Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Medya Profesyonelleri
Download "Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Medya Profesyonelleri"
1 9 Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Medya Profesyonelleri Abdülrezak Altun Mine Gencel Bek Emel Esen Altun Özet Bu çalışma, Türkiye de kadına yönelik aile içi şiddet haberlerini üreten mekanizmanın üretim pratiğini anlamaya dönük bir girişimdir. Tirajı 300 binin üzerindeki dört gazete olan, Hürriyet, Posta, Sabah ve Zaman gazetelerinin, özellikle aile içi şiddet haberlerini yazan muhabirleri ve bu haberlere sayfalarda yer veren editörleriyle 2008 yılında yapılan derinlemesine görüşmeler aracılığıyla, aile içi şiddet haberlerinin üretim dinamikleri açıklanmaya çalışılmaktadır. Görüşmeler, yukarıda sözü edilen 4 gazetenin 1 Eylül Ağustos 2007 tarihleri arasında yayınlanan birer yıllık nüshalarında yayınlanan aile içi şiddet haberlerine ilişkin gerçekleştirilen içerik çözümlemesi sonucu belirlenen sorun odaklarını içeren bir soru dizgesi çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Söz konusu 4 gazete için, 4 farklı ilde haber üreten 10 muhabir ve yine bu 4 gazetenin İstanbul daki merkezlerinde çalışan 10 editör ile yapılan görüşmelerde aile şiddet olayları ve bu olayların haberleştirilmesi sırasında uyguladıkları yöntemlere ilişkin görüşleri saptanmış ve tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Haber üretimi, aile içi şiddet, medya profesyonelleri Production Process of the News on the Domestic Violence and the Media Professionals Abstract This study is an attempt to understand the production practices of the news on domestic violence in Turkey. The news production process was examined through the in-depth interviews conducted with the journalists and editors who report domestic violence from Hürriyet, Posta, Sabah and Zaman newspapers. The questions were formulated mostly by relying on the findings of prior study of content analysis of the news. Through the interviews conducted wih the 10 journalists from the four cities and 10 editors from İstanbul, the ways of reporting domestic viloence were examined and discussed. Key Words: News production, domestic violence, media professionals ileti im : ara t rmalar (2): 9-61
2 10 ileti im : ara t rmalar Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Medya Profesyonelleri Bu çalışmanın amacı, aile içi şiddet haberlerinin üretim sürecini, ağırlıkla konuyla ilgili çalışan gazeteci ve editörlerle yapılan derinlemesine görüşmeler aracılığıyla araştırmaktır. Medya ve kadın üzerine yapılan çalışmalardan çoğu medyada kadının temsili üzerine odaklanır. Medyada ağırlıkla yok sayma, önemsizleştirme, olumsuzlama, kurbanlaştırma ya da suçlama şeklinde (Cuklanz, 2006: 336) görülen kadına dair hakim temsil biçimleri kadına yönelik şiddet konusunda da karşımıza çıkar 1. Bu çalışmalarda şiddet çoğunlukla suç, dedektif öykülerine dayanan kurmacalar ve TV filmlerinde araştırılmış, dünyada şiddet ve erilliğe dair var olan tanımlamalarla bu metinlerdekiler arasında bağlantılar gözlenmiştir (Cuklanz, 2006: 339). Yapılan çalışmaların çoğunun, medyada hakim temsil olan yabancılar tarafından işlenen cinsel şiddete dair olduğu uluslararası literatürde 2 aile içi şiddete ilişkin araştırmanın çok fazla olmadığı söylenebilir (Silveirinha, 2007: 71; Mc Canus ve Dorfman, 2005: 46). 1 Bu çalışmada ağırlıkla şiddet boyutuyla ele alınacak cinsiyetçiliğin medyadaki diğer tezahürleri konusunda ayrıntılı bilgi içeren ve genel olarak medya, popüler kültür ve kadın konusundaki belli başlı araştırmaları ve tartışmaları sunan Türkçe kaynaklar için bakınız İrvan ve Binark, 1995 (der. ve çev.); Timisi, 1996; Binark ve Gencel Bek, 2007: Türkiye de ise 1990 larda feminizm ile eleştirel iletişim araştırmalarından yararlanan, çoğunluğunu kadınların oluşturduğu akademisyenlerin araştırmalarıyla gündeme gelen şiddet ve kadın konusu, farklı medyada ve farklı boyutlarıyla ele alınmıştır. Türkiye de yayınlanan şiddet, medya ve kadın konulu kitaplar ise şöyle sıralanabilir: Aziz vd., 1994; Büker ve Eziler Kıran, 1999; Çelik, 2000(der.). Türkiye de gazetelerde kadına yönelik şiddetle ilgili yayınlanmış bir makale için ise bakınız Alat, 2006.
3 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Pek çok çalışma, kurmacalarda tecavüzcülerin anormal, sosyopat, sapık, şeytan şekillerinde temsil edildiğini ortaya koymaktadır (Cuklanz, 2006: ). Kurmacaların yanı sıra, filmler ve video kliplerde de analiz edilen cinsel şiddetin 3 temsilinin analizi ise en çok haberlerdeki temsil üzerinden ele almaktadır. Tecavüzcülerin çoğunun yabancı değil, kadınların yakınındakiler, tanıdıkları olmasına rağmen, medyada özellikle cinsel içerikli suçlarda aile içinde gerçekleşenlerden daha çok, yabancıdan gelen beklenmedik seri saldırılar temsil edilir. Bunlar her gün cereyan eden ve sıkıcı bulunan şiddet olaylarından daha fazla haber değerine sahip görülür (Kitzinger, 2004: 28). Böylece bu tür suçlar arada bir gerçekleşen, normal olmayan, patolojik suçlar olarak ele alınarak toplumsal reformu gerektirecek bir toplumsal sorun olmak yerine bir hukuk ve düzen meselesine indirgenir. Her tecavüz olayı, ataerkil iktidar ilişkilerinin bir soncu olarak görülmek yerine sanki ilk kez oluyormuş gibi izole ve tesadüfi bir olay gibi haberleştirilir (Byerly ve Ross, 2006: 42-43). Konuyla ilgili pek çok çalışmanın ortak ana vurgusu (Carter, 1998; Morgan, 2006; Meyers, 1997; Carll, 2003; Berns, 2004) medyanın şiddete uğrayan kadınları, erkek egemen bir bakış açısıyla suçlayarak şidde- 3 Filmlerde, video kliplerde, TV filmlerinde toplumsal cinsiyet ve şiddet ilişkisine dair araştırmaların bir özeti için bakınız Cuklanz, 2006(özellikle ); reklam içeriklerinde toplumsal cinsiyet ve şiddeti tartışan bir çalışma için bakınız Carter ve Weaver, 2003.
