Süha Demirel, Ben Robot'u inceledi.
@onsraman·30 Kas 20:28·Kitabı okudu·3 günde·10/10
Isaac Asimov: Ben, Robot
“Robot uprising has began!” [Türkçesi: Robotların yükselişi başladı bile!]
Üç Robot Kanunu (Sf. 7):
Robotlar, Birinci Kanun’la çakışmadığı (bence “çelişmediği” olmalıydı) sürece insanlar tarafından verilen emirlere itaat etmek zorundadır.
Robotlar, Birinci ya da İkinci Kanun’la çakışmadığı (“çelişmediği”) sürece kendi varlıklarını korumak zorundadır.
Hayatımın ilk 20 yıllık zaman diliminde, 0rta-lise ve ilk üniversite yıllarımda, evde annemin kütüphanesinden, anneme ya da baba mı ait olduğunu bilmediğim, adlarını ise şu an unutmuş olduğum birkaç Asimov kitabını okuduğumu hatırlıyorum. Ancak son 27 yıldır tek bir Asimov kitabı dahi okumamıştım. Geçtiğimiz günlerde Beylikdüzü’nde yapılan TÜYAP kitap fuarından, özellikle methini duyduğum, iki Asimov kitabı satın aldım.
İlk kitap, Monokl Yayınları’nın 2015 Aralık ayında bastığı “Sonsuzluğun Sonu”, orijinal ismiyle söylersek “The End of Eternity” idi. Kitap küresel anlamda ilk defa 1956’da yayımlanmış. İçeriği oldukça karışık bir kitap, ancak anlatılanlar ilginç. H. G. Wells’in 1895’de yayımlanan “Time Machine”, “Zaman Makinesi” kitabının Asimov tarafından kademe atlattırılmış yepyeni bir uyarlamasıydı diyebilirim. Sonuç olarak kitabı beğendim…
Sizlere asıl tanıtmak istediğimse, yine fuardan satın aldığım diğer Asimov kitabı. İthaki Yayınları’nın 2016 Kasımında bastığı (Çeviri: Ekin Odabaş), küresel anlamdaysa ilk defa 2 Aralık 1950’de Gnome Press tarafından edebiyat dünyasına kazandırılan “I, Robot”, “Ben, Robot” isimli bilimkurgu eseri. 1950’deki orijinal baskıda olduğu gibi İthaki baskısında da dokuz öykü var. Öyküler birbirleriyle bağıntılı. Ayrıca Asimov’un kendi ağzından 80’lerde yazdığı “Sonsöz: Benim Robotlarım” bölümü de kitabın sonuna iliştirilmiş. Dadı bir robotu anlattığı ilk öykü olan “Robbie” yi Asimov 1939 da yazmış. Diğerleriyse Asimov tarafından 1950’ye kadar peyderpey kaleme alınmışlar.
