Çocuklarda ''hırsızlık'' / Çocuk Psikolojisi / Milliyet Blog
Okul öncesi dönemde, çocukların gördüğü bir nesneyi izinsiz olarak alması bizim anladığımız anlamda bir hırsızlık veya çalma olarak kabul edilmez. Böyle bir davranışı çalma veya hırsızlık olarak değerlendirebilmek için; çocukta mülkiyet kavramının gelişmesi yani çocuğun okul çağına gelmiş olması gerekir.
Yukarıda değindiğimiz gibi bu dönemde mülkiyet duygusu tam olarak gelişmediği için sahiplenme kavramları da çok anlam ifade etmez. Bazen bir mağazada, ya da kreşte beğendiği, hoşlandığı bir eşyayı kendisinin gibi kaygısızca alabilir. Girdikleri dükkândan elinde bir oyuncakla çıkan çocuklara çoğumuz şahit olmuşuzdur. Bu dönemde anne ve babanın yönlendirmeleri ve uyarmaları ile zamanla çocuklarda sosyal davranışları gelişir ‘ benim, senin’ gibi kavramları ayırt etmeye başlar, ancak bu davranışlar tam olarak yerleşinceye ve ayırt edebilinceye kadar bu tarz izinsiz alma davranışları devam etmektedir.
NEDEN OLAN SÜREÇLER
—Her şeyden önce şunu belirtmek isterim ki; çocukta hastalık boyutunda bir ‘kişilik bozukluğu’ veya zihinsel gerilik yoksa çalma davranışları anne ve babanın doğru yönlendirmeleri ve uyarmaları ile giderilip, düzeltilebilir. Eğer anne-baba çocuktaki bu davranışları düzeltmiyor, hoşgörüyle karşılıyor veya görmezden geliniyorsa; çocuk bu davranışları normalmiş gibi yapmaya devam edecek ve yapmakta bir sakınca görmeyecektir.
—Anne, baba veya çevresi tarafından yeterli ilgi ve sevgiyi görmeyen çocuk ihtiyaç duyduğu ilgi çekme isteği ile hırsızlık davranışlarına yönelebilir ve bu şekilde, istediği ilgiyi üstüne çekmeye çalışır.
— Kuralların olmadığı çok gevşek ve hoşgörülü aile tutumları yüzünden okul dönemine kadar kazanılması gereken mülkiyet kavramının, kazanılmamış olması.
—Model alma. Anne, baba veya yakın çevredeki kişilerin de başkalarının eşyalarını habersiz alması, çocuğun onları örnek almasına ve benzer davranışlar sergilemesine neden olacaktır.
—Çevreye ve arkadaşlarına göre çocuğun daha az eşyaya, oyuncağa, kıyafete, harçlığa sahip olması; çocuğun onlardan eksik gözükmemek, onlara denk olabilmek kaygısıyla izinsiz bir şeyler almasına, çalmasına yol açan başka bir nedendir.
—Yukarıdaki durumun tam tersi bir tabloda ise sınır konmadan, her isteği yapılarak ‘şımarık’ yetiştirilen çocuklarda ise istediği her şeye sahip olabileceği düşüncesi yerleşir, çünkü bu tarz çocuklarda her koşulda istediği şeye sahip olmak ve almak bir hayat tarzı haline gelmiştir.
—Özellikle ilkokul çağlarında ve ergen yaşlarda grup dinamiği ve akran etkisi fazla olduğundan dolayı, çocuklar arkadaş kazanmak, arkadaş gruplarına girebilmek amacıyla bir şeyler çalarak kendini ispat etmeye çalışır.
Buradaki asıl amaç hırsızlık veya bir şey çalmak değil, arkadaşlarına kendini ispat edebilmektir, ama her nedenle olursa olsun sonuçta yapılan davranış, hırsızlığı pekiştiren bir davranıştır.
ÖNLEMLER VE YAPILMASI GEREKENLER
—Okul çağına kadar olan dönemde çocuklar üzerinde en etkili olan kişiler kuşkusuz anne ve babalardır. Bu dönemdeki doğru tutum ve yaklaşımlar çocuğun davranışlarının şekillenmesinde önemli rol oynamaktadır. Çocuklar iyiyi, kötüyü, doğruyu, yanlışı anne ve babalarından öğrenmektedir.
—Çocuklar ilk olarak anne babalarını örnek alacakları için; davranışlarla çocuklara örnek olunmalı ve çocuğa ait eşyalar izinsiz olarak alınmamalı, kullanılmamalıdır.
