YavruSu: Şimdiki çocuklar harika, peki ya oyuncaklar? - II
Posted by Evren at 11:28 PM
Pek güzel bir yazı dizisi olmuş bu! Bu arada şekilcilik herşeye sirayet etmiş durumda ne yazık ki. Örneğin diyelim ki çocuğunuzla birlikte oturup resim yapacaksınız. Önce anne (yada baba veya bakıcı) şöyle güzel bir ev, araba, ağaç, kelebek vs. çiziyor, sonra da çocuğuna dönüp "hadi bakalım, şimdi de sen çiz" diyor. Hoooop çocuğun bütün yaratıcılığı sıfırlanıyor. Çocuk direk kendisine model olarak verilen evin, arabanın, ağacın, kelebeğin bir kopyasını yapmaya çalışıyor. Eğer olur da farklı birşey çizmeye kalkarsa genelde "aaaa ama çocuğum ağaç more renkli olmaz ki, bak benim çizdiğime" türünden bir tepkiyle karşılaşıyor. Bu sürecin etkilerini daha sonra okullarda çok görüyoruz. Üniversite öğrencisi koca koca çocuklardan bir kitap ünitesi ödevi hazırlamalarını istiyorum diyelim ki, ilk sordukları soru "hocam elinizde örnek var mı?" Bir sonraki soru ise "hocam, kaç sayfa olacak ödev?" Hay, elinin körü!!!
Hmmm, şu zeka geliştirici oyuncaklar olayını bu şekilde düşünmemiştim hiç -ama onlarda beni rahatsız eden bir şey vardı, demek buymuş (annelik içgüdüsü?)
Bende bu tür oyuncaklar gerilim yaratıyor, gerçekten :)) İnsan ister istemez çocuğunun yeteneklerini ve zekasını sınamaya başlıyor otomatik olarak. Bence hiç eğlenceli de değiller, görv gibi... nerede kaldı yaratıcılık, eğlence? Neyse ki son zamanlarda artık çabuk kendime geliyorum ve herhangi bir oyuncakla nasıl oynamak istiyorsa öyle yapmasına izin veriyorum (çocuğunu tanıma/annelik tecrübesi).
Gerçekten, illa herşey şabonlarla mı yaşanmalı bu hayatta? Bir küpü üçgen delikli bir boşluktan atmanın yolu bulunamaz mı? Ya da dediğin gibi kırmızı renk illa kırmızı renkle mi eşleşmeli? Tahta bloklar illa üst üste mi konulmalı? Çınar onları birbirine vurarak müzik yapmaya, ses çıkarmaya çalışsa dünyanın sonu mudur bu? (bu apayrı bir konu, umarım blogumda yaziciim :) senin teşvikinle başladım Evren, hadi hayırlısı!)Senem'in dediği gibi, çocukların istedikleri şekilleri kağıtlara karalama özgürlükleri bile yok! Ne yazık! Bu bloglar gerçekten bu açıdan çok yararlı oluyor bana, hiç düşünmediğim şeyleri zorla kafama sokuyor. Sonra herkes benimle dalga geçiyor ama bu yüzden, o ayrı :)
Link verdiğin makaleyi de en kısa zamanda okuyacağım, vaktim kalmadı bugün için... ama masa üstüne kaydettim, gözümün önünde olsun diye :)
Oyuncak bebekler, peluş hayvanlar konusunda da sana katılıyorum. Çınar'ın bir tane bebeği var (yine muhalefet konusu olan), Aliş, karnına basınca öksürüyor. Hatta Çınar'ın ilk iletişim oyuncağı:
Anne: Aliş nasıl öksürüyor Çınar?
Çınar (8 aylık): öhö öhö öhö!
Çınar Aliş'e bayılıyor. Tabii 5-6 tane de peluş hayvanımız, kuklamız var. YavruSu'nun yaptığı gibi Çınar da onlara kocaman sarılıyor, ve sonra da bize yaptığı gibi burunlarını ısırıyor (tamamen sevgiden). Bu tür oyuncaklar çocukların kendilerini güvende hissetmelerini sağlıyormuş (bir yerde okudum ama nerdeydi hatırlamıyorum).
Çınar'la oynamayı en çok sevdiğimiz oyun saklambaç -artık kendisi de kapı arkalarına saklanıyor, kendisini bulmamızı bekliyor. Sonra yine nesne saklayıp bulmaca (bunu kendisi keşfetti, halıların altında, kutuların içine arabaları ve türlü ev aletlerini saklıyor, biz bulalım istiyor). Odasında, duvarındaki yapıştırmalara hikayeler uydurmaca (Çınar dinleyici, gülerek ve işaret ederek katılımcı), çamaşır sepetine çoraplarla basket atmaca, kapak eşleştirmece... bir de işte oyuncaklarla oynarken oyuncaklara hikayeler (mesela araba burdan yola çıkmış, gitmiş işten babayı almış, içine Çınar binmiş, ınnn ınnnn atta gitmişler, orda şunları bunları yapmışlar...) veya banyodan sonra vücut losyonunun üzerindeki resme hikayeler uyduruyorum, Çınar da zevkle dinliyor. İnsanın çok konuşan annesi olması da bu işe yarıyabiliyor demek ki. Ama çocuk benden fırsat bulup konuşamıyor da olabilir :D ya böyle yazınca pek yaratıcı gelmedi ama başka da bir şey oynamak istemiyor pek :)
Şimdilik bu kadar :) Ben de aslında senin ve diğer okuyucuların değişik/en sevgili oyunlarını merakla bekliyorum!
