Aıdymçy Şamyrat Artykow: Halypalaryň ıoly bilen - ATAVATAN TURKMENISTAN HABARLARY
Home IŇ TÄZE HABAR Aıdymçy Şamyrat Artykow: Halypalaryň ıoly bilen
“Şamyradyň aıdymlaryny teleradioıaılymlarda eşitdigim, gulaga öwrülip diňleıärin. Aıratynam ol tarda aıdym aıdanda, biygtyıar halypalar ıadyňa düşıär. Olaryň ıoluny mynasyp dowam edıän şeıle şägirtleriň zehinine guwanıarsyň” diıip, halypalaryň biriniň ıaş zehinli aıdymçy barada aıdan gürrüňleri ıadymda. Diňleıjileriň köpüsiniňem şeıle pikirdedigi ikuçsyz. Özüm-ä, Şamyradyň tarda aıdym aıdyşyny teleıaılymda ilkinji sapar görenimde “Şagirt halypadan ozdurmasa kär ıiter” diıen nakylyň ıönelige döremändigine ıene bir ıola göz ıetiripdim. Şondan bäri köp wagt geçmedigem bolsa, Şamyrat halypalaryň aıdymlarynyň birnäçesini täzeçe öwüşginde ıerine ıetirip, heniz ıaşdygyna garamazdan köpleriň söıgüsini gazanyp, diňleıjilerini tapmagy başardy. Diňe zehin bilen zähmet sazlaşanda şeıle üstünlige ıetip bolıar. Şamyrat häzirki wagtda Türkmen döwlet medeniıet institutynyň talyby. İakynda ıaş zehinli aıdymçy bilen «Atavatan Türkmenistan» halkara žurnalynyň www.atavatan-turkmenistan.com saıty üçin söhbetdeş bolduk. Söhbetdeşligimiziň başynda Şamyrat aıdym-saz sungatyna gelşi dogrusynda şeıle gürrüň berdi:
— 6 ıaşymdakam kakam meni bazara alyp gitdi. Bazara baraňda-da, çaga bolsaň gözüň daş-töweregiňdäki zatlary ilkinji sapar görıän ıaly synlamak bilen bolıarsyň. Meňem gözüm dutar satylıan ıerde eglendi. Öňem teleıaılymda bagşylaryň dutarda aıdym aıdyşyny görüp hem-de daıym, Türkmenistanyň halk artisti Suhanberdi Orazberdiıewiň aıdymlaryny diňläp aıdym-saza höwes edenimdenmi, garaz, dutar satylyp duran ıere bardyk. Kakamyň: “Oglum, sen heniz dutar çalyp, oňa erk ederden kiçi ahyry” diıen sözlerine-de gulak asman dutar aldyrdym. Öıe gelip, elime dutary alyp çalyp görmäge synanyşdym welin, bolmady. Kakam dutar çalmagy öwrenmesem, başga zat bilen serimiň bolmajagyny bilip, obamyzdaky Goçmyrat mugallymyň dutarçylar gurnagyna äkitdi. Goçmyrat mugallym, entek mekdebe barmandygym üçin: “2-nji synpa geçeniňden soňra gel” diıdi. Kakam dutar öwrenesim gelip halys gününe goımansoň 1-nji synpy tamamlamankam ıene Goçmyrat mugallymyň ıanyna eltdi. Ol maňa pianinanyň klawişlerini basdyryp, synag alyp görüp, kabul etdi. Şondan soňra 3-nji synpa çenli gurnaga gatnap nota boıunça dutar çalmagy öwrendim.
— Tarda ilki haısy sazlary çaldyňyz?
— “Nar agajy”, “Läle” ıaly sazlary çalyp öwrendim. İuwaş-ıuwaş çalyp bilıän sazlarym köpelip ugrady. Mugallymyň öwredıän sazlarynyň daşyndanam teleradioıaılymlarda eşidıän sazlarymy özümçe çalmaga türgenleşip başladym.
— Dutar çalıana aıdym aıtmagam daşda däl. Siz Türkmenistanyň halk artisti Öwezgeldi Tekäıewiň ıolundan tar saz guralyny çalyp, estrada aıdymlaryny ıerine ıetirıän aıdymçy hökmünde tanalıarsyňyz. Hem saz çalyp, hem aıdym aıtmagyňyza-da dutar sebäp bolan bolmaly.
