Download "Terör Örgütlerinde Militan Kimlik Profili: Türkiye de Hizbullah Örneği"
Melek Gonca Özdemir
1 Terör Örgütlerinde Militan Kimlik Profili: Türkiye de Hizbullah Örneği Doç. Dr. Süleyman Özeren1* Yrd. Doç. Dr. M.Alper Sözer * Dr. Süleyman Demirci * Özet Terör örgütü elemanlarının doğru analiz edilmesi, yaş, eğitim ve sosyoekonomik durum gibi genel karakteristik özelliklerine dayanarak sağlıklı profiller çıkarılması, terör sorununu anlamada ve sorunun çözümüne yönelik sağlıklı politikalar üretmede büyük önem taşımaktadır. Bu eksende yapılan bu çalışmada, Türkiye de faaliyet gösteren Hizbullah terör örgütü silahlı kanat mensuplarının profilleri çıkarılarak, bu profil üzerinden bireylerin örgüt tarafından nasıl kazanıldıkları incelenmiştir. Çalışmada, Hizbullah mensuplarının örgüt liderliğine yazmış oldukları özgeçmişler, 17 değişik kurumun katılımıyla yapılan odak grup çalışması, Hizbullah terör örgütüyle mücadelede bulunmuş güvenlik görevlileri, cezaevi çalışanları ve çeşitli disiplinlerden birçok bilim adamıyla yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlar olmak üzere üç değişik veri kaynağı kullanılmıştır. Hizbullah terör örgütünün militan profiline bakıldığında, genç, çoğu işsiz, yarıdan fazlası lise mezunu, dini bilgisi eksik ve dindar olmayan erkeklerden oluşan bir profille karşılaşılmaktadır. Dini hassasiyetleri yüksek olmasına karşın, dini bilgileri yetersiz ve dini bilinçleri düşük olan bu profilin, bölgedeki formel mekanizmaların boş bıraktığı alanın genişliğinden de faydalanarak, örgüt tarafından, manipule edilmiş dini öğreti ve PKK karşısındaki mağduriyetlerin kullanılmasıyla örgütün kanlı eylemler yapan silahlı kanadına kazandırıldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hizbullah, silahlı kanat, profil, din istismarı, ötekileştirme, eklektik * Polis Akademisi Başkanlığı, Uluslararası Terörizm ve Sınıraşan Suçlar Araştırma Merkezi-UTSAM, 1392 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ Giriş Terörizm, belirli bir siyasal düşünce veya ideolojinin, şiddetin kullanılmak suretiyle örgütlü bir yapı tarafından realize edilmesi olarak tanımlanabilir. Terör sorunu her ülkede farklı boyutlarda olsa da Türkiye, uzun yıllardır dünyada ender görülen bir şekilde aynı dönemde farklı ideolojik görüşte terör örgütleriyle mücadele etmek zorunda kalan nadir ülkelerden biridir (Bal, 2006). PKK/KONGRA-GEL, Hizbullah, Devrimci Halkın Kurtuluşu Cephesi (DHKP/C), Türkiye İşçi Köylü Kurtuluş Ordusu (TİKKO), Marksist-Leninist Kominist Parti (MLKP) gibi farklı ideolojik tabanda ya da aynı ideolojik tabanda olmakla birlikte farklı hedefleri olan örgütler, Türkiye de ses getiren eylemler yapmışlardır. Yine Türkiye, El Kaide bağlantılı uluslararası gruplarla da başarılı bir şekilde mücadele etmektedir ki bu başarısının dünyada da örneği azdır. Bu örgütler arasında hiç şüphesiz mezar evler ile domuz bağı gibi vahşi ve kanlı eylemlerle ülke gündemine oturan ve Hizbulvahşet (Akyol, 2004) adını alacak kadar adını ülke ve dünya kamuoyuna duyuran Hizbullah terör örgütü ile mücadele, bu örgütün temel unsurlarını iyi anlamakla mümkündür. Bu amaçla yapılan çalışma, terör sorununu daha iyi anlamak ve teşhisi doğru yapmak için; hem ideolojisi hem de hedefleri açısından diğer örgütlerden önemli farklılıkları olan Hizbullah terör örgütünü incelemiştir. Araştırmada, Hizbullah terör örgütünün silahlı kanadında faaliyet gösteren elemanların demografik özellikleri ve dine yaklaşımlarıyla alakalı perspektifleri irdelenmiştir. Çalışmada; ilk önce ulusal ve uluslararası alanda terör örgütlerinin profili ile ilgili literatüre yer verilmiştir. İkinci olarak, Hizbullah terör örgütü hakkında; örgütün tarihsel süreci, ideolojisi, eylemleri ve son durumu hakkında genel bir değerlendirme sunulmuştur. Daha sonra, silahlı kanadın profili ve bu profilin çıkarılması için kullanılan veri kaynakları ve analiz yöntemleri anlatılmış, analiz sonucunda elde edilen bulgular paylaşıldıktan sonra genel bir değerlendirme yapılmıştır. Bireyler Neden Terör Örgütlerine Katılırlar? Terörizm literatüründe,bireyin neden terör örgütüne girdiği sorusuna farklı cevaplar verilmektedir. Crenshaw (1985), bireyin terör örgütüne girmesinde motivasyon faktörü olarak dört kategori olduğunu 1403 belirtmektedir. Bunlar; 1) eylem için fırsat olması, 2) bir yere ait olma gereksinimi ya da aidiyet duygusu, 3) sosyal statü gereksinimi, 4) maddi getiri elde etmedir. Diğer taraftan Borum a (2004) göre bu nedenler; adaletsizlik, kimlik ve aidiyettir. Adaletsizlik, haksızlık ya da eşitsizlik terör örgütlerinin temel argümanları arasındadır. Adaletsizlik duygusu bireyleri intikam ya da bu adaletsizliğe neden olanlardan hesap sormaya itebilmektedir ki terör örgütlerinin eylemlerindeki vahşilik ve şiddetin arkasındaki itici güçlerden biri de bu duygunun tatmin edilmesidir (Hacker, 1976). Adaletsizlik, bireylerde haksızlığa uğramışlık ve mağduriyet duygularına neden olmakta bu duygularda dolayısıyla bireyleri mutsuzluğa itmektedir. Ekonomik, etnik, siyasal, dini, sosyal ya da hukuki nedenlerden dolayı bireyler mağduriyet ya da haksızlığa uğrayabilir veya haksızlığa uğramasa ve mağdur olmasalar da mağduriyet veya haksızlığa uğradıkları duygusu bu bireylerde uyarılabilir (Ross dan aktaran Borum, 2004). Terör örgütüne girişte bir diğer motivasyon unsuru ise kimlik olgusudur. Bireyin kimliğinin sağlıklı gelişmesi, kişiliğinin oluşumunda son derece önemlidir. Bireyin değer yargıları, inançları, algıları ve değerlendirmeleri, bireysel kimliğin oluşumu sürecinde şekillenir. Bireysel kimliğin şekillendiği ergenlik döneminde arayış içinde olan bireyler için kimi zaman terör örgütleri bir seçenek olabilmektedir. Yaşamın bireye yüklediği sorumlulukları kaldırmaya gücü yetmeyenler ya da sosyal yaşama kendisini adapte edemeyen bireyler için sadece siyah ve beyaz tanımlamasının yeterli olduğu terör örgütleri bir kaçış yolu olabilmektedir. Bazı durumlarda da kişilik gelişimi devam eden bireyler için terör örgütleri, daha büyük ve kutsal bir görevi yerine getirebilecekleri, bir diğer ifadeyle yaşamlarını anlamlandırabilecekleri bir yer durumuna gelmektedir. Örgütlere katılımın bir diğer nedeni de örgütlerin sığınılacak bir liman ve güvenlik kaygısının giderilmesine bir adres olarak görülmesidir. Field in (1979) Kuzey İrlanda da gençler üzerine yaptığı alan çalışmasında, sürekli şiddet ve terör olaylarına şahit olan ergenlik dönemindeki bireylerin, ahlaki değer yargılarının gelişiminde, sürekli şiddete tanıklık etmeleri ve şiddet mağduru olmalarından dolayı çaresizlik duygusuna kapıldıklarını, bu duygunun da bireyleri toplumdan soyutladığını ve ümitsizliğe ittiğini tespit etmiştir. Bu bireyler sürekli korku ve dehşet duygusu içinde 1414 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ olduklarından kendilerini savunduklarını düşündükleri terör örgütü üyelerinin desteğine sığınmaktadırlar. Terör örgütüne katılmada oldukça etkili bir faktörün de aşağılanmak olduğu söylenebilir (Ferracuti ve Bruno, 1981). Borum (2004), özellikle haksızlık, istismar edilme ve aşağılanmayı örgütlere katılımda çok önemli üç duygusal durum olarak ön planda tutmaktadır. Örneğin, terör suçu iddiasıyla yapılan gözaltılar ve/veya ceza evinde yaşanılan aşağılama ve kötü muameleler, bireylerin örgüte daha sıkı bağlanmalarına sebep olmaktadır (Cemal, 2003; Della Porta, 1992; Teymur, 2007). Bu nedenle devlet görevlilerinin intikam, cezalandırma ve teröristlere hak ettikleri dersi verme düşüncesiyle yaptıkları aşırı güç kullanımı, çoğunlukla terör örgütü elemanlarının devlet görevlilerini düşman olarak görme eğilimlerini güçlendirmekte, daha fazla kinlenmelerine sebep olmakta ve buldukları ilk fırsatta intikam almak için örgütün saflarında yerlerini almaya itmektedir. Terör Örgütlerinde Eleman Devşirme ve Militan Kimlik İnşası Nasıl Gerçekleşir? Terör örgütleri, yaşayan örgütsel yapılar olarak kalmak için eleman kazanma süreçlerini sürdürmek zorundadırlar. Örgütler eleman kazanırken birçok argümanı sistemli olarak kullanırlar. Ama özellikle de uğruna mücadelesini verdiklerini iddia ettikleri sınıf, grup ya da etnik toplumun içinde bulunduğu yoksunluk ve yoksulluğun