AYDIN IN MAYIS 2009 GÜNLERĠ ANTALYA RĠXOS OTEL DE DÜZENLENEN YMM DENETĠM VE TASDĠKĠ SEMPOZYUMU NUN YMM MESLEĞĠNĠN BAĞIMSIZ DENETĠMDEKĠ YERĠ
Download "AYDIN IN 13-17 MAYIS 2009 GÜNLERĠ ANTALYA RĠXOS OTEL DE DÜZENLENEN YMM DENETĠM VE TASDĠKĠ SEMPOZYUMU NUN YMM MESLEĞĠNĠN BAĞIMSIZ DENETĠMDEKĠ YERĠ"
1 AYIN MAKALESĠ 1 Ünal Aydın ĠZYMMO BaĢkanı ĠZYMMO BġK. ÜNAL AYDIN IN MAYIS 2009 GÜNLERĠ ANTALYA RĠXOS OTEL DE DÜZENLENEN YMM DENETĠM VE TASDĠKĠ SEMPOZYUMU NUN YMM MESLEĞĠNĠN BAĞIMSIZ DENETĠMDEKĠ YERĠ BAġLIKLI III. OTURUM BAġKANI OLARAK YAPTIĞI KONUġMANIN METNĠDĠR. Değerli Konuklar, TÜRMOB un ve Meslek Odalarımızın Değerli BaĢkan ve Yöneticileri, Değerli MeslektaĢlarımız; Yeminli Mali MüĢavir Odalarımızın Mayıs 2009 tarihleri arasında MüĢtereken Düzenlediği Birinci Denetim ve Tasdik Sempozyumunun Üçüncü Oturumunu Açarken Hepinize HoĢ Geldiniz Diyor, Hepinizi Sevgi ve Saygıyla Selamlıyorum. Yeminli Mali MüĢavirlik mesleği Ülkemizde denetimin daha yaygın ve daha etkin kılınması için 3568 sayılı Yasa ile 1989 yılında oluģturulmuģ, Türkiye nin özgün koģullarına uygun bir model olarak kamuoyunda genel kabul görmüģtür. DanıĢma, denetim, tasdik konularında pratikte elde edilen ve bu sempozyumun ikinci oturumunda açıklanan sonuçlar bu mesleğin Ülkemize sağladığı yararların göstergesi olmuģtur. Bağımsız denetimin temel amacı, iģletmenin muhasebe kayıtlarının ve sonuç raporlarının, kayıt dönemindeki ticari ve mali iģlemleri gerçeğe uygun bir Ģekilde yansıtıp yansıtmadığını ortaya koymaktır. Bu çerçevede denetim mesleğinde uzmanlaģmak ve bağımsız denetim faaliyetini sürdürmek isteyen kiģilerin muhasebe tekniğini, muhasebe standartlarını, kanıtlama ve değerleme yöntemlerini, raporlama standartlarını, ilgili yasal düzenlemeleri özümsemiģ olması gerekmektedir. Basel II kriterlerinin ve Türk Ticaret Yasası tasarısındaki hükümlerin hayata geçirilmesiyle denetim mesleğinin öneminin ve denetime olan ihtiyacın daha da artacağını umuyorum. GloballeĢme sürecindeki Dünya da inanılmaz boyutlarda geliģen teknoloji ve bilginin sınırsızlığı, meslek mensuplarına ciddi ve önemli görevler yüklemektedir. Elektronik ortamda zaman ve mekan kavramlarının önemini yitirmesi, meslekte uluslar arası standartların ve teknolojinin benimsenmesini ve uygulanmasını gerekli kılmaktadır. BaĢka bir deyiģle meslek mensuplarının sürekli bir öğrenme ve yenilenme çabası içinde olmaları gerekmektedir. Meslek mensuplarının mesleki müteselsil sorumluluklarını belirleyen 3568 sayılı yasanın 12. ve 213 sayılı yasanın mükerrer 227. maddesi, mesleğin çağdaģ boyutunu ve kamu görevi niteliğini ortaya çıkarmıģtır. ÇıkarmıĢtır da, fazlaca abartmıģtır. Bu sorumluluğun mesleki kasıt, mesleki kusur ve sağlanan mesleki menfaat boyutunda sınırlandırılmasına ihtiyaç vardır. Bu yapıldığında meslek mensubu daha adil, daha hukuki bir sorumlulukla, daha huzurlu ve daha verimli hizmet üretme imkânına kavuģacaktır.
2 Ruhsat sahibi meslek mensuplarının 3568 sayılı meslek yasasının 2. maddesinde belirlenen denetim faaliyetleri ve diğer yasalarla belirlenen denetim iģlerini disiplinli bir Ģekilde yürütebilmeleri için ulusal denetim standartlarını saptayıp yayınlamak üzere TÜRMOB bünyesinde TÜDESK oluģturulmuģtur. TÜDESK in kuruluģu, faaliyet ve çalıģmalarına iliģkin usul ve esaslar bir yönerge ile belirlenmiģtir. UDS larını baz alan denetim standartları TÜDESK tarafından yayınlanmıģ ve kamuya sunulmuģtur. SPK, BDDK ve diğer kamu kurum ve kuruluģları da kendi sahalarıyla ilgili standartları belirlemiģ ve yayınlamıģ bulunmaktadır. Denetim Standartları Kurulu nun belirgin bir yasal statüye bir an önce kavuģturulması mesleki güven ve verimlilik açısından önem taģımaktadır. Bu yolla denetim, denetim standartları ve raporlama standartlarındaki dağınıklığın ve yönlendirme farklılıklarının önüne geçilmesi mümkün olmalıdır. Dünya nın önde gelen ülkelerinde denetim standartlarının oluģturulmasında meslek örgütlerinin ağırlıklı rolü dikkate alınmalıdır. Ülkemizde bağımsız denetçilik mesleğini ve faaliyetlerini düzenleyen temel yasa olan 3568 sayılı yasanın özde tadiliyle meslek mensubunun bağımsız uzman denetçi niteliğinin öne çıkarılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Mali tablo denetiminin kriterleri genel kabul görmüģ muhasebe ve denetim kavram ve kriterleri olduğunda, bu kavram ve kriterlere uygun olarak meslek mensupları tarafından denetim yapıldığında, iģletmenin gerçek mali tablo rakamlarına ulaģmakla birlikte vergi matrahının da doğruluğunun sağlayacağı ifade edilmektedir. Bu ifadeye itibar edilse bile, Ülke çapında tüm meslek mensuplarının UMS, UDS ve UFRS larını tam özümseyip uygulayabilmelerinin önemli bir zaman ve eğitim süreci gerektireceği de ifade edilmektedir. Ürkütücü boyutlarda olduğu her ortamda ve her fırsatta ifade edilen kayıt dıģı ekonomi kayıt içine alınabildiği ölçüde denetimden umulan yararın artacağı dikkatten kaçırılmamalıdır. GĠB lığının hazırlayıp yayınladığı kayıt dıģı ekonominin kayıt içine alınmasına dair eylem planının hızla yazıdan eyleme dönüģtürülmesi gerekmektedir. Henüz tamamen uluslar arası standartlar düzeyine ulaģmamakla birlikte, muhasebe ve denetim standartları, çeģitli kamu otoritelerinin ve meslek örgütlerinin çabaları sonucu Ülkemizde istenilen yöne doğru gitmektedir. Daha hızlı ve ciddi geliģmelere ihtiyaç duyulmaktadır. Mesleki saygınlığın artırılması için Ġdare ile meslek mensupları arasında var olduğu anlaģılan güven eksikliğinin giderilmesi için güven artırıcı önlemlere ihtiyaç olduğu anlaģılmaktadır. Tarafların bir an önce bir araya gelip sorunları masaya yatırmasına ve samimiyetle sorunları masaya yatırıp çözümler geliģtirmesine ihtiyaç olduğu önceki oturumlarda yapılan konuģmalardan anlaģılmıģtır. Değerli konuģmacılarımızın sahasına daha fazla tecavüz etmeden sözlerime burada son vermek istiyorum. Program gereği ilk sözü sayın Engin Beyaz a veriyorum. Buyurunuz. 2
