Türkmenistanyň çäklerinden daşyna gidıän raıatlaryň saglygyny meıletin ätiıaçlandyryş -
Biz kimi ätiıaçlandyrıarys?
Ätiıaçlandyryş ätiıaçlandyrıanyň öz peıdasyna, şeıle-de, üçünji şahsyň peıdasyna geçirilip bilner.
Ätiıaçlandyryjy ätiıaçlandyrylan şahs daşary ıurda gelende, duıdansyz kesellemegi ıa-da betbagtçylykly hadysanyň bolup geçmegi bilen baglanyşykly talap edilıän gyssagly saglygy goraıyş kömegi, şeıle hem, oňa gerek bolanda saglygy goraıyş awtoulag hyzmatlaryny ıerine ıetirmek boıunça ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edıär.
Biz nämäni ätiıaçlandyrıarys?
Ätiıaçlandyrylan şahsyň ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edıän möhletinde, ätiıaçlandyryş çägine gelen wagtynda bolup geçen ätiıaçlandyryş halaty netijesinde onuň ömrüne ıa-da saglygyna zelel ıetirilmegi bilen baglanyşykly ätiıaçlandyrıanyň emläk bähbitleri ätiıaçlandyryşyň obıekti bolup durıar:
-betbagtçylykly hadysa – ätiıaçlandyryş çägine gelen wаgtynda ätiıaçlandyrylan şahs bilen ıüze çykyp biljek islendik duıdansyz ıa-da çak edilmeıän wakanyň netijesinde ätiıaçlandyrylan şahsyň saglygyna zelel ıetmegi ıa-da onuň aradan çykmagy;
-duıdansyz kesellemek – ätiıaçlandyrylan şahsyň beden ıagdaıynyň öňünden duıulmadyk islendik ıagdaıdaky üıtgemesiniň ıüze çykmagy, ätiıaçlandyryş çäginde bolup geçıän we saglygy goraıyş edarasynda ıa bolmasa oňa hususy lukmançylyk iş tejribesi bilen meşgullanmaga döwlet tarapyndan berlen rugsatnamanyň çäklerinde işleıän lukmandan gyssagly saglygy goraıyş kömegini almagyň zerurlygyny ıüze çykarıan ıagdaı.
Ätiıaçlandyryş şertnamasyny baglaşmagyň tertibi
Ätiıaçlandyryş şertnamasy Türkmenistanyň çäklerinden daşyna anyk gidişlik (syıahat, iş sapary, okuw, sport ıaryşlary we beılekiler) üçin baglaşylıar.
Haçanda ätiıaçlandyrylan şahs ätiıaçlandyryş çägine giren pursatynda ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edilıän möhletiniň hereketi başlanıar we onuň ätiıaçlandyryş çägini goıup giden pursatynda ätiıaçlandyryş hereketi bes edilıär.
Ätiıaçlandyryş şertnamasy Türkmenistanyň çäklerinden daşynda ätiıaçlandyryş çäklerinde işlenilen we dynç alnan wagty, işewürlik bilen sapar bolan wagty, dynç almak maksady bilen gezelenç edilen mahaly, okuwa gidilen mahaly we sport ıaryşyna gatnaşmak üçin gidilen mahaly bir gije-gündizde 24 sagatlap hereket edıär.
Ätiıaçlandyryş polisini baglaşmak üçin haısy resminamalar gerek?
1) Türkmenistanyň raıatynyň daşary ıurda gitmek üçin ulanıan pasportynyň asyl nusgasy we göçürmesi (Ätiıaçlandyrıana ätiıaçlandyrylan şahs bolmadyk ıagdaıynda Türkmenistanyň raıatynyň döwlet pasportynyň asyl nusgasy we göçürmesi gerek)
2) Ätiıaçlandyrıan 18 ıaşa ıetmedik ıagdaıynda, ynanç hatynyň asyl nusgasy we göçürmesi.
Ätiıaçlandyryş pul möçberi
Ätiıaçlandyrylan şahsyň ömrüne ıa-da saglygyna zelel ıetirilmegi bilen baglanyşykly gyssagly saglygy goraıyş kömegini etmek baradaky çykdajylaryň, oňa öwezini doluş tölegini tölemek boıunça ätiıaçlandyryş pul möçberiniň (jogapkärçilik çäginiň) möçberi ätiıaçlandyryjynyň we ätiıaçlandyrıanyň arasyndaky ylalaşyk boıunça bellenilıär.
