ORTAK KULLANIM AMACI İLE OLUŞTURULAN BİLGİSAYAR LABORATUVARLARININ SORUNLARI ve BU SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ İÇİN BİR ÖNERİ
Download "ORTAK KULLANIM AMACI İLE OLUŞTURULAN BİLGİSAYAR LABORATUVARLARININ SORUNLARI ve BU SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ İÇİN BİR ÖNERİ"
1 ORTAK KULLANIM AMACI İLE OLUŞTURULAN BİLGİSAYAR LABORATUVARLARININ SORUNLARI ve BU SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ İÇİN BİR ÖNERİ Kerem ERZURUMLU*, Aydın KAYA* (*) Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, 06532, ANKARA ÖZET Bu belge ile genel olarak eğitim kurumlarında kullanılmakta olan bilgisayar laboratuvarlarının kronik problemleri incelenecek ve bu problemlere alternatif bir çözüm önerisi getirilecektir. Bu bağlamda öncelikle mevcut PC tabanlı bilgisayar laboratuvarlarının problemleri detaylı olarak incelenecek ve tek tek bu problemlerin temeline inilecektir. Takiben, bu problemleri çözdüğünü iddia etmekte olan İnce İstemci (ing. Thin Client) mimarisi ele alınarak bu sistemler incelenecek ve problemleri ortaya konacaktır. Bu aşamalardan sonra, önerimiz olan Gömülü İşletim Sistemli İnce İstemci mimarisi ele alınacak ve getirdiği yenilikler ve bu yeniliklerin oluşturduğu dezavantajlar listelenecektir. Son kesimde ise 3 farklı mimari ile oluşturulmuş ortalama bir bilgisayar laboratuvarının maliyet çözümlemesi yapılacaktır. Anahtar Kelimeler: Gömülü İşletim Sistemi, İnce İstemci, PC Tabanlı Çözüm, Bilgisayar Laboratuvarı THE PROBLEMS OF PUBLIC ACCESSED COMPUTER LABORATORIES and A SUGGESTION FOR THESE PROBLEMS' SOLUTIONS ABSTRACT In this paper, the cronical problems of computer laboratories which are commonly used on educational institutes will be investigated and an alternative solution to this problems will be provided. In this concept, firstly, PC Based Computer Laboratory s problems will be investigated in details. Subsequently the Thin Client architecture which claims that it solves all the problems of PC Based Solutions will be investigated and the problems of this architecture will pointed out. After this point, our suggestion Thin Client with Embedded Operating System architecture will be given in detail and it s improvements and their disadvantages will be listed. In the last section, cost matrix of a sample computer laboratory which is builded with 3 diffirent architecture will be listed in comperation chart. Keywords: Embedded Operating System, Thin Client, PC Based Solution, Computer Laboratory 1.GİRİŞ Avrupa Birliği'ne giriş süreci devam etmekte olan Türkiye Cumhuriyeti, bu bağlamda gerekli yasaları çıkartmakta, gerekli çalışmaları ve iyileştirmeleri gerçekleştirmektedir. Bu uyumlanma sürecinde Türkiye Cumhuriyeti'nde hizmet üretmekte olan eğitim kurumları da (Üniversiteler, Liseler vb) gerekli akreditasyon çalışmalarını yapmakta ve tek tek bölümlerini bahsi geçen akreditasyonlara uyumlu hale getirmektedir. Bu Akreditasyon şartlarından en önemlileri tabi ki Bölüm Eğitim İçeriği, Eğitim Sonuçları ve Akademik Kadro dur. Fakat bunlar kadar önemli olan bir diğer konu 1
