Elazig Karakocan Haberleri Son Dakika Karakocan, Dersim, Kobane, Rojava, Kurdistan Haber Sitesi www.karakocan.info . 1915 Tehcir olayları - 1915 Tehcir olayları Aram CABAKCURYAN 1915 tehcir dönem... | Karakocan Haber,Elazig Karakoçan haberleri,karakocan son dakika haber,dersim haberleri,Karakocan Emlak,Son Dakika Elazig Karakocan Son Dakika Haberleri,Son Dakika Karakocan Haberleri,Dersim,Kigi,Karakocan ilce haberleri,Karakocanhaber,karakocan facebook,karakocan twitter,karakoçan ilçe haber gazetesi,karakocan koyleri,karakocan belediyesi,karakocan kaymakamligi,karakocan emlak,elazig,karakocanda satilik daire,evler,arsalar,emlak,yayladere,karakoçan lisesi,karakocan belediyesi,karakocanspor,KARAKOCAN,bingöl haber,kovancilar haber | Bir, Haziran, Ile, Konvoy
Anasayfa Yazarlar A.Cabakcuryan 1915 Tehcir olayları
1915 Tehcir olayları
1915 tehcir döneminde bölgemizdeki durumu kisacada olsa aydinlatacagi inanciyla mevcut kaynaga ait yaziyi siz degerli hemserilerimle paylasmayi gerekli görüyorum.
Kaynak Ermenice olup, sayin degerli Palutzi arkadas tarafindan türkceye cevrilmistir.
Kığı kazasına bağlı 50 köyde yaklaşık olarak 19.859 Ermeni yaşamaktaydı. Bölgedeki tüm birimlerin işleyişi oldukça normaldi, özellikle bölge kaymakam bu konuda etkili bir güce sahipti. Mayıs ayında gözle görülür olumsuzluklar baş göstermeye başladı. Özel bir birimin başında bulunan Laz Mithad Paşa, Kaymakamın yerine geçmiş, bölgede kendine bağlı çeteler ile faaliyetlere başlamıştı.
Bölgedeki Tehcir Komitesini yönetecek kişiler şu isimlerden oluşuyordu:
Ittihatçıların bölge temsilcisi Mehmedzade Hilmi (Kars kökenlidir),
Hüsni Ismailzade Şakir,
Kaymakam yardımcısı,Hacı Ahmedzade Mudad,
Müftü, Davudzade Hafiz,
Kığı'dan tehcir edileceklerin başında, onlara eşlik edecek olan Zeynelzade Hasan,
Şehzade Necip oğulları Hafiz,Tevfik,Riza Beyti ve Mahmud,
Dede ve Ali Abidoğlu,
Oşnag’li Ismail Hüseyin,
Hoghaş’lı Osman Bey,
Zelhidir nahiyesi Müdürü,Fazil Bey,
Oror’lu Cemal Bey,
Tarman’li Karaman Efendi,
Ulaşzade Mustafa ve Izzet Ağa,
Karmrug’lu Ziya Beg,
Adil Güzelzade Şerif, Erzurum katliam ve sürgünlerde etkili olup buraya atanmıştır.
8 Haziran 1915 'te, Kaymakam Laz Mithad Mehmed Bey, bölgedeki Ermeni yöneticilerden Keğam Tivekliyan ve 25 bölge ileri gelenlerine bir bildiri göndererek bölgenin savaş alanı içinde yer alması dolayısiyle Ermeniler'in Harput güzergâhı kullanılmak sureti ile tehcir edileceklerini bildirdi. Müezzin, gelen bir emir neticesi ile bölgedeki Ermenilerin üç gün içinde tehcir için hazırlanmaları gerektiğini bildirdi.
Kiliselerde yiyecek ihtiyaçları için stoklamaların yapılmasına karar verildi.
Alınan başka bir karar neticesinde, Diyarbakır'dan bir tabur asker geleceği ve o süreye kadar Ermeniler'e Kığı'nın dışına gitmemeleri konusunda uyarılar yapıldı.
Kazaya bağlı köylerde gerilim bir kaç günden beri yükselmeye başlamışdı. Görevli memurlar, çeteleri yöredeki belli noktalara göndererek halktan ellerinde bulunan silahları teslim etmelerini, aksi halde silahlar teslim edilmeyecek olursa erkeklerin kurşuna dizileceğini bildirildi.
