İki Anıt Yedi İsim İki Şair İki Şiir
Sezai Karakoç ve Abdurrahim Karakoç
Şairlerin kendi iç dünyalarını saklamaları, kendi hakları bilinmez, nedense. Halkın göz önünde onlara biçilen paye, “Daima şiir yazmalarıdır, onlar sadece şiir yazacaklardır, meclislerde okunsun” ve “İçlerinden gelip söyleyemediklerini dillendirsin” diye. Şair, bir şiir makinesi midir, her zaman şiir mi yazacaktır, başkası şiirlerini suya hasret, vahada yolunu şaşırmış, kervandan ayrı düşmüş kişi gibi yudumlasın, bir tas su niyetine?
Şiiri ortaya çıkaran zekâyı, insan gibi tahayyül etmeme hatasına düşeli, verilen en zengin paye, “Öldükten sonra kıymeti anlaşılır, değeri bilinir” yalanına kim inanır ki elinden geleni ardına bırakmayanlara. Şair, bir fikir ve duygu işçisidir, yükü ağır, mesuliyeti oldukça fazla.
Şairin âlemine dalmayan, ondaki manadan yoksun kalır ve anlamını bilmez hayatın, adeta. Fikirse, hissiyat ise, şairin mısralarına sarmalanmış, sahibini bekleyen taç misali, sahip olana paye verir, kendisini mutlu kılar.
Kimi şiirler vardır, kaleminden ya da dilinden sahibini kaybetmiş, gönülden gönüllere çağlar ve asırlardan asra yaşar, ilk söyleyeni unutulmuş.
Şiir, bazen insana umulmadık kapılar açar, gönül âleminde, bir mısra değiştirmeye yeterdir, dünyasını insanın. Bazen söyleyenin başında cellat elinde bilenen kılıçtan daha bilenmiş ölüm fermanına benzer. Belki hasta yatağında ölümü bekleyen, derdine dermanı bulamamış olana iyileşmek için ümit ışığına dönüşür, kâsede duran panzehire eş değer. Şiire dair çok tanımlama yapılır, birçok açıklama düşmüştür, edebiyat tarihine, kitaplar kaleme alınmıştır, cilt cilt.
Şiire dair şerhler düşülür, bazen iki defter yaprağından ibaret şiir için ciltler dolusu düşünceler kaleme alınır, dile getirileni ifade için. Kimi şairler dünyada el üstünde tutulmuştur, kimi yoklukla sınanmış, ömrünü çaresiz biçimde adadığı şiiri anlaşılmadan, anlaşılmaktan uzak biçimde miras bırakmıştır anlaşılmak için diğer dönemlere.
Yazarlara baktığımızda değer ve kıymet taksimi, daima ertelenir çoğunun, bu kaîde imiş gibi. Sorulduğu vakit, cevapsız kalır, istenen söylenmez bir türlü, beklenen açıklama yapılmaz.
Ömrünü sanatına adayana selamın verilmediği çok görülmüştür, dehr içinde. Çarklar arasında devranın öğütülmek istenmeyen yazar ve şair anlayışı, muhatabını bulmamış mektup misali mazrufu saklı kalmak şartıyla başka bir dönemde bilinir, taşıdığı hususiyeti.
Kalkıp çok sözü harcamak istemem, sonuçta verilmek istenen bilgi ortada iken. Kitap yazmadan bahseden, yazdığı kitapları sadece tüketim aracı bilen kim, kalemlere baktığımızda fikir çilesi çekmeyenin insan kalbine ve ruhuna hitap edeceği bir şeye sahip olmadığı bilinmezliğe sürüklenmemeli. Şairler, şiirlerini söyler ve sonradan şiirleri divanlaşırken, günümüzde şiire verilen emekle orantılı kitap sayısındaki artış, ürkütmektedir, şiir ehlini. Her ay bir şiir kitabı ortaya çıkartacak kadar kelimelere kıyanın, cellattan farkı olmaz sanırım. Öksüz ve yetim şiirin yaşamasının mümkün olmadığı ortamda, şiiri besleyecek donanımın olmayışı, doğmadan ölen cenin misali şiirden haz edenlerin gittikçe azalmasına zemin sağlamaktadır. Ortaya konan şiirlerin çoğu, ya bir şarkı söyleyenince sahiplenilmesi beklenir ya bir türkü okuyucusunun dikkati çekmek istenir.
