Nazca Çizgileri--Önce literatür bilgisi:
“Bunları kimin, ne zaman çizdiği bilinmemekle birlikte, 12. yüzyıldaki İnka uygarlığından eski oldukları kesindir. M.Ö. 200 ile MS 700 arasında tarihlendirilmektedirler. Bazılarının takvim ya da gökbilimle ilişkili olduğu, bazılarının ise doğa ayinlerinin bir parçası olarak yapıldığı sanılmaktaysa da, ne amaçla yapıldıkları hakkında kesin bir veri elde edilememiştir. Bölgenin aşırı kurak iklimi, bu çizgilerin bugüne değin bozulmadan kalmasında yardımcı olmuştur. Nazca çizgilerinin yüksekten bakılmaksızın muntazam bir şekilde çizilmeleri, kimilerine göre, olanaksızdır.
- Nazca çölünde 500 kilometrekare alana yayilmis 70'ten fazla sekil oldugu saniliyor.
- Nazca colu dunyanin en kurak noktalarindan biri: Yilda ort. 15 dak. yagmur yagiyor! Kum ve ruzgar az oldugundan erozyon yok denecek kadar az; cizgilerin yuzlerce yıl cizildikleri yerde kalmasinin sirri da bu...
- Demir iceren ve yuzeyde koyulasan tas / kayalar kaldirildiginda alttaki acik renkli toprak yuzeye kontrast olusturuyor. Sekillerin cogunun ip / sopalar yardimi ile ve taslar 2 yana atilarak acilan cizgilerle olusturuldugu biliniyor.
Nazca'daki hayvan figurleri ve geometrik sekiller 1920'lerde ticari ucuslar bu bolgeden gecmeye baslayinca farkedilmis, mesela yamaca cizili 32 metre boyunda "astronot" ise 1982'de bulunmus.
Not: internetten şekillerin uydu görüntülerini bulabilirsiniz, ben ayrıca bu dökümana eklemedim.
Önce niyetim uçuşlu turlara katılmaktı. 60$ 30 dk. Uçuş ücreti. Cusco dan Nazca’ya 14 saat, And dağlarını aşarak sabahın köründe ulaşınca birden fikrimi değiştiriverdim. Zaten bu seyehatin en sevdiğim kısımlarından biri de anlık değişiklik yapabilme özgürlüğüm. Rehber kitaplar uçuş öncesi bir şey yememeyi öneriyor..kusma oranı da ayrıca yüksekmiş. Düşündüm taşındım ve benim hassas mideme danışdım daha sonra 60 $ ın kusmak için pahalı olduğuna karar verdim. Mirador denilen kuleden 2 şeklin görülebildiğini okumuştum oraya gittim. Aslında kararımdan şöyle memnunum çizgileri yakından görme şansım oldu. Telle çevrili alana girmek yasak ama yine de yakın mesafeden şekillerin yaklaşık 10-20 cm derinliğinde, 30-40 cm genişliğinde çizgilerden oluştuğu görülebiliyor. Arazi oldukça çorak, taşlık ve geniş. Çizgileri yerdeyken farketmek neredeyse imkansız. Yükselmek gerekiyor. O yüzden bunca zaman sır olarak kalabilmiş. Çok ilginç gerçekten. Başka da diyecek bir şey bulamıyorum.
Bu arada kulenin dibinde ki çöp kutusuna benim için bir supriz konmuş J
Gönderen filizinlatinamerikası zaman: 20:38 2 yorum:
İnka’ların başkenti şu ana kadar en uzun kaldığım şehir oldu..tam 12 gün orada geçirmişim..vay canına şimdi kendim bile şaşırdım, bu kadar olduğunu farketmemişim !!
