AB ve OECD Ülkelerinde Sağlık Konumu ve Sorunları / Arslan Ümit Giray / AVRUPA BİRLİĞİ’ NDE SAĞLIK YÖNETİMİ
Arslan Ümit Giray
Tartışma Konusu : Avrupa Birliği’nde, subsidiarite ilkesi (alınacak kararların ve izlenecek politikaların vatandaşa en yakın olan idari birim bazında alınması ilkesi) uyarınca sağlık hizmetlerinin yönetimi, finansmanı ve sunumu üye ülkelerin sorumluluğuna bırakılmıştır. Aday ülke olarak acaba bu ilkeye ne kadar yaklaşabildik?
Kaliteli ve iyi sağlık paylaşılan bir sorumluluktur. Uygulamaya konulabilmesi için ise farklı aktörlerin rol oynamasına ihtiyaç vardır. AB ve Üye Devletler Anlaşma kapsamında yer alan sorumluluğun değişiklik gösteren dağılımını göz önünde bulundurarak ve en iyi sonuçların elde edilebilmesi için AB çapında kurulmuş olan ağların faydalarından yararlanarak işbirliği içerisindedir. AB ulusal yetkililerle, kurumsal paydaşlarla ve uluslar arası organizasyonlarla sinerjiler oluşturmakta ve Üye Devletler ile işbirliği halinde hareket etmektedir. Aday ülkelerle de, Topluluk Programları ve kuş gribi (avian influenza) gibi bulaşıcı hastalık tehditlerinde ortak hareket etmektedir.
Sağlık hizmetleri, genel olarak sağlığın korunması ve hastalıkların tedavisi için yapılan çalışmalar anlamına gelir (Fişek, 1983:4). Sağlık Yönetimi sağlık hizmetinin üretimi, sunumu, sağlık sigortası ve ödeme şeklinin bir arada bulunduğu örgütlenme yapısıdır. Bu yapılanmada ön ödemeli sağlık planı, sağlık hizmeti kullanımının kontrolü ve sağlık bakımının yönetildiği organizasyonlar bulunmaktadır (Kısa, 1998:17)
Sağlık bakımı ve sağlık sistemleri Üye Devletlerin sorumluluğu altındadır. Üye devletler sağlık sistemlerini nasıl yönetecekleri, sağlık ve sağlık bakımı alanına ayrılabilecek bütçenin büyüklüğü, geri ödenecek ilaçlar ve kullanılacak teknoloji konularında karar alırlar. Üye Devletler, sağlık bakımına erişim sağlamak, vatandaşların artan beklentilerini karşılamak, yeni tedavi şekilleri için yatırımlarda bulunmak, sağlık bakımı kalitesini geliştirmek ve yaşlanan nüfustan gelen sağlık bakımı baskısına cevap verebilmek gibi oldukça önemli zorluklarla karşı karşıyadır. Dolayısıyla iyi sağlığa kavuşabilmek için AB’nin rolü nedir? AB’nin görevleri; vatandaşları korumak, destekleyici ortaklıklarla sinerjiler kurmak, sağlık konusunun tüm AB poliçelerinde yer almasını sağlamak ve vatandaşlar ile sağlık personelini bilgilendirmektir. AB iyi sağlığa kavuşulması yolunda yapılan değişikliklerde bir katalizör görevi görmektedir.
Bu çalışmada, Avrupa Birliği Sağlık Yönetimi alanındaki anahtar aktörleri, yetki ve sorumlulukları ile etkileyen unsurların bir fotoğrafının sunulması amaçlanmaktadır.
2. AB POLİTİKALARINDA SAĞLIĞIN YERİ VE KAPSAMI
Avrupa Birliği politikasında sağlığın yer aldığı, 1992’ de Maastricht Antlaşmasına halk sağlığı alanında ‘’Üye ülkeler arasında işbirliğinin teşvik edilmesi’’ ve ‘’gereğinde, faaliyetlerinin desteklenmesi’’ ni içeren, bir madde eklenmesi ile görülmektedir. Bu hukuki altyapı, 1997’ de Amsterdam Antlaşmasına Avrupa Birliğinin ‘’bütün birlik politika ve aktivitelerinin tanımında ve uygulanmasında üst düzeyde insan sağlığının korunması’’ ve Üye Ülkeler ile ‘’Halk sağlığının iyileştirilmesi için hastalıktan korunmayı ve insan sağlığına olabilecek tehlike kaynaklarını etkili tedbirlerle önünü almak’’ üzere çalışılmasının eklenmesi ile, güçlendirilmiştir (Madde 152 (1)).
