İç Kaynak Dergisi - Sayı: 1 - İsmail Emre Kütüphanesi
İç Kaynak Dergisi – Sayı: 2
EMRE”nin Konuşmaları: 1
Emre- Bu işin künhünü anlatmaya kelâm kâfi değil, akıl da anlamaya kâfi değil; çünkü akl-ı cüz’dür. Cüz, Küll’ün dilinden anlamaz. Fakat anlamak ister ve azmederse anlayabilir. Allah’ı bilmeyen insanlar için Kur’anda çok ağır sıfatlar kullanılıyor. Allah’ı bilmeyen bir insanın herhangi bir canlıdan ne farkı olabilir; çünkü bütün canlıların gayesi, yiyip içmek, yaşamak, bir de neslini devam ettirmek için izdivaç etmektir. Onlar için ne geliş var, ne gidiş…
Kur’an, bâzı yerde de insanları övüyor: (Biz ona şah damarından daha yakınız) diyor. Hazreti Muhammed de: (Allah, insanı kendi sureti üzre, yani kendisine benzer şekilde yarattı) diyor. Demek ki Allah’ı bilen insanla bilmeyen birbirinden ayırdedililyor. Zâten Kur’anda da böyle bir âyet var ya: (Bilenle bilmiyen bir olur mu?) deniliyor âyette.
Emre- Birkaç damla suda beş milyon hayat… Bunların hepsi gidiyor, yalnız bir tanesi kalıyor. O da kendine benzer bir bez üzerine yapışıyor, sevişiyorlar. Babadan gelen, canlı; anadan gelen ona kap oluyor, sonra da atılıyor.
İnsan bu tefekkür adımlarıyla öyle bir âleme gider ki, tarifi mümkün değil. O âlemin dili, Akl-ı Küll’ün dilidir. O dili Akl-ı cüz anlamaz. İşte Hz. Muhammed, o âlemin diliyle : (Beni gören, Allah’ı görmüş demektir) diyor. Bu sözü anlamak için o âleme gitmek lâzımdır.
S.- General Necati Tarcan: (İsmail Emre, konuşmalarında bâzı suallere o kadar muazzam cevaplar veriyor ki, biz bunları anlayamayız bile…) diyor.
Emre- Bunu söyliyebilmek kolay değildir. Büyüklüktür bu, (Anlıyamıyorum) diyen insan, anlama yolunda yürüyor demektir. Allah’ın birçok isimleri var; (Kelim, Semî, Habîr…) gibi. Bu general gibi, aradan biri çıkınca, söyliyen de O, anlıyan da.
Bâzı kimseler, bu yolda yürüyebilmek için dünya ilimlerini, dünya işlerini terketmek lâzım zannederek korkuyorlar… Bilâkis… Asıl dünya işini terk edenler dünyanın başına belâ olmuşlar, parazit olmuşlardır. Ankara’daki toplantıyı gördün; var mıydı onlar arasında parazit cahiller? Hepsi münevver insanlardı.
S.- Bir Alman profesör, damadı ve kızı ile Konya’ya Mevlânâ’yı ziyarete gelmişler. Profesör; (25 seneden beri Mevlânâ’nın hasretini çekiyordum) diyordu. İçeri girerken ayakkabılarını çıkardı. Huzurda vecde gelip öyle bir ağladı ki, (Ben müslümanım! Ben Mevlânâ’yı bu kadar severim, bu kadar överim!) diyen, öyle ağlayamaz.
Sonra merdivenlere yüzünü gözünü sürdü; çıkarken Mevlânâ’ya arkasını dönmeden çıktı. Çıktığı anda Almanca bir (Doğuş) söyledi. Bu doğuşu Profesör Cemile kaydetti. Ondan doğuşun tercümesini rica ettiler. Prof. Cemile: (Bu doğuş o kadar derin ki, sathî bir tercüme onun kuvvetini kaybettirir.) dedi.
Emre– O Alman profesör Mevlânâ ayarındadır, kendi kendini ziyaret ediyor.
S.- Profesör, Konya’yı gezdikten sonra: (Burada herkesin mevlevî olması lâzım gelirken, ben bunu maalesef göremedim. Bugünkü Almanya yüzde seksen mevlevîdir ve sizden üstündür. Biz bu yüzde sekseni yüzde yüz yapacağız.) diyor.
Emre– Çok iyi olacak; Bütün münevver Hristiyanlar Müslüman olacak.
S.- (Biz harpte mağlup olduğumuz halde çabucak kayıplarımızı telâfi ettik. Bu kurtuluşumuzun, Allah’a bağlılığımızdan ileri geldiğine inanıyoruz) diyordu.
Emre– Bak imâna… Fakat bu iman körükörüne değil. Hem imanlı, hem de çalışkan bir millet.
Emre– Bizi taassup geri bıraktı. Gazi’nin taassubu yıkmağa çalışması, hakikatten büyük bir hizmettir bu millet için.
Müslümanlığı Hindistan cevizine benzetecek olursak, bizim Müslümanlığımız da bu cevizin kabuğunu yemeğe benzer. Avrupalılar, şimdi Hindistan cevizini kırıp içini yiyorlar. Asıl tasavvuf da budur. Hakikat cevizinin içini yemektir. Bizim tarikatçılar da zannediyorlar ki, İslâmiyet ve Hakikat, bir mağaraya çekilip tık! tık! tespih çekmektir. Tespih de bir rumuzdur. Tespih 33 parçadır. Yani Tespih, (İnsan)ı tarif ve işaret ediyor. Hakikati arayacak olanlar bir (Kâmil İnsan)dan arasın demek istiyor. Bunu böyle anlamazsak sonu gelmez bir daire içinde döner dururuz. Bu daireden kurtulmak için de yine tespihte bir işaret, bir (İmame) vardır. Bu da (Kâmil İnsan)ı gösteriyor. O daireden, (İmâme)ye yapışan kurtulur, çıkar. Yoksa, dön dur…
Emre– Yalan söyleyen insanlara bak, ne kadar azap çekiyorlar. Namus düşmanlığı yapanlar, hırsızlar ne kadar yanıyor, korkuyorlar… Bundan daha iyi cehennem azabı olur mu? Tembeller de öyle; onların da içi rahat ve ferah değil. Halbuki çalışkan insan vazifesini yapan insan ne rahattır… Biz İslâmiyeti okuyup üfürmek zannediyoruz. Bari okuduğumuz duaların, âyetlerin mânâlarını havaya üfürmesek de, yutsak, kulağımızdan yutsak…
Asıl İslâmiyeti ve İslâmiyetin kurucusu Hz.Muhammed’i ancak arif aşıklar bilir. Çünkü o, onların gözlerinin içindedir.
İşte bir Alman profesör Almanya’dan gelir, Mevlânâ’nın eşiğinde ağlar, sızlar; biz Mevlânâ’nın dibindeyiz, fakat ondan haberimiz yok. Fakat o Alman profesör de işin içine girse…
S.- Pakistanlılar da öyle; trenle Konya’dan geçerken ayağa kalkıyorlar, tren Konya’yı geçene kadar ayakta Mevlânâ’ya huzur tutuyorlar.
Emre– Ancak mânevî bir huzur bulup oraya aklının yüzünü çeviren insanlar nefsin hayvânî sıfatlarından kurtulabilirler.
Çok yaklaştı; (Avrupa’yı işaret ederek) bu taraf hep Müslüman olacak. (Rusya’yı işaret ederek) yalnız şu taraf olmaz. Onlar dünyanın deccalı. Onların içinde de dindarlar var. Onlar ortadan çekilirlerse, Ruslar mahvolacak. Dinsiz milletler yaşayamazlar.
Bu doğan Deccal’a Mehdi! Gel, ulaş!
Her dinin bir ucu Hakk’a dayanır.
Emre– Yiyecekler; çok yakın. Bir yerde su olmazsa hayat olmaz. Cemiyetlerin suyu da mâneviyet ve dindir.
Emre– Çok güzel olacak. Eğer biz, bize dinimizin esâsını, özünü öğretmek istiyenlerin kimisini asmasaydık, kimisinin derisini yüzmeseydik, o güzel istikbale çoktan kavuşmuş olacaktık. Ama böyle lâzımmış.
Hz. Muhammed’in bilgisi, görgüsü Allah’la beraberdir. Fizik, Felekiyat, Kimya bu görüşte dâhildir. Allah’a ve Muhammed’e okuyup üflemekle değil, okuyup manâyı anlamakla uyulur. Demin çocuk, (Elif Lam Mîm)le başlayan bir sûreden bir parça okudu. Nedir bu (Elif Lam Mîm)? Bu bir şifredir; alttaki sûrenin, hatta Kur’ânın hulâsasıdır. Bunu anlamadan Kur’ânın içine gireceksin… Uğraş dur. Eğer Hz. Muhammed bunun mânâsını açıkça söyleseydi kendisine kimse uymazdı. Onun için (Kellimünase âlâ kaderi ukuulihi – Herkese, anlayacağı kadar söz söyleyin.) demiştir.
Emre– Bunu söyleyebilmek kolay değildir. (Lâ) yok demektir. Her şeyi yok edecek, onlardan vazgeçeceksin ki Allah zuhûr edecek. (Lâ ilâhe), (Allah yok) demek değil; (İlâh yok) demek. İlâh da Allah’tan başka sevdiğiniz her şeydir. Bunlar yok olacak ki Allah meydana çıkacak. (İllâ) sözünde bir iddia mânâsı vardır, iddia etmek için de bilmek şarttır. Yani (O sevdiğimiz şeyler veya zanlarımız Allah değildir. Allah işte şudur!) demiş oluyoruz. Allah’ı bilmeyen bir insan; (Allah şudur!) diye iddia edebilir mi? İşte bunun için gerçek mânâsıyla (Lâ ilâhe illallah) diyebilmek kolay bir iş değildir. Allah’ı gerçekten bilen bir insan bir camiye gitse de: (Ey halk! Ben Allah’ı biliyorum) dese (Vay kâfir!) diye üzerine hücum ederler. (Bilmiyorum!) dese yine öyle yaparlar. Velhâsıl biz bu iki cehil arasına sıkıştık kaldık. Bir tarafımız sevap, bir tarafımız günah. Halbuki ne günahın, ne de sevabın ne olduğunu bilmeyiz. On sevap, yirmi sevap, yetmişbeş sevap diye sevabı sayıya vururuz. Nedir bu sevap? Arapça’da sevap kelimesi, (elbise) mânâsına gelen sevb kelimesinden geliyormuş; ikisi aynı köktenmiş. Demek ki sevap iyi bir hâli, iyi bir ahlâkı elbise gibi üzerimize giymekmiş. Para gibi sayı ile sayılan ve mukabilinde cennette öteberi satın alınan bir şey değil.
(Bu münasebetle okuyucularımıza şu “Doğuş”u da takdim ediyoruz):
Kimi arar Kudüs ile Mekke’den,
Eskidiler; sen aklından def’eyle;
Sana açık o Dilber’in nikabı;
Emre– Birçok evliyâların medrese ilimlerinden haberleri bile yok; hattâ Kur’ân okumasını bile bilmezler; çünkü tahsilleri yoktur; ümmîdirler. Kur’ânın gayesi, kulları Allah’a bitiştirmektir. Kulun, ister okuması olsun, ister olmasın. Câhil bir kul da Allah’a bitişince, haydiii karşısında bütün âlimler âciz kalıyor. Dinîn, tasavvufun gayesi, insanların ahlâkını tasfiye etmektir. Medrese ilmi, yani Kur’ânı, sadece tefsîr etmek, medrese ilimleri bakımından tetkik etmek, bu ahlâk tasfiyesi işini yapabiliyor mu? Kur’ânı okumak ve tetkik etmek de bu işi yapabilir amma, yeter ki anlasak ve anladığımızı tatbik edebilsek… Halbuki anlamadan okuyup üflüyoruz.
Emre– Hüveyne sudan başka bir şey değil. Kurbağaya benziyor; ön elleri var, arka ayakları bitişik; çok şeffaf.
Kur’ânda (Ve cealnâ minelmâi külle şey’in hay- Biz her şeyi sudan yarattık) diyor. Her şeyin hayatı sudur. Toprak maddesi azdır; vazifesi de vücudu dik tutmaktır. İnsan en çok şekerden, daha doğrusu nurdan yapılmıştır.
Emre– Bizim evvelimiz, âhirimiz var; fakat hayatın ne evveli var, ne âhiri… Akıl yaslanacak bir yer arar; bir iptidâ, bir intihâ arar. Hattâ âlimler bile. Dünyaya güneşten kopmuş diyorlar. Bunlar nazariyeden başka bir şey değil.
