REFLEKS | Ders Notlariniz
Sağlıklı bir insanda doğuştan var olan ve özelliği değişmeyen ani vücut tepkisine refleks denir. Refleksler, dıştan gelen bazı uyarılara karşı organizmanın oluşturduğu ilk ve en kısa cevaplarıdır. Refleksler vücudun sigortası gibi çalışarak bir çeşit savunma mekanizması olarak görev yapar. Örneğin, yanlışlıkla sivri veya sıcak bir cisme bastığımızda beyinde değerlendirmeye fırsat bırakmadan ayağımızı hemen geri çekeriz.
Basit bir refleks hareketinin yapılmasında duyu nöronu, ara nöron ve motor nöron olmak üzere üç nöron çeşidi de görev alır. Bu üç yapıdan oluşan sisteme refleks yayı denir.
Reflekslerin tamamı omurilik tarafından düzenlenmez. Uç beyin, orta beyin ve omurilik soğanı gibi beyin kısımları tarafından denetlenen refleks çeşitleri de vardır.
Kalıtsal Refleksler, doğuştan gelen ve hiç bir çevre etkisi ile öğrenilmeyen reflekslerdir. Yeni doğmuş bir bebeğin emme refleksi, göz kapağının kırpılması veya fazla ışıkta göz bebeğinin küçülmesi gibi refleksler ile öksürme, hapşırma gibi refleksler de kalıtsal reflekslerdir.
Şartlı Refleksler, bir uyaranın tekrarlanmasıyla bağlantılı olarak kazanılan reflekslere denir. Pavlov, şartlı refleksle ilgili yaptığı deneylerde, köpekleri zil sesyle uyararak besin vermiş ve onları zil sesine şartlandırmıştır. Böylece zil sesiyle besin arasındaki ilişki sağlanmıştır. Daha sonra besin verilmese bile zil sesini duyan köpeklerin ağzından salya aktığı görülmüştür. Buna benzer şekilde çeşitli hayvanlarda terbiye ile bazı şartlı reflekslerin oluşması sağlanmıştır.
Limonu görünce tükürük bezinin salgı üretimini artırması ve sıcak bir cisme dokunduğumuzda elimizi çekmemiz de birer şartlı reflekstir. Bu refleks olayları sırasında gerçekleşen ikinci bir olay daha varıdr. Duyu nöronları ile omuriliğe iletilen uyartıdan başka, duyu nöronu aynı zamanda beyne giden ara nöronlarla da sinaps oluşturur. Böylece tepkinin oluşmasına neden olan faktörlerden beyin de haberdar edilmiş olur. Refleks olayı gerçekleştirildikten sonra beyin, olayı değerlendirir ve gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar.
Bazı davranışlar önce omuriliğin kontrolünde reflek olarak yapılır. Daha sonra beynin kontrolüne geçerek bilinçli hale gelir. Örneğin, sıcak çaydanlığa dokunduğunda elini yakan çocuk, refleks olarak elini çeker. Daha sonra elini çaydanlığa değdirmeye çalışsakta bilinçli olarak elini çeker.
Normal refleks olayında farklı olarak diz kapağı (patella) refleksi de vardır. Bu reflekste iki nöron görev alır. Sadece duyu ve motor nöron varıdr, ara nöron bulunmadığı için beyne herhangi bir uyartı gönderilmez diz kapağına vurulunca bacak havaya kalkar. Diz kapağına vurulduğunda bacağımızın hareketini engelleyemeyiz.
Category: BİYOLOJİ, Sinir Sistemleri Tag: Kalıtsal Refleksler, Refleks, refleks yayı, Şartlı ReflekslerLeave a comment
Previous Post: BEYNİN KISIMLARI
Next Post: ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