AIDS VE TEDAVİSİNDE KULLANILAN İLAÇLAR
Download "AIDS VE TEDAVİSİNDE KULLANILAN İLAÇLAR"
1 Ankara Ecz. Fak. Derg. J. Fac. Pharm, Ankara 38 (1) 47-78, (1) 47-78, 2009 AIDS VE TEDAVİSİDE KULLAILA İLAÇLAR AIDS AD DRUGS I AIDS TREATMET Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU *, H. İnci GÜL Atatürk Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Farmasötik Kimya Anabilim Dalı, Erzurum, TÜRKİYE ÖZET HIV in neden olduğu AIDS, ilk kez 1981 yılında ABD de görülen bir enfeksiyon hastalığıdır. zamandan beri AIDS hastalarının sayısı sürekli artmıştır. Aralık 2008 verilerine göre dünyada 33.4 milyon kişi HIV virüsü ile yaşamaktadır. HIV in özelliklerinin belirlenmesi ile birlikte anti-hiv ilaçlar klinik kullanıma girmeye başlamıştır. Farklı etki mekanizmalarına sahip ilaçlar AIDS tedavisinde kullanılmaya başlamış ve yedi ilaç grubundan oluşan Highly Active Anti-Retroviral Therapy (HAART) 1996 yılında ortaya çıkmıştır. Bugün HAART HIV e karşı standart tedavidir. HAART ın kullanımı ilaçların toksik yan etkilerinde ve HIV in çoğalmasında önemli bir azalmaya neden olmuştur. Böylece AIDS nedeniyle ölen insan sayısı azalmıştır. Bütün bu olumlu gelişmelere rağmen, çalışmalar, HIV i eradike edecek ve AIDS tedavisinde kullanılacak yeni anti-hiv ajanların keşfini sağlamak amacıyla devam etmektedir. Anahtar kelimeler: HIV, AIDS, HAART ABSTRACT AIDS caused by HIV is an infection disease which was defined firstly in the USA in Since then, number of AIDS patients has increased continuously Million people have lived with HIV according to December 2008 data. With characterizing the properties of HIV, anti-hiv drugs has begun to enter into clinical usage. Drugs having different action mechanisms have been started to be used in the treatment of AIDS and Highly Active Anti-Retroviral Therapy (HAART) that is composed of seven drug groups emerged in Today, HAART is a standard therapy against HIV. The usage of HAART has caused a significant decrease in toxic side effects of the drugs and in HIV replication. Thus, people dying because of AIDS has * Atatürk Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, 25240, Erzurum, TÜRKİYE2 48 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL declined. In spite of all these favourable developments, studies have been continuing to discover new anti- HIV agents to eradicate HIV and to use in the treatment of AIDS. Key words: HIV, AIDS, HAART GİRİŞ AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome-Edinilmiş Bağışıklık Eksikliği Sendromu), bağışıklık sisteminin etkisiz hale gelmesi ile fırsatçı enfeksiyonların hastalık tablosuna eklendiği bir enfeksiyon hastalığıdır (1). AIDS in etiyolojik ajanı HIV (Human Immunodeficiency Virus-İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü) virüsüdür (1). HIV virüsü, insan vücudunun hastalıklara karşı direncini sağlayan bağışıklık sistemini etkisiz hale getirmektedir. Bağışıklık sisteminin etkisiz hale gelmesi, vücudun, virüsten etkilenmeden önce kolayca mücadele edebildiği diğer hastalık etkenleriyle artık baş edemeyecek duruma gelmesi anlamına gelmektedir. Bu da basit bir enfeksiyonun bile ölümcül hale gelmesine sebep olabilmektedir. AIDS hastalarının yarısından çoğu bağışıklık sistemlerinin etkisiz hale gelmesi sonucu basit enfeksiyonlar nedeniyle hayatlarını kaybetmişlerdir (2). AIDS hastalığı, ilk defa 1981 yılında ABD de Hastalık Kontrol Merkezi (Centers for Disease Control; CDC) tarafından bir grup homoseksüel erkekte ve Haiti den gelen göçmenlerde ender rastlanan Pneumocystis jiroveci (eski adıyla P. carinii) pnömonisi (PCP), ağır mukozal kandidoz ve Kaposi sarkomu (KS) vakalarının saptanması sonucu tanımlanmıştır (3,4,5) yılında Fransa da Pasteur Enstitüsü nde F. Barré-Sinoussi ve L. Montagnier tarafından etken virüs ilk kez izole edilmiştir (6). Daha sonra Uluslararası Virüs Taksonomi Komitesi bu virüsü insan immün yetmezlik virüsü (human immunodeficiency virus; HIV), virüsün neden olduğu sendrom u da edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromu (acquired immunodeficiency syndrome; AIDS) olarak adlandırmıştır (7). HIV virüsünün moleküler biyolojisini çözmek amacıyla yürütülen çalışmalar AIDS hastalığının tedavisinde kullanılan antiretroviral ilaçların keşfini sağlamıştır. Kullanılan bu ilaçlar AIDS hastalarının hayatta kalma süresini önemli derecede uzatmakla birlikte virüsü eradike etmediğinden hastaların viral replikasyonu baskılamak amacıyla ilaçları ömür boyu kullanmaları gerekmektedir (8,9,10,11). Birleşmiş Milletler HIV/AIDS ortak programı UAIDS Aralık 2008 verilerine göre dünyada HIV virüsü taşıyan insan sayısı 33.4 milyondur. Bu sayının 15.7 milyonu kadın olmak üzere 31.3 milyonunu yetişkinler, 2.1 milyonunu 15 yaşın altındaki çocuklar oluşturmaktadır. HIV pozitif3 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, kadınların büyük bir çoğunluğu gelişmekte olan ülkelerde yaşamaktadır Yılında bildirilen yeni vaka sayısı 2.7 milyondur. Aynı yıl AIDS nedeniyle 2 milyon kişi hayatını kaybetmiştir. Doğu Avrupa ve Asya da HIV prevalansındaki artış devam etmekle birlikte salgın birçok bölgede stabilize olmuştur. Gençler arasında HIV prevalansı birçok ülkede düşmüştür. Antiretroviral tedavinin kapsama alanı 2003 yılında %7 iken 2008 yılında %42 olmuştur. Özellikle Doğu ve Güney Afrika da yüksek bir orana (%48) ulaşılmıştır (12). Sahra-altı Afrika, 2008 yılındaki tüm yeni HIV vakalarının %71 ve dünyadaki tüm HIV vakalarının %67 sinden sorumlu olarak 22.4 milyon hasta sayısı ile salgından en fazla etkilenen bölge olmayı sürdürmektedir. Asya, HIV taşıyan insan sayısı bakımından ikinci sırayı almaktadır. Hindistan, Asya kıtasındaki HIV prevalansının yaklaşık yarısından sorumlu ülkedir (12). Gelişmekte olan ülkelerde HIV enfeksiyonundaki artış bu ülkelerdeki yoksulluk, sağlık hizmetlerinin yetersizliği ile hastalığı önleme ve bakım konularında kaynakların kısıtlı olmasına bağlanmaktadır (13). Hastalığı önlemede en önemli strateji eğitimdir (8). Türkiye de ise ilk defa 1985 yılında bir HIV pozitif hasta ve bir AIDS basamağına ulaşmış hasta bildirilmiş, daha sonra HIV/AIDS vakalarının sayısı her yıl giderek artmıştır (14). Sağlık Bakanlığının Haziran 2010 verilerine göre ülkemizde HIV enfekte 4177 kişi bulunmaktadır. Vakaların %70 ini erkekler oluşturmaktadır. Enfeksiyondan en fazla etkilenenler yaş arasındaki kişilerdir. Bildirimi yapılan HIV pozitif vakaların %17.6 sı yabancı uyruklu kişilerden oluşmaktadır (15). 1. HIV 1.1. Tanım AIDS hastalığını oluşturan HIV, genetik ve serolojik özelliklerine göre HIV-1 ve HIV-2 olmak üzere ikiye ayrılır (16). Bu iki virüs tipi orijinlerinin farklı olması nedeniyle birbirinden nispeten farklıdır ve nükleik asit serileri %40 oranında benzerlik gösterir (8). HIV-1 ilk kez 1983 yılında Paris te, HIV-2 ise ilk olarak 1986 yılında Batı Afrika da izole edilmiştir (16). Dünyada AIDS olgularının %98 inden HIV-1 sorumludur (8). Bu virüs tipine Afrika, Asya, Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika da yaygın olarak rastlanmaktadır. HIV-2 ise özellikle Batı Afrika da, daha az sıklıkla Avrupa nın bazı ülkelerinde ve ABD de rastlanan HIV tipidir (17). Her iki virüs tipi de AIDS e neden olmakla birlikte prevalansı daha düşük olan HIV-2 HIV-1 e göre daha zayıf bir virüstür. Bulaşma özelliği daha azdır (8), hastalığın oluşma süresi daha uzun olup (18), klinik bulgular daha geç ortaya çıkar. HIV-2 ile oluşan enfeksiyonda mortalite de HIV-1 ile oluşan enfeksiyona göre daha düşüktür (17).4 50 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL 1.2. Genetik Yapı HIV, Retrovirüsler ailesinin Lentivirüs alt ailesine üye bir virüs tipidir. Lenti yavaş anlamına gelir. Dolayısıyla bu