İcra ve İflas Kanunun 82/1 Maddesinin Belediyeler Açısından Önemi
Haciz sözcüğü, “ayıran” , “bölen” anlamına gelen Arapça bir kelimedir. Haciz, bir alacağın ödenmesi için borçlunun parasına, aylığına veya malına icra dairesince el konulmasıdır.
“kesinleşmiş bir icra takibinin konusu olan belli bir para alacağının ödenmesini sağlamak için bu yolda talepte bulunan alacaklı lehine, söz konusu alacağı karşılayacak miktar ve değerdeki borçluya ait mal ve haklara icra memuru tarafından hukuken el konulması” ,
“satış hasılatı ile takip alacaklısını tatmin etmek için, kanunun gösterdiği şekillere göre paraya çevirmek üzere alacaklının isteği ile takip borçlusuna ait belli malvarlığı parçalarına devletçe –özel bir anlamda- el konulması” ,
“borçlunun malvarlığının alacaklının karşılamaya yetecek kadar olan kısmına el konulması” ,
“icra kabiliyeti kazanan bir para veya teminat alacağı için gerekiyorsa borçlunun şahsına karşı da zor kullanarak, onun mal, alacak ve hakları üzerindeki tasarruf yetkisinin icra memuru tarafından kanun hükümlerine dayanılarak kaldırılması” ,
“doğrudan doğruya alacağın ödenmesine yönelik bir icra takip işlemi” olarak tanımları yapılan haciz işlemini Yargıtay da, çeşitli içtihatlarında;
“belirli bir para alacağının tahsilini sağlamak için, borçluya ait mal ve haklara icra memurunun beyanı ile hukuken el konulması”
Tüm bu hususlar yargı içtihatları ışığında bu çalışmada değerlendirilecektir. Öncelikle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunun Haczedilemeyecek Mallar başlıklı 82. maddesinin 1.fıkrası kapsamında; belediye malvarlığının, devlet malları niteliğinde olup olmadığı, özel kanunlardaki haczi sınırlayan hükümlerden ne ölçüde yararlanacağı tartışılacaktır. Daha sonra çeşitli kanunlardaki haciz ile ilgili hükümler değerlendirilecektir.
Nihayet karşılıklı iki belediyenin haciz dairesinde karşı karşıya gelmesi durumunda, nasıl karar verildiği üzerinde durulacaktır. Çalışmada uygulayıcıların çeşitli sorunlara çözüm olacağı düşüncesiyle konuyla ilgili yargı kararlarına da yer vermeyi uygun bulduk.
Mülga 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun Belediyelerin Hakları, Salahiyet ve İmtiyazları başlıklı 19.maddesinin maddesinin 7. fıkrası “…belediye vergi ve resimleri ile hidematı ammeye muhtas ve akar olmayan emval ve eşyası üzerine haciz konulmamak” hükmüne yer vermekteydi. Bu hükümle birlikte belediyelerin malvarlığı için genel bir koruma (haczedilemezlik kuralı) getirilmemiş sadece belli özellikler taşıyan mallarının haczedilemeyeceği hüküm altına alınmıştı. 1580 sayılı Kanun uygulamasında öncelikle hacze konu malın yerleşik yargısal içtihatlarda kendiliğinde kamuya tahsisli olup olmadığına bakılmaktaydı. Sonra ki aşamada eğer kendiliğinden kamuya tahsisli mallardan değilse, meclis veya encümen kararıyla kamuya tahsis edilip edilmediğine bakılmaktaydı:
Belediye meclisinin kamuya tahsis kararının idari yargıda iptali halinde dava açan alacaklı dışındaki alacaklılarda karardan yararlanır.”
Mezarlık olarak kullanılmak üzere, belediyeye tahsis edilmiş araziler,
Çöp arabası, - ambulans, -mezarlık, -su kuyusu,-spor alanları (12.HD. 22.6.2004 T. E.2004/12672 K. 2004/16456)
“Haciz tarihi itibari ile uygulanması gereken 5393 Sayılı Kanunun 15/son maddesinin olayda uygulanması zorunludur. Bu maddeye göre belediye vergi, resim ve harç gelirleri ile kamu hizmetinde fiilen kullanan malları haczedilemez. Mahkemece şikayete konu olayla ilgili olarak bilirkişi incelemesi yaptırılır ve bankadan 5001 No'lu hesaba ilişkin olarak dökümler getirtilmiş ise de, haciz konulan ve şikayete konu olan aynı bankada bulunan 5002 ve 5003 numaralı hesaplara ilişkin olarak bu paraların kaynakları araştırılmamıştır. Bu durumda mahkemece belediyeye ait şikayete konu üç mevduat hesabına ilişkin olarak yatırılan paranın 5393 Sayılı Yasanın 15/son maddesi dikkate alınmak sureti ile paraların kaynağı ve nitelikleri belirlenmelidir. Banka hesabındaki paranın vergi, resim ve harç niteliğinde olması ve kamu hizmetinde fiilen kullanılması halinde bu paraların haczedilemeyeceği düşünülmelidir. Söz konusu hesaptaki paraların kamu hizmetinde fiilen kullanıldığının açıkça tespiti gerekir. Mahkeme kararında belirtilen işçi ve memurların maaşları ile belediye giderlerinin bu hesaplardan karşılanmasında kullanılmasının teamül gereği olduğu gibi kanaate dayalı değerlendirme yapılması yerinde değildir. Mahkemece yukarıda belirtilen nedenlerle inceleme yapılması gerekirken, eksik inceleme ile sonuca gidilmesi isabetsizdir.”
