ABÇ Dünyası Dergisi Söyleşisi (2014) - www.kemaloruc.net
"Çocuğunuz Yaratıcı Drama ile Daha Başarılı"
Kemal Oruç ile yaratıcı drama ve çocuk eğitimi üzerindeki etkisi ile ilgili konuştuk. Kemal Oruç Tiyatro Eğitim Derneği Başkanı, aynı zamanda yaratıcı drama eğitmeni. “Eğitim ve öğretim açısından bakıldığında, okul öncesi ve ilkokul döneminde yaratıcı drama eğitiminin; ortaokul ve lise döneminde ise tiyatro eğitiminin çocuklarda/gençlerde çok daha etkin olduğunu düşünüyoruz. ” diyen Kemal Oruç, çocuğun en çok oyunla öğrendiğine dikkat çekiyor.
Drama nedir, ne değildir? Amaçları nelerdir?
Drama, daha kalıcı öğrenmeler sağlamak için bir konunun, olayın, duygunun, sözün, hikayenin, kavramın vd. yeniden yaratım yoluyla, tiyatro tekniklerinden yararlanılarak deneyimlenmesidir. Drama tiyatro değildir. Sadece tiyatro formlarını kullanır. Dramanın seyirciye yapılan gösterisi yoktur. Bir süreç işidir ve sadece grup içinde kalır. O gün o konu neyse, çocuklar o konuyu sonuna kadar irdelerler ve birbirlerine gösterirler, tartışır, bir sonuç çıkarır ve değerlendirme yaparlar. Tiyatroda ise bir sonuç vardır. Her şey seyirciye, sonuçta bir şey göstermek içindir. Eğitim ve öğretim açısından bakıldığında, okul öncesi ve ilkokul döneminde yaratıcı drama eğitiminin; ortaokul ve lise döneminde ise tiyatro eğitiminin çocuklarda/gençlerde çok daha etkin olduğunu düşünüyoruz.
Drama eğitimine hangi çocuklar katılmalıdır. Eğitim alan çocuklarda nasıl etki eder?
Bütün çocuklar katılmalı. Çok zeki ve sosyal dediğimiz çocukların da katılması gerekiyor. Çocuk bildiklerini paylaşabilmeli, sosyalliğin ve eşitliğin gereği de budur zaten. Drama sadece psikoloji temelli bir yöntem değil. Dramanın içinde sosyoloji, felsefe, matematik, fizik, coğrafya ve dil var. Bu arada sadece çocuklar değil, yetişkinler de drama eğitimi almalı. Drama eğitimi çok çeşitlilik gösterir ve bu yöntemle her yaş grubuna yararlı olabilecek eğitim programları hazırlanabilir.
Yetişkinler neden drama eğitimi almalı?
Çocuğun her şeyi oyun. Çocuk oyunla bütün dünyayı tanımaya çalışıyor. Haluk Yavuzer Çocuk Psikolojisi kitabında şöyle söyler; “Oyun, çocuğa hiç kimsenin öğretemeyeceği konuları kendi deneyimleriyle öğrenmesi yöntemidir.” Özellikle 6 yaşına gelince, ilkokula başladığında çocuğu bir sıraya oturtuyoruz. Okul hayatı boyunca, belki 24 yaşına kadar, o sırada oturuyor. Sıra var, sıranın dışında bir duvar var, duvarın dışında bir duvar daha, sonra bir duvar daha var. Sonra çocuğun yaratıcı olmasını bekliyoruz, ondan başarılı olmasını istiyoruz. Yıllar süren bu tutsaklık boyunca özgür ve kendini ifade etmesini bilen birey olmasını istiyoruz. İş hayatı boyunca da belli saatler içinde çalışıyor, tatilleri de belirli saatler içinde. Oyun çocuğun özgürlüğü, biz bu özgürlüğü çocuktan 6 yaşında alıyoruz. Özgürlüğü elinden alınmış yetişkinler de o eksikleri ve boşlukları tamamlayabilmeleri için oyuna tekrar dönmeli.