en derin olduğu bölgeler terör örgütlerinin özel ilgi alanına girmektedir. Borum (2004) tarafından geliştirilen İdeolojik Gelişim Süreci modeline göre bireyin, aşırı görüşleri geliştirme ve şiddeti meşrulaştırması 4 aşamada tanımlanmaktadır. Birinci aşama doğru değil aşamasıdır ki bu aşamada birey içinde bulunduğu yoksunluktan dolayı tatminsizlik ve memnuniyetsizlik duygusuna kapılmaktadır. Bunun temelinde ise bireyin içinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşullar vardır. İkinci aşama adil değil aşamasıdır. Bu aşama bireyin içinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşullar ile beklentileri arasındaki boşluktur. Birey bu aşamada bir anlamda karşılaştırma yapar. Bu boşluk bireyde göreceli yoksunluk olarak tanımlanan algılamayı doğurur (Gurr, 1968). Yani birey elde etmek istediklerine ulaşamayınca bu adaletsizliğin nedeni olarak gördüğü kişi, grup ya da kuruma karşı öfke duyar. Üçüncü aşama senin hatan olarak 1425 tanımlanmaktadır ki bu aşamada birey içinde bulunduğu kötü durumun sorumlusunu arar. Bu sorunlara karşı beslenen öfke, onları hedef olarak görmeyle sonuçlanır ve suçlamak için birileri aranır (Borum, 2004). Dördüncü ve son aşama ise sen kötüsün aşamasıdır. Bu aşamada birey genellemelere gider ve önyargılar oluşturmaya başlar. Hedef olarak gördüğü kişileri artık normal insan olarak görmemeye başlar ki bu kişilere karşı şiddet uygulamak bireyin zihninde normalleşir (Borum, 2004). Terör örgütlerinin eylemleri, objektif gerçeklere değil, sübjektif değer yargılarına göre dünyaya bakmalarına dayanmaktadır (Crenshaw, 1988). Bu aşamada birey artık hedefine karşılık vermeye yani ona karşı şiddet kullanmaya başlar. Başkalarını öldürmeye kadar götüren süreçte birey, artık örgütün grup dinamiği içinde hareket etmektedir. Figür 1. İdeolojik Gelişim Süreci Kaynak: Borum, R. (2004). Psychology of Terrorism. Alkan (2007), terör örgütlerinin eleman kazanma sürecinde iki önemli aşamayı dile getirmektedir. Birinci aşamada örgütler, sosyal metotlar olarak sınıflandırılan, arkadaşlık, hemşerilik, akraba ilişkisi, sosyal ve kültürel faaliyetler, etnik köken ve din istismarı gibi yollarla bireylerle irtibata geçmektedir. Bir bireyin, başka bir bireye olan bağı ve sosyal ilişkiler ağı, o bireyin örgüte katılmasında yaşamsal bir öneme sahiptir (Della Porta, 1992). Nitekim Della Porta nın yapmış olduğu araştırma, İtalyan terör örgütlerinde, örgüte katılma kararının nadiren bireylerin kendi kararları olduğunu ortaya koymaktadır (Della Porta, 1992). Marc Sageman ın 2004 yılında 172 teröristle ilgili yaptığı alan araştırması, bu teröristlerin üçte ikisinin terör örgütüne yakın arkadaş çevresi ya da 1436 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ çok eski bir arkadaş aracılığıyla katıldıklarını ortaya koymuştur. Örneğin kadın bir ETA mensubu örgüte nasıl katıldığını anlatırken; Bana örgüte katılmamı önerdiler. Beraber olduğum erkek arkadaşım örgüte katıldı ben de katıldım demektedir (Post, 2007, ss ). Kısaca, Alkan ın (2007) modelindeki birinci aşama yabancı literatür tarafından da desteklenmektedir. İkinci aşama olan psikolojik metotlar ise grup dinamiği ve güdüleme faaliyetlerini içermektedir (Alkan 2007). Sosyal metotlar örgüt ile birey arasında iletişim ve etkileşimin platformunu oluştururken, psikolojik metotlar ise bireyin zihin dünyasını bir anlamda sıfırlama ve yeniden yükleme sürecidir. Grup dinamiği içinde güdüleme yoluyla birey örgüt ideolojisini içselleştirmektedir. Diğer bir deyişle psikolojik metotlar yoluyla bireyde militan kimlik oluşturulmaktadır. Bu aşamadan sonra bireyin algı dünyası, olaylara bakış açısı, iyi ya da kötü tanımlamaları ve diğer yaşama dair perspektifi, örgütün değer yargıları ve ideolojik tanımlamasına göre gerçekleşmektedir. Grup dinamiğinin, bireyin kimliğini ve kişiliğini tamamen kapladığı noktada birey artık grubun tam kontrolü altına girmiş olmaktadır (Sprinzak, 1990). Terör Örgütlerinde Profil Profil, bir suçun analiz edilerek suçu işleyen kişiye ait kişilik ve davranış özelliklerinin tespit edilmesi tekniğidir. Profil, belirli özelliklerin istatistiksel olarak ilişkilendirilebildiği gruplardır ve ortak özellikler tespit edilerek oluşturulmaktadır. İlk profil çalışmaları, Amerika Birleşik Devletleri nde (ABD) Federal Soruşturma Bürosu Davranış Bilimleri Birimi tarafından seri katiller üzerinde yapılmıştır (Borum 2004). Daha sonra bu çalışmalar, terör örgütleri ve terör örgütü elemanları üzerinde de yapılmaya başlanmıştır. Örgütsel profil çalışmalarında; örgütün iletişim yapısı, yönetim ve kontrol hiyerarşisi, planlı eylemler için örgütün zaman tanımı, örgütün eleman kazanma metotlarında kullandığı temel argümanlar, örgütün eleman kazanma faaliyetlerinde hedef kitle, hedef kitlenin sosyo-ekonomik ve psikolojik dinamikleri ve örgüt elemanlarının örgüte katılım nedenleri gibi konular incelenmektedir. Günümüzde pek çok ülkede terör örgütlerine ilişkin profil çalışmaları yapılmaktadır. Ancak özellikle 11 Eylül 2001 terör saldırılarından sonra, ABD ve Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde terör örgütleri hakkında 1447 geliştirilen profil çalışmalarında çok önemli yanlışların yapıldığı gerek medyada ve gerekse literatürde sıklıkla gündeme getirilmektedir. Örneğin Almanya tarafından yılları arasında 8.3 milyon kişinin kişisel verileri kullanılarak yapılan çalışmada, ulusal düzeyde bir terörist profili geliştirilmeye çalışılmıştır (Golston, 2006). Çalışma sonunda ortaya çıkan profile göre bir terörist; yaşa aralığında, erkek, Müslüman, Almanya da yasal oturma izni olan, nüfusunun çoğunluğu Müslüman olan 26 ülkeden birinin vatandaşı ya da bu ülkede doğmuş kişi olarak tanımlanmıştır (Golston, 2006, s. 5). Bu çalışmada ortaya çıkan profil birçok noktada sorunludur. Daha doğrusu bu kadar geniş bir tanımlama yapan bir çalışmaya terörist profili demek oldukça zorlama bir ifade olacaktır. Öncelikle, bu profile göre yaş arasındaki erkek tanımlaması çok geniştir. Fiziksel olarak aktif olan erkeklerin oluşturduğu çok büyük bir kesim bu profilin sınırları içerisindedir. İkincisi yaş aralığında ve sadece Müslüman olanlar potansiyel terörist olarak görülmektedir ki uzun yıllardır Almanya, eylemcisinin Müslüman olduğu bir eylem yaşamamıştır. Buna karşın, Nazi yanlısı gruplar zaman zaman Almanya da terör eylemi sayılabilecek çeşitli eylemler yapmaktadırlar. AB ülkeleri içerisinde ekonomik yönden cazibe merkezi olarak, diğer ülkelerden çalışmaya gelenlere aşırı milliyetçi tepkiler verme ihtimali en güçlü olan Alman milliyetçi gruplar, en az Müslüman erkekler kadar terörist eylem yapma riskine sahip bulunmaktadır. Bu haliyle yapılan çalışmanın 11 Eylül ve ardından gerçekleştirilen İstanbul (2003), Madrid (2004) ve Londra (2005) eylemlerinin oluşturduğu psikolojik ortamın etkisinde kaldığı görülmektedir çünkü Almanya da bu çalışmanın ortaya koyduğu profile uyan hiçbir terör şüphelisi yakalanamamıştır. Buna rağmen, Almanya, bu profilin AB ye üye devletlerce de benimsenmesini ve veri tabanı oluşturularak bu veri tabanının desteklenmesi gerektiğini iddia etmektedir. Terörist profili alanında daha önce yapılmış çalışmalar da bulunmaktadır. Örneğin, Russel ve Miller (1983) 1977 yılında, değişik ülkelerde faaliyet gösteren 18 farklı terör örgütünden 350 kişiyi kapsayan bir profil çalışması yapmıştır. Russel ve Miller in (1983) yaptığı çalışmada örgütün lider kadrosu dışındaki aktif üyelerin yaş profili ortalama olarak yaş arasındadır. Hudson ın (1999) Filistin, Alman ve Japon teröristler üzerinde yapmış olduğu profil çalışmasında yaş ile ilgili ulaştığı sonuç 1458 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ (ortalama yaş arasındadır) Russel ve Miller in (1983) çalışmasının bulgularıyla paralellik göstermektedir. Diğer yandan, Sri Lanka daki Tamil Kaplanları (LTTE) örgütünün yaş ortalaması arasındadır ki bu da Yılmaz a (2009) göre daha küçük yaşta çocukların örgüte zorla katılmak durumunda kaldıklarını göstermektedir. Örgüt üyelerinin profilleri hakkında yapılan çalışmalar üyelerin eğitim durumları ve ekonomik düzeyleri hakkında farklı sonuçları da ortaya koymaktadır. Russel ve Miller (1983) tarafından yapılan