Lüks Yaşam!…Ahmet Doğançayır | Simurg News
Büyük mağazaların büyüsü bize, bir sürü başka gereksinmelerimizin köleliğinden kurtarmayı vaat ediyor. Biricik zevk, gereksinim duyulmayanı istemektir, burada yığılmış güzellikler hiçbir yararlılık mantığına cevap vermemekte, ama sonsuz bir bolluk sunmaktadır. Gürültüden yıkılan bu cehennem...
25 Haziran 2019 Salı 17:17 Bu haber kez okundu
Büyük mağazaların büyüsü bize, bir sürü başka gereksinmelerimizin köleliğinden kurtarmayı vaat ediyor. Biricik zevk, gereksinim duyulmayanı istemektir, burada yığılmış güzellikler hiçbir yararlılık mantığına cevap vermemekte, ama sonsuz bir bolluk sunmaktadır. Gürültüden yıkılan bu cehennem başkenti alış veriş merkezlerine yalnızca bir şeyler satın almak için gidilmiyor, bir amaçta her şeyin orada el altında durduğunu saptamaktır. ‘’Zenginlik tanrısının’’ varlığının, ona dokunulabileceğini, geçerken sürtünülebileceğini ve onun koklanabileceğini doğrulamak için gelinir oraya.İşte ilk adımda allak bullak eden, şaşırtıcı olan lüksle bu dolaysız yakınlıktır. Oysa bir varlık kültüründen çok, dolaşım kültürü içinde yaşıyoruz biz. Eldeki malların bir son kullanım süresi olmak zorundadır, nasıl yok edilecekleri planlanmış, modalarının geçme zamanı programlanmıştır. Sahip olmak sürekliliği gerektirse de nesnelerimizin pek kısa ömürlü bir çekicilikleri, kısa serileri vardır yalnızca. Modaları çabucak geçiverir, kendilerinin de ayağı kaydırılmadan önce bir an için göz alacak biçimde ışıldayan yeni nesneler onların pabucunu dama attırır. Sırf tüketmek ve yerlerine yenisini almak için satın alırız onları. Bir malın değer yitirmesi çabuk ve genel olmak zorundadır. Bizim zenginliğimiz koruyup saklamaya değil, savurganlığa dayalıdır çünkü. Değişik maskeler altında geri gelen hemen hemen aynı şeydir. Yenilik de zaten aksesuar düzeyinde küçük değişiklikler biçiminde oluyor.
Tüketim korumacı mantık, kredinin icadıyla doruk noktasına vardı. Kredi sayesinde yeni eşimiz, oyun arkadaşımız olan gelecekten ödünç alıyoruz. Elde edilmek istenen nesnenin bedavadan erkene alınmış bir zevkidir. Tasarruf başlangıçta kapitalizmin başat niteliğini oluşturuyordu. Krediyle birlikte başlarda ki aşırı ilkeci ahlâk tersine çevrilerek, bir şey beklemeden, zaman geçirmeden sahip olmaya özendirmenin onay görür, hatta salık verilir bir durum olduğu militan hazcılığa dönüştü. Her türlü itkinin özgürleşmesi ve ticaret mallarının bolluğudur bu. Koca bir kuşak en küçük fantezilerinin zaman yitirilmeden karşılanmasına alıştı. Her şey hemen elde edilebilir olmalıdır üzerine temellenen zevk ilkesi yalnızca her deliliğimizin önünde eğilmekle kalmayan, aynı zamanda her yolla bu delice hevesleri çoğaltmaya çalışan bir dünyaya egemen oldu.
Edinmek için ödemek zorunda olmanın acısını saklıyor kredi. Yongalı kart ise paranın maddi olma özelliğini ortadan kaldırarak aldığının bedava olduğu yanılsamasını veriyor insana. Can sıkıcı hesap kitaplara son, hiç bir zamansız ödeme oburluğumuzun tadını kaçırmıyor artık. Geleceğin ipotek edilmesi, elde etmeye can attığımız nesneye hemen sahip olmanın allak bullak edici mutluluğu yanında pek az bir şeydir artık. Gerçek ödeme( üstelik bir gün gözünüzün yaşına bakmadan uyarı, ceza, haciz biçiminde çıka gelir.) o andaki tutkunun yere serdiği ‘’yarın’’ denen o biçimsiz ve suratsız geleceğe atılmıştır. Bankalarla yapılan sözleşmeler bize ‘imzala ve her şeye sahip ol!’ diyorlar.
