Konularına Göre İstatistikler ›› Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri ››
Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri - Dönemi : 2018
Hizmet ihracatı 2018 yılında 33,8 milyar dolar, ithalat 23,3 milyar dolar olarak gerçekleşti Devamı >>
Uluslararası hizmet ticareti (UHT), yerleşik ve yerleşik olmayan gerçek veya tüzel kişiler arasında gerçekleşen hizmet ticaretidir. Halihazırda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından hizmet ana başlıkları itibariyle derlenen Ödemeler Dengesi istatistiklerinin önemli bir unsurudur.
Türkiye İstatistik Kurumu 2013 yılında Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri Araştırması'nın (UHTİA) metodolojik altyapı çalışmalarına başlamış, 2013-2015 döneminde pilot araştırmalar yapılmıştır. 2016 referans yılından itibaren idari kayıtların daha etkin kullanıldığı bir araştırma yapısı tasarlanmış ve 2016-2018 referans yılları için 2017-2019 yıllarında alan uygulamaları gerçekleştirilmiştir.
Araştırma için en önemli aşama, araştırmanın uygulanacağı girişimlerin listelendiği çerçevenin oluşturulmasıdır. Özellikle 2016 yılından itibaren Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan (GİB) alınan KDV beyannamelerindeki veriler çerçevenin belirlenmesinde etkin bir şekilde kullanılmıştır. Buna göre araştırmanın temel çerçeve kaynakları; 1 no.lu KDV beyannamesinde “tam istisna kapsamına giren işlemler” bölümünde belirli istisna türlerinde teslim ve hizmet tutarı bildiren girişimler ile 2 no.lu KDV beyannamesinde "tam tevkifat uygulanan işlemlere ait bildirim" bölümünde belirli kodlarda bildirim yapan girişimlerden belirlenen eşik değerin üzerinde değeri olan girişimler; gümrük kayıtlarında dahilde ve hariçte işleme gümrük rejimleri kapsamında bakım, onarım, işleme ve işçilik değeri olan girişimler ile sigorta ve finans sektörlerindeki girişimlerdir.
Girişim: Kaynak aktarımlarına ilişkin karar alma özerkliğini kullanarak, mal ve hizmet üreten bir organizasyon birimidir. Girişim, bir veya birden fazla yerde bir veya birden fazla faaliyet yürüterek piyasaya mal ve hizmet üreten gerçek veya tüzel kişiliklerdir. Girişim birden fazla yerel birimden oluşabildiği gibi tek bir yerel birimden de oluşabilir. UHTİA'da gözlem ve raporlama birimi girişimdir.
Girişimin yerleşikliği: Bir ekonomide ekonomik faaliyette bulunan tüzel kişiler “yerleşik” kabul edilmektedir. Genel prensip olarak, bir girişim mal/hizmet üretiminin önemli bölümünü gerçekleştirdiği yerin ekonomisinde yerleşik olarak değerlendirilir.
Hizmet: Maddi bir niteliği olmayan ancak alınıp satılabilen, belirli bir fiyatı olan ve iktisadi karar birimlerinin ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik olarak üretilen veya organize edilen, turizm, haberleşme, danışmanlık, taşımacılık gibi faaliyetlerdir.
Mal ve Hizmet arasındaki temel farklar;
Mal somut, hizmet ise soyuttur.
Mal depolanabilirken hizmet depolanamaz, üretildiği anda tüketilir.
Malın mülkiyeti devredilebilir, hizmetin ise mülkiyeti devredilemez.
Örneğin; otobüs mal niteliğindedir ancak otobüs yolculuğunda firmalar tarafından tüketicilerin ihtiyaçlarının karşılanması hizmettir.
Hizmet ihracatı: Yurt dışındaki yerleşiklere satılan hizmet değeridir.
Hizmet ithalatı: Yurt dışındaki yerleşiklerden alınan hizmet değeridir.
Hizmetler dengesi: Hizmet ithalatının hizmet ihracatından çıkartılmasıyla hesaplanır. Farkın negatif olması dış ticaret açığı, pozitif olması ise dış ticaret fazlası olarak adlandırılır.
Uluslararası hizmet ticareti (UHT): Türkiye’de yerleşik gerçek veya tüzel kişilerle Türkiye'de yerleşik olmayan gerçek veya tüzel kişiler arasındaki hizmet ticaretidir.
Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri (UHTİ): Yerleşik ve yerleşik olmayan birimler arasındaki tüm hizmetlerin ihracat ve ithalatının hizmet türleri ve ülke ayrımında değerlerini içeren istatistiklerdir.