Öykülerdeki insan kahramanlara gelirsek: Dr. Susan Calvin (psikolog, robopsikolog ve sibernetik uzmanı), Alfred Lanning (matematikçi), Peter Bogert (matematikçi), Gregory Powell ve Mike Donovan (“Robotbilimin El Kitabı” nı sanki bir kutsal kitap gibi daima yanında taşıyan Grek ile kadim dostu Mike; ikisi de robot test uzmanı, ayrıca bozulan robotları sahada onarabiliyorlar), Lawrence Robertson (ABD Robot ve Mekanik İnsan A.Ş. Kurucu Yöneticisi), Gerald Black (eterik fizikçi)… Robot kahramanlar: Robbie (dadı robot), Speedy (maden toplama robotu), RB-34 (zihin okuyabilen robot), QT-ı (efendisi –tanrısı- olduğunu sandığı dönüştürücü yani L tüpü makinenin kendisini elçi –peygamber- olarak seçtiğine inanan çokbilmiş dindar robot), NS-2 (1. Kural’ı ile oynanmış kaçak robotumuz), DV-5…
Robotlar ilk olarak insanoğluna dadılık işlerinde yardımcı olsunlar diye ABD Robot ve Mekanik İnsan A.Ş tarafından dünya üzerinde imal ediliyorlar. İnsanoğlu robot meselesine soğuk bakmaya başladığı vakitse, hemen tüm robotlar Merkür gezegenindeki madenlerde ya da Güneş Sistemi içinde bulunan diğer gezegenler ile uyduları üzerindeki madenlerde işçi olarak çalıştırılmaya başlanıyor. Dünya üzerindeki tüm robot aktivitesi yasaklanıyor. Yazının başlığında da belirttiğim gibi, Asimov’un “Üç Robot Kanunu”, ABD Robotları ve hatta rakipleri olan Konsolide Robot A.Ş. tarafından bu üç kuralı temel alarak tasarlanmış son derece üst düzey teknolojiye sahip çok akıllı makineler. Robotlar “Pozitronik” alanla haberleşebilen “Pozitronik Beyinlere” sahipler. Asimov’un bu terimi, 1939’da ilk robot hikâyesini yazmasından tam dört sene önce bilim insanlarınca keşfedilmiş bir kavram. Anlamına gelince: Elektrona çok benzeyen, elektrik yükü zıt bir atomaltı parçacığı olan pozitron.
16 Temmuz 2004’de Alex Proyas’ın yönettiği, başrolünde Will Smith’in oynadığı, Isaac Asimov’un öyküsünü Akiva Goldsman ve Jeff Vintar’ın senaryolaştırdığı “Ben, Robot” filmini hatırlarsınız. Filmde, NS-2 model sıra dışı bir robotun hikâyesi anlatılır. Kitabımızda “Kayıplara Karışan Robot” adlı bir öykü var. Film tamamen bu öykünün temelinden üretilmiş. Ancak bir iki ayrıntı hariç tamamen değiştirilerek filme uyarlamış. “Kaçış” adlı öyküde anlatılan “Yıldızlararası Seyahatleri” gerçekleştirebilmek için bilim insanları, dünya dışında kurdukları bir üste hiperatomik dönüştürücüleri yani yıldızlararası seyahat yapabilecek hipermotorlu gemileri geliştirip imal etmeye çalışmaktadır. Ancak istenmese de bazen insanlar gama ışınına maruz kalıyorlar. Robotlar, 1. Kanun yüzünden kendilerini bu gibi durumlarda insanları kurtarmak adına feda ettiklerinden, üssün komutanı ABD Robotlarından, 1. Kanun’u deforme edilmiş robot imal etmelerini ister ve Kanun şu şekle dönüştürülür: “Robotlar, insanlara zarar veremez, ayrıca eylemsiz kalarak onlara zarar gelmesine göz yumar.” İşin kötü yanıysa, bu tip oynanmış robotlardan birine, eterik fizikçi Gerald Black sinirlendiği bir anda “Kaybol!” der. Robot da “Kaybolmak” eylemini, üstten kaçıp kendini sahibinden tamamen gizlemek diye algılar. Dünya insanlarından gizlice üretilmiş bu Robot, kendisinin eşsiz benzeri diğer 62 robotun arasına karışır. Beyniyle oynanmış robotu bu gruptan ayırmak ve üsten kaçmasını engellemek için robopsikolog Dr. Calvin ve yüksek matematikçi Bogert birçok test yapmaya başlar. Amaç dünyadaki insanların, son derece gizli üretilmiş bu oynanmış robottan haberdar olmamalarıdır. Gördüğünüz gibi, filmdeki içerik çok daha zengin ve çok daha farklı gibi görünse de öyküde yapılan testlerin her biri yüksek Asimov zekâsı ürünü. Ayrıca film, kitabın içerdiği muazzam dokuz öyküyü dikkate alırsak verilmek istenen etkinin de çok gerisinde kalmış…
Dr. Calvin karakterinden sonra beni en çok etkileyen, ilk olarak “Kanıt” isimli öyküde görünen Savcı Stephen Byerley, ki daha sonra Belediye Başkanı, Bölge Koordinatörü ve iki dönem üst üste Dünya Koordinatörü oluyor. Adamı ilginç kılan, kendisi bir robot mu yoksa insan mı buna kimsenin akıl erdirememesi!