Amsterdam Antlaşması, halk sağlığı ile ilgili politika kapsamını genişletirken sağlık için ‘’Bağlılık Prensibini (subsidiarite principle)’’ devam ettiren Üye Ülkelerin halk sağlığı mevzuatlarının harmonizasyonunu sınırlandırılmıştır. Birlik, organizasyon ve sağlık hizmetleri ile sağlık bakım hizmetlerinin sunumu için Üye Ülkelerin sorumluluklarına tamamıyla saygı duymayı sürdürecektir (Madde 152 (4, 5)).
Mevcut durumda, Avrupa Birliği, halk sağlığı politikasının uyumlaştırılmasında sınırlı bir yaptırıma sahip olurken, organizasyon ve sağlık hizmetlerinin sunumunu ulusal seviye ölçütleri düzenleme uyumlaştırmasında Üye Ülkelerin haklarına her zaman saygı gösterecektir. Böylece Avrupa Birliği mevzuatı düzeyinde kan, organlar ve dokular Madde 152 (4)(a)) ya göre düzenlenirken, yapılacak düzenleme, hiçbir Üye Ülkenin daha sıkı koruma tedbirleri getirmesine veya sürdürmesine engel olmayacaktır.
Ayrıca, Anlaşmanın 152. maddesi Birliğin, Üye Ülkelerin halk sağlığı faaliyetleri arasındaki koordinasyonu teşvik etmesine imkan vermektedir.
3. AB SAĞLIK POLİTİKASININ İCRA ORGANI
Amsterdam Anlaşması’nın kabulü ve yürürlüğe girmesinden kısa bir süre önce, Sağlık ve Tüketicinin Genel Müdürlüğü (DG SANCO - Fransızca kısaltma) oluşturulmuştur. Komisyonun 1999 yılında oluşturulmuş olan bu yeni birimi Komisyona yaklaşık olarak 100 personelden oluşan bir ekiple, ağırlıklı olarak halk sağlığı olmak üzere AB sağlığı politikası konularında çalışma imkanı vermiştir (DG SANCO’ nun toplam olarak yaklaşık 800 personeli bulunmaktadır). SANCO, kan ve kan türevlerinin, tıbbi tedavilerde kullanılan insan dokularının ve hücrelerinin güvenliği ve kalitesi gibi konuları kapsayan küçük ama önemli bir halk sağlığı mevzuatı kurumudur. Ayrıca, tütün reklamlarını sınırlayan ve sigaraların nasıl üretileceği konusunu, paketlerin ön ve arka yüzlerinde bulunan yüksek görünürlük seviyesindeki siyah ve beyaz sağlık uyarılarını gerekli kılan yönetmelik de dahil olmak üzere düzenleyen yasal düzenlemelerin geliştirilmesinde anahtar bir aktör niteliğini taşımaktadır.
Ancak, Anlaşmanın 152. maddesi Birliğin, Üye Ülkelerin halk sağlığı faaliyetleri arasındaki koordinasyonu teşvik etmesine imkan vermektedir. AB halk sağlığı politikasının temel amacı AB ülkelerine sağlık konusundaki uzmanlıklarını birleştirme, en iyi uygulamaları tanımlama ve paylaşma, bulaşıcı hastalık salgınları gibi sağlık tehlikelerine karşı AB çapındaki tepkilerin koordine edilmesidir. Bu çalışmaların büyük bölümü Sağlık Stratejisi ve bu stratejiyle ilişkili Halk Sağlığı Programı yoluyla gerçekleştirilmektedir.
Sağlık Stratejisi, Komisyon tarafından 2000 yılı Mayıs ayında kabul edilmiştir (COM(2000):285). Öncelikle, üç temel öncelik olan; entegrasyon, sürdürülebilirlik ve HIV ile bulaşıcı hastalıklar gibi konularına odaklanmaktadır. Avrupa düzeyinde bir sağlık politikası yapısal yaklaşımını ilk defa olarak oluşturmaktadır. Bu stratejinin genel amacı sağlıkla ilişkili politika konularını sağlık hedeflerine ulaşma doğrultusunda birlikte çalışır hale getirerek Topluluk seviyesinde sağlık konularına yönelik entegre bir yaklaşımı sağlamaktır. Komisyon, Sağlık Stratejisi doğrultusunda, 1 Ocak 2003 tarihinden 31 Aralık 2008 tarihine kadar devam edecek olan ve Konsey ile Parlamento tarafından 2002 yılı Eylül ayında kabul edilen bir Avrupa Topluluğu Halk Sağlığı Programı önerisinde bulunmuştur.
