Genetik Yakınlık (İlişki) Katsayısı Nedir? Ensest Yasaları ile İlgisi Nedir? - Evrim Ağacı
Akrabaların Yüzlerini Birbirine Ne Kadar Benzer?
İlişki katsayısı (ya da genetik yakınlık katsayısı), aynı türe ait iki bireyin biyolojik yakınlık miktarını belirten bir sayıdır. İlk olarak 1922 yılında Sewall Wright tarafından geliştirilen bu katsayı, aslen akrabalar arası ensest çiftleşmeye yönelik çalışmalara dayanmaktadır.
Bilindiği üzere, yakın akrabalar arası çiftleşme sonucu doğan yavrularda nadir genetik hastalıkların ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olmaktadır. Bunun sebebi, birçok nadir genetik hastalığın çekinik genler üzerinde taşınıyor olmasıdır. Bu çekinik genlerin geniş bir popülasyonda bir araya gelerek hastalığı üretme ihtimali oldukça düşüktür. Ancak küçük ve birbiriyle yakınen akraba olan bir grup, kendi arasında çiftleştiğinde, bu akrabaların atalarından miras aldıkları ve çekinik genler üzerinde taşınan hastalıkların yavrularda bir araya gelme ihtimali çok ciddi miktarda artmaktadır. Bu nedenle, tür içi bireyler arası akrabalık katsayısını bilmek önem kazanmaktadır.
Basitçe, ilişki katsayısı %0 (veya 0) ila %100 (ya da 1) arasında değişen bir orandır. Akrabalar arası yakınlık arttıkça, bu oran da giderek %100'e (ya da 1'e) yakınsar. Benzer şekilde, daha uzak akrabalar arasındaki ilişki %0'a (ya da 0'a) yakındır. Bu durumda, karşımıza akrabalık ilişkileri ile genetik yakınlık katsayısını ilişkilendiren şöyle bir tablo çıkmaktadır:
Tek yumurta ikizleri (klonlar): %100
Ebeveyn ile yavru: %50
Öz kardeşler: %50
3/4 kardeş (kardeş-kuzenler): %37.5
Dede/nine ile torun: %25
Üvey kardeşler: %25
Amca/Dayı/Hala/Teyze ile Yeğen: %25
Çifte Kuzenler: %25
Büyük dede/nine ile torunun torunu: %12.5
Birinci Derece Kuzen: %12.5
İkinci Derece Kuzen: %3.13
Üçüncü Derece Kuzen: %0.78
Dördündü Derece Kuzen: %0.20
Akrabalık ilişkisini bu şekilde sayısal olarak ifade edebiliyor olmak, hukuki bazı sonuçlara da sahiptir. Bunların başında, yasal olan ensest ilişki derecesinin belirlenmesi gelmektedir.
Birçok ülkede kuzenlerin evlenmesi ve çocuk sahibi olması yasak değildir. Ancak kardeşlerin, ebeveynler ile yavruların, vb. yakın akrabaların evlenmesi ve çocuk sahibi olması ensest olarak değerlendirilir ve yasaktır. Dolayısıyla hukuki olarak yasal olan birliktelikler ile olmayanlar arasına bir çizgi çekilmesi gerekmektedir. Birçok ülkede ensest, genetik yakınlık derecesi %25'in üzerine çıktığında başlar.
Genetik Akrabalık İlişkisine Yüzler Üzerinden Bakış
Genetik yakınlığı görmenin en etkili yolu genlere bakmak olsa da, genlere erişimimizin çok daha düşük olduğu zamanlarda fiziksel özellikler belirleyici rol oynamaktaydı.
Bu durumda şu sorulabilir: Genetik olarak akrabaların yüzleri birbirine ne kadar benziyor? Yüzlerimizi kodlayan genleri ve bu genlerin çevre tarafından etkilenmesiyle oluşan fiziksel görüntümüzü, yakın akrabalarımızla ne düzeyde paylaşıyoruz?
Fotoğrafçı Ulric Collete, yaptığı çalışmada akrabaların yüzlerinin yarılarını tek bir yüzde birleştirerek bunu bizlere gösteriyor. Hangi akrabalar birbirlerine ne kadar benziyor, aşağıdaki fotoğraflarda görebilirsiniz:
Büyükanneler ve Kız Torunları
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 17:35:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2232
Genetik Sanat Yüz