2 ise, bölümün öğrencilere sunmakta olduğu Sosyal, Kültürel ve Destek Hizmetleri başlığı altında toplanmış olan ortamlardır. Bu başlık altında yer alan maddelerden Bilişim Altyapısı ve Olanakları eğitim kurumunun (veya alt biriminin) öğrencilere sunmakta olduğu bilgisayar laboratuvarı, altyapısı ve kullanım süresini ölçmekte ve bu verilerin belli standartlarda olmasını sağlamaktadır. Günümüz için bahsi geçen standartlar ölçüsünde bu oran Kişi/Bilgisayar dolayında olmalıdır. Dolayısı ile her sene 60 yeni öğrenci almakta olan 4 senelik bir üniversite fakültesinde, ortalama olarak 20 ile 24 arasında bilgisayar barındıran en az bir laboratuvarın bulunması gerekmektedir. Yukarıdaki bilgiler ışığında, bu belge ile tüm eğitim kurumlarında kullanılanılabilecek ideal bir Genel Kullanım / Ders Eğitim laboratuvarının tanımlanması amacı ile mevcut laboratuvar sistemleri incelenecek ve bu sistemlerin sahip olduğu dezavantajları barındırmayan; akılcı, yenilikçi ve modern eğitim kurumlarına yakışır bir Bilgisayar laboratuvarının eksiksiz tanımı yapılacaktır. Genel yaklaşım olarak eğitim kurumları laboratuvar gerçekleştirimlerinde Intel tabanlı işlemcilere sahip, kişisel bilgisayar sistemlerini Microsoft Windows ailesi işletim sistemleri ve Microsoft Office çözümü ile tercih etmektedir. Bu yöntem ile oluşturulan çözümlerin ise bazı kronik sorunları mevcuttur. Bu tür laboratuvarlarda en çok rastlanan sorunlar, sabit diskin bozulması, virüs veya başka zararlı yazılımların bilgisayarı çalışmaz hale getirmesi olarak sıralanabilir. Ayrıca laboratuvardaki tüm bilgisayarların aynı tutulması, bilgisayarı öğrenme aşamasındaki öğrencilerin gereksiz ayrıntılara takılıp kalmamaları açısından da önemlidir. En basit çözüm gibi görünen, her bilgisayara bağımsız bir Windows sistemi ve gerekli diğer yazılımların kurulması halinde, bahsedilen sorunların er ya da geç ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Alternatif diğer bir çözüm olarak sunulan ince istemci mimarisi ise kişisel bilgisayar tabanlı laboratuvar dezavantajlarını ortadan kaldırmakla birlikte, beraberinde kendine özgü sorunlar getirmektedir. Bu sorunlar başlıca yüksek sunucu donanım gereksinimi ve çoklu ortam dezavantajı olarak sayılabilir. 2.Kişisel Bilgisayar Tabanlı Laboratuvarların Genel Problemleri İntel tabanlı işlemciler kullanılarak oluşturulan kişisel bilgisayar sistemleri performans ve başarım açısından verimlilikleri ile bilinen bilgisayar sistemleridir. Kişisel Bilgisayar sistemleri ile birlikte işletim sistemi olarak yaygınlığından dolayı Microsoft Windows Ailesi ve bu işletim sistemi ile birlikte gelmeyen, ayrıca satışı yapılan ofis yazılımı çözümü kullanılmaktadır. Dolayısı ile özellikle, performans, başarım ve kolay kullanılabilirlik kriterleri bir arada değerlendirildiğinde, öğrenci kullanımına atanacak olan laboratuvar ortamlarında bu sistemler sıklıkla tercih edilmektedir. Fakat bu sistemlerin belirli dezavantajları mevcuttur. Bu dezavantajlar aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir. 2.1.Fiziksel Mekan Kısıtları: Bahsi geçen sistemler ile kurulum yapılması durumunda maliyet bir faktör olarak ele alınırsa, genellikle kurumlar toplama olarak tabir edilen, bilgisayar bileşenlerinin teker teker alınarak birleştirilmesi yöntemine gitmektedir. Bu yöntemde, ayrı ayrı seçilmiş olan ürünlerin bir bütün olarak başarımı çoğunlukla denenmemiş olur ve performansı garantilenmiş değildir. Bu yöntem ile oluşturulan bilgisayar sistemleri için kullanılan bilgisayar kasaları, genel amaçlı üretilmiş olan, üzerine çok miktarda sabit disk, PCI kart takılabilmesi için tasarlanmış kasalardır. Ve bu tür kasalar tasarımları ve yapılış amaçları gereği, fazla yer kaplamaktadır. Maliyet