PMM - PACS Maturity Model - PACS Olgunluk Modeli - III | www.keremcaliskan.com PACS, DICOM, Medikal Görüntüleme, Görüntü İşleme, Tıp Bilişimi, PACS Terminolojisi, DICOM Nedir?, PACS Nedir?, RIS, HL7
PACS Maturity Model – PACS Olgunluk Modeli hakkındaki bu üçüncü yazımı okumaya başlamadan önce ilgilenenlerin daha önceki PMM – PACS Maturity Model – PACS Olgunluk Modeli I ve PMM – PACS Maturity Model – PACS Olgunluk Modeli II yazıma bakmalarında fayda var, ayrıca internette PACS araştırması yapıp gelen ama konuyla ilgili altyapısı olmayanlara bu konuyla ilgili nacizane Medikal Görüntüleme ile ilgili Tıp Bilişimi Terminolojisi çalışmama bakmalarını tavsiye ederim.
Hazırladığımız sunumdaki referanslar ve diğer temel kaynaklar ışığında aşağıdaki gibi bir yapısal hiyerarşi oluşturulabilir, bu hiyerarşinin ilk öğesini bir önceki yazımda açıkladığım için ikinci kısımdan devam ediyorum :
2.Eğilim 2: PACS Entegrasyonu, PACS Optimizasyonu ve PACS İnnovasyonu
Hastanelerdeki PACS ve medikal görüntüleme altyapısının geliştirilmesi ve ilk kurulumu aşamasında, PACS evrimi ve uygulamalardaki yeni gelişmelerin etkisi açıkça görülmeye başlar. Bu sayede gelişmiş medikal görüntüleme istasyonlarının ve dağıtık medikal ağların geliştirilmesinin yanı sıra, medikal görüntülerin diğer görüntü ilişkili verilerle medikal kayıtlara aktarılmasının klinik değeri düzgün hasta bakımı ile meyvesini verir. Bilgisayar ağ altyapılarındaki gelişmeler ve bilgisayar tabanlı hasta kayıtlarının yapısal değişiklikleri sayesinde görüntü ile alakalı veriler sadece radyoloji bölümüne ait olmaktan çıkıp diğer klinisyenlerin de hizmetine girmiştir. Bu sayede hem iş akışları çok ilerlemiş hem de verimlilik artmıştır.
PACS sisteminin RIS ( Radiology Information System ) ve diğer radyolojik bilgi sistemleri ile entegrasyonu sayesinde artık istatistiksel çıkarımlar yapmak ve kantatif kontrol mekanizmaları kurgulanabilmektedir. Bu sayede hastane servislerinin iş akışlarındaki kritik noktaların bulunması söz konusu olabilir. PACS’in HBYS ( Hastane Bilgi Yönetim Sistemi ) ve RIS ile entegrasyonu sayesinde tanı süreci optimize edilebilir, klinik tanının konulması için radyolojik raporların ve hasta epikrizinin birleştirilebilmesi önem taşıdığı için bir yandan gözlemi yapan radyoloğun epikriz verilerine ulaşabilmesi bir yandan da tanıyı koyacak olan klinisyenin radyoloji bölümünde oluşturulan raporlara ve hastanın DICOM görüntülerine ulaşabilmesi önem kazanır. Yani sadece klinisyene radyolojiden veri taşımak değil aynı zamanda radyoloğa da hasta kayıt verilerinin ve geçmişinin taşınabilmesi önem kazanır. Bu sayede radyolog da PACS iş istasyonu başında düzgün yorumlamalar yapabilir ve PACS, HBYS, RIS entegrasyonunun meyvelerinden faydalanabilir.