Sadece av silahları teslim edilmiş ,diğer silahlar ise bahçelerde saklanmışdı.
Gençler, savunma kararı almalarına rağmen en yüksek mevkideki Papaz gelişmeleri konusunda sessizdiler.
Avukat Toros Sadğigyan, olacaklar konusunda kaymakamlığa gönderilerek bilgi alması tavsiye edilmiş , ancak Sergevil köyüne yakın bir yerde Zeynelzade Hassan tarafından katledilmişdi.
Xups/Khups koyünden Vahan Postoyan'nın anlatımına göre Dersimli Kürd ileri gelenlerinden Hıde Ilbiz ve kendisine bağlı adamları, 3 Haziran 1915 günü, 350 Nufuslu Akrag köyüne saldırmışlar, bir çok erkeği katletmiş , yağmalamada bulunmuşlardı.
5 Haziran tarihinde, bölgede benzer olaylar yaşanmışdı. Ileri sürülen gerekçe ise silahların iade edilmesi olarak gösteriliyordu.
Baskına uğrayan köyler, Karma bir köy olan, 200 nüfuslu Hubeg, 122 nüfuslu Karıköy/Xasgerd, 53 nüfuslu Xolxol/Kulkum’dur. 6 Haziran günü, 658 nüfuslu Sergevil köyü ve manastırı Surp Pırgiç saldırıya uğramış, nüfusun büyük kısmı katladilmişti. 7 Haziran günü ise 700 nüfuslu Herdig/Herdif köyü baskına uğramış ve aynı kadresi paylaşmışdı.
Tam donanımlı bir çete grubu, 1.216 nüfuslu Xups/Khoups/Çanakçı köyüne yönelik olarak, 7 haziran 1915 tarihi, sabah 6 saatinde saldırıya geçti. Köy halkı silahlarıyla direnişe hazırlandılar. 5 guruptan oluşan organize olmuş savunma birlikleri karşı saldırıya geçtiler. Savunma birliklerinde şu isimler yer alıyordu: Suren Postoyan, Srabion Postoyan, Mesrop Mattosyan, Hovhannes Khoteyan, ve Manug Elmasyan, Bağdasar Der Garabedyan, Yerazayig Kholkohotsi, Zakar Postoyan. Iki gün ara verilmeden yapılan çatışmalardan sonra Kürdlerden 40 kişi , Ermenilerden 1 kişi (Giragos Bağdigyan) hayatını kaybetmişdir. Köylüler zorla çember içine alınmak isteniyorlardı. Direnişçiler başarılı bir direniş sergilemelerine rağmen hepsi de hayatlarını kaybettiler. Biraz uzakta yer alan bir değirmende, son kurşunlarına kadar savaşarak direnmişlerdi.
1915 yılı Haziran ayının ilk günlerinde, diğer köylerde de tutuklamalara başlandı: Melkon Aloyan, Garabed Çavusyan, Hovhannes Kalayciyan ve Dzirmak'lı Krikor Mağoyan, Sarkis Endroyan, Sarkis Sarkissyan, Arsen Varjabedyan, Mampre Bardizpanyan ve Tarman’lı diğer varlıklı kimseler.
Onlar şehire nakledildiler, zincirlere vuruldular ve sonrasında baltalarla katledildiler. Çetelerden oluşan birlikler, girdikleri her yerde üstünlük sağlamış, şehirden kazanın son köylerine kadar her yere girmişlerdi.
Vahan Postoyan'ın anlatımına göre, çetelerin Kığı bölgesinde yapdıkları ilk saldırılarda 1.500 kişi hayatını kaybetmişdir.