Ayrıca haklarında ne düşünülürse düşünülsün, tüketim korumacılığı ve eğlence sanayisinde tarihte eşi görülmemiş olağanüstü bir ortak yaratı bulunduğunu kabul etmek gerekir. Kendini unutmaya, hiç düşünmeden eğlenmeye hazır tek bir yığına dönüşmek için aralarındaki sınıf, ırk, cins engelini kaldırıyor ilk kez insanlar. Olağanüstü güzel olduğu denli de gereksiz hazinelerle dolu mağazaların bin bir medya ağı ve yaşamda bize yardımcı olan akıllı makinaların gezegenimizin öteki halklarına neden böylesine çekici geldiği anlaşılıyor.
Boğazımıza dek içine battığımız bu yarışma ve belirsizlik evreni, bizi korku ve düşmanlıktan koruyan bu emniyet, bu sonsuz mutluluk odalarıyla yumuşatılmış olmasaydı yaşanmaz bir yer halini alırdı. Bir şeyler satın alma, eğlence, zihinsel olarak sanal ortamlarda dolaşma alıklaştıran bir alacakaranlık yaratıyor belki, ama bize göre öyle hoş, öyle tatlı ki o karanlık, en parıltılı, en göz alıcı ışıklardan ayırt edemiyoruz onu.Kapitalist toplumları yorumlayışımızı karartan çifte yanılgı anlaşılıyor. Bunlardan biri onda totaliter cehenneme yakın bir yeni engizisyonun varlığını göstermek, öbürü de bunları özgürlük ve uygarlık eğitimi için şaşmaz olanaklar olarak yüceltmektir. Bu, sisteme en kötü kusurları ve en yüce erdemleri yakıştıran bir çifte yanlış anlama.
Çok kullanılmaya başlanan ‘’ tüketici’’ kelimesi nedir? Bu noktanın açıklanması için Pazar fikrine dönmemiz gerekir. Pazar bazı gerekli malların bulunabildiği çok anlamlı bir yerdi. İnsanlar Pazar’a ve dükkâna müşteri olarak giderlerdi. Ne oldu da tüketici haline geldiler. Kapitalizm de sanayi üretimi geliştiği için gitgide önceden plan yapmak ve piyasa talebini bilmek gerekmiştir. Piyasa araştırması üretimin düzenlenmesi için talebin keşfedilmesine yönelik bir hazırlık olarak düşünülmüştür. Ama gerçekte üretim planlanmadığı ve birçok rakip firmanın birbirinden bağımsız kararlarına bağlı olduğu için piyasa araştırması reklamcılıkla iç içe geçmiştir. Ekonomik faaliyetimizin büyük bir bölümü bilinen ihtiyaçları gidermeye yönelmişse de gittikçe artan bölümü, sanayicinin üretmek için uygun bulduğu şeyleri tükettiğimizi düşünmemizi sağlamaya yöneliktir.
Toplum ekonomik hayatı denetleyecek yerde, ekonomi hayatı tarafından denetlenmektedir. Tüketici değil de kullanıcı olsak toplumsal düzene farklı bakarız. Çünkü kullanma kavramı malzemeleri nasıl ve ne için kullandığımız ve genel hayatımıza etkileriyle ilgilidir. Oysa tüketimin karmaşık kalıpları bu soruları ortadan kaldırma, onların yerine bizim denetimimiz dışında gelişen sistemin ürünlerini benimsetme eğilimindedir.
