04.05.2013 11:43 Karakter boyutu :
Hürriyet gazetesinden Sefer Levent ve İsmet Berkan İstanbul’a yapılacak 3. Havaalanı için yapılan ihalenin satır aralarını yazdı. Buna göre; yeni havalimanında giden iç hat yolcusu için 5 Euro alınacak.
İşte o yazılardan ilgili bölümler...
SEFER LEVENT / HÜRRİYET:
Önce bir itiraf. Gerçekçi olalım. Hükümet üyeleri dahil hiçbirimiz böylesine bir rakam beklemiyorduk.
Hatta iddia ediyorum ihaleye katılanların bir bölümü de rakamların buraya çıkmasını beklemiyordu. 3. Havalimanı ihalesi başladığında IC Fraport’un 20 milyar Euro’luk ilk teklifi duyulduğunda hem ihaleyi canlı takip edenler hem de ekran başındakiler kulaklarına inanamadı. İhale öncesinde havalimanının toplamda 10 milyar dolarlık bir maliyetle inşaa edilmesi kira yarışının ise 3 milyar Euro civarında bir rakam ile başlaması bekleniyordu. Aslında ihaleye katılanlar ilk şaşkınlığı ihale sabahı yaşadı. Bir önceki geceye kadar ihalenin kapalı usulde tek tek görüşmeler ile yapılacağı açıklanmıştı. İhale katılımcıları psikolojik olarak hazırlıklarını buna göre yaptılar. Ancak ihale sabahı ihale komisyonu şartnamede belirtilen takdir yetkisini kullanarak açık artırma yöntemine geçti.
NE VERİRSEN 1 FAZLA
İhaleden ilk çekilen MAKYOL’un 4 milyar Euro’luk teklifi diğerlerine göre düşük kaldı. TAV ve MAPA-CENGİZ-KALYON-LİMAK (Limak Konsorsiyumu) 9 milyar Euro ve 12.7 milyar Euro’luk ilk tekliflerini açıkladılar. IC Fraport’un ilk teklifi ise 20 milyar Euro idi. TAV ve Limak Konsorsiyumu’nun IC Fraport’un bu teklifini görerek açık artırmaya geçmesi ise ilk tekliflerin taktik teklifler olduğunun açık ifadesiydi. Neredeyse yarı düzeydeki ilk tekliflerini iki katına çıkararak açık artırma savaşına geçtiler. Limak’ın patronu Nihat Özdemir’in kendinden önce teklif veren TAV CEO’su Sani Şener’den başlarda hep 1 milyon dolar daha yüksek teklif vermesi de başka bir psikolojik taktikti. Özdemir, Sani Şener’e açıkça ‘ne verirsen 1 fazlasını vereceğim’ mesajı verdi. Daha sonra milyon dolarların havada uçuştuğu bir süreçte ilk çekilen TAV, ikinci pes eden ise IC Fraport oldu.
HAYIR OLSUN DİYE GİRMEDİ
Açık artırma bittiğinde ortaya çıkan rakam 22 milyar 152 milyon Euro’ydu. KDV’yle birlikte bu rakam 26 milyar 142 milyon Euro’ya ulaştı. Yani ihaleyi alan konsorsiyum 25 yıllık kiralama süresi boyunca her yıl için devlete KDV dahil 1 milyar 46 milyon lira ödeyeceğini taahhüt etti. Yeni havalimanının yapım maliyeti ise bu rakama dahil değil. Tüm etaplar bittiğinde yeni havalimanına harcanan para 10 milyar 247 milyon Euro olacak. 3. havalimanını önce yapacak, ardından kiralayacak olan Limak Konsorsiyumu buraya tamı tamına 36 milyar 389 milyon Euro harcayacak. İhale biter bitmez herkesin kafasında aynı soru belirdi? Bu havalimanını yapacak ve işletecek olan konsorsiyum bu masrafı çıkartıp bir de üstüne para kazanabilir mi? Öyle ya, bu kadar ağır maliyetin altına bu konsorsiyum hayır olsun diye girmedi, para kazanacak.
Ben Atatürk Havalimanı’nın son yıllardaki istatistiklerinden yola çıkarak kendimce bir hesap yapmaya çalıştım. Öncelikle söylemem lazım ihaleyi alanlara Allah kolaylık versin, işleri zor. Ama imkansız değil. Atatürk Havalimanı’na 2012 yılında yüzde 20 artışla 45 milyon yolcu geldi. Bunların 15 milyonu iç hatları, 30 milyonu ise dış hatları kullandı. Dış hat yolcularının ise 8.7 milyonu İstanbul’dan hareketle yurtdışına gitti. Dış hatların kalan yolcuları ise transit yolcu (başka havalimanından gelip, yurtdışına giden) ve yurtdışından gelen yolculardan oluştu. Bu 8.7 milyon yolcu rakamı kritik. Çünkü havalimanını işleten en yüksek yolcu başına ücreti bu kategoriden alacak. Dış hatlar giden yolcu başına havayolu şirketlerinin 3. havalimanında ödeyeceği rakam 20 Euro. Bu durumda işletmecinin elde ettiği gelir yaklaşık 174 milyon milyon Euro. Her yıl için yolcu sayısının yüzde 10 artığını varsaysak, 2019 yılında Atatürk Havalimanı kapanıp 3. Havalimanı faaliyete geçtiğinde ilk yıl için işletmeci bu kalemden yaklaşık 340 milyon Euro gelir sağlayacak.
