12 Eylül´ün Mamak Cezaevi ve iki röportaj
Selcuk Uzun - 31/01/2012 11:49:46 (374 okunma)
6 Aralık 1980 tarihli Milliyet gazetesinin birinci sayfası neredeyse bir tek konuya ayrılmış: Milliyet Mamak Cezaevi´nde. Röportaj sürmanşet. Sağ tarafta başlığın hemen altında büyük bir fotoğrafta ikişer sıralı uygun adım yürüyen tutukluların resmi var. Dikkatli bakınca marş söyledikleri belli oluyor. Eskişehir marşını söylüyorlarmış. Hemen altında avluda spor yapan tutukluların resmi. Onun altında iki karede tutuklu erkek ve kadınlara ilişkin iki fotoğraf daha basılmış. Milliyet gazetesi sol alt köşede „Bugün“ adlı başyazısını bu röportaja ayırmış: Mamak´ı izlerken. Yazının bir yerinde şöyle deniyor: „Devleti köşeye sıkıştırdıklarını sananlar, demokratik düzeni yıkmayı başarmışlardır. Ama kendilerinin gelip dayandıkları nokta da, bir askeri hapishane avlusundaki uygun adım alıştırması olmuştur. Türkiye devlet geleneği olan bir ülkedir. Adalet terazisi, elbette en hassas ölwüler kullanılarak işleyecektir... Kararlar, tartışılmaz olacaktır!“ Yazının sonu ise şöyle bitiyor: „Mamak fotoğraflarını unutmamalıyız. Hatırlamalıyız ki, yıllar sonra yine böyle fotoğrafları sessizlik içinde izlemek durumunda kalmayalım.“
6 Aralık 1980´de sürmanşetten verilen bu röportajı yapan Emin Çölaşan. Fotoğrafçılar da Selahattin Gökhan ve Savaş Ay. Altta bir not var: Fotoğraflar hiçbir şekilde iktibas edilemez. Spotlara bir göz atalım: „Mamak´taki sağcı ve solcular `aramızda kırgınlık yok`diyor. Devletin devlet olduğunu kanıtladığı ilk kuruluşlardan biri olan Mamak Cezaevi´nde 3 bine yakın sağcı ve solcu tutuklu ve hükümlü var. Sağcı ve solcular bir arada öyle bir disiplin içinde yaşıyorlar ki, bir ilgili, bir askeri birliğin bile ancak bu düzeyde disiplin içinde olabileceğini belirtiyor.“
Fotoğraf altı yazılarda, sağ ve sol örgüt militanlarının aynı koğuşlarda ortak bir yaşamı sakin ve kavgasızca sürdürdükleri, spor bile yaptıkları yazılı.
Gazete bu röportajı 5 gün boyunca birinci sayfa anonsu ile vermiş. Emin Çölaşan´ın yaptığı bu röportajı tümüyle aktarmam olanaksız. Ancak bir özet yapabilirim. Mamak´a ilk giren gazeteci o imiş. Cezaevinin en gizli yerlerine, hücrelerine kadar girmiş, mahkumlarla görüşmüş vs. Cezaevinde disiplin çok iyi boyutlardaymış. Mamak Cezaevini yazıda öyle övüyor ki, 1978 yılındaki Ankara Kapalı Cezaevi ile bir karşılaştırma yapıyor. Mamak bambaşka diyor. Yepyeni bir disiplin anlayışı var diyor, bizlerin aklının alamayacağı ya da düşünemeyeceği yeni uygulamalarla özellikle 12 Eylül´den sonra durum tümüyle değişmiş diyor. Disiplinsizlik yok, laçkalık yok, kaytarma yok. Mahkumlar büyük disiplin sayesinde işin şakaya gelir yanının olmadığını anlamışlar. Bu nedenle dayak işlemine gerek kalmıyormuş. Cezaevinde iki temel eğitim veriliyormuş: Temel er eğitimi ve Atatürkçülük eğitimi. Ayrıca cezaevinde merkezi yayın yapılıyormuş. Eğitimlerin temel amacı gençlerin iyi bir Atatürkçü olarak yetişmeleri imiş. Yaşam „Türküm, doğruyum“ ile başlıyormuş. Akşam da İstiklal Marşıyla sona eriyormuş. Röportajın daha sonraki bölümlerinde, Mamak´ta bulunanların pişman olduklarını öğreniyoruz. Tutuklular aldatılmışlar, yanıltılmışlar. Yoksa bu duruma gelmezdik demişler. Cezaevinde hücrelerin olduğunu anlıyoruz röportajdan. Buralar koğuştan daha rahatmış.
