SOSYAL BİLGİLER - YA İSTİKLAL YA ÖLÜM!...
ÜNİTE 3:YA İSTİKLAL YA ÖLÜM
ü Önce Erzurum'da bulunan XV. kolordu komutanı Kâzım Karabekir Paşa aracılığıyla doğudaki Ermeni işgalini sona erdir­mek
ü Doğu Trakya'ya boğazlar işgal altında olduğundan yardım göndermek mümkün olmadığı için kendi imkanlarıyla kurtul­masını sağlamak
Ø Fransız ihtilalinin etkisi ve Avrupalı devletlerin kışkırtmaları sonucu XIX. yy'ın sonlarına doğru Ermeniler bağımsız olma fikrine sahip olmuşlardır.
Ø Ermeni meselesi ilk kez Berlin Antlaşması'nda (1878) günde­me gelmiştir. Bu antlaşmada Osmanlı Devleti'nden Doğu Anadolu'da Ermeniler lehine ıslahatlar yapması istenmiştir.
Ø Mondros Mütakeresi'nden sonra Adana, Antep, Maraş ve Ur-fa önce İngilizlerin işgaline uğramış, Paris Konferansından sonra Fransızlara devredilmiştir.
Ø İngilizler bölge halkına yönelik baskılar yapmadıkları için cid­di bir direnişle karşılaşmadılar.
Ø Fransızlar bölgeyi Ermenilerle birlikte işgal ederek ağır bas­kılar yaptılar ve sivil halka yönelik katliamlar gerçekleştirdiler. Bu durum halkın tepkisine neden oldu.
Ø Sivas Kongresi'nde bölgeye komutanlar tayin edildi. Bölgede bütün halkın katıldığı bir Kuvay-ı Milliye hareketi başladı.
Ø Uzun mücadelelerden sonra;
Ø 11 Şubat 1920'de Maraş, 10 Nisan 1920'de Urfa, 8 Şubat 1921'de Antep kurtarıldı.
Ø Fransızlar Sakarya Savaşı'ndan sonra imzalanan Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile Anadolu'yu terkettiler.
Ø TBMM tarafından Maraş'a "Kahraman", Antep'e "Gazi", Ur-fa'ya "Şanlı" unvanları verildi.
Ø Birinci Dünya savaşı sırasında İtalya'ya gizli anlaşmayla İz­mir verilmişti.
Ø Paris Konferansı'nda (18 Ocak 1919) İngilizler Akdeniz'de güçlü bir İtalya istemedikleri için İzmir'in Yunanlılara verilme­sini sağladılar. Bu olay anlaşmazlığa neden oldu.
Ø İtalyanlar Muğla, Antalya ve çevresini işgal ettiler.
Ø İtalyanlarla TBMM arasında ciddi bir savaş olmadı. Çünkü İtalyanların hem İngilizlerle arasının açılması hem de bu dö­nemde İtalya'da iç karışıklık olması savaş ihtimalini azalttı.
Ø İtalyanlar II. İnönü savaşından sonra Anadolu'dan çekilmeye başladılar (5 Temmuz 1921) Sakarya savaşından sonra ta­mamen çekildiler.
D- DOĞU TRAKYA'NIN İŞGALİ ve KURTULUŞU)
Ø 15 Mayıs 1919'da İzmir'in Yunanlılar tarafından işgal edildi.
Ø İtilaf devletleri Sevr Antlaşması'nı kabul ettirmek için Yunan­lıların tekrar taarruz etmelerini sağladılar.
Ø 22 Haziran 1920'den itibaren Yunanlılar Batı Anadolu'daki bazı yerlerle birlikte Doğu Trakya'yı da işgal ettiler.
Ø Boğazların işgal altında olması nedeniyle Anadolu'dan Doğu Trakya'ya yardım gönderilemedi.
Ø Bölgedeki Türkler Trakya-Paşaeli Cemiyeti'nin öncülüğünde kendi imkanlarıyla mücadele ettiler.
Ø Doğu Trakya, Mudanya Ateşkesi'nden (11 Ekim 1922) sonra savaş yapılmadan kurtarıldı.
3. Sevr Antlaşması'nı Türk milletine zorla kabul ettirmek iste­meleri
ü Savaşı Türk ordusu kazandı
ü TBMM'nin kurduğu düzenli ordunun ilk başarısıdır.
ü TBMM'nin otoritesi ve halkın TBMM'ye olan güveni arttı.