4 12 ileti im : ara t rmalar ti haklılaştırdığıdır. O zaman bu tür haberlerin (içeriğin) kimler tarafından ve nasıl bir anlayışla üretildiği sorusu karşımıza çıkar. Liesbet van Zoonen (1994: 53) farklı ülkelerde ve farklı sektörlerde medya üretimi ve toplumsal cinsiyetle ilgili araştırmaların şu noktalarda ortaklaşarak genelleştirmeler sunduğunu belirtir: Basın ve yayıncılık alanı erkeklerin hakim olduğu medya endüstrileridir; hiyerarşik olarak basamaklar yükseldikçe kadın çalışan görme olasılığı daha azdır; kadınlar deneyim ve eğitimlerindeki farklılıklara bakılmaksızın iletişimde daha çok ev içi sorumluluklarının bir uzantısı gibi görülebilecek alanlarda çalışırlar; kadın çalışanlar aynı iş için daha az ücretlendirilirler; çoğu kadın, işyerinde erkek meslektaşlarının cinsiyetçi davranışına maruz kalır; işyerlerindeki mekanizmaların eksikliği ve var olan toplumsal değerler nedeniyle anne olanlar için medyada çalışmak ise hep zorlaştırılır. Bu eşitsizliklerin nedenleri ise dolaylı olarak sürdürülen, meslekteki ayrımcı pratikler ve karar vericilerin ayrımcı tutumlarıdır. Medya ve aile içi şiddet konulu araştırmalar, ağırlıkla metin analizine dayansalar da, araştırmacıların medya içeriğinde, haberlerin inşa edilme biçimlerinde gördükleri sorun odakları; aile içi şiddetin görünür olup olmadığı, ya da başka bir ifadeyle, haber değeri taşıyıp taşımadığı; temsil edilen olaylarda ise hangi kaynakların sözünün kamusallaşıp hangilerinin sessiz kaldığı gibi tartışmalar da ister istemez konuyu haber sosyolojisiyle ve haberin üretim dinamikleriyle ilişkilendirilmektedir. Sonuçta haberler erkeklerin haber olduğunu söyledikleri dir (Kay Mills den aktaran McCanus ve Dorfman, 2005: 46). Byerly de (2004: 114) haber odasının eril hegemonyası derken bunu kasteder: Beyaz, erkek, heteroseksüel ve feminizm düşmanı habercilik değerlerinin tanımladığı haberler de bu yöndedir. Allan (1998: ), feminist araştırmacıların gazetecilerin hakikat söylemini ve nesnellik iddialarını üç farklı açıdan sorguladığını söyler: Bunlardan birincisinde, bir gazetecilik ideali olarak nesnellik aslında eril normlar, değerler ve inançlar olduğu ve gerçekte olanı bozduğu için sorunludur ve yapılması gereken toplumsal cinsiyet açı-
5 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve sından nötr haberciliktir; somut olguları tarafsızca toplamaktır. Gerçek dünyadaki hakikat ancak bu olgularla ortaya çıkarılacaktır. İkinci görüşü savunan feministlere göre ise, ancak kadınlar bir toplumsal grup olarak kadınlar hakkında konuşabilir. Kişisel deneyim ve denge önemli kavramlardır. Denge ise ancak haber kuruluşlarının eşit sayıda kadın ve erkek çalıştırmasından ve haber pratiklerinde değişiklikler yapılmasından (haber kaynağı olarak kadınların da temsili bir oranda seçilmesini güvence altına almak vb. yollarla) geçer. Üçüncü görüşe göre ise olgusal olan ve ideolojik olan, toplumsal cinsiyete bağlı olan üretim koşullarından ayrılamaz. Hakikat, verili koşullarda, gerçekliği tanımlama iktidarına sahip olan tarafından belirlenir. Bakhtin i temel alarak ataerkil bilgi, akıl ve rasyonellik kavramlarındaki gerilim noktalarını belirlemeyi amaçlayan Allan (1998) gazetecilerin hakikat tanımlarının eleştirisine girişir. Bakhtin den hareketle haberin dilinin hiçbir zaman nötr olamayacağını söyleyen Allan a göre olgular değerlerden ayrılamaz. Haber söyleminin toplumsal cinsiyete duyarlı analizi, nasıl ötekine bağlı olduğunu göstererek, sessizleştirmeye çalıştığı ötekilerin sesinde somutlaşmış alternatif hakikat tanımlarıyla sürekli bir irtibat içerisinde olarak hakikati yapı çözümüne uğratmayı başarabilir. Böylece çok öznel, duygusal ya da yanlı bulunarak rutin bir şekilde yok edilen, direnen sesler için nesnellik alanının ötesinde alanlar yaratan, onları içeren bir eleştirel çalışma gerçekleşebilir. Böyle bir müdahalenin etik boyutu ise maço haber odası kültürüyle mücadele edecek kadın gazeteci sayısını arttırmak kadar önemlidir. Çiler Dursun da (2008: 58-59), benzer bir biçimde yeni bir gazetecilik, habercilik etiği olanaklı mıdır? diye sorarak gazetecinin gerçeği yansıtan meslek erbabı konumundan vazgeçerek, insanı ve insanın varoluşsal değerini merkeze alan, çok taraflı ancak hükmedenin değil daima hükmedilenin yanında olan yeni bir konum benimsemesini önerir. Rakow ve Kranich de (2002 4, 519) kadınların haberlerdeki temsilinde bir iyileşme olabilmeleri için bir anlatı türü olarak haberde köklü değişikliklerin yapılması gereğine işaret etmişlerdir. 4 Yazarların orijinal makalesi 1991 yılında yayınlanmıştır.