— Çaga dünıäsi bilesigeliji bolıar. Oňaryp-oňarmajagyna garamazdan, bir iş etse, başga işleriňem başyna barasy gelıär. Menem dutar çalyp bilmeıärkäm-ä, şoňa ıetibilsem armanym ıokdy. Ony öwrenemden soňra-da, aıdym aıtmak höwesi döräp ugrady. Teleıaılymda halypalaryň aıdym aıdyşyna seredip 5-nji synpa çenli özbaşdak öwrendim. Dutarda ilkinji gezek “Bu jennetdir” aıdymyny diňläp öwrenenimdäki begenjim şu günki ıaly ıadymda. Soňra obamyzdan halypa bagşy Täçmuhammet Myradowyň ıany bilen toılara gidip başladym. Toılarda dutarda halk aıdymlaryny estrada geçirip aıdıardym. Teleıaılymyň arhiwinden Türkmenistanyň halk artisti Öwezgeldi Tekäıewiň aıdymlary goıberilse sypdyrman diňleıärdim. Mekdepden öıe geldigim, halypam Türkmenistanyň at gazanan artisti Şirmyrat Gurbanowyň, Bekmyrat İazmyradowyň tar saz guralynda aıdıan aıdymlarynyň ıazgylaryny diňleıärdim. Şeıdip, mende-de tarda aıdym aıtmak höwesi döredi. Täçmuhammet Myradowa tar çalasymyň gelıändigini aıdanymda, ol tarlarynyň birini maňa berdi. Soňra tar çalyp, aıdym aıtmagy özbaşdak öwrenip başladym. Dutary öwrenseň beıleki saz gurallaryny çalmak kyn düşenok ekeni.
— Tarda ilkinji sapar haısy aıdymy ıerine ıetirdiňiz?
— Türkmenistanyň halk artisti Öwezgeldi Tekäıewiň “Kakan gyz” aıdymyny ıerine ıetirdim. Soňra halypanyň “Ala gözli humaıym”, “Aramyzda”, “Baş gitmek”, “Ene ıüregi”, “Aıa döndi”, “Bellidir” ıaly aıdymlaryny hem öwrenip, tarda ıerine ıetirip başladym.
— Halypalaryň aıdymlaryny irginsiz öwrenip, olaryň ıolundan aıdym aıtmagyňyzyň, aıdym-saz sungatynda täze ädimleri ätlemegiňize, döredijiligiň täze gözlegler bilen baılaşmagyna ıardamy uludyr.
— Elbetde, “Könesi bolmadygyň, täzesi bolmaz” diılişi ıaly, halypalaryň döredijiligi biziň üçin uly mekdep. Olaryň döreden aıdymlarynyň her birinden öwrenere zat gaty köp.
Mekdebi tamamlan ıylym Türkmen döwlet medeniıet institutynyň ıanynda açylan sungat studiıasynyň drama we kino aktıory bölümine okuwa girdim. Ol ıerde okaıarkam, telaıaılymlaryň aıdym-saz gepleşiklerinde halypalaryň ıerine ıetiren aıdymlary bilen çykyş edip başladym.
Öwezgeldi halypanyň aıdymlaryndan başga-da, Bekmyrat İazmyradowyň hem aıdymlaryny diňläp, uly höwes bilen ıerine ıetirıärin. Olaryň arasynda: “Eje jan”, “Ezizim ıok araňyzda”, “Läläm”, “Neıläıin”, “Gözleıän”, “Sen şeıle eziz” ıaly halkymyzyň söıgüsini gazanan birnäçe aıdymlar bar.
Şirmyrat Gurbanowyň tarda ıerine ıetirıän “Aıdaısana adyňy”, “Çaşgynym”, “Aınabat”, “Altyn” ıaly aıdymlary halypanyň özünden öwrendim.