ü İtilaf devletleri TBMM'yi Londra Konferansı'na çağırdılar.
ü Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı.
ü Afganistan ile Ankara Dostluk Antlaşması imzalandı.
ü İsmet Bey generalliğe terfi etti.
ü TBMM, kazandığı güçle, Teşkilat-ı Esasiye'yi hazırladı.
ü Çerkez Ethem isyanı bastırıldı.
ü Düzenli orduya geçiş hızlandı.
· 1 Mart 1921'de Moskova'da imzalandı.
· İlk kez bir İslam ülkesi TBMM'yi tanıdı.
· 12 Mart 1921'de İstiklal Marşı, meclis kararıyla kabul edildi.
Ø TBMM'nin doğuda Ermenilere karşı başarı kazanması
Ø Fransızlara karşı güneydeki halk direnişinin etkili olması
Ø Yunanlılara karşı I. İnönü zaferinin kazanılması
Ø İki ülke arasında karşılıklı elçilikler açılarak iyi ilişkilerin baş­laması
Ø Mustafa Kemal Paşa'nın diplomatik çabaları
Ø Her iki ülkenin de düşmanlarının ortak olması
Ø Sovyet Rusya'nın Anadolu'daki milli mücadeleyi kendi rejimi­ne dönüştürmek istemesi
Ø Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusya arasındaki anlaşmalar ge­çersiz sayılacak
Ø İki taraftan birinin.tanımadığı bir anlaşmayı diğeri de tanımayacak
Ø Sovyet Rusya Sevr'i reddedecek, Misak-ı Milli'yi tanıyacak
Ø Kapitülasyonların kalktığını Sovyet Rusya kabul edecek
Ø Rusya, TBMM ile Ermenistan ve Gürcistan arasında imzalanan antlaşmaları Batum'un Gürcistan'a verilmesi şartıyla tanıyacak
ü Batum'un verilmesi Misak-ı Milli'den ilk tavizdir.
ü Rusya, TBMM'yi tanıyan ilk Avrupa devletidir.
ü Sovyet Rusya milli mücadeleye destek vermeyi kabul etti.
ü Sovyet Rusya, Sevr antlaşmasını tanımadığını ilan etti.
ü Doğu sınırımız güvence altına alındı.
NOT:20 Ocak 1921 'de Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi.1921 Anayasası Yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır.
MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN BAŞKOMUTAN OLMASI
Ø Yunan ilerleyişini durdurmak için Mustafa Kemal Paşa'nın or­dunun başına geçmesi fikri gündeme geldi.
Ø TBMM'deki milletvekillerinin çoğunluğunun isteğiyle Mustafa Kemal Paşa başkomutanlığa seçildi.
Ø Savaşın kazanılması amacıyla daha hızlı kararlar alabilme­si ve uygulayabilmesi için Mustafa Kemal Paşa'ya TBMM'nin bütün yetkileri üç ay süre ile verildi. (Bu yetki daha sonra uza­tıldı.) '
Ø Böylece Mustafa Kemal Paşa Erzurum Kongresi öncesi isti­fa ettiği askerlik mesleğine geri döndü.
Ø Ordunun ihtiyacını karşılamak ve orduyu savaşlara hazırla­mak için bu kanun çıkarılmıştır.
Ø Genel seferberlik uygulanmış, yiyecek, giyecek ve asker top­lanmıştır.
Ø Tekalif-i Milliye emirlerini sağlıklı bir şekilde uygulanabilmesi için İstiklal Mahkemeleri yaygınlaştırıldı.
Ø Sakarya Savaşı Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı.
Ø 1683’ten beri devam eden Türk ordusunun geri çekilişi sona erdi.
Ø Milli mücadelenin son savunma savaşıdır.
Ø Yunanlılar savunmaya çekilirken taarruz sırası Türklere geç­ti.
Ø İtalyanlar Anadolu'dan tamamen çekildiler.
Ø Fransızlarla Ankara antlaşması imzalandı.
Ø TBMM ile Sovyet Rusya hakimiyetindeki Kafkas Cumhuriyet­leri arasında Kars antlaşması imzalandı.
Ø Ukrayna ile dostluk anlaşması yapıldı. (2 Ocak 1922) Mosko­va Antlaşmasının hükümleri tekrarlandı)
Ø TBMM tarafından Mustafa Kemal Paşa'ya "Gazilik" unvanı ve "Mareşallik" rütbesi verildi.