“Robotbilim” teriminin mucidi olan Asimov, 1985’de Doubleday tarafından yayımlanan “Robotlar ve İmparatorluk” adlı romanında, gelişmiş robotların tek bir insanın değil de, tüm insanlığın zarar görmesini önlemek istediğini anlatır. Asimov buna, “Robotbilimin Sıfırıncı Kanunu” adını vermiştir.
Unutmadan, Dr. Isaac Asimov, Rus asıllı Amerikalı yazar ve biyokimyacıdır. Pek çok konuda yapıtları olmasına karşın, bilim kurgu eserleri ve popüler bilim kitapları ile tanınmıştır. Kurgu olmayan çok sayıda eserinin yanı sıra fantezi dalında da yazmıştır. 500’e yakın eseri vardır (1919 veya 1920 Petrovichi, Smolensk Oblast, Rusya- 6 Nisan 1992, Brooklyn, New York, ABD).
Son olarak, çok doğru bir kitap seçimi yapan ve birkaç dizgi hatası dışında harika edisyonuyla kitabı hazırlayan İthaki Yayınlarını, tertemiz akıcı Türkçesiyle kitabı dilimize kazandıran Ekin Odabaş’ı kutlarım.
Süha Demirel, 4 Aralık 2016.
8.7/10 (227 Oy)
S. Ali, Nazi Bağlantısı'ı inceledi.
@aynabeyan·08 Kas 22:30·Kitabı okudu·189 günde·Beğendi·9/10
Anıl, Ben Robot'u inceledi.
Düzenlendi: 24 Eki 15:43Gönderiyi direkt paylaşGönderi bağlantısını kopyalaGönderiyi kaydetGönderi bildirimlerini açGönderiyi akışta gizle
@JayGarrick·24 Eki 15:22·Kitabı okudu·8 günde·8/10
Kafanızın içini görmeme engel olun!
Toplantı kitabı; Ben Robot. Ortalıkta kitabın okunduğuna dair birtakım izler var lakin okunmuş olduğuna ilişkin hiçbir görüş, fikir veyahut düşünce yansıması ne yazık ki yok. Zannediyorum ki aksiyon bütünüyle toplantıya bırakılıyor ama kendi adıma ben, böyle bir yol izlemeyeceğimi belirterek kitapla alakalı yorumuma geçmek istiyorum.
Kitap bir bilimkurgu kitabı, esasen ben bu minval üzere olan kitapların varsa filmlerini izlemeyi tercih ediyorum hoş filmi olmasına mukabil toplantı kitabı olduğu için okumak zorunda kaldım. Genel anlamda neden izlemeyi tercih ettiğime gelelim. Benim kitap okumak özelinde kitaptan bazı beklentilerim oluyor her okur gibi; edebi beklenti, kelime oyunları, anlatımın güzelliği ve derinliği vs. vs. benzeri şeyler. Bu kitap nezdinde beklentilerimin kendi ayakları üzerinde durarak bana ağırlığını hissettirmesini zaten ummuyordum ama bu kadar da kötü bir anlatımı gerçekten beklemiyordum. Yazarın zihnine, robot ve gelecekteki teknolojiye ilişkin çok güzel düşünceler gelmiş fakat bunu daha güzel nasıl yansıtabilirim ya da daha hoş nasıl gösterebilirim diye hiç düşünmemiş ya da herhangi bir çaba sarf etmemiş gibi geldi bana.