kalemi gözardı edildiğinde, kurumlar markalı bilgisayarlara yönelmektedir. Fakat markalı olarak tabir edilen bilgisayar sistemlerinin kasaları da yine aynı kriterler ile tasarlandığı için toplama bir bilgisayar sistemi ile aynı yeri kaplamaktadır. Markalı bilgisayarların SFF (Small Form Factor) adını verdikleri küçük kasa çözümleri bulunmasına rağmen, bu bilgisayarın maliyetleri benzer özellikli bilgisayarların maliyetlerinin iki katından fazla olmaktadır. Dolayısı ile bilgisayar kasalarının fazla yer kaplaması bu tür sistemlerin en büyük dezavantajlarından biridir. Zira laboratuvar gibi bir ortamda bilgisayar kasalarını zemine yerleştirmek, temizlik hizmetlerini zorlaştıracağı ve zemine yakın noktalardaki toz miktarının fazla olacağı için düşünülmemektedir. Dolayısı ile bahsi geçen
3 kasalar bu nedenlerden ötürü masa üzerine yerleştirilmekte ve bu çözüm daha sonra açıklayacak olduğumuz başka sorunları ortaya çıkarmaktadır. 2.2.Yazılım Bakım/İşletim Sorunları: Microsoft Windows ailesi işletim sistemleri kendi kendine yetebilir işletim sistemi olarak tasarlanmamıştır. Düzenli aralıklarla bu işletim sistemlerine bakım yapılması gereklidir. Bu bakımlar; gereksiz kullanıcı verilerinin silinmesi, kullanıcı hatalarından oluşan işletim aksaklıklarının giderilmesi, kullanıcı hatası ile bulaşan virüslerin temizlenmesi ve bazı durumlarda işletim sistemlerinin tekrar kurulması olarak sıralanabilir. Yazılımların işletimi söz konusu olduğunda da, laboratuvar ortamında kullanılmakta olan, kurumun eğitim programına özel uygulamaların güncellemelerinin (yeni sürümleri ve/veya yamaları), işletim sisteminin kendi güncellemelerinin ve kullanılmakta olan Anti-Virüs yazılımının güncellemelerinin düzenli aralıklar ile yapılması gerekmektedir. Genellikle tüm uygulamalar bu güncellemeleri otomatik olarak yaptıklarını iddia etseler de bazen karşılaşılabilecek güncellememe sorunları nedeni ile düzenli olarak kontrol edilmeli ve gerçekleşmeyen güncellemelerin el ile yapılması sağlanmalıdır. Bu güncellemeler/kurulumlar/yükseltmeler sırasında eğer kurum, kurumsal ürün yerine bireysel ürünler kullanıyorsa ürün anahtarlarının yönetimi kendi başına ayrı bir sorun kaynağıdır. Dolayısı ile bu yöntem ile bir laboratuvar oluşturulduğunda, kurumun bu laboratuvardan sorumlu bir personel ataması ve bu personelin de laboratuvarın genel işletim sorunlarına düzenli olarak müdahale ederek bu sıkıntıları gidermesi gerekmektedir. Kurumun personel sayısı ile ilgili sıkıntılarının olması durumunda laboratuvarın işletimi, bir öğrenciye kaliteli hizmet amacından külfiyet e dönüşmektedir. 2.3.Donanım Bakım Sorunları: Kişisel bilgisayar sistemleri çoğunlukla hareketli parçalardan oluştuğundan (işlemci soğutucu fanı, kasa fanı, sabit disk vb) sık kullanılan sistemlerde donanım arızaları oluşması kaçınılmazdır. Yapılan çalışmalar sonucunda da bilgisayar bileşenlerinin ortalama MTBF (Mean Time Between Failure Hatalar Arası Ortalama Süre) değeri temel alındığında, yeni bir kişisel bilgisayar sisteminde öncelikle soğutucu fanların ve sabit disklerin bozulduğu tespit edilmiştir. Yukarıda belirtilen sistemlerin rutin arızalarının yanı sıra, bilgisayar kasalarının masa üstlerinde olmasından dolayı, kullanıcı temelli etmenler nedeni ile de bazı bileşenlerin arıza yapması söz konusudur. Bahsi geçen etmenlerden en önemlileri arasında, kullanıcıların kendi donanımlarını (örneğin USB