:: Türkmenistanyñ Hronikasy ::
Saıt boıunça gözleg
Biz hakda Täzelikler Makalalar Hukuk we azatlyklar Hasabatlar we dokumentler Dissident Forum
Makalalar | Maral Sazakowa Print version
Türkmenistanda rewolıusiıa bolarmy?
Gyrgyzystanda hem, Tunisde hem korrupsiıa çümen prezidentler halk gazaby, oppozisiıanyň guramaçylykly işi netijesinde häkimiıetden çetleşdirildi. Emma Türkmenistanda ne gahar-gazaba çykıan halk, ne-de guramaçylykly oppozisiıa bar. Şeıle ıagdaıda rewolıusiıa barada gürrüň etmek ir dälmi?
Ynanyşıan klasdaşlarymyň biri maňa bu barada pensiıadaky kakasy bilen hem gürleşip görmegi maslahat berdi. 71 ıaşly professor Orazow (ady üıtgedildi) Türkmenistanda rewolıusiıa bolup-bolmajagy baradaky soraga ajy ıylgyrdy-da, ilki: “Korrupsiıa bilen ıaranjaňlyk Türkmenistanda boljak rewolıusiıany sallançakda bogaımasa ıagşy” diıdi. Ol soňra biraz pikirlenip şeıle diıdi: “Meniň pikirimçe, her hili ıagdaı bolsa-da, ahyry üıteşikligiň bolmagy gutulgusyz! Sebäbi hiç zat, şol sanda türkmen durmuşy hem bir ıerde durmaıar, ösıär.” Men professor Orazow bilen eden gürrüňimiň käbir böleklerini ıazga geçirdim.
Sorag. Türkmenistanda oppozision partiıalar, döwletden garaşsyz işleıän jemgyıetçilik guramlary ıok ıa açyk işläp bilenoklar. Nyıazowyň repressiw çäreleri halky syıasatdan daşlaşdyrdy, soňky 25-30 ıylda ıetişen nesil sowet döwründe bilim alan nesle garanda okuw-bilimden binesip galan hasaplanıar. Munuň üstesine, işsizlik, neşekeşlik hem giň ıaıran, döwlet propagandasy bolsa aldawçylyk hüjümini barha güıçlendirıär. Şeıle ıagdaıda üıtgeşiklik bolup bilermi?
Professor Orazow. Syıasy oppozisiıanyň ıa garaşsyz jemgyıetçilik guramlarynyň bolmazlygynyň üıtgeşikligi yza çekıänligi dogry, ıöne çykalgasyzlygyň, basyşyň, ıalan propanadanyň üıtegşikligi çaltlaşdyrıan halatlary hem az däl. Süıtli gazanyň gapagyny ıayp goısaň, aşagyndaky ot pessejilk hem bolsa, ol çogıar. Nyıazow şol gapagy berk ıapyp saklady, Berdimuhamedow hem şony etjek bolıar. Emma bu rewolıusiıa ıa hökümet çalyşmak synanyşygynyň bolmajagyny aňlatmaıar. İadyňyzda bolsa, Nyıazow 1994-nji ıylda Abdy Kulyıewiň adamlaryny (Hoşaly Garaıew bilen Muhammetguly Aımyradowy) Daşkentde tutduryp, Aşgabada getirip türmä basypdy. Sebäbi olar nähilidir bir üıtgeşiklik etjek bolupdylar. Soň Boris Şyhmyradowyň adamlary hem nähilidir bir üıtgeşiklik pikirini edipdiler. Häzir hemme zat anyk ıazylmasa-da, harbylaryň, Milli howpsuzlyk ministrliginiň içinde-de üıtgeşiklik islänler we hereket etjek bolanlar azam bolsa bar. 1990-njy ıyllaryň ikinji ıarymynda harbylaryň Gazanjykdan Aşgabada tankly ugramagy hem Garaganda bir toı ıerinde atylyp öldürilmegi, general Muhammet Nazarowyň toparynyň köpçülikleıin türmä basylmagy ıöne ıerden bolan zatlar däl.