“Somut olayda şikayetçi belediyeye ait mevduat hesabına, yatırılan ödemelerin 5272 Sayılı Kanunun 15/son maddesi gözetilerek bankadan ve belediyeden gerekli araştırma yapılarak hesaba yatan paraların kaynağı ve nitelikleri belirlenmelidir. Banka hesabındaki paranın vergi, resim ve harç niteliğinde" olması veya kamu hizmetine fiilen tahsis edilmesi halinde haczedilemeyeceği düşünülmelidir. O halde, şikayetin yukarıda belirtilen ilkeler doğrultusunda incelenip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi isabetsizdir. “
“Bu durumda haciz tarihi itibariyle olayda anılan yasanın 15/son maddesinin uygulanması zorunludur. Bu maddeye göre haczedilmezlik şikayetinin kabul edilebilmesi için mahcuzların kamu hizmetinde ( fiilen ( kullanılması gerekli olup gerekçede yer verilen kamuya tahsis kararı alınmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır. O halde, öncelikle duruşma açıldıktan sonra haczedilen banka hesabı ile ilgili kayıtlar ve hesap ekstresi bankadan getirtilmeli, bu hesaba yatan paraların nitelikleri incelenmeli, gerektiğinde Belediyeden bilgi ve karar istenmeli ve ayrıca hacizli taşınmazların nitelikleri gerekirse keşif yapılarak incelenmeli ve yukarıda açıklanan yasa hükmü gereğince bir sonuca ulaşılmalıdır. Eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.”
“Bu durumda haciz tarihi itibariyle olayda anılan Yasa'nın 15/son maddesinin uygulanması zorunludur. Bu maddeye göre haczedilmezlik şikayetinin kabul edilebilmesi için mahcuzların kamu hizmetinde ( fiilen )kullanılması gerekli olup gerekçede yer verilen kamuya tahsis kararı alınmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır. O halde, Mahkemece öncelikle duruşma açıldıktan sonra haczedilen banka hesabı ile ilgili kayıtlar ve hesap ekstresi bankadan getirtilmeli, bu hesaba yatan paraların nitelikleri incelenmeli, Belediyeden bilgi ve karar istenmeli ve taşınmazlar yönünden de gerektiğinde keşif yapılarak fiilen kamu hizmetinde kullanılıp kullanılmadıkları araştırılmalı, yukarıda açıklanan yasa hükmü gereğince bir sonuca ulaşılmalıdır. Eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.”
“İcra Müdürlüğü'nce, borçlu Belediye'ye ait araç ve iş makinalarının 29.03.2005 tarihinde fiilen, 09.02.2006 tarihinde ise İİK.nun 89/1. maddesi uyarınca Ereğli Şeker Fabrikası'na ve Karaman'da bulunan banka şubelerine gönderilen 1. haciz ihbarları ile borçlu Belediye'nin hak ve alacaklarının haczedildiği anlaşılmaktadır. Şikayet konusu yapılan hacizler 29.03.2005 ve 09.02.2006 tarihli olup bu tarihler esas alınıp olaya uygulanması gereken 5272 sayılı Belediye Kanunu Anayasa Mahkemesi tarafından 18.01.2005 tarih ve 2004/118 E. 2005/8 K. sayılı kararla iptal edilmiş ve iptal kararı 13.04.2005 tarihli Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Anayasa Mahkemesi'nce 6 aylık süre sonunda iptal kararının yürürlüğe gireceği hükme bağlanmış, hacizle ilgili aynı hükümleri taşıyan 5393 sayılı Yasa ise 13.07.2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu durumda haciz tarihi itibarıyla olayda anılan yasanın 15/son maddesinin uygulanması zorunludur. Bu maddede `Belediye'nin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirleri şartlı bağışlar ve kamu hizmetinde fiilen kullanılan malları ile Belediye tarafından tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez.` hükmüne yer verilmiştir. Öte yandan, yine bu maddeye göre haczedilmezlik şikayetinin kabul edilebilmesi için mahcuzların kamu hizmetinde ( fiilen ( kullanılması gerekli olup gerekçede yer verilen kamuya tahsis kararı alınmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır. O halde, mahkemece yukarıda belirtilen kurallar dikkate alınarak inceleme yapılıp borçlu Belediye'nin Ereğli Şeker Fabrikası'ndaki ve bankalardaki haczedilen paralarının nitelikleri belirlenmeli, vergi, resim ve harç niteliğinde olmaları veya kamu hizmetinde fiilen kullanılıyor olmaları halinde ( bu olgu belirlendiği takdirde ( haczedilemeyeceği düşünülmelidir. Ayrıca, menkul niteliğindeki araç ve iş makinalarının fiilen kamu hizmetinde kullanılıp kullanılmadığı araştırılmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir.
