Türk Kahvesinin Faydaları Çok; Zararı Az
Türk Kahvesinin Faydaları Çok; Zararı Az	Türk kahvesi; cezve, fincan, telve, lokum ve fal bakmak gibi birçok ayrıntısı ile milli kültürümüzün ayrılmaz parçası haline gelmiş tatlarımızdan. Kimi zaman misafir için özenle hazırlanıp sunulan kimi zaman da alışveriş merkezlerinde kağıt bardaklarda yudumlanan Türk kahvesi, hazır kahvelerden lezzetiyle bir adım önde olduğu gibi içeriği ve faydaları ile ayrı bir konumda. Bu yazımızda Türk kahvesinin faydaları hakkında merak edilenleri aydınlatmayı istiyoruz. İkinci bölümde ise Türk kahvesini fazla kaçırmanın yaratabileceği yan etkiler ve kimlerin Türk kahvesi içmemesi gerektiğini inceleyeceğiz. Ancak şunu baştan söyleyelim: Türk kahvesinin faydası çok ve zararı varsa bile az. Dilerseniz, Türk kahvesinin farkını ve içeriğini anlatarak başlayalım.
Türk Kahvesinin Hususiyetleri ve Bileşimi
Türk kahvesi çok ince toz haline getirilmiş kahvenin bir cezvede suyla karıştırılıp pişirilmesiyle yapılır. Tercihen şeker ve süt katılabilir. Türk kahvesi her zaman telve yani kahve tortusu ile birlikte servis edilir. Telveyi yemek yada yememek kişinin tercihine kalmıştır ama telveye dokunmasanız bile kahvenin içinde yüzen toz kahvenin bir kısmını yutmuş olursunuz. Türk kahvesini hazır kahveden ve Amerikalıların içtiği filtre kahveden ayıran içindeki bu kahve tortusudur. Filtre kahve ve hazır kahvede ise bu kahve partikülleri tamamen süzülmüştür. Kahve partikülleri kahvenin etken maddeleri açısından zengindir ve bu yüzden Türk kahvesi de bu maddeler açısından en zengin kahve çeşididir. Şimdi Türk kahvesinde bulunan en önemli bileşiklere göz atalım.
Kafein: Çay, kakao ve kahvede bulunan uyarıcı madde kola ve enerji içeceklerine de suni olarak katılmaktadır. Kafein oranı en yüksek içeceklerden birisi Türk kahvesidir.
Klorojenik Asit: Asit diye endişe etmeyin bu tehlikeli bir madde değil. Kahvenin acı tadını veren klorojenik asit birçok faydaları olan bir bileşiktir. Türk kahvesi içindeki telveden dolayı en çok klorojenik asit içeren kahve çeşididir.
Kahveol ve Kafestol: Birbirine çok benzeyen bu iki molekül kağıt filtre tarafından süzüldüğü için filtre kahvede ve hazır kahvede hiç yoktur. Türk kahvesi ise bu ikisini en çok içeren kahvedir. Kahveol ve kafestolun faydaları yanında bazı yan etkileri de olabileceği iddia edilmektedir.
Türk kahvesinde bolca bulunan aktif maddeleri sıraladık. Şimdi bunların sağlığa nasıl olumlu etkiler yaptığını göreceğiz.
1-) Yorgunluğu Geçirir, Dinçleştirir
Uykusuzluk, yoğun çalışma, ağır bir yemek yada stres gibi sebeplerle hepimiz sürekli yorgunluktan şikayet etmeyi adet haline getirdik. Kafein oranı yüksek olan Türk kahvesi gün içinde yaşadığımız bu yorgunluklara pratik bir çözüm olabiliyor. Çünkü kafein beyinde yorgunluk duygusunu yaratan ve sinir sistemini durgunlaştıran adenozin reseptörlerini engelliyor. Bir fincan Türk kahvesi içtikten yarım saat sonra bitkinliğin yerini enerji, kafa karışıklığının yerini konsantrasyon alır ve moralinizin de yükseldiğini hissedersiniz. Bu ders çalışmak isteyenler ve masa başında işine konsantre olması gerekenlerin yanında spor ve fiziki aktivite ile uğraşanların da işine yarayan bir özelliktir. Zira, kafein aynı zamanda kalp atışlarını ve nefes almayı hızlandırır, kasların daha uzun süre yorulmadan hareket edebilmesini sağlayarak vücudu harekete hazır hale getirir.