profil çalışmasında örgüt üyelerinin % 80 inin erkek, %75 inin üniversite mezunu, çoğunluğunun bekar, sosyo-ekonomik olarak orta ya da üst sınıftan olduğu görülmektedir. Araştırmacılar, bireylerin örgüte katılma yerlerinin üniversite ortamları olduğu, ideolojilerin ise çoğunlukla anarşist, Marksist-Leninist ya da milliyetçi ideolojiler olduğunu tespit etmişlerdir. Her ne kadar çalışma 18 farklı terör örgütünü kapsadığı için genellenebilir görülse de örnek sayısının 350 gibi çok sınırlı olması, çalışmanın dış geçerlilik açısından soru işaretleri taşımasına neden olmaktadır. DHKP/C örgütünde ise örgüt üyelerinin sadece %7 i üniversite mezunu, %21 i ise üniversite terktir (Teymur, 2008). Avrupa daki sol örgüt üyeleri orta ya da üst sınıftan gelirken, Kolombiya Devrimci Silahlı Güçler (FARC) örgüt üyelerinin %80 i köylü ve düşük gelire sahip kişilerdir (Hudson, 1999). Görüldüğü üzere profil çalışmaları bize terör örgütü elemanları ve terör örgütünün karakteristikleri hakkında genel çerçeveyi çizen, terörist grubu daha iyi anlamayı sağlayan çalışmalardır. Bundan sonraki bölümde, ilk önce Hizbullah terör örgütünün kısa tarihi ve ideolojisine yer verilmiş daha sonra çalışmanın veri kaynakları ve yöntemi aktarılarak, örgütün silahlı kanadında bulunan elemanların beş ana başlık (yaş, eğitim, iş durumu, dindarlık seviyesi ve dini bilinçli yaşama) altında profilleri ve bu profil kapsamındaki elemanların örgüt tarafından nasıl silahlı kanat elemanı haline getirildiği tartışılmıştır. Hizbullah Terör Örgütünün Kısa Tarihçesi 19. yüzyılda Batılı ülkelerin işgaline uğramış Mısır, Afganistan ve İran gibi ülkelerdeki düşünür ve yazarlar, Batı karşısında siyasi, ekonomik ve teknolojik ezikliğin etkisiyle, Müslüman ülkelerin bu geri kalmış ve Batı karşısında yenik düşmüş durumdan kurtulmaları için silahlı veya silahsız siyasi mücadeleye yönelmeleri gerektiğini öneren eserler kaleme 1469 almışlardır. Bu eserler, 1970 li yıllardan itibaren Türkçeye tercüme edilmiş ve belli bir okuyucu kesimi bulmuştur. Ülkemizdeki radikal düşüncelere meyilli kesimler üzerinde, düşünce planında Mısır ve Mısır daki Müslüman Kardeşler örgütü, pratiğe geçirilmiş bir model olarakta en çok İran devrimi ve bu devrimin fikir zeminini hazırlayanlar etkili olmuştur. İran devriminin de tesiriyle belli bir ivme kazanan radikal hareketler, yapısı itibariyle muhafazakâr bir özellik taşıyan Güneydoğu Anadolu Bölgesi ni daha fazla etkilemiştir li yılların başlarında Diyarbakır da, Abdulvahap Ekinci ye ait Vahdet kitapevi etrafında bir araya gelen Hüseyin Velioğlu ve Fidan Güngör, Hizbullah terör örgütün temelini burada atmışlardır. Daha sonra fikir ayrılıkları sebebiyle ayrılan gruplardan; Fidan Güngör e bağlı grup Menzil grubu, Hüseyin Velioğlu na ait grup İlim grubu olarak faaliyetlerini sürdürmüşlerdir (Aras ve Bacık, 2002). Velioğlu nun liderliğindeki Hizbullah İlim örgütü, İran ve Humeyni devrimini; takip edilecek stratejide bir model olarak benimsemesine rağmen, fikri temelde büyük ölçüde Mısır daki Müslüman Kardeşler örgütünden etkilenmiştir. Örgüt mensupları 1991 e kadar, genel itibariyle propaganda yoluyla taban kazanma faaliyetlerine devam etmiştir. Hizbullah terör örgütü, kuruluşundan itibaren öncelikle taban kazanma faaliyetlerine ağırlık vermiş, süreç içerisinde PKK terör örgütü ile aynı tabana yönelik faaliyet yürüttüğünden bu örgütle çatışmıştır (Bal, 2006). Örgüt, faaliyet alanını genişletirken başlangıçta birlikte hareket ettiği gruplara karşı da ya bize katılırsınız ya da yok olursunuz şeklinde yaklaşarak, bu gruplara baskı ve şiddet uygulamıştır (Özeren ve Van De Voorde, 2006). Hizbullah Menzil grubuna karşı yapılan silahlı eylemler bunun en canlı örneğidir. Bölgenin özellikle 1990 lı yıllarda içinde bulunduğu güvensiz ortam ve PKK terör örgütünün neden olduğu şiddet, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde Hizbullah terör örgütünün hızlı bir şekilde büyümesine zemin hazırlamıştır. Bir anlamda birbirine zıt ideolojileri olan PKK ve Hizbullah terör örgütleri yılları arasında çatışarak birbirlerini beslemişlerdir. PKK teröründen korkan veya mağdur olan bireyler, PKK nın din karşıtlığı içeren ideolojisinin ve psikolojik ortamın da etkisiyle, Hizbullah terör örgütüne katılmıştır. Hizbullah terör örgütü 1995 yılından sonra Batı illerine açılmaya başlamıştır. Bu açılımın iki temel nedeni vardır. Bunlardan ilki örgüte 14710 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ yönelik polis operasyonları, ikincisi örgütün PKK ve Menzil gruplarıyla mücadelesinde üstün çıkmasıyla birlikte ortaya çıkan faaliyet ve etki alanını genişletme kararıdır. Örgütün lideri Velioğlu, 1995 yılında Diyarbakır dan ayrılarak örgütün merkezini ve arşivini kendi ile beraber sırasıyla; Mardin, Mersin, Konya ve İstanbul a taşımıştır. PKK ile çatışmanın sona erdiği yılları arasında, örgüt kendi içinde de ajan suçlamasıyla birçok elemanını akıl almaz işkencelerle sorgulamış ve katletmiş, domuz bağı ve mezar evler örgütün imzası haline gelmiştir. Ayrıca bu dönemde dini cemaat ve tarikatlara yönelik eylemler de yapmıştır. Örneğin, medyada sıkça İslam da feminizim ve kadın hakkında demeç veren Konca Kuriş, örgüt tarafından işkence edilerek öldürülmüştür. 17 Ocak 2000 tarihinde, Beykoz daki operasyon neticesinde örgüt lideri Hüseyin Velioğlu nun ölü olarak ele geçirilmesi ve örgüt arşivine polis tarafından el konulmasıyla birlikte başlayan operasyonlar sürecinde Hizbullah terör örgütü büyük bir darbe almıştır. Kısa bir süre liderlik koltuğu boş kalan örgütün başına, 2001 yılında yine bir operasyon sonucu ölü ele geçirilen Sülhaddin Ürük, sonrasında Hacı Bayancuk ve sonrasında halen örgütün liderliğini yurtdışından yürüten İsa Altsoy geçmiştir yılları arasında güvenlik birimlerinin operasyonları ile adeta bitme noktasına gelen örgüt, 2003 yılından itibaren legal alan olarak tanımlanan bölgede çalışmalara ağırlık vermiştir. (Düzgit ve Çakır, 2009). Ancak örgütün kullandığı temel argümanlar, kavramlar, hedefler ve bu doğrultuda faaliyet yürüten kuruluşlar göz önüne alındığında, örgütün 2000 öncesi dönemdeki tabanının günümüzde de örgütün ana eleman kaynağını oluşturmakta olduğu söylenebilir. Hizbullah Terör Örgütünün İdeolojik Yapısı Günümüz dünyasında karşı karşıya olunan terör tehdidinin kapsamı, örgütsel yapısı, örgütsel yapının kullandığı argümanları, ideolojik söylemleri, eleman devşirme yol ve yöntemleri incelendiğinde sorunun kapsam ve risk boyutunun ne kadar geniş olduğu görülecektir (Özeren 2010). İran, radikal düşünceye heveslenmiş ve radikal düşüncelere ilgi duymuş insanlar için başarıya ulaşmış tek İslam devrimi örneğini oluşturması nedeniyle Türkiye de değişik isimler altında boy gösteren Yeryüzü, Tevhid/Selam Kudüs Ordusu ve İslami Hareket gibi terör örgütleri açısından bir başarı hikâyesidir. Hizbullah örgütü elemanları 14811 için de durum aynıdır ki İran, Hizbullah terör örgütü için pratik bir model olmuştur. Ancak ideolojik olarak Hizbullah, İran a mesafeli durmuş ve halen de durmaktadır. Örgütün kurucu lideri Hüseyin Velioğlu İran a uzaklığını şu şekilde ifade etmiştir; İran PKK ya yaptığı yardımın yarısını bize yapmadı, samimi değil. Şii düşüncesini bizim üzerimizden Türkiye ye transfer etmek istiyor. Biz böyle bir şeye alet olursak biteriz. Çünkü mezhep konusunda bizim insanlarımız çok mutaassıp. Kürtler şafi mezhebinden, İran la ilgili bir düşünce, Şia düşüncesinden bahsedersek hiç kimseye bir şey anlatamayız. İran bizi marjinal bir grup olarak eylem başında tutmaya çalışıyor. Biz dünyaya yönelik, dünyayı fethedecek bir yapıya girdik, amacımız önce Türkiye de sonra da dünyada İslam devletini oluşturmak. Örgüt eylem ve stratejisi gereği herhangi bir konuda dini referans aradığında, çeşitli mezhep ve İslam düşünürlerinin eserlerini ayrıma tabi tutmadan kendi ideolojisine uygun hale getirerek kullanmıştır. Hizbullah terör örgütü için önemli olan, yapılacak eylemlere dini bir kılıf bulmak olduğu için her ne kadar Mısırlı yazarların eserleri yoğun olarak kullanılsa da örgüt çok farklı kişilere ait eserleri de okumaktadır. Bununla birlikte, örgüt okuduğu eserleri, eserin özü ve içeriği paralelinde değerlendirmek