3 AYLIK BÜLTEN DĠZĠNĠ İÇİNDEKİLER Odamızdan Haberler.. 4 Odamıza Gelen Yazılar Maliye Bakanlığı Özelgeleri Yargı Kararları Sayı: 90 MAYIS-HAZĠRAN Adres: Cumhuriyet Bulvarı NO:193 K:3 D:3 Tan Apartmanı Alsancak/ĠZMĠR Yazı DanıĢma ve Okuma Kurulu Ünal AYDIN (YMM) (Genel Yayın Sorumlusu) Hasan Zeki SÜZEN (YMM) (Genel Yayın Sorumlusu) Hazırlayan AyĢe AKAY (Yazı ĠĢleri Sorumlusu) ODAMIZ BANKA HESAP NUMARALARI ZĠRAAT BANK.ALSANCAK ġb YAPI KREDĠ BANK.MUSTAFABEY ġb Ġġ BANKASI GÜNDOĞDU ġubesġ
4 ODAMIZDAN HABERLER + KURUMLAR VERGĠSĠ TASDĠK RAPORLARI HAZIRLANIYOR: 2008 Yılında imzalanan 2000 dolayındaki sözleģme gereği özel hesap dönemleri hariç tasdik raporu hazırlıkları hızla devam ediyor. Raporların son verme günü 30 Haziran Salı dır. Arzu eden üyelerimiz vergi dairlerine ulaģtırmak için Ġzmir içindeki vergi daireleriyle sınırlı kalmak üzere raporlarını Odamıza verebilirler. Daha önce gönderilen rapor dispozisyonu geçerliliğini korumaktadır. + TARIMSAL ÜRETĠCĠ BĠRLĠKLERĠ DENETĠMĠ ĠÇĠN YETKĠ BELGESĠ ALMA: Arzu eden üyelerimiz örneği bültenimizde bulunan ve üyemiz Muslu IĢık tarafından Odamıza ulaģtırılan dilekçe örneği ile üretici birliklerini denetleme belgesi alabilir. Bu bilgiyi bizimle paylaģtığı için Muslu beye teģekkür ediyoruz. +ANTALYA YMM SEMPOZYUMU: YaklaĢık (15) üyemizin katıldığı birinci YMM sempozyumu Antalya da yapıldı. BaĢkanımız Ünal Aydın ın da oturum baģkanlığı yaptığı toplantıda mesleğimiz her yönüyle tartıģıldı. Özellikle Mecliste bulunan Denetim standartları ve Ticaret Kanunu tasarıları çerçevesinde mesleğin geleceği değerlendirildi. Sermaye Piyasası Kurulu ve Ticaret Kanunu tasarısını yönlendiren birimlerle yürütülen iliģkilerin olumlu gittiği vurgulandı. Bilindiği üzere Tam tasdik ve KDV iadesinden sonra YMM lerin en büyük beklentisi Ticaret yasasına göre bağımsız denetime göre denetçilik yapabilmektir. + VEFATLAR VE BAġSAĞLIĞI: Üyelerimizden Davut Orhan geçtiğimiz günlerde vefat etmiģtir. Ailesine ve sevenlerine baģsağlığı diliyoruz. Yine üyelerimizden Mustafa Alkan ve Recep Alkan ın babası vefat etmiģtir. Merhuma tanrıdan rahmet meslektaģlarımıza baģsağlığı diliyoruz. Gelecek sayıda buluģmak dileğiyle. 4
5 ODAMIZA GELEN YAZILAR TOPLANTININ AMACI Sezai ONARAL ĠSYMMO BaĢkanı Antalya Sempozyumu AçıĢ konuģmasıdır. Tarihi geliģim içinde ülkemizdeki sosyal, kültürel ve ekonomik değiģmeye paralel olarak Devletin bu iliģkiler içindeki görev ve fonksiyonları da önemli ölçüde etkinlik kazanmıģ ve kamusal hizmetlerin gereği gibi yerine getirilmesini teminen vergiler ile ilgili mevzuatta ihtiyaçları karģılamaya yönelik çeģitli düzenlemelere gidilmiģtir. Gelir, kurumlar ve katma değer gibi vergilerin beyan esasına dayanması ve diğer vergilerle birlikte vergi mükellef sayısının milyonlarla ifade edilmesi hayli yoğun ve karmaģık vergi iliģkilerine neden olmuģtur. Gerek ülke içinde ve gerekse uluslararası ekonomik ortamda, özellikle sanayi, ulaģtırma, inģaat, banka ve sigortacılık sektöründe faaliyet gösteren Ģirketler önemli yer almaya baģlamıģlardır. Sermaye Ģirketleri ekonomik yapı içindeki güçlerini, hisse senedi ve tahvil yoluyla ve diğer mali araçlarla sağladıkları kaynaklarla koruyup artırmaktadırlar. ġirketlerin yapısal geliģmelerini sağlayabilmeleri, bilanço hesaplarının denetimi, mali tablolarının herkes tarafından anlaģılabilir Ģeffaflıkta olması ve bu suretle sermaye temininde ve tüm mali iliģkilerde emniyet, güven ve devamlılığın varlığıyla mümkündür. Ġçte ve dıģta ticari iliģkiler ve sanayideki geliģmelerin yarattığı mali ve ekonomik sorunlar, öyle büyümüģ ve karmaģık hale gelmiģtir ki, ticari, mali ve ekonomik dallarda yüksek öğrenim almıģ kimseler bile bu konularda uzmanlaģmadan iģleri çözemez duruma gelmiģlerdir. Yukarıda belirtilen gerekçelere dayalı olarak uzun yıllar süren ısrarlı uğraģlar sonunda yürürlüğe giren meslek yasamızın uygulamaları ile ilgili olarak, zaman zaman bilimsel değerlendirmelere gidilmesi ihtiyacı doğmuģtur. Bu ihtiyacı duyan Odalarımız aradan geçen süreyi dikkate almıģ ve 20 yıllık bir perspektif içinde geçmiģ uygulamaları değerlendirerek olumlu ve olumsuz yönleriyle bir durum tespiti yapılmasına ve bu suretle oluģan ulusal ve uluslararası ekonomik geliģmelere uyum için strateji ve enstrümanların neler olacağına ıģık tutulmasını sağlamak amacıyla bu organizasyonu gerçekleģtirmeye çalıģmıģtır. Bu husus, bizleri ister istemez ülkemizdeki denetim sistemlerini, ağır ekonomik kriz yaģanan ülkelerdeki ile kıyaslamaya götürmektedir Sayılı Yasanın 12.maddesindeki, sorumlulukla ilgili husus uzun yıllar tartıģılmıģ ve bazı haklı eleģtirilere de neden olmuģsa da, bugün ABD'ndeki krizin denetim mekanizmalarının zaaflarından kaynaklandığına iliģkin 5
