Uploaded by Serhat Kozlu
saveSave 541GI0117 For Later
BTKSEL AY KARIIMI
AIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GR ....................................................................................................................................... 1 RENME FAALYET1 .................................................................................................... 3 1. IHLAMUR AYI YAPMA ................................................................................................. 3 1.1. Ihlamur ay zellikleri ............................................................................................... 4 1.1.1. eitleri .................................................................................................................. 5 1.1.2. nsan Sal Bakmndan nemi .......................................................................... 8 1.1.3. Ihlamur ay ........................................................................................................ 10 1.2. Ihlamur Toplama ve Kurutma Yntemleri.................................................................. 10 1.3. Ihlamur ay Muhafaza Yntemleri ........................................................................... 11 1.3.1. Ambalajlama ........................................................................................................ 11 1.3.2. Etiketleme ............................................................................................................ 12 1.3.3. aretleme............................................................................................................. 12 1.3.4. Piyasaya Arz ekli ............................................................................................... 13 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 14 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 15 RENME FAALYET -2 .................................................................................................. 18 2. KUBURNU AYI YAPMA ............................................................................................ 18 2.1. Kuburnu ay zellikleri .......................................................................................... 21 2.1.1. eitleri ................................................................................................................ 23 2.1.2. nsan Sal Bakmndan nemi ........................................................................ 24 2.2. Kuburnu ay ............................................................................................................ 25 2.3. Kuburnu Kurutma Yntemleri .................................................................................. 25 2.4. Kuburnu ay Muhafaza Yntemleri ........................................................................ 27 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 29 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 30 RENME FAALYET-3 ................................................................................................... 33 3. AHUDUDU AYI YAPMA.............................................................................................. 33 3.1. Ahududu ay zellikleri ........................................................................................... 34 3.1.1. Ahududu eitleri ................................................................................................ 35 3.1.2. nsan Sal Bakmndan nemi ........................................................................ 39 3.2. Ahududu ay ............................................................................................................. 39 3.3. Ahududu Kurutma Yntemleri ................................................................................... 40 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 43 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 44 MODL DEERLENDRME .............................................................................................. 47 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 52 KAYNAKA ......................................................................................................................... 53
KOD ALAN DAL/MESLEK MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL YETERLK 541GI0117 Gda Teknolojisi ay retim Ve leme / ay reticisi Ve Operatr Bitkisel ay Karm Bu modl, tekniine uygun ekilde bitkisel ay karm ilemini yapma yeterliliinin kazandrld renme materyalidir. 40/32 n Koulu Yoktur.
Formlne uygun karm yapmak Genel Ama
Bitkisel ay hazrlayp muhafaza edebileceksiniz. Amalar 1. Ihlamur ay nevilerini seerek bitkisel ay yapabileceksiniz. 2. Kuburnu ay nevilerini seerek bitkisel ay yapabileceksiniz. 3. Ahududu ay nevilerini seerek bitkisel ay yapabileceksiniz. Ortam: ay fabrikalar ve okul atlyeleri, depo, Donanm: kfeler, sevk aparatlar, bitkisel ay hazrlama ekipmanlar. Modl iinde yer alan her renme faaliyetinden sonra verilen lme aralar ile kendinizi deerlendireceksiniz. retmen modl sonunda size lme arac uygulayarak modl ile kazandnz bilgi ve becerileri lerek deerlendirecektir.
Sevgili renci, Gda endstrisine konu olan rnlerin eit ynnden giderek artmas, son rnn dayankl, gvenilir ve eitli olmas, tketicinin damak zevkinin, hayat standartlarnn artna ve sosyal hayat yaantsnn deiimine paralel olarak gelimi ve farkllk gstermitir. Ambalajlamada tketicinin arad stn albeni niteliinin ya da arz biiminin, gramajda eitlenme gereksinimlerinin nem kazanmas gibi faktrler gerekte, retici kitlesinin bilinli veya igdsel drtlerle gda endstrisine yanstt grlmektedir. Bu durum retici firmalar arasndaki rekabeti krkleyerek endstriye yeni bir yn vermekte ve hzla gelimesine yardmc olmaktadr. Bu gelimeler dorultusunda sektrde nitelikli ara eleman ihtiyac artmaktadr. ay retimi ve ileme blgesel retime dayal geliim gsteren bir dallardr. Modl sonunda, retilin aylar gda kodeksine uygun olarak tketiciye ulamasn salamak iin bitkisel aylarn paketlenmesi ve kolilenmesi (ambalajlanmas) nemini kavrayarak paketleme, kolileme (ambalajlama) ve depoya sevk edebilme ilemleri uygulama becerisine sahip olabileceksiniz.
Bu faaliyette size verilen bilgi ve beceriler dorultusunda uygun ortam salandnda
uygun ekilde hlamur ay yapabileceksiniz.
Ihlamur aylarn aratrnz. Ihlamur ay eitlerini aratrnz. Ihlamur ay demleme ileminin zelliklerini aratrnz. Ihlamur ayda dikkat edeceimiz hususlar aratrnz. Ihlamur poet ay paketleme ileminden sonra paketleme makinesine sevk ederken dikkat edeceimiz hususlar belirtiniz.
1. IHLAMUR AYI YAPMA
Ihlamur, hlamurgiller (tiliaceae) familyasndan Tilia cinsini oluturan 30 kadar aa trnn ortak addr. Her yl yapraklar dklen bu aalar, Kuzey Amerika'dan Meksikaya, Avrupadan Asyaya ve Japonya' ya kadar lman blgelerde (65.enleme kadar) her yerde (ormanlarda) doal olarak yetiir. Ayrca Avrupa ve Kuzey Amerikada kltr yaplmakta olup, boylar 100 fite kadar ulaabilir. Alman (German) ve eski ngiliz dil ailesinde linden diye bilinmesine ramen, modern Byk Britanya ngilizcesinde lime diye bilinir. Bilimsel Snflandrma lem (kingdom) Fasile (division) Snf (class) Takm (order) Aile (family) Cins (genus) Plantae Magnoliophyta Magnoliopsida Malvales Malvaceae (Tiliaceae) Tilia
Tablo 1.1: Ihlamur eitlerinin snflandrlmas
1.1. Ihlamur ay zellikleri
Olgun odunlu aalar grubundandr. D odunu geni, dank ve kk gzenekli olup, genellikle plak gzle grlmez. Yl halkalar ve z nlar btn kesitlerde belirsiz grnt verir. odun ile d odununun rengi birbirine benzer. Fiziki etkilere dayanm azdr. Ozona ok hassas bir aatr. Esnektir. Haziran Austos aylar arasnda ho kokulu iekler aan 20 30 m boya ulaabilen sk dall, geni tepeli, ok yumuak, sk ve ince yapl aalardr. E yapl, dokusu ve grn dzgndr. Gzel grntsnden dolay parklarda, yol kenarlarnda yetitirilir. Trk standartlarna gre hlamurun: Yapra, hlamur aacnn dallarnda oluan, kenarlar dili, taban asimetrik, yaprak aynasnn arkas gmi tyl ve yaprak sapnn dala baland yerde iki kulakk bulunan normal yapraktr. iek sap yapra (Burgu), iek sap yaprak, yaklak te bir ksmndan, iek sap kan ve aacn dalma yapraklarn koltuundan kk bir sapla bal bulunan, iek tomurcuundan ieklerle beraber oluan, eritsi dil biiminde ak yeil ya da yeilimsi sar renkli zarms bir yapraktr. Almam iek, hlamur ieinin kapsl biimindeki halidir. Meyve, tozlanm ve dllenmi ieklerden oluan, iinde 13 tohum bulunan almayan cevizsi tipte kk yuvarlak, kuru ve sert jeneratif bir organdr. Yabanc Madde, Ihlamurun ierisinde bulunan kendinden baka her trl maddelerdir.(Ihlamur meyveler ile hlamur aacnn yapraklar ve dal paralar da yabanc madde saylr, almam iekler yabanc madde saylmaz). Salkl hlamur yapra ve ieinde bulunmas gereken zellikler unlardr: Kendine zg renk, koku ve grnte olmal. Kflenmi, rm, bozulmu, rengi kararm olmamal. Canl bcek bulunmamal, plak gzle bakldnda l bcek ve kalntlar grlmemeli. Rutubet, iek hlamurda % 9u, yaprakl iek hlamurda % 11i, yaprak hlamurda % 12yi gememeli, yabanc madde miktar arlka % 0,5ten ok olmamal. iek hlamurlar, yalnzca ieklerden oluur. Bunlarn ierisinde arlka en ok % 1 orannda kalar, iek sap yaprak (burgu) bulunabilir. Yaprak hlamur yalnz iek sap yaprakklarndan oluur. Bunlarn ierisinde arlka en ok % 1 oranna kadar iek bulunabilir. Yaprakl iek hlamur, ieklerden ve iek sap yapraklarndan oluur. Bunlardaki iek sap yaprak oran, iek sap saysn gememelidir.
Kanadada New Brunswickden Manitoba Blgesine kadar Ohioda ve Gney Georgiada bulunur. Nem ynnden zengin olan vadilerde yetiirler. Hava kirlilii olan ehirlerde yaayamazlar. 70 80 feet boya kadar ulaabilen, budanmaya elverili ve dekoratif aalardr. Hzl bir ekilde byr ve bu cins hlamurdan elde edilen ahap kaliteli olur. Yapraklar kaln, yuvarlak ve 813 cm uzunluktadr. Yapraklar kalp eklinde ve yumuak dokumaldr. Gen olan aa gvdeleri yumuak ve koyu renklidir.
Resim 1.1: Tilia Americana aac
Resim 1.2: Tilia Americana gvdesi
Resim 1.3: Tilia Americana iei
Resim 1.4: Tilia Americana yapra
Daha yal olanlarn gvdeleri kalndr. nce dallar parlak, kaln, genellikle zikzakl ekilde ve yeilden krmzya uzanan bir rengi vardr. Goncalar yumurta eklinde, iman koyu krmz rengindedir. iekleri temmuz aynda aar, ok gzel kokar. zellikle arlar ieklerini ok severler. Bu cins hlamurdan elde edilen bal da ok lezzetli olur.
Tilia Argentea (Silver linden) (Gmi Ihlamur)
lkemizde ok geni bir yayla sahiptir. Ss bitkisi olarak yetitirilen, sarms veya beyazms iekleri olan gmi hlamur aacnn boyu 15 40 mye kadar ulaabilir. Yapraklarn alt yz gmi beyaz, yldz tyldr. iekleri, 5 paral, sarms renkli, hafif baharl lezzette olup, kendine has zel ve kuvvetli kokusu vardr. Tilia Cordata (Little leaf Linden)(Common lime)
Dier hlamur aac eitlerine gre daha kk bir aatr. Daha ok Avrupada grlen, yuvarlak ekilli hlamur aac eididir. 23 inche kadar uzayabilen yapraklarnn st ksm parlak yeil, alt ksm ak yeil olup kalp eklindedir. iekleri ok gzel kokulu olup, temmuz aynda aarlar. Kn gonca verirler, ince dallar k boyunca sar-kahve renktedir. Bu cinsin aac da yumuak olduundan ahap sanayinde rahatlkla kullanlr. Avrupann en iyi balnn retildii bu cins hlamura, arlarn youn ilgisi nedeniyle yaklamak imknszdr. 50 70 feete kadar bymesinden dolay ehir iinde rahatlkla yetitirilebilir.
Resim 1.5: Tilia Cordata aac
Resim 1.6: Tilia cordata iei
Resim1.7: Tilia cordata ham haldeki iekleri
Resim 1.8: Tilia cordata aacnn gvdesi
Tilia Heterophylla (White Basswood )
Amerikan hlamuruna benzer bir cins hlamur aacdr. Amerikan hlamurundan farkl olarak daha Gneyde, zellikle Ohioda, Pensilvanya ve Mississippi vadilerinde yetiirler. ok nemli blgeleri severler, 70 80 feet boya uzanrlar. Hzl byrler ve elde edilen ahap yumuak, mukavemeti az ve ak renkli olur. zellikle rafl dolaplarda kullanma msaittir. Yapraklar koyu sar renkli ve 1018 cm byklnde olup, ince kollara ve dallara sahip aatr. iek nektarlar bal iin iyi bir kaynaktr.
