasılığının en aza indirilmesi (kanser, genetik etkiler)
Tarihçe Radyasyonun zararlı etkileri keşfedilmesi1902 yılına kadar 50’nin üzerinde vaka yayınlanmıştır. 1911 mesleki ışınlananlarda lösemi artışı gözlenmiş, 94 tümör vakası saptanmıştır (50 radyologist). 1927 H.J.Muller’in çalışmalarıyla genetik etkileri ortaya konulmuştur. 1944 Epidemiyolojik çalışmalar sonucunda radyolojistlerin lösemi olasılığının diğerlerine göre 10 kat fazla olduğu ortaya konulmuştur.
UNSCEAR (The United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation)Radyasyonun Sağlık Etkileri ile ilgili bilimsel çalışmalar yapan Uluslararası Resmi bir kuruluş olup BM teşkilatının bir Komitesi olarak1955 yılında kurulmuştur. İnsanların çevrelerinde bulunan ve maruz kaldıkları doğal ve yapay radyasyon kaynaklarını, bu kaynaklar nedeniyle radyasyon ışınlanmalarını ve ilgili riskleri düzenli olarak gözden geçirmektedir. Bulgularını Birleşmiş Milletler Genel Kuruluna sürekli rapor etmektedir.
UNSCEAR (The United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation)UNITED NATIONS, Sources and Effects of Ionizing Radiation (Report to the General Assembly), Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation (UNSCEAR), UN, Dünya genelinde, doğal yollarla maruz kalınan ortalama yıllık doz değeri: 2,4 mSv Radon dahil dünya genelinde: %65: 1-3 mSv arasında %25: 1 mSv’ dan daha az %10: 3 mSv’ ın üzerinde
ICRP “Uluslararası Radyasyondan Korunma Komisyonu – ICRP ”Radyasyonun faydalı kullanımının giderek yaygınlaşması sonucunda; 1928 yılında yapılan II.Radyoloji Kongresinde bugünkü adıyla “Uluslararası Radyasyondan Korunma Komisyonu – ICRP ” kurulmuştur . ICRP resmi bir organizasyon olmayıp, radyasyon korunması ile ilgili tavsiyeler hazırlayan bilimsel bir komisyondur.
ICRP tavsiyelerinin tarihsel değişim süreciICRP radyasyondan korunma konusunda ilk tavsiyesini, 1928 senesinde belirlemiştir. Sınırlamanın yılda 1 Sv (1000 mSv) olduğu tahmin edilmektedir. Sınırlar deterministik etkilerin önlenmesine yönelik oluşturulmuştur. 1934 yılında mSv / hafta 1951 yılında mSv / hafta 1956 yılında mSv / yıl çalışanlar, 5 mSv / yıl halk 1973 yılında ALARA (As Low as Reasonably Achievable) 1990 yılında mSv/yıl çalışanlar, 1 mSv / yıl halk (5 yılın ortalaması) ( ICRP 60 ) 2007 yılında mSv/yıl çalışanlar, 1 mSv / yıl halk (5 yılın ortalaması) ( ICRP 103 )
ICRP Tavsiyeler (ICRP, 2007) Radon (ICRP, 2010),Doku/organ tepkileri (ICRP,2012) Acil durum ışınlanmalarında, insanların korunmasına yönelik tavsiyeler uygulamalar (ICRP, 2009a) Nükleer veya radyolojik acil durumlar sonrası uzun-dönem kontamine olmuş bölgelerde yaşayan insanların korunumuna yönelik tavsiyeler uygulamalar (ICRP, 2009b).
IAEA (International Atomic Energy Agency)1957 yılında kurulmuştur.
IAEA (International Atomic Energy Agency)Birleşmiş Milletler bünyesinde faaliyet gösteren bağımsız, uluslar arası bilim ve teknoloji temelli bir organizasyondur. Nükleer Bilim ve Teknolojinin barışcıl amaçlarla kullanılması ve planlanmasında üye ülkelere destek sağlamaktadır. Nükleer Güvenlik Standartlarını ( Fundamentals, Requirements, Guides) hazırlamaktadır. Bünyesindeki denetim mekanizması ile ülkelerin taahhütlerini yerine getirmesini kontrol etmektedir.
BSS Basic Safety Standarts (IAEA)İyonlaştırıcı radyasyon içeren tüm aktiviteler için yerine getirilmesi gereken temel kuralları ve etkin bir radyasyondan korunma programı için yapılması gerekenleri Ancak; esas olan belirtilen hususların ülke koşulları dikkate alınarak uygulanmasıdır.
BSS Basic Safety StandartsAmaç İnsanın ve çevrenin korunması Kaynakların güvenliği Hedef kitle Hükümet ve düzenleyici kurumlar Sağlık makamları Teknik makamlar
Safety Standards (IAEA)-2011
Safety Standards (IAEA)-2011Tüm ışınlanma durumları: Planlı (planned) Acil (emergency) Mevcut (existing) Gereklilikler: Justifikasyon Optimizasyon Doz sınırları
Radyasyondan Korunma SistemiRadyasyon korunmasının etkinliği Neden olan kaynağa veya Kaynaklardan bir kişi tarafından alınan doza bağlı olarak ifade edilir. Radyasyondan korunma sistemi KİŞİYE İLİŞKİN SİSTEM KAYNAĞA İLİŞKİN SİSTEM
Radyasyona maruz kalma çeşitleriMesleksel Işınlanmalar Kontrolü: Kaynakta: Sabitleme, Zırhlama Çevrede : Havalandırma, Ek Zırhlama Kişide : Çalışma Pratiği, Koruyucu Giysi ve Cihaz Toplumsal Işınlanmalar Öncelikle kaynak kontrolü Mümkün değilse, kişi ve çevre kontrolü Tıbbi Işınlanmalar Kaynak, çevre ve kişiye uygulanır, Tanı ve tedavinin temel tıbbi fonksiyonu korunmadan daha önceliklidir.
ICRP Doz sınırlama sistemiJUSTİFİKASYON ( GEREKÇELEME) (Net Fayda, hukuka uygunluk, gerekçeleme, makbul mazeret) OPTİMİZASYON (En az doz ile en iyi sonuç, en iyileme) DOZ SINIRLARI
Normal Uygulamalar için Radyasyondan Korunma SistemiJustifikasyon “Kişilere veya topluluklara, radyasyon hasarlarına karşı net bir yarar sağlamayan radyasyon uygulamalarına izin verilmemelidir.”
Normal Uygulamalar için Radyasyondan Korunma SistemiOptimizasyon Uygulamalarda net yararı maksimize etmek üzere ışınlanan kişilerin sayısı, bireysel dozun büyüklüğü ve ekonomik ve sosyal faktörler dikkate alınarak, mümkün olan en düşük dozun alınmasının başarılmasıdır.
ALARA ALARA (As Low As Reasonably Achievable) DÜŞÜK RİSK“Mümkün olan en düşük dozun alınmasının başarılması” DÜŞÜK RİSK
Doz ve risk sınırları Kişilerin radyasyon dozları normal uygulamalardayıllık doz sınırlarını aşmamalıdır.
Doz sınırları Birincil Sınırlar İkincil Sınırlar Türetilmiş SınırlarALI: Radyoaktif maddelerin Becquerel (Bq) cinsinden yıllık olarak vücuda alınabilir sınır değerleri, (ALI kelimesi İngilizce "Annual Limits on Intake“) Doz eşdeğer indeksleri Türetilmiş Sınırlar İzin verilen sınırlar İşletme Sınırları
Birincil sınırlar Radyasyon görevlilerinin (18 yaş ve üzeri) veya toplum bireylerinin alabileceği yıllık doz sınırlarıdır. Radyasyon Görevlileri İçin Etkin doz : 20 mSv/yıl (5 yılın ortalaması) 50 mSv/yıl ( tek yıl için) Eşdeğer Doz :150 mSv/yıl (göz için) Eşdeğer Doz :500 mSv/yıl (Cilt, el,ayak için) Halk İçin Etkin doz :1mSv/yıl (5 yılın ortalaması) 5 mSv/yıl (tek yıl için) Eşdeğer Doz :15 mSv/yıl (göz için) Eşdeğer Doz :50 mSv/yıl (Cilt, el,ayak için)
Birincil sınırlar Genç çalışanlar için:16 yaşından küçükler mesleki ışınlanmalara maruz kalınacak işlerde çalıştırılamaz. yaşın arası gözetim altında olmadıkça ve eğitim maksatları dışında kontrollü alanlarda çalıştırılamaz! Doz limitleri (IAEA-SS-2011): Etkin doz : 6 mSv/yıl ( tek yıl için) Eşdeğer Doz : 20 mSv/yıl (göz için) Eşdeğer Doz : 150 mSv/yıl (Cilt, el,ayak için)
Birincil sınırlar Hamile çalışanlar için:Doz sınırları normal çalışma şartlarında kadın veya erkek için farklı değildir. Çalışma koşulları embriyo veya fetusun halk için izin verilecek düzeyi aşmayacağı şekilde (1mSv) korunmasını sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. Hamileliğin anlaşılmasından sonra dış ışınlamalarda; abdomen yüzeyi için doz sınırı (hamileliğin sonuna kadar) 2 mSv ve iç ışınlamalar için 1/20 ALI tavsiye edilmektedir.
