İmam Rabbani ve Bediüzzaman Vizyonuyla Siyasal İslam | Sorularla Said Nursi
AnasayfaSiyasetSiyasal İslamİmam Rabbani ve Bediüzzaman Vizyonuyla Siyasal İslam
08.10.2008 Sorularla Said Nursi Siyasal İslam 0
Siyasal İslam’ günümüzde şuyu bulmuş, muayyen ve muhtelif karşılıkları olan kavramlardan biridir. Herkes bu kavrama farklı manalar yükleyebiliyor. Geleneksel, me’luf, alışılmış İslami anlayışın ve kalıpların dışında siyaseti öne alan ve önceleyen yaklaşıma, kısaca basmakalıp bir ifadeyle ‘Siyasal İslam’ denebilir. Ya da Cemaleddin Afgani çizgisinde; fikirden ziyade hareketi, altyapıdan ziyade üstyapıyı, eğitimden ziyade siyaseti ve kitle hareketini şiar edinen bir anlayıştır da denebilir. Esasen adı üzerinde Siyasal İslam, siyaseti önceleyen bir anlayıştır. Ve İslam’ı genellikle siyasi çerçevede yorumlayan bir görüş ve akımdır. Siyasal İslam bir ifrat ise her şey zıddıyla kaim olduğuna göre bunun bir de tefriti olmalıdır. İslam’ı tamamen siyasetten ve dünyadan dışlayan anlayış ve bu anlayışın oluşturduğu akım. Bu bağlamda bazıları, İslam’da siyaseti temelden inkar etmektedirler. Hatta İslam’a göre ‘devlet’ mefhumunu bile inkar etmektedirler. Onlara göre İslam’da devlet ve modeli yoktur.
Yine aynı taifeye veya benzeri gruplara göre, İslam’da iktisadi bir model de yoktur. “Öyleyse İslam’ı bu işlere bulaştırmayın!” yaklaşımı içindedirler. Belki de, İslam’ın getirmiş olduğu esneklikten ve elastikiyetten dolayı bu zehaba kapılıyorlar. Halbuki devlette ve iktisatta İslami umdeler vardır. Ve bu bağlamda Bediüzzaman’ın dediği gibi, İslam yeni bazı ahkamlar getirdiği ve ürettiği gibi, daha öncekileri tadil ettiği de çoktur. Bu ikinci kısma ‘şeriat-ı muaddile’ diyoruz. Yani varolan hukuku tadil eder, yeniden düzenler, reorganize eder. Bu bağlamda İslam cahiliye dönemindeki nikah çeşitlerini ve formlarını bir düzene sokmuş ve teke indirmiştir ve ıslah etmiştir. Dolayısıyla eskiden kalma diye bütün hukuk normlarını bir çırpıda atmamıştır. Genel çizgi içinde sapmış olanlar düzeltilmiştir. Ve ‘hıyarukum fi’l cahiliyyeti hıyarukum fil islam’ hadisi de bunu teyid eder. Yani cahiliye döneminde hayırlı olan kimseler ve insanlar İslam’da da hayırlıdırlar ve hayırlı olmuşlardır. ‘El İslamu yecibbu ma kablehu’ yani İslam’ın kendisinden öncekileri kesip attığı yönündeki hadisin delalet ettiği mana ise eskiden kalma ‘bakiye kusurlar’ demektir. İslam bu kusurlar için bir zaman aşımı ve mürur-u zaman olmuştur. Bu suçların bir kısmı da, cahiliye dönemindeki ortamın ve hukuksuzluğun ürünüdür. Dolayısıyla bu ortam da Habil ile Kabil birbirine karışmıştır. İslam; ‘şeriat-ı muaddile’ olan ikinci kısmıyla bazı cahiliye kalıntısı nikah formlarını ıslah ederek ibka etmiştir (Mekasid el Şeria el İslamiyye, Allame Muhammed Tahir Bin Aşur, s. 158.) Kölelik müessesesi de böyledir. Cahiliye döneminde sınırsız ve sorumsuz bir kölelik anlayışı vardır. İslam tedrici olarak bu müesseseyi ortadan kaldıracak tedbirler almış ve kölelik müessesesini tadil etmiştir. Günümüzde Türkiye’de çok tartışılan meselelerden birisi olan; erkeğe verilen zevcesini dövme izni de bu kabilden bir meseledir. Hayreddin Karaman bu hususta şunları kaydetmektedir: Kur’an’da hafifçe dövmeye izin verilen (tavsiye veya emredilen değil) tek durum, ailenin huzur, düzen ve şerefini ihlal eden, öğüt ve uyarılara kulak kapatan kadının durumudur, bu durumda bile Hz. Peygamberin yönlendirmesi işin başka yollardan çözülmesidir. Özetle İslam sopayı getirmemiş, var olanı asgariye indirerek bıraktırmayı amaçlamıştır. (Kadın Dövülür mü, Hayreddin Karaman, Yeni Şafak Gazetesi, 24 Eylül 2000 Pazar.) Burada varolanı tahfif, şeriat-ı muaddilenin bir sonucudur.
