Ailenizdeki Rol Model Kim? - Aile Olduk
Kişilik gelişiminin temelleri çocukluk döneminde oluştuğu için anne-baba-çocuk iletişiminin çok önemli olduğunun hepimiz farkındayız, değil mi? Çocuk bu dönemde sosyal bir birey olmayı öğrenirken aile içindeki bir birey ile özdeşim kurarak onu model olarak alır. Bu genellikle anne-baba olduğu gibi, ağabey, abla, teyze, hala, dayı da olabilir. Bu sebeple model olarak aldığı kişinin özenilemeyecek bir kişilik yapısına sahip olması, yani olumsuz davranışların çocuğa yansıması, çocuğun kişilik gelişimini de olumsuz şekilde etkileyecektir.
Anne-baba ve çocuk arasındaki iletişim genellikle anne-babanın çocuktan beklentileri, toplumun değer yargıları, anne-baba olmaya hazır oluşluk, anne babanın kendi çocukluk yaşantıları ve anne-baba arasındaki ilişkiye göre şekillenir. Çocuğumuzu yetiştirirken hepimizin benimsediği bir anne-baba rolü vardır elbette. Çocuklar bizim bu temel tutum ve tavırlarımıza karşılık verecek şekilde biçimlenir ve davranışlar kazanırlar. Eğer hatalı bir tutum içerisindeysek istemeden çocuğumuzun sağlıksız gelişiminin ve uyumsuzluklarının da başlıca kaynağı olabiliriz.
Çocuk anne ve babadan iki şey alır; sevgi ve eğitim. Sevgi, koşulsuz kabul, koruma, kollama gibi olumlu duyguları içerir. Eğitim ise öğretilen herşeyi; yasaklar, kurallar, beceriler, görgü kuralları, verilen bilgiler ve toplumsal değerleri içerir. Bu iki temel kavramın her ikisinin de yetersiz veya fazla olması çocukta olumsuz davranışlar ortaya çıkarır. Sağlıklı bir kişilik gelişimi için ikisinin de eşit miktarda olması gerekir.
Her anne-baba çocuğunu çok sever. Ancak aşırı sevgi gösteren anne-babalardaki fazladan koruyucu ve kollayıcı tutum, çocuğun bireyselleşmesini engelleyerek, onun anne-babaya bağımlı hale gelmesine sebep olur. Genellikle de bu tutumu sergileyen ailelerde çocuklar gevşek bir disiplinle yetişirler ve okula başladıklarında kurallar karşısında, sosyal çevrelerinde kurdukları iletişimde başarısızlık hissiyle karşı karşıya kalırlar.
Yetersiz sevgi ve ilgi gören çocuklarda ise durum farklıdır. Onlar daha çok pasif ve donukturlar. Genellikle bu tutumu sergileyen ailelerde iletişim sorunu vardır ve sözlü iletişimin yetersizliğinden dolayı çocukların konuşmasında gecikme hatta konuşma bozuklukları da görülebilmektedir. Anne ve babasından yeterli ilgi ve sevgiyi göremeyen çocuk, dikkat çekmek için olumsuz davranışlar sergilemeye başlayabilir.
Sıkı disiplin uygulamak, katı kurallar ve cezalar uygulamak, çocuktaki şiddet eğilimini de artırmaktadır. Ailesinden şiddet gören çocuklar bunu mutlaka çevresindekilere de yansıtırlar. Bu tutumu benimseyen ailelere baktığımızda çocuğa söz hakkı tanınmadığını, onu bir birey olarak kabullenmediklerini görebiliriz. Bu durum çocuğun nefret ve öfke hislerini benimsemesine ve saldırgan davranışlar içerisine girmesine sebep olur.
Sıkı disiplin uygulamak, katı kurallar ve cezalar uygulamak, çocuktaki şiddet eğilimini de artırmaktadır.
Çocuğuna karşı tutarsız ve kararsız bir tutum içinde olan ebeveynler, çocuğun, hangi davranışının doğru, hangi davranışının yanlış olduğu konusunda çelişki yaşamasına sebep olurlar. Çocuğun herhangi bir isteğine annenin “evet”, babanın “hayır” cevabını vermesi, çocuğun kendisini onaylayan ebeveynine yakınlaşmasına, diğerine ise öfke duymasına yol açabilir. Böyle bir durum aynı zamanda anne ve baba arasında da çatışma yaşanmasına sebep olur. Çocuğun isteklerini ya da davranışlarını anne ve babanın ortak karar alarak onaylamaları en doğrusudur.
Çocuk yetiştirirken onun gelişim döneminin özelliklerinin neler olduğunu bilmek ve buna göre davranmak çok önemlidir. Olumlu davranışlar ödüllendirilirken, olumsuz davranışlar çocuğun kişiliğine değil, davranışına yönelik olarak cezalandırılmalıdır. Tutarlı, esnek, ceza kadar ödülün de yer aldığı bir disiplin biçimiyle çocuğunuzu dilediğiniz davranış ve alışkanlıklar doğrultusunda büyütebilirsiniz. Sevgi ve disiplini dengeli bir şekilde çocuğunuza yansıttığınız zaman, doğruları ve yanlışları ile kendisinin değerli olduğunu ve kabul edildiğini anlayacak ve zaman içerisinde yapıcı, yaratıcı, özgüveni yüksek, başarılı, davranışlarının sorumluluğunu alabilen bir kişilik geliştirecektir.
Etiketler anne-baba ve çocukçocuğun eğitimiçocuğun kişiliğiçocuk yetiştirmerol model
Ben 1982 doğumlu Berna ÇAPRAZ. Evliyim ve 4 yaşında bir oğlum var. 2004 yılında Ege Üniversitesi, Psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümünden mezun oldum. Daha sonra da yine aynı alanda Selçuk Üniversitesinde yüksek lisansımı tamamladım. 12 yıldır psikolojik danışman olarak okullarda çocuklar, ergenler, ebeveynler ve öğretmenlerle çalışmalar yapıyorum. Bu süre içinde birçok vaka ile karşılaştım; boşanmış anne-babalar ve çocukları, özel eğitime ihtiyacı olan çocuklar ve bu konuda ne yapacağını bilemeyen anne ve babalar, davranış problemi olan ve sınıflarda istenmeyen öğrenciler, ergenlik döneminde ailesiyle çatışan çocuklar ve bununla baş edemeyen anne-babalar... Bunlar gibi pek çok örnek... Aile Olduk'ta yer almamın sebeplerimin başında hem oğlum Egemen ile yaşadığım annelik, ebeveynlik deneyimlerimi, hem de aynı zamanda bir uzman olarak da bu güne kadar edindiğim tecrübelerimi burada siz anne ve babalarla paylaşabilmek... Ebeveynliğin, bilgi edinerek öğrenilen bir şey olmadığı kanaatindeyim ancak tecrübeler paylaşıldıkça, bize hepimizin benzer süreçlerden geçtiğini ve bu süreçlerde neler yapıp, neler yapmamamız gerektiğine dair fikir sahibi olmamızı sağlıyor. Elbette ilk pusulanın kendimiz ve ebeveynlik içgüdülerimiz olduğunu unutmadan.. Sevgiler Berna ÇAPRAZ