Genel Bakış – Dürtme / Richard Thaler, Cass Sunstein – Okuderim
Yazarlarından Thaler’in 2017 yılında aldığı Nobel Ekonomi Ödülü ile ülkemizde duyulan Dürtme isimli kitabı sizlerle paylaşmak istedik. ABD’de 2008 yılında yayımlanan bu kitap, insanların davranışlarının -ekonomi ve politika penceresinden- ufak dürtülerle nasıl şekillendirilebileceği üzerine akademik bir dille kaleme alınmış. Detaylara girmeden dipnot olarak belirtmeliyiz ki; dönemin ABD Başkanı ilk kabine üyelerine bu kitabı okumaları tavsiyesinde bulunmuş!
İnsanların tercihleri şekillendirilebilir mi?
İnsanların özgürlüklerini korumak koşulu ile tercihlerini etkilemenin mümkün olduğunu öğrenirken tüylerinizin az da olsa ürperdiğini söylemeliyiz. Kitap, tercihleri şekillendirme diyebileceğimiz bu olguyu genel olarak serbest ataerkil yaklaşım olarak adlandırıyor. Yani seçenekler önünüzde yine varlar; ancak seçilmesi istenen seçeneğin gözünüze daha parlak geldiği aşikar. Kitapta bu duruma, daha çok seçimlerinde sıkça hatalar yapan, bilgisi toplum ortalamasının altında olan kişilerin daha doğru seçimler yapmalarını sağlamak için başvurulduğu açıklanmaya çalışılıyor. Bu açıklama ise ‘Biz tüm yardımların yasa dışı olduğu görüsünü paylaşmıyoruz. Bize göre, iyi bir toplum şanssız olanları korumalı, pastadan herkese eşit pay verirken pastayı büyütmelidir’ sözleriyle destekleniyor.
İnsanlar ve econlar..
Yazarlar, tercihleri ile yaşamlarını şekillendiren bizleri insanlar ve econlar olarak ikiye ayırıyor. İnsan, çoğumuzun bildiği üzere homo sapiens; econ ise homo economicus’un kısaltması. Ekonomi alanında bir ekomomist kadar bilgiye sahip tercihlerini bu bilgileri doğrultusunda gerçekleştirenler homo economicus yani econ sınıfında yer alıyorlar. Kitapta bu insanların yani econların dürtüye ihtiyaçlarının bulunmadığı savunuluyor. Çoğunlukta olan diğer kısmın ise tercihlerine ufak dürtüler eklemenin sakıncalı olmadığı anlatılıyor. Genel olarak bu gibi müdahaleler, daha doğru bir yatırım planı oluşturmak, daha doğru bir sağlık sigortası seçmek, ebeveynlerin çocukları için daha doğru olan okulu seçmesi gibi durumlarda kullanılıyor. Ayrıca kitapta; toplumun tümünü ilgilendiren doğanın ve çevrenin kirletilmesinin önüne geçilmesi, trafik kazalarının önlenmesi, vergi ödenme oranın ve organ bağışlarının arttırılması gibi birçok konu ele alınyor.
Bu dürtüler neler?
Emniyet kemerinin takılmadığı zaman ikaz sesi ile bizleri uyarması ve bu konuda bizleri kemere takmaya yönlendirmesi, virajlara yaklaşırken şeritlerin sıklaşıp hızımızın arttığını hissettirerek iç güdüsel olarak yavaşlamamızı sağlaması, yüzlerce karmaşık seçenek arasından bir takım programlara bölünmüş sağlık sigortalarının daha doğru seçim yapmamızı kolaylaştırması, vergilerin büyük bir oranla ödendiğinin açıklanmasının pozitif bir algı yaratarak ödenme oranlarını arttırması kitaptan çıkardığımız lehimize olan bazı dürtüler.
Kitapta dürtülerin üzerimizde ne derece önemli olduğunun anlatıldığı kısımla ilgili bir görsel de paylaşmanın yararlı olacağını düşünüyoruz:
Yukarıdaki ocak tasarımlardan bir tanesinde ocağı yakmak için kullanma kılavuzuna bakmaksızın doğru seçimi yapabiliyorsunuz. Ufak bir zihin egzersizi yaparak sizler de bunu deneyimleyebilirsiniz..
Dürtüler tabii ki eleştirilebilir ve özgürlüklerin sınırlandırılmaya çalışıldığı düşünülebilir. Bu gibi itirazlar olabileceği öngörülerek kitabın son bölümü de itirazlara ayrılmış. Yazarların akademisyen olduğu göz önünde bulundurulunca bu duruma şaşmamak gerek. Sonuç olarak bu kitap, içerisindeki ilginç fikirleri günümüz sorunlarına çözüm üretecek şekilde okuyucusuna sunmaya çalışıyor. Özellikle yöneticilerin, içinden alması gereken oldukça ders var. Tabi önce kitabı fark edip okumaları gerekiyor! Bizden söylemesi..
Not: Çeviri oldukça kötü..
Kaynak: Richard Thaler, Cass Sunstein / Pegasus Yayınları
15 Aralık 2018 16 Aralık 2018 genel bakış, Kitap, kitap önerisi
Önceki Önceki yazı: Bursa yolculuğum üzerine notlar / Eylül, 2018
Sonraki Sıradaki Yazı: Yeni yılda sağlık adına ne yapmalı?