Açıkçası ben çocuğun eğitimle gereğinden fazla haşır neşir olması taraftarı değilim. Çünkü çocuk zaten haftanın 5 günü 8 saat okulda. Bir de hafta sonu kursa gönderiyorlar. Mümkün olduğunca çocuğun sosyalleşebileceği ve oyun oynayabileceği ortamlar yaratılmalı.
Okullarda yaratıcı drama ile ilgili ne tür çalışmalar yapılıyor?
Devlet okullarında ve özel okullarda seçmeli yaratıcı drama dersleri var. Maalesef, açık söyleyeyim bu ders seçtirilmiyor. Eğitim sistemi bir kalıplaşmaya ve tek tipleşmeye götürüyor insanları ve insanların çeşitlenmesi istenmiyor. Daha kolay yönetilebilen bir toplum isteniyor. Bu, dünyada da, Türkiye’de de böyle. Bu yüzden beden eğitimi dersini bile kaldırmak istiyorlar. Hep şu söyleniyor,”drama ve tiyatro akademik başarıyı olumsuz etkiliyor, zaman kaybı” deniyor. Biz geçen sene İstanbul’un akademik anlamda nerdeyse “en kötü” okulunun ortaokul öğrencilerini aldık. 40 öğrenciyle bir çalışma yaptık. Akademik anlamda yüzde 100 başarı elde ettik. Bunun bütün eğitim sistemine yayıldığını bir düşünün. Drama hem ayrı bir ders olarak düzenli yapılmalı hem de diğer derslerin işleyişinde kullanılmalı.
Biz Tiyatro Eğitim Derneği olarak okullarda drama ve okul tiyatrosu panelleri düzenliyoruz. Talep eden bütün okullara ücretsiz olarak gidiyoruz. Hem çocuklar hem de öğretmenlerle uygulama atölyesi yapıyoruz. Öğretmenlere yaratıcı dramanın ders içinde nasıl kullanıldığını anlatıyoruz.
Anne ve babalara neler önerirsiniz?
Biz yetişkin olarak evde iş yapmayı sevmeyiz. Çocuk da aynı şekilde. Öğretmenler çok ödev yüklemesinler. Anne babalar da ödev işini kısa yoldan halledip mutlaka ve mutlaka oyunla iletişim kursun çocukla. Çocuk kaç yaşındaysa hangi gelişim grubuna giriyorsa ona yönelik oyunlar oynanmalı. “Çocukla çocuk olmayın” derler, oysa ki yeri gelince çocukla çocuk olun. Biz hep çocuklardan yetişkin gibi davranmasını istiyoruz. Evet biz onların annesi, babası ve öğretmeniyiz, arkadaşı değiliz ama yine de bir ebeveyn-arkadaş veya öğretmen-arkadaş modeli işe yarıyor. Bunu denemek gerekiyor. Sınırı çok iyi belirleyip çocukla gerektiği zaman çocuğun gerektiği dilden konuşmayı bilmek gerekiyor. Belki bunun sonucunu 5 sene sonra göreceğiz. Çocuk oynamadığı zaman yalnızlaşıyor, çok büyük boşluklarla yetişmiş oluyor. Oyun insanların evrensel dilidir ve bu dili en iyi, çocuklar kullanır.
Problemli bir çocuğun yaratıcı drama dersi aldıktan sonraki tavrı nasıldır? Bir örnek verebilir misiniz?