Sorag. İöne şol basha-baslyklar, repressiıa Türkmenistanda bolmaly özgerişleri bökdedi, ol ıene üıtgeşiklik bolmagynyň öňüni almazmy?
Professor Orazow. Belli bir wagta çenli alar, emma uzak däl. Sebäbi ol repressiıa ıalana daıanıar. Halk Abdy Kulyıewiň nähili ıaşap geçenini hem bilıär, Nyıazowyň nähili ıaşap geçenini hem bilıär. Häzir Türkmenistanda iň baı adam Berdimuhamedow hasaplanıar. Halk ıokary gatlakda ıaşaıanlaryň nähili ıaşaıanyny görüp, özüniňki bilen deňeşdirip bilmez ıaly samsyk däl.
Sorag. Halkyň düşünjesi, tebigy akyly bir başga, hereket etmek, syıasy guramaçylyk ukyby hem bir başga zat. Galyberse, türkmen regionlarynyň bir-birinden daşlygy, tire-taıpa duıgulary, adamlaryň biri-birine ynanmazlygy hem diktator režimiň ömrüni uzaldıar. Siz bu faktorlary inkär edıärsiňizmi?
Professor Orazow. Men bu faktorlaryň hiç birini inkär etmeıärin. İöne Sowet sistemeasy hem uzak gitjek ıalydy. Emma ıykyldy. İogsa, sowet halky ony ıykjak bolup, ıarag alyp göreşe hem çykmady...
Sorag. Siz türkmen režimi hem Sowet soıuzynyň dargaışy ıaly öz içinden, hökümet başyndakylaryň karary esasynda çalşyrylar öıdıärsiňizmi?
Professor Orazow. İok, men edil Sowet soıuzynyň dargaıyş sahnasy gaıtalanar öıtmeıärin. İöne şol bir wagtda bu işde halk köpçüliginiň rolundan dolandyryjy elitanyň roly has güıçli bolar öıdıärin.
Sorag. Pikiriňizi has anyk aıdyp bilmezmisiňiz?
Professor Orazow. Ilki Nyıazow bilen Berdimuhamedowy deňeşdireliň. Nyıazow häkimiıete basgançak-basgançak dyrmaşyp, sowet döwrüniň bıurokratiki tejribesini öwrenip, özleşdirip geldi. Berdimuhamedowda bu tejribe ıok, ol häkimiıete Nyıazowyň gysgaldan ıaranjaňlyk, korrupsiıa ıoly bilen, aňsatja geldi. Aňsat gazanylan zat bolsa aňsat hem giderilıär.
Ikinjiden, Nyıazow kadrlary saılap almak we wagty gelende (özi üçin howply, şübheli görnende ıa-da populistik syıasat pida talap edende) ıok etmek meselesinde Berdimuhamedowdan çeıe hereket edıärdi. Meniň pikirimçe, ol kadr seçende tire, ıer dannamaıardy. Ol ıerli kadrlara öz hökmürowanlygyny berkitmek üçin çig mal ıa material hökmünde garaıardy we eger olar belli bir wagtlyk öz işine ıarar öıtse, olary ussatlyk bilen kerpiç edip ulanıardy. Sada halk muny hakykatdan hem halal, arassa kadrlaryň gözlegi hökmünde kabul edıärdi. Berdimuhamedow bu meselede dar pikirlenıär. Has dogrusy, ol özüni maryly we ahally tekeleriň kandidaty hasaplıar we ilkinji orunda Gökdepe, Aşgabat barada pikir edıär. Nyıazow ogluny, gyzyny hem aıalyny häkimiıetiň golaıyna getirmedi (pul berse berendir!). Emma Berdimuhamedow bu meselede gowşak. Onuň kakasy, giıewisi hem beıleki garyndaşlary barada il içinde bir topar ıaramaz gürrüň bar. Gyrgyzystanda bolan rewolıusiıada şu mesele, garyndaşparazlyk we maşgala korrupsiıasy uly rol oınady.
