Anasayfa Şifalı Bitkiler Lahana (Brassica oleracea L. var. Capitata DC.)
Lahana (Brassica oleracea L. var. Capitata DC.)
14:15:00 Şifalı Bitkiler
Lahananın yüksek verimliliği, çeşitli sürelerde yetişmesi, iyi depolanması ile diğer sebzelere göre ayrı bir yeri vardır. İçinde ortalama 9%0,0 su, %1,8 protein, %4,6 şekerler, %0,5 nişasta, %0,7 selüloz, %0,05 organik asit, %0,7 mineral maddeler vardır. Lahanada C, B1, B2, PP vitaminleri, β-karoten, K, P ve B3 vitamini bulunur. Sebzenin kimyasal bileşimi toprak, iklim, çeşitlerine, yetişme sürecine ve lahananın anatomik bölümlerine göre değişir. Lahanada olan azotlu maddelerin % 50'ye kadarını proteinler oluşturur.
Amino asitlerden gist, lizin, plağın, leysin, sistina, tirozin vb. vardır. Lahana proteininin içeriğinde kükürt vardır ki, bu da pişirme sırasında hoş olmayan kokuya neden olur. Cüzi miktarda sakaroz bulundurur. Hemiselüloz, az miktarda maltoz ve galâktoz vardır. Lahana %0,01-1,7 lipitler, %7 hardal yağı içerir. Organik asitlerden limon ve elma asidi, minerallerden Ca, P, K, Na, Mg, Fe, Zn, Mn, J vb. vardır. Fe, Ca, P, K, Na barındırır.
Yetişme süresine göre lahananın çeşitleri 5 gruba ayrılmıştır; erkenci (90-115 gün), orta erkenci (115-125 gün), orta (125-135 gün), orta geçci (135-150 gün) ve geçci (150-180 gün). Lahananın kalitesi yaprakların sayısı ve yoğunluğuna bağlıdır. Öyle ki, erkencilerde 10-15 yaprak, orta yetişenlerde 20-22 yaprak ve geçci çeşitlerde 26-30 yaprak bulunur. Lahana yaprakları beyaz ve mavimsi rengine bağlı olarak farklı içeriklere sahip olurlar. Beyaz yapraklılar diğerlerine şekerle ve azotlu maddelerle zengindir. C vitamini iç yapraklarda üst yapraklara göre çok bulunur. Yetişme sürecine, çeşidine, şekline, boyutuna ve sertliğine, iç kısmının uzunluğuna göre farklı çeşitlere ayrılır. Lahana boyutları küçük (çapı 10-18 cm), orta (20-25 cm) ve büyük (25 cm'den çok) olmak üzere çeşitlere ayrılır.
Şekline göre lahana yuvarlak, yassı, oval ve sivri uçlu, sertliğine göre ise yumuşak ve sert olabilir. Uzun süre bekletmek için iyi gelişmiş sert lahana alınır. Erkenci lahana çeşitleri, özellikle taze halde kullanılır. Konserve yapımında orta yetişen ve geçci çeşitleri ise hem konservelerde hem taze halde kullanılır.
Lahananın kalitesi kontrol edildiğinde standarda göre, dış görünümü, yapraklarının yoğunluğu ve ağırlığı dikkate alınır. Genel olarak, erkencilerin ağırlığı 0,4 kg, orta yetişenlerin ağırlığı 0,8 kg'dan az olmamalıdır. Lahananın taze, temiz, tam gelişmiş, sağlıklı ve şekil olarak çeşidine özgü olmalıdır.
Eski Roma'da lahanayı ana yemekten sonra tatlı olarak servis yapıyorlardı. Lahananın değeri besleyiciliği ile sınırlı değildir. Lahana eskiden beri büyük tıbbi öneme sahiptir. Sebzeyi eskiden deri hastalıklarında, sindirim sistemi sorunlarında kullanmışlardır. Halk tıbbında lahana gıdaların sindiriminin bozulmasında, karaciğer ve dalağın hastalıklarında, egzamanın tedavisinde, yanıklarda, irinlenmiş yaraların ve diğer hastalıkların tedavisinde kullanılırdı.
