Denizlerin kaptanı: Piri Reis
Bilimin, okyanusların ve haritacılığın piri, denizlerin dilinden konuşan Kaptan Piri Reis. Bizler ve tüm dünya onu çizilen ilk dünya haritasıyla tanıyoruz. Ayrıca kendisi denizcilik tarihinin ilk kılavuz eseri olan “Kitab-ı Bahriye”yi de yazmıştır. Peki Piri Reis kimdir?
Haber Merkezi 15 Mayıs 2019, 09:02 Son Güncelleme: 15 Mayıs 2019, 10:22 Diğer
Piri Reis, denizcilik tarihinin ilk kılavuz eseri “Kitab-ı Bahriye"yi yazdı.
Büyük denizci Piri Reis'in, Osmanlının denizci kenti olan Gelibolu'da doğduğu kabul edilmektedir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, hayatı hakkında Kitab-ı Bahriye'de yazdıkları ile tarihteki olaylar karşılaştırıldığında, 1465'ten sonra doğmuş olabileceği anlaşılıyor.
Adı Muhiddin Piri'dir ve Hacı Mehmed'in oğludur. Piri Reis' in amcası o dönemin ünlü denizcisi ve daha sonraları Osmanlı Devleti'nin Akdeniz amirallerinden olan Kemal Reis'tir.
Türk tarihçi İbni Kemal o tarihlerde Gelibolu' da doğan çocuklar için şu tanımlamayı yapmıştır: “Gelibolu' da doğan çocuklar timsah gibi su içinde büyürler. Beşikleri ecel tekneleridir. Sabah ve akşam gemi seslerinin ninnisiyle uyurlar." Bu benzetmeyle büyüyen geleceğin büyük denizcisi Muhiddin Piri on bir yaşına kadar bu şirin sahil kasabası Gelibolu' da yaşar.
Muhiddin Piri dönemindeki çocuklardan farklı olarak okuma yazmayı da öğrenir. Bu süreçten sonra amcası Kemal Reis' in gemilerinde denizcilik mesleğine ilk adımını atar.
Piri Reis'ten bi harita
14 yıl aralıksız amcasının gemisinde her türlü mesleki bilgi ve beceriyi kazanmış, o dönem gemicilerinin üstün özelliklerinden korsanlık ile birlikte devlet görevinde de bulunmuştur.
Piri Reis, Kitab-ı Bahriye kitabında amcası Kemal Reis ile dolaştığı yerleri ve tarihi olayları özgün anlatımıyla aktarmaktadır. Amcası Kemal Reis' in denizcilikteki ilk 14 yılı, o dönem gelenekleri gereği korsanlıkla geçer. 1486 yıllarında İspanya' nın Gırnata' daki Müslüman halkı, Tunus, Mısır ve Osmanlı Devleti' nden yardım istemişlerdir. Bu sırada korsanlık hayatı devam eden Kemal Reis, gemileriyle bu Müslümanları Afrika' ya geçirmiştir. Piri Reis, 1487-1493 yılları arasında altı yıl Kemal Reis' in yanında yer almış ve bu denizlerde çok çeşitli çalışmalarda bulunmuştur.
Batı Akdeniz kıyılarında ve çeşitli adalarda korsanlık yaparak, diğer korsanlara karşı üstünlük sağlamışlar, gemilerine el koymuşlar ve bölgeyi kış aylarında liman yeri olarak kullanmışlardır. Bu süreçte Cezayir, Tunus ve Bona limanlarında kalmışlar, yöre halkıyla dostluklar oluşturmuşlardır. Piri Reis bulundukları yerlerin ve bölgedeki adaların fiziki bilgilerini ve kimlere ait olduğunu da notlarına almıştır. Piri Reis' in “Kitab-ı Bahriye" eserinden edindiğimiz bilgilere göre Kristof Kolomb' un Amerika hakkındaki haritasını 1494-1496 yıllarında ele geçirdiğini anlıyoruz.
O yıllarda Osmanlı Devleti' nin başında Fatih Sultan Mehmet' in oğlu II. Beyazıt bulunuyordu. Kardeşi Cem Sultan' ın ölmesi üzerine, yönetimde rakipsiz kalmış, tüm dikkatini fetih ve büyümeye vermiştir. Bu amaçla kara ve deniz gücünü kuvvetlendirmek için korsanlık yapan Türk gemilerini devlet yönetimi altına toplamıştır. Bu amaçla Kemal Reis' i de gemileri ve leventleriyle (deniz askerleri) davet etti. Kemal Reis yanında Kara Hasan ve Piri Reis olduğu halde kendi gemileriyle oluşturduğu deniz gücüyle 1494 yılında Osmanlı Devleti' nin hizmetine girerek, bu oluşuma deneyimleriyle güç kattılar.
Piri Reis'in amcası ve öğretmeni Kemal Reis, 1511 yılında bir deniz faciasında ölmüştür. Piri Reis bunan derinden etkilenmiş bir süre denizciliğe ara vererek Gelibolu'da döndü, kendini Kilitbahir kalesine kilitlettirdi. Ve burada onu ölümsüzleştirecek, tüm dünyaca tanınır hale getirecek eseri ilk eseri “Dünya Haritası" nı hazırlamıştır. Ayrıca burada bulunduğu sürede denizcilik tarihinin ilk kılavuz eseri “Kitab-ı Bahriye"yi de yazmıştır.
