Üstün Zekâlı Çocukların Gözünden Motivasyonun Fotoğrafı: Beklenmedik Başarısızlık Sendromunun Yolculuğu - İlkokul Rehberi
Yazar: Dr. Öğretim Üyesi Marilena Zinovia LEANA TAŞÇILAR
Uzun zaman önce, yeni bir hobi geliştirmek istediğinizi fark edip yola çıkıyorsunuz. Size en uygun olan hobinin fotoğrafçılık olduğuna karar veriyorsunuz. Biraz daha araştırdıktan sonra profesyonel bir fotoğraf makinesi ediniyorsunuz. Evet bu hobi tam size göre… makine elinizdeyken kendinizi çok mutlu hissediyorsunuz… kendi kendinize gezeceğiniz yerlerin ve çekeceğiniz fotoğrafların hayalini kuruyorsunuz. Bu sırada biraz da makinenizi kurcalıyorsunuz, youtube’tan videolar izliyorsunuz, ünlü fotoğrafçıların aynı makine ile çektikleri fotoğrafları inceliyorsunuz… Işığı nasıl ayarlamışlar, efektleri nasıl kullanmışlar… National Geographic fotoğraflarını inceliyorsunuz, kompozisyon nasıl, 1/3 kuralını nasıl uygulamışlar, çerçeveler, zıtlıklar nasıl kullanılmış, dokular ve renkler… Kendinizi bu konuda geliştirmek, fotoğrafçılıkla ilgili makaleler okumak size çok iyi geliyor. Ama pratik yaptığınızda bir şeyler hep eksik kalıyor… Kendinizi biraz daha geliştirmek için nihayet bir kursa gitmeye karar veriyorsunuz.
Öğrenmenin yaşı yok, çok heyecanlısınız… Ve ders başlıyor… O da ne! Öğretmen makineyi nasıl boynunuza asmanız gerektiğini, nasıl tutacağınızı ve nereden açıp kapatacağınızı gösteriyor saatlerce… İkinci ders, makinenin parçaları: deklanşör, flaş, objektif… Üçüncü ders manzara fotoğraflarına örnekler, dördüncü ders portre fotoğraflarına örnekler, beşinci ders… hiçbirinde tekniklerden, bu fotoğrafların nasıl çekildiğinden, kurallardan vs bahsedilmiyor… Sıkıntıdan patlıyorsunuz. Siz tüm bunları hatta daha fazlasını zaten biliyorsunuz… daha önce yaptığınız okumalarda görmüştünüz… Ama diğer katılımcılar gayet memnun görünüyor… Sınıfı terk etmemek için kendinizi zor tutuyorsunuz. 20 saatte eğitim tamamlanıyor, sınav sonucu geçer not alanlara sertifikaları dağıtılıyor, herkes mutlu: fotoğraf çekiliyorlar! Siz 20 saati sıkıntıdan zor tamamladınız, en yüksek notu siz almışsınız, sınav notunuz 100, elinizde sertifikanız, ama siz hiçbir şey öğrenmediğinizi, bu eğitimin size hiçbir şey katmadığını düşünüyorsunuz. Bu notu eğitimde öğrendiklerinizle değil, zaten daha önce bildiklerinizle aldınız ve merak ettiğiniz hiçbir şeyi de öğrenmediniz.
Uzmanlar bu durumu ‘boş karne sendromu’ olarak isimlendiriyor. Üstün zekalı/ özel yetenekli öğrencilerin okulda en sık karşılaştıkları durum bu aslında. Karneler yüksek notlarla dolu ama okulda, ders sırasında yeni bir şey öğrendiler mi? Yoksa zaten var olan bilgilerine dayanarak mı aldılar bu notları? Ne yazık ki bu sorular irdelenmiyor. Ve genelde okulda yeni bir şey öğrenmedikleri için de sıkılmaya ve davranış sorunları sergilemeye başlıyorlar. Düşünsenize yukarıdaki örnekte yetişkin olan siz bile eğitimi bırakıp gitmediniz ve sıkıntıdan patlama pahasına sonuna kadar derslere katılma zorunluluğu hissettiniz.