tür virüslerin oluşturdukları enfeksiyonlarda kişinin enfekte olması ile ciddi semptomların ortaya çıkışı arasında uzun bir süre vardır. Genetik materyal olarak DA taşıyan normal virüslerin tersine Retrovirüsler yapılarında RA barındırırlar (19). HIV, nm çapında büyüklüğe sahip sferik yapıda bir virüstür (Şekil 1). RA genomunu içeren koni şeklindeki nükleokapsidi (özyapı) bir lipit membran çevreler (20). Her virüste iki adet tek iplikli RA bulunur. RA nın her bir ipliği virüs genlerinin kopyasına sahiptir. Kapsid içerisinde aynı zamanda iki molekül HIV revers transkriptaz enzimi (RT) bulunur (19). Retrovirüsler, genetik bilgilerini bu enzimi kullanarak dönüştürme yeteneğine sahiptir. RT enzimi RA genomunu çift iplikli DA haline çevirir. Bu DA daha sonra enfekte hücre kromozomuna entegre edilir ve provirüs adını alır (8). Viral zarf yüzeyinden dışarıya doğru yönelmiş kompleks proteinler çıkıntı olarak ifade edilir. Bu çıkıntılar HIV in konak hücreye bağlanmasını sağlayan donanımlardır. Her HIV virüsü ortalama 72 adet çıkıntıya sahiptir. Her bir çıkıntı gövde ve başlık olmak üzere iki kısımdan oluşmuştur (19). Her bir gövde 3 transmembran glikoprotein (gp41) ve her bir başlık 3 yüzey glikoproteinden (gp120) oluşur. Bunlar non-kovalent bağlarla birleşmiş haldedir (19,21). Şekil 1. HIV in yapısı (22) HIV, 3 adet gene sahiptir: Grup spesifik antijen (Gag), polimeraz (Pol) ve zarf (Env). Bu genlerin yanısıra iki düzenleyici protein (Transkripsiyonel transaktivatör-tat ve virüs gen ekspresyonunu düzenleyici-rev) ve dört yardımcı protein (egatif efektör-ef, viral enfektivite faktörü-vif ve viral proteinler r [Vpr] ve u [Vpu]) de HIV virüsünde bulunur (20). Bunlar kopyalama, hücre içi taşınma, viral RA dönüşümünün kontrolu ve enfektivitenin devamını sağlama gibi önemli görevler üstlenir (8). Env geni prekürsör bir glikoprotein olan gp160 a dönüştürülür (8). Golgi aparatında bulunan proteaz enzimleri aracılığıyla gp160, gp41 ve gp120 yi oluşturmak üzere ikiye ayrılır (8,18). Gp415 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, önce hücre membranının içerisindeki zarf glikoprotein kompleksine sonra virüs zarfına bağlanır. Gp120 hücre yüzey reseptör proteinleri için tanıma yöresi taşır. HIV bu yöre vasıtasıyla başta CD4 hücrelerine ve koreseptörlere bağlanır. Viral zarf ve hücre membranının füzyonunu ise gp41 sağlar (8,24,25). Gag geni de viral proteazlar tarafından açılan bir poliprotein prekürsörü (Pr55) oluşturmak üzere dönüşüme uğrar. Pr55 tomurcuklanmaya hazırlanan virüs ile birleşir ve bölünme gerçekleşir. Sonuçta virüs partikülünün iç zarını oluşturan p17 matriks protein (MA) ortama salınır (8). MA, gag proteininin toplanma yöresini hedeflemesi için gerekli sinyalleri sağlar (23). Diğer bölünme ürünlerinden p24 kapsid proteini (CA) yüksek hidrofob özelliği ile kapsid yapısının temel elemanıdır. lgunlaşmamış virüs partiküllerinin toplanması için gerekli gag-gag etkileşimlerine aracılık eder (8,26,27,28). Diğer bir bölünme ürünü p9 nükleokapsid proteindir (C). Virüs partikülünde RA genomuna bağlanarak onu örter. Ayrıca toplanma sırasında gag-gag etkileşimlerini destekler. Gag prekürsöründen ayrıldıktan sonra revers transkripsiyonu ve entegrasyonu stimüle etmek görevini üstlenir (8,23). Son bölünme ürünü ise virüsün tomurcuklanmasını olanaklı kılan ve vpr proteinine bağlanan p6 proteinidir (8). Pol geni gag-pol füzyon poliproteinini (pr160) oluşturur. Bu lipoprotein, önce virüs partikülü ile birleşir; sonra virüsün enzimatik komponentlerini oluşturmak üzere bölünür. Bölünme sonucunda replikasyon sırasında RA nın çift zincirli DA şeklinde kopyalanmasını sağlayan RT enzimi, partikül içerisinde yarılarak gag proteinlerini oluşturan proteaz (PR) ve hedef hücre kromozomlarındaki çift iplikli proviral DA (dsda) içerisine girerek proviral DA nın konak hücre genomu ile birleşmesini sağlayan integraz (I) enzimleri oluşur (8,16,17,26,27). Yardımcı proteinlerden vif düzenleyici bir viral proteindir. Vif proteininin APBEC3G nin virüslere entegrasyonunu bloke ettiği ve parçalanmasını sağladığı son zamanlarda saptanmıştır (8,29). Diğer yardımcı protein vpr, hücre döngüsünün durmasını sağlayabilir ve enfekte hücrelerdeki doğal öldürücü hücrelerin reseptörlerini etkileyebilir. Vpu ise hücreden virüsün çıkmasını kolaylaştırır. Ayrıca son zamanlarda yapılan çalışmalar ile virüs tomurcuklanması üzerinde inhibitör etkiye sahip tetherini etkisiz hale getirdiği gösterilmiştir (8). HIV-2 virüsü vpu yerine vpx proteini barındırır (18). Düzenleyici bir protein olan Tat transkripsiyonun güçlü bir düzenleyicisidir. HIV replikasyonunu düzenlemede transaktivatör rolü oynar. Bunun için yeni kopyalanmış viral mra ların 5 ucunda bulunan Tat-duyarlı bölge ye (Transaktivasyon yanıt bölgesi, TAR)6 52 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL bağlanarak hücresel RA polimeraz II nin aktivitesinin çok artmasına neden olur. Bu da viral protein miktarının çoğalması ile sonuçlanır (8,18,30). Diğer düzenleyici protein Rev, viral RA da bulunan Rev e duyarlı element e (RRE) bağlanarak birbirine eklenmemiş RA ların nukleustan çıkarak sitoplazmaya girmelerini ve progeni üretimi için gerekli tam uzunlukta proteinlerin oluşmasını sağlar. Ayrıca hücre döngüsünün erken ve geç aşamalarını kontrol eder (8,18,30). Viral patojenezin önemli bir etkeni olan ef proteini CD4 ve majör doku uyuşması kompleksi (MHC-I) sayısını baskılar. Böylece immün yanıtlardaki normal hücre-hücre etkileşmelerini bozmuş olur. Ayrıca hücre aktivasyon yolaklarını module eder ve partikül enfektivitesini artırır (8,30) Replikasyon HIV in replikasyon döngüsü kompleks ve hem viral hem de konak hücre faktörlerine bağlı çok aşamalı bir işlemdir (30) (Şekil 2). HIV virüsünün vücuttaki hedefi, bağışıklık sisteminde görevli bir tür lenfosit olan T hücreleridir. Bu hücrelerin yüzeyinde bulunan CD4 reseptörü ile HIV lipid membranında bulunan yüzey glikoproteini gp120 arasında kimyasal bir bağ oluşur. Daha sonra gp120, konak hücre yüzeyinde bulunan CCR5 veya CXCR4 koreseptörlerine bağlanır. Lentivirüslerin hücre membranı ile füzyon yapabilmek için fıçı şeklindeki bu kemokin reseptörlerine ihtiyaçları vardır (19,31,32). Koreseptöre bağlanma membran füzyonuna aracılık eden gp120 ve gp41 de bir seri konformasyonel değişikliğe neden olur (33,34). Birkaç gp41 molekülü hidrofobik bir uca sahip sarmal bir yapı oluşturur. Bu uç, hedef hücre membranına penetrasyona izin verir. Virüs zarfı hücre membranına yaklaşır ve füzyon oluşur (8). Füzyon sonucu kapsid hedef hücrenin sitoplazmasına salınır. Kapsid yapısının içerisindeki RT enzimi diploid RA genomunu dsda haline dönüştürmeye başlar. Bunun için önce RA ipliği RT enziminin ribonükleaz H (Raz H) fonksiyonu tarafından degredasyona uğratılır ve DA iplikleri sentez edilir. HIV DA sının her iki ucunda uzun terminal tekrar dizileri (LTR) vardır. LTR ler transkripsiyonu aktive etme yeteneğine sahip hücresel proteinler için bağlanma yöreleri taşır (8,35,36,37,38,39,40). luşan proviral DA konak hücrenin nukleusuna girer ve p17 proteinde bulunan nuklear bir lokalizasyon sinyali (LS), vpr ve integraz enzimi bu taşıma işlemine yardımcı olur. I, önce virüs DA sı içine girerek kademeli bir kesme işlemi yapar ve DA yı konak hücre DA sına kovalan bağlarla birleştirir. Bu işleme entegrasyon adı verilir. Konak hücre DA sına giren HIV DA sı ise provirüs olarak adlandırılır. Provirüs kendi başına replikatiftir. Virüs bu safhaya ulaşırsa7 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, enfeksiyon kalıcıdır. Provirüs bu entegrasyon işlemini gerçekleştirdiğinde yıllarca sessiz kalabilir veya aktif olarak yeni virüsler yapabilir (8,19,40,41,42,43). Provirüs transkripsiyon