İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ AÇISINDAN DEPREM NEDİR?
Bu ay sizler ile gündemimizde kendini unutturmayan hatta şu aralar kendini devamlı hatırlatan ‘’Deprem’’ konusunu işleyeceğiz. Son zamanlarda yurdumuzun farklı bölgelerinden sık sık deprem haberleri alıyoruz. Yıkımlı olan depremlerin yanı sıra şiddeti daha az depremler de dalga dalga geliyor. Hepimizin aklına ‘’Büyük İstanbul Depremi’’ kapıda mı? sorusu geliyordur. Felaket senaryoları konusunda yaratıcılığımız toplumsal bir panik atak nöbeti gibi hayatımızı kontrol altına almış durumda. Farklı deprembilimciler ortak bir paydada birleşemiyor. Yaşadığımız tam bir kaos…
Bütün bu majör bunalım ortamımızda bizleri keskince uyarıp kendimize getiren bir gerçek var; İnsanlarımız ölüyor. Çarpık kentleşme, güvensiz yapılar, bilinç yoksunluğu, afet bilinci zafiyetleri, vs.vs. Size nedenleri saymakla bitiremeyiz ama önemli olan sonuçtur. Bizler İş Güvenliği Profesyonelleri olarak sizleri hayatta kaldığınız sonuçlara ulaştırmakla yükümlüyüz. Peki nedir İş Sağlığı ve Güvenliği açısından ‘’Deprem’’? Gelin sorularımızın cevaplarını hep birlikte arayalım…
İŞLETMELERDE DEPREM AÇISINDAN ALINACAKİŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ
1-) Tesis Güvenliği
Öncelikle yapılması gerekenler arasında işletmenin tesis güvenliğini sağlamak en önemli adımdır. Bu etapta ilk aklımıza gelen binanın veya tümleşik yapının depreme dayanıklı olup olmadığının araştırılması olmalıdır. Tespit, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlarca yapılmaktadır. Yapıdan alınan tahribatlı veya tahribatsız numunelerin laboratuvar ortamında dayanıklılık testleri yapılır. Laboratuvar ortamında elde edilen veriler ile yapının statik analizleri hesaplanarak depreme dayanıklılığı belirlenir. Diyelim ki işletme depreme dayanıklılık açısından elverişsiz sonuçlar aldı. Bu durumda işveren riskli tespit edilen yapının güçlendirilmesi veya yenilenmesi sürecini değerlendirmek ve bir karar vermek durumundadır. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirme Raporunda tesis güvenliği konusuna ayrıntılı olarak yer verilmelidir.
2-) Acil Durum Hareket Tarzının Belirlenmesi
Önceden makalelerimizde yer verdiğimiz Acil Eylem Planları içeriğinde deprem önemli bir yer teşkil etmektedir. Acil durum tatbikatlarının hayata geçirilmesi ile acil durum ekipleri yapılandırılır ve deprem öncesi deprem anı ve deprem sonrasında neler yapılması gerektiği konusunda özel olarak eğitilirler. Aynı zamanda işverenler çalışanlar ve işletmedeki tüm bağımsız birimler deprem konusunda bilgilendirilmeli ve acil durum yapılanması açısından organize olmalıdırlar. Acil durum ekipleri görevlerini entegre bir biçimde yapabilecek şekilde yetkin olmalıdır. Acil durum kaçış yönü levhaları hem ışıklı hem fosforlu olarak işyerine yerleştirilmelidir ki güç kesilmesi durumunda da çalışanlar doğru yönlenebilsin. Acil durum tatbikatları bünyesinde yapılan deprem tatbikatları sık aralıklar ile tekrarlanmalıdır. Acil durum hareket tarzı ancak uygulamalı eğitimler ile refleks haline gelebilir.
