Instagram Canlı Yayın - Doç. Dr. Ege Can Şerefoğlu - 15 Ocak 2018 - Bahçeci
S: Eşimde sperm azlığı var hareket ve morfoloji sorunu var iki başarısız tüp bebek deneyimi var çip bebek önerir misiniz?
C: Genellikle mikroçip yöntemiyle yaptığımız tüp bebek yöntemi zaten daha evvelden başarısız tüp bebek deneyimi olan insanlara önerdiğimiz bir embriyolojik yöntem sperm üretme son derece hassas ve her şeyin en ideal şartlarda olmasını gerektiren bir süreç kişinin testislerinin sağlıklı olması, kişinin hormonal seviyelerinin doğru düzgün bir seviyede olması, kişinin genetiğinin iyi olması ve kişinin sigara veya çevresel zararlı maddelerden uzak durması gerekiyor ancak bunlar iyi olduğu zaman sperm sağlıklı bir halde oluyor ve kişi ya normal yollardan yada tüp bebek yöntemiyle sağlıklı bir çocuğa sahip olabiliyor ancak bunu sağlayamadığımız zamanlarda izler çip bebek yöntemiyle sağlıklı tüp bebek uygulamaları yapıyoruz.
S: Sperm hareketliliği sorunu ve sperm azlığı olmasına rağmen kaliteli embriyo oluştu ve 2 embriyo transfer edildi ancak sonuç olumsuz bu durumda ne önerirsiniz?
C: Bu embriyoların sağlıklı olup olmadığının ne şekilde karar verildiğini öğrenmek isterim Tüp bebek uyguladıktan sonra oluşan embriyoların genetik durumunu değerlendirmek maksadı ile çeşitli testler yapıyoruz ve bu embriyolardan sadece en iyileri, en kalitelilerini kadınlara transfer ediyoruz ve bu da bizim tüp bebekteki başarı oranımızı arttırmakta bu sebeple başka bir tüp bebek merkezinde yeniden tüp bebek denemesi yapmaları bu hastamızın mümkün olacaktır ve mutlak suretle embriyolar transfer edilmeden yeniden genetik test yapılması gerekiyor.
S: Spermde şekil bozukluğu olunca yumurtada döllenme olur mu spermin morfolojisi yani şekli başarıyı etkiler mi?
C: Evet, etkiler bugün bizler yaptığımız sperm tahlillerinde mutlak suretle spermin şeklini değerlendiriyoruz ve buna spermin morfolojisi diyoruz eğer sperm morfolojisi düzgün olan spermlerin yüzdesi %4’ün altındaysa bu durumun altında yatan sebepleri araştırıyoruz eğer kişide varikosel gibi veya çevresel toksinlere maruziyet gibi altta yatan sebep bulursak bunları giderme yoluna gidiyor ve spermin morfolojisini iyileştiriyor sonra kişinin tüp bebek yoluyla veya doğal yollarla çocuk sahibi olmasını sağlıyoruz. Sperm morfolojisi hem tüp bebek başarısını hem de doğal yolla elde edilecek gebeliğin başarısını etkiler.
S: 7 yıllık evliyim azospermi ve tek yumurtalık sorunum var iki kez tüp bebek denedik ilki olumsuz oldu ikincisinde spermatikten embriyo oluştu kalitesi düşük olduğu halde transfer yapıldı ve tutmadı bize yardımcı olur musunuz?