Bu gelişmeler aynı zamanda Bediüzzaman’ın isabetini ve haklılığını tescillemektedir. Yabancı akademisyenler de, bu husus üzerine vurguda bulunuyorlar. Aynı gerçeğe bir Batılı ilim adamı, akademisyen de parmak basıyor. Los Angeles California Üniversitesi’nden Prof. Leonardı Binder, İslam siyaset ilişkisi üzerine ilk kitabını 1961 yılında yayımlamış. Daha ziyade dilimize çevrilen ‘Liberal İslam’ (1988, Yusuf Kaplan tarafından çevrilmişti) kitabıyla tanınıyor. İşte ‘Siyasal İslam’ tartışmalarının künhüne ve temeline yılların birikimi ve tecrübesiyle yabancı bir göz olarak ve gözlemci olarak ışık tutacak sözleri: “Türkiye bence merkezi bir öneme sahip. Çünkü Türkiye’nin çok geniş potansiyelleri var. Bütün sorunlarına rağmen Batı’ya en yakın Müslüman ülke. Siz modern çağlarda İslam’ın en önemli savunucusu olacaksınız. İran’a bakın. Orada ülkeyi kurtaran İslam’dır. Öyle iddia edildiği gibi İranlılar İslam’ı kurtarmış değildir. Zaten İranlılar da ortak gerçekler ışığında İslam’ı yeniden tanımlıyorlar. Artık ‘filan ayetullahın görüşü doğru değil, yıllar öncenin şu adeti yanlış, değiştirmeliyiz…’ demekten çekinmiyorlar. Bütün bu değişimlerden Türkiye’nin endişelenmesine hiç gerek yok. Türkiye İslam dünyasını ihmal etmemeli; aksine onları kucaklamalı ve değişimlerine yardımcı olmalıdır.
Şah Cihan, İmam’ın huzuruna gidip, babasını kuvvet yoluyla devirmeyi planladığını ve yerine geçmeyi düşündüğünü, arz etti. Fakat İmam, Şah Cihan’ın babasına karşı gelmesine ve böyle bir komplo kurmasına razı olmayıp, bu fikrinden vazgeçmesi için ona nasihat ve tenbihte bulundu. Ve ona şöyle dedi: “Babana git, elini öp, gönlünü al ve af dile. Yakında zaten senin dediğin olacaktır…” Şah Cihan, İmam’ın buyruğunu dinleyip, isyandan vazgeçti. Hicri 1037 (M. 1627) tarihinde babası vefat edince de saltanat İmam’ın işaret ettiği gibi kimsenin burnu kanamadan Şah Cihan’ın eline geçti (Ekrem Sağıroğlu, İmam-ı Rabbani, Yasin Yayınları, s. 184.) Bu hareketin Bediüzzaman ıstılahında karşılığı, müspet harekettir. İhvan, 1952 yılındaki Hür Subaylar darbesine ve devrimine destek vermesine rağmen daha sonra bu görüşünü ve tavrını tadil etmiş ve kesinkes askeri darbelere menfi tavır almıştır. Bediüzzaman siyaseten tepeden inmeci (topdown) bir metod takip etmediklerini belirttiği gibi yine askeri dairede üstten inmeci yani inkılapçı bir çizgi izlemediklerini anlatır ve bunu ihsas ettirecek karinelerden bile kaçınır ve sakınır. İşte Kastamonu Lahikası’nda bu hususla ilgili beyanı:
Batini tekamül ve ruhi terbiyeden sonra, İmam-ı Rabbani, Cenab-ı Hakk’ın kendisini büyük bir göreve hazırladığını ve istihdam ettiğini görüyordu. Kendi durumunu ve istihdam edilişini Nakşibendi sadatından ve altın silsilesinden; Ubeydullah Ahrar hazretlerinin sözlerinin ışığında izah eder:” Eğer şeyhlik ve irşada meyletsem ve biat toplamaya heveskar olsaydım (benden maada), hiçbir şeyhe biat almak nasip olmazdı. Ama Cenab-ı Hakk, benim için başka bir vazifeyi murad etti. Bu da şeriat-ı semhayı yaymak ve hanif milleti teyid etmektir…” İmam-ı Rabbani bu söz üzerine şöyle bir istidrak ve istitradta bulunur:” Ubeydullah Ahrar, sultanların yanına gidiyor ve meclislerinde hazır oluyor ve batini tasarruf gücüyle, ruhi melekesiyle onlara tesir ediyordu. Ona itaat ediyorlar ve bir sözünü iki etmiyorlardı. O da şeriatın neşri için onlardan yardım ve güç alıyordu.” (El İmam Serhendi: Hayatuhu ve A’maluhu, Ebu’l Hasan en Nedvi, s. 272-273.)