Doz sınırlarına dahil edilmeyen ışınlamalarDoğal radyasyondan (2-3 mSv/yıl) ve tıbbi ışınlamalardan alınan dozlar yıllık doz sınırına dahil edilmez!
Radyasyon alanları Maruz kalınacak yıllık dozun 1 mSv değerini geçme olasılığı bulunan alanlar “radyasyon alanı” olarak değerlendirilir. Radyasyon alanları Denetimli Alanlar Gözetimli Alanlar
Radyasyon alanları- Denetimli alanlarRadyasyon görevlilerinin giriş ve çıkışlarının özel denetime, Çalışmalarının radyasyon korunması bakımından özel kurallara bağlı olduğu, Çalışanların ardışık beş yılın ortalaması yıllık doz sınırlarının 3/10'undan fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanlardır.
Radyasyon alanları- Gözetimli alanlarYıllık doz sınırlarının 1/20'sinin aşılma olasılığı olup, 3/10'unun aşılması beklenmeyen, kişisel doz ölçümünü gerektirmeyen, çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanlardır. Alanlar belirlenmelidir. Giriş noktalarına uygun işaretler konulmalıdır. Önlemler düzenli olarak gözden geçirilmelidir.
Kişisel Ölçüm ve Doz Değerlendirilmesiİşveren, Lisans/İzin Sahibi Çalışanların kişisel doz ölçümlerinin yapılması için “Yetkili bir dozimetre servisi” ile gerekli irtibatı sağlamakla sorumludur.
Sağlık Gözetimi İşveren, lisans/İzin Sahibi;Düzenleyici Kuruluşça belirlenen çerçevede sağlık gözetimi için gerekli düzenlemeleri yapmakla sorumludur. Sağlık Gözetim Programları; Mesleki sağlığın genel prensipleri, Çalışanın başlangıçta ve süregelen durumunu değerlendirmek üzere oluşturulur.
Kayıtlar İşveren, Lisans/İzin Sahibi;Her çalışan için ışınlanma kayıtları tutulacaktır. Kişiler aldıkları dozlar hakkında bilgilendirecektir. Kaza ve olaylara ilişkin dozlar ayrıca rapor edilecektir. Kayıtların gizliliği sağlanacaktır Kayıtlar en az 30 yıl saklanacaktır.
Tehlike Durumu Sorumluluklar Tehlike Durumu Planı MüdahaleKaza sonrası Değerlendirme Müdahale Durumunda Çalışanların Korunması
Başlıca Referanslar International Basic Safety Standards for Protection Against Ionizing Radiation and for the Safety of Radiation Sources. 115, Safety Standards. IAEA, February 1996. ICRP 73, Radiological Protection and Safety in Medicine. Annals of the ICRP, Vol. 26, Num. 2, Pergamon. UK. 1990 Recommendations of the International Commission on Radiological Protection. ICRP 60. Annals of the ICRP, Vol. 21, No Pergamon. UK. Sources and Effects of Ionizing Radiation. United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation UNSCEAR 2000 Report to the General Assembly, with Scientific Annexes. New York, United Nations 2000. IAEA Eğitim Materyalleri
"RADYASYONDAN KORUNMA SİSTEMİ" indir ppt
Benzer bir sunumlar ULUSAL VE ULUSLARARASI RADYASYON KORUMASI KURULUŞLARI Cumhur YÜCEL – RADYASYON GÜVENLİĞİ VE KORUNMA.
Zırhlama-NCRP151 / SRS-47 Mehmet Tombakoğlu Hacettepe Üniversitesi
Alan ve personel dozimetrisi Proje hakkında