Ätiıaçlandyryş jogapkärçiliginiň möçberi
Ätiıaçlandyryjy ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edıän möhletinde—ätiıaçlandyryş çäginde, ıagny ätiıaçlandyryş halaty netijesinde saglygy goraıyş edarasynyň görkezmesi boıunça zerurlyk ıüze çykanda, ätiıaçlandyrylan şahsa geçirilen gatnaw bejergi we hassahana ıerleşdirmek üçin saglygy goraıyş hyzmatlarynyň çykdajylaryny tölemegi kepillendirıär.
Ätiıaçlandyryjy saglygy goraıyş kömeginiň şu aşakdaky görnüşleri boıunça çykdajylaryň öwezini dolıar:
saglygy goraıyş taıdan gözden geçirmek we bejermek, şol sanda hassahanada ıatymlaıyn bejermek (haçanda näsagyň ıagdaıy ony raıatlygy bolan ıa-da hemişelik ıaşaıan ıurduna ibermäge mümkinçilik berıänçä);
gyssagly ıagdaıda hirurgiki taıdan gatyşmak we bejermek;
göwreliligiň 28 hepdeden köp bolmadyk möhletinde gyssagly ginekologiki we akuşerlik kömegi;
lukmanyň ıazyp beren zerur bolan dermanlaryny satyn almak;
ıiti diş agyrysy mahaly gyssagly stomatologiki kömek.
Ätiıaçlandyryş gatançlary (ätiıaçlandyryş baıraklary)
Ätiıaçlandyryş gatançlary (ätiıaçlandyryş baıraklary) - ätiıaçlandyryş şertnamasy bilen göz öňünde tutulan tertipde ätiıaçlandyryş boıunça kabul edilen töwekgelçilikleriň ıerine ätiıaçlandyrıan ıa-da ätiıaçlandyrıanyň adyndan beıleki şahs tarapyndan ätiıaçlandyryja tölenilıän pul möçberidir.
Ätiıaçlandyryş gatanjy (ätiıaçlandyryş baıragy) ätiıaçlandyryş pul möçberi kesgitlenen pul birliginde tölenilıär.
Ätiıaçlandyryş gatanjy (ätiıaçlandyryş baıragy) bir wagtda nagt pul serişdesinde ıa-da nagt däl hasaplaşyk ıoly bilen ätiıaçlandyryş şertnamasy baglaşylanda tölenıär. Töwekgelçiligiň derejesine (sport türgenleri, adamyň ıaşy we ş.m.) baglylykda ätiıaçlandyryş gatanjy (baıragy) boıunça ıokarlanıan koeffisiıentler ulanylyp bilner.
Ätiıaçlandyrylan şahsyň ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edilıän möhletinde, ätiıaçlandyryş çägine gelen wagtynda bolup geçen şertlerde duıdansyz kesellemegi, betbagtçylykly hadysa uçramagy, şeıle hem, aradan çykmagy ätiıaçlandyryş halaty diılip ykrar edilıär.
Ätiıaçlandyrylan şahs (onuň aradan çykan halatynda – mirasdarlar) ätiıaçlandyryş halatynyň ıüze çykmagyny we ätiıaçlandyryjynyň öwezini dolmaga degişli çekilen çykdajylarynyň möçberini subut etmäge borçludyr.
Ätiıaçlandyryş halaty ıüze çykan ıagdaıynda ätiıaçlandyrıan haıal etmän, ätiıaçlandyryş polisinde görkezilen hyzmat ediji kompaniıanyň belgisine jaň etmeli
Ätiıaçlandyrylan şahs barada maglumatlary, onuň ätiıaçlandyryş polisiniň belgisini, bolup geçen waka barada giňişleıin habar bermeli, ätiıaçlandyryş halaty boıunça ähli resminamalary üpjün etmeli we bejergi, dermanlary satyn almak, daňy serişdeleri boıunça harajatlaryň hasaplamalaryny almaly.