Diğer taraftan, 07.05.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3986 sayılı Kanunun 17. maddesiyle, 2380 sayılı Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden pay verilmesi hakkında kanuna eklenen Ek 4. Maddede: “(3986 - 4.5.1994) 1. İl Özel İdareleri ve belediyelerin, bunlara ait tüzelkişilerin veya bunlara bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz kuruluşların, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip edilen borçları, Maliye Bakanlığının talebi üzerine, İller Bankası tarafından bu Kanun hükümlerine göre söz konusu idarelere dağıtılacak paylardan kesilerek belirlenecek hesaplara nakden veya hesaben ödenir.
“5237 sayılı Belediye Gelirleri kanunu ile diğer kanunlarla belediyelere verilmekte olan her çeşit paylar belediye vergi ve resimleri hükmündedir. Bu paylar belediyelerin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsili gereken borçları dışında haczedilemez.” Şeklinde değiştirilmiş ve yeni düzenlemeye göre, belediyelere verilmekte olan tüm payların, belediye vergi ve resimleri hükmünde olduğu, ancak, belediyelerin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Yasa hükümlerine göre tahsili gereken borçları nedeniyle haczedilebileceği kuralı getirilmiştir. Görüldüğü üzere, bu maddelerdeki değişikliklerle yerel yönetimlerin malvarlığının haczedilemezlik alanı tamamen daraltılmıştır. “Davacı ... Belediye Başkanlığının muhtelif dönemlere ilişkin vergi borçlarından dolayı 14.10.1996 günlü haciz bildirisiyle ... Bankasındaki paylar haczedilmiş ve bu işlemden İller Bankasının 18.10.1996 tarihli yazısıyla haberdar olunmuştur. Davacı belediye bu haciz işlemini dava konusu ederken, İller Bankası paylarıyla işçi ve memurların maaşlarının ödendiği, 6183 sayılı Kanun`un 71 inci maddesi uyarınca aylık ve ödenek niteliği taşıdığı ve kısmen haczedilebileceği, ayrıca belediye meclisi tarafından kamu hizmetlerine tahsis edilen bu payların haczedilemeyeceği ileri sürülmüştür. Yukarıda anılan 3986 sayılı Kanunla getirilen yeni düzenleme karşısında İller Bankasındaki belediye paylarının haczi mümkün olduğundan bu iddialar yasal bulunmamıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilen haciz işleminde kanuna ve usule aykırılık bulunmadığından aksi yöndeki mahkeme kararında isabet görülmemiştir.”
“6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 70/1. maddesinde, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi İktisadi Devlet Teşekkülleri, Kamu İktisadi Kuruluşları, bunların müessesleri, bağlı ortaklıkları, iştirakleri ve mahalli idarelerin malların hariç olmak üzere devlet malları ve hususi kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen malların hacz edilemeyeceği hükmüne yer verilmiş, 1580 sayılı Belediye Kanununun 19/7. maddesinde, belediye daire ve şubeleri, bahçeleri, umuma ait akar olmayan açık ve kapalı mahalleri emlak vergisinden müstesna olmak, belediye vergi ve resimleri ile hidematı ammeye muhtas ve akar olmayan. emval.ve eşyası üzerine haciz konulamayacağı hükme bağlanmıştır. Anılan yasa hükümlerinin değerlendirilmesinden belediyelerin vergi ve vergi benzeri gelirleri üzerine haciz konulamayacağı anlaşılmaktadır. Dava konusu olayda, davacı belediye tarafından hacize konu Halk Bankası Samsun Şubesi nezdindeki hesabında vergi ve benzeri gelirlerin bulunduğu ileri sürülmüş olup, temyiz dilekçesine eklenen belgelerde de bu hesapta vergi ve benzeri gelirler bulunduğu görülmektedir. Bu nedenle, söz konusu vergi ve benzeri gelirler anılan yasal düzenlemeler uyarınca hacze konu edilemeyeceğinden, vergi mahkemesi tarafından söz konusu banka hesabında ne kadar vergi ve benzeri gelirler bulunduğu araştırılmak suretiyle sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddedilmesinde isabet görülmemiştir.”
(Bakırköy Bel. İç Denetçi)
(Muhasebe Denetmeni kökenli)
Kaynak : http://www.mudender.org/makaleler/446-belediye-varliklarina-haciz-konulabilir-mi.html#ixzz1ro0TtqFW