Neyzen Tevfik - Hiç | Kitap, Müzik, DVD, Çok Satan Kitaplar, İndirimli Kitaplar | idefix.com
Çevirmen: Neyzen Tevfik
Genç nüfus içerisinde, hatta buna orta yaşlıları da katabiliriz, artık pek bilinmeyen, duyulmayan bir isimdir Neyzen Tevfik.
Neyzen Tevfik (Mehmet Tevfik Kolaylı), Bodrum’da 1879’un 24 Martında, Bodrum Rüşdiye Mektebi Başmuallimi Hafız Hasan Fehmi’nin oğlu olarak dünyaya gelir. Ulema çocuğu olduğu için klasik dönem Osmanlı edebiyatıyla ilgilenerek büyürken, neyle tanışması babasıyla geldiği Bodrum Tepecik Kahvesinde gerçekleşmiştir:
Neyzen Tevfik<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />
Çıkıp yola “Tepecik” kahvesinde ber-mutad.
Beş on dakikayı hoşca geçirmek istediler
Denizin kıyısında o şeb oğulla peder.
O dem göründü uzaktan iki hayal-i garip,
Safa-yı meclisi yarânı ettiler tertîb.
Oturdular mütevâzi’ kenar-ı sâhilde,
Ayandı aşk-ı Hüdâ çehre-i fezâilde.
Doktorun sara nöbetlerini ancak bir uğraş kazanmakla atlatabileceğini söylemesi, Neyzen’in ney sevgisinin önünü açar ve bitmez bir dostluk başlatır.
Neyzen’in entelektüel hayatı ise 1894’te İzmir’in Kadife Kalesindeki mevlevihaneye sığınmasıyla başlar. Dergâhta musiki dersi alırken, sohbete gelen birçok sürgün ve edebiyatçıyla tanışır. Akşam muhabbetlerinde çevrenin de etkisiyle, dokuz yaşında tattığı rakıya adamakıllı başlamıştır. İlk şiirini bu arada İbn-ül Fehmi Mehmed Tevfik adıyla Muktebes dergisinde 30 Nisan 1894’te yayımlar.
1898’de ikinci kez İstanbul’a gelen Tevfik, Fatih Fethiyye Medresesine yazılır. İzmir’i anımsatan Yenikapı ve Galata Mevlevihanelerine girer. Bir arkadaşı vasıtasıyla tanıştığı Mehmed Akif’ten Arapça, Farsça ile Fransızca dersleri alır. Bu arada cübbe ile şalvar giymemesi ve disiplinsiz tutumları yüzünden medreseden kovulur. Hemen ardından da namaz kılmadığı için Yenikapı Mevlevihanesinden kovulacaktır.
O zamanın siyaset toplantılarının yapıldığı Güneş Kıraathanesindeki bir dost sohbetinde sarf ettiği sözler yüzünden bir arkadaşı olan Ziya Şakir tarafından saraya jurnal edilir. Bahriye nazırı için yazdığı hicivler ve zaptiye nazırının istibdat idaresine, bakanın yüzüne karşı sövmesi tutuklanması için yeter.
Esrara başladığı hapishaneden çıkışta, devamlı takip edilmesi yüzünden Mısır’a kaçar. Orada sürgünlerle ahbaplık eder, Mevlevi ve Bektaşi tekkelerine girer. Osman Sıtkı vasıtasıyla Jön Türklerle temasa geçen Neyzen yazdığı bir bildiri yüzünden geçimini sağladığı saraydan uzaklaştırılır. Bunun üzerine bir Bektaşi tekkesine sığınır.
Meşrutiyetin ilanından sonra geldiği İstanbul’da tam anlamıyla berduş bir hayat süren Neyzen, Sabah-ı Hürriyet isimli bir tiyatro eserini yasaklayan ittihatçılara doğaçlama söylediği bir şiir yüzünden hapse girer.
1910’da kısa süren bir evlilikten Leman adında bir kızı olur.
1913 yılında Eşek gazetesinde düzenli olarak “azgın” mahlasıyla şiirleri yayımlanır. 1920’den 1925’e kadar düzenli olarak alkol komasına girip ardından beş altı ay ağzına içki koymadığı dönemler geçirir. Her seferinde, bir dostunun tabiriyle, “yıllık kızaklama ve kalafat müddetini bitirmiş” olarak topluma döner. 1927’ye gelindiğinde Toptaşı Tımarhanesi ve Zeynep Kâmil Hastanesi ile Beyoğlu’ndaki evi arasında mekik dokumaktadır. 1940’ta Fatih’e yerleşir. Daha sonra Dr. Mahzar Osman ve valiliğin emriyle Bakırköy Akıl Hastanesinin 21 nolu koğuşu ona tahsis edilir.
1951 yılında iyi bir oyunculuk çıkardığı O’nu Affettim isimli filmde rol alır. Dört beste yapan Neyzen müzmin bronşitten kurtulamayarak 28 Ocak 1953’te vefat eder. Mezarı başında hem Mevlevi hem de Bektaşi ayini yapılmıştır.
Neyzen Osmanlının son döneminden Cumhuriyete kök salmış bir klasik Türk edebiyatı tasavvufçusudur. Şiirleri ilk defa okunduğunda, fikirsel olarak çok çeşitli yalpalamalar olduğu zannedilebilir. Halbuki bu tasavvuf felsefesinin Neyzence yorumudur.
“Meyde Bektaşi gördüm, ney’de oldum Mevlevi” diyen Neyzen çoğu zaman dergâhlarına ters düşse de, o kapıların yetiştirdiği ender ve değerli örneklerdendir. Bir yandan “sırr-ı vâhidim”, “sıfır-ı mutlak olmuşum”, “yokluğunda aşikârım” gibi sözlerle ağır tasavvuf edebiyatının kendi üzerindeki etkisini gösterirken, kendi yetiştiği dergâhlara ve tekkelere hakaret etmeden de duramaz:
Melamet mülkünün meczûbuyum ben,
Y... bir milletin mensûbuyum ben,
Kapıldım her nasılsa ehl-i aşka,
S... dim her tarîka başka, başka.
Mevleviler “ney” çalar,
Rufaîler p... olur,
Devirden devre değişen görüşlerinde bazen İslamiyeti “Arap açmazı” diye niteler, bazense derin bir Tanrı inancına kapılır.
Secde eyler hakikatim
Her zaman memnun olduğu içkili, neyli berduş hayat onun için felsefî bir tercihtir.
Ey bana kendini büyük tanıtan!
Halime bak da varlığından utan!
Felsefî “hiçliğe” olan inancından ötürü her zaman siyasetten tiksinmiş ve ondan uzak kalmayı tercih etmesine rağmen devrin zorunluluğu olmasından ötürü siyasete bulaşmıştır.
1908’e kadar hiciv şiirlerindeki düşman, Timur, Hülagü, Cengiz, Engizisyon pederi, Haccac-u Yezîd, Şeddâd-u Nemrud, Ad-u Semûd isimleriyle andığı Abdülhamit’tir. Abdülhamit tahttan indirilip Meşrutiyet ilân edilince sıra İttihatçılara gelmiştir. Edirneli olan Talât Paşayı hicvettiği şiirde bu durum aşikârdır.
Kazdığı cah-ı belâya yine kendi düştü,
Örsünü, kıskacını s...min çingenesi.
Birinci Dünya Savaşı sırasında savaş karşıtı şiirler kaleme alması, İttihatçıların düşmanlığını kazanmasına yeter. Başlarda Rus Devrimine ilgi duyan Neyzen İstiklal Savaşı sırasında ulusalcılık akımına merak sarar.
Bolşevik kuvvetinin bence beyannamesidir,
Şark-u garbı şaşıran bankınotun esrârı,
Pîşidârı sayılır servet-i azadesinin,
Sahne-i hürriyete izhâr ediyor efkârı.
Türke “dünyayı yönetmeye ve esir almaya” özenmemesini, “ilim, fen ve maarifle” ulusu yüceltmesini öğütleyen “Neyzen Baba”, Turancılığın bir milleti yıkacak büyük bir hayal olduğunu yazar. Laiklik, Cumhuriyet ve Kemalizm onun için her türlü görüş ve inançtan üstündür.