C: İnmemiş testis %1 oranında görülen bir rahatsızlık testisler anne karnındayken bizler karnında olur ve daha sonra doğuma yakın dönemde olması gereken yere hayalara inerler eğer. Bu inişte bir problem olur ve testis karın içerisinde kalırsa biz buna inmemiş testis durumu diyoruz. Eğer bu testisler 1 yaşına kadar indirilmezse testiste kalıcı harabiyet oluyor ve bu kişiler ileri ki yaşlarda çocuk sahibi olmakta güçlük çekiyorlar ve testesteron hormonunun seviyelerinde azalmalar gözlemlenebiliyor ancak yine bizim elimizde olan son yıllarda geliştirilmiş olan tekniklerle bir kişide inmemiş testis varsa veya testis indirilmiş ve kalitesi bozuk ise mikroskobik olarak yapacağımız testisten sperm elde etme yöntemi yani micro tese işlemi ile bu testisten sperm elde ediyor tüp bebek yoluna gidebiliyoruz.
S: TESE işlemi nasıl olur sonrasında hayatımız etkilenir mi kaç gün sonra iyileşiriz?
C: TESE dediğimiz ameliyat son derece basit ve güvenli bir işlemdir son yıllarda bu ameliyatın mikroskop altında yapılmasının ameliyat sırasında sperm bulma şansını ciddi şekilde arttırdığını tespit edilmiştir bizler bu ameliyatı mikroskop altında gerçekleştiriyor ve sperm bulunma olasılığı en yüksek olan bölgelerden örnek alıyor ve TESE başarımızı arttırabiliyoruz. TESE ameliyatından sonra hayat etkilenmez genellikle bu basit işlemden birkaç saat sonra hastaları taburcu ediyor ve 1 gün istirahatten sonra işlerine dönmelerini öneriyoruz bu nedenle ciddi bir hayat etkilenmesi ortaya çıkmıyor ancak kişide TESE işlemi mikroskop altında yapılmamışsa ve ciddi miktarda testis dokusu TESE işlemi sırasında alınmış ve harcanmışsa o zaman kişide bu ameliyatı takiben hipogonadizm denilen bir rahatsızlık ortaya çıkıyor ve kişi ömrünün sonuna kadar dışarıdan testesteron hormonu almak zorunda kalabiliyor o yüzden TESE’ nin mikroskop altında yapılması ve fazla doku tahribatı olmaksızın bu işlemin gerçekleştirilmesini önemsiyoruz.
S: Eşim azospermi klinefelter sendromu var iki kez ameliyat oldu yuvarlak hücre çıktı şansı nedir?
C: Klinefelter sendromu bir genetik hastalık ve normalde erkeklerde xy olması gereken seks kromozomlarına ekstradan y kromozomu eklenmesi şeklinde oluyor xyy oluyor klinefelter sendromu hastaları bu hastaların özellikleri biraz farklı daha uzun boylu oluyorlar, parmakları daha uzun oluyor ve belli yaştan sonra 30’lu yaştan sonra bu kişilerin testislerinde küçülme ortaya çıkıyor kişilerde testesteron azlığı yani hipogonadizm durumu ortaya çıkıyor ayrıca kişide sperm üretmede tahribata uğradığı için kişide kısırlık problemi gözlenebiliyor klinefelter sendromu erkekler bize geldiğinde mevcut testisin kapasitesinin ne kadar olduğunu değerlendiriyoruz bunu yaparken seks hormonlarına bakıyor ve ultrasonla testisin hacmini değerlendiriyoruz bu kişilere TESE ameliyatı yapıyoruz ve TESE ameliyatıyla sperm bulmaya gayret ediyoruz ancak ne kadar çabalarsak bu kişiler ve en önemlisi yaşları 30 -35 geçmişse klinefelter sendromlu hastalar testiste sperm bulma şansımız hayli düşük oluyor klinefelterli hastalara olabildiğince erken tanı alıp olabildiğince erken bir şekilde çocuk sahibi olmalarını sağlamak önem arz ediyor.
S: Azospermi hastalarında sperm bulununca fazlası dondurulmalı mı sizce dondurulmuş spermin kalitesi nasıldır?