2007 yılında sonuçları açıklanan bir deneyde bir grup gönüllüye klorojenik asitle takviye edilmiş kahve verilmiş ve bu kişilerin vücudunun yemeklerdeki şekeri yüzde 6,9 oranında daha az emdiği görülmüş. Aynı deneyde klorojenik asit takviyeli kahve içen kilolu kişilerde ortalama 5,4 kiloluk zayıflama tespit edilmiş. Hazır kahve içenlerde ise kilo kaybı sadece 1,7 kilo olmuş.1 Bu deney sonuçları Türk kahvesi zayıflatırmı, diye merak edenlere iyi haber çünkü Türk kahvesi klorojenik asiti en çok içeren kahvedir ve bu yüzden Türk kahvesinin kayda değer bir zayıflatıcı potansiyeli olduğunu düşünebiliriz. Öte yandan Türk kahvesinde yoğun olarak bulunan kafein de metabolizmayı hızlandırıp yağ stoklarını enerjiye çevirmesi ve sizi daha çok hareket edip kalori yakmaya teşvik etmesiyle başlı başına bir zayıflama müsebbibi. Türk kahvesi ayrıca iştahı da kapatıyor ve çok yemek yemeyi engelliyor. Türk kahvesinin bu zayıflatıcı bir etkilerinin bir işe yaramasını istiyorsanız şekersiz için ve yanında lokum yemeyin çünkü bunlar kalori içerir. Ayrıca, sağlıklı beslenme ve sağlık durumunuza uygun hareket de kalıcı zayıflama için gerekli.
3-) Türk Kahvesi Antioksidandır
Antioksidanlar, hücrelerinizi yaşlanmadan ve kanserden konuyan faydalı bileşiklerdir. İnsan vücudu kendi antioksidanlarını üretebiliyor ama sağlıklı gıdalardan alınan antioksidanlara da çok ihtiyacımız var. Türk kahvesi de güçlü bir antioksidan olarak bilinen klorojenik asidi içerdiği için bu sağlıklı gıdalar arasında sayılabilir.
Öte yandan yakın zamanda yapılan araştırmalar, Türk kahvesine has olan kafestol ve kahveol bileşiklerinin de antioksidan olduğunu ortaya koymuştur.2 Bu bulgulara göre Türk kahvesinin antioksidan gücü hazır kahveden çok daha fazladır. Antioksidanların birçok faydası olmakla beraber en önemli etkileri kanseri önlemektir.
4-) Kanser Riskini Azaltıyor
Düzenli kahve içenlerin karaciğer, böbrek, yumurtalık, pankreas ve benzeri kanserlere daha az yakalandığı yönünde birçok istatistik araştırma sonucu var. Ancak kahvenin en çok kolon kanserini önlediği düşünülüyor ve bu konudaki bulgular diğer kanser türlerinden daha fazla.3 Kahvenin anti-kanser etkisi büyük ihtimalle içindeki antioksidanlar sayesinde. Kanseri önleme konusunda kahvenin içindeki etkili maddenin klorojenik asit olduğu ve kafeinin bu konuda bir faydası olmadığı kabul ediliyor. Sert bir kahve çeşidi olan Türk kahvesi kolorojenik asit bakımından en zengin kahvelerden biri. Öte yandan, sadece Türk kahvesinde bulunan kafestol ve kahveol bileşikleri de kanser oluşumu tetikleyen bazı enzimleri engelleyip kanserojenleri yok eden enzimleri harekete geçiriyor ve kansere karşı ekstra bir koruma sağlıyor.4 Buna göre Türk kahvesinin kanseri önlemede en etkili kahve çeşidi olduğu söylemek yanlış olmaz.
5-) Beyni Alzaymır ve Parkinsondan Koruyor
Türk kahvesinin zihni açtığını söyledik. Öyle görünüyor ki, kahve keyfi yapmanın beyne daha süreli vadeli faydaları da var. Alzaymır ve Parkinson, daha ziyade ileri yaştaki insanlarda ortaya çıkan ve beyin hücrelerinin harap olmasıyla bunama ve hareket kabiliyetinin kaybedilmesine yol açan ciddi sinir sistemi hastalıklarıdır. Düzenli kahve tüketiminin uzun vadede bu hastalıklara yakalanma riskini azalttığını gösteren araştırma sonuçları mevcuttur.5 Hususen parkinson riskinin yıllar boyunca kahve içenlerde 3-4 kata kadar azaldığı gözlenmiştir ve bu oldukça ciddi bir azalmadır. Ancak kahvenin Parkinson riskini azaltan bu etkisi sadece erkeklerde görülmüş ve kadınlarda kahve, bu konuda büyük bir fayda sağlamamıştır. Cinsiyetler arasındaki bu farkın sebebi tam olarak bilinmemektedir. Her hâlükârda, kahvenin beyni korumasını sağlayan içindeki kafein ve öteki bileşenlerdir ve bu bileşenler en yoğun olarak Türk kahvesinde bulunmaktadır.