işlemi sırasında RA molekülleri üretmeye başlar. Daha sonra Tat ve Rev proteinleri sitoplazmadan nukleusa geçer. ukleusta Tat proteininin TAR RA yapısına bağlanması ile viral RA polimeraz aktive olur ve DA yı iki parçaya ayırır. Ayrılanların her biri yeni bir RA oluşturmak için kullanılır. Translasyon esnasında konak hücre sitoplazmasındaki yapılar mra yı protein ve enzimlerin yapımında kullanırlar. Sonuçta MA, CA, C ve p6 proteinlerinden oluşan gag poliprotein prekürsörü, viral enzimler proteaz (PR), RT ve I i kodlayan gag-pol poliprotein prekürsörü ile env glikoprekürsörü (gp160) oluşturulur (8,19,44). luşan bu protein komponentleri ile birlikte viral RA konak hücre membranının içerisinde bir araya gelir. Viral komponentlerin her birinin birleşmesini kontrol eden gag tarafından toplanma yönlendirilir. Virüs partikül üretimi yeni oluşmuş virüsün plazma membranından tomurcuklanması ile tamamlanır (19,28). Viral partikül enfekte konak hücreden dışarı çıktığında proteinleri konak hücre membranından alır. Bunlar partikülün viral zarfı olacaktır. HIV-1 virüsü ile birleşmiş bir hücresel protein olan siklofilin virüsü diğer hücresel bir protein olan tripartit motif protein 5α nın (TRIM 5α) giriş sonrası inhibitör etkisinden korur. Viral döngünün son aşamasında PR, HIV partikül özyapısındaki uzun protein ve enzim zincirlerini keser ve partikül bulaşıcı hale gelir. Bu aşamada HIV partikülü artık olgun hale gelmiştir (8,19). Şekil 2. HIV in replikasyon siklusu: 1. Tutunma, 2. Füzyon (kapsidin soyulması ve nükleokapsidin hücre içine girişi), 3. Revers transkripsiyon, 4. cda sentezi, 5. İntegrasyon (proviral DA oluşumu), 6. mra ve viral RA sentezi, 7. Viral proteinlerin sentezi, 8. Özyapı oluşumu, 9. Salınım. RT (Revers transkriptaz enzimi), I (İntegraz enzimi), PR (Proteaz enzimi)8 54 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL 1.4. Virüs Değişkenliği HIV RT hücresel DA polimerazlara göre yüksek bir hata oranına sahiptir. Bazları sıklıkla uygunsuz birleştirir. RT, diğer normal nükleotidleri de yanlış birleştirebilir; böylece genetik materyal ve virüsün ürettiği proteinler de değişir (8). HIV in replikasyonu sırasında her baz çiftinde 1 adet mutasyon gerçekleşir (45). HIV enfeksiyonu sırasında günde yaklaşık yeni virüs partikülü yapıldığı düşünüldüğünde bu her gün 10 6 mutant virüsün oluştuğunu gösterir. Böylece virüsün farmakolojik metodlardan ve bağışıklık sisteminin savunma mekanizmalarından kurtulabilme yeteneği oluşur. Bu özellik, HIV e karşı etkili bir aşının üretilmesindeki zorlukların da temelini oluşturur (8). HIV de görülen mutasyonların bir diğer nedeni de her virüste iki viral RA nın bulunması ve RA lar arasında gen alışverişinin (rekombinasyon) oluşmasıdır. Bu durum üretici hücredeki farklı provirüslerden kaynaklanabilir (8,46,47) HIV Virüsünün Bulaşma Yolları HIV, genel olarak, 4 vücut sıvısı aracılığı ile bulaşır: Kan, meni, vajinal ve anal sekresyonlar ile anne sütü (Tablo 1). HIV in bulaşması için HIV enfekte bir sıvının enfekte kişiden enfekte olmamış kişiye transferi gerekir. Ancak sıvının enfekte olmamış kişiye dokunması enfekte olmak için yeterli değildir. Çünkü sağlıklı bir deri HIV in vücuda girişini engelleyen mükemmel bir bariyerdir. Enfekte olmayan kişinin derisindeki kesi veya yara yolu ile veya anüs, rektum ve genital bölge gibi mukoz membranlar yolu ile HIV bulaşır (19,48). HIV, tükrük, ter, gözyaşı ve idrarda çok düşük konsantrasyonlarda bulunur veya hiç bulunmaz. Bu nedenle bu sıvılarla temas ile HIV bulaşmaz (19). Ayrıca böcek veya sivrisinek ısırması, enfekte kişi ile dokunma, el sıkışma, kucaklaşma ve konuşma gibi rutin gündelik ilişki ile HIV in bulaşması mümkün değildir. HIV ancak insan vücudunun sağladığı ideal bir çevrede çoğalır. Vücut dışında hayatta kalamaz (19,48). Dünyada HIV in yayılmasını sağlayan en önemli bulaşma yolu heteroseksüel cinsel temastır (>%75) (49). HIV, enfekte kişinin vücut sıvıları (meni, vajinal sekresyonlar ve kan) ve enfekte olmayan kişinin kan veya mukoz membranları arasında doğrudan bir teması içeren cinsel ilişki ile bulaşır (19). HIV enfekte kişiyle cinsel temasın sayısı bulaşmayı etkileyen bir faktördür (50). Tablo 1. HIV bulaşma yolları (49) Bulaşma Yolu Bulaşma Riski (%) Seksüel Parenteral (Kan veya kan ürünleri alan hastalar) 90 Dikey Yasadışı ilaç kullanımı Kaza ile yaralanma 0.29 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, HIV, deriyi delen aletler (ilaç enjektörleri, traş bıçağı, dövme iğneleri veya sünnet aletleri gibi) yoluyla bulaşır (19). Bu bağlamda intravenöz yolla ilaç kullananlar önemli bir risk grubudur. Çünkü bu tür madde bağımlıları kullandıkları enjektörleri paylaşırlar ve birbirlerine virüsü bulaştırırlar (51). Kontamine kan veya kan ürünlerinin hastalara nakli HIV in en kolay bulaşma yoludur (19,50). Ayrıca sağlık bakım ünitelerinde çalışan sağlık personeli de risk altındadır. HIV enfekte iğne veya diğer keskin nesnelerin kaza ile batması sonucu sağlık çalışanlarına HIV bulaşabilir (19,51). Dikey bulaşma yolu olarak da ifade edilen enfekte bir anneden çocuğuna HIV bulaşma riski doğumdan önce veya doğum sırasında %15-25 tir (19). Anne sütündeki yüksek viral yük nedeniyle bu risk emzirilme sırasında artar (18) HIV Enfeksiyonunun Aşamaları ve Semptomları Primer Enfeksiyon HIV, başlangıçta submukozal tabakalardaki makrofaj/dendritik hücreleri enfekte eder; sonra bu hücreler vasıtasıyla replikasyon ve yayılmanın gerçekleşeceği lenf düğümlerine taşınır (8). Virüsün bulaşmasından 2-4 hafta sonra HIV enfekte kişilerin %87 si birkaç gün boyunca grip benzeri semptomlar gösterir. Akut HIV sendromu da denilen bu dönemde karşılaşılan semptomlar, ateş, titremeler, baş ağrısı, gece terlemeleri, kırgınlık, artralji, makulopapular döküntü, myalji, ağız ülserleri, salgı bezlerinde şişme ve farenjittir. Bazen Guillain-Barré sendromu gibi nörolojik komplikasyonlar ve Bell felci görülür. Semptomların çoğu 7-10 gün sonra geçer. Bu aşamada olan hastalar genital sıvılarındaki yüksek HIV miktarı nedeniyle son derece bulaştırıcıdır (19,49) Serokonversiyon Bu dönem, vücudun virüse karşı antikorları üretmeye başladığı süreci ifade eder. Serumda spesifik anti-hiv antikorlarının görülmesi genellikle 6-12 haftalık bir süre içerisinde gerçekleşir. Bazı hastalarda bu süre 6 aya kadar uzayabilir (19,49) Asemptomatik Enfeksiyon Klinik olarak latent dönem olarak da ifade edilen bu aşamada hastalık hiçbir belirti veya semptom göstermez. Bu dönemin süresi değişkendir ve süre kişinin sağlık durumu ve bağışıklık sistem fonksiyonları ile ilişkilidir. HIV enfekte bir kişinin semptom göstermeden geçirdiği süre ortalama 7-8 yıldır. Bazı hastalarda birkaç ay içerisinde semptomlar görülebilirken, bazıları 10 yıldan fazla bir süre semptom göstermez. Klinik semptomların yokluğunda HIV çoğalmaya ve10 56 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL bağışıklık sistemi hücrelerine zarar vermeye devam eder. HIV enfekte bir kişinin vücudundaki HIV düzeyi (Sıklıkla plazmadaki viral yük olarak ifade edilir) CD4+ hücre sayısının azalma hızı ile korelasyon gösterir. Her gün yaklaşık virüs üretilir ve yaklaşık 10 8 lenfosit yıkılır. HIV hastalığının enfeksiyondan şiddetli immün yetersizlik gelişimine kadar olan doğal seyri yavaş bir süreçtir; 10 yıl veya daha uzun bir süreyi kapsayabilir (8,19) İlerlemiş HIV Enfeksiyonu/Klinik AIDS Bağışıklık sistemi fonksiyonlarında şiddetli bir azalma, yoğun HIV replikasyonu, antijen sunumunun durması ve enfeksiyonlara duyarlılığın artması ile karakterize dönemdir (52). ormalde sağlıklı insanları etkilemeyen fırsatçı enfeksiyonlar AIDS li hastalarda bağışıklık sistemlerinin fonksiyonlarını kaybetmesi nedeniyle sıklıkla şiddetli