Retinanın (gözün ağ tabakası) fotoreseptör tabakasındaki (görme işlevini sağlayan hücreler) koni ve basillerin fonksiyonunu sağlayan rodopsin genindeki bozukluk bu hastalıktan sorumludur. Zamanla retina pigment epitelindeki pigment hücreleri (renk maddecikleri) bozulur ve sinir lifleri tabakasına doğru yer değiştirir. Bu, kemiklerin iç yapısına benzeyen yıldız şekindeki görünümün nedenidir ve hastalığa adını verir. Bazı kez alışık olduğumuz pigmentli görüntü olmadan da görme kaybı olur. Bu durumda dejenerasyonun pigment göçüne izin vermeyecek kadar hızlı olduğu düşünülür.
Hastalığın genetik geçişi önemlidir ve %16 otozomal dominant (baskın) % 16 otozomal resesif (zayıf), % 8 X kromozomuna bağlı resesif, % 46'sı izole olgular, % 8 ise tanımlanamayan olgular şeklindedir. Bu geçiş şekillerinin önemi şudur: Hastaya genetik danışmanlık yapabilmeye ve hastalığın şiddeti hakkında fikir yürütebilmeye yarar çünkü örneğin otozomal dominant geçişte belirtiler hafifken ve geç başlarken, X-e bağlı resesif geçişte erken başlar ve şiddetlidir. Genetik araştırmalar sürmektedir ve ancak çok az bir kısmı tam olarak belirlenebilmiştir. Geçiş şeklini anlamak için ailenin tüm bireyleri muayene edilmelidir, çünkü hiç bir belirti göstermeyen kişiler taşıyıcı olabilirler. Bunları göz muayenesi normal de olsa testlerle belirleyebiliyoruz.
Hastalık 20 yaşlarında başlar ve gitgide ilerler. Hastaların en önemi yakınması gece körlüğüdür. Bunun dışında ışık çakmaları (retinadaki pigment dejenerasyonuna bağlıdır), hastalık ilerledikçe merkezi görmede; daha ileri durumlarda ise renk görmede bozukluk başlar. Hastalarda ayrıca katarakt, glokom, miyopi, görme sinirinde soluklaşma ve damarlarda incelme gibi bulgular da ortaya çıkar.
Tanı koyma yöntemleri arasında en önemlisi ERG (Elektroretinografi) dir. Burada traselerde genlik azalması ve hastalık ilerledikçe siliklik ortaya çıkar. Görme alanında ise genellikle çevresel daralma görülür. Bu nedenle hastalar etraftaki eşyaları farkedemezler ve kaza geçirebilirler.
Bu hastalık bazı diğer hastalıklarla birlikte görülebileceğinden (sağırlık, obesite (şişmanlık), bazı metabolizma hastalıkları ...), bu hastalıkların da ayrıca araştırılması, hastalığın ilerleyişi ve hastanın yaşam kalitesi üzerine etkili olabileceği için çok önemlidir. Çocuk hastalıkları, iç hastalıkları ve nöroloji branşlarıyla ortak çalışma gerekebilir. Bazı durumlarda bu diğer hastalıklar nedeniyle hastalar bebeklikte kaybedilebilmektedir.
Bazı hastalıklar ve ilaçlar da retinada retinitis pigmentosa'ya benzeyen bir görünüme neden olur. Fakat bu durumlar ilerleyici değildir . Bu nedenle hastaların yakından izlenmesi ve yapılacak testler önemlidir. Retinitis pigmentosa'nın tedavisi yoktur. Fakat hastalar yine de göz doktoruyla periodik ilişkilerini sürdürmek zorundadırlar. Miyopi, katarakt, kistoid maküla ödemi ... gibi hastalıkların takibi ve tedavisi , görme kalitesini arttırıcı bazı özel camların yazılabilmesi ve ilerleme hızının değerlendirilebilmesi ancak böyle mümkün olur.
Makula dejenerasyonu kelime anlamı itibarı ile, makulada meydana gelen yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD) tanımlamaktadır.
Makular dejenerasyonun gelişmesinde temel risk faktörü ilerleyen yaştır. Bunun yanı sıra aile öyküsü, cinsiyet (kadınlarda daha fazla), açık renkli göz, hipertansiyon, kalp hastalığı, sigara öyküsü ve UV ışınları da risk faktörleridir. Hastalık, duyusal retinanın hemen arkasında yer alan, retina pigment epitelini, koriokapillaris dokusu ve Bruch membranı gibi dokuları etkilemekle birlikte, görme kaybı fotoreseptör hücrelerin hasarlanması sonucunda gelişmektedir. Makula dışında kalan retina alanları sayesinde, çevresel görme korunur. Bu nedenle makular dejenerasyon tam bir körlüğe yol açmaz, ancak yakın çalışmayı ve okumayı çeşitli optik yardımcı cihazlar olmadan imkansız hale getirebilir.
Gelişimi ve tipleri YBMD, yaşa bağlı olarak genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı bir süreç sonrasında gelişir. Retinayı besleyen damarlardaki bazı dejeneratif süreçler, yangısal unsurların açığa çıkması ve retina dokuları yapısal bileşenlerindeki bir takım değişiklikler sonrası gelişir. Bu değişiklikler sonrasında retina pigment epiteli atrofiye gider ve fotoreseptör hücrelerde kayıp meydana gelir. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD) erken ve geç evre olarak iki aşamaya sahiptir;
Erken evrede makulada, pigmenter değişiklikler ve retina altı dokularda biriken "drusen" adı verilen lipid -yağ- içerikli birikimler vardır, görme keskinliği normaldir.
UV ışınları (Son yıllarda yapılan bazı çalışmalarda ışığa maruziyetin bir risk fakörü oluşturmadığı saptanmıştır.)
Bu hastalıkta damarların oluşumunda yer alan bazı biyolojik aktif maddelere, karşı geliştirilen ilaçlar ile klinik uygulamaya geçilmektedir. FDA gözetiminde Faz III çalışmaları tamamlanmış bu ilaçların, klinik kullanımları ile tedavi seçeneklerinde bir artış söz konusudur
GÖZ İÇİ İLAÇ ENJEKSİYONU GÖRME KALİTESİNİ ARTTIRIYOR
“Tedavi alanındaki son gelişme ise GÖZ İÇİNE İĞNE YOLUYLA PROTEİN (ANTİKOR) enjekte edilmesidir. Yöntem, yaş tipteki hastalarda başarı sağlamaktadır. Birkaç kez tekrarlanabilen ilaç enjeksiyonuyla görme kaybının ilerlemesi durdurulduğu gibi pek çok hastada görme kalitesi artabilmektedir.”
Diabetes mellitus vücudun şekeri kullanma depolamasının bozulduğu bir durumdur. Yüksek kan şekeri seviyesi, idrar miktarında artmayla birlikte aşırı susama ve kan damarlarındaki değişiklikler bu hastalığın özellikleridir. Dıabet gözde de ciddi değişikliklere sebep olabilir. Katarakt, glokom ve en önemlisi gözün arkasındaki değişimler görmeyi etkileyebilir.
Diabet Retinopati Nedir?
Diabetik retinopati diabetin gözleri etkileyen bir komplikasyonudur. Sebebi gözün arka kısmındaki retinayı besleyen damarlardaki bozukluklardır. Bu damarlar sıvı yada kan sızdırabilir, fırça şeklindeki dayanıksız dallar gelişebilir ve yerel genişlemeler gösterebilir.
Retina gözün mercekten geçen ışınların odaklandığı kısmıdır. Buraya düşen ışık ya da görüntüler optik sinir yoluyla beyne taşınırlar. Kan ya da sıvı kaçağı retinada harabiyet yaptığı zaman beyne giden görüntüler bulanıklaşır.