6 beyanlar karģısında bir kısım revizyonlarla alternatif model olarak değerlendirilmek durumundadır. Bu konu önümüzdeki dönemlerde daha da etkin bir Ģekilde gündemimizde yer alacaktır. Bugün yaģanan Ģartlar global krizin ana sebeplerinden biri olan muhasebe ve denetim standartlarının uluslar arası uygulamada yeniden düzenlenmesi ihtiyacını doğurmuģtur. Londra'da yapılan G-20'ler zirvesinde bu yönde karar alınmıģtır. Bu konularla birlikte aynı önemde değer verilmesi gerektiğine inandığımız bir hususta, birlikte hizmet verdiğimiz Serbest Muhasebeci Mali MüĢavirlerle olan münasebetlerimizdir. Mesleğin ana ilkelerindeki ortak paydalarımızın bölüģümün de birlikte hareket etmek zorunluluğunun bulunduğu SMMM'lerle, Yasada bizlere tanınan hak ve yetkiler çerçevesinde iģbirliği içinde bulunulmasının yararlı olacağını ısrarla belirtmek isteriz. Bu iģbirliğinin her iki meslek gurubu içinde daha da geliģtirilerek kuvvetlendirilmesi 3568 Sayılı Yasanın amacını gerçekleģtirmeye ve uygulamaya olan katkısı yadsınamaz. SMM meslek gurubunun da durumlarını dünyada geliģen ortam içinde gerçekçi bir değerlendirmeye tabi tutmaları isabetli olacaktır. Bu felsefe ve belirli bir bölümünün 20 yıllık uygulamada gerçekleģmesini gördüğümüz bu umdelerin gelecekteki nice 20. yıllarda da daha geliģtirilerek yaģatılmasını içtenlikle diliyoruz. Bu duygularla hepinize sevgi ve saygılar sunarak toplantının mesleğimize ve ülkemize yararlı olmasını diliyorum Sayılı Yasanın amacı, hepimizin bildiği gibi; iģletmelerde faaliyetlerin ve iģlemlerin sağlıklı ve güvenilir bir Ģekilde iģleyiģini sağlamak, faaliyetlerin denetleme ve değerlendirme suretiyle gerçek durumu firma sahipleri, ilgili kiģi ve kurumlar ile resmi makamlara yansız bir Ģekilde sunulmasını sağlamak üzere bir meslek oluģturmaktır. Yasa koyucu bu tanımlamayı yaparken, yüksek mesleki standartlara ulaģılmasını da vurgulayarak, oluģumunu Anayasa'dan alan Odaları ve giderek Birliğin kurulmasını öngörmüģtür. Odaların, bir taraftan meslek mensuplarının menfaatlerini korur ve mesleki faaliyetlerini kolaylaģtırıcı çalıģmalar yaparken, diğer taraftan da meslekle ilgili ulusal ve uluslar arası geliģmeleri yakından takibe alarak, standartlarının yükseltilmesi için devamlı bir izleme politikasını yürütme zarureti doğmaktadır. Bu çalıģmanın baģarıya ulaģmasında da meslek mensubunun bizzat kendisine düģen görevleri mesleki etik kurallar içinde yerine getirmesi, meslek onurunu nitelikli hizmetlerle kamuda layık olduğu yerde muhafazasını sağlamak üzere Oda faaliyetlerine katkıda bulunması gerekmektedir. 6
7 Odalarımız bu ilkeler doğrultusunda hizmetlerini yürütürken hiçbir surette ayırımcılığa taviz vermemek ve siyasette taraf olmamak konumunda kalmalıdır. Bu suretle alınacak objektif kararlar ve ilkeli uygulamalarla, mesleğin geliģmesi ile saygınlığının kabulü sağlanabilir düģüncesindeyiz. GeliĢmiĢ ekonomilerde yaģanan son bir yıllık global krizin nedenlerini açıklayan ciddi raporlar içinde dikkatleri çeken önemli bir faktör de, kamu ve özel sektör denetim mekanizmasındaki yetersizliklere yapılan vurgular olmaktadır. 7
8 YEMĠNLĠ MALĠ MÜġAVĠRLĠK MESLEĞĠNĠN VERGĠ DENETĠMĠNDEKĠ YERĠ 8 SABRĠ TÜMER Yeminli Mali MüĢavir Yeminli Mali müģavirlik Mesleğinin ÇalıĢma Konusunun Özünü oluģturan denetim Ve Tasdik Konularını Gündeme alarak mesleğimizin tarafları arasında bugün tartıģmaya açtığı için 8 YMM Odalarımızın Sayın BaĢkan Ve Yöneticilerini ve Sempozyumun yürütme kurulunu üyelerini candan kutluyor saygılarımı sunuyorum. Sayın Konuklar 20 yıl önce kaleme alınan 3568 sayılı meslek yasamızın genel gerekçesinde yer alan konumuzla ilgili bazı bölümleri sizlere aktarmak istiyorum. ġöyle diyor ; Maliye Ve Gümrük Bakanlığının vergi denetimi konusundaki ağır yükünü hafifletmek, Türk Vergi sisteminin yozlaģmasına mani olmak, vergicilik ve iģletmecilik sahasında güven ve ahlak unsurunun geliģmesini temin edebilmek, vergi kanunlarının uygulanmasından doğacak uyuģmazlıkları en az düzeye indirilebilmek için bu tasarıyla Batı ülkelerindekilere benzer Serbest Muhasebecilik Ve Mali müģavirlik ve Yeminli Mali MüĢavirlik müessesesi Türkiye ye getirilmek istenmektedir. Bu kanun tasarısıyla, mükellef, mali müģavir, kamu idaresi arasında köprü kurulmakta, mükellef ve devlet bakımından iģbirliği ve güven ortamı yaratılmaktadır. Mali müģavirlik mesleği özellikle kalkınma gayretindeki ülkeler için, gerek kaynakların belirlenmesinde güvenilir bilgiyi sağlayacak tek unsur olması, gerekse ülke çapında denetim fonksiyonunu yaygınlaģtırabilmenin tek yolu durumunda bulunması nedeniyle üzerinde önemle durulması gereken bir müessesedir. Türkiye de yaklaģık olarak yıllık gelir vergisi beyannamesi veren mükellef sayısı , kurumlar vergisi mükellefi olup bunların aynı zamanda katma değer vergisi mükellefiyetleri de bulunmaktadır. Buna karģın vergi incelemesi yapmakla görevli denetim elemanlarının sayısı ise kiģi civarındadır. Bu durumda devlet kadrolarında görevli vergi elemanı inceleme sayısı ile milyonları aģan etkin bir kontrol ve denetimden geçirilmesine imkan yoktur. Yukarıda açıklanan sebeplerle bu kanun tasarısının hazırlanması zaruri görülmüģtür. demektedir. Sayın Konuklar AnlaĢıldığı gibi meslek yasamızın temel amacı Türk vergi sisteminin yozlaģmasını önlemek, denetimi yaygınlaģtırmak, ekonomik kalkınmada sağlıklı ve güvenilir bilgilere ulaģmaktır.
9 GeliĢmiĢ Batı Devletleri ortalama 100 yıl önce yukarıda açıklanan gerçekleri görerek muhasebe ve denetim mesleğinin muhatapları arasında mutabakatı ve yasal düzenlemeyi sağlayarak bugünkü sağlıklı ekonomi ve sağlıklı kamu gelirlerine kavuģmuģlardır. Ülkemizde ise 1932 yılından bu tarafa çeģitli zamanlarda kanun tasarıları hazırlanmıģ, maalesef 57 yıl gecikmeyle 13.Haziran.1989 tarihinde mesleğimiz yasal statüye kavuģmuģtur. 13.Haziran 1989 tarihinden bu tarafa geçen 20 yıl içerisinde meslek yasamızın genel gerekçesinde belirtilen ülkemizin sosyal ve ekonomik geliģmiģliği ile ilgili olarak, mesleğimizin muhatapları olan Maliye Bakanlığı, Ticaret Sanayi Bakanlığı, SPK, BDDK, ticaret ve sanayi kesimi, esnaf sanatkârlar ve KOBĠ ler denetimle ilgili bizlerden talepleri neler olmuģtur? Bizler bu talepleri ne derece karģılayabildik? Bu sempozyumda bu konular mutlaka konuģulmalı, çıkacak sonuçlar bir deklarasyonla kamuoyuna duyurulmalıdır. Sayın Konuklar YMM mesleğinin bugünkü Türkiye koģullarında 1. derecede muhatabı olan Maliye Bakanlığı, geçmiģten bugüne belge düzeninin tam olarak yerleģmesi için, öncelikle eğitim, bilgilendirme, cari denetimler ve caydırıcı yaptırımlarla uygulamaya yön verme konusunda sürekli faaliyette bulunmaktadır. Ancak mükellef sayısındaki hızlı artıģlar, mükelleflerin eğitim düzeyi, yetiģmiģ inceleme elemanı sayısının azlığı, yeterli cari denetimlerin yapılamamasından dolayı hedeflediği mali sisteme ulaģmakta zorlanmaktadır. Cari denetimlerin sağlıklı yapılabilmesi için konusunda çok iyi uzmanlaģmıģ bir kadroya ihtiyaç vardır. Bu konuların uzmanı olan Yeminli Mali MüĢavirler 3568 sayılı meslek yasamızın 2. maddesinde belirtilen birçok konularda çeģitli Bakanlıklara, kurumlara ve iģletmelere hizmet vermektedir. Ancak Ģunu hemen belirtmek isterim ki bizlerin hizmetinden en fazla hiçbir bedel ödemeden Maliye Bakanlığı faydalanmaktadır. Yeminli Mali müģavirlerin Maliye Bakanlığına vergi denetiminde yapmıģ olduğu hizmetleri ağırlıklı 4 noktada toplayabiliriz. 1. Yeminli Mali müģavirler firmaların muhasebe departmanlarını sürekli eğitime tabi tutmaktadırlar. 2. Yeminli Mali MüĢavirler firma sahipleriyle sürekli görüģmeler yaparak firmaların kurumsallaģmasına yardımcı olmaktadırlar. 3. Yeminli Mali MüĢavirler firmalarda Vergi yasalarının yanlıģ uygulamalarına mani olmakta ve mükelleflerin yasalara uygun vergi vermesini sağlamaktadırlar. 4. Yeminli Mali müģavirlerle Tam Tasdik veya KDV iadesi sözleģmesi imzalamıģ olan firmaların alıģlarının karģıt incelemeleri yapılarak cari yılda yüz binlerce alt firma denetlenmekte ve sahte belge dolaģımını önlemektedirler. 9
10 Yukarıda belirtmiģ olduğumuz Yeminli Mali müģavirlerin yapmıģ olduğu çok değerli hizmetlerden ve 3.cü maddelerin rakamsal verilerini vermek maalesef mümkün değildir. Ancak 3568 sayılı yasanın uygulamaya girdiği tarihten bu tarafa iģletmelerde çok Ģeylerin değiģtiğinin en yakın tanığı Maliye Bakanlığına bağlı inceleme elemanları ve iģletme sahipleridir. Yeminli Mali MüĢavirlerin Maliye Bakanlığına direkt katkı sunduğu rakamsal verilere dayanan 4.ncü maddemiz olan Tam Tasdik Ve KDV Ġadesi denetim ve raporlama faaliyetleridir. Bu faaliyetlerimizle ilgili bazı rakamları sizlere sunmak istiyorum. TABLO 1: TÜRKĠYEDE MÜKELLEF SAYISI 1988 yılı Türkiye de mükellef sayısı Gelir Vergisi Mükellef Sayısı : adet Kurumlar Vergisi Mükellef Sayısı : adet TOPLAM : adet 2007 yılı Türkiye de mükellef sayısı Gelir Vergisi Mükellef Sayısı : adet Kurumlar Vergisi mükellef Sayısı : adet Basit Usulde Mükellef sayısı : adet TOPLAM : adet TABLO 2 : VERGĠ DENETĠM KADROLARININ SAYISI 1988 yılı Vergi Denetim Kadrolarının Sayısı Toplam : KiĢi 2007 yılı Vergi Denetim Kadrolarının Sayısı Maliye müfettiģi : 145 kiģi Hesap Uzmanı : 306 kiģi Gelirler Kontrolörü : 343 kiģi Vergi Denetmeni : kiģi TOPLAM : kiģi TABLO 3 : MALĠYE BAKANLIĞI VERGĠ ĠNCELEME SONUÇLARI 1988 yılı Vergi Ġnceleme Sonuçları Maliye MüfettiĢleri Tarafından Ġncelenen Mükellef Sayısı : 560 Hesap Uzmanları Tarafından Ġncelenen Mükellef Sayısı : Gelirler Kontrolörü Tarafından Ġncelenen Mükellef Sayısı : Vergi Kontrol Memurları Tarafından Ġncelenen Mükellef : TOPLAM :
11 2007 yılı Maliye Bakanlığı Vergi Ġnceleme Sonuçları Maliye MüfettiĢleri tarafından incelenen mükellef sayısı : 208 ad. Hesap Uzmanları tarafından incelenen mükellef sayısı : ad. Gelirler Kontrolörü : ad. Vergi Denetmenleri : ad. TOPLAM : ad. TABLO 4 :2007 YILI YMM LERĠN ODALARA GÖRE DAĞILIMI ÇalıĢanlar ÇalıĢmayanlar Toplam Adana Ankara Antalya Bursa EskiĢehir G.Antep Ġstanbul Ġzmir Toplam TABLO YILI YMM ODA LARINA TESLĠM EDĠLEN TAM TASDĠK SÖZLEġMESĠ 2006 Yılı 2007 Yılı 2008 Yılı Toplam Adana Ankara Antalya Bursa EskiĢehir G.Antep Ġstanbul Ġzmir Toplam TABLO 6:ĠSTANBUL VERGĠ DAĠRESĠ BAġKANLIĞINDAN ALINAN KDV ĠADE RAPORLARI ĠLE ĠLGĠLĠ BĠLGĠLER 2006 Yılında Teslim Edilen KDV Ġade Tasdik Raporu : Adet 2006 Yılında Teslim Edilen KDV Ġade Tasdik Raporlarında Dönem Sayısı : Adet 2007 Yılında Teslim Edilen KDV Ġade Tasdik Raporu : Adet 2007 Yılında Teslim Edilen KDV Ġade tasdik Raporlarında Dönem Sayısı : Adet 11