İLK YIL 750 MİLYON EURO
Atatürk havalimanında geçen yıl iç hatlar yolcu sayısı 15 milyon oldu. Atatürk Havalimanı’nda iç hat yolcusu için havayolu şirketlerinden para alınmıyordu ancak yeni havalimanında giden iç hat yolcusu için 5 Euro alınacak. Bu durumda iç hat yolcusunun yarısını giden kabul etsek ve yaklaşık 7.5 milyon yolcunun her biri için 5 Euro hesap etsek bu kalemden de yaklaşık 37.5 milyon Euro gelir elde etmek mümkün. Her yıl yüzde 10 artışla 2019 yılında bu kalemden yeni işletmeci yaklaşık 64 milyon Euro gelir sağlayacak. 3 Euro da transit yolcular için alınacağını varsaysak bu kalemede gelin 20 milyon Euro yazalım. Bu durumda Limak Konsorsiyumu havayolu şirketlerinden 2019 yılında toplamda yaklaşık 400 milyon Euro gelir sağlayacak. Bu terminal geliri. Ayrıca buranın hava trafiğini de yeni işletmeci yapacak. Yani uçakların iniş ve kalkış ücretlerini Devlet Hava Meydanları değil o alacak. Tahminen terminal gelirinin yarısı kadar hava trafiği geliri bekleniyor. Bu durumda o kalemede 200 milyon Euro yazmamız gerekiyor. Tüm bu rakamlara Duty Free, otopark, kira gelirleri vs gelirler dahil edildiğinde ilk yıl için gelirin yaklaşık 750 milyon Euro olduğunu hesap edebiliriz. Unutmayalım bunların hepsi varsayım.
45 MİLYAR EURO GELİR
Yeni işletmecinin ilk yıl için devlete KDV hariç 888 milyon Euro kira ödemesi gerekiyor. Etap etap yapılsa da yeni havalimanın en büyük maliyetinin ilk etapta oluşması, bunun da yaklaşık 7 milyar Euro civarında olması bekleniyor. Bunun için firmanın 20 yıllık uzun vadeli finansman bulduğunu varsaysak bu durumda her yıl için yaklaşık 350 milyon Euro kredi ana para + faiz ödemesi gerekecek. Yani nereden baksanız gider kısmında 1.2 milyar Euro civarında bir rakam var. Özetle ilk yıl 450 milyon Euro zarar yazar ki bu normal. 25 yıl sonunda havalimanın tam kapasite yani 150 milyon yolcuya ulaşması için her yıl yaklaşık yüzde 5 yolcu artışı gerekiyor. Biz gelirlerin de her yıl için ortalama yüzde 5 arttığını varsayarsak, konsorsiyum bu işten toplamda yaklaşık 45 milyar Euro gelir elde edecek. Bu durumda 3. havalimanı işletmecisinin bu işten 25 yıl sonunda 9-10 milyar Euro civarında para kazanması mümkün. Ama bir o kadar da zor. 25 yıl risklerle dolu çok uzun bir süre.
Ve burası Türkiye...
İSMET BERKAN / HÜRRİYET:
Yeni havaalanının 25 yıllık işletmesine talip olan bu ortak girişim grubu, KDV hariç 22 milyar 152 milyon Euro ödeyecek devlete. Bu şirketler, devlete ödeyecekleri bu paranın haricinde bir de inşaat, hatta inşaatlar yapacaklar, havaalanı terminal binalarını vs inşa edecekler.
Havaalanının sonunda yılda 150 milyon yolcu taşıması öngörülüyor ama bu yolcu sayısına daha ilk yıldan elbette ulaşılamayacak; en azından on yıl boyunca bu rakam gerçekleşmeyecek.
Tabii ben iktisatçı olmadığım gibi iş insanı veya girişimci de değilim; o yüzden ihalede uzun uzun düşünüp bu rakama çıkan girişimcilerin iş planlarını, kendi finansman maliyeti ve karlılık projeksiyonlarını bilemem. Bilmediğim bir şeyi küçümsemek de istemem.
Ama yine de, bazı basit hesaplamalar yapmak istiyorum. Havaalanı işletme imtiyazının 25 yıllığına kabaca 25 milyar Euro’ya verildiğini varsayalım. (Gerçek rakam bundan daha yüksek, ama hesaplarımız kolay olsun diye 25 milyar diyorum.)
Bu durumda, finansman maliyetini hiç düşünmesek bile yılda 1 milyar Euro kira ödeyeceğiniz bir yeriniz var demektir. (Yine konuşması kolay olsun diye finansman maliyetini hesaba katmıyorum; yoksa herhalde yıllık en azından Libor faiziyle borçlanarak bu parayı bulacak firmalar.)
Yılda 150 milyon yolcunuz sahiden olsa, sırf kiranızı ödemek için yolcu başına 6.7 Euro artı KDV kadar kar etmeniz gerekir. Ki bu yetmez, kira dışında işletme için başka giderleriniz de olacaktır ve elbette bütün giderler karşılandıktan sonra toplam ciro üzerinden en azından yüzde 15-20 gibi bir karı da hedeflemelisiniz. Yani, 150 milyon yolcuya ulaşılsa dahi yolcu başına edilecek karın 20 Euro artı KDV’den daha az olmaması gerekir.
Ama başta da dediğim gibi yılda 150 milyon yolcu hedefi kısa zamanda gerçekleşebilir bir hedef değil.
Herhalde havaalanının işletmesini kazanan firmalar bu yolcu hedefine ulaşabilmek için yeni havaalanını pahalı bir havaalanı yapmak istemeyecektir.
Kısacası yolcu başına alınacak paranın da bir sınırı var.
Sefer Levent İsmet Berkan İstanbul'a 3. havaalanı Sefer Levent ve İsmet Berkan