Ätiıaçlandyryjy şular üçin ätiıaçlandyryş pul möçberini (ätiıaçlandyryş öwezini doluş tölegini) tölemekden boşadylıar we jogapkärçilik çekmeıär:
öňüni alyş barlaglarynyň islendik görnüşleri, bilermen görkezijileri bolmazdan barlaglar, umumy lukmançylyk gözden geçirmeleri, öňüni alyş alamatlary (sanjym), hassahana ıerleşdirmek bilen baglanyşykly çykdajylar üçin;
28 hepdeden köp möhletdäki göwrelilik mahaly çaga dogrulmagy, göwreliligiň çylşyrymlaşmagy, onuň getirıan netijeleri bilen baglanyşykly çykdajylar üçin, şeıle hem, göwreliligiň togtadylmagy bilen baglanyşykly çykdajylar üçin;
öňüni alyş çäreleri, ıörite iımit, şypahanada bejergi üçin;
howply täze dörän çişleri, şeıle hem, şolar bilen şertlenen çylşyrymlaşmalary, şol sanda, çiş häsiıetli ganyň keselini, gemofiliıany, orak görnüşli-öıjükli gan keselini, nerw merkeziniň ulgamynyň ähli çişlerini bejermek üçin;
beterlemek tapgyryndan daşary dowamly keseller bilen baglanyşykly saglygy goraıyş hyzmatlary üçin;
dowamly keselleriň netijeleri we çylşyrymlaşmagyny gyssagly saglygy goraıyş kömegine degişli bolman, bejerilen ıagdaılary üçin;
jynsy ıollar bilen geçıän keselleri bejermek, immun ıetmezçiliginiň wirusy, WIÇ goşaňda we onuň getirıän netijeleri bilen baglanyşykly çykdajylar üçin;
sözenek keselleri bejermek we öňüni almak üçin;
süıji keseli bilen baglanyşykly çykdajylar üçin;
ruhy keselleri, ıa bolmasa ıüze çykarylmagynyň möhletine garamazdan, akyl taıdan üıtgemeleri bejermek üçin;
kliniki görnüşine we dowam etmeginiň tapgyryna garamazdan, inçekesel, polimiolit, neıroıokanç, adaty däl pnewmoniıa wirusy, gyrgyn, mergi, örgünli garahassa ıaly ıokanç keselleri we olaryň getirıän netijelerini bejermek üçin we wagtynda sanjym geçirmek bilen olaryň öňüni almak üçin;
immunirlemegi geçirmek üçin;
fotodermatidi bejermek üçin;
çuň mikozlary, psoriazy bejermek üçin;
himiki, fiziki, biologiki sebäpleriň, senagat tozanynyň, aıry-aıry synalara we ulgamlara artyk agram düşmeginiň täsiri bilen baglanyşykly hünär kesellerini bejermek üçin;
semremegi ıa-da adamyň bedeniniň agramynyň üıtgemegini hirurgiki taıdan bejermek, adam bedenini modifikasiıalaşdyrmak üçin;
eger munuň özi ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edıän möhletinde betbagtçylykly hadysa netijesinde alnan şikesi bilen şertlenmedik bolsa, plastiki/kosmetiki, dikeldiş we meıilnamalaıyn hirurgiıa bilen baglanyşykly çykdajylar üçin;
eger munuň özi beden taıdan zelel ıetmegine getiren we saglygy goraıyş kömegini talap edıän betbagtçylykly hadysa ıüze çykan mahaly lukman tarapyndan öň maslahat berlen sazlaıjy saglygy goraıyş enjamlaryny ıa-da esbaplaryny çalyşmak bilen baglanyşykly bolmasa, sazlaıjy saglygy goraıyş enjamlaryny ıa-da esbaplaryny (äınekler, eşidiş abzallary, eşidiş gurallary, kontakt linzalary, protezler) satyn almak (taııarlamak), abatlamak üçin;
islendik görnüşdäki protezlemek, adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıasyny (oturdylmagy) başga ıere geçirmek üçin;
öz-özüňi öldürmäge, bilkastlaıyn beden agzalaryna zelel ıetirmäge synanyşygyň, alkogolly içgileri, neşe serişdelerini sarp etmegiň getirıän netijeleri üçin;
ätiıaçlandyrylan şahsyň ätiıaçlandyryş halatynyň ıüze çykmagyna gönükdirilen ıa bolmasa onuň ıüze çykaryp getiren bilkastlaıyn hereketleri üçin (zerur goranyş ıagdaıynda amala aşyrylan hereketler muňa girmeıär);
ätiıaçlandyrylan şahsyň saglygyna ıadro partlamasynyň, radiasiıanyň ıa-da radioaktiw zäherlenmäniň, harby hereketleriň, raıat urşunyň, halk hereketleriniň, köpçülikleıin topalaňlaryň, heläkçilikleriň, terrorçylyk hereketleriniň täsirinden ıüze çykan zelel ıetmegi ıa-da onuň aradan çykmagy üçin;
