Edirnekari | Dila Begüm Kocaman
Meriç Nehri’nin kenarında, uzakta görünen Selimiye Camii’nin minarelerine bakıp kahve içmeden olmazmış
Edirne işi anlamına gelen “edirnekari” 17. Yüzyıldan 19. Yüzyıla kadar süren bir dönemde ortaya çıkan ve daha sonra tüm Anadolu’ya yayılan bir süsleme sanatı olarak karşımıza çıkıyor. Lake işleri ahşap, deri ve karton gibi malzemelerin üzerine boya ve cilayla yapılan motiflerin yer aldığı süslemeler, Osmanlı İmparatorluğu döneminde neredeyse her camide, sandıklarda, dolaplarda, tavan işlemelerinde ve akla gelebilecek birçok yerde kullanılan edirnekari o dönemlerdeki kadar olmasa da halen varlığını sürdüren el sanatlarından. Biraz sorup soruşturduktan sonra edirnekari ustası Mehtap Cömert ile tanışma fırsatı buluyorum.
Sergi hazırlığı ve telaşı içinde de olsa bana keyifle zaman ayırdı Mehtap Cömert
1952 yılında Edirne’de doğup büyüyen Mehtap Cömert, 1977 yılında Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu Dekoratif Resim Bölümünü bitiriyor. İstanbul’da iş bulma zorluğundan dolayı doğup büyüdüğü şehre geri dönerek Edirne Devlet Güzel Sanatlar Galerisi müdürü olarak çalışmaya başladığında üniversitede okurken hocasının “Koca Edirneli, sen edirnekari nedir bilir misin?” sorusu üzerine de edirnekari hakkında araştırmalar yapıyor. Bu araştırmalar ışığında 1985 yılında Trakya Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu Duvar Süsleme Bölümünü kurmakla kalmayıp 1987 yılında yaptığı araştırmaların Mimar Sinan Üniversitesi’nde ‘prestij kitapçığı’ olarak yayınlanmasıyla edirnekari üzerine sanatta yeterliğini yaparak yardımcı doçent ünvanını alıyor. Daha sonra 2005 yılında, on yıl önce kurduğu Resim-İş Eğitimi Bölümünden emekliliğine ayrılıyor Mehtap Cömert. Emekliliğinden sonra da satmaya kıyamadığı baba evini atölye haline dönüştürerek çalışmalarına devam ediyor.
Sergi için gönderilen işler olsa da tüm duvarlar el emeği göz nuru ahşaplarla doluydu
Kadın için en önemli eşyalardan biri, edirnekari çeyiz sandığı
Güzel bir diken için verilmiş en az dört sene emek ve sabrın ürünü
Kağıt üzerinde yapılan edirnekariden çok ahşap üzerinde yapılanını tercih eden Mehtap Hanım bu nedenle birçok öğrencisinin yolun başında işini bıraktığını da ekliyor. Ahşabın çalışması çok zor bir malzeme olduğunu, zımparasından boyamasına ve verniklenmesine kadar çok fazla sorunla karşılaştıklarını ancak asıl sanatın da bu olduğunu söylüyor. Atölyeye çıktığımızda biraz da duvardaki eserlerin ve masada duran çeyiz sandıklarının üzerindeki motifleri anlatıyor. “Genel olarak tek dalda çiçekler ve Edirne lalesi olarak bilinen lale motiflerinin bir kurdele eşliğinde birleştirilmesiyle oluşuyor. Çeyiz sandıklarında çok büyük boyutlar kullanılmıyor. Herhangi bir yangın, sel ya da savaş gibi afet durumunda kadının rahat taşıyabileceği boyutlar tercih edilir çünkü bu sandığın içinde gelinlik, fotoğraflar, bebeğinin patikleri gibi kadın için değerli eşyalar bulunur. O dönemler de çok fazla göç olduğu için yükler katır sırtında veya genelde gemilerle taşındığı için sandıkların iç kapaklarında yelkenli motifi kullanılır”.
Baba evi edirnekari atölyesi
Mehtap Hanım edirnekari sanatının detaylarını anlatıyor
Göçler, değişen hayatlar ve gelenekler hepsi edirnekariyle usta ellerde yeniden hayat buluyor
Mehtap Hanım’ın kendi salonu için yapmaya başladığı sandığı
Edirnekari ustasına yakışır bir hat sanatı olmuş
Atölyenin, babası ve ablasıyla özenerek baktıkları güzel bir bahçesi var
Mehtap Hanım’ın öğrencilik yıllarında annesi için yaptığı mozaik çalışması
Bu eski ahşap evler Edirne’yle bütünleşmiş, her yerde görebiliyorsunuz
Edirne demek ciğer demek, yemeden olmaz
Mimar Sinan’ın “ustalık eseri”, Selimiye Camii