Bombus Arisina Talep Giderek Artiyor
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Ögretim Üyesi Prof. Çetin Firatli'dan edinilen bilgiye göre, kaynagi Iç Ege olan ''bombus'' arilarinin ''terrestris'' cinsi, Hollanda ve Belçika'daki firmalar tarafindan islah edilip islenerek, kislama, kis uykusuna çekilme özellikleri kirildi. 4-5 derece sicakliklarda uçabilen, 7-8 derece sicakliklarda çalisabilen bu arilar, Bati'da yaygin olarak serada sebze üretiminde kullanilmaya baslandi.
Prof. Çetin Firatli'nin verdigi bilgiye göre, bombuslar, 4-5 derecede uçabilse de, bu sicaklikta sebzelerin döllenmesinde etkili olamadigi için, üretici yine de hormon kullanmak durumunda kaliyor.
Bombuslar, 7-8 derece sicakliktan itibaren dogal döllemede etkili oldugu için hormona alternatif olabiliyor. Ancak, bu arilarin kullanimi için seralarda isi kontrolü sart. Isi kontrolü yapilmadigi ve sicakligin 7-8 derecenin altinda oldugu dönemlerde, üretici, domates, kabak ve patlican üretiminde hormon kullanmak zorunda.
Çok daha yüksek sicaklikta etkili olan bal arilari 2-3 km alanda, bombuslar ise yabani olmalarina ragmen seralarda, dar alanlarda çalisabiliyor. Insanlara karsi daha yumusak olan bombuslar, bal arilarinin tersine domatesi seviyor ve bu bitki üzerinde çok etkili oluyor.
Türkiye'de halen, biri ithalata dayali iki firma, bombus arisi tedarik ediyor. Yilda 15 bin-25 bin koloni bombus arisi ithal edildigi, kullanildiktan sonra bunlarin dogaya saliverildigini belirten Prof. Firatli, bunun gen kirliligine neden olabilecegini kaydederek, su bilgiyi verdi:
''Batida bombus arisi bir hizmet olarak seracilara veriliyor.
Üretici, sirketten belli sayida ari kolonisi siparis ediyor. Sirket belirlenen sürede belirtilen miktarda ariyi getirip, 8 hafta sonra, dölleme islemi bitince tekrar topluyor. Sirket, bu koloniyi yenileyip yeniden üretime sunuyor. Türkiye'de ise ithal edilen bombus arilari, seradaki üretim dönemi bitince dogaya saliveriliyor. Bu arilar dogadaki diger bombus cinsi arilarla birlestigi için, dogal gen kaynaklari kirlenmis, bozulmus oluyor.'' Verilen bilgiye göre, bombus arisi üretimi dünyada da hemen hemen tekel durumunda ve Belçika, Hollanda, Ispanya ve Italya'daki toplam 4-5 firma tarafindan gerçeklestiriliyor.
Türkiye'de Hollanda baglantili Koppert adli firma, hem yurtiçinde üretim hem ithalat, Biobest adli firma da Belçika baglantili ithalat yapiyor. AÜ Ziraat Fakültesi ve KOSGEB destegi ile bir firma, Ürün Tarim Ltd. Sti, gelecek yil sektöre girmeye hazirlaniyor. Italyan teknolojisi ile Türkiye'de islah edilmis bombus üretmeye hazirlanan Ürün Tarim'in sahibi Kürsat Atli, bu yil Türkiye'de yaklasik 25 bin koloni bombus ithal edilerek seralarda kullanildigini tahmin ettiklerini belirterek, hormona duyulan tepki nedeniyle gelecek yil bu rakamin 35-40 bin koloniye ulasmasini beklediklerini söyledi.
Içinde 50-80 ari olan her bir kolonisinin maliyeti 80-100 dolar olan bombus arisinin, ancak belli büyüklükteki isletmelerde kullanilabildigini vurgulayan Atli, seracilikta yüzde 5 olan bombus kullaniminin, muhtemelen gelecek yillarda yüzde 50'ye kadar çikabilecegine isaret etti.
Bombus arilari ile üretilen domateste üretimin ve kalitenin daha iyi oldugunu, bu nedenle hormon fiyatlari arttikça üreticinin buna yönelecegini vurgulayan Atli, ari kullanimi halinde arilari öldürmeyen ilaçlarin kullaniminin da zorunlu hale geldigini ve böylece ilaç kalintisi riskinin azalacagina dikkati çekti.
Dünyadaki firmalar, düsük isilarda da uçabilen bu arilari islah edip, kis uykusuna yatmasini engelliyor, böylece bu arilarla düsük isilarda da üretimin devam etmesini sagliyor.
AÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölüm Baskani Prof. Dr. Sebnem Ellialtioglu da, domates, kabak ve patlican disinda hiç bir sebze ve meyve üretiminde hormon kullanilmadigini, bu sebzelerde çiçek asamasinda kullanilan hormonun da ürün yetisene kadar geçen 50-60 günlük sürede parçalanmasi nedeniyle, insan sagligi açisindan risk olusturmadigini vurguladi. Hormonun sadece, sicakligin yeterli olmadigi Aralik, Ocak ve Subat aylarinda kullanildigini hatirlatan Prof. Ellialtioglu, seralarin isitilmasi halinde hormon kullanimina gerek kalmayacagina isaret etti.