yerine, ekletik bir yaklaşımla her eserden kendi ideolojik anlayışına göre çıkarsamalar yapmaya çalışmaktadır. Hizbullah elemanları Harici bir anlayışla (Akyol, 2000), kendilerinden olmayan Müslümanları kâfir ve münafık etiketiyle ötekileştirerek şiddetin sınırlarını zorlayan vahşi yöntemlerle katliamlar yapmanın meşru ve din adına olduğuna inanmışlar ve inandırılmışlardır. Dini kavram ve öğretilerin istismar edildiği eklektik bir ideolojiyi belirleyen eserleri sınırlandırmak mümkün değildir. Hizbullah ideolojisini bu eklektik yapı nedeniyle Frenkeştayn tipi ideoloji olarak adlandırabiliriz. Hizbullah terör örgütü 2003 yılından itibaren şiddet dışında bir yöntemle propaganda faaliyetlerini sürdürdüğünü iddia etmektedir. Ancak Hizbullah terör örgütünün 1990 lı yıllardaki vahşi cinayetleri ve günümüzdeki yapılanmasının bunları kabul etmemesi, gelecekte bu örgütün tekrar eskisi gibi eyleme geçebileceğine dair bir uyarı niteliğindedir ki Hizbullah ideolojisinin modern anlamda demokrasi ve temel özgürlüklerle uyumlu olduğunu söylemek olanaklı değildir (Düzgit ve Çakır, 2009). Gerçekten de Hizbullah, 2003 öncesinde tabanını 14912 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ doğrudan propaganda diyebileceğimiz, sadece yakın ilişki gruplarıyla kazanmaktaydı. Dolaylı propaganda diyebileceğimiz gazete, dergi ve internet sitesi gibi unsurları kullanma ve dernek gibi sivil toplum kuruluşlarıyla eleman kazanma faaliyetleri ilginç bir şekilde Hizbullah ta hiç görülmemekteydi yılı sonrası ise örgüt, dernekler, üniversite hazırlık kursu, yurtlar ve okuma salonları ile birlikte internet sitesi, dergi ve gazetesiyle dolaylı propaganda yaparak tabanını genişletmeye ve kaybettiği eski gücünü tekrar kazanmaya çalışmaktadır. Yöntem Bu çalışmada, Hizbullah terör örgütünün silahlı kanadında faaliyet gösteren elemanların profilleri ve bu elemanların örgüt tarafından nasıl kazanıldığı incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada, silahlı kanat elemanlarının genel karakteristikleri çıkarıldıktan sonra, bu profil üzerinden kimlerin nasıl silahlı kanada alındığı analiz edilmiştir. Çalışmada üç tür ana veri kaynağından yararlanılmıştır. Bu veri kaynaklarından birincisi, Hizbullah terör örgütü elemanlarının kendi rızaları ile örgüt liderliğine sunulmak üzere kaleme aldıkları özgeçmiş raporlarıdır. İkinci veri kaynağı ise; Diyanet İşleri Başkanlığı, İçişleri Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı gibi birçok değişik kurumdan uzmanların katılımıyla yapılan odak grup çalışmasıdır. Üçüncü veri kaynağı, alanda Hizbullah terör örgütüyle mücadele eden güvenlik görevlileri, cezaevi çalışanları ve çeşitli disiplinlerden bilim adamlarıyla yüz yüze yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlardır. Hizbullah terör örgütü üyelerine ait özgeçmiş belgeleri arasından hüküm giymiş 1500 kişinin özgeçmişleri örneklem çerçevesi olarak belirlenmiştir. Bu 1500 özgeçmiş arasından rastgele örneklem metodu ile 500 tanesi seçilmiştir. Daha sonra, seçilen bu 500 özgeçmiş arasında analiz yapmak için yeterli veri içermeyen 25 tanesi elenmiş ve geri kalan toplam 475 özgeçmiş belgesi örneklemi oluşturmuştur. Hüküm giyenlerin seçilmiş olması bu bireylerin örgüt çatısı altında suç işledikleri sabit olanları yansıtması ve böylece bu bireyler üzerinden çıkarılacak profilin bir terörist profilini yansıtmasını sağlamak açısından önemlidir. Özgeçmiş raporları incelenmiş, nicel hale getirilebilen değişkenler kodlanarak SPSS veri seti hazırlanmıştır. Bu veri seti, betimsel istatistiki yöntemlerle analiz edilmiştir. İçerik analizi aşamasında literatürde de işaret edilen önemli değişkenler göz önüne alınarak beş farklı araştırmacı tarafından özgeçmişler incelenmiş, açık kodlama tekniği kullanılarak, 15013 ortaya çıkan ana temalar belirlenmiştir. Ortaya çıkan bu ana temalar altında alt gruplar belirlenerek, bu alt gruplara uygun düşen değişkenler tespit edilmiş ve analiz işlemi tamamlanmıştır. İkinci ve üçüncü veri kaynağı olan odak grup çalışmaları ve yüz yüze yapılan yarı yapılandırılmış mülakatların, ilk etapta çözümlemeleri yapılmış, ikinci olarak özgeçmiş raporlarına uygulanan açık kodlama yöntemiyle ana temalar, alt gruplar ve değişkenler oluşturularak bu değişkenler analize tabi tutulmuştur. Bulgular Hizbullah terör örgütünde silahlı kanadın profili beş, eleman kazanım sürecindeki dinamikler iki olmak üzere toplam yedi alt başlık altında incelenmiştir. Silahlı kanadın profili başlığı altında; a) yaş b) eğitim durumu c) iş durumu d) örgüte katılmadan önceki dindarlık e) örgüte katılmadan önce dini bilinçli yaşam; eleman kazanım sürecindeki dinamikler başlığı altında da a) yetersiz din bilgisi b) PKK dan mağdur olma alt başlıklarına yer verilmiştir. Silahlı Kanadın Örgüte Katılım Yaşı Hizbullah terör örgütü, örgüte eleman kazandırırken daha çok gençleri hedef almaktadır. Gençlik dönemi erken erginlikten geç ergenliğe kadar ki dönemleri de içermektedir. Örgüte katılım kararının bireyler tarafından kendi başlarına bu yaşlarda verilebilmesi, yetersiz aile kontrolünün de bir kanıtıdır. Bölgedeki ailelerin çok çocuklu olması, ailenin çocuk üzerinde kontrolünün zayıflığına neden olmaktadır. Bu da dolaylı olarak bölgedeki çocuk ve gençlerin terör örgütlerinin ağına düşme riskini arttırmaktadır. Grafik 1. Silahlı Kanadın Örgüte Katılım Yaşı 15114 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ Silahlı kanadın örgüte hangi yaşlarda katıldıklarına ilişkin dağılım grafiği incelendiğinde, örgüte katılımların büyük çoğunluğunun yaşları arasında (%57) olduğu göze çarpmaktadır. Örgüte katılım yaşında ikinci büyük grup yaşları aralığında yer alan gruptur. Örgüt mensuplarının yaklaşık dörtte birinin (%24) örgüte yaş aralığında katıldığı anlaşılmaktadır. Bu yaş grupları beraber değerlendirildiğinde, örgüte katılım yaşının yaş aralığında yoğunlaştığı görülmektedir (%81). Katılımın en az olduğu yaş gruplarının, 14 yaşından küçükler (%5) ve yaş aralığında ki (%14) grup olduğu görülmektedir Ergenliğe geçiş, ayrı bir kişilik olarak kendini ispat etme ve kabullendirme dönemidir. Bu dönemde, örgütçe ikna edilmeleri erişkin bireylere oranla çok daha kolay olan ve akıllarından çok hisleriyle karar veren gençler, örgüt tarafından daha çok silahlı kanada yönlendirilmektedir. Tüm bunların yanında, söz konusu yaş grupları (14-21) duygusallığın ve beraberinde gelen tepkiselliğin yoğunlukta olduğu dönemler olduğundan, bireysel veya toplumsal travmaların örgüte katılımı tepkisel olarak tetiklediği de görülecektir. Yani kendisinin veya özdeşleştiği grubun mağdur edildiğini gören veya duyan gençler, tepkisel olarak ani kararlarla Hizbullah a katılabilmektedir. Bu durum, Borum un (2004) ideolojik gelişim modelini desteklemektedir. Eğer bireyin kendisi veya akrabalarından birisi PKK veya devlet tarafından zarar görmüşse, bu bireye örgüt içerisinde iken intikamını daha rahat alabileceği telkin edilerek, doğrudan eylemlere katılımı sağlanmaktadır. Silahlı Kanadın Eğitim Durumu Silahlı kanat mensuplarının % 73 ü lise, % 7 si ise üniversite, %9 u ortaokul, %9 u ilkokul mezunudur. Bu elemanların sadece %2 si okuryazar değildir. Hizbullah, özellikle şehir merkezlerinde eleman kazanmaya çalışan bir örgüt olduğundan elemanlarının çoğunun (%80) en az lise ve üniversite mezunu olması, daha düşük eğitim seviyeli militan profili olan ve kırsalda eleman kazanmaya ağırlık veren PKK ya nazaran şaşırtıcı değildir. Hizbullah terör örgütünün siyasi kanadı altında yüksek öğretim, orta öğretim ve halk birimi şeklinde üç ana birim bulunmaktadır. Bu üç birimden ikisini, öğretim birimlerinin oluşturuyor olması, örgütün öğretim kurumlarına özel ilgi duyduğunu ve elemanları genellikle buralardan temin ettiğini göstermektedir. 