Dahilde işleme rejimi (DİR): Hammaddelerin ve ambalaj malzemelerinin ithalat vergilerinden muaf olarak ithal edilmesi, daha sonra yurt içinde gerçekleşen üretim faaliyetleri neticesinde üretilen katma değerli ürünlerin ihraç edilmesi işlemlerinin düzenlendiği gümrük rejimidir.
Hariçte işleme rejimi (HİR): Dahilde işleme rejiminin tersi istikamette çalışan hariçte işleme rejimi, Türkiye'de serbest dolaşımda bulunan eşyaların, yabancı ülkelerde üretim faaliyetlerine tabii tutulmaları için geçici ihracatını ve sonrasında üretimi tamamlanmış nihai ürünlerin, gümrük vergilerinden tamamen veya kısmi olarak muaf biçimde ithalatını düzenlemektedir.
Katma Değer Vergisi (KDV): Ülkemizde yapılan mal ve hizmet teslimlerinde, mal veya hizmeti teslim alanın teslim edene ödediği vergidir. Malın veya hizmetin üretiminden tüketimine kadar geçen süre içinde kazandığı katma değer üzerinden alınan ve vergi matrahından düşülmesine imkan veren veya her aşamadaki katma değeri vergileyen tüketim vergisi niteliğinde bir yayılı muamele vergisidir.
Bir işletme sattığı mal ya da yaptığı hizmetlerden dolayı müşterisinden KDV tahsil eder. Tahsil ettiği bu vergi tutarından, kendisinin alıcı sıfatı ile başka işletmelere ödediği vergileri düşer ve kalan miktarı vergi dairesine yatırır.
Gerçek usulde vergilendirilen ticari kazanç ve serbest meslek kazancı elde eden mükellefler (satıcılar) aylık olarak 1 no.lu KDV beyannamesi düzenlerler. KDV1 beyannamesinde “Tam istisna kapsamına giren işlemler”den belirli işlem kodlarında KDV istisnasından yararlanan girişimler hizmet ihracatı açısından UHTİA çerçevesine alınmaktadır.
Yurt dışından sağlanan hizmet bedelleri üzerinden KDV, hizmetten Türkiye’de faydalanan kişi veya kurum tarafından beyanedilerek 2 no.lu KDV beyannamesi ile ödenir. 2 no.lu KDV beyannamesi, alıcıların düzenlediği beyannamedir. Beyannamede yurt dışı yerleşiklerden satın alış yapması nedeniyle vergi ödemesi gerçekleştirmiş girişimler hizmet ithalatı yönünden çerçeveye dahil edilmektedir.
NACE Rev.2: Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması (NACE Rev.2), kapsamda yer alan tüm girişimlerin faaliyet gösterdiği sektörlerin sınıflandırılmasında kullanılmaktadır.
EBOPS: Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) BPM 6 - Ödemeler Dengesi'ne uygun olarak geliştirilen Genişletilmiş Ödemeler Dengesi Hizmetler Sınıflaması (Extended Balance of Payments Services Classification) adı verilen sınıflama sistemi kullanılmaktadır. Bu sınıflamada hizmetler alt bölümlere ayrılmıştır.
Coğrafi sınıflama: Ülke ve ülke grubu sınıflaması olarak, Avrupa Birliği (AB)'nin coğrafi sınıflama kodlarına uygun olarak üretilen ulusal coğrafi sınıflama kullanılmaktadır. Ülke grupları, ekonomik ve coğrafi ülke grupları olarak sınıflandırılmıştır. Sınıflamalar için:
Türkiye'de yerleşik olup uluslararası hizmet ticareti yapan girişimlerin ticaret yaptıkları ülke ve hizmet türlerine göre ithalat ve ihracat bilgileri derlenmektedir.
Coğrafi kapsam: Araştırmanın coğrafi kapsamı tüm Türkiye’dir.
Sektörel kapsam: Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri Araştırması’nın sektörel kapsamı aşağıdaki başlıklardan oluşmaktadır:
Başkasına ait fiziksel girdiler için imalat hizmetleri
Sigorta ve emeklilik hizmetleri
Fikri mülkiyetlerin kullanım hizmetleri
Diğer iş hizmetleri
Kişisel, kültürel ve eğlence hizmetleri
Devlet (Resmi) hizmetleri (2018 referans yılından itibaren kısmen kapsamdadır)
Hanehalkı (KDV beyannamesi vermeyen gerçek kişiler) tarafından yapılan hizmet ticareti
NACE Rev.2'ye göre 7911 ve 7912 kodlu (seyahat acentesi, tur operatörü ve diğer rezervasyon hizmetleri ile ilgili faaliyet yürüten) girişimler
Seyahat (turizm) hizmetleri*
*Seyahat (turizm) hizmetleri Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri (UHTİ) kapsamında iken Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri Araştırması (UHTİA) kapsamında değildir.