Röportajın sonunda da şunlar yazılı: „Kişisel başvurumuz sonucu gerçekleştirdiğimiz bu konuyu mesleğimizin dürüstlük ve ahlak kuralları içinde yerine getirmek için çaba harcadık... Böylesine hassas bir konuda hiç kimseyi incitmeden, küçük düşürmeden ve görüp dinlediklerimizi saptırmadan yazmak gerçekten çok güçtü... Bu yazı dizisi bir gazetecilik görevinin yerine getirilmesidir ve sadece somut bir yurt gerçeğini yansıtmıştır.“ Yazı keşke kardeş kavgası olmasaydı, bu boyutlara varmasaydı, ülkemiz uçurumun kenarına sürüklenmeseydi de bu röportajı yapmaya gerek kalmasaydı sözleri ile bitiyor. Yazı dizisi boyunca cezaevi yetkililerinin sözlerine de başvuruluyor ancak hiçbir isim yok. Mamak Cezaevi ile ilgili bu röportajı okuyunca, oh be, Türkiye´de böyle cezaevleri de varmış, hem de 12 Eylül´ün ertesinde diye insanın Emin Çölaşan gibi gururlanası geliyor. Hem bedava yiyor-içiyor, disiplinli oluyor, hem de Atatürkçülük üzerine eksik olan her türlü bilgiyi alıyorlarmış. Böylesi cezaevine can kurban (mı)?
Bu sorunun yanıtını bulmak için yaklaşık 8 yıl sonrasına, 11 Eylül 1988 yılına atlamak gerekiyor. Yine Milliyet Gazetesi´nde „12 Eylül 1988, Bir Tarih 3 İsim“ başlıklı yazı dizisine bakalım. Yazan: Ahmet Kahraman.
Ahmet Kahraman şöyle yazıyor: 1988 yazında bir gün, orta yaşlı bir adam Milliyet´e geldi. Daha oturmadan „Sağcısıyla, solcusuyla, bütün insanlardan özür dilerim“ dedi. Bir solukta söylemişti bunları. Yer gösterdik. Oturdu. „Ben bir işkenceciyim. İnsanlara işkence yaptım. İşkence yaptıklarımdan özür dilemek için gazeteye ilan vermek istiyorum.“ Orta yaşlı adam, tekrarlayıp duruyordu: „Pohpohlayıp, kullandılar beni.“ Ahmet Kahraman daha sonra onunla Izmir´deki evinde aşağıdaki röportajı yapıyor.
Yazının giriş bölümünde şunlar yazılı „İşkence, 12 Eylül´den sonra dünya çapında tartışılan başlıca olgulardan biriydi. İşkence deyince, akla gelen merkezlerden biri de, Ankara´daki Mamak Askeri Cezaevi´ydi. Bu cezaevinin komutanı Albay Raci Tetik´ti. 12 Eylül´ün yıldönümünde Raci Tetik´le konuştuk. Tetik garip bir „pişmanlık“ içindeydi. Yaptıklarını yok saymıyordu. „İyi oldu“ da demiyordu, açık seçik. Sadece „ben görevimi yaptım“ diyor ve ekliyordu: „Ben feda oldum.“
Bu röportaj birinci gün „Ama bu bir savaştı“ manşetiyle başlıyor. Mamak Cezaevi Komutanı Raci Tetik ile yapılan tüm röportajı özetle aktarayım.
Röportajın ilk günü yayınlanan Raci Tetik´i tanıyalım başlıklı karenin alt başlığı şöyle: Raci Tetik: “Ben bir işkenceciyim!”
Röportajdan aktarmaya devam edelim.
- 24 Temmuz 1980 günü göreve başladım. Dört sene burada görev yaptım. Ben talimatnameleri olduğu gibi uyguladım. “Biz (tutuklular) asker değiliz” dediler. Bunun üzerine bizzat savcılarla konuştum.Asker tutuklu sayılırlar dediler. Gerekeni yaptım. Elbette hatasız iş olmaz. Hatalar olmuştu.
