Srebrenitsa Soykırımı'ndan kurtulduktan sonra kamplara yerleştirilen aileler, hâlâ geçici evlerde süren hayatları ve iş bulmak için verdikleri bitmek bilmez mücadele nedeniyle kendilerini unutulmuş hissediyorlar. Bu kampların olduğu köylerden birinde yaşayan Mehmedoviç, “Gel gör ki insanlar ve hükümetler geçmişi unutmaya meyillidir. Tıpkı, savaştan sonra bizi unuttukları gibi” diyor.
20 Şub 2020 07:14
Mujo Hrustanoviç 1997 yılında Bosna’daki Jezevac mülteci kampına nakledildiğinde, yalnızca birkaç ay kalacağını düşünmüştü. Hükümet ona böyle söylemişti. Ama yirmi yıldan fazla zaman geçmesine rağmen hâlâ aynı yerde.
75 yaşındaki adam, uluslararası kuruluşlar tarafından Tuzla kenti yakınlarında inşa edilen kamptaki 50 beyaz evden birinde eşi, oğlu, gelini ve iki torunuyla birlikte 30 metrekarelik bir daireyi paylaşıyor. Geçici bir çözüm olarak tasarlanan bu tür daireler, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’da yaşanan en büyük vahşet olan Srebrenica’daki soykırımdan kurtulan yüzlerce kişi için kalıcı evler haline geldi.
Hrustanoviç’in şu anda 25 yaşında olan ve yalnızca birkaç aylıkken ailesi Srebrenitsa’dan ayrılmak zorunda kalan oğlu Avdo “Bizi terk ettiler” diyor. “Bu insanlar tüm acılarını uluslararası toplumla paylaştılar ve karşılığında ne aldılar? Herkes ve her şey tarafından unutulmuş harap bir ev…”
11 Temmuz 1995 tarihinde, Bosnalı-Sırp general Ratko Mladiç komutasındaki silahlı güçler Bosna’nın doğusunda bulunan ve Müslümanların çoğunlukta olduğu Srebrenitsa’ya girdi. Askerlik çağındaki tüm erkekleri toplayıp katlettiler. Srebrenitsa’da 8 bin 100’den fazla kişinin öldürüldüğü tahmin ediliyor. Hrustanoviç’in kardeşleri de bunların arasındaydı.
Bosna’da 1992-95 yılları arasından süren savaş, ardında yaklaşık 100 bin ölü ve evlerinden sürülmüş 2 milyondan fazla insan bıraktı. BM mülteci ajansına göre, 2015’in sonunda ülke içinde hâlâ 98 bin 324 yerinden edilmiş insan vardı ve bunların 7 bini geçici barınaklar veya toplu sığınma evlerinde yaşıyordu.
Mujo Hrustanoviç (Fotoğraf: Alessio Mamo/Guardian)
Bosnalı mültecilere psikolojik destek sağlayan Kadın Gücü’nün yöneticisi olan Branka Antic-Stauber, “Bosnalı mültecilerin savaş esnasında harap olmuş köylerine geri dönmesi için hiçbir zaman net bir strateji uygulanmadı” diyor. “Kimi zaman, evleri yeniden inşa edildikten sonra bile, geri dönmekte zorlanıyorlardı. Hemen hemen hepsi Travma Sonrası Stres Bozukluğu’ndan (PTSD) şikayetçi. Burada birincil, sürmekte olan ve kronik travmalardan bahsediyoruz. Hâlâ ailelerinin kayıp üyelerini aramaya devam eden kadınlar var.”
Tuzla’dan yaklaşık 20 dakika uzaklıkta, 150’den fazla aileye ev sahipliği yapan Mihatoviçi Mülteci Köyü bulunuyor. Kendisi işsiz olan ve hasta annesiyle birlikte yaşayan 45 yaşındaki Mirsada Malkoceviç de dahil olmak üzere, neredeyse yarısı Srebrenitsa’dan gelmiş.
VERİLEN TÜM SÖZLER UNUTULDU
Guardian’a verdiği demeçte “Annemi buraya getirdim, çünkü yardıma ihtiyacı vardı.” diyor. “Başka bir mülteci barınağında yaşıyordu ve insana yakışan bir yaşamın tadını çıkarmadan, bir mülteci kampında ölmesinden korkuyorum. Şu anda sahip olduğu tek şey benim. Sırplar kocasını, üç çocuğunu ve üç kardeşini öldürdü.”