Hükümet makamları, 10 Haziran 1915 günü, Kığı'nın zengin Ermeni ailelerinin ileri gelenlerini tutuklamaya başladı. Tutuklananlar ilk tehcir edilecek kafileyi oluşturacaklardı. Toplam 1.200 kişi Kığı'yı terk etmek için tehcire tabi tutuldu. Ilk tehcir kafilesinde, Kığı Ermeni yöneticilerinden Keğam Tivekliyan'da yer alıyordu. 11 Haziran günü, istikamet olarak belirlenen güney-batıya doğru hareket edildi. Böylelikle, 13 Haziran'da ilk gurup, Tepe'ye (Karakoçan) yakın, Deli Mizi denilen yere varmış oldu. Burası Palu yolu üzerinde yer alıyordu. Kığı psikoposu ile ileri gelen şahsiyetlerden bu isimler mevcuttu: Smbat Muşeğyan, Antranig Yesseyan, Ağasser Ermeni okulları müdürü, Hovhannes Boğosyan, Hovakim ve Hagop Hovhannessiyan, Diran ve Armen Srabyan, Stepan Kürkciyan, Vahram Kotan, Yessayi Yessayan, Vahan ve Sarkis Dumanyan, Avedis ve Keğam Kaçperuni, Harutyun Oynoyan, Kevork Çeguryan, Senekerim Xarpertsi kendileri konvoydan çıkarılarak Tehcir Komitesi başkanının yanına götürülmek için alıkoyuldular. Kığı kaymakamı daha önce hareket etmiş ve kafilenin yakınına ulaşmışdı. Hagop Hovhannesyan ilk işkence görenlerden oldu : Hüsni Ismail Çavuszade Şakir tarafindan kafasına sıkılan kurşun ile katledildi. Böylelikle diğer esir alınanlara göz dağı vermiş oldular. Bu arada Thcan/Çan ve Thcanakdji/Çanakçi köylerinin başpapazı ve aynı zamanda genç insanları da dahil olmak üzere aynı kaderi paylaştılar.
Ilk konvoyda yer alanlar nasıl bir son ile karşılaşacaklarını bilmeden, ertesi sabah Ermeni ileri gelenlerinin de dahil olduğu gurup ile tekrar yola koyuldular. Palu köprüsüne yaklaşıldığında erkekler kafileden alinarak Fırat ırmağı boyunda katledildiler; kafile yağmaya tabî tutuldu. Sonraki günlerde de Ermeni kafileleri buradan geçecekler ve yine bu yerlerde topluca saldırıya uğrayacaklardı. Kığı’dan sürgün edilenlerin yarısından çoğu burada yok edilmiştir.
Görgü tanıklarından Madam Ağaser, bir çok kadının namuslarını korumak için kaçarken özellikle Palu köprüsünden kendilerini suya attıklarını gördüğünü ve hepsinin boğulduğunu söylüyor. Ilk başlarda sayıları 1.200 kadar olan ilk konvoydaki insanların sonradan 200 ile 250 kişi kalmışlardı. Hayatta kalabilenler hiçbir neden olmadan boş yere Palu'da bekletiliyorlardı. Harput'a varıldığında aç, perişan ve çıplak olarak hazin bir tablo oluşturuyorlardı. Yolculuk yaklaşık 25 gün kadar sürmüştü. Aynı dönemde tehcir edilenlerden bir kısmının Diyarbakır'a oradan da Halep'e gönderildikleri söyleniyordu. Madam Ağaser kendisi ile beraber dört kadının daha Harput'a geldiklerini ve orada, azda olsa, güvende olduklarını düşünüyordu. Hizmetçi olarak bir Turk yetimhanesinde çalışıyorlardı. Ittihatçılar tarafindan kurulmuş olan bu yetimhanede Ermeni yetim çocuklar barınıyor, yetimler türkleştirilmeye tabi tutuluyorlardş. 700 kadar çocuğun barındığı bu yetimhanede Ermeni bakıcı kadınlar görevlendirilmişti. Kısa bir süre sonra Türk kaymakam, ani bir kararla "Düşmanı koruduğunu" söylediği yetimhaneyi kapatma kararı almışdı. Madam Ağaser çocukların Malatya güzergahına gönderildikleri ve Fırat ırmağına atıldıklarını anlatıyor.
Ikinci konvoy 11 Haziran 1915 tarihinde Kığı'dan hareket etti. Bu konvoyda 2.000 kadar köylö yer alıyordu. Bunların 700 kadarı erkeklerden oluşuyordu. Batıda yer alan 15 yerleşim biriminden bir araya getirilmişlerdi.
