KALÇA EKLEMİ KİNEZYOLOJİSİ VE VUCUT POZİSYONUNUN BUNUN ÜZERİNDEKİ ÖNEMİ – Fizyoaktif
Tagged : acetabulum, anteversiyon, eksternal, femoral, femur, internal, kalça, kinezyoloji, rötatörl
Kalça eklemi femur başı ile acetabulum arasında oluşan ,3 eksende harekete izin verebilen(flek/eks,abd/add,int rot,ekst rotasyon ve hepsi birlikte sirkümdiksiyon),sferoıd tipte,top soket tarzında olan bir eklemdir.Vucutda buna benzer glenohumeral ve proksimal radiohumeral eklemler vardır ama kalça eklemindeki acetabulum daha derindir bu da zaten rom genişliğinin diğerlerinden neden az olduğunu açıklamaktadır.Yani acetabulumla caput femoris arasındaki temas oranı fazladır ve bunun devamlılığının sağlanmasında da femoral anteversiyon,bağlar ve kasların önemi büyüktür. Vucut pozüsyonu da tüm bunların konumunu ve boyunu değiştirdiğinden şimdi sırayla bu eklemi etkileyen bazı kaslardan ,bağlardan ,eklemin osteokinematiğinden ve enson olarak da vecut pozüsyonun etkilerinden bahsedelim.
Bunlardan femoral anteversiyon acetabulumun öne 15 20 derecelik açılaşmasıdır ve farklı açılardaki hareketlerde eklem temasına katkı yapar.Bu katkı sayesinde de proksimal stabilite sağlanır,ve distaldeki mobilite daha kaliteli olarak açığa çıkar ayrıca sıkışma tipi yaralanmalarda engellenmiş olunur.(not: vucutdaki herhangi bir eklemdeki hareketin kalitesi o eklemin proksimalindeki eklemin stabilitesine önemli ölçüde bağlıdır. Örneğin radioulnar ve radiohumeral eklemdeki hareketin kalitesi,glenohumeral eklemdeki stabilitenin ve sağlamlığın artmasıyla artar,örneğin patella femoral veya tibiafemoral eklemdeki hareketin kalitesi,acetofemoral eklemdeki stabiliteden etkilenir ve aşağıda da talokrural ve subtalar eklemlerdeki plantar fleksiyon dorsi fleksiyon ve inversiyon eversiyon hareketlerini etkiler.yani bir eklemdeki hareket bozukluğu bir başka eklemdeki haerket bozukluğunun SONUCU o da kendisiyle bağlantılı diğer eklemdeki kinezyolojik bozukluğun SEBEBİ olabilir.)
Bu faktörlerden bir diğeri bağlardır ve stabilite sağlarlar ve yapıyı TUTARLAR.Kalça ekleminin ana bağları iliofemoral,iskiofemoral,pubofemoral ,transvers acetabular ve lig.terestir ve kalçanın ekstansiyon abduksiyon ve dış rotasyonunu sınırlarlar.Fleksiyonda gevşektirler yani başka bir değişle kalça fleksiyona alındığında bir diğer görevleri olan int.rotasyon kısıtlaması da azalır ve kalça int rotasyon romu artmış olur.Ekstansiyonda ise tam tersine gerilirler ve fonksiyonlarını yaparlar.
Kalça eklemi kinezyolojisinin bir diğer parçası ise eklem osteokinematiğidir ve 3 eksende de femur farklı şekillerde hareket eder acetabulum içinde.bunlardan fleksiyon hareketinde caput femoris anterior superior yönünde dönme,postero inferior tarafa ise glide yapar.ekstansiyonda bu durumun tam tersi.abduksiyonda laterosuperiora doğru döner fakat medioinferiora doğru da glide yapar.adduksiyonda tam tersidir.eksternal rotasyonda posteriora döner ve anteriora doğru glide yapar.int.rotasyonda tam tersi.bu tip glidelar glenohumeral eklemde de vardır.hatta bu eklemlerde örneğin fleksiyon açısı kazanılmak isteniyorsa orada önce posterior kapsül germesi yapılır. Çünki biliniyor ki fleksiyonda posterioa glide yapacak eklem başı ve eğer orada gerginlik varsa bu fleksiyon derecesini etkileyecek.
Gene kalça eklemi fleksiyon ve ekstansiyon hareketleri pelviste en çok anterior ve posterior tilt meydana getirir.Ve çğu kişide de günlük yaşamdan kaynaklı kalça fleksörleri kısaldığından pelviste anterior pelvik tilt görülür.Bu durumu kalça fleksörleriye erectör spinaların gerginliği tetiklerken(not: bunlara ek olarak antetior pelvik tilti origolarından dolayı sartorius,tensor fascia lata (sıas) ve rectus femoris kasları(sıaı)gerginliği de arttırır.) ,hamstring,g.maximus ve rectus abdominus kasları da posterior pelvik tilte yardımcı olarak bunu azaltırlar ANCAK GENE DE BU BİLGİYE DAYANARAK YAPTIĞIMIZ HER G.MAX VE HAMSTRİNG GÜÇLENDİRME HAREKETİNİN ANTERİOR PELVİK TİLTİ AZALTTIĞINI DÜŞÜNMEMELİYİZ.örneğin prone pozüsyonunda g.max ve hamstring güçlendirmek amacıyla yapılan kalça extansiyon hareketi zaten pelvisin tekrardan anterior tilte mobilize edilmesi demektir.bu yüzden böyle durumlarda bu kasların köprü kurularak izometrik olarak veya pelvise anterior tilt yaptırmayacak başka bir şekilde çalışılması gerekmektedir.
KALÇANIN LATERAL ROTATÖRLERİ(SAYFA 721/KİNESİOLOGY THE MECHANİCS&PATHOMECHANICS OF HUMAN MOVEMENT)
Kalçanın lateral rotatörleri priformis,abturator internus,süperior ve inferior gemelli ,quadratus femoris ve obturator externusu içerirler.Bu kaslar kalçanın kısa , lateral rotatör grubu olarak g.maximusun derininde yerleşmişlerdir ve hiçbiri doğrudan palpe edilemezler derinine yerleştikleri için.Ancak gluteus maximus gevşemisse bu kaslar büyük siatik tübercülden (greater sciatic notch)palpe edilebilirler.
Bu kasların hepsi lateral rotatör ancak kalçanın sagital plandaki pozüsyonu onların rotasyon kapesitesini anlamlı ölçüde etkiler.Yapılan moment kolu analizleri bunlardan quadratus femoris kasının lateral rotasyon momentinin kalçanın fleksiyon pozüsyonundan etkilenmediğini gösterir.Kalça ekstansiyonuyla birlikte ise obturator internus ve genelli lateral rotasyon momenti oluştururlarfakat yapılan kalça fleksiyonuyla birlikte bu kasların moment kolu sıfıra yaklaşır yani ya daha az veyahut hiç lateral rotasyon çıkarmamaya başlarlar.Priformis ise extansiyonla birlikte lateral rotatör fleksiyonla birlikte ise medial rotatör olarak ortaya çıkar.Bunun tam tersine obturator externusun lateral rotasyon moment kolu kalça fleksiyonula birlikte artar.BU VERİLER LATERAL ROTATÖR OLARAK ADLANDIRILMASI ÖNERİLEN BU DERİN KASLARIN FONKSİYONUNUN DAHA KARMAŞIK OLDUĞUNU GÖSTERİR.Klinisyenler kalça pozüsyonunun bu kasların rotasyonuna olan katkısını göz önünde bulundurmalılardır.
Anatomik metinler bu kasların abduksiyonda ve adduksiyonda rol almaları gerektiğini önerirler.Biomekaniksel çalışmalar bu kasların bu hareketlere katkısının kalça pozüsyonuna bağlı olduğunu söylerler.Priformis kası kalça pozüsyonundan bağımsız olarak abduksiyon moment koluna sahiptir ancak obturator internus kası yalnızca kalça fleksiyondayken abduksiyon moment koluna sahiptir.Bunun tam tersine obturator externus ve quadriceps femoris kalça adduksiyon momentine sahiptir ancak kalça ekstansiyonda veya hafif fleksiyonda olmak şartıyla.SONUÇ OLARAK BU LATERAL ROTATÖR KASLARI PRİMER KALÇA ABDUKTÖRLERİ VE ADDUKTÖRLERİNDEN ÇOK DAHA AZ KUVVETLİDİRLER. Kalça eklemine yakınlıklarından ve eklemin proksimal kısmını neredeyse saracak olmalarından dolayı bu kısa lateral rotatör kaslar kalça ekleminin dinamik stabilizatörleri olarak görev alırlar.
KALÇANIN MEDİAL ROTATÖRLERİ(SAYFA:723 KİNESİOLOGY THE MECHANİCS&PATHOMECHANICS OF HUMAN MOVEMENT)
Diğer hareketlerinin aksine kalçaya internal rotasyon yaptıran bir ana kas yoktur.Bu bölümde sağlanan verilerden gluteus medius ve minimusun özellikle kalça fleksiyondayken internal rotasyon yarattıkları görülmektedir.Ayrıca gluteus maximus ve priformis de kalça fleksiyondayken medial rotatör olarak işlev görmektedirler.Kalça addüktörlerinden bazıları da internal rotasyon momenti oluştururlar fakat bu moment az ve değişkendir.
Kalça ekleminin internal rotatörü olarak tanımlanan bir diğer kas ise tensör fasya latadır.İnternal rotasyon sırasındaki emg aktivitesine rağmen kalça konumuna bakılmaksızın yapılam mekaniksel çalışmalar önemli bir moment kolunun oluşmadığını göstermektedir.
Medial hamstringler ;semitendinosus ve semimembranosusun da ekstansiyonla birlikte küçük bir internal rotasyon momenti oluşturduğu görülmüştür.
Bu veriler bu kalça medial rotatör kaslarının kalça pozüsyonu ve diz fonksiyonuyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir.