Tahakkuk ve Tahsil Zaman Aşımları – Vergi Mahkemesi Eski Hakimi Mehmet Alçay
Vergi alacağını ortadan kaldıran zaman aşımı kavramı belli bir sürenin geçmesiyle vergi alacağının ortadan kalkması anlamına gelmektedir. Hukuk tekniği bakımından ise defi değil bir itiraz türüdür. Dolayısıyla vergi mahkemesince kendiliğinden nazara alınır. Aslında bu durum idari yargı hukukunda geçerli olan resen araştırma ilkesinin bir sonucudur.
Vergi hukukunda iki tip zaman aşımına yer verilmiştir. Bunlardan ilki tahakkuk zaman aşımı olup Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre, kural olarak vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergiler tarh zaman aşımına uğrar.
Diğer zaman aşımı kavramı ise Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanun’da düzenlenmiş olup, tahsil zaman aşımı olarak adlandırılmaktadır. Bu tür zaman aşımında ise amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılının başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zaman aşımına uğramaktadır. Tarh zaman aşımı vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerle ilgili olduğu halde tahsil zaman aşımı tüm kamu alacaklarıyla ilgilidir.
Zaman aşımı, mükellefin bu hususta bir müracaatı olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade eder. Ancak vergi idaresinin uygulamasına bakıldığında zaman aşımı gözetilmek yerine gizlenmeye çalışılmaktadır. Ben bu zamana kadar idarece vergide zaman aşımı bulunması nedeniyle kaldırıldığını görmedim. Bu nedenle zaman aşımı ile ilgili iddiaların yargı yerlerinde çözümünün gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır. Bahsettiğim gibi resen tahkik ilkesi ve bu paragrafın girişindeki kural gereği zaman aşımı yargı yerlerince kendiliğinden gözetilse de, davacı tarafın dilekçesinde bu durumu vurgulamasının önemli olduğunu belirtmekte fayda var. Özellikle istinaf yolu kapalı kararlar için zaman aşımının hakimce gözden kaçırılması halinde telafi etmek zorlaşır.
İdarece vergi incelemelerinin genelde tarh zaman aşımı süresinin sonuna doğru yapıldığı ve resen salınan vergilerin alelacele tebliğ edilmeye çalışıldığı görülmektedir. Bu nedenle tarh zaman aşımının özellikle tebligat işlemi ile yakından ilişkisi mevcuttur. Usulsüz tebligat işlemlerinde kaleme alınacak etkili bir dava dilekçesi ile, zaman aşımı müessesesinden faydalanılmış olacaktır. Bunun yanında, zaman aşımına uğrayan verginin tekrar salınması ihtimali bulunmamaktadır. Salınması halinde bu açık bir iptal sebebidir.
Tahakkuk zaman aşımında süreyi durduran, tahsil zaman aşımında ise süreyi keserek yeniden başlatan sebeplerin idarece bilinçli olarak davacı aleyhine kullanılması ya da genişletilmeye çalışılması nedeniyle davacıya tanınan bu hakkın bertaraf edilmek istendiği yaygındır. Bu nedenle tahakkuk ve tahsil zaman aşımını durduran ya da kesen sebeplerin analizi ile bu yöndeki yargı kararlarının ileri sürülmesi davayı kazanma çabasına katkı sunacaktır.
Konu ile ilgili örnek yargı içtihadına aşağıda yer veriyorum.
Özeti: Vergilendirme döneminin 2004 yılı olması nedeniyle en geç 31/12/2009 tarihine kadar tarh ve tebliğ edilmeyen katma değer vergisinin zaman aşımına uğradığı hakkında,
İstemin Özeti : Davacı adına, Seğmenler Vergi Dairesi Müdürlüğü’nün 6140374578 vergi numaralı mükellefi … Kimya Ürünleri İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.’den 2004/Aralık döneminde aldığı faturaların sahte olduğu yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak 2005/Temmuz-Ekim dönemleri için takdir komisyonu kararıyla re’sen tarh edilen katma değer vergisi ile kesilen vergi ziyaı cezasının kaldırılması istemiyle açılan davayı reddeden Sakarya Vergi Mahkemesi’nin 21/01/2011 tarih ve E:2010/571, K:2011/27 sayılı kararının; dilekçede ileri sürülen sebeplerle bozulması istenilmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacı adına 2004/Aralık dönemine ilişkin olarak düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak devreden katma değer vergisi nedeniyle 2005/Temmuz-Ekim dönemleri için re’sen tarh edilen katma değer vergisi ile kesilen vergi ziyaı cezasının kaldırılması istemiyle açılan davayı reddeden mahkeme kararının temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenlerle bozulmasının istenildiği anlaşılmaktadır.
