Anadolu Selçuklu Mimarisi Yapı Envateri Projesi - Selçuklular - Gregory Abû'l-Farac/Bar Hebraeus
Gregory Abû'l-Farac/Bar Hebraeus
Anasayfa » Selçuklular » Anadolu Selçuklu Müellifleri ve Eserleri » Gregory Abû'l-Farac/Bar Hebraeus
Bar Hebraeus'un hayatı hakkında bilgilerimiz kısıtlı olmakla birlikte diğer müelliflerle karşılaştırıldığında elimizde onunla ilgili pek çok bilgi bulunmaktadır. Onun hakkında bildiklerimiz kendi eserinde verdiği bilgilere dayanmaktadır. Urfalı Mateos gibi Anadolu Selçuklu kültürel ortamında yetişmemiş olsa da hayatının bir kısmını Anadolu coğrafyasında yaşamış olması, meydana gelen birçok olaya şahit olması ve Anadolu Selçukluları hakkında değerli bilgiler vermesi, Bar Hebraeus'un ve eserlerinin tanıtılmasını gerekli kılmaktadır.
Bar Hebraeus 1225-26 yıllarında Malatya'da İbranî ve iyi bir tabip olan Ahron/Harun'un oğlu olarak Malatya'da doğmuştur. Babası doğduğunda kendisine Yuhanna ya da John adını vermiştir. Müellifin Grigor veya Gregory ismini nereden ve niçin aldığı belli değildir. Kimilerine göre o bu ismi piskopos sıfatı ile takdis edilirken almıştır. Ayrıca Bar Hebraeus'un Elpef Dağı üzerinde bulunan Mar Mattai manastırı içindeki mezarında adı “Mar Gregori Yahya” olarak yazılmıştır. Asıl dikkat çeken yön ise onun Arapça olan Ab-ul Farac adıdır.
Bar Hebraeus ilk dönemlerini Malatya'da geçirmiş ve daha sonrasında babası ile Antakya'ya gitmiş ve eğitimine burada devam etmiştir. Antakya'nın ardından Finike'nin Trablusuna gitmiş ve Yakub adında bir Nasturi'den belagat ve tıp tahsil etmiştir. 1246'da Gubos piskoposluğuna tayin edilen Bar Hebraeus sonrasında Lakabhin, Meraga, Tebriz, Halep, Bağdat, Malatya, Sis (Kozan) gibi Yakın Doğu'nun bazı şehirlerinde çeşitli görevler için bulunmuştur. Sis'te 1264'te Tagrit ve Doğu Mafriyan'ı ilan edilmiştir. Bar Hebraeus 1286 yılında Meraga'da aniden yükselen ateşin ardından kısa bir süre sonra ölmüştür.
Bar Hebraeus'un farklı konularda yazdığı ve tercüme ettiği otuz bir eserinin bulunduğunu kardeşi Sawna'nın verdiği listeden öğreniyoruz. Yazarın Yakın Doğu hakkında çok geniş bilgiler verdiği eseri Kethabha Dhe-Maktebhanuth Zabne 'dir. Kronoloji üç bölümden oluşan bir dünya tarihidir. Birinci bölümde Yaradılıştan miladi 1286 yılına kadar dünyanın siyasi tarihinden bahseder. İkinci bölüm Harun'dan başlayarak kilisenin tarihini anlatır. Üçüncü bölümde de Süryani Kilisesi'nin Aziz Thomas'tan başlayarak Doğu kısımlarından bahseder. Meraga'da bulunduğu sırada Müslüman dostlarının ricası üzerine bu eserin birinci bölümünü tercüme etmeye başlamış ve ani ölümü son üç yaprağın eksik kalmasına neden olmuştur. Arapça çevirinin adıda El-Muhtasar fid Düvel 'dir. Asıl Süryanice eser başka Müslüman kaynaklarında geçmeyen kaynakları belirtmesi ile de ayrı bir öneme sahiptir.
Müellifin diğer eserleri de şunlardır; Teghrath Teghratha, Kehabha Dhe Bhabbatha, Kethabha Dhe-Sullaka Hawnanaya, Kethabha Dhe-Menarath Kudhshe, Kethabha Dhe-Zalghi, Kethabha Dhe-Semse, Ketabha Dhe-Ithikon, Hewath Hekhmetha, Kethabha Dhe-Remze Wa-Me İran-Watha, Kethabha Dhe-Hudeyye, Kethabha Dhe-Dhioskoridhis, Ghafiki, Kethabha Dhe-Pushaka Dhe-Pushake, Kethabha Dhe-Shuwale Dhe-Hunain, Kethabha Dhe Zig De-Şharwaye, Kethabha Dhe-Zabdat Al Asar, Ketabha Dhe-Makhtebhanuth Zabne, Kethebha Dhe-Pushak Helme, Kathabha Dhe-Yauna, Kethabha Kanuna RabbaDhe Aba Ali, Kethabha Dhe Makhtebhan Utha Zabhne, Kethabha Dhe-Pushaka Dhe –Shuwale Hunain, Kethabha Dhe-Ausar Raze.