İlk hoşuma giden şey Arequipa gibi gösterişli bir şehirden sonra son derece sade ve yalın olmasıydı. Ahşap işlemeli balkon ve pencereleri ile taş binaları var, arnavut kaldırımlı dar sokakarı var, bolca turistle beraber sanki bir Akdeniz kasabası ama denizi yok..3400 mt rakımda kurulmuş Akdenizden çok uzak ama onun sıcaklığında bir şehir. Ben çok sevdim J
Machi Pichu en populer yeri ama onun dışında da görülesi pek çok arkeolojik yerleşime sahip. 65 TL verip turistik bilet alan yaklaşık 14 müze ve sit alanına girebiliyor. Anladığım kadarıyla bölgenin yerleşimi MÖ 16000 lere kadar dayanıyor, pek çok uygarlık gelip geçmiş ama en meşhur olanı İnka’lar çünkü en son onlar tarih sahnesinden silinmiş. 100 yıllık imparatorluk 1500lerin başında yok olmadan önce, şimdiki Ekvator, Kolombiya, Bolivya, Şili ve Peru topraklarının bir kısmı üstünde kurulu oldukça ihtişamlı ve geniş bir imparatorlukmuş. Rehber 15 milyonluk bir nüfustan sözetti. Gezdiğim müze ve yerleşim yerlerinden anladığım kadarıyla savaş teknolojisi dışında pek çok konuda ileriymişler. Örneğin eldeki kafa tası örneklerinde ameliyat uygulandığına dair bulgular var. Adamlar beyni açmaya ve müdahale etmeye yeltenmiş. Kafatası demişken müzede ilginç örnekler vardı, bebeklerde baş bağı kullanarak ilginç kafatası şekilleri yaratmışlar. Bu farklılık kişilere prestij sağlıyormuş. (fotograf çekmek yasaktı ama nasıl tarif etsem: kimi uzunlamasına, kiminin alın kısmı tas gibi taşmış..6-7 adet garip kafatası vardı)
Tarım alanlarında teraslamayı çok kullanmışlar. Pek çok arkeolojik alanda teras mevcut. Özellikle Moray denilen yer ilginçti. Daire şeklinde terasların bir çeşit laborauvar olarak kullanılmış olduğu sanılıyor. Her bir teras katı arasında 5 C derece fark varmış, her kata ayrı ürün ekiliyormuş. Koka yaprağı, patates vb dönüşümlü olarak farklı katlara ekilirmiş.
Yapılanma için seçtikleri yerler oldukça stratejik ayrıca dağcı adamlar sporu seviyor olmalılar hep dik ve tırmanışlı yollar ve köyler. Alt yapı da unutulmamış. Tekstil dokuma konusu da oldukça iyi görünüyor çünkü çok hoş tasarım ve kalitede giysiler vardı müzede. Kök boya ile cıvıl cıvıl kıyafetler, altın, gümüş iğne vs takılar. Müzik aletleri, maskeler ve süslemeler de zevk konusunda iyi olduklarına dair iyi ip uçları veriyor bence. Astrolojik hesaplamalar konusunda da çok şey bildiklerini biliyoruz. Dedim ya adamlar bir tek savaşmayı bilememişler. 200 kişilik İspanyol ordusu imparatorluğu bitirivermiş. O sıralarda Fatih İstanbul’u almakla, Gutenberg matbaayı bulmakla meşgulmüş. İnkalar Qeswa (Qechua) dilinde konuşuyorlarmış ama yazı yok. Sayı ve şekillerle anlatım sözkonusu. Güneş, ay, volkan gibi doğaya tapıyorlar, Pagan yani. Lama ve Alpaga kurban ettikleri hayvanlar. Özellikle Lama onlar için çok kullanılan bir simge, bu günü temsil ediyor, yılan yer altını, kondor (akbaba) gökyüzünü. Ya da bir anlamda dün, bugün ve gelecek. Doğum öncesi, ölüm sonrası ve şimdiki yaşam..Koka yaprağı da önemli bir diğer figür. “bugün bana yarın sana” kavramı ve mal değiş dokuşu sosyal yaşamlarına örnek. İnşaa ettikleri tapınak ve yerleşim yerlerinde kocaman kayaları nasıl taşıyıp nasıl bu şekilde düzgün yerleştirebildikleri konusu da oldukça ilginç. Arkeolojik alanların çoğu “Secret Valley- gizli vadi” boyunca yerleşmiş. Gerçekten gizli, dimdik dağların arasında dümdüz sulak tarım alanları.
Not: “HATUN” bu kelimeyi duvarda yazılı görünce rehbere dedim ki türkçede biz bunu güçlü kadın anlamında kullanırız, sizde ne anlama geliyor? Adam qeswa-yani İnka- dilinde aynı anlama geldiğini söyledi ve birlikte şaşırdık, siz de bize katılırmısınız bilemem??
