(Seviye 3) Işıkçı, tiyatro, stüdyo ve çekim platolarındaki ışık sistemlerini kurma, sistemlerin kontrol ve onarımı ile ışık sistemlerini kullanarak ışıklandırma yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
ÖNSÖZ Ülkemizde son yıllarda yapılan bütün çalışmalarda Türk ekonomisinin uluslararası rekabet gücünün artırılması ve başta Gümrük Birliği olmak üzere Avrupa Birliği ile bütünleşme süreci hedeflenmiştir. 1990’lı yıllarda yaşanan hızlı küreselleşme süreci, giderek artan teknolojik yenilikler ve uluslararası pazarlardan pay kapma yarışları, ülkelerin insan kaynaklarını geliştirmeye yönelmesine neden olmuştur. Çalışanların iş değiştirme ve iş bulma yeteneğiyle doğrudan ilgili olarak işgücü hareketliliğinin artırılması, işgücü piyasasının şeffaflaştırılması ve verimliliğin artırılması istihdamla ilgili her türlü girişimde öne çıkmaktadır. Çalışma yaşamının istediği ve ihtiyaç duyduğu insanların niteliklerinin tanımlanmasında, iş yaşamınca geliştirilen ve benimsenen meslek standartları büyük önem taşımaktadır. Bu standartlara uygun insan yetiştirilmesi ve istihdamı ise ancak meslek standartları hazırlandıktan sonra gerçekleştirilebilecektir. Ülkemizde meslek standartları ve belgelendirmeye ilişkin en geniş kapsamlı girişim, “İstihdam ve Eğitim Projesi” kapsamında, Devlet, işçi ve işveren kesimini temsil eden kuruluşların oluşturduğu Meslek Standartları Komisyonu (MSK) tarafından yürütülmektedir. Bu komisyonda: Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), İş ve İşçi Bulma Kurumu (İİBK), Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK), Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) ile gözlemci üye olarak Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA) temsilcileri bulunmaktadır. Teknik çalışmalar MSK’nun kararları doğrultusunda, uygulama birimi olan Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi (ATHB) tarafından, Almanya’da faaliyet gösteren Federal Mesleki Eğitim Kurumu (BIBB)’nun teknik yardımları ile yürütülmektedir. Elinizdeki bu standart, ülkemizde istihdam ve eğitim arasında sağlam köprüler kurmak, istihdamı geliştirmek amacıyla oluşturulan “İstihdam ve Eğitim Projesi”nin sekiz bölümünden biri olan Meslek Standartları ve Belgelendirme Sistemi bölümü çalışmaları çerçevesinde hazırlanmıştır. Söz konusu standart, Işıkçılık meslek dalında 3. seviyede çalışan bir kişinin yapması gereken görev ve işlemler ile sahip olması gereken genel bilgi ve becerileri göstermektedir. Bu alanda bizzat faaliyet gösteren kişilerden oluşan bir çalışma grubu tarafından, iki gün süren teknik çalışma sonunda oluşturulmuştur. Söz konusu grubu oluşturan kişiler, ülkemizde faaliyet gösteren değişik büyüklükteki (küçük-orta-büyük) işletmelerden MSK/ATHB kanalıyla davet edilerek bir araya getirilmiştir. Bu standart daha sonra MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmiş ve görüşleri alınmıştır. Meslek Standartları ve Belgelendirme çalışmalarımıza teknik elemanlarını göndermek suretiyle destek veren işletmelere ve değerli bilgilerini bizlerle paylaşan ve elinizdeki bu standardı hazırlamamıza yardım eden; Sayın Osman Ertuğrul HARMANCI (TRT Ankara Televizyonu), Sayın Mehmet DUMLUPINAR (Samanyolu TV), Sayın Uğur KERMAN (Anadolu Üniversitesi A.Ö.F.), Sayın Attila ÜNVER (TRT Ankara Televizyonu), Sayın Bekret ULUŞAR (TRT Ankara Televizyonu), Sayın Demir DOĞAN (TRT Ankara Televizyonu), Sayın Servet YAZICI (TRT Ankara Televizyonu), ve ayrıca, hazırlanan meslek Standardına değerli görüşleri ile katkıda bulunan başta MSK üyesi kuruluşlar ve alt teşkilatları olmak üzere, ilgili tüm kuruluşlara teşekkür ediyoruz. Meslek Standardı geliştirme çalışmalarımızı daha sonra sınav ve belgelendirme sistemi oluşturma faaliyetleri izleyecektir. Ülkemizde istihdamın geliştirilmesine önemli katkılar yapacağına inandığımız bu çalışmanın, bu yolda yapılacak başka çalışmalara ışık tutmasını, yeni girişimlere vesile olmasını diliyoruz. Mustafa DEMİREZEN
İÇİNDEKİLER I. Meslek Standardı II. Unvan ve Tanımı III. Işıkçının Yaptığı Görev ve İşlemler IV. Genel Olarak Kullanılan Araç, Gereç ve Ekipmanlar V. Genel Bilgi ve Beceriler VI. Genel Tutum ve Davranışlar VII. Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırma Sistemi (ISCO-88) ile Karşılaştırma VIII. Avrupa Birliği’nce Ortak Kabul Gören Meslek Profilleri ile Karşılaştırma
IX. Mesleğin Bugünkü Durumu ve Gelecekteki Eğilimler IX.I. Türk İşgücü Piyasasında
IX.II. Avrupa Birliği’nde X. MSK Yeterlilik Belgesi Nasıl Alınır? Telif hakkı, Meslek Standartları Komisyonu (MSK)’na aittir. Bütün hakları saklıdır. Ankara, Türkiye 1999.