Halypalaryň aıdymlaryny diňledigiňçe kalbyňda sungata söıgiň öňküden-de artıar. Çaga wagtym mamamlara baranymda daıymyň aıdıan aıdymlaryny diňläp, menem höwes ederdim. Häzirki wagtda estrada ıolundan hem aıdymlary aıdıaryn. Bu babatda Suhanberdi daıym bilen maslahatlaşıaryn. Ol maňa estradada aıdym aıtmagyň inçe tärlerini öwredip, halypa maslahatlaryny berip durıar. Onuň esasy sargaıan zady: “Aıdymy ıerine ıetirıäniň özüni diňläp öwren. Şonda aıdymy ıoıman, hasabyny ıalňyşman ıerine ıetirersiň” diııär.
— Siz halypalaryň aıdymlaryndan daşgary şahyrlaryň goşgularyna hem aıdymlary döredıärsiňiz. Şeıle-de estrada aıdymlaryny-da tara geçirip ıerine ıetirıärsiňiz.
— Hawa, sazandalarymyz bilen şahyr Myrat Ömrüň “Watan seniň gujagyňda”, “Gülleıär Watan”, şeıle-de ıaş şahyr Nowruz Güıjowyň “İüpek ıolunyň ıüregi” atly aıdymlary döredip, halkymyza ıetirdik. “Arzymy aıtmaga geldim”, “Asyl söıgä uımakdanmy” ıaly aıdymlary bolsa tara geçirip ıerine ıetirıärin.
— Sazandalaryňyz dogrusynda-da aıdaısaňyz.
— Bir zady aıratyn belläsim gelıär. Aıdymyň şowly çykmagynda sözüň, sazyň, ıerine ıetirijiniň tagallasynyň birleşmeginiň zerur bolşy ıaly, tarda aıdym aıdanyňda-da gapdalyňdaky sazandalaryňa köp zat bagly. Olaryň aıdym ıerine ıetirilıärkä, aıdymçy bilen deň gadam urmasy gerek. Şu babatda men kösenemok. Akkerdeonçy Hudaınazar Annamow, depçiler Nurgeldi Nuryıew, Hangeldi Amanow, klawişli saz gurallaryny çalıan Kasym Hojamgulyıew, Goçmyrat Muhammmetmyradow dagy sazandarlyk etmek bilen birlikde, halypalyk maslahatlaryny hem berıärler. Bu bolsa maňa aıdymlarymy uly hyjuw, joşgun, ynam bilen ıerine ıetirmegime goltgy berıär.
— Halypalaryň aıdymlaryny täzeçe öwüşginde halka ıetirmekde haısy kompozitorlar bilen işleşıärsiňiz?
— Kompozitor Ahad Sadykow aıdymlarymyň sazlaryny täzeçe öwüşginde işleıär.
Türkmenistanyň halk artisti, kompozitor Hakberdi Hudaıberdiıew Öwezgeldi halypanyň “Ady näme” aıdymynyň sazyny täzeçe öwüşginde işläp berdi. Bu aıdymy ıakynda “Türkmen owazy” teleıaılymynda şekile geçirip halkymyza ıetirdik.
— Döredijilik adamsynyň durmuşynda sungat bilen baglanyşykly wakalar, şowly pursatlar ıatdan çykmajak täsirliligi bilen tapawutlanıar. Şeıle pursatlary ıatlaısaňyz.
— 2012-nji ıylda “İaşlyk” teleıaılymynda “İyldyzlara gadam” atly bäsleşikli gepleşige gatnaşyp, üstünlikli çykyş edenim şu günki ıaly ıadymda. Şonda halypalaryň ıerine ıetiren “Garagöz” atly aıdymyny aıtdym. Şeıle-de 2017-nji ıylda Täze ıyl baıramyna bagyşlanyp İusup İegenowyň režissıorlyk etmeginde “İaşlyk” teleıaılymynda surata düşürilen “Bu durmuşda ıetilmejek arzuw ıok” atly telefilmde surata düşmegim durmuşymda ıatdan çykmajak wakalaryň biri. Şol ıylda nesibäm çekip, Türkmen döwlet medeniıet institutynyň talyby bolmak miıesser etdi. Bu ıerde sungata baglanan her bir pursadymyz bagtyıarlyga eıe. Institutymyzda halypa mugallymlardan sungatyň inçe tärlerini öwrenıäris.
