Trans Bireyler, Beden İmgesi ve Quuer: Garbage ile 90’lar Alternatif Ruhu Üzerine
“Bir striptiz kulübüne gittiğinizde ve sizin şarkınızı çaldıklarını duyduğunuzda, bence bu sizin için en büyük iltifattır. Bir şeyleri başarmışsınız demektir.” 1
‘Farklı’ların sesini duyurabildikleri 90’lar müziğinin en çekici yanı, bana sorarsanız, şarkı dip notlarından okuyabildiğimiz sosyo-kültürel çıkarımlar. Günümüzde her ne kadar romantikleştirerek hatırladığımız bir dönem olsa da, sosyal normalar ve toplum baskısı arasında sıkışmış ‘farklı’ her bireyin kendi dışavurumlarını gerçekleştirebildiği bir sanat yelpazesine sahip 90’lar. Rol model arayışı içinde, kendisine sunulan Barbie bebekler arasında kaybolmuş gençler içinse, bacaklarını açmaktan ve keskin cümleler kurmaktan çekinmeyen bir Shirley Manson ikonuyla Garbage’ın yeri elbette bambaşka.
1995 senesinin ana akım medyasında ‘the queerest of the queer’ nakaratıyla Shirley’nin çekici sesinden ‘queer’ fısıltıları duymak, o dönem için oldukça alışılmadık bir durumdu. Garbage’ın, grubun adını taşıyan ve 1995 senesinde çıkan ilk albümünün ikinci şarkısı Queer. Grubun şarkıyı kaydederken halktan gelmesini bekledikleri tepkiler sorulduğunda Shirley söyle yanıt veriyor.
“Bir tepki beklemiyorduk aslında, biz sadece önem verdiğimiz şeyler hakkında sesimizi yükseltiyorduk. LGBT her zaman için hem benim hem de grubun kalben desteklediği bir komün olmuştur. LGBT için insan haklarını her zaman savunduk. O zamanlar biz de aykırı olarak görülüyorduk ve o komün de dışlanıyordu, biliyorsunuz. Çok değişime şahit olduk, bu fevkalade, fakat 1995... Evet, çok farklıydı.”2
‘Farklı’ların dayanışması içinde, önem verdikleri değerler için seslerini yükselten bir alternatif rock grubu fikri aslında 90’lar müziği için pek yabancı bir kavram olmasa gerek. Günümüzde, toplumsal cinsiyet kavramı odağındaki müzikten edebiyata pek çok sanat eserinin hem görünürlüğü hem de erişilebilirliği daha fazla. Sosyal medya çağında, daha çok insana ulaşabilen ve doğru orantılı olarak daha çok geri bildirim alabilen eserlerle karşı karşıyayız. Büyüklü küçüklü ortaya atılan bu ederler sayesinde ‘farklı’yı benimseyen sanatçı ve benimsenen fanları arasındaki bağı ne derece güçlendirdiği aşikâr. Fakat bundan 20 sene öncesi için aynı etkileşimi tahmin etmek oldukça zor. Sosyal medyayla kıyaslandığında, bu derece interaktif bir yapı yerine, şarkı sözleri ve röportajlara dayalı daha tek taraflı bir iletişim olduğunu öne sürmek çok yanlış olmayacaktır. Buna rağmen dönemin ‘farklı’ grubu Garbage’ın LGBT bireylerine karşı olan pozitif tutumu, LGBT bireyler ve grup üyeleri arasında zamanın ötesine varan bir bağ kurulmasını sağlamış. Shirley, ‘favori fan hikâyesi’ sorulduğu zaman şu hikayeyi anlatıyor.
“İlginç bir şekilde, favori fan hikâyelerim, nedenini tam olarak bilemesem de transgender fanlar. Onlarla tanıştığımızda henüz ilk gençlik dönemlerinde oluyorlar ve hayatlarında büyük bir değişkenlik olduğunu hissedebiliyorsunuz. Daha sonra, geri dönüp onları ziyaret ettiğimizde, onları tamamen farklı bir cinsiyette, çok daha özgüvenleri yerinde ve mutlu olarak buluyoruz. Bu değişimi görmek muhteşem.”2
Elbette gruba karşı duyulan sempatinin sebebinin yalnızca ‘Queer’ şarkısı olmadığı aşikâr. Garbage’ın 2001 yılında çıkan 3. Albümü Beautiful Garbege’ın çıkış şarkısı Androgyny, Shirley’nin toplumsal ‘kadın’ normlarından sıyrılıp bacaklarını aralayarak oturduğu, saçlarını kısacık kestirdiği ve “you free your mind in your androgyny” çağrısı eşliğinde yarı kadın-yarı erkek kıyafetiyle hermafroditi canlandırdığı klibiyle LGBT ilgisini üzerine çekti. Grubun toplumun cinsiyet rollerinden bağımsızlığa ilişki tutumu, şüphesiz günümüz LGBT fan kitlelerinin gruba karşı sempati beslemesindeki temelleri oluşturuyor. Grup üyelerinin bugüne değin verdiği röportajlarda pek çok kez cinsiyetten bağımsız insan eşitliğini vurgulayan açıklamaları da, Garbage ve Queer kavramlarını birbirine yakın görmemize sebep oluyor. Shirley’nin seksi, utanmaz ve en önemlisi güçlü imajı ile seksist bakış açısına karşı duruşu çoğu kişi için ilham verici.
