Bademcik İltihabı (Tonsilit)
Bademcikler dilin arka kısmında ve boğazın her iki yanında bulunan yapılardır. Tıpta tonsil olarak adlandırılan bademcikler, geniz eti (adenoid) ile birlikte bağışıklık sisteminin bir parçası olup lenfositlerin üretiminden sorumlu lenfoid dokularını oluşturur. Geniz eti nazofarenks olarak adlandırılan burnun arka kısmındaki geniz bölgesinde yer alırken bademcikler dil kökünün iki yanına yerleşmiştir. Bağışıklık sisteminde yardımcı role sahip olan bademcikler, ağız ve burun yoluyla vücuda giren mikroorganizmalara karşı vücudu savunmakla görevlidir. Bağışıklık sisteminde ana rol ise sistemik üretilen lenfositler ve mukozal immünoglobulinlere aittir. Bademciklerin normalden büyük boyutta olması veya sık olarak iltihaplanması, vücutta bazı olumsuzluklara neden olabilir. Tonsillit olarak adlandırılan bademcik iltihabının sürekli tekrarlaması halinde çocuklarda büyüme ve gelişim geriliği, böbrek iltihabı, kalp romatizması, eklem hastalıkları gibi bazı ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Aynı zamanda bademciklerin normalden büyük olması veya sürekli iltihaplanmaya bağlı olarak şişmesi uyku apnesi, horlama, ağız kokusu ve yorgunluk, sinirlilik, depresyon gibi olumsuzluklara neden olabilir. Bu nedenle bu gibi durumlarda bademcik ameliyatı olarak adlandırılan işlem yardımıyla bademciklerin alınması önerilebilir.
Bademcik İltihabı (Tonsillit) Nedir?
Bademcik İltihabı (Tonsillit) Belirtileri Nelerdir?
Bademcik İltihabı (Tonsillit) Nedenleri Nelerdir?
Bademcik İltihabı (Tonsillit) Teşhisi Nasıl Konulur?
Bademcik İltihabı (Tonsillit) Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bademcik Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılmalıdır?
Ağız ve burun yolu ile vücuda giren virüs ve bakterilerin tutulmasından sorumlu olan bademcikler, bazen bu mikroorganizmaları yok edemez ve mikroorganizmaların bademcikler üzerine yerleşerek çoğalması sonucunda tonsillit ortaya çıkar. İltihaplanma ile birlikte bademciklerin boyutu arttığından bu durum halk arasında bademcik şişmesi olarak da adlandırılır. Özellikle başın arkaya doğru eğilmesi ile birlikte şişen bademcikler elle hissedilebilir. Neden olduğu ağrı, yemek yeme ve yutkunma güçlüğü gibi olumsuzluklar nedeniyle bademcik iltihabı hastalar için günlük yaşamı zorlaştırabilir. Özellikle çocukluk çağında çok sık olarak karşılaşılan bademcik iltihabında bademciklerin soluk yolunu tıkayacak boyutlara ulaşması ve sürekli olarak iltihaplanması halinde tonsilektomi olarak adlandırılan bademcik ameliyatı önerilebilir. Bademciklerin bağışıklık sisteminde hayati bir göreve sahip olmamaları nedeniyle kar - zarar ilişkisi gözetilerek hekimler tarafından gerekli görüldüğü durumlarda alınması gerekebilir. Tonsilektomi operasyonları, uzun yıllardır çocukluk çağında yapılan cerrahi operasyonların çok büyük bir kısmını oluşturmaktadır.
Bademcik iltihabı her yaştan bireyde çok yaygın olarak görülen sağlık sorunlarından bir tanesidir. Bu nedenle belirtileri de pek çok birey tarafından kolaylıkla hissedilebilir ve ayırt edilebilir niteliktedir. En yaygın olarak görülen tonsillit belirtileri arasında şunlar yer alır:
Yutkunurken boğazda ağrı hissetme
Ses tınısında değişiklikler
Besinlerin yutulmasında ve dolayısıyla beslenmede güçlük çekme
Başın arkaya verilmesi ile boğazda ele gelen şişlik
Bademciklerin şiş, kızarık ve bazen de üzeri beyaz, iltihaplı bir görünümde olması
Ateş, üşüme ve titreme
Yukarıdaki belirtilerle kendini gösteren bademcik enfeksiyonları genellikle çocukluk döneminde çok daha sık şekilde görülür. Yaşla birlikte solunum yollarının çapındaki genişlemeye bağlı olarak bademcik iltihabının görülme sıklığı da azalır. Fakat yetişkinlik döneminde karşılaşılan tonsillit olguları çocukluk dönemine göre çok daha ağır seyreder.
Solunum yollarının mikroorganizmalarla ilk karşılaşma yeri ve ilk savunma merkezi olan bademcikler, mikroorganizmalarla savaşan beyaz kan hücreleri üretir. Aynı zamanda enfeksiyona karşı hassas bir yapıya sahip olması nedeniyle bakteri ve virüslerin istilasına oldukça açık yapılardır. Bademcik enfeksiyonlarının çok büyük bir kısmından virüs enfeksiyonları sorumludur. %15-30 aralığındaki daha az bir kısmı ise bakteriyel kaynaklıdır. Bakteriyel tonsillitlerin en yaygın nedeni streptokok olarak adlandırılan bakteri grubudur. Özellikle çocukluk döneminde okullar, servis araçları gibi toplu ortamlarda sıklıkla bulunmaya ve yaş itibariyle hijyen konusuna gereken özenin gösterilmemesine bağlı olarak bu enfeksiyonlara çok sık şekilde rastlanır. Damlacık yoluyla bulaşan bademcik enfeksiyonları kalabalık ortamlarda öksürme ve hapşırma gibi eylemlerle kişiden kişiye çok kolay bir şekilde bulaşabilir. Hasta kişilerin toplu ortamlardan uzak durarak evde istirahat etmesi, öksürme ve hapşırma sırasında ağzın mendille kapatılması, ellerin gün içerisinde sık sık ve özellikle de öksürme ve hapşırmanın ardından su ve sabunla yıkanması bulaşmanın önlenmesi konusunda oldukça etkilidir.