Cusco dan biraz uzak. Hele bizim seçtiğimiz yol tam bir maceraydı. Virajlı ve tozlu -hem de ne toz- ve deli gibi kullanan şöförler. Son kısım yaklaşık 2 saat yürüyüş yolu gece karanlığa kalma telaşı olmasa güzel bir parkur ama karanlıkta güzelliği tartışmalı. Neyse tüm günü alan yolculumuz Aguas Calantes –sıcak su- da noktalandı ve biz nasılsa eğlenmeyi başardık. Biz demişken araya reklam alayım biraz. İlknur benim üniversite yıllarından arkadaşım. 10 yıl aradan sonra gecen sene ekim ayında beni facebooktan bulmuştu ve buluştuğumuz gün Kolombiya için uçak biletini aldığını söylediğinde onunla buralarda buluşacağımız ikimizinde aklından geçmezdi..Kader işte! Cusco da buluşup MP ya birlikte gidelim diye yazıştık ve buluştuk.
Machi Pichu 1438-1471 yıllarında yapılmış. Dimdik dağların arasında etkileyici bir yazlık mekan, çünkü mevsimsel yerleşim içinmiş. Sabahın dördünde uyanıp oraya yürümeyi planlarken sağnak yağmurla karşılaştık, üstümüzde 3 kat yağmurluk öğlene kadar traji komik bir durum yaşadık ama öğlen hava açtı ve biz Huaynapichu ve Hucchupichu denilen tepelere çıkabildik.
Bu tepelere ilk 400 kişi çıkabiliyor. Islak, yorgun ama çok keyifli bir günün sonunda Machi Pichu tatlı anılara yerleşti bile.
Gönderen filizinlatinamerikası zaman: 19:07 Hiç yorum yok:
Gönderen filizinlatinamerikası zaman: 16:46 Hiç yorum yok:
Gönderen filizinlatinamerikası zaman: 16:02 Hiç yorum yok:
Hep söylenip durdum gerçek Latin Amerika nerede diye..sanırım sonunda oraya doğru yollanıyorum. Biletim Buenos Aires – La Paz / Bolivya.. otobüsle tam 2 gün ! Burada hep karayolunu tercih ediyorum çünkü yol boyunca görülenler bile ilginç olabiliyor. Aslında birinci tercihim tren ama şu ana kadarki ülkelerin hiç birinde önermediler. Arjantin de epey direttim, herkese sordum, hepsi ağız birliği etmişcesine “gitme yolda kalırsın, gitme güvenli olmaz vs. vs.” laflar edince akıllı ol Filiz dedim vardır bir bildikleri..
ama sonraları tanıştığım Arjantinli bir kız treni kullandığını ve çok memnun olduğunu söyledi. Ama aynı uyarıları zamanında Ona da yapmışlar, ailesi engel olmaya çalışmış, vs vs..yani yerli halk arasında böyle kötü bir imajı var trenin..Neyse gelelim otobüse. Arjantin de otobüsler oldukça lüks. Cama Bus dedikleri koltukları tam yatan otobusler var. Fotografladım göreceksiniz, geniş geniş yayılabiliyorsunuz. Böylece yolculuk rahat başladı. Arjantinin kuzeyinde Jujuy denilen bölgede Salta diye bir şehirden çok kişi sözetti, aslında orada mola verip sonra devam edecektim ama son dakika plan değişti şimdi oradan trans geçiyorum. Dağlar ağaçsız ve rekgarenk..yani toprakları. Oluşumları sırasında değişik toprak cinsleri etkili olmuş anlaşılan ve sonuç da ona göre etkileyici olmuş. Kızıl, sarı, gri, kahverengi vs vs..toprak değişik renkleri gösterebilmek için üstünde hiç bir şey barındırmamış. Git git git kurak kurak kurak….ne biçim memleket ne yer ne içerler?
Uzun yolda uzun düşüncelere dalarak Bolivya sınırına ulaştım. Arjantin otobüsünde hepimiz kuyrukta çıkış işlemlerini bitirip bir köprüden yürüyerek Bolivya’ya geçtik. 90 günlük vizem anında tamam, hiçbir sorun yok. Bolivya’ya hoş gelmişim.. Ama bu da ne? Anında dünya değişti!
