22.09.2019 01:01 Karakter boyutu :
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Moskova ziyaretinden yaklaşık 20 gün sonra geçen hafta Ankara’da bir araya gelen Türkiye-Rusya-İran liderleri ağırlıklı olarak yakıcı bir nitelik kazanan İdlib konusunu masaya yatırdılar. İdlib’e yönelik bir rejim harekatının Türkiye için yeni bir güçlü göç dalgası demek olduğunu çok iyi bilen Cumhurbaşkanı Erdoğan, aynı zamanda bunun iç siyasette de aleyhine sonuçlar doğuracağını da biliyor. Yerel seçimlerde Ak Parti’nin önemli büyük kentleri kaybetmesindeki başlıca etkenlerden biri de “Suriyeli misafirler”di. Yeni bir güçlü göç dalgasının ekonomik ve sosyal yıkıcı etkilerinin negatif faturası yine iktidar partisine çıkacaktır. Bu da erken ya da zamanında bir genel seçim için iktidar aleyhine ciddi handikap oluşturacaktır.
İDLİB İÇİN ANKARA’NIN ENDİŞELERİ GİDERİLEMEDİ
İdlib, çeşitli muhalif ve cihatçı unsurların toplandığı nüfusu 4 milyona tırmanan bir coğrafya ve buradaki silahlı çatışmanın nüfusun yarısını Türkiye’ye doğru götüreceği çok açık. Erdoğan’ın paniği bu noktada. Soçi mutabakatının sulandığı bir konjonktürde Suriye’de rejimin idlib ablukasından bir amacı da Türkiye’nin askeri birlik ve gözlem noktalarını bertaraf etmek. Bu bağlamda Ankara zirvesinin amacının Türkiye açısından Rusya ve İran’ı İdlib’e dönük saldırıdan vazgeçirmek olduğunu saptayabiliriz. Rusya ve İran’ın yaklaşımı da Türkiye’ye radikal cihatçı unsurlara ilişkin Soçi mutabakatının gerektirdiği ev ödevini hatırlatmak… Putin ve Ruhani’nin duruşunun ağır bastığı zirvenin ortak sonuç bildirgesinde Türkiye’nin önceliklerinin dikkate alınmadığı anlaşılıyor. Bunların başlıcası neydi? 1) Operasyonların kesilmesi, 2) Türkiye’ye göç dalgasının önlenmesi yolunda ateşkesin sağlanması. Suriye’nin müttefiklerinin önceliği ise BM’nin “terörist” kategorsindeki örgütleri betaraf etmek ve İdlib’in rejim kontroluna geçmesi. İşte bu da Türkiye’ye kaçınılmaz yeni bir güçlü göç dalgası demek anlamına geliyor. Sonuç olarak Ankara Zirvesinde maalesef Türkiye’nin endişelerini giderme yolunda bir adım atılamadı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yaptığı bazı açıklamalardan öyle anlaşılıyor ki Ankara, yeni bir göç dalgası endişesini Rusya’nın yanında Almanya ve Fransa gibi devletlerle de konuşmak istiyor. Bunun karnını yardığımızda çıkan şu; Erdoğan demek istiyor ki, “Yeni göç dalgası gelirse sınırları açarım ve sizin de başını belaya girer. İyisi mi bunu hep birlikte engelleyelim, rejimin idlib’e operasyonunu durduralım.” Tabii meselenin bir başka boyutunun da Ankara’nın kontrolundaki muhalif unsurların bir rejim operasyonunda akıbetinin ne olacağı… Bu bağlamda belki de yakın gelecekte Erdoğan Avrupa’da gerçekleşecek ve İdlib krizinin masaya yatırılacağı yeni bir zirve önerisinde bulunabilir.
İdlib’te bu endişeli süreç devam ederken Türkiye’nin asıl başağrısı Suriye’nin Türkiye sınırında ABD destekli PKK-PYD kontrolunda bir “garnizon devlet” ile karşı karşıya kalmasıdır. Suriye’nin kuzeyinde, Türkiye sınırında Suriye topraklarının dörtte birinden fazlasına tekabül eden bir coğrafyada büyük ölçüde “devletleşmek için aparatlar” oluşturulmuştur. Bu garnizon devlet sayesinde Türkiye, ABD ile dolaylı komşu olacaktır. Yapılan son araştırmaya göre “ABD’ye güvensizliğin yüzde 95’e çıkarak” tavan yaptığı bir momentte bu gelişme sinir bozucudur.
Peki gerek İdlib krizi gerekse garnizon devlet riski nasıl önlenebilir?
Bunun tek bir yolu vardır; Ankara ve Şam arasında Rusya ve İran’ı da zamanla dışlayacak, ABD’yi de bölgeden uzaklaştıracak diyalogun önünün açılması… Tek yol bu, keşke sihirli bir başka formül olsaydı. Belki başlangıçta dolaylı diyalog olabilir. Daha sonra bu diyalog bağlantılı dolaysız diyaloga dönüşebilir ve en nihayetinde doğrudan görüşmelerin önü açılabilir. Dünyada bu tip çatışmaların yerini temasın ve giderek barışın aldığı görülmeyen bir şey değildir. Atatürk bile Anadolu’yu işgal eden Yunanistan’la barış yapmıştır. Bu tip barışlar karşlıklı, mütekabil adımlarla olur. Bu da diplomatların işidir ve onlara şans tanımak gerekir. Diplomatlar savaşın yerine normalleşme ve diplomatik ilişki için vardır. Evet, Suriye zamanında PKK’yı ülkesinde konuşlandırıp destek olmuş mudur? Olmuştur… Daha başka adımlar da atmıştır Türkiye aleyhine. Hatay’ı da hep bir kuyruk acısı olarak görmüştür!
Türkiye, Suriye’nin toprak bütünlüğünü ve siyasi birliğini savunuyorsa -ki, öyledir- Şam’la yeni bir süreç başlatmalıdır. Kuşkusuz bu süreç ne Adana Mutabakatı öncesindeki sürece benzeyecektir ne de o mutabakat sonrasındaki sürece… Kurulacak yeni ilişki bambaşka bir düzlemde gelişebilir ve amacı da Suriye’den yabancı güçlerin, terörist unsurların çekilmesi; silahlı güçlerin silah bırakması; Suriye’nin toprak bütünlüğünün ve siyasi birliğinin sağlanması; Türkiye ve başka ülkelerdeki fiili mültecilerin normalleşme ile birlikte ülkelerine dönmesi; BM’nin Suriye’de yeni bir meşru otoritenin kurulması için seferber olması ve mümkünse yeniden demokratik inşa doğrultusunda bazı garantör ya da müşahit devletlerin belirlenmesi olabilir.
Ankara ve Şam’ın birbirine atacağı adımlar Türkiye’yi de Suriye’yi de rahatlatır. Türkiye, böylelikle ABD ile dolaylı komşu olmaktan çıkar ve garnizon devlet geriliminden de kurtulur. Uzun güney sınırı güvenlik koridoruna, ABD ile ortak harekata vb. gerek kalmadan güven altına alınmış olur. 4 milyon Suriyelinin hepsi olmasa bile yarıdan çoğunun, belki daha fazlasının ülkesine dönmesiyle birlikte ekonomik ve sosyal anlamda rahatlar. Bu adım Türkiye’deki işsizliği bile azaltır! Normalleşme, giderek Türkiye-Suriye arasında ekonomik faaliyet de demektir ki, bu da Türkiye’ye rahatlama getirecektir ister istemez.
YA DİYALOG KAPISI ARALANMAZSA?
Ankara-Şam arasında diyalog kapısı aralanmazsa ne mi olur? Garnizon devlet ve İdlib bir kriz unsuru olarak Türkiye’nin başını daha çok ağrıtır. Suriye’de ise normalleşme süreci başlayamaz. Süreç böyle devam ederse Rusya-İran ile ABD anlaşır, kuzeyde ABD kontrolunda başta özerk konumda bir garnizon devlet kemikleştirilir. Rusya, Esad’ı “Boşver, nasılsa ilerde bertaraf edersin” diye kandırır garnizon devlete ilişkin. Böylece Suriye’nin toprak birliği ve siyasi birliği yara alır ki, bu Türkiye’nin tezinin de iflası demektir. Kısacası, diyalog ve giderek barış kurulamazsa Suriye’de Türkiye de Suriye de kaybeder; kazanan ABD/PKK-PYD ile Rusya-İran olur.