Mobbing'in toplumda giderek yaygınlaşması - Çevre Mühendisleri
Tepkiler: Eda ÇETİN ve Şeyma Huyut Eyigün
Tepkiler: SenayKS ve Şeyma Huyut Eyigün
Tepkiler: SenayKS ve hilol kartal
Tepkiler: esra ertuğrul
Tepkiler: MasterMind, Pınar Pelit Demir ve Serhat Güler
771,8 KB Okunma: 56
548,7 KB Okunma: 36
Tanımlanması 1980'lere dayanmasına rağmen Türkiye'nin çalışma hayatında son birkaç yıldır kendine yer bulabilmiş mobbing, hem kadınların, hem de erkeklerin yaşadığı en travmatik, sonuçları en ağır problemlerden. Bu yazıda, mağduru intihara kadar sürükleme potansiyeli bulunan ve ülkece farkındalığımızı arttırmamız gereken mobbing konusuna değinelim.
Ailede, arkadaşlar arasında, okulda, işyerlerinde, komşuluk ilişkilerinde ve çeşitli topluluklar içerisinde görülebiliyor, yatay veya dikey olabiliyor. Birçok grup içerisinde görülse de, zamanımızın büyük bir kısmını geçirdiğimiz, ailemiz ve arkadaşlarımızdan daha çok etkileşimde olduğumuz işyerleri, mobbing konusunun en çok öne çıktığı ortamlar.
2. Mobbing'in tanımı ilk olarak 1966 yılında, Avusturyalı etolojist Konrad Lorenz tarafından kuşlar ve hayvanlar arasında yapılıyor.
1970'lerde ise İsveçli Fizikçi Peter Paul Heinemann, Lorenz'in bu kavramsallaştırmasını bir grup çocuğun başka bir çocuğu hedef alarak eziyet etmesi, saldırması şeklinde uyarlıyor. 1980'lerde ise İsveçli Pedagojik Psikolog Dr. Heinz Leymann bu kavramı; işyerlerinde çeteleşme, örgütlenme olarak kullanıyor; ve mobbing bu günlere geliyor.
"Düzenli, tekrar eden ve kasıtlı olan, çalışanın onurunu zedeleyici bir psikolojik terör davranışı."
4. Türkiye'de son 4 yılda, Alo 170 hattına mobbing iddiasıyla tam 15.762 kişi başvurmuş.
2011-2015 yılları arasındaki verilere göre, Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi Alo 170 hattına başvuran bu 15.762 kişinin 11.629'unun özel sektörden; ve ağırlıklı olarak 29 ila 33 yaşları arasında.
5. Tabii birçok mağdur (veya seyirci), işini kaybetme korkusuyla mobbing'i şikayet edemiyor veya henüz maruz kaldığı davranışın bir tanımı olduğunu bile bilmiyor.
6. En önemli sorumluluk yönetime düştüğü halde, şikayet hattını arayanların %67'si yöneticileri tarafından mobbing'e maruz kaldıklarını belirtmişler.
7. Mobbing konusunun gündeme gelmesi Türkiye'de çok yeni sayılır.
Bununla birlikte bazı yasal düzenlemeler de var; örneğin 19 Mart 2011 tarih ve 27879 sayılı Resmi Gazete'de "İşyerlerinde Psikolojik Tacizin Önlenmesi (Mobbing)" Başbakanlık Genelgesi yayımlandı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde "Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu" oluşturuldu. Mobbing konusuna ayrıca 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda da yer verildi. Çeşitli sivil toplum kuruluşları bu konudaki farkındalığa destek vermekle birlikte, tamamen bu konu özelinde kurulan Mobbingle Mücadele Derneği, çeşitli il temsilcilikleri vasıtasıyla hizmet veriyor.
*Birinci kategori; iletişime yönelik saldırılar:
Kişinin çevresiyle iletişimini sınırlamaya yönelik davranışlar, sürekli sözünün kesilmesi, yüksek sesle azarlanması, karar süreçlerinin dışında tutulması, sözel saldırı ve tehdit alması. "Beni bir hastalık gibi gösterip, etrafımdaki insanları korkutmaya ve beni yalnız bırakmaya çalıştılar."
*İkinci kategori; sosyal ilişkilere yönelik saldırılar:
İş arkadaşlarının ve amirlerinin mağdurla konuşmaması, yokmuş gibi davranmaları, odasının diğerlerinden izole bir yere taşınması. "Adeta siz görünmez olmuşsunuz gibi davranılıyor. Günaydına bile cevap alamıyorsunuz, kimse size tepki vermiyor, yok sayılıyorsunuz."
