haypedia.com - Abdülmecid Han
Sultan Abdülmecid (1823-1861)
31. Osmanlı padişahı, 110. İslam halifesidir. Selefi sultan II. Mahmut ve Bezmialem Sultanın oğludur. Abdülmecid, kendisinden sonra gelen son dört Osmanlı padişahının babası ve en çok oğlu padişahlık yapmış sultandır. 1861 senesinde 38 yaşında babası II. Mahmut'un da yakalandığı tüberküloz hastalığına yakalanmış, vefat etmiştir. Mezarı yavuz sultan selim Camii’nde sultan Abdülmecid türbesinde bulunur.
Sultan Abdülmecid batı kültürüyle yetişmiştir. İyi derecede Fransızca bilmekteydi, klasik batı müziğinden hoşlanmaktaydı. 22 yıllık saltanatı boyunca Babası II. Mahmut gibi tamamen batılılaşma yanlısı oldu, bu yüzdendir ki ülke içinde ki tutucu kesimle uğraşmıştır. Abdülmecid tahta olduğu süresince, Osmanlı tarihinde önemli yerleri bulunan başarılı devlet adamları olan, Mustafa Reşit, Mehmet Emin Ali Paşa, Fuat Paşa gibi yetenekli isimlerle çalışmıştır. Abdülmecid, aracısız olarak halkın derdini dinleyen ilk padişahtır.
Abdülmecid, tahta çıktığında babası döneminde başlamış olan mısır meselesi devam etmekteydi. Tahta çıktıktan kısa süre sonra Mısır valisi, Mehmet Ali Paşa’ya karşı yapılan mücadelelerden yenilgi haberi geldi. Nizip yenilgisinden sonra İngiltere, Fransa, Prusya, Rusya, Avusturya devletleri Osmanlı devletine ortak bir notada adı geçen meselenin, kendilerine danışılarak çözülmesi gerektiğini bildirdi. Sadrazam Mustafa Reşit Paşa, Avrupalı devletlerin söz edilen meselede müdahalesini en azına indirmek adına Tanzimat fermanının ilan edilmesi için sultanla görüşmeler yaptı. 1839 yılından bugün ki Gülhane parkında Tanzimat fermanı (Gülhane hatt-ı hümayun) Mustafa reşit paşa tarafından okundu. Söz edilen ferman ile ülkede bulunan tüm tebaanın eşitliği kanunla korunmuştur. Bu ferman ile Osmanlı devleti önemli bir anayasal belgeye kavuşmuş oldu. Osmanlı devleti, söz edilen notayı kabul ederek, Avrupa devletlerinin güdümüne girmişti. Yukarıda belirtilen Avrupa devletleri, Osmanlı devleti ve mısır valisi Londra'da toplandı. Fransa dışında diğer Avrupa devletleri bu sorunda Osmanlı devletini desteklediler. 1840 senesinde Londra’da yapılan antlaşma neticesinde Mısır veraset yoluyla yönetilmesi için Mehmet Ali Paşa’ya bırakıldı. Mehmet ali Paşa’nın almış olduğu topraklar ve Osmanlı donanması devlete geri verildi. Mısır sorununa paralel olarak meydana çıkan boğaz sorununu çözmek adına İngiltere, beş Avrupa ülkesini ve Osmanlı devletini tekrar İngiltere'de topladı (1841). Londra boğazlar sözleşmesiyle boğazların yönetiminin tamamen Osmanlı devletinde olduğu güvence altına alındı.
Sultan Abdülmecid, Tanzimat fermanının getirdiği hukuksal ortama paralel olarak Meclis-i Ali Tanzimat’ı adlı kurumu oluşturdu.(1853) bu kurumda her vilayetten iki temsilci bulunmaktaydı. Bu temsilciler bölgelerinin sorunlarını başkente taşıyorlardı. Sultan, maliye sistemini Fransa örnek alarak tekrar düzenledi. İltizam sistemini kaldırdı. 1840 yılında Kaime-i muteber (kâğıt para) çıkarıldı. Sultan Abdülmecid döneminde Meclis-i Maarifi Umumiye toplandı, bu kurum eğitim sistemini düzenlemek için oluşturulmuştu. İdadiler bu dönemde açıldı. İlk defa muallim mektepleri açıldı. 1851 senesinde bilimler akademisi görevi yapan Encümen-i Daniş toplandı. Aşar vergisi her bölgede eşit hale getirildi. Askerlik bir yasaya bağlanarak, 4 veya 5 yıl sabit süre olarak belirtildi. Askerlik yerleri için adaletli olmak adına ilk defa kura sistemi uygulandı. Abdülmecid, Tanzimat uygulamalarını görmek için yurt içi gezilerine çıktı. Anadolu’nun muhtelif yerlerini ve Rumeli’yi gezerek uygulamaların geçerliliği gözlemeye çalıştı fakat durum pek iç açıcı değildi. Tutucu kesimin baskıları ve ekonomik çıkmazlar bazı uygulamaları törpülemeyi gerektirdi.
1848 ihtilalleri Avrupa bazı dengelerin bozulmasına neden oldu. Avusturya Macaristan imparatorluğundaki Macar yurtseverler isyana katılarak haklarını savunmak istediler fakat krallığın müdahalesiyle yurtseverlerin bir bölümü Osmanlı devletine sığındı. Osmanlı devleti mültecileri iade etmedi. Bu durum Osmanlı devletinin saygınlığını Avrupa kamuoyunda arttırdı. ihtilallerden sonra Rus çarlığı Osmanlı devletine Kudüs’teki Katolikler için imtiyaz başvurusunda bulunan Fransa’dan sonra, aynı imtiyazları ve Ortodoks halkın koruyuculuğu talep etti. Sultan tarafından reddedilen bu istek sonrasında Rus çarlığı misilleme adına Eflak-Boğdan’ı işgal etti. Osmanlı devleti bunun üzerine Rus çarlığına savaş ilan etti. İngiltere, Fransa, Piyemento devletleri Osmanlı devletinin yanında savaşa katıldı. Rusya kırım savaşını kaybetti. Savaşın akabinde Paris antlaşması yapılmıştır. Söz konusu antlaşma ile birlikte Osmanlı devletinin toprak bütünlüğü korunmuş ve Avrupa devleti sayılmıştır.
Abdülmecid 22 yıllık saltanatı sonrasında 26 Haziran 1861 tarihinde tüberküloz hastalığı nedeniyle vefat etmiştir. Sultanın ölümünden sonra halefi Abdülaziz tahta geçti.