F-Port Köşe Yazıları
Rekabetin korunmasının ana esaslar
Avrupa Topluluğuâ€™nu kuran Roma Antlaşmasıâ€™nın 85, 86 ve 90. maddeleri Ãœye Devletler arasında mal ve hizmet ticaretinin serbestliğini sağlamak ve Ortak Pazarâ€™da yoğun bir rekabet ortamı oluşturmak amacıyla rekabet kurallarını tanımlamaktadır.
Kurucu Antlaşmaâ€™nın 85, 86 ve 90. maddeleri kapsamında Konsey ve Komisyonâ€™un tÃ¼zÃ¼k, yÃ¶nerge, kararlar, gÃ¶rÃ¼şleri ve Avrupa Toplulukları Adalet Divanı (ATAD) ve Bidayet Mahkemeleriâ€™nin iÃ§tihatları Topluluk Rekabet Hukuku mÃ¼ktesebatını oluşturmaktadır.
TÃ¼rkiye-AT ilişkilerinde Rekabet Hukuku konumu itibariyle TÃ¼rkiye Cumhuriyeti, AET - TÃ¼rkiye arasındaki Ankara Anlaşması (1963) ve Katma Protokol (1971) ile Kurucu Roma Antlaşmasıâ€™nın 85, 86 ve 90. maddelerine uyumlu bir rekabet kanununu yÃ¼rÃ¼rlÃ¼ğe almayı taahhÃ¼t etmiştir. Ayrıca TÃ¼rkiye Cumhuriyeti, 6 Mart 1995 tarihli ve 1/95 sayılı 36. DÃ¶nem Ortaklık Konseyi Kararıâ€™nın 32, 33 ve 39 maddeleri ile rekabet mevzuatını kabul etmiştir. BÃ¶ylelikle AT iÃ§tihat hukuku ve muafiyet rejimi TÃ¼rkiyeâ€™de geÃ§erli kılınmıştır.
AT ile TÃ¼rkiye arasında rekabet mevzuatının uyumlaştırılmasının temel amaÃ§larının;
TÃ¼rkiyeâ€™nin ATâ€™ye tam Ã¼yelik yolunda mevzuat uyumunun sağlanması ve malların serbest dolaşımı hedefine yÃ¶nelik olarak Ortak Pazarâ€™daki mevzuat ortamının TÃ¼rkiyeâ€™de de tesisi,
AT ve TÃ¼rkiyeâ€™nin uyguladıkları antidamping uygulamalarının durdurulması,
TÃ¼rkiyeâ€™nin rekabetÃ§i Ã¶zellik kazanmasıyla sanayi verimliliğinin arttırılması, olduğu dÃ¼şÃ¼nÃ¼lmektedir.
Topluluk Rekabet Hukukuâ€™na uyum kapsamında, TÃ¼rkiye Cumhuriyeti 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunâ€™u 13 Aralık 1994 tarihinde yÃ¼rÃ¼rlÃ¼ğe koymuştur. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun Ã§erÃ§evesinde Rekabet Kurulu, Kanunâ€™un yÃ¼rÃ¼rlÃ¼ğe girmesinden 27 ay sonra, 1997 yılının Mart ayında faaliyete geÃ§miştir. Rekabet Kurulu hızlı bir yapılanma ile Rekabet Kurumuâ€™nu oluşturmuş, uzman personel yapılanmasını sağlamış, ve 5 Kasım 1997 itibarıyla etkin olarak faaliyete başlamıştır.
Rekabeti engelleyici, bozucu, kısıtlayıcı etkisi olan teşebbÃ¼sler arasındaki anlaşmaları, kararları ve uyumlu eylemleri,
Hakim durumun kÃ¶tÃ¼ye kullanılmasını,
Hakim durum yaratan ya da mevcut hakim durumu gÃ¼Ã§lendiren ve rekabeti sınırlandıran birleşme ve devralmaları yasaklamaktadır.
TEMEL YASAK 1
Rekabeti engelleyici, bozucu, kısıtlayıcı etkisi olan teşebbÃ¼sler arasındaki anlaşmalar kararlar ve uyumlu eylemler
Alım ya da satım fiyatı ile her tÃ¼rlÃ¼ alım ya da satım şartının tespit edilmesi,
Piyasaların ya da piyasa kaynaklarının bÃ¶lÃ¼şÃ¼lmesi ya da kontrolÃ¼,
Arz ya da talep miktarının kontrol edilmesi,
Rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması ya da piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi,
Eşit şartlardaki alıcılara ayrımcı uygulamalar yapılması,
Şartlı satış yapılması olarak tanımlanmaktadır.
TEMEL YASAK 2
Mal ya da hizmet piyasalarının bir bÃ¶lÃ¼mÃ¼nde ya da tamamında hakim durumun kÃ¶tÃ¼ye kullanılması...