*Üçüncü kategori; kişisel imaja yönelik saldırılar:
Mağdur hakkında söylentiler yayılması, yaptığı işle, bir özrüyle alay edilmesi, konuşmasıyla, yürüyüşüyle, etnik kökeniyle ilgili alaycı espriler yapılması, isim takılması. "Bu işi X'e verecektik ki neler yapardı, üstelik senden çok daha kısa sürede."
*Dördüncü kategori; mesleki kariyerine yönelik saldırılar:
Mağdura ya hiç iş verilmemesi ya da kapasitesinin altında veya çok anlamsız işlerin verilmesi. "En önemli toplantılar nedense benim katılamayacağım zamanlarda yapılmaya başlandı, sonrasında sizinle bilgi de paylaşılmıyor, ister istemez geride kalmanız sağlanıyor."
Ve beşinci kategori; kişinin sağlığına ve vücut bütünlüğüne yönelik saldırılar: Mağdurun tehlikeli, ağır ve zor işler yapmaya zorlanması, şiddet, hatta doğrudan cinsel taciz uygulanması.
PERYÖN ve Towers Watson tarafından 2013 yılında yapılan Mobbing Araştırması'ndaki verilere göre, şirketlerde mobbing'e neden olan en önemli etkenin %45'lik bir oranla "yetersiz liderlik" olduğu tespit edilmiş. Yetersiz iç iletişim ve yetersiz çözüm mekanizması da ilk sırayı takip eden diğer önemli etkenler arasında yer alıyor.
11. Şirketlerin yaklaşık %65'inde raporlanan mobbing vakası yok, tabii bunun en önemli nedeni bunu raporlayacak bir mekanizma yok.
12. Kaba tabirle söylemek gerekirse, "ortalık bu kadar boşken" zorbaların yolu ne yazık ki çok açık...
Rekabetin ağırlaştığı iş dünyasında bu gibi yönetim zafiyetlerinin giderilmesi, kişilerin daha da bilinçlendirilmesi, mobbing vakalarının kayda alınması ve yönetilmesini sağlayan mekanizmaların oluşturulması, çalışan memnuniyetini daha ön planda tutan yönetim yaklaşımlarından standartlarından faydalanılması, işe alım süreçlerinde profesyonel yeteneklerin yanında kişisel gelişimini belli bir seviyeye getirebilmiş insanların seçilebileceği kriterlerin kullanılması, yasal düzenlemelerin geliştirilmesi, sivil toplum kuruluşlarının daha aktif hale gelmesi gerekiyor ki, zorbalıkların önü biraz olsun kesilebilsin. Umuyoruz bir sonraki dünya mutluluk gününde daha sağduyulu, kişisel hırsların, egoların bir kenara bırakıldığı, yönetilebildiği, farklılıklardan beslendiğimiz, ötekileştirmelerin olmadığı yerlerde yaşıyor ve çalışıyor oluruz.
Tepkiler: Burak Bilen, Ali Can Dalgıç, serdaralkan ve 4 kişi daha
Yaşamın her alanında, özellikle de iş hayatında önemli bir sorun haline gelen mobbing hakkında bilginiz var mı? Ne olduğunu, nasıl yapıldığını biliyor musunuz? Latince kökenli (mobile vulgus’tan türemiştir) olan mobbing için yeni bir terim diyebiliriz. Zira günümüzde pek çok kişi mobbing ne demek bilmiyor bile! (Aslında mobbingin ne olduğu gayet iyi biliniyor ama bu bilgi teoriden değil pratikten geliyor diye düşünüyorum.) Her neyse; konuya dönelim.