Bireyi öne çıkarttığı için ‘’tüketici’’ tanımının aynı derecede önemli bir başka sonucu da ekonomik faaliyetin gerçek kullanım alanını düşünmemizi engellemesidir. Birey olarak değil de toplumca kullanmadığımız ya da tüketmediğimiz birçok önemli şey vardır. Ama ‘’ tüketicinin’’ vurgulanması, piyasanın varsayılan yasaları ve bu yasalarla kurulan üretim ve bölüşüm sistemi bizi bu yöne itmektedir. Artık bireysel ve toplumsal ihtiyaçların giderilmesi arasında ciddi bir dengesizlik olduğu ve uçurumun giderek genişlediği anlaşılmıştır.Vitrinlere bakan insan bolluk duygusuna kolayca kapılabilir. Ama hastane, yol, konutlara baktığında kısıtlamalarla karşılaşır. Günlük hayatta araba çokluğu ile yol sisteminin gülünç derecede yetersiz oluşu gibi durumlarda bile bölünmüş düşünme tarzımız bozulmaz. Bireysel kullanım kalıplarını olumlu bir harcama ve doyum, toplumsal kullanım kalıplarını ise yoksunluk ve vergi gibi olumsuz çerçevede düşünürüz. Toplumsal amaçlar genellikle bireylerin gelirlerinden alınanla karşılandığı için toplum denen şeyin bizi sürekli sınırladığı, bir şeylerden yoksun kıldığı inancına kapılırız. Bu sistem olmasa daha çok paramız olacakmış gibi düşünürüz.Neden böyle? Çünkü kapitalizmin toplum biçimi ancak piyasa olabilir. Çünkü kapitalizmin amacı herhangi bir toplumsal kullanım kavramından çok, tek, tek faaliyetlerden kâr sağlamaktır. Mülkiyetin toplumun belirli kesimlerinde toplanması piyasa dışındaki çoğu ortak kararı sınırlar ya da olanaksız kılar. Bugün artık bireyler, yurttaşlar olmamak, temel seçimler yapmaktan bir anlığına kurtulmak için tüketiliyor.
Yaşamını kuran, kendisini yükümlülük altına sokan ve bütün sonuçlarını önceden kestiremediği kararlar veren birinin tersine, tüketici zaten var olan ürünler başkalarınca belirlenmiş ve kendisinin olsa olsa düzenlediği ya da birleştirip bir karma yapmakla yetindiği seçimler arasında bir karar verir.
Yurttaş olmak, kendi tekil durumunu aşmaya çalışmak, kamu yaşamının yönetimi konusunda başkalarıyla bağdaşmak, onlarla birlikte iktidar sorumluluğunu paylaşmak ve iktidara ortak olmak için kendi koşullarının dışına çıkmaktır. Birey ortak yarar uğruna kendi kişisel görüşünü askıya almayı, herkesin eşit olarak konuştuğu ve birlikte hareket ettiği kamusal alana girmeyi kabul ettiği anda yurttaşlık söz konusudur.
Ancak uyanık bir tüketicinin henüz bir yurttaş olmadığı da bir gerçektir. Para biriktirmek, iyi işler peşinde koşmak, bir sözleşmenin tuzaklarını bozmak pek hoştur kuşkusuz, ama hiçbir biçimde bu toplumla aramıza mesafe koymayı öğretmez bize. Eğlence gibi tüketim de bizi kendisi için eğittiğinden ahlaksal, eğitsel değeri zayıftır. Yığın kültürü de içinde büyük yapıtların parıltıları ya da belli belirsiz anılarını barındırsa da eğlendirir bizi, bağımsızlaştırmaz. Bir hizmetten, bir üründen yararlanan olmak, yalnız kendi çıkarlarını korumakla uğraşmak, kendi özelliklerine sıkı sıkıya bağlı kalmak demektir.
Kentin olduğu kadar, süper marketin de sakinleriyiz biz ve demokrasiye olan bağlılığımız gönencin ölçüsüz avantajlarına bir bağlılıktır öncelikle. Tüketim kendisinden önce de var olan ve başka nedenleri de bulunan politik sevgisizliğin sorumlusu değildir, ama onun ağırlaştırıcı bir etmenidir. Bugün demokrasi anlayışı tamamen pazara boyun eğmiştir ve ödün vermez büyüme ve ‘’ekonomik akılcılık’’ tapınmasına körü körüne bağlıdır. İyi bir politika bolluğun sürdürülmesidir ve yurttaşların özgürlüğü her şeyden önce zenginleşme özgürlüğüdür. Mutluluğun bir tek tanımı biliniyor artık, o da kişisel rahatlıktır. Memleket meseleleri içine yerleştirilen tutku ve zevki, siyasal özgürlüklerin gelişmesinde yetkinlik düzeyine ulaşmak için girişilen yarıştaki sevinç ve tatlı rekabeti unuttuk.