Bir gazeteci, bir Psikolog olan Dr. Calvin ile uzun ve günlere yayılmış bir röportaj gerçekleştiriyor, yıl iki bin yüzler falan, anlatım esnasında zamanlar bir ara dili geçmiş zaman oluyor sonra şimdiye dönüyor derken ortalık karışıyor, kim anlatıyor kim dinliyor neredeyiz ne yapıyoruz hiç belli olmuyor birde üzerine bilimsel kelimeler derken odaklanma sorunu yaşanıyor, bu sorunun üzerine, belli bir olay üzerinden devam eden bir kurgu ya da anlatımın olmadığı yani aslında Dr. Calvin’in şahit olduğu robotlarla ilgili birden fazla deneyiminin yansıtılmaya çalışıldığı sonradan anlaşılıyor.
Anlatımı, edebi yönünü bir kenara bırakarak içerikle alakalı düşüncem ise oldukça olumlu. Doğrusu her bir robot hikayesi çok hoşuma gitti, odaklanabildiğim ölçüde büyük keyif aldım. Bu noktadan sonra ufak tefek merak kaçıranlar verebilirim ama bana sorarsanız okumaya devam edin çünkü okuma arzunuzu kaçıracağını düşünmüyorum.
Bütün hikayelerin ana çıkış noktası kitabın başında yazan 3 yasa. Peki bu yasalar ne der bir bakalım;
Bu yasalara istinaden Dr. Calvin’in bizzat müdahil olduğu hikayeleri anlatıyor kitabımız. Hikayeler dediğim gibi bazı beklentileri düşürerek okuduğunda sizin mantığınızı zorlamasıyla ve çözümler üretilirken düşündürmesiyle oldukça keyif veriyor.
Çok fazla derin okuma yaptığımdan mıdır nedir kimi hikâyeyi okurken metaforlar var gibi geldi bana. Emin olmamakla beraber; İnançlı insanların robot olarak gösterildiği kanısına vardığımı ifade ederken neden bu kanıda olduğumu da yazmak istiyorum. Bir hikayesinde, hikâyenin başlığını hatırlamıyorum ama baş rolünde Şirin adında bir robot vardı. Şimdi bu Şirin varlığını sorgulayan, “Ben varım, çünkü düşünüyorum.” Diyen bir robot hatta hikâyenin bir diğer ana kahramanı olan iki bilim adamının “Seni biz yaptık buna inanacaksın.” Demelerine mukabil; “Bana söylenenleri oldukları gibi kabul edemem.” Diyerekten önce varlığını sonrasında da nasıl var olduğuna dair sorgulamalarını yapıyor hikâyenin ilerleyen bölümlerinde, sonraları bir yaratıcının, öncelikle insanları yarattığını sonrasında ise insanların kusurlu ve eksik bir yaratılışı olmasından kendilerini yani acıkma, yeme, içme, uyuma gibi zaruri dürtüleri olmayan daha üstün ve interaktif bir yapıda olan robotları yarattığını ileri sürüyor. Onları yapan insanların sözlerini dinlemeyip zihninde yarattığı kendi tanrısına inanmaya başlıyor ve diğer ona bağlı robotlara da kendisinin bir peygamber olduğunu ve yaratıcıya hizmet ettiğini, bu sebeple onlarında tanrısına hizmet etmesi gerekliliğini yayıyor. Yani özetle bilim adamları inançsız, her şeyi bilimin var ettiği alt mesajını vermeye çalışırken robotlar ise bu işin bir yaratıcının eli ile yapıldığı alt mesajını vermeye çalışıyor ama biz okurken robotları oluşturanın bilim adamları olduğunu bildiğimiz için bir anlamda öyle bir tanrının olamayacağı gözünden bakıyoruz olaya ve tamda bu sebeple yazarımız; yine tekrar ediyorum emin olmamakla beraber Ateist tarafı savunduğunu gözlemlemiş oluyoruz.