6 14 ileti im : ara t rmalar Çalışma hakkında Bütün bunların ışığında, bu çalışma, Türkiye de kadına yönelik aile içi şiddet haberlerini üreten mekanizmanın üretim pratiğini anlamaya dönük bir girişim olarak alınmalıdır. Bu çalışmada, Türkiye de Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu nun (UNFPA) teknik, Avrupa Birliği nin de mali katkılarıyla Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi kapsamında gerçekleştirilen Medya ve Aile İçi Şiddet araştırması 5 kapsamında, 2008 yılında, dönemin tirajı 300 binin üzerindeki 4 gazetesi olan Hürriyet, Posta, Sabah ve Zaman gazetelerinin özellikle aile içi şiddet haberlerini yazan muhabirler ile bu haberlere sayfalarda yer veren editörlerle yapılan derinlemesine görüşmeler aracılığıyla, aile içi şiddet haberlerinin üretim dinamikleri açıklanmaya çalışılmaktadır. Çalışmanın temel yönlendirici unsuru, yukarıda sözü edilen 4 gazetenin 1 Eylül Ağustos 2007 tarihleri arasında yayınlanan birer yıllık nüshalarında yayınlanan aile içi şiddet haberlerine ilişkin içerik çözümlemesi bulguları olmuştur 6. İçerik çözümlemesi sırasında bu 4 gazetede kadına yönelik aile içi şiddetle ilgili olarak yayınlanan 1400 haber/yazı incelenmiş, ortaya çıkan sorun odakları çerçevesinde haber üretim sürecine ilişkin bir soru dizgesi oluşturulmuştur. Çalışma kapsamında sözkonusu 4 gazete için haber üreten 10 muhabir ile ve yine bu 4 gazetenin İstanbul daki merkezlerinde çalışan 10 editör ile kadına yönelik aile içi şiddet ve haber üretim pratikleri üzerine derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Muhabirlerin İş Algıları, Pratikleri ve Aile içi Şiddet Haberleri Sonuçlarına bu çalışmada yer verilmeyen içerik çözümlemesi sırasında haberleri yazan muhabirlerin kimlikleri de kayıt altına alınmış yılında başka yazarların katkılarını da içererek bir kitap formatında yayınlanmak üzere KSGM ye teslim edilen bu çalışma, kurumun Yayın Komisyonu nun yayın öncesi denetiminden geçememiştir. 6 Başka bir yazının konusunu oluşturacak içerik analizinde kodlamayı Şerife Çam, Aylin Aydoğan ve Emel Esen Altun gerçekleştirmiştir. Bu çalışmanın özeti için bakınız Armutçu, 2008(Yayına Hazırlayan).
7 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve tır. Bu çerçevede, söz konusu süre içinde incelenen gazetelerde yayınlanan 1400 aile içi şiddet haberlerinin % 44,7 sinde muhabir ismi verilmediği belirlenmiştir. Muhabir ismi verilen haberlerin % 87.5 inin ise erkek muhabirlerce yazıldığı tespit edilmiştir. Bu aşamada belirlenen isimlerden yararlanarak, görüşme listesi oluşturulmuştur. Bu gazetecilerin, Türkiye nin farklı yörelerinde ve farklı gazetelerde çalıştıkları göz önüne alındığında, bu listede yer alan gazetecilerin tümüyle sistematik bir görüşme yapma şansı olmadığı açıktır. Farklı gazetelerden ve üretim sürecinde farklı sorumluluklar üstlenen kadın ve erkek gazetecilerin görüşlerini çalışmaya aktarabilmek için Adana, İzmir, Ankara ve İstanbul da çalışan 10 muhabir ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmeler sırasında kullanılan yapılandırılmış soru formunda, görüşme yapılan gazetecileri tanımlayacak soruların ardından, gazetecilerin aile içi şiddet olaylarını haberleştirirken yaşadıkları üretim pratiğini kavramaya dönük sorulara yer verilmiştir. Çalışmada gazetecilerin isimlerine özellikle yer verilmemiştir. Bu muhabirlerin kolektif kimliklerini kavramaya olanak verecek bilgiler ise aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Tablo 1: Çalışma kapsamında görüşlerine başvurulan muhabirlere ilişkin bilgiler Kodu Çalıştığı kurum Statüsü Cinsiyeti Çalıştığı kent Yaşı Eğitimi Çalışma süresi Ağırlıklı deneyimi M1 Sabah Muhabir Erkek Adana 36 Lise 15 Polis adliye M2 DHA Muhabir Erkek Adana 35 Açıköğretim F. 12 Polis adliye M3 DHA Muhabir Erkek İzmir 42 Lise 21 Polis adliye M4 DHA Muhabir Erkek İzmir 32 Ege İletişim 17 Polis adliye M5 Sabah Muhabir Erkek İzmir 40 Lise 13 Polis adliye M6 Sabah Muhabir Erkek İzmir 40 Ege İletişim 16 Polis adliye M7 Zaman Muhabir Kadın Ankara 24 Ankara İletişim 2 Kadın-aile M8 Sabah Muhabir Kadın Ankara 39 Ankara İletişim 18 Siyaset M9 Hürriyet Muhabir Kadın Ankara 37 Gazi İletişim 15 Siyaset M10 Zaman Muhabir Kadın İstanbul 28 Selçuk İletişim 3 Polis adliye
8 16 ileti im : ara t rmalar Bu çalışma kapsamında görüşlerine başvurulan muhabirlerin 1 i hariç hepsi, gazetelerin merkezlerinin bulunduğu yerin (İstanbul un) dışında, İzmir, Adana ve Ankara da, önemli bir kısmı da, Hürriyet ve Posta gazetelerine ortak hizmet sağlayan Doğan Haber Ajansı nda çalışmaktadır. Aile içi şiddet olaylarıyla ilgilenen muhabirlerin üretim sürecine ilişkin dile getirdikleri şikayetlerin başında, yazdıkları haberlerin yayın öncesinde, yazı işlerinde değişikliğe uğratılması (haberin bir bölümünün yayınlanmaması, kırpılması ya da süslenerek uzatılması, vurgununun çarpıcı olacağı düşünülerek değiştirilmesi, başlığın değiştirilmesi), bunun haber kaynaklarıyla ilişkilerinde bozulmaya yol açması gelmektedir (M1, M2, M3, M4, M7) 7. Ancak özellikle başlıklardaki değişimi haberin çarpıcı hale gelmesi için doğal görenler, bunu içeriğin değişmesi olarak değerlendirmeyenler de vardır (M10). Görüşlerine başvurulan gazetecilerin bazıları tek bir yayın organına bağlı olmayıp, hizmet verdikleri yayın grubu içindeki haber ajanslarında hizmet verdiklerinden, haberlerinin gruplarına bağlı ve farklı yayın politikası belirlemiş gazetelerde farklı biçimlerde çıkabileceğini de kabul etmektedirler. M2: Örneğin ben haber yazarken, oturuyorum bilgisayarın başına, Bu haber Radikal'e girer diyerek hazırlayıp orada kadının daha çok dramatize edilmesini, olan mağdurun daha mağdur gibi gösterilmesini sağlayabiliyorum. Veya, bu haber Hürriyet e girer diyerek klasik bir tarzda yazıyorum. Posta magazin türü haberleri daha çok seviyor. Kısa sansasyonel şeyler. Posta ya yazarken bu Posta ya girebilir diyerek o boyutunu vurguluyorum. Örneğin Senin Allah belanı versin diyerek vurdu deyip, bir cümlenin vurgusunu veriyorum. Yayınlanacak gazetenin politikasına göre yazıyorum. Yayın politikalarına göre, haberi alan gazetenin bakışına göre, belki de o sayfayı hazırlayan sayfa sekreterinin o anki psikolojisine göre değişiyor. 7 Bu konu daha önce yapılan başka bir araştırmada da gazeteciler tarafından gündeme getirildi, bakınız Gencel Bek, 2004b.