C: Azospermi hastalarında eğer TESE işlemi sırasında sperm bulunuyorsa bizler bu spermlerin kullanmadığımız kısmını dondurmayı hastalara öneriyoruz. Kimi hasta kabul ediyor kimileri etmiyor ama kabul edenlerde bu spermi daha sonra gebelikte tekrar istemek üzere bizlerde muhafaza ediyorlar. Bizlerin yapmış olduğu bilimsel çalışmalar dondurulmuş olan spermin tekrardan çözülmesiyle beraber herhangi bir hasarın tespit edilmediğini gösteriyor. Bahçeci klinikte uygulanmakta olan hızlı dondurma hızlı çözme teknolojisi sayesinde eğer varsa da bu tarz hasarların minimalize edilmesine gayret ediliyor o sebeple sperm veya yumurta dondurulduktan sonra çözülmesi halinde bu spermde ve yumurtada herhangi bir hasar olmadığını söyleyebiliriz.
S: Eşimde sperm milyon ancak ileri hızlı sperm sayısı %0 döllenme olmaması hakkında bilgi verir misiniz?
C: Hareket bozukluğu olması başlı başına bir infertilite sebebi sayılabilir öncelikle beyefendi de yapılması gereken sperm hareketinin niçin azaldığını ortaya koyabilmektir altta yatan varikosel mi var, testislerin maruz kaldığı travma mı olmuş veya çevresel kimyasallar, radyasyon ya da laptopun sürekli olarak kucakta kullanılması sebebiyle testisteki sıvı artışı mı bu hareket bozukluğuna sebebiyet veriyor bunun ortaya konulması lazım altta yatan bir sebep varsa biz bu sebebi ortadan kaldırdığımızda spermler tekrardan hareket edecektir ve kişi normal yollarla çocuk sahibi olacaktır bazen bu durumda sperm hızını arttırıcı bazı vitaminler ve mineraller ile hastamıza destek tedavisi verebiliyoruz eğer altta yatan sebep bulamazsak ve kişide de çocuk sahibi olma güçlüğü varsa o zaman yine yardımcı üreme teknikleri denilen uygulamaları gündeme alıyoruz eğer sperm sayısı yeterliyse 60 milyon civarındaysa başarı şansı biraz daha düşük olmasına rağmen aşılama metodunu hekimlerimiz tercih ediyor aşılamadan sonuç elde edilemezse veya hastanın daha kesin bir çözüme ihtiyacı varsa o zaman tüp bebek yoluna gitmekte yanlış bir çözüm olmaz.
S: Sperm sayısı az ise nasıl çoğaltabiliriz?
C: Sperm sayıları bir erkekte yaşlanmayla birlikte azalır. Doğal ürünlerle beslenmiyoruz, çevresel olarak fazla miktarda toksit ajana maruz kalıyoruz, iş stresimiz çok fazla bununla beraber kariyer kaygıları veya başka sebeplerden artık daha ileri ki yaşta anne-baba olmaya çalışıyoruz tüm bunlardan dolayı günümüzde sperm sayılarının azalmış olduğu tespit edilmiş durumda. Çevresel toksinlerden uzak durarak, doğal beslenerek, sigara kullanmayarak, spor yapıp fazla kilolarımızdan arınarak sperm sayısını çoğaltabiliriz.
S: Erkekte fsh yüksekliği testesteron düşüklüğüne karşı ne yapabiliriz?
C: Doğru düzgün bir cinsel fonksiyon ve üreme fonksiyonu gösterebilmemiz için öncelikle hipotalamus dediğimiz beyindeki bir bezden gnrh denilen bir hormonun salgılanması gerekiyor. Bu gnrh denilen hormon hipofiz denilen vücudun maestrosu sayılan hipofiz bezinden fsh ve lh denilen iki tane hormon salgılanıyor. Bu hormonlar testise giderek testisten testesteron, inhibin ve sperm hücrelerinin uyarımını sağlıyor daha sonra testislerden salgılanan testesteron ve inhibin tekrardan hipofiz bezine etki ederek fsh ve lh salımını azaltıyor. Bu nedenle eğer bir kişide testesteron düşüklüğü varsa o zaman hipofiz bezi daha fazla fsh ve lh hormonları salgılıyor ve böylelikle testisin daha iyi fonksiyon göstermesine ve daha fazla testesteron üretmesine gayret sarf ediyor bu nedenle biz testesteron düşüklüğü olan ve sperm sayıları düşüklüğü olan kişilerde fsh yüksekliğini gözlemliyoruz. Bazı ilaçlar vererek zaman zaman fsh ve lh değerlerini yükseltmeye ve böylelikle testisin daha fazla testesteron ve daha fazla testis salgılamasına yol açmaya gayret ediyoruz o yüzden bu hastalarda öncelikle fsh yüksekliği ve testesteron düşüklüğüne neyin sebep olduğunu bulmak eğer altta yatan bir neden varsa bunu iyileştirmek eğer altta yatan bir sebep yoksa testesteronu normal seviyede tutmak için çeşitli hormonal tedaviler verme yoluna gidiyoruz.
S: Önceki TESE’den sperm çıkmadı 1 yıl geçti tekrardan tekrardan TESE yaptırabilir miyiz?
C: Evet yaptırabilirsiniz. Eğer testisin boyutları iyiyse önceki TESE yaptırıldığında mikroskobik olarak yapılmamışsa veya çok da yüksek hacimli bir tüp bebek merkezinde gerçekleşmemişse bu sırada kişinin hormonal bir takım bozukluğu varsa veya başka sıkıntılar nedeniyle sperm çıkmamışsa o zaman yeniden TESE yapılabilir yapılan çalışmalar normal konvasyonel şekilde yapılan TESE’den sonra mikroskobik TESE yapıldığında sperm bulma şansının %30 daha fazla olduğunu ortaya koymuş durumda bu nedenle daha evvelden talihsiz bir TESE yaptırdıysanız sonrakini iyi bir merkezde bu alanda tecrübeli hekimlerce mikroskop altında yapılması faydalı olacaktır.
S: Eşim 2 kez micro TESE ameliyatı oldu, yalnız hiç sperm bulunamadı böyle bir hasta için tedavi mümkün müdür?
C: Hastanın ne sebeple testisinde sperm bulunmadığını ortaya koymak imkan varsa altta yatan sebebi tedavi etmek gerekir. Eğer buna sebep olan durum hormonal bozukluksa en az 3-5 ay süreyle hormon tedavisi vermek ve sonrasında TESE’yi tekrar etmek mantıklı olabilir.
S: Anomalik spermler engelli bebeğe neden olur mu?
C: Böyle bir risk var. Eğer bir spermin şekli, yapısı bozuksa muhtemelen bu spermin içerisindeki DNA’da bir bozukluk vardır eğer bozuk DNA’lı sperm yumurtayla birleşirse o zaman ortaya çıkan embriyo muhtemelen genetik bozukluklarla doğacak ve o sebeple bazı doğumsal engellerle hayatını yaşamak zorunda kalabilecektir. Bu nedenle özellikle bozuk sperm yapısı olan insanlarda eğer iyi kalitede sperm elde edilemiyorsa tüp bebek işleminden sonra ortaya çıkan embriyonun hücreleri genetik analize gönderilmeli bu yavrunun genetik olarak herhangi bir sorunu olmadığından %100 emin olunmalıdır. Bu hem anne-baba hem çocuk hem de hekimler için talihsiz bir sorundur bu nedenle böylesi talihsizlikler yaşamamak için mutlak suretle tüp bebek işlemi gerçekleştikten sonra çeşitli testler yapılmalıdır.
S: Spermim antikor üretiyor tedavisi mümkün mü?
