Güntay Şimşek - 4.5G’de yerli ‘Ulak’a sipariş yok - Bloomberg HT
27 Ekim 2015 Salı, 00:25
4.5G’de yerli ‘Ulak’a sipariş yok
Hatırlanacağı üzere haziran seçimlerinden önce, 26 Mayıs’ta cep telefonu ve mobil cihazları en son iletişim teknolojisine taşıyacak 4G ihalesi yapılacaktı, yapılamadı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 4G’de devreye girmesiyle bürokrasi cephesi tedirgin oldu. İhaleye kısa süre kala, 15 Mayıs’ta Ulaştırma Bakanlığı’ndan yapılan açıklamayla 4G ihalesi, 4.5G ismiyle 26 Ağustos’a ertelendi.
Ertelemenin çeşitli nedenleri vardı, ama ana sebeplerinden biri de yerli teknolojilerin daha fazla kullanılabilmesine fırsat verebilmek için ihale şartnamesinde bazı değişiklikler yapılmasıydı. Öyle oldu. İlk ihalede % 15 olan yerlilik şartı ikinci ihalede % 45’e çıkarıldı.
Ancak bu değişiklikten sonra da bu köşede uyarımı yapmıştım. Kâğıt üzerinde oranlar bu kadar yukarı çekiliyor, fakat Türkiye’de istenilen yerlilik şartlarını karşılayacak teknoloji şirketi var mı? Bu kadar kısa sürede telekomünikasyon sektörü için gerekli ürünleri, 3 GSM operatörünün istediği şekilde hazırlayabilecekler mi? Geliştirilecek yerli ürünlerin yabancı rakipleriyle rekabet etmek bir yana, kamunun desteği, teşviki, biraz da yönlendirmesiyle Turkcell, Vodafone ve Avea da bu ürünleri tercih edebilecek mi? Maalesef hâlâ tercih eden çıkmamış.
Şu ana kadar Ulak Projesi altında geliştirilen yerli baz istasyonu için tek bir sipariş bile alınmadığını, araştırınca öğrendim. Kesin netice bu. Yaşadığı sıkıntılı süreç nedeniyle yönetim kurulunun çoğunluğunu hükümete yakın isimlerin oluşturduğu Turkcell ve yarı kamu kimliğini muhafaza eden Türk Telekom çatısı altındaki Avea’dan da Ulak Projesi için tek bir sipariş dahi yapılmış değil. Vodafone talep ettiği halde test cihazını yeterli prototip olmadığından alamamış, ama Turkcell ve Avea aynı zamanda “Ulak Baz İstasyonu”nu test eden iki şirket.
MİLYARLAR HAZİNE’YE GİDİYOR AMA...
Öte yandan GSM operatörleri, bu hafta 4.5G ihalesinde ortaya çıkan KDV ve vadeli ödemelerle birlikte 4 milyar Euro’nun üzerindeki gelirin, yaklaşır 2 milyar Euro’luk ödemesini yaparak yetkilendirme belgelerini alacaklar. Nisan 2016’da 4.5G’yi hizmete sokmak için geri saymaya başlayacaklar.
Bunun anlamı şu: Bazı istasyonları için gerekli girişimler, iptal edilen ilk ihale öncesinde 3 GSM operatörü tarafından yapılmış. Ağustosta ihalenin yapılmasıyla da siparişlerin tamamlanma aşamasına geçildi. Galiba hiçbir GSM operatörü en azından yerlilik şartını dikkate alarak Ulak Projesi’ni merkeze alıp plan yapmadı. Çünkü yetişip yetişmeyeceği bilinmiyordu. Nitekim şu günlerde sipariş verilmesi gerekirken ortada bir şeyin olmaması da bunu gösteriyor. Dolayısıyla kamu tarafının Ulak Projesi’nde 3 GSM operatörüyle birlikte çalışma imkânı olacak pilot bölgelerle çözüm bulması gerekiyor. Zira ürün, milli ürünler; kendi ülkemizde deneme şansı elde edilemeden geliştirilemez.
Aslında bu kadar kısa sürede GSM altyapısında görev alan Ericsson, Huawei, ZTE, Nokia, Alcatel ve Samsung gibi şirketlerle yarışacak bir Ulak Projesi ürünü baz istasyonlarının beklemesi de doğru değil. Milyarlarca doları sadece Ar-Ge’ye ayıran ve pazarın % 40’ını kontrol eden Ericson gibi şirketlerle, hiçbir risk sermayesi koymayan ve devletten gelecek parayla bir şeyler yapmaya çalışan bizim konsorsiyumu kıyaslamak doğru olmaz. Ama bu işe bir yerden başlamamız gerekiyor. Şu an alınan mesafe de fena değil. Turkcell ve Avea, Ulak’ın baz istasyonlarını denemişler, geliştirilmesini istedikleri hususları tespit etmişler. Ancak anladığım kadarıyla, yerli baz istasyonunu kullanmak için “Her şey bitsin, öyle sipariş verelim” gibi zamana oynayan taktiklerle hareket ediyorlar.
ULAK’A İKİNCİ 40 MİLYON DOLAR
Aselsan-Netaş-Argela konsorsiyumu, Savunma Sanayii Müsteşarlığı’ndan (SSM) aldığı 40 milyon dolarla yola çıkarak Ulak Projesi’ni geliştirmeye koyuldu. Projenin ilk adımında, cep telefonlarının kullanımında bilinen ve kamuoyunda en fazla tartışılan baz istasyonlarını geliştirmek vardı. Türkiye, Turgut Özal ile adım attığı telekomünikasyon sektöründen kopalı uzun yıllar olduğundan, bugünden yarına ürün geliştirmek hem kolay, hem de ucuz olmuyor. Bu sebeple geçen hafta SSM, Ulak Projesi için Aselsan’ın liderlik ettiği konsorsiyuma bir 40 milyon dolar daha destek olmak için anlaşma imzaladı.
Devlet elinden gelen desteği veriyor, ama teknolojiye ulaşmada, yerli uçakta, yerli otoda olduğu üzere hayata geçirme modelimizde sıkıntı var. Mesela “Ulak Baz İstasyonları”nın acilen Erzurum, Sivas vs. gibi bir pilot bölge tespit edilerek 3 GSM operatörü tarafından kullanılmasının önünü açmak gerekiyor. Aksi halde bu şekilde hiç kimse sipariş vermezse prototipi hazır olan ürünlerin seri üretimine de geçilemez, geliştirilmesi de söz konusu olamaz. Eğer şu günlerde, bu yönde bir adım atılmazsa yarın geç olacaktır. Zira bugün Ulak için sipariş verilmesi halinde ancak 2 ay sonra seri üretime geçilmesi söz konusu olacaktır.
Ayrıca yerli baz istasyonunun üretim boyutunda kimlerin görev alacağının da tartışılması gerekiyor. Mesela çipleri kim, nerede üretecek, yerli bazı istasyonunu geliştiren Aselsan, Netaş, Argela’nın bu işin devamında rolleri ne olacak?
Son söz: 4.5G’de yerlilik şartını kim, nasıl denetleyecek?
"Yabancı yatırımcı bekle-gör havasında" "Fed tutanakları sonrası Aralık ayı hala masada"