Faaliyet alanına başka bir teşebbÃ¼sÃ¼n girmesine engel olma,
Eşit şartlardaki alıcılara ayırımcı uygulamalar yapma,
Şartlı satış yapma,
Finansal, teknolojik ve ticari avantajlar ile başka bir alanda rekabeti bozma,
Ãœretimi, pazarlamayı ya da teknik gelişmeyi kısıtlama, olarak tanımlanmaktadır.
TEMEL YASAK 3
Piyasaların tamamında veya bir bÃ¶lÃ¼mÃ¼nde rekabetin Ã¶nemli Ã¶lÃ§Ã¼de azaltılması sonucunu doğuracak şekilde, hakim durum yaratan ya da mevcut hakim durumu gÃ¼Ã§lendiren Birleşmeler ve Devralmalar...
İki ya da daha Ã§ok sayıda bağımsız teşebbÃ¼sÃ¼n toplam pazar paylarının % 25â€™i geÃ§mesi ya da toplam cirolarının 25 trilyon lirayı aşması halinde birleşmelerinin veya devralmalarının bildirimi zorunludur. (Tebliğ No: 1997/1). Bu tÃ¼r birleşmeler ve devralmalar rekabeti sınırladığı ve hakim durum yarattığı Ã¶lÃ§Ã¼de yasaktır.
Rekabet Kurulu Kararları ve Halka AÃ§ık Şirketler
Rekabet Kurulu Kararları halka aÃ§ık şirketleri diğer teşebbÃ¼slerden Ã§ok daha yakından ilgilendirmektedir. Zira Kurul Kararları tasarruf sahibine kısa ve orta vadede bÃ¼yÃ¼k zararlar verebileceği gibi inanılmaz karlar da getirebilir. İlk bakışda Kurul kararlarının kamuoyunda parasal bÃ¼yÃ¼klÃ¼kleri ile ilgilenildiği gÃ¶rÃ¼lmektedir. Ã–rneğin Aygazâ€™a 43,374,322,500 TL, İpragazâ€™a 23,372,512,492 TL, AkÃ§ansaâ€™ya 251,631,855,000 TL, Batı SÃ¶keâ€™ye 72,196,470,565 TL, BatıÃ§imâ€™e 278,234,520,000 TL, Ã‡imentaşâ€™a 250,949,949,290 TL, Sezginlerâ€™e 137,480,000,000 TL, 86,275,000,000 TL, Proctel & Gambleâ€™a 98,136,000,000 TL, Marsa Kraftâ€™a 157,818,000,000 TL, Unileverâ€™e 147,323,000,000 TL, DTV Haber GÃ¶rsel Yayıncılık A.Ş.â€™ye 142,969,745,000 TL, son olarak da HÃ¼rriyet Yayıncılığa ve Yaysatâ€™a 2 triliyona yakın ceza vermesi kamuoyunu yakından ilgilendirmişti.
Ancak Rekabet Kurulu Kararlarıâ€™nın Ã¶nemi verdiği para cezaları değildir. Zira yukarıda belirtilen meblağlar halka aÃ§ık şirketler iÃ§in bir gÃ¼nlÃ¼k cirolarının bile altında rakkamlardır. Kurul kararlarının asıl Ã¶nemi para cezasının yanı sıra piyasalara getirdiği zorunlu dÃ¼zenlemeler ile ilgilidir. Ã–rneğin bir Ã§imento vakasında Rekabet Kurulu Ege BÃ¶lgesinde faaliyet gÃ¶steren Ã§imento fabrikalarının Kararâ€™dan sonra ne şekilde rekabete gireceklerini de tarif etmektedir. Bu durum elbette ki bÃ¶lgedeki bazı Ã§imento fabrikalarının karlarını olumlu ya da olumsuz olarak etkileyecektir. Diğer Ã§arpıcı bir Ã¶rnek ise Kurulâ€™un geÃ§en hafta almış olduğu benzin istasyonlarındaki satışlarda alınan kredi kartı komisyonları Ã¼zerine karardır. Bu kararın Petrol Ofisi gibi yeni Ã¶zelleştirilmiş bir şirketin yÃ¼zlerce bayini etkilemesinden Ã¶tÃ¼rÃ¼ şirketin gelecekteki karlılığını olumlu ya da olumsuz etkilemesi sÃ¶zkonusu olacaktır.
Hatta Telsim ve Turkcell hakkında yÃ¼rÃ¼tÃ¼len soruşturmanın sonuÃ§ları Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ GSM hattında İş Bankasıâ€™nın rekabet şartlarını belirleyebilecektir. Ancak Ã¼lkemizdeki borsa yatırımcısı henÃ¼z bu derinliğe inmiş değildir. Faizlerin dÃ¼ştÃ¼ğÃ¼, anlık karların realize edilemediği ve derinliği olan bir menkul değerler piyasasında belirleyici unsur Rekabet Otoriteleriâ€™nin aldıkları kararlar olmaktadır. Nitekim ABDâ€™de de Microsoft ya da Bill Gates vakası bunun Ã¶zgÃ¼n bir Ã¶rneği değil midir