﻿ Disk Kayması Nedir
Diskler, belkemiğini oluşturan omur­lar arasında yer alan doku yastıkla­rıdır. Her disk, bağ dokusundan, sert bir dış tabaka ile daha yumuşak, pel­temsi yapıda, “çekirdek” denen bir iç tabakadan oluşur. Diskin işlevleri, omurlar arasında sıkı bir bağlantı sağ­lamak ve bir yastık gibi, belkemiği ko­lonuna binen yükü soğurmaktır.
Anasayfa SAĞLIK Disk Kayması Nedir
Disk kayması ya da bel fıtığı çok şiddetli ağrıya yol açabilir ve zamanla normal hareketi kısıtlar. Ancak, vakaların büyük bir bölümü, zamanla tam olarak iyileşir.
Sırt ve bel sorunları, ağrılı rahatsız­lıkların en sık rastlanan nedenlerindendir. Sırt ağrısının birçok nedeni vardır; disk kayması bunlardan yalnızca biridir. Aslında, birçok sırt ağrısı vakasında ağrı kendiliğinden geçer. Tıbbi tedavi, ancak ağrı yineliyorsa ve çok şiddetliyse uygu­lanır.
Bir disk kaymasında disk, gerçekten “kaymış” değildir. Sert dış tabaka ya­rılır; daha yumuşak iç tabaka, tıpkı diş macununun tüpteki bir yarıktan fışkır­ması gibi, yarıktan dışarı çıkar.
Diskin yumuşak iç tabakası, çocuk­lukta iyice yumuşak ve peltemsi kı­vamdadır. Yıllar geçtikçe bu madde ya­vaş yavaş kurur; orta yaşta pelte kıva­mını yitirir; yaş ilerledikçe de katılaşır. Daha ileri yaşlarda disk nedbe dokusu gibi bir nitelik kazanır. Bu nedenle, yaş ilerledikçe disk kayması olasılığı azalır ve bu durum, bir genç ya da orta yaş ra­hatsızlığı sayılabilir.
Disk kayması, diskin dış tabakasının en zayıf olduğu yerde, yani her omur hi­zasında omurilikten çıkan sinir kökle­rinin önünde görülür. Kişinin omurilik kanalı biraz darsa, fırlayan disk mad­desi bu düzeyde sinire baskı yaparak disk kaymasının bilinen belirtilerini or­taya çıkarır.
Belkemiği en çok sırtın alt bölümüne rastlayan düzeyde yüklenmeye uğrar. Dolayısıyla, diskin en yetersiz kaldığı yer burasıdır. Ancak diskler belkemiği kanalı boyunca, her düzeyde kayabilir (hem sırtta, hem de boyunda).
Disk kayması için sert dış tabakada bir çatlak olması gerekir. Bu da genel­likle normal yaşlanmanın bir sonucu olarak, doğal yıpranmaya bağlıdır. Özellikle ağır bir nesneyi uygunsuz bir biçimde kaldırma, düşme, ansızın ök­sürme ve hapşırma, yumuşak disk çekir­değinin çatlaktan çıkmasına ve şiddetli bel ağrısına yol açabilir.
Kayan bir disk sinir köküne baskı yaptığında, belirtiler sırt ile belde ve sinir kökünün dağıldığı bölgede olur. Bu bölge sırtın alt kesimiyse, ağrı bacaklar­da da hissedilir.
Hasta, bel ve sırttaki belirtilerden biri olan şiddetli ağrının yerini tam ola­rak söyleyemez. Özellikle başlangıçta belkemiğinin iki yanında uzanan kaslar­da ağrılı kasılmalar da olur. Hasta ha­reket edince ağrısı artar, sırtüstü yatın­ca rahatlar. Öksürme ve aksırma, fırla­mış disk maddesini daha da dışarı çı­karıp, sırtta ve bacaklarda keskin ağrı­lar yapabilir. Hasta bilmeden baskıya uğrayan sinir kökünün yükünü azalt­mak için kayan diskin ters yanma doğ­ru eğilir.