3-) İşletme İç Mekan Tedbirleri
İşletmeler işkoluna göre farklı planlamalara sahiptir. Bazı işletmelerde depolar, iş makinesi alanları, arşivler, ofis bölümleri, üretim sahaları, montaj alanları, laboratuvarlar, yemekhaneler, gezer vinç alanları, istifleme alanları, mal giriş sahaları, revirler, eğitim salonları gibi birçok değişik birim bulunabilir. Önemli olan hem risk raporunda hem de acil eylem planında tüm birimlerin deprem konusunda ayrı ayrı ele alınmasıdır. Her işletmedeki genel tehlikelere örnek vermek gerekirse sarsıntı sırasında en büyük tehlike olarak sabitlenmemiş, desteklenmemiş, takviye edilmemiş veya başka bir şekilde emniyete alınmamış yapısal olmayan eşyaları sayabiliriz. Bu tip dolap, depolama rafı veya devrilebilecek mobilyalar depremde güvenlik tehlikesi yaratır ve çok ciddi mal kaybına ve yaralanmalara neden olabilir. Üretim ekipmanları da tehlike yaratmaktadır. Tasarım ve inşaat sırasında deprem tehlikesi daima göz önüne alınmalıdır. Mekanlar projelendirilirken üretim sirkülasyonunun, tesisat ve makinaların güvenli yerleşimlerinin, uygun ve ekstra tehlike yaratmayacak ekipman seçiminin önemi büyüktür. Su, hava, kimyasal madde vb. hatlar sabitlenerek güvenliği sağlanmalıdır. Serbest kalmış dökülmüş veya saçılmış kimyasallar çalışanlara zarar verebilir. Elektrik kablo hatları ve kanalları deprem anında göçük oluştuğunda tehlike yaratır. Sarsıntıya duyarlı güç kesiciler ile elektrik tesisatı tehlikesi devre dışı bırakılabilir. Olası gaz kaçakları veya elektriksel kısa devrelerden kaynaklanan yangınlar depremle ilgili en yaygın bina tehlikesidir. Yangın ekipmanları periyodik muayeneleri düzenli yapılmalıdır. Yangın tüpleri ve hidrant dolapları her koşulda çalışır durumda olmalıdırlar. Acil durum çıkışları, acil kaçış merdivenleri ve yollarında asla engel bulunmamasına dikkat edilmelidir. Acil durum kaçış yönü levhaları hem ışıklı hem fosforlu olarak işletmeye yerleştirilmelidir.
DEPREM ANINDA NASIL DAVRANMAK GEREKİR?
Doğru hareket tarzı her acil durumda olduğu gibi deprem sırasında da hayat kurtarır. Göçük altında kalma ihtimalimiz halinde bile davranışlarımız bizi hayatta tutabilir. Aşağıda belirttiğimiz yöntemler olası bir yıkıcı depremde kullanabileceğimiz hap bilgiler mahiyetindedir.
1-) Sarsıntı başladığında pencerelerden uzak kalmaya çalışın çünkü sarsıntının şiddeti nedeni ile camlarda kırılma hatta patlama olabilir.
2-) Sivil savunma uzmanları deprem anında ‘’Çök- Tutun- Kapan’’ yöntemi ile güvenli bir alanda cenin pozisyonuna geçerek hacim olarak ufalmamızı önerirler. Bahsettiğimiz güvenli alandan kastımız güvenli üçgen alanının oluşabileceği yerlerdir. Bu alan bir masa altı veya üzerimize paralel olarak çökebilecek bir yapı değildir. Güvenli üçgen alanı kapandığımızda bizden yüksek kalan, sağlam dikmeleri olan, üzerine yıkım olduğunda düşenleri bize çarpmadan karşılayabilecek yapıda, duvara ve yere sabitlenmiş eşyalar sayesinde oluşur. Bu alanda kalmamız ve hacimce ufalmamız hayati darbe almamızı önleyecektir.
3-) Kapı kasalarının altında durmayın. Büyüklerimizde kapı kasalarının altında korunaklı olacağımız inancı vardır ama bu yanlıştır. Sarsıntı anında kasa ya öne yada arkaya doğru yıkılır ve üzerindeki beton doğrudan darbe almamızı sağlar.
4-) Deprem anında hiçbir zaman merdivenlere yönelmeyin. Merdivenler binadan farklı bir frekans aralığına sahiptir ve binadan bağımsız olarak sarsılırlar. Merdivenler ve binanın geri kalanı devamlı olarak birbirlerine çarparlar, ta ki merdivenlerin yıkılışı gerçekleşene kadar. Merdivenlere gittiğiniz takdirde o esnada yıkım olursa hayati yaralanmalar yaşayabilirsiniz. Bina yıkılmasa dahi, merdivenlerden uzak durun. Merdivenler binanın hasar görmesi en muhtemel kısmıdır. Depremde yıkılmamış olsalar da merdivenler kaçmaya çalışan insanların aşırı yüklenmesi ile çökebilir. Binanın geri kalan kısmı zarar görmemiş olabilir ama merdivenler her zaman güvenlik açısından kontrolden geçirilmelidir.