Örnek entegrasyon olarak PACS yapısının klinik dışı çalışmalar için MIRC ( Medical Image Resource Center ) uyumlu elektronik eğitim materyallerini üretebilmesini gösterebiliriz. Bu süreç tasarımı kullanılarak hastaneler PACS yapılarını eğitim ve araştırma amacına daha uygun hale getirebilirler. Aynı zamanda oluşturulacak medikal içerik deposunun internet tabanlı eğitim için de bir bilgi yönetimi sistemi altyapısı oluşturması olasıdır. Tıp bilişimi ve internet tabanlı öğrenmenin entegrasyonu dünyada ve ülkemizdeki önemi çok büyüktür. Bu yapının diğer çıktıları ise bilgi yönetim sistemleri, teletıp ve evde hasta bakımı gibi çıktılar içerebilecektir. PACS yapısı sayesinde biriken veri zaman içerisinde o kadar artar ki Tıp Eğitiminde arayıp da bulamayacağınız değerde bir veri seti oluşturma şansınız olur, tabi bunun için konunun önemini kavramak ve ona uygun altyapı hazırlıkları yapmak gerekecektir. Bütün bunların da ötesinde aynı anda gösterimler yapabilen ve ard işleme operasyonları yapabilen PACS sistemleri girişim yapmadan hızlı ve güvenilir klinik karar verebilmede faydalı oldukları kadar, danışmanlık, uzaktan eğitim ve uzaktan değerlendirme gibi konularda entegrasyon kabiliyetlerine bağlı olarak çok güzel altyapılar sağlamaktadırlar.
2.2. Teknolojik Gelişmeler
PACS entegrasyonu ve optimizasyonu sırasında bir çok teknolojik değişiklikler gerçekleşmektedir. Dünyanın en hızlı gelişme gösteren alanlarından birisi medikal görüntü işleme sektörüdür. Bu durumda siz PACS’inizi kullanırken CAD ( Computer Aided Diagnosis ) veya CAR ( Computed Assisted Readings ) gibi konulardaki yenilikler veya değişiklikler zaman içerisinde PACS altyapınıza entegre edilebilmelidir. Biraz da o yüzden en baştan beri Open Architecture ( Açık Mimari ) PACS yapısından bahsedip duruyorum. Sadece kullandığınız HBYS ile ilişki kurabilen, DICOM Conformance altyapısı belirsiz ürünler almanız size PACS değil kapalı bir kutuya mahkumiyet sağlayacaktır. İyi bir PACS sistemi bir çok üçüncü parti yazılım veya donanım sisteminin rahatça çalışabileceği yapıda olmalıdır. En basitinden aldığınız PACS sunucusu açık kaynak kodlu piyasada bulunan ama işlevleri az olan DICOM İstasyonlarına görüntü aktaramıyorsa veya DICOM görüntüleyiciniz standart PACS sunucularından veri alıp gösteremiyorsa durumunuz çok kötü olarak öngörülebilir. Ya 10 sene öncesinin tröst yaklaşımlı bir firmasıyla çalışıyorsunuz veya çalıştığınız yerin başka sistemlerle haberleşmenin öneminden haberi yok. PACS sadece yeni teknolojilere ayak uydurabilmekle kalmamalı aynı zamanda ard işleme, klinik / araştırma amaçlı medikal görüntü yönetimi iş akışında da merkezi görüntü dağıtıcısı olarak yer almalıdır. Medikal görüntü işlemenin radyoloji dışındaki bölümlerde de hayati önem taşımaya başlamasıyla beraber PACS artık klinik açıdan çok önemli bir yardımcı araç haline dönmüştür.
Kerem çok konuştun da PACS’e eklenebilecek neler olabilir konusuna girdiğin yok diyorsanız aşağıda biraz liste oluşturmaya çalışıldı:
CAD (Computer Assisted / Aided Diagnosis) Bilgisayar Yardımıyla Tanı sistemleri, ipucu verme sşstemleri ve akıllı tıbbi öneri sistemleri özellikle karaciğer nodülleri veya göğüs kanserinin anlaşılması için önümüzdeki yıllarda standart hale gelme ihtimali yüksek sistemlerdir. Başlangıca göre artık çok ileri düzeyde yardımcı tanı sistematikleri vardır.
Full field digital mammography ( FFDM ) : CAD ,bilgisayar yardımlı sınıflandırma ( Computer Aided Classification ) ve PACS yapılarından faydalanır. FFDM yüksek çözünürlüklü medikal monitörlere ihtiyaç duyduğu için Mamografi ve PACS entegrasyonu sayesinde doktorlar tanı koyabilmek için normal kopyalara göre çok daha üstün avantajlara sahip olurlar.
Üç boyutlu görüntüleme servisleri ve bu iş akışının PACS entegrasyonu da hastaneler önemli bir aşama. Aşağıdakine benzer görüntülerin klinisyenin önünde belirebilmesi sanırım devasa avantajlar sağlar.
