M.Halistin Kukul: Vefâtının 22. Yılında: Ahmet Yılmaz Boyunağa
Târihî Romancımız Ahmet Yılmaz Boyunağa'nın Hayatı, Eserleri ve Edebî Hüviyeti Hakkında Şâir ve Yazar M. Halistin Kukul'la Sohbet
Konuşan: Mehmet ARI
Ahmet Yılmaz Boyunağa, Cumhuriyet Dönemi Türk târihî romancılığında önemli bir yere sâhiptir. Hakkında, daha teferruatlı bilgilere ulaşabilmek için, hem mesâî arkadaşı, hem âile dostu ve hem de gönüldeşi olan şâir ve yazar M. Halistin Kukul hocamızla bir sohbet yapmak istedik. Temennim odur ki, Ahmet Yılmaz Boyunağa hocamızın vefâtının 22. yılına tekabül eden bu sohbetimiz edebiyat câmiamıza güzel bir hediye teşkil eder.
ARI- Sayın Hocam; genel bir soruyla başlamak istiyorum: Ahmet Yılmaz Boyunağa'nın hayata bakışı ve inanç dünyâsı hakkında bilgi verir misiniz?
KUKUL- Bundan memnuniyet duyarım. Sorunuz çok şümûllüdür fakat gereklidir. Çünkü; O'nun veya herhangi bir şâir veya yazarın fikir dünyâsına ulaşabilmek hattâ mümkün olduğunca girebilmek için, onların hayata bakışını ve dolayısiyle inanç dünyâsını bilmekte büyük faydalar vardır.
Yılmaz Boyunağa (Ahmet ismini sonradan kendisi almıştır), her şeyden önce, İslâmî ve millî şuûr bakımından fevkalâde yüksek bir insandı. Her şeye karşı büyük bir müsamaha taşımasına rağmen, bu değerlere yapılan en ufacık bir saldırıya karşı tahammülsüzdü ve bu hususlarda asla tâviz vermezdi. Şüphesiz ki, eserlerinde de bunun tesirleri görülecektir.
ARI- Sosyal muhtevalı eserleri yanında tarihî konulu eserlerinde de bunları sahiplenmesini görebiliyor muyuz? Bunu mu söylemek istediniz?
KUKUL- Elbette dediğiniz gibi. Netîcede, ele aldığı konular târihî konular olmasına rağmen, onlardaki fikir örgüsü ve onları takdîm tarzı, bu mizacın ürünüdür. Her yazar, kendi fikrinden hareketle, bir tarz ortaya koyar. Boyunağa'yı diğerlerinden ayıran hususiyetler de bunlardır.
ARI- Bu ayrımı nasıl yapıyorsunuz?
KUKUL- Sayın Arı, benim geniş çaplı bir makalem var: Poetikalar Çatışması. 2014 yılında, Hece Dergisi'nde yayınlandı. Burada 'poetika'dan söz ediyorum ammâ, bu durum, hikâye ve roman, tiyatro ve dîğer san'at dalları için de geçerlidir.
Zîrâ; her düşüncenin bir estetik/bediî anlayışı vardır. Bunda; dînî ve millî/örfî unsurlar çok önemli ve müessirdirler.
Necip Fâzıl'ın, Sakarya Türküsü şiirindeki: "Her şey akar, su, tarih, yıldız, insan ve fikir;/Oluklar çift; birinden nûr akar, birinden kir!" demesi de buna işârettir.
ARI- Peki; Ahmet Yılmaz Boyunağa'yı tanıtırken daha doğrusu târîfe çalışırken, kullanabileceğiniz birkaç kelime hangileri olurdu?
KUKUL- Bu, biraz da televizyonlardaki yarışma p(u)roğramlarındaki sorular gibi. Fakat hoşuma gitti. Yılmaz Boynağa'yı, iki kelimeyle, 'dürüstlük numûnesi" olarak târîf edebilirim. Bundan sonra nezâket'i ve hoşgörüsü gelir. Tabiî ki, çok çalışkandı. Yoksa, meslekî mesâîsinin çokluğu yanında, bu kadar esere imza atmak kolay bir şey midir?
ARI- O'nun edebî ve fikrî kişiliğinin oluşumunda etkili olan bir edebiyatçı veya bir başka şahsiyet olup olmadığını bilebiliyor musunuz?
KUKUL- Çok okurdu. Sevmediği daha doğrusu fikirlerinde mutabık olmadığı yazarları da okurdu. Tabiî ki, daha ziyâde, konusu târih olanları...Fikir olarak, elbette ki, başta Sevgili Peygamberimiz olmak üzere, O'nu ve O'nu tâkip edenler birinci tercihi idi. İslâm târihine ve Türk târihine hayrandı ve bu hususlar üzerinde çalışmayı severdi. Nitekim; inceleme eserlerinde bunu apaçık bir şekilde görmekteyiz.
Şunu diyebilirim ki, 'ayırıcı' idi, Yâni; haksız olarak, Türk milletini veya İslâmî değerleri tâciz eden herkese muarız olarak bakar ve eserleriyle onlara cevap verirdi.
O'nun, şu veya bu edebiyatçı veya şahsiyetin peşinde gittiğini söyleyemem. Fakat şunu söyledim ve tekraren söyleyebilirim ki, Yılmaz Boyunağa'nın Türkçesi, târihî romancılar içersinde farklıdır ve üslûbundaki cezbedicilik/akıcılık mükemmeldir.
O'nu, dîğerlerinden farklı kılan, hem bu özellikleri ve hem de, İslâmî ve millî değerlere karşı hassasiyetidir.
ARI- Söz buraya gelmişken, eserlerini yazarken takip ettiği usûl, teknik ve üslûbu hakkında bilgi verebilir misiniz?
KUKUL- Son cümlemle başlayarak devam edeyim. Bir yazarı, şâiri veya san'atkârı başkalarında farklı kılan husus, onun, tâkip ettiği usûle/metoda/yönteme ve yazış tekniğine bağlıdır. Bunlar, topyekûn üslûbu meydana getirir. Şüphesiz ki, dili kullanması çok önemlidir. Bir defa şunu söylemeliyim ki, Boyunağa, Türkçe'yi çok seven bir yazar olarak aynı zamanda ona çok hâkimdi.
Denebilir ki, nice nice insanlar/yazarlar Türkçe'yi veya ilgi duydukları dili severler, bu yetmez. O dili, icrâ ettiği sanat dalı için kullanma mahareti, o dile hâkimiyeti, tâkip edeceği usûl ve teknikler bakımından önem taşır.
ARI- Fakat O, bir târihçi?
KUKUL- İcrâ ettiği şey hikâye veya roman... Yâni, netîcede bir san'kârdan bahsediyoruz. Kaldı ki, Türkçe'ye hâkimiyetinden başka çok önemli bir mes'ele daha vardır ki, bu da başka târihî romancılara göre onun avantajıdır. Bu, ne midir? Söyleyeyim: Yılmaz Boyunağa, aynı zamanda, İslâm Târihi'ni ve Türk Târihi'ni -sevmesi bir yana- çok iyi biliyordu. "Tebliğinden Günümüze Kadar İslâm Târihi", Peygamber Efendimiz ve İlk Müslümanlar" ile "Türklerin Müslüman Olmaları ve İslâm'a Hizmetleri" gibi ilmî eserleri vardır.
ARI- Bu, neyi gösterir?
KUKUL- Yazdığı romanlarındaki vesîkaların doğruluğunu...Hâdiseleri, yaşanan zamanlara göre tahlildeki sağlamlığı... Târih içinde, hâdiselerin geçtiği zamandaki giyim-kuşamdan, silâha, mühimmata, her türlü olay kahramanının yeme içmesine kadar örfî hâllerin gerçeğe uygunluğunu...Sosyo-kültürel mes'eleler..
Binbeşyüzlü yıllardaki haberleşme vasıtalarına cep telefonu yazılarsa, gülünç olunur, değil mi?...Bunun gibi..
Târihî hikâye veya roman, kendi hakîkatinin hâricinde gösterilemez. Bu, işin bir cephesidir. İkincisi, dili kullanma ve anlatımdır. Yılmaz Boyunağa, iyi bir gözlemci/müşahedecidir. Bu ne demektir? Bir romandaki, mekân-zaman ve şahıs irtibatı, sâdece hayâl gücüyle ifade edilemez.
Şu var ki; şâhidiyim ki, Yılmaz Boyunağa müşhiş bir hâfızaya sâhipti. Aklıma geldi, bir hâtıra olarak da söyleyeyim. Meselâ; sohbetlerimizde, bir bakardık ki, Yılmaz Ağabey, belki de kendi doğduğu yıllarda çekilmiş olan bir yerli veya yabancı filmin oyuncularının isimlerini ve rollerindeki karakterleri sayıyor. Hayret edersiniz.
Böyle bir hâfıza ve geniş bir muhayyile, ilmî bilgilerle techiz edilirse, şüphesiz ki ortaya mükemmel eserler çıkar..Ve çıktı!..
