﻿ Aıjeren eje - TM HYZMAT BILMELI
Aıjeren eje segsenden geçen garryja, gurap barıan aıal bolsa-da aňy durudy. Eııäm onlarça ıyldyr, goıy gök reňkli, gadymy, ıarymlitrlik hytaı çäıneginiň gapagyny gasyn-gasyn guran eli bilen sypap oturyşyna, ıanyna gümür-ıamyr etnäge gelen obanyň aıallaryna geçen durmuşyndan gürrüň berip otyrdy.
— Wah, ballym, o döwürde görüşme küje, duşuşma küje. Bäşinji synpy gutaranymdan soň ejem meni mekdepden alyp galdy: “Şu alan ylymyňam besdir. Göze görünip başlan gyz maşgala öıünde otursa gelşikli bolar. Bukjaňy doldurmaga başla!” diıipdi.Ynha şeıdip menden kiçi gyz jigilerim çülperäk bolansoňlar gündiz ejeme kömekleşedim, agşamlaryna bolsa ıagyň çyrasyna keşde tikerdim. Kakam bilen menden uly iki sany erkek doganlarym gezekleşip çöle, dowara ıatymlyk gatnaıardylar. Olaryň iki hepdelik iıjek iımitlerini, geıjek egin-eşiklerini taıynlardyk. Anha, şeıdip nädip ulygyz bolup ıetişenimizi bilmän galypdyrys.
Günlerde bir gün ejem bilen uly gelnejemiň hyşy-wuşy edişip, meniň üçin gelip giden myhmanlar hakynda tötändenmi, ıa maňa eşitdiribräk gürrüň edip oturanlaryny eşitdim. Agşam kakam öıe gelende, ejem gündizki bolan wakanyň netijesini aıdanda, kakam: “Bolıar, sorap-idäp göreris” diıdi-de, otagyna girip gitdi.
Bir-iki hepde geçensoň, ejem bilen gelnejem meni ıanlaryna çagyryp, döwletli bir maslahatyň bardygyny aıtdylar. Ilki bilen ejem başlady:
— Gyzym, senem indi ulygyz bolup ıetişdiň, Allam ugruna edip bagtyň açylyp gidäıse, uly aladadan dynjak-da. Hawa neneň görıäň? — diıip, ejem maňa ıylgyryp seretdi.
Men ıüzümiň, gulaklarymyň ujuna, hat-da saçlarymyň ujuna çenli lowlap gyzıanyny duııan we muny bildirmejek bolup başymy aşak egıärin. Meniň ıaňy on ıedi ıaşym dolupdy, entekler durmuşa çykmak barada asla pikir hem edemokdym. Duıdansyz edilen teklibe nähili garajagymy bilmän keçäň gülüni dyrmap, dymyp oturdym. Dymyşyklygy gelnejem bozdy:
— Orazdurdy daıymyň ıekeje ogly bar, başga çagasam ıok, şäherde ussaçylyk edıär — araba ıasaıar. Hiç kemi ıok...Gelnejemiň mahabatly sözleri eşidilenok — meniň pikir-hyıalym başga ıerde: öıüňden mydamalyk kesekiň öıüne göçmeli, nätanyş adamlar bilen tanyşmaly we gatnaşmaly; ejem bilen jigilerim käwagt, aıda-ıylda bir görüşmeli...
— Onda näme, men olara geliberiň diıäıeıinmi?! — diıip, gelnejem meni hyıalymdan “oıardy” we meniň gözlerimden bir many okajak ıaly, aladaly seretdi. Men bolsa aljyrap:
— Aı... Ejem-kakam näme diıseler...Şolar razy bolsa...—diıip üzlem-saplam jogap berip goıberipdirin.
Aıjeren eje çaıyna güımenip otyrka, gelinleriň biri:
— Aıjeren eje, adamyňyz görmegeıdimi?
— Wah, koşejigim, men ony birje gezek gördüňmi diısene!—diıende, aıallr geňirgenip bir-birlerinň ıüzlerine seredişdiler. Muny aňan Aıjeren eje söhbetini dowam etdirdi—Şu günki ıaly ıadymda — 1941-nji ıylyň 22-nji iıuny, bazar günidi günortadan öň, yssy düşmänkä gelnalyjy geldi. Gaıynatam ıeke ogly bolanlygyndanmy ıa birinji toıy bolany üçinmi, onçasyny bilemok. Gepiň gysgasy şäherden hakyna tutma bir at goşulan gara paıtun iberipdir (ol döwürde bular ıaly maşyn bolçulygy ıokdy). Kürtämi şaňňyrdadyp, paıtunyň içine girdim, obadan birneme saılanan badymyza ıanymda oturan nätanyş gelin:
— Gelin, indi kürtäňi çykar-da arkaıyn otur, bizi görjek ıok, barjak ıerimize bir çäınäk içere salym bar — diıdi.
