Cuma Namazından Önce Hutbe Okunması
İslami Konular ve Namaz Bölümünden Cuma Namazından Önce Hutbe Okunması ile ilgili Kısaca Bilgi
03 Eylül 2010 14:24 1
Forum Alev Cuma Namazından Önce Hutbe Okunması - Hutbenin Şartları - Hutbenin Sünnetleri - Hutbenin Mekruhları
İslâm bilginleri namazdan önce hutbe okunmasının, cuma namazının sıhhat şartlarından biri olduğu hususunda görüş birliği etmişlerdir. Peygamber Efendimiz (s.a.v) hutbesiz cuma namazı kılmış değildir. Hutbede bulunması gereken rükünler beş tanedir. Bu rükünleri şöyle sıralayabiliriz:
1. Hutbeye, Allah'a hamdederek başlamak. Bunun için de bizzat "hamd" mastarından türeyen bir kelimeyi kullanmak ve ayrıca buna Allah lafza-i celâlini eklemek şarttır. Şu halde hamd masdarını veya türevini kullanmaksızın ya da Allah lafza-i celâlini telaffuz etmeksizin veya buna benzer bir cümleyi telaffuz etmekle bu rükün yerine getirilmiş olmaz. Hamd maddesinin her iki hutbede okunması zorunludur.
2. Her iki hutbede Peygamber Efendimiz (asv)'e salât okumak.
3. Her iki hutbede aynı lafızla olmasa bile takva tavsiyesinde bulunmak. Meselâ "ittekullaha" yerine "etîullaha" demek yeterli olur. Dünyadan ve dünyaya aldanmaktan sakındırmak yeterli olmaz.
4. İki hutbeden birinde Kur'ân-ı Kerîm'den bir âyet okumak. Bu âyetin birinci hutbede okunması daha faziletli olur. Okunan bu âyetin tam bir âyet veya bir âyetin uzun bir bölümü olması; vaad, vaîd, kıssa, mesel veya öğüt gibi matlup bir mânayı ifade etmesi şarttır.
5. Özellikle ikinci hutbede mümin erkek ve kadınlara dua etmek. Eğer hatibin ezberinde varsa, mağfiret talebi gibi âhiretle ilgili duaları yapması şarttır. Ama ezberinde yoksa, dünya ile alâkalı duaları yapması da yeterli olur. Dua ederken hazır bulunan cemaati bir tarafa bırakarak başkaların, kastetmemelidir.
Hanefî Mezhebi'ne göre ise hutbenin bir tek rüknü vardır. O da az veya çok, mutlak zikirdir. Farz olan hutbenin tahakkuku için sadece bir defa “elhamdülillah" veya "sübhânellah" veya "lâ ilahe illallah" demek yeterli olur. Ancak bu kadarla yetinmek tenzîhen mekruhtur.
I) Hutbenin Şartları:
Cuma hutbesi için gerekli olan şartlar şunlardır:
1. Her iki hutbe namazdan önce okunmalıdır. Namazdan sonra okunan hutbeler geçerli olmaz.
2. Hatip hutbeyi okurken ara verip başka bir işle meşgul olmamalıdır. Meselâ hatip hutbe okurken aksırır da "elhamdülillah" derse hutbe geçerli olmaz.
Hanefî Mezhebi'ne göre ise bu durumda hutbenin geçerliliği devam eder.
3. Hutbeler Arapça okunmalıdır. Her iki hutbenin rükünlerini Arapça olarak yerine getirmek şarttır. Hatibin Arapça'yı öğrenmesi mümkün olduğu takdirde, hutbeyi Arapça'dan başka bir dille okuması yeterli olmaz. Arapça'yı öğrenmesi mümkün olmazsa, o zaman hutbeleri Arapça'dan başka bir dille okuması caiz olur. Tabii bu anlatılanlar, Arap dinleyiciler için söz konusu olan hükümlerdir. Dinleyiciler Arap değillerse, hatibin Arapça'yı öğrenmesi mümkün olsa bile, âyet-i kerîme dışındaki hutbe rükünlerini Arapça olarak yerine getirmek gerekmez. Fakat âyet-i kerîmeyi Arapça okumak zorunludur. Arapça okumak mümkün olmazsa, yerine Arapça bir zikir veya dua okumak yeterli olur. Bu da mümkün olmazsa hatip, bir âyet okuyacak kadar susup bekler Ayetin başka bir dildeki mealini okumak yeterli değildir. Hutbenin âyet-i kerîme dışındaki rükünlerinin Arapça olarak yerine getirilmesi şart olmayıp sünnettir.
