CENGİZ BAYSU | Orta Asya ülkelerinde silahlanma
SSCB döneminde Orta Asya ülkeleri bildiğiniz gibi Sovyet silah sistemleriyle teçhiz edilmiş ve eğitilmişti. 1990 yılında Sovyet İmparatorluğu’nun yıkılmasından bu yana 28 yıl geçti. Bu silah sistemleri demode oldu. Teknoloji sürekli gelişme kaydettikçe ülkeler modern silahları tercih etti.
Orta Asya ülkeleri de 2004 yılından itibaren silahlanma konusunda atağa kalkmış ve isteklerini günümüze kadar devam ettirmişlerdir. Askeri alanda en gelişmiş ve silahlanma konusunda en istekli ülke olmasına rağmen Kazakistan, 1995 yılından başlayarak silahlanma hırsını sürdürmektedir. Aslında Orta Asya’nın zengin enerji kaynaklarına sahiptir. Burada Rus azınlıkların da bulunması Moskova açısından bölgeyi önemli kılmaktadır.
Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan ve Kırgızistan bu silahlanma yarışında söz sahibidirler. Örneğin; SSCB mirası Hazar filosu hiç yenilenmemiştir. Bu nedenle Türkmenistan, bu filo için büyük gayretler sarf etmiş, hava savunma sistemleri ve uçak alımına önem vermiştir. Türkiye, 2016 yılından itibaren Türkmenistan’ın en büyük silah tedarikçisi olmuştur
Özbekistan ise, uçaklar ve zırhlı araçlar üzerine yoğunlaşmıştır. Konu sadece silah alımı değildir. Makine yağı, cephane ve akaryakıt ve hafif silah mühimmatı da bu ülkeler tarafından ithal edilmektedir. Bu silah alımlarının vaz geçilmez bir tarafı da eğitimdir. Eğitim genellikle silah satışını yapan ülke tarafından verilmekte, eğitim araç ve gereçleri de bu ülke tarafından sağlanmaktadır.
Açık eller gizli amaçlar
Dünyanın patronları olan ABD, Rusya, Çin ve Hindistan da rekabette başköşeyi işgal etmektedirler. Satışlarda rekabet ağırlıklı olarak Rusya ve ABD arasında sürdürülmektedir. Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan rekabeti soluksuz devam ettirmektedirler. Özellikle Pentagon, ABD destekli eğitim merkezi faaliyet göstermesi için arabuluculuk yapmış, özel kuvvetler için kişisel ekipman transferini gündeme getirmiştir.
2011-2014 yılları arasında Türkiye Kırgızistan Silahlı Kuvvetlerine 12 milyon dolarlık askeri yardımda bulunmuştur. 2014 yılında ABD’nin Afganistan’dan askerlerini çekme kararı almasıyla bölgede bir yeni Afganistan sorunu çıkacağı korkusu sık sık gündeme gelmeye başlamıştır.
Güvenlik endişeleri artan Orta Asya ülkeleri, 2014 sonrasında silahlanmaya ayrı önem vermiş ve büyük adımlar atmışlardır. Orta Asya ülkelerinin 2014 yılındaki toplam silah alışı 203 milyar dolar iken, 2015 ve 2016 yıllarında bu sayı hemen hemen 3,5 kat artarak 690 milyar dolara ulaşmıştır.
Zaman zaman bölge ülkeleri arasında bazı gerilimler yaşansa da kaba kuvvet kullanılmaktan kaçınılmaktadır. Bu da bölge ülkelerinin temel güvenlik endişelerinin komşular ile olan sınır ya da su sorunu değil de Afganistan kaynaklı terörle bağlantılı olduğunu göstermektedir.
Orta Asya’nın jeopolitik olarak her geçen gün değeri artmaktadır. Bu da küresel güçlerin bölge için rekabetinin artmasına neden olmaktadır. Söz konusu rekabetten bölge ülkeleri de en zayıf noktalarını güçlendirmek için faydalanmaya, yani stoklarındaki silahları çeşitlendirmeye ve askeri potansiyelini yükseltmeye çalışmaktadırlar.
Bu kadar çırpınış niye?
1.Moskova, Aralık 2015’de yayımladığı Milli Güvenlik Stratejisi belgesinde etnik ve dini
eğilimli şiddet eylemlerini, ayrılıkçı hareketleri, renkli devrimleri ve NATO’nun Rusya’yı çevreleme politikasını öncelikli tehditler olarak sıralamıştır.
2.Kremlin, Orta Asya’da güvenliğin Rusya denetiminde sağlanmasını amaçlamakta, diğer
dış aktörlerin bölge güvenliğinde etkin olmasını önlemeye çalışmaktadır.
3.Kırgızistan ve Tacikistan da topraklarında bulunan Rus üslerine karşın Rusya’dan silah
4.Rusya’nın Kazakistan’ın farklı bölgelerinde toplam 11 milyon hektar civarında bir alana
tekabül eden yedi farklı tesisi bulunmaktadır.”
5.Rusya’nın yurtdışındaki en büyük kara gücü Tacikistan’da bulunmaktadır. Rus askeri
üssü üç yerleşkede konuşlandırılmıştır ve üssün merkezi yerleşkesi Duşanbe’de bulunmaktadır.
Görüyorsunuz, oyunlar açık oynansa da amaçlar hep aynı ve gizlidir. Türkiye gelişmeleri takip etmekte, yerinde ve zamanında çıkışlarını yapmakta hatta satışlarda bazen ittifak içi ülkelerden bazıları tarafından bile tenkit edilmektedir. Tabii ki, biz de uluslararası kurallara uyarak ticari çıkarlarımızı ve güvenlik kaygılarımızı gözeteceğiz.