Bir öğrencimin bir gözü yoktu, 6 yaşındaydı ve diğer öğrenciler tarafından dışlanıyordu. Kurallı oyun everesi katı bir dönemdir. Hem yarışlar başlar, hem çocuk kendini sınamak ister. Bu doğal bir eylemdir. Benim bu çocuğum diğer gözü için de gözlük takıyordu. Doğal olarak oyunlarda geri kalıyor ve yetişemiyor. Çocuklar bu dönemde acımasız oluyorlar. Tabii ki dramada çocukları keşfetme şansımız oluyor. Hangi çocuğun neye ilgisi olduğunu drama eğitiminde keşfettiğimizi söyleyebilirim. Bu çocuğun ise ritm duygusunun çok yüksek olduğunu fark ettim. Sınıf öğretmeninin de katkısıyla müziğe yönlendirdik ve müzik dahisi olduğu ortaya çıktı. Bu çocuğumuz Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Çocuk Konservatuvarı’nda, büyük bir başarıyla eğitim alıyor. Hocası, “Benim bu çocuğa verebileceğim bir şey kalmadı. Bu çocuk harika!” demiş.
Halbuki iletişim kuramadığı için hırçınlaşmış ve dışlanmıştı. Diğer velilerden şikayet bile gelmişti. Bu çocuk tek bir çizgiyle kendisini drama dersinde ifade etti. Biz bundan sonra ritm duygusunu ortaya çıkardık. Bir şiir çalışması yaptık çocuklarla. Tüm çocuklar şiir yazdı. Bu çocuğum da bir köşede duruyor. 6 yaşındalar, 1. sınıfın ikinci dönemindeler. “Sen de hazırladın mı şiirini, seni bekliyoruz” dedim. Geldi ve bir kağıt gösterdi, kağıdın üzerinde sadece bir çizgi var. “Bu çok ilginç bir şiire benziyor, bunun anlamı ne?” dedim. “Bu sınır’ dedi. “Gözümden dolayı insanların aramıza çektiği sınır. Ben sınırın bu tarafında yalnızım” dedi. Gözyaşlarımızı tutamadık tabii. Müthiş bir yaratıcılıktır kendini bu şekilde ifade edebilmek. Ne diyebileceğimi bilemedim. Sınıf hemen çocuğu kabul etti. Oyunlarda geride kalıyorsa, koluna girip ona destek oldular. Onun bir dahi olduğunu sınıfça keşfettiğimiz zaman, çocuklar ona çok değer vermeye başladı. Çünkü ortaya gerçekten büyük bir değer koydu. Sınıf başkanı bile oldu. Oyunları bu çocuğumuz kurar oldu. 3. Sınıf itibariyle de konservatuvara yönlendirdik. Ve çok başarılı bir öğrenci oldu.
Hiç iletişim kurmayan bir çocuk çıktı mı karşınıza?
Çıktı. Bütün velilere göre çocuklar hep içine kapanıktır. Aslında öyle değildir, çocukla aynı dilde konuşmayı bilmiyoruz, dolayısıyla çocuğu içe kapanık zannediyoruz. Halbuki çocuk arkadaşlarının yanında çok rahat. Velilerin yüzde 70’i “benim çocuğum içine kapanık” der. Bu çocukların evde iletişim sıkıntısı yaşadığını düşünüyorum. Oysa oyun oynayabildikleri sosyal ortamlarında çok rahatlar. Öyle bahsedildiği gibi bir içe kapanıklık söz konusu değil.
Evde çok rahat sosyal ortamda çok çekingense?
Yağmur adında bir öğrencim var. Bu çocuğum da 2. sınıfta yaratıcı drama dersi almmaya başlamıştı. Bir rahatsızlığı vardı. Hiçbir oyuna katılmıyor. Oyunlar sürekli değişiyor. Oyun oynamıyor ve bir köşede oturuyor. Drama dersinde oyuna katılmak mecburi değil, herkes istediği zaman katılıyor. Bir gün bana gelip, “Size yardımcı olabileceğim bir şey var mı?” dedi. “Tabii ki var” dedim.” Ben grupların hepsini kontrol edemiyorum. Sen bana şu iki grubun mesajlarını getirebilir misin?” dedim. Çocuk gruba gidip soruyor geri geliyor falan. Bu, çocuğun oyunu. Beden eğitimi öğretmeni bana bir fincan kahve getirdi. Çocukta benim asistanım ya o sırada. “Benim kahvem nerede?” dedi. “Pardon kabalık ettim” deyip ona da çok az bir kahve getirdim. Kendini o kadar değerli hissetti ki. Kahveden bir yudum aldı ve zıplamaya başladı. O çocuğu o günden bu zamana çok hareketli bir çocuk olarak görüyorum.