Üçünjiden, populizm meselesine kembaha garamak bolmaz. Aıdaly, sada adamlaryň köpüsi, propaganda aldanyp, Nyıazowy ıurt bähbidi üçin göreşiji hasaplaıardy. Sebäbi ol öz gurnaıan telesahnalarynda şol rolda ynandyryjy çykyş etmegi belli bir derejede başarıardy. Emma Berdimuhamedowda beıle talant ıok. Aslynda Nyıazow akylly, başarnykly adamlary uzak saklamaıardy. Onuň Nyıazowyň ıanynda uzak saklanmagy doly tabynlyk, gulçulyk häsiıeti we başarnyksyzlygy bilen düşündirilip bilner. Nyıazow özüne doly tabyn bolıan adamlardan gorkmaıardy. Belki, şu-da onuň esasy ıalňyşy bolandyr.
Sorag. Her hilem bolsa, Berdimuhamedow Nyıazowyň oıunlaryny dowam etdirıär. Bu oıunlar Nyıazowa ölıänçä häkimiıetde galmaga kömek etdi. Onsoň ol oıunlaryň Berdimuhamedowa şeıle kömek etmejegine nädip ynanyp bolar?
Professor Orazow. Gowy sorag, Berdimuhamedow ol oıunlary düşünip, aňyrsyny görüp oınanok, oınamaly diıip oınaıar, oıny bilmän ıa wagtyň talabyna görä üıtgetmän oınaıar. Mysal üçin, ol Nyıazowyň kadr çalşyrmak we gymmat gurluşyklar syıasatyny dowam etdirıär. Bularyň biri onuň döremegi mümkin syıasy bäsdeşlerinden dynmagyna kömek etse, beılekisi baılygy öz elinde jemlemegine, başgalara gidermezligine kömek edıär. İöne onuň kadr çalşygy Nyıazowyňky ıaly “gowy” sahnalaşdyrylmaıar. Nyıazow kadrlary çalşanda, garyp halkyň ıüreginde adalatyň ahyry ıeňjegine, gowulyk boljagyna nähilem bolsa bir umyt döreıärdi. Mysal üçin, Gurbanbibi Atajanowa parahorlukda aıyplananda, ıa bolmasa, İolly Gurbanmyradow, Rejep Saparow ıaly adamlar türmä basylanda garyp halk begenıärdi. Emma Berdimuhamedow ministrleri işden aıranda munuň ıaly “utuş” gazanyp bilenok. Ikinjiden, onuň gymmat gurluşyklary Nyıazowyňkydan has kän. Ozal, Nyıazow döwründe otellere, ofislere belli derejede zerurlyk bardy. Indi bu gurluşyklar, olaryň bahasy gaty çenden-çakdan çykdy we şol gurluşyklar arkaly pul ogurlanıandygy barada halk içinde giňden gürrüň edilıär. Bu zatlar Berdimuhamedowyň jübi bähbidine bolsa-da, syıasy peıdasyna däl.
Sorag. Il içinde “Berdimuhamedow neşekeşlige, neşe söwdasyna garşy göreşde Nyıazowyň edip bilmedik zadyny etdi” diıen pikir bar. Galyberse, ol ıuwaş-ıuwaşdan Nyıazowyň ters işlerini düzedıär ıa düzetjek bolıar diııänler hem az däl. Bular Berdimuhamedowyň pozisiıasyny berkitmeıärmi?