Bozuk düzeni ıslah ve tamir adına bu tarz askeri kalkışmalardan medet ummak, su-i zanlara neden olmaktadır. Hatta o kadar ki, bu, otorite sahiplerini, kendi otoritelerine en büyük tehdidin din ve diyanet camiasından geldiğine inanmalarına vesile olmaktadır. Onların vehimlerini, din ve diyanet ehline ve cereyanlarına karşı kaşımakta ve tahrik etmektedir. Bunun sonucu, dini ve dini cereyanları kökten silmeye yönelik tenkil (isti’sal ve eradication) ve ta’kip girişimlerine neden olmaktadır. Buna; karşı devrim veya devlet darbesi de (coup d’etad) diyebiliriz. Ya da başka bir ifadeyle şiddet şiddeti tevlit etmektedir. Cezayir ve Türkiye’deki benzer süreçler (Ocak ve Şubat süreçleri) veya bizdeki adıyla 28 Şubat süreci benzeri yanlış metodların ürünüdür. Bu tarz usulsüz çıkışlar sonucu, durumdan vazife çıkaran bazı çevreler cemaatları dahi örgüt kapsamında mütalaa etmektedir. Nuh Mete Yüksel’in Fethullah Hoca hakkında 313’üncü maddenin uygulanmasını ve işletilmesini istemesi gibi. Bunlar hep metodik sapmaların bir ürünüdür. Refah örneğinde sapma, İmam Rabbani çizgisinden sapmadır. Diğerinde ise Bediüzzaman çizgisinden… Bu açıdan sapmalardan birisinde; karşılıklı suçlamalar çerçevesinde ‘mürid-i mürted’ kelamları edilmiştir.
İmam Rabbani Guwalior hapishanesinden çıkarıldıktan sonra askeri gözetim altında kaldığı 4-5 yıl zarfında devlete isyana yeltenen Cihangir’in emirlerinden Mehabet Han’a bu fikrinden vazgeçmesi için nasihatta bulunmuştur. İç karışıklığa ve çalkantıya meydan vermemesini istemiştir. Bu da basiretinin ve içgözünün açıklığına, iç bilgisinin ve tevfik-i ilahinin sırdaşı olduğuna delildir. Hiçbir zaman şaibeli ve şüpheli yollara tevessül etmemiştir. Hiçbir zaman ‘el meheccetü’l beyza’ olarak tarif edilen nurlu ve beyaz yoldan ayrılmamıştır. Ebu’l Hasan en Nedvi’nin deyimiyle: “Yıkmak yerine yapmayı, menfi hareket yerine müsbet hareketi, izale yerine ikameyi rehber edinmişti. İşte bu yol, bütün zarar ve tehlikelerden beri ve halidir…”
El Müçtema Dergisinin muhabiri Hasan Ali Duba, bu metodun Müslüman Kardeşler’in metoduyla bağdaşıp bağdaşmadığını, bağdaşırsa ne kadar bağdaştığını soruyor. İşte Allame Nedvi’nin tarihi cevabı: “Evet, yakındır. Bizim onlarla ilgili geçmiş bir beraberliğimiz ve müşterek tecrübemiz oldu. Ama yüzde yüz her konuda müttefik olduğumuzu söyleyemem. Bununla birlikte onları taktir ve tebcil ediyorum. Müslüman kardeşleri tanıdım ve benim Hasan el Benna’nın ‘Davet ve Davetçi’nin Hatıratı’ adlı kitabında önsözüm vardır. Lakin Hasan el Benna ile görüşmek nasip olmadı. Bununla birlikte şakirt ve dostlarıyla görüştüm. Bir müddette onlarla birlikte oldum. ‘İhvan’a Konuşmak İstiyorum’ adlı kitabımı onlara ithaf, hasr ve tahsis ettim. Bu kitapta onlarla ilgili bazı çekince ve mülahazalarımı ortaya koydum. Hürmet, taktir, tasdik ve hayranlıkla birlikte bazı çekince ve mülahazalarım oldu. Kardeşin kardeşe, dostun dosta nasihati, tavsiyeleri ve eleştirileri babından…” (El Müçtema, sayı: 1338.)
“Kardeşiz; fakat siyaset noktasında değil!” II. Dünya Harbi’nin ardından demokrasi cephesi kazanıp, 1946 yılında çok partili hayata geçilir ve 1950’de DP, halkın ak zaferiyle iktidara gelir. Herkes serbestçe yazıyor, çiziyor, konuşuyordu. CHP’nin “sürü, güdülen, anlamayan” halkını, daha doğrus...