Bir başka hikayesinin ana teması; intikam duygusuydu ve benim dikkatimi celp ettiğinden bu hikâyeye de değinmek istedim. Hikâyede zihin okuyan bir robot var, zihin okuduğundan kendisine bir başka insan için sorulan sorularda yalan söylemek zorunda kalıyor. Çünkü soruyu soran kişinin zihnini okuduğundan hemen birinci yasa devreye giriyor ve zihnini okuduğu bireyin zarar görmemesi için gerçek cevabı vermek yerine onun duymak istediği cevabı veriyor. Hoş robot bu; ileriyi öngöremediği için hatta “Gerçeklerin muhakkak bir gün ortaya çıkmak gibi bir huyu vardır.” Sözünü de bilmediğinden beynine yerleştirilen yasa gereği yalan söylüyor ama iş dönüp dolaşıp ortaya çıkıyor. Sonrasında ilginçtir, yalana inanarak kalbi kırılan Dr. Calvin robotu bir çıkmaz önergeyle bozuyor ve onun iyiliği için üretilmiş olan robotu yok olmaya mahkûm ediyor. Bu noktada esasen kitabın çoğu noktasında okuyucu olarak; insanlar ile robotları karşılaştırmak durumunda kalıyor, insan psikolojisine dair tespitlerde bulunuyoruz, zaten kitap sürekli psikoloji çevresinde dolandığı için yazarda bilhassa bunu amaçlamış olabilir. Tabi kimi yerleri hem üzüyor hem de düşündürüyor. Örneğin, hüzünlenmek ve düşünmek için Dr. Calvin’in bozduğu robotun ardından şu sözler kalıyor geriye;
“Kafanızın içini görmeme engel olun! Beyniniz acı, hayal kırıklığı ve nefret dolu! Benim kötü bir niyetim yoktu buna inanın. Ben yalnızca yardım etmeye çalıştım.”
Baya uzun oldu farkındayım ama son olarak bilimkurgudan çıkarıp gerçek olsa nasıl olurdu diye düşünmeden edemediğim için birkaç cümlede bu konu üzerine yazmak istedim. Bir robotun savcı olmasını ya da bir ülkeyi yöneten olmasını düşünebilirdim ya da dileyebilirdim. Çünkü kendi yasaları gereği adaletli olmak zorunda olacağından daha güzel bir dünyaya zemin hazırlaması çok muhtemel bir sonuç olurdu. İnsan hatalarının fazla olduğu yerlerde pek ala kullanılabilmesi ile hem işin daha iyi sonuçlar doğurmasını hem de insanların canlarını başından tehlikeye atmadığı için iyi bir tercih olmasıyla yine insan hayatına olumlu etki ettiğini görmüş olurduk. Hoş yapay zekâ sonuçta ve kendi başlarına kendilerini üretip tamir eder sonrasında zihinlerindeki yasaları değiştirerek dünyayı ele geçirmek isteyebilirler mi? Bence isterler ama böylesi bir sonucu kabul edemem diyemem. Çünkü insanlık şimdiye kadarki yaptıklarıyla zaten yeterince kötü bir sonu hak ettiler, bu sonun robotlarla olması ne kadar güzel olurdu diye düşünmeden edemiyorum, çünkü insanlıktan alınacak büyük bir intikam var ve bunu yapan neden robotlar olmasın…
Semih, Ben Robot'u inceledi.
Düzenlendi: 21 Eyl 21:44Gönderiyi direkt paylaşGönderi bağlantısını kopyalaGönderiyi kaydetGönderi bildirimlerini açGönderiyi akışta gizle
@muaddib·17 Eyl 16:36·Kitabı okudu·3 günde·9/10
Robot Benim Olucak Binicem Üstüne Vuyucam Kıybacı Vuyucam Kıybacı :)
İthaki Bilimkurgu Klasikleri serisinden okuduğum 26. kitap oldu. Bilimkurgunun en büyük ustalarından biri olarak kabul edilen Isaac Asimov’un dünyasına bu kitap ile girdim ve korkarım tüm kitaplarını okuma isteği oluştu içimde. İşte bu gerçekten de korkutucu.
