Hüsnü Mahalli / 06 Oct, 2019 - 08:51
Suriyeli mülteciler, zor ve bir o kadar karmaşık boyutları olan bir sorun. Resmi açıklamalara göre ‘3.6 milyon Suriyeli göçmen var' deniliyor ama Alman DeZIM Enstitüsü önceki gün bu rakamın 2.7 milyon olduğunu açıkladı. Bu coğrafyada farklı nedenlerden dolayı her zaman birileri bir yerlerden başka bir yerlere göç etmiş ve ediyor. Çalışmaya giden ve bir bölümü o ülkelerin vatandaşı olan 4-5 milyonun dışında her zaman Türkiye'den Avrupa'ya göç edenler oldu. Örneğin, 12 Eylül darbesi sırasında ve sonrasında kaçanlar. Örneğin, Cumhuriyet'ten sonra yaşanan ayaklanmalar sırasında ve sonrasında Suriye'ye kaçan Kürtler. Uzun süre oralarda yaşamalarına rağmen Suriye, onlara dokunmadı ama vatandaşlık da vermedi. Bazı Kürtler de doksanlı yıllarda Kuzey Irak'a kaçtı. 1980-1988 Irak-İran ve 1991 Irak-Kuveyt savaşlarında, yüz binlerce Kürt Türkiye'ye iltica etti. Bir o kadarı Ürdün, İran ve Suriye'ye kaçtı. 2003 Irak işgali döneminde, 4 milyon Iraklı Suriye'ye kaçtı ve Suriye halkı ve devleti onlara kucak açtı.
Lübnan iç savaşı ve Ürdün'deki kargaşalardan kaçanlar da çoğu zaman Suriye'ye sığındı ama bazıları da Avrupa ülkelerine kaçtı. Şah'ın devrilmesi sürecinde, yüzbinlerce İranlı Türkiye'ye kaçtı ve buradan da Batılı ülkelere gitti. 2011 Kanlı Arap Baharı sonrasında beş milyon Suriyeli; Türkiye, Lübnan, Ürdün ve Irak'a kaçtı. Ama ‘Esad zulmünden' değil terör örgütlerinden. Örneğin 2014'te Kobani ve çevresinden gelen 200 bin kadar Suriyeli, IŞİD ve YPG arasındaki savaştan kaçtı. Örneğin, Ağustos 2016'da Türk ordusu Cerablus, El-Bab, Azez ve son olarak Afrin'e girince bölgeden kaçanlar. Örneğin, 2012'den itibaren, Suriye ile Türkiye arasındaki sınır kapılarını ele geçiren terör örgütlerinin kendi aralarındaki savaştan kaçanlar. Başka örnekler de var ama sonuç olarak, bugün Türkiye yalnızca buradaki 3.6 ya da 2.7 milyon göçmenin dışında, TSK'nın kontrolü altındaki Suriye topraklarında yaşayan 2 milyon Suriyeliden de sorumlu gibi davranıyor. İdlib ve çevresinde yaşayan bir milyonu da ekledik mi, dolaylı-dolaysız mülteci sayısı yedi milyonu geçiyor. Silahlı yüz bin militanı saymıyoruz. Bu da Suriye nüfusunun üçte biri eder. Sayıları belli değil ama bunlar arasında 400 bin kadar Türkmen var.
AKP, bu kadar Suriyeli üzerinden Suriye'yi dizayn etmeyi düşünüyordur. Örneğin, yapılacak seçimlerde Suriye parlamentosunun üçte biri AKP yanlısı vekilden oluşabilir. Suriye sorunu uzadıkça, bu Suriyelilerin sayısı hızla çoğalır ve AKP etkisi artar. Belki de AKP bunun için Suriye sorununu çözmek istemiyor. Sorunun çözümü geciktikçe, buradaki Suriyelilerin geri dönme olasılığı azalıyor. Suriye'de savaş bitse bile -ki kısa vadede kolay görünmüyor- insanlar nereye dönecek? Suriye'de bir milyon ev yıkılmış durumda. Suriye'de ekonomik durum çok zor. Ülkenin yeniden imarı, ekonominin düzelmesi ve sosyal sorunların çözülmesi için en az 10 yıl gerekmektedir. Türkiye dahil krallıklarla yönetilen bölge ülkeleri, ABD ve dolaylı da olsa İsrail, Suriye'ye demokrasiyi getirecekti. Yerseniz! Suriye'nin çevre ülkelerinde durum bundan farklı değil. Örneğin; Irak, Lübnan ve İran. Savaşlar bitse bile ABD ambargoları bu ülkeleri perişan etmiş durumda.
ABD bu ülkelerin ekonomilerini batırmak, yoksulluk ve cehaleti yaygınlaştırmak istiyor. Yoksulluk, cehalet, umutsuzluk ve dini bağnazlık… ABD Başkanı Trump, İsrail'i mutlu etmek için her çılgınlığa baş vuruyor. Suriye ile barışmama inadıyla Ankara, bilerek ya da bilmeyerek Trump'ın işini kolaylaştırıyor. Fırat'ın doğusunda ya da batısında. Çok net söylüyorum: Ankara istemediği sürece Suriye sorunu çözülmez. Sorunun başrol oyuncusu Ankara, çözüme yanaşır gibi davranmıyor; çünkü Suriye sorunu çözülürse, Türkiye de tüm dış ve iç sorunlarından kurtulur. Suriyeli göçmenlere ya da Kuzey Suriye'deki Suriyelilere harcanan milyar dolarlar olmasaydı belki de biz içerde benzin, mazot, elektrik ve doğal gaza yapılan zamları konuşmuyor olacaktık. Suriye sorunu olmasaydı, bu ülkede yaşadığımız gerginlikler olmayacaktı. Belki de birileri gerginliklerden besleniyor.