Hanefî Mezhebi'ne göre ise dinleyenler Arap da olsalar, başka milletten de olsalar, hatip Arapça'yı bilse bile, hutbenin Arapça'dan başka bir dille okunması caizdir.
4. Hutbe vakit içinde okunmalıdır. Cuma vaktinden önce okunan hutbe geçerli olmaz.
5. Hatip, hutbe rükünlerini, cuma namazının kendileriyle gerçekleştiği kırk kişilik cemaate duyuracak kadar yüksek bir sesle okumalıdır. Cemaatin hutbeyi bilfiil duymaları şart değildir. Sadece işitebilecek bir konumda olmaları yeterli olur. Hatibe yakın bir şekilde bir arada bulunmaları gerekir. Bu konumdayken uyuklayarak hutbeyi dinlemeseler bile bunun bir sakıncası olmaz. Ama sağır olmak, ağır uykuda bulunmak veya hatipten uzak bir yerde oturmak gibi bir nedenle hutbeyi işitemezlerse, hutbeleri yerini bulmuş olmaz.
6. Hutbeyle namaz arasına fasıla konulmamalıdır. İki hutbenin rükünleriyle iki hutbe ve cuma namazı arasına fasıla koymayıp peş peşe yapmak şarttır. Bunun sınırı mümkün olduğu kadar hafif iki rek'at namaz kılacak kadar bir fasıladır. Bundan fazla süren fasıla, hutbeyi geçersiz kılar. Ama bu fasıla vaaz ve nasihat ise, hutbenin sıhhatine zarar vermez.
7. Hatip her iki hades (abdestsizlik ve cünüplük) halinden ve affedilmez necasetten temiz olmalıdır.
8. Hatibin avret mahalli örtülü olmalıdır.
9. Hatip, yapabildiği takdirde hutbeyi ayakta okumalıdır.
10. Hatip, iki hutbe arasında itminan miktarınca oturmalıdır. Hutbeyi ayakta irad eden hatip, arada oturamayacak olursa, bir süre sükût eder.
11. Hutbeyi dinleyen kırk kişi, hükmen de olsa hutbeyi işitebilecek bir konumda olmalıdır.
12. Hutbeler, cuma namazının sahih olduğu bir mıntıkada okunmalıdır.
13. Hatip erkek olmalıdır.
14. Hatip, halka imamlık yapması sahih olan bir kişi olmalıdır.
15. Eğer ilim erbabından ise hatibin, hutbedeki rükünlerin rükün, sünnetlerin de sünnet olduğuna inanması şarttır.(Zuhayli, el fıkhül islami, 2/1307-1308)
J) Hutbenin Sünnetleri
Hutbenin sünnetleri on sekiz tane olup şöyle sıralanabilir:
1. Hutbe rükünleri arasındaki tertibe uymak. Şöyle ki, hutbeye önce Allah'a hamd ederek başlamak.
2. Sonra Peygamber Efendimiz'e salât okumak.
3. Daha sonra cemaate takva tavsiyesinde bulunmak.
4. Bir âyet-i kerîme okumak.
5. Müminlere dua etmek.
6. İkinci hutbede müslümanların imam ve idarecilerine, sâlih olmaları ve hak yolda halka yardımcı olmaları için dua etmek. Sevgili Peygamberimiz'e salât okuduktan sonra ayrıca ona selâm, âl ve ashabına da salâtü selâm göndermek.
7. Dikkatle dinledikleri takdirde işitebilecek durumda olan cemaatin, kulak verip hutbeyi dinlemesi.
8. İşitemeyenlerin ise zikirle meşgul olması.
9. Bu durumda Kehf sûresini okumak daha faziletlidir.
10. Daha sonra Peygamber Efendimiz'e yine salât okumak.
11. Hutbeyi minber üzerinde okumak.
12. Minberin, mihraba yönelenlerin sağ tarafında bulunması.
13. Hatibin, kendisine tahsis edilen yerden ayrılarak minbere çıkmadan önce minberin yanındaki cemaate selâm vermesi.
14. Hatibin, minbere çıktığında cemaate yönelmesi.
15. Hatibin, birinci hutbeye başlamadan önce minbere oturması ve oturmadan önce de cemaate selâm vermesi.
Hanefî Mezhebi'ne göre hatip, cemaate selâm vermemelidir. Çünkü selâm vermesi, konuşmalarına yol açar.
16. Cemaatin toplu olarak değil, yalnızca bir kişinin hatibin huzurunda ezan okuması sünnettir. Minarede okunan ilk ezana gelince, cemaatin toplanması eğer buna bağlı ise okunması sünnet olur.