C: Sperm antikor üretmez kişi eğer daha evvelden bir travma geçirmişse ya da testis torsiyonu gibi testisin kendi etrafında dönmesi sonucunda testisinde bir hasar ortaya çıkmışsa testisindeki hücreler bir şekilde o kişinin kanıyla bir araya gelmişse o zaman kandaki vücut savunma sistemi hücreleri bu spermlere karşı antikorlar geliştiriyorlar ve kişinin testislerinde üretilen spermler daha sonra bu antikorlarla birleşince bu antikorlar vücudun savunma sistemi bu spermleri öldürüyor ve kişide çocuk sahibi olamama durumu ortaya çıkıyor eğer kişide anti sperm antikorlar dediğimiz ortaya çıkmışsa ve doğal yollarla çocuk sahibi olmak istiyorsanız o zaman immünsüpresif tedaviler uygulayarak bu antikorları baskılamak suretiyle normal yolla çocuk sahibi olmayı deneyebilirler ancak kesin çözüm istiyorlarsa tüp bebek denilen yöntem uygulanabilir kişinin testisinden sperm dokuları alınır kandan salgılanan antikorlarla bu spermin bir araya gelip bu spermlerin ölmesi engellenir ve bu spermler laboratuvar ortamında kadınlardan alınan yumurtalarla bir araya getirilir ve böylelikle tüp bebek işlemi gerçekleşir.
S: Tek testis ile çocuk dünyaya getirilebilinir mi?
C: Evet. Tek testis ile eğer testisin şekli iyiyse ve o testis yeterince sperm üretiyorsa doğal yollarla çocuk sahibi olunabilir eğer doğal yollarla çocuk sahibi olunamıyorsa yardımcı üreme teknikleri yani tüp bebek uygulamaları yapılabilir.
S: Sigara, alkol, kötü beslenme spermi yüzde kaç etkiler?
C: Bu sigaranın, alkolün ve kötü beslenmenin ne derece olduğuna bağlı eğer hastalarımız bu konuda ısrarcıysa %100 oranda spermlerini öldürebilirler.
S: Varikoselin doğal tedavisi var mı?
C: Hayır. Varikosel dediğimiz durum erkeklerin %14- %20’sinde görülen bir damarsal anomolidir. Testislere giden damarların olması gerekenden daha fazla hacimde bulunması ile ortaya çıkar. Bu varikoseller bu damarlar testisin ısısını arttırırlar spermler normal vücut ısısından daha serin bir ortamı severler ve vücut ısısından daha serin bir ortamı severler vücut ısısından daha serin bir ortam olursa ancak sağlıklı bir şekilde üreyebilirler. Eğer varikosel dediğimiz testisin ısısı olması gerekenden daha yukarı bir seviyeye gelirse o zaman spermin gelişiminde bozukluk olabilir, gelişmiş olan spermlerin hareketinde sıkıntı olabilir ve yine gelişmiş olan spermlerin şekli bozulmuş olabilir. Bu nedenle bizler eğer bir kişide varikosel varsa ve bu kişi çocuk sahibi olmakta güçlük çekiyorsa bu kişiyi ameliyat etme yoluna gidiyoruz. Ameliyat son derece basit ve hastalar genellikle 3-4 saat sonra taburcu ediliyor. Varikosel ameliyatı olduktan yaklaşık 3-6 ay sonra spermlerde iyileşme görüyoruz.
S: Spor yapmak varikosele sebep mi?
C: Ağırlık sporları yapan kimselerde varikoselin daha fazla olduğuna dair bazı çalışmalar mevcut başka bir gruba göre ise sporun varikoselle hiçbir alakası olmaması yönünde bende alakası olmadığını düşünüyorum.
S: Sperm testinin en doğru şekilde çıkması için hangi şekilde sperm verme işlemi yapabiliriz?
C: Hastalarımızın bir kısmı sperm testi sırasında sperm verme işlemi yaparken sıkıntı çekiyorlar ne şekilde sperm verileceğinin çok da önemi yok laboratuvarlar 3-5 gün cinsel perhiz isterler kişinin son 3-5 gün içinde boşalmamış olması lazım.