Men hem rugsat berilerine mähetdel, kürtämi çykaryp goltugyma goıdum — dünıäm giňäp gitdi. Paıtunyň derejeleri tuty bilen tutylansoň haısy ugura gidip barıanymyzdan habarym ıok, ıöne daşarda atly jigitleriň şadyıan sesleri bilen paıtundan bir-de öňe birde-de yza galıanlaryny duıup baıaryn. Gabat garşymda oturan on-on iki ıaşly gyzjagaz maňa ıüzlenip:
— Gelneje, seniň adyň näme? — diıip sorady.
— Aıjeren. Seniň adyň näme?
— Ogulsabyr. Bu bolsa, meniň ejem, Akgözel—diıip ıanynda oturan aıaly gňrkezdi.
Ynha, şeıdip paıtunda doganoglan gaıynekejim bilen tanyşdym. Gaıynekejim bilen baldyzym zol-zol paıtunyň äpişgesiniň gyzyl mahmal tutusyny çalaja syryp, daşarda bolup geçıän hadysalara tomaşa edip, arasynda hezil edip gülüşıärler; birdenem içlerini çekişip, äpişgeden ıüzlerini aıyrylıarlar. Elbetde jigitler atyň üstünde çapyp baryşlayna howply oıunlary eıän bolmäklary mümkin. Gaıynekejim:
— Aıjeren gelin, içiň gysmaz ıaly arasynda senem daşaryny jyklaı! İöne olaryň arasynda seniň Hudaıberdi-ňä tapmarsyň, ol saňa öıde garaşıar — diıip, köp manyly ıylgyrdy. Soň ıüwürjisini mahabatlap başlady —Meniň ıüwürjim ıaly yigidi dünıe gezseň tapmarsyň...
Akgözel öıe barıança her hili gürrüňler bilen güımäp gelşine gün günorta bolupdyr. Öıüň bosagasyna ıakynlamda, gaıynenem:
— Aıjerenjan, öıüňe ilki sag aıagyň bilen ätläp gir! —diıdi.
Şol günden başlap men gaıynymyň “Aıjerenjany” boldum—diıip, Aıjeren eje gözleriniň hanasyny dolduran gözıaşyny elıaglyjagazy bilen süpürdi-de, gürrüňini dowam etdirdi — “Amanmy keıigim aman-sagmy?— diıip, gaıynym iki elini eginlerime goıup görüşdi, soňra ol: “Bagtly boluň! Hudaıberdi janam senem Allatagala öz penasynda sakalsyn!”—diıip dileg etdi. Sag elimi una buladylar, çep elimi — ıaga. Öňümde bir çäınek çaı, kemput, toıyň palawyny goıdular. İanymdaky gelin-gyzlar hezil edişip iıişip otyrlar, men bolsa tolgunmakdan ıaňa ellrim titreıär, agzym gurap dodaklarym bir-birine ıelmeşip gidipdir, ölemen çaı içesim gelıär welin... Ahyrn “lalyň diline enesi düşüner” diıilişi ıaly, gelinleriň biri içine nabat atylan bir käse çaıy kürtäň aşagyndan elime tutdyrdy, bir kiçijek külçejigi bolsa dyzymyň üstünde goıdy. İarty käse çaıdan soň birneme özüme gelip başladym, külçäň gyrajygyndan çümmükläp iıip ony ıartylaberipdirin — şeıle tagamly ekeni, henizem agzymdan tagamy gidenok (şol külçä soň hiç haçan duşmadym). Galan ıarysyny utanjyma iıip bilmän, hemme kişi görsün diııän ıaly palawly okaraň gyrasynda goıdum.İeri, al-da kürtäň ıeňine oklap goıber-dä, kim görüp dur diısene — diıende, gelinler wakyrdaşyp gülüşdiler. Gelinler köşeşensoň, Aıjeren eje gürrüňini dowam etdirdi:
— Öıle boldy. Pyıadakazylar bir zatlar okaıarlar, men oaryň näme diııändiklerini aňşyramok, iň soňunda olaryň:
— Nika wekilçiligini kimge berdiňiz? — diıip soranlarynda, gelinleriň biri gulagyma çawuş çakyp: “Atagarry aga berdim diıäı” diııär, menem näme buıursalar ıerine ıetirip otyryn. Pyıadakazylar meniň razylygymy alyp çykyp gitdiler. Hemme zady aıdyşlary ıaly etdim, bu ıerde nika ters düşer ıaly hiç hili şübhe ıok diıdiler, aı boljagydyr-da — diıip, Aıjeren eje sowan çaıyndan owurtlady-da—Wagt diıilıän zat çalt geçıär ekeni—agşam düşdi, gije ıarym boldy, dostlary öılenıän ıigidi gelniniň ıanyna entegem getirenoklar... Şeıdip ilkinji nika gijämi baldyzym—Ogulsabyr bilen gaıynekejim—Akgözel bilen geçirmeli boldum... Uruşyň başlanyny ertesi eşitdik. Nika gyıylan badyna adamym Hudaıberdini harby komissariatyň wekili gyssagly çagyryş bilen alyp gidipdir. Gaıynatam komissaryň ıanyna girip, ıaňy öılenen ogluna iň bolmanda bir hepdejik puryja bermeklerini haıyş edipdir, diňlemändirlerem. Gaıynatam iş düzeler öıdüp, bir gije şäherde myhman ıerinde bolup ir bilen komissariata baranda, eııäm, gijäň bir wagty Hudaıberdini otla mündirip, fronta ugradypdyrlar... Bir hepdeden çagyryjy geldi, jigilerimi görüp, ejemi gören ıaly begendim. Kakam halwajyk iberipdir— diıdi-de, Aıjeren eje ıene gözlerine ıaş aılady.