Soykırım Sertifikalı Malta Sürgünleri – HyeTert
Malta belgeleri sadece bir halkın değil, halkların trajedisinin öyküsüdür. Kan ve gözyaşının hiç eksik olmadığı coğrafyada, tek tipçi anlayışların emperyal çıkarlarla buluşup, insan haklarının kurban edilmesinin elim öyküsüdür. Aslında, Malta Belgeleri’ni araştırmak, bir anlamda cumhuriyetin köklerinde var olan gerçeklikleri ortaya çıkarmaktır.
Malta Belgeleri’nde adı geçen kişilerin izlerine baktığımızda, günümüze kadar uzanan yönetim zincirinde hep yer aldığını görürüz. Tehcir adı altında uygulanan katliamlarda, bazı bölgelerde görevli personelden vicdan sahibi olanların, tehciri ( soykırımı ) onaylamamaları yaşamlarına mal olmuştur. Bu erdemli insanlar Ermeni soykırım tarihinde her zaman beyaz sayfada anılmıştır. Örnek verecek olursak, Mardin / Derik kaymakamı, Diyarbakır Lice kaymakamı Nesim Bey, Beşiri’de kaymakam yardımcısı Ali Sabit Es-Süveydi, tehciri onaylamamasının bedelini yaşamları pahasına ödemiştir. Şanslı olan bazı görevliler ise sadece görevlerinden alınmışlardır. Konya valisi Celal, Kütahya Mutasarrıfı Faik Ali Bey azledilenler arasındadır.
Tarihçi Murat Bardakçı’ya göre; Soykırımın baş mimarlarından olan Talat Paşa’nin karısı en yüksek maaş alanlardan ve vatana hizmet aylığı ile ödüllendirilendir.
Malta sürgünlerinden Fethi Okyar ve Rauf Orbay gibi Başbakanlar, Fevzi Pirinçcioğlu, Şükrü Kaya, Abdülhalik Renda, M.Şeref Aykut, Ali Seyit, Ali Cenani, Ali Çetinkaya gibi Bakanlar, valiler, generaller, eğitimciler çıkmıştır. Soykırıma bulaşmış eli kanlı çetelerin ortak yönleri, çok ilginçtir ki, ya okul arkadaşı, ya akraba, ya hemşehrilik bağı ile birbiriyle ilişkilenmişlerdir. Diyarbakır’da Aksu’larla, Göksular akrabadır. Hacı Bedir Ağa’nın torunu bu günkü meclistedir.
Türk hükümeti ise müttefiklerin işgali altındaki bölgelerin dışındaki yerlerde suç işlemiş görevlileri tutuklayıp İstanbul’da gözaltında tutuyordu. Türk cezaevi yetkilileri, TC. baskıları sonucu Başvezirin bilgisi dışında 41 tutukluyu serbest bıraktılar. Mayıs 1919’da tutuklular müttefik nezareti altında alındılar ve bir kısmı İngiliz askeri gözetimine teslim edildi. 12’si aynı yılın Eylül ayında oradan Malta’ya nakledildi. Mondoros’a yollandı, 55’i ise doğrudan Malta’ya gönderildi.
Ali İhsan Paşa, aynı zamanda İngiliz ve Hıristiyan karşıtı olup Van’daki toplu katliamı düzenleyen kişidir. Enver’in amcası Halil Bey ile birlikte Ali İhsan, 51 ve 52. bölükte tüm Ermenileri, doktorları, eczacıları, subayları ve diğerlerini katlettiler. Ali İhsan Paşa, ”işgal edilmiş tüm toprakların‘‘ diktatörü’dür. Katil Hacı İbrahim’i Albaylığa terfi ettiren de Ali İhsan paşadır. 1918 Nisan’da Dilman Savaşı’nın ardından orduya hitaben bir emir çıkararak Ermeni kadınlarının, yaşlı erkeklerin ve çocukların bile sağ bırakılmaması emrini verendir. Vl. Ordunun komutanı olarak Musul’a yerleştiğinde, Musul bölge kumandanı Divas Bey (Nevzade Bey) ile birlikte, 14 yaşından 70 yaşına kadar bütün erkek Ermeni sürgünlerini topladı ve onlardan bir amele taburu oluşturmuştur.18 ve 19 Haziran’da Hoy’dan kaçarak Urmiye’ye ulaşan Hıristiyan mülteciler 1200 kişiydi. Hoy’dan çıktıklarında 3300 kişilerdi. 2100’ü ortadan yok olmuştu, seçilen 287 genç adam kanun kaçağı İsmail Ağa ( Sımko ) tarafından öldürüldü, kalan Kuzeybatı İran, Ali İhsan paşa’nın kuvvetleri işgal ettiği zaman Türkler ve İranlılarca katledilmiştir. Katledilenler dağlı Süryani’ler’di. Savaşın ikinci yılında Türkiye’den kaçmış olan patrik Mor Şamun’nun adamıydılar.