Meslek Seçimi ve Kariyer Planlama - Dr. Abdulrezzak ÇİL
19:5527 Haziran 2011
Lise seçimi ve sonrasında bölüm, ders ve meslek seçerken geçmişinizi ve geleceğiniz, kişilik özelliklerinizin yanı sıra ilgi ve beklentilerinizi göz önünde bulundurmanız gerekecektir. Yapacağınız tercih sadece 1-2 yıllık bir tercih değil bir ömrü etkileyecek bir tercihtir. Dolayısıyla lise ve meslek seçimi yaparken bir planlama çerçevesinde yapılması en doğru olanıdır. Gerek liseyi bitirdikten veya üniversiteyi bitirdikten sonra "sudan çıkmış balık" gibi olmamak için dikkat edilmesi gereken, kariyeri önceden öngörmek ve planlamakla mümkündür.
Meslek Seçimi ve Kariyer Planlama Boyutları Meslek seçimi ve kariyer planlama farklı parçalardan oluşan bir bütündür. Bu konuya şekille bakacak olursak aşağıdaki şekil konuyu anlamamızda bizlere yardımcı olacaktır.
Meslek seçimi ve kariyer planlama temel olarak iki boyutta ele alınabilir. Bilgi boyutu kişinin kendisini tanıma bilgisine sahip olması ve meslek, piyasa, sektör ve pozisyon bilgisini içerir.
Stratejik planlama boyutu ise kişinin şu anki durumundan ideal olmak istediği durumuna nasıl ulaşacağı sorusuna bulunması gereken cevabı içerir.
Bireyin Kendini Tanıması: Bireyin kendi özelliklerini, karakteristik yapısı ve iş yapma tarzı kendini tanıma adına önemli unsurlardır. Kendini tanıma kariyer planlamanın olmaz ise olmaz en önemli basamağıdır. Kendini tanımadan isteklerini sağlıklı bir şekil-de belirlemeden yapılan kariyer planlaması başlangıçta eksik başlamıştır. Bireyi yanlış hedeflere doğru savurma ihtimali vardır. Çoğu insan kendini tanıdığını düşünür aslında bu çokta yanlış sayılmaz. Fakat her zaman tarafsız bir gözlem yapma durumumuz söz konusu değildir.
Normal olarak insan psikolojisi kendisini incelerken olduğu gibi değil de olmasını isteği gibi görmeye meyillidir. Kendisini olduğundan farklı görme, kişinin benliğinde işleyen bazı savunma mekanizmalarının sonucudur. Bunlara önyargılar ve kişisel inançlarda eklenebilinir.
Burada bireyin kendisini nasıl, başkalarının bireyi nasıl gördüğü ve bireyin gerçekten nasıl birisi olduğu soruları önem kazanır. Bununla birlikte zamanla bireyin kendisine karşı bakışında bir değişiklik olması da söz konusudur. Üniversite sınavlarında kendisine göre çok iyi bir tercih yaptığını düşünen birey, zaman içerisinde değişen düşünceleriyle birlikte yanlış tercih yaptığı kanaati oluşabilir. Bu sonucun ortaya çıkmaması için mutlaka kendini tanıma işlemini lise çağlarının hemen başında yapmalıdır.
Bireyin kendini tanımasının önünde birçok kültürel etkenler de bulunabilir. Belirli bir zamanda toplumda rağbet gören veya öne çıkan görüşler, meslekler kişilerin bakış açılarını etkiler. Kendi mizacına uygun olmadığı halde kişi bu etkileşimin sonunda farklı tercihlerde bulunabilir.
Kendimizi tanımak için bireysel bir çaba göstermemiz yeterli olabileceği gibi, meslek testi uygulamalarına katılık kendiniz ve kariyer planlamanız hakkında daha objektif ve ayrıntılı bilgilere sahip olabilirsiniz. Bu konudaki testlere ulaşmalı ve bunları kullanmayı önemsemelidir. Testler bilgi verme adına önemli kaynaklardan bir tanesidir. Testten elde edilen raporlar da kullanılarak meslek seçimi hakkında bir yol haritası belirlenmelidir. Unutulmamalıdır ki her zaman "harita yüzeyin aynisi değildir".
Meslek, Piyasa-Sektör ve Pozisyon Tanımaları
Meslek, piyasa-sektör ve pozisyon tanıma kariyer planlamanın önemli boyutlarından bir tanesidir. Kendini tanıma ile birlikte ele alındığı zaman çok faydalı bir bilgi olarak kullanılabilir. Bunun için bazı sorulara cevap bulunmalıdır.
• Tercih etmeyi düşünülen bölümle alakalı olarak yeterli bilgiye ulaşılmış mıdır?
• Gidilmesi düşünülen bölümden mezun olanların ne iş yaptığı biliniyor mu?