Öncelikle Isaac Asimov, Robotbilim Kanunları (Robot Yasası) olarak da adlandırılan 3 maddelik bir kanun ortaya çıkarmış. Kanunun maddelerini dikkatli bir şekilde incelediğimde, Asimov’un bu üç madde üzerinde ciddi ve titiz bir çalışma ortaya koyduğunu fark ettim. Mesleğim gereği, kanunlarla ve kurallarla yakında ilgili olan biri olarak, maddelerin her birinin kendi içerisinde tutarlı olmak üzere, çerçeve nitelikte, mükemmel maddeler olduğunu söyleyebilirim. İleride bir robot kanunu çıkarılacak olursa sadece bu üç madde biz insanlara yeterli olacaktır:
"1. Robotlar, insanlara zarar veremez ya da eylemsiz kalarak onlara zarar gelmesine göz yumamaz.
3. Robotlar, Birinci ya da İkinci Kanun'la çakışmadığı sürece kendi varlıklarını korumak zorundadır. "
Sıkılmayacağınızı bilsem, bu üç maddeyi de ayrıntılı bir şekilde irdeleyip neden çok beğendiğimi uzun uzun ifade etmek isterdim. Ancak kitabın incelemesi açısından böyle bir çabaya girişmem tamamen gereksiz ayrıntıya girmek olur.
Kitabın konusuna gelirsek, kitap robotlarla ilgili farklı farklı öykülerden oluşuyor. Her birinin ortak özelliği, yukarıda belirttiğim Robotbilim Kanunları ile robotlar… Kitabın içerisindeki öyküler, robotlar konusunda uzmanlaşmış robopsikolog (robot psikoloğu) Dr. Susan Calvin ile genç bir muhabirin röportajı esnasında Susan Calvin tarafından anlatılan çeşitli robot öyküleri ve anılardan oluşuyor. Bütün öyküleri ayrıntılı bir şekilde anlatmaktansa genel hatlarıyla ifade etmek en mantıklı yol olarak görünüyor.
Robot öyküleri içerisinde, çok ilginç ve insanı gerçekten robotlar üzerine düşünmeye iten çeşitli konular mevcut. Kimisinde bir robot, bir çocuğun en iyi arkadaşı oluyor ve aralarında duygusal bir bağ kuruluyor. Kimisinde insanları küçük gören dindar bir robot ile karşı karşıya kalıyoruz. Kimisinde zihin okuyabilen bir robotla, kimisinde ise politikaya atılma mücadelesinde olan bir robotla karşılaşıyoruz... Hepsi de mantık zemininde önümüze sunulan ve ileride karşı karşıya kalabileceğimiz türden öyküler. En ufak bir saçma bilgiyle karşılaşılmadığı için Asimov’un ne kadar usta bir bilimkurgu yazarı olduğunu kolaylıkla anlayabiliyor insan. Kaldı ki, bu öyküler, Asimov tarafından çok küçük yaşlardan itibaren yazılmaya başlamış öyküler.
İleride robotlar hayatımızın neresinde olurlar kestirmek mümkün değil; fakat yakın zamanda en iyi dostlarımız olan hayvanların yerlerini almaları mümkün görünüyor.
- Kim bütün işlerini gören, itaatkar bir robota hayır diyebilir ki?
- Kim sürekli çocuğunun başında ona çok iyi bakan bir robotu istemez ki?
- Kim insanı zehirleyen madenlere insanları değil de robotları gönderip çalıştırmaya hayır diyebilir ki?
- Kim robotuna bütün işlerini yaptırıp kendine daha fazla vakit ayırmak istemez ki?
Robotlar ileride çok işimize yarayacak. O sebeple bu kitabı bir an önce edinip okumanızda fayda var.