I. MESLEK Standardı Meslek Standardı Nedir? Meslek Standardı, bir mesleğin gereklerinin kabul edilebilir standartlarda yerine getirilebilmesi için ihtiyaç duyulan asgari bilgi, beceri, tutum ve davranışları gösteren normlardır. Meslek standartları ayrıca, başta çalışanlar, eğitimciler ve işverenler olmak üzere, ilgili bütün kesimlere, bir mesleğin başarı ile yürütülebilmesi için gerekli olan nitelikler ve o meslekte yeterlilik belgesi alabilmek için yapılacak sınavlarda aranacak ölçme ve değerlendirme kriterleri hakkında fikir vermektedir. Bir Meslek Standardı genel olarak aşağıdaki hususları içermektedir: Standardın hazırlandığı seviye için yaygın olarak kullanılan mesleki unvan ve tanım, bir mesleğin gereklerini uygun olarak yerine getirmek için kişinin yapması gereken görev ve işlemler, genel olarak kullanılan araç-gereç ve ekipmanlar, bir mesleğin gereklerini uygun şekilde yerine getirebilmek için kişinin sahip olması gereken genel bilgi ve beceriler ile tutum ve davranışlar, mesleğin uzmanlık dalları ile birlikte mevcut durumu ve gelecekte göstereceği eğilimler. Meslek Standardına Neden İhtiyaç Duyuluyor? Meslek Standardı hazırlanmasının başlıca amaçları: işgücü piyasasında, belirli bir meslekte istihdam edilebilmek için işgücünde aranan mesleki yeterlilikleri ortaya koymak, işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu mesleki yeterlilikleri ortaya koyarak, eğitim programcılarına müfredat hazırlamada yardımcı olmak, kişilerin, söz konusu mesleki yeterliliklerle donatılmasına yönelik olarak sunulan mesleki eğitim, meslek değiştirme, mesleki ilerleme vb. eğitim hizmetlerine destek vermek, eğitim ile iş yaşamı arasında sağlam köprüler kurularak, iş yaşamının eğitime ilgi, katılım ve katkısını artırmak, iş değiştirme ve işe yerleştirme faaliyetlerine yardımcı olmak, Türk ekonomisinin uluslararası rekabet gücünün, nitelikli işgücü ile desteklenmesine yardımcı olmak, uluslararası normlara uygun, saygın ve güvenilir bir sınav ve belgelendirme sisteminin kurulmasına yardımcı olmak, bütün kesimlerce kabul gören mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücünün sayı ve oranını artırmak, mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücü istihdamının yaygınlaştırılmasıyla tüketiciye daha kaliteli mal ve hizmet sunulmasına destek vermek, mesleki yeterlilik belgesi sahibi nitelikli işgücü hareketliliğini artırmak, ve
uzun vadede işsizliğin azaltılmasına ve istihdamın geliştirilmesine katkıda bulunmaktır. Meslek Standardı Nasıl Hazırlanıyor ? Meslek Standartları, MSK’nun uygulama birimi olan ATHB (Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi) tarafından çalışma yaşamını temsil eden çeşitli büyüklükteki (küçük, orta, büyük) işyerlerinden gelen ve bizzat alanda çalışan meslek uzmanları ile sıkı bir işbirliği içinde hazırlanmaktadır. Hazırlanan meslek Standardı daha sonra, MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmekte ve görüşleri alınmaktadır. MSK tarafından onaylandıktan sonra ise ilgili tüm tarafların kullanımına sunulmaktadır. Meslek Standartları hazırlanırken, bir yandan Türk işgücü piyasasının ve ekonomisinin gereklilikleri yansıtılmaya çalışılmakta, öte yandan uluslararası gelişmelerin de gözden uzak tutulmamasına çaba gösterilmektedir. Standart hazırlama çalışmalarında, gerek