Malkoceviç’inki ortak bir hikaye. Yetkililerin bir ev ve yeniden normal bir hayata dönme sözü verdiği mülteci köyüne nakledilmeden önce, aylar boyunca çadır kamplarda ve spor salonlarında yaşadı.
“Mihatoviçi’ye geldiğimde, bize gerçek bir ev vereceklerini düşündüm” diyor. “25 yıl geçtikten sonra hâlâ buradayız. Annemin aylık yaklaşık 400 euroluk savaş tazminatıyla yaşayan beş kişilik bir aile…”
Köyde yalnızca 20 kişinin düzenli bir işi var. Bir fabrikada çalışan 30 yaşındaki Muhammed Mehmedoviç, “Ayda 240 euro kazanıyorum ve kendimi Mihatoviçi’deki şanslı birkaç kişiden biri olarak görüyorum. Gerçek şu ki, bu köylerde gençler için bir gelecek yok. Savaş yalnızca insanların hayatlarını yok etmedi, aynı zamanda bu kamplarda doğup büyüyen, ebeveynlerinin yaşadığı aynı travmalara hapsolmuş olan çocukları ve torunları da yok etti” diyor.
TRAVMA NESİLDEN NESLE AKTARILIYOR
Antic-Stauber bunu transjenerasyonel (nesilden nesle aktarılan) bir travma transferi biçiminde tanımlıyor. “Travma, ilk nesil travma mağdurlarından, hayatta kalanların ikinci ve daha sonraki nesillerine aktarılıyor” diyor. “Jezevac ve Mihatoviçi, şu anda, büyükanne ve dedelerinin taşındığı kamplarda doğan üçüncü nesil insanlara ev sahipliği yapıyor.”
Jezevac’a henüz bebekken taşınan Avdo Hrustanoviç, geçen yıl işletme okulunu bitirdi ve işsiz kaldı. Vaktinin büyük kısmını evde geçirirken, beş ve iki yaşlarındaki çocukları çamurlu sokaklarda oynuyor. Büyükbabaları Mujo’nun savaş tazminatı maaşıyla geçiniyorlar.
“Gazeteciler her yıl temmuz ayında soykırımın yıldönümü için Srebrenitsa’ya gidiyor; fakat kimse Jezevac’a gelip soykırımdan sağ kurtulanların şu anda nasıl yaşadıklarını görmüyor.”
Mehmedoviç, Mihatoviçi’deki hayatın arafta yaşamak gibi olduğunu söylüyor. “Bosnalı mültecilerin hayatları etrafındaki her şey geçici olarak planlandı. İkametgâhımız geçici; çünkü pasaportlarımız gibi her iki yılda bir yeniden belirleniyor. Sonsuza dek geçici bir durumda yaşıyoruz.”
Srebrenitsa’dan kurtulanlar artık Bosna’daki tek mülteciler değiller; Suriyeli ve Afgan göçmenler de Tuzla tren istasyonunda evsiz insanlar gibi yaşıyorlar. Boşnakların zihninde savaşla ilgili anılar hâlâ taze. Onların tamamı, bir insanın zorla evinden çıkarılmasının ne demek olduğunu çok iyi biliyorlar.
Mehmedoviç’in annesi Ayşa, “Geceleri ateşi yaktığımda, Tuzla sokaklarında uyuyan göçmenleri düşünüyorum” diyor. “Biliyorsunuz, uzun zaman önce biz Bosnalılara da aynısı olmuştu.”
Mehmedoviç, “Gel gör ki insanlar ve hükümetler geçmişi unutmaya meyillidir” diyor. “Tıpkı, savaştan sonra bizi unuttukları gibi…”
[1s 12d] Amerika Birleşik Devletleri’nde ırkçılık, Covid-19, toplumsal cinsiyet meselesi, gelecek seçimleri ve diğer önemli konuları Oakton Community College’da felsefe ve insan bilimleri alanındaki Prof. Peter Hudis ile konuştuk. Hudis, ABD'deki ırkçılık karşıtı eylemleri, devletin Covid-19 karşısında verdiği sınavı ve toplumsal değişimleri değerlendirdi ve "Bugün ABD'deki gençler açıkça sosyalizmi tartışıyor ve çoğu durumda onu bir yüzyıla yakın bir zamanda görülmeyen düzeyde kucaklıyorlar" dedi.
[5s 43d] ABD'li düşünür Noam Chomsky, İsrail-Filistin sorunu için "Tek devletli bir çözüm yok. Bu tam bir illüzyon. Bu aslında İsrail'i desteklemeye hizmet ediyor" diye konuştu.
[8s 27d] George Floyd'un ölümüne neden olmak suçlamasıyla gözaltına alınan 4 polisten 3'ü için 750 bin dolarlık kefalet bedeli konuldu.
[8s 39d] Minnesota'da polis şiddetiyle öldürülen siyah Amerikalı George Floyd'un cenaze töreninde nefessiz kaldığı süreye atfen, sevenleri 8 dakika 46 saniye saygı duruşunda bulundu.
[12s 42d] Londra'da korona virüsü önlemleri kapsamında siyahlara kesilen cezaların beyazlara göre iki kat fazla olması tepki çekti. Londra'daki siyah polislerin dernek başkanı Janet Hills, "Bu veriler, siyahsanız oransız hedef olmanın daima hayatınızın bir parçası olacağını gösteriyor" dedi.
[14s 41d] ABD'deki ırkçılık karşıtı protestolarda 16, 31 ve 45 yaşlarındaki üç siyah erkek arasında geçen duygusal konuşma viral oldu. Görüntülerde Curtis Hayes yağmaya karşı çıkıyor, "Yaptığımız şey işe yaramıyor. O 45 yaşında, öfkeli. Ben 31 yaşındayım, öfkeliyim. Sen 16 yaşındasın, öfkelisin. Daha iyi bir yol bulmalıyız" diyor.
[15s 45d] Almanya'nın Avrupa'dan Sorumlu Devlet Bakanı Michael Roth, Türkiye'ye Osman Kavala’yı serbest bırakma çağrısı yaptı. Roth, AİHM'in Kavala kararına uymayarak uluslararası yükümlülüklerini ihlal ettiği gerekçesiyle Türkiye’yi uyardı.
[16s 58d] George Floyd’un öldürülmesi sonrası ırkçılık karşıtı protestolara sahne olan ülkelerden Belçika'da, sömürgeci geçmişle ve kölelikle hesaplaşma çağrıları yükseliyor. Sömürgeci kralı 2. Leopold’ün heykellerinin kaldırılması için başlatılam imza kampanyasına 30 binden fazla kişi katıldı.
[17s 52d] George Floyd’un polis tarafından öldürülmesinin ardından başlayan protestolara karşı Ulusal Muhafızlar’ı sokağa süren ABD Başkanı Donald Trump’a eski asker ve bürokratlardan tepki yağıyor. Trump 'kötü yönetimini din aracılığıyla meşrulaştırmakla' suçlanıyor.
[18s 31d] Sussex Düşesi, Amerikalı oyuncu ve aktivist Meghan Markle, kendi mezun olduğu lisenin mezuniyet töreninde gençlere seslendi. Markle, ABD'deki ırkçılık konusunda "Size söylemek istediğim ilk şey, çok üzgün olduğum. Irkçılığın hâlâ var olduğu bir dünyada büyümek zorunda kaldığınız için çok üzgünüm" dedi.
[20s 8d] ABD'de beyaz bir polisin gözaltı sırasında boğazına bastırarak ölümüne yol açtığı George Floyd'un, cinayet sırasında korona pozitif olduğu ortaya çıktı. Resmi otopsi raporunda, Floyd'a ölümünden sonra yapılan korona testinin pozitif çıktığı ancak bu durumun ölümüyle bir ilgisi olmadığı belirtildi.
[20s 25d] ABD'nin ilk siyah başkanı Barack Obama, George Floyd cinayetinden sonra patlak veren protestoların bir 'fırsat' olduğunu söyledi. Obama, "Bu ülkenin protestolarla kurulduğunu unutmayın. Buna Amerikan Devrimi deniyor" dedi.