Çıyan ( Chilopoda )
Çıyan ( Chilopoda ); Çıyan, çok hızlı hareket eden, uzun vücuda sahip, eklembacaklılar sınıfındandır. Çiyan görünüş olarak kırkayağa da benzer. Çıyanlar zehirlidir ve Antarktika dışında her yerde yaşarlar. Çıyanların boyları yaşadıkları ortama göre 10 ile 50cm arasında değişir. Türkiye de yaşayan çiyanların boyları en fazla 35cm arasındadır.
Çıyanların renkleri yaşadığı ortama ve türüne göre farklıdır. Çıyan genellikle kırmızımsı, siyah, turuncu ve kahverenginde olur. Çiyanların vücudunun her bölmesinde iki ayakları mevcuttur. Çıyan gündüzleri evlerin nemli, loş ve karanlık yerlerinde, taş altlarında ve deliklerde gizlenir.
Çiyan genellikle geceleri aktif olur. Geceleri dolaşan çıyan besin aramak için gezinir, ve böcek, solucan ile beslenir. Ev içinde, çıplak ayakla dolaşırken, terlik, ayakkabı giyerken sokarlar. Çiyanın ısırdığı yerde yan yana iki tane koyu renk iz oluşur ve zehirlenmeler meydana gelir. Çıyan rutubetli alanlarda yaşayan zehirli haşeredir. Çiyan geceleri börtü böcek türlerini ve örümcekleri avlayarak beslenir. Çıyanları kırkayaklardan ayıran belirtileri vardır, kırkayağın her vücut segmentinde iki çift ayakları vardır çiyanların ise bir çift ayakları bulunur.
Çıyan nadiren iç mekanlar da görülür. Dış alanlarda, topraklı ve rutubetli yerlerde yaşarlar. İç mekanlar da ise süpürgeliklerde, kapı ve pencere aralarında, bodrum ve garaj gibi mekanlarda duvarlarda da yürürlerken görülürler. Çiyanlar zehir çengelli etçil böceklerdir. Çıyanların başlarında bir çift anten, ısırıcı ağız parçası bulunur. En çıyanın da iki adet bileşik göz, tipik çıyanlarda her iki yanda göz vardır. Bazı çiyan türlerinde göz bulunmaz. Çıyanın ayakuçlarında pençeye benzer bir tırnak bulunur. Çıyan en son bacaklarını kıskaç gibi kullanabilir. Çıyanın koklama duyusu çok hassastır. Antenleri dokunma ve hassas koklama tüyleriyle bezenmiştir. Çiyan geceleri avlarını kokularından tespit eder. Çıyanların çok sayıda bulunan ayakları sayesinde hızlı hareket edip tırmanabilirler. Çiyanlar yumurta ile ürerler. Dişi çıyan yumurtalarını topraktaki oyuklara bırakır. Doğan yavrular ergin çıyanlara benzeseler de vücut bölmelerinin sayıları daha azdır. Yavru çıyanlar her deri değiştirmede bölmelerinin sayıları artarak büyürler.
Çıyan geceleri faaliyete geçerek; hamam böceği, yaprak biti, kitap böceği, sümüklü böcek, toprak solucanı ve hatta küçük kertenkele ve fareleri zehir çengelleriyle ısırarak felce uğratır ve yer. Çiyanlar tropik bölgelere gittikçe boy ve zehirleri artar. Çıyan gece evlerde ayakkabı, çaydanlık, bidonların arkası balkonlarda sepet içine girer. Çıplak ayakla dolaşıldığı ve ya elle dokunulduğu zaman ısırarak zehirler.