Askeri uçakların önemli görevlerinden biri de havadan keşif yani düşman bölgesinin fotoğraflarının çekilmesi. Her ne kadar uydular casus uçakların yerini alsa da uçaklardan kesinlikle vazgeçilemiyor. Çünkü uyduların istenilen bölgeye kaydırılması ciddi zaman ve para kaybına neden olabiliyor.
U-2'ler ilk olarak 1950'lerin başında ortaya çıktı. Giderek tırmanan silahlanma yarışında Sovyetler Birliği'ni kontrol etmek isteyen Amerikan Merkezi Haber Alma Teşkilatı (CIA), hükümetten yeni bir keşif uçağı istedi. 'Aquatona' adı verilen projede tasarlanacak uçak çok yüksek irtifalardan uçup saatlerce havada kalabilecek, gelişmiş optik cihazlarla istenilen bölgenin fotoğrafı rahatlıkla çekebilecekti.
EFSANE TASARIMCI KOLLARI SIVADI
Lockheed Clarence 'Kell' Johnson yönetiminde 'Kokarca İşleri-Skunk Works' adı verilen gizli ekiple tasarım çalışmalarına başladı. İlk U-2, 4 Ağustos 1955'te Tony LeVier tarafından uçuruldu. Uçak hizmete 1956'da girdi.
Gelişmiş keşif uçağının ilk modelleri A, B ve C (iki kişilik eğitim tipi) oldu. U-2'nin bir sonraki yeni nesil modeli R ilk uçuşunu 1967'de yaptı. U-2R'nin kanat ve gövdesi ilk modele göre yüzde 40 oranında daha büyüktü.
1981'de U-2R'yi taktik keşif modeli TR-1A izledi. 1991'de tüm U-2'lere daha hafif ve az yakıt harcayan General Electric F-118 motoru takıldı. Hedefinin üzerine giden U-2'ye inişinden önce çektiği fotoğrafları uydular yardımıyla yer merkezine geçebilir teçhizatlar yerleştirildi.
U-2'lerin iniş ve kalkışlarında yanında özel araçlar eşlik ediyor. Pilotlar için en tehlikeli anlar, tabi ki füze kitlemeleri dışında, iniş ve kalkışlar.
PLANÖR GİBİ KANATLARI VAR
Dev bir planöre benzeyen uçağın geniş kanatları, 25 bin metre gibi normal uçakların çıkamayacakları yüksek irtifada U-2'nin rahatça tutunmasını sağlıyor. Bu irtifaya yerden havaya atılan füzeler (SAM) ulaşamıyor. Pilotlar U-2'lere astronot kıyafeti ile biniyor. U-2 uçuşlarının en tehlikeli bölümü iniş. U-2 inişe geldiğinde uçakla aynı hizada pist kenarında bir otomobil ilerliyor. Otomobildeki görevli pilota pistten kaç metre yüksekte olduğunu söylüyor. Piste tekerleklerin değmesinden hemen önce pilotlar çok dikkatli olmak zorunda. Herhangi bir yanlış kumanda uçağın kanat kaptırarak kırım geçirmesine neden olabiliyor.
PİLOTLAR ASTRONOT KIYAFETİ GİYİYOR
U-2'ler 25 bin metre seyir irtifası ile dünyada en yükseğe çıkabilen uçak unvanına sahip. Pilotlar uzaya çok yakın bir irtifada uçtukları için tamamen basınçlı özel astronot giysileri giyiyor. Bu kıyafetler pilotları düşük basınçlı ortamlarda koruyor. Pilot önce yer ekibinin yardımıyla astronot kıyafetini giyiyor. Ardından her uçuştan önce bir saat boyunca saf oksijen soluyor. Bu işlem sayesinde kandaki nitrojen baloncukları yok ediliyor. Uçuş öncesinde saf oksijen alınmaması durumda kandaki nitrojen genleşerek yüksek irtifada ölüme neden olabiliyor.
HANGİ ÜSLERDE UÇUYOR?
U-2'lerin ABD'deki ana üssü Kaliforniya'daki Beale Hava Üssü. Tüm eğitim, bakım işlemleri burada gerçekleştiriliyor. Ekipler ve uçaklar bu üsten diğer ülkedeki görev yerlerine intikal ediyor. U-2'lerin diğer üsleri ise Kaliforniya Palmdale, Alconbury İngiltere, Akrotiri Kıbrıs, Taif Suudi Arabistan ve Osan Güney Kore.
RUSYA'DA DÜŞÜRÜLEN U-2
Bir çok kriz ve savaşta baş rolü oynayan uçağın ilk görev yeri 1956'da Türkiye oldu. Müfreze 10-10 adı verilen birlik Sovyet toprakları üzerinde uçmak üzere Adana İncirlik Üssü'ne intikal etti. İncirlik'ten havalana U-2'ler Van civarından İran'a geçiyor, Sovyet sınırı ve Hazar Denizi'ni izleyerek Pakistan'da Peşaver'e iniyordu. Diğer U-2 üssü ise Norveç'teydi.