Disklerini) sisteme bağlamak için mevcut sistem bağlantılarına müdahale etmeleri, bilgisayar kasalarının masa üstünde olmasından dolayı istenmeyen çarpma/kablo germe/koparma/kırma gibi husular sayılabilir. Dolayısı ile 2.2 maddesinde bahsi geçen laboratuvar sorumlusu olan personelin bu tür arızaları da takip etmesi, arızalanan cihazlar için ilgili kurumlarla temasa geçmesi, arızalanmış olan cihazı tamir için teslim etmesi, tamiri biten cihazı tekrar sistem içinde işler hale getirmesi gerekmektedir. Yasal olarak en fazla 30 iş günü sürebilen bu tamir süreci boyunca ilgili bilgisayar sistemi geçici olarak devre dışı kalacak ve laboratuvarın kapasitesi bir eksilmiş olacaktır. Tabi ki arızalanan bazı ürünlerin kullanıcı hatası nedeni ile arızalanması ve garanti kapsamına girmemesi durumu da söz konusudur. Bu durumlarda arızalı parçanın ücreti karşılığında tamiri ya da yerine yenisinin temini işlemlerinden biri gerçekleşmelidir. Benzer şekilde bu sürecin ne kadar süreceği kurumun yapısına bağlı olan (bazı kurumlarda birkaç gün içerisinde, bazılarında aylar) satın alma/tamir işlemleri süresince, ilgili bilgisayar sistemi geçici olarak devre dışı kalacak ve laboratuvarın kapasitesi bir eksilmiş olacaktır. Yukarıda bahsi geçen hususlar çerçevesinde, laboratuvar sorumlusu tam zamanlı olarak vaktini laboratuvarın sağlıklı işletimine adamak durumundadır. 2.4.Yüksek Donanım Gereksinim Sorunu: Microsoft firması Windows ailesi işletim sistemlerinde XP serisinin geliştirilmesini ve satışını sonlandırmıştır. Firma bu aşamadan sonra masaüstü bilgisayar sistemlerinde Microsoft Windows Vista kullanılmasını önermekte ve tavsiye etmektedir. Donanım üretici firmalar da (Örneğin; HP) artık donanımları için XP sürücüleri üretmemektedir. Vista serisi işletim sistemleri XP işletim sistemine oranla daha çok sistem kaynağı tüketmektedir. Örneğin Microsoft Windows XP
4 Professional işletim sisteminin en küçük gereksinimi 300Mhz hızında işlemci ve 128Mb bellek iken, Microsoft Windows Vista Premium için en küçük gereksinim 1Ghz hızında işlemci ve 1024Mb bellektir. Fakat kişisel deneyimler, uygun bir kullanım için çift çekirdekli (en az çekirdek başına 2.0Ghz hızında) işlemci ve 4Gb bellek gerektiğini göstermiştir. 2.5.Sonuç: Yukarıdaki tüm dezavantajlar detaylı olarak incelendiğinde, çoğu durumda Microsoft Windows işletim sistemi kullanan, kişisel bilgisayar tabanlı bir çözümün pratikte çok mantıklı ve uygulanabilir bir çözüm olmadığı açıkca ortaya çıkmaktadır. Bu mimari ile hazırlanmış çözümler, zaman ilerledikçe oluşturulduğu amaca hizmet etmekten uzaklaşmakta ve giderek büyüyen bir sorunlar silsilesi haline gelmektedir. 3.İnce İstemci Tabanlı Laboratuvarların Genel Problemleri Kişisel bilgisayar tabanlı laboratuvarların genel ve kronik sorunları nedeni ile, donanım üreticisi firmalar ve eğitim kurumları zaman içerisinde farklı çözümlere yönelmiştir. Genel sorunlar göz önüne alındığında İnce İstemci (ing. Thin Client) mimarisi ile çözümler üretilmiş ve bir çok kurumda uygulanmıştır. Fakat her ne kadar ince istemci mimarisi kişisel bilgisayar tabanlı laboratuvarların neredeyse tamamını çözmesine rağmen, yapısı gereği yeni sorunlar/dezavantajlar da doğurmuştur. Bu dezavantajların en büyükleri harici adaptörler, sunucu işletim sistemi maliyeti, yüksek sunucu donanım gereksinimleri ve çoklu ortam (ing. Multimedia) desteği olarak sıralanabilir. 