Sınırı geçer geçmez gitti Cama Bus geldi döküntü Bus.. Dakka bir gol bir! Benim daha 18 saat yolum var..evet gerçek Latin Amerika’ya hoşşş gelmişim J
Arjantin’in kuzeyinde gördüğüm kurak toprak görüntülerine şimdi bir de Bolivya’nın yoksul yolları, köyleri ve tabii insanları eklendi.
Her yer toz toprak..bu coğrafi bir durum ve her yer yoksul bu da insani bir durum..
Coğrafya konusunda bana ilginç gelen bir konu da; rakım olarak 3000 ve üzerinde seyretmemize rağmen klasik virajlı, uçurumlu yollar yoktu. Sanki dümdüz bir ovada gittik. Hem bu kadar yükselip hem bu kadar düz bir alan da yol almak nasıl oldu, ben hala anlamış değilim..??
Yolda köyler var ama su ve yeşillik görünmüyor. Zaten bu yükseklikte yeşillik olmaz biliyorum ama hayat nasıl oluyor ve insanlar nasıl yaşıyor onu bilmiyorum. Tarım yok, hayvancılık desem ara sıra birkaç inek, koyun gördüm..o kadar. Köy dediğim kerpiç evlerden oluşan, toz toprak içinde birbirinden uzak küçük grupların yerleşimi.
Kıyafetler çok ilginç. Canlı renklerden oluşan etek, kazak ve sırtlarında yük ve çocuk taşıdıkları bohçaları. Bir de şapkaları var..İngiliz Sir şapkaları bu renkli kıyafetin ayrılmaz aksesuarı. Yaşlı teyzelerin saçları iki örgü..bunu zamanında bilmem hangi İspanyol yöneticisi emretmiş (okuduğum kitaptan biliyorum). Sanırım şimdi de gelenek haline getirmişler ki devam ediyor. Yine okuduğum kitap (Latin Amerikanın kesik damarları) derki: “şimdi turistlerin fotoğrafını çektiği kıyafetler aslında İspanyollar tarafından yerlilere zorla giydirilen kıyafetlerdir”
Neyse tekrar dönelim gördüklerimize..Şehirler genelde bir veya iki katlı sıvasız evlerin geniş bir alana yayılması ile oluşmuş. Şehrin küçüğüde büyüğüde aynı..Sonunda La Paz dayım..Dünyanın en yüksekteki başkenti.
Rakım şehir merkezinde 3600 m ve 4082 m ile en yüksek havaalanı bu şehirde. O yükseklikte uçak indirecek düzlük nasıl varsa? Böyle garip bir yer işte.
Genelinde mütavazi bir başkent ama her şehirde olduğu gibi buranın da zengin semtleri var. Klasik gökdelenler, mağazalar vs. Bana ilginç gelen birkaç nokta: Cansız mankenler, reklam panoları beyaz ırk örnekleriyle dolu. 2 papaz gördüm ikisi de beyaz tenli amcalardı. Senfoni orkestrası konserine gittim, şef ve baş kemancılar beyazdı. Zengin semtlerde gördüğüm insanların renkleri bariz beyazlaşmaya başladı, en azından melezdi. Yani lafı nereye getireceğim, burada hala sömürünün uzantıları yaşanıyor. Benim tarih kitabı okumama gerek yok.
Burada yükseklikten dolayı oksijen azalıyor ve deniz seviyesinden gelen insanlar için sorun yaratabiliyor. Bu sorun zaman zaman zor nefes almadan, ciddi yükseklik hastalığı denilen hastalığa kadar uzanabilir. Buralarda yavaş hareket edip, az yemek gerekiyormuş. Zaten tersi bir duruma imkan yok biraz acele edince anında tıkanıyor insan. Şehir yamaçlara kurulmuş, ister istemez yokuş yukarı gidilecek ama nasıl..kocakarı misali 1 adım 2 nefes.
