05.02.2017 02:19 | Yazar: Prof. Dr. Kemal Uygur
Alerjik rinit gibi atopik hastalıkların bir çok genetik ve çevresel faktörlerle bağlantısı vardır. Alerjik rinit gelişimindeki en güçlü risk faktörü aile hikayesidir. Her iki ebeveynde eğer atopik ise çocukda atopik hastalık gelişme riski %50 civarındadır. Her iki ebeveynde de atopi yoksa bu risk %13’e kadar düşmektedir. Sadece ebeveynlerden birinde atopi mevcutsa oran %30 civarındadır.
Alerjik rinitin ileri tanısında kullanılan testler, cilt testleri, nazal provokasyon testleri, laboratuvar testleri ve nazal yaymadır. En sık olarak kullanılan test, basit, ucuz, kolay uygulanır ve güvenilir olması gibi avantajları nedeniyle prick (delme) testidir. Eğer hastalar derinin cevabını azaltacak ilaçlar alıyorsa, herhangi bir deri hastalığı varsa, test yapılan kişide anaflaksi riski varsa veya hasta deri testine koopere olamıyorsa, kanda serum spesifik IgE ölçümü yapılabilir. Alerjik hastaların yaklaşık %50 sinde total Ig E ölçümü normal olabilir. Total IgE miktarı yüksek olup hasta da atopi olmayabilir. Total IgE seviyesi viral enfeksiyonlarda, sigara içenlerde, lenfomada ve parasitozda artar. Yapılan çalışmalarda Total Ig E miktarı10 IU/ml’nin altında olduğu durumlarda kişide atopi olma ihtimalinin %33 civarında olduğu, bu değerin 400 IU/mL seviyesinin üzerine çıktığı durumlarda ise atopi oranının %99’a kadar yükseldiği tespit edilmiştir. Nazal yayma da Eozinofil miktarının %20 nin üzerinde olması, yada mast hücresi miktarının %3 den fazla olması tanıda alerjik rinit lehine bir bulgudur. Spesifik bir alerjenle yapılan nazal provokasyon testinde direnç de %100’ den fazla artış, 5 den fazla hapşırık ve 0.5 ml’den fazla sekresyon artımı pozitif olarak kabul edilmektedir.
Epidemiyolojik çalışmalarda Efüzyonlu Kronik Otitis Medialı (EKOM) hastaların %50'sinde alerjik rinit olduğu; alerjik rinit hastalarının da yaklaşık %21'inde EKOM olduğu gösterilmiştir. Yapılan bir çalışmada atopik ve nonatopik hastaların ortakulak efüzyonları incelenmiş ve atopik hastalarda belirgin olarak daha fazla sayıda eozinofil, T lenfositler ve interlökin 4 ve 5 hücreleri saptanmıştır. Östaki tüpünün nazofarinkse açılan ağzı alerjik rinitli hastalarda alerjik inflamatuvar hücreler içermektedir. Bu nedenle alerjik inflamasyon sonucunda mukozal ödem oluşması ve östaki tüpünün fonksiyonunun bozulması şaşırtıcı değildir. Alerjik rinit hastalarında özellikle çocukluk çağında, östaki tüpü disfonksiyonu riski alerjik olmayanlara göre daha yüksektir. Östaki tüpü disfonksiyonu sonucunda da hastalarda EKOM gelişmektedir. Özellikle ısrarcı EKOM olgularında alerjik rinitin etiyolojide araştırılması ve varlığında da tedaviye antialerjiklerin eklenmesi önemlidir. Alerji ile ilişkilendirilen ve üzerinde en çok durulan iç kulak patolojisi Meniere hastalığıdır. Endolenfatik kese hem antijen üretme hem de immün stimülasyona karşı antikor üretme kapasitesine sahiptir. Yapılan çalışmalarda normal populasyonda alerji oranı %20' iken Meniere hastalarında kanıtlanmış alerji oranı %41 olarak bulunmuştur. Yine Alerjik rinitli hastalarda uyku bozuklukları en önemli semptomlardandır. Uykuya dalmada zorluk, uykuda kalamama, sabah baş ağrıları, gün boyu halsizlik, uykuya meyil ve öğrenme güçlüğü şikayetleri alerjik rinitli hastalarda normal popülasyona oranla daha sık görülmektedir. Uyku bozukluğu ve yukarda saydığım semptomların derecesi ile alerjik rinit' in şiddeti arasında korelasyon mevcuttur.