3.1.Harici Adaptör Sorunu: İnce istemciler, kişisel bilgisayarlara oranla çok daha küçüktür. Dolayısı ile kişisel bilgisayarların neden olduğu fiziksel sıkıntı kısmen ortadan kalkmıştır. Bunun yanı sıra, ince istemciler genellikle harici güç adaptörü kullanmakta ve bu adaptörler masa üstlerinde /arkasında kablo karmaşasına neden olmaktadır. Ayrıca, harici güç adaptörleri hem çok fazla ısınmakta, hem de adaptörün kablo giriş ve çıkış noktalarında aşırı sıcağa bağlı olarak sık sık kablo kopması gibi sıkıntılar yaşanmaktadır. Çoğu durumda bu arızalar ince istemcinin çalışırlığını etkilemekte ve tamir sürecini gerektirmektedir. 3.2.Sunucu İşletim Sistemi Maliyeti Sorunu: İnce istemcilerden oluşan bir laboratuvar kurulmak istendiğinde çoğunlukla maliyet analizi yapılırken, ince istemcilerin ihtiyaç duyduğu sunucunun ve bu sunucunun işletim sisteminin maliyeti göz ardı edilir. Fakat gerçek hayatta bu tür bir laboratuvar kurulacağında, ince istemci sayısı kadar kullanıcı lisansına sahip işletim sistemi alınmalıdır. Bu işletim sistemi ve kullanıcı lisansları da ince istemci başına bir ek maliyet getirmektedir. Aşağıda bulunan Tablo 1'de Windows 2008 Server Standard, Windows 2008 Server Enterprise ve RedHat Enterprise Linux 5 işletim sistemlerinin 25 ve 40 ince istemci için maliyetleri ve ince istemci başına getirmekte olduğu ek maliyetleri listelenmiştir. 25 İstemci 40 İstemci Maliyet İşletim Sistemi Toplam İB Windows 2008 Server Standard $ 72 $ Windows 2008 Server Enterprise $ 160 $ RedHat Enterprise Linux 5 799 $ 32 $ Windows 2008 Server Standard $ 60 $ Windows 2008 Server Enterprise $ 115 $ RedHat Enterprise Linux 5 799 $ 20 $ Tablo 1: İnce İstemcili Laboratuvarlar için İşletim Sistemi Maliyeti Tablosu 3.3.Yüksek Sunucu Donanım Gereksinim Sorunu: İnce istemci mimarisi, temel prensip olarak tek bir ana sunucunun işlem gücünün RDP ya da benzeri protokoller ile ince istemciler tarafından paylaşılarak kullanılmasına dayanmaktadır. Bu bağlamda ince istemciler kendi üstlerinde, normal işletim yapabilecek bir işlemci ve ana bellek barındırmamaktadır ve gerekli olan tüm işlem gücü ve belleği bağlı olduğu sunucu üzerinden kullanmaktadır. Dolayısı ile, laboratuvarı oluşturmakta olan ince istemci sayısı arttıkça, bu laboratuvar için gerekli sunucunun donanım gereksinimleri de doğrusal olarak artmaktadır. Bu da ince istemci sayısı arttıkça gerekli olan sunucunun maliyetinin de artması demektir.
5 Windows 2008 Server ailesi işletim sistemi söz konusu olduğunda, sunucu için gerekli bellek miktarı istemci başına 128Mb + işletim sisteminin kendisi için 512Mb olarak hesaplanabilir. Dolayısı ile 25 ince istemci için yaklaşık 4Gb, 40 ince istemci için 6Gb bellek gerekli olacaktır. Benzer şekilde normal koşullar altında sunucuda her 5 RDP kullanıcısına bir çekirdek düşecek şekilde işlemci bulunmalıdır. Yukarıda yapılmış olan bellek ve işlemci hesabı, ince istemcilerin işlemci ve belleği çok zorlamayacak işler (temel internet gezinmesi, basit ofis uygulamaları gibi) yaptıkları düşünülerek hesaplanmıştır. Eğer ince istemciler bu işlemlerin haricinde yüksek bellek ve işlemci gerektiren işlemler yapacaklarsa (çoklu ortam dosyaları oynatmak, yüksek hesaplamalar yapmak gibi) sunucuda gerekli olacak olan işlemci ve bellek arttırılmalıdır. 3.4.