Resim 1.9: Tilia heterophylla aac ve gvdesi
Aalarnda beslenen yaprak bitleri yapkan bal dktklerinden, teraslar ve otoparklarda yetitirilecekse byyp dallarn sarktmamak gerekir. Tilia Tomentosa
Altn hlamuru diye de tannan bu aa yuvarlak yapda, koyu yeil renkli, tyl yapraklara sahiptir. Bu cinsin iekleri arlar iin toksin grevi grr. Hafif rzgrl havalarda ok gzel kokular yayarlar.
Resim 1.10: Tilia tomentosa aac
Resim 1.11: Tilia tomentosa iei
Ihlamurun bilinen dier eitlerinin botanik biliminde geen isimleri ise aada alfabetik olarak verilmitir: Tilia Euchlara (Crimean Linden) Tilia Europaea (European Linden) Tilia Harold Hillier Tilia Henryana Tilia Insularis Tilia Intonsa Tilia Japonica Tilia Mandschurica Tilia Maximovicziana Tilia Miqueliana Tilia Moltkei Tilia Mongolica (Mongolian Linden) Tilia Monticola Tilia Negglecta Tilia Oliveri Tilia Petiolaris (Weeping White Linden) Tilia Platyphyllos (Common lime) (Large-leaved lime Tilia Tuan Tilia Ulmifolia
1.1.2. nsan Sal Bakmndan nemi
Gnmzde hala nemli olan ve yaamsal deer tayan birok ilacn temelini tekil eden bitkiler dnyasnda yaplan aratrmalar, bitkilerin ierdikleri eitli etken maddelerin, savunma sistemini uyarmak yolu ile gerekli korunmay saladn gstermitir. Baz hlamur trlerinin immostimlan etkileri olduu bilinmektedir. Ihlamur ay bekletildiinde iindeki aktif maddeler kaybolduundan daima taze olarak demlenip, iilmeli. Ayrca uyku verici zelliinden dolay sindirimi yavalatabilir. Bu nedenle iki yemek arasnda imek daha faydaldr. Bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur, ama yine de lszce davranmamakta fayda vardr. Dikkat edilmesi gereken bir dier nokta da sk sk terleme kr uygulayan kiilerde kalp problemleri oluabilir. Bilinen faydalar unlardr: Kan temizler, kan dolamn dzenler, kanszla iyi gelir. Dolam dzenleyici zellii; kalp arpntsna, enfarktse, karacier, damar kirelenmesine, damar tkanklklarna iyi gelir. drar arttrc zellii ile bbrek ve mesaneyi temizler, bbrek ta ve kumunun dmesine yardmc olur. Sinirleri kuvvetlendirir, melankoli, sinir spazm gibi hastalklar tedavi eder. Ihlamur ayna ok az karanfil eklenirse sakinletirici etkisi daha da artar. Yattrc ve uyutucu etkisi ile vcuda rahatlk verir.
Spazm gidericidir. Balgam sktrc etkisi ile gs yumuatr, hlamur ayna bol limon ve bal eklenirse ksr keser. Ate drc, hlamur ay ile aspirin birlikte alndnda hafif bir antibiyotik etkisi yapar, bu yolla ocuklar tedavi edilebilir. Gribal enfeksiyonlarda, bol limonlu hlamur ay iilebilir. Astma, bronite iyi gelir. Kabzl giderir. Ba ars, migrene ve ba dnmelerine iyi gelir. Portakal iei ile demlendiinde migrene iyi gelir. Sara hastalna iyi gelir. Burkulma ve ezilmelerden doan arlar dindirir; hlamur ay hazrlanp, normal llere oranla bir misli fazla iilir. Yanklara iyi gelir. Apse ve banlarn tedavisinde, iltihaplar kurutmada kullanlr, hlamur aacnn kabuunun altndaki lifler toplanp, dvlerek hamur haline gelmesiyle oluan merhem yara tedavisinde kullanlr. Mide salgsn arttrr, mide lserine, bulantya, barsak gazlarna iyi gelir; balla kartrlp iilirse lsere iyi gelir. Mide yanmas ve bulantlar iin; hlamur, biraz kekik, nane ve rezene ile birlikte demlenilip, iilir. Hazm kolaylatrr; hlamur ay sade olarak iilir. Gz kzarkl, apaklanmas gibi durumlarda hlamur ay ile gzlere kompres yaplabilir. Cilde gzellik verir, illeri, ergenlik banlarn giderir; ieklerinden elde edilen su yze srlr. Sa dklmesini nler; ara sra hlamur aynn suyu ile salar ykanabilir. Safra sktrc, yattrc zellii vardr; hlamur aacnn kabuundan dekoksikasyon yaplr. Vcuttaki fazla tuzun atlmasna yardmc olur. Zayflaycdr, sabahlar a karnna iilirse kilo vermeye yardmc olur.
Kullanld Yerler ehir aalandrma: Youn trafik ve sanayi tesisleriyle, insanlarn oluturduu ve bugn ehirlerde dayanlmaz boyutlara varan grlty, yeillendirerek azaltmada gelimi lkelerde byk mesafeler alnmtr. Ancak bunu geliigzel deil amaca en uygun aa trleriyle yapmak gerekir. Grlty absorbe etmede ve ok ynl yanstmada kullanlan aa trlerinden biri de hlamurdur. Ayrca aalarn glge etkileri, havann nispi rutubetini ykseltici ve dolaysyla havay serinletici fonksiyonlar, zellikle yaz aylarnda ok byk nem tamaktadr. Kuvvetli glge yapan aa trlerinin banda gelen hlamura bu zelliinden dolay da geni yer vermek gerekir. Tilia Europaea Linden
adyla bilinen ve gerekte melez olan, Avrupada ok yaygn olan hlamur eidi park ve bahe dzenlemelerinde kullanlr. Yazmaclk: Frnlanm hlamur aacndan oyularak yaplm kalplar zerindeki motiflerin bez zerine kara kalem ve elvanl olarak iki tipte basksyla desenler elde edilir. Saz ve Ut yapm: ok kolay ilenme zelliinden dolay, saz ve udun burguluk denen ksmnn yapmnda kullanlr. Yaz yazma: Papirs bulunmadan ok nceleri ormanca zengin lkelerde hlamur aac kabuklarndan yaplm yapraklar zerine yaz yazlrd. Kayk yapm: Osmanl dneminde stanbul kayklarnn yapmnda ounlukla hlamur aac kullanlrd. Bylelikle, Trk oymaclk sanatnn esiz rnekleri ile bezenmesine de kolaylk salanrd. Ayrca, kibrit retiminde, ayakkab kalplarnda, duralit retiminde, modelcilikte, oymaclkta, karagz glge oyunundaki tasvirlerin yapmnda, selloz ve kt yapmnda, kurunkalem yapmnda, dekoratif sslemelerde kullanlr.
1.1.3. Ihlamur ay
Byk yaprakl ve kk yaprakl hlamur cinslerinin ierdii tanen ve msilaj ieriklerinden dolay ieklerinden lezzetli aylar yaplmaktadr. Dier ay eitlerinde olduu gibi demlenilerek iilir. Ihlamurun Yetitirilmesi Park ve bahelerde ss aac olarak yetitirilen hlamur, ormanlarda doal olarak yetimektedir. Filizden iyi yetiir. Trkiyede Yetitirilmesi Marmara, Karadeniz, Ege, Orta Toroslar ve Kuzey Anadolu Blgelerindeki ormanlarmzda sklkla grlmektedir. lkemizde yetien trleri; Gmi Ihlamur, Byk Yaprakl Ihlamur ve Kafkas Ihlamurudur. Ormanlarmzda doal yetitiinden retim rakamlar mevcut deildir.
1.2. Ihlamur Toplama ve Kurutma Yntemleri
lkemizde, Haziran Austos aylar arasnda aan ho kokulu hlamur ieinin toplanmas iin en etkili dnem; ieklenmeden sonraki en ge 4.gnne kadar, iek ve iek sapndaki uzun yaprak len saatlerinde, gneten iyice kuruduklar srada elden toplanmasdr. Toplanan iekler, byk eleklerin zerine serilerek havadar, glge bir ortamda iyice kurutulur. Kuruduktan sonra ince kylp, hava almayan kaplarda saklanr. Toplama yaplrken dikkat edilmesi gereken unsurlar unlardr: Kimyasal gbre kullanlm tarlalardan, ayrlardan, kirli su kylarndan, tren yollarndan, karayollar kenarlarndan ve endstri alanlarna yakn yerlerden toplanmamal.
Bitki toplanan bahelerin, tarlalarn yaknda veya uzanda haarata kar ilalama yaplmam olmas gerekir. Rzgr yoluyla zehirli ilalar evreye tanabilir. Sabahleyin i kalktktan sonra, kuru ve gneli havalarda iyice kurumu duruma geldikten sonra toplanmal. Salkl, temiz ve haaratsz bitkiler toplanmal. Bitki yapraklar gen, ama tam gelimi olmal. iekler tam olarak atklarna, gen ve tazeyken toplanmal. Aa kabuklar ilkbaharda, gen dallardan soyulmal. iek ve yapraklar toplarken ezilmemeli. Plastik torba veya teneke kutulara konmamal. Terleme yapar ve kuruturken kararmasna neden olurlar. Bitkilerin sakland kaplarn zerine toplanma tarihi yazlmal.
Kurutma yaplrken dikkat edilmesi gereken unsurlar unlardr: ncelikle ince ince kylr. Bezlerin veya basksz ktlarn zerine serpitirilir. Glgeli, havadar ve scak yerlerde elden geldiince abuk kurumaya braklrlar. Kabuklarda ve ok sulu bitki blmlerinde zaman zaman kurutma iin yapay scaklk da kullanlabilir. Fakat scaklk 350C dereceyi gememelidir. Tamamen kurumu bitkiler, cam kaplarda veya az kapanabilir karton kutularda saklanabilir. Paketlenen bitkiler k grmeyecek yerlerde saklanmal. Bitkilerde olduu gibi hlamur da zamanla ifal glerini kaybettiinden yalnzca bir k sresi yetecek kadar hazrlanp, depolanmal. Kesinlikle ykanmamal.
1.3. Ihlamur ay Muhafaza Yntemleri
Trk gda mevzuat, 560 sayl Gda Maddesi retimi, Tketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hkmnde Kararname ile yeniden dzenlenmeye balanm ve bu kararnameye gre eitli ek ynetmelikler karlmtr. Bunlarn en nemlisi 16.11.1997 tarihinde karlan Trk Gda Kodeksi Ynetmeliidir. Bu dzenlemeler, gda maddeleri retiminden ambalajlama, depolama ve tamaya kadar btn aamalarda reticilerin uymas gereken koullar ierir.
Ambalajlama ile ilgili genel kurallar unlardr: Trk Gda Kodeksinde yer alan tm gda maddelerinin ambalajlanmas zorunludur. Ambalajlanm gda maddesi, ambalaj deitirilmedii veya almad srece gda maddesine eriilemez durumda olmaldr. Gazete ve gda ambalaj materyali olarak retilmemi basl ve yazl ktlar, yeniden ilenmi ktlar ve plastik gda ambalaj materyali olarak kullanlmazlar.
Ambalaj materyallerinin genel zellikleri unlardr: Ambalaj materyali gda maddesini zelliine bal olarak scaklk deiimleri, nem, hava, k gibi olumsuz d etkenlerden korunmal. Gda maddelerinin bileiminde istenmeyen deiikliklere ve organoleptik zelliklerinde bozulmalara neden olmamal ve gda maddesiyle etkileim gstermemelidir. Ambalaj materyali zerinde izin tarihi ve numaras ile retici firmann ad, bulunduu il ve plastik materyalin kimyasal adlarnn ba harfleri belirtilmelidir. Doldurma, tama ve depolama koullarna dayankl ve istiflemeye uygun olmaldr.
Etiketleme ile ilgili esaslar, Tarm ve Ky ileri Bakanl ile Salk Bakanl tarafndan yrrle konulacak tebli ile belirlenir.
