Hüseyin ALPASLAN - ETRAK-I Bİ-İDRAK
Anadolu’da yaşayan ve 13’üncü yüzyılın başında kurulan devletin asıl sahibi Türklere özellikle 15’inci yüzyıldan sonra yüzyıllar boyunca, devlet yönetimlerinde yer verilmeyerek, Osmanlı İmparatorluğu’nun 16’ncı yüzyılının son dönemlerinde, Hoca Saadettin Efendi’nin sözü olan Etrak-ı Bi-idrak (Akılsız aptal/düşünemeyen Türk) sözü İstanbul’da kabul edilir olmuştur. Türk düşmanlığı bulunan diğer unsurlar ve devşirmeler tarafından bu söz çokça kullanılmıştır. Hatta “Baban bile olsa Türk’ü katlet” diyen Kâtibi kadiminin ve Türk’e olmadık hakaretler eden Nefi’nin şiirleri bu kesimde hararetle okunarak savunulmuştur.
13’üncü yüzyılda Anadolu’nun Konya’da yaşayan Mevlâna Celalettin Rumi, eserlerinde Türkleri övücü birçok söz kullandığı halde, Ariflerin Menkıbeleri isimli kitapta yazılı olan; bir Rum dostuna hitaben, ‘Efendi; bağ yapmada Rum çiftçi, bozumunda Türk çiftçi tutmak gerektir. Çünkü dünyayı imar etmek Rumlara; yıkmak ise Türklere mahsustur. (...) Konya şehri de yine merhametsiz Türk zalimlerin eliyle yıkılacaktır” şeklinde söylediği sözleri ise üzüntü ile okumaktayız. Türkleri aşağılayan bu sözler, Türk düşmanları tarafından, Türkler hakkında yapılan haksız iddia ve iftiralara dayanak olarak gösterilmiştir.
Anadolu Selçuklu Devleti’nin 1243 yılında Kösedağ Savaşı’nda yenilmesi sonucunda Anadolu’nun hâkimiyeti Moğollara geçmiştir. Moğol tehlikesi Anadolu’da bulunan Türk beyliklerinin bağımsızlıklarını tehlikeye düşürmüştür. Anadolu beylikleri, 1260 yılında Ayn-Calut’ta, Memluklerin Moğolları hezimete uğratmasından sonra Moğol baskısından kurtularak bağımsız hareket etme imkânı bulmuşlardır.
Söğüt’te kurulan Osmanlı Beyliği, Karamanoğulları Beyliği (1487 yılında son buldu) hariç diğer beylikleri farklı yol ve yöntemlerle kendi bünyesine katarak güçlü ve büyük bir devlet haline gelmiştir. Osmanlı Devleti fetihlerinde batıya ağırlık vermiş, dini referanslar ile yaptığı fetihler ve kazandığı güç İslam dünyasının takdiri ile beraberinde halifeliği de kendisine getirmiştir.
15’inci yüzyılın ikinci yarısına kadar Osmanlı Devleti’nin bütün önemli yönetim kademelerinde Türkler bulunmuştur. İstanbul’un fethinin hemen sonrasında devlette çok önemli bir ağırlığı olan Sadrazam Çandarlı Halil Paşa’nın idam edilmesinden sonraki tarihlerde Enderun okullarında temayüz eden devşirmelerin devlet yönetiminde ve sarayda önemli makamlara getirilmesi ile bir süre sonra Türkler yönetimden tamamen uzaklaştırılmıştır.
Selçuklu döneminde uygulanan Dirlik sistemi, Osmanlı döneminde Tımar sistemi adıyla küçük değişikliklerle uygulanmış, sistemin gereği olarak hanedanın olan toprak, Anadolu’da Türklere kiralanmıştır. Topraktan geçimini sağlayan halk borcunu öşür(aşar)  adı verilen sistemle vergi vererek, askerlik yaparak, şehit ve gazi olarak ödemiştir. Payitahtın tamamen devşirmelerin yönetimine tabii hale gelmesi, İstanbul’daki ticaretin Osmanlı vatandaşları olan Rum, Ermeni ve Yahudi azınlıklar ile imtiyaz tanınan Ceneviz, Venedik ve Fransa gibi yabancı devletlerin eline geçmesiyle, Anadolu’da ve Osmanlı Devleti’nin diğer bölgelerinde yaşayan Türkler; Osmanlı vatandaşları arasında Türk kimliğiyle bile anılmayan sadece Müslüman kimliğini kullanabilen, yoksul, geri kalmış bilmem kaçıncı sınıf vatandaş halini almıştır.
Osmanlı Devleti, coğrafi keşifler, ticaret yollarının değişmesi ve geçmişten gelen (17’nci yüzyıl ile başlayan) kötü yönetimlerin de etkisiyle, 19’ncu yüzyıla gelindiğinde; Batı’nın sanayi, ekonomi ve bilimsel alandaki gelişmelerinin çok gerisinde kalmış ve kapitülasyonlar, ordunun çeşitli nedenlerle dejenere olması, tımar sisteminin mültezimlere bırakılması, yanlış dış politikalar, israf vb. birçok sebeplerle eski gücünü yitirmiştir.
Rusya’nın sıcak denizlere ve Hindistan’a ulaşma tehlikesi karşısında İngiltere ve Fransa; çıkarlarına zarar verecek bu durumu önlemek maksadıyla Osmanlı Devleti’ni Rusya ile savaşa sokmuştur. 1853-1856 yılları arasında meydana gelen Kırım Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu ilk kez borçlanmış ve toprak kaybıyla birlikte önemli oranda şehit vermiştir.
Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecit (1839-1861) 1853 yılında Sinop Limanında Rus baskını ile şehit olan Denizci askerlerimiz ve sivillerimiz için bir madalya bastırmıştır. Madalyanın arka yüzünde Fransızca “SENİN İÇİN ÖLDÜLER AVRUPA SİNOPE 1853” yazılıdır.
1854 yılında Osmanlı Ordusu Silistre’de Rus ordusunu bozguna uğratmış olup, birçok şehit vermemize rağmen bu savaştan zaferle çıkılmıştır. Silistre zaferi üzerine Sultan Abdülmecit yeni bir madalya bastırmıştır.
Madalyanın arka yüzünde “SENİN İÇİN YENDİK AVRUPA-SİLİSTRE-1854” yazılıdır.
1854 yılında Avrupa için kazandığımız bu savaştan 20 yıl sonra Namık Kemal “Vatan yahut Silistre” adlı yapıtında Avrupa için ölen Anadolu insanını anlatmıştır.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban adlı romanında, Anadolu insanını etrak-ı bi-idrak ile yaftalayan, İstanbul’da yaşayan tuzu kuru sözde münevver ve mütefekkir kesime şöyle seslenmiştir:
“Bunun sebebi sensin. Bu viran ülke ve yoksul insan için ne yaptın? Anadolu halkının bir ruhu vardı, nüfuz edemedin. Bir kafası vardı; aydınlatamadın. Bir vücudu vardı, besleyemedin. Üstünde yaşadığı bir toprak vardı; işletemedin. Onu hayvani duyguların, cehaletin, yoksulluğun ve kıtlığın elinde bıraktın. O, katı toprakla kuru göğün arasındaki bir yabani ot gibi bitti. Şimdi elinde orak burayı hasada gelmişsin. Ne ektin ne biçeceksin? Bu ısırganları, bu kuru dikenleri mi? Tabii ayaklarına batacak. İşte her yanın yarılmış bir halde kanıyor ve sen, acıdan yüzünü buruşturuyorsun. Öfkeden yumruklarını sıkıyorsun. Bu sana ıstırap veren şey senin kendi eserindir.”
Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşları tarafından başlatılan ve olağanüstü şartlarda yürütülen Kurtuluş Savaşı’nın ardından Cumhuriyet yönetimiyle Türk Milleti “Etrak-ı Bi-İdrak” olmaktan kurtulmuş, onurlu Türk kimliğini tekrar elde etmiştir. Atatürk’ün “BİR TÜRK DÜNYAYA BEDELDİR” vecizesiyle şanlı Türk tarihinde eski günlerinde olduğu gibi hak ettiği yerini almıştır.
Hüseyin ALPASLAN; Tarihçi- Yazar. alpasker.84@hotmail.com
 Ahmet EFLAKİ; “Ariflerin Menkıbeleri”, s.542, Kabalcı Yayınevi, 2012, İstanbul.
 Öşür (Aşar);” Eskiden toprak ürünlerinden alınan onda bir oranındaki vergi” TDK Sözlük.
 Mültezim; “Osmanlı toprak sisteminde açık arttırma usulüyle belirli eyaletleri (özellikle merkeze uzak) kiraya vermeye iltizam, İltizam sahibi olan kişiye de Mültezim denirdi,” https://www.tukcebilgi.com
 Cengiz ÖZAKINCI; “Türkiye’nin Siyasi İntiharı, Yeni-Osmanlı Tuzağı”, s.37, Otopsi Yayınları, 2005, İstanbul.
 Cengiz ÖZAKINCI; “Türkiye’nin Siyasi İntiharı, Yeni-Osmanlı Tuzağı”, s.43.
 Yakup Kadri KARAOSMANOĞLU; “Yaban”, s.130, Remzi Kitabevi, 1964, İstanbul.
Yazarın diğer yazıları 18.6.2020 -TÜRKİYE'NİN DOĞUM BELGESİ: AMASYA GENELGESİ 11.6.2020 -SIR KATİBİNİN KIZI 8.6.2020 -GEORGE FLOYD VE AYRIMCILIK 4.6.2020 -BATILILAŞMANIN TÜRKİYE EKONOMİSİNE TARİHSEL YANSIMALARI 28.5.2020 -KUVA-Yİ MİLLİYE SAFLARINDA BİR ERMENİ 21.5.2020 -BİR KAHRAMANLIK DESTANI: ON BİRİNCİ BÖLÜK 14.5.2020 -OSMAN NEVRES VE İZMİR’İN İŞGALİ 7.5.2020 -MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN İSTANBUL GÜNLÜĞÜ 30.4.2020 -ŞEHZADE VE DAMAT 27.4.2020 -1915 ÇANAKKALE SAVAŞLARI'NIN BİRİNCİ SAFHASI 23.4.2020 -OSMANLI'DAN CUMHURİYET'E YÖNETİM ŞEKİLLERİ VE MECLİSLER 16.4.2020 -TUNCA ADASINDA YAŞANAN FACİA 9.4.2020 -ERMENİ TEHCİRİ VE MEHMET KEMAL BEY 2.4.2020 -RUH SAĞLIĞI 26.3.2020 -İKİ ŞEHİT
Bilal 25 Haziran 2020 Perşembe 19:47
Kamil Sarıcı 25 Haziran 2020 Perşembe 08:46
Makale için yazarımızı teşekkürler