El Biruni - BilgData | Bilimsel Tartışma Platformu
Kendisinden yüzlerce yıl sonra yaşamış, Newton, Toricelli ve Da Vinci gibi dev isimlere ilham veren, Abbasiler döneminde yaşamış Müslüman bilim adamı El Biruni, vefatının tam 970.yılında anılıyor. Biruni anısına pek çok ülkede fakat en çok da ülkemizde pek çok bilimsel yayın ve hatırlama töreni yapılıyor.
Ebu Reyhan bin Muhammed el Ahmet el Biruni, 973’de bugünki Türkmenistan’da kalan Harezm’de doğdu. Biruni, ilk bilimsel eğitimini bölgenin hükümdarlarından birinin yaptığı yardımlarla aldı ve bilimle uğraşmaya bu dönemde karar vererek hayatına yön verecek kararlar aldı.
El Bİruni, dönemin en iyi bilim adamlarından El Mansur’dan Yunanlı matematikçi Öklid’in geometrisini, Batlam’us'un coğrafyasını ve daha pek çok Yunanlı ve Romalı filozof ve bilim adamının yapıtlarını öğrendi. Bunlar çok ilgisini çekiyordu ve okudukça öğrenme azmi artıyordu. Biruni bilimsel çalışmalarına 17 yaşında başlamıştır.
Harezmşahlar Mem’uniler tarafından yıkılınca yaşadığı yerden göç etmek zorunda kalan Biruni, El Asarul Bakiye adlı büyük eserini bu dönemde tamamlamıştır. İran’da Müslüman hükümdarlardan Ziyadiler’in sarayında yıllarca yaşadı ve pek çok eser kaleme aldı. Harezm’e geri dönen Biruni, El Vefa ile birlikte gök bilimi üstüne çalışmaya başladı. Gök bilimine büyük katkıları olacak eserleri bu dönemde kaleme almıştır.
Müslüman ilim dünyasının parlayan yıldızlarından olan Biruni, Gazneliler devletine gelerek Gazne sarayında yaşamaya ve eserler vermeye başladı. Gazneli Mahmud’un Hindistan’a yaptığı seferlere katılan Biruni, burada pek çok Hintli alimle tanışma fırsatı elde etti ve bunlarla fikir alışverişinde bulundu. Ayrıca Biruni, 1017-1030 seneleri arasında Delhi’de yaşadı. Bu dönemde Kitab-ul Tahkik-i Hind-i kaleme alarak bilim dünyasına kazandırdı. Özellikle Hindistan coğrafyası, gelenekleri, halkı ve iklimi üzerine önemli bilgiler kaleme aldı.
Hindistan’da Hint bilim adamlarının dikkatini çeken Biruni, buraya yerleşmesine rağmen Hint ülkesi fethedilince Nenden’e kaçmak zorunda kaldı. Burada da zor şartlar altında çalışmalarını hız kesmeden sürdürdü. Burada Sanskritçe öğrenerek Hint toplumu üzerine araştırmalarını sürdürdü.
Hindistan’da gördüğü trigonometrinin astronomiden ayrı bir bilim olarak değerlendirilmesini söyleyen Biruni, fonksiyonlarda yarı çapın birim olarak kullanmasını önermiştir.
Astronomi ve coğrafya ölçümlerinde kullanılan pek çok alet geliştirdi. Birçok alet geliştirmesine rağmen bunların sadece pikometre gibi birkaçı günümüze ulaşabildi. Ayrıca pek çok kitap yazdığı bilinmesine rağmen bunların da az bir kısmı günümüze ulaşabilmiştir.
İyi bir ansiklopedi yazarı olan Biruni, yazığı bir kitabında Orta Doğu ve Uzak Doğuda kullanılan takvim ve zaman sistemlerinden bahsetmiştir. Bunları Batı dünyasının tanımasında etkili olmuştur.