Bu durumda olan üstün zekalı/özel yetenekli öğrenciler de sıkıntılarını davranış sorunu olarak ortaya koyuyor. Kimisi dersin ortasında kitabını açıp sıranın altında okuyor ve dersi dinliyormuş gibi yapıyor. Kimisi arkadaşını rahatsız ediyor. Kimisi ise öğretmenini üzmemek için ilgileniyormuş ve bu konuları yeni öğreniyormuş gibi davranıyor. Tüm bunların yanı sıra, eğitimin asıl amacı olan öğrenme gerçekleşmiyor… Bir noktadan sonra bu çocuklar okulu zaman kaybı olarak görmeye başlıyor. Zihinlerinde yüzlerce proje varken, onları yapabilmek bir yana dursun sürekli bildiklerini tekrar tekrar dinlemek zorunda kalıyorlar.
Okuldan soğuyan üstün zekalı/özel yetenekli öğrenciler başka faktörlerin de etkisiyle uzmanların ‘beklenmedik başarısızlık sendromu’ olarak isimlendirdiği bir başka sendrom geliştiriyorlar. Bir başka deyişle performansın çok daha altında başarı sergiliyorlar. Bu noktada öğretmenler ‘bu öğrencinin zekası nasıl üstün olabilir?’ diye sorgulamaya başlıyor. Yanıt çok basit, motivasyonunu kaybettiği için pes etmiş, küsmüş bir üstün… Dolayısıyla potansiyelinin çok daha altında başarı sergilemeye başlamış.
Üstün zekalı/özel yetenekli çocukların özellikle iç motivasyonlarını canlı tutmanın birkaç sırrı var. Bunlardan bir tanesi ilgi alanlarını beslemektir… içlerinde küçük yaşlardan itibaren filizlenmeye başlayan ilgi alanlarını düzenli olarak sulamak gerekir… ileride meyve verecek olan bu filizlerdir… Bir diğeri ise geliştirmek istedikleri projeleri hayata geçirebilmeleri için onlara alan, zaman, ve imkan sunmaktır. Eğitim ve öğrenme sermayesi bol olan, daima başarıya bir adım daha yakındır. Unutulmaması gereken bir diğer sır pozitif psikolojinin bize salık verdiği önerilere kulak vermektir. Kendini gerçekleştirme ve iyi oluş bunlardan bazılardır. Topluma hizmet çalışmalarına katkıda bulunmaları onların varoluşlarını daha da anlamlı kılacak ve iç motivasyonlarını olumlu bir şekilde etkileyecektir.
Özetle, üstün zekalı çocukların hazırbulunuşluk düzeylerini ve ilgi alanlarını dikkate almadan bir eğitim programı hazırlarsak kısa zamanda onların öğrenmeye karşı motivasyonlarını yitirmelerine zemin hazırlamış oluruz. Sonra da okul üstün zekalı bir öğrencinin benzetmesine bürünür… Ona göre ‘okul limon gibidir, iştah açıcı gibi görünür ama bir kere tattın mı pişman olursun’.
Leana-Taşcılar, M.Z. (2018). (Editör). Özel Yetenekli Çocukların Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayınları.
Leana-Taşcılar, M. Z. (2018). Üstün Zekalı Çocukların Normal Sınıflarda Eğitimi. Yayımlanmamış ders notları.
Topçu, S. & Leana -Taşcılar, M. Z. (2016). Üstün zekalı öğrencilerde motivasyon ve benlik saygısı düzeylerinin cinsiyet ve sınıf düzeylerine göre incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (23), 591 – 622.
Erişen, Y., Şahin, M., Birben, Y. & Yalın, H. (2016). Motivation levels of gifted students and their methaphorical perceptions of school. ERR, 11 (8), 553-561.
13 Following 432 Followers