Lahananın içeriğinde % 1,63 selüloz vardır. Bu, bağırsağın çalışma fonksiyonunu iyileştirir ve yararlı bağırsak bakterilerinin yaşam etkinliğine olumlu etkisi vardır. Ayrıca selüloz organizmadan kolesterolün atılmasına neden olur ve bu da aterosklerozun önüne almakta büyük öneme sahiptir. Lahananın içerdiği vitaminlerin, enzimlerin, potasyum, fosfor ve kükürtün organizma için çok büyük faydaları vardır.
Taze lahanadan hazırlanan salatalarda C ve diğer vitaminler olduğundan çok iyidir. Lahananın iç yapraklarında C vitamininin miktarı üst yapraklarda olduğundan fazladır. Kış mevsiminde patates ve lahana başlıca vitamin kaynağı olarak kabul edilir. Turşu lahanayı soğuk ve karanlık yerde, aynı zamanda yüzeyi kaplanana kadar tuzlu solüsyon altında tutmak gerekir. Lahana turşusu yapıldığında C, B2, PP vitaminleri ve diğer yararlı maddeler solüsyonuna geçiyor. Bu çözeltinin tıbbi açıdan önemi vardır. Halk hekimliğinde lahananın turşusunun suyunu vitaminli ve genel takviye içeceği olarak içmek önerilir. İştahın açılmasına, sindirimin düzenlenmesine, karaciğer, sürekli kabızlık gibi hastalıklara yardımcı olur. Lahana suyunu yemekten önce veya yemek sırasında ılık olarak 1-1,5 bardak içmek gerekir.
Mide ve onikiparmak bağırsağın peptid yaralarının iyileşmesinde lahana suyunun iyileştirici etkisi vardır. Lahana suyu mide yarasının iyileşmesi ve epitel dokuların oluşumunu hızlandırır. İlk 5-10 gün tedavi sürecinden sonra hastada ağrılar azalır ve kendini iyi hisseder. Lahana suyunun kullanımının önemi, içerdiği U vitamini ile ilgilidir. Bu vitamin bazı kötü huylu tümörlerin artmasının önler.
Lahana suyunu ev ortamında hazırlamak zor değil. Lahana katı meyve sıkacağından geçirilir. Bu sebze suyu 1-2 günden fazla bekletilmemelidir. Suyu serin yerde veya buzdolabında saklamak gerekir. Taze lahana suyunun tadı ve aroması daha iyidir. Her gün 3-4 kez yemekten 40-50 dk. önce 1-1,5 bardak lahana suyu içmek önerilir. Midenin ve onikiparmak bağırsağın tedavisi 1 ay, bazen daha fazla sürüyor. Hasta iyileştikten 6 ay sonra tekrar koruyucu tedavi kürü yapılır.
Lahana suyu mide suyunun asitliğinin az olması ile ilgili gastrite, yoğun bağırsağın yaralı spazmlı iltihabına iyi gelir. Lahananın içeriğinde fitonsidler vardır. Bu maddelerin bakterilere karşı, öldürücü etkisi deney yolu ile ortaya çıkarılmıştır. Halk tıbbında lahanayı ezerek yumurta akı ile karıştırıp irinli yaraların, yanıkların üzerine koyuyorlar. Ufalanmış lahana yapraklarını sütte pişirip kepekle karıştırılarak cildin nemli egzamalı yerlerine lapa gibi uyguluyorlar.
Taze lahana suyu ılık su ile karıştırılıp ağız boşluğu ve boğaz gargarası yapılıyor. Eski Roma'da kırmızı lahananın suyu akciğer vereminde en iyi tedavi yolu olarak
kabul ediliyordu. Bu suyu öksürüğe ve ses kısılmasına karşı günde birkaç kez tatlı kaşığı içmek önerilir.
Solunum yollarının iltihabı hastalığında lahananın haşlama suyunu sütle karıştırıp içmek çok yararlıdır. Lahananın diğer çeşitleri (Karnabahar, Brüksel lahanası, Brokoli, Karalaha, Kırmızı lahana vb.) de vitaminler ve yararlı maddelerce zengin olduğundan, diyet ve tıbbi amaçlarla kullanılırlar.