Bu soruna yardımcı olacak yegane çözüm koka yaprağı çiğnemek benim gibi tadını beğenmeyenler sıcak suda çayını deneyebilir. Ülke dışına çıkarmak yasak. Bizde yetişen yaş çay yaprağı gibi bir şey. 1440 kg koka yaprağından 1 kg chlorohydrate denilen kokain maddesi üretiliyormuş. Çay olarak içmenin etkisi yok denilecek kadar az, çiğnemenin önemli ve zararlı etkisi yokmuş. Nereden mi biliyorum? Uzmanından.. Bakınız: IBBA- Center of botanical research & ecology and French Institute for scientefic research and cooperative development (ORSTOM)’un 1977 yılında yayınladığı araştırma rapor sonuçları.
Bu bilgileri COCA MÜZESİ’nde verilen kitapçıktan edindim. Aynen alıntıdır. Meraklısına biraz daha detay:
Kokanın izi ilk kez kuzey Peru da MÖ 2600-1800 yıllarına ait mumyalarda bulunmuş.
INKA’lar 1200-1475 yıllarında yağını çıkarmış. Inka ve diğer kültürlerde koka yaprağının özel bir yeri varmış. Geleneksel olarak hristiyanların şarabı gibi temel dini tören malzemesi, ölüm, düğün vs alanlarda kullanılıyor. Büyücü doktorlar hastalarını koka ile iyileştiriyor, falcılar yaprağından fal bakıp geçmiş ve gelecek hakkında yorum yapıyor, büyü yapmada kötüyü kovmada yine koka yaprağına başvuruluyor. Dua ederken sembol olarak kullanılıyormuş.
Daha sonra kokayı beyaz adam keşfetmiş.
Koka çiğnemenin, kölelerin daha hızlı yürümesini ve enerjik olmasını sağladığını maden sahipleri anlayınca zorunlu hale getirilmiş. Köleler 48 saat aralıksız mola vermeden, yemek yemeden sadece koka çiğneyerek çalıştırılmış.
İlk olarak Fransada “Mariani Wine” markası her 28 gr likör için 0,12 gr kokain kullanmaya başlamış daha sonra Abd de 1886 da Dr. John Pemberton tarafından koka bazlı ilk soft içecek “coca cola” adıyla üretime girmiş.
1894 de coca cola’nın içeriğinde kokain varken 1914 de yasaklanması üzerine koka yaprağı tadı (flavour) kullanılmaya başlamış.
Bu madde günümüzde ilaç sanayi, coca cola şirketi ve yasadışı kokain mafyası tarafından yönetilmekte buna rağmen Bolivya suçlanmaktadır. (ve diğer fakir ülkeler—bu benim eklemem)
Bugün 36 ülke ilaç endüstrisinde yasal olarak koka üretiyor. ABD, Fransa, İngiltere, Almanya, Belçika vs bu ülkeler içinde ama Peru, Bolivya gibi bu kıtanın ülkeleri listede yok. Abd de coca cola’nın sahibi Stephan Chemical 500 kg / yıl üretim yapmaktadır.
Müzedeki bilgiler daha çoktu ama ben ancak bu kadar not alabildim. En son aldığım notlar bence çok hoş, çeviride belki eksik kalırım diye orjinalini de ekliyorum bilenler kendi çevirsin.
“Beyaz adam (fatih) koka yaprağına dokunduğunda, bedeni için zehir ve aklı için delilik buldu ve ne zaman koka yaprağı onun kalbini yatıştırmaya çalışsa, sadece onu kırmaya yaradı, sanki buz kristalinin dağları tahrip etmesi gibi. . …(When the white conqueror touched the coca leaf, all he found was venom for his body and madness for his mind and when coca tried to appease his heart, it only served to break it, like ice crytals destroy mountains)
“Yaprağı sevgi ile koru ve kalbinde acı hissettiğinde ya da kafanda belirsizlik oluştuğunda yaprağı ağzına götür. (..guard your leaves with love and when you feel pain in your heart or obscurity in your mind, bring the leaves to your mouth..)
Nasıl herşeyin cılkı çıkarılır..alın size örnek..
Buralarda yazdığım pek çok şeye sık sık “dünyanın en…” kelimesiyle başlıyorum. Evet Salar de Uyuni de dünyanın en büyük tuz gölü-çölü ne denirse artık oymuş..