Yan etkileri diğer moleküllere göre daha azdır. Bu nedenle daha çok gebelerde tercih edilir. Dekonjestan ilaçlar vazokonstrüksiyon oluşturarak burun tıkanıklığını ortadan kaldırırlar. Alerjik rinit’in diğer semptomların da etkisizdirler. Oral ve intranazal formları mevcuttur. Oral formları sıklıkla antihistaminiklerle kombine edilmiş preparatlar halinde piyasada mevcuttur. Topikal formların etkinliği oral formlara göre hem daha yüksek hemde yan etkileri daha azdır. İntranazal formların beş-yedi günden uzun kullanımında rhinitis medikamentoza komplikasyonu gelişebilir. Özellikle mevsimsel alerjik rinitlerin akut durumlarında, rahatsız edici ana semptom burun tıkanıklığı ise, topikal steroidlerle kombine edilerek kullanılıp, maksimum beşinci günde kesilerek tedaviye topikal steroidle devam edilebilir. Alerjen spesifik immünoterapi, medikal tedavi ile semptomların yeterince kontrol altına alınamadığı, uzun süre medikal tedavide kalmak istemeyen ve medikal tedavinin yan etkilerinin ortaya çıktığı hastalarda kullanılabilir. Hastalığın doğal gidişini değiştirebilen tek tedavi yöntemidir. Tedavideki amaç değişen immün yanıt sayesinde alerjene bağlı semptomların ve ilaç kullanımının azaltılması yada tamamen ortadan kaldırılmasıdır. Ciddi psikiyatrik hastalığı, sistemik hastalığı, malignitesi, başka herhangi bir immünolojik hastalığı olanlarda ve gebelerde uygulanmaz. Alerjik rinitte konkalara yönelik cerrahi tedavi özellikle medikal tedaviye cevap vermeyen, burun tıkanıklığı semptomunun ön planda olduğu hastalarda uygulanabilir. Yapılan çalışmalarda konka cerrahisinin burun tıkanıklığı semptomu yanında alerjik rinitin diğer semptomlarında da etkili olduğu gösterilmiştir.
Alerjik rinitte semptomlara sebep olan, alerjenden kaçınma, Alerjik rinit tedavisinin ilk bölümüdür. Bununla birlikte, korunma yöntemleri, tek başlarına, çoğu vakada yetersiz kalmaktadır. Ev içi ve dışı alerjen maddelerden özellikle de havadaki polenlerden kaçınmak oldukça güçtür. Ancak havadaki polen sayısıyla solunum yolu alerjisinin belirtileri arasında da anlamlı korelasyon vardır. Klimalar ya da hava filtreleri polen sayısını azaltır ancak tamamen ortadan kaldıramaz. Polen alerjisi olan hastalara, mevsiminde yoğunluğun en fazla olduğu 10-16 saatleri arasında kapalı ortamda kalmak, araba camlarını kapalı tutmak, geceleri duş yapmak, gözlük kullanmak ve rüzgarlı havalarda dışarı çıkmamak önerilmiştir. Mantar alerjisi olan hastalarlar mümkün oldukça güneş gören ve havalandırması iyi olan evleri tercih etmelidir. Ev içi nem oranını mümkünse %35’in altında tutulmalıdır. Nemi düşürmek için HEPA filtreli klimalar kullanılabilir.