Bilgisayar yardımıyla kemik yaşı tahmini de PACS ile entegre edilerek gelişmiş medikal görüntü işleme tekniklerinden faydalanılabilinir.
Image Assisted Surgery System ( IASS ) genelde medikal görüntü ile entegre edilen elektronik hasta kaydı üzerinden başarılır. Tabi burada eldeki medikal görüntü işleme altyapıları ve hali hazırda çalışan PACS altyapısından yoğun olarak faydalanılır. IASS hasta merkezli verilerin PACS sunucusundan alınıp ilgili görüntüleri işleyecek DICOM Tıbbi Görüntü İşleme istasyonlarına getirilmesi ve ameliyat öncesinde / sırasında ve sonrasında bu görüntüler üzerinde çalışılabilmesine olanak sağlar. Aşağıda PACS sunucusundan alınan bir veri üzerinde başka bir program ile akciğer biyopsi alımının simüle edişini görebilirsiniz.
Akciğer Biyopsi Simülasyonu
Akıllı veri madenciliği konusu da PACS ile birlikte çok önem kazanmaktadır. Görüntü alımından önceki veri setleri de medikal görüntü işleme ve radyologların tahmin yapmalarını kolaylaştıracak veri setleri olarak yüklenebilir. Bu konuda harmanlanacak yapılar içerisinde eski radyoloji raporları, ilişkili medikal görüntü çalışmaları ve elektronik hasta kayıtları bulunabilir.
Sanırım teknolojik gelişmeler ile ilgili çeşnilendirme yeterli sayılabilir. Daha önce de söylediğim gibi aldığınız PACS sistemi Açık Mimari desteklemiyorsa ve yıllar içerisinde 10 larca terra byte lık veriyi üretecekse ne yeni bir PACS sistemine geçmek kolay olacaktır ne de yeniliklere uygun bir altyapı sunmak kolay olacaktır. Yazımı okuyup hayıflanıyorsanız geçmiş olsun demekten başka bir şey gelmiyor elimden.
3.Eğilim 3: Kurumsal PACS ve Elektronik Hasta Kaydı – Electronic Patient Record ( EPR )
HL7 / DICOM gibi veri iletimi yapıları sayesinde PACS bölümlerdeki bilişim sistemleri ve HBYS ile entegre olabilir. Bu entegrasyon elektronik hasta kaydı – EPR adı verilen bir haberleşme platformu ve veri bütünlüğüne temel oluşturur. EPR sayesinde hasta ile ilgili interdisipliner bir çok veri tek elde toplnıp daha sağlıklı karar verilebilmesine olanak sağlanılır. PACS evrimi genelde medikal görüntüleme verisi ile RIS’in entegrasyonu üzerine yoğunlaşmış olsa da, hastaya ait tıbbi elektronik verilerin yaygınlaşması medikal görüntülerin tüm bu verilerle birleştirilmesi git gide gerekli hale geliyor. Bu entegrasyon hasta yönetimi ve farklı kaynaklardan gelen hasta verilerinin fonksiyonel birleştirilmesi kısmını daha düzgün hale getirir. Sistemin klinik verimliliğini en üst düzeye çıkartabilmek için bir çok pratisyen ve klinisyenden gelen benzeri istekler vardır ve olmalıdır bu isteklerin temelinde de PACS’e ait medikal görüntüler ile hastaya ait verilerin birleştirilebilmesi oturmaktadır.
Kurumsal PACS ile birlikte hasta basit bir tanımlayıcı ile ( hasta numarası veya nüfus bilgileri gibi ) ilgi odağı haline gelir ve hasta ile ilgili tüm epikriz verilerine anında ulaşılabilir. Kurumsal seviyede bir çok hastane vurguyu kurumsal anlamda entegre edilmiş kaynakların klinik operasyonlar sırasında paylaşılabilmesi konusuna yapmalıdır. Bunu başardığınız zaman her bölüm adına uzmanlaşmış radyoloji bölümü barındırmak gibi bir zorluk teleradyoloji benzeri yapılar ile yer değiştirmeye başlayacaktır. Tabi bunları söylerken alan uzmanlığı ve radyoloji konularına saygımızın olmaması değil de daha çok gidişatın ne yönde olacağı algılanmalıdır. Burada anlatılanlar felaket tellallığı veya üç beş satır okumuş dandik bilgisayar mühendisinin fetvaları değildir. X-Ray kaynaklı her görüntüyü deli gibi seven, diğer kaynakları da en azından elinin tersiyle itmeyen tıp mı bilgisayar mühendisliği mi sorgusunu mümkün mertebe ikisi de diyerek cevaplayan bir kişi olan yazarımız kimseyi rahatsız etmek istememektedir. Neyse nerde kalmıştık ? Bahsedilen dünyada EPR’ın içerisinde yer almaya başlayan medikal görüntülere ulaşmak, manipüle etmek gibi operasyonlar için her gün yeni bir görüntü arayüzü veya yeni bir araç öğrenmeye gerek olmayacaktır. Bu süreç medikal iyileştirme ve bakım süreçlerine çok olumlu yansıyacaktır.