(Âmâk-ı Hayal) burayı güzel anlatır: Şeytanlar ülkesinde âlimler iki taraf olmuşlar. Bunların mümessilleri olan iki büyük âlim, dinleyiciler önünde münakaşa ediyorlar. Onların ilmine göre güneş, semavi bir kazanmış. Birisi diyor: (Kazgaan-ı semâvînin 768 buçuk kulpu var). Öbürü diyor; (Hayır,777). Yâni demek istiyor ki beşer aklı ve ilmi, Allah’ın ilmi yanında bundan başka bir şey değildir. O kadar akıllı adamlar Ay’a Merih’e gidip de orada yaşayacaklar. Halbuki oranın havası Küre’nin havasından başkadır. Merih’e gidilemeyeceğini birkaç sene sonra anlarlar. Süratle dönen bir cisme elini yaklaştıramazsın. Yıldızlar o kadar süratle dönüyorlar ki, etrafındaki hava bu süratten bir sertlik hâsıl etmiştir. Hava şeffaftır; görüş, bakış havayı deler, geçer ama insan vücudu geçemez. Küre, kendine ait şeyleri kendi cazibesinden dışarıya bırakır mı?
İlim bir tek güneş görebiliyor. Halbuki güneşlerin adedi, payânı yok. Güneş, birçok yıldızların kalbi gibidir. Kalbsiz hiçbir şey yoktur. Küre’nin kalbi de ateştir. Bizim hararetimiz de vücudumuza kalbimizden yayılmıyor mu? Bütün kâinatın kalbi de insandır. Bütün tasavvuf kitapları ve Kur’ân bunu anlatmaya çalışır.
Küre’deki kimyevî maddeleri, kimyevî hassaları, yıldızlar güneşten tahlil ederek Küre’ye verirler.
Bütün yıldızlar dönmektedir. Birinin sürati ötekinin muvâzenesini bozunca, muvâzenesi bozulan yanıyor, patlıyor. Onun patlamasından, milyarlarca parça fezaya dağılıyor. İşte haceri semâvîler, bu dağılan parçalardır. Fakat bize kimbilir kaç milyon senede gelebiliyor…
Yıldızların ekserisi gaz hâlindedir. Onları bir cisim gibi gösteren şey, güneşin ziyâsıdır. Birçokları kimyevî maddelerden mükerrerdir. Hepsi Hakk’ın emri ve işaretiyle dönüyor. Fizik, Felekiyat âlimlerinin ilmi doğrudur ama onlar sadece bu yıldızları döndüreni göremiyorlar.
Emre– İnsan kendisi çözülmedikçe bu mesele çözülmez.
S.- Nûh’un gemisi hakkındaki düşünceleriniz nedir?
Emre– Peygamberlerin birçoğu tahammüllü, sabırlı değildi. Doğru yola davet ettikleri kimseler, sözlerine inanmazlarsa, onlara beddua ederlerdi. Nûh da, Cenâb-ı Hakk’ın varlığını bildirmek için etrafındakilere söz söylemeğe başlayınca, kendisine eziyet ettiler, o da bütün insanların mahvolması için beddua etti. Allah Nûh’a: (Şöyle bir gemi yap, çocuklarını al, hayvanlardan da birer çift al, onlar kurtulsun, imân etmeyenler Tûfan’da boğulsun) dedi. O da bir gemi yaptı, hayvanlardan da birer çift aldı. Nûh’un yedi çocuğu vardı. Çocuğunun biri fena bir fiil işlemişti. Kardeşleri onun gemiye alınmasını istemiyorlardı. Fakat ne de olsa evlât. Nuh onu da aldı ama bir kazanın altına sakladı. Nuh’un işleri bitince, Tûfan başladı, gemi yükseldi ve münkirler mahvoldu. Bütün dünyayı kaplayan sular indi. Bu, hikâyenin dış tarafı. Fakat biz, buna böylece de inanmaya mecburuz. Gelelim ledün cihetine:
İnsan vücudunda hangi mâden, hangi zehir, hangi panzehîr yok ki… Kâinatta ne kadar hayvan varsa, şekilleriyle aynen insan vûcudunda mevcuttur. Bundan başka nice deryalar, nice ırmaklar vardır… İnsan bu derece büyüktür ve merkez-i kâinattır.