—Hudaıberdiň uruşa gitmänkä dostlary bilen düşen suraty bar ekeni: ıakaly köınekleriň ıaşlaryň durmuşyna ıaňy girip başlan döwri, oturgyçda otyr, saçlary syrylan, aıaklarynda amerikan botinkasy — kaşaň geıinmegi halaıan ekeni. Ynha, görseňiz, diıip, bukjasyna elini uzatdy. İaş geline edilıän hezzet-hormatlaryň hemmesini görüp, atam öıüme gaıdyp gitdim. Üç hepde gaıtarmalykdan soň ıene öz öıüme dolanyp baramda, ıoldaşymdan iki sany üçburç hat gelipdir. Gaıynlarym sowatsyzlykdanam däl-de, maňa hormat goıup, tä, men gelıänçäm hatlary açmandyrlar. Gaıynym:
— Aıjerenjan, hany Hudaıberdijan näme habar iberipdir?— diıip maňa ıüzlendi.
Men bolsa, kesekiň syryny açıan ıaly, çekinip-çekinip, hatlaryň epini ıazyp, howlukman, ıuwaş sesim bilen okap başladym: “Kaka, eje salawmaleıkim! Aıjeren salam, gurgunmysyň!?” Men özüme degişli ıerleri sesaplyk bilen böküp geçip, Hudaıberdiniň frontdaş ıoldaşlary barada, o taıynyň howasy barada, tanka garşy atylıan topy atmagy öwrenıändigini okap berıärdim. Soňra gaıyn ikimiz gijäniň ıarymyna çenli Hudaıberdä “düzme” ıazardyk. Her gezek hat alamyzda ilki men haty gözden geçirip, özüme degişliıerleri belläp, gaıynyma soňundan okap berıärdim, ol hem soň hatyň mazmunyny gaıynatama gürrüň berıärdi. Şeıdip-şeıdip Hudaıberdi bilen gaıybana ıaňy öwrenişip başladyk welin, ondan hat gelmesi kesidi oturyberdi... Ertekilerdäki, dessanlardaky aşyk-magşuklaryň düışünde bir-birlerine aşyk boluşlary ıaly men hem öz adamymy şeıle bir güıçli dugy bilen söıdüm, hat-da men onuň bilen birnäçe ıyldan bäri ysnyşykly ıaşap ıören ıaly boldum. Şu günlerem hyıalymda: hamala ol agşam işden gelıärmişin, elindäki sowgatlaryny maňa uzadyp, ıaňagymdan öpıärmişin, “Aıjerenjan, söıgülim, şu gün uzakly gün seni göresim gelip gitdi” diııärmişin, men hem derrew onuň öňünde basyrylgy duran çäınegi goııaryn-da, nahary gyzdyrmak üçin daş çykıaryn. Emma, eııäm ojagyň başynda gaıynym otyr, men bolsa ony adamymdan gabanıan...İaş gelinkäm mende bir täsin hadysalar bolup geçdi. Bir gezek goňşymyň gelniniň çagasy kyrk çiileden çykan badynda, gaıynym yrym üçin ol bäbejigi gujagyma goıdy. Haçan men bäbejigiň ıüzüne seredinimde ol Hudaıberdä meňzäp giden ıaly boldy. Şol bada yagyrnym, pilçelem çekdirip, agyryp başlady, ol agyr göwüslerimi gurşap aldy, biraz wagtdan göwüslerim birhili agralıan ıaly bolup, sallanyp başlady. Bäbejigi ejesine berdim-de göwüslerimi barlasam, süıt inipdir... Birdenem şeıle bir güıçli hyjuw geldi, göwsümiň ujundan süıt damyp, köınegimi ölledi. Bäbegiň ejesine ıalbarıan: “Men emdiräıeıind-ä!” diııän, gaınym bolsa ıakasyny tutup: “Toba estagfyrylla! Goıaweri, diiıäniň näme, saňa näme bolıar? ” diııär. Soň gaıynym ynanman göwüslerimi elläp görüp, “Hakykat, gudrat! Allajan bize-de perzent berjekdir, Biribar Hudaıberdijanyň sag-salamat frontdan gaıdyp gelmeginiň aladasyny edıändir” diıip, bilıänje dogasyny okap ıüzüne syldy. Şular ıaly hadysa ıene bir gezek boldy, onsoň gaıtalanmady. Hudaıberdijanam edil çaga doguryp biläıjek döwürlerim gelmedi...