Az önce anlattığım örneklerde tek bir çizgi var. Çok iyi gözlemlemek lazım çocukları. Bir potansiyel var ve bizim bunu bir şekilde görmemiz ve enerjiye dönüştürmemiz gerekiyor. Bütün çocukların yönelimi farklı. Bunların hepsini tek tek keşfetmek zorundayız. Çocuk hangi dönemde, hangi oyunu oynaması gerektiğini biliyor. Bu içgüdüsel bir şey. Sadece velilerin onlara uyum sağlaması gerekiyor. 0-2 yaş döneminde bireysel oyun vardır. Çocuk kendi oyunlarını yaratır. 3 yaşında çocuk kendi becerilerini sağlar. 2-4 yaş arası iki kişilik oyunları oynayabilme aşamasına gelir. 4 yaşında oyuncaklarını paylaşır ve sosyalleşmeye başlar. 4-6 yaş arasında yavaş yavaş gruba yönelmeye başlar. 6 yaş kurallı oyun evresidir. Tamamen gruba girmeye başlamış demektir.
6 yaşına kadar çocuk ebeveyni yönlendirir. 6 yaşından sonra ebeveyn ve öğretmen, koyduğu kurallarla oyunu ve dolayısıyla çocuğun becerilerini geliştirmelidir. Çocuk, gelişiminin doğasıyla, hep biraz daha zorunu ister.
Çizgi filmlerdeki şiddet hakkında ne düşünüyorsunuz?
Geçenlerde medya eleştirisi konusunu işledik çocuklarla. Bunların hepsini çocuklarla tartıştık tabii ki. Çocuklar çizgi filmleri eleştirir duruma geliyor. Düzenli olarak bu eğitimler yapılıyorsa tabii ki. Çocuk kendisi seçmeyi bilecek. Çocuk şiddetin farkına vardığında, onu seçmeyebilir. Bazı olgun çocuklar var. Mesela “Annem babam korku filmi izledi ama onun bir kurgu olduğunu biliyorum ben. Böyle baktığım zaman korkmuyorum” diyor. Çocuğa bu bilincin kazandırılması gerekiyor. Ama çocuğun televizyondan başka sığınacağı bir şey yoksa, o zaman ebeveynin aile içinde bir sorun araması gerekiyor. Mümkün olduğunca gelişime katkısı olan çizgi film setleri tercih edilmeli. Ebeveynlerin bunu öneriyorum. Televizyonda seçme şansımız yok. En güzeli bir set alıp çocuğa onu izletmeli.
Nasıl ki yemek saati var; oyun saati de olmalı. Anne ve baba şunu söyleyebilmeli: “Şimdi oyun saati. Haydi beraber şu oyunu oynayalım.” Böyle olursa müthiş insanlar yetiştireceğiz.
Yaratıcı drama eğitmeni nasıl olmalı? Drama eğitmeninde aranan özellikler ne olmalı?
Milli Eğitim Bakanlığı’nın onayıyla uygulanan 320 saatlik bir yaratıcı drama eğitmenliği programı var. Bu kurumlardan eğitim alıp, tezini tamamlayıp, sertifika alan kişi drama eğitmenidir. Kişi bu eğitimden geçmek zorunda. Oyunculuk bölümünü bitirip, drama eğitmenliği ya da tiyatro eğitmenliği yapanları kabul etmiyorum. Çünkü eğitmenlik formasyonu almıyorlar, oyunculuk formasyonu alıyorlar. Onlar oyunculuk yapabilir. Bu, terzilik eğitimi alıp da doktorluk yapmaya benziyor. İkisi birbirinden çok farklı. Eğitmenlik ve oyunculuk çok ayrı şeyler. Eğitmen olacak kişi, mümkünse pedagojik formasyon alacak. Yani öğretmenlik formasyonu da alacak ki, çocuklara ve gençlere drama/tiyatro eğitimini gerektiği gibi verebilsin. Eğitim çok ciddi bir iş. Özellikle çocukların ve gençlerin eğitiminde çok daha fazla dikkat etmek gerekir.
