HÂMİL - Finans Q
Home » Ekonomi » HÂMİL
Hamil (Taşıyıcı), Ticaret Kanunumuzun kıymetli evraktan saydığı senetleri (poliçe, bono, çek, varant, makbuz senedi, konşimento, nakliye veya hamule senedi, hisse senedi, tahvilat, sigorta poliçesi ve benzeri gibi) haklı olarak elinde bulunduran şahıstır.
1 Kıymetli evrak dediğimiz senetler
Nama yazılı, emre yazılı veya hamiline yazılı olur. Hamilin kim olduğunu saptamak bu senetlerin cinsine göre değişir
a) Senet nama yazılı olarak düzenlenmişse Senet bedeli yalnız senette gösterilen şahsa ödenir veya verilir. Örneğin, nama yazılı bir poliçede muhatap poliçe bedelini adı yazılan kimseye öder. Nama yazılı bir konşimento ile geminin getirdiği malları, konşimentoda adı yazılı şahıs alır. Şu halde nama yazılı senetlerde, senedin hamili adı senet içinde yazılı olao kişidir.
b) Senet emre yazılı ise Hak sahibi senet metninde gösterilmiştir. Yalnız bu senetler ciro yolu ile kolayca başkalarına devredilebilir. Senet ciro edilmeden hamil senetteki hak sahibidir. Ciro edildikten sonra ise senedi elinde bulunduran kimse “hamU” olur.
c) Hamile yazılı senetlerde ise Hak sahibi senet İçerisinde gösterilmez. Senet muhteviyatı senedi elinde bulunduran şahsa ödenir veya verilir. Demek oluyorkl, hamiline yazılı senetlerde hamil, senedi elinde bulunduran kişidir. Çünkü bunların devri, senedin teslimi ile mümkündür. Senet el değiştirdikçe hamil de değişir.
2 Hamilin hak ve vecibeleri
a) Hakları Senedin hamili, senet bedelini tahsil edebilir, bir başkasına devredebilir veya teminat olarak rehin verebilir. Senet bir ticari senet ise, örneğin bir çekse bankadan senedin bedelini tahsil eder, bir konşimento, bir makbuz senedi veya bir nakliye (hamule) senedi ise senedi ibraz eder ve karşılığı malları alır. Bir hisse senedi ise şirketin pay sahibi olarak ortaklık haklarını kullanır, şirket kârından hissesini alır. Devir veya rehin etme, nama yazılı senetlerde senedin teslimi ve alacağın cirosu ile olur. Emre yazılı senetlerde ise temlik cirosu, rehin cirosu yapılır ve senet teslim edilir, hamiline yazılı senetlerde senedin teslimi ile senet devredilir.
b) Vecibeleri Hamilin vecibelerinin neler olduğu kıymetli evrakın türlü çeşitlerinde ayrı ayrı gösterilmiştir, örneğin, bir çek hamili, çekten doğan haklarının hepsini kullanabilmek ve cirantalara rücu edebilmek için, çekin mahalli tedavül süresi olan on gün içerisinde çeki bankaya ibraz etmelidir. Bir poliçenin hamili poliçeyi kabul ve ödeme için muhataba ibraz ettikten sonra kabul edilmez ve ödenmezse zamanında protestosunu çekmelidir. Daha buna benzer bir çok vecibeleri vardır.