ülke içi gerekse uluslararası alanda yapılmış çalışmalardan, kaydedilmiş gelişmelerden yararlanılmaktadır. Elinizdeki Standardın VII’nci ve VIII’nci bölümlerinde uluslararası meslek sistemleri ile karşılaştırma yapılmıştır. Meslek Standartları genel olarak üç ayrı seviye (1, 2, 3) göz önüne alınarak hazırlanmaktadır Seviye 1: Bu seviyede çalışan kişi, mesleğin gerektirdiği rutin ve basit görev ve işlemleri yapabilir. Seviye 2: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o mesleğin gerektirdiği bir kısmı rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve işlemleri yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken bireysel sorumluluk alabilir ya da başkaları ile işbirliği içinde çalışabilir. Seviye 3: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o mesleğin gerektirdiği çoğunlukla rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve işlemleri değişik koşullarda yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken önemli ölçüde sorumluluk alabilir ve kendi başına karar verebilir. Çoğunlukla yanında çalışanları yönlendirir ve denetler. Elinizdeki meslek Standardı 3. seviyedeki bir Işıkçı için hazırlanmıştır. II. UNVAN VE TANIMI Unvan: Işıkçı (Seviye 3) Tanım: Işıkçı, tiyatro, stüdyo ve çekim platolarındaki ışık sistemlerini kurma, sistemlerin kontrol ve onarımı ile ışık sistemlerini kullanarak ışıklandırma yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
III. IŞIKÇI'NIN YAPTIĞI GÖREV VE İŞLEMLER Işıkçı, işletmenin genel çalışma prensipleri doğrultusunda, araç, gereç ve ekipmanları etkin bir şekilde kullanarak, işçi sağlığı, iş güvenliği ve çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak, aşağıdaki görev ve işlemleri yerine getirir. GÖREVLER İŞLEMLER A İş Organizasyonu Yapmak A01 Program yönetmeninden işle ilgili bilgi almak A02 Çalışma alanını incelemek A03 Kullanılacak teçhizatı belirlemek A04 Yardımcılarına görev dağılımı yapmak A05 Işık donanımının çalışma alanına getirilmesini sağlamak A06 İşçi sağlığı ve iş güvenliği için gerekli önlemleri almak B Işık Donanımının Kontrol ve Onarımını Yapmak B01 Kabloların kontrolünü yapmak
B02 Hasarlı kabloları değiştirmek B03 Elektrik fiş ve prizlerinin kontrolünü yapmak B04 Fiş ve prizlerin arızalarını gidermek B05 Enerji dağıtım panosunun bağlantılarını kontrol etmek B06 Enerji dağıtım panosu arızalarını gidermek B07 Dimmer sigortalarını kontrol etmek B08 Projektörleri kontrol etmek B09 Projektör arızalarını gidermek C Işık Sistemini Kurmak C01 Kameraların çalışma alanları hakkında bilgi edinmek
C02 Dekorun ışıklandırılmaya hazır hale getirilmesini sağlamak C03 Işık sistemi elemanlarının yerlerini belirlemek C04 Projektörleri belirlenen yerlere yerleştirmek C05 Enerji dağıtım panosunu/dimmerleri belirlenen yerlere yerleştirmek C06 Işık kumanda masasını belirlenen yere yerleştirmek C07 Işık sisteminin kablo bağlantılarını yapmak C08 Işık sisteminin çalışıp çalışmadığını kontrol etmek C09 Işık sisteminin arızalarını gidermek D Işık Sistemiyle Işıklandırma Yapmak D01 Projektörleri objelere yönlendirmek
D02 Projektör filtrelerini takmak D03 Işık efekti yapmak D04 Işık ısısını (renk ısısını) kontrol etmek D05 Işık şiddeti ölçümü yapmak D06 Işık provası yapmak D07 Projektörleri gruplandırmak D08 Kamera kontrol ve yönetmenle mutabakat sağlamak E Mesleki Gelişime İlişkin Faaliyetleri Yürütmek E01 Yardımcı elemanlara eğitim vermek E02 Meslekle ilgili toplantı seminer vb. faaliyetlere katılmak E03 Meslekle ilgili yayınları ve teknolojik gelişmeleri izlemek E04 Meslekle ilgili hizmet içi eğitim, işbaşı eğitimi vb. faaliyetlere katılmak
Aşağıda 4. 5. ve 6. bölümlerde yer alan listeler mesleğin geneli ile ilgili olup, mesleğin daha iyi anlaşılması için standarda dahil edilmiştir. Söz konusu listeler alfabetik olarak hazırlanmış olup, bir işyerinden diğerine değişebilmektedir. GENEL OLARAK KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMANLAR Araçlar, Makine ve Ekipmanlar Akümülatör Ampermetre Anahtar takımı Avometre Colormetre Çekiç Demir testeresi Dimmer Emniyet kemeri Enerji dağıtım panosu Havya Işık askı sistemi Işık ayar sopası Işık kesme aracı Işık sehpası Jeneratör Kablo açacağı Kargaburun Kesintisiz güç kaynağı Kontrol kalemi Kumanda masası Luminantlar Luminerler Lüksmetre Metre Pense Projektör Tornavida Yan keski Gereçler (Malzemeler) Bant Beton çivisi Eğe Elektrik sigortası Filtre Fiş Fon bezi Gergi borusu Kablo pabucu Kelepçe Klamens Klips Lehim Lehim pastası Mandal Maşa Priz Projektör emniyet kemeri Reflektör Reflektör çatalı Styropor Yedek ampul V. GENEL BİLGİ VE BECERİLER Araç, gereç ve ekipman bilgisi Bilgisayar yazılımları kullanım bilgisi Çevre düzenlemeleri bilgisi Dinleme yeteneği Ekip içinde çalışma yeteneği El becerisi Görsel yetenek İletişim yeteneği İlkyardım bilgisi İnsan psikolojisi bilgisi İşçi sağlığı ve iş güvenliği önlemleri bilgisi İşyeri çalışma prosedürleri bilgisi Kalite kontrol prensipleri bilgisi Karar verme yeteneği Kayıt tutma yeteneği Malzeme bilgisi Malzeme katalogları/el kitapları bilgisi Mekanik bilgisi Mesleğe ilişkin yasal düzenlemeler bilgisi Mesleki elektrik bilgisi Mesleki elektronik bilgisi Mesleki fizik bilgisi Mesleki matematik bilgisi Mesleki teknolojik gelişmelere ilişkin bilgi Mesleki terim bilgisi Öğrenme yeteneği Öğretme yeteneği Organizasyon yeteneği Problem çözme yeteneği Protokol bilgisi Yaratıcılık Yedek parça bilgisi VI. GENEL TUTUM VE DAVRANIŞLAR (1) Çalışkan olmak Çevre korumaya karşı duyarlı olmak Dikkatli olmak Dürüst olmak İnsan ilişkilerine özen göstermek İş disiplinine sahip olmak İş güvenliğine dikkat etmek İşyeri çalışma prensiplerine uymak İşyerine ait araç, gereç ve ekipmanların kullanımına özen göstermek Kaliteye dikkat etmek Meslek ahlakına sahip olmak Planlı ve organize olmak Sorumluluk sahibi olmak Temiz olmaya özen göstermek Titiz olmak Yeniliklere açık olmak Zamanı iyi kullanmak VII. ULUSLARARASI STANDART MESLEK SINIFLANDIRMA SİSTEMİ
(ISCO-88) İLE KARŞILAŞTIRMA Elinizdeki "Işıkçı Meslek Standardı", ISCO-88 sınıflandırma sisteminde "Bina ve İlgili Elektrikçiler" ünite grubunda (Ana Grup 7, Alt-Ana Grup 71, Alt Grup 713 ve Ünite Grubu 7136) yer almaktadır. VIII. AVRUPA BİRLİĞİ’NCE ORTAK KABUL GÖREN MESLEK PROFİLLERİ İLE KARŞILAŞTIRMA Avrupa Birliği’nce ortak kabul gören meslek profilleri, kısa adı CEDEFOP olan Avrupa Mesleki Eğitimi Geliştirme Merkezi tarafından hazırlanmaktadır. Ancak, ışıkçılık mesleği için hazırlanmış bir profil mevcut olmadığından karşılaştırma yapılamamıştır. IX. MESLEĞİN BUGÜNKÜ DURUMU VE GELECEKTEKİ EĞİLİMLER IX.I. Türk İşgücü Piyasasında Türkiye'de son