Uzun süreli diabetli hastalarda diabetik retinopati gelişme riski yüksektir. 15 yıl ya da daha uzun süredir daibeti olan hastaların %60 kadarının gözlerinde damar harabiyeti vardır. Çocukluk ya da gençlik yıllarında ortaya çıkan diabete juvenil diabet denir. Juvenil diabetlilerde diabetik retinopati daha genç yaşlarda ortay çıkar. Bununla birlikte retinopati gelişen hastaların çok az bir kısmında görmeyle ilgili ciddi sorunlar olur ve daha az bir kısmı görmesini tamamen kaybeder. Yine de diabetik retinopati yetişkinler arasında körlüğün en önde gelen sebebidir ve diabetli hastalar diabetli olmayanlara göre 25 kat fazla kör olmaya mahkumdurlar.
Diabetik retinopatinin 2 şekli vardır. Background retinopati denen birinci şekilde retina içindeki damarlarda değişiklik vardır. Bazı damarlar daralır, bazıları genişler ve balona benzer kesecikler oluşturur. Bu kesecikler damarlarda kan akımını önler. Bu damarlar kanama ve sızıntı yaparlar, bu da retinanın şişmesine ya da eksüda denen birikintilerin oluşmasına neden olur.
Background retinopati diabetik retinopatinin erken devresidir. Görmeyi fazla etkilemez ve hastaların %80'inde ilerlemez. Bununla birlikte bazı vakalarda sızan sıvı retinanın merkezi kısmında merkezi görmeden sorumlu olan makulada birikir. Bakılan cismin görüntüsü, okuma ve yakın çalışma bulanıklaşır. Bu da merkezi görmenin kaybıyla sonuçlanabilir. Background retinopati uyarıcı bir belirtidir ve daha ciddi, görmeyi tehdit eden evrelere kadar ilerleyebilir.
İkinci şekil ise proliferatif retinopatidir. Background retinopati gibi başlar. Retina ya da optik sinir yüzeyinde yeni damar oluşumları yırtılabilir ve gözün içini dolduran berrak, jelatin kıvamında bir madde olan vitre içine kanama yapabilir. Eğer bu kan normalde berrak olan vitreusu bulandırırsa ışınların mercek ve vitre içinden geçerek retinaya düşmesi engellenir ve görüntü bozulur. Ek olarak vitre içindeki yırtılan kan damarlarından oluşan nedbe dokusu retinayı gerip çekebilir ve kaldırabilir. Damarlar iris üzerinde de gelişebilir ve glokoma neden olabilir. Bunun sonucunda ciddi görme kaybı ve hatta körlük gelişebilir.
Diabetik retinopatinin sebebi tam olarak anlaşılamamıştır. Bununla birlikte vücudun değişik yerlerinde küçük damarları zayıflattığı bilinmektedir. Diabetli hastalarda gebelik ve kan basıncı yüksekliği durumu kötüleştirir.
Background retinopatide görme genellikle etkilenmez ve göz muayenesi yapılmadığı sürece gözdeki değişikliklerin farkına varılmayabilir.
Proliferatif retinopatide kanama meydana geldiği zaman görme bulanır ya da tamamen kaybolur. Herhangi bir ağrı olmadığı halde bu durumda kısa sürede tıbbi girişim gerekir.
Dıabetik retinopati gelişimi en iyi bu konuda uzmanlaşmış göz doktoru tarafından yapılan muayene ve kontrollarla önlenir. Diabetik hastalar görme kaybı riskinin farkında olmalı ve düzenli olarak gözlerini muayene ettirmelidirler. diabetik olmayan hastalar da düzenli olarak gözlerini muayene ettirmelidir, çünkü bu muayeneler diabet ve başka hastalıkların varlığını saptamaya yardım edebilir.
Diabetik retinopatiyi saptamak için göz doktoru oftalmoskop denen aletle ağrısız bir yöntemle gözün içini muayene eder. daha fazla bilgi edinmek için gözün içinin resmi çekilebilir.
Diabetik retinopati görülürse hangi damarların kanadığını ya da sıvı sızdırdığını görmek için başka bir muayene yöntemi kullanılır. Önce hastanın kolundan florosan boya damardan verilir. Boya bütün damarlarda dolaşır ve retina damarlarının içine girer. Retina damarlarında boya sızıntısı olduğu sırada hızla fotoğraf çekilir. Fluorescein anjiografi denen bu teknik daha ileri tedavi gerekip gerekmediğini saptamak için kullanılır.
Diabetik retinopati teşhisi konduğu zaman göz doktoru hastanın yaşını, anamnezini, yaşama biçimini ve retina hasarını gözden geçirdikten sonra tedaviye ya da tedavi yapmadan hastalığın gelişiminin izlenmesine karar verir. Bazı vakalarda tedavi gerekmez, bazılarında ise diabetik retinopatinin hasarını durdurmak ve bazan da görmeyi arttırmak için tedavi önerilir.
En önemli tedavisi sızıntı yapan kan damarlarını oftalmolojik lazer cerrahisiyle tıkamak ya da fotokoagüle etmektir. Bu işlemde hasarlı retina üzerine güçlü bir lazer ışık enerji demeti odaklanır. Lazerin yoğun ısısı sızıntı yapan damarları tıkayarak ve gözün içinde küçük nedbeler oluşturarak kanamayı durdurur. Bu nedbeler anormal kan damarlarının oluşumunu azaltır ve retinanın gözün arkasına yapışmasına yardım eder. Bu tedavi kesi gerektirmez, muayenehanede yapılabilir. Diabetik retinopati erken dönemde yakalanırsa, fotokoagulasyonla hasarın ilerlemesi durdurulabilir. Hastalığın ileri evrelerinde bile hastaların görmelerini kaybetmeleri ihtimalini azaltır.
Bununla birlikte fotokoagulasyon bütün hastalarda kullanılamaz. Diabetik retinopatinin yerleşimine ve derecesine bağlı olarak ve eğer vitreus çok bulanıksa başka bir tedavi kullanılmalıdır. Vitrektomi denen bu cerrahi girişimde kania dolu vitreus gözden alınır ve yerine berrak, suni bir solüsyon konur. Vitrektomi yapılan hastaların %70'inde görme artar. Kanamadan hemen sonra vitrektomi yapılabileceği gibi gözün kendi kendini temizlemesi için bir yıl kadar beklenebilir. Ameliyat zamanı diğer gözün durumuna ve hasarın derecesine bağlı olarak her hastada
değişiktir. Bununla birlikte eğer retinada kalkmışsa ciddi görme kaybını önlemek için hemen cerrahi girişimi uygulanır.
Diabetik retinopati tedavisinde başarı sadece göz doktorunun teşhis ve tedavisine değil aynı zamanda hastanın kendi davranış ve kendine bakımına bağlıdır. Diabetin kontrolu için verilen ilaç ve diyetler uygulanmalıdır. Fiziksel aktivite background retinopatide çok az sorun yaratırsa da proliferatif retinopatide kanamayı arttırabilir. Proliferatif retinopatide eksersizler hafif olmalı ve başaşağı eğilmeden sakınmalıdır.
Diabetik retinopatiyi kim tedavi edebilir?
Diabetik retinopatiyi sadece bu konuda uzmanlaşmış göz doktoru tedavi edebilir. retina uzmanları diabetik retinopati gibi retinayı etkileyen hastalıkların tedavisinde özel eğitim ve tecrübesi olan göz doktorlarıdır.
Görme kaybı büyük oranda önlenebilir.
Diabetik retinopatinin erken teşhisi görme kaybına karşı en iyi koruma yöntemidir. Belirtiler olmasa bile diabetli hasta en az yılda bir kez göz muayenesi olmalıdır. Diabetik retinopati teşhisi konduktan sonra muayeneler daha sık olmalıdır. Birçok vakada dikkatli bir izlemeyle görme etkilemeden tedavi yapılabilir.
RETİNA DEKOLMANI (AĞTABAKA AYRILMASI)
• Birincil ağtabaka ayrılması
• İkincil ağtabaka ayrılması