Aşırı Korku Halleri Fobi Midir?-Mutlu Yaşam Psikoloji | Psikolojik Danışmanlık Merkezi – Tekirdağ
Fobi Nedir Ne Değildir?
Hepimiz kişilik yapımıza bağlı olarak, yaşadığımız sosyal çevre ve yaşam deneyimlerinden etkileniriz. Bu deneyimlerimize dayanarak, oluşturduğumuz korkularımız ya da birçok kişi korkarken tam aksine hiç korkmadığımız durumlar söz konusu olabilmektedir. Ancak bazen korkular normal düzeyin üstüne çıkabilmektedir.
Fobiler, literatür tanımı ile kişilerin herhangi bir şeye karşı duyduğu, mantıksız nedenlere dayandırdığı ya da kişilerin herhangi bir nedene dayandırma da güçlük yaşadığı aşırı korku halidir. Bu durumu daha iyi anlamlandırabilmek için fobi tanımı, normal korku hissinin birkaç gömlek üstü şeklinde de düşünülebilir. Bu nedenle korku hissi, fobi düzeyine çıktığında kişiler, bu hissi kontrol etmede oldukça zorlanmaya başlamaktadırlar ve yaşadıkları bu aşırı korku nedeniyle günlük yaşamlarını devam ettirmede güçlük çekmektedirler. Bu yüzden çoğu danışanımız, yakın çevresi ile ilişkileri bozulduğunda ya da günlük yaşamda herkesin yapabildiği basit işleri kendisi yapamamaya başladığında psikolojik danışmanlık merkezimize başvurma gereği duymaktadırlar. Ancak bu süreç, onlar için geç kalınmış bir tedavi olma riski taşımaktadır. Tedaviye geç başlanması, tedavinin olmayacağı anlamına gelmez. Fobiler, her zaman tedavi edilebilmektedir. Ama tedavi geciktirildikçe, kişinin kaygı düzeyi artarak özgüveninde zedelenme olabilmekte ve yoğun düzeyde yaygın anksiyete ( aşırı kaygı ) belirtileri de gösterebilmektedir.
Her şey Geçmişte Yaşadığımız Basit Korkularla mı Başlar?
Öncelikle fobilerin oluşumunda ilk akla gelen nedenler, geçmiş yaşam deneyimleridir. Hatta birçok danışanımız, ilk korku halinin nasıl başladığını ve bu durumun nasıl yoğunlaştığını kendi kendine çözümleyebilmektedir. Geçmiş yaşam deneyimlerine bağlı olarak ortaya çıkan fobiler, o dönemde çözümlenememiş ve bilinçaltında doğru şekilde tanımlanamamış olaylar olarak açıklanabilmektedir. Örneğin, karanlıktan aşırı korkan bir kişinin bu korkusunun çocukluk yıllarında başladığı göz önünde bulundurulursa, bu korku çocukluk döneminde hayal dünyası ile şekillenerek korkunç bir hal almaya başlamış olabilmektedir. Karanlıkta kalma süreci bu kişinin zihninde yalnızlık, ölüm, hayalet, cin-perinin gelmesi şeklinde tanımlanarak, bilinçaltına gerçekten çarptırılmış haliyle itilmiş olabilmektedir. Böylece zihnin yapmış olduğu yanlış yorumlamalar nedeniyle karanlık korkusu yetişkinliğe kadar süregelmiş bir korku olarak karşımıza çıkabilmektedir. Üstelik yaş büyüdükçe korkunun düzeyi azalacağına, aksine korkunun düzeyinde bir artış söz konusudur ve bu durum kişinin yaşamında artık karanlık fobisi olarak açıklanabilmektedir.
Bugüne kadar tedavi edilebilmiş olan ve yaygın olarak karşılaşılan özgül fobi türleri arasında farklı örnekler de görülebilmektedir. Yaşam deneyimlerine bağlı olarak; kan ve yaralanma fobisi, hayvan fobisi, uçak fobisi, asansör fobisi, gök gürültüsü ve fırtına fobisi gibi çeşitli mantığa dayandırılamayan daha birçok korku hallerine tanık olunabilmektedir.
Korkular Şekil Değiştirebilir mi?
Birçok korku hali, kişilerin geçmiş yaşam deneyimlerine bağlı olarak açıklanırken, bazen de bu durumlar dolaylı ya da şekil değiştirmiş bir halde karşımıza çıkabilmektedir. Bu durumda birçok danışan terapi sırasında “Başıma hiç böyle bir şey gelmedi ama yine de çok korkuyorum” gibi açıklamalar yapmaktadır. Bunu bir örnekle açıklayacak olursak; hiç asansörde kalmadığı halde asansöre binmekten çok korktuğunu söyleyen bir danışanın geçmiş yaşam olayları incelendiğinde, kendisinde korku ve kaygı yaratan farklı çocukluk anıları olduğu görülebilmektedir. Örneğin çocuklukta ebeveyni tarafından karanlık oda cezası almış bir kişi, ceza sırasında yaşadığı kaygı ve korkusu nedeniyle, daha sonraki dönemlerde asansör gibi kapalı alanlarda kalmaktan korkmaya başlamıştır. Kişi terapi sırasında geçmiş yaşam olaylarını hatırlarken, asansörün kendisine bilinç dışı (farkında olmadığı, bilinçli olarak düşünmediği) bir çağrışım yaptığını ve o dönemde karanlık oda cezası aldığında yaşadığı korku ve kaygılar ile asansöre bindiğinde yaşadığı korku ve kaygıların aslında aynı hisler olduğunu fark etmiştir. Bu durumda, aslında danışanın çocukluk döneminde yaşamış olduğu tamamen farklı bir olay, şekil değiştirerek farklı bir nesne üzerinde fobi olarak ortaya çıkmış bulunmaktadır.
Fobilerin Olması İçin Mutlaka Geçmişte Olumsuz Bir şey mi Yaşamak Gerek?
Bu sorunun cevabını hiç tereddüt etmeden kesinlikle hayır olarak yanıtlayabiliriz. Çünkü fobiler, insan doğasında var olan normal korku duygusunun zihinde işlenerek, korkuyu mantık dışı yapan hayal dünyasıyla birleşmesi hali olarak açıklanmaktadır. En basit örneği ile birçoğumuz hiçbir zaman yılanla karşılaşmamıştır. Ancak yılan hakkında anlatılanlar ve dinlediklerimiz sonucunda çoğumuzda yılan fobisi oluştuğunu düşünebiliriz. Bu tür örnekleri çeşitlendirecek olursak, hiç uçağa binmemiş bir kişi, uçak fobisi yaşayabilmektedir. Bu kişi, uçağa binerse uçağın düşeceğinden o kadar emindir ki bu inancı nedeniyle uçağa binmeye hiçbir zaman cesaret edememekte ya da uçağa bindiğinde gerçekten o anda uçak düşüyormuş gibi fiziksel tepkiler verebilmektedir. Hatta bu gibi fobiler nedeniyle panik bozukluk belirtileri gösteren ve o anda panik atak geçiren kişilere bile rastlamak mümkündür. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli detay, kişinin neye inandığı ve ne konuda kendisinin nasıl koşullandığıdır.
Sonuç olarak, kişilerin korkularını fobilerden ayırabilmeleri için ya da hangi düzeyde psikolojik destek almaları gerektiğini anlayabilmeleri için kendi kendilerine küçük bir test yapmalarını rica edebiliriz. Bu test size korku düzeyinizin ne kadar normal ne kadar anormal boyutta olduğu hakkında bilgi sağlayacaktır. Bir örnekle açıklayacak olursak, birçoğumuz örümcek görmekten korkabiliriz. Çünkü birçoğumuza göre örümcekler çirkindirler, hızlı hareket etmektedirler ve mikrop taşımaktadırlar. Bu korku hepimiz için normal düzeydedir. Ancak zarar vermeyeceğini bildiğiniz halde, böcek ile karşılaştığınızda çığlık atmak, böceğin size gelmediği halde size gelecek, sizi ısıracak, sizi öldürecek gibi inançların ortaya çıkması söz konusu ise korku aşırı düzeye gelmiştir ve örümcek fobisine dönüşmüştür. Çünkü bu durumda verdiğiniz tepki gerçek süreç ile örtüşmemektedir. Yani aslında üzerinize saldıran bir örümcek yoktur ya da karşınızdaki örümcek bir tarantula değildir. Aksine karşınızda sizden kaçan korkmuş bir hayvan vardır. Fakat zihin bunu yine de doğru şekilde yorumlayamadığı için fobi düzeyinde bir korku hali yaşanmaktadır.
Aynı şekilde birçoğumuz yiyeceklerimizi iyi çiğnemezsek yutma sıkıntısı yaşayacağımızı bilir ve bunun için biraz daha dikkatli oluruz. Bu herkes için normal bir düzeydir. Ancak katı yiyecek çiğnerse boğulacağına, yutamayacağına inanma, bunun için katı yiyecek çiğnemekten kaçınma yoluna başvurma gibi durumlar artık üst düzeye çıkmış bir korku hali yani yutkunma fobisi olarak açıklanabilmektedir.
Fobiler tedavi edilebilen ve çoğu zaman ilaçsız tedaviye olumlu yanıt veren bir duygu durum bozukluğudur. Bilişsel davranışçı terapi desteği ile kısa sürede iyileşme söz konusu olabilmektedir. Bunun için, eğer siz de kendinizde fark ettiğiniz uç düzeyde korkularınız olduğunu düşünüyorsanız, mutlaka uzman bir kişiden psikoterapi desteği almaktan çekinmeyiniz.