Çoklu Ortam Desteği Sorunu: İnce istemciler çoklu ortam konusunda gerekli tüm işlemleri (kod çözme vb. -decoding-) ana sunucunun işlemcisi ve belleğinde gerçekleştirip, çözümlenmiş (ing. decoded) veriyi/görüntüyü/sesi ağ üzerinden ileterek son kullanıcının ekranında göstermektedir. Dolayısı ile bir laboratuvar ortamında, öğrenci kendi USB diskinde bulunan müzik dosyalarını çalışırken dinlemek istediğinde, önce bu dosyalar çalma esnasında önce sunucuya gönderilip, sunucu üzerinde çözümleme işlemi yapıldıktan sonra istemciye geri gönderilmektedir. Bu süreç hem sunucu sistemi aşırı yormakta, hem de ağ üzerinde gereksiz yere yoğun bir trafiğe neden olmaktadır. Özellikle, bir çok kullanıcının benzer şekilde çoklu ortam uygulamaları kullandığı durumlarda, ağ ortamında, normal çalışmayı engelleyebilecek ölçüde aşırı bir ağ trafiği oluşmaktadır. 3.5.Sonuç: Yukarıda bahsedilen tüm dezavantajlar göz önünde bulundurulduğunda, ince istemci mimarisi ile oluşturulmuş olan laboratuvarların PC tabanlı olanlara göre daha az sorunlu olmasına rağmen, daha az yetenekli olduğu ortaya çıkmaktadır. Diğer yandan, maliyet göz önünde bulundurulduğunda ince istemci mimarisi çok ufak da olsa bir avantaj sağlamaktadır. 4.Gömülü İşletim Sistemli İnce İstemci ile Laboratuvar Çözümü Önerisi Gömülü İşletim Sistemli İnce İstemci, Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü nde yürütülmekte olan doktora çalışmaları sürecinde ortaya çıkmış olan ve kendi alanında çığır açacak olan bir üründür. P Z İ kod adı ile anılmakta olan bu cihaz, klasik sunucuya bağımlı ince istemci mimarisi avantajları ile kişisel bilgisayar sisteminin avantajlarını bir araya getirerek en uygun performansı/başarımı elde etmek amacı ile tasarlanmıştır. Bilindiği üzere, ince istemci teknolojileri son yıllarda 3 katmanlı mimarilerin gelişimine paralel olarak tekrar popüler hale gelmiştir. İnce istemciler işletim maliyeti, bakım kolaylığı, yüksek güvenlik, yönetim kolaylığı konularında birçok avantaj sağlarken, her ince istemcinin sunucuya bağlanma ve sunucu işlemci gücünü kullanma gereksinimlerinden dolayı ilk edinme maliyeti ve ağ başarımı konularında dezavantajlara sahiptir. Bu bağlamda geliştirilmiş olan P Z İ sistemler temel işlemler açısından bağımsız çalışmaktadır. Pardus Linux tabanlı işletim sistemi özel yöntemler kullanılarak sabit disk, sistem soğutma fanı gibi bileşenler kullanılmadan cihazın içine gömülmektedir. Bu gömülmüş olan işletim sistemi, kurumların özel ihtiyaçları doğrultusunda istenildiği şekilde (Kuruma özel yazılımların yüklenmesi, açılış/kapanış ekranlarının düzenlenmesi, öntanımlı olarak P Z İ başladığında çalışacak programlar vb.) değiştirilebilmektedir. Öntanımlı olarak P Z İ serisi cihazlar, temel bir laboratuvar kullanıcısının tüm ihtiyacını karşılayabilecek yazılımlarla birlikte, OpenOffice, Firefox ve Thunderbird programlarını da içermektedir. Arzu edilmesi durumunda bu liste son kullanıcı firma gereksinimlerine göre, ilgili yazılımların Linux veya Wine emülatörü ile çalışabilmesi koşulu ile tekrar düzenlenebilir. P Z İ serisi cihazlar, Linux tabanlı olduğu için virüslere karşı doğal bağışıklığa sahiptir ve P Z İ her açılış işlemi sonucunda aynı şekilde açılacağını garanti altına almaktadır. Dolayısı ile son kullanıcı işletim sistemini ne kadar kurcalarsa kurcalasın, ne kadar yetkisiz giriş yapmaya çalışırsa çalışsın (yetkisiz giriş yapabilse dahi), P Z İ sistemi bir sonraki kapanıp açılmasında otomatik olarak ilk haline dönecek ve son kullanıcının yaptığı tüm hasarı otomatik olarak onaracaktır.
6 P Z İ serisi cihazlar üzerinde sabit disk barındırmadığı için, merkezi bir NFS ya da SAMBA disk sunucusu kullanılmadığı taktirde, kullanıcı cihazı yanlızca geçici disk alanı olarak kullanabilir. Fakat bu mekanizma, kullanıcıların kendi USB disklerini kullanmasına engel değildir. Kullanıcı, çalışma esnasında geçici olarak masaüstüne kaydetmiş olduğu veri dosyalarını USB diskine iki tıklama ile hızlıca kopyalayabilir. P Z İ serisi cihazlar istenmesi durumunda kullanıcı doğrulama bilgilerini RADIUS, LDAP, NIS ya da SAMBA uyumlu herhangi bir sunucudan alabilmektedir. Benzer şekilde her P Z İ sisteminin yazıcı ayarları operatör tarafından ayarlanabilir. Bu tür ince ayar bilgileri sistem tarafından korunmakta ve hiçbir surette silinmemektedir. P Z İ serisi cihazlar işletim sistemlerini kendi kendilerine düzenli olarak internet üzerinden güncellemekte ve operatör müdahalesine hiç ihtiyaç duymamaktadır. Fiziksel Mekan Dolayısı ile P Z İ serisi ile oluşturulmuş laboratuvarlarda bir laboratuvar sorumlusu bulunmasına gerek yoktur. İlgili kişinin tek yapması gereken laboratuvar kapısının açılış/kapanış işlemlerini uygulamaktır. P Z İ serisi cihazlar SFF türü kasalardan %28 oranında daha az yer kaplamakta ve gerekli olması durumunda masaların altına özel aparatları sayesinde monte edilebilmektedir. Bu husus kullanıcılara masaüstlerinde daha esnek bir hareket imkanı sağlamaktadır. 5.Maliyet Analizi ve Karşılaştırma Tablosu Daha önce maddeler halinde detaylı olarak açıklanmış olan konuları özetlenmek istenirse Tablo 2'de ortaya çıkan karşılaştırma tablosu elde edilir. Benzer şekilde Tablo 3'de 25 ve 40 istemcili laboratuvar sistemlerinin, standart bileşenler ve önerilen çözümler ile maliyet analizleri sergilenmektedir. Kişisel Bilgisayar İnce İstemci P Z İ - Kasa büyüklüğü yüzünden sıkıntılı. - Standart masalar alanı etkin kullanamıyor. Kurulum Süresi - Ortalama 2 saat - Sunucu sistem başına 3 saat, - İstemci başına 10 dakika, İşletim Sistemi Virüs Programı Yazılım Güncelleme Kullanıcı Hasarı Mekanik Arıza - Sabit diske kurulur. - Her istemci için lisans - Her bilgisayara bir tane kurulmalıdır. - Her bilgisayar için tek tek yapılmalıdır/kontrol edilmelidir. - Kullanıcılar işletim sistemine erişebildiği için mümkündür. - Özellikle sabit diskleri çok sık arızalanırlar. Donanım Güncelleme - Ekonomik ömrünü uzatmak için düzenli donanım güncellemesi Yedekleme Teknik Destek Gürültü - Bilgisayar sistemlerinin işletim sistemleri güncellemeler sonucu yedeklenmelidir. - Bir operatörün düzenli olarak kontrol etmesi/yeniden kurması gerekmektedir. - Yüksek gürültü kaynakları içermektedir. - Sunucuya kurulur. - İstemci başına kullanıcı lisansı - P Z İ'ler küçüktür, her yere sığar. - İstemci başına 10 dakika - Lisans gerektirmez. - Sunucuya kurulmalıdır. - İşletim sistemi virüs'lere bağışıktır. - Sunucu düzenli olarak güncellenmelidir. - Sunucu doğru ayarlanırsa mümkün değildir. - Kendisi güncellemeleri otomatik olarak yapmaktadır. - Mümkün değildir. - Doğru koşullarda arızalanmaz. - Hiç arıza çıkartmaz. - Kullanım ihtiyaçlarına göre sunucu donanım güncellemesi - Sunucu düzenli olarak yedeklenmelidir. - Sunucuyu yönetecek sistem yöneticisi gerektirir. - Sunucu sistem, normal bir PC'den daha fazla gürültü yaratır. - Ekonomik ömrü boyunca donanım güncellemesi gerektirmez. - Gerektirmez. - Teknik destek gerektirmez. - Yanlızca tek bir fan, ortam ısısı ile orantılı olarak çalışır. Çoklu Ortam - Etkin ve başarılıdır. - Kısıtlıdır. - Etkin ve Başarılıdır. Lisanslama - Her PC için bir adet lisans Uygulama Yazılımları - İşletim sistemine kurulan her yazılım çalışır. - Sunucu için bir lisans, bunun yanı sıra her istemci için bir terminal lisans - Sunucu üzerine kurulan yazılımlar çalışır. - Lisans gerekmez. - İstenilen yazılımlar işletim sistemine gömülebilir.