6-) Diyabetle Mücadele Ediyor
Çeşitli ilmi çalışmalar, Türk kahvesinin diyabet yani şeker hastalığının ortaya çıkmasını ve ilerlemesini engelleyebilecek faydaları olduğunu gösteriyor. Kahve ile ilgili yıllar boyunca süren onlarca araştırma, belli aralıklarla kahve içenlerin şeker hastalığına daha az yakalandığını defalarca teyit etmiştir.6 Bu araştırmalara göre kafeinsiz kahve de en az normal kahve kadar diyabeti önlüyor yani kafein bu açıdan bir fark yaratmıyor. Asıl faydayı sağlayan kahve bileşeni ise klorojenik asit. Bu kahve asidinin karbonhidrat emilimi azaltmaktan, kaslarda glukoz tutulumu artırmaya kadar bir çok etkisi vardır ve bu sayede kan şekerini kontrol ve diyabeti yavaşlatma adına çok yönlü faydalar sağlamaktadır. Türk kahvesi telve içerdiği için kahve asitlerini yoğun olarak ihtiva etmektedir ve şekere iyi geleceği söylenebilir. Ayrıca, 2015 yılında Danimarka’da yapılan bir araştırma sadece Türk kahvesinde bulunan kafestol maddesinin insülin salgısını ve glukoz tutulumu artırdığını ortaya koymuştur ve bunlar da diyabetin önünü kesecek hususlardır.7
7-) Karaciğerin Dostudur
Hepatit virüsleri, alkol, bilinçsiz ilaç kullanımı veya kötü beslenme sonucu ortaya çıkabilen karaciğer problemleri siroz veya karaciğer yetmezliği gibi tehlikeli hastalıklara dönüşebilmektedir. Kahvenin bu hastalıkların ortaya çıkmasını engellediği ve mevcut karaciğer hastalıklarını yavaşlatıp tedavi edebileceği yönünde bulgular mevcuttur.8 Yapılan araştırmalara göre kahve bileşenlerinden bilhassa klorojenik asit; karaciğer yağlanması, siroz ve karaciğer kanseri gelişimini önleyici etkiler göstermektedir. Kafeinin karaciğere bir faydası olup olmadığı ise tam belli değildir. Başka bir deneyde ise kahveol ve kafestol bileşiklerinin karaciğeri zehirli maddelerden kaynaklanan hasardan koruduğu görülmüştür.9 Bu maddelerin hepsini bol miktarda ihtiva eden Türk kahvesinin karaciğere dost bir içecek olduğu bellidir.
Türk Kahvesinin Yan Etkileri ve Olası Zararları
Buraya kadar Türk kahvesinin faydaları nelerdir, sorusuna cevap aradık ve sağlığa birçok yararları olduğunu gördük. Elbette her faydalı şey gibi Türk kahvesi de ölçülü tüketildiğinde yararlı oluyor. Aşırı Türk kahvesi içmenin ise yan etkileri olabiliyor. Şimdi, fazla içilen Türk kahvesinin yan etkilerini ve gene kahvenin zararları hakkındaki bazı bulguları kısaca sayacağız:
1-) Aşırı Kafeinin Zararları Olabilir
Türk kahvesi kafein oranı en yüksek kahvelerden birisidir. Uyarıcı bir madde olan kafein aşırı dozda alındığında uykusuzluk, gerginlik ve çarpıntı ortaya çıkabilir. Ayrıca kafein bağımlılık yapabilen maddedir ve sürekli kahve içen kişiler kafeinsiz kaldığında aşırı yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü, sinir bozukluğu ve baş ağrısı görülebilir.
2-) Demir ve Çinko Eksikliğine Neden Olabilir
Kahvedeki çeşitli bileşenler demir ve çinko minerallerinin emilimini azaltmaktadır. Kahve içenlerin çinko yada demir eksikliği ile karşılaşmamak için kahveyi yemeğin yanında içmemesi tavsiye edilmektedir.
3-) Kolesterolü Yükseltebileceği İddia Ediliyor
Filtre kahve ve hazır kahvede süzülüp atılan kahveol ve kafestol, Türk kahvesinde kalmaktadır. Çeşitli faydaları kanıtlanmış olan bu iki bileşiğin kolesterolü artırdığı yönünde bazı bulgular vardır ama bu konuda bilim adamları tam bir fikir birliği içinde değildir. Yine de kolesterol problemi olanların Türk kahvesi konusunda doktora danışmaları uygun olacaktır.