seyreder; bazen de ölümcüldür. Fırsatçı enfeksiyonlar normal bağışıklık sistemine sahip insanlarda hastalığa neden olmayabilen bakteri, mantar veya virüslerin etken olduğu enfeksiyonlardır (19). CD4 hücre sayısı 350/mm 3 olduğunda hasta Mycobacterium tuberculosis, Streptococcus pneumoniae ve varicella zoster virüsü gibi patojenlere duyarlı hale gelir. Genç hastalarda zona gelişebilir. Düşen CD4 hücresi sayısı 200/mm 3 e yaklaştığında tekrarlayan oral ve vajinal kandidoz sorun oluşturmaya ve etkeni Epstein-Barr virüsü olan oral kıllı lökoplaki dilin yan kısımlarında görülmeye başlar. CD4 hücre sayısı 200/mm 3 ün altına düştüğünde PCP yaygın olarak görülür. Ayrıca hastada serebral toksoplazmosis ve özofageal kandidoz gelişebilir. İnsan herpes virüsü 8 in etkeni olduğu AIDS tanımlayıcı en yaygın kötü huylu tümör olan KS görülebilir. CD4 sayısı 100/mm 3 ten daha az olduğunda Cryptococcus neoformans, Penicillium marneffei ve Histoplasma capsulatum un etken olduğu sistemik fungal enfeksiyonlar gelişebilir. En yaygın belirtileri retinit ve kolit olan sitomegalovirüs enfeksiyonu ile ilerleyici multifokal lökoensefalopati (PML), primer merkezi sinir sistemi lenfoması (PCSL) ve AIDS bunamasına neden olan HIV ensefalopatisi gibi nörolojik sorunlar ortaya çıkabilir. En yaygın ikinci AIDS tanımlayıcı kötü huylu tümör olan non- Hodgkin lenfoma görülebilir. Bu kanser türü HIV enfekte kişilerde enfekte olmayanlara göre 100 kat daha yaygındır (49). 2. ATİRETRVİRAL TEDAVİ 2.1. Antiretroviral Tedavi Öncesi Hastaya Yaklaşım İnsan immün yetmezlik virüsü enfeksiyonu tanısı alan her hastanın tam tıbbi öyküsü, fizik muayenesi ve laboratuvar değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu işlemin amacı HIV enfeksiyonunun durumunu ve eşlik eden ko-enfeksiyonun varlığını belirlemektir. Başvuran her yeni hastada istenmesi gereken laboratuvar testleri; HIV antikor testi, CD4 hücre sayısı, plazma HIV RA11 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, düzeyi, tam kan sayımı ve idrar analizidir. Ayrıca kronik enfekte hastalarda tedaviye başlamadan önce direnç testlerinin uygulanması ve cinsel yolla bulaşan hastalık riski taşıyan ya da riskli davranışları bulunan kişilerde Chlamydia trochomatis ve eisseria gonorrhoea testleri yapılması uygundur (53). Tedavi yanıtı için ilk değerlendirmede ve izlemede tedavi öncesi CD4 hücre sayısı ve viral yük bakılmalıdır (54). HIV enfeksiyonunun en önemli özelliklerinden biri, vücudun bağışıklık sisteminde önemli rol oynayan CD4 lenfosit hücrelerinin disfonksiyonu ve sayısının azalmasıdır (55). Viral yük ise kanda bulunan HIV miktarını gösteren bir parametre olup, 1 ml kanda ne kadar HIV olduğunu bildirir. Kanında virüs bulunan fakat HIV miktarı tespit edilemeyecek kadar düşük olan kişide viral yük sıfırdır (55). HIV, enfeksiyonunun ilerleyen dönemlerinde her gün yaklaşık 1 milyar viral partikül dolaşıma katılır. Viral yük ile CD4 lenfosit sayısı arasında tersine bir ilişki vardır. Bağışıklık sisteminde görevli akyuvar hücreleri olan CD4 lenfositlerinin içerisinde HIV bulunması, bu hücrelerin işlev görmesine engel olur. Böylece akyuvar sayısı azalır ve vücut bağışıklık sisteminin normalde kolayca üstesinden gelebileceği enfeksiyonlarla artık savaşamayacak duruma gelir. Böylece bağışıklık sistemi zayıflar ve hasta ölür (56) Antiretroviral Tedavinin Hedefleri Günümüzde antiretroviral tedavi rejimleri ile HIV enfeksiyonu eradike edilemez (57). Antiretroviral tedavi hedefleri; Viral yükü maksimum olarak ve uzun süreli baskılamak, İmmunolojik fonksiyonları korumak ve iyileştirmek, Yaşam kalitesini arttırmak, HIV e bağlı morbidite ve mortaliteyi azaltmaktır (58,59,60) Antiretroviral Tedaviye Başlama Zamanı AIDS göstergesi hastalık hikayesi olan veya HIV enfeksiyonunun ciddi semptomlarını gösteren tüm hastalara CD4 lenfosit sayısından bağımsız olarak antiretroviral tedavi önerilir (61,62,63). HIV enfeksiyonu olan hastalarda tedaviye başlama kriterleri Tablo 2 de gösterilmiştir (64).12 58 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL AIDS göstergesi hastalık veya ciddi semptomlar Tablo 2. HIV enfeksiyonunda tedaviye başlama kriterleri CD4 hücre sayısı Plazma HIV RA düzeyi Öneri Herhangi bir değer Herhangi bir değer Tedavi Asemptomatik CD4 hücre <200/mm 3 Herhangi bir değer Tedavi Asemptomatik CD4 hücre /mm 3 Herhangi bir değer Tedavi hastaya göre değerlendirilmelidir Asemptomatik CD4 hücre >350/mm kopya/ml Çoğu hekim tedavinin ertelenmesini önerirken, bazıları tedavi önerir 2.4. Yüksek Aktiviteli AntiRetroviral Tedavi (HAART) Virüs yükündeki artış ve CD4 sayısındaki azalma HIV enfeksiyonunun progresyonu ile ilişkilidir (65). İlk olarak 1996 yılında uygulanmaya başlanan Highly Active Anti-Retroviral Therapy (Yüksek Aktiviteli AntiRetroviral Tedavi, HAART), bugün HIV enfeksiyonu için standart tedavi haline gelmiştir. HAART, viral yükte belirgin azalmaya ve CD4 hücre sayısının artmasına neden olur (66). HIV enfeksiyonunda antiretroviral tedavinin amaçları yaşam süresini uzatmak ve kalitesini artırmak, HIV enfeksiyonunun etkilerini azaltmak, kilo kaybını durdurmak ya da yavaşlatmaktır. Günümüze kadar HIV enfeksiyonunun biyolojisi ve patogenezi ile ilgili yeni bilgiler kazanılmış ve bu bilgiler ışığında yeni tedavi yaklaşımları gündeme gelmiştir. Verilen tedavinin etkin olup olmadığını anlamak için izlenmesi gereken bazı parametreler vardır. Bunlardan en önemlileri virüs yükündeki azalma (viral RA, proviral DA vb.) ve immün fonksiyonlardaki düzelmedir (CD4 sayısı, β-2 mikroglobulin vb.) (65). Şu anda, HAART ta 7 farklı ilaç sınıfı bulunmaktadır (67): ükleozid Revers Transkriptaz İnhibitörleri (RTİ) RTİ ler, HIV virüsünde bulunan revers transkriptaz enziminin katalitik bölgesi ile etkileşen ilaçlardır (68). Bu grup ilaçlar, 2,3 -dideoksinükleozid (dd) analoglarına sahiptir ve bu ilaçların etki mekanizmaları birbirine benzer. RTİ ler hücre içine alındıktan sonra, 5 -monofosfat (ddmp), 5 -difosfat (dddp) ve 5 -trifosfatlarına (ddtp) dönüşürler. Bu işlem, ddmp nin, normal deoksinükleozit trifosfatın (dtp) kompetitif inhibitörü/alternatif substratı olarak işlev görmesinden önce olur (67). ormal substratın kompetitif bir inhibitörü olarak ddtp, normal substratın DA zinciri ile birleşmesini inhibe eder ve ddmp halinde alternatif bir substrat olarak bu zincire katılır. Böylece13 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, zinciri sonlandırıcı olarak işlev görür (67). Bu etki mekanizması Şekil 3 te AZT için örneklenmektedir (69,70). HIV enfeksiyonlarının tedavisi için onaylanan 7 tane RTİ vardır: Zidovudin (AZT), didanozin (ddl), zalsitabin (ddc), stavudin (d4t), lamivudin (3TC), abakavir (ABC) ve emtrisitabin ((-) FTC) (Şekil 4) (67). Şekil 3. AZT nin etki mekanizması H CH 3 H H H 3 Zidovudin (AZT) H 2 Didanozin (ddl) CH 3 H H H Zalsitabin (ddc) H 2 Stavudin (d4t) H H S H H 2 H 2C H 2C CH CH Lamivudin (3TC) H 2 Abakavir (ABC) F H S Emtrisitabin ((-) FTC) Şekil 4. RTİ lerin kimyasal yapıları14 60 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL ükleotid Revers Transkriptaz İnhibitörleri (trti) trti ler de RTİ ler gibi HIV virüsünde bulunan revers transkriptaz enziminin katalitik bölgesi ile etkileşen ilaçlardır (68). trti sınıfı ilaçlar, RTİ lerden kolayca ayırt edilir; çünkü trti ler nükleotid analoglarıdır. trti ler aktif formun oluşması için sadece iki fosforilasyona ihtiyaç duyarlar. En önemli özellikleri, trti lerin, nükleozid türevleri ile karşılaştırıldığında (AZTMP, ddamp, ddcmp vb.) 3 -terminal uçtan bir defa birleştiğinde bu bileşiklerin yarılmasını daha zor hale getirecek ve hidrolazlar vasıtasıyla parçalanmayacak bir fosfonat grubu taşımalarıdır (67). Bu sınıf ilaçların prototipi