Ve meselâ; hiç kimse bilmez ve ben de ilk defa söylüyorum. Yılmaz Boyunağa'yı, çok defa, Tommiks, Teksas veya Karaoğlan gibi çizgi roman kitaplara göz atarken gördüm. Gördüm, tabiî ki, lâfın gelişi. Hayatının son yirmi yılında hep beraberdik. Bu tür çizgi romanlar, mevzû olarak değil, hâdise olarak, yazara, çeşitlilik kazandırıyor. Bu, asla, bir tesir değildir.
Hikâyede, romanda ve tiyatro eserinde, yazar/anlatıcı, hâdiseleri murakabesi altına alabilmelidir. Öyle durumlar vardır ki, yazar/anlatıcı/hikâyeci-romancı,
hâdisenin bizzat içinde de bulunabilir. Bu bakımdan, Yılmaz Boyunağa, ister hâdisenin içinde olsun, ister dışında/uzağında, hâdise, dâima O'nun inisiyatifinde gelişir.
Yâni O, aynı zamanda, iyi bir 'anlatıcı' yâni belli bir üslûba sâhip bir 'romancı'dır.
ARI- Dil meselesine tekrar dönebilir miyiz? Çünkü, romanlarında, hemen hemen yabancı kelimeye hiç yer vermiyor.
KUKUL- Önemli bir tespittir bu!..Türkçe'yi, bugüne kadar iki şey perîşân etmiştir. Birincisi; yabancı kelime hayranlığı; ikincisi, Türkçe karşılığı varken, bunun yerine kelime uydurmak...Yâni, uydurukçacılık!..
Bakınız, vefâtından sonra yayınlanan bir kitabı var..Şeyh Şamil'le ilgili. Benim de, Türkiye Diyânet Vakfı tarafından 1992'de yayınlanan Dağıstanlı Arslan Şeyh Şâmil Destanı adlı bir kitabım vardır. Yılmaz Ağabey, bu kitabını yazmadan önce, bana, aynen şöyle dedi: "Kardeş, Şeyh Şamil hakkında bir roman yazmayı düşünüyorum. Acaba, senin kitabına bir engel teşkil eder mi?"
Bu, arkadaşlığın ötesinde, bir nezâketti..."Niçin olsun!" dedim, Sizinki roman, benimki şiir!.."
Bu kitabı, vefâtından sonra yayınlandı. İsmi ne biliyor musunuz? "Özgürlük Savaşçısı (Şeyh Şamil)"..
Yılmaz Boyunağa, hayatının hiçbir döneminde "özgürlük" kelimesini kullanmamıştır. Hattâ, bu uydurma kelimenin, "hürriyet" gibi bir pırlanta kelimenin yerine kullanılmasına kat'iyyen rızâ göstermezdi...
ARI- O'nun, elinden düşürmediği veya çok etkilendiği bir eser veya kişi var mıydı?
KUKUL- Bağlı bulunduğu değerleri ifade ettim. Bu değerlere sâdık her düşüncenin dostuydu. Fakat, dediğim gibi, okumak bahsi farklıdır. Bir şâir veya yazar, mümkün olduğunca her şeye ulaşma, onu okuma ve tahlil edebilme isteğinde olur, olmalıdır. Fakat her şeyin okunması da mümkün değil ki!..Dîğer bir husus, Seyid Ahmet Arvasî'yle Balıkesir Eğitim Enstitüsü'nde berâber çalışmışlar. Kendisi, Samsun'a tâyin olunca, O da, İstanbul Eğitim Enstitüsü'ne tâyin olmuştu. O'nu çok severdi. Telefonlaşırlar ve görüşürlerdi. Hattâ, bir defasında, O'na selâmımı söyleyince, Arvasî Hoca, benim için: "Yazıyor, değil mi?" demiş; Yılmaz Ağabey de:"Yazıyor!..Yazıyor!.." diye mukabele etmiş. Bunun üzerine, Arvasî Hoca:" Devam etsin!" buyurmuş.
Düşününüz; üniversitede hocayız. Yıl 1982. Oturmak ve çalışmak için müstakil bir odamız yok. Birkaç kişi bir arada oturuyoruz, buna rağmen ısınmamız yetersiz. Birkaç kişiye bir daktilo düşüyor. Düşüyor da, yazabilmek için böyle bir
mekân uygun mudur? Bu benzeyişler, târih boyunca görülmüştür. Ancak, hiçbir benzeyiş birbiriyle çok da mutabık olmamıştır.