7 Ağ Kullanımı - Gerektiği kadar kullanır. - Yoğun şekilde kullanır. - Etkin ve başarılı olarak kullanır. Maliyet Maliyet Analizi Tablosuna Başvurunuz Ekonomik Ömür 2-3 Yıl 5 Yıl En az 5 Yıl Tablo 2: Laboratuvar alternatifleri karşılaştırma tablosu Tablodan da detaylı olarak bu P Z İ'leri bilgisayar laboratuvarları, görülebileceği üzere P Z İ sistemler, kütüphanelerde internet erişim noktası PC'lerin gücüne ve başarımına ince olarak kullanılmak için ideal hale istemcilerin sorunsuzluğuna sahiptir. Bu da getirmektedir. Toplama PC Markalı PC İnce İstemci P Z İ İstemci Sayısı İstemci Maliyeti 300$ 300$ 849$ 849$ 369$ 369$ 450$ 450$ Monitör Maliyeti 133$ 133$ 199$ 199$ 133$ 133$ 149$ 149$ Sunucu Maliyeti 0$ 0$ 0$ 0$ 8.000$ $ 0$ 0$ İşletim Sistemi 140$ 140$ 0$ 0$ 1.799$ 2.395$ 0$ 0$ Ofis Uygulaması 193$ 193$ 193$ 193$ 193$ 193$ 0$ 0$ Anti-Virüs Uyg. 20$ 20$ 20$ 20$ 20$ 20$ 0$ 0$ Kablolama 800$ 1050$ 800$ 1050$ 800$ 1050$ 800$ 1050$ Masalar 95$ 95$ 95$ 95$ 95$ 95$ 95$ 95$ Kabin 70$ 70$ 70$ 70$ 70$ 70$ 70$ 70$ Anahtar 250$ 400$ 631$ 1152$ 631$ 1152$ 631$ 1152$ Toplam Maliyet $ $ $ $ $ $ $ $ Tablo 3: Laboratuvar alternatifleri Maliyet Karşılaştırma Tablosu. 6.SON SÖZ ve SONUÇ Eldeki tüm veriler incelendiğinde, P Z İ sistemler ile oluşturulmuş bilgisayar laboratuvarlarının hem maliyet, hem yetenek, hem de işletilebilirlik yönünden diğer alternatiflerine göre daha üstün olduğu ortaya çıkmaktadır. 7. KAYNAKLAR .Capital Aylık İş ve Ekonomi Dergisi, _KOD=2407, Capital Aylik İş ve Ekonomik .Small form factor - Wikipedia, ctor, Wikipedia .Windows XP Professional System Requirements, qs/pro.mspx, Microsoft Coorparation .Get Windows Vista: System Requirements, s-vista/get/system-requirements.aspx, Microsoft Coorparation .WindowsVista - Wikipedia, #Hardware_requirements_2, Wikipedia .Pricing and Licensing, 08/en/us/pricing.aspx, Microsoft Coorp. .Red Hat Enterprise Linux Server Operating Systems, https://www.redhat.com/apps/store/server/, RedHat .Thin Client Software, xp.aspx, ThinSoft Pte Ltd .WineHQ Wine Application Database, Wine HQ .Bilgisayar Laboratuvarında İnce İstemci Mimarisi ile Paralel Küme Oluşturulması, Sözüer S., Kutucu H., Akademik Bilişim 2007
Ortak Kullanım Amacı ile Oluşturulan Bilgisayar Laboratuvarlarının Sorunları ve Bu Sorunların Çözümü için Bir Öneri
inet-tr 09 - XIV. Türkiye de İnternet Konferansı Bildirileri 12-13 Aralık 2009 Bilgi Üniversitesi, İstanbul Ortak Kullanım Amacı ile Oluşturulan Bilgisayar Laboratuvarlarının Sorunları ve Bu Sorunların
Eğitim Kurumlarında Ortak Kullanımlı Bilgisayar Laboratuvarları İçin Tam Çözüm Önerisi
Eğitim Kurumlarında Ortak Kullanımlı Bilgisayar Laboratuvarları İçin Tam Çözüm Önerisi 0. Giriş Avrupa Birliği'ne giriş süreci devam etmekte olan Türkiye Cumhuriyeti, bu bağlamda gerekli yasaları çıkartmakta,