Tarih sofrasının tıka basa doymuş çağrılıları olarak bizler her alanda kazanmayı bekliyoruz, olmayacak şeyi istiyoruz. Konfor insanın en soylu buluşu olarak duruyor ve satın alma gücü uğruna verilen uğraş da hiç kimsenin dokunmayı göze alamadığı son tabudur. Şurası bir gerçektir ki, konfor ne denli büyük olursa olsun tüm öbür ülküleri uzaklaştırmak ve kafamızı kurcalayan şeyler çemberinin alanını büyük ölçüde daraltmak eğilimindedir.
Tüketim korumacılığı ve eğlence imparatorluğu, insan hakları genel kütüğüne gerileme hakkını yazıyor. Nefis güçsüzlük, tadından yenmez kolaylık hiç kuşkusuz, ancak belli bir doz aşılınca iç sıkıntısına karşı verilen panzehir ’in Zehir’e dönüşmesi, yeni bir hastalığa çevrilmesi riski var. Bu tadından yenmez hafiflik bizde ki düşünme ve sağduyu yeteneğini silmeden nereye gidebilir? ‘’Her şey olanaklı, her şeye izin var!’’ diye haykıran bu göz boyayıcı oyun nasıl ortadan kaldırılmalı?
Sosyalistler ve ‘’tüketim toplumu!’’…….
Kapitalizm ücretlileri tüketici olarak bütünleştirmeyi deneyebilir. Ancak ücretlilerin ‘’üreticiler’’ olarak uyumunu sağlayamayacaktır. Kapitalizmin doğası üreticilerin özgür ve egemen olmamalarını gerektiriyor. Özgür çalışma kendi kontrol eder, kendi belirler ve burada çalışanlar ne ürettiklerini, nasıl ürettikleri ve kimin için ürettikleri konusunda kendileri karar verirler. Bu yalnız özgürce birleşen üreticilerin yönetiminde sosyalist yönetimde gerçekleşebilir. Ücretli işin kontrolü ile eş anlamda olan sermayenin hâkimiyetinde bu olanaksızdır.
Sosyalizmden beklenen insanlığın yalnız temel gereksinimlerle sınırlı kalması değil, gittikçe daha çok sayıda ihtiyacının tedricen karşılanmasıdır. Marks hiçbir zaman çileciliğin ya da kemer sıkmanın savunucusu olmamıştır. Onun sınıfsız topluma bakışının temelinde yatan, tam olarak gelişmiş kişilik kavramı, insan ihtiyaçları ve bunların giderilmesinde büyük çeşitliliği içerir.