Cebrail’i, İncil’i, Kur’an’ı
Yakdı attı, bir alevin devranı
Türk oğlunun istiklâl kürsüsünde,
Okunuyor çakır efe fermanı!
Görsün cihân serserîleri pîrini,
Allah’a da vermem Türk’ün yerini.
Mustafa Kemal’e olan güvenini ve derin saygısını her zaman muhafaza etmiş olmasına rağmen, bazen onu eleştirmeden de duramaz. Bir gün kendisini çağırtan Atatürk’e bir sorusu üzerine “hiçbir şey değişmedi, saz söz aynı, yalnız artistler değişti” deyince Atatürk fena sinirlenir; bir zaman sonra yine çağrılır ve bu sefer şu cevabı verir: “Yine öyle, eskiden sormadan asarlardı, şimdi önce soruyorlar, sonra asıyorlar...”
Atatürk’ün ölümünden sonra İsmet İnönü cumhurbaşkanlığına gelince, Neyzen Tevfik’in aşağıdaki ikilikle durum değerlendirmesi yaptığı söylenir:
Türkü yine o türkü, sazlarda tel değişti
Dünyanın hali de ilgilendirir Neyzen’i.
Defter-i zulmünü garbın yed-i kudret
Asgari on yedi milyon sığırı bir sığıra,
Rabbimin kudretine bak ki nasıl,
II. Dünya Savaşında ülkede uygulanan karne usulü için de şöyle söylüyor:
Şu vesikayla sana verdiği zeytin yağını al!
Yine sal kendini rah-ı hayatın dikine.
Bir kilo zeytin yağıyla geçinmek mümkün mü iki ay?
Verenin geçmişini s..... için sür g.....!
O zamanlar Neyzen’in ikinci büyük hedefi “öksüz İstanbul’u katletmeye gelen barbar” Lütfü Kırdar’dır.
Sıçdın İstanbul’a Lütfü’yü vali diye,
Bir tüy tak da uçur âleme karşı bokunu,
Milletin hışmını teskin edemezsin, teresin.
G...e soksan eğer partinin altı okunu!
Ama artık Neyzen’in bir dokunulmazlık hakkı vardır. Kendi tabiriyle senelerce uğraşmış ve “delilik hakkı”nı kazanmıştır.
Onun için pek değişen bir şey yoktur siyaset sahnesinde, nasıl olsa “dolab-ı devleti bir hâr da olsa döndürür”. Ben bu milleti tanırım, der:
Şahid-i şevk-u safâ etmez teveccüh bizlere,
Yâver-i bahtı ezelde gırtlağından boğmuşuz.
Safha-i mâzi mülevves, hâl bok, âtî kenef,
Mâder-i hürriyetin gûyâ götünden
Bu hayattan bir Neyzen geçmiş, birçok dost, birçok düşman bırakmış arkasında. Yeri geldiğinde en yakın dostu Mehmet Âkif’e bile “şaka” yapmış, onun asıl mesleği baytarlığını hicvetmiş:
Fikrinde varsa eğer millete hizmet
Hemcinsini kurtar şu vebâ-yı bakarîden.
Yani sözünü esirgememiş, gün gelmiş rakısı ve neyinden başka hiçbir dostu kalmamış ama kendince saadeti yakalamış, çünkü o bu dünyaya “... güzel sevmeye geldi, değil ekmek yemeğe ...”
Bu berduşluğu yüzünden kendine sitem ettiği de olmuş:
Bazı gençler seni taklîd ediyormuş duydum;
Pek fenâ bir çığır açtın Neyzen.
Serserilik denilen mahbûbu,
Alamaz koynuna her boşta gezen.
Neyzen Tevfik çapraşık gözüken görüşlerine rağmen, sağlam bir felsefeye sahiptir. Bu olgun “nüktedan”ın tanınması ve incelenmesi, hayattan lezzet almak isteyen herkesin birinci zorunluluğudur. Ne sadece Neyzen, ne heccav, ne düşünür...