4-) Kalp Sağlığına Etkisi Tam Belli Değil
Zayıflama ve kan şekerini kontrol gibi faydaları olan ve bir bitkiden elde edilen Türk kahvesinin kalbe de iyi geleceği akla gelebilir ama durum biraz farklı. Kalp atışını hızlandıran kafeinin aşırı tüketimi kalbi yorabilir. Günde 5 bardaktan fazla kahve tüketen kişilerde koroner kalp hastalığı riskinin yükseldiği görülmüştür.10 Elbette kalbe zararı dokunabilen 5 bardak kahve gerçekten çok aşırı bir tüketimdir ve çoğu kişi bu kadar çok kahve içmemektedir. Yine de sert bir kahve olan Türk kahvesini fazla kaçırmamak iyi olacaktır. Kahvenin ayrıca homosistein seviyesini yükselttiği bilinmektedir. Homosistein yüksekliği kalp hastalarında görülmektedir ve bazı uzmanlara göre bu durum, kahvenin kalbe olumsuz bir etkisi olduğunun göstergesidir. Bu konuda yapılan araştırmalar, kahvenin kalp krizi ve inme riski yaratmadığı halde tansiyonu yükselttiğini de ortaya çıkarmıştır.
5-) Kemik Erimesini Kötüleştirebilir
Türk kahvesinde bol bulunan kafein, gıdalardaki kalsiyumun emilmesinde küçük bir azalma meydana getirmektedir. Bu sebepten doğacak kalsiyum kaybı sağlıklı insanlarda bir problem yaratmayacak kadar küçüktür ama kemik erimesi olanların durumunu kötüleştirebileceği öne sürülmektedir.
6-) Gebelere Önerilmiyor
Hamilelikte sürekli olarak yüksek dozlarda kafein almanın düşük riskini yükselttiğine dair bazı araştırma sonuçları bulunuyor. Ayrıca kafein bebeğin doğum kilosunu azaltabilmektedir. Bu yüzden hamileler Türk kahvesi ya içmemeli yada çok az içmelidir. Aynı şekilde emziren anneler için Türk kahvesi iyi bir içecek olmayabilir çünkü kafein anne sütüne karışıp aynen bebeğe geçer. Çocuklara ve hususen küçük olanlara da fazla Türk kahvesi içirmemekte fayda var çünkü kafein çocukları büyüklerden daha çok etkilemektedir.
Sonuç: Faydası Çok Zararları Az
Türk kahvesindeki kafein, klorojenik asit, kafesol ve kahveol gibi bileşenlerin bilim tarafından kanıtlanmış birçok faydaları var. Elbette bu Türk kahvesini sevenler için iyi haber. Bu arada bazı zararları olabileceğine dair bulgularda söz konusu ancak bu zararlar aşırı kahve tüketimi sonucunda ortaya çıkabilecek şeyler ve bir kısmı da tam olarak kanıtlanmamış. Yine de, kalp ve kolesterol hastaları, mineral eksikliği ve kansızlığı olanlar, kemik erimesi olanlar, gebeler ve emzirenler riske girmemeli ve Türk kahvesini çok içmemeli. Türk kahvesi çocuklara da çok uygun değil. Bu gruplara girmeyenler için ise Türk kahvesi sağlığa iyi gelir, diyebiliyoruz.
1-) Thom. The Effect of Chlorogenic Acid Enriched Coffee on Glucose Absorption... 2007. Journal of International Medical Research.
2-) Sridevi, Gridhar. Antioxidant Potential of Free Diterpenes Cafestol and Kahweol Rich Extractives of Coffee Beans. 2015. Canadian Journal of Basic and Applied Sciences.
3-) Butt, Sultan. Coffee and its Consumption: Benefits and Risks. 2011. Critical Reviews in Food Science and Nutrition.
4-) Cavin, Holzhaeuser, Scharf… Cafestol and Kahweol Two Coffee Specific Diterpenes with Anticarcinogenic Activity. 2002. Food and Chemical Toxicology.
5-) Butt, Sultan. Coffee and its Consumption: Benefits and Risks. 2011. Critical Reviews in Food Science and Nutrition.
6-) Bhupathiraju, Pan, Manson… Changes in Coffee Intake and Subsequent Risk of Type 2 Diabetes… 2014. Diabetologia.
7-) Mellbye, Jeppesen, Hermansen… Cafestol, a Bioactive Substance in Coffee, Stimulates Insulin Secretion and Increases Glucose Uptake… 2015. Journal of Natural Products.
8-) Salomone, Galvano, Li Volti. Molecular Bases Underlying the Hepatoprotective Effects of Coffee. 2017. Nutrients.
9-) Lee, Choi, Jeong. Hepatoprotective and Antioxidant Effects of the Coffee Diterpenes Kahweol and Cafestol… 2007. Food and Chemical Toxicology.
10-) Higdon, Frei. Coffee and Health: A Review of Recent Human Research. 2006. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. Tweet