DARAHENİ (GENÇ)'DEN ZAZANA'YA UZANAN 25 ASIRLIK TARİHİ MİRAS | Gencin Sesi Gazetesi - Bingöl Genç Haberleri
01 Aralık 2014 - 15:34
Tarihi, M.Ö. 530’lu yıllara kadar dayanan Genç İlçesi’nin en eski adı, Pers Kralı I. Darius ( Dara ) ‘un Behistun Yazıtları’nda geçen Zazana’dır. Zazana adı; Behistun Yazıtları’nda, Fırat-Dicle arasında kalan ve akarsu kenarında kurulan ( bugünkü adıyla Murat Nehri ) şehir olarak geçmiştir. Bu tarihlerden itibaren önemli bir ekonomi merkezi haline gelen Zazana ( Daraheni ), iklim, coğrafi ve ticaret yollarının geçiş güzergâhı olması nedeniyle Pers Kralları’nın ilgisini çekmiştir. M.Ö. 530’lardan M.Ö. 340’lı yıllara kadar Zaza Halkı’nın yaşadığı bu bölge ( -ki bu tarihten günümüze kadar Zazalar için yaşam alanı olmuş ), Zazana adıyla kalmış ancak M.Ö. 340’larda Pers Kralı III.Darius (Dara) tarafından kızı için Kral Kızı Kalesi inşa edildikten sonraki dönemlerde, Kralın kendisi uzunca bir dönem bu kalede ( şehir ) yaşamış ve şehir Kralın adını, yani, Dara-Heni ismini almıştır. Günümüzde Dara –Heni’nin anlamını, Çeşme( Heni ) Ağacı( Dara ) olarak nitelendiren tarihçiler, büyük bir yanılgının içerisindedirler. Pers Kralları’nın yazıtlarında mevcut bulunan Zazana ve Zazaca terimler bizlere gösteriyor ki; Daraheni, ismini Pers Kralı ‘Dara’ ve bölgede var olan doğal kaynak sularının yoğunluğu nedeniyle heni ( çeşme ) ‘den almıştır. Yukarı da bahsi geçen yazıtlar, Zazalar ve Zazacanın milattan önceki yıllara dayandığının bir göstergesidir. Bu gibi yazıtlar ve tarihi kaynaklar, son yıllarda çığ gibi büyüyen Zaza Dil ve Kültür Mücadelesi’ne ışık tutmakta ve Halkımızın kendi kaderini tayin etme girişimlerinin en önemli unsuru haline gelmektedir. "Ölüm dörtlüğünde hapsedilsek bile, bir fecr vaktinde diriliş umuduyla yaşayacağız." Peki, varlığını tarihi kaynaklara, yani, milattan öncesinde ortaya çıkan yazıtlara kadar dayandıran atalarımız, neden 23 asır boyunca günümüze hiçbir kültürel miras bırakamamıştır? Evet, ne yazık ki bugün itibari ile baktığımızda son 23 asır boyunca Zaza Halkı ve Zazaca ile ilgili pek fazla kültürel kaynak bulunmamaktadır. Durumun bu şekilde sonuçlanmasının en önemli nedeni, Makedonya Kralı Büyük İskender’dir. Büyük İskender, Doğu seferi sırasında Erzin yakınlarında Pers Kralı III. Darius ( Dara )’u mağlup ederek, doğuya, yani Zazana Toprakları’na büyük ölçekte seferler düzenlemiştir. Bu seferler sırasında bölge istilâ edilerek, Zazana Toprakları’ndaki bütün şehirler ateşe verilmiş ve kütüphaneler yakılmıştır. Şehirlerdeki kütüphanelerin yakılması, yüzyıllarca süre gelen Zazaca eserlerin tahrip olmasına ve Zaza Kültürü’nün günümüze kadar gelmesine engel olmuştur. Zazana Toprakları’nın merkezi ve III. Darius’un yaşadığı şehir olan Daraheni ( Zazana ) ‘nin istilâ edilmesi sonucunda kültürel zenginlikler yok olmuş ve bu yok oluş, 23 asır boyunca geçen kültür kıtlığının en önemli nedeni olmuştur. Tabii ki bu yok oluşun tek nedenini Büyük İskender ve askerlerine bağlayamayız. Tarıma elverişli topraklarımız her dönem büyük İmparatorlukların gözde sömürü alanı olmuştur. Moğollar, Hititler, Selçuklular, Osmanlılar vb. daha birçok İmparatorluğun istilâları görülmektedir. Büyük İskender, III. Darius’un şehri olan Daraheni ( Zazana )’yi yaktıktan sonra Mezopotamya Bölgesi’ne yönelmiş ve bu sefer sırasında günümüz adıyla Genç ( Daraheni)- Diyarbakır arasında kalan Bırkleyn Mağarası’nda askerlerini konuçlandırarak, bir müddet zorunlu olarak bu bölgede kalmıştır.