Ihlamur ambalajlar zerine aadaki bilgiler, okunakl, silinmeyecek, bozulmayacak ekilde yazlr veya baslr. Kk ambalajlarda bu bilgiler etiket zerine yazlarak ambalaj ierisine de konulabilir. Firmann ticaret unvan veya ksa ad, adresi, varsa tescilli markas, lgili standardn iaret ve numaras Parti numaras Maln ad (hlamur) Grubu (iek, yaprakl iek veya yaprak hlamur) Net arl (g veya kg) rn yl
hra mallarnda bu bilgiler yabanc dille de yazlabilir. Reklm olarak ambalajn iindekilere aykr ve alcy yanltc olmamak zere, baka yaz ve resimler de konulabilir. Byk ambalajlar zerine ayrca iindeki kk ambalajlarn says ve net arlklar da
yazlr.aretlemede kullanlan mrekkep veya boyalar insan salna zararl olmamal ve rnle temas halinde bulunmamaldr.
1.3.4. Piyasaya Arz ekli
Ihlamur, iindeki maln zelliklerini bozmayacak nitelikte malzemeden yaplm bulunan temiz, salam, kokusuz, kuru net 20kg gemeyen ambalajlar ierisinde piyasaya arz edilir. Dorudan doruya tketiciye arz edilecek ambalajlar net 10gr, 20gr, 50gr, 100 glk paketler halinde yaplr. stenirse bu ambalajlar tekrar byk ambalajlarn ierisine konulabilir.
Resim 1.12: Piyasaya arz ekli
Resim 1.13: Piyasaya arz ekli
Ihlamur bahesinden ay yapmak iin uygun olan hlamur aalarndan 100 kg hlamur toplayarak ve bu aylarn muhafaza ilemini yapnz. Kullanlacak Ara Gereler: Ihlamur bahesi, paketleme fabrikas veya ay paketleme atlyesi, Ihlamur bahesinden toplanm hlamur ay eitleri, eitlerine ayrlm hlamur aylar, Ihlamur aylarn poetlemek iin poet ay paketleme makineleri, Ihlamur aylarn sevk ileminde kullanlacak tayc bantlar
Ihlamur bahesini geziniz. Bitkisel ay teknoloji atlyesini geziniz. Bitkisel ay fabrikasndan veya ay teknoloji atlyesinde gerekli i gvenlii nlemlerini alnz. Ihlamur ay bahesinden eitlerine gre hlamur aylarn toplaynz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur ieklerini eitlerine gre ayrma ilemini yapnz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur yapraklarn eitlerine gre ayrma ilemini yapnz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur iekleri ve yapraklar eitlerine gre ayrma ileminden sonra kurutmaya hazr hale getiriniz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur ieklerini eitlerine gre kurutma ilemini gerekletiriniz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur yapraklarn eitlerine gre kurutma ilemini gerekletiriniz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur ieklerini ve yapraklarn eitlerine gre kurutma ilemini ilemi yaplm hlamur aylarnn paketlenmesi ilemini gerekletiriniz.
Ihlamur bahesinden eitlerine gre hlamurlar toplaynz.
Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur ieklerini ve yapraklarn ayrnz.
Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur ieklerini ve yapraklarn eitlerine gre kurutma ilemini yapnz. Ihlamur bahesinden toplam olduunuz hlamur ieklerini ve yapraklarn eitlerine gre kurutma ilemini yaptnz hlamur aylarn paketlemeye sev ediniz.
1. Aadakilerden hangisi hlamur eitlerinin snflandrlmas doru olarak verilmitir? A) Fasile (division) Mangnoliophyta B) Snf (class) - Magnoliopsida C) Takm (order) Tilia D) Aile (family) Malvaceeave (Tiliaccace) Aadakilerden hangisi salkl hlamur yapra ve ieinde bulunmas gereken zellikler arasnda yer almaz? A) Kendine zg renk, koku ve grnte olmal. B) Canl bcek bulunmal. C) Yaprak hlamur, yalnzca iek sap yapraklardan olumaz. D) Yaprak hlamur yalnzca ieklerden olumaz. Aadakilerden hangisi Altn Ihlamur diye bilinen hlamur eididir? A) Tilia Tomento B) Tilia platyhldos C) Tilia Heterophylla D) Tilia Cordat Aadakilerden hangisi hlamur aacnn kullanld alanlar arasnda yer almaz? A) ehir aalandrlmas B) Saz ve ud yapm C) Kereste retimi D) Kayk yapm Aadakilerden hangisi lkemizde yetien hlamur trleri arasnda yer almaz? A) Gm hlamur B) Byk yaprakl hlamur C) Altn hlamur D) Kafkas hlamur Aadakilerden hangisi hlamurun kurutulmas yaplrken dikkat edilmesi gereken hususlar arasnda yer almaz? A) ncelikle ince ince kylr B) Bez ve kt zerine serilmez C) Gneli yerlerde yava kurutulmal D) Paketlenmi bitkiler nemli yerlerde saklanmal
Aadakilerden hangisi lkemizde ss bitkisi olarak yetitirilen hlamur aac eitleri arasnda yer almaz? A) Tilia Argentea B) Tilia Cordata C) Tilia Americana D) Tilia Heterophylla Aadakilerden hangisinde yaprak bitlerinin yapkan dklmesini salayan hlamur aac eididir? A) Tilia Tomentosa B) Tilia Cordata C) Tilia Platyphyllos D) Tilia Heterophylla Aadakilerden hangisi hlamur aacnn zelliklerinden deildir? A) Ozona ok hassastr B) Fiziki etkilere dayankldr C) Fiziki etkilere dayankszdr D) Esnektir Aadakilerden hangisi hlamur eitlerinin arasnda yer almaz? A) Tilia Americana B) Tilia Argentea C) Tilia Cordata D) Rosa Rugosa
DEERLENDRME Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete geri dnerek tekrar inceleyiniz Tm sorulara doru cevap verdiyseniz uygulama testine geiniz.
Ihlamur bahesinden ay yapmak iin uygun olan hlamur aalardan 100 k hlamur toplayarak ve bu aylarn muhafaza ilemini yapnz. Bu ilemleri deerlendirme tablosu ile kontrol ediniz.
1. 2. 3. 4. 5. Fabrika ve atlye iin i nlnz giydiniz mi? alma ortamnz temizlediniz mi? Kullanacanz ara ve gereleri temizlediniz mi? Ihlamur ay yapacanz ayn trn tespit ettiniz mi?
Ihlamur ay yapacanz ay hlamur bahesinden topladnz m? 6. Ihlamur ay yapacanz ve hlamur bahesinden topladnz hlamurlar eitlerine gre setiniz mi? 7. Ihlamur ay yapacanz ayn iek ve yapraklarn setiniz mi? 8. Ihlamur ay yapacanz ayn kurutma ilemini yaptnz m? 9. Ihlamur ay yapacanz ayn kurutma ilemi bittirdikten sonra paketlemeye sevk ilemine hazr hale getirdiniz mi? 10. Ihlamur ay yapacanz ayn kurutma ilemi bitmi hlamur aylarn paketlemeye sevk ettiniz mi?
Seeneklerinizin hepsi EVET ise bir sonraki renme faaliyetine geiniz. Cevab HAYIR olan ilemleri tekrar deneyiniz. Btn cevaplarnz doru ise dier renme faaliyetine geiniz.
RENME FAALYET2 RENME FAALYET -2
Bu faaliyette size verilen bilgi ve beceriler dorultusunda uygun ortam salandnda teknie uygun ekilde kuburnu ay yapabileceksiniz.
Kuburnu aylarn aratrnz. Kuburnu ay eitlerini aratrnz. Kuburnu ay demleme ileminin zelliklerini aratrnz. Kuburnu aynda dikkat edilecek hususlar aratrnz. Kuburnu poet ay paketleme ileminden sonra paketleme makinesine sevk ederken dikkat edilecek hususlar belirtiniz.
2. KUBURNU AYI YAPMA
Rosaceac (Glgiller) familyasnn Roba Diease alt familyas kapsamna giren Kuburnu, ok yllk bir bitkidir. Kuburnu genel olarak Fruktus Rosae denilen gl meyvesidir. Halk arasnda, Yabangl, illan, Deli gl, Gl burnu, Gl elmas olarak da bilinir. al formundadr. Peyzaj adan ho grnml, glgillerden, ekonomik mr, 30 40 yldr. Yaam sresi ise ok uzundur. Doada 300 yllk kuburnu als olduundan bahsedilmektedir. Kuvvetli bir kk yapsna sahiptir. Hem yzeyde saak kkleri, hem derinde 3mye kadar inen kazk kkleri vardr. Kkler, hastalk, zararllar ve zor artlara kar mukavemetlidir. Krmz renkte ve yumuak etli yapdaki bu kkler boya sanayisinde de kullanlr. ok bol kk srgn verir.
Resim 2.1: Rosa canina tr kuburnu
Gvdesi dikenli ve salam yapdadr. 3 yana kadar ancak 1cm ap oluturabilir. Bir kuburnu gvdesinin bilek kalnlna ulaabilmesi iin onlarca yl gemesi gerekir. Bunun iin bitkinin d grn aa tipi deil, ocak eklindedir. Gvdeyle btnlk gsteren dallar esnek ve genellikle dikenlidir. Rosa Rugosa trnn dallarndaki dikenler zararszdr. Bu da hasad kolaylatrr. Ocak ap trlerine gre 1,5m (Rosa Rugosa) ile 3m (Rosa Canina) arasnda deiir. Yapraklar elips eklinde, dili, 3 ve 5 yaprakkl yapraklar eklindedir. Martta aan, kn dklen yapraklar sk ve arkalar dikenlidir. Mat-yeil renklidir. Fazla hassas olmamakla beraber lkemizde, hastalklardan, kllenme; zararllardan, krmz rmcek, kuburnu yapraklarnda grlebilir. Mcadelesi kolaydr.
Resim 2.2:Rosa nitida willdenova tr
Resim 2.3: Rosa sempervirens tr
5 ta yaprakl, ok ho koku ve grnme sahiptir. ift evciklidir. 3-4cm apnda mstakil bulunan iekleri beyaz ya da uuk pembe renktedir. Rosa rugosa trnde ise 67cm apnda grup halinde bulunan iekler ingene pembesi renktedir. lki mays banda, sonuncusu eyll sonunda olmak zere 4 periyot (dnem) aar. Kaliks (anak yapraklar) uca doru sivrilerek ok paral durum almtr. Petaller beyaz ya da pembedir. Stomalar ok sayda (25 kadar) ve tyldr. Bol iek tozu retir. Rosa Canina trnde haziran aynda aan iekler 20 gn sonra meyveye dner. Rosa Rugosa da ise mays banda amaya balayan iekler 40 gnlk periyotlar halinde ekime kadar rn vermeyi srdrr. Bunun iin kuburnu ocaklar, yaz boyunca birok glden bile gzel grnr. Bu da peyzaj almalarnda Rosa Rugosa trnn ska kullanlmasn salar. Kuburnu meyvesi parlak krmz renkte, yumurtams veya yuvarlak ekildedir. i tyl klkl, 3-5g arlnda, 1-2cm uzunluunda olan Rosa Canina meyvelerinin yannda, Rosa Rugosa meyveleri sadece et ve ekirdekten oluan tysz yaps, 6-8g arl, 3cme varan apyla farkllk gsterir. Rosa Rugosa tr kuburnu meyveleri protein, eker ve C vitamini bakmndan da stnlk gsterir.
Rosa Caninada ocan her tarafna dank vaziyette bulunan meyvelerin hasad zorken, Rosa Rugosada meyveler son yllk srgnn ularnda salkm eklinde olduundan hasad kolaydr. Etli meyveleri koyu kvamdadr. Tatl mayho tad vardr.
