Tarih Ders Kitaplarında Hatalar: Ah Şu Grafikerler(Görsel Tasarım Uzmanları!)
Günümüz tarih ders kitapları ve Osmanlı Mekteplerinde okutulan tarih ders kitapları hakkında yazdığımız yazılar ses getirmeye devam ediyor. Saliha Sultan Çeşmesi ile Sultan III. Ahmed Çeşmesi’ni konu alan yazımız ile Tarih Ders Kitapları Nasıl Değişti?: Osmanlı Tarihinden Bir Örnek adlı yazımıza dair olumlu-olumsuz pek çok geri bildirim aldık. İktibas köşesinde Uğur Mumcu’nun kaleminden yayınlanmış Tarih Kitabı yazısı ise 70’leri yaşamış pek çok büyüğümüz tarafından “hey gidi günler” vurguları ile daha pek çok hatıranın küllerini yeniden savurdu.
Daha önce Sizden Gelenler köşesinde Fatih OKTAY imzası ile yayınlanan benzer bir görsel problemi paylaşılmıştı. Gündüz Alp mi? Konur Alp mi? tartışması başlatan bu yazı benim de dikkatimi celbetti. Okuduğum Osmanlı kaynaklarında bu temsili resim Fatih bey’in vurguladığı gibi aktarılmaktadır.
Bu yazımızda kitaplarımızdaki grafiker hatalarına iki örnek vereceğiz. Ders kitabı yazım komisyonlarında görev almış iki grafiker arkadaşın anlattığı tempolu, yorucu ve bir o kadar da ilginç mesai ortamlarına da aşina olduğumuz için detaylarda kalan bu tür hataları –düzeltilmesi koşulu ile – normal karşılıyoruz. Birinci örneğimiz günümüzdeki 10. sınıf tarih dersi kitabından, diğeri ise yüz yıl öncesine ait emsal ders kitabı Devlet-i Osmaniye Tarihi dersi kitabındandır. Günümüzdeki tarih ders kitabına ait olanı küçük bir dikkatsizlik eseri gibi görünüyor. Yüzyıl önceki emsalinde ise hata kusur boyutuna ulaşmış. Hatta, bir hile bile olarak adlandırılabilir. Sırası ile inceleyelim.
Aşağıdaki haritaya dikkatlice bakınız: Karadeniz’in Kuzeybatı’sında Romanya sahili ile Moldova’nın yer aldığı arazide ne görüyorsunuz? Dilerseniz bir de aşağıdaki haritadan inceleyiniz. Tuhaflık var değil mi? Sanırım grafikerimiz Polonya asıllı bir öğretmenimiz J Polonya’nın Karadeniz’de sahili olmamasına gönlü razı olmamış.
İkinci örneğimiz de ise hatanın ötesinde hile var demiştik. Birinci ve ikinci resim arasında yedi farkı bulmanızı istemeyeceğiz. Çünkü resimlerin alt yazıları ve kitaptaki sayfaları haricinde her şey tıpa tıp aynı. Resim boyutları dahi aynı. Uyanık grafikerimiz aynı resmi bize birinde Kahire ve diğerinde Şam diye sunmuş. Kitabımızın müellifi de yana yakıla kitabımız resimli ve haritalıdır diye övünüyor. Müellifini de var idiyse grafikerine de gani gani Allah rahmet eylesin.
Sonuç: Editörler gözlerini grafikerlerin üzerinden ayırmamalı!