Arkeo Blog > Evliyâ Çelebi'nin tarihi mekanlara bıraktığı duvar yazıları | Arkeoloji ve Sanat - Arkeolojinin Yayınevi
Evliyâ Çelebi'nin tarihi mekanlara bıraktığı duvar yazıları
etiketler duvar yazısıEvliya Çelebitarihi mekanlar
Evliyâ Çelebi, seyahatleri esnasında uğradığı yerlerdeki mekânların uygun yerlerine bazen bir mısra, bazen bir kıta, bazen de ismini ve ziyaret ettiği yılı yazarak bir iz bırakmıştır. Seyahatname’nin birçok yerinde bunlardan bahseder.
Bu yazılardan en son keşfedileni ise Karaman Pir Ahmed Efendi Camii’ndedir…
YediKıta dergisinin Nisan 2011 tarihli haberine göre söz konusu yazılar şunlardır:
Evliyâ Çelebi’nin bilinen ölümsüz eseri şüphesiz ki Seyahatname’dir.
Bunun yanında Evliyâ’nın, seyahat ettiği yerlerde bıraktığı izler de vardır. Uğradığı yerlerde bazı mimari eserlerin belirli yerlerine bir yazı veya işaret bırakmak onda bir tutku halini almıştır.Seyahatname’de İşaretlenen Duvar ve Ağaç Gövdesi Yazıları
Evliyâ Çelebi, seyahatleri esnasında uğradığı yerlerdeki mekanların uygun yerlerine bazen bir mısra, bazen bir kıta, bazen de ismini ve ziyaret ettiği yılı yazarak bir iz bırakmıştır. Seyahatname’nin birçok yerinde bunlardan bahseder.
Müntehabât-ı Evliya Çelebî'nin ilk ve son sayfaları (İstanbul 1259)
Evliyâ, yukardaki yazılarda sadece zamana ve mekâna uygun olan şiirleri yazmıştır. Bunlara ek olarak Seyahatname’de ismini yazdığını belirttiği başka hatıra yazılar da yazmıştır. Bunlardan birkaç örnek vermek gerekirse:
Evliyâ Çelebi, bu caminin duvarların dünyanın çeşitli yerlerinden gelen ziyaretçiler tarafından yazılarla doldurulduğunu, yazı yazacak ufak bir yer bile kalmadığını ve kendisinin de bir köşeye bir beyit yazdığını söyleyip:
“Ketehebu Seyyâh-ı âlem Evliyâ sene 1081 deyü tenmik
etdik” diye yazar.
3- Berat (Arnavut Belgradı)
Evliyâ penc ism-i a‘zam ile dedi târîhin
Hayy Azîz ü yâ Basîr ü yâ Kavîyy ü yâ Metîn
4. Medine-i Münevvere
Şefâ’at yâ Muhammed Evliyâ’ya
“Seyyâh-ı âlem Evliyâ rûhıyçün fatiha sene 1082”
Çelebi’nin Seyahatname’de Belirtilmeyen Duvar Yazıları
Evliyâ Çelebi’nin, Seyahatname’sinde işaret etmediği fakat onun yazdığı ispatlanmış başka duvar yazıları da tespit edilmiştir. Bu yazılar Evliya’nın dünyada bıraktığı müşahhas izler olması bakımından önemlidir. Bilinen bu dört duvar yazısı, araştırmacılar tarafından yayınlanmıştır.
Tarih sırasıyla bu yazılar:
İnceli Ahmed Zoğu Camii
Köstendil Melek Ahmed Paşa hazretlerinin müezzini Evliyâ-i Gülşenî rûhıyçün Allah rızası içün Fatiha
sene 1071 M(uharrem)
Foça Allâhü avnî ve lâ sivâhü hayrî Ketebehû müezzin Evliyâ
Foça Habîbullah rûhıyçün Allah rızâsıyçün celle ve alâ Fâtiha,
Sene 1074 Ketebehû müezzin Evliyâ
Adana (Yerden 1.80 m. yüksekliğinde, giriş kapısının sağında) Melek Ahmed Paşalı Seyyâh-ı Âlem Evliyâ rûhıyçün Allah rızâsına fatiha
Maalesef Evliyâ’nın dünyadaki ayak tozu sayılabilecek bu dört yazıdan Foça Alaca Cami’deki yazı, camisiyle birlikte yok edilmiştir. 1992 yılında çıkan Bosna Savaşı’nda Foça’daki bütün camiler yerle bir edilmiş ve Evliyâ’nın bu el yazılarından sadece Atik Ali Paşa Camii’ndeki kurtulabilmiştir.
Evliyâ Çelebi’ye ait en son bulunan bu yazı, Pir Ahmed Efendi Camii’nin duvarında yer alıyor. İnşa kitabesi bulunmayan cami, Karaman’da İçkale’nin hemen yanında Hisar Mahallesi’ndedir .Cami Boyalı Kadı olarak da bilinir.
Evliyâ Çelebi, hacca giderken 1082 yılında ziyaret ettiği Karaman’daki Boyalı Kadı Camii hakkında Seyahatname’sinde şunları yazar:
Ve Ortâhisar’ın Bâzâr kapusunun iç yüzünde, minâresi nâ-tamam Boyalı Kadı Câmi’i, kubbe-i âlîdir, ammâ kiremit örtülüdür.
Karaman’daki Boyalı Kadı Camii, başka bir kitabeye göre 1132 yılında yani Evliyâ’nın ziyaretinden 50 sene sonra tamir edilip yenilenmiştir.
Bi-hamdillâh tamirine sebeb ehl-i hisar Fehmi dedi tarih Efgan
(Buna göre cami, halkı tarafından tamir ettirilmiş, Fehmi adında birisi son satırda “Efgan” kelimesiyle bu tamirata tarih düşürmüştür.)
Pir Ahmed Efendi Camii’nin giriş kapısının sol kenarındaki mermer sütunda, yerden 180 cm. kadar yüksekte olan yazı şudur:
Seyyâh-ı âlem Evliyâ rûhıyçün fatiha
Evliyâ Çelebi, Seyahatname’de, yukarıdaki yazısına işaret etmez. Fakat örneklerini verdiğimiz diğer dört yazısından da Seyahatname’de ayrıca bahsetmez. Mesela Seyahatname’de Adana’daki Hasan Ağa Camii’ni ziyaret ettiğine dair hiçbir bilgi bulunmaz. Fakat cami duvarında yazısı mevcuttur.
Konya’nın Akşehir ilçesinde bulunan Hasan Paşa Camii’nin girişinde, soldaki ilk sütunun tunç bileziğindeki bir yazının da Evliyâ’nın olduğu iddia edilmiştir. Bu yazının Evliyâ Çelebi tarafından yazılmış olduğunu İbrahim Hakkı Konyalı söyler ama bu sonuca nasıl vardığı konusunda kitabında herhangi bir bilgi yoktur.
İbrahim Hakkı Konyalı, Konya’nın Karapınar ilçesinde Sultan Selim Camii’nde, mihrabın iki tarafındaki büyük şamdanlarda Evliyâ’nın adını şöyle okuduğunu zikreder:
Seyyah-ı âlem Evliyâ rûhıyçün fatiha Ketebehû Hâc Ali Ayntâbî
< Hindistan'da 4 milyar 240 milyon yıl...
Mescidin çatısında amfora bodrumunda pag... >