Resim 2.4: Rosa rugosa tr
Meyve ilerinde trlerine gre farkllk gsteren 1060 adet ekirdek vardr. Rosa Caninann meyve oluumu eyll ay iken, Rosa Rugosada; temmuz ba, austos ortas, eyll sonu ve kasm ortas olmak zere 4 defa meyve hasad yaplr. Meyvelerinin zellikleri %11,39 orannda eker, %9,82 protein, 589mg/100g C vitamini, Potasyum, Sodyum, Kalsiyum, Magnezyum, Fosfor gibi vcuda gerekli elementler de ierir. Kimyasal bileimi ise: %1,73.0 sabit ya, %11 pektin asidi, %2.02,7 taneli maddeler, %2.44.0 kl, %10.013.7 invent ekeri, %0.62.4 sakkaroz, %11.615.6 toplam eker, %3 elma ve limon asidi, %0.038 orannda portakal sars renginde uucu ya tar. %22.838,0 arasnda deien oranlarda su ihtiva etmektedir. Ayrca eser miktarda vanilin bulunur.
Resim 2.5: Rosa canina tr
Resim 2.6: Rosa moschata herrm tr
2.1. Kuburnu ay zellikleri
Kuburnu meyvesi vitaminler bakmndan da ok zengindir. 100g meyvede, 2,55 6,18mg vitamin A, 1700mg vitamin C, vitamin B1, vitamin B2 ve flavonitler ierir. C vitamini kadar nemli olan ancak zerinde durulmayan P vitamini zellii gsteren plavonitler 1100mg/100g orannda olmasyla dikkat bulunurlar Kuburnu en ok C Vitaminini dier hibir meyvede olmad kadar yksek oranda ekmitir. Meyvesi lezzetli, tatl ve mayhotur. Tatlln veren ekerler; bilhassa glikoz, ekiliini veren sitrik ve malik asit; kokusunu veren asetik asit; rengini veren karotenlerdir. Ayrca provitamin A kayna olan karotenler de renk maddesi olarak 3,8mg/100g gibi fazla oranda bulunur. Bu da gda boyar madde olarak gda endstrisinde kullanlmasn salar.
Resim 2.7: Rosa sipinoisima l. tr
Resim 2.8. Rosa rugosa tr
Beslenmede en nemli basamak sebze ve meyvelerdir. Gdann posasn karlar ve birok tuz ve vitamin denilen tututurucu maddeleri ihtiva eder. Kuburnu bu basamakla ilgili olan bir meyvedir. Ve ok miktarda C vitamini ierir. Vitamin bakmndan eksik beslenen halkmz iin her zaman ulaabilecei kadar bol ve ucuzdur. Kuburnu yalanc meyvedir. Asl meyve ekirdekleridir. Fakat yenilen yeri kabuu ve buna yapk olan etidir. Kaynaklara gre ierii yledir:
Kimyasal ierii Glikoz Sakkaroz Ya Asitler Uucu asitler Tanen Su Kurusu (%) 1013,724 0,6- 2,4 1,7- 2,4 3,03,6 0,020,03 2,0- 2,7 38 Tablo 2.1: Kuburnu meyvesinin ierii 73,5 81,7 1,252,05 Tazesi (%) 24,41- 2,82 1,212,61
Ya zmler 4,0 Kays 4,0-6,0 Nar 4,0 Karpuz 6,0 Bal 4,0 Marul 8,0 Armut 4,0-5,0
Havu Kavun Mantar Elma Salatalk Erik Bal Kaba
5,0 Muz 5,0- 8,0 Patates 5,0 Kiraz 3,0-10,0 Domates 8,0 30,0 5,0 Soan 8,0 eftali Kukonmaz
8,0-9,0 Taze msr 12,0 24,0 Krmz turp 25,0 10, Yeil fasulye 10,0-32,0 20,0Taze bezelye 25,0-34,0 Ahududu 25,0 8,0 Patlcan 36,0 8,0- 10,0 Mandarin 31,0 20,0
Portakal suyu 50,0 Limon suyu 51,0 ilek 40,0 80,0 Beyaz lahana 44,0 52,0 Kara lahana yapra 50,0 Yeil biber 120,0-150 Maydanoz 100- 700 Kuburnu 100-1700
Tablo 2.2: Kuburnu meyvesinin dier C vitamini kaynaklarna gre durumu: % / mg
Lezzetli, tatl mayhotur. Yazn taze olarak yenir. Kn hoaf yaplr. Almanlar pastaya katarlar, marmelt yaparlar. svireliler de reel ve uruba katarlar. ay, orbas da mehurdur. Kuburnu meyvesindeki dier maddeler de yledir:(%/mg) A vitamini 2,556,18 B vitamini 100 Ribofilavin 7 Niasin 330430 C vitamini 1001700 P ve K vitaminleri ve eser miktarda vanilin
Resim 2.9: Kuburnu meyvesi ii
ekirdeklerinde % 8,8 ya, %23 eterik yalar, eser miktarda askorbik asit, glikozit tabiatl baz maddeler bulunur ki bu son maddelerin medulla ablungataya tesirle kalbi diatolde durduu vakidir. Ayrca ekirdeklerin hidro-alkolik ekstresi de azdan hipoglisemik tesir eder. Bu meyve Hipokrat zamannda iltihaplara kar, Ortaada kan tkrmelere, dietleri kanamalarna kar, bbrek, mesane, safra talarna, tenyaya, ylanca, ekere yan arlarna, ishale kar kullanlmtr. Bizde de basura, ateli hastalklara kar kullanlmakta, dinlik verici zelliinden tr zinde kalmak iin ay iilmektedir.
Resim 2.10: Rosa setigera tr
Gnmzde bu meyvenin nemi, iinde ok miktarda C ve P vitamini iermesidir. Avrupa lkelerinde dikkati ekmesi de bu bulgulardan sonradr. Ayrca Almanyada ekirdekleri yaban ars mcadelesinde kullanlmaktadr. Sanayide gda boyar madde olan karoteinidler elde edilir. ekirdeinden karlan ya zellikle kozmetikte aranlan yadr. Memleketimizde hemen her kyde bulunur. Vadilerde, yol kenarlarnda bulunur. Fakat yeteri kadar deerlendirilememektedir. lkemizde doal olarak bulunan Rosa trlerinin saysnn 24 olduu 5 alt tr 2 varyete ve 15 melezin bulunduu, bunlarn yayl alanlar 'Flora Of Turkey' de belirtilmektedir.
Rosa Canina'dr (En yaygn) Rosa Sempervirens (Her dem yeil) Rosa Moschata Herrm. (Akdeniz Blgesinde yaygn ) Rosa Spinoissima L. (Yaln kat, beyaz renkli, sahillerde yetiebilir) Rosa Rubrifoliavillars (Sonbaharda krmz renkli yaprakl ) Rosa Mikrophylla (Anavatan in) Rosa Primulina (iekleri ak sar ) Rosa Helenae (iekleri ak sar ) Rosa V irginianana Miller (Anavatan Amerika olup 150cm ye kadar kk srgn yapmaktadr.) Rosa Setigera (Pembe iekli ) Rosa Rubiginoza (Yapraklar ezilince koku veren bir gl trdr.) Rosa Damascena (En iyi ya karma gldr.)
Resim 2.11: Rosa rubrifoliavillars tr
Resim 2.12: Rosa spinoissima tr
Resim 2.13: Rosa Setigera tr
2.1.2. nsan Sal Bakmndan nemi
Kuburnunun ihtiva ettii C vitamini halk sal bakmndan ok nemlidir. nk bu vitamin insan vcudunda osteit doku, dentin dokusu, kapillerlerin interselller sement maddesi gibi konnektiv dokularn normal yapsna giren ve bu yapy ayarlayan bir maddedir. Bu nemli zellii, intermedyer metabolizmay, okside-redksiyon kabiliyeti ile etkilemesidir. Bilhassa tizozin metabolizmasna, folik asit metabolizmasna, DPNin enzimatik oksidasyonuna, barsaklarda demir rezorbsuyonuna karr. Vcutta hem redkte (askorbik asit) hem de okside (dehidro askorbik asit) eklinde bulunur. Okside-redksiyonu yapan bu iki reversibl ekildir. Redkte olan daha oktur. Her iki ekli de vitamin karakterindedir. Alnann bir ksm idrarla darya kar. Dier ksm da %50-75i metabolizmada inaktif hale geer. (Diketogulonik asit). Bu ise irreversibldir. Ve vitamin karakterinde deildir. CO2 degradasyonu ile yaklr gider. Dier son mamul de oksalik asittir. Bu vitaminin insan vcudundaki yar mr 16 gndr. C vitamininin kuburnunda en ok bulunduu yer Cynosbatisine semine denilen ekirdeksiz etli kabuudur. Burada 1001700 mg/100g kadar C vitamini vardr. Kabuunda da en ok bulunduu devre renk transformasyonu (turuncu, koyu krmz) olduu devredir. Bu devrede toplamak ve bu zamanda kullanmak lazmdr. Zira abuk kurumaya ve C vitamini kaybetmeye balar. yle ki 6 ayda %50-75ini kaybeder. Kurutma usulne gre yaplrsa C vitamini kayb azalarak %15e kadar der. Onun iinde abuk kurutmak meyveleri uzunlamasna keserek ve kurutma scakln da 8085 0C ye ayarlamak lazmdr. Aksi halde zayiat fazlalar. Hemen unu ilave edelim ki; kuburnundaki tabii C vitamini scakla sentetik C vitamininden daha dayankldr. Breinliche gre vcudu C vitaminine doymu halde tutmak, kuburnu kullanld takdirde, daha az eit miktarla kabildir. Yalnz bir bir kesmek ok olunca mkldr. En iyisi porselen veya tahta merdanelerden geirmek ve ovalarken de tahta veya alminyum vastalar kullanlmaldr. Ve hemen arkasndan 6085 0 C de kurutulur. leride ay ve orbada kullanlacak ite bu eklidir. nemine binaen tekrar edelim ki C vitamininin kuburnunda en ok bulunduu zaman krmz veya turuncu olduu zamandr. Hermetik kapl muhafazasnda ilk alt ayda hibir C vitamini kayb tespit edilmemitir. Bu meyvenin urubu dayankl deildir. Ama dayankl kuru hulasas kabildir. Keza ekerle yaplan marmeldnda C vitamini olduka sabit kalr. Marmelt oluncaya kadar da kesilme, ezilme, paralanma kaynatma dolaysyla iindekinin bir haylisini kaybeder. 100 mg/100ga der. nsan vcudu C vitaminini sentezleyemez, depolayamaz. Dardan almak zorundadr. Gnlk ihtiya duruma ve kiiye gre deimekle beraber ortalama 75100 mgdr. Gnde 10mg C vitamini ile bir insan bir sene mddetle skobt hastalndan korumak mmkndr. En uygun muhafaza ekli asidifikasyondur. Bu usul ile 5 aydaki C vitamini kayb %16dr. yle yaplr: Meyve kzarmaya balaynca koparlr. Su altnda ty ve ekirdeklerinden temizlenir. Geri kalan etli kabuklar sirkeye atlr. Kap cam veya srl kp olmaldr.
Ayrca bu meyveden en kuvvetli zamannda kuru hlasalar yaparak ilerisi iin saklamak; bat memleketleri gibi usulleri ile kurutmak, yksek C vitaminli marmeltlar yapmak uygundur. C vitamini kaybn minimuma indirmenin en ideal aresi de Bergerin kitabnda ileri srd gibi bu ii byk bir firmaya vermek ve modern usullerle ileterek hazr ekstralarn kullanmaktr.
2.2. Kuburnu ay
Ayva yapra ya da elma kurusu gibi katklar geleneksel kltrmzde kuburnu ayna katlm ve yllardr birok hastala ifa niyetine kullanlmaktadr. Ama en ok tketilen, lezzeti ve ifa olan phesiz kuburnu aynn kendisidir. C vitamini asndan olduka zengindir. C vitamini (Askorbik asit) cildin ve ba dokularnn nemli unsuru olan kolajenin normal oluumu iin gereklidir. Souk algnl, nezle, grip ve dier ateli hastalklara kar direnci artrr. Fenolik maddelerle birlikte damar cidarlarnn salam olmasna sonuta kanamalarn nlenmesine yardmc olur. Ayn zamanda bir antioksidan olduundan Ave E vitamini gibi dier antioksidan zellie sahip vitaminlerle birlikte kanser riskini nledii belirtilmektedir. Gdalarla alnan demirin serbest hale geerek vcutta kullanlmasna yardmc olur. Atiskorbutik bir vitamindir. Eksikliinde klcal damar eperlerinin zayf bir yap kazanmas, di etlerinin kolaylkla kanamas, eklem hastalklarnn meydana elemesi sz konusudur.