15215 Grafik 2. Silahlı Kanadın Eğitim Durumu Eğitim düzeyleri bu kadar yüksek olmakla birlikte bu kişilerin çok vahşi kanlı eylemler yapmak üzere kurulmuş bir birimde (silahlı kanat) görev almalarını kriminoloji alanında önde gelen bilim adamlarından Sampson ve Laub ın (1993) önermeleriyle açıklayabiliriz. Sampson ve Laub a (1993) göre suç işleme yaşı; özellikle erken ergenlik döneminde (13-14 yaşları arasında) başlar, 17 yaşında hem suç işleyenlerin sayısı hem de işlenen suç sayısı olarak en üst düzeye çıktıktan sonra, 22 yaşından itibaren inişe geçer. Bu yaş aralığı her türlü suç ve sapkın davranışın en sık görüldüğü yaşlardır. Bu sebeple, eylemleri gerçekleştiren silahlı kanat mensuplarının daha çok bu yaş grubunda bulunması beklenen bir sonuçtur. Ayrıca, bu bulgu daha önce yapılan profil çalışmalarıyla da paralellik göstermektedir (Bkz. Russel ve Miller, 1983; Hudson, 1999). Bu çerçeveden bakınca, suç işlemeye en yatkın oldukları dönemde örgüte katılan bireylerin, herhangi bir ideolojik eğitime tabi tutulmadan bile doğrudan silahlı kanatta faaliyet göstermeye başlatılabileceği anlaşılmaktadır. Silahlı Kanadın İş Durumu İş sahibi ve düzenli bir geliri olan bireylerin, iş sahibi olmayanlara oranla daha az suçlu davranışlar sergiledikleri kriminoloji ve sosyolojinin klasik bulgularındandır. Bu araştırmanın bulguları da kriminoloji ve sosyolojinin bu klasik önermesini destekler mahiyettedir. Silahlı kanat elemanlarının %57 sinin işsiz, %43 ünün ise bir iş sahibi olduğu görülmektedir. %73 ü lise ve %7 si üniversite mezunu olan silahlı 15316 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ kanat elemanlarının işsizlik oranının oldukça yüksek olması dikkat çekicidir. Grafik 3. Silahlı Kanadın İş Durumu Örgütün faaliyetlerini yoğunlaştırdığı Güneydoğu Anadolu Bölgesi nin işsizlik oranının yüksek olması, örgüt içinde işsizliğin yüksek olması sonucunu doğurmaktadır. TÜİK verilerine göre işsizlik oranları; 2000 yılında Türkiye genelinde %6.5 iken Güneydoğu da %7.1, 2006 yılında Türkiye genelinde %9.9 iken Güneydoğu da %14.6, 2008 yılında Türkiye genelinde %11 iken Güneydoğu da %15.8 seviyesindedir. Figür Yılı İşsizlik Oranının İllere Göre Dağılımı 15417 Görüldüğü üzere, Güneydoğu daki işsizlik oranı her zaman Türkiye genelinin üstünde olmuştur. Bu çerçevede, silahlı kanattaki işsizlik oranlarının bölgedeki işsizlik oranlarıyla doğru orantılı olduğu söylenebilir. Silahlı Kanadın Örgüte Katılmadan Önceki Dindarlık Durumu Dini hassasiyet bölgenin en belirgin özelliklerindendir. Dolayısıyla bireylerde dine ve dinle ilgili alana yönelik bir potansiyel bulunmakla birlikte bu potansiyel, doğru dini bilgi ve yaşamla doldurulmadığından suiistimallere açık hale gelmiştir. Analizde kullanılan dindarlık düzeyleri özgeçmişlerdeki ifadeleri yansıtacak şekilde kategorize edilmiştir. Buna göre; Çok Dindar olarak kodlananlar; bütün dini ibadet ve görevlerini aksaksız yapanları, Orta Derecede Dindar olarak kodlananlar; birçok dini ibadet ve görevini kısmen aksatan ve bazı kusurları olduğunu söyleyenleri, Az Derecede Dindar olarak kodlananlar; dini ibadet ve görevlerini sıkça aksatanları, Hiç Dindar olmayan olarak kodlananlar; dini yönden herhangi bir aktivitesi olmayan ve bu konuda sorumluluk hissetmediğini söyleyen örgüt mensuplarını tanımlamaktadır. Grafik 4. Silahlı Kanadın Örgüte Katılmadan Önceki Dindarlık Durumu 15518 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ Hizbullah terör örgütü silahlı kanat üyelerinin %76 sı, örgüte katılmadan önce kendisini az dindar veya hiç dindar değil olarak tanımlamıştır ki bu silahlı kanat mensuplarının ¾ ünün dindar olmadığını göstermektedir. %19 u kendini orta derecede dindar olarak tanımlarken ancak, %5 i kendini tüm ibadet ve dini vecibelerini yerine getiren kişiler olarak tanımladıkları anlaşılmaktadır (Bkz. Grafik 4). Dini ideolojiye sahip ve bölgeye şeriat yönetimini hakim kılmayı hedefleyen bir örgütün, şiddet eylemlerini gerçekleştiren elemanlarının örgüt liderliğine hitaben yazmış oldukları özgeçmişlerinde dindarlık seviyelerinin bu derece az olması düşündürücüdür. Silahlı Kanadın Örgüte Katılmadan Önce Dini Bilinçli Yaşama Durumu Araştırmanın en önemli değişkenlerinden birisi, örgüt üyelerinin örgüte katılmadan önce, dini bilinçli yaşayıp yaşamadıklarıdır. Bu bulgu bir önceki bölümde yer alan örgüt elemanlarının kendi ifadelerine göre belirlenen dindarlıkları ile birlikte değerlendirilerek yorumlanmalıdır. Silahlı kanat elemanların %76 sı örgüte katılmadan önce kendisini az dindar veya hiç dindar değil olarak tanımlamışken sadece %24 ü çok ya da orta derecede dindar olarak tanımlamıştır. Buna karşın, silahlı kanattaki örgüt elemanlarının %95 i dini bilinçli yaşamadığını belirtmektedir. Yani %24 lük dilim her ne kadar kendini dindar olarak tanımlamakta ise de dini bilgisi ve bilinci düşüktür. Dini bilgi ve bilinçin düşüklüğü de Hizbullah gibi terör örgütlerinin dini istismar alanlarının ne kadar geniş olduğunu göstermektedir. Çünkü dini hassasiyetlere sahip olup dini konularda bilgisi olmayan bireyler, dini sembollere ilişkin bir tehdit algıladıklarında, terör örgütlerinin yönlendirme ve tahrikleriyle tepkisel ve saldırgan davranabileceklerdir. Grafik 5. Silahlı Kanadın Örgüte Katılmadan Önce Dini Bilinçli Yaşama Durumu 15619 Bir başka deyişle, Hizbullah özelinde dindar olmanın, dini gerçekten bilinçli yaşayıp yaşamamakla doğrudan bir ilişkisi olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla kendini dindar ve dini hassasiyetleri olan bir birey olarak tanımlayan örgüt elemanlarının (%24 lük dilim), aslında dini bilgisi çok olmayan ve bu sebeple Hizbullah terör örgütünün din istismarına açık olan bireyler olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, özgeçmiş raporları üzerinde yapılan içerik analizi sonuçlarına göre; örgüt üyesi olanlar ile olmayanlar açısından dini bilinçli yaşama kavramı farklı bir anlama gelmektedir. Hizbullah öğretisine göre, örgüt dışında olan Müslüman ve hatta dindar bir birey, dinin bütün gereklerini yerine getirerek yaşıyor olsa da, Hizbullah üyesi olmadığı takdirde, örgüt ve örgüt elemanları tarafından Müslüman olarak nitelendirilmemektedir. Nitekim birçok örgüt üyesi, aslında başka bir din mensubu olmamalarına rağmen, Hizbullah örgütüne girmeden önceki deneyimlerini ve yaşamlarını anlatırken; İslam a girmeden önce, Müslüman olmadan önce, Cahiliye döneminde gibi ifadeler kullanmış, örgüt üyesi olduktan sonraki aşamayı anlatırken ise; Çok şükür İslam a girdim, Müslüman oldum ve Müslümanlara yetiştim gibi ifadeler kullanmışlardır. Bu nedenle, örgüt üyelerinin dindarlığı ve dini bilinçli yaşamayı, Hizbullah örgütünün yapmasını salık verdiği eylemleri (propaganda faaliyetleri, örgüte davet etme, kuryelik yapma, darp ve adam öldürme gibi) yerine getirmek olarak algıladıkları anlaşılmaktadır. Yine bu tür kavramlar (Müslüman olmak, İslam a girmek kavramlarının örgüte girmekle eş değer görülmesi) yoluyla örgüt, bireyleri daha örgüte girme aşamasında, ya da henüz girmiş iken toplumun genelinden soyutlamaya çalışmıştır. Böylece örgüt üyeleri toplumdan ayrılmış ve diğer Müslümanlar da ötekileştirilmiştir. Bundan sonraki bölümde, silahlı kanat mensuplarının yukarda bahsedilen karakteristikleri, iki ana başlık (yetersiz din bilgisi, PKK mağduriyeti) etrafında yorumlanarak Hizbullah özelinde silahlı kanada nasıl eleman kazandığı açıklanmaya çalışılmıştır. Yetersiz Din Bilgisi Dini hassasiyet, düşük din bilgisi ile birlikte değerlendirildiğinde bölge insanının, bilinç düzeyi düşük dindarlık yaşadığı ve doğal olarak da dini söylemlerle gelen terör örgütü propagandalarına açık olduğu sonucu 15720 TERÖRÜN SOSYAL PSİKOLOJİSİ ortaya çıkmaktadır. Nitekim doğru dini bilginin eksikliği, terör örgütleri tarafından eleman kazanma noktasında istismar edilen en önemli noktalardandır. Araştırma bulgularına bakıldığında; her 100 örgüt elemanından 95 inin dini bilinçli yaşamadığı görülmektedir (Bkz. Grafik 5). Doğru ve sağlıklı dini bilgiye formel mekanizmalar aracılığıyla ulaşımın mümkün olmadığı durumlarda oluşan bu boşluk, Hizbullah terör örgütü gibi dini istismar eden örgütler tarafından kolaylıkla doldurulmaktadır. Bir uzman sağlıklı dini bilgiye ulaşımın kısıtlı olduğu durumlarda boşluğun örgüt elemanlarınca nasıl doldurulduğunu şöyle anlatmaktadır; Hizbullah kelimesinin geçtiği bir ayet var. O ayete atıfta bulunarak eylemlere motive ediyorlar. Elemanlar da propaganda yapanlara inanıyorlar. Şimdi birçoğu zaten dini bilgi ve dini anlayıştan yoksun insanlar, bunların inandıkları itibar ettikleri kişiler Aslında din bunu