Tarh zaman aşımını, süre geçmesi nedeniyle vergi alacağının kalkması şeklinde tanımlayan Vergi Usul Kanunu’nun 113’üncü maddesini izleyen 114’üncü maddesinin birinci fıkrasında bu süre, vergi alacağının doğduğu yılı izleyen yıl başından başlayarak beş yıl olarak belirlenmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasındaki matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulmasını, zaman aşımını durduran bir neden olarak düzenleyen kural, Anayasa Mahkemesi’nin 08.01.2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 15.10.2009 günlü ve E:2006/124, K:2009/146 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal kararının yayımından altı ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır.
Anayasanın 153’üncü maddesinin beşinci fıkrasında, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarının geriye yürümeyeceği kurala bağlanmış ise de; Anayasa Mahkemesi’nce bir Kanun’un veya kanun hükmünde kararnamenin tümünün ya da belirli hükümlerinin Anayasaya aykırı bulunarak iptal edildiğinin bilinmesine karşın görülmekte olan davaların, Anayasaya aykırılığı saptanmış olan kurallara göre görülüp çözümlenmesinin, Anayasanın üstünlüğü ve Hukuk Devleti ilkelerine aykırı düşeceğinin kabulü gerekir. Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliğine ilişkin kural ile iptal edilen hükümlere göre kazanılmış olan hakları ve kamu düzeninin istikrarını korumak amaçlanmıştır. Aksi halde, Anayasanın 152. maddesinde yer alan “Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.“, “Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Anayasa Mahkemesi kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, Mahkeme buna uymak zorundadır.“ yolundaki hükümlerin anlamı ve uygulanma olanağı kalmaz.
Yukarıda yapılan açıklamaların ışığında mahkemelerce görülmekte olan davaların çözümünde Anayasa Mahkemesi’nce verilen iptal kararlarına uyulmasının zorunlu olduğu sonucuna ulaşıldığından, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarıyla ortadan kaldırılan 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114. maddesinin ikinci fıkrasının zaman aşımı tespitinde dikkate alınması mümkün değildir.
Dosyanın incelenmesinden davacının dönem matrahının takdiri için takdire sevk işlemi yapılmış ve takdir komisyonunca matrah takdir edilmiş olmakla birlikte, matrahın vergi inceleme raporuyla bulunduğu ve ihbarnamelerde tarhiyatın dayanağı olarak vergi inceleme raporunun gösterildiği ve 2004 yılına ait vergi ve cezaları içeren 19.03.2010 tarihli ihbarnamelerin 30.03.2010 tarihinde davacıya tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda 2004 yılına ilişkin olarak davacı adına salınacak katma değer vergisinin en geç 31.12.2009 tarihinde tebliğ edilmiş olması gerektiğinden, zaman aşımı süresinin dolmasından sonra 30.03.2010 tarihinde tebliğ edilen katma değer vergisi ile kesilen vergi ziyaı cezasının terkinine karar verilmesi gerekirken, bu husus dikkate alınmadan verilen mahkeme kararında hukuka uygunluk görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle temyiz isteminin kabulüne, Sakarya Vergi Mahkemesi’nin 21/01/2011 tarih ve E:2010/571, K:2011/27 sayılı kararının bozulmasına, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 24/06/2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Etiketler ödeme emri, hakim mehmet alçay, ihbarname, tahakkuk zaman aşımı, tahsil zaman aşımı, vergi alacağının ortadan kalkması, vergi davası, vergi tahakkuk zaman aşımı, vergi tahakkuk zamanaşımı, vergi tarh zaman aşımı, vergi tarh zamanaşımı