15 Haziran günü Palu'da, Dabalu denilen bir yere ulaştıar. Konvoyun başında Mehmedzade Hilmi bulunuyordu. Kığı Tehcir komistesinde görevli yüksek mevkide yer alan bir kişi daha oradaydı. Daha önceki konvoyda olduğu gibi ikinci konvoy da yağmaya tabi tutuldu; hakaretler, dayaklar ve iskenceler altında acınacak bir duruma düşmüşlerdi. Bu olaylar Palu köprüsüne yakın Dabalu'da yaşanıyordu. Konvoyun başında yer alan çeteci güçler, konvoyda bulunan erkekleri ayırdıktan sonra, geri kalan halkın kamp kurması için yetki verdiler.
Üçüncü konvoy 12 Haziran tarihinde hareket etti. Bu konvoy daha çok Kığı merkez ile yakın köoylerde yaşayan halktan oluşturulmuştu. Sürgünler kendilerine eşlik eden çete kuvvetleri ile beraber Palu'ya 3 saat uzaklıkta yer alan "Lehan" bölgesinin en yüksek rakımında konaklamıştı. Ertesi sabah sürgünlerin üzerine doğru silahlarla yoğun şekilde ateş açıldı. Bu esnada, orada bulunan askerler bazı genç kızları yanlarında götürdüler. Bu bölgede ilk defa konvoya eşlik eden kuvvetler, bazı kadınların karınlarını yarıyorlardi. Zira, kadınlar elbiselerinin içlerine altın saklamışlardı.Bu katliamda hayatta kalanlar oldukca azdı. Hayatta kalanlar 16 Haziran tarihinde Palu'ya vardılar ve 18 Haziran günü Palu'da konaklamakta olan birinci ve ikinci konvoydaki bazı sürgünler ile birleşerek güneye doğru hareket ettiler.
13 Haziran tarihinde dördüncü konvoy (Kığı merkezden tehcir edilecek son konvoy) oluşturuldu. Bu konvoydakiler bölgede çalışan memurlar ile ticaretle uğraşan Ermenilerden oluşuyordu. Konvoyun başında onlara eşlik etmesi için çete başı Karumrug’lu Karaman Ulaşzade Mustafa görevlendirilmişti. Bu konvoyun istikamet yönü Harput olarak belirlenmişti. Bilindiği üzere 13 Haziran akşamı Kığı'da ondan fazla sağlıkcı ve zanaat ile uğraşan Ermeni kalmış. Örnek belediye doktoru Dr Melikyan, ve genel sağlık memuru Barkev Nenecyan gibi.
Son konvoy 35 köyü kapsayan insanlardan oluşuyordu. Bu köyler Temran, Oror ve Arek gibi köylerdi . Sürgünler 16 Haziran 1915 tarihinde yola çıkarıldılar. Yola çıkarılmalarından sonra ilk defa Akpınar Kazasının Sarpiçay denilen mevkiinde saldırılara ve yağmaya maruz kaldılar. Saldırılar Osman Bey ile Zelhedir nahiyesi müdürü tarafından gerçekleştirilmişti. Kendileri Ermeni Sürgünlere düzenli saldırılarda bulunan Kürd çetelerinin elebaşlarıydılar. Görgü tanıklarından H.Sarkisian yaylım ateşinin yaşandığı esnada babasını ve amcasını kaybettiğini anlatılmaz tarifsiz bir panik yaşadıklarını, birçok aile mensubunun biribirlerini kaybettiğine şahit olduğunu anlatıyordu. "Gecenin ilerleyen saatlerinde çeteler ölüleri ve yaralıları topluca gömüyorlardı”. Korkutma ve tehditlerden sonra katliamın failleri ertesi sabah kadın ve çocukları tekrar yola çıkardılar. Sürgünler bir Kürd köyünün içinden geçerek Palu güzergahına doğru hareket ettiler. Diğer konvoylarda olduğu gibi sürgünler şehir merkezi dışındaki Dabalu köyüne yakın alanlarda bekletiliyorlardı. Burada daha önce katledilmiş cesetlerin üzeri örtülmüş, köyün Kilisesi yakılmış, evler yağmalanmıştı. Sürgünler Palu köprüsü üzerinde baltalarla öldürülüp Fırat ırmağına atılmışlardı "H Sarkisian kaçmayı başardığını ve tüm gücü ile Dersim bölgesine doğru kaçtığını, katliamdan sadece kendisinin kaçarak kurtuldugunu anlatiyordu Sahit oldugu olaylardan biride Musluman isçilerin Kiliseleri ve Mezarlari yakıp yıktıklarıydı. Kendisine eşlik eden bir Kürd Hükümetin Ermeni köylerinde herşeyi yakıp yıkmalarını ve Ermenilere dahil hiç bir iz bırakmamalarını emretmişti.