Yıllık hizmet ihracatı değeri: UHTİA soru formuyla derlenen ihracat değerlerine tahmin yoluyla elde edilen ihracat değerleri eklenerek hesaplanmaktadır.
UHTİA'dan elde edilen veriler: Araştırma soru formunda Türkiye'de yerleşik olup uluslararası hizmet ticareti yapan girişimlerden, referans yılda yaptıkları hizmet ihracatı değerlerini (yurt dışına hizmet satış geliri) hizmet türü ve ülke ayrıntısında kaydetmeleri istenmektedir.
Tahmin yoluyla eklenenler:
DİR tahmini: Dış ticaret istatistiklerinde kullanılan gümrük beyannamelerinde dahilde işleme rakamları var olan girişimlerden UHTİA'da yer almayanlar için ülke kodları ve işçilik değerleri kullanılarak girişim bazında ve ülke/hizmet ayrıntısında imalat sanayi hizmet ihracatı hesaplanmaktadır.
Eşik değerin altında kalan girişimler için yapılan tahminler: Çerçevenin belirlenmesinde kullanılan eşik değerin altında beklenen ihracatı olan girişimler için; cari ve önceki yıla ilişkin 1 no.lu KDV beyannamesindeki istisna tutarları (beklenen ihracat değeri) ile cari yılda gerçekleşen ihracat tutarı kullanılarak ülke ve hizmet ayrıntısında ihracat değerleri tahmin edilmektedir.
Resmi hizmetler ihracat değeri: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından derlenen ihracat değerleri kullanılmaktadır.
Yıllık hizmet ithalatı değeri: UHTİA soru formuyla derlenen ithalat değerlerine, araştırma kapsamında olmayıp hizmet ithalatı beklenen girişimlerin tahmin edilen ithalat değerleri eklenerek hesaplanmaktadır.
UHTİA'dan elde edilen veriler: Araştırma soru formunda Türkiye'de yerleşik olup uluslararası hizmet ticareti yapan girişimlerden, referans yılda yaptıkları hizmet ithalatı değerlerini (yurt dışından hizmet alım gideri) hizmet türü ve ülke ayrıntısında kaydetmeleri istenmektedir.
HİR tahmini: Dış ticaret istatistiklerinde kullanılan gümrük beyannamelerinde hariçte işleme rakamları var olan girişimlerden UHTİA'da yer almayanlar için ülke kodları ve işçilik değerleri kullanılarak, girişim bazında ve ülke/hizmet ayrıntısında imalat sanayi hizmet ithalatı hesaplanmaktadır.
Dış ticaret verilerinden yapılan taşımacılık ithalatı tahmini: Gümrük beyannamelerinde yer alan çıkış ülkesi, taşınan malın değeri, taşınan malın cinsi ve taşıyan aracın ülkesine (bayrağı) göre beyan edilen navlun ve sigorta bedellerinden yola çıkarak oluşturulan tahmin modeline göre navlun ve sigorta ithalat değerleri tahmin edilmektedir. Tahmin ve beyan edilen navlun ve sigorta değerleri birleştirilerek toplam navlun ve sigorta ithalatı değeri elde edilmektedir.
Eşik değerin altında kalan girişimler için yapılan tahminler: Çerçevenin belirlenmesinde kullanılan eşik değerin altında kalan girişimler için; cari ve önceki yıla ilişkin 2 no.lu KDV beyannamesindeki ithalat beyanları ile cari yılda gerçekleşen ithalat tutarı kullanılarak ülke ve hizmet ayrıntısında ithalat değerleri tahmin edilmektedir.
2. No.lu KDV beyannamesi'nden eklenen hizmet ithalatı değerleri: Başka bir kaynaktaki beklenen ihracat ve/veya ithalat değerinden dolayı araştırma kapsamına alınmamış ancak Microsoft, Bloomberg, Facebook, Google, Linkedin, Twıtter, Amazon, Booking, Dropbox veya GoDaddy gibi yurtdışında yerleşik girişimlerden aldığı ve 2. No.lu KDV beyannamesinde beyan ettiği değerler hizmet ithalatı olarak sisteme doğrudan dahil edilmektedir.