Asırlar boyu bölgenin merkezi olan Genç İlçemizin tarihi geçmişinin milattan önceye dayanması, akâbinde 1071 Malazgirt ve 1514 Çaldıran Savaşı sonrasında Selçuklu Türkleri ve Osmanlı İmparatorluğu’nun gözde şehirlerinden ( istilâlardan sonra iskân politikasıyla Türkleştirme çalışmaları sonucu ) olması, bu kanıyı doğrulamaktadır. – Bölgenin önemli merkezlerinden olan Genç, nasıl oldu da Cumhuriyet tarihinde bu özelliğini kaybetti? Yüzyıllarca bölgenin önemli merkezlerinden olan Genç, Cumhuriyet tarihinin ilk yıllarında sancakların il haline dönüştürülmesi sonucu Elazığ iline bağlanmıştır. 1925 Şeyh Sait İsyanı’nda aktif rol üstlenen şehrimizin, bu tarihlerde isyanın en şiddetli geçtiği şehir olması vesilesiyle 1936 yılında il olma özelliğini Çapakçur’a kaptırarak, adeta siyasi erkin kurbanı olarak cezalandırılmıştır. “Ölmek için sıraya dizilip, koşar adım namlu önlerine atılan bir topluluğa rastlarsanız eğer, bilin ki; o topluluğun davası Hakk'tandır…!” “Bir Halkın dili, o Hallkın namusu olduğu gibi kültürü de yaşam kaynağıdır.” Kendi kültüründen yoksun bir Halkın yok olmaması içten bile değildir. Bugün kendi dil ve kültür mirasımızı bırakıp, farklı etnik yapıların dil ve kültürlerini sahiplenmemiz, Zaza Halkı’nın yok olacağının bir göstergesidir. Ey şanlı tarihe sahip yiğit soydaşlarım ! “Gelin bir olalım, birlik içinde dirlik kalalım.” Sevgili Soydaşlarım ve Can Yoldaşlarım; 1925 ve 1937 yıllarında, zalim rejimlere karşı, atalarımız tarafından onurlu direnişlerin ve dirilişlerin simgesi haline gelmiş bir Halkın neferleriyiz. Günümüz koşullarında benlik mücadelesi veren Halkların, silahsız bir mücadele ile Halkların kendi kaderlerini tayin etme hakkı ilkesini kullanarak, Uluslar arası sistemden aldıkları yardımlar doğrultusunda öz benlikleri( Dil ve Kültür ) ve kimlik mücadelelerini kazanmaktadırlar. Bu mücadelenin neferleri olan bizler, Zaza Halk Mücadelesi’ni silahsız bir dirilişin örneği olarak, Anadolu Toprakları’nda yaşayan hiçbir etnik yapıyı ötekileştirmeden, Halkların Kardeşliği İlkesi’ne bağlı kalarak sürdürmeliyiz. Var olan bu diriliş mücadelesi, gelecek nesillerimize kendi öz benlik mirasımızı bırakma gayretidir ve bu gayretimiz, onurlu mücadelemiz zafere ulaşıncaya kadar sürecektir. Geçmiş dönemlerde de belirttiğim 7 maddelik yol haritasına bazı eklemeler yaparak, siz değerli soydaşlarıma sunuyorum; -BİR: Zazana Bölgesinde yaşayan tüm soydaşların birlikte hareket edip, varolan zulme ve asimilasyon çalışmlarına karşı Anayasal Eylem Halklarını kullanarak pratiğe geçmeleri ( silahsız eylem hakkı ).
-İKİ: Zazana Bölge Halkı’nın kendi öz kimlik, dil ve kültür mücadelesi çerçevesinde Anayasal bir Hak olan Siyasi etkinliğe girerek Zaza Halk Partisi ( ZHP ) adı altında örgütlenmeleri
-ÜÇ: Yine aynı şekilde Anayasal bir hak olan dernekleşme süreci içerisinde, Zazana Bölgesi’ni temsilen kurulan dernek ve bu gibi aktif faaliyet gösteren örgütlere maddi ve manevi katılım göstermeleri ( Zazana-Der, Zazadil-Der, Zaza-Der ) ve bu yapılar çatısı altında geleneksel olarak gerçekleşen toplumsal hareketliliklere katılım süreci
-DÖRT: Zazana Bölgesi’ndeki mevcut tüm illerimizin kendi aralarındaki ekonomik, kültürel ve siyasi ilişkilerini güçlendirmeleri ve I.Darius zamanındaki Behistun Yazıtları’nda adı geçen –ki III. Darius ( Dara ) tarafından kızı için yaptırılan ve Dara’nın yaşadığı Kral Kızı Kalesi’nin bulunduğu Genç ( Daraheni – Zazana ) şehrine ilgi ve alakanın yoğunlaştırılması
-BEŞ: Zazana Bölgesi’ndeki tüm illerde, gelecek nesillerimiz adına Zaza Dil ve Kültür Eğitimi verebilecek özel okulların açılması -ALTI: Zazana Bölgesi’nden ekonomik ve siyasi sebeplerle yurt dışında yaşamak zorunda bırakılan soydaşlarımızla ilişki kurulması ve dünya kamuoyunun bu zulme ve asimilasyon çalışmalarına karşı bilinçlendirilmesi
-YEDİ: Zazana Bölgesi’nde yaşayan soydaşlarımızın kişi, hak ve özgürlükleri için Anayasal tüm güvencelerin kullanılması ve bu güvenceleri elde etmek için verilecek mücadele gereği Hukuk Büroları’nın açılması öncelikli görevlerimizdir.
Zaza Halk Mücadelesi’nin en önemli sorunlarından biri de kaynak teminidir. Bugün var olan ekonomik sorunlara geniş bir perspektiften baktığımızda davamızın samimiyetini göstermektedir çünkü ekonomik sıkıntılar içinde kaynak temini yapamayan Halkların diriliş mücadelesi, farklı yapılardan ( dış mihrak ) bağımsız, onurlu bir dirilişin benlik mücadelesidir. Zaza Dil ve Kültürü için bilimsel uğraş vermek, maddi açıdan gelecek temin etmek değil, manevi bilinci sağlayarak gelecek nesilleri uyandırmaktır…! Zaza Halkı’nın onurlu mücadelesi için canlarını ortaya koyan Şeyh Said, Seyyid Rıza ve Ebubekir Pamukçu’yu rahmetle anıyor –ki kalanların göstermiş olduğu mücadele azmini de yürekten kutluyorum…
( Zaza Mesûd’i Khân-i )