emrediyor, din mücadeleyi emrediyor, din cihadı emrediyor, din bu adamın ölmesini emrediyor dedikten sonra, bunlar itibar ettikleri kişinin sözüne dayanarak, gidip adam öldürüyorlar. Dini konularda bireylerin bu bilgisizlikleri, kişilerin kolayca kandırılabilmesine ortam sağlamakta ve terör örgütleri de seçilmiş ve manipüle edilmiş ayetlerle, bireyleri kendi ideolojileri doğrultusunda besleyerek eylem yapabilecek seviyeye getirmektedir. Özellikle Hizbullah terör örgütü, Kuran kursları ve camileri propaganda çalışmaları için araçsal mekânlar olarak kullanmış, camileri kendi kontrolü altında tutmak için çalışmalar yapmıştır. Bu durum bölgeden bir kişi ile yapılan mülakatta şu şekilde belirtilmiştir; Yapılması gereken şey şu; dindar insanı, örgütün kıskacından kurtarmak. Yani örgütten başka alternatifi yoksa adamın dini yaşama ve dini anlatma noktasında, Hizbullah terör örgütünden başka bulunduğu bölgede alternatif bulamıyorsa, örgütün ağına otomatik olarak gidiyor zaten. Devletin dini hizmet götüremediği ve geleneksel otoriteyi kıramadığı bölgelerde Hizbullah terör örgütü daha fazla taban kazanmıştır. Halk arasında Melle olarak tabir edilen dini konularda sözü dinlenen kişileri iyi kullanan terör örgütü, dini öğretileri kendi bakışı çerçevesinde halka anlatmıştır. Mellelerin halkla olan yakın diyalogları, birincil ilişkileri ve dini bilgileri halka ulaştırma konusundaki davranışları, bölgede devletin atadığı din görevlilerinin etkinliğini daha da azaltarak, dini bilgilerin 158 Daha göster
HEDEFLER İÇİNDEKİLER HİZBULLAH TERÖR ÖRGÜTÜ Hizbullah Terör Örgütünün Tarihi Hizbullah Terör Örgütünün Örgüt Profili Hizbullah Terör Örgütünün Silahlı Militan Profili TERÖRİZM Bu üniteyi çalıştıktan sonra Detaylı Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989.
Ç. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Temmuz-Aralık 2002 KİTAP TANITIMI Yrd. Doç. Dr. Hasan KAYIKLIK Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Detaylı İNTİHAR EYLEMLERİ Kasım 2003 İstanbul Saldırıları HALİM ALTINIŞIK STRATEJİ-GÜVENLİK-YÜZ OKUMA UZMANI
EYLEMLERİ 15-20 Kasım 2003 İstanbul Saldırıları HALİM ALTINIŞIK STRATEJİ-GÜVENLİK-YÜZ OKUMA UZMANI EYLEMLERİ A. Programın Amaç ve Gerekliliği 11 Eylül gününden beri "terör" daha fazla tartışılmaya başlanmıştır. Detaylı DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog
DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ İNTİHAR RAPORU 24. 09.2014 GİRİŞ: En basit anlamda insanın kendi Detaylı Murat Çokgezen. Prof. Dr. Marmara Üniversitesi
Murat Çokgezen Prof. Dr. Marmara Üniversitesi 183 SORULAR 1. Ne zaman, nasıl, hangi olayların, okumaların, faktörlerin veya kişilerin tesiriyle ve nasıl bir süreçle liberal oldunuz? 2. Liberalleşmeniz Detaylı Sağlık Çalışanlarına Psikolojik Şiddet: Mobbing. Prof.Dr.Türkan Günay Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD.
Sağlık Çalışanlarına Psikolojik Şiddet: Mobbing Prof.Dr.Türkan Günay Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD. Performans sistemi Gün aşırı nöbetler Fazla mesai Kötü çalışma koşulları Temel Detaylı SURİYE, IŞİD VE ASKERİ OPERASYONLA İLGİLİ SEÇMEN DÜŞÜNCELERİ
SURİYE, IŞİD VE ASKERİ OPERASYONLA İLGİLİ SEÇMEN DÜŞÜNCELERİ ŞUBAT 2015 www.perspektifs.com info@perspektifs.com Perspektif Strateji Araştırma objektif, doğru ve nitelikli bilginin üretildiği bir merkez Detaylı KRİMİNOLOJİ -I- 17 Aralık 2015 Kriminolojide Araştırma Teknikleri. Yrd.Doç.Dr. Tuba TOPÇUOĞLU tuba.topcuoglu@gmail.com
KRİMİNOLOJİ -I- Yrd.Doç.Dr. Tuba TOPÇUOĞLU tuba.topcuoglu@gmail.com 17 Aralık 2015 Kriminolojide Araştırma Teknikleri İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ SUÇUN ÖLÇÜMÜNDE KAYNAKLAR Resmi suç istatistikleri: Detaylı TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERİ ANALİZİ, İZLEME VE DEĞERLENDİRME DAİRE BAŞKANLIĞI TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ Detaylı Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi
Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır. Detaylı KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ
06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul Detaylı TÜRKİYE DE ETNİK, DİNİ VE SİYASİ KUTUPLAŞMA. Dr. Salih Akyürek Fatma Serap Koydemir
TÜRKİYE DE ETNİK, DİNİ VE SİYASİ KUTUPLAŞMA Dr. Salih Akyürek Fatma Serap Koydemir 30 Haziran 2014 ÇALIŞMANIN AMACI Kutuplaşma konusu Türkiye de çok az çalışılmış olmakla birlikte, birçok Avrupa ülkesine Detaylı Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler, Beyefendiler,
DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık Detaylı R A P O R. Doç. Dr. Fatih YARDIMCIOĞLU Arş. Gör. Furkan BEŞEL. Mayıs 2015
KURAN IN ANLAMI İLE BULUŞMAK ARAŞTIRMASI Kasım 2007 İÇİNDEKİLER Metodoloji I. Araştırmanın Metodoloji ve Örneklemin Yapısı II. Örneklemin Mezhep Bağlılığı ile İlgili Yapısı III. Dindarlık Algısı IV. Din Detaylı EDEBİYAT SOSYOLOJİSİ AÇISINDAN 12 EYLÜL ŞİİRİ Nesîme CEYHAN AKÇA, Kurgan Edebiyat, Ankara 2013, 334 s.,isbn Sabahattin GÜLTEKİN 1
Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4(2): 245-249 EDEBİYAT SOSYOLOJİSİ AÇISINDAN 12 EYLÜL ŞİİRİ Nesîme CEYHAN AKÇA, Kurgan Edebiyat, Ankara 2013, 334 s.,isbn978-975-267-891-0. Detaylı BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi
Deutsches Rotes Kreuz Kreisverband Berlin-City e. V. BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi BACIM projesinin tanıtımı BACIM Berlin-City ev Alman Kızıl Detaylı IT-515 E-Devlet ve e-dönüşüm Türk Hava Kurumu Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Yüksek Lisans Programı 2014
IT-515 E-Devlet ve e-dönüşüm Türk Hava Kurumu Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Yüksek Lisans Programı 2014 İLETİŞİM VE ALGI YÖNETİMİ Yalçın DOĞANAY yalcindoganay61@gmail.com Ders Öğretim Görevlileri Detaylı ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL
ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON Bireylerin günlük hayatlarının yaklaşık üçte birini geçirdikleri işyerleri, kişi için önemli bir ortamdır. İşyerlerinde Detaylı trafikte bilinçli bir nesil için
bilinçli bir nesil e t k i için f tra Giriş Önemli bir halk sağlığı sorunu olan trafik kazalarının önlenmesi, pek çok kurum, kuruluş, sivil toplum örgütleri ve bireylerin ortak çalışması ile mümkün olabilecektir. Detaylı Örnek Araştırma Tek Ebeveynli Aileler
Örnek Araştırma Tek Ebeveynli Aileler 9 Kasım 2010 Nobody s Unpredictable Çalışmanın Amacı 2010 Ipsos Türkiye de boşanma, ayrılık, ya da vefat nedeniyle ebeveynlerden birinin yokluğunun psikolojik ekonomik Detaylı Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi
ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 16 ve Harita Detaylı Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları
İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel Detaylı KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa
KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin Detaylı 6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU
M-CARE Engelli ve Yaşlı Bireylere Evde Bakım ve Sağlık Hizmeti Sağlayıcılarının Mobil Eğitimi Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti İş Paketi No: İş Paketi Adı: İP2 Durum Taslak 1 Araştırma ve Analiz Detaylı PSİKOLOJİK YILDIRMANIN ÖNCÜLLERİ VE SONUÇLARI: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ. Hacettepe Üniversitesi Psikometri Araştırma ve Uygulama Merkezi HÜPAM
PSİKOLOJİK YILDIRMANIN ÖNCÜLLERİ VE SONUÇLARI: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Hacettepe Üniversitesi Psikometri Araştırma ve Uygulama Merkezi HÜPAM PROJENİN AMACI Bu projenin temel amacı Hacettepe Üniversitesi Detaylı KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI
6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı(ISSA) işbirliği ile Stratejik İnsan Kaynakları Politikaları ve İyi Yönetişim Detaylı TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1
( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu, Detaylı BÖLGE PLANI. Hazırlayan : Murat DOĞAN
BÖLGE PLANI Hazırlayan : Murat DOĞAN İÇERİK 1. Bölge Planlama Nedir? 2. Neden Bölge Planlama? 3. Nasıl bir planlama yaklaşımı? 4. Bölge Planı Örnekleri Bölge planlama, BÖLGE PLANLAMA Bölge Planlama Nedir? Detaylı ACR Group. NEDEN? neden?