Halk Sağlığı Programı’nın da üç öncelikli hedefi bulunmaktadır (EHNHEAT, 2006:1-3). Bunlar; halk sağlığının gelişimi için bilgi düzeyinin geliştirilmesi, sağlığa yönelik tehditlere çabuk ve koordineli bir biçimde tepki verebilme becerisinin geliştirilmesi ve sağlık koşullarının geliştirilmesi ile birlikte tüm politikalar ve faaliyetler aracılığıyla sağlık konusundaki belirleyici unsurların tespit edilerek hastalıkların önlenmesidir. Bu programın rolü, iki geniş kapsamlı çerçeve dahilinde özetlenebilir:
a) Çok sayıda Avrupa ülkesinden ortakları dahil eden ve müşterek finansman olanağından yararlanmakta olan araştırma projeleri aracılığıyla Avrupa düzeyinde yeni, belirgin araştırma ve verilerin üretilmesi ve
b) Ortak nitelikli, sağlık kaynaklı sorunlar konusunda uyumlaştırılmış bir Avrupa yaklaşımının geliştirilmesi için Üye Ülkeler arasındaki iyi uygulamalar konusundaki bilgilerin dolaşımının sağlanması hususunun kolaylaştırılması, gibi.
Halk Sağlığı Programı’nın öncelikli bir amacı, belirli bir konuda anahtar göstergelerden veya en iyi uygulamalardan oluşan bir setin oluşturulması konusunda iki-üç yıl süre için beraber çalışmakta olan farklı çevrelerden gelen kişileri bir araya getiren, AB düzeyinde bir araştırma çalışmasının ortak finansmanıdır. Bu tür bir projenin 2003 yılında finanse edilmiş olan tipik bir örneği, Avrupa çapında çocuklardaki obezite tedavisine ilişkin en iyi uygulamaları eşleştirmeyi amaçlayan Çocuk, Obezite ve Ortak Önlenebilir Kronik Hastalıklar Projesidir. Proje ile, yirmi ülkeden konuya ilişkin kişileri bir araya getiren proje çocuklar ve genç insanlar üzerinde gıda pazarlamasının etkilerini ölçmeye ve analiz etmeye çalışmakta; çocuklardaki obezite konusunda dikkat çekmeyi amaçlayan politika seçeneklerinin belirlenmesini ve değerlendirilmesini; ulusal düzeydeki faaliyet ve yaklaşımların ulusal düzeyde tamamlanarak uyumlu eylemlere dönüştürülmesi, amaçlanmaktadır.
Sağlık Stratejisinin bir amacının da sağlık kaynaklı politika alanlarını sıklıkla “diğer politika konularında sağlık” biçiminde ifade edilen sağlık hedefleriyle bir arada çalıştırmaktır. Bu durumda, “diğer politika alanlarındaki sağlık” konularından bahsetmek, sağlık kaynaklı politikaları, Üye Ülkelerin mevzuat uyumlarını konu dışında bırakmakta olan ve sağlıkla ilgili politikaların kapsamını 152. Maddede belirtilmiş olan halk sağlığı boyutuyla sınırlayan Antlaşma dikkate alındığında anlamsız görünebilir. Fakat AB politikasının sağlık politikası konusundaki etkisine ilişkin tartışmanın da ortaya koyacağı şekilde, 152. Maddenin kapsamı dışındaki çok sayıda politika alanının, sağlık ve sağlık hizmetlerinin sevkıyatı konularında belirgin etkisi bulunmaktadır. Bu noktada, Avrupa Birliği içerisindeki sağlık ve sağlık hizmetleri konularında doğrudan etkisi olan DG SANCO’ nun yetki alanı dışındaki anahtar nitelikli politika alanlarının genel bir değerlendirmesi aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo, sağlık, sağlık hizmetleri ve sağlık sistemleri alanlarındaki Avrupa Birliği politikasının geniş etkisini ortaya koyan örnekler dizisini ortaya koymaktadır. Bu tablo sadece önemli örnekleri sunmayı amaçlamaktadır (EHMA, 2005:11 – 12).
Girişim veya Yasal Düzenleme
Sağlık Üzerindeki Potansiyel Etkisi
1408/71 sayılı tüzük (E111, E112v.b biçim-leri yaratarak) Dahili sınırlarda hareket eden işçi ve turistler için sosyal güvenlik faali-yetlerinin koordine edilmesi.
