CebelitarÄ±k'tan HÃ¼rmÃ¼z BoÄŸazÄ±na Uzanan Gerginlik
25-07-2019 07:32 tarihinde yayÄ±nlandÄ±.
KÃ¼resel gÃ¼Ã§ mÃ¼cadelesinde denizler her zaman jeopolitik rekabetin odak noktasÄ± olmuÅŸtur. ABD Bahriyesinde uzun yÄ±llar gÃ¶rev yapmÄ±ÅŸ olan Amiral Alferd Thayer Mahan, denizlerin dÃ¼nya hâkimiyetiyle olan baÄŸlantÄ±sÄ±nÄ± ‘’Deniz GÃ¼cÃ¼nÃ¼n Tarihe Olan Etkisi’’ kitabÄ±nda tartÄ±ÅŸmÄ±ÅŸtÄ±r.(1660-1783 ve 1783-1812)
Mahan kitabÄ±nda denizleri ÅŸÃ¶yle tarif eder: ‘’Denizler siyasi olarak bÃ¼yÃ¼k bir caddedir fakat ÅŸartlara gÃ¶re belirli yÃ¶nleri diÄŸerlerine tercih edilebileceÄŸi unutulmamalÄ±dÄ±r.’’ Alman Ä°mparatoru Kayzer Wilhelm bir konuÅŸmasÄ±nda diyor ki: ‘’Amiral Mahan’Ä±n kitabÄ±nÄ± adeta su gibi iÃ§miÅŸ bulunuyorum. Bizim geleceÄŸimiz sularda yatÄ±yor.’’
Demem o ki, geÃ§miÅŸten gÃ¼nÃ¼mÃ¼ze kadar ekonominin esasÄ±nÄ± teÅŸkil eden ticaret aÄŸÄ±rlÄ±klÄ± olarak deniz yollu ile yapÄ±lmaktadÄ±r. 19’uncu ve 20’nci yÃ¼zyÄ±lÄ±n ilk Ã§eyreÄŸine kadar dÃ¼nyanÄ±n en bÃ¼yÃ¼k Deniz GÃ¼cÃ¼ Ä°ngiltere’nin elindeydi. Ä°ngiltere Ä°kinci DÃ¼nya SavaÅŸÄ±’ndan sonra Deniz GÃ¼cÃ¼nÃ¼ ABD’ye kaptÄ±rmÄ±ÅŸ olsa da hâlâ stratejik Ã¶neme sahip bazÄ± noktalarÄ± elinde tutmaktadÄ±r.
Atlas Okyanusunu Akdeniz’e baÄŸlayan CebelitarÄ±k BoÄŸazÄ± bunlardan biridir. AdÄ±nÄ± TarÄ±k Bin Ziyad’dan alan bu stratejik nokta 1713 yÄ±lÄ±nda Ä°spanya ile Ä°ngilizler arasÄ±nda yapÄ±lan Utrecht AntlaÅŸmasÄ± ile Ä°ngilizlere verilmiÅŸti.
Brexit referandum kararÄ±ndan sonra, CebelitarÄ±k Ä°spanya ile Ä°ngiltere arasÄ±nda krize yol aÃ§mÄ±ÅŸtÄ±. Her ne kadar Avrupa BirliÄŸinin devreye girmesiyle gerginlik ÅŸimdilik durmuÅŸsa da CebelitarÄ±k, Ä°spanya, Fas ve Ä°ngiltere arasÄ±nda rekabet konusu olmaya devam edeceÄŸini dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼yorum.
CebelitarÄ±k’Ä± son gÃ¼nlerde tekrar gÃ¼ndem konusu yapan Ä°ngiliz SÃ¶mÃ¼rgesi olan Ã–zerk yÃ¶netiminin petrol yÃ¼klÃ¼ bir Ä°ran gemisini 4 Temmuz’da alÄ±koymasÄ±yla oldu. Ambargoyu ihlal gerekÃ§esiyle alÄ±koyulan geminin soruÅŸturmasÄ± bir ay daha uzatÄ±ldÄ±. Buna mukabil Ä°ran’da 21 Temmuz Pazar gÃ¼nÃ¼ HÃ¼rmÃ¼z BoÄŸazÄ±’nda Ä°ngiliz gemisini devrim muhafÄ±zlarÄ±nÄ±n marifetiyle alÄ±koyup gÃ¶rÃ¼ntÃ¼lerini paylaÅŸtÄ±.
Ä°ran, alÄ±koyulan gemisine ÅŸÃ¶yle tepki gÃ¶stermiÅŸti: ‘’Ä°ngiltere’ye ABD’nin ekonomik terÃ¶rÃ¼ne alet olmamasÄ± gerektiÄŸini sÃ¶ylÃ¼yoruz’’(Tehran Times) Ä°ran DÄ±ÅŸ Ä°ÅŸler BakanÄ± Cevad Zarif, Twitter mesajÄ±nda: ‘’Ä°ran’Ä±n KÃ¶rfez ve HÃ¼rmÃ¼z BoÄŸazÄ±’nÄ±n gÃ¼venliÄŸini garanti ettiÄŸini ve uluslararasÄ± hukuk Ã§erÃ§evesinde hareket ettiÄŸini’’ yazdÄ±.
Ä°ngiltere DÄ±ÅŸ iÅŸleri BakanÄ± Jeremy Hunt yaptÄ±ÄŸÄ± aÃ§Ä±klamada: ‘’Ã–nceliÄŸimiz gerilimi azaltmak iÃ§in bir yol bulmak’’ olduÄŸunu sÃ¶yledi. Ä°ngiltere’nin bu saÄŸduyulu aÃ§Ä±klamasÄ±na raÄŸmen, Ä°srailli The Jerusalem Post gazetesi: ‘’Ä°ran BirleÅŸik KrallÄ±ÄŸÄ±n karizmasÄ±nÄ± Ã§izdi’’ ifadesiyle Ä°ngiltere’yi tahrik ediyor.
Ä°srail’in tahrik edici bu ifadesi, uzun zamandan beri Ã¼zerinde Ã§alÄ±ÅŸtÄ±ÄŸÄ± ‘’Ã‡ok yÃ¶nlÃ¼ Ã§atÄ±ÅŸma’’ planÄ±n bir parÃ§asÄ±dÄ±r. CebelitarÄ±k BoÄŸazÄ±ndan HÃ¼rmÃ¼z BoÄŸazÄ±na uzanan gerginliÄŸin tÄ±rmanÄ±p tÄ±rmanmamasÄ± Ä°ngiltere’yle Ä°ran’Ä±n bu tÃ¼r tahriklere karÅŸÄ± takÄ±nacaklarÄ± tavÄ±r belirleyecektir.
GeliÅŸmeleri dikkatle takip etmeye devam edeceÄŸiz.