Önceleri şairi şair kılan husus, şiirinde asaletle mısraları teşbih danesi gibi görüp, şiirin ipine dizmekti. Şimdi bu edebi ve terbiyeyi görmekten yoksun anlayış, şiirlerin ezberlenmesinin, meclislerin içinde söylenmesinin önünde engeldir. Dün, ezberinde yüzlerce şiirin bulunduğu meraklısı vardı, şairlerin. Günümüzde onlarca şiiri hafızasında bulunduranın sayısı, kurak iklimde yaşayan kişinin suyu sarf ediş cimriliğiyle eş değerdir, düşünülürse.
Yazarın ortaya koyduğu eseri, birkaç nüsha çoğaltılır ve yazara isim veren eseri olurdu. Yazma işinde ehil olanın gördüğü saygı, kendisine gösterilen hürmet kendisinin telif hakkıydı, kuşkusuz. Bir eseri istinsah etme, herkesin sahipleneceği şeref değildi. Matbaa sonrası kolaylaşan kitaba ulaşım, günümüzde şairi de yazarı da fuarlarda çok imza atmadıkça satıştan elde edilen hasılattan mahrum bırakmaktadır. Çağın teknolojik baskıyla kitap ve şiir üretme kölesi durumuna getiren anlayış, şairi de yazarı da insan ve sanatkâr görme vasfından uzak düşürmüştür.
Yazdığımız makalelere bu denli izahla, açıklama ile girmekten çoğunlukla kendimizi uzak tutmaya çalışırız, günümüzde. Okuyanı fazla olmayan, anlayanı azalmış metinlerle seslendiğimiz okurun istediği kısa metinlerden başkası değildir, özellikle. Kişi, az zamanda belirtilmek isteneni hemencecik öğrenmeye hevesli kılınır olmuştur. Bir kitabın özetini üç sayfa yerine bazen bir sayfaya bazen bir paragrafa indirgemek isteyen kitleyle karşı karşıyayız.
Okumaktan uzak bırakılmış gençleri, bu sebeple bizde anlamaya aşina değiliz, her akşam güne düşen melâlle, aydınlık yerini karanlığa terk ederken, gözler ışıktan zifirî ortama mecburen düşerken. Gönül bir şemin ziyasına hasret çeker, gönüller ruhun aydınlığına sığınır, aklın yol göstericiliğini ister; mana denizinde şair, gecenin çelikten kollarında yalnızlığı içre kimsesizliğini fısıldar, mısralarında. İstenene ulaşma yolunda, kelimeleri kardeş kılma adına adeta kalemine esir düşmüş şair, hatırlanma adına Leylası’na vuslat için Mecnûn olma halini tekrarlar, mütemadiyen. O, tarihten, inançtan, kültürden, coğrafyadan beslendiği zenginliği dile getirir, adeta bir yemeğe dönüştürür düşüncesini, duygusunu. Zengin taamlarla, nimetlerle örülü şiir, bayramlara mahsus ziyafetlere dönüşür, bilen için.