Bütin ömrüme Hudaıberdijana garaşdym.Illeriňki gaıdyp geldi, meňki gelmedi. Ölüdigi-diriligi belli däl—dereksiz ıitenleriň arasynda. Men henizem garaşıan. Bütin ömrüme adamyma wepaly bolup, gaıynlaryma hyzmat eip geçdim. Olaram git diımediler, men hem gitjegem bolmadym. Toıa-ıasa gaıynym bilen bileje gatnadyk, iň ıakyn joram gaıynym boldy, ana, indi olaram ıok... Adamlaryň käbiri agşam düşüp başlanyndan darygyp başlaırlar, men bolsa tersine Günüň ıaşmagyna howlukıan, Gijäniň ıaryna çenli Hudaıberdijanyň suratyny, hatlaryny öňümde goıup, çaı içıärin, oňa “ogullary-gyzlary” barada, “agtyklary” barada gürrüň berıärin. Men aıdıan: “Hudaıberdijan, dünıede menden bagtly aıal ıokdur, sebäbi her agşam seniň bilen çaı başynda seniň bilen söhbet etmäge hiç kim päsgel berenok. Eger, İaradan ikimizi bileje çatan bolsa, nesibämizde bize ıene duşuşmak bardyr-da, belki” diııän, diıip, Aıjeren eje bir zatlary ıadyna salıan ıaly bir nokada seredip, uzak wagtlap dymyp oturdy, Aıjeren ejäni diňläp oturan aıallaryň hiçisinden ses-seda çykanok—barysynyň bogazlary dolup, gözlerine ıaş aılap, gepläp bilmän otyrdylar.
Aıjeren ejäniň ıogalanyna on-on iki ıyl geçdi. Entegem obadaş gelin-gyzlarynyň onuň näme üçin ıeke ıaşap öteninine düşünmeıänleri bar.
Reıting: 4.9/5 (10 baha berildi berildi)
Gaty gyzykly haladym yekelik hudaya yagsy
Hekayany biz bilen paylasanynyz ucin sag bolun yene garasyaryn sunun yaly gyzykly hekayalara yene bir gezek sag bolun
Uruş dowrüniň gelin-gyzlarynyň armanly geçeni gaty kop bolupdyr.häzirki parahat dowrümize ıüzde-müňde şükür edip dowrümiziň gadryny bilip ıaşalyň ıazanyňyz üçin sagboluň eliňize saglyk.!!!
Hekaıa mende uly täsir galdyrdy bu hekaıañ awtorynyñ kimdigini bilip bilermi eger münkin bolsa
Urush dowrunde köp yash gelinleriñ yanyoldashlary ursha gidip gelmändir.Shony bileñizokmy?Belki bolandyr diymäñiz näme???
Hekayada gürrüñ berilyan waka gaty yürek gyıyjy. Taze durmush guranymdanmy nämemi bu eser mende uly tasir galdyrdy. Ak yürek bilen wepaly hyzmat edip mashgalañ yoldashyñ söygüsini gazanyp bilmekligiñ uly abraylygyna dushundim. Köp sag boluñ!!!
Onat yazylypdyr. Galamyn yiti bolsun
Dogry hem dusnuki yazylypdyr Seyle halal gelin gyzlarmyza sag bolsun gelen ojogynda gossaja garramak her kime nesip etsin bu vakany kim yazanam bolsa sag bolsun isinde usdunlik yamanlyk yuxunu gormesin
Durmuşda bolaıjak zatlar. Bolan bolmagam ahmal. Bolandyram. Belki indi bir gaıtalanmasyn şular ıaly pajygaly wakalar. Awtora köp minnetdar, ıene-de gyzykly eserleriň üstüni ıetirip duruň! Sagboluň!