Ahmet Kahraman´ın yazı dizisinden özetle aktaracaklarım bunlar. Mamak Cezaevi Komutanı Raci Tetik, 1988 yılında Ahmet Kahraman`a Mamak Cezaevini anlatırken, aslında Emin Çölaşan`ın Aralık 1980 başında yayınlanan yazısındaki gerçek Mamak Cezaevi´ni anlatıyordu. 1980 yılındaki röportajda, kardeş kavgasına girişenler burada en iyi koşullarda yaşıyor, disipline ediliyor, Atatürkçülük eğitimi alıyorlardı, aralarında pişman olanlar vardı deniliyordu. Genelkurmay Askeri Ceza Kanunu İç Hizmet Yönetmeliği´ne göre sağcısı, solcusu kardeş kardeş Raci Tetik´in komutasında yaşayıp gidiyorlardı işte. Yani neredeyse örnek bir Mamak tablosu ortaya çıkıyordu. Emin Çölaşan, yazı dizisinin sonuç bölümünde şunları yazar: „Bu dizinin başında da değindiğimiz gibi, içindeki yaşantı herkes tarafından merak edilen bu cezaevini en ayrıntılı yerlerine kadar gördük ve bunları aynen iletmeye çalıştık.“ (...) „...gerçekleri, gözlemlerimizi abartmadan, gördüklerimizi ve duyduklarımızı saptırmadan ve hiç kimseyi küçük düşürmemeye özen göstererek olanaklarımız elverdiği oranda yansıtmaya çalıştık. Başka bir deyişle, kişisel başvurumuz sonucu gerçekleştirdiğimiz bu konuyu, mesleğimizin dürüstlük ve ahlak kuralları içinde yerine getirmek için çaba gösterdik.“
Ahmet Kahraman´ın 1988 yılında yazdığı „İşkence, 12 Eylül´den sonra dünya çapında tartışılan başlıca olgulardan biriydi. İşkence deyince, akla gelen merkezlerden biri de, Ankara´daki Mamak Askeri Cezaevi´ydi“ sözlerinden sonra sanırım 1980 yılında yazılanlarda, kasten kaçırılan, kasten abartılan, kasten görülmeyen, kasten duyulmayan o kadar çok şey var ki! Aslında belki de o röportajda doğru olan ne vardı? diye sormak daha doğru olurdu. „Gazetecilik mesleğini dürüstlük ve ahlak kuralları içinde yerine getirmek!“ Mamak Cezaevi Komutanı Raci Tetik`in gösterdiği „dürüstlüğü“ bile gösteremedikten sonra, meslek, dürüstlük ve ahlak, nerede diye sorası geliyor insanın. Ya da niye gittin o zaman oraya diye de sorulabilir. Sorun „tıynet“ sorunu galiba.
Meraklı olanlar için bu röportajların tarihlerini vermek istiyorum. Milliyet Gazetesi, „Milliyet Mamak Cezaevi´nde“ Emin Çölaşan, 6-12 Aralık 1980. Ahmet Kahraman, „Bir Tarih, 3 Isim-12 Eylül 1980“ 11 Eylül 1988, sayfa 9, 12 Eylül 1988, sayfa 11, 13 Eylül 1988, sayfa 9.
Merhum Vezir Tahir Paşa ile merhume Bedriye Hanım´ın oğulları, merhum Hüsnü Zadil, Merziye Zadil´in damatları, merhum Cevdet ve Necdet Belbez, merhume Fikriye Koper, Naime Ispanakçı, Münime Altay, Münibe Yaşın ve Mükrime Bilgişin, Fikret Belbez, Fahrünisa Eliyeşil, Mihrünisa Devrin´in kardeşleri, Enver Bozyakalı´nın manevi kardeşi, Ekmel Fuat Zadil, Beraet Renda´nın enişteleri, merhum Tahir Belbez ile Musa Giray, Belma Belbez Giray´ın çok kıymetli babaları, Hiko´ları, Bedia Belbez´in çok sevgili eşi Prof. Dr. Hikmet Belbez´i 22 Mart 1984 günü kaybetmenin ıstırabı içindeyiz.„ 17 Ağustos 2012, Cuma. 92 Kere Okundu