17. Hutbe, cemaatin anlayabileceği tarzda açık ve net olmalı, ne çok uzun ne de çok kısa olmalı ve ne de namazdan önce okunmalı.
18. Hatibin, hutbe okurken sağa-sola dönmemesi, sol tarafında kılıç veya asâ bulundurması, sağ yanını da minberin kenarına dayaması.
19. Hatibin, ikinci hutbeyi "estağfirullaha lî veleküm" duasıyla bitirmesi.
20. Hutbeyi okuyan hatibin, cuma namazını da kıldırması şart değil sünnettir. (Ceziri mezahib, 1/394; Zuhayli, el fıkhül islami, 2/1309-1310)
21. Hutbe okunurken de olsa mescide giren kişinin tahiyyetü'l-mescid namazı kılması sünnettir. Câbir'den (r.a) rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber (asv), hutbe okurken mescide giren bir adama,
"Ey falan! Namaz kıldın mı?" diye sormuş. O da, "Hayır, kılmadım" deyince Hz. Peygamber'in ona, "Kalk, iki rek'at namaz kıl" diye emrettiği anlatılmaktadır. Başka bir rivayette anlatıldığına göre Hz. Peygamber (s.a.v) bu konuda şöyle buyurmuştur: "Biriniz (mescide) geldiğinde imam hutbe okumak-taysa iki rek'at namaz kılsın.”(Buhari, Cuma, 184)
K) Hutbenin Mekruhları
Hutbenin bazı sünnetlerini terketmek mekruh, bazılarını terketmekse hilâf-ı evlâdır (tenzîhen mekruh). Meselâ hutbe okunurken cemaatin konuşması, hatibin huzurunda tek kişinin değil de cemaatin toplu olarak ezan okuması mekruhtur. Hutbe okunurken cemaatin gereksiz yere gözlerini yummaları ise hilâf-ı evlâdır.
Cemaatin omuzlarının üzerinden adım atarak, onları rahatsız ederek ileri saflara geçmek mekruhtur.
Hatibin huzurunda salâtü selâm âyetinin okunması
Hatibin minbere çıkmasından sonra müezzinin veya cemaatten birinin,
"Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ediyorlar. Ey iman edenleri Siz de ona salât edin, selâm edin.”(Ahzab, 33/56) âyetini okuması, ardından,
"(Hutbe okunurken) arkadaşına 'sus' dediğinde (hutbeyi) lağvetmiş olursun.” (Müslim, Cum'a, 11.) hadisini ve bazı manzumeleri okuması, Asr-ı saâdet'ten sonra başlatılmış olmakla birlikte cemaate, bu âyet ve hadisin içeriğini hatırlattığı için güzel bir uygulamadır.
Bazılarınca bu uygulama bid'at olarak nitelendirilmekte ise de bu, güzel bid'atlar kategorisinde mütalaa edilmelidir. İmam Ebû Hanîfe'ye göre hatibin minbere çıkmasından sonra terkiye yapılması tahrîmen mekruh, İmâmeyn'e göre ise caizdir.
Cuma günü yolculuğa çıkmak
Cuma namazı kılmakla yükümlü olan kişinin cuma günü fecirden sonra yola çıkması haramdır. Ancak yoldayken cuma namazına kavuşabileceğini zanneden veya vakti daralıp da ulaşamamaktan korktuğu hac yolculuğu gibi farz bir yolculuğa çıkan ya da yalnız kalmaktan korkmak gibi bir zarureti olan kişinin cuma günü fecirden sonra yola çıkması haram olmaz. Ama fecirden önce yola çıkmak mekruh değildir.
Hanefî Mezhebi'ne göre ise cuma günü cumanın birinci ezanı okunduktan cuma namazı kılınıncaya kadar şehirden çıkmak, sahih görüşe göre mekruhtur. Ama zevalden önce şehirden çıkmak mekruh değildir.
Mehmet Keskin, Büyük Şafii İlmihali
Şafii mezhebine göre Cuma namazından sonra öğle namazını kılmak gerekir mi?
Cuma Günü Okunması Müstehap Olan Sure Hangisidir ?
Cuma, Bayram, Hutbe
Cuma Günü Hutbe Esnasında Susmak
04 Aralık 2015 17:22 2
Cevap: Cuma Namazından Önce Hutbe Okunması
toplumumuzda cuma namazı kılınırken iki rekat namaz kılınır ve camiden çıkılır aslında bu yalnış bir ibadet şekli hutbeyi dinlemek gerekiyor bir çok insan malesef bunu atlıyor
« Şafii mezhebinde namaz nasıl kılınır | Namazda okunan dua ve tesbihlerin anlamları ve bunlara verilen sevaplar hakkında bilgi verir misiniz? »