Hükümetler şeffaf muhasebe sistemine geçmeye başladılar | Kıbrıs Gazetesi Arşiv
10 November 2015, Tuesday Yorum Yaz Yazdır
Ülkemizde bütçe çalışmaları hız alırken, yıllardır alıştığımız tartışmalar da yavaş yavaş basına yansımaya başlamıştır. Gelecek yıl, yani 2016 yılında devletin gelir ve giderlerinin ne olacağı, bütçede gelir ve gider arasındaki farklar sonucu oluşacak bütçe açıklarının nasıl kapanacağı bu bütçe çalışmalarında ortaya konacaktır.
Bakanlıklar kendilerine ayrılan bütçenin yeterli olup olmadığının hesabını yaparken, ekonomik sektörler ve çalışanlar da hayatlarının ekonomik açıdan daha mı iyi yoksa daha mı kötü olacağının değerlemesini yapmaya çalışacaklardır. Ancak, yıllardır yaşadığımız gibi açıklanan bütçe ile kimse hayat şartlarındaki gelişmeyi ne de gerilemeyi görme imkanı bulamayacağı kesindir. Bu ülkede kaç kişi her yıl yapılan tartışmalar sonucunda bir yıl sonra ekonomik durumunda iyileşme olup olmayacağına karar verebiliyor ona bakmak gerekir.
KKTC’de bütçe hala nakit esaslı muhasebe sistemi üzerine inşa edilmektedir. Nakit esaslı bütçede yıl içerisinde nakit olarak devletin tahsil edeceği ve yine nakit olarak ödeyeceği miktarlar yazmaktadır. Eğer devletin topladığı nakit, ödediği nakitten fazla ise bütçe artı verdi demektir. Diğer yandan yaptığı ödemeler yani giderler tahsil ettiği gelirden fazla ise de bütçe açığı ortaya çıkmaktadır. Bu klasik bütçe anlayışı ile devlet ihtiyaç duyabileceği finansmanı tespit edebilmekte ve çalışmalarını bu tespit edilen tahmini nakit açığı üzerinde yapmaktadır. Yıllardır yapılan da budur. Tespit edilen açığın finansmanın daha fazla vergi mi toplayarak, ödemelerde tasarruf mu ederek veya Türkiye Cumhuriyeti’nden borçlanarak mı yapılacağı hep bu çalışmalar sonucu belirlenmektedir.
Klasik yöntemle bütçe hazırlanması ve planlamanın bu bütçe üzerinden yapılması ayakları yere basan ve güvenilir bir sistem gibi görünse de devletin hangi finansal durum içerisinde olduğunu gösterme açısından eksik bir uygulamadır. Bu nedenle de son yıllarda gelişmiş ülkeler daha şeffaf bir muhasebe sistemine geçmeye başlamışlardır. Bunun yapılabilmesi için de devlet muhasebesinin “nakit esaslı muhasebe” yerine “tahakkuk esaslı muhasebe” sistemine dönüşmesi gerekmektedir.
Nakit esaslı muhasebe siteminin yerine tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin getirilme nedenlerinin başında “Kaydedilen makbuzlara ve nakit ödemelere dayanan bu muhasebe sisteminin kamu sektörünün varlık ve yükümlülüklerini tespit etmesini zorlaştırması ve kamu maliyesinin görüş mesafesini oldukça kısıtladığı” gelmektedir.
Dünyanın en önemli danışmanlık firmalarından PWC’nin 100 ülkede yaptığı anket sonucunda 24 ülkenin “Tahakkuk usulü muhasebe “ kullandığı görülürken, 37 ülkenin beş yıl içerisinde bu sisteme geçme planı yaptıkları ortaya çıkmıştır. Nakit esaslı muhasebeden tahakkuk esaslı muhasebeye geçilmesi, devletin özel sektör mantığı temelinde bütçe ve finansal planlamasını yapmasını sağlamaktadır. Bu yapıldığı takdirde kamunun daha şeffaf ve anlaşılabilir bir muhasebe standardı kullanması ve bu standartlar temelinde ortaya konulacak verilerin herkesin anlayabileceği bir ortam yaratacağı kesindir. Araştırma, tahakkuk esaslı muhasebeye geçme yönünde daha fazla gelişmekte olan ülkelerin plan yaptığını da belirtmektedir.
Türkiye tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçme yönünde ilk hareketi 2006 yılında başlatmıştır. Türkiye’de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun yürürlüğe girmesi ile birlikte genel yönetim kapsamında yer alan kamu idarelerinin kayıt yöntemi de değişmiş ve anılan tahakkuk esaslı muhasebe uygulamaları 2006 yılından itibaren başlatılmıştır.
Tahakkuk esaslı muhasebede işlemler nakit tahsilat veya ödeme olup olmaksızın işlemin olduğu anda kayda geçmektedir. Kamunun varlık ve yükümlülüklerini kapsamlı bir şekilde ortaya koyan bu raporlama sistemi kamunun finansal performansı ve nakit akışını açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Nitekim tahakkuk esaslı muhasebe sistemi uygulayan ülkelerde bütçe açıklarının nakit esaslı muhasebe sisteminde tespit edilen bütçe açıklarından daha fazla olduğu ortaya konmuştur.
Tahakkuk esaslı muhasebe sisteminde sadece merkezi hükümet değil, yerel yönetimler ve kamu kurumları da bütçe içerisinde yer almaktadır. Tüm kamunun muhasebe kaydının içinde olduğu bir sistemde devletin sahip olduğu varlıklar, tüm borçlar yani mükellefiyetler ve genel anlamda devletin performansı açık olarak görülebilmekte ve hükümetlerin finansal başarısı da rahatça değerlendirilebilmektedir. Ülkemizde reform hareketlerinden biri de önümüzdeki yıllarda tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçmek olmalıdır. Teknik devlet olmak ve dünya ile bütünleşmek kendi içimizde yenilikleri gerçekleştirip uygulamakla olur. Hükümet edenler yılların alışkanlıklarını yaratacağı direnmeyi kırmak için ilkeli bir duruş sergilemeleri de başarı için şarttır.