Tipik tonsillit şikayetleri ile sağlık kuruluşlarına başvuran hastalarda detaylı tıbbi öykü ve şikayetler dinlendikten sonra hekim tarafından fiziksel muayene yapılır. Ahşap çubuklar yardımıyla dil aşağı doğru bastırılarak boğaz ışık altında incelenir. Bu inceleme ile boğazdaki şişlik ve kızarıklıklar, bademciklerdeki şişlik ve iltihaplanmalar kolaylıkla görülebilir. Ayrıca boynun arkaya doğru eğilmesi ile bademciklerin olduğu bölgeler elle muayene edildiğinde de şişlik fark edilebilir. Boğaz enfeksiyonlarını da içerisinde barındıran birtakım diğer hastalıkların ayırt edilebilmesi için kulak ve burun da uygun ekipmanlar yardımıyla ışık altında incelenebilir. Enfeksiyöz mononükleoz gibi bademciklerle birlikte bağışıklık sisteminde görevli bir diğer organ olan dalakta da büyümeye neden olan hastalıkların ayırt edilebilmesi için elle karın muayenesi yapılabilir. Aynı zamanda steteskop yardımıyla solunum sesleri dinlenebilir, vücutta herhangi bir deri döküntüsü sorunu olup olmadığı kontrol edilebilir. Bademcik iltihabı teşhisi alan hastalarda enfeksiyona neden olan mikroorganizmaların tespiti için boğazdan sürüntü örneği alınarak incelenmek üzere mikrobiyoloji laboratuvarlarına gönderilebilir. Tanıyı desteklemek ve güncel sağlık durumu hakkında bilgi almak için kan testleri ve bazı tıbbi görüntüleme tekniklerinden yararlanılabilir. Tüm bu işlemlerin sonucunda hastalığın teşhisini alan bireylerde tedavi planı şekillendirilir.
Bademcik iltihabı yaşayan bireylerde enfeksiyona yol açan mikroorganizma tespit edildikten sonra bakteri kaynaklı ise antibiyotik kullanımı önerilir. Fakat viral kaynaklı enfeksiyonlarda antibiyotikler herhangi bir fayda sağlamaz. Bu nedenle bilinçsiz antibiyotik kullanımından kaçınılmalıdır. Ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar ile boğaz spreyleri, gargaralar mevcut semptomların hafifletilmesi ve giderilmesi amacıyla kullanılabilir. Çok sıcak ve çok soğuk içeceklerden kaçınmak, bol bol su içmek ve boğazı tahriş etmeyecek türde besinleri tercih etmek hastalığın iyileşmesine yardımcı diğer önlemlerdir. Sürekli tekrarlayan ve sağlık sorunlarına yol açan bademcik enfeksiyonlarında hekim önerisi ile tonsillektomi operasyonu uygulanması gerekebilir. Bademcikler savunma sisteminin olmazsa olmaz parçaları olmadığından, gerekli görüldüğü takdirde özellikle de vücutta faydadan çok zarara yol açması halinde ameliyat ile alınmalıdır.
Bademcik ve geniz eti operasyonlarını gerekli kılan en önemli olumsuzluklar şunlardır:
Çok sık geçirilen bademcik enfeksiyonları (Yılda 3 kez ve daha fazla)
Bademciklerin tek taraflı büyümesi
Besinlerin bademcikler üzerinde birikerek ağızda kötü kokuya neden olması
Bademciklerin nefes almayı ve yutmayı güçleştirecek derecede büyümüş olması durumlarında bademcik ameliyatı ile tonsillerin alınması önerilebilmektedir.
Tonsillektomi operasyonları yılın her mevsiminde uygulanabilir. Fakat operasyon sonrasında ağrı nedeniyle özellikle çocuklarda sıvı alımı zorlaşabildiğinden hava sıcaklığının yüksek olduğu yaz aylarında yapılması genellikle önerilmez. Operasyonlar genellikle risksizdir, fakat tüm cerrahi operasyonlar minimal düzeyde de olsa belirli riskler taşıyabilir. Bu konuda gerekli bilgilendirmeler operasyon öncesinde hekimler tarafından yapılır. Operasyon sonrasında ilk gün hafif kanama görülmesi normaldir. Fakat bu kanamanın daha uzun sürmesi veya şiddetli olması halinde hekime başvurulmalıdır. Operasyon bölgesinin korunabilmesi için ameliyat sonrasında belirli bir süre boyunca katı, tahriş edici ve sert besinlerin tüketiminden kaçınılmalıdır. Çocularda bademcik ameliyatının gerekli olması halinde uyku apnesi, yılda 7 kez ve daha fazla enfeksiyon geçirme gibi ciddi durumlar söz konusu olmadığı takdirde genellikle 2,5 yaş ve sonrası beklenir. Hekim tarafından gerekli görülmesi ve alanında uzman cerrahlar tarafından uygulanması ile bademcik ameliyatları korkulacak işlemler değildir ve güvenle uygulanabilir.
Bademcik iltihabı (tonsilit) ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.