20 Haziran 1915'de hayatta kalabilmiş 2.500 kişi tehcire tabi tutuldu; bu bölgeden tehcir edilecek son konvoy olacakdı . Konvoyda 350 den fazla erkek bulunuyordu. Konvoy, katliam mevkii olarak adını duyuran Palu köprüsüne vardı. 3 gün burada bekletilen konvoy tekrar yola çıkarıldı. Ergani Maden bölgesine varılmasına 5 km kaldığında, konvoydaki erkeklerin bir kısmı konvoy dışına çıkarıldıktan sonra askerler tarafindan ayrı bir yerde yaylım ateşine tutularak katledildiler. Genç kızlar bölgede yaşayan yerli ahaliye para karşılığında satıldılar. Son konvoy yürüyerek 50 gün sonra Diyarbakır'a ulaştı. Sürgünler şehir surları dışındaki bir alanda kamp kurmaları için bekletildiler. Orada bulundukları esnada Diyarbakır valisi Dr Mehmed Reşad konvoyu ziyaret etti ve şehirin ileri gelen şahsiyetlerine sunulmaları için bazı genç kızları da yanlarında götürdüler. Tekrar Mardin istikametine doğru yola çıkarılan sürgünler yollarda çıblak, aç ,yorgun bir şekilde yol alıyorlardı. Bazı Hıristiyan Asuriler sürgünlere yiyecek yardımında bulunuyorlardı. Sürgünler yanmış yıkılmış evlerde konakıyor; bir çok ceset çukurlara doldurularak benzinle yakiliyordu. 20 gün sonraki bir yürüyüşten sonra Sürgünler Ras-Ul-Ayn'e vardılar ve burada sürgünler arasındaki son erkeklerde Çerkezler tarafindan katledilmis oldu.
Kığı bölgesinden sürgün edilmiş Ermenilerden yaklaşık olarak 3.000 kadarı Ras-Ul-Ayn'e varmış oldu, ancak bir ay kadar sonrasına kadar sadece 700 kişi hayatta kalabilmişti; açlık ve tifo hastalığı onlari kirip geçiriyordu ,400 kisi Trenle Hama ve Homs'a ,300 kisi Der-Zor'a gonderildi 1916 yili sonlarına doğru hayatta kalanlar oldukça azalmışdı.
Vahan Postoyan'nın anlatımına göre Kığıi ve bölgesinde 1.500 kişi tehcirden önce katledildi. Rusların bölgeye vardıkları tarihe kadar 461 kadın, kız ve çocuk yöredeki Müslüman halk tarafindan alıkonulmuştu. Sürgunler başlınca şu noktalarda katledilmişlerdi: Thcan/Çan 3.000 kişi, Tepe/Karakoçan 2.500 kişi, Palu köprüsü civarında 10.000 kişi, Kasrmaden ve Harput dolaylarında 13.000 kişi.
Kaynak : tercüme *Palutzi
Kaynak kitabi: Le Genocide Des Armeniens
Yazar: Raymond Kevorkian
Görüntüleme sayısı: 21659
1. 28-10-2009 23:29
Hep kiği ermenilerinden bahsediliyor.acaba aram bey bahsedilen 2500 depe ermenisi hakkında varsa bilgileri tercüme edebilir mi? birde büyüklerden duyardık darabest mevkiinde de benzer katliamların olduğunu .bu konu da bilgisi var mı?
Aram beye teşekkür ve daha fazla katkı bekliyoruz karakoçanı aydınlatacak...bu kitabın türkçe tecümesi yok mu