Niçin şiir anlaşılmaz? Anlayanı kalmamış şiirin tarihle olan bağını keserseniz, inançla olan irtibatını kopartırsanız, coğrafyayla ilişkisini yasaklarsanız, manayla iç içe olan zenginliğini ruhtan soyutlarsanız, insanın yaşamını sadece dünya hayatıyla çevrelerseniz, şiirin can damarlarında kansızlık, zamanla şiirin hayattan çekilmesine zemin hazırlarsınız. Dünyevî hayata şiir, sadece şarkı-türkü sözü olarak kalır, amaçsız yaşayan insan için eğlence ve dinlence meta’ı haline gelir. Bundan sitem ve şikâyet etmeye kimsenin hakkı da değildir, günümüzde, yaşananlar aşikâr ortada iken. İşin eğitimini almamış olana, kalkıp şiirin ne olduğunu sorarsanız, on beş-altı senelik okul hayatında şiirin manadan ve zekâdan yoksun halini kendi yaşantısını şahit kılarak, dünü reddetmekle ve inkârla başlayıp, yaşanan çağın teknolojik baskısıyla güzelleşen global anlayışı savunacaktır. Musıkînin cihan-şümul / evrensel olduğunu ifade ederek, anlamını bilmediği şarkıları okurken, metalik seslerin esiri olmaya kendisini adadığını ilan edecektir.
Siz, istediğiniz kadar Yunus Emre’yi anlatın, Karac’oğlan’ı anlatın, Bakî’den ve Nabi’den bahsedin, “Mevlana” deyin, Şeyh Galib’i post-modern olarak anlatın, beyhude uğraştır, yaptığınız. Dil değişmişse, alfabe farklılaşmışsa dünden geleni fehmetmek, deveye hendek atlatmaktan daha zordur, bu meşgale. Bakın meşgale yerine “uğraş” manayı tam kapsamıyor, anlam ifadesini kullanırsak mana yerine. Taşlar yerinden oynatılmaya başlanınca, dünü bilmeyenin bu günü rahatlıkla yaşamayacağını ve geleceğe mutlulukla bakamayacağını söylemek, zor durum değildir.
İki şair, birer şiir yazar, gençlik dönemlerinde. Yıllar geçer, şiirlerin üzerinden. Ben elli diyeyim, siz fazlasını… Sonradan çok sonradan bu iki şiirin yazılış hikâyesi çıkar, ortaya. İki gencin yazdığı şiir, edebiyat âleminde yankısını bulur. Bu yankısını bulan şiirden biri ezberindedir, gençlerin, öbürü bestelenmiş türkü formatında dinlenir.
Mona Rossa, şiirde kalır, ezberlerden düşmez. Bizim musıkî dünyasında ne ilginçtir ki kıza yazılan şiirleri seslendirecek olan erkek olması gerekirken, şiirin büyüsüne ya da paranın-pulun kıymetine değer veren kadın okuyucular da “Mihriban’” diye gözyaşı dökerek mikrofona sarılır, durur. Bunu bir makalemizde eleştirmiş, kitaplarımızdan birine almıştık, yazı olarak. Musıkîdeki bu çarpık anlayış, nedense bizde kemikleşmiş yapıdadır. Utanmasalar Mecnun yerine Leyla’ya dil dökerler. Zaten Makber, kadına bir sesleniş değil midir, Abdulhâk Hamid kaleminden? Onlar, Makber’i okurken, erkek okuyucular kadın dilinden ağıt mı yakmaz, göz yaşı mı dökmez?..
Sezai Karakoç, şiirlerinin seslendirilmesinin önüne geçemez, bir türlü. Sanal ortamda şiirlerini seslendirenler oldukça mevcut. Lakin Sezai Karakoç’un sesinden şiir kaydı var mı yok mu bilgimiz dışındadır. Fakat Abdurrahim Karakoç, şiirlerini kendisi seslendirir, öncelikle.
Bu iki şiirin hikâyesine bizi götüren Kahramanmaraş Uluslararası 1. Kitap Fuarı oldu. Fuarın ikinci gününün sabahında Maraş’ı gezmek istedik, yol güzergâhı’nda.