—Küçüklükten itibaren başkasına ait olan bir eşya alınacağı veya kullanılacağı zaman izin alması gerektiği örneklerle yaşatılmalı, öğretilmelidir.
—Ekonomik sorunlarınız sizin için önemlidir, bunların çocuk için bir anlamı yoktur, ayrıca bunları anlayabilecek ve yorumlayabilecek olgunlukta da değildir. O nedenle mümkün olduğunca çocuğun temel ve çocukluk ihtiyaçları karşılanmalı, çocuklar üzerinden ekonomi yapılmamaya çalışılmalıdır.
—Mülkiyet ve sahiplenme duygularının gelişmesi için çocuğun kendisine ait eşyaları, odası veya özel bir alanı olmalı ve ona ait eşyaların, oyuncakların ondan izinsiz alınmamasına, kullanılmamasına özen gösterilmelidir.
—Özellikle çocuğun sosyalleşmeye, kendi başına hareket edebilmeye başladığı dönem olan yürümeye başlamasıyla birlikte; başkalarının yanında, dışarıda nasıl davranacağı, neler yapabileceği, öğretilmeli ki, çocuk nerede ne zaman, nasıl davranacağını bilebilsin. Yani adabı muaşeret kuralları öğretilmelidir
—Eğer çocuk başkasına ait bir şeyi izinsiz almış ve bu daha alışkanlık haline gelmemişse, hemen büyük bir suç işlemiş gibi tepki göstermek, suçlamak, cezalandırmak yerine davranışın yanlış olduğu, rencide edici, karşı tarafı zor durumda bırakan kötü bir davranış olduğu açıklanmalı, fakat hiçbir zaman görmemezlikten gelinip, bir daha yapmaz gibi çok hoşgörülü tavırlar içinde de olunmamalıdır.
— Çocukların arkadaşları tanınmalı, kimlerle görüştüğü kontrol altında tutulmalıdır. Çünkü okul dönemiyle birlikte anne babanın dışındaki kişilerinde çocuklar üzerindeki etkisi, yaptırım gücü başlamaktadır.
—Dayak, psikolojik ve fiziksel şiddet gibi cezalar veya polisle korkutma gibi yöntemler yerine çocukların her zaman konuşabilecekleri, dertlerini paylaşabilecekleri ortamlar yaratılmalı ki, çocuklar sorunlarını herkesten önce sizlerle paylaşabilsin. Çocuğun yaş ve algımla seviyesine göre konuşmalar ayarlanmalı, çok küçük bir çocuğa yasalardan, cezalardan bahsetmek bir yarar sağlamayacağı gibi ya çok korkutacak ya da söylenenlerden hiçbir şey anlamamsına neden olacaktır.
Ben danışanlarıma her zaman şunu söylemişimdir. Eğer bir çocuk bir şeyler yapıyorsa, bu çocuğun gücünden değil, anne babanın zayıflığındandır. Hiçbir çocuk ailesinin müsaade etmediği bir şeyi yapacak güçte değildir. Alışkanlıkların yerleştiği, kişiliğin oluştuğu okul öncesi dönemde anne ve babalar çocuklarını çok iyi takip etmeli ve maksimum özeni göstermeli ki ileriki dönemlerde rahat edebilsinler. Tutarlı bir ailede çocuk, neyi ne zaman yapabileceğini, nasıl hareket edebileceğini bilir ve ancak anne babasının müsaade ettiği kadar hareket edebilir
Okul öncesi dönemde çocuğunuzda çalma davranışı görürseniz öncelikle bunun yerleşmiş, bizim anladığımız anlamda bir çalma davranışı ” hırsızlık” olmadığını aklınızdan çıkarmayın. Kızmadan, cezalandırmadan, sakin bir şekilde anlayabileceği dille konuşun, aldığı eşyayı sahibine vermesini ve özür dilemsini sağlayın, ama görmemezlikten gelip, bir daha yapmaz gibi çok umursamaz bir tavır içinde de olmayın.
Çalma davranışının bir uyum ve davranış bozukluğu olarak ele alınabilmesi için; çocuğun ilkokul çağına gelmiş olması gerekir.
Ancak çocuk okul çağına gelmiş ve çalma davranışlarını alışkanlık haline getirmişse bu konuda bir psikolog veya psikiyatrdan yardım almanız sağlıklı ve mantıklı bir yaklaşım olacaktır.