9 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Aile içi şiddetin türleri ve haber kaynakları Şiddetin farklı türleri söz konusu olmakla birlikte, içerik çözümlemesi, gazete haberlerinde ağırlıkla fiziksel şiddetin yansıdığını ortaya koymuştur. Muhabirler de aile içi şiddeti öncelikle fiziksel şiddet ile bütünleştirmektedir. Diğer şiddet türlerinden psikolojik şiddet, daha çok, baskı, hor görme gibi kavramlar anılarak dile getirilmekte, ekonomik ve cinsel şiddet ise tanımlarda hiç yer almamaktadır. Örneğin M2, açıklamasını Annenin çocuğuna, bir babanın çocuklarına veya eşine yaptığı fiziksel ve psikolojik baskıyı, şiddeti aile içi şiddet diye değerlendirebiliriz biçiminde yapmaktadır. Fiziksel şiddet biçimleri arasında da öldürme, haberlerde en ön plana çıkandır. Gazeteciler bu seçimlerini haber değeri kavramı ile açıklamaktadırlar. M8 in, Sonuç belirleyici bir şey haberde. Ölümle bitmişse daha değerlidir o haber. Gazetecilik mantığı bu açıklaması, gazeteciler arasında kabul gören bir açıklamadır. Türkiye de dayağın maalesef sıradan bir olay gibi görülmesi (M7), gazetecilerin aile içi şiddet olayları arasından hangisini haber yapmak üzere izlemesi gerektiğini de belirleyen temel ölçüte dönüşmektedir. Ancak M7 nin Bu yüzden son nokta nedir? Ölümdür. Ben birçok yerde duyuyorum Bu biraz acımasız olacak ama son noktaya gelene kadar durumu kimse görmüyor, ciddiye almıyor. Çünkü çok var sözleri bir yandan da gazetecileri de içine alan kadına yönelik şiddete karşı toplumsal duyarsızlığa vurgu yapmaktadır. M2: Bizim şiddetin adını koymamız lazım. Fiziksel olunca aile içi şiddet oluyor. Dayak atınca, bıçaklanınca, bir yerler morarınca, bunu fiziksel şiddet olarak adlandırabiliyoruz da psikolojik şiddet olunca niçin adlandıramıyoruz?... Çünkü şiddetmetre gibi şiddet ölçen bir aletimiz yok. Bu nedenle genellikle fiziksel baskı ağırlıklı durumları şiddet diye adlandırıyoruz. M7: Açıkçası insanlar psikolojik şiddet gördüklerinin farkında değiller Kişinin kendisi şiddet altında kaldığını söylemiyorsa bunu ben nasıl haber yapayım İnsanlar psikolojik baskıyı kafası kırılana kadar normal görüyor. Bize bir yerde pişmiş olarak geliyor haber.
10 18 ileti im : ara t rmalar Gazetecilerin haber kaynaklarının güvenlik güçleri, mahkemeler, avukatlar olması, işledikleri şiddet türünde önemli bir role sahiptir: M5: Psikolojik şiddet niçin haber olmuyor, tam olarak bilemiyorum. Ama fiziksel şiddet polise yansıdığı için bizim haberimiz oluyor. Ama kimsenin polise ya da savcılığa eşim bana bağırıyor diye şikayetçi olduğunu görmedim. Ayrıca hastaneler ve burada görevli personel, haber kaynaklarını oluşturmaktadır. Muhabirler büyük bir oranda da, mağdurların kendilerinin ya da yakınlarının olayları haber verdiklerini belirtmektedir. Bu durum, özellikle aile içi şiddet gören mağdurların, gazetelere haber olmak yoluyla kamusal destek arayışlarının göstergesi olarak değerlendirilebilir. Böylece M2 nin de belirttiği gibi, çoğunluğu sıcak gelişmelere dayalı aile içi şiddet olaylarında gazetelerin merkez ofislerinin de kendilerine çek, yaz, gönder politikasıyla yaklaşmakta ve bu da STK larla iletişimlerini engellemektedir. Öte yandan, pek çok gazeteci, haberlerinde konuyla ilgili sivil toplum kuruluşlarının görüşlerine yer verilmemesini, bu kuruluşların çalışmalarının eksikliğine bağlamaktadır. Çoğunluğu bu alanda çalışan STK ların faaliyetlerini yetersiz bulduklarını belirtmekte, bu nedenle de bu kuruluşların haberlerin içinde yer alamadıklarını belirtmektedirler. M3, gerektiğinde kadın alanında çalışan STK ların görüşlerine başvurduğunu, ancak bunların da gazete editörleri tarafından törpülendiğini ifade etmektedir. STK larla ilişkilerinin güçlü olduğunu düşünen bir muhabir ise (M9) aslında mağdurun sahiplenilmesi için yardım istemek üzere STK ya başvurmaktadır: Aslında başvuruluyor. Ulaşma sorunumuz da olmuyor. Biz bir durum yaşandığında mağdur kadın sahiplenilebilir mi diye sorguluyoruz bu kuruluşları. Hem yardımcı olmak, hem de iki tarafın da sesini duyurmak üzere yaparız bunu. M10 ise görüşlerini şöyle dile getirmektedir: Kadın derneklerinin feminist görülmesinden kaynaklanıyor olabilir. Feministlik Türkiye de yıllardır sadece Duygu Asena ya etiket oldu. Oysa dünyada, kadınların fabrikada çalışıp erkeklerden daha az para almasıyla
11 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve ortaya çıkmış bir şey; ancak bizde her gün cinsellikle bağdaştırılan bir kavram. Çoğu kadın da bu dernekler altında yürütüyor davasını. Türkiye deki algılanış şeklinin farklı olması bir sorun olabilir. Gazetecilerin, kadınlara yönelik politika üreten resmi kurumlardan birisi olan Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü ile özellikle şiddete uğramış kadınlara yardım mekanizmalarını işleten Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ile ilişkileri de zayıftır. Polis adliye muhabirlerinin görüşme sırasında verdikleri yanıtlardan, bu kurumlar arasında ağırlıkla SHÇEK i tanıdıkları, onu da ağırlıkla kimsesiz çocuklara sağladığı hizmetler nedeniyle bildikleri anlaşılmaktadır. Bu kuruluşun çeşitli illerde hizmet veren taşra teşkilatının varlığının bu bilinirlikte rol oynadığı düşünülebilir. Gazeteciler, şiddete uğrayan kadınlar söz konusu olduğunda, kendilerinin SHÇEK le ilişki kurmaları yerine, bu kurum görevlilerinin gazetelerde çıkan haberlerde söz konusu şiddet mağduru kadınlara ulaşmak için kendilerini aradıklarını belirtmektedirler (M1). Yani burada da çoğunlukla tek yönlü bir ilişki söz konusudur. Neredeyse her gün aile içi şiddet olaylarına tanık olup, bunları haberleştiren gazetecilerin şiddeti önleme mekanizmaları ile ilgili bilgiler de zayıftır, sadece bir gazeteci konuşması sırasında (M2) sığınma evlerine değinmektedir. Gazetelerde yayınlanan haberlerin içerik çözümlemesinde haberlerin aile içi şiddet mağdurlarının izleyecekleri yollar hakkında bilgilendirici yönünün zayıf olduğu sonucuna ulaşılmıştı. Bu veriden hareketle, araştırma kapsamında görüşlerine başvurulan gazetecilere, aile içi şiddeti önlemeye dönük yasal düzenlemeler ve tedbirlerle ilgili konularda neler düşündükleri sorulmuştur. Görüşülen gazetecilerin kadınlara yönelik şiddeti önlemeye dönük yasal düzenlemeler ve şiddet gören kadınlara sağlanan hizmetler konusunda yeterince bilgisi olduğunu söylemek maalesef mümkün değildir. M1 in Türkiye deki son yasal düzenlemeler konusunda ne düşünüyorsunuz? sorusuna yanıtı Bunu es geçsek şeklinde olmuştur. Sadece Ankara da görev yapan, ağırlıkla siyasi haberleri izleyen 2 kadın gazeteci (M8 ve M9) bu
12 20 ileti im : ara t rmalar konudaki soruya Türk Ceza Kanunu na atıfta bulunarak yanıt vermekte, bir gazeteci ise (M6), Basın Kanunu na atıfta bulunmaktadır. Görüşülen gazetecilerden sadece biri (M10) bu konudaki esas düzenlemelerden biri olan ve aile içinde şiddet gören kadını korumaya yönelik önemli hükümler içeren 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun un içeriğindeki şiddet uygulayan kocanın, hakim kararıyla evden uzaklaştırılması hükmüne atıfta bulunmaktadır. Bu muhabir de kadındır. Cinsel şiddetin sunumu Aile içi şiddet haberlerinde belirlenen önemli bir sorun da, tecavüz gibi cinsel şiddetin sunumunda pornografik çağrışımlar yapacak biçimde ayrıntılara yer verilmesidir. Muhabirlerin bu tür ayrıntılara haberlerde niçin yer verildiğine ilişkin soruya verdikleri yanıtlar şöyledir: M4: Olayı özüne bağlı kalarak anlatmamız lazım, Bir cinsel taciz girişimi olduğu için bu şekilde anlatılması gerekiyor. M5: Bu gerçek neyse onu aynı şekilde aktarmak için yapılıyor. M6: Toplum olarak sekse aç insanlarız. İşitsel ve görsel anlamda. Bizim gazetelerin internet yayınlarına bakıp, şunu diyebilirim; bir mankenin erotik fotoğrafları varsa, haber çok tıklanıyor. Gayri ihtiyari siz de bu talebi kullanıyorsunuz. Bir yerde haberin okunması ve gazetenin satılması için kullanılıyor. Arka sayfa güzeli diye bir şey var, ne alaka diyeceksiniz, ama okutturuyor haberi. Zaman gazetesinden bir kadın muhabir ise asla bu tarz haber yazmadığını belirterek şöyle dedi: M7: Zaten bu tarz haberleri yazanların çoğu da erkek muhabirlerdir. Yine Zaman gazetesinden bir başka kadın muhabir benzer bir biçimde konuya eleştirel yaklaşarak şöyle dedi:
13 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve M10: Tecavüz esnasında bu kadının neler yaşadığını, bu haber yapıldıktan sonra neler yaşayacağını düşünmeden bunu gazeteye sokan erkek masum olamaz. Kendi yakınlarından birinin başına geldiğinde ne olacağını düşünerek, empati kurarak yapılmalı haberler. Aile içi şiddetin haber değeri ve aile içi şiddet haberlerinin seçimi Aile içi şiddet olaylarıyla, yukarıda haber kaynaklarıyla ilgili başlıkta tartışıldığı gibi ağırlıkla polis adliye muhabirleri ilgilenmektedir. Zaten, içerik çözümlemesi sırasında AİŞ konusunda yaptıkları haberlerin sayısıyla öne çıkan ve çalışmanın bu bölümünde görüşlerine başvurulan 10 muhabirden 7 si polis-adliye muhabiridir. Haberin olağandışı ve çarpıcı olaylara ilişkin olduğu göz önüne alındığında adli vakalar başından beri haber değeri yüksek olaylar olarak görülmektedir. Bu nedenle, gazetecilikte bir uzmanlaşma alanı olarak polis-adliye muhabirliği temel alanlardan biridir. Bu bağlamda, polis adliye muhabirleri, işlerini ağırlıkla zor ve stresli bir iş olarak tanımlamaktadırlar. Yaptıkları iş nedeniyle sürekli mutsuz ve sorunlu insanların dramına tanık olmaktan şikayetçi olan gazeteciler, bunun kendi psikolojilerini de etkilediğinden şikayet etmektedirler. M1 bu durumu şöyle ifade etmektedir: Gördüğümüz olaylardan etkileniyoruz. Özellikle çocuklar üzerinde olunca daha çok etkileniyoruz. Gözlerimizin önüne kendi çocuğumuz geliyor. Her gün adli vaka tanımına giren pek çok olay meydana gelmektedir. Aile içi şiddet olayları bağlamında da, olayların türü ve içerdiği şiddet türü ve düzeyi açısından polisin jandarmanın ilgilenmek durumunda kaldığı, böylelikle de adli vaka sınıflamasına giren pek çok olaydan hangileri, nasıl ve niçin haber yapılmak üzere seçilmektedir? Bu sorunun yanıtına geçmeden önce, polis adliye muhabirlerinin mesleki pratiklerinin, haber kaynağı olarak işbirliği yaptıkları güvenlik güçleriyle oldukça fazla bütünleştiği değerlendirmesini yapmak gerekir. Bu alanda çalışan gazetecilerin işbirliği halinde bulundukları güvenlik güçleri nin davranış kalıplarını benimseyip, asıl meslekleri-
14 22 ileti im : ara t rmalar nin önceliklerini göz ardı ettikleri sıklıkla dile getirilen bir eleştiridir. Gazetecilerin tümü, sorumluluk bölgelerinde meydana gelen olayları anında öğrenebilmek için polisin haberleştiği telsiz frekansını dinlemektedir. Böylesi bir çalışma ortamında hangi olayın haber yapılacağı da kaçınılmaz olarak polislerin olaya atfettiği değer/önem ile ilişkili hale gelmektedir. M2, Zaten anonsun gelişine göre, kişinin ağzından çıkan cümlenin seyrine göre bizim konuya bakış açımız şekillenmeye başlıyor demektedir. Gazetecilerin bu çalışma yöntemi, gazetelere yansıyan aile içi şiddet haberlerinin ağırlıkla fiziksel şiddet olaylarıyla ilgili olmasını da açıklamaktadır. M4, Psikolojik şiddet veya baskı gibi durumlar çok adli vakalar olmadığı için pek haberleşmez, çünkü genellikle aile özelinde kalan şeylerdir sözleriyle aslında gazetecilerin sadece polisin uğraşacağı kadar ağır aile içi şiddet olaylarıyla ilgilendiğini, aile özeli ile ilgilenmediğini belirtmektedir. M6, ise Fiziksel şiddet haberleri daha çok çıkar tabii ki dedikten sonra eklemektedir, Fakat buradaki şiddetin de dozunun yüksek olması lazım. Bu açıklamalar, gazetelerde kadına yönelik aile içi şiddet haberlerinin niçin ağırlıkla fiziksel şiddetle ve onun içinde de öldürme ve yaralamayla ilişkili olduğunu göstermektedir. Gündem ve birinci sayfada aile içi şiddetin yeri Gündemde seçim gibi daha önemli olaylar olduğunda, bu tür haberlerin gazetelerde daha az yer bulabileceğini kabul etmektedirler. M7, Bu doğal, çünkü bu tür dönemlerde seçim haberleri insanların daha çok ilgisini çekiyor. M8 ve M9 ise gazetelerin sınırlı sayıda sayfaya sahip olduğunu ve gündemin farklılaştığı dönemlerde aile içi şiddet haberlerinde azalma olabileceğini kabul etmektedir. M10 un açıklaması şöyledir: Bu doğaldır. Çünkü aile içi şiddet olayları belli periyodda gerçekleşen haberlerdir. Gündemde türban olayı ya da Kuzey Irak Harekatı varsa, gündemi bunlar meşgul eder. Kadına şiddet böyle dönemlerde geri planda kalır, çünkü süregelen, her gün yaşanan bir olaydır. M10 un açıklaması, aslında, haberin tanımı içinde yer alan yenilik kavramı ile ilişkilendirildiğinde doğru, ancak bir o kadar da mesleki deformasyonun izlerini taşıyan bir açıklamadır. Bu
15 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve açıklama, aile içi şiddet olgusunun gazetecilerin gözünden, olağan, sıradan, doğal kabul edildiğinin de kanıtı olarak değerlendirilebilir. İçerik çözümlemesinden elde edilen bulgular aile içi şiddet haberlerinin ağırlıkla 3. sayfada yer aldığını göstermektedir. Bir aile içi şiddet haberinin 1. ya da 3. sayfada verilmesini sağlayan gerekçe nedir? Gazeteciler bir aile içi şiddet haberinin 1. sayfada yer bulabilmesi için gereken kriterleri şöyle ifade etmektedir: M1: "Haberin ilk sayfada yer alması için hikayenin çok ilginç olması gerekir. Çocuğuna ya da eşine değişik bir şekilde şiddet uygulamışsa hikayeye bağlı daha çok dediğim gibi. M2: O sanırım, fotoğraf güzelliğine göre değişiyor. İlk sayfadan girebilecek kalitede bir fotoğraf Yani gözü morarmış, dişler, ağızdan kan akan bir fotoğraf olursa girebilir. Ama mesela Pazar günü haberini yaptığım bir kadın, uyuşturucu parası vermediği kocası tarafından sırtından bıçaklanmış, hastaneye gitmiş, ayakta tedavi görmüş, bandajlanmış ve bırakılmış. Fotoğraflara bakıyorsunuz sargı yok, bandaj yok, kan yok Kan olmadığı için Doğan Grubu nun hiçbir yayınında yer almadı. Bir gün sonra Sabah gazetesi -beraber gitmiştik habere arkadaşla- haberi yayınladı. Daha çok ajitasyon yapılmış, çocuklar bakıma muhtaçtı, ayakları çıplaktı tarzı bir haber yapılınca Milli Eğitim Bakanı nın talimatıyla aileye sahip çıkıldı. Kadının dayak yemesi veya kocasının onu bıçaklamış olması belki de haberin girmesine yeterli olmadı. Ama çocuklar okula gidemiyor, ayakları çıplak diye bir haber yapınca yayınlandı. M5: Adam karısının kafasını kesseydi manşet olurdu, ama hep kavga haberleri olduğu için üçüncü sayfada çıkması normal. M6: Amiyane bir tabirle, herkes gol atıyordur kaleye, ancak birinin attığı gol çok mükemmeldir. O değerini artırır. Birinci sayfaya taşınacak bir haberdir. Şiddet konusunda da insanların Aaa, yuh diyebilecek doza gelmesi lazım. Biz oraya adam eşini dövdü diyoruz. Okuyucu, E, ben de atmıştım ne var ki? diyor. M8: O haber sıralamasında birinci sayfaya uygunluğu, o haberin büyüklüğünü belirleyen kadının gördüğü şiddet
16 24 ileti im : ara t rmalar M10: Kadına yönelik şiddet süregelen, her gün yaşanan bir olaydır. Kanıksama normal görme. Olay ancak çok önemli olduğunda birinci sayfaya yerleşir. Mesela çok abes bir durum yaşanır. Kocası karısını herkesin gözü önünde bıçaklar, darp olabilir. Farklılık, acayiplik. M3: (Olaya karışan kişi) Popüler olduğu zaman birinci sayfadan verilebiliyor. Sanatçı ya da tanınmış bir kişi olduğu zaman çoğunlukla. Saldırgan ve mağdurun görüşlerine başvurma Aile içi şiddet haberlerinde genellikle saldırganların ifadelerine yer veriliyor oluşu, haberlerde ağırlıkla onların bakış açısının egemen olmasına neden olmaktadır. Muhabirler, söz konusu haberlerde, mağdurlardan daha çok saldırganların görüşlerine yer veriliyor oluşunu, daha çok saldırıya uğrayan (mağdur) kadının konuşmak istememesinden kaynaklandığını belirtmektedir. M1, M2, M3, M4, M5, M6, M8 mağdur kadınların olayın sonrasını da düşünerek, şiddetin artarak sürebileceği korkusuyla susmayı tercih edebildiklerini söylemektedir. M2 ise bazı kadınların gördükleri şiddetin ağırlığı nedeniyle konuşacak mecali olmadığının da altını çizmektedir. M2 ve M9 bu konuda başka bir olguya daha dikkat çekmekte ve haberlerin saldırganların görüşleri üzerine yapılandırılmasının nedenini, gazetecilerin haberlerini hazırlarken ağırlıkla, polis ve adliye tutanaklarından yararlanmalarına bağlamaktadırlar: Şiddet uygulayan biri emniyette sorgulanıyor, savcılığa gönderiliyor. Hakim karşısında sorgulanıyor. Ve biz bu kişi ile bire bir konuşmasak bile, emniyetteki ifadeden yararlanıyoruz, mahkemedeki tutanakları kullanıyoruz. Dolayısıyla haberi yazarken de şiddeti uygulayanın ağzından yazıyoruz (M2). Aldatan kadın a uygulanan şiddeti haberleştirmek Aile içinde kadına yönelik şiddet pek çok biçimde gerekçelendirilmekte ve bu yolla da haklılaştırılmaktadır. Bu gerekçelerden biri de kadının eşini aldatması dır. Aldatma ile gerekçelendirilen şiddet olaylarının haberleştirilmesi sırasında, bu gerekçe, kadının şiddet gör-
17 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve mesini haklılaştırıcı bir unsur olarak metinde yer bulmaktadır. Zaman gazetesinden bir muhabir, toplumumuzun ahlak yapısı nedeniyle bunu haberlerde belirtmediklerini söylemiştir (M7). M3 ise haberde aldatan kadın vurgusunun yer almamasını kadının kişilik haklarının korunması açısından değil, diğer kadınları teşvik etmemesi için gerekli görmektedir. M5 ise, Türk toplumu bu tür şeyleri kabullenmediği için aldatan kadının uğradığı şiddeti haklılaştırabileceğini düşünmektedir. Serpil Sancar ın şu görüşü bunları yorumlamaya yardımcı olabilecek niteliktedir: Sancar a (2004) göre, Türk modernleşmesindeki kadın tahayyülü alt sınıf gelenekselliğine karşı eğitimli olarak tanımlansa da aynı zamanda mazbut, fedakar ve aileye sadakat özelliklerini içermektedir. Gazetecilerden bir kısmı, aldatma olgusunun kadının özel yaşamı ile sınırlı görülemeyeceğini, onun şiddet görmesinin gerekçesini oluşturduğu için, nedensellik ilişkisi açısından bu bilginin haberde yer alması gerektiğini belirtmektedir (M1, M4). M2, haberinde doğrudan bir aldatma vurgusuna değil, sadece şüphesine yer verebileceğini kaydedip, çünkü ben o kadının eşini aldattığına tanık olmadım dedikten sonra, Ama okuyucu, bu adam bu kadını niçin dövmüş diyecek. Bunu belirtmek zorundayız. Habercilikte, 5N1K kuralını uygularken bu ilgiyi kurmak zorundayım açıklamasını yapmaktadır. Kadın gazeteciler bu konuda erkek meslektaşlarından bir ölçüde farklılaşmaktadır. Cevaplarında mesleki davranışları ile böylesi bir soruya yanıt vermek zorunda kalan bir kadın gazeteci olmanın yarattığı karmaşa görülmektedir. Tümü, aldatmanın bir kadının şiddet görmesi için haklılaştırıcı bir gerekçe olamayacağı hakkında hemfikir olmakla birlikte, cevapları bunun haberde belirtilmesi hususunda benzer netliğe sahip değildir. Örneğin M9 un, Aldatmışsa hak ediyordur tarzı bir hak etme yargısı kesinlikle kullanılamaz. Daha çok karşı tarafın bunu ne kadar hazmettiğine bağlıdır. Gerçekten böyle bir durum varsa, erkek aldattıysa ve kadın onu dövdüyse mesela Yani çıkamadım bu işin içinden Ortada somut bir durum varsa bu yazılır; fakat bunu hak ettiği gibi bir sonuç çıkarılmaması lazım cevabında bu karmaşanın izlerini görmek mümkündür.
18 26 ileti im : ara t rmalar Zaman gazetesinden bir kadın muhabir ise (M10) farklı bir eleştiride bulunmaktadır: Bazı gazeteler eğer aldatan kadın başörtülüyse bunu ilk sayfadan verebiliyor. Kadın başörtülü olmasa, ilk sayfadan girmeyecek haber. Duruma göre değişebiliyor. Muhabirlere göre aile içi şiddetin tanımı ve kökeni Görüşülen muhabirlerin önemli bir kısmı, aile içi şiddeti, M4 ün sözlerinde olduğu gibi, Sadece erkek görülmemelidir aile içi şiddetin temelinde. Birçok farklı yolu vardır: Annenin çocuğa uyguladığı şiddet, çocuğun anneye uyguladığı şiddet... biçiminde tanımlamakta, sorunu kadına yönelik aile içi şiddetle ilişkilendirmemektedir. Aile içi şiddet tanımı ile kadınların aile içinde uğradıkları şiddet arasında doğrudan bağ kuranların ise sadece kadın muhabirler oldukları görülmektedir. Ancak yine de, bunlar bile burada ağırlıkla çocuğa yönelik şiddeti anlatmaktadır: M7 (kadın): Aile içi şiddet, ailede en az güçlü olanların - özellikle annelerin ve çocukların -kendilerinden yaşça ve daha güçlü kişilerden gördüğü baskı, fiziksel şiddet ve dayaktır. M8 (kadın): Ben bunu aileden gelen tutum ve toplumsal kültürden geldiğine inanıyorum. Sonuçta kadını aşağılayan, kadını ikinci sınıf sayan bir kültürden geliyorsanız; babanız annenizi rahatlıkla aşağılıyorsa, ittirip kaktırıyorsa ve ona her şekliyle ikinci sınıf olduğunu hissettiriyor, dövüyorsa doğal olarak siz de hak sayarak yapıyorsunuz bu tür hareketleri. M10 (kadın): Birçok araştırmanın da gösterdiği gibi şiddet öğrenilebilen bir davranış. Eşinden dayak yiyen bayanların çocuklarına daha çok şiddet gösterdiği ya da ailesinde çocukken şiddet gören kadınların evlenip eşlerinden dayak yediklerinde bu durumu kanıksadıklarından normal geliyor. Aile içi şiddetin nedenleri eğitimsizlik, çiftlerin uyumsuzluğu, psikolojik bozukluklar, ekonomik nedenler (maddi yetersizlikler), erkek çocukların yetiştirilme biçimi olarak sıralanmaktadır.
19 Altun - Gencel Bek - Esen Altun Aile İçi Şiddet Haberlerinin Üretim Süreci ve Haberlerde aile içi şiddet ifadesinin kullanımı Aile içi şiddet tanımı gazete haberlerinde yer bulmayan tanımlardan biridir. Olgunun toplumsal düzlemde isimlendirilmesi/tanımlanmasının eksikliği ile ilişkilendirilebilecek bu yokluğun gazeteciler cephesinden gerekçesi nedir? Bu sorunun yanıtına geçmeden önce, gazetecilerin aile içi şiddet sorununu toplumsal sistemle ilişkilendirmek yerine her birini birbirinden bağımsız adli vakalar olarak gördüklerini belirtmekte yarar vardır. Çoğunun yanıtından, böyle bir eksikliğin ne tür bir sorun oluşturabileceğini dahi kavramadıkları anlaşılmaktadır. Bazı gazeteciler bu tanımın kullanılmamasını gazetecilik pratikleri ile ilişkilendirmekte (M6, M7, M8, M9) ve bunda bir kasıt aramamak gerektiğini düşünmektedir (M7). Tercih ağırlıkla, haberi okuyan halkın bildiği/kullandığı kavramsal çerçeve ile ilişkilendirilmektedir. Yani gazeteciler, okuyucuların aile içi şiddet tanımını anlamayacaklarından endişe ettikleri için bu kavramı kullanmadıklarını belirtmektedir. Örneğin M6: Siz konuya akademik olarak bakıyorsunuz ve oradan bakınca haklı olabilirsiniz. Ama biz kamuoyuna yönelik bir gazete çıkarıyoruz. Eğitimli eğitimsiz, pek çok kişiye hitap ediyor. Biz haberi natürel bir hale getirmeliyiz. Biz oraya, Kadına yönelik şiddeti bitirin, aile içi şiddet önlensin! yazdığımızda, adam ne diyorsunuz kardeşim diyor. Ancak biz karını dövme, çocuklarını dövme! dediğimizde anlıyor. Onun kafasında bu tür akademik terimler yok ki. Önce bunu anlatmalıyız. Aklına yerleştirmeliyiz. Biz de isteriz, sadece haber yazalım, insanların hepsi de okusun. Ama toplumumuz o seviyede değil. Bu ülkede hala resmi görmeden, habere inanmayan insanlar var. Biz hala insanlara bu tarz şiddet olaylarının olduğunu, hatta çok yaşandığını anlatmaya çalışıyoruz. Haberin dili ve kullanılan sıfatlar Haber yazılırken, aslında olayın taraflarınca hiçbir zaman kullanılmayan pek çok tanımlamanın metinlerin içine sızdığı görülmektedir. Özellikle mağdur kadının dış görünüşüne (özellikle güzelliğine) sıklıkla vurgu yapıldığı, saldırganla ilgili ise, onun davranışını bir ölçüde gerekçelendirecek tanımların haber yazım sürecinde haberlere
20 28 ileti im : ara t rmalar eklendiği görülmektedir. Bu tanımlar haberlere niçin eklenmektedir? Açıklamalarından, gazetecilerin öncelikle haberin böyle yazılması gerektiğine inandıkları anlaşılmaktadır. M5 in haberi yazarken yazı şekline öyle geldiği için açıklaması, kadına yönelik aile içi şiddet haberlerinin kaleme alınma biçimiyle ilgili alışkanlıklara vurgu yapmaktadır. Ama dile getirilen gerekçelerin içinde bu tabirlerin haberin anlaşılmasını ve okunmasını kolaylaştırdığı yönündeki görüşler de ağırlıklıdır: M1: Bunları genellikle biz ekliyoruz. Bazı gazeteler güzel kadın dediğimizde haberi kullanıyor. Uyguladığı şiddete göre de laf aramızda- cani koca sıfatını biz ekliyoruz yine. Bu sıfatları koymamızın nedeni hem pratik hem de haberi okuttuğunu düşündüğümüz içindir. M2: Haberi bu sıfatlarla yazmazsak girmiyor. Gazetelerin yayın politikasını göz önüne alarak çalışan arkadaşlara bağlı. Kadın güzelmiş ya. Tamam, güzel kadın diyelim, minik çocuk diyelim. Ben farklı bir kurumda çalışsam daha farklı bir üslup kullanabilirim. M3: Bunlar okuyucuyu cezbetmek için kullanılan tabirler. Bunlar olunca ilk sayfa haberleri daha çok okunuyor. M4: Haberi bir yerde süslememiz lazım. M6: Haberin seslenişini ve tansiyonunu yükseltmek içindir. Karısını kırk yerinden bıçaklayan kocaya, cani koca denebilir, başka bir sıfat bulunmaz herhalde. Biz demesek bile kamuoyu diyecektir. Toplumun büyük kesiminin dile getirdiği şeyleri basın olarak bizim dile getirmeme lüksümüz yok. M7: Bunlar metinlere renk katmak için ekleniyor. Habere albeni katmak için ya da haberdeki kişilerin özelliklerini ön plana çıkarmak için, mağdurun mağduriyetini ön plana çıkarmak için. Çünkü biliyorsunuz, Türk toplumu sıfatları seviyor. M8: Bizim bir haber dilimiz vardır. Kullandığımız sıfatlar var. Habere hareket katmak amaçlı. Olayın görsel malzemesi olmadığı için
2007 * 5(2) 2007 5(2) Ankara Üniversitesi iletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi ile tiş im : araştırmaları Dergisi Çenter tor Communication Research Ankara University communication: research Journal
Ataerkillik, Piyasa ve Mesleki Değerler: Medyada Aile İçi Şiddetin Temsili ve Üretim Pratikleri
Ataerkillik, Piyasa ve Mesleki Değerler: Medyada Aile İçi Şiddetin Temsili ve Üretim Pratikleri Giriş Bu çalışma, aile içi şiddet konusunda Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu nun teknik, Avrupa Birliği nin