Professor Orazow. Bular onuň pozisiıasyny başda berkidıärdi. Ol belli bir wagta çenli hem ıurt içinde, hem ıurt daşynda reformaçy bolup göründi. Pensiıalar, bilim, daşary syıasat babatda ädilen ädimler onuň peıdasyna boldy. İöne häzir, meniň pikirimçe, Berdimuhamedowyň hiç zady düıpli üıtgetmejegine köpler düşünıär. Ol, başda aıdyşy ıaly, özi üçin Nyıazowyň “içeri hem daşary syıasatyny dowam etdirmekden” başga çykalga ıa alaç görenok. İöne ol, şu wagta çenli eden işlerinden netije çykarsak, ne Nyazowyň ıoluny dowam etdirmäge ukyply, ne-de öz ıoluny gurmaga. Berdimuhamedow Nyıazowy doly paş eder ıa demokrat bolar diımek örän sadalyk bolar. Eger ol Nyıazowy paş etse, özi hem paş bolar. Ol muňa gowy düşünıär. Meniň pikirimçe, onuň Nyıazowyň türmä basan öňki resmilerini azat etmek ıa olary gaıtadan, açyk sud etmek baradaky halkara çagyryşlaryna gulak asmazlygy hem şu sebäpden. İöne ol umumy amnistiıa edip, şol adamlary azat eden bolsa, özi hem gümürtik daşary ıurt firmalary bilen gerekmejek binalary gurmak barada baglaşylan gymmat bahaly kontraktlara gol çekmäge aşa gyzykmadyk bolsa, Nyıazowyň ıolundan sowlup bilerdi. Emma indi onuň yza gaıdyp bilmejegi köp kişä düşnükli. Meniň pikirimçe, şu-da onuň pozisiıasyny has gowşadıar.
Sorag. Siziň diııän üıtgeşikligiňiz nähili ıagdaıda ıa esasda bolup biler?
Professor Orazow. Gyrgyzystanda, Tunisde halky proteste çykaran häkimiıetdäki korrupsiıa diıip düşünıärin. Türkmen häkimiıetleriniň bu meseledäki hal-ahwaly bakyıewleriňkiden ıa Ben Aliniň ıagdaıyndan ıeňil däl, agyr bolmaly.
Sorag. Gyrgyzystanda, Tunisde syıasy oppozisiıa bar, jemgyıetçilik guramalary, metbugat, aktiw halk bar, emma Türkmenistanda bular ıok. Bulary ıatdan çykarmaň!
Professor Orazow. Dogry, ıöne sizem Türkmenistanda şo zatlar ıok wagty hem hökümeti çalyşmak üçin birnäçe synanyşygyň bolanyny ıatdan çykarmaň. Men häzir türkmen metbugatynyň Berdimuhamedowdan ikinji Nyıazowy ıasajak bolşuny synlaıaryn. Bu gaty gülkünç. Adamlar muňa aç-açan gülıärler. Nyıazow döwründe beıle däldi. O mahal ıalan propaganda gülıänler azdy, ynanıan ıa ynanasy gelıän kändi. Indi tersine, sebäbi durmuş, ıaşaıyş adamlara ajy sapak berdi, köp adam garyp düşdi, tozdy, ogul-gyzy işsiz, neşekeş bolan hem sanardan kän. Emma Berdimuhamedowyň ıakyn adamlary baıady. Ilkiler adamlar her täze metjit salnanda begenıärdiler, indi her gurluşyga talaň, ogurlyk obıekti hökmünde garaıarlar. Olar ozal daşary ıurtdaky oppozisiıa, Abdy Kulyıew geler, halkara jemgyıetçiligi, demokratik ıurtlar kömek eder diııärdiler. Indi daşardan hiç kömek bolmajagy hemme kişä düşnükli. Gyrgyzystandaky waka BMG-niň başlygy Bişkege gelip gidenden soň boldy, diımek ol ıerde-de halkara guramalaryndan netije ıokdugyna gowy düşünıärler.
Sorag. Siz şu düşünje ıa tejribe üıtgeşiklige getirer diııärsiňizmi? Nädip beıle zat bolup bilsin ahyryn?