Okulda öğretmenler yaratıcı drama eğitimi almalı mıdır?
Kesinlikle almalıdır. Bazı iç eğitimler düzenleniyor, öğretmenler buna katılmalı. Ama maalesef bizim gittiğimiz panellerde bile öğretmenler bir günlük panele ilgi göstermiyorlar. Bu ülkede eğitim sisteminin facia olmasının sebeplerinden birisi de öğretmenlerdir. Kendisini yetiştirmeyen öğretmenler olduğu müddetçe bu eğitim sistemi hiçbir zaman gelişmeyecek.
Ben eğitim fakültelerinde de eğitim veriyorum ve görüyorum ki, ne kitap okuyor, ne müzikten anlıyor, ne tiyatroya gidiyor, ne sinemaya gidiyor ve bu kişi sadece eğitim fakültesini bitirerek öğretmen olabiliyor. Nasıl çocukları eğitecek böyle öğretmenler, kendisini eğitememiş daha. Öğretmenlerin kendisini drama konusunda geliştirebilmesi için tavsiye vermek istiyorum. Anadolu Üniversitesi’nin “İlköğretimde Kaynaştırma ve Drama” adlı bir uzaktan eğitim programı var. Bu 3 aylık bir program. Her mevsimde açılıyor. Size bir şifre veriyorlar ve internet üzerinden görsel eğitim alıyorsunuz. 3 tane de kitap geliyor, kitapları okuyup bir sınava giriyorsunuz ve başarılı olursanız sertifika alıyorsunuz. Milli Eğitim Bakanlığı protokolüyle veriliyor bu sertifika. Öğretmenlerimizin, en kısa yoldan, dramayı tanıyabileceği program bu.
Son olarak şunu söylemek isterim: Yaratıcı drama tüm okullarda ders olarak uygulanmalı. Veliler okullara baskı yapsınlar ve bu dersin uygulanması için dilekçe versinler. Yaratıcı drama devlet okullarında seçmeli ders olarak bulunuyor. Baskı yapın, seçtirin!
Adana Şehir Tiyatrosu’nda aldığı tiyatro eğitiminin ardından, Marmara Üniversitesi’nde “Drama ve Okul Tiyatrosu” teziyle pedagojik formasyon aldı ve Oluşum Drama Enstitüsü’nde “Oyunculuk Eğitiminde Yaratıcı Drama” teziyle Yaratıcı Drama Eğitmenliği Programı’nı tamamladı. Beykent Üniversitesi Sinema-TV Yüksek Lisans Programı’nı “Sinema ve Tiyatro Oyunculuğu İlişkisi” teziyle tamamladı. Onlarca tiyatro temelli sosyal projenin koordinatörlüğünü yaptı. On beş yıl içinde, yaklaşık altmış oyunda yazar, yönetmen ve oyuncu olarak yer aldı. On yıl içinde birçok farklı kurumda, tüm yaş gruplarına drama/tiyatro eğitimi verdi. Bu süreçte çocuklarla aralıksız çalıştı. Halen Tiyatro Eğitim Derneği’nde oyuncu adaylarına tiyatro; kişisel gelişim için katılanlara ise yaratıcı drama eğitimi vermektedir. Yazdığı kısa oyunlar Türkiye, Almanya, Hollanda Kıbrıs ve Belçika’da yüzün üzerinde topluluk tarafından sahnelendi.“Drama ve Okul Tiyatrosu”, “Othello’nun Delisi”, “Sanatta İşlenebilecek Suç Yok” ve “Geleceğimin Atölyesi” basılan kitaplarıdır. Önümüzdeki bir yıl içinde dört kitabı daha basılacaktır.