Alınan sağlık hizmetinin yapısına bağlı olarak diğer bir üye ülkede alınmış olan sağlık hizmetlerine ilişkin ödeme sunulması.
"İş hukuku ve çalışma
Çalışma saatlerinin organizasyonuna ilişkin 2003/88 sayılı Direktif
Her bir çalışma haftası başına en fazla 48 saat olmak üzere hastane personeli zaman çizelgelerinin organizasyo-nunda gerekli değişikliklere ihtiyaç duyulması.
Profesyonel niteliklerin tanınmasına ilişkin ge-nel bir sistem hakkın-daki 2001/19/EC sayılı Direktif (doktorlar, hemşireler, ebeler, diş-çiler ve eczacılar için ayrı direktifler bulun-duğunu dikkate alınız.)
Eğitim ve öğretim için minimum standartların belirlenmesi. Sınır ötesi istihdamın geliştirilmesi, “tercih edilen çalışanlar” arasındaki potansiyel rekabetin geliştirilmesi.
İç Pazar ve Hizmetler
"Hizmet sunma ve
Hizmetlere ilişkin taslak direktif
Halen tartışılmakta olan iç piyasa kurallarına sağlığın da dahil edilmesi
Girişim ve Endüstri
İyi Klinik Uygulamaları’ nın geliştirilmesi. Klinik deneyler, pazarlama ve reklam, yetim tıbbi ürün-lerin korunması.
İşitsel ve görsel politika
Sınır Aşan Televizyon Yayınları
Tütün reklamlarının kontrol edilmesi.
e-Sağlık konusuna ilişkin e-Avrupa faaliyet planı
Ortak standartların gelişti-rilmesi, Avrupa elektronik sağlık kayıtlarına doğru ilerleme kaydedilmesi.
"Araştırma ve Teknolojik
Program 6 Çerçeve Çalışması
Biyomedikal bilim, bilgi teknolojisi ve politika kaynaklı araştırma konularındaki geniş kapsamlı projeler için AB ortak-finansmanı sağlanması.
2004–2010 yılları arası döneme ilişkin Avrupa Çevre ve Sağlık Faaliyet Planı
Belirli çevre faktörlerinin sağlığa yönelik olumsuz etkilerinin azaltılması.
Veri Korunması Konusuna İlişkin 95/46/EC sayılı Direktif
Tıbbi verilerin paylaşımı da dahil olmak üzere veri paylaşımının kolaylaştırılma-sına yönelik olarak veri gizli-liğini sağlayacak standartların geliştirilmesi.
4. AVRUPA BİRLİĞİ’ NDE SAĞLIK YÖNETİMİNİ ETKİLEYEN KURULUŞ VE AJANSLAR
Avrupa Birliği’nin Avrupa Birliği Konseyi, Avrupa Parlamentosu, Avrupa Komisyonu, Avrupa Adalet Divanı ve Avrupa Sayıştayı gibi birincil kuruluşları ile Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi, Bölgeler Komitesi, Sayıştay, Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa Merkez Bankası, Avrupa Ombudsmanı ve Avrupa Veri Koruma Gözetimcisi gibi ikincil kuruluşları, Avrupa Birliği’nde sağlık yönetimini çeşitli boyutları ile etkilemektedir. Bu etkileme, mevzuat geliştirilmesi, mevzuatın üye ülkelerde uygulanması, sağlığın finansmanı, sağlıkta eşitsizliklerin giderilmesi, kötü uygulamaların men edilmesi şekillerinde olabilmektedir (EHMA, 2005:18).
Avrupa Birliği’nde sağlığı ve yönetimini direkt veya dolaylı etkileyen ajanslar olarak ise; Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, Avrupa İlaç Ajansı, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi, Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Kontrol Merkezi, Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı, Avrupa Yaşama ve Çalışma Şartlarını İyileştirme Vakfı, Avrupa Eğitim Vakfı, Avrupa Çevre Ajansı, Avrupa Deniz Güvenliği Ajansı, ve Avrupa Havacılık Güvenliği Ajansı, sayılabilir.
5. SAĞLIK POLİTİKALARININ GELİŞTİRİLMESİNDE KOMİSYONU DESTEKLEYEN GENEL MÜDÜRLÜKLER VE KOMİSYONLAR
Sağlık politikalarının geliştirilmesinde Avrupa Birliği Komisyonunu Sağlık ve Tüketici Güvenliği Genel Müdürlüğü ile İş Edindirme ve Sosyal İşler Genel Müdürlüğü desteklemektedir.
Sağlık politikalarının geliştirilmesinde Avrupa Birliği Komisyonunu; Üst Düzey Sağlık Komisyonu, Halk Sağlığı Komisyonu, Halk Sağlığı Kıdemli Yöneticileri Komisyonu, Sosyal Güvenlik Komisyonu, Ekonomik Politika Komisyonu ve Göçmen İşçiler Sosyal Güvenliği İdare Komisyonu gibi üst düzey komisyonlar ile Uzmanlık kuruluşları networku, Avrupa Birliği Diyet, Fiziki Aktivite ve Sağlık Platformu, HIV/AIDS Çalışma Grubu, Avrupa Birliği Sağlık Politikası Forumu, Tüketici Ürünleri, Sağlık ve Çevresel Riskler ve Artan ve Yeni Beliren Sağlık Riskleri Bilimsel Komisyonları, desteklemektedir (EHMA, 2005:21).
6. SAĞLIK POLİTİKALARININ GELİŞTİRİLMESİNDE AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLAR KURULUNU(KONSEYİ) DESTEKLEYEN KOMİSYONLAR
Avrupa Birliği politikalarının geliştirilmesinde etkin çalışmaları ile Parlamentoyu ve Komisyonu destekleyen bir seri komisyon bulunmaktadır. Bunlar; Üst Düzey Sağlık Yöneticileri Komisyonu, Sağlık Hizmetleri ve Tıbbi Bakım Üst Düzey Grubu, Halk sağlığı Programı komisyonu, Sağlık Güvenliği Komisyonu, Bulaşıcı Hastalıklar Networkü, Erken Uyarı ve Cevap Sistemi, Sosyal Korunma Komisyonu, Göçmen İşçiler Sosyal Güvenliği İdare Komisyonu, Ekonomik Politika Komisyonudur.
Ayrıca, Çocuk İlaçları Geçici Çalışma Grubu gibi özellikli direktiflerin uygulanmasına yönelik komisyonlar ile Dönem Başkanlıkları tarafından yürütülen Baş Hekimler ve Baş hemşireler Çalışma Grupları bulunmaktadır (EHMA, 2005:23).
8. ÜYE ÜLKELERDE SAĞLIK YÖNETİMİ
Avrupa Birliği’nde, subsidiarite ilkesi (alınacak kararların ve izlenecek politikaların vatandaşa en yakın olan idari birim bazında alınması ilkesi) uyarınca sağlık hizmetlerinin yönetimi, finansmanı ve sunumu üye ülkelerin sorumluluğuna bırakılmıştır. Komisyonun, üye ülkelere tek tip bir sağlık yönetimi uygulatma yönünde bir zorlaması yoktur. Tam tersine üye ülkelerin kendi sağlık yönetimlerine sahip olmaları ilkesi benimsenmiştir. Bu nedenle AB ülkelerinin ulusal sağlık yönetimi ve politikaları birbirinden farklılıklar göstermektedir.
Üye ülkelerden Fransa, İrlanda ve İngiltere Sağlık Bakanlıklarının merkez teşkilat şemalarının karşılaştırılması sonucunda T.C. Sağlık Bakanlığı organizasyon şemasının aksine yatay yapılanma modelleri şeklinde yapılandıkları ortaya çıkmaktadır (Sağlık Bakanlığı, 2005: 2,3,-4). Bu yapılanma çeşidinin ise, iletişim kanallarının daimi açık tutulması, ortak hedeflere yönelmede sinerji yaratması, verimlilik ve etkililik açılarından dikey yapılanma örgüt modellerine göre daha fazla olumlu hususları bulunması nedenleri ile tercih edildiği görüşü ağır basmaktadır.
9. ÜYE ÜLKELERİN REFORM ÇALIŞMALARININ DESTEKLENMESİ (LİZBON HEDEFLERİ DOĞRULTUSUNDA YAPILAN ÇALIŞMALAR)
Devlet Başkanları ve Avrupa Birliği Hükümeti, Lizbon’da görüşerek 2000 yılından başlamak üzere 2010 yılına kadar Avrupa Birliği’ni “dünyadaki en dinamik ve rekabetçi bilgi-kaynaklı ekonomi” haline getirmeyi hedefleyen bir seri reform programını ulusal düzeyde ve Avrupa Birliği seviyesinde başlattılar. Bu bağlamda 2002 yılında, Barselona Avrupa Konseyi sağlık bakım sistemlerinin reformuna ilişkin üç yol gösterici prensip belirlenmiştir. Bunlar: herkes için erişilebilirlik, yüksek kalitede bakım ve uzun dönemli mali sürdürülebilirliktir.