Bu esrar, birdenbire açıklanırsa olmaz. İnsan, emeğini çekmediği şeyin kıymetini bilmez. Ne kadar söylesen anlayamaz. İnanamaz. Siz Almanya’yı bana ne kadar tarif etseniz, ben ne anlarım… Oraya gitmeli de ondan sonra bilmeli. Bunun için Hz. Muhammed: (Kelimünâsse alâ kaderi ukuulihîm) demiş; yâni (herkese anlayacağı kadar söz söyleyiniz) demek istemiş. Ama insan anlayış yolunda aklının adımlarıyla yürümeğe başlarsa (nas)lıktan kurtulur.
Hakikatin öyle esrarı vardır ki, birdenbire söylenirse, duyanlar için zehir olur. İnanmak için ya kuvvetli bir iman olmalı, ya uzun boylu rıyâzat yapmak lâzım. Rıyâzat bugün için günah. Kuvvetli iman ve sevgi yolu daha yakındır. Çok güzel bir devirde yaşıyoruz. Dış nasıl terakki ettiyse, iç de, yâni maneviyyat da öyle terakki etti. Ben rıyâzat yaptığım devirde Hicaz’a altı ayda gidilirdi; şimdi altı saatte gidiliyor. Araplar: (El-mâzi lâyüzker) diyorlar; mâziyi unutmak lâzım.
Asıl rıyâzat, nefsin istediğini yapmamaktır. Gerçi rıyâzatta bütün melekelerimiz hafifler, yani kuvvetlenir, başka âlemler açılır ama iş, Allah’ı râzı etmektedir, rıyâzatta değil.
Emre– Dellenir. Bu iş mürşitsiz olmaz. Siz mürşitsiz, yani muallimsiz mi doktor oldunuz? Hz. Muhammed: (Lev lel –mürabbî, mâ areftü Rabbî- Mürebbim olmasaydı Rabbimi bilemezdim.) diyor.
Emre– Onlar ehli küfür. Çünkü yaptıkları rıyâzatın hedefi, nefsâniyet ve benlik. Beyinleri o arzuya hâmile, zamanı gelince o arzûyu doğuruyor. Onların yaptığını hangi peygamber yapmış? Halbuki bütün peygamberler, onların yaptığını yapmağa muktedirdirler. Fakat yapmazlar.
Hint fakirlerinin ekserisinin râbıtası (Buda)yadır. Buda’da bir peygamberdir; 124 bin peygamberin içindedir. Fakat o, tabiat kuvvetlerine hükmetme kudretini terk edememiş, orada kalmış. Yağmur yağdırırdı; ateşe yakma! derdi, yakmazdı. Fakat hiçbir peygamber onun peygamberliğini tasdik etmemiştir.
Emre– Bir devre göstermişler ama sonra vazgeçmişler. Çünkü mucizeyi gören insanlar bu hâle imrenirler, orada kalırlar. Hz. Muhammed de bir zaman sonra mucize olarak Kur’ânı göstermiştir. Kur’ândaki ilmi ledün hiçbir kitapta yoktur. Hz. Muhammed, mucize devrini çabuk geçmiştir. Bütün evliyalar yağmur yağdıracak olsalardı, insanlar çalışmazlardı. Mucize lâzım olduğu devirde yapılmıştır. Allah bize çalışırsak verir. Ziya Paşa burada vali iken kuraklık olmuş. Hocalar her gün yağmur duasına çıkarlarmış. Hocanın biri (Paşa’nın da Allah’a imanı vardır; onu da yağmur duasına götürelim) demiş. Huzuruna çıkmışlar; (Bizimle beraber yağmur duasına gelmez misiniz Paşam?) demişler, Ziyâ Paşa: (Hayır, ben huzûrullaha çıkıp da yağmur istemeğe utanırım) demiş. (Niçin?) demişler. (Ya Allah bana:(Ben size Seyhan’la Ceyhan’ı verdim. Benden yağmur istemeğe utanmıyor musun?) dese ben ne cevap veririm?) demiş.
S.- Mevlânâ’nın babasının Mevlânâ’ya kıyamı da mânevi mânâda mıdır?
Emre– Evet. O kabri, temsilen öyle ayağa kaldırmışlar. Ölü hiç ayağa kalkar mı? Âdem peygamber, Hz.Muhammed’in babası değil mi? Halbuki Âdem de Hz.Muhammed’in şefâatına muhtaç değil midir? İşte bunu anlatmak için öyle yapmışlar.
(Bu satırlar yazıldığı sırada elektrikler sönmüştü. Bir müddet Duran Emmi’nin çaktığı kibritlerin ışığında yazıldıktan sonra lüks lâmbası yakılmıştı. Emre bu lüks lâmbasını göstererek): Şu lüksü nasıl inkâr edersin? Evet, elektrik bundan mükemmeldir ama bu da elektriğin babasıdır.
Bu sütunda okuyucularımıza, Nasreddin Hoca fıkralarını Emre’nin getirdiği yeni bir görüş ve anlayış ışığı altında takdim etmeğe çalışacağız.
Umûmî anlayışımız, Nasreddin Hoca’yı merkebe ters binmiş, hayvanın kuyruğunu eline almış, çok defa gülünç, bazen güldürücü, bazen hattâ müstehcen fıkralar anlatan bir molla olarak tanımaktan öteye geçemiyor. Ahlâkî mizah dehâsının fikir haysiyetini komiklikten tefrik edebilmek kolay olmadığı için, Nasreddin Hoca’yı, bizi güldürmeğe memur bu komik mollayı sadece merkebin kuyruğunu eline almış sarıklı, sakallı bir insan olarak tasavvur eder, üzerinde durmazdık. Emre’nin getirdiği yeni ve gerçek görüş, bizi, ona aşağıdan yukarıya doğru hayretle, hayranlıkla ve saygıyla bakma seviyesine çıkarıyor. Tasavvuf kitaplarında, tasavvuf tarihlerinde adı geçmeyen Nasreddin Hoca’nın büyük bir mutasavvıf olduğunu, fıkralarının da tasavvufî Hakikat ile tasavvufî ahlâkı telkin etmek istediğini ilk söyleyen, Emre’dir. Bu görüş, asıl Nasreddin Hoca fıkralarını, taklitlerinden ayırmak için şaşmaz bir mihenktir.
İlk fıkrayı, rahmetli Remzi Oğuz Arık’ın aziz hatırasını, yâda vesile olan hazin bir olayla birlikte anlatacağız:
Rahmetli ile Emre, Adana’da Dr. Operatör İhsan Önal delaletiyle ilk tanışmalarında bu mevzu üzerinde konuşurlarken Remzi Oğuz Arık, Emre’ye: (Mâdem Nasreddin Hoca fıkralarının tasavvufî bir mânâ taşıdığını iddiâ ediyorsunuz, öyleyse ben size bir fıkra anlatayım, siz bunu tasavvufa tatbik edin) diyerek şu fıkrayı anlatıyor:
Nasreddin Hoca’nın bir evi varmış. Hoca bir gün evine diyor ki: “Sen artık adamakıllı eskidin, neredeyse yıkılacaksın. Bâri bana ne zaman yıkılacağını haber ver de altında kalmayayım.” O da “peki” diyor.
Aradan epeyce bir zaman geçiyor. Bir gün ev yıkılıveriyor. Bereket versin ki ev yıkıldığı zaman, Nasreddin Hoca içinde değilmiş. Akşam Hoca geliyor; bakıyor ki ev yıkılmış. Eve: “Hani sen bana ne zaman yıkılacağını haber verecektin?” diyor. O da: “Ben sana çok söyledim ama sen anlamadın. Bir gün duvarım çatladı, bir gün sıvalarım döküldü. Bunlar hep sana benim yıkılacağımı haber veriyordu. Bizim dilimiz böyledir” diyor.
Emre bu izahı yaparken, Remzi Oğuz Arık, şiddetle ağrıyan dişinin sızısını dindirmek için Dr. İhsan Önal’dan bir aspirin istiyor. Bunun üzerine Emre: “İşte bakın, ev, size bir tuğlasının düşmek üzere olduğunu haber veriyor” deyince, bu izah ve bu yerinde misâl, rahmetlinin çok hoşuna gidiyor ve bunu not defterine kaydediyor.
(Bu vücut binası, bir gün nasıl olsa ölüm zelzelesiyle yıkılacaktır. İş, bu ev yıkılmadan, (ölmeden evvel ölerek) Ebedî Ev’e, (Emin Belde)ye, yani bir kâmil insanın gönlüne göç etmektedir.