ACR Group NEDEN? neden? CİNSİYET YÜZDE % Kadın Erkek 46,8 53,2 YAŞ - - - - - - 18-25 26-35 20,1 27,6 36-45 46-60 29,4 15,2 60+ 7,7 I. AMAÇ Bu çalışmanın amacı, aylık periyotlar halinde düzenlediğimiz, Detaylı City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI
City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI Ağustos 2013 Araştırma Künyesi PROJE ADI ARAŞTIRMA EVRENİ AMAÇ SAHA ÇALIŞMASI ÖRNEKLEM SAYISI CSG STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI İstanbul da Yaşayan 18 Detaylı Medya ve Acil Tıp. Uzm.Dr.Sevilay Ünver Okmeydanı EAH
Medya ve Acil Tıp Uzm.Dr.Sevilay Ünver Okmeydanı EAH ACĠL SAĞLIK HĠZMETLERĠ Acil sağlık hizmetleri ülkemiz sağlık sisteminin en önemli ve ağır yükünü karşılayan birimidir. Ülkemizdeki yaklaşık her 6 hastadan Detaylı KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014
KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI Detaylı TÜRKİYE DE KİMLİKLER, KÜRT SORUNU VE ÇÖZÜM SÜRECİ ALGILAR VE TUTUMLAR
TÜRKİYE DE KİMLİKLER, KÜRT SORUNU VE ÇÖZÜM SÜRECİ ALGILAR VE TUTUMLAR Eylül 2014 1 Proje Yöneticisi: Prof. Dr. Hakan Yılmaz Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Avrupa Detaylı 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ
INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM Detaylı DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014
DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 Eyül 2011 Bu yayın Avrupa Birliği nin yardımlarıyla üretilmiştir. Bu yayının içeriğinin sorumluluğu tamamen The Management Centre ve Dikmen Belediyesi ne Detaylı İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM
- 169 - İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM Cemalettin Dönmez * Özet Türkiye de inşaat mühendisliğinde lisans sonrası eğitimin hacim ve temel uzmanlık Detaylı Bu yüzden de Akdeniz coğrafyasına günümüz dünya medeniyetinin doğduğu yer de denebilir.
Sevgili Meslektaşlarım, Kıymetli Katılımcılar, Bayanlar ve Baylar, Akdeniz bölgesi coğrafyası tarih boyunca insanlığın sosyal, ekonomik ve kültürel gelişimine en çok katkı sağlayan coğrafyalardan biri Detaylı frekans araştırma www.frekans.com.tr
frekans araştırma www.frekans.com.tr FARKLI KİMLİKLERE VE YAHUDİLİĞE BAKIŞ ARAŞTIRMASI 2009 Çalışmanın Amacı Çalışma Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Türk Yahudi Cemaati ve Yahudi Kültürünü Tanıtma Detaylı TÜİK in YOKSULLUK ANALİZLERİ ÜZERİNE
Yıl: 24 Sayı:87 Nisan 2010 9 Güncel TÜİK in YOKSULLUK ANALİZLERİ ÜZERİNE Sıddık Ensari TÜİK periyodik olarak 2002 yılından beri düzenli bir şekilde yaptığı Hanehalkı Bütçe Anketleri sonuçlarını esas alan Detaylı 9. HAFTA PFS102 SINIF YÖNETİMİ. Yrd. Doç. Dr. Ali Çağatay KILINÇ. cagataykilinc@karabuk.edu.tr
9. HAFTA PFS102 Yrd. Doç. Dr. Ali Çağatay KILINÇ cagataykilinc@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 İÇİNDEKİLER MOTİVASYON Motivasyon Teorileri Kapsam Teorileri Detaylı TÜRKİYE DE MAĞDUR ÇOCUKLAR
TÜRKİYE DE MAĞDUR ÇOCUKLAR Bilgi Notu-2: Cinsel Suç Mağduru Çocuklar Yazan: Didem Şalgam, MSc Katkılar: Prof. Dr. Münevver Bertan, Gülgün Müftü, MA, Adem ArkadaşThibert, MSc MA İçindekiler Grafik Listesi... Detaylı EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU
Standard Eurobarometer European Commission EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU BAHAR 2009 ULUSAL RAPOR ÖZET TÜRKİYE Standatd Eurobarometre 71 / Bahar 2009 TNS Görüş ve Sosyal Bu araştırma Avrupa Detaylı Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları
FEP Katılımcı Anket Sonuçları Antalya, 2015 w Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM) Formatör Eğitim Programı (FEP) Uygulama Değerlendirme Raporu (Yönetici Özeti) Antalya da 10.11.2014 ile Detaylı 1. BÖLÜM DİN HİZMETLERİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 1. BÖLÜM DİN HİZMETLERİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ Zeki Salih Zengin Giriş...13 1. İlk Dönemlerde Din Hizmetleri...14 2. Osmanlılar Döneminde Din Hizmetleri...17 3. Tanzimat Sonrasında Detaylı İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU
İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU Kültegin Ögel Ceyda Y. Eke Nazlı Erdoğan Sevil Taner Bilge Erol İstanbul 2005 Kaynak gösterme Ögel K, Eke C, Erdoğan N, Taner S, Erol B. İstanbul Detaylı İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.
DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan Detaylı TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI
TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI 26 Kasım 2014 İstanbul, Sabancı Center TÜSİAD İş Dünyası Bakış Açısıyla Türkiye de Detaylı Bilimsel Araştırma Yöntemleri I
İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi Detaylı ANADOLU Eğitim Sendikası BASIN DUYURUSU
ANADOLU Eğitim Sendikası BASIN DUYURUSU ANADOLU Eğitim Sendikası nın 45 merkezde 679 öğretmenle birebir yüzyüze görüşerek yaptığı araştırma, öğrenci ve hatta öğretmenlerimizin uğradığı istismar ve baskıyı Detaylı Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı
Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı ALI HAYDAR DOĞU KARADENIZ TEKNIK ÜNIVERSITESI, ENFORMATIK BÖLÜMÜ TRABZON Bilgi Toplumu Stratejisi Türkiye nin bilgi toplumuna dönüşüm Detaylı EĞİTİM İŞ ANNE BABALARIN ÖSS SINAVI SONRASI BEKLENTİ VE KAYGILARININ TESPİT EDİLMESİ ARAŞTIRMA NO:2 GENEL EĞİTİM SEKRETERLİĞİ 14.06.
2009 EĞİTİM İŞ EĞİTİM VE BİLİM İŞGÖRENLERİ SENDİKASI ANNE BABALARIN ÖSS SINAVI SONRASI BEKLENTİ VE KAYGILARININ TESPİT EDİLMESİ ARAŞTIRMA NO:2 GENEL EĞİTİM SEKRETERLİĞİ 14.06.2009 ARAŞTIRMANIN AMACI Araştırmanın Detaylı KADINLARIN ÇOK YÖNLÜ GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ KATILIMCI PROFİLİ RAPORU
KADINLARIN ÇOK YÖNLÜ GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ KATILIMCI PROFİLİ RAPORU AĞUSTOS 2009 Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi Kursiyerlerinin Demografik Özellikleri Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Detaylı Türkiye Cezasızlık Araştırması. Mart 2015
Türkiye Cezasızlık Araştırması Mart 2015 İçerik Araştırma Planı Amaç Yöntem Görüşmecilerin Dağılımı Araştırma Sonuçları Basın ve ifade özgürlüğünü koruyan yasalar Türkiye medyasında sansür / oto-sansür Detaylı DERS PROFİLİ. POLS 346 Bahar 6 3+0+0 3 6
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Uluslararası Siyasette Orta Doğu POLS 346 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Detaylı VİZYON BELGESİ (TASLAK)
VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ İSTANBUL GÜVENLİK KONFERANSI 2016 Devlet Doğasının Değişimi: Güvenliğin Sınırları ( 02-04 Kasım 2016, İstanbul ) Bilindiği üzere ulus-devlet modern bir kavramdır Detaylı Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi. Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş
Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş Canlılar hayatta kalmak için güdülenmişlerdir İnsan hayatta kalabilmek Detaylı BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI
996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin Detaylı HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET Detaylı DEĞERLERİN ÇOCUKLARA AKTARIMI
TERAKKİ VAKFI ÖZEL ŞİŞLİ TERAKKİ ANAOKULU 2013-2014 EĞİTİM YILI Bilgi Bülteni Sayı:5 DEĞERLERİN ÇOCUKLARA AKTARIMI Değerler bizim hayatımıza yön veren davranışlarımızı şekillendiren anlam kalıplarıdır. Detaylı ULUSAL ÖLÇEKTE GELIŞME STRATEJISINDE TRC 2 BÖLGESI NASIL TANIMLANIYOR?
