Healthline 23.5.2014 Bree Normandin and Matthew Solan
Avian influenza da denen kuş gribi insanları ve başka hayvanları enfekte edebilen viral bir enfeksiyondur. Ancak virüsün çoğu tipi kuşlarla sınırlıdır.
H5N1, kuş gribinin en sık görülen tipidir. Hem kuşlar için ölümcüldür hem de bir taşıyıcıyla temas eden insanları ve başka hayvanları kolayca etkileyebilir. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) uyarınca H5N1 insanlarda ilk kez 1997 yılında keşfedilmiş ve enfekte ettiklerinin hemen hemen yüzde 60'ını öldürmüştür. Kuş gribinin çok ölümcül bir suşu olan H5N1 Mısır'da ve ayrıca Asya'nın bazı bölgelerinde kümes hayvanları arasında yayılmaya devam etmektedir. (CDC, 2010)
Şu anda virüsün insandan insana temasla bulaştığı bilinmemektedir. Ancak bazı uzmanlar halen H5N1'in insanlarda bir pandemi tehdidi haline gelme riski bulunduğu konusunda endişe duymaktadır.
Aşağıdakiler dahil tipik grip benzeri belirtiler yaşıyorsanız sizde H5N1 olabilir:
ateş (38°C üzerinde)
Kuş gribine maruz kalırsanız doktorun ofisine veya hastaneye gelmeden önce sağlık bakımı sağlayıcılarınıza haber vermeniz gerekir. Personele önceden haber vermek sizinle ilgilenmeden önce personeli ve diğer hastaları korumak için önlemler almalarını mümkün kılar.
Birkaç tür kuş gribi olmasına rağmen, insanları ilk enfekte eden avian influenza virüsü H5N1 olmuştur. Ulusal Biyoteknoloji Bilgi Merkezi (NCBI) ilk enfeksiyonun 1997 yılında Hong Kong'da olduğunu bildirmektedir. Bu salgın, enfekte kümes hayvanları kullanımıyla ilişkili olmuştur. (NCBI, 2011)
H5N1 vahşi su kuşlarında doğal olarak görülür ama kümes hayvanlarına kolayca yayılabilir. Hastalık insanlara enfekte kuşun dışkısı, burun akıntıları, gözler veya ağızdan akıntılarla temas sonucunda bulaşır.
Uygun şekilde pişmiş kümes hayvanlarını veya enfekte kuşların yumurtalarını yemek kuş gribini geçirmez ama yumurtalar asla tam pişmemiş olarak yenmemelidir. Etin içi eğer 74ºC sıcaklıkta pişirilmişse güvenli kabul edilir.
H5N1'in uzun süreler sağ kalma yeteneği vardır. H5N1 ile enfekte kuşlar virüsü dışkı ve tükürükte 10 güne kadar salmaya devam ederler. Enfeksiyon kontamine yüzeylere dokunulmasıyla bulaşabilir.
Aşağıdakilerden biriyseniz H5N1 kapma riskiniz daha yüksek olabilir:
kümes hayvanı yetiştiricisi
etkilenmiş bölgeleri ziyaret eden bir turist
enfekte kuşlara maruz kalan biri
tam pişmemiş kümes hayvanı veya yumurtalar yiyen biri
enfekte hastalarla ilgilenen bir sağlık bakımı sağlayıcısı
enfekte bir kişinin aile üyesi
ABD Gıda ve İlaç Dairesi avian influenzaya tanı koymak üzere tasarlanmış bir testi onaylamıştır. Bu teste İnfluenza A/H5 (Asya kökenli) Virüs Gerçek zamanlı RT-PCR Primer ve Prob Seti adı verilir Sadece dört saat içinde ön sonuçlar verebilir. Maalesef test yaygın olarak bulunmamaktadır.
Doktorunuz kuş gribine neden olan virüsün varlığını aramak için aşağıdaki testleri de yapabilir.
dinleme (anormal nefes seslerini saptayan bir test)
Kalbiniz, böbrekleriniz ve karaciğerinizin çalışmasını değerlendirmek üzere ek testler yapılabilir.
Farklı kuş gribi tipleri farklı belirtilere yol açabilir. Bu nedenle, tedaviler farklılık gösterir.
Çoğu durumda oseltamivir veya zanamivir gibi bir antiviral ilaçla tedavi hastalığın şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak, ilaç ilk belirtilerin ortaya çıkmasından sonra 48 saat içinde verilmelidir. Aileniz veya evinizdeki başka kişilere de hasta olmasalar bile koruyucu bir önlem olarak Tamiflu yazılabilir.
Gribin insan tipine neden olan virüs, en sık kullanılan iki antiviral ilaç olan amantadin ve rimantadine karşı direnç geliştirmiş gibi görülmektedir. Hastalığı tedavi etmek için bu ilaçlar kullanılmamalıdır.
Şiddetli bir enfeksiyon gelişirse bir solunum makinesine konabilirsiniz.
Ayrıca enfekte olmuşsanız, virüsü başka hastalara bulaştırmanızı önlemek için izole edileceksiniz.
Kuş gribi enfeksiyonu için beklenti enfeksiyonun şiddetine ve nedeni olan influenza virüsünün tipine bağlıdır. H5N1 yüksek mortalite oranına sahipken diğer tipler değildir.
Karşılaşabileceğiniz bazı olası komplikasyonlar şunlardır:
sepsis (bakteriler ve diğer mikroplara karşı ölümcül olabilen bir enflamasyon cevabı)
akut respiratuar distres
Enfekte kuşlarla çalıştıktan veya kuş gribi salgını olduğu bilinen bölgelere seyahat ettikten sonra 10 gün içinde grip belirtileriniz başlarsa sağlık bakımı sağlayıcınızı aramanız gerekir.
Doktorunuz insan influenza suşunu da kapmamanız için grip aşısı yaptırmanızı önerebilir. Aynı anda hem kuş gribi hem insan gribini kaparsanız gribin yeni ve ölümcül olabilecek bir şekli oluşabilir.
CDC, H5N1'den etkilenmiş ülkeleri seyahate karşı bir öneride bulunmamıştır. Ancak aşağıdakilerden kaçınmak riskinizi minimuma indirebilir:
enfekte kuşlarla temas
tam pişmemiş kümes hayvanları
iyi hijyen kurallarına uyun ve ellerinizi düzenli olarak yıkayın
FDA kuş gribine karşı korumak üzere tasarlanmış bir aşıyı onaylamıştır ama aşı şu anda halka sağlanmamaktadır. Uzmanlar aşının eğer H5N1 insanlar arasında yayılmaya başlarsa kullanılmasını önermektedir.