Gördüğümüz birkaç mekân ile sınırlı olan gezdiğimiz alanda bir kitap anıtı göze çarptı, kütüphane girişinde. Dokuz kitabın ikisinin sırtı içe dönük, biri Urfalı, biri Diyarbakırlı Şairin dışında kalanlar şu isimlerdi, Maraşlı olarak: Erdem Bayazıt, Alâeddin Özdenören, Nuri Pakdil, Rasim Özdenören ve diğer kitaplar kapak arasında iken, en üstte açık kitap yapraklarında yazılı isim Necip Fazıl, Çile’den bir şiir, iki mısralık. Keşke diyorum, Nuri Pakdil, yukarıdan sekizinci sırada olsaydı. Adeta kitapların üçüncü sırasında okunması gereken Sezai Karakoç olarak düşünülür. Maraşlı değil. Altta isimsiz Maraşlı şairler, anonim olarak mı durmaktadır? Bu belli değil. Sezai Karakoç ismini taşıyan kitap, anıta farkındalık katmış, yan durmaktadır, dikkâti üzerinde toplamaktadır.
Erdem Bayazıt, Sebep Ey ve Risaleler’in Şairi… Kendince özgün bir şiir dili tutturan, şiirleri ezberlenen, bazen marş haline getirilen, Mavera’nın temel taşlarından biri. Bir dönem, şiirleriyle kalabalıkları ayağa kaldıran, onları coşkuya sevk eden, heyecanla okunan şiirlerin sahibi. Sebep Ey Şiiri’ni şairinin sesinden dinleyen biri olarak, o güzel mısraların etkisinden kurtulmak çok zor. Bu şiirde şair, ne der; Sunuyoruz:
Merhum Erdem Bayazıt, “Sana Bana Vatanıma Ülkemin İnsanlarıma Dair” adını taşıyan şiirinde kendi şiir anlayışının en ince ayrıntılarını saklamaz, oldukça rahat biçimde dile getirir, düşüncesini:
Mehmet Akif İnan, Yeni Devir Gazetesi’nde Maraş Ekolü ile bir aradadır, Mavera Dergisi Şairidir, Kudüs Şiiri ile bilinir, tanınır:
“Her eylem yeniden diriltir beni / Nehirler düşlerim göl kenarında.” diyen Şair, şiirlerinden çok sendikal anlamda çalışmalarıyla tanınmaktadır, günümüzde.
Alâeddin Özdenören, Mehmet Akif İnan ile arkadaştır, şiirde. Belli ki şiir tarzları birbirine yakındır. “Cebimde Ölümüm”, şairin bilinen şiirlerinden biridir:
Nuri Pakdil, şiirleriyle değil, Edebiyat Dergisi ve dergide kullandığı Öz Türkçe ile gündeme oturmuş, farklı biçimde çıkışları, etrafında topladığı öğrencileriyle bir edebiyat akımını oluşturmak istemiştir, kuşkusuz. Cahit Zarifoğlu, Özdenören Kardeşler, Erdem Bayazıt bu ekoldeki Maraşlılardan birkaçıdır.
Bu alanda kimi şiirleri oldukça soyut olan, şiirlerinin anlaşılması tarih-inanç ikilemini bilinmesine muhtaç Pakdil’den iki şiir sunarak, bize bu makaleyi yazdıran Kitap Anıtı’nı izaha devam edelim:
Bu tarzda şiir yazan şair, farklı bir anlatımla karşısına çıkar, insanın. Uzunca, farklı tarihlerde yazılan şiirinden bir bölüm:
Kudüs’ü özümleyen ekmeği
Rasim Özdenören’in şiirleri yayınlanmış mıdır, gençliğinde? Bu hususa dair bilgi sahibi değilim. Mutlaka yayınlanmış şiirler, kitaplaşmamıştır, gençliğinde. O daha çok hikâye, makale kaleme alır.
Bu yönüyle Edebiyat’ta, Büyük Doğu’da ve Mavera’da görünür. Bir ara gazetelerde ve dergilerde kalan makalelerini ayrı ayrı kitap haline getirmişti. Halen günlük bir gazetede yazmaktadır.
En üstte, açık olan kitap ve kitabın birinci yaprağının iç yüzünde iki mısra yer alır: Anladım işi, sanat Allah'ı aramakmış; / Marifet bu, gerisi yalnız çelik-çomakmış...
Bu iki mısra aslında Şairin Sanat Şiiri’dir, başlığı konulmamış. Keşke şiir, başlığından ayrı düşmeyeydi. Elbette bu, bu eseri ortaya çıkaran, yapan sanatkârın işidir. “Keşke” diye ifademiz, bu anıtı yapana ya da yaptırana, şiirin esas adını şiire ekletir mi? Bu anıtı yaptıran Belediyenin tasarrufunda bir durum, sanatkâr kabul ederse, olur.
Bir kitap, akla kütüphaneyi getirir, hemen “Kıraathane” levhasını taşıyan mekânın yanında. Bu Kıraathane’de bulunma imkânı elde edemedik, bir bakıma. Soğuk bir mevsimde, sabahın erken vakti, üç arkadaş dolaşırken, çektiğimiz fotoğraf kalesi, bir daha gelişimizde hafızada yer kalsın, istedim.
Fotoğraf karelerine bakarken, hikâyelerini yazmaya çalışırım, çoğunlukla. Bu hikâyeler, zamanı gelince alır, götürür fotoğrafın çekildiği mekâna ve bir daha dikkâtle bakarız, olduğumuz yere.
İsimlerin kitap sırtlarına yazılırken, sadece Maraşlı olanlar yetmez miydi? Bir Mehmet Akif İnan ile Sezai Karakoç, diğer isimlerle aynı fikre sahip gönüldaş olmaları mıydı, isimlerinin yazılmasına sebep?
Mehmet Akif İnan, Urfa’da okurken Maraş Lisesi’ne sürgünü çıkan biridir, öğrenci iken. Şimdi adına açılan bir okul vardır, tespit ettiğimiz içinde.
Peki Sezai Karakoç’un ismi niçin yer alır, anıtta. Karakoç da Ortaokulu, yatılı olarak Maraş’ta okumuştur.
Diğer şairler yok mudur, listeye eklenecek? Belki isimlerin çokluğu ve diğer isimlerle bir araya gelememe durumu söz konusudur, bu anıt için. Ya da o dönemde eş-dost arasında bu doğru bulunmuş. Misalen Necip Fazıl, başta olması gereken bir isimdir. Burada Sütçü İmam’ın adı yok, çünkü anıtı vardır, şehir merkezinde ve adına bir üniversite. İmam, zatın adıdır, belki okuması-yazması söz konusu değildir, Fransızlara ilk kurşunu sıkan kişidir, Maraş’ta. Maraş’ın kahraman olarak adlandırılmasına kapıyı aralayandır, duruşuyla.
Anıt hakkında oldukça bilgi sunduk, isimleri olanlardan şiirler verdik, olduğu gibi. Kahramanmaraş’ta yaşayan diğer isimlerin anıtta neden yer almadığını sorgulamıyoruz, açıklamayı yaptıktan sonra.
Bizi Maraş’taki Kıraathane Anıtı’na bağlayan isim Sezai Karakoç oldu, kuşkusuz. Hemşehri oluşumuz, bizim Maraş ile olan ilgimizi artırdı. Almanya’da bulunan bir anıt vardır, yılda sayısı iki milyonu geçen ve turistlerin fotoğraf çekmeden gitmediği Bremen’de. Bremen, oldukça küçük bir eyalet. On altı eyaletin belki de en küçüğü, 600.000 Bin nüfusa sahip, ana merkez Bremen Şehri ve küçük yerleşim yeriyle eyalet.
Bremen’e gelirken görmemiz istenen Mızıkacıların Heykeli’nin sırtını dayadığı bir binanın ana girişinin yanındaki duvar… Heykel, oldukça geniş bir meydana bakmaktadır. Meydan, şehrin merkezidir, şehrin Hükümet-Belediye Binası, diğer yapılar yan yana dizili.
Maraş’ta iken aklımıza Bremen Mızıkacıları geldi. Ana Kaidesi oldukça yüksek tutulan dört hayvanın üst üste istif edildiği anıt heykelin hikâyesi, uydurulmuş mudur yoksa şehre turist gelmesi için sipariş mi edilmiş?
Eşek, köpek, kedi ve horozdan kurulu arkadaş topluluğu, Bremen’e gitmek için üçü yola çıkarlar. Eşek, yük taşımaktan yaşlanmış, köpek dişleri dökülmüş, kedi fare tutamayacak denli ihtiyar. Horoz ise geldikleri noktada durmadan ötüyormuş. Onun derdi, akşama misafirlere yemek için kesilmek. Herkes birbirini tanıdığına göre birlik ve beraberlikleri mecburî bir hal. Gördükleri evde bulunan haydutları görürler. Hayvanlara göre haydut bilinen insanların kurulu sofrasını ele geçirmek için plân yapılır. Masalı, siz isterseniz Grimm Kardeşlerden isterseniz fabl olarak La Fontaine’den okuyun. Batılının masallarda insanın nasıl kandırılacağını küçük beyinlere usul usul aşıladığı bu masalda hayvanları sevme mi yer alır, insanın birbirini kandırması mı? Meselemiz, bu değil, mızıkacı arkadaşlardır. Kaidenin uzunluğu ile bir insan boyuna varan anıt heykel, 1951 Yılında “Gerhard Marck”s adlı heykeltraşın eseri, 1.21 cm bronz döküm.
Dokuz kitap ve yedi kitapta yer alan isimlerin hikâyesini kurgularken Bremen Mızıkacıları, yanın ilk şeklini tamamladıktan sonra araya girdi. Şehirleri dolaşırken, fotoğrafların hikâyesi önemlidir, bizim için. Kitaplarda yer alan bilgilerle bütünleşen fotoğraflar zaman içinde hatıraların yazımında kaynaklık eder, kuşkusuz.
Maraş’ı daha önce “ Maraş.. Bir Tutam Maraş…” adıyla yazmıştım. Bu kitapları ve isimleri konu edinen anıt ya yoktu ya da benim dikkatimi çekmemişti. Muhtemelen yeni yapılmış. Kıraathane, daha taze ve elden yeni çıkmış görünümde.
Bremen Mızıkacıları ile Kitap Anıt’ı karşılaştırmak, belki akla zarar durumdur, bazısınca. Her iki anıt, bir kaideye sahip. Biri yemek için bir sofrayı dağıtmaya, insanları korkutmaya, öbürü insanları okumaya ve düşünmeye davet ediyor. Biri yüzyıllarca söylenegelen bir masal, öbürü hakikat ve ismi geçenlerden üçü hayatta şimdi. Bu iki anıtın karşılaştırmasını yapmak oldukça zor değil. Öbürü Almanya’nın Küçük Eyaleti Bremen’de, oldukça uzak. Bizde olan Maraş’ın şehir merkezinde her zaman görülebilir, masrafsız ve kütüphaneye girdiğinizde çayınızı, kahvenizi ikrâm ederler, üstelik.
Şehir Araştırmalarımızı şehirler bazında yaparken, kimi vakit şairlerle edebiyatçılarla fikir adamlarıyla hemhâl oluruz, işimizin sadece hanla hamam, köprüyle medrese olmadığını, tarihle coğrafyayla sınırlı bulunmadığını hatırlarız.
Bu makalemizde iki kıymetli şairin bir ortak yönünü sizinle paylaşmaya çalıştık. “Bilinen konu olabilir.” Düşüncesi ağır basmasına rağmen, kimi okura bilgi sunması amaçlıdır, yazdığımız: Sezai Karakoç ve Abdurrahim Karakoç’un ortak yönlerinden biri.
Aynı soyadını taşıyan, iki ünlü isim. Memleketleri farklı olmasına rağmen, soyadları sebebiyle hemşehri bilinir, ilk bakışta. Maraşlı, kardeş iki Karakoç ile Sezai Karakoç’u aynı potada eritir.
<span style="font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman",se