Evet dediğin çok doğru. Ben B.Ü.'ye gelene kadar kendimi resim konusunda inanılmaz kabiliyetsiz zannederdim, çöp adam bile çizemediğimi söyler dururdum. Sen hiç karşılaştın mı bilmiyorum ama yabancı bir resim hocası vardı, bizim de matematik bölümünde kafayı yemeyelim diye almamız zorunlu olan bir sürü seçmeli ders:) Herneyse, adamın öyle özel bir yaklaşımı da yoktu aslında; tek yaptığı şey tamamen özgür bırakmaktı, her konuda! Öyle şaheserler yaratmadım ama adam resmimi asmak isteyince ben bile inanamadım yaptıklarıma. İbret-i alem olsun diye anlatayım dedim. Bu arada boyama kitapları için de çeşitli eleştiriler var, sınırlama, yaratıcılık, vs. konusunda.
Öğrenciler için de, valla burda da durum aynı. Ama burda çoğu hoca zaten örnek koyuyor veya gösteriyor. Bak sen söyleyince aydım, sorup duruyordum, ya bu ülke nasıl bu kadar standart olabilir diye :D
ne deiğini anlamakla birlikte hem katılıyorum hem katılmıyorum sana. şöyle ki;
evet bazı oyuncaklar çocuğa özgür irade şansı vermiyor. ille onu oraya sokacaksın ve sonuçta bu sesi çıkaracaksın falan... ama yapılan çok ciddi araştırmalar var. erken yaştan itibaren motor, el, göz becerileri geliştirilen çocukların düşünme becerisinde belirgin artışlar sağlanıyor. en kötü oyuncak bile bence mesela çocuğun tvye hapsolmasından, ya da evde amaçsızca dolanmasından daha iyidir. kaldı ki çocuğun oyuncağı özgürce oynamasına izin verdiğin sürece sorun yok bence. bizim meşhur ititrme arabamız vardı mesela. şu sıralar yük taşımak için kullanılıyor ve ben "hayır bu itilir, eşya yüklenmez" demiyorum tabi ki.. çocuk zaman geçtikçe oyuncağı kendine göre işlevlendiriyorsa o dayatmalar çok da önemli değil diye düşünüyorum.
Hülya, aslında benim de son geldiğim nokta bu oldu. Serinin bu akşam yayınlamayı planladığım 3. yazısında (bu arada kaptırdım gidiyorum, 4'ü de kitaplarla ilgili hazırlıyorum :) neyse, "özgür oyundadır olay" dedim. Yani kesinlikle sana katılıyorum.
Ancak bu araştırmalar konusunda bazı şeyler söylemek istiyorum (senin süt yazına da pek yakında bulaşacağım, burdan duyarayım da:) Herneyse, içinde olduğum bir müessese olduğu için, rahatlıkla iddia ediyorum ki çoğusu fos. Şimdi burda (us'de) örneğin benim okuduğum üniversite devlet üniversitesi olmasına rağmen yıllık 18 bin - 30 bin arası bir harcırahı var. Ve bu sadece ders parası. Türkiye'den farklı olarak aileler değil de, çoğu öğrenci kendisi ya çalışıp ödüyor ya da belli şirketlerden araştırma için burs buluyorlar. Ve şirket değişkeninin belli olduğu bu denklemde hangi araştırmaların desteklendiğini tahmin etmek pek de zor olmuyor. Bir de bunlardan bağımsız olarak, araştırma yapan kişinin içinde bulunduğu paradigma var ki çoğu zaman hangi tarafa hizmet ettiği zaten belli. Örneğin, ben aksi yönde bir araştırma yapmak istediğimi hocama söylediğimde bana açık olarak destek bulamayacağımı, ama istersem tek başıma yapabileceğimi söyledi. Ben de malesef konumu değiştirdim, çünkü bu araştırma süreçleri hakikaten çok masraflı :(
Motor, el, göz becerilerinin gelişimi hakkında da şunları düşünüyorum. Üyeysen bilirsin, babycenter'dan haftalık bülten geliyor, "çocuğunuz bu hafta şunları şunları yapacaktır" diye (değilsen de başka kaynaklardan okumuşsundur mutlaka). Örneğin 3 aylıkken ellerini kavuşturacak diyor, bebiş ellerini kavuşturuyor; emekleyecek diyor, emekliyor; bir şeye uzanıp tutacak diyor, tutuyor, vs. Yani bu motor, el, göz becerileri olayı, çocuk bu oyuncaklarla oynasa da oynamasa da gelişiyor. Bu oyuncaklar sadece bunların vakitlice gelişip gelişmediğini veya hangi vakitte geliştiğini gösteriyor. Yani çocuğun kendi iç vakti gelmişse küpleri de üst üste koyar, renkleri de eşler. Bence sorun bu tarz oyuncakların ölçme-değerlendirme işlevinden çıkıp merkeze geçip abartılarak ebeveyn-çocuk ilişkisini etkilemesinde, ve dayatmalar sonucu çocuğun yaratıcılığını sınırlandırması riskinde. Kaldı ki ölçme-değerlendirmenin yarattığı negatif etkiler de cabası (bu arada bu konu da ayrı bir post yazısı olmayı hakediyor sanırım, özellikle de tr'nin eğitim sistemi düşünülünce :)
Sonuç olarak, senin dediğin yere geliyorum. Örneğin bizim YavruSu da, Başak'ın Çınar'ı gibi küpleri birbirine vurarak oynamayı seviyor, ama ben illa alıp o kübü kare delikten geçirmesi için zorlarsam, ya da benim çocuğum bunları yapamıyor diye paniklersem, o noktada problem çıkar. Zaten benim de bir önceki yazıda Barthes'dan örnek vererek bahsetmeye çalıştığım, oyuncağı, senin son cümlende olduğu gibi, "kendine göre işlevlendirebilmesi"; yani aslında çocuk bunu zaten yapacak da bizim onu aktivite adı altında sınırlandırmaya kalkmamamız.