Verimlilik Enerji Politikalarının En Önemli Unsuru
İnsan hayatının en vazgeçilmez unsurlarından birisi olan enerji, gerek artan talep gerekse tükenen bir kaynak olan fosil yakıtların küresel enerji karmasında sahip olduğu yüksek pay nedeniyle ülkeler için önemi ve maliyeti her geçen gün artan bir kaynak durumundadır.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2012 yılında dünya birincil enerji tüketiminin yaklaşık %82’si fosil yakıtlardan (petrol %31, kömür %29, doğal gaz %21) karşılanmıştır. 2040 yılında ise birincil enerji tüketiminde fosil yakıtların payının %74’e ineceği tahmin edilmektedir.
Enerji talebindeki artış iki şekilde karşılanabilmektedir. Bunlardan ilki arz tarafında gerçekleştirilen yatırımlar ile yeni arz olanaklarının yaratılmasıdır. Bir diğeri ise mevcut enerji kaynaklarının daha etkin kullanılarak enerji verimliliğinde artış sağlanması ve böylelikle talep artış hızının düşürülmesidir.
Enerji verimliliği, mevcut kaynakların daha etkin kullanılmasını ve enerji maliyetlerinin düşürülmesini sağladığı kadar enerji arz ve talebi arasındaki dengenin kurulmasını sağlayarak ülkelerin enerji az güvenliklerine de büyük katkılar sağlamaktadır.
Enerji verimliliğinin en önemli göstergelerinden birisi ise enerji yoğunluğudur. Enerji yoğunluğu, enerji tüketimi ile Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) ve Katma Değer arasındaki oran olarak tanımlanmaktadır. Enerji yoğunluğu ülkelerin gelişmişlik düzeylerine göre değişim göstermektedir. Gelişmekte olan ülkelerde enerji yoğunluğu genel olarak artmakta, ülkenin gelişme sürecinin tamamlanması ile birlikte sağlanan verimlilik artışları neticesinde düşmeye başlamaktadır.
Enerji verimliliğine yönelik geliştirilen politikalar ve uygulama sonuçlarına bakıldığında en etkin sonucun gelişmiş ülkelerde sağlandığı görülmektedir. Bununla birlikte dünyanın en büyük enerji tüketicisi konumundaki Çin, hava kirliliği ile mücadele amacıyla geliştirdiği enerji verimliliğini arttırmaya yönelik önemli politika değişikliklerine gitmiş ve bu konuda kayda değer bir gelişme sağlama sürecine girmiştir.
Küresel enerji yoğunluğu 2010-2013 döneminde yıllık ortalama %1, 2000-2012 döneminde Avrupa Birliği’nde ise yaklaşık %14 oranında düşmüştür. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre 2000- 2011 döneminde Türkiye’nin yıllık bazda birincil enerji yoğunluğu indeksi %1,0, nihai enerji yoğunluğu indeksi ise %1,2 oranında azalmıştır.
Türkiye petrolde %92, doğal gazda %98 ve toplamda ise %70’e yakın enerjide dışa bağımlıdır. Bu durum Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve enerji ithalat faturasını olumsuz olarak etkilemektedir. Öte yandan enerji tüketiminde verimlilik artışının sağlanmasının maliyeti yeni yatırımlarla karşılaştırıldığında çok daha düşüktür. Tüm bu nedenlerden dolayı enerji verimliliğinin Türkiye için önemi her geçen gün artmaktadır.
Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı’nın 2015-2019 Stratejik Planı’na bakıldığında öne çıkan başlıklardan birinin de artan öneminden dolayı enerji verimliliği konusu olduğu görülmektedir. Enerji verimliliğinin sağlanmasına yönelik geliştirilen politikalar temel olarak sanayi, ulaşım, konutlar, elektrikli aletler ve aydınlatma başlıklarında yoğunlaşmaktadır.
Türkiye’de özellikle sanayi sektöründe demir, çelik, çimento gibi enerji yoğun sektörlerin öne çıkması ülkenin enerji yoğunluğunu arttıran etkenlerin başında gelmektedir. Bu nedenle 2015-2019 Stratejik Planı’nda enerji verimliliğinin arttırılmasına yönelik stratejilerin en önemlisi sanayi sektöründe enerjinin daha verimli kullanılmasını sağlamaya yönelik politikaların hayata geçirilmesidir. Amaç doğrultusunda sanayi sektörünün ihtiyaç duyduğu verimli, teknolojik yenilemelerin yapılabilmesi için ilgili kurumlar arasında gerekli işbirliği tesis edilerek sanayi sektöründe enerji verimliliği sağlanmalıdır. Bu sektörlerde enerji maliyetlerinin, toplam maliyetlerin %20 ila 50’sine yakınını oluşturduğu düşünüldüğünde, verimlilik artışı aynı zamanda dış piyasalarda bu sektörlerin rekabet gücünü de artıracaktır.
Türkiye’de enerjinin sanayiden sonra en verimsiz kullanıldığı yerlerden birisi de konutlardır. Konutlarda gerek ısı yalıtımı gibi verimlilik artırıcı uygulamaların uygulanma oranının gelişmiş ülke ortalamalarının altında olması gerekse tüketicilerin bilinçsiz enerji tüketimi bu alanda sonuç odaklı uygulanabilir politikalara ihtiyaç duyulmasına neden olmaktadır. Binalarda enerji verimliliğini sağlamaya yönelik uygulamaların gerçekleştirilebilmesi için tüketicilere finansman kolaylığı ve vergi teşvikleri sağlanarak verimlilik artırışı özendirilebilir.
Aynı zamanda konutlarda kullanılan elektrikli aletlerin yüksek verimli olan yeni teknolojiler ile değiştirilmesi için kamu tarafından ekonomik teşvikler ve özendirici politikalar geliştirilebilir. Böylelikle düşük verimle çalışan ürünlerin kullanımdan kalkması sağlanabilir.
Bir diğer önemli başlık olan ulaştırma alanında da gerekli adımların ivedilikle atılması gerekmektedir. Ulaştırmada fosil yakıtların temel yakıt olduğu göz önüne alındığında, bu sektörde verimliliğin artırılması Türkiye’nin enerji faturası kadar karbon salınımın da düşürülmesini sağlayacaktır. Bu amaçla toplu taşıma uygulamalarının geliştirilmesi ve özendirilmesi, demiryolu ve raylı sistemlerin ülke genelinde özellikle büyükşehirlerde daha etkin kullanılmasının sağlanması, elektrikli ulaşım araçlarının kullanımının artırılması öncelikli olarak atılması gereken adımlardır.
Sonuç olarak bakıldığında dünyada gelişmiş ülkelerde başarı ile uygulanan verimlilik artırıcı politika ve uygulamaların son yıllarda gelişmekte olan ülkelerde de uygulamasına başlanarak başarılı sonuçlar alınması, Türkiye için de enerji verimliliği konusunda cesaretlendirici ve yol gösterici olacaktır.