Ø Türk ordusunun Kurtuluş Savaşı'ndaki en büyük kaybı Sa­karya Savaşı'nda oldu.
Ø İtilaf devletleri Sevr'i hafifleterek kabul ettirme girişiminde bu­lundular.
Ø Yunanlılar Doğu Trakya'dan İstanbul'a yapmak istedikleri saldırıdan vazgeçtiler.
Ø TBMM ile Azerbaycan - Gürcistan - Ermenistan arasında imzalandı.
Ø Sovyet Rusya'nın hakimiyetine giren bu cumhuriyetlerle im­zalanan, Moskova Antlaşmasının tekrarı niteliğinde bir ant­laşmadır.
Ø Doğu sınırımız kesin olarak güvence altına alınmıştır.
· Fransızların işgal bölgelerinde büyük bir direnişle karşılaş­maları
· Yunanlıların Türkleri yenemeyeceklerinin anlaşılması
· TBMM'nin Ermeni meselesini çözmesi
· Londra Konferansı'nda İtilaf devletlerinin aralarındaki anlaş­mazlıkları giderememeleri
· Sakarya savaşının kazanılması üzerine Fransızlar antlaşma yapmak zorunda kaldılar.
· Taraflar arasındaki savaş hali sona erecek
· Savaş esirleri karşılıklı olarak serbest bırakılacak
· Hatay Fransızlarda kalacak ancak burada özel bir yönetim kurulacak
· Fransa, Sevr Antlaşması'nı tanıyacak.
· Güney cephesi kapandı.
· Hatay'ın kaybıyla Misak-ı Milli'den taviz verildi.
· Suriye sınırı güvenlik altına alındı.
· Güney illerimizdeki Ermeni meselesi sona erdi.
· İlk kez bir itilaf devleti Misak-ı Milli'yi tanıdı.
· İtilaf devletleri grubu parçalandı.
Ø Bir yıla yakın hızlı ve gizli olarak savaş hazırlıkları yapıldı.
Ø Doğu ve güney cephelerinden takviye birlikler getirildi.
Ø Tekalif-i Milliye Kanunu bütün yurtta uygulandı.
Ø Orduya taarruz eğitimi verildi.
Ø Mustafa Kemal Paşa'nın başkomutanlık süresi uzatıldı.
Ø Türk ordusu 26 Ağustos 1922'de Afyon'dan taarruza geçti.
Ø Afyon'dan taarruz edilmesinin sebebi,
Ø Yunanlıların taarruzu Eskişehir'den beklemeleri
Ø Afyon’un ulaşım ve haberleşme açısından merkezi bir konum olması
Ø Yunanlılar büyük bir yenilgiye uğradı.
Ø 9 Eylül'de İzmir, 18 Eylül'de Bursa düşmandan kurtarıldı.
Ø Mustafa Kemal Paşa "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri" sözünü söyledi.
Ø Kurtuluş Savaşı'nın sıcak savaş dönemi bitti, diplomatik mü­cadele dönemi başladı.
Ø Yunanlıların çekilmesi üzerine Türk ordusuyla İngiliz kuvvet­leri karşı karşıya geldiler.
Katılan Devletler:İngiltere - İtalya - Fransa <-> TBMM
§ Yunanlılar katılmadı.
§ Yunanistan'ı İngiltere temsil etti.
§ TBMM'nin temsilcisi ismet Paşa'dır.
§ Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki savaş hali sona erecek
§ Doğu Trakya 15 gün içinde Yunanlılarca boşaltılacak ve TBMM'ye teslim edilecek
§ TBMM, barış antlaşması imzalanıncaya kadar Doğu Trak­ya'ya asker göndermeyecek ancak sekiz bin kadar jandarma kuvveti bulundurabilecek
§ İstanbul ve Boğazların yönetimi TBMM'ye bırakılacak ancak barış yapılıncaya kadar İtilaf kuvvetleri İstanbul'da kalacak
§ Türk kuvvetleri barış yapılıncaya kadar Çanakkale-lzmit çiz­gisinde bekleyecek
v Kurtuluş savaşının silahlı mücadele bölümü sona erdi.
v İstanbul ve Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarıldı.
v Osmanlı devleti hukuken sona erdi.
v Lozan Antlaşması'na zemin hazırlandı.
v İngiltere'de Yunan yanlısı Lyod George Hükümeti istifa etti.
v İsmet Paşa'nın prestiji arttı.