Ömer Hayyam – 112 Matematik
Ünlü Türk Matematikçi Ömer Hayyam’ın Hayatı ve Eserleri
Gerçek adı Giyaseddin Ebu’l Feth Bin İbrahim El Hayyam’dır. 1048 yılında İran’ın Nişabur kentinde doğmuştur. Soyadının anlamı çadırcı demektir. Babasının mesleğinin çadırcı olmasından dolayı bu soyadı almıştır.
Ömer Hayyam, astronomi, şiir, felsefe ve matematik ile uğraşmıştır. Edebi kısmı ne kadar ön planda gözüküyor gibi görünse de asıl en büyük yönü matematikçi olmasıdır. Batıda en büyük matematikçiler arasında gösterilmektedir.
Ömer Hayyam’ın yaptığı çalışmaların çoğunu kaleme almamasından dolayı yaptığı çalışmaların birçoğu günümüze ulaşmamıştır. Kendisinin hayatıyla ilgili çok kaynak bulunmamaktadır.
Ömer Hayyam hem matematik hem de geometri alanında büyük çalışmalar yapmıştır.
Öklid’in paralel postulatına karşılık alternatif üretmiştir. Kendi adıyla bilinen teoremi açıklamaya çalışmıştır.
1800 yıllarında Kübik denklemlerin çözümünün düzlem mantığıla çözülemeyeceği anlaşılmasına rağmen Ömer Hayyam kendi döneminde Kübik denklemleri konik kesitlerin dairelerle kesişmesini kullanarak çözüm üretmiştir.
Günümüzde denklemlerde bilinmeyen olarak adlandırılan “x” kavramı ilk olarak Ömer Hayyam tarafından “şey” (şey kelimesi bilinmeyen demektir.) olarak kullanılmıştır.
Yüksek dereceli denklemlerin çözümü için ders kitabı yayımlamıştır.
Binom açılımını Ömer Hayyam bulduğu düşünülmektedir. Günümüzde Pascal üçgeni olarak bilinmektedir. İran’da ise Hayyam üçgeni olarak adlandırılır.
Kitabün fi’l Burhan ül Sıhhat-ı Turuk ül Hind. (Geometri İle İlgili)
Risaletün fi Berahin İl Cebr ve Mukabele. (Cebir ve Denklemler İle İlgili)
Müşkilat’ül Hisab. (Aritmetik İle İlgili)
Nevruzname (Takvim İle İlgili)
Muhtasarun fi’t Tabiiyat (Fizik İle İlgili)
Risaletün fi Şerhi ma Eşkele min Musaderat (Öklid Postulatı İle İlgili)