haçanda olar ıerli bejergä laıyk gelıän we syıahaty dowam etdirmäge päsgel bermeıän, kesel bilen kesellän ıa-da zelel alan halatynda hemişelik ıaşaıan ıurduna gitmegi üçin;
daıwing, suw lyžasy, suw motosikl, motoçapyşyk, awtoçapyşyk, tramplinden suwa bökmek, paraşıutdan bökmek ıaly güımenjeleriň has dartgynly görnüşleri bilen meşgullanmak netijesinde alnan zelel üçin;
eger syıahat ätiıaçlandyrylan şahsyň saglygyna ıaramaıan bolsa we/ıa-da bar bolan keselini güıçlendirıän bolsa (onuň ıitileşmegine sebäp bolsa), ätiıaçlandyrylan şahsyň olar barada bilendigine we şolar boıunça bejergi geçirilendigine ıa-da geçirilmändigine garamazdan, şeıle hem, ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edilıän möhletiniň we/ıa-da ätiıaçlandyryş çägine gitmegiň başlanmagyna çenli bar bolan keselleri bejermek ıa-da zerur bejermek üçin;
ätiıaçlandyryş goragy bilen üpjün edilıän möhletiniň hereketi başlanmazyndan öň, ätiıaçlandyrylan şahsa mälim bolan dowamly kesel ıa-da kesel sebäpli satyn alnan dermanlar üçin, uzak möhletli işe ukypsyzlygyň öňüni almak üçin, halas ediş ıa-da hökmany saglygy goraıyş taıdan gatyşylıan halatlar muňa girmeıär;
hassahana, lukman ıa-da şepagat uıasy tarapyndan edilıän hyzmatlar üçin, şolarda kesel anyklaışy ıa-da bejergi bellemek üçin zerurlyk ıok we/ıa-da olara ıiti däl häsiıetdäki kesel ıa-da ıeňil zelel ıetmek ıüze çykan mahaly kömek edilmegi üçin;
meıilleşdirilen operasiıalar we şolar boıunça ıiti zerurlyk ıok bolan operasiıalar üçin;
maşgala agzalary we ıakyn dogan-garyndaşlary tarapyndan ideg edilmegi we bejerilmegi üçin;
duıdansyz kesellenilmegi, zelel ıetmegi bilen baglanyşykly bolmadyk saglygy goraıyş anyklamasy we gözden geçirilmesi üçin;
ätiıaçlandyrylan şahs tarapyndan uçıan abzallary (uçar, dikuçar, deltaplan we ş.m.) dolandyran mahaly bedene zelel ıetmegini bejermek üçin;
hünär işi bilen ıüze çykan betbagtçylykly hadysanyň getirıän netijesini bejermek bilen baglanyşykly hyzmatlar üçin;
ıörite stomatologiki bejergi, äňiň ortopediıasyny, dişiň ortodontozyny bejermek, diş kanallaryny aıyrmak, koronkalary we köprüleri goımak üçin;
däp-dessur hyzmatlary we jaılamak boıunça çykdajylar üçin;
gyssagly hassahana ıerleşdirmek we gyssagly saglygy goraıyş kömegini etmek bilen baglanyşykly bolmadyk saglygy goraıyş awtoulag çykdajylary üçin
Ätiıaçlandyrylan şahs aradan çykan halatynda:
ätiıaçlandyrıan barada habar bermeli;
ätiıaçlandyryja ätiıaçlandyryş halaty boıunça gerekli resminamalary bermeli.
Şu ıagdaıda ätiıaçlandyryjy hyzmat ediji kompaniıanyň üsti bilen ätiıaçlandyrylan şahsyň jesediniň iberilmegi üçin hemme zerur çäreleri görer we/ıa-da raıatlygy bolan ıa hemişelik ıaşaıan ıurdunda jaılamak, çak edilıän has ıakyndaky howa menziline eltmek üçin edilen çykdajylary töleıär, munuň özi, şol sanda, jesedi kesip öwrenmek we oňa güwä geçmek, halkara gatnatmalary üçin talap edilıän tabyt hem-de jesediň galyndylaryny jaılanylıan ıurdundaky howa menziline eltmek üçin çykdajylary hem öz içine alıar.
Ätiıaçlandyryş şertnamasynyň bes edilmegi
Ätiıaçlandyryş şertnamasy şu halatlarda bes edilıär:
hereket edıän möhleti geçende;
ätiıaçlandyryjy tarapyndan şertnama boıunça borçnamalar doly möçberde ıerine ıetirilende;
şertnamada bellenilen möçberlerde we möhletlerde ätiıaçlandyrıan tarapyndan ätiıaçlandyryş gatançlary (ätiıaçlandyryş baıraklary) tölenmedik ıagdaıynda.