Bu temel üzerindeki işbirliği, Üye Ülkelerde sağlık bakımının ve uzun dönemli bakımın analizi biçiminde ve tüm Üye Ülkelere gönderilen bir anket aracılığıyla başlamıştır. Gelen tepkilere cevaben ve nihai Müşterek Rapor temelinde, 2003 yılı ilkbahar dönemindeki Avrupa Konseyi bu alandaki işbirliği değişimini yoğunlaştırma ihtiyacının altını çizmiştir.
2004 yılı Nisan ayında, Komisyon sağlık ve uzun dönemli bakım konularında açık koordinasyon metoduna ilişkin bir bildiri yayınlamıştır. Bu bildiri, deneyimlerin ve en iyi uygulamaların paylaşımına imkan veren bir çerçeve oluşturmakta ve dolayısıyla da Üye Ülkeleri reform çalışmaları konusunda desteklemektedir. Bu çalışmanın koordinasyonu şu an itibariyle Sosyal Koruma Komitesinin himayesinde sürmektedir. Sosyal Koruma Komitesi, 2000 yılında, sosyal koruma sistemlerinin modernizasyonu ve geliştirilmesi konularında Avrupa Komisyonu ve AB üyesi ülkeler arasında dayanışmayı sağlamaya yönelik bir işbirliği aracı olarak oluşturulmuştur.
9.1. BÖLGESEL POLİTİK GELİŞMELER
Avrupa Komisyonu, 2004 yılında uyum politikası reformu konusundaki mevzuat önerilerini kabul etmiştir. Toplam 336.1 milyar Euro tutarında ve Komisyon bütçesinin üçte birini oluşturmakta olan tahsisatla beraber, bu reform, sürdürülebilir ve rekabetçi “bilgi-temelli ekonomi” konusundaki AB stratejik öncelikleri konusunda daha da yoğunlaştırılmış yapısal faaliyet çalışmaları yapmayı planlamaktadır.
Burada, sağlık altyapılarının yeni Uyum Politikası’nın yakınlaştırma amacı dahilinde belirgin kazanımlarla karşı karşıya kalabileceği hususu da dikkate alınmalıdır. Öncelikle, “Kişi Başına Düşen Milli Gelir Oranı” genişlemiş Avrupa Birliği ortalamasının %75’inden az olan bölgeleri ilgilendirecek olan yakınlaştırma amacı, risklerin önlenmesini amaçlayan araştırma ve yenilemelerin geliştirilmesi gibi sağlık, ulaşım, çevre, enerji ve eğitim altyapılarını da güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Ancak, bu alandaki mali fonların tahsisatı konusunun planlanması Üye Ülkelerin sorumluluğundadır. Komisyon, hangi bölgelerin destek biçimindeki fonlardan faydalanabileceğini, Devletlerle anlaşma içerisinde belirlemekte ve belirli, müşterek konulu yönergeleri yayınlamaktadır. Her üye ülke veya bölge, sonraki aşamada bu önerileri, Komisyon’un tematik yönergelerini de dikkate alarak zor durumdaki ve sosyal yönden dezavantajlı bölgeleri desteklemeye yönelik bir plan halinde biçimlendirmektedir.
9.2. SAĞLIKTA AR GE
Halk Sağlığı Programı’nın halk sağlığı konularına odaklanmış araştırmaları destekleme konusundaki rolü üst bölümde açıklanmıştır. Ancak, bu programdaki fonlar Çerçeve Araştırma Programları’nda (ÇP) yer alan büyük çaplı araştırma girişimlerini finanse etme açısından mevcut olan ciddi tutarlara kıyasla yetersiz kalmaktadır.
Mevcut Program (FP6), Komisyona gelecekteki politika gelişimine yönelik anlamlı kanıt sunan ve sağlık hizmetleri araştırması konusundaki konuları da içeren daha geniş boyutlu politikalarla ilişkili araştırmalar konusunda olduğu gibi sağlık için gen bilimi ve biyo-teknoloji, çevre ve sağlık, gıda ve sağlık konularındaki araştırmalar için de finansman olanaklarını kapsamaktadır.
Müteakip Çerçeve Program şu an itibariyle önemli bir planlama aşamasındadır. Komisyon FP7’ye ilişkin resmi teklifini 6 Nisan 2005 tarihinde sunmuş ve kabul için Avrupa Parlamentosu ve Komisyon’a göndermiştir. 2007–2013 yıllarını kapsayan yeni yedi yıllık program için hazırlanan planlar büyüme için yenileme ve bilgi konularını merkeze almıştır ve belirtilen planlar Avrupa araştırma bölgesine yönelik olan gidişatı devam ettirecektir. Mevcut ortalama olan yıllık 3.8 milyar Euro yerine, yıllık 9.6 milyar Euro tutarında önerilen bütçe (7 yıl içerisinde toplam 67 milyar Euro) aracılığıyla, Komisyon FP7 Programı’nı, bir yandan farmasötikler ve biyo-teknoloji konularında Avrupa endüstriyel gücünün geliştirilmesini desteklerken bir yandan da istihdam ve sürdürülebilirlik konularındaki Lizbon hedeflerini desteklemek üzere kullanmayı planlamaktadır.
10. ÜYE ÜLKELERDE SAĞLIK SİGORTA PROGRAMI UYGULAMALARI
Avrupa Birliği ülkelerinden; Belçika, Avusturya, Finlandiya, Almanya, Norveç, Fransa, İtalya, Yunanistan ve İspanya’ nın Sağlık Sigorta Programlarının, Sağlık Bakanlığı organizasyon yapıları ile olan ilişkileri ve özet alt organizasyonları, değerlendirmeye alındığında;
a. Belçika, Avusturya, Almanya ve İtalya’ da Sağlık Sigorta Programlarının özerk bir yapıda olduğu,
b. Yunanistan, İspanya ve Japonya’da, Sağlık Bakanlığına bağlı olarak çalışmalarını sürdürdüğü,
c. Finlandiya, Norveç ve Fransa’da ise Sosyal İşler ve Sağlık Bakanlığına bağlı olarak çalışmalarını sürdürdüğü,
tespit edilmiştir (Sağlık Bakanlığı, 2004:3).
11. TÜRKİYE ULUSAL PROGRAMINDA DURUM
Sağlık yönetimi ile ilgili olarak AB genelinde ortak düzenleme bulunmamasına paralel olarak, Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programı’nda da sağlığın yönetimi ile ilgili olarak doğrudan bir düzenleme yer almamaktadır. Ancak, idari kapasite yeterliliği Ulusal Program kapsamında mevzuat uyumu, projelendirme, eğitim ve çeşitli yeni kurumların oluşturulması ve yönetiminde vazgeçilmez bir zorunluluk olarak dikkate getirilmektedir (S.B., ABKDB,2003:96).
Başbakanlık tarafından ise, Genel İdareyi Geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir.
11. SAĞLIK POLİTİKA VE YÖNETİMİNDE YAKIN GELECEK
Avrupa Birliği Parlamentosu Anayasal Anlaşma’da Madde 152 yi yeniden incelemeye almıştır. Yeni değişiklik önerisi kabul edildiği takdirde, yeni şekliyle Anlaşma, Avrupa Birliği’nin sağlık politikasına ilişkin alanlardaki, özellikle de Komisyon ve Üye Ülkelerin ‘kılavuz ve göstergelerin oluşturulmasını, en iyi uygulamaların paylaşılmasının organizasyonunu ve dönemsel gözetim, değerlendirme için gerekli öğelerin hazırlanmasını’ amaçlayan 278–2 Madde 3 konusundaki yetkilerini genişletmeyi planlamaktadır. Diğer yandan, bütün AB faaliyetleri, Üye Ülkelerin sağlık sistemlerinin finansmanı ve organizasyonuna ilişkin sorumluluklarına saygı gösterme konumunu sürdürecektir.
12. SONUÇ – AVRUPA BİRLİĞİ SAĞLIK YÖNETİMİNDE İYİ YOLDADIR.
Avrupa Birliği’nin üye ülke vatandaşlarının sağlığı üzerinde belirgin bir etkisi vardır. Rehber ve ortak düzenlemeler yoluyla daha iyi yaşam biçimi sağlanması mümkün olabilir. Örneğin, gıda etiketleme mevzuatı yoluyla ne yenildiği konusundaki bilgi geliştirilebilir ve daha sağlıklı beslenme yöntemlerinin yolu açılabilir. Ayrıca, Avrupa Birliği içerisindeki araştırma girişimleri yoluyla, yaşlanan Avrupa toplumunun değişmekte olan sağlık gereksinimlerine yeni çözüm yolları geliştirilmesi konusunda ilerleme sağlanabilir.