• Güncel bilgiler çerçevesinde mesleğin ekonomik özellikleri hakkında bilginiz var mı?
• İş dünyasındaki son görüşmeler nelerdir?
• Mezuniyet sonrası sektörler arasında geçişi müsait olan bir meslekte misiniz?
• Gelecekte öne çıkacak sektörler nelerdir?
• Tercih etmeyi düşündüğünüz bölümden mezun olduktan sonra hangi pozisyonlarda işe başlayabilirsiniz?
• Tercih etmeyi düşündüğünüz mesleğin geleceği nedir?
Meslek seçimi ve kariyer planlaması demek, sizin şimdiki durumunuzda ve sahip olduğunuzu yetkinlikleriniz ile ulaşmak istediğiniz hedefe, yani geleceğe nasıl gideceğimizin planlanması demektir. Kariyer planlamanın şimdiki zaman boyutu sizin sahip olduğunuz avantajlarınız ve dezavantajların, yetkinliklerinizin ortaya çıkarıldığı boyuttur. Unutulmaması gerekir ki; yapılacak meslek tercihi sizin güçlü ya da zayıf yönlerinizden birisi olacak. Gelecek zaman boyutu ise, sizin bireysel olarak gelecekte nerede olmak istediğiniz sorusuna cevap verdiğiniz boyuttur. Strateji oluşturmak ise, sizin şu anki durum ile geleceğe nasıl gideceğiniz sorusunun cevabını arama gayretidir.
Günümüzde, insanlar lise çağlarında hatta lise seçimini yaparken gelecekleri ile alakalı planlamayı yapmak zorundadırlar. Bu anlamda ortaya koyduğumuz "KARİYER PENCERESİ" projesi bu süreci desteklemektedir. Gerek lise seçiminde ya da üniversite-bölüm seçimlerinde öğrencileri, velilerin ve rehber öğretmenleri yeterli bilgiye önceden ulaşmaları sağlanmalı ve bu bilgiler çerçevesinde tercihlerini yapmaları temin edilmelidir. Bu süreci daha öncesine de çekmek mümkündür. Yeteneklerin erken fark edilmedi ve geliştirilmesi adına yapılacak çalışmaları okul öncesine kadar da götürmek mümkündür.
Bireylerin çevrelerinde bulunan yetişkinlerin yönlendirdikleri sorular ve alınan cevaplar karşısındaki tepkileri meslekler hakkında çocuğun aklında oluşan ilk kanaatlerdir. Bu noktada çocukluk döneminde akılda kalan meslekler, olmak istenen meslekler bir anlamda bilinçaltının oluşmasını sağlamaktadır. Bu süreçte yapılan beslemelere dikkat edilmelidir.
Bir mesleğin uygunluk testini aşağıdaki parametrelere bakarak yapmak kısaca mümkündür. Şuan bir mesleği seçmediğinize göre bunları kesinlikle bir kenara not ederek lise seçilmeli oradan hangi bölümlere gidileceği belirlenmeli ve ona göre bir planlama yapılmalıdır.
• İşe gitmek için sabırsızlanıyor musunuz? Yoksa.
• Yaptığınız iş size enerji veriyor mu, hareketlendiriyor mu veya heyecanlan-dırıyor mu? Yoksa.
• Mesleğinize katkı üretiyor musunuz? Yaptığınız bu üretim sonucu takdir edildiğinizi hissediyor musunuz? Yoksa.
• Başkalarına yaptığınız işi anlatırken gurur duyuyor ve rahatça anlatabiliyor musunuz? Yoksa.
• Birlikte çalıştığınız insanlara karşı güler yüzlü olabiliyor musunuz? Saygılı bir iş yapma tarzına kavuştunuz mu? Yoksa.
• Geleceğiniz hakkında iyimser düşünebiliyor musunuz? Gelişeceğinize ve geliştireceğinize inanıyor musunuz? Yoksa.
Buradan hareketle gerek lise seçimlerinde, gerek şimdilerde alan seçimi yerine ders seçimi kavramı almıştır. Ders seçimleri sonrasında meslek seçimleri karşımıza çıkmaktadır. Meslek, bölüm ve üniversite derken seçmek bir şeylerden vazgeçmektir. Bir şey seçerken, bir şeylerden vazgeçmek değdiği kanaati bireyde oluşuyorsa doğru bir tercih yapmış demektir.
Geleceğin mesleği, mesleklerin geleceği toplumların ihtiyaçları çerçevesinde bir vasatta buluşmaktadır. Yeni ortaya çıkan meslekler kendi içinde devamlılığı barındırmalı, saman alevi gibi parlayıp ortadan kaybolmaması gerekir.
Sınav stratejisini bilmek sizi başarıya yaklaştırırÜniversitelerin hangi özellikleri sorgulanmalı?