Sadık Bir Gazi: Hacı İlbey - Beyaz Tarih
Adı tam olarak bilinmeyen Hacı İlbey’in ismi bazı kaynaklarda Hacı İlbeyi olarak geçse de bu adın bir unvan olduğu düşünülmektedir. Aslen Karesi kökenli olan Hacı İlbey'in köklü bir Türkmen ailesine mensup olduğu anlaşılmaktadır. Karesioğulları zamanında Dursun Bey’in veziri olduğu bilinen Hacı İlbey, Dursun Bey’e olan sadakati ile dikkat çekmektedir. Karesioğulları’nda Dursun Bey ile Yahşi Bey arasında yaşanan sürtüşmede her daim Dursun Bey’in yanında yer aldığı bilinmektedir.
Bir Beylikten Başka Bir Devlete
Dursun Bey ile Karesioğlullar'ının kuzey kolunu yöneten Hacı İlbey, Orhan Gazi döneminde Osmanlıların giderek büyümesi ve Balkanlar’da güçlenmesi üzerine Karesioğulları’nın Osmanlılara bağlanması fikrini savunan kişiler arasında yer aldı. Dursun Bey’e Osmanlılara bağlanılmasını fikri etrafındakiler tarafından telkin edilmeye başlanmıştı. Dursun Bey’de de bu fikir olgunlaştıktan sonra Orhan Gazi döneminde Karesioğulları’nın kuzey kolu Osmanlı hakimiyetine girdi. Yahşi Han yönetimindeki güney kolu ise bu fikre hiç sıcak bakmamaktaydı. Dursun Bey Osmanlı hakimiyetine girdikten sonra Yahşi Bey Osmanlı hakimiyetine karşı direnmesi üzerine bir müddet daha Karesioğulları ile Osmanlılar arasında mücadele yaşandı. Osmanlı hakimiyetine giren önemli emirlerinden olan Hacı İlbey’de Osmanlı Devleti içindeki yerini alarak artık Osmanlılara hizmet eden bir komutan olmuştu. Karesi sancakbeyliğine getirilen Şehzade Süleyman Paşa’nın emrine giren Hacı İlbey onun önemli komutanları arasında yer aldı. Hatırlanacağı üzere Osmanlı’nın ilk deniz gücünün temel kaynakları arasında Karesioğulları donanması yer almaktaydı. İşte bu donanmayı sevk ve idare eden komutanlardan olan Hacı İlbey, Şehzade Süleyman Paşa’yı Rumeli yakasına geçmeye teşvik edip lojistik destek sağladığı gibi Gelibolu ve Trakya’daki pek çok fetihte de önemli rol oynadı. Süleyman Paşa bir koldan ilerlerken diğer kollardan birinin başında da Hacı İlbey bulunmaktaydı. Gelibolu’nun kuzeydoğusuna yönelen Hacı İlbey Tekirdağ ilinin Şarköy kaza merkezi civarında eski bir kale olan Konurhisar’ı fethetti bu başarısının ardından Orhan Gazi tarafından buranın muhafızlığına atandı.
Rumeli Gazisi Bir Vezir
Fethettiği Konurhisar bölgesini kendine üs yapan Hacı İlbey buradan sevk ettiği askerleri sayesinde Malkara ve İpsala’nın fethinde önemli rol oynadı. Dimetoka, Hayrabolu ve Çorlu taraflarına sürekli akınlar düzenledi. Pek çok gazi ile birlikte Süleyman Paşa öncülüğünde ilerleyen sistematik fetih hareketinde önemli yararlıklar sağladı. Daha sonraki süreçte 1357 yılında Süleyman Paşa’nın ölümünün ardından Orhan Bey’in Bizans İmparatorluğu ile barış yapmasıyla beraber beliren gevşeme sürecinde gösterdiği stratejik hamlelerle Lala Şahin Paşa ve Evrenos Bey ile birlikte gerilemeyi önleyen beylerden biri de Hacı İlbey oldu.
Osmanlı tarihinde bir kırılma noktası olan Edirne’nin muhasarası sürecinde Meriç Nehri üzerinde çok ileri bir noktada bulunan Pythion’u (Burgos) fethetti. Bu başarısından dolayıdır ki burası sonraları İlbey Burgosu olarak anıldı. Bu muhitte güçlenen Hacı İlbey büyük önem taşıyan Dimetoka ve Edirne’yi sıkıştırmaya devam etti. 1359 yılında Dimetoka’yı fethederek Edirne’ye güneyden, deniz yoluyla Enez üzerinden gelebilecek yardım ihtimalini kesti. Sonrasında ise Sultan Murad Hüdavandigar, Lala Şahin Paşa ve Evrenos Bey’le birlikte Edirne’yi sıkıştırmayı devam etti. Osmanlı kuvvetlerinin sol koluna kumanda eden Hacı İlbey, emrindeki öncü kuvvetlerle Edirne üzerine yürüyerek şehrin teslim olmasını sağladı. Böylece Edirne’yi fetheden komutan olma şerefine nail oldu.
Haçlılar ve Hacı İlbey
XV. ve XVI. yüzyıl Osmanlı kroniklerinin verdiği bilgilere göre Hacı İlbey’in Edirne’nin fethini tetiklediği ve Haçlı akınlara karşı aktif rol aldığı yer almaktadır. 1361’de Edirne’nin fethi Osmanlılar’ın Rumeli’de çok daha rahat ilerlemesini sağladı. Bu durum Rumeli’de Osmanlı’ya karşı Sırplar öncülüğünde müttefik bir Haçlı ordusu oluşturarak Osmanlılar’dan Edirne’yi geri almak amacı ile Osmanlılara karşı harekete geçilmesine neden oldu. Osmanlı ordularının sol kolunun başında olan Hacı İlbey, Macar Kralı I. Layoş’un kumandasındaki müttefik Haçlı kuvvetleri ile 1364 (bazı kaynaklarda ise 1365) yılında karşı karşıya geldi ve müttefik Haçlı ordusunu bozguna uğrattı. Tarihe Sırpsındığı Savaşı olarak geçen bu zafer Osmanlı’nın Rumeli’deki ilerleyişinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu durum bazı kroniklerde; Hacı İlbey’in çok hızlı hareket eden Haçlı kuvvetlerine Çirmen civarında Meriç Nehri’ni geçmelerinden sonra yetişebildiği ve bir gece karanlıktan da faydalanarak Haçlı kuvvetlerine saldırdığı, büyük bir paniğe kapılan Haçlıların bozguna uğradığı ve çoğunun öldürüldüğü şeklinde geçmektedir. Bazı tarihçiler kroniklerde geçen bu bilginin batı kaynaklarında yer almasından hareketle gerçekliğine şüphe ile yaklaşmaktadır. Bu olayın 1371 Çirmen Savaşı ile karıştırıldığını ileri sürmektedirler. Osmanlı kaynakları ise Çirmen Savaşı’nda Hacı İlbey hakkında herhangi bir bilgi vermemektedir. Kesin ölüm tarihi bilinmeyen Hacı İlbey’in Sıpsındığı Savaşı’nı takip eden birkaç yıl içinde vefat ettiği muhtemel görülmektedir. Sadakati, azmi ve gayreti ile dikkat çeken ve Rumeli’nin fethinin önemli kahramanları arasında yer alan Hacı İlbey Osmanlı tarihinin efsanevi kişiliklerinden biri olarak tarihteki yerini almıştır.