Modern Dans, Avokado ve Tezsiz Antitezlik Üzerine – İsteyen Okusun
08/12/2014 by Semih Fırıncıoğlu
1980’de New York’a taşınmadan önce böyle bir uygulama olduğunu bilmezdim, olabileceği de aklımın ucundan geçmezdi (dünyada avokado adında bir meyve olduğunu da bilmediğim gibi). O güne kadarki dans bilgim Festival’de falan izlemiş olduklarımla sınırlıydı — dansçıların müziğin her notasına basa basa dansettiği türden. New York’ta izlediğim ilk dans gösterisinde de bağımsızlık durumuna ancak gösterinin sonuna doğru uyanabilmiştim: çünkü, her izleyicininki gibi benim beynim de sesle görüntüyü birbirine bağlamadan duramamıştı. Arada önceden hesaplanmış bir bağlantı olmadığını kavrayıncaya kadar, ritmik bir yapısı olmayan o karmakarışık müzikle dansı senkronize edebilmeyi nasıl becerdiklerini hayretler içinde çözmeye çalışmıştım.
O yıllarda dansta (ve John Cage’in etkilediği daha birçok sanat dalında) kendini modern olarak tanımlayan herkesin benimsediği yaklaşım az çok şuydu: Ögeleri izleyici/dinleyiciye sun, ilişki empoze etme, algılayan kişi nasıl olsa bunları zihninde birbiriyle bağlayacaktır ve ortaya (rastlantılar ve algılayanların farklı birikimleri sonucunda) senin kırk yıl düşünsen aklına gelmeyecek ilginçlik ve değerde ilişkiler çıkacaktır. Sanatta ışıldağı üretenden algılayana çeviren anlayışın temeli.
Cage ve Cunningham toplumda bilinen, somut bir uygulamanın değişmesi için kendi içinde tutarlı bir mantığı olan, somut bir öneri sunmuşlardı. Önerinin kabul görmüş olduğuna bizzat şahit oldum. Öyle ki, 1980’lerin modern sanat çevrelerinde, ritmik müziğe ayak uydurmaktan oluşan modern danslar konuyu kavrayamayan eski kafalıların yaptığı popülist işler olarak görülüyordu. Müziğin vuruşlarını dansçının da bedeniyle ikilemesinin (redundancy) bir gereksizlik olduğuna bütünüyle ikna olmuştuk (bu türden dans gösterilerinden yüzünü ekşitip çıkanlarımız boldu).
Yeni kuşakların yolun bir zamanlar tek şerit olduğundan, söz konusu tartışmanın yaşanmış olduğundan haberi bile yok ve bu bilgisizlik beni yakın zamana kadar bayağı rahatsız ederdi. Hele Cunningham topluluğunun son yıllarında gösterilerden önce izleyicilere dansla müziğin aslında birbirinden bağımsız olduğunu açıklamaya gayret etmeleri içimi sızlatırdı.
Ancak, dediğim gibi, bu gelişme modern dansın kök salmış ve üzerinde konuşulur bir konu olduğu bölgelerde yer aldı. Başka bölgelerden olup da Batı’da yetişmiş kişiler arasından modern dansın yanısıra Cage ve Cunningham’in anlayışını da ülkesine ithal edip uygulayanlar oldu tabii ki, ama tezin ne olduğunun bilinmediği bir ortamda ortaya atılan antitez ne anlam taşırsa, bu ithalatın anlamı da o kadar oldu.
Tıpkı avokado gibi, olmazsa yokluğu hiç farkedilmeyecek, ama olursa da topluma ciddi katkıları olabilecek, besin değeri oldukça yüksek bir etkinlikten söz ediyoruz. Ama buna yatırım yapanların da “ben rafa koyarım, merak eden gelir alır” ile yetinmemesi, konuyu düşünce sirkülasyonuna sokabilmek, kültüre entegre edebilmek için bayağı bir uğraşması gerekiyor. Başarılması neredeyse olanaksız denecek zorlukta bir iş ama bir kenarda süs eşyası gibi kalmamanın tek çaresi de bu.
Bu yazı Blog Yazıları içinde yayınlandı ve çağdaş dansta müzik, Cunningham dansında müzik, dans müzik bağımsız, modern dansta müzik olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.
← Çocukluktaki Korku Savma Ritüelleri Büyüyünce Nereye Gidiyor?
Flaş! Öyle bir yazı yazdım ki… →
One thought on “Modern Dans, Avokado ve Tezsiz Antitezlik Üzerine”
Levent Soy | 26/12/2014, 10:58
Pek beğendiğim avokado benzetmenizden devam edeyim:
Yemek, damak bunlar da oldukça çevresel ve kültürel öğeler. İnsanın alışık olmadığı bir tadı bir yaştan sonra beğenmesi de pek kolay değil. Hele bireysel olarak bazı ithal tatlar beğenilse de, topluluk olarak beğenip benimsemek zor.
Bu noktada avokado üreticisinin kendi pazarını yaratmak için iki zorluğu yenmesi gerekiyor: i) en az orijinali kadar iyi bir avokado yetiştirmek, ii) yerli pazara satış yapacak ise, burada kabul görmüş bazı tatları avokadosuna katabilmek. Ki anlattığınız haliyle avokadocular bunu deniyor. Bildiğim kadarıyla Türkiyeye gelince soğanlı köfte yapmaya başlayan burgerking de biliyor bu gereklilikleri… de dansçılar neden anlamak istemiyor.