12 2008 Yılında Teslim Edilen KDV Ġade Tasdik Raporu : Adet 2008 Yılında Teslim Edilen KDV Ġade tasdik Raporlarında Dönem Sayısı : Adet Sayın Konuklar Yukarıda açıkladığım rakamları kendi içerisinde bir değerlendirmeye tabi tuttuğumda Maliye Bakanlığı Denetim elemanlarının inceleme oranları, YMM lerin Tam Tasdik ve KDV iade raporları ve YMM lerin alt incelemeleri hakkında çok ilginç sonuçlar ortaya çıkmaktadır. ġöyle ki ; MALĠYE BAKANLIĞI DENETĠM ELEMANLARINCA YAPILAN DENETĠMLERĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ 1988 yılında Türkiye de mükellef bulunmakta, inceleme elemanı sayısı kiģidir. Mükelleflerin Ġnceleme oranına baktığımızda / = yaklaģık % 2,3 ü bulmaktadır yılında Türkiye de mükellef bulunmakta, inceleme elemanı sayısı kiģidir. Mükellef inceleme oranına baktığımızda / = yaklaģık % 2,5 bulmaktadır. Ayrıca yaygın ve yoğun denetimlerde tutulan tutanakların bir kısmının rapora bağlanarak inceleme sayısına ilave edildiğini bilmekteyiz. Bu tür raporlar inceleme toplam sayısından düģüldüğünde yukarıda belirtilen gerçek inceleme oranları % 2,lere kadar düģmektedir. Bu oranlar AB ülkelerinin oranlarına yakındır. Ancak geliģmiģ Batı ülkeleriyle ülkemizin sosyal ve ekonomik yapısında çok büyük farklılıklar vardır. AB ülkelerinde vergi konusunda hükümetlerin popülist politikalardan uzak durması, kayıt dıģı ekonominin yaklaģık % 8 lerde olması elektronik ortamda mükelleflerin tüm harcamalarının gelirleri ile orantılı olup olmadığının kontrol edilmesi, cari yıl içerisinde oto kontrol yoluyla denetimlerin yapılması inceleme elemanlarının iģini genel denetimlerde çok kolaylaģtırmaktadır. Ülkemizde hükümetler tarafından sürekli vergi konusunda popülist politikaların uygulandığı, mükelleflerin para hareketlerinin ve harcamalarının elektronik ortamda kontrol altına alınamadığı, kayıt dıģı ekonominin % 60 lara vardığı mükellefin iģletme ve basit usulde defter tuttuğu bir ortam mevcuttur. Bu ortamda Maliye Bakanlığından ve inceleme elemanlarından çok Ģeyler beklemek gerçekçi değildir. GeçmiĢ yıllardan bu tarafa ülkemizde inceleme oranları hakkında, inceleme elemanlarına büyük haksızlık yapılmıģtır. AB ye dahil ülkelerdeki sonuçları ülkemizde bu sistemle almamız mümkün değildir. Batı ülkelerinde olduğu gibi Gelir Ġdaresi BaĢkanlığı özerk bir yapıya kavuģturulup, hükümetlerin baskısından kurtarılmadığı, mükelleflerin harcamalarının kaynağı sorulmadığı müddetçe ülkemizde hiçbir zaman sağlıklı vergi denetimi yapılamaz. 12
13 YMM LER TARAFINDAN DÜZENLENEN TAM TASDĠK VE DENETĠM RAPORLARININ DEĞERLENDĠRĠLMESĠ Konumuzla ilgili olarak 2001 yılında Ġstanbul Oda mızın yönetim kurulu üyesi ve Oda sekreteri Sayın Hüseyin Perviz PUR un (Vergi Denetimi karģısında Yeminli Mali MüĢavirlik Mesleği) ile ilgili yazısında (Ġstanbul Oda mızın çalıģanlar listesinde YMM ler tarafından yapılan Tam Tasdik SözleĢmesi 1995 te 6.666, 1996 da 7962, 1998 de 10500, 1999 yılında ve 2000 yılında olmuģtur. Tasdik zorunluluğu olmamakla birlikte tasdik yaptıran firmaların sayısının istikrarlı bir Ģekilde artması uygulamanın yerleģtiğini ve iģ dünyası tarafından benimsendiğini göstermektedir). demektedir. Bu yazı tarihinden 7 yıl sonra geldiğimiz noktaya baktığımızda, Tam Tasdik mecburiyeti olmamasına rağmen bu uygulamanın iģ dünyası tarafından benimsendiğini görmekteyiz. Örnek; Ġstanbul da 2000 yılında olan Tam Tasdik sayısı 2008 yılında sayısına ulaģmıģtır yılına göre yaklaģık % 45 artıģ vardır. 8 YMM Odamızdan alınan Tam Tasdik sözleģmeleriyle ilgili bilgileri birleģtirdiğimizde Tablo 5 de görüldüğü gibi, 2006 yılında adet, 2007 yılında adet, 2008 yılında adet Tam Tasdik raporu Türkiye genelinde düzenlendiği ortaya çıkmaktadır. Tam Tasdikte sürekli artıģın temel nedeni cari yıl içinde YMM lerin mükellefleri vergi mevzuatı ve muhasebe uygulamaları hakkında sürekli bilgilendirilmeleri, sahte belgelerden korunmaları, iģletmelerin kaynaklarını doğru hedeflere yönlendirmeleri, kurumsallaģmanın rekabet için Ģart olduğunu örneklerle anlatmalarından kaynaklanmaktadır. Konumuzla ilgili rahmetle andığım Hesap Uzmanı ve Hesap uzmanlar kurulunu kuran Sayın Ali Alaybek 1948 yılında maliye muhasebe dergisinde yayınlanan yazsında (denetimin amacı iģletmelerde sadece vergi almak değildir aynı zamanda iģletme sahiplerini eğitmektir) demektedir. Türkiye gibi geliģmekte olan ülkelerde müteģebbislerin en çok ihtiyaç hissettiği konular bunlardır. YMM ler iģ sahiplerini eğiterek aynı zamanda cari yıl denetimleriyle vergi denetimine büyük katkılar sunarak, ülkemizin genel menfaatleri doğrultusunda bu konularda çok büyük eğitimsel hizmetler vererek, rahmetli sayın Ali Alaybek in arzularını da yerine getirmektedir. YMM LER TARAFINDAN DÜZENLENEN KDV ĠADE RAPORLARININ YILLARA GÖRE DÖNEMLER ĠTĠBARĠYLE DEĞERLENDĠRĠLMESĠ GeçmiĢ yıllarda ihracatta KDV iadesiyle ilgili hem ihracatçılar, hem de yeni kurumsallaģmaya baģlayan YMM lik mesleği, birçok yönlerden haksız itham ve uygulamalarla karģılaģmıģtır. O günleri yetkili bir bürokrat olarak yaģayan BaĢ Hesap Uzmanı Ġstanbul Eski Defterdar Yardımcısı Sayın Nihat UZUNOĞLU ĠHRACATTA KDV ĠADESĠ ĠġLEMLERĠNE ĠLĠġKĠN VERĠLER VE BU VERĠLERĠN ANALĠZĠ baģlıklı yazısının verilerin değerlendirilmesi bölümünde Ģöyle söylemektedir; ( Tüm Türkiye genelinde son beģ yıl içinde ( ) yıllarında Maliye Bakanlığı inceleme elemanları tarafından döneme iliģkin 425 trilyon liralık KDV iadesi incelemesi yapılmıģken, sadece Ġstanbul da son üç yıl içinde (