Git git heryer kar beyazı..fotoğraflarda kar mı tuz mu ayırt etmek zor. Uyuni Bolivyanın güneyinde küçücük bir yer. Bu tuz gölü onlara hem tuz ihracatından gelir hem de turizm geliri sağlamış – gerçi ilk yazdığımdan pek emin değilim, tuz ihracatı onlara ne kadar ekmek kapısı olmuştur bilmiyorum aslında. Salar de Uyuni oldukça etkileyici. Jipimizle uçsuz bucaksız beyazlığın ortasında lastik izlerinden grileşmiş yollarda yol aldık. Bu arada şöyle bir sorum var, bilen varsa lütfen beni aydınlatsın. Tuz gölünde kuruyan tuzlar altıgen şeklini almış.. Neden? (bknz. Fotoğraflar)
Bu çölün ortasında -hala çöl mü, göl mü ben karar veremedim J
Neyse adı Isla Pescado “balık adası” olan bir yere geldik. Üstü kaktüs dolu bu adanın adı meğerse şekli balığa benziyor diye balık adasıymış. (haritasında bir ucunda balık kuyruğu şekli var) Adadan tuz manzarası gerçekten güzeldi. Bu kısmı anlatması için sizi fotoğraflara havale ediyorum.
Aslında 2 gece 3 günlük turlar vardı, gece tuzlada kalınıp, flamingolar, volkanlar, değişik renklere bürünmüş göllerin görüleceği ilginç bir tur ama gece konaklamanın ısıtmasız otellerde olduğu ve uyku tulumları kiralanması, kalın giysiler alınması gibi öneriler hala gribi geçmemiz bendeniz için gitmeme kararı oldu.
Buraya ait küçük bir not daha ekleyeyim, yolda bizi tren mezarlığı gibi bir yere de götürdüler. Trenle tuz çölünü boydan boya geçmek ve Şili’ye varmak mümkün.
Dedim yaa “en”lerle devam edeceğim. Titikaka “3815 mt ile dünyanın en yüksekdeki gölü”. Ortalama derinlik 140-180 mt ve yüzey alanı 8288 km2 ile Bolivya ve Peru arasında masmavi sularıyla deniz misali uzanmış, ufka bakınca kara değil ufuk çizgisi görünüyor. İçinde adaları, yapay adacıkları ve doğal balıkları var. Önce Bolivya kıyısındaki Copacabana şehrinde ulaştık, oradan biz ve otobüsümüz teknelerine ayrı ayrı binip karşıya geçti. Yol boyunca yeşillenmiş tarım alanları daha canlı yerleşimler görmek beni bu ülke adına mutlu etti. Copacabana şehrinden Isla del Sol (güneş adası) ve Isla del luna (ay adası) ulaşımları var biz güneş adasına gittik. Bu arada biz derken Türkiyeden arkadaşım Müge ile buluştuk ve yaklaşık 1 haftamız birlikte geçti. Böylece Türk görmeyenlere “dos Turcas” olarak çıkartma yaptık.
COPA CABANA VE ISLA DEL SOL
Copacabana (bu isim aynı zamanda Rio de Jenario’nun en önemli plajlarından birinin ismi, bu kıtada böyle tekrarları görmek mümkün) anladığım kadarıyla dini anlamda önemli şehirlerden biri. İlginç bir katetrali var, beyaz boyası ve kubbe tarzı mimarisi ile şu ana kadar gördüklerimizden daha değişik ve hoştu. Küçük bir yer ama hoş kafeleri ve kaliteli restoranları ile güzel. Buradan Isla del Sol’a teknelerle ulaşılıyor. Adanın değişik koylarında değişik şeyler görmek mümkün ama ayak bastı parasını ödeyerek J
1- Arjantin’den Bolivya ya ıssız yol boyunca küçük küçük yapılar vardı. 60-80 cm yüksekliğinde ev maketi gibi. Üstünde hac ve çiçekler var. Sordum, ibadet içinmiş.
2- Maskeler geleneksel kutlamalarda önemli bir figür.
Gönderen filizinlatinamerikası zaman: 20:24 Hiç yorum yok:
Gönderen filizinlatinamerikası zaman: 07:59 Hiç yorum yok: