İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI HALİNDE İŞVERENİN KURUM KARŞISINDAKİ SORUMLULUĞUNUN KAPSAMI VE NİTELİĞİ. - ppt indir
YayınlayanDeniz Kahya Değiştirilmiş 2 yıl önce
... konulu sunumlar: "İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI HALİNDE İŞVERENİN KURUM KARŞISINDAKİ SORUMLULUĞUNUN KAPSAMI VE NİTELİĞİ."— Sunum transkripti:
1 İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI HALİNDE İŞVERENİN KURUM KARŞISINDAKİ SORUMLULUĞUNUN KAPSAMI VE NİTELİĞİ
2 1. KAVRAMSAL ÇERÇEVE İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (SSGSSK)’nun 13/I. maddesinde sayılan hal ve durumların sonucunda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olay olarak tanımlanmıştır.
3 Bu olaylar; • Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, • Sigortalının, işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, • Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, • Sigortalının, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş ve gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan, bedenen veya ruhen özre uğratan olaylardır . Burada önemli bir husus da sigortalının, işveren tarafından yürütülen bir iş dolayısıyla zarara uğramasıdır. Bununla birlikte zarar gören sigortalının işyerinde bulunması gerekliliği aranmamaktadır. Önemli olan, zararı meydana getiren olayın, işveren tarafından yürütülen bir iş sonucu olmasıdır.
4 Meslek Hastalığı, 5510 sayılı SSGSSK’nın 14/I
Meslek Hastalığı, 5510 sayılı SSGSSK’nın 14/I. maddesinde meslek hastalığının tanımı yapılmıştır. Buna göre meslek hastalığı; sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir . Yeterli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması sonucu, sigortalının ölmesi veya sakatlığa uğraması yahut meslek hastalığına tutulması halinde, genel hükümler yolu ile işverene hukuki sorumluluk yükletilmesi, kendisinden uğranılan maddi ve manevi zararların giderilmesinin istenmesi mümkündür.
5 SORUMLULUĞUN NİTELİĞİ
İşverenin Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Kapsamındaki Sorumluluğu: İşveren, Sosyal Güvenlik Kurumu’na kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin primi ödemekle iş kazası veya meslek hastalığı ile ilgili bütün sorumluluktan kurtulamamaktadır. Prim ödemenin yanında işverene yüklenen yükümlülüklerden birisi de iş kazası ve meslek hastalığına karşı sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatı ile ilgili hükümler doğrultusunda gerekli önlemleri almaktır.
6 5510 sayılı SSGSSK’nın 21.maddesi ile Kurum’a, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu zarara uğrayan sigortalı veya sigortalının ölümü halinde sigortalının hak sahipleri için yapılan tüm gider ve ödemeleri, sigortalının zarara uğramasına sebep olanlardan geri isteyebilme hakkı tanınmıştır. Kurum’un, sigortalı veya onun hak sahiplerine yaptığı ödemeler nedeniyle işverene başvurabilmesi için 5510 sayılı SSGSSK m.21'de belirtilen ve işverenin kusurlu davranışını temel alan hallerden birinin gerçekleşmesi gerekmektedir. İşverenin Kuruma karşı sorumluluğu, maddenin sayılı olarak gösterdiği eylem ve davranışlar ile sınırlıdır.
7 Buna göre iş kazası veya meslek hastalığı;
İşverenin kastı veya, Sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse işverenin sorumluluğu cihetine gidilebilecektir. İş kazası ve meslek hastalığı, yukarıda sayılan nedenlerden biri ile meydana gelmiş ise, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Kaçınılmazlık, olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumudur. İşveren alınması gereken önlemi almamış ise kaçınılmazlıktan söz edilemez.
