Çin Tipi Yatırım: Bisiklet Paylaşım Çılgınlığı | Çin Hakkında Her Şey
Konferans Peşinde Geyikli’den Zhengzhou’ya - 5 ay önce
Buzun Konuştuğu Kent: Harbin - 2 hafta önce
Chiayi Hapishane Müzesi - 8 ay önce
Çin Tipi Yatırım: Bisiklet Paylaşım Çılgınlığı - 8 ay önce
Ana Sayfa Çin'de Seyahat Kent İmgeleri Çin Tipi Yatırım: Bisiklet Paylaşım Çılgınlığı
Yazar: Oğuz GençTarih: Mayıs 25, 2017 Kategori: Kent İmgeleriYorum Yok
Çin kadar dinamik bir ülkeye ayak uydurmak kolay değil. Teknoloji ve yenilikçilik konusunda son derece aktif olan Çin, son zamanlarda yeni bir furyanın fırtınasına kapılmış gidiyor. Geçtiğimiz yıl, Pekin Üniversitesi mezunu bir girişimcinin kurduğu ve sarı renkli bisikletleriyle büyük şehirlerin her noktasına yayılan OFO bisiklet paylaşım firması, yeni bir fenomenin doğuşuna neden oldu.
Bilahare, MOBIKE’ın başını çektiği, aynı hizmeti veren bir dizi firma büyük bir hızla Çin’in sokaklarını işgal etmeye başladı. Yaşadığım şehir olan Pekin’de iş o kadar çığırından çıktı ki, belirli noktalarda kapanan yolu açabilmek için bisikletlerin üst üste yığıldığına sıık sık şahit oluyorum. Şanghay’daki durumun daha da vahim olduğu söyleniyor. Geçtiğimiz aylarda Şanghay’ın bazı bölgelerinde belirli firmalara kısıtlamalar getirilmeye başlandı.
Bisikletleri kullanmak çok kolay. İlk jenerasyon OFO bisikletler için, bisikletin üzerindeki seri numarasını telefonunuzdaki uygulamaya yazarak veya bu numaraya bitişik kare kodunu (QR) telefonunuzla tarayarak aldığınız dört haneli şifre bisikletin kilidini açmanızı sağlıyor. Son derece alçakgönüllü bir görünümü olan bu bisikleti kullanmadan önce kimlik bilgilerinizle aynı uygulama üzerinden kayıt yaptırmanız ve 99 yuan (yaklaşık 50 TL) değerindeki depozitoyu uygulamaya entegre olan olan Alipay veya Wechat üzerinden hızlı bir şekilde ödemeniz (Depozitoyu geri almak da bir o kadar kolay.) gerekiyor. Çoğu zaman bedava kullanabildiğiniz bu hizmet bazen bir saatlik kullanım için 1 Yuanlık ücret talep ediyor. Ödemek de aynı şekilde hızlı ve kolay. Kullandıktan sonra ise istediğiniz yerde bisikleti kilitleyip yolunuza devam edebiliyorsunuz. Sonuç olarak bu harika hizmet, neredeyse yok pahasına bir fiyata hemen hemen her yerde hayatınızı kolaylaştırmaya hazır beklemekte.
Sapsarı OFO bisikletler sıra sıra dizilirken, piyasaya girer girmez pazar payında liderliğe oturan MOBIKE marka bisikletler bisiklet paylaşım olayının boyutunu bir anda değiştirdi. Kullanmak için 299 Yuan (150 TL) değerinde depozito ödemeniz gereken MOBIKE, birçok açıdan yenilikçi bir görünüme sahip. Gerek her bisiklete kurulu olan GPS sayesinde bisikletlerin üzerindeki kare kodlarını taradığınız anda kilidi otomatik olarak açarak yolculuk edebilmenizi sağlayan özelliği, gerekse bisikletlerin ve uygulamasının şıklığı ve kalitesi, bu hizmete adeta seviye atlattı diyebiliriz.
Şahsi favorim olan BLUEGOGO’nun ise hem fiyat hem de permormans açısından en kaliteli firma olduğunu düşünüyorum. Rahat ve şık bisikletleri, kare kodlu GPS teknolojisi, önceden rezerve edebilme seçeneği ve vitesli Pro versiyonu ile muhtemelen piyasadaki en kaliteli bisikletleri sunarak kullanıcıların gönlünü kısa sürede fethetmeyi başardı. Fiyatlarının daha uygun olması da cabası. Bazen bir MOBIKE veya OFO kiraladıktan sonra kendime bir BLUEGOGO arıyorum. Zaten harita üzerinde bisikletlerin yerini görebildiğiniz için fazla gezinmenize gerek kalmıyor.
Olayları yakından takip edenler, mevcut çılgınlığın ne zaman zirve yapacağını tartışırken rekabet, geçtiğimiz aylarda daha da kızışmaya başladı. Mart ayında Tencent (Çin), Temasek (Singapur) ve Foxconn’un (Tayvan, Çin) başını çektiği firmalar 300 milyon Doların üzerinde bir kapitali MOBIKE’ın kasasına koydu. Buna binaen Rus milyarder Yuri Milner’in kurucusu olduğu ve Facebook ile Twitter gibi şirketlere de daha önce yatırım yapmış olan Russia Sky Technology 450 milyon Dolarlık finansman sağlayarak OFO’nun değerini 1 milyar Doların üzerine taşıdı. Şu anda OFO için konuşulan değer 2 milyar Doların üzerinde seyrediyor. Son olarak Alibaba da OFO’yu fonlama kararı aldı ve Alipay’de belirli standartlara sahip müşterilerin OFO, BLUEGOGO ve birkaç markayı daha depozitosuz kullanmasına olanak tanımaya başladı.