Sinir kökü üstündeki baskı çok şid­detli değilse, sinir işlevini sürdürür, ama ağrı da vardır. Beyin, ağrılı baskının disk bölgesinden geldiğini algılayamaz; durumu, sinirin sonlandığı beden böl­gesinden gelen ağrı olarak yorumlar.
Sırtın alt bölümündeki bir disk kayma­sı, siyatik sinirini uyarır ve ağrı uyluk­ta, baldırda, topuk ve ayakta hissedilir.
Bu ağrıya “siyatik ağrısı” denir.
Sinir kökünü etkileyen çok daha şid­detli baskılar, sinirin işlevini bütünüyle sona erdirebilir. Bu durumda sinirin da­ğıldığı deri bölgelerinde duyu yitimi olur; hafif bir dokunma ya da iğne bat­ması duyulmaz. Öte yandan sinirin git­tiği kaslar zayıflayabilir, hatta felç ola­bilir. Diz refleksi gibi refleksler or­tadan kalkabilir. Yalnız bir sinir kökü etkilenmişse o kadar ciddi bir durum or­taya çıkmayabilir; sinirlerin her biri kü­çük bir deri bölgesine ya da sınırlı sayı­da kasa dağılır. Ancak idrar kesesinin ya da üreme organlarının sinirleri etkilenir­se, bu organların işlevi sürekli olarak aksayabilir. Bu gibi durumlarda, sinir­ler üstündeki baskıyı azaltmak için acil tıbbi bakım gerekir.
Disk Kayması Tedavisi
Akut disk kayması olan insanların yüzde 90’ından fazlasında durum, ya­takta dinlenmeyle düzelir. Dışarı çıkan yumuşak disk içi maddesi, genellikle ku­ruyup ufalarak sinir kökündeki baskıyı kaldırır.
Dolayısıyla başlıca tedavi, dinlenme­dir. Doktor muayene sonucu belirgin bir disk kayması saptamışsa, hastaya sırtüs­tü yatarak dinlenmesini salık verecektir.
Düz yatışta, yumuşak iç maddenin taş­masına yol açan disk baskısı en düşük düzeydedir. Ayakta duruşta ise basınç, daha fazladır. Oturma ve eğilme gibi sır­tın büküldüğü durumlarda ise, basınç iyice artar. Yumuşak bir yatak da sır­tın bükülmesine neden olur. O yüzden en iyisi yatağın altına bir tahta yerleş­tirmek ya da yer yatağında yatmaktır. Ağrı kesici ilaçlar ağrıyı azaltır, ama tam olarak kesmez. Kas gevşetici ilaç­lar da ağrılı kas spazmını giderir.
Hastaların çoğu, birkaç gün ile üç hafta arasında yatakta dinlenerek düze­lir. Hemen ayağa kalkmak, hastalığın yi­nelemesine neden olur.
Dinlenmeyle iyileşmeyen hastaların başka yöntemlerle tedavi edilmesi gere­kir. Bir süre bir hastanede yatmaları ve belki ağrının azaltılması için bacakları­na çekme uygulanması iyi gelebilir. Yi­ne İyileşmeyenlerin özel bir röntgenle durumları yeniden incelenir. Sıradan röntgen, omurların yalnızca gövdesini gösterir. Diskin kendisi, kemikler ara­sında bir boşluk olarak görülür. Bu boş­luk, akut disk kaymasında değişime uğ­rayıp, farklı bir görünüm vermediğin­den “radikülografi” ya da “miyelografi” olarak adlandırılan rönt­gen yöntemlerine başvurulur. Omurilik kanalının hemen dışındaki boşluğa rönt­gen ışınlarıyla görünebilen bir boya ve­rilir. Diskte kayma varsa, sürekliliği bo­zarak, boyanın dağılımında bir çentik olarak belirir.
Disk kaymalarında ameliyat, ancak dinlenme yetersiz kalmışsa, sinir kökle­rinin işlevinin bozulduğuna ilişkin belir­tiler varsa ve idrar kesesi ile üreme organlarının sinirleri etkilenmişse uygula­nır.
