Editörün Notu: 1927 yılında Rusya'dan kaçarak Meksika'ya sığınan pek çok aydının izini süren "Viva" tarihsel bir kurgu üzerine konumlandırılmış bir eser. Kitap devrin pek çok sanatçısını da anlatırken devrin bir tablosunu çıziyor. Yetmişten fazla sanatçının kısa öykülerle işlendiği eser Troçki ve "Yanardağın Altında" eseri ile ünlü Michael Lowry merkezinde ilerliyor. O döneme ait bilgileri kapsayan kitap edebiyat meraklıları için ilginç bilgiler barındırıyor.
Bu roman onu; “şiirsel düzyazı sanatında devrim yapmak isteyen” ‘Yanardağın Altında’ yazarı Malcolm Lowry ile ‘sürekli devrim’ uğruna, Meksika’da katil Ramon Mercader tarafından suikastla öldürülen Troçki’yi anlatır. Her ikisinin de son varış noktaları Meksika’dır. Adeta bir son geri dönüş mitiyle örülen ‘Viva’, sık sık başvurduğu geri dönüşler siyasi ve edebi yoklayışlarla da merak cazibesini artırır.
Kimdir Troçki, hangi devrimin peşindedir? Rusya, Türkiye, Fransa, Norveç ve Meksika dolayımında hangi idealin öznesi olarak ayakta kalmıştır? Ya hâlâ dünya edebiyatının temel başyapıtlarından sayılan ‘Yanardağın Altında’ romanının yazarı Lowry? Patrick Deville bazen sezgi gücü yüksek bir romancı, bazen meraklı bir gazeteci ama mutlaka iyi bir anlatıcı olarak, 1920’lerden başlayarak Troçki ve Lowry üzerinden insanlığın macerasını deşer. Orçun Türkay’ın temiz Türkçesiyle metnin akışına bırakır okur da rahatlıkla kendisini.
Kimler yoktur ki romanda? İşte hâlâ bir kült kişilik olarak yaşayan Frida Kahlo. Onun ‘evi’ yaşamaya çok elverişli bir sığınaktır Troçki’ye. Ya şu, kendi devriminin peşinde koşarken mezcal’e dayanamayan Lowry. Babasının romancı olsun diye Condrad Aiken’ı ücret karşılığında hoca tuttuğu Lowry. ‘Yanardağın Altında’yı yazmanın bedelini akıl sağlığıyla ödeyen yine o. “İnsanlık tarihinin en büyük aşk öyküsünü yazmak, aynı zamanda Tanrısız insanın yaşadığı terk edilmişlik duygusunu ve yoksunluğunu dile getirirken, olanaksız aşklara ezgi düzmeyi amaçlayan” da başkası değil.
P. Deville dengeli bir şekilde ve akışkan bir kurgu paralelliği içinde bize hem Lowry hem Troçki’yi yaklaştırıyor. Etraflarında örülen kişiler ise onların kişilik evrenlerinin zenginliğiyle ilgili. Frida Kahlo en başat ve çarpıcı isimlerden birisi. Dönüp dolaştıkları kültürel ve siyasal çevreler elbette bugün dünya kültür ve siyaset tarihinin bilindik isimleri. Stalin, Hitler, Mandelstam, G. Simenon, Malraux, Mayakovski, Chagall, Andre Breton ve nicesi. Bir yönüyle de Meksika tarihinin başka bir gözle tersyüz edilip güncellenmesi ‘Viva’. Juan Rulfo’nun, Octavio Paz’ın aradan baş uzatması, adeta mistik içki mezcal’in öyküsü. Bir romanı çatmak için tarihin pek çok elementinin birden devreye girdiği bir ülke. Birer kahraman yaratmanın peşinde değil yazar elbette. Her ne kadar Lowry, Ortega Y Gasset’in “Her birimizin yaşamı trajikomik bir romandır” düşüncesini miras edinse de ‘bir insanın yaşamının ilerlediği ölçüde bir düzene soktuğu kurmaca bir yapıttır’ felsefesine daha uygun bir kitap ‘Viva’.
Stalin’in ilkin arkadaşı, sonra başdüşmanı Troçki bir sanatçı, bir devrimci, ölümün çevresinde dolandığı bir kurban. Bütün insani çehreleriyle yaşıyor burada. Bazen siyasiler unutsa da “suikastçıların aklından hiç çıkmayacak”tır o. Edebiyat, kültür ve siyasi tarihin edebi metnin içinde eridiği, iyi bir roman ‘Viva’. Bir romancı ile siyasetçiyi saptırmadan yaşatıyor ayrıca.
Yanardağın Altında - Michael Lowry
Aynı yanardağın altında; Troçki bir devrimci, Michael Lowry bir edebiyat dehası
Aynı yanardağın altında; Troçki bir devrimci bir yazar.1937’de, sürgündeki kaçaklar Troçki ve karısı, Meksika’nın küçük liman kenti Tampico’ya ayak bastıklarında, Cuernavaca da Yanardağın Altında romanıyla edebiyat dünyasını sarsacak Malcolm Lowry’yi ağırlamaktadır. Emiliano Zapata, Pancho Villa gibi isimlerin önderliğinde devrimini Rusya’dan on yıl önce gerçekleştiren Meksika’da, gizemli B. Traven’den Arthur Cravan’a, André Breton’dan Antonin Artaud’ya, Tina Modotti’den Octavio Paz’a birçok sanatçı ve aydının yolları kesişir. Meksika’daki ilk günlerinde Frida Kahlo ve Diego Rivera evinde kalan Troçki, IV. Enternasyonal için çalışmalara da burada başlayacaktır.
Meksika doğumlu ressamdır. Sanatçı kişiliğinin yanı sıra bir feminist ve devrimci olarak da anılmaktadır. Zorluklarla dolu kısacık ömründe, çok sayıda önemli eser vermiştir. Ölmeden önce üne kavuşan nadir ressamlardan biri olan Frida Kahlo, 20. yüzyılın popüler kültür ikonu haline gelmiştir. Sanatı bazıları tarafından sürrealist olarak tanımlanmışsa da kendisi bu tanımı hiçbir zaman kabul etmemiştir. Kederlerini unutabilmek için resme sarılan Kahlo’nun 143 tane tablosu bulunmaktadır. Ve bunlardan birçoğu Frida Kahlo’ya duyduğu hayranlığı herkes tarafından bilinen Madonna tarafından satın alınmıştır. Kısacası; Frida Kahlo çektiği bedensel ve ruhsal acılara rağmen yaşamaktan hiçbir zaman vazgeçmemiş güçlü mü güçlü bir kadındır! Ve hayat hikayesi öğrenilip özümsenilesi nadir kişilikler arasındadır!