Resim 2.14: Kuburnu ay
Kuburnu ay yaplrken dikkat edilecek hususlar vardr. Bunlar: Kuburnu ay demlemeden nce kurutulmu kuburnu meyveleri ykanr. Scak suda halanr. Bu ilk kaynatma demleme deil, zsularn amak iin yumuatmadr. Onun iin dem de pek kmaz. Sonra hlamur demler gibi kaynatlr, bekledike siyah ayda olduu gibi zararl maddeler ortaya kmaz. stenildiinde tketilebilir. stenilirse damak tadna gre bergamut, karanfil, tarn gibi aromalarla da iilebilir.
2.3. Kuburnu Kurutma Yntemleri
Rosa Rugosa tr kuburnu yabani kuburnuna gre aroma bakmndan zengin, et bakmndan fazladr. Bunun iin kurutmas daha zordur.
Resim 2.16: Kuburnu meyvesi
Rosa Rugosa tr kuburnundan ay elde etmek isteniyorsa: Meyveler iek ve sap ksmlarndan arndrlmaldr. Byklklerine gre 23 paraya ayrlarak hava ile temas eden yzey artrlmaldr. Kuburnuyu kesme ilemi metal deil de mesela ahap bakla yaplmas C vitamininin korunmas asnda faydaldr. Bu srada ortaya kan ekirdeklerle uramak lzumsuzdur. Temizlenmeleri gerekmez. Gne na kesinlikle direk temas edilmemelidir. Glgede kurutulmaldr. Zira gne meyvenin rengini deitirir.
Resim 2.15: Kurutulmu kuburnu
Kurutma ortalama 6080 0Cde olur. Ama ne kadar zamanda olaca meyvenin olgunluk derecesine, ne kadar paralandna, ortamn hava sirklsyonuna, scakla gre deiir. Yukardaki kadar yksek s tabi halde hibir blgede bulunmayaca iin ya zel kurutma aletleri kullanlmal (bunlar basit yapl cam kafeslerdir veya etv gibi gelimi cihazlar) ya da tabi halde kurutma sreleri uzatlmaldr. Kurutma yaplacak yer nemli, rutubetli blge olmamaldr. Kurutma zaman boyunca yamur, su gibi kurutmay bitirecek etmemelere maruz kalnmamaldr. Eer kurutma ilemi baladktan bir sre sonra bir ekilde kuburnular slanm ise daha sonra yaplan tm abalara ramen kflenme durdurulamamtr. Kurutulmu kuburnu meyveleri bez torba iine konmal, o da dardan nem almayacak bir ambalajda (kapakl cam kavanoz olabilir) saklanmaldr.
2.4. Kuburnu ay Muhafaza Yntemleri
Hasattan sonra kuburnu meyvelerimizi havadar, alt kuru, evreden zarar grmeyecek bir ortamda muhafaza etmeli, geciktirmeden ilenmesi iin gndermelidir. Meyve ynn alttakiler ezilecek kadar ykseltmemeli, zerinde gezmemeli, slanmasna izin vermemeliyiz. Toplanan kuburnular deerlendirilinceye kadar snma ve yanmay nlemek iin 30 cm kalnl gemeyecek ekilde serin bir yere yaylmaldr. Yayma ve doldurma ilemleri srasnda meyvelerin ezilmemesine zedelenmemesine dikkat edilmelidir. Bu ekilde kuburnu, bozulmadan daha uzun sre ya meyve olarak saklanabilir. Kuburnu meyvesi kolay bozulmaz. Saklanma artlarna riayet edildii takdirde 1015 gn boyunca taze ve salam grntsn muhafaza eder. 1015 gnden sonra ise ezik, zedelenmi, sktrlm meyveler rmeye balar. Onun iin hasattan sonraki 1015 iinde ya fabrikalara satmal, ya ilemeli ya kurutmal, ya da baka bir ekilde deerlendirmeliyiz. Hasat srasnda ya da sonrasnda sktrlma, zedelenme gibi tahribata maruz kalmayan meyveleri yakc olmayan (eer gne iddetli ise direk gne na maruz kalmayacak ekilde glgelendirerek) gnete kurutarak bir sonraki yla da saklanabilir. Kuburnular tabi halde (gnelenme durumuna gre) bir haftalk srede kurutabiliriz. Kuru kuburnu meyvelerini istenildii zaman ilenilmek zere 12 yl kuru, temiz, serin ortamda saklayabiliriz. Kuburnu meyveleri (-27 0C) - (-30 0C) de 12 saat sreyle hzla dondurulup, -18 0C'de depolanabilir. Bu ekilde kuburnu meyvelerinde C vitamininin yarlanma mr regresyon analizi ile 7,1 yl bulunmutur. Bu ekilde ilenerek depolama ynteminin C vitamininin korunmas asndan etkili bir metot olduu nerilmektedir. Ambalajlama Trk gda mevzuat; 560 sayl Gda Maddesi retimi, Tketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hkmnde Kararname ile yeniden dzenlenmeye balanm ve bu kararnameye gre eitli ek ynetmelikler karlmtr. Bunlarn en nemlisi 16.11.1997 tarihinde karlan Trk Gda Kodeksi Ynetmeliidir. Bu dzenlemeler, gda maddeleri retiminden ambalajlama, depolama ve tamaya kadar btn aamalarda reticilerin uymas gereken koullar ierir. Ambalajlama ile ilgili genel kurallar: Trk Gda Kodeksinde yer alan tm gda maddelerinin ambalajlanmas zorunludur. Ambalajlanm gda maddesi, ambalaj deitirilmedii veya almad srece gda maddesine eriilemez durumda olmaldr. Gazete ve gda ambalaj materyali olarak retilmemi basl ve yazl ktlar, yeniden ilenmi ktlar ve plastik gda ambalaj materyali olarak kullanlmazlar.
Ambalaj materyallerinin genel zellikleri: Ambalaj materyali gda maddesini zelliine bal olarak scaklk deiimleri, nem, hava, k gibi olumsuz d etkenlerden korunmal. Gda maddelerinin bileiminde istenmeyen deiikliklere ve organoleptik zelliklerinde bozulmalara neden olmamal ve gda maddesiyle etkileim gstermemelidir. Ambalaj materyali zerinde izin tarihi ve numaras ile retici firmann ad, bulunduu il ve plastik materyalin kimyasal adlarnn ba harfleri belirtilmelidir. Doldurma, tama ve depolama koullarna dayankl ve istiflemeye uygun olmaldr.
Etiketleme Etiketleme ile ilgili esaslar, Tarm ve Ky ileri Bakanl ile Salk Bakanl tarafndan yrrle konulacak tebli ile belirlenir. Ahududu ay ambalajlar zerine aadaki bilgiler, okunakl, silinmeyecek, bozulmayacak ekilde yazlr veya baslr. Kk ambalajlarda bu bilgiler etiket zerine yazlarak ambalaj ierisine de konulabilir. Firmann ticaret unvan veya ksa ad, adresi, varsa tescilli markas, lgili standardn iaret ve numaras Parti numaras Maln ad Grubu (iek, yaprakl iek veya tane kuburnu) Net arl (g veya kg) rn yl hra mallarnda bu bilgiler yabanc dille de yazlabilir. Reklm olarak ambalajn iindekilere aykr ve alcy yanltc olmamak zere, baka yaz ve resimler de konulabilir. Byk ambalajlar zerine ayrca iindeki kk ambalajlarn says ve net arlklar da yazlr.aretlemede kullanlan mrekkep veya boyalar insan salna zararl olmamal ve rnle temas halinde bulunmamaldr. Piyasaya Arz ekli Ahududu ay, iindeki maln zelliklerini bozmayacak nitelikte malzemeden yaplm bulunan temiz, salam, kokusuz, kuru net 20kg gemeyen ambalajlar ierisinde piyasaya arz edilir. Dorudan doruya tketiciye arz edilecek ambalajlar net 10gr, 20gr, 50gr, 100 grlk paketler halinde yaplr. stenirse bu ambalajlar tekrar byk ambalajlarn ierisine konulabilir.
Baheden toplanm kuburnu aylarn eitlerine gre poet paketleme ilemine sevk ederek 100 kg kuburnu ayn paketleme yntemine gre paketleme makinelerinde paketlemeye hazr hale getirerek aadaki ilemleri yapnz. Kullanlacak Ara Gereler: ay paketleme fabrikas veya ay paketleme atlyesi, Doadan toplanm kuburnu eitleri, eitlerine ayrlm kuburnu, Kuburnu poet ay paketleme makineleri, Kuburnu aylarn sevk ileminde kullanlacak tayc bantlar, lem Basamaklar neriler ay fabrikasn geziniz. ay teknoloji atlyesini geziniz. ay fabrikasndan veya ay teknoloji atlyesinde gerekli i gvenlii nlemlerini alnz. Kuburnu ay toplanacak ay bahesini belirleyiniz. Kuburnu aylar kuburnu ay bahesinden eitlerine gre toplaynz. Harman yaplm daldrma aylar nevilerine paketlenecek bitkisel aylarn poetlerini makinelere gre balama ilemini belirleyiniz. Daldrma ay poetlerini makineye balama ilemini harman yaplm aylarn paketlensinde kullanlan yntemlerle belirleyiniz. Daldrma ay poetlerini paketlemesi yaplm aylar nevilerine gre paketleme makinesinde paketleme ilemini oluturunuz. kan paketlerin kontroln yapnz. Paketlerde hatal paketleme veya bozuk paketleme var ise bu durumda olan paketleri geri paketlemeye sevk ediniz. Hata oranlar hakknda amirlerinize bilgi veriniz. Hatal paketlerin olmamas iin gereken itinay gsteriniz.
Kuburnu bahesinden eitlerine gre kuburnular toplaynz.
Kuburnu bahesinden toplam olduunuz kuburnu meyvelerini ayklaynz.
Kuburnu bahesinden toplam olduunuz kuburnu meyvelerini eitlerine gre kurutma ilemini yapnz. Kuburnu bahesinden toplam olduunuz kuburnu meyvelerini eitlerine gre kurutma ilemini yaptnz kuburnu aylarn paketlemeye sevk ediniz.
1. Aadakilerden hangisi halk arasnda bilinen kuburnu isimleri arasnda yer almaz? A) Yaban gl B) Deli gl C) Gl burnu D) Gl ayvas Aadakilerden hangisi lkemizde yetitirilen kuburnu trlerinin hastalklarndan biridir? A) Kllenme B) Krmz rmcek C) Kzl rmcek D) Sne Aadakilerden hangisi kuburnu aynda en fazla bulunan vitamin eididir? A) Vitamin B B) Vitamin B1 C) Vitamin D D) Vitamin B2 Aadakilerden hangisi kuburnu eitlerinden deildir? A) Rosa Canina B) Rosa Helenae C) Rosa setigera D) Tilia Cordata Aadakilerden hangisi kuburnu ay elde etme yntemlerinden deildir? A) Meyveler iek ve sap ksmndan ayrlmaldr. B) Gne ile kesinlikle temas ettirilmemelidir. C) Kurutma yaplacak yer nemli ve rutubetli olmaldr. D) Kurutma ortalama 11001200 C arasnda olmaldr. Aadakilerden hangisi kuburnundan elde edilen rnlerden biri deildir? A) Kuburnu ay B) Kuburnu kolonyas C) Kuburnu reeli D) Kuburnu marmelad Aadakilerden hangisi kuburnu kurutma yntemlerinden birisi deildir? A) Kurutma ortalama 600-800C arasnda olmaldr. B) zel kurutma makineleri kullanlmaldr. C) Meyveler iek ve sap ksmndan ayrlmaldr. D) Kurutma bez torbalar iinde nem alacak ekilde yaplmaldr.
Aadakilerden hangisi kuburnu ay ambalajlama materyallerinin genel zelliklerinden deildir? A) Olumsuz d etkenlerden korunmal. B) Gda maddesi ile etkileim gstermeli. C) Tama ve istiflemeye uygun olmal. D) Gda maddesinden etkilenmemeli. Aadakilerden hangisi kuburnu aynda bulunan vitamin eitlerinden deildir? A) Vitamin A B) Vitamin B1 C) Vitamin D D) Vitamin B2 Aadakilerden hangisi kuburnu aynda bulunan ieriklerden biri deildir? A) Glikoz B) Sakaroz C) Ya D) Kafein
Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete geri dnerek tekrar inceleyiniz Tm sorulara doru cevap verdiyseniz uygulama testine geiniz.
Mamul haline getirilmi bitkisel aylar paketleme ilemine sevk ederek 100 kg kuburnu ayn harmanlanm nevilerine gre paketlemeye hazr hale getiriniz. Yaptnz ilemleri deerlendirme tablosu ile kontrol ediniz. Deerlendirme ltleri Fabrika ve atlye iin i nlnz giydiniz mi? alma ortamnz temizlediniz mi? Kullanacanz ara ve gereleri temizlediniz mi? Kuburnu yetitirme metotlarn belirlediniz mi? Kuburnu ay elde etmek iin kullanacanz kuburnunu temin yntemlerini belirlediniz mi? Kuburnundan elde edilen dier rn eitlerini belirlediniz mi? Kuburnu eitlerini belirlediniz mi? Kuburnu vitamin zelliklerini belirlediniz mi? Kuburnu aacnn rnlerini belirlediniz mi? Kuburnunun insan sal acsndan nemini belirlediniz mi? Kuburnu aynn zelliklerini belirlediniz mi? Kuburnu aynn demlenme usullerini belirlediniz mi? Kuburnunu muhafaza etme yntemlerini belirlediniz mi? Kuburnu paketleme yntemlerini belirlediniz mi? Kuburnu etiketleme yntemlerini belirlediniz mi? Kuburnu piyasaya arz yntemlerini belirlediniz mi?
Bu faaliyette size verilen bilgi ve beceriler dorultusunda uygun ortam salandnda teknie uygun ekilde ahududu ay yapabileceksiniz.
Ahududu nedir aratrnz. Ahududu eitlerini aratrnz. Ahududu zelliklerini aratrnz. Ahududu ayda dikkat edilecek hususlar aratrnz. Ahududu poet ay paketleme ileminden sonra paketleme makinesine sevk ederken dikkat edilecek hususlar belirtiniz.
3. AHUDUDU AYI YAPMA
Ahududu bitkisi, Avrupa ve Kuzey Amerikada uzun yllardan beri kltre alnm olup, bu blgelerde geni alanlarda yetitiricilii yaplmaktadr. Meyvesinin deiik aromas ve gzel grnnden dolay tketici tarafndan aranlan bir meyvedir. Ahududu meyvesi ayrca aromasndan dolay ila sanayinde ve gda sektrnn deiik dallarnda da kullanlmaktadr. Gda sektrnde ahududu zellikle reel, marmelt, iki, meyveli yourt ve pasta yapmnda deerlendirilmektedir. Ayrca dondurulmu gda olarak da piyasa sunulmaktadr. Ayn zaman da bol miktarda C vitamini ihtiva ettiklerinden tedavi edici zelliine de sahiptir. Ahududu, zms meyveler grubundandr. Yabani olarak birok yerde rastlamak mmkndr. Fakat nemli olan ve tarm yaplan slah edilmi kltr eitleridir. Yabanilere oranla bu eitler daha verimli, gsterili ve ekonomik deerleri ok daha yksektir. Ahududu, yurdumuzda zellikle blgemizde son birka yldr ticari amala yetitirilmektedir. Ahududu oklamaya elverili olduu iin son yllarda blgemizde baz ihracat firmalar d lkelere ihracat yapmaktadr. lkemiz iin ok yeni olan ahududu yetitiricilii, zellikle aile iletmecilii ve i gcnn deerlendirilmesi asndan gelecek iin mit vericidir.
3.1. Ahududu ay zellikleri
Ahududu; aa ilei ve sultan brtleni (Himbeere / Framboise Common / Rasberry bush)olarak tannr. Haziran-temmuz aylar arasnda beyazmtrak renkli iekler aan, 30 150 cm boyunda, ok senelik, dikenli, al grnnde bir bitkidir. Dalk mntkalarn orman ve korularnda tesadf edilir. Gvdesi dall, dikenli ve yatktr. Yapraklar 35 paral, sivri ulu, yaprak sap kvrk dikenlidir. iekler ekseriya dallarn ucunda 510 iekli salkm halindedirler. Meyvesi etli ve birok eriksi tipli meyvelerin bir araya gelmesi ile meydana gelmi, kre biiminde, krmz renkli ve gzel kokuludur. Meyveleri temmuz ve austos aylarnda olgunlar. ou eitleri bahelerde yetitirilir. Umumiyetle sonbaharda 11,5 m aralk braklmak suretiyle dikilir. Ahudutlar her 67 senede bir yenilenmelidir. Trkiyede yetitii yerler; Ege, Marmara, Karadeniz blgeleridir. Kullanlan ksmi, meyve, iek ve yapraklardr. Meyveler tamamen olgunlatklar zaman toplanr. Yapraklarnda tanen, meyvelerinde ise organik asitler (malik asit, sitrik asit vs.) eker, pektin, uucu ve sabit yalar bulunmaktadr. Yapraklar boaz hastalklarnda gargara iin kullanlr. ieklerinden romatizma ve nkris (gut) hastalklarnda faydalanlr. Taze olarak, eker ve bbrek hastalklarnda perhiz yiyecei olarak istifade edilir. Halk arasnda ishal ve ateli hastalklara kar tavsiye edilir. Taze tketimi retimin pazara yakn olduu yresel pazarlarda mmkn olmaktadr. lkemizde souk zincirin yaygnlamas ve artan tketici zevkleri ahududu meyvesi ve rnlerinin talebini gittike artrmaktadr. lkemizde bu nedenlerden dolay talebi artan bir meyve haline gelmi ve reticiye yksek gelir getirmeye balamtr. Trkiyede ticari ahududu yetitiricilii halen dank halde ve ufak aile bahelerinde yaplmaktadr.
Resim 3.1: Krmz ahududu
Bu aratrmann balca amalarndan biri retim alanlarnda alternatif rn olarak kullanlabilen, ahududu bitkisinden ilk senede bile rn elde etmek mmkn olabildii iin, en uygun dikim budamas dzeyinin tespit edilmesidir. Krmz ahududular iin fidanlarn 45cm ykseklikten kesilerek dikim budamas yaplmasn nermektedir. Ancak bu
ykseklie sahip fidanlarn ne kadar gze sahip olmas gerektii bildirilmemektedir. Ayrca eit zelliine bal olarak gz aralarndaki mesafe farkl olabilmektedir. Ahududu yetitiricilii niin orman ii kylerine tavsiye edilmektedir: Toprak ve iklim koullan ahududu yetitiricilii iin daha uygundur. Bu blgelerdeki araziler daha kk paralar halindedir. Makineli tarm daha azdr. Orman arazilerin meyilli oluu nedeniyle toprak kaymalarna kar iyi bir bitkidir. Aile tarmna uygundur. Karl bir tarm koludur. Orman tahribatnn nlenmesi asndan ok nemlidir.
Ticari yetitiricilikte evresel koullar kadar eit seimi de byk bir neme sahiptir. Aada sar, siyah, krmz ve mor ahududu eitlerinde bazlar derlenerek verilmitir.
3.1.1. Ahududu eitleri
Sar Ahududu eitleri ANNE: Geliimi olduka yavatr, sar meyve etine sahip, ok nadir bulunmakla beraber olduka lezzetli bir eittir. Verimi ok dk olduu iin yetitiricilii ok fazla yaplmamaktadr. FALL GOLD: Geliimi yava, sarmtrak renge sahiptir, nadir bulunmakla beraber olduka lezzetlidir. Ekonomik olmamas nedeniyle yetitiricilii yaygn deildir. GOLDEN QUEEN: Aslnda melez bir eittir. Gelbe Antwerpener ile Sheffers Colossaldan elde edilmitir. Olduka parlak renkli ve lezzetlidir.
Resim 3.2: Anne tr ahududu
Resim 3.3: Fall gold tr ahududu
Siyah Ahududu eitleri JEWEL: Gl, dik ve verimli bir bitkiye sahiptir. Meyvesi sert, parlak ve lezzetlidir. Souklara dayankl bir eittir ve dier eitlere gre hastalklara daha direnlidir.
Resim 3.4: Jewel tr ahududu
MARION: Meyveleri ok byk, yuvarlams konik, gevek yapl bir eittir. Newyork orijinlidir. Genelde az yetitirilmektedir. Hasatn en fazla yapld zamanda sonbahar erken donlarnn bastrmas nedeniyle rn kayb fazla olmaktadr. Verimi dier eitlere gre azdr. BRISTOL: zellikle yeni kurulan bahelerde gl bitkisi ve gevek meyvesiyle dikkat ekmektedir. Dayankl bir eittir, erken olgunlar. Meyvesi orta boylu, sert ve tad mkemmeldir. Antraknoza kar dayanksz fakat dier hastalklara dayankldr.
Resim 3.5: Bristol tr ahududu
Resim 3.6: Marion tr ahududu
CUMBERLAND: Meyveleri ok byk, sk etli, yuvarlams konik, iyi kalitelidir. Orta mevsim eididir. Bitkileri genelde kuvvetlidir. Yetitiricilii olduka yaygndr. En byk kusuru virslere ve antraknoza kar hassas ve veriminin krmz ahududulara oranla daha dk olmasdr. BLACK PEARL: Meyveleri byk, sk etli, erkenci ve ksa vejetasyonlu bir eittir. Bitkileri kuvvetlidir.
HONEYSWEET: Yeni bir eittir, yetitiricilii yaygn deildir. Verimli bir eit olup meyve eti sk albenisi yksektir. Bir orta mevsim eididir. Bitkisi kuvvetlidir. Ahududu mozaik virsne dayankszdr.
Resim 3.6: Greeg tr ahududu
Resim 3.7: Kansas tr ahududu
GREEG: Meyveleri sk etli, yuvarlams konik iyi kaliteli orta mevsim eididir. Bitkileri genelde kuvvetlidir. Antraknoza kar dayankszdr. KANSAS: Yeni bir eit olan Kansas yetitiricilii Amerika civarnda yaplmaktadr. Bitkisi kuvvetli ve iyi srgn vermektedir. Meyve eti sk ve orta verimli bir eittir. OHIO: Yeni eitler arasnda olan Ohio yetitiricilii A.B.D ile snrldr. Bitkileri kuvvetli, bol srgn verebilen bir eit olup verimi orta derecededir. Mevsim sonuna doru olgunlar. Meyve eti skdr.
Resim 3.8: Pulum farmer tr ahududu
Resim 3.9: Ohoi tr ahududu
PULUM FARMER: Meyve eti sk, parlak ve gsterili bir eittir. Yakn zamana kadar yetitiricilii yaygn deildi ama son zamanlarda yaylmaya balayan bir eittir. Antraknoza kar dayanksz, kk rklne kar ise dayankl bir eittir.
Resim 3.10: Pulum farmer1 tr ahududu
Krmz Ahududu eitleri HERITAGE: Gzn rn veren eitler arasnda en ideal eittir. Meyve verimi ok yksek, salam kollara sahiptir. Meyveleri orta boyda, sert, parlak ve olduka lezzetlidir. Donmaya kar direnlidir. Birok hastala kar direnlidir. Ge olgunlat iin yazlar lk geen yerlerde ya da 30 eyllden nce don yaanan yerlerde yetitirilmez.
