Sanatın Dallarına Tutunan Karakterlerin Yer Edindiği Filmler
Soruyorum: Sanat kaosta mı doğar, yoksa güneşli bir günde mi? Daha da ileri gidiyorum: Sanat sanat için midir, yoksa sanat toplum için mi? Peki, bu soruların hiç sorulmadığını farz edelim. Hatta ne yapalım biliyor musunuz, sanatsal kaygıları bile bir kenara bırakalım. Sanatın kendi içimizde filizlenen bir tohum olduğunu ve günü geldiğinde de meyvesini doya doya yiyeceğimizi düşünelim. Bu meyvenin bazen “karın doyurmadığını” bu yüzden de, “hobi olarak yine yap”mamız gerektiğini söyleyenlerin olduğunun da farkındayım. Biz yine de, bu duyguların peşinden giden, gidemeyen, gitmeye çalışan veya yarı yoldan dönen karakterlerin olduğu filmlerle yolumuza devam edelim. Devam edelim ki, yalnız olmadığımızı bilelim.
Olur da bu filmin herhangi bir karesine denk gelirsek, aklımıza direkt şiir gelmesin. Çünkü filmin inşasında şiir sonradan dahil oluyor, pek de kalamıyor.
Alzheimer olduğunu öğrenen hassas ruhlu Mija, ilk olarak şiir kursuna yazılıyor. Basit bir şiir hevesi de yok üstelik. Etrafına bakmaktan çok etrafını görüyor. Bir çiçeği, bir denizi, birkaç adaletsizliği ve fazlasıyla sevgisizliği görüp yazıyor. Abartmadan, #şiirsokakta romantizmine düşmeden, saf duygularla yazıyor. Bir ders çıkışı, şiirsellikle yaklaştığı kırmızı elmayı yemesi, koskoca metaforu da bir hamlede yuttuğunu gösteriyor. Aksi torununun, okuldan bir kız arkadaşına tecavüz ettiğini öğrendiğinde bile yazmaya koşuyor. Yazarken de, o kızın yerine kendini koyuyor. O kızın gezdiği ve gittiği yerlerden geçiyor. Adaletsizliği görüyor dedim ya hani, tecavüzü örtbas etmek isteyenlere inat, torununu ihbar etmekten gocunmuyor. Filmin bu noktasında bolca göndermeler yapılarak, erkeklik ve erkek cinselliğinin bencilliği üzerine ok atılıyor.
Sarıldığı şiir onu kavramaya yetseydi eğer, daha neler neler çıkardı bu tatlı kadın Mija’dan. Ama o, incelikli ruhuyla “Nasıl şiir yazabilirim?” diye sorarken, aslında bir mısranın başlangıcı olmuştu.
“Ben yeni Berlin Duvarıyım. Dene ve yık beni!”
Dedikten sonra başlıyor şarkı söylemeye Hedwig. Yani Hansel. Tamam, anlatıyorum:
John Cameron Mitchell hem yazıyor, hem yönetiyor hem de oynuyor. Üçünün de altından çok rahat bir şekilde kalkıyor. Doğu Berlin’de doğan Hansel, ergenlik çağının ilerleyen dönemlerinde aşık olduğu Amerikan askeriyle evlenebilmek ve duvarın diğer tarafına geçebilmek için cinsiyet değiştirme operasyonu geçiriyor. Başarısız geçen bir operasyonun ardından, 1 inch’lik fazlalık kalmasını şöyle tarif ediyor: ” “Kızgın 1 inch’im var. 6 inch dışarı, 5 inch içeri” En nihayetinde de kızgınlığını dışarı atacağı “The Angry Inch” grubunu kuruyor.
Tüm hikaye şarkılarla aktarılıyor. Hedwig’in çocukluğundan o güne kadar yaşadıklarının izleri, şarkılarda gizlenmiş. Hedwig’in en büyük derdi, “diğer yarısını” bulmak oluyor. Ruhunu ikiye bölen, duygularını ikiye bölen ve sınırları ikiye bölen o Berlin Duvarı’nı arıyor. Kişinin, kendisiyle arasına hiçbir şey girmemeli bence. Ve bu yüzden de arasına giren her şeye çok kızgın Hedwig. En çok da o duvara.
Filmdeki şarkılar ve performanslar harikulade olduğu için konserdeymişçesine bir atmosfere kapılmakta gecikmiyoruz. Kendini ifade etme biçiminin en somut hallerinden biri müzikten geçtiği için ve Hedwig de bunu çok iyi bildiği için müthiş bir sahne şovuna dönüşüyor her şey. John Cameron Mithell çok sahici, çok güzel, çok çekici ve çok zor.
Doğu ile Batı arasına giren Berlin Duvarı’nı aşmak, kendinle ruhun arasına girenleri aşmaktan biraz daha kolay sanırım.
Sizi bilmem ama Juliette Binoche’yi ne zaman görsem, ekrandan yüzünü seviyorum. Tüm duygusunu yüzünde taşıdığı için sanki kadim bir anlamı da barındırıyor gibi.