Son zamanlarda bisiklet paylaşma hizmeti veren şirket sayısının otuza yaklaştığını görüyoruz. Birçok bölgede iflasın eşiğine gelmiş olan bisiklet üreticileri, yüzlerce milyon dolarlık siparişler sayesinde yeniden canlanmış olsalar da bu trendin ne kadar süreceği belli değil. Üretim kapasitesini artırmaya sıcak yaklaşmayan birçok üretici mevcut. Bununla beraber, en başlarda 250 Yuana mâl olan OFO bisikletlerin maliyetleri düşürmeleri dahi aylar sürerken, şimdilerde 2000 Yuanı aşan fiyatlar birçok yatırımcının bu iş modelinin uzun erimde kâr getirip getirmeyeceğini sorgulamasına sebep oluyor. Bisikletlerin sürekli arızalanması ve düşük doluluk oranları da kârlılığın bu iş modeliyle çok da kolay olmadığı kanaatini yaygın kılıyor. Lâkin depozito olarak yatırılan paraların finansal enstrüman olarak kullanılmak suretiyle bir miktar gelir elde edilmesi olasılığı son derece yüksek.
Hizmetin şu anki kalitesi, Uber’in Çin’deki geçen yıl sergilediği iş modelini anımsatmıyor değil. Bu fiyata bu kaliteden kolay kolay hiçbir tüketici şikayetçi olacak gibi durmuyor. Hatta teşvikler öyle bir seviyede ki, OFO’nun uygulamasından Çin’in Bonus’u olan Hongbao 红包 (kırmızı zarf) toplamak için bütün gün Hongbao veren bisikletlere binen bir fırsatçı ordusu bile türemiş durumda. Daha uç bir örnek olur mu bilemiyorum ama OFO, Pekin Üniversitesi’nin her kapısına ”Sadece kampüs içinde kullanılabilir.” çıkartması olan bisikletler koymuş ve başlarına bu bisikletleri gözeten bekçiler dikmiş. Bekçilik mesleğinin günümüz dünyasında ne kadar verimsiz bir işe dönüştüğünü göstermesi açısından bu manzarayı dikkate değer bulduğumu söyleyebilirim. Neyse, bırakalım bu hikâyeleri. Peki yatırımcı tarafı ne durumda? MOBIKE ve OFO üzerinden uzun vadede ikili tekele dönmesi muhtemel olan hizmetin birçok dezavantajı mevcut. Örneğin şahıslar kendi bisikletlerini bu hizmete kiralayamıyor. Yani eski bisikletler her geçen gün daha az kullanılıyor. Bir yandan hurdaya onlarca bisiklet çıkarken diğer yandan firmalar giderlerini azaltamıyor. Ölçek ekonomileri verimli işlemiyor. Hele ki bu kadar rekabet olunca.
Burada durup düşünecek olursak işin nasıl bu noktaya vardığını sadece popüler kültür ile açıklamak zorlaşıyor. Aklıma gelen fikirler sınırlı. Ancak ön plana çıkan senaryo, verimli yatırım yapılabilecek alanların Çin’de ziyadesiyle daralmış olması. Yenilikçi fikirler hem toplum hem de hükümet tarafından rağbet gördüğü anda yatırımcılar için kârlılık durumu çok da sorgulanmıyor. Bunun en önemli sebebi de şirket hesaplarında biriken paralar. Daha teknik bir dil ile anlatmak gerekirse paranın miktar teorisi denilen muhasebe özdeşliğine göre para arzı (kabaca piyasadaki likidite) ile paranın dolaşım hızının çarpımı, belirli bir dönem için fiyatlardaki değişim (enflasyon) ile aynı dönemdeki toplam reel üretimin (örn: reel GSMH) çarpımına eşittir. Çin’de enflasyonun düşük olmasına, büyüme rakamlarına ve para arzındaki artışa bakacak olursak paranın dolaşım hızının düştüğünü içgüdüsel olarak dahi görebiliriz. Aşağıdaki şekilde Çin’in borçlanma oranı (toplam borç/GSMH) ile para dolaşım hızının Şubat 2016 tarihi için bir kıyaslamasını görebilirsiniz. Ayrıca hem OFO’nun, hem de MOBIKE’ın kurucularının genç girişimciler olması, olayın politik bir fırsata çevrilerek bu şahıslarının başarı hikâyelerinin yeni nesle bir “Chinese Dream” modeli olarak sunulmak istenildiği izlenimi veriyor.
Borç (T.Borç/GSMH %) – Paranın aktarım hızı (Şubat 2016) Kaynak: zerohedge.com
Bisiklet paylaşımı sektörü, hem yenilikçi hem toplumda popüler hem de hükümetin kalkınma planlarında önemli bir yere sahip olan karbon salınımı konusunda da son derece güçlü bir yatırım aracına dönmüş durumda. Kapılacak pazar paylarının, gelecekte gerek borsaya açılma olanakları gerekse sektördeki büyük isimler tarafından satın alma ve birleşme yolu ile ciddi gelirler getirebilecek olması gibi olasılıklar elbette mevcut. Lakin yukarıda belirtilenlerin yanı sıra daha birçok iştah kaçırıcı veriden ötürü bisiklet paylaşım işinin rasyonelliği ciddi anlamda sorgulanıyor. Yeni verimli yatırım alanları bulmakta zorlanan ve kasaları hıncahınç dolu olan yatırımcıların ise irrasyonellik modasına ayak uydurdukları görülüyor.