İkinci / Sekizinci Yüzyıl’da kültür ve bilim etkilenmeleri - Fikriyat Gazetesi
Mesela Ebû Abdirrahmân el-Halîl İbn Ahmed İbn Amr İbn Temîm el-Ferâhîdî/ Fürhûdî'nin (ö.175/791) çalışmalarını ele aldığımızda, içerik açısından kendisinden sonraki ilim adamlarına örnek teşkil eden mükemmel çalışmalarının olduğunu görüyoruz. Bu çalışmaların başında Naktu'l-mesâhif  veya diğer adıyla Kitâbü'n-Nakt ve'ş-şekl gelmektedir. Kur'ân-ı Kerîm'in harekelenmesi ve noktalanmasına dair kaleme aldığı, İbnü'n-Nedîm'in listesinde geçen, fakat günümüze ulaşmayan kitap bu sahada ilk telif eserdir. Hz. Peygamber'in hayatında çeşitli malzemeler üzerine kaydedilmiş olan Kur'an metnini, Hz. Osman'ın bizzat istinsah ettiği mushafta yazılan şekliyle muhafaza etmek ve böylece onun bozulmasına yol açmamak gibi sahabenin gösterdiği gayret yanında, kıraatte tashîf (yanlış okuma) ve lahn (dil hatası yapma) tehlikesini önleyecek tedbirlerin de alınması lüzumu hissedilmişti. Ebü'l-Esved ed-Düelî ile (ö. 69/688) başlayan, Nasr İbn Âsim el-Leysî ve Yahya İbn Ya'mer gibi şahsiyetlerle devam eden bu yöndeki çalışmalar arasında Halîl İbn Ahmed'in yazının ıslahı hususundaki büyük hizmeti önemli bir yer işgal eder.
Halil İbn Ahmed'in diğer önemli bir çalışması da Kitâbu'l-Ayn adlı eseridir. Arap lügatçiliği alanında telif edilen şekil ve muhteva bakımından orijinal, aynı zamanda dünya lügatçilik tarihinde ikinci/sekizinci yüzyıl gibi erken bir dönemin mükemmel bir ürünü olma özelliğiyle dönüm noktası sayılabilecek mühim bir eserdir. Daha önce hazırlanmış sistematik sözlük çalışmalarından sonra Halîl İbn Ahmed'in ilk defa alfabetik diziyi uyguladığı bu çalışmada kelimelerin köklerini oluşturan sessizler esas alınmıştır. Arapça'nın yapısıyla ilgili olan bu husus bazı istisnalarla dil bilimde hâlâ devam etmektedir. Diğer bir çalışması da dilbilgisi/Nahiv alanında olup Kitâbü'l-Cümel en-nahv adını alır. Halîl İbn Ahmed'in, Arap dilinin gramerini büyük ölçüde genişletip geliştirdiği ve kendisine aidiyeti hakkında şüpheler bulunan Kitâbü'l-Cümel'den başka müstakil bir eser kaleme almamasına rağmen gramer çalışmalarına büyük ölçüde yön verdiği muhakkaktır. Onun eski Arap şiirinde büyük bir önemi haiz olan Kitabü'l-'arûz, adlı eseri ile Mûsiki ile ilgili Kitabü'n-Nağam fi'I-mûsîkâ adlı çalışmaları İslam Medeniyetinin ilk ürünleri arasında önemli yeri olan eserlerdir.
 Bu çeviri İbnü'l-Mukaffa'ı üne kavuşturan en önemli çalışması olup I. Hüsrev zamanında tabip Berzeveyh (Berzûyeh) tarafından Hindistan'dan getirilip Pehlevîce'ye tercüme edilen Panchatantard'nın Arapça'ya çevirisidir. Aslı Sanskritçe olan eser, hayvanların diliyle yazılmış hikâyelerden (fabl) oluşup ismini Kelîle ve Dimne olan iki çakal kardeşten alır. Kelîle ve Dimne Farsça, Arapça, Süryânîce, İngilizce, İtalyanca, Almanca ve Fransızca gibi çeşitli dillere çevrilmiş, Arapça çevirisi ilk defa Silvestre de Sacy tarafından Calila et Dimna ou fables de Bidpai (Paris 1816) adıyla yayımlanmış, daha sonra Bulak, Kahire ve Beyrut'ta birçok baskısı yapılmıştır.
Etiketler Prof. Dr. Ahmet Ağırakça Ahmet Ağırakça İslam dünyası İslam Devleti doğu akdeniz müslüman Grek dünyası Sasani İbnu’l-Mukaffa Halife el-Me’mun Bilim kültür