Resmi hizmetler ithalat değeri: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından derlenen ithalat değerleri kullanılmaktadır.
UHTİA soru formuyla çerçevede yer alan Türkiye’de yerleşik girişimlerden derlenen hizmet ihracatı ve ithalatı bilgileri
Dış ticaret istatistiklerinde kullanılan gümrük beyannamelerinde dahilde ve hariçte işleme rejimlerine göre ülke kodları ve işçilik değerleri
Gümrük beyannamelerinde yer alan çıkış ülkesi, taşınan malın değeri ve taşınan malın cinsine göre beyan edilen navlun bedelleri
TCMB tarafından derlenen resmi hizmet ihracat ve ithalat değerleri
Referans yılı: Çalışmada referans yılı (verinin temsil ettiği zaman periyodu) olarak alan uygulamasından önceki takvim yılı esas alınmaktadır. Buna göre en son 2019 yılı 10 Nisan - 15 Mayıs tarihleri arasında uygulanan 2018 UHTİA'nın referans dönemi 1 Ocak - 31 Aralık 2018'dir.
Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri Araştırması yıllık olarak yapılmakta ve çerçevede yer alan girişimlere ilişkin bilgiler, Bölge Müdürlükleri aracılığı ile elektronik olarak derlenmektedir.
Araştırma, TÜİK web sitesinden erişilebilen “HARZEMLİ” adı verilen web tabanlı bir program ile yapılmaktadır. Girişimler, kendilerine Bölge Müdürlüklerimizce iletilen kullanıcı no. ve şifreler vasıtasıyla programa giriş yaparak istenen bilgileri girmektedir.
Derlenen veriler TÜİK Bölge Müdürlükleri ve Merkez birimleri tarafından kontrol ve analiz edilmekte, tahminler üretilmektedir.
Yayımlama sıklığı: Yıllık olarak üretilmekte ve yayımlanmaktadır.
Zamanlılık: Yayımlama tarihi Ulusal Veri Yayımlama Takvimi ile kamuoyuna duyurulmaktadır. İstatistiklerin zamanlılığı konusunda AB ve diğer uluslararası kuruluşların standartlarına uyum hedeflenmektedir.
Yayımlama ve dağıtım: Türkiye İstatistik Kurumu tarafından üretilen Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistiklerine ilişkin ilk haber bülteni 05Mart 2020 tarihinde yayımlanmıştır. Bir sonraki yıla ilişkin Ulusal Veri Yayımlama Takvimi, her yılın Aralık ayında TÜİK web sitesinde yayımlanmaktadır.
Veriler tüm ilgililere haber bülteni ve istatistiksel tablolar aracılığıyla eş zamanlı olarak dağıtılmaktadır.
Veri gizliliği: 5429 Sayılı Türkiye İstatistik Kanunu’na göre:
(1) Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri TÜİK tarafından yayımlanmaktadır.
(2) TÜİK, kullanılacak yöntemi ve istatistiklerin yayımlanacağı tarihi belirlemek konusunda bağımsızdır.
(3) Veriler, sadece istatistiksel çalışmalarda kullanılmak amacıyla toplanmaktadır. Elde edilen bilgilerin gizliliği 5429 Sayılı Kanunun 13. ve 14. maddesi gereği teminat altına alınmıştır. Bilgiler, idari, adli ve askeri hiçbir organ, makam, merci veya kişiye verilemez, istatistik amacı dışında kullanılamaz ve ispat aracı olamaz.
Yayımlanmadan önce kurum içi erişim: Kamuoyuna açıklama yapılmadan önce uluslararası hizmet ticareti istatistiklerinin üretilmesinde görev alan personel dışında başka birimlerin verilere ulaşması mümkün değildir.
Uluslararası yöntemler: Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri OECD, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği İstatistik Kurumu'nun kavram ve yöntemlerine göre üretilmektedir.
Yayım döneminde yorumlama: Verilerle ilgili olarak haber bültenlerinde kısa yorumlar yapılmakta, bunun dışında verilerin yorumlanması kullanıcılara bırakılmaktadır.
Uluslararası hizmet ticareti istatistiklerinin mevsim ve takvim etkilerinden arındırılması: Uluslararası hizmet ticareti istatistiklerinde herhangi bir mevsimsel düzeltme ve takvim etkilerinden arındırma işlemi yapılmamaktadır.