Disk Kayması Nasıl Anlaşılır
“Laminektomi” olarak adlandırılan ameliyatta omuriliği çevreleyen kemik­lerde küçük bir oyuk açılır; omurilik si­nir kökleriyle birlikte hafifçe yana itilir ve disk çıkarılır. Hastalar genellikle ameliyattan iki hafta sonra ayağa kal­kabilirler.
Disk kaymasında, fizik tedavi gibi başka tedavi yöntemleri de yararlı ola­bilir. Fizik tedavide, ağrıyı zamanla azaltan ısı tedavisi ve çekme egzersizle­ri uygulanır. Çekme, bir olasılıkla kas spazmını da çözerek, ağrıyı azaltır. Eg­zersiz sırt ve karın kaslarını güçlen­direrek, bu kasların belkemiğine ve sırt eklemlerine binen yükün bir bölümünü almasını sağlar. Ancak, bu uygulama­ların hiçbiri, iyileşme sürecini hızlandır­maz; yalnız hastayı rahatlatır.
Kimi ülkelerde de fizik tedavi uzman­ları ve bazı doktorlar tarafından “manipülasyon” adı verilen bir tedavi yöntemi uygulanır. Amaç, fırlamış disk maddesini sinir köküne değdiği yerden uzaklaştırmak, siniri de bölgede oluşa­bilecek herhangi bir iltihaptan koru­maktır. Fırlamış olan yumuşak disk maddesi sert dış tabaka içine geri sokulamaz (bu, tıpkı sıkılmış diş macununu tüpün içine yeniden sokmaya benzer). Ancak, sinir kökü üstündeki baskıyı azaltmak için bazı girişimlerde bulunulabilinir.
Bir başka yararlı uygulama da epidural enjeksiyonlardır. Omurilik kanalının hemen dışındaki boşluğa, steroit (kor­tizonlu) bir ilaca karıştırılmış bir mik­tar lokal anestezik verilir. İlaç, sinir köklerinin omurilik kordonundan ayrıl­dığı yere ulaşır. Ayrıca, siyatik sinirleri hareket ettirilir ve sinir kökleri çevresin­de oluşabilecek küçük nedbe parçaları­nı gidermek için bacaklara manipülasyon yapılır. Bu tedavi, akut disk kay­masının öteki belirtileri giderilip siyatik sürüyorsa ve bu yolla hemen rahatlama oluyorsa uygulanır.
Bazı doktorlar, disk kaymasından sonraki iyileşme döneminde hastalarını sırt bükülmesinden korumak için sırt destekleri ve korseler de verirler. Ancak, uzun süreli korse kullanımı, sırt kasla­rının zayıflamasına neden olabilir.
Disk Kaymasını Önleme
Disk kayması geçirenler ya da uğraş­ları dolayısıyla böyle bir tehlike altında olanlar, bellerine ve sırtlarına dikkat et­mesini öğrenmelidirler. Yerden bir şey kaldırılacağı zaman bel yerine dizleri bükmek, ağır yük kaldırmaktan kaçın­mak, belkemiğinin sağlığını korumada en önemli noktalardır. Öte yandan, şiş­manlamamak da son derece önemlidir. Alınacak her fazla kilo, sırta daha faz­la yük bindirir. Düzenli egzersiz, sırt kaslarının dayanıklılığını artırır. Yüzme yerçekiminin etkisini azalttığı ve diskleri aşırı yük altında kalmaktan kurtardığı için, özellikle yararlıdır. Sert bir yatak da, sırtı eğilmekten korur.
Kimi insanlar, tedaviden sonra bile tam olarak iyileşememektedirler. Ağır uğraşları olanların daha hafif işlere geç­mesi gerekli olmaktadır. Sırtı yormaya­cak biçimde yaşamalıdırlar.
Akut disk kayması geçirenlerin büyük bir bölümü tümüyle iyileşmekte ve da­ha önceki çalışma düzenine dönebilmektedir. Gerçi iyileşme süreci birkaç ay al­maktadır; ama sabrın karşılığı iyi bir so­nuç olmaktadır.
Yatağın altına tahta koyarak yatmak, disk kaymasını önler mi?
Hayır; disk kaymasını önlemez. Ancak, aralarında disk kayması da olan birçok sırt rahatsızlığında sert yatak daha yararlıdır. Yumuşak yatağın çökmesi, yatanın belinin bükülmesine yol açtığından rahatsızlığa neden olur. Yatağınız yumuşaksa, altına bir tahta koymak, sırtınızın eğrilmesini önlemek ve daha rahat uyumanızı sağlamak açısından hem ucuz hem de etkili bir yoldur.
Kadınlar disk kaymasına daha mı yatkındırlar?
Hayır. Disk kayması, erkeklerde kadınlara göre iki ya da üç kat daha fazla görülür. Bunun nedeni bilinmemektedir. Sanılanın tersine, ağır fiziksel çalışma disk kayması olasılığını artırmaz. Ancak, çalışan bir insanda disk kayması, hareketsiz birindekinden çok daha rahatsızlık vericidir.
Gebe kadınlarda, ağırlığın artması ve bunun sırta daha fazla yük yüklemesiyle, disk kayması daha fazla olur. Ayrıca gebelikte salgılanan hormonlar da, bağların ve kasların yumuşamasına yol açar.
Disk kayması ameliyatla tedavi edilebilir mi?
Evet. Ancak, bu tip hastaların yüzde 90’ından fazlası iki ay içinde kendiliğinden iyileştiğinden çoğunun ameliyat edilmesi gerekmez. Bu tür ameliyatlar başka bir tedaviye yanıt vermeyen hastalara uygulanır. İdrar kesesi sinirlerine baskı yapan çok şiddetli bir disk kayması durumunda da bazen, bu baskıyı gidermek için acil tedavi yapılabilir. Günümüzde, disk kayması ameliyatları, vakaların çok büyük bir bölümünde başarılı olmaktadır. Hastaların yaklaşık yüzde 85’inin sırt ağrısı ya bütünüyle geçer ya da durumları büyük ölçüde düzelir.
Disk kayması tanısında kullanılan röntgen yöntemine ilişkin bilgi verir misiniz?
Sözünü ettiğiniz röntgenin adı, radikülografi’dir. Omurilikteki sinirleri çevreleyen zarlara bir boya verilir. Bu boya röntgen ışınlarını geçirmez. Disk kayması varsa, disk yerinden çıktığından, bu durum boya sütununda bir çentik olarak görünür. Çıkan bir sinir boyunca boya yayılımı olmazsa, bu sinir baskıya uğramış demektir. “Laminektomi” adı verilen bir ameliyatla diski çıkarmak için omuriliği ve sinir köklerini yana itmek gerekir.
Arkadaşım ağır bir koltuğu kaldırırken birden sırtının ağrıdığından yakındı. Disk kayması olabilir mi?
Sırtta bir dizi kemik, bağ, disk ve kas bulunur. Ağır eşyaları kaldırmak ya da bu işi yaparken dikkatsiz davranmak, bunlardan birinin zedelenmesine neden olabilir. Böyle bir durumda, sırttan bacaklara doğru yayılan ani bir ağrı duyulabilir. Arkadaşınız, sırtındaki ağrının kaynağını öğrenmek için doktora başvurmalıdır.
Bir yerde, kayan diskin yırtılabileceğini okudum. Bunun nedeni nedir ve nasıl olur?
Bir anlamda, bütün disk kaymalarında yırtılma söz konusudur. Disk, sert bir dış tabakadan ve yumuşak bir öz’den oluşmuştur. Disk kaymasında, sert dış tabaka zayıflar ve içteki yumuşak öz taşarak omurilik çevresindeki sinirlere baskı yapar. Sert dış tabaka yarılırsa, iç madde bütünüyle omurilik alanına kaçabilir.
Boyunda disk kayması olur mu?
Evet, bu rahatsızlık bel kemiğinin her düzeyinde oluşabilir.
Disk Kayması Nedir Nedenleri Disk Tedavi önleme kayması