‘Bahar ülkesi’nden bize bakıyorlar* - Evrensel.net
27 Eylül 2016 04:40
Sürü filminin en duygusal sahnelerinden biri yandaki fotoğraf. Yılmaz Güney’in yazdığı, Zeki Ökten’in yönetmenliğini üstlendiği Sürü’nün setinden çıkan bu fotoğrafın çekilmesinden yıllar sonra tek tek ayrıldılar aramızdan Yaman Okay, Tuncel Kurtiz ve Tarık Akan...
“Ölümü gömdüm, geliyorum./ Bir sonbahar günüydü, geliyorum./ Güneşler buz gibiydi, geliyorum./ Ve bütün kötülükler./ Ölümün armaları gibiydi./ Size anlatırım, geliyorum.” Tuncel Kurtiz’in bir ölüm sahnesinde okuduğu gibi üçü de bir sonbahar günü ayrıldılar aramızdan.
Sahnedeki diyaloğu filmi izleyenler hemen hatırlayacaktır. Koyunlarını trenle Ankara’daki alıcıya götüren Veysikanlar yol bayoyunca kandırılır, ellerindeki koyunlardan faydalanmak isteyenlerden, koyunları yüksek ücretlere taşıyan şirketin sömürüsüne maruz kalırlar. Sahne tam da bu sömürüyü anlatıyor. Şivan (Tarık Akan), Hamo (Tuncel Kurtiz) ve Abuzer (Yaman Okay), kendilerini kandırmak isteyen makinistleri konuşuyorlar aralarında. Hayvancılığın ölmek üzere olduğu memlekette elindeki tek bir hayvanın ederine bile ihtiyacı olan Hamo onlarca hayvanını telef eden makinistte hiddetlenir;
Tuncel Kurtiz filme dair düşünelerini şöyle ifade etmişti; Sürü gerçekten benim için hayatımın en önemli rollerinden bir tanesidir. O rol sayesinde ben Peter Brook ile çalıştım. Yılmaz bana iki tane kanat taktı. Kanatlardan birisi Umut, birisi de Sürü’ydü.
Peter Brook, Sürü’yü seyrettikten sonra “Bu adam oyuncu mu, yoksa oradan gerçek bir köylü mü, oyuncu olduğuna inanamıyorum” dediğinde yanında bulunan eski oyuncusu Miriam Goldschmidt “O bir oyuncu, benim de arkadaşım Berlin’den, çok da iyi İngilizce konuşur” deyince, benimle tanışmaya karar vermiş ve menajerimle temasa geçmiş. Yine Sürü ile katıldığım Tel Aviv Film Festivali’nde film büyük sükse yapınca, İsrail’den iki rejisörden teklif aldım ve bu filmlerden biri olan Kuzunun Gülümseyişi ile Berlin’de En İyi Erkek Oyuncu ödülünü aldım. Sürü benim için ulaşılması zor bir noktadır. Bütün ekiple, Tarık’la, Melike’yle (Demirağ), Yaman Okay’la, diğer oyuncu ve tüm teknik ekiple zoru başarmanın sevincini paylaştık. Güzel dostluklar kaldı geriye.
Bir nevi kişisel manifestosuydu her sorulduğunda neden komünist olduğuna dair söyledikleri. “İnsana yakışır olduğundan hâlâ komünistim,” demişti Devrim Büyükacaroğlu ile yaptığı söyleşisinde. “Başka bir çare göremiyorum ki. Kapitalizmin ve emperyalizmin dünyaya yaptığı kötülük, iğrençtir. Komünizm beklenmedik bir şekilde Rusya’da ortaya çıktı, çok geri bir toplumun atağıydı. 100 sene bile sürmeyen bir macera yaşandı. Çocuktu, bebekti daha sosyalizm… Adımını yeni attı ve her taraftan baltaladılar. Şili’de adımını attı, sarayı bombalayıp Allende’yi öldürdüler. Bizde bir adım atıldı; bir, iki, üç darbe… Hepsi de Amerika’nın oyunuyla olmuştur. Ben komünizmle dünyanın bir bahçe hâline gelebileceğine inanıyorum. İnsana yakışır bir şey olduğundan hâlâ komünistim diyorum. Marşımızda dediğimiz gibi, ‘Biz bu karanlık yolun sonunda doğacak güneşi görüyoruz’ çünkü…” (Evrensel Gazetesi-11 Kasım 2011)
TARIK AKAN: TUNCEL KURTİZ USTAM, DOSTUM...
Yıllar sonra Yol filmiyle yine Yılmaz Güney filminde oynayacak olan Tarık Akan, Sürü’de oynaması istendiğinde ilk duygularının neler olduğunu şöyle açıklamıştı; “1976 yılında Sürü filmini çekerken ‘Filmde Tuncel Kurtiz de oynuyor’ dediler elim ayağım birbirine karıştı. İsveç Kraliyet Tiyatrosu’nda oyuncu, Yılmaz Güney’in en samimi arkadaşı, Umut gibi güzel bir filmde oynamış, 70’lerde yurtdışına gitmiş politik bir insan Tuncel Kurtiz... Ben ise o zamanlar yeni dönüşler yapıyorum ve ilk kez Sürü gibi bir filmde oynayacağım. Kendi kendime ‘Tuncel Kurtiz gibi büyük bir oyuncuyla nasıl baş edeceğim? Birlikte nasıl oynayacağım’ diye düşünmeye başladım. Açık söyleyeyim günlerce ve haftalarca ne yapacağımı düşündüm, formüller ve yollar buldum. Sonradan bunu Tuncel’e anlattım yerlere yattı gülmekten. Şimdi çok samimi dostum, ustam, çok severim.”
*Tuncel Kurtiz 18 Kasım 2012 tarihinde Cumhuriyet’te yayınlanan söyleşisinde “Siz nasıl hatırlanmak istersiniz?” sorusuna, “Hiç umrumda değil, ne derlerse desinler... Bakın en çabuk Türkiye’de gömerler ölüyü. Ben ölüme inanmıyorum. Belki bahar ülkesine açılan kapıdır, ölüm. Hepimiz bu kapıdan geçeceğiz. Nedir ki bu dünya? Daha bunu yanıtlayamıyoruz ki, ölümün yok oluş olduğunu nereden bileceğiz?” diyerk cevap vermişti.