'Bir rüya görüyorum, orada insanlar özgür!' - Soner Sert
Tuncel Kurtiz: Bir rüya görüyorum, orada insanlar özgür!
Bilgin Baloğlu'nun kaleminden çıkan Tuncel Kurtiz kitabı Kurtiz'in yaşamını derinlemesine incelemesinin yanında Yılmaz Güney'le dostluğunu, mesleğini gerçekleştirirken yoldaşlık anlayışını bir yaşam biçimine dönüştürmesini anlatıyor.
07 Mar 2019 (Son Güncelleme 10:51)
DUVAR – Yalnızca biyografi kitapları basarak, yayın camiasına hızlı bir giriş yapan Gerekli Kitaplar’ın yeni çalışması Bilgin Baloğlu’nun kaleme aldığı Tuncel Kurtiz kitabı… Usta sanatçının uzun süren yaşamını dönemlerine ayırarak inceleyen Baloğlu’nun, bir yaratıcı olarak oyuncunun varoluşunu, biçimlenişini ve toplumsal konumlanışını derinlemesine incelemesiyle de ayrıca dikkate değer.
Küçük yaşlardan itibaren vali babasının peşinde, Anadolu’yu bir uçtan bir uca dolaşmak zorunda kalan Kurtiz’in yolu 40’lı yıllarda Amerika’ya kadar uzanır. Sıkça gözlem yapar, dil öğrenir. Döndüklerinde, babasının geniş kütüphanesiyle tanışır, okumaya başlar. “Varlık’tan Orhan Kemal’i, Avare Yıllar’ı, Baba Evi’ni, Emile Zolalar’ı, Toprak’ı, Germinal’i, İvan Bunin’i, Mihail Zoşçenko’yu, Maksim Gorki’yi okudum.” Bu okuma hali hayal dünyasını genişletir, öğrendiklerini, zihnindekileri tiyatro yaparak dışavurmaya başlar. Henüz orta ikidedir.
Üniversitede, Hukuk ve İngiliz Filolojisi eğitimleri alsa da içi kaldırmaz, vaktini tiyatroya ayırır. Daha çok okur, tanık olur, düşünür. İdeoloji kavramıyla bu dönemde tanışır. “Bu arada hep bir gizli polis korkusu başlamış vaziyetteydi. Çünkü meraklıyız. Ben mesela Remzi Kitabevi’nden Mülkiyetin Tarihi ve Marksizm Nedir? diye iki kitap alıyorum. Bu iki kitap bende yeni sual işaretleri uyandırdı.”
‘SİNEMAYLA BAŞARACAĞIZ, HALKIMIZA GİDECEĞİZ’
Aynı dönemde okulu bir yana bırakır ve Anadolu’ya turne yapmaya başlar. Bu durum, halkla yeni ilişkiler kurmasına, “bir burjuva çocuğu olarak” Anadolu’yu tanımasına sebep olur. İşler çok düşündüğü gibi gitmese de deneyim kazanır, İstanbul’a döner ve sinema yapmaya başlar. “Yılmaz, beni tiyatrodan sinemaya çekmek istedi. Sinema yapalım, sen yine tiyatronu yaparsın ama sinema çok önemli, dedi. Sinemayla başaracağız, sinemayla halkımıza gideceğiz, dedi.”
Kurtiz’in, Yılmaz dediği kişi, Yılmaz Güney’dir. Henüz üniversitedeyken tanıştığı Güney, geçen süre için vurdulu-kırdılı filmlerde oynamış, şöhretine şöhret katmıştır. Kurtiz, Güney’in ilk dönemini, “annesi Muşlu, babası Siverekli… Zaza ve Kürt karışımı bir delikanlıydı. Çok güzel Türkçe konuşuyordu. Çok güzel hikâyeler yazıyordu.” diyerek anlatır. O dönemde peş peşe filmler yapmaya başlayan ikili, ortaya çıkan filmlerin içeriğinden dolayı giderek rahatsız olurlar. Yaratılan o Çirkin Kral imajını, “o ezik Anadolu çocuğunu” yıkmak gerektiğini düşünürler. “Yılmaz bir sanatçıydı. Yılmaz bir hikâyeciydi. Yılmaz çok daha büyük işler yapmak istiyordu. İşte Umut (1970) ve Seyyit Han (1968) bunların başlangıcıydı.”
Tuncel Kurtiz, Bilgin Baloğlu, 101 syf, Gerekli Kitaplar, 2019
Özellikle Umut, oldukça ses getirir. Yoksul arabacı Cabbar’ın hikayesinin anlatıldığı film, seyircinin kendi gözlerini kör eden yoksulluğu perdede görmesiyle bir travma etkisine yol açacaktır. Film, türlü gerekçelerle yasaklanır. Ancak Güney filmine çok güvenir ve yurtdışına, festivallere gönderilmesini ister. Filmi kaçak yollarla yurtdışına kaçırırlar. Cannes Film Festivali’nde filmi kendi takdim etmek ister ancak çıkış yasağı vardır. Tuncel Kurtiz’e gider. “Çok başarılı bir gösterim oldu. Filmi ben takdim ettim, ben konuştum. İşte bu film yasaklanıyor. Bu filmi yasaklayan devlet, nasıl bir düşünceye sahiptir? Bunu size bırakıyorum.” der. Yılmaz Güney, filmi kaçırdığı suçlamasıyla yargılanır. Aynı dönem 12 Mart askeri darbesinin yapıldığı yıllara tekabül eder. Bütün arkadaşları ve dostları içeri giren Kurtiz, Türkiye’ye geri dönmez. Yıllarca sürgünde yaşar.
Filmlerde oynamaya, tiyatro yapmaya devam eder. Sayısız filmde oynar. Avrupa’da tanınan bir oyuncu haline gelir. 1978 yılında Yılmaz Güney’in senaryosunu yazdığı Sürü filmi için tekrar Türkiye’ye döner. Bu film Tuncel Kurtiz’in başrolünü oynadığı ilk filmdir ve yurtiçinde ve yurtdışında oldukça ses getirir. Filmin bitişi ile tekrar Avrupa’ya dönen Kurtiz, uzun bir süre Türkiye’ye dönmez. Uluslararası pek çok yapımda oynar. 1993 yılında Türkiye’ye dönme kararı alır. Bağımsız filmlere ve televizyon dizilerine öncelik vererek oyunculuğa devam eder.
‘İNSANI TANIDI, İNSANI SEVDİ’
Özellikle televizyon dizileri ile artan şöhretinden sonra sanatçının yaşamı yaygın izleyici tarafından bilinir olur. Ancak Kurtiz’in yaşam öyküsünde dikkati çeken yan, mesleğini icra ederken ideolojik bakış açısını ve yoldaşlık anlayışını bir yaşam biçimine dönüştürmesinde gizlidir. Bir feda anlayışından öte, yaşamak için, yeni bir dünya yaratma umuduyla ilişkilendiği hayata koca bir kazık çakarak öldü Kurtiz. İnsanı tanıdı, insanı sevdi. Ölümüne değin çalıştı, yaşama, ideallerine sadık kaldı. Eğilmedi, bükülmedi.
“İsteyen ne derse desin. Nedir komünizm acaba? Bir rüyadır. Ben bir rüya görüyorum. Birilerine benzemek için söylemiyorum. O benim rüyam, o benim cennet bahçem. Orada insanlar eşit, orada insanlar özgür…”
[2g 3s] Kendi şiirinin başlangıç noktasını 88-91 yıllarında keşfeden 90'lı yılların şairi Yücel Kayıran, şairliği 'şairin mevcut vücudunu tamamlama yolunda yaşadığı tinsel içgüdüden başka bir şey değildir' diyerek tanımlıyor. ”Şairin gelişimi, daima dışarıdan içeriye, gerçeklikten tinsel olana doğrudur ve benim şiirim temelde Necla’ya olan aşkımın tinsel ve tarihsel bir hikâyesidir” diyen Kayıran ile kitaplarını, günümüz şiirini ve şairlik ilişkisini konuştuk.
[2g 23s 27d] Ziya Gül, 23 Mart'ta okurlarıyla buluşuyor. Etkinliğe oğlu Erdem Gül'de katılacak.
[4g 4s 6d] Tuncay Birkan'ın 1930-1960 yılları arasında kimi gazete ve dergilerde yayımlanan metinlere odaklanarak Cumhuriyet’in erken dönem yazarlarının devlet ve piyasa karşısındaki tutumlarını incelediği kitabı “Dünya ile Devlet Arasında Türk Muharriri”, Metis Yayınları'ndan çıktı. "Geçmiş her zaman bir mücadele alanı olmuştur" diyen Birkan ile kitabını, politika ve edebiyat ilişkisini konuştuk.
[4g 4s 6d] Gazeteci-şair Burak Abatay'la şair Şükrü Erbaş’ın edebiyat yolculuğunu konuştuk. Abatay, "Şükrü Erbaş’ın şiiri vicdanın çatısı altında yaşar. Bir aşk şiirinde de, toplumsal duyarlılığı olan bir şiirde de söylediği hep birleştiricidir" dedi.
[4g 4s 6d] Sultanın Korsanları 1500-1700 yılları arasındaki dönemde korsanlığın başlangıcını ve etkisini kaybetmeye başladığı yılları, kaynaklardan edindiği vakalarla karşımıza çıkarıyor. Emrah Safa Gürkan, az çalışılan bir alanda, oldukça doyurucu bir kitap hazırlamış. Farklı kaynaklardan yararlanması bir yana, haritaları, 16. ve 17. yüzyıllarda yapılmış resimleri, istatistiksel tabloları da kitaba koymuş. Korsanların tarihini okuyunca, bırakın Pirates Of The Caribbean’ı, Vikingler çizgi filmindeki korsanlara bile bakışınız değişebilir.
[4g 4s 6d] Bu mektupta sana, Erdal Öz’e gönderilen mektupların bende bıraktığı izlenimleri, altını çizdiğim bazı ilginç noktaları aktaracağım. Bu bir kitap tanıtım yazısı değildir, bu bir kitap tanıtım mektubudur.
[4g 4s 7d] Çiğdem Sezer'in kaleme aldığı Kamyon Kafe Günışığı Yayınları tarafından yayımlandı. Çiğdem Sezer bu kitabında sağlam diyaloglar aracılığıyla kahramanlarını hafızalara nakşediyor.
[4g 4s 7d] Nergis Seli'nin kaleme aldığı 'Rüzgârla Uçan Çocuk' Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlandı. Seli, bu ilk kitabında doğayı ele alarak 'üstünlük' kavramını tartışıyor.
[5g 4s 5d] Yazar Gaye Boralıoğlu Odak Yazar'da okurlarıyla buluşuyor. Söyleşi 22 Mart'ta gerçekleşecek.
[5g 4s 6d] Oscar Coop-Phane'nin kaleme aldığı Zénith Oteli, Selay Sarı çevirisiyle raflardaki yerini aldı. Zénith Oteli, ekranda görünen değil, ekrana bakan, bakarken uyuyakalanların ve sabah hayatın aynı noktadan tekrar başlayacağını bilenlerin hikâyesi...