Mesela; iş yerinizde size sürekli kötü davranan bir üstünüz varsa, davranışına mobbing diyebilmek için bazı şeylerden emin olmalısınız. Ya da mobbing karşısında izleyeceğiniz hukuki süreçte dikkat etmeniz gereken şeyleri öğrenmelisiniz. Özetlemek gerekirse; mobbingin nasıl yapıldığından ispatlanacağına kadar konular hakkında bilgi sahibi olmalısınız. Bunun dışında Tacizcinin davranış çeşitleri hakkında da bilgiler edinerek, mobbingle nasıl baş edileceğini bilmelisiniz. Tüm bu konuları ve daha fazlasını aşağıda başlıklar halinde ele alacağım. Şimdi dilerseniz mobbing nedir, nasıl yapılır hakkında bilgiler verelim:
Mobbing, ilk olarak 1960’lı yıllarda bazı hayvan davranışlarını incelemek için Konrad Lorenz tarafından kullanılan bir sözcüktür. Etolog (kısaca hayvan davranışlarını inceleyen bilim insanı) Lorenz, mobbing için “küçük hayvan gruplarının büyük hayvanlara karşı gösterdiği tepki” tanımını yapmış. 1972 yılında ise İsveçli doktor Peter Paul Heinemann, okul yaşantısındaki çocukların davranışlarını incelemiş. Mobbingi, çocuklar arasındaki zorbalık olarak ifade etmiştir. Daha sonra ise mobbing ile ilgili yaptığı çalışmalarla tanınan Dr. Leymann, bu kavramı yeniden ele almıştır.
Mobbingin psikolojik taciz, baskı, aşağılama gibi anlamları olduğunu öğrendiğimize göre mobbinge örnek olabilecek vakalara gelelim. Çünkü kavramın gündeme gelmesi, pek çok kişinin yersiz şekilde mobbinge maruçz kaldığını söylemesine yol açtı. Örneğin; yöneticisinin kötü bir tepkisiyle karşılaşan çalışan hemen “bana mobbing yapılıyor” diyor. Diğer bir ifadeyle; en küçük olumsuzluklar bile mobbing olarak gösteriliyor. İşte bu nedenle; yanlış anlaşılmamalara meyil vermemek adına birkaç örnek mobbing davranışından bahsetmek istiyorum.
Peki, neden mobbing yapılıyor? İnsanlar bu kadar kötü mü? Kişiler ya da gruplar neden karşısındakine kasti olarak zarar vermek ister ki? Neden onun kötülüğü için sistemli bir şekilde hareket eder? Onu işten uzaklaştırmak, yıldırmak, kötü hissettirmek gibi amaçlar için neden ekstra çaba sarf edilir? Aslına bakarsanız, bunun pek çok farklı nedeni olabilir. Ancak belli başlı olanlar için şunlar söylenebilir. Mesela; mobbing yapan kişinin körü körüne inandığı bazı şeyler vardır. Irk, din, mezhep gibi! Ve karşıdaki kişi onun düşüncelerine, inanışlarına ters düşecek şekilde davranıyordur.
Duygusal zekaları son derece düşük olan,
Gelelim; mobbing ile başa çıkma yöntemlerine! Tüm bu bilgilerden sonra mobbinge maruz kaldığınızı düşünüyorsanız, ne yapmalısınız? Nasıl bir yol izlemelisiniz? Nerelere başvurmalısınız? Mobbing uygulayan kişiye karşı nasıl davranmalısınız? Öncelikle; duygusal tacize uğradığınızdan eminseniz; bunu kanıtlamak için karşılaştığınız davranışları tek tek not etmelisiniz. Mesela; size sorumluluğunuz dahilinde olmayan ve pozisyonunuza pek de yakışmayan bir iş verildiğinde bunu yazılı olarak kaydetmelisiniz. Yaptığınız işin niteliğini, emrin size ne şekilde verildiğini, hangi saatlerde o işi yaptığınızı ya da yapmaya zorlandığınızı, kısacası bütün ayrıntıları yazmalısınız. Çünkü bu elinizde delil niteliğinde yazılı bir belge olması açısından faydalı olacaktır.
Mobbing karşısında yapmanız gereken bir diğer şey de yaşadıklarınızı yetkili birilerine bildirmektir. Üstünüz mobbing uyguluyorsa daha yetkili yöneticiye, insan kaynaklarına ya da yönetim kurulu gibi mercilere çıkarak durumunuzu elinizdeki delillerle birlikte rapor etmelisiniz. Tüm bu süreçte, psikolojik açıdan yardım almayı da düşünmelisiniz. Mobbing mağdurları; her gün karşılaştıkları tacizler yüzünden (kas ağrıları, hem beden hem de zihin olarak yorgunluk, uyku problemleri, paranoyak düşünceler, kaygı, iştah sorunları, mutsuzluk, güvensizlik…) problem yaşamaktadırlar. Bir uzmandan yardım almanız hem mobbingle başa çıkmanız hem de mobbinge uğradığınız yönünde kanıtınızın olması açısından lehinize olacaktır.
Tepkiler: SenayKS, Pınar Pelit Demir, cansu üzelkök ve 14 kişi daha