YEREL KALKINMA POLİTİKALARINDA FARKLI PERSPEKTİFLER TRC2 BÖLGESİ ULUSAL ÖLÇEKTE GELIŞME STRATEJISINDE TRC 2 BÖLGESI NASIL TANIMLANIYOR? BÖLGESEL GELIŞME ULUSAL STRATEJISI BGUS Mekansal Gelişme Haritası Detaylı 07 Mayıs 2015 BASINA VE KAMUOYUNA. Mayıs 2015 - İsrail İnsan Hakları İhlalleri Raporu na İlişkin Basın Bildirisi. Değerli Basın Mensupları,
07 Mayıs 2015 BASINA VE KAMUOYUNA Mayıs 2015 - İsrail İnsan Hakları İhlalleri Raporu na İlişkin Basın Bildirisi Değerli Basın Mensupları, Uluslararası Adalet ve Hürriyet Derneği`nin, 2015 Yılı İsrail tarafından Detaylı ÖZLÜCE ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARI PROJESİ İNEBOLU GENELİ ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ OKUMA ALIŞKANLIĞI ANKETİ
ÖZLÜCE ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARI PROJESİ İNEBOLU GENELİ ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ OKUMA ALIŞKANLIĞI ANKETİ ALTAN YILMAZ ÖZLÜCE ORTAOKULU TÜRKÇE ÖĞRETMENİ MÜRÜVVET ÖZTÜRK Detaylı Terör Olayları ve Enerji Zinciri : İstatistiksel bir İnceleme
Terör Olayları ve Enerji Zinciri : İstatistiksel bir İnceleme Giriş Dünyadaki terör olaylarının ne kadarının enerji kaynaklarına yönelik olduğu veya bu olayların temelinde kaynak kontrol etme kaygılarının Detaylı Siyaset Psikolojisi (KAM 318) Ders Detayları
Siyaset Psikolojisi (KAM 318) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Siyaset Psikolojisi KAM 318 Her İkisi 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Detaylı ÜÇÜ BİR ARADA (ÇAY, ÇİKOLATA, KİTAP) GİRİŞ
ÜÇÜ BİR ARADA (ÇAY, ÇİKOLATA, KİTAP) GİRİŞ Öğrencilerin okumaya karşı sıkıcı ve gereksiz algılarını değiştirmek ve okumayı hayatlarının bir parçası haline getirmek amacıyla okuma çalışmasını sınıf ortamından Detaylı T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.
Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri Detaylı ERKEKLER ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri
ERKEKLER ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri 21 Ekim 2005 A company of ( Kadınlar dan hatırlatma) Pazarlama yönetimini geliştirmek için ilerleyebileceğimiz alanlar Hedef Detaylı KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?
KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası Detaylı Günümüzde orman yangınları, küreselleşen dünyada etkileri ve sonuçları yönünden bütün ülkeleri ilgilendiren doğal afetlerin en önemlilerinden
Günümüzde orman yangınları, küreselleşen dünyada etkileri ve sonuçları yönünden bütün ülkeleri ilgilendiren doğal afetlerin en önemlilerinden biridir. Yangınlar, dünya genelinde her yıl milyonlarca hektar Detaylı ÖĞRETMEN YETERLİKLERİ VE İLKÖĞRETİM PROGRAMLARINA İLİŞKİN ALGI DEĞİŞİMİ ARAŞTIRMASI
ÖĞRETMEN YETERLİKLERİ VE İLKÖĞRETİM PROGRAMLARINA İLİŞKİN ALGI DEĞİŞİMİ ARAŞTIRMASI İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı kapsamında AB tarafından finanse edilen ve Hayat Boyu Öğrenmenin Detaylı Çağdaş Siyaset Kuramları (KAM 401) Ders Detayları
Çağdaş Siyaset Kuramları (KAM 401) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Çağdaş Siyaset Kuramları KAM 401 Güz 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin Detaylı DERS PROFİLİ. Siyaset Sosyolojisi POLS 312 Bahar 6 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Seda Demiralp
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Siyaset Sosyolojisi POLS 312 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Detaylı İSTATİSTİKLERİ MEHMET ÖZÇELİK
GİRİŞ TÜRKİYE DE İNTERNET KULLANIMI ve E-TİCARET Günümüz teknoloji çağında 2000 li yılların başından itibaren, özellikle bilişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, bilgi toplumunun oluşmasına büyük katkı Detaylı Mobbing Araştırması. Haziran 2013
Mobbing Araştırması Haziran 2013 Araştırma Hakkında 2013 Haziran ayında PERYÖN ve Towers Watson tarafından düzenlenen Mobbing Araştırması na çeşitli sektörlerden 143 katılımcı veri sağlamıştır. Ekteki Detaylı GENÇLERİN GÖZÜYLE ETİK
GENÇLERİN GÖZÜYLE ETİK İçindekiler Giriş...3 Araştırmanın Amacı...6 Metodoloji...6 Demografi...7 Araştırma Sonuçları...9 Etik Denilince Akla İlk Ahlak Geliyor... 10 Gençlere Göre Türkiye nin En Önemli Detaylı Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 2015-2016 Eğitim Öğretim Yılı Güz Dönemi Ara Sınav Takvimi
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 2015-2016 Eğitim Öğretim Yılı Güz Dönemi Ara Sınav Takvimi 30 Kasım-5 Aralık (Birinci Hafta) Programlar 30 Kasım 1 Aralık 2 Aralık 3 Aralık 4 Aralık 5 Aralık Detaylı Suç ekonomisi ile kayıt dışı ekonominin örtüştüğünü ifade eden Sayın Şimşek, bu konuyla mücadelede son derece kararlı olduklarını vurguladı.
Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı ( MASAK) ve Gazi Üniversitesinin müşterek düzenlediği ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, İçişleri Bakanı İdris Naim Şahin ve Gümrük ve Ticaret Bakanı Hayati Yazıcı Detaylı T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Başkanlığı
T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Başkanlığı Türkiye nin Bilim ve Araştırma Alanında Atmış Olduğu Önemli Adımlar -4 Ağustos 2010- Günümüzün hızla Detaylı 2015 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU
T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 2015 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU 2015 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU GİRİŞ Kamu mali sistemini düzenleyen Detaylı Kadir CANATAN, Beden Sosyolojisi, Açılım Yayınları, 2011, 720 s. İstanbul.
KİTAP TANITIM VE DEĞERLENDİRMESİ Devrim ERTÜRK Araş. Gör., Mardin Artuklu Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü. Kadir CANATAN, Beden Sosyolojisi, Açılım Yayınları, 2011, 720 s. İstanbul. Beden konusu, Klasik Detaylı BANDIRMA AB YOLUNDA PROJESİ ANKET SONUÇLARI DEĞERLENDİRMESİ
BANDIRMA AB YOLUNDA PROJESİ ANKET SONUÇLARI DEĞERLENDİRMESİ İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) ile Bandırma Ticaret Odası (BTO) tarafından Bandırma da faaliyet gösteren işletmelerin AB uyum sürecinde müktesebata Detaylı Almanya daki slam Konferans ve Federal Alman Hükümetinin Entegrasyon Politikas
Almanya daki slam Konferans ve Federal Alman Hükümetinin Entegrasyon Politikas Ali Aslan Almanya son on yıllarda her şeyden önce Müslüman ağırlıklı devletlerden gelen göçmenler yoluyla dini ve kültürel Detaylı Tematik Yaklaşımla Çocuklarda Sosyal Becerilerin Kazandırılması
Tematik Yaklaşımla Çocuklarda Sosyal Becerilerin Kazandırılması Prof. Dr. Esra ÖMEROĞLU Arş. Gör. Osman BASĠT Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Okul Öncesi Eğitimi A.B.D Tematik Yaklaşım Tematik Detaylı TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ
Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2010 Yılı Gençlerin İşsizlik ve İstihdam İstatistikleri İstatistik Kurumu (TÜİK) Hanehalkı İşgücü İstatistikleri veri tabanı 2010 yılı sonuçlarına göre ülkemizde gençlerin Detaylı DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Detaylı CİNSİYET EŞİTLİĞİ MEVZUAT ÇERÇEVESİ: AB/TÜRKİYE
MUAMELE EŞİTLİĞİ CİNSİYET EŞİTLİĞİ MEVZUAT ÇERÇEVESİ: AB/TÜRKİYE Ayşegül Yeşildağlar Ankara, 08.10.2010 HUKUKİ KAYNAKLAR Md. 2 EC : temel prensip -kadın erkek eşitliğini sağlamak, Topluluğun özel bir yükümlülüğüdür, Detaylı Araştırma Notu 16/191
Araştırma Notu 16/191 7 Mart 2016 REİSİ KADIN OLAN 1,2 MİLYON HANE YOKSUNLUK İÇİNDE YAŞIYOR Gökçe Uysal * ve Mine Durmaz ** Yönetici özeti Gerek toplumsal cinsiyet eşitliği gerekse gelecek nesillerin fırsat Detaylı İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi
İLETİŞİMLETİŞİİŞİM İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi amaçlarla iletişim kurmaya devam Detaylı İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD
İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization Detaylı Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:
Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler Detaylı Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Bölüm 4 ARAŞTIRMA TASARIMI: ARAŞTIRMA DESEN VE YÖNTEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI. Sait Gürbüz - Faruk Şahin
Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Bölüm 4 ARAŞTIRMA TASARIMI: ARAŞTIRMA DESEN VE YÖNTEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI Sait Gürbüz - Faruk Şahin Öğrenim Kazanımları Bu bölümü okuyup anladığınızda; 1.Araştırmanın Detaylı Araştırma Notu 15/180
Araştırma Notu 15/180 22 Nisan 2015 ÇOCUKLARIN YARISI MADDİ YOKSUNLUK İÇİNDE Seyfettin Gürsel *, Gökçe Uysal ve Mine Durmaz Yönetici Özeti Avrupa Birliği standartlarına göre 2013 yılında Türkiye de 0-15 Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim