Bedeli Türk Parası Olarak Belirlemek Amacıyla Düzenlenen Kâğıtlarda Damga Vergisi Uygulaması Hk.
Bilindiği üzere, 13/9/2018 tarihinde yürürlüğe giren 85 sayılı “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar”ın 1 inci maddesiyle 32 sayılı “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar”ın 4 üncü maddesine eklenen (g) bendinde, Türkiye'de yerleşik kişilerin, Bakanlıkça belirlenen haller dışında, kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dâhil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayacağı; 2 nci maddesiyle aynı Karar’a eklenen geçici 8 inci maddede ise, 13/9/2018 tarihinden itibaren otuz gün içinde, daha önce akdedilmiş yürürlükteki sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bulunan bedellerin, Bakanlıkça belirlenen haller dışında Türk parası olarak taraflarca yeniden belirleneceği karara bağlanmıştır.
85 sayılı Karar’ın yayımından önce döviz cinsinden kararlaştırılmış bedellerin Türk parası olarak belirlenmesine ilişkin olarak düzenlenecek kağıtlar için herhangi bir damga vergisi istisnası tanınmadığından, genel hükümlere göre damga vergisi uygulaması yapılması gerekmektedir.
Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı, 22/11/2018 tarih ve 22 sayılı Damga Vergisi Sirkülerinde, 85 sayılı Karar’ın uygulanması kapsamında, döviz cinsinden kararlaştırılmış sözleşmelerdeki bedellerin Türk parası olarak değiştirilmesine ilişkin olarak düzenlenen kağıtlarda damga vergisi uygulamasının nasıl yapılacağını açıklamış bulunmaktadır. Sirkülerde yer alan açıklamalara geçmeden önce, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun konumuzla ilgili hükümlerini hatırlatmak isteriz.
Damga Vergisi Kanunu’nun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, kağıtların damga vergisinin bu Kanun’a ekli (1) sayılı tabloda yazılı nispet veya miktarlarda alınacağı, şu kadar ki her bir kağıt için hesaplanacak vergi tutarının (1) sayılı tabloda yer alan sınırlamalar saklı kalmak üzere 800 bin Yeni Türk Lirasını (62 Seri No.lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliği ile 1/1/2018 tarihinden itibaren 2.135.949,30 TL) aşamayacağı, bir önceki yılda uygulanan bu azami tutarın, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, o yıl için tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılacağı, ikinci fıkrasında, belli parayı ihtiva eden mukavelenamelerin değiştirilmesi halinde artan miktarın aynı nispette vergiye tabi olacağı, birinci fıkraya göre azami tutardan vergi alınan mukavelenamelerin, diğer hükümlerinde değişiklik olmaksızın sadece bedelinin artması durumunda, artan bedele ilişkin bu hükmün uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca 35 Seri No.lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliği’nin 4 üncü maddesinde, vergiye tabi kağıdın yabancı para cinsinden düzenlenmesi halinde damga vergisinin, kağıt üzerinde yer alan dövizin kağıdın düzenlendiği tarihteki T.C. Merkez Bankası’nca tespit ve ilan olunan cari döviz satış kuruna göre bulunacak Türk Lirası karşılığı üzerinden hesaplanacağı hususu düzenlenmiştir.
Bu hükümlere göre, döviz cinsinden kararlaştırılmış bedelin Türk parası olarak belirlenmesi maksadıyla düzenlenen kâğıtlar, sözleşmenin diğer hükümlerinde (taraf, süre uzatımı, yeni iş ilavesi vb.) bir değişiklik yapılmaması kaydıyla değişikliğe ilişkin kâğıdın, artan bedel üzerinden damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir. 22 sayılı Damga Vergisi Sirküleri’nde, öncelikle bu husus teyid edilmiş, daha sonra artan tutarın nasıl hesaplanacağı örneklerle açıklanmıştır.
Yapılan açıklamaların en önemli kısmı, artan tutarı tespit edebilmek için yeni belirlenen TL tutarla mukayese edilecek döviz cinsinden bedelin TL karşılığının hesabına yönelik husustur. Sirkülerde, Türk Lirası cinsinden belirlenecek toplam bedel ile karşılaştırılacak bedelin, ilk sözleşmede yer alan döviz cinsinden bedelin sözleşmenin imzalandığı tarihteki döviz satış kuru ile çarpımı sonucu bulunacak tutar (dolayısıyla ilk sözleşmeye esas alınan damga vergisi matrahı) değil, TL’ye dönüşüme ilişkin kâğıdın düzenlendiği tarihteki cari döviz satış kuru esas alınmak suretiyle bulunacak tutar olduğu açıklanmıştır. Başka bir ifade ile ilk sözleşme ile değişikliğe ilişkin kâğıdın düzenlendiği tarihler arasındaki kur farkı dikkat alınmayacaktır.
Tebliğ’de bu hususa ilişkin verilen 1 no.lu örnek aynen aşağıya alınmıştır:
İlk sözleşmedeki toplam tutarın değiştirilmesi durumunda: Değişikliğe ilişkin sözleşmenin düzenlendiği 14/9/2018 tarihi itibarıyla 5/5/2016 tarihli sözleşmenin toplam bedeli, (100.000 USD x 6,3681) 636.810 Türk Lirası olarak dikkate alınacaktır. Buna göre, bedelin Türk Lirası olarak belirlenmesine ilişkin 14/9/2018 tarihli sözleşmede,
-Bedelin 636.810 Türk Lirası veya altında bir bedel olarak belirlenmesi durumunda, değişikliğe ilişkin kâğıt nedeniyle damga vergisi aranmayacaktır.
- Bedelin 636.810 Türk Lirasını geçmesi halinde, değişikliğe ilişkin kâğıt için artan tutar üzerinden nispi damga vergisi alınacaktır.
Değişikliğe ilişkin sözleşmenin düzenlendiği 14/9/2018 tarihi itibarıyla 5/5/2016 tarihli sözleşmeye konu işin %60’ının tamamlandığı durumda, kalan %40’lık kısmı için ilk sözleşmenin bedeli, (40.000 USD x 6,3681) 254.724 Türk Lirası olarak dikkate alınacaktır. Buna göre, işin kalan kısmına ilişkin bedelin Türk Lirası olarak belirlenmesine yönelik düzenlenen 14/9/2018 tarihli sözleşmede,
- Bedelin 254.724 Türk Lirası veya altında bir bedel olarak belirlenmesi durumunda, değişikliğe ilişkin kâğıt nedeniyle damga vergisi aranmayacaktır.
- Bedelin 254.724 Türk Lirasını geçmesi halinde, artan tutar üzerinden nispi damga vergisi alınacaktır.”
Yabancı para cinsinden düzenlenen sözleşmelerde damga vergisinin azami tutardan ödenmiş olması halinde ise, artan bedel nedeniyle bu kâğıttan ayrıca damga vergisi aranmayacaktır.
Bedelin Türk Lirası olarak belirlenmesine ilişkin düzenlenen kâğıdın, ilk sözleşme yerine yeni bir sözleşme olarak veya aynı sonucu doğuracak şekilde bedel dışındaki unsurları da değiştirecek şekilde düzenlenmesi halinde, bu kağıt için genel hükümler çerçevesinde damga vergisi aranılacaktır.