Yirmili yaşlarında kariyerini zirveye taşıyacak bir tiyatro oyununda Sigrid rolünde oynayan Maria’ya, yirmi yıl sonra yine aynı oyunun sinema filmi uyarlaması için teklif geliyor. Ancak, Maria’ya sunulan teklifte orta yaşlı bir kadın olan Helena’yı canlandırması isteniyor. Sigrid’den Helena’ya geçişini kendisine yediremeyen Maria, tüm öfkesini asistanı Valentine’den (Kristen Stewart) çıkarıyor. Eş zamanlı yaşanan öfke ve kahkaha patlamaları ve gelgitler bizi bir yerden alıp başka yere götürüyor. Varılan nokta ise: Sils Maria.
Alp Dağları’ndaki Sils Maria, adından anlaşılacağı gibi Maria’nın bütünlük kurabildiği tek alan haline geliyor. Yıllarca Sigrid için biriktirdiklerini Helena için harcaycak olmanın gerginliğini atabileceği tek alan belki de Sils Maria. Valentine ve Maria’nın gündelik hayatlarıyla, yaptıkları prova iç içe geçtiğinde “Ee daha demin böyle konuşmuyorlardı” derken, “Aaa provaymış, tamam” diye yanıtlarken buluyoruz kendimizi. Film içinde film sanki. Maria, olması gerektiğini düşündüğü yer ile olduğu yer arasında sıkışıp kalmasını harika duygularla yansıtıyor. İster adına tutku diyelim isterse de hırs. Ben biraz, “sanat aşkı” diyerek ortamı yumuşatmaktan yanayım.
Çok şey söylemekle hiçbir şey söylememek arasında gidip geliyorum. Diyeceğim her söz, filmin “bohem”liğini baltalayacakmış gibi geliyor. Mayına basmadan yürümeye çalışan biri gibi dikkatli davranacağıma söz veriyorum.
Şair Marcel, ressam Rodolfo, besteci Schaunard olmak üzere üç karakterimiz ve Aki Kaurismäki gibi bir yönetmenimiz var. Daha iyi bir bohem hayatı bulabilir miyiz, sanmıyorum. Bu üç sanatçı, parasız, dert ve tasalarla dolu bir hayatı pamuk ipliğine bağlı olarak yaşıyorlar. Sürüncemede geçen hayat dedikleri şey, tam olarak bu. Sırtlarını, yüz güldürmeye yeten mizaha, karınlarını doyurdukları sanata ve akciğerlerini kömür edecek sigaraya dayıyorlar. Kendilerini şiir, resim ve müzikle var eden insanların çırpınışlarını görüyoruz. Bir yandan da hoşumuza gidiyor, çaresizliği mizahla karıştırıp sunmaları. Çünkü hayat zor, üşümek kötü ve yaşamaya çalışmak yorucu. Vakit, sanatla aç kalanların önünde saygıyla eğilme vaktidir. Ve mümkünse, ısınmak için şiirlerimizi sobaya atma mecburiyetinde kalmadığımız bir çaresizlik diliyorum ben. Yanan her harfin ruhumuzdan da bir parça eksilteceğinden eminim.
Polina (Valérie Müller, Angelin Preljocaj, 2016)
Kendini bulma, ifade etme ve dönüştürme yolunun danstan geçtiğini de biliyoruz, değil mi? Dans dediğimiz şey, ufak omuz hareketleriyle başlayan akabinde bel kıvrılmasıyla seyreden hareketler bütünü desem, çok da doğru söylememiş olurum. Ama ben bu yapılanı da dans diyorum. İster halay, ister salsa, ister modern dans olsun.
Polina karakterimiz var mesela, klasik bale yapıyor o. Biliyoruz ki bale çok disiplinli bir iş. Polina da farkında bunun. Ailesiyle birlikte Rusya’da yaşayan ve tek hedefi Bolşoy Tiyatro’suna gitmek olan genç bir kadın kendisi. Nitekim hedefine de ulaşıyor. Orada da dans hocası Liria rolünde, Juliette Binoche karşılıyor bizi. Onu dans ederken izlemek de ayrı bir keyif gerçekten. Uzun bir müddet daha izlermişim gibi.. Fakat Polina, hedef şaşırtıp, modern dansa yöneliyor. İşte bu yeni yoldan sonra bambaşka bir dünyaya evriliyor. Sudan çıkmış balık misali çırpınıyor. Tek başına ayakta kalmak için gece hayatında çalışmaya başlıyor. Kalbinde yer edinen erkekle tanışıp kareografi işini birlikte çözüyorlar. Anlıyoruz ki, olmak istediği yerde. En önemlisi belki de, nerede olmak istemediğini biliyor.
Etiketler: Aki KaurismäkiAnastasia ShevtsovaAndré WilmsAngelin PreljocajClouds of Sils MariaHedwig and the Angry InchJohn Cameron MitchellJuliette BinocheKari VäänänenKristen StewartLa vie de BohèmeLee Chang-dongMatti PellonpääMichael PittOliver AssayasPoetryPoetry FilmPoetry MoviePolina Danser Sa ViePolina FilmValérie MüllerYoon Jeong-hee