14 2000 )yıllarında dönemine iliģkin 456 trilyon liralık KDV iadesi YMM ler tarafından düzenlenen raporlara istinaden yerine getirilmiģtir. Maliye Bakanlığındaki mevcut inceleme elemanlarının sayısı ve iģ yüklerini göz önüne aldığımızda bu iade iģlemlerine inceleme elemanları tarafından düzenlenecek inceleme sonuçlarına göre yerine getirilmesinin zorluğu da kendiliğinden ortaya çıkmaktadır.) demektedir. Ayrıca, Ġstanbul Defterdarlığı bünyesinde yıllarında YMM lerin düzenledikleri tasdik raporlarının gerçeği yansıtmadığı Ģüphesiyle incelemeye sevk edilen raporlarına iliģkin bilgileri kapsayan tabloda BaĢ Hesap Uzmanı Nihat Uzunoğlu ; TABLO 7: ĠNCELEMEYE GÖNDERĠLEN YMM RAPORU YMM Raporu İle İncelemeye Sevk İncelemeye Sevk Edilen YMM Raporu Alınan İade Edilen Raporların Rapor Dönem İade Tutarı Dönem İade Tutarı Oranı Yıllar Sayısı Sayısı (Milyon TL) Sayısı (Milyon TL) Dönem İade Tutarı ,57 1, ,49 0, ,20 0, ,42 0,77 (Tabloda görüldüğü gibi incelemeye gönderilen 148 rapor 235 dönemi kapsamaktadır. 3 yılda yazılan ve dönemi kapsayan tasdik raporlarından 235 dönemin incelemeye gitmesi % 1 in dahi altındadır) demektedir. Sayın Konuklar Bu araģtırma yazısının yazıldığı tarihten 8 yıl geçtikten sonra 30.Nisan.2009 tarihi itibariyle Gelir Ġdaresi BaĢkanlığı Ġstanbul Vergi Dairesi Grup Müdürlüğünden almıģ olduğum bilgiye göre (Tablo 6 da görüldüğü gibi) yıllarında YMM ler tarafından toplam dönemi kapsayan KDV iade raporu düzenlendiği belirtilmiģtir.8 yıl önce olan dönem sayısı sadece Ġstanbul da dönem artarak dönem sayısına ulaģmıģtır. Ġstanbul dıģında elimizde YMM lerin düzenlediği KDV iade raporları ve dönemleri ile ilgili bilgi bulunmamaktadır. Ancak Ġstanbul da düzenlenen KDV Ġade dönem sayısı olan in 1/3 ünün diğer Ġllerde düzenlendiği düģünülerek bir hesaplama yapıldığı takdirde, ( / 3 = yaklaģık dönem KDV iadelerinin yıllarında diğer Ġller deki YMM ler tarafından KDV iade raporu düzenlendiğini en sağlıklı ölçü olarak kabul edebiliriz. Bu hesaplamaya göre ( = ) dönemin yıllarında toplam olarak Türkiye genelinde YMM KDV iade tasdik raporuyla iģlem gördüğü sayısına ulaģılmaktadır. Maliye Bakanlığı denetim elemanlarının mevcut sayılarıyla ve yüklendikleri iģ yüküyle 3 yılda 100 bin dönemi aģan KDV iade raporlarını düzenlemelerini beklemek mümkün değildir. Çünkü inceleme elemanlarının çok daha önemli görevleri bulunmaktadır. YMM. ler yaptıkları bu iģlerle ekonominin motoru olan ihracat sektörünün sağlıklı çalıģmasına katkıda 14
15 bulunmakta ve inceleme elemanlarının yükünü de hafifletmektedir. Ayrıca YMM lerin düzenlemiģ olduğu KDV iade raporları sürekli artarken, incelemeye gönderilen YMM rapor sayılarında sıfır noktasına doğru azalmaktadır. Örnek KDV iade raporlarından dolayı disiplin kurullarına gelen dosya sayısı geçmiģe göre yok denecek kadar azalmıģtır. Bu da YMM lerin düzenlemiģ olduğu raporların sağlıklı oluģunu göstermektedir. YMM LER TARAFINDAN TAM TASDĠK VE KDV ĠADELERĠNDE KARġIT ĠNCELEME YOLU ĠLE YAPILAN DENETĠMĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ 2007 yılında 8 YMM Oda mızdan alınan bilgilere göre adet Denetim ve Tam Tasdik raporu SözleĢmesi Oda larımıza teslim edilmiģtir. Tam Tasdik SözleĢmelerinin tamamına yakının rapora dönüģtüğünü düģünmekteyiz adet Tam Tasdik ve Denetim raporlarında çalıģma dosyası için en az 20 karģıt inceleme tutanağı düzenlendiğini düģündüğümüz takdirde 20 * = mükellefin, YMM ler tarafından Tam Tasdik kapsamında alt firmalarının denetlendiğini ; Ayrıca 2007 yılında Ġstanbul da dönemi kapsayan, adet KDV Ġade raporu iģleme konulmuģtur. Ġstanbul dıģındaki diğer Ġllerimizde 2007 yılında dönem KDV iade raporu düzenlendiğini kabul edersek (25.745/3= dönem) yılında Ġstanbul dönem dönem diğer Ġller =Toplam döneme ulaģılmaktadır. Her dönemde YMM lerin 20 karģıt inceleme tutanağı düzenlediğini düģünürsek * 20= mükellefin karģıt inceleme yoluyla KDV iadelerinde incelendiği ortaya çıkmaktadır. Tam Tasdikte yapılan karģıt incelemeleri tutanaklarını da KDV iadelerinde yapılan karģıt incelemelere tutanaklarına eklediğimiz takdirde; = ortalama mükellef YMM ler tarafından cari dönemde dolaylı yoldan denetimden geçirildiği görülmektedir. Sayın Konuklar ÇalıĢanlar kütüğüne kayıtlı 2039 YMM lerin yanlarında çalıģan ortalama 7000 e yakın personeliyle bugünkü Ģartlarda Tam tasdik ve KDV iadelerinde yaklaģık mükellefin nezdinde karģıt inceleme yapmaları çok büyük bir olaydır. YMM lerin bu hizmetiyle meslek yasamızın temel amacı olan denetim yaygınlaģtırılmakta ve getirisi vergi idaresine anında yansımaktadır. Çünkü karģıt incelemede ortaya çıkan olumsuzluklar YMM ler tarafından anında ; - Sahte fatura ticareti ile uğraģanlar vergi idaresine bildirilmekte, - Sahte faturalar beyandan çıkartılarak mükellefin düzeltme beyanı vermesi sağlanmakta, - Mükelleflerce haksız talep edilen KDV iadeleri tenzil edilmekte, - Ve buna benzer daha birçok hizmetler verilmektedir. Sizlere bu hizmetlerle ilgili daha önce belirttiğim gibi müģahas rakamlar verebilmem mümkün değildir. Ancak bu bilgilerin tamamı vergi idaresinin yetkililerince bilinmektedir. 15
16 Bu güzel geliģimi daha ileri götürebilmemiz için Maliye Bakanlığı ve inceleme elemanları TÜRMOB ve YMM Oda larıyla her alanda ülke yararına iģbirliği yaparak ve YMM leri yetki yönünden güçlendirerek mükelleflerin inceleme sayılarını çok daha yukarılara çıkartacağımıza inanmaktayım. SONUÇ Ülkemizde iģletmelerde uluslararası standartlara uygun muhasebe denetiminin yaygınlaģmasını, YMM lerin sınırsız maddi sorumluluğunun uluslararası hukuk kurallarına göre yeniden tanzim edilmesini, mesleğimizin muhatapları olan Bakanlıkların, BDDK nın, SPK nın ticari, sınai, finans sektörünün, KOBĠ lerin, Esnaf ve Sanatkar kesiminin yüksek standartta yetiģmiģ olan meslek mensuplarından muhasebe, denetim ve tasdik hizmetlerinden azami ölçüde istifade etmesini dilemekteyim. Hepimizin ortak arzusu olan bu dileklerim gerçekleģtiği takdirde ülkemiz mali mevzuat açısından AB standartlarını yakalamıģ olacaktır. TeĢekkür Eder, hepinize saygılar sunarım. YARARLANILAN KAYNAKLAR TÜRMOB- VERGĠ RAPORU YMM ODA SINDAN ALINAN TAM TASDĠK SÖZLEġMELERĠ ĠST.VERGĠ DAĠRESĠ BAġKANLIĞINDAN ALINAN KDV BĠLGĠLERĠ BAġ HESAP UZMANI NĠHAT UZUNOĞLU; ĠHRACATTA KDV ĠADES ĠġLEMLERĠNE ĠLĠġKĠN VERĠLER VE BU VERĠLERĠN ANALĠZĠ YMM. HÜSEYĠN PERVĠZ PUR;VERGĠ DENETĠMĠ KARġISINDA YMM LĠK MESLEĞĠ ĠLE ĠLGĠLĠ YAZISI NOT: YMMO ları Mayıs 2009 Antalya müģterek sempozyumunun üçüncü oturumunda yapılan konuģma metnidir. 16
17 ĠMF ĠLE YAġAMAK Prof. Dr. Adnan GULERMAN Yeminli Mali MüĢavir 1- ĠMF NEDĠR? Uluslar arası finansman ve kredilendirme sorunları tartıģılırken bu güne kadar en çok gündeme getirilmiģ olmasına rağmen halâ ne olup olmadığı, ne yapıp ne yapmadığı, faydasının olup olmadığı en çok konuģulan ve tartıģılan bir kurum olmuģtur. Çok konuģulup, çok tartıģılmasının gerekçeleri bulunmaktadır. - Bundan tam 62 yıl önce 1 Mart 1947 yılından bu yana uluslar arası bir finansman kuruluģu olarak ekonominin gündemindedir, - KuruluĢundan bu yana üye ülkelerin finansman ihtiyacı duyacak hale gelmesinde ĠMF'nin kredi desteği yanında, kredi alan ülkeye ekonomik önlem önerilerinin, bizde olduğu gibi "acı ilaç" olarak nitelendirilmesinden dolayı kamu oyunun tepkisini çekmesi, - Ekonomi yönetiminden siyasî iktidarın sorumlu olmasından dolayı, ĠMF ile anlaģma durumuna gelinmesi halinde, iktidar karģıtlarının bu görüģme ve anlaģmaları eleģtirme faaliyetleri, benzerleri. ĠMF'yi bir" yardımlaģma birliği" benzetmek hatalı olmayacaktır. Çünkü, ĠMF'nin mali kaynağı, üye olmak isteyen her ülkenin katılımı ile oluģmaktadır. Katılımcı her ülke % 25'i altın ve % 75'i ulusal paralardan toplanmıģ mali kaynağın yanında, üye ülkelere verilen kredilerin karģılığında alınan faizler-den oluģmaktadır. Bu kuruluģun - Guvernörler Meclisi, - Ġcra Kurulu, - Genel Müdür'den oluģan üç organı bulunmaktadır. ĠMF'ye üye ülkelerin maliye bakanları Guvernörler Meclisi'ni oluģturulan.ġcra Kurulu 6'sı atanmıģ, 14 tanesi seçilmiģ 20 kiģiden oluģur. ĠMF fonundaki en yüksek paya sahip olan 6 üye ülkenin temsilcileri Ġcra Kurulu'nu oluģtururlar. Yeri gelmiģken Katılım Paylarına göre oy gücüne iliģkin bazı örnekleri vermek yerinde olacaktır: 17
18 ABD % Japonya 6,02 Almanya 5,88 Ġngiltere 4,86 Fransa 4,86 Çin 3,66 Türkiye 0,55 Oy kotası ile ilgili yukarıdaki sıralama değiģmez olmadığı gibi, herhangi bir ülkenin katkı hamlesi ile de hemen değiģmemektedir sonrası oy kotalarının yeniden belirleneceği bir dönemdir. Hem oy kotalarında üst sıralara yükselmek, ama özellikle Ġcra Kuruluna girebilmek için katkı payını gereği kadar artırıp ilk 20 arasına girmenin yarıģı bu günden baģlamıģ bulunmaktadır. Ekonomik krizin dünyayı sardığı günümüzde bu kota artırma yarıģının IMF'nin kasasını güçlendireceği bilinmelidir. Günümüzde çok güçlü ekonomik rezervlere sahip olmasına rağmen, yukarıdaki listenin oldukça alt sıralarında bulunan Çin'in en üst sıralarda yer alabilmek için 2910'da çok önemli bir fon payı sıçramasını yapması beklenildiği gibi, kapalı bir kutu halinde bekleyen Hindistan'ın da üst sıralara sıçratabilecek bir fon desteği hamlesi bulunması sürpriz sayılmayacaktır. Yukarıda belirttiğimiz gibi sayıları 185 üyeye ulaģan ülkelerin mali katkıları ile oluģan bir kaynağa sahip olması dikkate alındığında ĠMF'ye mali kaynağı en zengin bir finans kuruluģu olarak bakmak yanıltıcı olmayacaktır. II- ĠMF'NĠN AMAÇLARI ĠMF, ülkelerin likidite yetersizliğini gidermeye yardımcı olan bir kurum olarak bilinmektedir. Bu amaçla, - Üye devletlere, belirlenmiģ ölçülere uygun olarak kredi verir. Bu kredileri uzun vadede faizi ile birlikte geri alır, -Ülkelerde tam istihdama ulaģılabilmesi için destek olur, -Devletin ödemeler dengesini sağlaması güçlüklerin ortadan kaldırılmasına yardımcı olur, -Çok taraflı ödemeler sisteminin kurulmasını ve dengesinin korunmasını sağlar, -Kambiyo istikrarının korunmasına yardımcı olur ve ve tek taraflı devalüasyonlarla engel olunmasına yardımcı olur, Bütün bu saydıklarımızı ve benzerlerini bir cümlede özetleyecek olursak ĠMF'nin genel olarak görevi dıģ ödemeler dengesinin oluģturulmasında sıkıntı çeken ülkelerin bu sıkıntıları sebebiyle ithalatlarındaki daralmaları gidermektir. 18