Professor Orazow. Muny anyk aıtmak kyn. İöne halk nägile, hatda Berdimuhamedowyň esasy daıanjy hasaplanıan Ahal we Mary welaıatlarynyň halky hem örän nägile. Ol oba hojalygynda ıagdaıy düzetjek diıen wadasyny ıerine ıetirmedi, bazarda harytlaryň bahalarynyň gymmatlamagy, inflıasiıa bolsa pensiıa berip gazanan abraıyny hem püçege çykardy. Munuň üstesine, içinde Gozel Şagulyıewa ıalylar baram bolsa, intelligentsiıa wekilleriniň hem köpüsi öňki ıaly hem prezidenti öwüp masgara bolmak we gedaı ıaşamak islemeıär.
Sorag. Prezidentiň kanunlary liberallaşdyrmak, türmä basmagyň ıerine jerime salmak ıaly teklipleri onuň reformaçy pozisiıasyny berkitmeıärmi?
Professor Orazow. Kanunlar liberallaşdyryldy ıa liberallaşdyrylmady, parhy ıok, Türkmenistanda kanunlar işlemeıär, sebäbi olar açgöz häkimiıetlere bagly. Kanunlaryň işlemegine kepil bolmaly prezident daşary ıurt firmalary bilen gurluşşyk kontraktlaryny baglaşmak, täze binalary açmak we özüni öwdürmek bilen meşgul. Ol prezident şeıle bolmalydyr öıdıär, sebäbi onuň gören göreldesi şol. Şu sebäpden hökümet we häkimiıet sistemalary boıdan-başyna korrupsiıa çümen, işsizlik ıokary derejede. Diımek, basa-baslyk, adalat sistemasyndaky parahorluk, raıatlary bolan hem bolmadyk kanun bozmalar esasynda yzygider, köpçülikleıin türmä basmak we para bermäge mejbur etmek dowam eder. Bizde hukuk döwletiniň hiç bir esasy ıa başlangyjy döremedi. Häkimiıetiň üç şahasy hem, ıerine ıetiriji, kanun çykaryjy we sud häkimiıetlri bir adamyň elinde. Bu ıurdy ysmaz hala salıar, ykdysdyıeti hassa, ölmez-gülmez edıär. Eger demokratik diıilıän ıurtlaryň birinde şeıle zat bolsa, derrew metbugat goh-galmagal turuzıar. Emma bizde metbugatam ıok ıa-da öli metbugat bar.
Sorag. Prezident Berdimuhamedow geçen ıyl syıasy partiıalary döretmäge wagt ıetendigini aıtdy, hususy gazetler barada hem käbir ädimler ädilıän ıaly. Bular umyt beriji täzelikler dälmi?
Professor Orazow. Birinjiden, prezident geçen ıyl syıasy partiıalaryň hasaba alnyp bilinjegi barada dilinden sypdyran sözlerini derrew, bu meselede gyssanmaly däldigini we Daıhanlar partiıasynyň döredilip bilinjegini aıdyp, gyssanmaç yzyna aldy. Bu onuň syıasy partiıalar, onda-da oppozision partiıalar meselesinde öz anyk pikiriniň ıokdugyny ıa-da beıle bäsleşige taııar däldigini görkezıär. Meniň pikirimçe, şeıle ıagdaıda, bir partiıaly ıurt diıen ıaramaz atdan dynmak üçin Daıhanlar partiıasy döredilse hem, bu ıurtda köppartiıaly syıasy sistemanyň döreıändigini aňladyp bilmez.
Tersine, bu aşakdan güıç alyp gelıän köppartiıalylyk tolkunynyň garşysyna görüljek bolıan çäre ıa-da basyljak bolıan gum böwet diıip hasaplaıaryn. Gum böwet bolsa sil saklamazmyş. Ol Daıhanlar partiıasyny döredip, hem halkara jemgyıetjiligini aldajak, hem şol aşakdaky tolkuny basyp ıatyrjak bolıar.
Sorag. Eger garaşsyz metbugat dörese, hökümet gözboıagçhylygynyň üsti açylmazmy?
Professor Orazow. Berdimuhamedow garaşsyz metbugata ıol açyp bilmez. Häzir ıasama, ıalan hususy metbugat döredilıär. Emma bilimli adamlar internetde rus, iňlis we türkmen dilinde çap edilıän makalalary okaıarlar. Türkmen meseleleri barada internet saıtlarynda çykıan makalalar haky garaşsyz metbugatyň türkmen durmuşyndan hem sowa geçmejegini görkezıär. Ol makalalar türkmen pikir-düşünjesine täsir edıär, diımek, syıasy oıanyş prosesi bireııäm başlandy diıip bolar. Bu prosesi saklamak ıa duruzmak Berdimuhamedowa başartmaz, sebäbi onuň halky nirede we nähili saklajak bolıanyna, eger başarsa, Nyıazowdan beter diktator boljagyna hemme kişi diıen ıaly düşünıär. Ol diňe özüni aldaıar. Meniň pikirimçe, şu çäkli düşünjesi hem ony heläk eder.
Sorag. Türkmenistanda rewolıusiıanyň bolmagyny repressiw režimden başga anyk nämeler yza çekıärr?
Professor Orazow. Şu wagta çenli rewolıusiıany türkmen halkynyň aşa çydamlylygy hem dagynyk tire-taıpalardan durmagy gijikdirip geldi. Mysal üçin, Ahalda bolan protest aksiıalaryny ne Mary goldady, ne-de beıleki regionlar. İöne Boris Şyhmyradowyň toparyna giren adamlar türkmeniň dürli tireleriniň wekilleriniň birleşip, diktatura garşy göreşip biljegini görkezdi. Bu proses indi täzeden gaıtalanmaly, Boris Şyhmyradowyň gyssanmaçlygy bir topar adam zaıaçylygyna, diımek, rewolıusiıanyň yza çekilmegine sebäp boldy. İöne bu proses indi ozalky prrezidentde bolşy ıaly beıle köp wagt alman, çaltrak hem gaıtalanyp biler. Käbirleri Berdimuhamedowyň özüne duşman döretmekde Nyıazowdan has çalasyn we netijeli işleıändigini, aşa nebisjeňligi, kadrlary çalt-çaltdan çalşyrmak bilen eııäm ıeterlik duşman gazanandygyny aıdıar. Mundanam başga, işden aırylıan ıa işläp ıören resmiler Berdimuhamedowdan Nyıazowdan gorkulyşy ıaly gorkanoklar. Ikinji tarapdan, onuň özüne bäsdeş döretmejegi, diımek çala baıan resmileri yzygiderli bortdan zyňmaga synanjagy hem düşnükli. Bu ıagdaı garşylygy has-da ıitileşdirıär. Nyıazow hem öz garşydaşlaryny şeıdip ysgyndan gaçyrypdy. Onsoň resmiler, isleseler-islemeseler hem, özlerini, öz garyndaşlaryny we emläklerini goramagyň pikirini etmäge mejbur bolarlar. İogsa-da olara Batyr Sarjaıewiň, Sapar Seıidowyň, Muhammet Nazarowyň, Gurbanbibi Atajanowanyň we beılekileriň ykbaly garaşıar. Halkam ikinji Nyıazowyň döremegini we tä ölıänçä ıene bir diktatoryň däliliklerine çydamak islänok. Şol bir wagtda häkimiıetleriň halkyň barha ösıän iş, durmuş talaplaryny kanagatlandyryp bilmejegi düşnükli. Emma halk gowy ıaşamak isleıär. Adamlar häkimiıet wekilleriniň we olaryň çagalarynyň nähili baı ıaşaıanyny görıär. Emma häkimiıet wekillerini polisiıa, howpsuzlyk gulluklary goraıar, ıönekeı adamlar beıle goragdan mahrum we sähel bir artykmaç gymyldy etse, para bermäge mejbur edilıär. Bu talaň adamlary pikirlendirıär, çykalga gözlemäge mejbur edıär. Tejribeden görnüşine görä, halkyň ozalkysy ıaly dolandyrylmak islemezligi, häkimiıetleriň bolsa ozalky ıaly dolandyryp bilmezligi rewolıusiıanyň esasy düşegi bolıar. Bu faktor Türkmenistanda üıtgeşikligiň boljagyny, onuň gutulgusyz bir zatdygyny görkezıär diıip pikir edıärin.
Sorag. Türkmenistanda polisiıanyň, harbylaryň güıçlendirilmegi, Bwerdimuhamedowyň howpsuzlyk gullugynyň işgärlerinden döwlete töhmet atıanlara garşy barlyşyksyz göreşi talap etmegi siziň diııän üıtgeşikligiňizi has yza çekmezmi?
Professor Orazow. Tunisde gozgalaň polisiıanyň sütemine çydaman özüni otlan raıatyň protesti netijesinde tutaşdy. Şu wakadan görnüşine görä, käkimiıetleriň sütemi, basyşy güıçlendirmegi iki hili netije berip bilıär. Türkmenistanda gäıç gulluklaryndan halk örän ıadaw. Emma Nyıazow döwründe Milli howpsuzlyk ofiserleriniň onlarçasynyň türmä basylanyny, pitnäniň harbylaryň, howpsuzlyk gulluklarynyň içinden hem turup bilıänini unutmalyň. Berdimuhamedow häzir olara sylag-serpaı ıapan bolıar, ıöne olar öz depelerinden paltanyň hem abanyp durandygyny, özlerinden öňkülere näme bolanyny gowy bilıärler. Hiç kim beıle ikuçly ıagdaıda ıaşamak, işlemek islemeıär.
Sorag. Gazagystanda parlament prezidentiň möhletini referendum esasynda uzaltmak baradaky kanun düzedişini tassyklady. Türkmen prezidenti hem şeıle bir zat edip, saılawsyz lider bolmaga çalyşmazmy?
Professor Orazow. Aslynda, Gazagystanda, Orsıetde prezidentlik hem saılaw, referendum babatda bolıan zatlar Türkmenistanda bolan zatlaryň başgarak usulda gaıtalanmasy diıip pikir edıärin. Nazarbaıew hem, Putin hem Nyıazowdan nusga aldylar. İöne olaryň ıurdundaky ıagdaı biraz başga, bizdäki ıagdaı hem başga. Mysal üçin, olarda syıasy partiıalar, garaşsyz metbugat bar. Bu adamlaryň gahar-gazabyny egismäge yş açıar. Emma bizde hemme zat ıapyk. Şol bir wagtda adamlaryň nägileligi ösıär. Şu-da bizde boljak zadyň nähili boljagyny çaklamagy kynlaşdyrıar. Mysal üçin, 2008-nji ıylyň sentıabrynda Hitrowkada hökümet güıçleri bilen diňe iki sany ıaragly adamyň arasynda bolan çaknyşygy ıatlalayň. Şonda häkimiıetler örän aljyradylar (Nyıazow döwründe Gazanjykdan Aşagabada ugran tankçylar hem şeıle aljyraňňylyk döredipdi. Emma beıle zatlar Gazaystanda bolmady, ol ıerde halkam kän gowy ıaşaıar.). Bizde şeıle çaknyşyklaryň ıene döremejegine kepillik ıok, sebäbi häkimiıetler halka edıän sütemlerini güıçlendirmese, kemeldenok. Bu Şiri molla Geldimyradowyň maşgalasynyň başyna getirilen zatlardan hem belli. Maňa gelıän maglumatlara görä, Ahalda, Balkanda hem Maryda halkyň prezidentden nägileligi barha ösıär. Emma ol bu nägilelige düşünerden “ıaş” görünıär.
Duşuşykdan soňky duşuşyk
© Türkmenistanyñ Hronikasy 2009 - 2017