tenofovirdir (71). Tenofovirin oral prodrug formu tenofovir disoproksil fumarattır (TDF). TDF (Şekil 5), HIV enfeksiyonlarının tedavisi için sıkça kullanılan ilaçlardan biridir. TDF, 2008 den itibaren kronik hepatit B enfeksiyonlarının tedavisi için de onaylanmıştır (67) on-ükleozid Revers Transkriptaz Enzim İnhibitörleri (RTİ) Bu grup ilaçların kategorize edilen ilk iki sınıfı, kısaca HEPT olarak bilinen 1-[(2- hidroksietoksi)metil]-6-(feniltiyo)timin yapısına sahip bileşikler (72) ile kısaca TIB olarak ifade edilen 4,5,6,7-tetrahidro-5-metilimidazo[4,5,1-jk][1,4]benzodiazepin-2(1H)-on türevleridir (Şekil 6) (73). Bu yapıya sahip bileşiklerin, ilk olarak HIV-1 revers transkriptazın allosterik yöresiyle etkileştiği saptanmıştır. Dolayısıyla bu grup ilaçlar HIV-1 in spesifik inhibitörleri olarak tanınmıştır (74). Şekil 5. TDF nin kimyasal yapısı15 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, H X H R 2 R 1 R X S R R 3 HEPT TIB Şekil 6. HEPT ve TIB nun genel kimyasal yapıları R HEPT ve TIB türevlerinin iki prototipi, emivirin ve tivirapinin (Şekil 7), yapısal özelliklerinde dikkate değer benzerlikler olduğu fark edilmektedir (74). Emivirin ve tivirapin ile yapılan çalışmalar sonucunda nevirapin, delavirdin, efavirenz, etravirin ve rilpivirin gibi farklı ve etkili RTİ grubu ilaçların geliştirilmesi mümkün olmuştur (Şekil 8) (67). S H H H Cl Tivirapin Emivirin Şekil 7. Tivirapin ve emivirinin kimyasal yapıları RTİ grubu ilaçlar, HIV virüsünde bulunan revers transkriptaz enziminin katalitik bölgesine yakın allosterik yöreyle etkileşir (68). RTİ-bağlanma yöresi, substrat (dtp)- bağlanma yöresine uzaysal olarak yakın bir mesafede olduğu için RTİ lerin aktif (katalitik) yöre ile etkileştiği, böylece revers transkriptaz enziminin normal fonksiyonunu bozduğu varsayılabilir. RTİ-bağlanma bölgesi içerisinde RTİ ler ile etkileşen aminoasitler mutasyona yatkın olabilir. Bu durum, aminoasit artıkları lizin (K103) ve tirozin (Y181C) için kanıtlanmıştır (75). Bununla birlikte, daha eski nevirapin gibi RTİ ler ile etravirin ve özellikle rilpivirin gibi daha yeni RTİ ler karşılaştırıldığında, yeni ilaçlar ile ilk kez K103 ve Y181C revers transkriptaz mutantlarına karşı yeterli aktivite sağlandığı gözlenmiştir (76). Rilpivirin, başarılı bir anti-hiv ilaç için tüm gereklilikleri (sentez ve formülasyonun kolay olması, diğer RTİ lere dirençli HIV-1 mutantlarına karşı yüksek etkinlik, oral biyoyararlanım ve uzun süre devam eden aktivite süresi) hemen hemen karşılamaktadır (67).16 62 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL CH 3 H CH 3 H3 C CH 3 CH H S 2 H H evirapin (VP) Delavirdin (DLV) H H H Br Rilpivirin Etravirin H 2 F 3 C Cl H Efavirenz (EFV) Şekil 8. RTİ grup ilaçların kimyasal yapıları Proteaz İnhibitörleri (Pİ) HIV enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılan 10 adet proteaz inhibitörü (Pİ) vardır: Sakuinavir, ritonavir, indinavir, nelfinavir, amprenavir, lopinavir, atazanavir, fosamprenavir, tipranavir ve darunavir. Kumarin iskeleti taşıyan tipranavir dışında bütün Pİ ler peptidomimetik ilkesine dayanır. Bu ilaçlar, normalde HIV proteaz enzimi tarafından açılan ve peptid bağına benzeyen ancak kendisi açılamayan bir hidroksietilen iskeleti taşır. Böylece bu grup ilaçlar HIV proteazın normal fonksiyonunu yerine getirmesini önler; bu sayede prekürsör viral proteinlerin olgun viral proteinlere proteolitik süreci engellenir. Bu gruptan sakuinavir, ritonavir, indinavir, lopinavir ve atazanavir HIV enfeksiyonu tedavisi için sık kullanılan Pİ lerdir (Şekil 9) (77,78) Füzyon İnhibitörleri (Fİ) HIV virüsü, membran zarfındaki gp41 sayesinde normal hücre ile füzyon (kaynaşma) oluşturarak viral RA sını ve viral enzimlerini normal hücreye aktarır. Son yıllarda bu füzyonu engellemek için yapılan çalışmalar sonucu bir füzyon inhibitörü (Fİ), enfuvirtit (Şekil 10),17 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, geliştirilmiştir. Enfuvirtit, 36 aminoasitten oluşan bir polipeptiddir ve viral glikoprotein gp41 in yedili tekrar eden bölgeleri ile halka halka etkileşime girer (79). Bu etkileşmenin bir sonucu olarak, virüs molekülünün dış hücre membranı ile füzyonu bloke edilir. Enfuvirtit, polimerik yapıya sahip tek anti-hiv bileşiktir ve bu nedenle oral yoldan kullanımı yoktur. Günde 2 defa parenteral olarak (subkutan yoldan) enjekte edilmesi gerekir. Bu durum enfuvirtitin uzun süreli kullanımını külfetli ve problemli kılar. Enfuvirtit, ilaç kombinasyon rejimlerinin bir parçası olarak başlıca kurtarma tedavisinde kullanılır (67) Ko-reseptör İnhibitörleri (CRİ) Ko-reseptör inhibitörleri (CRİ), hedef hücrelere girmek için sırasıyla M (makrofaj)-tropik ve T (lenfosit)-tropik HIV soylarınca (genellikle R5 ve X4 soyları olarak ifade edilir) kullanılan koreseptörler CCR5 veya CXCR4 ile etkileşir. Ko-reseptör ile viral glikoprotein gp120 nin etkileşimi, gp120 ile CD4 reseptörü etkileşmesinin ve gp41 ile dış hücre membranının füzyonunun engellenmesine neden olur (80). Şu anda klinik kullanılan tek CRİ ilaç CCR5 antagonisti olan maraviroktur (Şekil 11) (81). CCR5 antagonistleri ile ilgili majör problem, sadece R5 HIV soylarına karşı aktif olmaları ve X4/R5 HIV soylarının karışık popülasyonlarında X4 soylarının seleksiyonunu stimüle etmeleridir. İdeal olan, bir CCR5 antagonistinin hem X4 hem de R5 HIV soylarını bloke edecek şekilde bir CXCR4 antagonisti ile kombine edilebilmesidir. Çok kuvvetli ve spesifik CXCR4 antagonisti, AMD3100 (Şekil 12) tanımlanmıştır; ancak bu bileşik oral yoldan kullanılamamaktadır (82) İntegraz İnhibitörleri (İİ) Yeni anti-hiv bileşiklerin geliştirilmesinde integraz enzimi yıllardır potansiyel bir hedef olarak görülmesine rağmen, klinik kullanım için lisanslı ilk integraz inhibitörü (İİ), raltegravir (Şekil 13), 2007 yılında onaylanmıştır. HIV integraz enzimi esasen 3 -işlemi ve iplik transferi olmak üzere iki önemli katalitik fonksiyona sahiptir. Raltegravir iplik transfer reaksiyonunu hedefler. Halen klinik araştırma safhasında olan elvitegravir (Şekil 13) de etkisi bu şekilde gösterir (83,84,85).18 64 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL Şekil 9. Pİ lerin kimyasal yapıları19 Ankara Ecz. Fak. Derg., 38 (1) 47-78, Raltegravir, günde iki kez alınması gereken bir ilaçtır. Şu anda Faz III denemeleri yapılan elvitegravir ise oral yoldan günde 1 kez kullanılabilmektedir. Elvitegravirin, HIV enfekte hastalarda viral yüklemeyi azaltmada son derece etkili olduğu kanıtlanmıştır (83,84,85). Şekil 10. Enfuvirtitin kimyasal yapısı F F H H H Şekil 11. Maravirokun kimyasal yapısı H H H H H H Şekil 12. AMD3100 ün kimyasal yapısı20 66 Eser Eren SULUKA, Kaan KÜÇÜKĞLU, H. İnci GÜL H H H H H F F H Raltegravir Şekil 13. Raltegravir ve elvitegravirin kimyasal yapıları Cl Elvitegravir 2.5. Antiretroviral Tedavide Kullanılan Rejimler HAART tedavisinde uygun tedavi rejimlerini seçerken aşağıdaki faktörler dikkate alınır: İlaç formülasyonu yoğunluğu, özellikle sabit doz kombinasyonlarının etkinliği, Ürün ve önerilen doz için, ulusal ilaç düzenleyici otoriteler tarafından ruhsat verilmesi, Toksisite profili, Laboratuvar izleme şartları, Fırsatçı enfeksiyonlar (Hepatit B, vb.), Doğum potansiyeli olan ya da hamile kadınların özel durumları, Maliyet ve etkinlik. Günümüzde antiretroviral tedavide WH tarafından önerilen birinci ve ikinci basamak olmak üzere iki tane rejim bulunmaktadır (86) Birinci Basamak Rejim Birinci Basamak Rejimlerinde Kullanılan RTİ ler Lamivudin (3TC), emtrisitabin (FTC), zidovudin (AZT), tenofovir disoproksil fumarat (TDF), abakavir (ABC) ve stavudin (d4t) (86) Birinci Basamak Rejimlerinde Kullanılan RTİ ler evirapin (VP) ve efavirenz (EFV) (86) Standart Birinci Basamak Rejimi WH, yetişkin ve genç hastalar için standart birinci basamak rejiminin 2 RTİ + 1 RTİ ya da 1 trti + 1 RTİ + 1 RTİ olduğunu önermeye devam etmektedir. Bu öneri, klinik deneyimler ve fizibilite programları ile onaylanmıştır. Söz konusu ilaç gruplarına dayalı rejimler, ikinci basamak rejimlerine göre genellikle daha ucuz, etkili ve geniş formülasyona sahiptir (Şekil 14) (87). Daha göster
HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ Dr. Hayat Kumbasar Karaosmanoğlu Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Sunum Planı HIV in morfolojik ve Detaylı REHBERLER: TEDAVİYE NE ZAMAN BAŞLAMALI? Dr. Behice Kurtaran Ç.Ü.T.F. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD
REHBERLER: TEDAVİYE NE ZAMAN BAŞLAMALI? Dr. Behice Kurtaran Ç.Ü.T.F. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD 1 2 3 4 ANTİRETROVİRAL TEDAVİ HIV eradiksayonu yeni tedavilerle HENÜZ mümkün değil Detaylı Arşiv Kaynak Tarama Dergisi
Arşiv Kaynak Tarama Dergisi Archives Medical Review Journal AİDS Tedavisinde Tenofovir Disoproksil Fumarat Tenofovir Disoproxil Fumarate in the Treatment of AIDS Kübra Kurt 1, Lale Dönbak 1, Ahmet Kayraldız Detaylı D Vitaminin Relaps Brucelloz üzerine Etkisi. Yrd.Doç.Dr. Turhan Togan Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
D Vitaminin Relaps Brucelloz üzerine Etkisi Yrd.Doç.Dr. Turhan Togan Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bruselloz Brucella cinsi bakteriler tarafından primer olarak otçul Detaylı Hepatit B ile Yaşamak
Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri Detaylı HIV/AIDS Türkiye de Mevcut Durum. Dr. M. Arzu YETKİN Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi
HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi Detaylı Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER
Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Virüslere Giriş Virüsler genellikle ökaryotlardan ve prokaryotlardan çok daha küçük moleküllerdir. Genellikle enfeksiyon yeteneği olan Detaylı HİV virüsü; AİDS hastalığı; Human İmmunodeficiency Virüs; Acquired İmmunodeficiency Syndrome; Edinsel İmmün Yetmezlik Sendromu.
HİV ve AİDS HİV virüsü; AİDS hastalığı; Human İmmunodeficiency Virüs; Acquired İmmunodeficiency Syndrome; Edinsel İmmün Yetmezlik Sendromu. HİV virüsünün neden olduğu bulaşıcı hastalıktır. İmmün sistemi Detaylı VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK
VİROLOJİYE GİRİŞ Dr. Sibel AK Bugün; Virüs nedir? Virüslerin sınıflandırılması Virüsler nasıl çoğalır? Solunum yoluyla bulaşan viral enfeksiyonlar Gıda ve su kaynaklı viral enfeksiyonlar Cinsel temas yoluyla Detaylı TRANSFÜZYONLA BULAŞAN HASTALIKLAR TARAMA TESTİYAPILANLAR: HEPATİTLER VE HIV
TRANSFÜZYONLA BULAŞAN HASTALIKLAR TARAMA TESTİYAPILANLAR: HEPATİTLER VE HIV Doç. Dr. Mustafa GÜL Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı 1 Sunum Planı Transfüzyonla Detaylı HIV ENFEKSİYONUNDA GÜNCEL DURUM Tanı ve direnç testleri
HIV ENFEKSİYONUNDA GÜNCEL DURUM Tanı ve direnç testleri Doç.Dr.Gürdal YILMAZ KTÜ Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD TRABZON Aralık 2015 Amaç HIV de tanı testleri ve antiviral Detaylı Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D
Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D 1 Enfeksiyonun Özgül Laboratuvar Tanısı Mikroorganizmanın üretilmesi Mikroorganizmaya Detaylı TAKİP VE TEDAVİDE SORUNLAR. Dr. Fatma Sargın İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi
TAKİP VE TEDAVİDE SORUNLAR Dr. Fatma Sargın İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi AntiRetroviral Tedaviden (ART) Önce AIDS Fırsatçı enf.lar HIV Ölüm AntiRetroviral Tedaviden Detaylı Klinisyen gözü ile HIV
Klinisyen gözü ile HIV Prof. Dr. Volkan Korten Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hast. ve Klin. Mikrobiyoloji AD Yılda 250.000 kayıp / Güney Afrika Cum. Trends in Age-Adjusted* Rates of Death Detaylı PERSONEL YARALANMALARI İZLEM TALİMATI
HIV ve HCV KOİNFEKSİYONU OLGU SUNUMU Dr. Ziya Kuruüzüm DEÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD 14.03.2013, Kervansaray Lara Otel, Antalya Olgu Erkek, 44 yaşında, bekar On yıl önce, yurt Detaylı Güncel Rehberler Işığında Antiretroviral Tedavi
Güncel Rehberler Işığında Antiretroviral Tedavi Dr. Birgül Mete İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D. Rehberler DHHS (Departement of Human and Health Services) Detaylı DOĞUMHANE ARIYOR! Muzaffer Fincancı
DOĞUMHANE ARIYOR! Muzaffer Fincancı - Alo? Doğumhaneden arıyorum. Enfeksiyon Hastalıkları? - Buyrun, benim. - Bize sancıları başlamış bir gebe geldi. HIV pozitif olduğunu söylüyor. Ne yapalım? Ne yanıt Detaylı Hepatit C ile Yaşamak
Hepatit C ile Yaşamak NEDİR? Hepatit C kan yoluyla bulaşan Hepatit C virüsünün(hcv) neden olduğu bir karaciğer hastalığıdır. 1 NEDİR? Hepatit C virüsünün birçok türü (genotipi ) bulunmaktadır. Ülkemizde Detaylı Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER
* Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Bitki nüklear, mitokondriyal ve kloroplast DNA'ları *Burada yer alan bugünkü bilgilerimizin çoğu, moleküler evrim mekanizması ve oranları kullanılarak Detaylı START Çalışmasının Sonuçları: Antiretroviral Tedavide Yeni Bir Dönem mi Başlıyor?
START Çalışmasının Sonuçları: Antiretroviral Tedavide Yeni Bir Dönem mi Başlıyor? Dr. Sabri Atalay İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği KLİMİK Detaylı RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ
RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir. Detaylı Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı
* VİRAL V HEPATİTLERDE TLERDE SEROLOJİK/MOLEK K/MOLEKÜLER LER TESTLER (NE ZAMANHANG HANGİ İNCELEME?) *VİRAL HEPATİTLERDE TLERDE İLAÇ DİRENCİNİN SAPTANMASI *DİAL ALİZ Z HASTALARININ HEPATİT T AÇISINDAN Detaylı REHBERLER EŞLİĞİNDE HIV İNFEKSİYONLU HASTA YÖNETİMİ
ANKEM erg 2014;28(Ek 2):142-146 REHBERLER EŞLİĞİNE HIV İNFEKSİYONLU HASTA YNETİMİ Bilgül METE İ. Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim alı, İSTANBUL bigimete@yahoo.com Detaylı Sağlık Çalışanlarının HIV Enfeksiyonundan Korunması ve Kontrolü
Sağlık Çalışanlarının HIV Enfeksiyonundan Korunması ve Kontrolü Dr. Deniz Gökengin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Riskli temas Perkütan yaralanma Detaylı İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri. Blood Reviews (2008) 22, 261
İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri Blood Reviews (2008) 22, 261 Onkojenik viruslar Annu. Rev. Pathol. Mech. Dis. 2014.9:49 EBV Doğada çok yaygın İnsan Detaylı Tarifname AİDS'İN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON. Buluş, aids'in tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir.
1 Tarifname AİDS'İN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, aids'in tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu 1 Günümüzde AIDS ya da EBES, HIV Detaylı HERPES SIMPLEKS VİRUS
HERPES SIMPLEKS VİRUS HERPESVİRUSLAR 150-200nm büyüklükte İkosahedral yapılı Genom çift iplikli lineer DNA Kapsit 162 kapsomerden yapılı Kapsit amorf yapılı tegüment ile çevrili Zarflı virus. Lipit ve Detaylı BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ
BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ GENETİK MATERYALLER VE YAPILARI HER HÜCREDE Genetik bilgilerin kodlandığı bir DNA genomu bulunur Bu genetik bilgiler mrna ve ribozomlar aracılığı ile proteinlere dönüştürülür Detaylı ANTİRETROVİRAL TEDAVİ: DİRENCİN MOLEKÜLER TANISI VE KLİNİK YANSIMALARI
ANKEM Derg 2014;28(Ek 2):150-154 ANTİRETROVİRAL TEDAVİ: DİRENCİN MOLEKÜLER TANISI VE KLİNİK YANSIMALARI Kenan MİDİLLİ İ. Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, İSTANBUL kmidilli@gmail.com Detaylı Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir?
Suçiçeği Nedir? Su çiçeği varisella zoster adı verilen bir virüs tarafından meydana getirilen ateşli bir enfeksiyon hastalığıdır. Varisella zoster virüsü havada 1-2 saat canlı kalan ve çok hızlı çoğalan Detaylı Türkiye deki HIV Genotip Dağılımı ve İlaç Direnci Durumu
Türkiye deki HIV Genotip Dağılımı ve İlaç Direnci Durumu Doç.Dr.Murat Sayan Merkez Laboratuvarı PCR Birim Sorumlusu Öğretim Üyesi HIV/AIDS Sempozyumu 26-27 Kasım 2011 Antakya HIV genotipleme ve subtiplemede Detaylı HIV/AIDS ART BAŞLAMA KRİTERLERİ VE UYGULANMASI Uzm. Dr. Şebnem n m Eren Ankara Numune Eğit ve Araş Hastanesi 1. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği AMAÇ YAŞAMI UZATMAK SAĞLIKLI VE KALİTELİ BİR YAŞAM SAĞLAMAK Detaylı KLL DE. kları ABD Hematoloji BD Bursa
KLL DE İNFEKSİYON YÖNETİMİ Dr. Rıdvan R ALİ Uludağ Üniversitesi Tıp T p Fakültesi İç Hastalıklar kları ABD Hematoloji BD Bursa KLL ile ilişkili bilgilerimizde önemli değişiklikler iklikler söz s z konusu Detaylı Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi?
GEBELİKTE HEPATİT Gebelik ve hepatit Gebelik ve hepatit iki ayrı durumu anlatır. Birincisi gebelik sırasında ortaya çıkan akut hepatit tablosu, ikincisi ise kronik hepatit hastasının gebe kalmasıdır. Her Detaylı CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ
CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ Emine Yeşilyurt, Sevgi Özyeğen Aslan, Ayşe Kalkancı, Işıl Fidan, Semra Kuştimur Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Detaylı SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI
Dok No: ENF.TL.15 Yayın tarihi: NİSAN 2013 Rev.Tar/no: -/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:Sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları tehlikeler ve meslek risklerine karşı korumak. 2.0 KAPSAM:Hastanede Detaylı Kazanılmış Bağışıklık Eksikliği Sendromu
AIDS EĞİTİMİ Acquired Immune Deficiency Syndrome Kazanılmış Bağışıklık Eksikliği Sendromu AIDS Tüm Dünyayı Tehdit Ediyor. Tanzanya da AIDS yetimleri AIDS Nedir? AIDS, bulaşıcı ve ölümcül bir hastalıktır. Detaylı Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi HIV infeksiyonlu hastalarda tüberküloz sıklığı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi 212 HIV infeksiyonlu hasta - 8 Akciğer tüberkülozu - 4 Detaylı AIDS Dinle, Öğren, Yaşa! Sözünde Dur AIDS i Durdur AIDS e Sırtını Dönme
AIDS Dinle, Öğren, Yaşa! Sözünde Dur AIDS i Durdur AIDS e Sırtını Dönme 1 2 AIDS 3 AIDS İlk defa 1981 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde bir grup homoseksüel erkekte ve Haiti'den gelen göçmenlerde Detaylı Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın
Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir. Detaylı HIV/AIDS OLGULARINDA ANTİRETROVİRAL TEDAVİYE VİROLOJİK VE İMMÜNOLOJİK YANITIN DEĞERLENDİRİLMESİ*
Araştırma ANKEM Derg 211;25(4):215-219 doi:1.5222/ankem.211.215 HIV/AIDS OLGULARINDA ANTİRETROVİRAL TEDAVİYE VİROLOJİK VE İMMÜNOLOJİK YANITIN DEĞERLENDİRİLMESİ* Aysel KOCAGÜL ÇELİKBAŞ 1, Nurcan BAYKAM Detaylı FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi
FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi Prof. Dr. Volkan Korten Marmara Üniversitesi Tıp T p Fakültesi İnfeksiyon Hastalıklar kları ve Klinik Mikro. ABD. Risk? Başlangıç tedavisine yanıtsızlık değil. Ciddi Detaylı Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN
Viral Salgınların Araştırılması Sekans Temelli Genotiplendirme Yöntemleri Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Genotipleme Genomun genetik karakterizasyonu Bir bireyi/suşu, diğerlerinden ayıran mutasyonları (nt dizisi Detaylı VİRAL HEPATİTLER 5. Sınıf Entegre Ders. Prof. Dr. Fadıl VARDAR Prof. Dr. Sema AYDOĞDU
VİRAL HEPATİTLER 5. Sınıf Entegre Ders Prof. Dr. Fadıl VARDAR Prof. Dr. Sema AYDOĞDU Kronik Viral Hepatitler Sporadik Enfeksiyon ENDER HBV HCV HDV Ulusal Aşılama Programı Erişkinlerin Sorunu HFV, HGV, Detaylı VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480)
VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480) CMV PCR Tanı Kiti Cytomegalovirus un Konvensiyonel PCR yöntemiyle tanınması. HHV-5 olarak da bilinen Sitomegalovirüs, herpes virus ailesinin bir üyesidir. Oldukça sık görülen Detaylı Dr Bahadır Ceylan. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji HIV EPİDEMİYOLOJİSİ
Dr Bahadır Ceylan Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji HIV EPİDEMİYOLOJİSİ -% 95 düşük-orta gelirli ülkede -% 50 kadın -2.5 milyon < 15 yaş 1990 dan Detaylı İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği, İzmir
İnfeksiyon Dergisi (Turkish Journal of Infection) 2006; 20 (3): 207-217 ANTİRETROVİRAL TEDAVİ ANTIRETROVIRAL TREATMENT Nesrin TÜRKER Bahar ÖRMEN İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İnfeksiyon Detaylı MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015
Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum Detaylı HBV ve Gebelik. Piratvisuth T. Optimal management of HBV during pregnancy. Liver International 2013; 188-194.
Uz. Dr. Ali ASAN HBV ve Gebelik Dünyada 350-400 milyon kişi hepatit B ile kronik olarak infekte Bunların yaklaşık %50 si infeksiyonu perinatal yolla alıyor Doğurganlık yaşındaki kadınlar HBV bulaşı açısından Detaylı HİV TESTİ. ELİSA ve Western blot HİV testleri; HİV testi ne için yapılır? ELİSA pozitifliği ne anlama gelir? ELİSA negatifliği ne anlama gelir?
HİV TESTİ ELİSA ve Western blot HİV testleri; Human immunodeficiency virus yani HİV virüsü kan yoluyla bulaşarak immün sistemin çalışmasını bozar ve AİDS ( Adult İmmune Deficiency Senrome ) denen hastalığa Detaylı BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ
BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ Celal Bayar Üniversitesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı-MANİSA Bazal Hücreli Kanser (BCC) 1827 - Arthur Jacob En sık rastlanan deri kanseri (%70-80) Açık Detaylı HIV/AIDS li 36 Olgunun Retrospektif Analizi
Özgün Araşt rma / Original Article 11 HIV/AIDS li 36 Olgunun Retrospektif Analizi Retrospective Analysis of 36 HIV/AIDS Cases Selçuk Kaya, Gürdal Yılmaz, Şükrü Erensoy, Mustafa Arslan, İftihar Köksal Karadeniz Detaylı Doripenem: Klinik Uygulamadaki Yeri
SİTOMEGALOVİRUS (CMV) Prof. Dr. Seyyâl ROTA Gazi Ü.Tıp Fakültesi LOW SYSTEMIC GANCICLOVIR EXPOSURE AND PREEMPTIVE TREATMENT FAILURE OF CYTOMEGALOVIRUS REACTIVATION IN A TRANSPLANTED CHILD J Popul Ther Detaylı İnfluenza virüsünün yol açtığı hastalıkların ve ölümlerin çoğu yıllık grip aşıları ile önlenebiliyor.
Her yıl milyonlarca kişiyi etkileyen bir solunum yolu enfeksiyonu olan grip, hastaneye yatışı gerektirecek kadar ağır hastalık tablolarına neden olabiliyor. Grip ve sonrasında gelişen akciğer enfeksiyonları Detaylı Isırıkla İlgili Literatür İncelemesi
Isırıkla İlgili Literatür İncelemesi Prof. Dr. Tuna DEMİRDAL İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları AD, SB Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kliniği, İzmir Avcılarda Detaylı SINIR DEĞERLER NE ÖNERİLİR? Düzen Laboratuvarlar Grubu
SEROLOJİK TANIDA SINIR DEĞERLER NASIL DEĞERLENDİRİLİR? NE ÖNERİLİR? Dr. Tutku TANYEL Dr. Tutku TANYEL Düzen Laboratuvarlar Grubu Şüpheli ilişkimin üzerinden 5 gün geçti acaba ne testi yaptırsam HIV bulaşıp Detaylı PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları
PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Perinatal dönemde herpesvirus geçişi. Virus Gebelik sırasında Doğum kanalından Doğum Detaylı UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011
UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 AIDS Epidemisinin Küresel Özeti 2010 HIV ile yaşayan sayısı Toplam Yetişkin Kadın Çocuk ( Detaylı Hepatit B Hasta Takibi Nasıl Yapılmalı?
Hepatit B Hasta Takibi Nasıl Yapılmalı? Yrd. Doç. Dr. Kaya Süer Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Sunum Planı Giriş HBsAg Pozitifliği Kronik Hepatit Detaylı Turkish. HIV E KARŞI KOMBİNE İLAÇ TEDAVİSİ (Combination Therapy Against HIV) Hasta bilgilendirilmesi
Turkish HIV E KARŞI KOMBİNE İLAÇ TEDAVİSİ (Combination Therapy Against HIV) Hasta bilgilendirilmesi Debbie van der Meijden Iman Padmos Nisan 2003 Yayım bilgileri Sorumluluk Bu broşür Debbie van der Meijden Detaylı Hasta kişi ile cinsel temas, Gebelerde anneden bebeğe geçiş ( konjenital Sifilis ), Kan teması ile bulaşır.
SİFİLİS Frengi; Lues; Sifilis cinsel yolla bulaşan bulaşıcı mikrobik enfeksiyon hastalığıdır. Tedavi edilmez ise beyin, sinir, göz ve iç organlarda ciddi hasarlar yaparak ölüme neden olur. Sifilis Treponema Detaylı Pandemik İnfluenza A H1N1 ve Korunma Yolları
15.10.2009 Pandemik İnfluenza A H1N1 ve Korunma Yolları Doç. Dr. Önder Ergönül Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Influenza A Virüsleri: sleri:1889-19771977 Detaylı GİRİŞ. Kan dolaşımı enfeksiyonları (KDE) önemli morbidite ve mortalite sebebi. ABD de yılda 200.000 KDE, mortalite % 35-60
Dr. Tolga BAŞKESEN GİRİŞ Kan dolaşımı enfeksiyonları (KDE) önemli morbidite ve mortalite sebebi ABD de yılda 200.000 KDE, mortalite % 35-60 Erken ve doğru tedavi ile mortaliteyi azaltmak mümkün GİRİŞ Kan Detaylı VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ
Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Detaylı Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar
Verem Haftası etkinlikleri çerçevesinde Akkuş İlçe Sağlık Grup Başkanımız Dr. Mustafa AKDOĞAN 18/01/2010 tarihinde ilçemizde çalışan din adamları ve halka yönelik verem hastalığı ile ilgili çeşitli bilgiler Detaylı Türkiye'de Saptanan HIV-1 CRF06_cpx (Komplex Rekombinant) Subtipinin Moleküler Karakterizasyonu
Türkiye'de Saptanan HIV-1 CRF06_cpx (Komplex Rekombinant) Subtipinin Moleküler Karakterizasyonu Murat Sayan* 1, Bahar Örmen 2, Nesrin Türker 2 1 Kocaeli Üniversitesi, Araştırma ve Uygulama Hastanesi, Merkez Detaylı Hematolog Gözüyle Fungal İnfeksiyonlara Yaklaşım. Dr Mehmet Ali Özcan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı İzmir-2012
Hematolog Gözüyle Fungal İnfeksiyonlara Yaklaşım Dr Mehmet Ali Özcan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı İzmir-2012 Nötropenik hastalarda fungal infeksiyonlar Nötropeni invaziv Detaylı 3. Basamak Bir Hastanede Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Hepatit C Hakkında Bilgi Düzeyi ve Hepatit C Enfeksiyonu Olan Hastalara Karşı Tutumlarının
3. Basamak Bir Hastanede Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Hepatit C Hakkında Bilgi Düzeyi ve Hepatit C Enfeksiyonu Olan Hastalara Karşı Tutumlarının Değerlendirilmesi DR PıNAR KORKMAZ D U MLUPıNAR Ü N Detaylı Kapadokya Bölgesinde Takip Edilen HIV/AIDS Hastalarının Epidemiyolojik ve Klinik Özellikleri: 18 Yıllık Deneyim
Özgün Çalışma/Original Article Mikrobiyol Bul 2011; 45(1): 125-136 Kapadokya Bölgesinde Takip Edilen HIV/AIDS Hastalarının Epidemiyolojik ve Klinik Özellikleri: 18 Yıllık Deneyim Epidemiological and Clinical Detaylı T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VEREM (TÜBERKÜLOZ) NEDİR? Verem hastalığı; verem mikrobunun solunum yolu ile alınmasıyla oluşan bulaşıcı bir Detaylı Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri
Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Sağlık kuruluşları hizmet, eğitim, araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü kompleks yapılardır. Bu nedenle, sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları Detaylı FEN TEDAVİSİNDE GENEL ANTİBİYOTERAPİ EĞİLİMİ
FEN TEDAVİSİNDE GENEL ANTİBİYOTERAPİ EĞİLİMİ Prof. Dr. Esin ŞENOL Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Fen Antibiyotik Kullanımında Yeni Karşılaşılan Problemler Detaylı Tarifname P53 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR FORMÜLASYON
1 Tarifname P3 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, p3 aktivasyonu vesilesi ile anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon Detaylı SOLİT ORGAN TRANSPLANTASYONU ve BK VİRUS ENFEKSİYONLARI Doç. Dr. Derya Mutlu Güçlü immunsupresifler Akut, Kronik rejeksiyon Graft yaşam süresi? Eskiden bilinen veya yeni tanımlanan enfeksiyon etkenleri: Detaylı İntegraz İnhibitörlerinin Tedavideki Yeri ve Önemi
İntegraz İnhibitörlerinin Tedavideki Yeri ve Önemi Dr. Dilara İnan 14.05.2016 EKMUD, Antalya TK/DLG/0017/16 HIV Tedavisi Mevcut ilaçların majör hedefi: Reverz transkriptaz inhibitörleri (RTI) Nükleozid/nükleotid Detaylı HEPATİT A MİKROBİYOLOJİ EPİDEMİYOLOJİ. Dr. Asım ÜLÇAY
TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ KLİNİK Bağışıklık sistemi sağlam kişilerde akut infeksiyon Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde akut infeksiyon veya Detaylı DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMALARI VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMALARI VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER Hastanelerde Hastaneler enfeksiyon etkenleri bakımından zengin ortamlar Sağlık personeli kan yolu ile bulaşan hastalıklar açısından yüksek Detaylı Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma Ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi EKK KAYA SÜER
Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma Ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi EKK KAYA SÜER Sağlık Çalışanlarında İnfeksiyon Riski: Kan yoluyla bulaşan hastalıklar Hepatit B, Hepatit C, HIV, Hepatit Detaylı HBV Reaktivasyonunda Rehber Önerileri
HBV Reaktivasyonunda Rehber Önerileri Dr. Orhan YILDIZ Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D. e-mail: oyildiz@erciyes.edu.tr Lok AS, et al. Hepatology. Detaylı Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş
Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Sunum Akışı DNA replikasyonu Telomer Telomeraz Telomeraz eksikliğinde görülen hastalıklar Detaylı Hepatit B Virüs Testleri: Hepatit serolojisi, Hepatit markırları
HEPATİT B TESTLERİ Hepatit B Virüs Testleri: Hepatit serolojisi, Hepatit markırları Hepatit B virüs enfeksiyonu insandan insana kan, semen, vücut salgıları ile kolay bulaşan yaygın görülen ve ülkemizde Detaylı HIV İnfeksiyonu ve AIDS
HIV İnfeksiyonu ve AIDS Dr. Recep ÖZTÜRK İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı ozturkrecep@superonline.com HIV infeksiyonu AIDS İmmun sistemin enfeksiyonudur Detaylı Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran
Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre Detaylı Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke
Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 12/o4/2014 Akılcı antibiyotik kullanımı Antibiyotiklere Detaylı MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)
MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma Detaylı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı
Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç Detaylı Gebede HSV İnfeksiyonu. Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü
Gebede HSV İnfeksiyonu Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü Olgu 14 günlük, erkek bebek Şikayeti: Sol kol ve bacakta kasılma, emmeme Hikaye: Detaylı KADIN VE HIV. Deniz Gökengin. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı
KADIN VE HIV Deniz Gökengin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı SA 25 yaşında evli kadın 2005 yılında HIV tanısı almış Kocası HIV (-) Asemptomatik Detaylı Olgu sunumu. Dr. Meltem Arzu Yetkin Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Dr Aliye Baştuğ'a teşekkürlerimle
Olgu sunumu Dr. Meltem Arzu Yetkin Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dr Aliye Baştuğ'a teşekkürlerimle Hasta. 38y, E, serbest meslek, Artvin-Gürcistan 3 yıl önce beraber yaşadığı kişinin HIV(+) olduğunu Detaylı Genital Siğiller Risk Faktörler: Belirtiler:
HPV ( Human Papilloma virus) 60 tan fazla virüse verilen ortak addır. Bu virüsler vücudun herhangi bir yerinde siğillere sebep olabilirler.ancak bazıları cinsel yola bulaşır ve condyloma acuminata veya Detaylı Kanser Tedavisi: Günümüz
KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve Detaylı KRONİK BÖBREK HASTASINDA (HBV) TEDAVİ PROTOKOLU NASIL OLMALIDIR?
KRONİK BÖBREK HASTASINDA (HBV) TEDAVİ PROTOKOLU NASIL OLMALIDIR? Dr. Ziya Kuruüzüm DEÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD 07.09.2013, UVHS, Güral Sapanca Otel, Sakarya Kronik böbrek hastası Detaylı Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak
Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan, Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim