Theseus'un Gemisi-Paradokslar - Bakimliyiz.Com
06-05-2013, 12:06 #1 (permalink)
Theseus'un gemisi felsefede bir paradoks.Plutark'ın aktardığı Yunan efsanesine göre Girit'ten muzaffer dönen Theseus'un gemisi Atina'da hatıra olarak uzun süre muhafaza edilir. Zamanla geminin tahtaları çürüdükçe yenileriyle değiştirilir. Öyle ki bir gün geminin değiştirilmedik hiçbir parçası kalmaz. Bu durumda gemi hala Theseus'un gemisi sayılır mı yoksa başka bir gemi haline mi gelmiştir? Gemi antik filozoflar için tartışma konusu olur.
Theseus'un gemisi filozofları tarih boyunca uğraştıran bir konudur. Paradoksun çözümü için çeşitli öneriler ortaya atılmıştır.
Heraklitos'a göre varlıklar sürekli değişmektedir. Bu nedenle yukarıdaki konu bir paradoks değildir Theseus'un gemisi daha Atina'ya vardığı günün ertesinde farklı bir gemi olmuştur.
Aristo'ya göre bir varlığı tanımlayan dört neden vardır. Şekilsel neden veya şekil bir varlığın görünüşü tasarımıdır. Maddesel neden maddesidir. Aristo'ya göre bir şeyin neliğini şekilsel neden tanımlar dolayısıyla Theseus'un gemisi aynı gemi olarak kalmıştır zira şekli değişmemiştir. Aristo'nun diğer bir nedeni nihai neden veya maksattır. Theseus'un gemisinin tahtaları değişse de maksadı (Theseus'u taşımak) değişmemiştir hala aynı gemidir. Son olarak etkin neden bir şeyin kim tarafından ve nasıl yapıldığıyla ilgilidir. Örneğin bir geminin hangi tür ustalarla ne tür aletlerle yapıldığı. Theseus'un gemisini ilk yapan ustalar ve onların aletleri gemiyi onaranlarla aynı olduğu için bu neden açısından da gemi aynı kalmıştır.
Geminin hala Theseus'un gemisi olduğunu söyleyenlere karşı ikinci bir soru daha ortaya atılmıştır: Değiştirilen tüm parçalar bir tarafta saklansa ve bunlar kullanılarak ikinci bir gemi yapılsa bu Theseus'un gemisi olur mu?
Theseus'un gemisi modern hukuktaki bazı sorunlarla ilgilidir. Örneğin Theseus'un bir gemisi yerine otomobili olsaydı tüm parçaların değişmesi ruhsat ve sigortayla ilgili sorunlar doğuracaktı. Araçların şasi numaraları en belirleyici unsur olarak ruhsatın üzerine kaydedildiğine göre hukuksal açıdan şasi numarasının değişmesi aracın değişmesi anlamına gelir mi? Theseus'un şasi numarası değiştirerek yeni bir araca sahip olduğu öne sürülürse yeniden alım-satım vergisi ödemesi gerekir mi? Şasi değişiminden önceki sigorta poliçesi hala geçerli olur mu?
Paradoksun kişilik sorunuyla da ilgisi vardır. Tüm organları zamanla nakledilerek yenilenmiş bir insan başlangıçtakiyle aynı kişi midir? Hayatımız boyunca vücudumuzdaki tüm atomlar doğal bir şekilde yenileriyle değişse bu hayatı sürenin tek bir kişi olduğu söylenebilir mi?
Isaac Asimov'un 1986'da yazdığı Vakıf ve Dünya romanında robot R. Daneel Olivaw binlerce yıllık ömrü boyunca tüm parçalarının zamanla değiştiğini öyle ki değişmedik hiçbir parçası kalamadığını söyler. Bu örnek Theseus'un gemisi paradoksunun insanlara (veya zeki varlıklara) da uygulanabilmesi açısından önem taşır.
« 21 Aralığın önemi nedir?-21 Aralığın özellikleri nelerdir? | Tereyağlı Kedi Paradoksu »
Theseus'un Gemisi-Paradokslar konusu, GENEL KÜLTÜR / Eğitim ve Öğretim forumunda tartışılıyor.
Dünya'nın en büyük yolcu gemisi elif Genel Kültür Paylaşımlarınız 0 05-12-2011 11:06
TCG Heybeliada F-511 İlk Yerli Savaş Gemisi elif LakLak Bölümü 0 13-10-2011 05:00