FÜZE KRİZİ BU OLAYLA BAŞLADI
Tarihler 1 Mayıs 1960'ı gösterirken toplam 27 görev uçuşu yapmış olan sivil CIA pilotu Francis Gary Powers, balistik füze test merkezleri Sverdlovsk ve Plesetsk kentlerini çekmek üzere Peşaver'den havalandı. Sverdlovsk civarında Powers etrafında bir takım patlamalar duydu.
Yerden atılan füzelerin uçağa yetişemeyeceğini biliyordu. Ancak Pilot Powers yanıldığını kısa süre sonra anladı. Sovyetlerin yeni geliştirdiği SA-2 yüksek irtifa füzelerinden iki tanesi U-2'nin kanadına isabet etmişti. Powers fırlatma koltuğunu kullanarak uçağını terk etmek zorunda kaldı. Powers Rus topraklarına ayak bastığında çok ciddi bir kriz başlıyordu.
Önce Sovyetler herhangi bir açıklama yapmadı. İlk açıklama 5 Mayıs'ta NASA'dan geldi: 'İncirlik Üssü'nden meteorolojik araştırmalar için havalanan sivil pilot Francis Gary Powers yönetimindeki U-2 uçağı ile en son Van Gölü civarına temas kurulmuştur. Pilot oksijen sisteminde sorun olduğunu söyledikten sonra uçaktan haber alınamadı.'
Bu açıklama ile zaten siyasi olarak zorlu günler geçiren Türkiye ile Sovyetler Birliği ilişkileri biraz daha gerildi. Sovyetler U-2 uçaklarının havalandığı Türkiye, Norveç ve Pakistan'ı ABD ile iş birliği yapmakla suçladı. Bu olay sonrasında U-2 uçakları ve ekipleri ülkeyi sessizce terk etti. Yargılanan Powers, yedi yılı çalışma kampında olmak üzere 10 yıl hapse mahkum oldu.
TAKAS EDİLEREK DÖNDÜ
Powers iki yıl sonra KGB casusu Rudolf Abel ile Doğu Almanya'da takas edildi ve Amerika'ya geri döndü. U-2'lerin hiç bir sırrını vermemesine rağmen Powers Amerika'da oldukça soğuk karşılandı. Lockheed Powers'ı tekrar işe aldı. 1970'e kadar U-2'lerde test uçuşu yapan Powel, 1977'de kendi kullandığı helikopterin düşmesi sonucu hayatını kaybetti.
Yıllarca Rusya'da düşen U-2'nin İncirlik'ten kalktığı zannedildi. 1980'lerin başında açıklanan belgeler ve tanıkların anılarını yayınlaması sonrası uçağın Peşaver'den havalandığı ortaya çıktı.
Ruslar Küba'da iki U-2 daha düşürdü. 1962'de füze krizi nedeniyle ABD ve Sovyetler Birliği nükleer savaşın eşiğine gelmişti. Yine U-2'ler aktif görevdeydi. Küba üzerinde uçan U-2'ler Sovyetlerin yerleştirdiği balistik füze rampalarını tespit ediyordu. Bu uçuşlarda 15 Ekim 1962'de Yüzbaşı Richard S. Heyser, 27 Ekim 1962'de de Yüzbaşı Rudolph Anderson Jr'ın kullandığı U-2'ler Sovyet füzeleri tarafından düşürüldü. Her iki pilot da hayatını kaybetti.
KÖRFEZ SAVAŞINDA UÇTU
Amerikan U-2'lerin en önemli operasyonlarından biri de Körfez Savaşı sırasında gerçekleşti. Keşif görevlerinin yarısını yapan U-2'ler operasyonda 2500 saat uçtu. Bir kısım operasyonlar İncirlik üzerinden yapıldı. U-2'ler 1995'e kadar Türkiye'de kaldı. Kosova'daki operasyonlara U-2'ler Fransa üzerinden katıldı. Uçuş sırasında U-2'lerin Fransız üslerinin de fotoğraflarını çektiğinin belirlenmesiyle Fransa bu uçakların kendi topraklarını terk etmesini istedi.
U-2S TEKNİK ÖZELLİKLER
Motor: General Electric F-118-101
Gövde Uzunluğu: 19.2 metre
Yükseklik: 4.8 metre
Kanat Açıklığı: 30.9 metre
Seyir Hızı: 879 km/saat
Maksimum Kalkış Ağırlığı: 18,000 kilogram
Menzil: 11 bin100 kilometre
Uçuş İrtifası: 25 bin metre