İklim değişikliğine karşı en radikal önlemlerden olan güneş karartma, ilk kez gelecek yıl ABD'de küçük çapta denemeye sokulacak
İklim değişikliği ve gezegenin ısınması, tüm insanlığı etkileyecek büyük sorun olarak kapımızda bekliyor. Eğer ısınma oranı 1,5 derecede durdurulamazsa, çok ciddi önlemler alınması söz konusu olabilir. Birleşmiş Milletler’in ‘Uluslararası İklim Değişikliği Paneli’nde (IPCC) ele alınan potansiyel önlemlerden biri de yapay güneş karartma operasyonları. Bu tekniğin ilk denemesi 2019 ilkbaharında gerçekleştirilecek.
Harvard Üniversitesi araştırmacıları bu deney ile, yanardağların kül ve gaz püskürtmesi ile güneş ışınlarını kesmesi fenomenini tekrarlamak niyetindeler. ‘Stratospheric Controlled Perturbation Experiment’ (SCoPEx) denilen teknik, yüksek irtifada bir alana kalsiyum karbonat partikülleri yayılmasını içermekte. Bu partiküllerin yayıldığı alan güneş ışınlarını geri yansıtma özelliğine sahip olacak. Böylece altında yer alan toprağa daha az güneş ışını gidecek ve genel ısı bu şekilde düşürülecek.
Yapay güneş karartma diye de bilinen ‘stratosferik aerosol enjeksiyonu’ (SAI) tekniği uzun zamandır tartışılmaktaydı. Şimdiye kadar bu konuda hep volkan gözlemleri ve bilgisayar modelleri ile sınırlı kalınabilmişti. Gerçek hayattaki en iyi bilinen örneklerden biri, 1991’de Filipinler’deki Pinatubo Yanardağı patlaması. Bu yanardağın yaydığı devasa gaz ve kül bulutu, 15 ay boyunca küresel ısının ortalama 0,6 derece azalmasına yol açmıştı.
Her ne kadar ilk güneş karartma denemesi IPCC tarafından endişeyle karşılansa da, yine de deney uzmanlar tarafından yoğun gözlem ile gerçekleştirilecek. Deneme ABD’nin güneybatısında, yüzeyden 20 kilometre yukarıda yer alacak. Bir balon ile atmosfere her biri 100 gramlık kalsiyum karbonat karışımlarından yayacak. Belli bir bölgeye yayılacak tozdan sonra, balon atmosfer ölçümleri yapmak için bölgede gezinecek.
(SCoPEx araştırma ekibi, soldan sağa) Frank Keutsch, Zhen Dai ve David Keith
ScoPEx araştırma ekibi yapılacak deneyin, büyük çaplı bir jeomühendislik operasyonunun olası sonuçları hakkında bilgi edinmemize yaramasını umut ediyorlar. Bilgisayar modelleme ve laboratuvar testleri ile güneş jeomühendisliği hakkında sınırlı sonuç alınabildiğini, bunların da sadece doğal gözlemlere dayandığını belirtiyorlar. Küçük çaplı atmosfer denemeleri sayesinde hem akademik dünyayı hem de toplumları iklim değişikliği etkileri hakkında bilinçlendirmek amacı taşıdıklarını aktarmaktalar. Kullandıkların tekniklerin hiçbiri patentlenmemiş ve ekip bağış bazlı bir kuruluş tarafından desteklenmekte. Bu deneyden alınan sonuç olumlu bile olsa, güneş jeomühendisliğini ticari amaçları için kullanmayacakları bilgisini de vermekteler.