8 İş Kazası veya Meslek Hastalığının İşverenin Kastı Sonucu Meydana Gelmesi Durumunda İşverenin Sorumluluğu İş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumunda işverenin sorumluluğunun söz konusu olabileceği hallerden birisi “işverenin kastı”dır. Hukuka aykırı sonucun istenmesi durumunda kasıt söz konudur. Dolayısıyla işveren sigortalısını açıkça; bilerek ve isteyerek zarara uğratır ve bu durum Kurumca kanıtlanırsa işveren sorumlu sayılır. Özetle işveren, çalıştırdığı sigortalının iş kazasına uğraması veya meslek hastalığına tutulması gibi hukuka aykırı sonucu bilerek ve isteyerek, olumlu ya da olumsuz bir davranışta bulunursa Kurumun sigortalı için yaptığı harcamalardan sorumlu tutulacaktır.
9 İş Kazası veya Meslek Hastalığının İşverenin Sigortalıların Sağlığını Koruma ve İş Güvenliği İle İlgili Mevzuat Hükümlerine Aykırı Hareketi Sonucu Meydana Gelmesi Durumunda İşverenin Sorumluluğu İş kazası veya meslek hastalığı işverenin, sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi durumunda işveren Kurum’a karşı sorumlu hale gelir. Bu hüküm anlamında mevzuat; yasal olarak yürürlüğe konulmuş sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği alanında kabul edilen genel, objektif kural veya hükümlerin tümünü ifade etmektedir
10 Uygulamada Kurumun işverene karşı açtığı rücu davalarının hemen hepsi işverenin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı hareketi kapsamında görülmektedir. İş sağlığı ve güvenliği konusundaki mevzuatın çok kapsamlı ve karmaşık olması oluşan iş kazaları ve meslek hastalıklarının büyük bölümünde işverenlerin kusurlu sayılmalarına, netice itibariyle rücu tazminatına muhatap olmalarına neden olmaktadır .
11 Bu anlamda yüksek yargı kararlarının birçoğunda sigortalıların periyodik muayenelerinin yapılmaması, sigortalıların üstü açık araçla taşınması, koruyucu gözlük verilmemesi, bina yıkım işinin ruhsat alınmadan yapılması, işyerinde iyi denetim ve gözetim düzeni kurmadan çalıştırılmaları, sigortalıyı durumuna uygun işte çalıştırmama, yapılacak işleri açık ve kesin olarak anlatmama, denetim ve gözetim ödevinin yerine getirilmemesi, patlayıcı ve parlayıcı maddelerle çalışılan işyerlerinde sorumluluğu üstlenecek kimya mühendisi çalıştırılmaması, küçük çocukların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması, emniyet kemeri ve işe uygun elbise verilmemesi gibi nedenlerden dolayı sigortalının iş kazasına uğraması veya meslek hastalığına tutulması hallerinde işveren Kurum’a karşı sorumlu kabul edilmektedir .
12 Ancak Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 17. 06. 1997 tarih, 1997/3187 E
Ancak Yargıtay 10.Hukuk Dairesi’nin tarih, 1997/3187 E., 1997/4628 K. sayılı bir kararında ise “işyerinde 4 yıla yakın süredir çalışan tecrübeli ocak işçisi sigortalının kapısında içeri girilmemesi yönünde ikaz levhası olan ocağa görevi olmamasına, keza işyeri yetkililerince kendisine herhangi bir talimat verilmemesine rağmen bilinmeyen nedenle, tamamen keyfi biçimde girerek havasızlıktan ölümünde, baskın kusur sigortalıdadır” şeklinde hüküm kurmak suretiyle işverenin talimatı olmadan kendi görevi kapsamında olmayan bir işin yerine getirilmesine keyfi biçimde girişen sigortalının bu nedenle uğradığı kazada işverene yükletilebilecek bir kusur olmadığına hükmetmiştir .
13 Kaçınılmazlık Unsuru Kaçınılmazlık, yargı kararlarında ve doktrinde, olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen zararın önlenememiş olması, kısmen ya da tamamen meydana gelmesi hali olarak tanımlanmıştır. İşverenin sorumluluğunun tespitinde bu ilke dikkate alınır. İşveren alınması gerekli herhangi bir önlemi almamış ise olayın kaçınılmazlığından söz edilemez. Yüksek yargı kararları da iş kazası ve meslek hastalığının %100 kaçınılmaz olduğu durumlarda işverenin sorumlu olmadığını, kaçınılmazlık oranının daha düşük olduğu durumlarda ise bu oranda rücu tazminatında indirim yapılması gerektiğini belirtmiştir. Başka bir deyişle, kaçınılmazlık oran olarak tespit edilmekte ve sadece kaçınılmazlığın %100 olduğu durumlarda bu ilke işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaktadır.
14 Ancak Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 17. 11. 1980 tarih, 1980/5742 E
Ancak Yargıtay 10.Hukuk Dairesi’nin tarih, 1980/5742 E., 1980/6590 K. sayılı kararında “Yasa koyucu, 10 ncu madde kapsamına giren durumlarda, bu sınırlamanın söz konusu olamayacağını saptamış olup Borçlar Yasası`nın 44 ncü (ödencenin indirilmesi) maddesinin uygulanmayacağına ilişkin bir hüküm getirmemiştir. Mahkemece sigortalının kusur oranı saptanarak bu oran üzerinden Kurum zararın indirilmesine karar verilmelidir” ifadelerine yer vermek sureti ile kaçınılmazlık durumunun işverenin sorumluluğunu tümüyle ortadan kaldıramayacağını, bunun ancak Türk Borçlar Kanunu uyarınca tazminattan indirim nedeni olacağını ifade etmektedir.
15 Diğer Yasal Yükümlülüklerini Yerine Getirmeyen İşverenin Sorumluluğu
5510 sayılı SSGSSK işverenlere birçok konuda olduğu gibi iş kazası ve meslek hastalığı vakalarını da ilgilendiren emredici nitelikte yükümlülüklerle birlikte bunlara uyulmaması durumunda sorumluluklar da getirmektedir. Bu yükümlülükler; 1. Sigortalıları yasal süresi içinde bildirmek, 2. Sigortalıya ilk sağlık yardımlarını yapma, 3. İş kazası ile meslek hastalığını yasal süresi içerisinde bildirmektir.
16 Sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kurum’a bildirilmemesi halinde, bildirgenin sonradan verildiği veya sigortalı çalıştırıldığının Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalık ve hastalık halleri sonucu ilgililerin gelir ve ödenekleri Kurumca ödenir. Kurumca yapılan ve ileride yapılması gerekli bulunan her türlü masrafların tutarı ile gelir bağlanırsa bu gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri tutarı, 21.maddenin birinci fıkrasında yazılı sorumluluk halleri aranmaksızın, işverene ayrıca ödettirilir . Dolayısıyla bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi nedeniyle iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi olmasa bile yapılan giderler işverene ödettirilecektir. Bu kusursuz sorumluluk hali, işverene süresinde sigortalı işe giriş bildirgesini verdirme amacına yöneliktir.
17 Sigortalıya ilk sağlık yardımlarını yapmama halinde de işverenin sorumluluğu gündeme gelecektir. İşveren, iş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına tutulan sigortalıya sağlık durumunun gerektirdiği sağlık hizmetlerini derhal sağlamakla yükümlüdür. Bu amaçla işveren tarafından yapılan ve belgelere dayanan sağlık hizmeti giderleri ve 5510 sayılı SSGSSK’nın 65. maddesi hükümlerine göre yapılacak masraflar Kurum tarafından karşılanır . Yukarıda belirtilen yükümlülüklerinin yerine getirilmesindeki ihmalinden veya gecikmesinden dolayı, sigortalının tedavi süresinin uzamasına veya malûl kalmasına ya da malûllük derecesinin artmasına sebep olan işveren, Kurum’un bu nedenle yaptığı her türlü sağlık hizmeti giderini ödemekle yükümlüdür .
18 İş kazası ve meslek hastalığını yasal süresi içerisinde bildirmeme halinde ise, yine işverenin kuruma karşı sorumluluğu gündeme gelecektir. Nitekim 4/I(a) kapsamındaki sigortalılar ile kısmen sigortalı sayılanların iş kazası geçirmeleri halinde mevzuatta belirtilen sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin Kurum’a yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilecektir . Başka bir ifadeyle işverenin bildirimi zamanında yapmaması; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sigortalıya ödenmesi gereken geçici iş göremezlik ödeneğinin (istirahat parası) işverenden tahsili cihetine gidilmesine ve giderek işverenin mali bir yükle karşı karşıya kalmasına neden olacaktır.
19 5510 sayılı SSGSSK’da meslek hastalığı bildirim yükümlülüğü bakımından, iş kazası bildirim yükümlülüğüne benzer bir hükme yer verilmiştir. Ancak, meslek hastalığını bildirim yükümlülüğüne aykırılık kapsam olarak iş kazasını bildirim yükümlülüğüne aykırılıktan daha geniş biçimde düzenlenmiştir. Yine meslek hastalığı bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen veya yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik ya da yanlış bildiren işverene, Kurum tarafından meslek hastalığı için yapılmış bulunan masraflar ile ödenmiş ise geçici iş göremezlik ödenekleri rücu edilecektir . Kuruma yapılan meslek hastalığı bildirimlerinde, meslek hastalığının süresinde bildirilip bildirilmediği tespit edilmelidir. Süresinde bildirilmeyen meslek hastalıklarında Kuruma bildirildiği tarihten önce yapılan masraflar ile ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri işverenden istenecektir. Ancak, Kurum’un haberdar olduğu tarihten itibaren yapılmış masraflar ile geçici iş göremezlik ödenekleri Kurum tarafından karşılanacaktır .
20 SORUMLULUĞUN KAPSAMI 1. İşverenin 5510 Sayılı SSGSSK Açısından Sorumluluğunun Kapsamı
Sosyal Güvenlik Kurumu, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu zarara uğrayan sigortalı veya sigortalının ölümü halinde sigortalının hak sahipleri için yapılan tüm gider ve ödemeleri, sigortalının zarara uğramasına sebep olanlardan geri isteyebilme hakkına sahiptir. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bu hakkına uygulamada “rücu” bu yolda işveren aleyhine açılan davalara da “rücu davası” denilmektedir . Bu yönüyle bakıldığında, işverenin sorumluluğunu, sosyal güvenlik sistemlerinin önleyici işlevi çerçevesinde değerlendirmek mümkündür.
21 Rücu davaları sosyal sigorta mevzuatı bakımından yargı organlarını en çok meşgul eden davaların başında gelmektedir. Bu durum ülkemizdeki iş kazası ve meslek hastalığı vakalarının fazlalığından kaynaklanmaktadır. Yargı organı açısından ağır bir iş yükü, işletmeler açısından işgücü kaybı ve önemli bir mali yük anlamına gelen bu tür davaların azaltılması iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesine bağlıdır. İş kazası veya meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir .
22 Rücu davalarında tazminatın belirlenmesinde iki tür sınırlama söz konusudur. Bunlar;
Kurumun, sigortalıya ya da hak sahiplerine yaptığı ve ileride yapması gereken ödemeler, gelir bağlanmış ise ilk peşin sermaye değerleri toplamı ile; sigortalı ya da hak sahibi kimselerin işverenden isteyebilecekleri miktarlar toplamıdır. Peşin Sermaye Değeri ; Kurumca, 5510 sayılı SSGSK’nın ilgili maddelerinde belirtilen giderlerin yaş, kesilme veya yeniden bağlanma yahut hak sahipliği nedeniyle sonradan gelir veya aylık bağlanma ihtimalleri ve yüzde beş iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanan tutarı ifade eder. Yukarıda belirtilen hükümle, işverenin Kurum karşısındaki sorumluluğunun sınırı ve kapsamı çizilmiştir. Bu bağlamda, Kurum’un ödettirme hakkının üst sınırı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri miktarla sınırlıdır. Dolayısıyla, işveren iş kazası veya meslek hastalığı halinde, sigortalı ya da hak sahiplerinin kendisinden isteyebileceği tutardan daha fazla bir ödemeyi yapmaya zorlanamayacaktır .
23 Ayrıca bu düzenlemenin sonucu olarak, sigortalıya veya hak sahiplerine Kurumca ilk rücu davasından sonra yürürlüğe giren yasa, kararname veya katsayı artışı nedeniyle ödenen gelir artışları artık işverenden ikinci bir rücu davası açılmak suretiyle istenemeyecektir. Yine madde metninde yer alan "veya ileride yapılması gereken ödemeler" ibarelerini, kanun, kararname ya da katsayı artışı nedeniyle yapılacak ödemeler değil, uğranılan iş kazası veya düçar olunan meslek hastalığı ile illiyet bağı içinde olan ödemeler olarak anlamak gerekir . Başka bir ifadeyle mevcut düzenlemeye göre, örneğin enflasyona bağlı güncelleme nedeniyle bağlanan gelirdeki artıştan ötürü, ortaya çıkacak fark işverenden istenemeyeceği gibi kanun veya kararnamelere istinaden ortaya çıkan artışların peşin sermaye değeri işverenden tekrar talep edilemeyecektir. Ancak bağlanan gelirin işverenden istenebilecek tutarı bu şekilde ilk peşin sermaye değeri ile sınırlandırılırken, iş kazası veya meslek hastalığına bağlı nedenlerden dolayı ileride yapılması gerekli olan giderler işverenden istenebilecektir.
24 Yukarıda anlatılan hususlar Kurum’a karşı sorumlulukta işverenin kusuruna ilişkin hususlardır. İş kazası ve meslek hastalığı halinde işverenin kusursuz sorumluluğu ise 5510 sayılı SSGSSK’nın 23. maddesinde düzenlenmiştir sayılı SSGSSK’ya göre istisnai durumlar haricinde sigortalı sayılanların sigortalılık başlangıcından önce sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildiriminin yapılması zorunludur. Bu maddedeki düzenlemeye göre sigortalı çalıştırılmaya başlandığının süresi içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirgenin sonradan verildiği veya sigortalı çalıştırıldığının Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığı halleri sonucu Kurumca yapılan ve ileride yapılması gerekli bulunan her türlü masrafın tutarları ile gelir bağlanırsa bu gelirlerin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri tutarı 21. maddedeki sorumluluk halleri aranmaksızın işverene tazmin ettirilir . 5510 sayılı SSGSSK’nın 21. ve 23. maddelerine göre meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığı olayında sorumluluğu bulunan işverenden, Kurumun sigortalı veya hak sahiplerine yaptığı sosyal sigorta yardımlarının tazmini yoluna gitmesi söz konusudur. Burada Kurumun rücu hakkının kapsamını Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı oluşturmaktadır .
25 Rücu yoluyla ödettirme hakkı, Kurumun sigortalı veya hak sahiplerine yaptığı ödeme nedeniyle mal varlığında meydana gelen eksilmeyi kısmen de olsa gidermekte ve zararı ödeyenlerin sigortalının sağlığını ve can güvenliğini koruma yönünde özen göstermesini de sağlayarak, iş kazaları ve meslek hastalıklarının meydana gelmesini önlemede etkili olmaktadır . Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca işverenden isteyebilecek bu zararın açıklanan biçimde işverene ödettirilmesine ilişkin düzenlemenin temelinde, çalışma hayatının düzenli işlemesi, ekonomik yönden güçsüz olan sigortalıların iş hayatının risklerine karşı sosyal güvencelerinin sağlanması bulunmaktadır. Yukarıda da açıklandığı üzere peşin değer, gelecekte ödenecek gelirlerin, ölüm ihtimali ve belirli bir faiz faktörüne göre hesaplanan bugünkü değeridir sayılı Kanunun ilgili maddelerinde belirtilen giderlerin, yaş, kesilme ve yeniden bağlanma ihtimalleri ve yüzde beş iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanacak tutarı tespit etmek amacıyla Kurumca peşin sermaye değeri tabloları hazırlanmıştır. Bu tablolar demografik ve ekonomik değişiklikler nedeniyle Kurumca gerekli görülen hallerde güncellenir. İlk peşin sermaye değeri, gelir veya aylığın başlangıç tarihinde yürürlükte olan peşin sermaye değeri tablolarına göre belirlenir.
26 İş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya tedavi için gerekli sağlık yardımları, araç ve gereçleri, istirahatlı kaldığı süreler için geçici iş göremezlik ödeneği, gelir bağlanan kız çocuğunun evlenmesi halinde evlenme ödeneği verilmesi, sigortalının ölümü halinde cenaze ödeneği verilmesi gibi Kurumca bazı ödemeler yapılmaktadır. Bunun yanında iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü en az % 10 kaybetmiş olan sigortalılara sürekli iş göremezlik geliri bağlanmakta sigortalının ölümü halinde bu gelir hak sahiplerine intikal ettirilmektedir. İşte yapılan bu tür ödemeler ve/veya bağlanan gelirlerin olayın meydana gelmesinde sorumluluğu bulunan işverenden kusuru oranında Kurumca tahsili yoluna gidilmesi rücu yolunun işletilmesi ile olur. İşveren veya üçüncü kişiler aleyhine açılacak rücuan tazminat davalarına konu olabilecek tutar, sigortalı ve hak sahiplerine bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerine, Kurumca Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken diğer ödemeler de eklenerek hesaplanır. Peşin sermaye değeri, sigortalının veya hak sahibinin yıllık gelirinin peşin sermaye değeri tablosunda gelir başlangıç tarihindeki yaşı karşısında gösterilen peşin değerle çarpımı sonucu bulunan rakamın 100'e bölünmesi suretiyle hesaplanır.
27 Formül ile gösterirsek;
Peşin Sermaye Değeri = (Aylık gelir tutarı x 12 x peşin sermaye değeri tablosundaki değer)/100 olarak hesaplanır. İşveren hesaplanan peşin sermaye değerli gelirlerin tümünden kusur oranı kadar sorumludur sayılı Kanunun 21. ve 23. maddelerindeki düzenlemeye göre iş kazası veya meslek hastalığı halinde sorumluluğu bulunan işveren aleyhine açılacak rücuan tazminat davalarında sigortalı veya hak sahiplerine bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamının esas alınması öngörülmüştür. Oysa 506 sayılı Kanunda herhangi bir sınırlama getirilmediği için iş kazası geçiren veya meslek hastalığına tutulan sigortalıya Kurum tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanıp bu gelirin peşin değeri tahsil edildikten sonra bu gelirlerde meydana gelen artışların ek rücu davaları ile Kurum tarafından talep edilmesi yoluna gidilmekteydi. Rücu davalarında faizin başlangıç tarihi de önemli bir uygulama sorunudur. Yerleşmiş içtihada göre, Kurumca işveren aleyhine açılmış rücu davalarında faizin başlangıç tarihi, giderler açısından ödeme tarihi, bağlanmış gelirler için ise tahsisin onay tarihidir .
28 Kurumca Yapılacak Rücunun Hesaplanması
SSGSS’nın 21. maddesinde düzenlenen Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işverenden isteyebileceği tazminat miktarı, uygulamada “iç tavan” ve “dış tavan” kavramları ile ortaya konmaktadır. Rücu tazminatının miktarının belirlenmesi amacıyla bilirkişi hesap raporları hazırlanmaktadır. Dış tavan, sigortalının veya ölümü halinde hak sahiplerinin, genel hükümler uyarınca işverenden isteyebilecekleri tazminat miktarını belirtir ve kurumun rücu davasında isteyebileceği azami miktarı ifade eder. İç tavan ise, kurumun iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle yapmış olduğu harcamaların kusur karşılığı saptanan tutarıdır. Dış tavan, işverene karşı sonsuz kez rücu davası açılmasını engellemekte, kurum, en fazla, dış tavan saptanırken ortaya konan tazminat miktarı kadar işverene rücu edebilmektedir.
29 Tavan hesabı, geleneksel tazminat hukukuna ilişkin ilkeler doğrultusunda yapılmaktadır. Başka bir deyişle; sigortalı veya hak sahipleri genel mahkemede tazminat davası açtığında yürürlükteki hangi mevzuatın uygulanması gerekiyorsa, rücu davasında da aynı mevzuat uygulanarak tavan saptanmaktadır. Sigortalı veya hak sahipleri, tazminat davası açmış, o davada tazminat hesabı yaptırılmış ve bu hesap raporuna dayanılarak verilen hüküm kesinleşmiş ise; halefiyet kuralı gereğince, rücu davasında yeniden tavan hesaplaması yaptırılmasına gerek yoktur. Sigortalının veya hak sahiplerinin açtıkları tazminat davasında taraf olmayıp da rücu davasında taraf olanlar için, yeniden tavan hesabı yapılması gerekmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesine göre istenecek tazminatın kapsamında yer alan unsurlar ; Tedavi giderleri, Kazanç kaybı, Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar , Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır.
30 Masrafların kapsamında her türlü tedavi masrafları ile tedavi masrafları dışında, hastaneye gidip gelme masrafları gibi masraflar da yer alır. Kazanç mahrumiyeti değerlendirilirken ise, davacının hüküm tarihine kadar mahrum kaldığı kazancın dışında, cismani zarar sebebiyle gelecekte uğrayacağı kazanç kaybı da ele alınır. Bu doğrultuda, tazminat hesabında iki dönem söz konusudur: kaza tarihi ile hükmün verildiği tarihe kadar geçen dönem, yani “bilinen dönem” ve hüküm tarihinden sonraki, kişinin çalışabileceği aktif dönem ile çalışmadan geçirdiği pasif dönemin toplamını anlatan “bilinmeyen dönem”. İş kazaları yönünden hesaplama yapılırken, olay tarihi zararın başlangıcı olarak ele alınır . Mümkün olduğunca gerçek maddi zararı belirlemek için, iş kazası ve meslek hastalıkları sonucunda işçinin uğradığı zarar hesaplanırken, işçinin meslekte kazanma gücü kayıp oranı, iş görebilme çağının ne kadar olacağı, kaza anındaki ücreti ve sorumluların kusur oranları belirlenir ve bu unsurlar doğrultusunda tazminat hesaplanır. Meslek hastalığından doğan cismani zararda da, iş kazasından doğan cismani zararda da bu unsurlar esas alınır.
31 İŞVERENİN KURUMA KARŞI SORUMLULUĞUNDA ZAMANAŞIMI
Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesi hükmü, zamanaşımı hakkında genel bir düzenleme olup, yasada hakkında farklı bir düzenleme bulunmayan hallerde, anılan hükmün öngördüğü on yıllık zamanaşımı uygulanır. Yargıtay da pek çok kararında on yıllık zamanaşımının uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. İş güvenliği tedbirlerinin alınmamasından doğan zarar, akdi sorumluluk yanında haksız fiil sorumluluğu da doğurur. Bu durumda dava haklarının yarışmasından söz edilir. İşçi isterse haksız fiil hükümlerine dayanabilir. Ancak bu durumda işverenin kusurunu ispat yükü işçiye ait ve dava bir yıllık haksız fiil zamanaşımına tabi olacaktır. Oysa akdi sorumlulukta, kusursuz olduğunu ispat yükü işverene ait ve zamanaşımı süresi on yıldır .
32 Yargıtay'a göre, meydana gelen kaza nedeniyle açılmış olan ceza davasına zarar gören tarafından şahsi hak saklı tutularak müdahale edilmesi zamanaşımını kesen nedenlerden değildir. Zamanaşımının kesilmesi için, şahsi hak tutarının açıklanması gerekmektedir. Başka bir kararında Yargıtay, kaza sonucu belirlenen zarar tutarının icra takibine konu edilmesi ile zamanaşımının kesilmiş olduğuna karar vermiştir . 5510 sayılı SSGSSK’nın 93.maddesine göre; Kurumca açılacak tazminat ve rücû davaları, on yıllık zamanaşımına tâbidir. Zamanaşımı tarihi; rücû konusu gelir ve aylıklar bakımından Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ise masraf veya ödeme tarihinden itibaren başlar.
33 SABRINIZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM… Eda AYDEMİR
"İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI HALİNDE İŞVERENİN KURUM KARŞISINDAKİ SORUMLULUĞUNUN KAPSAMI VE NİTELİĞİ." indir ppt