Resim 3.11: Heritage tr ahududu
ROYALTY: Mevcut ahududular arasnda en iyisi olarak nitelendirilir, uzun, gl kollara sahiptir ve olduka verimlidir. Ahududu afitine kar dayankldr. Ge olgunlar ve tam olgunlatnda rengi krmz-mor olur. Taze yendiinde tatl ve yumuaktr. Sanayi iin mkemmeldir. Kuzey blgelerde rahatlkla yetiebilir. CANBY: Meyveleri byk olan Canby, konik, orta sert, parlak renkli ve aromaldr. Dier eitlere gre daha dayankldr. Ayrca derin dondurma iin olduka elverilidir. Bitkisi orta kuvvetli, kk srgn verme durumu iyidir. Marmara blgesi iin uygun bir eittir. TULAMEEN: Mkemmel kalitede, byk meyve vermektedir. Sofralk ve ileme iin ok uygun olmasna ramen ge hasada gelir ve hasad uzun srer. rn verimi olduka yksektir ve baz blgelerde meyve arl 2 gdan fazladr. Kuru madde oran dktr. Meyvesi uzun ve konik biimli, parlak orta krmz zellikle alml ve ekici olarak tarif edilebilir. Grnn 8 gn muhafaza edebilir. iekleri kendine verimlidir. WILLAMETTE: Meyveleri ok byk olan Willamette, yuvarlaa yakn, koyu krmz, ok sk etli ve kalitelidir. Bitkisi kuvvetli, ok verimli, kk srgn verimi olduka iyidir. Derin dondurma ve konserve sanayisi iin olduka iyidir. Gsterili olmas nedeniyle taze tketimi de olduka fazladr. ENCORE: Yazn son zamanlarnda meyve veren bir eittir. Meyvesi sert, hafif konik ve genitir. Tad ve meyve kalitesi olduka iyidir. Kk rklne kar ksmen dayankszdr ancak souklara dayankll iyidir. AUTUMN BLISS: Erken olgunlaan bir eittir, meyvesi olduka lezzetli bir eittir, Heritageden 1014 gn nce olgunlar, kuzey iklimlerinde iyi yetiir. Az dikenlere sahiptir ve kollar ksadr. Meyvesi koyu renkli ve almldr.
Resim 3.14: Encore tr ahududu
Resim 3.15: Autumn bliss tr ahududu
3.1.2. nsan Sal Bakmndan nemi
tah ac, kuvvet verici, idrar sktrc ve tanen ile pektin sebebiyle kabz yapcdrlar. Bu etkiler iin 50 g kuru brtlen yapra 1 lt suyla kaynatlarak ay yaplr ve gn iinde 3 kez birer bardak iilir. Yine tanenin mikrop ldrc etkisi sebebiyle haricen az ve boaz hastalklarnda gargara olarak kullanlr. Gargara olarak kullanmak iin 80 g kuru yaprak ve iek 1 litre suda kaynatlr. Yine bu su anti mikrobik zellii sebebiyle gzle ilgili hafif iltihaplarda pansuman olarak kullanlabilir. Gzlerde apaklanmann basit bir ilacdr. Geleneksel olarak ahududu yapra ay gebeliin son 3 aynda rahimi ve kask adalelerini kuvvetlendirmek maksadyla iirilir. Bylece doum arlar kolaylat gibi, doum srasnda kanamada azalr. Ayrca dklerin nlenmesine yardmc olmak maksadyla da iilmektedir. Ahududu meyvelerinin dilerde tartar denilen zararl tabakalar zc etkisi vardr.
3.2. Ahududu ay
Resim 3.16: Ahududu ay
Resim 3.17: Ahududu demlenmi ay
Halk arasndaki isimleri, aailei, sultan brtleni olarak bilinmektedir. Ahududu bitkisi, 3015 cm boyunda beyaz iekli, dikenli ve ok yllk olan bu bitki; tm Avrupa ve Trkiye'de yaygn olarak yetiir. Yurdumuzda zellikle Marmara ve Karadeniz Blgelerinde, yol kenarlarnda ve ekilmemi yerlerde ska rastlanr.
lk bakldnda aly andran bir grn vardr. yaprakl ve yapraklarnn alt yz, tyl ve dili kenarldr. Yapraklar tanen, organik asitler, ekerler, C vitaminini tamaktadr. eker hastalarnn Ahududu ayna olan ilgileri yadsnamayacak kadar fazla olup, ahududunu Kuzey Kaliforniya'da Kzlderililerin ishal ve Onedia yerlilerinin de dizanteri iin kullandklar biliniyordu. Ahududu ay, btn bu zellikleri ile scak iecekler grubunda yerini kantlamtr.
3.3. Ahududu Kurutma Yntemleri
Ahududu bitkileri, lman iklim blgelerinde, eitlere gre de farkllklar gstermekle beraber mart ortas nisan banda ilk iekleri aar. Meyve srgnleri zerindeki dalcklarnda, ilk ieklerden meyveler oluup olgunlamaya doru giderken bir taraftan ieklenme de devam eder. Bylece bu uzun ieklenme dnemi, ilk meyvelerin olgunlat haziran ay bana veya ortalarna kadar devam eder. Buna paralel olarak ahududu meyvelerinin de 11,5 ay gibi uzun bir olgunluk dnemi vardr. Meyveler bu dnem iinde 23 gnde bir toplanmaldr. Ahududu meyveleri, normal krmz rengi ald ve btn olarak iek tablasndan kolayca ayrlabildii dnemde toplanrlar. Ahududu meyvelerinin derimine sabahn erken saatlerinde balanr ve leden nce bitirilir. zellikle taze olarak pazarlanacak meyveler 100, 250 veya 500g'lk kutulara toplanr ve kaplar kasalara dizilerek dorudan pazara gnderilir. Kaplarn zeri ince, effaf plastik veya film malzemeleriyle kapatlabilir. Meyve toplanm kaplar bahede veya toplamanakletme merkezinde ksa sre de bekletilse, glge yerlerde bulundurulmal, ayrca mmknse n soutma yaplmaldr. Gda endstrisi kurulularna ilenmeye gnderilecek meyveler 0.51,0 kg'lk kutulardan 35 kg'lk kk kasalara kadar daha byk kaplara gene dorudan toplanr. Bu kaplarn seiminde alc fabrikann talepleri gzetilir. Bitkiler, kurutulmadan nce ykanmazlar. Bunun iin toplama blmndeki zelliklere uyulmas bir zorunluluktur. Eer bitkileri kendiniz toplamyor ve hazr kurutulmu olarak bir yerlerden alyorsanz yukardaki koullarda toplanarak kurutulup kurutulmadndan emin olmalsnz. Kurallara uygun olarak toplanan bitkiler temiz bezlerin veya basksz ve boyasz ktlarn zerine serpitirilir ve glgeli, havadar ve scak yerlerde elden geldiince abuk kurumaya braklr. Fakat scakln 35 dereceyi amamas gerekir.
3.4. Ahududu ay Muhafaza Yntemleri
Ahududu meyvelerinin uzun sre taze olarak muhafazalar genel olarak dnlmez. Ancak olaanst durumlarda -0.5 veya 0 derecede %8590 oransal nem koullarnda 57 gn sreyle depolanabilirler. Muhafazay kstlayan en nemli faktr meyvelerin rmeleridir. Ayrca ahududu meyveleri kurutularak da eitli deerlendirmelere hazr halde (rnein meyve ay) uzun sre saklanabilirler. Ahududu meyveleri, meyve suyu, konsantre ve likr gibi ikilerin yapmnda kullanlrlar. Reel, marmelt, jle ve ekerleme endstrisinde, zellikle kendine zg gzel kokusu byk nem tar. Bu nedenle meyve tozu ve meyve esans imalatnda da deerli bir
ham maddedir. Ahududu meyveleri son yllarda hzla gelien ve tketimleri artan dondurma ve meyveli yourt retiminde de yaygn olarak kullanlmaktadr. Ancak, tam anlam ile kurutulmu bitkiler k iin saklanabilir. Bu grev iin cam kaplar veya az kapanabilir karton kutular idealdir. Plastik kaplar ve teneke kutular kullanlmamaldr. Kurutulmu bitkiler ktan korunmaldr. Renkli cam kaplar, rnein yeil renkliler en uygun olanlardr. Hazrladnz stok yalnzca bir k iin olmaldr. Kurutulmu bitkiler ifal glerini zamanla yitirirler. Her yeni yl, bize taze bitkiler armaan edecektir. Ambalajlama Trk gda mevzuat; 560 sayl Gda Maddesi retimi, Tketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hkmnde Kararname ile yeniden dzenlenmeye balanm ve bu kararnameye gre eitli ek ynetmelikler karlmtr. Bunlarn en nemlisi 16.11.1997 tarihinde karlan Trk Gda Kodeksi Ynetmeliidir. Bu dzenlemeler, gda maddeleri retiminden ambalajlama, depolama ve tamaya kadar btn aamalarda reticilerin uymas gereken koullar ierir. Ambalajlama ile ilgili genel kurallar: Trk Gda Kodeksinde yer alan tm gda maddelerinin ambalajlanmas zorunludur Ambalajlanm gda maddesi, ambalaj deitirilmedii veya almad srece gda maddesine eriilemez durumda olmaldr. Gazete ve gda ambalaj materyali olarak retilmemi basl ve yazl ktlar, yeniden ilenmi ktlar ve plastik gda ambalaj materyali olarak kullanlmazlar. Ambalaj materyallerinin genel zellikleri: Ambalaj materyali gda maddesini zelliine bal olarak scaklk deiimleri, nem, hava, k gibi olumsuz d etkenlerden korunmal. Gda maddelerinin bileiminde istenmeyen deiikliklere ve organoleptik zelliklerinde bozulmalara neden olmamal ve gda maddesiyle etkileim gstermemelidir. Ambalaj materyali zerinde izin tarihi ve numaras ile retici firmann ad, bulunduu il ve plastik materyalin kimyasal adlarnn ba harfleri belirtilmelidir. Doldurma, tama ve depolama koullarna dayankl ve istiflemeye uygun olmaldr.
Etiketleme Etiketleme ile ilgili esaslar, Tarm ve Ky ileri Bakanl ile Salk Bakanl tarafndan yrrle konulacak tebli ile belirlenir.
aretleme Ahududu ay ambalajlar zerine aadaki bilgiler, okunakl, silinmeyecek, bozulmayacak ekilde yazlr veya baslr. Kk ambalajlarda bu bilgiler etiket zerine yazlarak ambalaj ierisine de konulabilir. Firmann ticaret unvan veya ksa ad, adresi, varsa tescilli markas, lgili standardn iaret ve numaras Parti numaras Maln ad (hlamur) Grubu (iek, yaprakl iek veya tane kuburnu) Net arl (g veya kg) rn yl hra mallarnda bu bilgiler yabanc dille de yazlabilir. Reklm olarak ambalajn iindekilere aykr ve alcy yanltc olmamak zere, baka yaz ve resimler de konulabilir. Byk ambalajlar zerine ayrca iindeki kk ambalajlarn says ve net arlklar da yazlr.aretlemede kullanlan mrekkep veya boyalar insan salna zararl olmamal ve rnle temas halinde bulunmamaldr. Piyasaya Arz ekli Ahududu ay, iindeki maln zelliklerini bozmayacak nitelikte malzemeden yaplm bulunan temiz, salam, kokusuz, kuru net 20kg gemeyen ambalajlar ierisinde piyasaya arz edilir. Dorudan doruya tketiciye arz edilecek ambalajlar net 10gr, 20gr, 50gr, 100 grlk paketler halinde yaplr. stenirse bu ambalajlar tekrar byk ambalajlarn ierisine konulabilir.
