Gaziler, 1990'lardaki ihtilaflardan kaynaklanan sorunlar yaşıyor
Bir nesil genç erkek, Batı Balkanlar'ın genelinde çıkan savaşlar ve çatışmalarda savaştı. Fakat pek çoğu için, toplumla tekrar bütünleşmek zor bir mücadele oldu.
Southeast European Times için Priştine'den Linda Karadaku'nun haberi -- 08/05/12 Bosna savaşı sırasında birbiriyle savaşan Müslüman, Sırp ve Hırvat gaziler, ödenmemiş gazi maaşları hakkında Mart ayında Saraybosna'daki parlamentonun önünde düzenlenen protesto gösterisinde saf tuttular. [Reuters]
Balkanlar'daki kanlı savaşların üzerinden 20 yıl geçmesine karşın, önemli bir soru hala cevaplanmış değil: bu veya şu tarafta savaşmış binlerce savaşçıya ne oldu? Bunların komuta kademesindekilerin çoğu, ya Lahey'de ya da yerel mahkemelerde hakim önüne çıkarıldı. Fakat askerin çoğu evlerine döndü. Yaşamları farklı yönler aldı, bazıları trajik, bazıları sıradan. Fakat neredeyse hepsinin ortak bir sorunu var. Bölgedeki ihtilafların barışçı yollardan çözümü üzerinde çalışan TransConflict örgütünün kurucusu Ian Bancroft, SETimes'a şunları söylüyor: "Neredeyse bütün eski askerlerin hala çalışma yaşında olması nedeniyle, ekonomik durumdaki durağanlık onların topluma geri kazandırılmasını oldukça aksattı. Pek çoğu, sahip olabileceği bir çok eğitim olanağından mahrum kaldı ve kariyerlerini kendi başlarına oluşturmak zorunda kaldı." Bancroft, ilgili devletlerin gayrı resmi eğtiim olanaklarına ihtiyaç duyanlara iyi hizmet veremediğini, pek çoğunu ülkelerin özellikle de yalan beyanda bulunanlar yüzünden sürdürmeye gücünün yetmediği sosyal yardım sistemlerine bağımlı halde bıraktığını da ekliyor.
"Topluma geri kazanmanın ekonomik boyutlarına odaklanma eğilimi de var ve bu da travma sonrası stresin gereken ilgiyi henüz görmediği anlamına geliyor."
Kosovalı siyaset yorumcusu ve üniversite öğretim üyesi Belul Beqaj SETimes'a verdiği demeçte, uluslararası grupların eski askerler için eğitim olanakları düzenlediğini söylüyor. "Bazıları polise katıldı ... bazıları şirket kurdu. Pek çoğu unutuldu gitti."
İçişleri Bakanı Bayram Recepi SETimes'a verdiği demeçte, Kosova Kurtuluş Ordusu'nun yaklaşık 1.500 eski üyesinin Kosova Polis Teşkilatı'na katıldığını söylüyor. "Başvuruda bulunup kriterleri karşılayanlar kabul edildi ve şu anda Kosova Polis Teşkilatı'nda görev yapıyor.", diyor Recepi.
Maliq Ndreca, şu anda dev bir mağazada güvenlik görevlisi olarak çalışan bir gazi. SETimes'a konuşan Ndreca, "Entegrasyon daha çok bireysel bazda yapıldı. Eski askerlerin bazıları yurtdışına gitti, bazıları kendi başına iş buldu, hatta pek çoğu savaşa katıldığından pişman oldu, çünkü onlar idealler için savaştılar, başka bir şey için değil." diyor.
Beqaj, bu eski savaşçıların bölgede meydana gelebilecek herhangi bir ayaklanmada rol oynama tehlikesinin bulunmadığına inanıyor. Beqaj, "Her türlü maceraya atılabilirler, ama yüksek seviyedeki iişsizlik ve yoksulluktan muzdarip, hayal kırıklığına uğramış vatandaşlar onlara katılmazsa hiçbir şeyi sürdüremez ve sonuçlandıramazlar." diyor.
Bancroft, eski askerler arasında tekrar savaş görme arzusu olmadığına katılıyor. Yorumcu, "Pek çoğu, hakkında çok az yardım gördükleri son savaşın yol açtığı travmayla başa çıkmaya çalışıyor. Çoğunun artık aileleri ve gerçekten de ev taksitleri var. Pek çoğu, kendisini 1990'ların başlarında uğrunda savaştıkları şey tarafından kandırılmış ve hayal kırıklığına uğramış hissediyor ve bir kez daha silaha sarılmaya son derece isteksizler." diyor.
Uluslararası Göç Örgütü (IOM), 1999 yılında eski askerlerin rehabilitasyonu üzernde çalışmaya başladı. Kosovalı haber ajansı KosovaPress'e gçre, IOM Kosova'da 25 binden fazla eski asker tespit etti ve onlara savaştan sonraki yeniden inşa sürecine katılmalarında yardımcı oldu. Başlangıçta yaklaşık 4 bin 500 eski savaşçı Kosova Güvenlik Gücü'ne (KSF) katıldı. Fakat KSF'nin kendisi de bir dönüşüm ve profesyonelleşme döneminden geçmekte.
Bosna-Hersek'te (BH), olaya NATO müdahil oldu. Balkan Insight'ın Mayıs 2010'daki bir haberinde, İttifakın eski Bosnalı askerlerin sivil yaşama yeniden entegre olmasına yardım etme amaçlı 4,6 milyon avroluk yeni bir vakıf fonu kurduğu bildirildi.
Ajans haberinde, "Bosna hükümeti tarafından sağlanmış yarım milyon avroyu da içeren fon, 2010-2012 arası dönemde kullanılmaya ayrıldı." diyor. Haberde, yeni vakıf fonunun "Bosna Silahlı Kuvvetleri'nin devam eden dönüşümü sırasında ihtiyaç fazlası haline gelmiş askerlere sivil topluma tekrar katılmalarında yardım edeceği" belirtiliyor.
Komşu Sırbistan'da, AGİT erkek nüfusunun %15'inin Balkan savaşı gazisi olduğunu tahmin ediyor. Bunlar, aralarında eski düzenli ordu, polis ve milis kuvveti üyelerinin de yer aldığı bol çeşitli bir grup.İlgili MakalelerLoading
Bir Sırp STK'sı olan Savaş Travması Merkezi, hem gaziler hem de ailelerinin psikolojik dengeye ulaşmasına katkıda bulunmanın yanı sıra topluma kaliteli bir geri kazanımı destekleyen "Gazi Destek Grubu" adı verilen bir modele dayanarak onlarla birlikte çalışıyor. Program, savaş geçmişiyle yüzleşme ve sürdürülebilir barışı inşa etmeye yönelik daha geniş bir toplumsal sürece de katkıda bulunuyor.
Gazi Destek Grubu, benzer savaş deneyimleri yaşamış insanları ve günlük yaşamda ortak sorun ve problemleri olan kişileri, bu zorlukları aşmada birbirlerine yardımcı olmaları için bir araya getiriyor. Merkeze göre, "Gaziler marjinalleştiriliyor." Bancroft, eski savaşçıların barış inşa potansiyelini dizginlemek için daha fazla çaba sarfedilmesi gerektiğini söylüyor.
"Kuzey İrlanda'daki eski siyasi mahkumlar örneğinde de görüldüğü gibi, eski savaşçılar kendi toplumlarında lider olarak ihtilaf dönüşümüne önemli bir katkı sağlayabilirler."