yıllarda özel televizyon kanallarının ülke genelinde yaygınlaşması ile bu alanda bilgi ve becerisi yeterli düzeyde olan meslek elemanları için geniş iş imkanları açılmıştır. Ayrıca reklam ve klip çekimlerindeki artışlar meslekteki gelişimleri olumlu yönde etkilemekte, dolayısı ile bu alandaki gelişmeler hızlanarak ışıkçılık mesleği daha da önem kazanmaktadır. Bütün bu olumlu gelişmelerin yanı sıra, hızlı gelişen birçok sektörde olduğu bu meslekte de talebin artması ve piyasaya kalifiye eleman yetiştiren sistemli bir eğitim imkanının bulunmaması, mesleğin vasıfsız elemanlar tarafından yapılması sonucunu doğurmuştur. Bu ise mesleği olumsuz etkilemektedir. Işıkçılık mesleğinde çalışan elemanların büyük bir kısmı, Endüstri Meslek Lisesi mezunlarıdır. Işık asistanı olarak işe başlayan bu elemanlar, mesleği seminerler ve işbaşı eğitimi yoluyla öğrenmektedirler. Bunun yanı sıra meslek lisesi mezunu olmayan ve usta çırak ilişkisi ile ışıkçılığı öğrenenlerin sayıları da oldukça fazladır. Bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de kamera sistemlerinde meydana gelen gelişmeler ışık sistemlerini ve dolayısı ile ışıkçılık mesleğini doğrudan etkilemektedir. Işık sistemleri konusunda ileri düzeyde olan Avrupa ülkelerindeki gelişmeleri günü gününe takip etme gayretlerine rağmen, teknoloji transferindeki gecikmelerden dolayı yeniliklerin kullanılması zaman almaktadır. Dünyadaki teknolojik gelişmelere paralel olarak, ışıklandırmada kullanılan araçlarda da önemli gelişmeler beklenmektedir. Dolayısı ile bu meslek elemanlarının bilgisayar kullanım bilgileri, temel fizik bilgileri, dijital sistem kullanma bilgileri vb. konularda daha iyi yetişmeleri gereği açıkça görülmektedir. Son yıllarda, seyirci tercihlerinde de olumlu gelişmeler yaşanmakta olup, kaliteli yayınların dolayısı ile iyi ışıklandırılmış programların daha fazla tercih edildiği gözlenmektedir. Seyirci beklentilerindeki gelişmelere bağlı olarak, bu mesleği icra edenlerin temel bilgi ve becerilerin yanı sıra güzel sanatlara dayalı eğitim almaları gereği de dile getirilmektedir. Diğer taraftan gelişmiş ülkelerde yaygın olarak gerçekleştirilen sosyal ve güzel sanatları teşvik edici etkinliklerin (örneğin ışık ödülü, efekt ve görüntü ödülü vb.) Türkiye'de de gerçekleştirilmesinin, mesleğe olan ilgi ve çalışanların motivasyonlarını artırması bakımından yararlı olacağı düşünülmektedir. Görsel etkinliklerdeki gelişmelere paralel olarak bu alandaki iş hacminin genişlemesi ve iyi yetişmiş meslek elemanlarına olan gereksinimin her geçen gün daha da artması beklenmektedir. IX.II. Avrupa Birliği’nde Standardın VIII. bölümünde belirtildiği üzere ışıkçılık mesleği için CEDEFOP tarafından hazırlanmış bir meslek profili bulunmadığından, mesleğin içinde yer aldığı sektöre ilişkin bilgiye rastlanmamıştır. X. MSK YETERLİLİK BELGESİ NASIL ALINIR? MSK tarafından onaylanmış bir MSK Yeterlilik Belgesi almak isteyen adaylar, yetkisi MSK’ca onaylanmış bir kurumun yapacağı yeterlilik sınavını başarıyla geçmek zorunda olacaktır. Sınav ve belgelendirme sistemine ilişkin düzenlemeler önümüzdeki dönemde MSK tarafından belirlenecektir. Meslek Analiz Çalışması sırasında, alan uzmanları tarafından genel tutum ve davranışlar sıralanmıştır. Ancak, bu hususlar sınav ve değerlendirmede esas alınmayacaktır.