Mamul haline getirilmi aylar paketleme ilemine sevk ederek 100 kg paketlenmi aylar ambalajlama (Kolileme) ilemini yaparak depoya sevk ediniz. Kullanlacak Ara Gereler: ay paketleme fabrikas veya ay paketleme atlyesi, Ahududu bahesi ve eitlerin gre seme alan, Ahududu aylar ambalajlamada kullanlacak tama bantlar, Ambalajlama iin kullanlacak koliler veya ambalaj malzemeleri, Ambalajlanm (Kolilenmi) aylar depoya sevk transport bantlar veya arabalar, lem Basamaklar Ahududu bahesinden eitlerine gre ahududu toplaynz. Ahududu bahesinden toplam olduunuz ahududu meyvelerini ayrnz. neriler ay fabrikasn geziniz. ay teknoloji atlyesini geziniz. ay fabrikasndan veya ay teknoloji atlyesinde gerekli i gvenlii nlemlerini alnz. Ahududu toplanacak ay bahesini belirleyiniz. Ahududu aylar ahududu bahesinden eitlerine gre toplaynz. Harman yaplm daldrma aylar nevilerine paketlenecek ahududu aylarn poetlerini makinelere gre balama ilemini belirleyiniz. Daldrma ay poetlerini makineye balama ilemini harman yaplm aylarn paketlenmesinde kullanlan yntemlerle belirleyiniz. Daldrma ay poetlerini paketlemesi yaplm ahududu aylar nevilerine gre paketleme makinesinde paketleme ilemini oluturunuz. kan paketlerin kontroln yapnz. Paketlerde hatal paketleme veya bozuk paketleme var ise bu durumda olan paketleri geri paketlemeye sevk ediniz. Hata oranlar hakknda amirlerinize bilgi veriniz. Hatal paketlerin olmamas iin gereken itinay gsteriniz.
Ahududu bahesinden toplam olduunuz ahududu meyvelerini eitlerine gre kurutma ilemini yapnz. Ahududu bahesinden toplam olduunuz ahududu meyvelerini eitlerine gre kurutma ilemini yaptnz ahududu aylarn paketlemeye sevk ediniz.
1. Aadakilerden hangisi sebebiyle ahududu yetitiriciliinin orman ii kylere tavsiye olunmaktadr? A) Arazinin kk paralar halinde bulunmas. B) Aile tarmna uygunluu C) Orman tahribatnn nlenmesi asndan nemlidir. D) Toprak ve iklim koullar uygunluu Aadakilerden hangisinde ahududu eitlerinden deildir? A) Sar ahududu B) Siyah ahududu C) Mor ahududu D) Krmz ahududu Aadakilerden hangisi sar ahududu eitleri arasnda yer almaz? A) Anne B) Jewel C) Fall gold D) Golden Queen Aadakilerden hangi eit ahududunun meyveleri byk sk etli ve kuvvetlidir? A) Black Pearl B) Cumberland C) Bristol D) Honeysweet Aadakilerden hangisinde ahududunun kullanlan ksmlarndan deildir? A) Meyvesi B) iei C) Yapraklar D) Saplar Aadakilerden hangisinde ahududu kurutma scaklklar araln gememelidirler? A) 200-250C B) 300-350C C) 500-650C D) 1100-1200C Aadakilerden hangisi taze ahududu ay toplamak iin bir toplama yntemidir? A) Sabah erken saatlerde toplama B) leden sonra toplama C) le vakti toplama D) le ile ikindi arasnda toplama
Aadakilerden hangisinde ahududunun halk arasdaki addr? A) Aa iei B) Aa meyvesi C) Aa yapra D) Aa pulu Aadakilerden hangisinde ahududu eidi ekonomik olmamas nedeniyle yetitiriilie uygun deildirler? A) Fall Gold B) Willamette C) Jewel D) Marion Aadakilerden hangisinde ahududu ay yaplacak, ahududunun olgunluk sresinden sonra toplamak iin gerekli sredir? A )23 gn B) 1015 gn C) 1530 gn D) 3045 gn
Mamul haline getirilmi aylar paketleme ilemine sevk ederek 100 k paketlenmi aylar ambalajlama (Kolileme) ilemini yaparak depoya sevk ediniz. Bu ilemleri deerlendirme tablosu ile kontrol ediniz. Deerlendirme ltleri Fabrika ve atlye iin i nlnz giydiniz mi? alma ortamnz temizlediniz mi? Kullanacanz ara ve gereleri temizlediniz mi? Ahududu yetitirme metotlarn belirlediniz mi? Ahududu ay elde etmek iin kullanacanz kuburnunu temin yntemlerini belirlediniz mi? Ahudududan elde edilen dier rn eitlerini belirlediniz mi? Ahududu eitlerini belirlediniz mi? Ahududu vitamin zelliklerini belirlediniz mi? Ahududu aacnn rnlerini belirlediniz mi? Ahududunun insan sal acsndan nemini belirlediniz mi? Ahududu aynn zelliklerini belirlediniz mi? Ahududu aynn demlenme usullerini belirlediniz mi? Ahududunu muhafaza etme yntemlerini belirlediniz mi? Ahududu paketleme yntemlerini belirlediniz mi? Ahududu etiketleme yntemlerini belirlediniz mi? Ahududu piyasaya arz yntemlerini belirlediniz mi? Evet Hayr
Seeneklerinizin hepsi EVET ise bir sonraki renme faaliyetine geiniz. Cevab HAYIR olan ilemleri tekrar deneyiniz. Btn cevaplarnz doru ise modl deerlendirmeye geiniz.
1. Aadakilerden hangisi hlamurun bilinen zellikleri arasnda yer almaz? A) Gribal enfeksiyonlara etkilidir. B) Kabzl artrr. C) Astm, bronite iyi gelir. D) Kan temizler, kan dolamn dzenler. Aadakilerden hangisi hlamur aac rnleri arasnda yer almaz? A) Ihlamur ay B) Ihlamur bal C) Ihlamur iei D) Ihlamur kahvesi Aadakilerden hangisi hlamur toplama yaplrken dikkat edilmesi gereken hususlar arasnda yer almaz? A) Kirli su kylarndan toplanmaz. B) Kimyasal gbre kullanlm toprak ve ayrlardan toplanmaz. C) Tren ve karayolu kenarlarndan toplanmaz. D) Sabahleyin i kalkmadan nce, nemli ve gnesiz havalarda kurumam yerlerden toplanmaz. Aadakilerden hangisi hlamur ay muhafaza etme yntemleri arasnda bulunan ambalaj zerinde yer almaz? A) Parti numaras B) retimi yapan kiinin ad C) retim yl D) Maln ad Aadakilerden hangisi hlamur aac eitlerinden Avrupann en iyi balnn retildii hlamur eididir? A) Tilia Americana B) Tilia Argentea C) Tilia Cordata D) Rosa Rugo Aadakilerden hangi tr kuburnunda C vitamini bulunduu yerler arasnda yer alr? A) Cynosbatisine semine B) Dike-togulonik asit C) Okside-Redaksiyon D) CO2 degradasyonu
Aadakilerden hangisi kuburnu ay demlerken dikkat edeceimiz hususlar arasnda yer almaz? A) Kuburnu ay demlemeden nce kuburnu ay ykanmal. B) Scak suda halanmal. C) Ihlamur ay demler gibi kaynatlmal. D) stee gre bergamut, karanfil, tarn gibi aromalar kullanlmal. Aadakilerden hangisi kuburnundan elde edilen rnlerden biri deildir? A) Kuburnu ay B) Kuburnu kolonyas C) Kuburnu reeli D) Kuburnu marmelad Aadakilerden hangisi kuburnu muhafaza yntemlerindendir? A) 30 cm kalnl gemeyecek ekilde serin bir yere yaylmaldr. B) Ezilme ve zedelenmeye dikkat edilmeli. C) Gne na direkt maruz kalmayacak ekilde olmaldr. D) Kuburnu hasat sonras havasz ve nemli ortamda tutulmal. Aadakilerden hangisi kuburnu ay kurutulmasnda hangi scaklk aralnda makinelerde kurutma yaplrlar? A) 300-400C B) 600-850C C) 1000-1200C D) 1300-1500C Aadakilerden hangisinde ahududu ay muhafaza etmek iin uygun deildir? A) Cam kavanozlar B) Karton kutular C) Ahap kutular D) Plastik ve teneke kutular Aadakilerden hangisinde ahududu bitkisinin yeniden ka sene sonra dikilerek tazelenmesi salanmaldr? A) 12 yl B) 34 yl C) 56 yl D) 1012 yl Aadakilerden hangisi lkemizde ahududu yetitiricilii yaplan yerler arasnda yer almaz? A) Ege blgesi B) Gney dou Anadolu blgesi C) Marmara blgesi D) Karadeniz blgesi
Aadakilerden hangisi ahududunun insan sal bakmndan nemidir? A) tah acc zellii B) Kuvvet verici zellii C) Cilt bakm zellii D) drar skc zellii
Cevaplarnz cevap anahtaryla karlatrnz ve doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yaptnz deerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa renme faaliyetlerini tekrarlaynz. Btn sorular doru cevapladysanz; modl tamamladnz. retmeniniz size eitli lme aralar uygulayacaktr. retmeninizle iletiime geiniz.
Siyah ay retmek zere iletmeye hammadde alp, ilemeye gnderene gerekli ilemleri uygulaynz. Yaptnz ilemleri deerlendirme tablosu ile kontrol ediniz.
1-Faaliyet n Hazrl 1. A.alma ortamn faaliyete hazr duruma getirdiniz mi? 2. B.Kullanlacak ara-gereci uygun olarak setiniz mi? 3. C.Kullanacak malzemelerin uygunluunu kontrol ettiniz mi? 2- Gvenlii 1. A. nl giydiniz mi? 2. B.alrken uygun el aletlerini kullandnz m? 3. C.Kullanlan ara, gereleri ilem sonunda kaldrdnz m? 3- Ihlamur ay Yapmak 1. Kullanacanz ara ve gereleri temizlediniz mi? 2. Ihlamur ay yapmak iin uygun hlamurlar eitlerine gre temin ettiniz mi? 3. Paketleme yapacanz hlamurlar paketleme zelliinde harmanlamasn yaptnz m? 4. Ihlamurlar paketleyeceiniz paketleri setiniz mi? 5. Ihlamurlarn paketlenmesi ilem srasn belirlediniz mi? 6. Paketleme ilemi srasnda gda hijyeni kurallarna uydunuz mu? 7. Paketleme ileminden sonra paketleri snflandrdnz m? 8. Paketleme tekniine uygun paketleme yaptnz m? 4- Kuburnu ay Yapmak 1. Kullanacanz makine, ara ve gereleri temizlediniz mi? 2. Paketleme yapacanz kuburnular paketleme zelliinde harmanlamasn yaptnz m? 3. Kuburnular paketleyeceiniz paketleri setiniz mi? 4. Kuburnularn paketlenmesi ilem srasn belirlediniz mi? 5. Paketleme ilemi srasnda gda hijyeni kurallarna uydunuz mu? 6. Paketleme ileminden sonra paketleri snflandrdnz m? 7. Paketleme tekniine uygun paketleme yaptnz m? 5- Ahududu ay Yapmak 1. Kullanacanz ara ve gereleri temizlediniz mi? 2. Paketleme yapacanz ahududular paketleme zelliinde harmanlamasn yaptnz m? 3. Ahududular paketleyeceiniz paketleri setiniz mi? 4. Ahududlarn paketlenmesi ilem srasn belirlediniz mi? 5. Paketleme ilemi srasnda gda hijyeni kurallarna uydunuz mu?
6. Paketleme ileminden sonra paketleri snflandrdnz m? 7. Paketleme tekniine uygun paketleme yaptnz m?
Seeneklerinizin hepsi EVET ise retmeninizle iletiime geiniz. Cevab HAYIR olan ilemleri tekrar deneyiniz. Btn cevaplarnz doru cevapladysanz; tebrikler! Modl tamamladnz. retmeniniz size eitli lme aralar uygulayacaktr. retmeninizle iletiime geiniz.
RENME FAALYET1 CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 C A A C C 6 7 8 9 10 A A C B D
1 2 3 4 5 D A B D D 6 7 8 9 10 B D B A D
1 2 3 4 5 D C B A D 6 7 8 9 10 B C A A D
MODUL DEERLENDRME CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 6 7 8 B D D B B A A B 9 10 11 12 13 14 15 16 D B D C B C
ay letmeleri Genel Mdrl, 100.Yl ay Paketleme Fabrikas, Rize, 2007 USLU Jale, Ihlamur Profil Sektr, stanbul Ticaret Odas Bilgi lem Dokman Odas, 2004 www.caykur.gov.tr