”Ben agresif bir kadınım. Bilirsiniz, erkeklerden korkmam. Erkekleri severim. Onları, kendime eşit görürüm. Onların çevresinde kendimi rahatsız hissetmem. Erkeklerin çevresinde her zaman iyi hissederim ve onlar da bana her zaman iyi davranır. Yine de bazen seksist, kadın düşmanı birine denk gelsem, şanslıyım ki, ailem bana onlarla nasıl baş etmem gerektiğini öğretti. Dangalaklarla baş edebilirim, onları zorlarım. Fakat her kadın bu şekilde değil. Her kadın benim sahip olduğum anne babaya sahip değil, aynı özgüvene sahip değil, iyi bir eğitimin avantajlarına sahip değil. Seksist bir domuza rastladıklarında bir adım geri çekiliyorlar ve zorlamak istemiyorlar. Bu beni çok rahatsız ediyor, bu nedenle sistemin değitiğini görmek istiyorum.”3
90’ların ikonlaşmış yıldızlarından biri olan Shirley, günümüzde dahi çekici tarzıyla çekingenlikten uzak tavırlarıyla dikkat çekiyor. Sosyal normlara karşı güçlü duruşuyla tanıdığımız Shirley’nin yüksek özgüveni ve enerjisine hayran kalmamak elde değil. Günümüzde 50 yaşında olan ve yaşlanmaktan keyif aldığını her fırsatta dile getiren şarkıcı, 40 yaşına kadar fiziksel görünüşüne dair endişelerini atlatamadığını da itiraf ediyor. 90’ların en beğenilen kadınlarından birinin ağzından bu cümleleri duymak pek çok kişiyi şaşırtsa da, Shirley’nin 90’larda kendi bedeniyle ilgili düşünceleri; belki de benliğimizdeki ‘ama’ları kırmamız ve beden imgemizle daha barışık olmamız için güzel bir örnek.
“Saçma sapan şeyler hakkında sürekli endişelenmiş gibi hissediyorum. ‘Yeterince sevimli değilsin, yeterince zeki değilsin, yeterince ince değilsin’; çılgınca şeyler. Şimdi geriye dönüp baktığımda 'Tanrı aşkına dostum aklında neler geçiyordu? Fazlasıyla tatlıydın!'' diye düşünüyorum. Bu bir enerji kaybıydı ve sanırım pek çok kadın böyle hissediyor. Çünkü kendilerini dergilerde gördükleri imajlarla ilişkilendiremiyorlar, yeterli olmadıklarını düşünüyorlar. İşin aslı şu ki, yeterlisiniz. O imajlar oynanmış ve mükemmel olması için yaratılmış, kendinizden mükemmel olmayı bekleyemezsiniz. Hiç kimse değil. Ben bunun farkında değildim, şimdi aştığımı düşünüyorum. (...) Kulağa inanılmaz klişe gelse de, yaşlanmanın en harika yanlarından biri de bu. Kendinizde fiziksel bir bozulma görebiliyorsunuz, ancak entellektüel ve filozofik olarak sürekli daha ileri gidip kendinizi geliştiriyorsunuz.”4
Toplumdaki yanlışları benimseyemeyen, daha iyi olabilecekken iyileştirilmeyen şeylere sesini çıkaran, evrensel etiğe uymayan şeyleri eleştiren, ‘farklı’lıkları kabullenen ve ‘farklı’lara var oluş hakkı tanımayanlara karşı çıkan; bütün bu sebeplerden dolayı doğası gereği agresif olan ve sesini yükseltmekten korkmayan ben, biz ve bizim bir yansımamız olan Shirley… Müziğin yalnızca melodiler ve şarkı sözleriyle değil, bir müzik grubunun toplumla olan etkileşimi ve global güzene karşı duruşu ile günümüzde zoru başaran Garbage. Ve 90’lardan bize kalan en güzel duygulardan bir tanesi, anarşi.
1) Shirley Manson on The Late Late Show with Craig Ferguson 26/08/2011
2) Garbage's Shirley Manson on "20 Years Queer"
3) Personaje - Shirley Manson, 29 Haz 2016
4) Shirley Manson - Rush Hour Entertainment
Trans Bireyler, Beden İmgesi ve Quuer: Garbage ile 90’lar Alternatif Ruhu Üzerine18 Mayıs 2017