Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) - Kocaeli Gazetesi
Makale Yazısı-22 Haz 2020 - 09:32
Milli Mücadelenin fiilen başladığını bütün dünyaya ilan eden, Amasya genelgesinin bugün 101’ncı yıldönümünü yaşıyoruz.
Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919’da Samsun’a Milli Mücadeleyi başlatmak amacı ile çıkmıştı. Ancak bu gerçek amaç Amasya Genelgesine kadar açıklanmadı. Mustafa Kemal Paşa, İstanbul Hükümeti tarafından Karadeniz Bölgesindeki asayişsizlik olayla-rını önlemek için bu bölgeye gönderilmişti. Mustafa Kemal Paşa İstanbul Hükümetinin beklediği gibi Karadeniz Bölgesindeki asa-yişsizliği önlemeye değil, kafasında planladı-ğı kurtuluşu gerçekleştirmek üzere Samsun’a çıkmıştı. Bütün milleti mücadeleye çağıracak ve esaret zincirini kıracaktı. Ancak, mücade-leye çağırdığı Anadolu halkı uzun savaşlar ve yokluklar yüzünden perişan halde idi.
Havza Kaymakamı Refik Necdet Aktaş’ın yayınladığı notlarından bu durumu bütün açıklığıyla öğreniyoruz. Daha Samsun’a çıktığının 6 ncı günü, yani 25 Mayıs 1919’da Havza yolunda iler-lerken bindiği araba bozulduğu için tarlasını süren bir çiftçi ile Mustafa Kemal Paşanın konuşması Anadolu halkının durumunu bütün çıplaklığı ile ortaya koyar. Paşa sorar;
“Hemşerim düşman Samsun’a asker çıkaracak, belki buraların hepsini ele geçirecek sen ise rahat rahat toprağını sürüyorsun” dediğinde, köylü;
- Paşa, Paşa sen ne diyorsun. Biz üç kardeş idik. İki de oğul vardı. Kafkaslar’da, Çanakkale’de hepsi elden gitti. Bir ben kaldım. Bende yarım adamım. Evde 8 öksüz ile yetim, üç dul kalmış kadın var. Hepsi benim sapanımın ucuna bakarlar. Şimdi benim vatanımda, yurdumda aha şu tarlanın ucu, düşman ora gelinceye kadar benden hayır bekleme” der.
İşte Anadolu’nun kurtuluş mücadelesine başladığı andaki durumu budur. Bu acı gerçek, Mustafa Kemal Paşanın her şeyini kaybetmiş insanlarla zaferlere nasıl ulaştığı hakkında yapılacak değerlendirmeye esas teşkil etmelidir.
Mustafa Kemal Paşa Amasya’ya gelir ve Cuma günü arkadaşlarıyla Beyazıt camiine gider. Orada bir sürprizle karşılaşır. Amasya’nın ünlü Din Hocası, Müderris Abdurrahman Kâmil Efendi (YETKİN) Sultan Beyazıt Camisinde minbere çıkarak şöyle seslenir: “Ey Ahali! Milletin istiklâli tehlikeye düşmüş-tür. Bu felaketten kurtulmak için icap ederse, vatanın son ferdine kadar ölmeyi göze almak gerekir. Artık Padişah olsun, unvanı ne olursa olsun, bir hikmeti kalmamıştır. Yegâne kurtuluş çaresi, halkın hâkimiyeti ele alması ve iradesini kullanmasıdır.”
Abdurrahman Kâmil Efendi halkı özgürlük ve bağım-sızlık savaşına çağırmakla yetinmez, yaşamı boyunca biriktirdiği beş altını bir kese ile Milli Mücadele ’de harcaması için Mustafa Kemal Paşa’ya götürür…
“Anadolu İhtilâli” başlamıştır. Mustafa Kemal Paşa karşılaştığı bu vatansever ve aydın din adamını çok takdir etmiş. Namazdan sonra kendisine teşekkür etmiştir. Vefa duygusu çok yüksek olan hele milleti ve vatanı için fedakârlık yapanları asla unutmayan ve her fırsatta onları ziyaret eden Mustafa Kemal Paşa 21 Kasım 1930 ’da Cumhurbaşkanı iken Abdurrahman Kamil Efendiyi ziyaret etmiş, bir ihtiyacının olup olma-dığını sormuştur.
Halk, Mustafa Kemal Paşa’nın yanında yer aldı. Amasya Müftüsü Hacı Tevfik Efendi de, kurulan Müdâfaa-i Hukuk Teşkilâtı’nın başına geçti.
Vatanını seven aydın din adamlarının bütün güç-lüklerle, hatta Padişah’ın fermanına rağmen Mustafa Kemal Paşa’yı destekledik-lerini, Milleti, İslam dinini ve devleti korumak için halka doğru yolu gösterdik-lerine şâhit oluyoruz.
Mustafa Kemal Paşa Havza’dan Amasya’ya geçti. Ankara’daki 20 nci Kolordu Komutanı Ali Fuat Paşa, Bahriye Nazırı (Deniz Bakanı) Rauf Bey ve Sivas’taki 3 ncü Kolordu Komutanı Refet Bey ile Amasya’da Saraydüzü kışlasında 21/22 Haziran 1919 akşamı toplantı yaptı. Genel Sekreterlik görevi Mustafa Kemal Paşa’nın O günlerdeki Yaveri, Yüzbaşı Cevat Abbas Bey (GÜRER) tarafından üstlenilmişti Daha önceden hazırlamış olduğu bir genelgeyi onların da görüşüne sundu ve onaylarını aldı. Erzurum’daki 15 nci Kolordu Komutanı olan Kazım Karabekir Paşa ile Konya’daki 2’nci Ordu Komutanı Mersinli Cemal Paşa’nın da onayını telgrafla aldıktan sonra bir ihtilal bildirgesini andıran Amasya Genel-gesi’ni, müfettişlik yetkilerini kullanarak valilere ve komutanlara gönderdi. Amasya Genelgesi Millî Mücadele tarihi açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Durum Tespiti yapılmış, vatanın içine düştüğü tehlike belirtilmiş hem Osmanlı Hükûmeti ikaz edilmiş, hem de bu tehlike ile mücadele etmek için halka çağrı yapılmıştır. Mustafa Kemal Paşa açık bir şekilde resmî görevinin dışına çıkarak Millî bir görev üstlenmeye başlamıştır. Bu çalışmalardan haberdar olan İtilaf Devletleri, Mustafa Kemal Paşa’nın görevden alınması için Osmanlı Hükûmeti-ne baskı yapmışlardır. Baskılar sonucunda Osmanlı Hükûmeti Mustafa Kemal Paşa’yı geri çağırmış, tutuklanması için valilere emirler göndermiştir. O ise geri dönmemiş, Ya İstiklal Ya ölüm diyerek yoluna devam etmiştir.
Amasya Genelgesi 22 Haziran 1919’da açıklanmıştır. Maddeleri şunlardır;
2.Osmanlı Hükûmeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok saymaktadır.
4.Milletin içinde bulunduğu durumu dünyaya duyurmak için her türlü baskıdan uzak, Millî bir Heyetin kurulmasına ihtiyaç vardır.
5.Anadolu’nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas’ta Millî bir kongre toplanacaktır. Kongreye katılmak üzere bütün sancaklardan halkın güvenini kazanmış üç temsilci belirlenerek en kısa zamanda Sivas’a gelmelidir. Ancak bu çalışmalar gizli yapılmalı ve temsilciler gereken yerlerde kimliklerini gizleyerek seyahat etmelidir.
6.Doğu vilayetleri adına 10 Temmuz’da Erzurum’da toplanması kararlaştırılan kongreye katılacak delegeler Sivas’ta yapılacak kongreye de katılacaklardır.
Amasya Genelgesi; Bütün olumsuz şartlara rağmen, Mustafa Kemal Paşanın Milli Mücadeleyi hem işgal kuvvetlerine karşı hem de İstanbul Hükümetine karşı fiilen başlattığının bütün dünyaya ilanı idi.
Mustafa Kemal Paşanın Amasya’da kaldığı ve Amasya Genelgesinin hazırlandığı Saraydüzü kışlası. Günümüzde İnkılâp Tarihi Müzesi olarak kullanılmaktadır.