İrandaki Azerbaycan Türkleri | Beyince.Net
İran (Güney Azerbaycan) Türkleri
Tarih: 22 Kasım 2012 | Bölüm: Tarih | Yorumlar: 2 yorum | Yazar: Afşın Karakozanlı
1. İran Azerî Türkleri
Bu Türklerin işgal ettikleri İran Azerbaycanı’nm yüzölçümü ve sınırları, tarih ve siyasî gelişmeler yüzünden, hep hâkim sülâ-İerin gücüne ve idare kabiliyetine bağlı kalmıştır. Son durumu itibariyle 104.000 km2 bir sahayı sınırları içerisine alarak; Kuzeyde Aras; güneyde Hamse ve Kürdistan, doğuda Talış ve Hazar Denizi, batıda Türkiye ve Irak’la çevrilidir. Nüfusu ise, Avrupa kaynaklarına göre, 4.000.000’u aşkındır. En meskûn şehirleri: Tebriz, Urmiye, Erdebil, Hoy, Selmas, Soğukbulak, Makû, Marağa, Halhal Astara, Merend-Culfa vesairedir. Şive bakımından Kafkasya Azerbaycam’nın aynıdır. Zengin ve müşterek klâsik ve nisbeten modern bir edebiyatlar vardır.
Siyasi tarih bakımından Azerbaycan İran tarihine bağlı kalarak, çeşitli devreler geçirmiştir. Arap istilâsından sonra Selçuklular, Atabeyler, Moğollar, İlhanlIlar, Karakoyunlu ve Akkoyunlu, Safeviler, Afşarlar, Kaçarlar vesaire gibi devlet ve sülâleler tarafından idare edilmiştir.
Azerî Türklerinden sonra, sayıca İran Türklerinin belki en kalabalığım, Kaşgay Türk uruğu teşkil etmektedir. Güney İran’ınFars eyâleti, bunların nüfuzları altındadır. Yarı göçebe hayati yaşamakta olduklarından, büyük bir sahayı göçlerine uygun bir şe–kilde plânlamış, münasebette bulundukları diğer Bahtiyarî’ler, Mamasenî’Ier, Kûhgelûye’ler ve Hamse’liler gibi hatırı sayılır İran kabileleriyle iyi ilişkiler kurmuşlardır. Kışı İran körfezi’nin yakınındaki bölgede geçirdikleri halde, yazı Kuzey İsfahan eyâleti çevresinde devam ettirmektedirler. Bu suretle Kaşkay Türk uruğunun enine boyuna yayıldığı göç sahası, yarım ay şeklindeki Karaağaç ırmağı kıyıları boyunca uzayan saha ile, buraya giren, kalabalık nüfuslu Arab, Ferraşbend, Firûzâbâd, Hineşur kasabalarını ve bundan başka yaz göçü bölgesini teşkil eden İsfahan – Şiraz yolu batısındaki çevre ile Şikanrûd ve Melbur ırmaklarının yukarı mecrasını, kendi sınırları içerisine almaktadır. Bu kadar büyük bir alanı kendi tasarrufu altına alan Kaşkay’lılarda elbette buna göre de, oldukça düzenli bir çok boy ve soya ayrılan kabile büyüklerinin ve başçılarının, nüfuz ve idâre salâhiyetleri aynen mevcuttur. Kendilerine mahsus örfe bağlı bir hukuk idaresine sahiptirler.