19 Böylece ĠMF sadece o ülkenin ekonomisindeki daralmalar önlemenin ötesinde, o ülke ile dıģ ticaret iliģkileri olan öteki ülkelerin de bu daralmadan olumsuz etkilenmelerini gidermede de yardımcı olmayı üstlenecek demektir. ĠMF bu görevini yerine getirebilmek için kullandığı malî kaynakların uluslararası bir fondan karģılandığını dikkate alarak belirttiğimiz misyonunu, baģka bir ifadeyle "küresel malî iģbirliğini güçlendirmek, malî dengeleri korumak, uluslararası ticaret imkân ve hacmini geliģtirmek, tam istihdamı sağlamak ve sürdürülebilir ekonomik kalkınmayı sağlamaya yardımcı olmak" biçiminde özetlenebilir Birinci ve Ġkinci Dünya SavaĢları'nın çıkıģ sebepleri arasında ekonomik denge farklılıkları ön plânda yer almaktadır. Bu nedenle Ġkinci Dünya SavaĢ'ın hemen sonrasında ekonomik denge farklılıklarını elden geldiğince giderebilmek için önlem almada uluslar arası iģbirliği gereği ön plâna çıkmıģ bulunmaktadır. Dikkat edilirse -Philadelphia Beyannamesi, -Bretton VVoods AnlaĢması, -Marshall Yardımları, gibi önlemler hep bu döneme rastlamaktadır ve hepsi de uluslar arası ekonomik dengesizliğin elden geldiğince giderilmesine yöneliktir. IMF ödemeler dengesinde sıkıntı çeken ülkelere iki yönlü yardımı olmaktadır: 1- Finansal destek sağlamak, 2- Ekonomik sıkıntı ve dengesizliklerin giderilebilmesi amacıyla önerilerde bulunmak, Bunlardan "finansal destek sağlamada ülkelerin IMF'de bulunan fon miktarı ile ilgili bir sınırlama bulunmaktadır. Türkiye'nin IMF'deki kotası milyar SDR (Special Dravving Rate) dir. Bunun beģ katı kadar, (yaklaģık 9 milyar Dolar) acil alabilme imkânı bulunmaktadır. Burada önemli olan nokta, acil destek olarak alacağı kredide bazı IMF önerilerinin yerine getirilme zorunda kalınmasıdır. Daha önce "acı ilaç" olarak sözünü ettiğimiz öneriler bu tür krediler için söz konusu olmaktadır. Bu önerilerden baģlıcaları Ģunlardır: -Devlet bütçesinin gelir ve giderlerinde, giderlerin azaltılması ve gelirlerin artırılması yönündeki düzenlemeler ile bütçe açığının kabul edilebilir bir miktara getirilmesi, -Enflasyon oranının aģağıya çekilmesi, 19
20 -Faiz dıģı fazla miktarının elden geldiğince yükseltilerek IMF kredi borcunun ödenebilmesinde güçlendirilmesinin sağlanması, -MaaĢ ve ücretlerin artırılmasında artıģ oranlarının elden geldiğince düģük tutulması, - kalkınma hızının düģürülmesi, Saydıklarımız her borçlu ülkeye söylenebilecek genel öneriler olup, IMF BaĢ Ekonomisti Oliver Blanchard'ın da belirttiği gibi "Farklı koģullarda farklı reçeteler" söz konusu olabilecektir. Sayılan bütün bu önerileri iki ana baģlık altında toplamak mümkündür. -Toplam talebin devlet desteğiyle canlandırılması, -Finansal sistemin ayaklarının üstünde durabilecek hale getirilmesi, Dikkat edilirse, bu önerilerden meselâ "devlet bütçesinde giderlerin azaltılması" ile Blanchard'ın "toplam talebin devlet desteği ile canlandırılması" bir çeliģki görülmekte ise de, bu durum "farklı koģullarda farklı reçeteler uygulanır" kuralına ters düģmediği de görülecektir. III- TÜRKĠYE -IMF ĠLĠġKĠLERĠ Türkiye'nin katılım tarihi itibariye 62 yıllık ve ilk kredi anlaģması itibariyle de 48 yıllık bir iliģkisi bulunmaktadır. B u 48 yıl boyunca yapılan 19 anlaģma ile yaklaģık 50 milyar Dolar kredi kullanmıģtır. Yapılan anlaģmalardaki kredi miktarları ile kullanılan kredi miktarları incelendiğinde, birçok kez yapılan anlaģma miktarından daha az miktarda krediyi kullandığı görülmektedir. Kullanılan kredilerin , 1994 ve yıllarında olanların bir sıçrama niteliği göstermesi, aynı zamanda ekonomik durumun durma noktasına geldiğinin izlerini taģımaktadır. Öteki tarihlerde kullanılan krediler sadece destek sağlama amacıyla kredi kullanıldığının iģaretini vermektedir. Bu iki farklı amaçlı kredi kullanma durumu IMF kredilerinin bir anlamda sadece "zor günlerin desteği olmadığı"nı, aynı zamanda uygun Ģartlarla destek alınabildiğini de göstermektedir. IV- IMF FĠNANSAL TIKANIKLIKLARI ÖNLEMEDE YETERLĠ BĠR KURULUġ MUDUR? Önceki yıllarda da IMF'nin yeterli bir kuruluģ olup olmadığı ile ilgili tartıģmalar yapılmıģsa da 2008 yılında baģ gösteren ekonomik bunalımı sonucunda IMF ile ilgili tartıģ ıralar da yoğunluk kazanmıģtır. Bu tartıģmalardan ilki daha 2008 yılının ilk aylarında olumsuz etkileri ortaya çıkmaya baģlayan olaya el koymakta geç davranmıģ olmasıdır. KuĢkusuz, ekonomik krizin ilk aylarında, boyut ve etkileri küçük olduğu bir 20