5-) Deprem esnasında asansörlere binmeyin. Asansördeyken depreme yakalanırsanız kurtaran sistemi sayesinde en yakın katta asansör duracaktır. Asansörden çıkın ve güvenli bir alana yönlenin.
6-) Her zaman daha küçük mekanlar büyüklerine göre daha güvenlidir. Konstrüksiyon olarak küçük mekanlar en son yıkılır çünkü daha dirençlidirler. Mutfak, banyo, tuvalet gibi alanlar büyük çalışma alanlarına göre daha güvenlidir. Bu mekanlarda su kaynağına yakın olursunuz ve çamaşır makinesi mini buzdolabı bulaşık makinesi gibi beyaz eşyaların yanında güvenli üçgen alanı oluşması daha muhtemeldir.
7-) Forklift gibi iletim araçlarının içindeyseniz yerinizde kalmanızda fayda var. Bu tip araçların kabinleri metal dirençli bir kapsül gibidir. Hayati darbe almanızı engeller.
8-) Depolama alanlarındaki raflar hem duvara hem de yere sabitlenmiştir ve raflarda boydan boya çapraz deprem gergileri bulunur. Yalnız buradaki tehlike raflarda koruma kayıtları yoksa ortaya çıkar. İstiflenen eşyalar üzerinize düşebilir ama bu sistemlerin yan kısımları güvenlidir çünkü her rafta çapraz kayıtlar bulunur. Yan taraflarında kapanarak daha güvenli bir alanda kalırsınız.
9-) Deprem sona erdikten hemen sonra binayı tahliye etmeye çalışmayın Öncelikle acil durum ekipleri tarafından hasar tespiti yapılmasını bekleyin. Ana depremde zarar görmüş bina ardından gelen artçı depremler ile de yıkılabilir. Bir süre güvenli bir alanda beklemeniz yararınıza olacaktır.
10-) Diyelim ki göçük altında kaldınız Yapacağınız en önemli şey sakin kalmaya çalışmaktır. Oksijeninizi idareli kullanmanız gerekebilir. Panik halinde daha sık nefes alırız ve kalp atışlarımız hızlanır. Sakinleşmeye çalışmak ve gücümüzü kurtarma ekiplerinin gelmesine saklamak daha uzun dayanmamızı sağlar.
11-) Eğer beden kısmınızdan darbe aldıysanız iç kanama geçirme ihtimaliniz vardır. Bu durumda su kaynağına yakın olsanız bile su içmemeye çalışın çünkü su içmek iç kanama ile beraber iç organlarda göllenmeye sebep olabilir.
12-) Araçla devamlı gezdiğiniz bir işiniz varsa ve depreme yolda yakalanırsanız sakın aracın altına girmeyin veya aracın içinde kalmayın. Üzerinize yıkılabilecek bir yapı, bir direk veya bir üst yol ezilmenizi sağlayabilir. Burada da güvenli üçgen alanı mantığını yürütün ve aracın yanında cenin pozisyonunda konumlanın.
13-) Deprem bittikten ve tehlikenin geçtiğinden emin olunduğunda acil durum tahliye ekipleri tarafından binadan çıkışınız sağlanacaktır. Acil toplanma alanına sevk edilirsiniz ve burada sayım yapılır. Herkesin çıktığından emin olunduğunda işletme prosedürleri çerçevesinde hareket edilir. İlkyardım ekibi gerekli tıbbi müdahaleleri yapar ve sağlık sunucuları ile iletişime geçilir. Binanızın sağlamlığından emin olunmadan geri çalışmaya dönülmemelidir.
Deprem bir doğal afettir ve ne zaman olacağını önceden bilmemiz mümkün değildir. Çalışma hayatımız günümüzün büyük bir bölümünü kapladığı için depreme çalışırken yakalanmamız yüksek bir olasılıktır. Önemli olan en kötü senaryoda bile hayatta kalabileceğimiz önlemleri alabilmektir. Bir işletmede iş sağlığı ve güvenliği faaliyetleri sağlıklı bir biçimde ilerliyorsa emin olun ki gerekli önlemler alınmıştır. Eğitimler tatbikatlar ve acil eylem planlamaları sayesinde çalışanların bilinçlendirilmesi ve organize olması çok şeyi değiştirecektir. Bu bilinç sadece iş hayatımızda değil, tüm yaşamımızda kullanmamız gereken bir kültürdür. Unutmayalım ki, en erken uyarı sistemi belleğimizdir.