Dolayısıyla sosyalistler için tüketim toplumunun reddi bir bütün olarak gereksinimlerin genişlemesi ve farklılaşmasının reddini ya da bu gereksinimlerin ilkel, doğal durumuna herhangi bir dönüşü ifade etmez. Sosyalistlerin amacı zorunlu olarak tüm insanlık için zengin bir bireyselliğin gelişimidir. Marksistler açısından tüketim toplumunun reddi şu anlama gelir.’’ İnsanın gelişmesini kısıtlamayı sürdüren dar ve tek yanlı yapan tüm tüketim ve üretim biçimlerinin reddi bu rasyonel ret kapitalizm de meta biçimi tarafından belirlenen malların üretimi ile insan emeği arasındaki ilişkiyi tersine çevirmeye çalışır. Böylece ekonomik etkinliğin ana hedefi şeylerin maksimum üretimi ve her bireysel üretim birimi için maksimum özel kâr değil, fakat bireyin optimum öz etkinliği olur. ‘’ (Marks-Engels Alman ideolojisi s.67–68)
Malların üretimi bu hedefe tabi kılınmalıdır. Örneğin önemli olsalar bile insan sağlığına ve doğal çevreye zarar veren üretim ve emek biçimlerinin ortadan kaldırılması demektir. Aynı zamanda maddi ihtiyaçları olan insanın zengin bireyselliğinin tam gelişimini, çilecilik ve kendini sınırlama yoluyla değil, ancak bilinçli olarak denetlenen ve onun kolektif çıkarlarına tabi kılınmış tüketimin gelişimi yoluyla başarabileceği bilinmelidir. Marksist sosyalizmin amacı özgürce birleşmiş üreticilerin maddi ve insan kaynaklarını kimi ‘’ölümsüz ekonomik yasalara’’ göre kullanma yükümlülüğünden kurtulmalarıdır. Üretici / tüketicilerin hem toplumsal, hem ekonomik önceliklerini özgürce karşılaştırdıkları bir toplumdur bu. Üretici / tüketiciler daha çok boş zaman ya da daha az yorucu ve monoton çalışma karşılığında ikinci bir televizyon setinden vazgeçmek isterlerse bunu yapma hakkına tamamen sahiptirler. Üretici / tüketiciler kararlarını kendi bilinç ve duyarlılıkları ışığında özgürce verme hakkına sahip olmalıdırlar. İnsan özgürlüğünün bütün içeriği ve amacı budur.Kapitalist insanlık görüşü insanlığın ilerlemesi ya da sağlığını yurttaşların tüketmekte olduğu, gitgide yararsızlaşan alet edevat sayısının artışıyla ölçer. Sosyalizm ise sırf tüketimden çok uygarlık içinde büyüyecektir. Bu anlamlı insan ilişkileri ve faaliyetleri alanı demektir.Üretici güçler dünya çapında meta üretmenin ve sefalete son vermenin ön koşullarını yaratacak kadar güçlenmişlerdir. Yapılacak şey bu kaynakların yeniden planlı dağılımını, atıl kapasite ile kullanılmasının ve kaynak israfının azaltılmasının sağlanmasıdır. Fakirliğin kaçınılmaz olduğuna yiyecek, giyecek, barınma, kültür, eğlence, toplu taşımacılık için yeterli mal ve hizmet olmadığına inanmak yanlıştır. Mevcut kaynaklarla bu dünyada yaşayan herkesi nüfus artışını kontrol ederek ve ekolojik dengeyi bozmadan beslemek mümkündür. Kaynakların ve ürünlerin dünya çapında yeniden dağıtımı şu anda ziyan edilen kaynaklar kullanılarak yapılabilir. Bu kaynakların şu anda yaşam standartlarımıza hiçbir katkısı yoktur.Şu anda tahribat evresinde bulunan teknolojik devrimin temel boyutları radikal dönüşümleri yapabilecek olanakları vermektedir. Sorun politik ve sosyaldir. Teknolojinin yarattığı bu olanakların hâkim sınıfların elinde yeni felaketlere yol açmaması üretici ve tüketicilerin kolektif örgütlenmelerinin demokratik kontrolüne açık tutulması ile mümkündür. Bu aynı zamanda kısa ve orta vadeli hesapların ve yararların, kısmi ve dağılmış çıkarların ardından gitmenin, ulusal devletlerin hâkimiyeti ve birbirleriyle yarışların aşılması demektir.
TKP/ML Davasında yargılanan 3 devrimci yeniden tutuklandı
Komünar Bellek Tele-Konferansları-Dersim Soykırımı/ Selman Çimen Selman ÇimenSosyolog - YazarIlyas YerGazeteci - Telekonf.Moderatörü Arkadaşlar hepiniz...
İyi ki Yaşadılar, İyi ki Yazdılar`- Sibel Özbudun Sibel ÖzbudunYazar “Aslında hayat dediğin,yaşayabildiğin kadar güzeldir.” Bur...
Halk sağlığı ve emperyalist tekellerin planları!Halkların beslenme ve sağlık ihtiyaçlarını sömüren tekeller sadece azami kar hedefi gütmüy...