Piri Reis'in çizmiş olduğu dünya haritası
Denizcilik tarihinin ilk kılavuz eseri “Kitab-ı Bahriye
Yavuz Sultan Selim' in Mısır seferini gerçekleştirdiği 1516- 1517 yıllarında Osmanlı donanması Cafer Bey' in komutasındadır ve Piri Reis' e de bu donanmada komutanlık görevi verilmiştir. İskenderiye' yi ele geçiren bu donanmadan ayrılan bir filo ile Nil yolundan Kahire' ye giden Piri Reis, buranın da haritasını yapmış ve anılan yerler hakkında tarihi ve coğrafi bilgiler vermiştir.
Mısır, Osmanlı topraklarına katılınca 1517' de İskenderiye' ye bir filo ile giden Yavuz Sultan Selim ile şahsen tanışma fırsatını bulan Piri Reis, daha önceleri hazırladığı dünya haritasını padişaha hediye etmiştir. 1520 tarihinde Yavuz Sultan Selim' in ölümü ile oğlu Kanuni Sultan Süleyman Osmanlı tahtına geçmiştir. Bu dönemde Rodos' un fethini gerçekleştiren büyük donamada Piri Reis de görev almıştır. 1524 tarihinde sadrazam Pargalı İbrahim Paşa' nın Mısır' a gitmesi sırasında, Piri Reis' in ona eşlik etmesi emrini padişah vermiştir. Fırtınaya yakalanan donanma, yoluna devam edemeyerek Rodos' a sığınmak zorunda kalmış; bu durum, Piri Reis' in sadrazam Pargalı İbrahim Paşa tarafından daha yakından tanınmasına neden olmuştur.
1533 yılında Barbaros Hayrettin Paşa kaptan-ı derya oldu. Piri Reis'i de Derya Sancak Beyi (Tümamiral) unvanını almış, saray için güney sularında çalışmıştır. Barbaros Hayrettin Paşa ölünce Mısır Kaptanlığı'na geçmiştir.
1552 yılında ikinci kez çıktığı Mısır Seferi, Piri Reis'in sonunu acı bir şekilde getiren gelişmelere neden olmuştur. Bu seferin son durağı Basra' dır. Piri Reis gemilerinin ihtiyaçlarını gidermesi, onarım ve bakımlarının yapılması ve askerlerin dinlenmesi için donanmayı Basra' da bırakarak ganimet yüklü gemilerle Mısır' a gelir. Basra Beylerbeyi Kubat Paşa ile Mısır Beylerbeyi Mehmet Paşa' nın tutumları nedeniyle; Piri Reis bu davranışından dolayı hapsedilerek Kanuni Sultan Süleyman' a şikâyet edilmiş, sonuçta hizmette kusur ile suçlanarak 80 yaşını aştığı bir dönemde 1554 yılında idam edilmiştir.
Piri Reis'in dünya haritasının bulunuşu
Harita, 9 Kasım 1929'da Topkapı Sarayı'nda sarayı müzeye dönüştürme sırasındaki envanter tespit çalışmaları sürerken tesadüfen bulundu. Alman bilim adamı Adolf Deismann dönemin Milli Müzeler Müdürü Halil Ethem Eldem'in kendisine verdiği parçaları inceleyip düzenlerken eline geçen harita takımının içindeki folyoyu o sırada İstanbul'da bulunan ve Türk denizciliği hakkında uzman olan Alman bilim adamı Paul Kahle'ye göstermişti. Eserin Pîrî Reis'in ilk dünya haritası olduğunu teşhis eden; Paul Kahle oldu.
Prof. Kahle; harita ile ilgili inceleme sonuçlarını 1931 yılında 18. Doğubilimleri Kongresi'nde sundu.
Haritanın kayıp parçalarını arama çabaları sırasında, Topkapı Sarayı Müdürü Tahsin Öz tarafından, dünya haritası olduğu sanılan bir başka Piri Reis haritası bulunmuştur.
Bu yazı Piri Reis Üniversitsi'de Öğretim görevlisi olan Dr. Nuri Olur'un ilgili yazısından derlenmiştir.
Ravza'da Osmanlı mührü
Türbelerden şifa dilenmez
Sarar çiftinin evini soyan soyguncular yakalandı
İçişleri Bakanı Süleyman Soylu Sarar Şirketler Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Cemalettin Sarar ve eşinin Eskişehir'deki evlerinde silahla rehin alındığı soyguna ilişkin, "Biraz önce Bulgaristan İçişleri Bakanı ile görüştüm. Kimliklerini tespit ettik. Sınırımızdan Bulgaristan'a çıkar çıkmaz Bulgaristan'da bunları yakalattırdık" dedi.
İBB'den makam araçlarına ilişkin açıklama
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) sosyal medyada belediyeye bağlı kuruşlar olan İSKİ ve İETT'deki makam araçlarıyla ilgili iddialara ilişkin açıklama yaptı. İBB açıklamasında "Bu iddiaların tamamı bilinçli bir çarpıtma ile kamuoyunda algı oluşturmak için ortaya atılan iftiralar bütünüdür." ifadelerine yer verdi. Belediye, iftiralara dayalı haber ve paylaşımlar için tüm hukuki haklarını kullanacağını bildirdi.