Eıran parlament saılawlaryna taııarlanıar
Eırandaky parlament saılawlary boıunça kampaniıalaryň soňky güni, 1-nji mart.
Eıranda parlamentiň 290 orny ugrunda tutuş ıurtda 3,400-den agdyk kandidat dalaş edıär. İöne möhümi bu dalaşa kimleriň gatnaşıanlygy däl-de, oňa kimleriň gatnaşmaıanlygy.
Gatnaşmaıanlar – 2009-njy ıylda prezident Mahmud Ahmedinejadyň jedelli ıagdaıda täzeden saılanmagyna garşy köpçülikleıin protestleri gurnan "İaşyl Herekete" ıolbaşçylyk eden adamlar. Bular saılawy boıkot edıärler.
"İaşyl Hereketiň" esasy ıolbaşçylary Mir Husseın Musewi bilen Mehdi Karrubi öten ıyl halky oppozisiıanyň köpçülikleıin üışmeleňine çagyraly bäri öı tussaglygynda saklanıarlar. Bu üışmeleňe on müňlerçe protestçi gatnaşypdy.
Dalaşa girişmäge synanyşan beıleki reformaçylara bolsa konserwatiw "Gözegçiler Geňeşi" ıol bermedi. Geňeşiň başlygy Aıatolla Ahmad Jenneti dönükler diıilıän reformaçylaryň "gatnaşmagy gerek däl" diıdi.
Reformaçylardan saılawa gatnaşıanlar şu wagt hem parlamentiň agzalary bolan bir kiçeňräk topar. İöne beılekileriň arasynda-da bular bilen duıgudaşlyk edıän, emma muny daşyna çykaryp bilmeıän dalaşgärleriň bolmagy mümkin.
Muny ABŞ-nyň Jorjtaun uniwersitetiniň Eıran boıunça eksperti Şireen Huntar şeıle düşündirıär:
—Reformaçylaryň pikirleri ol ıerde bar. Käbir adamlar reformaçy ady bilen bu dalaşa goşulmasa-da, olaryň esasy pikirleri bilen duıgudaş (demokratiıa, kanunyň hökümdarlygy we şahsy erkinlikler).
Iki lageriň arasyndaky göreş
"İaşyl Hereket" saılawdan çetleşdirilenligi sebäpli bu saılaw konserwatiwleriň iki lageriniň arasyndaky göreş bolar. Bularyň biri prezidentlik möhleti 2013-nji ıylda soňlanıan Ahmedinejadyň tarapdarlary. Olaryň maksady – ol prezidentlikden aırylansoň hem häkimiıeti öz ellerinde saklamak. Beıleki topar bolsa, Yslam respublikasynda däp boıunça hökümet organlaryna we ykdysadyıete agalyk edip gelen konserwatiwler. Ahmedinejad bularyň işlerini kynlaşdyrıar.
Hameneıiniň pozisiıasyny açyk sorag astyna alıan ıok. Gürrüň diňe onuň güıç-gudraty, parlamentiň güıç-gudraty barada barıar.
Bu lagerleriň ikisi-de özleriniň ıokary dini ıolıaşçy Aıatolla Ali Hameneıä sadykdyklaryny aıdıarlar. İöne olaryň arasynda Eıranda parlamentiň we prezidentiň güıç-gudratynyň näderjede bolmalydygy barada tapawutly pikirler bar. Muny Hunter şeıle düşündirıär:
—Hameneıiniň pozisiıasyny açyk sorag astyna alıan ıok. Gürrüň diňe onuň güıç-gudraty, parlamentiň güıç-gudraty barada barıar. Parlament bir karara gelmezden öň hem Hameneıiniň näme zady ileri tutıandygyny soramaly.
Ykdasydy meseleler barada hem konserwatiwleriň pikirleri deň gelenok. Ahmedinejadyň welaıatlara aılanyp, problemalaryň çözülmegi üçin halka pul paılamagy onuň tarapdarlarynyň sanyny artdyrsa-da, ykdysadyıeti planlaşdyrıanlary gaharlandyrıar.
Saılawyň galplaşdyrylmagyndan gorkıanlar
Parlament saılawlary Ahmedinejad 2009-njy ıylda täzeden saılanaly bäri geçıän ilkinji saılaw. Reformaçylar prezidentlik saılawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylandygyny aıtdylar.
Indi saılawyň galplaşdyrylmagyndan gorkıanlar reformaçylar däl-de, konserwatiwler.
—İöne indi saılawyň galplaşdyrylmagyndan gorkıanlar reformaçylar däl-de, konserwatiwler. Olar hökümet saılaw işlerine garyşar diıip duıduryş berıärler—diıip, Jorjtaun uniwersitetinden Şaul Bahaş aıdıar.
Eıranyň ıadro krizisinde bolsa saılawlardan soň hem üıtgän zat bolar diıip pikir edilenok. Sebäbi Eıranyň daşary syıasaty barada konserwatiwleriň arasynda ylalaşmazlyk ıok. Hökümet özüniň ıadro programmasynda berk dur.
Günbatar Tähranyň bu programma daıanyp, atom ıaraglaryny öndürmäge synanyşıandygyny aıdıar. Eıran hem onuň diňe energiıa öndürmek üçindigini gaıtalaıar.