S: Sperm sayısı 4 milyon grade 1 varikosel ameliyatından sonra sperm sayısı ve hareketinde artış ne olur?
C: Sperm sayısı 4 milyonken grade 1 varikosel sonrasında sperm sayısında ciddi bir artış bekleyemeyiz. Sperm hareketinde biraz artış bekleyebiliriz ama eğer bu kişide 4 milyon sperm ile tüp bebek yapılmış ve bu 4 milyon spermle yapılan tüp bebek sonucu başarısız olmuş ise o zaman varikosel ameliyatını öneririm.
S: Sperm genetiği erkeğin genetiği ile bağlantılı mı?
C: Evet tabiatıyla bağlantılı sperm hücrelerindeki y kromozomu olduğu gibi erkekten gelmekte.
S: Kök hücre nedir?
C: Kök hücreler vücudumuzun çeşitli yerlerinde olan hücreler ve vücudumuzdaki diğer hücrelerden farklı olarak kök hücreler herhangi bir hücreye dönüşebilme potansiyeline sahip.
S: Küçük yaşlarda kabakulak geçirdikten sonra hiç spermim yok ateşli hastalık geçiren herkesin spermi yok mu oluyor?
C: Hayır. Tabiatıyla çocukluk yaşlarında her türlü hastalığı geçiren veya ateşli hatalık geçiren herkesin spermi ortadan kalkmıyor ama kabakulak farklı özellikle ergenliğe girdikten sonra yani testisin etrafındaki kılıf sert halde geldikten sonra eğer bir kişi kabakulak geçiriyorsa bu kabakulak testisleri de tutuyor testislerde şişmeye neden oluyor ve testislerde görülen bu şişme sperm sayılarında ciddi azalmaya ve hatta kısırlığa yol açabiliyor. Ergenlikten sonra kabakulak geçiren ve bu kabakulak testisleri tutan hastalarda eğer normal yollarla çocuk sahibi olunamıyorsa o zaman yardımcı üreme teknikleri denemek iyi olur. Ateşli hastalık geçiren herkesin spermi yok olmuyor.
S: Varikoseli olan ya da sperm sayısı az olan erkeklerin prostat kanseri ya da prostat olması daha mı fazla oranda?
C: Hayır, varikosel veya sperm sayılarının prostatla hiçbir alakası yok. Testis kanserine daha fazla yakalanma olasılığı olduğunu ortaya koyuyor inmemiş testis hastalarında da yani testisi doğuştan karınlarında olan kimselerde de testis kanseri normal insanlardan çok daha sıklıkla gözlenmekte. Prostat kanseri dediğimiz ise erkeklerde en sık görülen kanser genellikle 50’ li 60’ lı yaşlarda ortaya çıkar en sık görülen kanser olmasına rağmen en öldürücü kanser değil bir prostat kanseri hastasının önünde uzun yıllar var.
S: Erkekte süt hormonu yüksekliği gebeliğe engel midir?
C: Süt hormonu denilen hormonun adı prolaktindir. Kadın doğum yaptıktan sonra süt salgılanmasına neden oluyor ve bu sür hormonu salındığı müddetçe kadınlar gebe kalmıyor çünkü süt hormonu FSH ve LH hormonların salgılanmasına engel oluyor. Kadınlarda bu etkiye neden olan prolaktin hormonu erkeklerde de aynı tabloya yol açıyor eğer kişide prolaktin hormonu yüksekliği söz konusu ise fsh ve lh ismindeki hormonların salgılanması baskılanıyor testis sperm üretemiyor bu durumda prolaktin üretimini baskılayacak bazı ilaçlar vermekle tedaviye başlıyoruz bu fayda etmezse prolaktin salgılayan küçük bezlerin ortadan kaldırılması yoluna gidiyoruz bunun içinde beyin cerrahlarıyla iş birliği yapmamız gerekiyor.