Servet Vergisi Tartışmalarına Giriş(*) – Anıl Aba – Ankara Değil Lefkoşa
21/04/2020 09:50 admin Anıl Aba, Derlediklerimiz, Makaleler 0
*Bu yazı ilk olarak 12 Nisan 2020 tarihinde BirGün Gazetesi’nde yayımlanmıştır.
Türkiye’den örnek vermek gerekirse, Forbes dergisine göre 2018 senesinde Rahmi Koç’un 12 milyar TL serveti varmış. Rahmi Koç’un portföyü 2018 senesinde enflasyon (yüzde 20) kadar getiri elde etmiş olsa 2,4 milyar TL eder (ki daha fazla getirmiştir). Rahmi Koç bu meblağı kendine gelir olarak alsa yüzde 35’ten 840 milyon TL gelir vergisi ödemesi gerekecekti. Ama Rahmi Koç 54 milyon TL vergi ödemiş. Çünkü Rahmi Koç, diğer bütün zenginler gibi gelirinin büyük bir kısmını ‘dağıtılmayan kazanç’ olarak şirketlerinde tutmaya devam ediyor. Zira hem kurumlar vergisi oranı gelir vergisi oranından daha düşük hem Rahmi Koç yıllık gelirini çatır çatır yemek yerine sermayesine ekleyip servetini büyütüyor. Kapitalizmin tanımı bu. Toplumun geri kalanıysa büyük ölçüde, gelirini boğazına sarf ederek yaşıyor.
Tasarruf edemediği için de öyle büyük bir servet sahibi olma, oradan elde ettiği geliri üstüne ekleyip büyütme gibi bir seçeneği zaten yok. Dolayısıyla alt gelir gruplarının serveti ya yerinde sayıyor ya da çok yavaş artıyor. Demem o ki servet sahibi zenginler daha fazla gelir elde ediyorlar, daha fazla gelir elde ettikleri için de daha fazla zenginleşiyorlar, daha fazla zenginleştikçe daha da fazla gelir elde ediyorlar, vesaire… Gelirin serveti, servetin de geliri beslemesi tepedeki yüzde birlik kesimin ekonomik açıdan toplumun geri kalanından kopmasına sebep oluyor. Yani ekonomik adaletsizliğin temel belirleyicisi birikmiş servet.
Servetten Vergi Alınır mı?
Peki, Nasıl Bir Servet Vergisi?
Warren planı daha basit ve sade olsa da Sanders’ın kademeli olarak artan planı aslında daha mantıklı. Neden? Çünkü az sayıda eşik olduğu zaman eşik altında kalmak için verilecek mücadelenin değeri de artıyor. Ne demişler, vergini verme rüşvetini ver… ‘Değerli konut vergisi’ önerisinde bu eşik sorununu gördük. Değeri 5 milyon liranın üzerinde eviniz varsa değerli konut vergisi ödeyeceksiniz ama 4.9 milyon liralık bin 500 tane bile eviniz olsa ödemeyeceksiniz. Aşırı saçma… İşte bu yüzden servet unsurlarından ayrı ayrı değil, toplamından vergi alınmalı. Bir de bizim ‘Ayşe teyze’ vakası dediklerimiz vardı. Ayşe teyze öğretmen emeklisi, Sarıyer’de aileden kalma denize nazır bir evde oturuyor ve oturduğu evin değeri 5 milyon lira. Ancak Ayşe teyzenin, bu örnekte 50 bin liralık değerli konut vergisini verebilecek bir gelir akışı yok, emekli maaşları belli. Ayşe teyze haklı. Bu gibi durumlar için konutun değeriyle düzenli kişisel gelir arasında bir bağıntı kurularak istisnalar belirlenebilir. Ama yine de dediğim gibi en pratik çözüm, sadece konut gibi spesifik servet unsurlarına odaklanmak yerine toplam servete bakmak ve kademeli olarak artan oranda herkesten servet vergisi almak. Yani bu hayattaki tek serveti 300 bin liralık bir ev olan da servet vergisi versin, ama on binde bir gibi sembolik bir oranda; Türkiye’nin en zengin kişisi de versin, belki yüzde 4-5 gibi yüksek bir oranda.
Tahminen Ne Kadar Gelir Elde Edilir?
Peki, servet vergisi getirince zenginler servetlerini vergi cennetlerine kaçırmazlar mı? Finansal servetlerinin bir kısmını kaçırabilirler tabii. Bu da beklenen vergi tahsilatını azaltacaktır. Bu noktada benim önerim zenginleri yemek, ekmeksiz. Yiyeceksin iki tanesini Taksim’de bak bir daha vergiden kaçınıyorlar mı? Zucman ve Saez’ın önerisiyse daha medeni, küresel işbirliği yapmak. Öncelikle üye ülkeler arasında otomatik bilgi akışının olduğu küresel bir finansal kadastro sistemi kurulacak. Hangi ülkeden, ne kadar para, kimin adına, hangi ülkeye gitmişin kaydı transparan bir şekilde tutulmalı. Sonralıkla da vergi cennetlerine ekonomik yaptırımlarda bulunulmalı. Lüksemburg, Malta, Cayman Adaları, Panama vs. gibi küçük ekonomiler küresel ticarete diğer ülkelerden daha fazla bağımlılar. Ekonomik yaptırımların bedeli bankacılıkta müşteri gizliliği hizmetinden elde ettikleri kazançtan daha fazla olur. Zaten bu ülkelerin, “İşbirliği yaparsanız sizi de biraz görürüz, yapmazsanız ekonomik yaptırım uygularız” gibilerinden bir reste karşı Almanya, İngiltere, Çin, ABD gibi ülkelere karşı durabilecek bir siyasi forsları yok. Diğer bir yöntem ise Amerika’da yapıldığı gibi, düzenli olarak kamuya açık bir utanç listesi yayımlamak (bkz. tax shaming). Akademik yayınlar utanç listesinin vergi kaçakçılığını azalttığını gösteriyor.
Peki, tüm bunlar biz solcuları neden ilgilendiriyor? Yarın öbür gün dünyada radikal rüzgârlar daha kuvvetli esmeye başladığında iktidara gelecek sol partiler için süper zenginlerin nerede ne kadar dolar sakladıklarını bilmek önemli olabilir. Tabii vergi toplamak başlı başına bir mesele. Çünkü sağcısından solcusuna, kimse vergi vermek istemiyor. Üşenmiyor, aldığı motosikletin vergisini düşükten göstermek için evde şahıs şirketi falan kuruyor. “Liberalsin işte” diyorum, “Evet ama sol liberalim” diyor sırıtarak. Öte yandan “eğer biz süper zenginleri vergilendirebilecek pozisyondaysak, iktidara gelmişiz demektir. İktidara geldikten sonra onları vergilendirmekle uğraşacağımıza direkt el koyarız” gibi bir görüş de var. O da bir seçenek tabii, neden olmasın?! Ama iktidara gelene kadar sistem içinde baskı kurulabilir.