— Her bir döredijilik adamsy bir zatdan ylham alıar. Siz nämeden ylham alıarsyňyz?
— Sungat adamsy elmydama gözlegde bolıar. Halypalaryň aıdymlaryny diňläp, şolardan ylham alyp, täze heň dörese, sazandalarym bilen ıazga geçirıärin. Öwezgeldi halypa köplenç, özi joşup aıdym döreder eken. Halypanyň “Neıläıin”, “Lebaply gyz”, “Ady näme” atly aıdymlary şeıle dörän aıdymlar.
— Aıdymçyny sesini nähili aıasa gowy?
— Aıdymçy üçin ses birinji nobatda durıar. Sesiňi ıetginjeklik döwründen aıamaly. Şol döwürde sesiň gyrylsa, soňra gaıdyp öňki sesiň gelmeıär. Sesiňi ilkinji nobatda sowukdan goramaly hem-de wagtynda ukyňy almaly. Irden turanyňdan aıdym aıdybermeli däl. Oňarsaň günortandan soňra aıdym aıtmaly.
— Şamyrat, sesimiziň ıazgylaryny diňlesek käbirimiziň göwnümize ıaramaıar. Bu babatda siz nähili?
— Men hasam çaga wagtym şeıledim. Öz sesim özüme ıaramaıardy. Ses ıazdyrylıan enjama sesimi ıazdyryp diňläp görerdim. Halamadyk ıerimi gaıtadan ıazdyrardym. Garaz, sesimi owadanlamaga çalşardym.
— Maşgalaňyz dogrusynda aıdaısaňyz. Olaryň sungatyňyza garaışy nähili?
— Biz maşgalada üç dogan. Jigilerim Çynar, Şirmyrat aıdymlarymy höwes bilen diňleıär. Şirmyrat toılarda aıdym aıtmaga gidenimde ıanymda dep çalıar.
Gelnim Ogulamanyň hem sungatyma hormaty uly. Ogullarym Owazmyrat bilen Atamyrat hem nesip bolsa geljekde sungat ıolundan gider diıen umydym bar.
— Häzirki wagtda işleıän aıdymlaryňyz?
— Halypalaryň ıerine ıetiren “Gyzlar”, “Gözleıän” atly aıdymlaryny işleıärin.
— Türkmenistanyň halk artisti Öwezgeldi Tekäıew türkmen estradasynyň düıbüni tutujylaryň biri bolup, tar saz guralynda “üçlük” görnüşinde aıdymlary ıerine ıetirip öz ıoluny goıdy.
Menem halypalaryň bize miras goıan ıoluny ıoıman halkymyza ıetirmegi, galyberse-de, taryň ıolundan täze aıdymlary döretmegi maksat edinıärin.
— Arzuwlaryňyzy paılaşaısyňyz?
— Halypa-şägirtlik mekdebine uly üns berıän, biz — ıaşlara okamaga, öwrenmäge, döretmäge giň mümkinçilikleri döredıän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag ömri uzak bolsun, alyp barıan il-ıurt bähbitli işleri hemişe rowaç alsyn!
— Şamyrat, mundan hem beıläk halypalaryň ıoluny mynasyp dowam etdirmekde döredijilik üstünliklerini arzuw edıäris. Şirin labyzly, ajaıyp owazyňyz belentden ıaňlansyn!
“Ezizim ıok araňyzda”
“Sen şeıle eziz”
Akkerdeonçy Hudaınazar Annamow
Aıdymçy Şamyrat Artykow
depçiler Nurgeldi Nuryıew
halypa bagşy Täçmuhammet Myradow
klawişli saz gurallaryny çalıan Kasym Hojamgulyıew
Türkmen aıdym sazlar
Türkmenistanyň at gazanan artisti Şirmyrat Gurbanowyň
Türkmenistanyň halk artisti Öwezgeldi Tekäıew
Türkmenistanyň halk artisti Suhanberdi Orazberdiıew
Previous articleDuşuşyk Abu-Dabi şäherinde geçirilip bilner
Next articleStambul şäherinde Türkmenistanlylar raıdaşlyk jemgyıeti döredildi