“Kerulen Bilimsel Keşif Ekspedisyonu” Türk Tarihine İlişkin Flaş Gelişme Açıkladı
Uluslararası Türk AkademisiTWESCO-nun Kerulen Bilimsel KeşifEkspedisyonu Heyeti, Türk tarihiyle ilgili flaş gelişmeler açıkladı.KazAkparat Haber Ajansı’nın verdiği bilgiye göre konuyla ilgili açıklama, Ulanbator şehrinde yapılan basın toplantısı sırasında Moğolistan Milli Müzesi Müdürü D. Sühbaatar tarafından yapıldı.
D. Sühbaatar, kağanların yaşam sürdükleri Kerulan Nehri bölgesinin Türk tarihiyle doğrudan ilgili olduğunu ifade etmiştir.
Daha önce de belirtildiği gibi TWESCO ile Moğolistan Milli Müzesi, Kerulen Nehri bölgesinde arkeolojik kazı çalışmaları yapmaktadır. Akademi tarafından “Kerulen Bilimsel Keşif Ekspedisyonu” adı verilen bilim heyeti, Moğolistan’ın Hentiy Aymagı Delgerhaan İlçesi sınırlarındaki eski Türklere ait “Hayaahudag” ve “Günbürd” külliyelerinde arkeolojik çalışmalar yapmaktadır. Bölgenin daha önce Türklerle ilgisi olduğu bilinmezken bu yıl yapılan çalışmalar neticesinde bugüne kadar Türklerin ayak atmadıkları bölge olarak bilinen Moğolistan’ın kuzeydoğu tarafındaki kutsal Kerulen-Hentiy bölgesinin Hun-Göktürler devrinde atalarımızın yaşadıkları kutsal bir mekân olduğu tespit edilmiştir. Moğolistan Milli Müzesi Müdürü Dagvaadorjiyn Sühbaatar basın açıklamasında: “Kerulen” projesi, müzemizle Uluslararası Türk Akademisi’nin ortak bilimsel projesidir. Büyük kağanların altın beşiği olan Hentiy Aymagının Kerulen bölgesi, eski Türk dönemine ait anıtların araştırılmadığı, arkeolojik kazıların yapılmadığı bakir bir bölgedir. Bu yıl arkeoloji açısından araştırılan, yaklaşık VI-VIII. yüzyıllara ait olduğu tahmin edilen eski Türk külliyesi bilim çevresince hiç bilinmeyen bir yapıdır. 30 metre karelik bir alanı kaplayan eski külliye aradan geçen yıllar içinde yoğun toprak altında gömülü kalmıştır. Bu külliyeyi Uluslararası Türk Akademisiyle birlikte araştırma işini ele alıp eski Türklere ait yadigârlar sayısını arttıracak değerli eserler elde ettik” dedi. Uluslararası Türk Akademisi Başkanı Darhan Kıdırali de TWESCO’nun Kerulen bölgesindeki arkeolojik çalışmaları hakkında National Digital History Portaline verdiği mülakatta bilgi sundu. Bilim insanlarınca verilen bilgiye göre Hayaahuag Külliyesinin dışı topraktan kaleyle çevirilip içinde derinliği 2 metre, genişliği 1 metrelik hendek kazılmıştır. Söz konusu hendeğin 2 metre 20 cm.derinliğinde dibi bütün topraktan testi, taştan iki insan heykeli ve diğer eşyalar bulunmuştur. Külliyede ayrıcatomruktan yapılıp ahşapla kapatılan bir ibadethanenin bulunduğu tespit edilmiştir.
Arkeolojik araştırmaların sonuçlarını paylaşan Moğolistan Milli Müzesi görevlisi, arkeolog Çinbold Bayandelger: “Eski Türk külliyesi “Hayaahudag”, meşhur Kerulen Nehrinin kuzeyinde büyük kağanların tahta geçtikleri kutsal bölgede yerleşmiştir. 2017 yılında Türk Akademisi ile müze,“Burhan Haldun’dan Ulıtav’a Kadar: Tarihȋ Hafızanın Canlanması” adını verdiğimiz bilimsel keşif ekspedisyonu gerçekleştirerek bilim insanlarıyla birlikte Cuşi’nin türbesini ziyaret etmişti. Bu yıl ise külliyeden değerli eserler elde etmiş bulunmaktayız. Bu eserler, eski Türk tarihiyle ilgili yadigârlar sayısını arttıracak çok değerli hazinedir.Erkek heykelin sert yüzlü, düz burunlu, uzun sakallı bir komutana ait olduğu anlaşıldı. Kadın heykeli ise başına göçebelerin koni biçimli başlığını takan Türk güzelidir. Göçebelerde kadın heykeline çok nadir rastlanır. O yüzden de söz konusu heykel, çok değerli ve nadir bir buluntudur” dedi. “Hayaahudag”Külliyesindeki hendekte atlarla kurbanlık olarak kesilen hayvan kemiklerine çok rastlanmıştır. Atların kemiklerini değerlendiren bilim insanlarının tahminlerine göre atlar, günümüzde bilinen atlara göre daha iri olup uzun süre binilen ve askerȋ seferlere katılan atlardır. Ç. Bayandelger’in söylediğine göre Türkler külliyelerde Tanrı için kurbanlık sunup ruhlara tazim etmişlerdir. Ayrıca Kerulen Nehri bölgesindeki Türk eserleri Türk tarihiyle ilgili somut kanıtların sayısını arttırıp zenginleştirecektir. Böylece kuzeydoğu Moğolistan’ın eski Türklere ait mekân olduğu ispatlanmış bulunmaktadır. Moğolistan’daki arkeolojik çalışmaların sonuçlarıyla ilgili olarak TWESCO Başkanı Darhan Kadırali, gelişmenin ortak Türk tarihinin aydınlatılmasına yardımcı olarakönemli gelişme olduğunu ifade etti. D. Kıdırali:“Ağustos başında Akademi heyeti arkeolojik kazı çalışmalarının yapıldığı bölgeyi ziyaret etti. Kerulen Vadisi ile Hentiy bölgesinin de Türk tarihi için önemli yerler olduğu saptanmıştır. Kazı çalışmalarını yürüttüğümüz bölgede Türklüğün pek çok izini fark etmek mümkündür. Elde edilen buluntular ise gerçekten de büyük gelişmedir” sözlerini söyledi. Bilim adamının sözlerinden Kerulen Vadisinin Türk tarihi için yeni bir tarihȋ sayfa olacağı anlaşılmaktadır.