SA7475/Sonsuz Ark-YD142: Neden Adalet İsteriz?
“Yine de; adaletin ne olduğuna dair herkes aynı fikirde olmasa da, adalete dair inanç; beynimizin bir parçasıdır ve belki de bizi biz yapan o parçalardan birisidir."
“Bilin, halkın ekmeğidir adalet” der Alman şair Bertolt Brecht.
2004’te Science‘ta yayımlanan bir çalışmada, araştırmacılar, katılımcılar bir başka kişinin ne kadar cezalandırılıp cezalandırılmayacağına karar verirken bu insanların (katılımcıların) beyinlerini pozitron emisyon tomografisi (PET) ile taradılar. Çalışmada, cezalandırma senaryosu kurgulamak için basit bir ekonomi oyunu kullanıldı. Oyunda, 2 oyuncuya da -A ve B- 10’ar dolar verildi. Oyun kurallarında, A kişisi kendi 10 dolarını B kişisine gönderebilir ve eğer bunu yaparsa gönderdiği miktar 4 katına çıkarılacak ve B kişisi 40 dolar kazanacak. Sonra, B kişisi -sahip olduğu- 50 doları kendisi ve A kişisiyle paylaşmayı seçebilir ya da açgözlü davranarak bütün parayı kendisine saklayabilir. Fakat B için bir handikap söz konusu: Eğer bütün parayı kendisine saklarsa A kişisinin onu cezalandırma hakkı doğacak. Araştırmacılar, bazı durumlarda deneyi A kişisinin B kişisini cezalandırmak için bir ödeme yapması gerektiği şeklinde düzenlediler. Diğer durumlarda ise cezalandırma herhangi bir ödeme olmaksızın yapılabiliyordu. Benzer şekilde, cezalandırma bazen sembolik oluyor ve bazen de B’yi cezalandırmak için gerçek para isteniyordu.
Araştırmacılar, bütün durumlarda da beynin derinliklerinde bir bölge olan anterior dorsal striyatumda bir aktifleşme gördüler. Bu nokta, özellikle de kaudat olarak isimlendirilen parça ödüle dayalı kararlar vermekten sorumlu olarak bilinir. Şaşırtıcı bir biçimde, daha aktif bir kaudat ile katılımcıların daha sert bir cezalandırma yapmaya yatkın oldukları sonucuna ulaşıldı. Araştırmacılara göre, yüksek kaudat aktivitesi; cezalandırmaya daha istekli bir halin sorumlusu olarak görülüyor. Bu da; kaudat aktivasyonunun karşı tarafı cezalandırmadan memnuniyet duyduğunu gösteriyor.
Haklı bir cezalandırmanın hazzı bütün adaletli işler için önemli bir açıyı vurguluyor: Bu durum amansız bir biçimde duygularımızla karışık. Bir dağ tırmanıcısının bir başka dağcının teçhizatını (ipini) keserek onu öldürmüş olduğunu duyduğunuzu düşünün. Bir senaryoda, kurbanın yalnızca yaralanarak öldüğü tanımlanıyor. Bir başka senaryoda ise, dağcının vücudundaki bütün kemiklerin kırıldığını ve çığlıklarının ağzından gelen köpük köpük kan ile boğulduğunu (çığlıkların yavaş yavaş sönümlenmesi) düşünün.
“Dünya’ya bakışımız bazı tutarlılıklar gerektirir ve gelecek hakkında tahminde bulunabilmek için geçmişi kullanmak zorundayız. Ve alışılmadık ya da hoş karşılanmayan bilgiye dair daha dikkatli olmalıyız, çünkü bu durum ileride bir tehdit oluşturabilir.” diyor.
Gürkan Akçay, 06.08.2015, Boğaziçi Üniversitesi, Editör, Çeviri
Seçkin Deniz, 27.02.2019, Sonsuz Ark, Yayın Dünyası'ndan, Özel Dosyalar, Çeviri
BilimFili.com "Neden Adalet İsteriz?"
Etiketler: Adalet , Bilim , Çeviri , Psikoloji , Sonsuz Ark , Stratejik Araştırmalar , Yayın Dünyası'ndan