Benzeri bir geliştirme aşamasında konvansiyonel veya eski tip diyebileceğimiz HBYS, RIS ve diğer Enformatik Sistemleri artık tek başlarına yeterli değildirler ama EPR bu yetersizliği ortadan kaldıracaktır. Şu andaki EPR’lerin çoğu tam anlamıyla etkili değildirler çünkü hastaya ait medikal görüntüleri barındırmazlar. EPR sayesinde hasta kaydı hasta ile birlikte hareket eder ve kurum içerisindeki bir çok farklı sistem tarafından kullanılabilir. Bu yüzden kurumsal PACS sisteminin kurumsal EPR sunucusuna doğrudan bağlantısı olmalı ve bu sayede sağlık hizmeti sağlayıcısının ihtiyaç duyduğu anda ve yerde medikal görüntülere ulaşmasına olanak verilmelidir. İleride bahsi geçen gibi EPR uygulamaları ana saplantı haline gelecek ve o günlerde bu günlüğün yazarı ben demiştim modeliyle etrafta caka satacaktır.
Whittick ve Gill tarafından olgunluk tabanlı bir arkaplan ortaya konulmuştur. Makalelerinde dijital görüntüler ve elektronik sağlık kayıtları arasında ( DI / EHR ) bağlantı kuracak bir altyapı ve yedi basamaklı bir yapı önermişlerdir. Basılı filmden farkllı DI /EHR yetkilendirilmesine kadar bir merdiven yapısı önermişlerdir. Bu yapıdaki basamaklar :
Filme / kağıda baskı;
Modalite bazlı veya CD’ye depolama;
Bölümlere bağlı PACS ve RIS;
Organizasyonel PACS / RIS;
Çoklu organizasyonlarca paylaşılan PACS;
Bölgesel olarak paylaşılan medikal görüntüler;
Yetkilendirilmiş DI / EHR.
Basamaklar yetkilendirmenin veya özel kurumun özelliğine göre değişecektir. Bahsi geçen makalede kurumların bulundukları basamaktan bir üste illa adım adım geçmek zorunda olmadıklarından bahsediliyor ki bu önemli bir bağımsızlık sağlar. Model farklı basamaklar sayesinde PACS’te olgunluk sağlamayı hedeflese de bütün basamaklar PACS olgunluğu ile veya hastanenin kurumsal yapılanmasıyla ilişkilendirilmeyebilir.
Yazı serimizin bu kısmı da sona eriyor, PMM – PACS Maturity Model’ini de açıklanması artık dördüncü yazıma kalıyor daha sonra bu modelin derecelendirilmesi için gereken sorulara odaklanacağız. Tünelin sonundaki ışık görünüyor, naklen yayın makale hazırlar gibi hissediyorum bazen kendimi :) Önceki yazımdan etkilenenler ve benimle irtibata geçenlere devam ettireceğimi ve arkasını getireceğimi söylemiştim bu berbat sıcaklarda onlara ithaf ediyorum bu kısmı.
Bir sonraki yazımda :
PMM – PACS Maturity Model konuları ele alınacak son olarak da PMM – PACS Maturity Model yapısı için hastanelere bir soru çizelgesi sunabilmeyi umuyorum…
No Responses to “PMM – PACS Maturity Model – PACS Olgunluk Modeli – III”
PMM - PACS Maturity Model - PACS Olgunluk Modeli - IV | www.keremcaliskan.com - [...] PACS Entegrasyonu, PACS Optimizasyonu ve PACS İnnovasyonu; [...]