Bunun yanında, sağlıkla doğrudan ilgili olmayan alanlardaki Avrupa politikalarının sağlık bakımı ve sağlık hizmetlerini sunulma biçimleri üzerinde önemli bir etkisinin olduğu da açıktır. Malların, hizmetlerin ve kişilerin serbest dolaşımı temelinde, Avrupa vatandaşlarının, hangi Üye Ülke’de bulunduklarına bakılmaksızın tüm Topluluk içerisinde yüksek kaliteli sağlık hizmetleri talep etme hakları bulunmaktadır. Avrupa sağlık profesyonelleri yeterliliklerinin Avrupa Birliği’nde tanınmasından faydalanarak bireysel koşullarına uyacak ve en çok ihtiyaç duyulan alanlarda hizmetler sunmak konusunda tercih haklarını kullanabilirler.
Avrupa Birliği Komisyonu mevcut organizasyon şeması, çalışma temposu ve yaratıcı yaklaşımları ile, Üye Ülke vatandaşlarının insan hakları ve tüketici hakları açılarından gereksinimlerini karşılama yolunda ilerlemektedir. Aday Ülke olarak Komisyon tarafından çıkarılan sağlık ve sağlığı dolaylı ilgilendiren mevzuatların iç hukukumuza zaman geçirilmeden aktarılması ve uygulamaya yönelik olarak gereksinim olabilecek altyapı, personel, hizmet içi eğitim, tıbbi cihaz - malzeme ve idari kapasite geliştirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir.
Uluslar arası Antlaşmalarla taahhüt altına girdiğimiz AB Sağlık mevzuat uyum ve uygulamalarına ne derecede yaklaşım sağlayabildiğimizi irdelemek üzere; ‘’Türkiye ve AB Ülkeleri Sağlık Yönetimlerinin Karşılaştırılması’’ başlıklı Sağlık Tartışma Platformu’ nda bir başlık açıp, Avrupa Birliği’nde, subsidiarite ilkesi (alınacak kararların ve izlenecek politikaların vatandaşa en yakın olan idari birim bazında alınması ilkesi) uyarınca sağlık hizmetlerinin yönetimi, finansmanı ve sunumu üye ülkelerin sorumluluğuna bırakılması hususunda hali hazırda aday bir ülke olmamıza rağmen, bu ilkeye, Sağlık Yönetimi alanında ne kadar yaklaşabildik, bu konuda daha neler yapılabilir? diye sorsak ne gibi görüşler ortaya sürülebilir?
Mutlu ve Umutlu Nice Yıllara Temennilerimle. 30.12.2009
Commission Communication (COM(2000) 285 final.
EHNHEAT Org, projects, 20 December 2005 www.ehnheat.org.com>.
EHMA, Health in the European Union: Health in European Union Policy, A report by the European Health Management Association, Commissioned by the UK Presidency, with support from the Department of Health, London, 2005.
Fişek, Nusret (1983), Halk Sağlığına Giriş, Ankara: Çağ Matbaası.
Kısa, A. (1998). Parametric and Non-parametric Estimation of Health Production Functions: A Cross-Country Analysis of Canada and the US, Unpublished Doctoral Dissertation, Tulane University, School of Public Health and Tropical Med. Loisiana – USA.
Sağlık Bakanlığı, Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı, Türkiye Ulusal Sağlık Programı, Eylül 2003, Ankara, S. B. Ana ve Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Basımevi.
Sağlık Bakanlığı, Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı Araştırma Çalışmaları Serisi: Avrupa Birliği Ülkelerinde Sağlık Sigorta Sistemlerinin Karşılaştırmalı İncelenmesi Raporu, 2003, Yayımlanmamış Araştırma Notları.
Sağlık Bakanlığı, Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı Araştırma Çalışmaları Serisi: Seçilmiş Avrupa Birliği Ülkeleri Sağlık Bakanlıkları Merkez Teşkilat Şemaları Raporu, 2004, Yayımlanmamış Araştırma Notları.
Bu konuda yazılmış yorum bulunamadı!
+ SAĞLIK ALANINDA DOLANDIRICILIK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELE EYLEM PLANI GEREKİYOR MU?
+ AVRUPA ARAŞTIRMA ALANINA DOĞRU