Türkmenistan Ykdysady azatlykda yzdalygy dowam etdirıär
İanwar 11, 2013
Türkmenistanyň Ykdysadyıet we ösüş institutynyň binasy. Aşgabat, 5-nji iıun, 2012 ı.
“Ykdysady azatlyk” indeksiniň ıyllyk 19-njy neşiriniň redaktorlarynyň gelen netijelerine görä, ykdysady azatlygyň global ilerlemesi togtady.
“Heritage” fondy bilen “Wall Street” žurnalynyň 10-njy ıanwarda çap eden hasabatynda dünıäniň 177 ıurdunda geçirilen barlaglar esasynda gelnen netijeler beıan edilıär.
“Ykdsady azatlyk” görkezijisiniň redaktorlary 2008-nji ıylda iň ıokary derejesine ıeten ykdysady azatlygyň durgunlygynyň dowam edendigini aıdıarlar.
Emma muňa garamazdan, geçen ıyl babatdaky umumy tendensiıa pozitiw hasaplanıar. Ykdysady indeksiň 177 ıurduň arasyndaky barlaglary 91 ıurtda ilerleme, 78 ıurtda bolsa gaıtgynlyk bolandygyny görkezıär.
Bellemeli bir mesele, ortaça hökümet harçlamalary boıunça berilıän bahalar ıokarlanypdyr. Gynançly ıeri, bu normatiw, düzgünleşdirme netijeliliginiň peselmegi bilen utgaşıar.
Bir topar ıurt minimal aılygy ıokarlandyrdy we zähmet bazaryna gözegçiligi berkitdi diıip, “Ykdysady azatlyk” görkezijisiniň ıyllyk hasabaty baradaky maglumatda aıdylıar.
Ykdysady azatlygyň onlugy
Gongkong we Singapur “Ykdysady azatlyk” indeksiniň 19-njy neşirinde birinji we ikinji ıeri eıelediler. Awstraliıa we Täze Zelandiıa üçünji we dördünji orny alsa, Şweısariıa bäşinji ıeri eıeledi. Kanada, ıarym derejäni ıitirenligine garamazdan, dünıäde ykdysady azatlyk boıunça altynjy, Çili bols, has giň ykdysady azatlyga tarap ıarym dereje süışüp, ıedinji orunda barıar.
Dünıäniň ykdysady taıdan azat on ıurdunyň arasyna Günorta Afrikadan ıeke ıurt, Mawritaniıa girıär, ol 76.9 dereje alyp, sekizinji orny eıeläpdir. Ykdysady azatlyk boıunça Daniıa dokuzynjy, Birleşen Ştatlar bolsa onunjy orunda durıar.
Türkmenistana umumylykda 42.6 dereje berlipdir we bu ıurduň özgerişi 1.2 derejesini alypdyr.
1995-nji ıyldan bäri çap edilıän “Ykdysady azatlyk” indeksi ıurtlaryň ykdysady azatlygyna dört ugur boıunça baha berıär. Ol ugurlar kanunyň hökmürowanlygy, normatiw, düzgünleşdirme netijeliligi, çäklendirilen hökümeti we azat bazarlary öz içine alıar.
Şu ugurdaky ösüşler esasynda çykarylan sanlar esasynda, ıagny goşulan ıagdaıynda 80 ıa ondan hem ıokary dereje alan ıurtlara “azat”, 70-den 79.9-a çenli dereje alan ıurtlara “aglaba azat”, 60-dan 69.9-a çenli dereje alan ıurtlara “aram azat”, 50-den 59.9-a çenli dereje alan ıurtlara “aglaba azat däl”, 50 derejeden az baha alan ıurtlara bolsa “basyşdaky” ıurtlar diılen baha berilıär.
Bu ıerde on sany aıratyn kategoriıa bolup, olara emläk hukuklary, korrupsiıadan azatlyk, maliıe azatlygy, hökümet harçlamalary, biznes, telekeçilik azatlygy, zähmet azatlygy, pul, walıuta azatlygy, söwda azatlygy, inwestisiıa azatlygy we finans azatlygy girıär. Onsoň ol ıa-da beıleki ıurduň ykdysady azatlygyna baha bermek üçin şu kategoriıalar boıunça alnan bahalar jemlenip, umumy bir baha çykarylıar.
Geçen ıylyň barlaglary boıunça dünıäniň ykdysady azatlyk taıdan iň ilerlän ıurdy Gürjüstan bolup, onuň alan bahasy 2.8 dereje ıokarlanypdyr. Bu ıurt umumylykda 72.2 dereje alyp, dünıäniň "aglaba azat" ykdysadyıetleriniň arasynda orun alypdyr.
Ykdysatçy bilermen Irakli Lekvinadze we "Gürji arzuwy" ykdysady programmasynyň awtory Demur Giorkhelidze. Tbilisi, 2012.
Öňki sowet respublikalaryndan Belarus, Azerbaıjan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Orsıet “aglaba azat däl” ıurtlaryň hatarynda galıar. Ukraina, Özbegistan, Türkmenistan bolsa, “basyşdaky” ıurtlaryň arasynda agzalıar. İagny 177 ıurduň arasynda Belarus 154-nji, Ukraina 161-nji, Özbegistan 162-nji, Türkmenistan bolsa 169-njy orunda görkezilipdir.
Anyk sanlar bilen aıdylanda, Türkmenistana umumylykda 42.6 dereje berlipdir we bu ıurduň özgerişi 1.2 derejesini alypdyr.
“Ykdysady azatlyk” indeksiniň iň pes bahasyny Demirgazyk Koreıa alypdyr.