5 Transgenik Ürünlerin Gelişimi İddia:Açlıkla mücadele,daha ekonomik ve çevreci İlk 1990 lı yılların başında Çin de 1994 yılında ABD de 1996 GDO lu ürünlerin ticarileşmesi
6 Transgenik Bitkisel Üretim 25 ülkede 60 çeşit ürün 13.3 milyon üretici 125 milyon hektar alan
7 Aktörler Ekim alanının % 92 si ABD, Arjantin, Brezilya, Kanada ve Hindistan dadır. Çin ve Paraguay başta olmak üzere G. Afrika, Uruguay, Avustralya, Meksika, Bulgaristan, İspanya dır.
8 Transgenik Üretimin Taşıdığı Riskler Biyolojik Çeşitlilik ve Çevresel Riskler İnsan ve Hayvan Sağlığı Üzerinde Riskler Sosyo-Ekonomik Yapı Üzerinde Riskler
9 Biyolojik Çeşitlilik ve Çevresel Riskler Bitki sosyolojisinin bozulması, Doğal türlerde genetik çeşitliliğin kaybı, Ekosistemdeki tür dağılımı ve dengenin bozulması, Genetik kaynakları oluşturan yabani türlerde doğal gelişimlerinden sapma, Yabancı ve istilacı türlerin doğada baskın hale gelmesi, Tek yönlü bir flora ve faunanın oluşması, Yeni virüs ve bakterilerin gelişmesi Çapraz kirlenme
10 Genetik Modifikasyonda Çevresel Riskler Toprak ve su kirliliği; transgenik bitkilerin kalıntılarındaki zehirli maddeler toprağa ve suya geçmektedir. Bu nedenle, toksinlerin diğer organizmaların besin zincirine katılmaları da söz konusu olabiliyor. Faunada değişim; Faunada yararlı akraba türlerin yok olmasına neden olabileceği tartışılmaktadır.
11 Genetik Modifikasyonda Çevresel Riskler Mikroorganizmalarda değişim; virüslere dayanıklı olarak geliştirilen transgenik bitkilerin, virüslerin daha virülent tiplerinin oluşma olasılığı her zaman vardır. Florada değişim; Bitkilere kazandırılan yeni özellikler bu bitkilerin yaşadıkları çevredeki floranın bozulmasına, doğal türlerde genetik çeşitlilik kaybına, ekosistemdeki tür dağılımının ve dengesinin bozularak genetik kaynakları oluşturan yabani türlerin yok olmasına neden olabilecektir.
13 GDO LU Besinlerin Sağlık Üzerine Etkisi Alerjik Etkisi; 1996 yılında Brezilya kestanesinden soya fasulyesine aktarılan 2S genini içeren tüm ürünler, alerji yapması nedeniyle marketlerden toplatılmıştır. Toksik Etkisi; Transgenik ve normal patateslerle beslenen iki grup farede yapılan çalışmada; normal patateslerle beslenenlerde hiçbir sorun olmamasına karşın, transgenik ürünlerle beslenenlerin sindirim sistemlerinde önemli zararlar belirlenmiştir.
14 GDO LU Besinlerin Sağlık Üzerine Etkisi Kanser; Doğrudan yada dolaylı olarak kanserojen etkisinin olabileceği bir çok araştırmacı tarafından belirtilmektedir. Özellikle, herbisitlere dayanıklı transgenik ürünlerde kullanılan bromoxynil ve glufonsinate gibi kimyasal maddelerin doğrudan kanser yapıcı oldukları bilinmektedir. Antibiyotik Direnci Yaratması; Transgenik bitkilerde işaretleme antibiyotik direnç geni ile yapılmaktadır. Bitkideki bu gen insanlarda hastalık oluşturabilen bakteriler tarafından alınması insanoğlunun bu bakterilerle mücadelesini olanaksız hale getirebilir.
15 GDO LU Besinlerin Sağlık Üzerine Etkisi Besin Kalitesinde Bozulma; Transgenik bitkilerde, aktarılan yeni özellik nedeniyle, bitkinin orijinal yapısında bulunan bazı kalite öğelerinde önemli azalmalar olduğu saptanmıştır. Örneğin, kalp hastalıklarına ve kansere karşı önemli bir koruyucu madde olan phytoestrojen bileşiklerinin, klasiklere oranla transgenik bitkilerde daha az olduğu bilinmektedir.
16 Sosyo-Ekonomik Yapı Üzerinde Riskler Yerel Tarım Sistemlerinin Zayıflaması ve Dışa Bağımlılığın Artması Çiftçiler ve Tüketicilere Olası Etkileri
17 Genetik Modifikasyonda Sosyo-Ekonomik Riskler Pahalılık Tek tip çeşit ve ilaç kullanımı Tohumluğun her yıl yenilenmesi Çeşit karışımı Transgenik çeşit yetiştiren ülke konumuna gelinmesi
18 Transgenik ürünlerin Ekonomik yönü yılları arasında GDO sektörü ile dünya ekonomisinde yaklaşık 50 milyar dolarlık kümülatif bir katkı sağlamıştır. (ISAAA 2009)
19 İDDİA:Açlık ve Yoksullukla Mücadele daha az pestisid kullanımı daha ekonomik ürünler Daha çevreci üretim, hastalık ve zararlılara dirençli ürünler olduğu için ürün kaybının olmayacağı veya çok az olacağı için yüksek verimlilik
20 İddialarla ilgili sonuçlar Son çalışmalar transgenik ürünlerin üretiminde ilaç kullanımının arttığını göstermektedir. Arjantin de 1999 yılında soya ekim alanında % 17 lik artışa karşılık tarım ilacı kullanımı iki kat artmış ve aynı dönemde verim de azalmıştır. Amerikan üniversitelerinin kurdukları tarla denemesinden çıkan sonuç transgenik soyada transgenik olmayan soyaya göre 3-5 kat fazla glisofat kullanıldığı şeklindedir
21 USDA nın Ulusal Tarım İstatistikleri Servisi Verileri Pestisid kullanımında ilk üç yılda ( ) %1.2, %2.3 ve %2.3 lük azalma İlk üç yıldan sonra artış başlamış ve pestisid tüketiminde 2007 de %20, 2008 de ise %27lik artış olmuştur 1996 yılından beri ABD de pestisid kullanımında milyon pound (1 Pound=453gr) artış Herbisid toleranslı ürünlerde herbisid kullanımı 2008 yılında bir önceki yıla göre %31.4 artmıştır
22 İDDİA: Gelişmekte olan ülkelerin yoksul çiftçileri kazanacak 13.3 milyon çiftçi transgenik ürün yetiştirmekte 12.3 milyonu gelişmekte olan ülkelerdeki yoksul üreticiler 15 i gelişmekte olan olmak üzere 25 ülkede GDO lu üretim GDO lu üretimden bu ülkelerdeki yoksul üreticiler faydalanmakta. Eğer transgenik ürünlerin olası riskleri bir tarafta bırakılsa ve karlı üretimler olduğu kabul edilse bile ekim alanının %50 si sadece ABD de bulunmaktadır. Eğer bu üretim şekli ekonomik olarak karlıysa bile bu karlılık ABD de kalmaktadır. Elde edilen kardan da üreticiden çok tohum firmaları payını almaktadır. Asıl aslan payının da gelecek yıllarda olacağı gözlenmektedir.
23 Verim Farklılığı ABD de dokuz farklı Lokasyondaki çalışmada Transgenik mısırda verim bushels/acre Klasik mısırda verim bushels/acre Fark istatistiksel olarak önemsiz Wisconsin Üniv. 8 eyalette 40 verim denemesi sonucuna göre transgenik soyanın verimi klasik soyaya göre -+%14 olup ortalama %4 daha azdır.
24 Transgenik Ürünlerin Yaygınlaşması ile Geleneksel tarım ürünlerinin maliyeti artırmaktadır Kanada da bulaşma nedeniyle çiftçiler keten tohumlarının GDO suz olduğundan emin olabilmek için test yaptırmaktadırlar Nitekim ABD de önemli bir organik mısır çeşidi olan Terra Prima da transgenik gen geçişinin belirlenmesi üzerine ürünün tamamı imha edilmiştir
25 Tarımsal Üretimin Temeli: Tohum 25 yıl önce dünyada tohum üreticisi vardı her birinin piyasadaki payı %1 den azdı Bugün çok uluslu on büyük biyokimya şirketleri (Monsanto, DuPont- Pioneer, Sygenta, Bayer Cropscience, BASF and Dow Agrosciences) tohumluk piyasasının %50 den fazlasını kontrol etmektedirler Bu şirketlerin amacı kar- piyasayı kontrol
26 4 şirketin ABD piyasasındaki payları Sığır eti paketleme % 83,5 Domuz eti paketleme % 64 Piliç eti üretimi % 56 Un üretimi % 63 Gıda perakende % 46 Ethanol (otomobil yakıtı için alkol) üretimi % 41 Hayvan yemi % 34
27 GDO lu tohum sektöründe durum Küresel ölçekte GDO lu tohum sektöründe Monsanto, Du Pont/Pioneer, Sygenta ve Dow/Mycogen olmak üzere başlıca dört firma çalışmaktadır. Bu pazarın % 90 ı tek başına Monsanto nun elindedir. Fiyatlarda keyfi düzenleme kaçınılmaz Monsanto bazı mısır tohumluklarının fiyatını 2009 da %25 artımıştır 2010 içinde %7'lik artışın olacağı açıklanmıştır
28 Yaşayan Her İnsan Tarıma Bağımlıdır Henry Kissenger 1970 yılında Eğer petrolü kontrol ederseniz ülkeyi kontrol edersiniz, eğer gıdayı kontrol ederseniz nüfusu kontrol edersiniz Yeşil devrim olarak nitelendirilen hibrit tohumlarla şirketlerin bu sektördeki etkisi artırılmış, GDO lu tohumlarla ise tarımın kontrolü tamamen birkaç şirketin eline bırakılma sürecine girmiştir.
29 Tarımsal biyoteknolojinin en önemli riski gelişmekte olan ülkelerde yerel tarım sistemlerinin zayıflaması ve dışa bağımlılığın artmasıdır GDO lu tohum satan firmalar pazarlamalarında ürünün tarımıyla ilgili ilaç, gübreleme ve sulama tekniklerini de paket halinde sunmaktadırlar. Aynı zamanda patent sistemiyle tohum firmalarının ticari hedeflerinin güvence altına alınmasının, yerel gen kaynaklarının çok uluslu firmaların eline geçmesi ve dışa bağımlılığın artması
30 Ülkemiz için Transgenik ürünlere ihtiyaç var mı? Mısır, pamuk ve soya ithalatı kaçınılmaz mı? Ülkenin biyoçeşitliliğine zararı Dünyanın 3. büyük gen bankası ülkemizde
31 Biyogüvenlik GDO ların doğada bulunan diğer canlılara, onların devamlılığına ve çeşitliliğine, yani biyolojik çeşitliliğe ve insan sağlığına zarar vermeden kullanılabilmesi için oluşturulmuş kurallar ve tedbirler sistemidir
32 Neden Biyogüvenlik? Olası olumsuzluklara karşı insanlığın korunması, Henüz öngörülemeyen çevresel ve sağlıkla ilgili risklerin oluşumunun engellenmesi için
33 Biyogüvenlik Nasıl sağlanır? GDO ların güvenli kullanımının sağlanması ve çevrenin ve insan sağlığının korunabilmesi GDO ların sınır ötesi hareketliliğinin kontrol altına alınmasına bağlıdır. Bu kapsamda dünyadaki ülkelerin hepsinde hatta uluslarüstü yasal düzenlemeler gereklidir.
34 Cartegena Biyogüvenlik Protokolü Modern biyoteknolojinin ve ürünlerinin güvenli kullanımını sağlamak üzere, bu konuda bağlayıcı güç olan ilk uluslararası belge BMİDÇS ek protokol olarak 29 Ocak 2000 kabul edilmiş ve 24 Mayıs 2000 tarihinde imzaya açılmıştır Dünyada 11 Eylül 2003 tarihinde, Türkiye de ise tarihinde yürürlüğe girmiştir.
35 AMAÇ Biyolojik çeşitliliğe olabilecek riskleri en aza indirmek ve insan sağlığını da dikkate alarak GDO ların sınır aşan hareketlerini düzenlemektir Laboratuar analizleri, sera ve alan denemelerinden oluşan risk değerlendirmeye dayanarak ithali, ticareti ve kullanımı ile ilgili olarak karar verilir.
36 Ülkelerin Yükümlülükleri Onaylanan GDO ların güvenli kullanımı ve taşınması için tedbirler almakla, bu tedbirlerin uygulanmasına ve GDO ların kontrol altında tutulmasına yönelik paketleme ve belgeleme
37 Protokol ün İçerdiği Konular GDO ların sınıraşan hareketi öncesinde önbildirim yapılması ve ithalatı kabul edilen GDO ların etiketlenmesi, Gıda ve hayvan yemi olarak kullanılacak GDO lu ürünlerin ithalatından 270 gün öncesi risk değerlendirilmesinin yapılması, GDO lu ürünlerin ekolojik riskleri ile ticareti arasındaki dengelemenin öngörülmesi, Protokol ile ticaret anlaşmaları arasında karşılıklı destekleyicilik, bağımsızlık ve aynı uygulama gücünün öngörülmesi.
38 Protokol ün Kapsadığı GDO lar : 1)Çevreye kasti (bilinçli) olarak bırakılacak GDO lar (ekim amaçlı tohumlar ve yetiştirme amaçlı hayvanlar gibi) 2)Gıda, yem ve işleme amaçlı GDO lar (mısır, pamuk, soya gibi ürünler)
39 Etiketleme Gerektiren Ürünler: -Ürün direkt GDO ise, - Ürün transgenik mikroorganizmalar içeriyorsa, - Bir ürünün hammaddesinde GDO kullanılmışsa, - Üründe direkt GDO dan yapılmış katkı maddeleri bulunuyorsa; etiketleme eşiğinin üzerinde olan karışımlar etiketlenmek zorundadır.
40 Türkiye de Biyogüvenlik Transgenik Bitkilerin Alan Denemelerine İlişkin Talimat (1998) Bu Talimat a göre transgenik bitkilerin ithalatı için, önce belli lokasyonlarda Araştırma Enstitülerince alan denemelerine alınmalarına izin verilmektedir.
41 Alan Denemeleri İçin Aranan Kriterler 3 yıl önce tescil edilmiş olması, Transgenik bitkilerle ilgili mevzuatın uygulanmakta olduğu ülkelerde ticari olarak üretiliyor olması, Denenecek transgenik bitkinin insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı yönünden risk taşımaması, Transgenik bitkinin Türkiye de yakın akraba ve yabanileri olan türlere ait olmaması
42 TKB nın Tohumluk İthalatı Uygulama Genelgesi nde (2008/1) Aktarmagenli (transgenik) bitki çeşitlerine ait tohumluklar ürün yetiştirme amacıyla ithal edilemez Transgenik çeşitlerin ve çoğaltım materyalleri için ithalatçı ve ihracatçı firma çeşidin transgenik olmadığına dair taahhütname vermek zorundadır
43 Yasal Düzenleme tarihinda Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafındantürkiye de GDO lu ürünlere ilişkin Gıda ve yem amaçlı genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerinin ithalatı, işlenmesi,ihracatı, kontrol ve denetimine ait Yönetmelik yayınlanmıştır. Yönetmelikte bazı noktaların net olmaması nedeniyle tarihinde Yönetmelikte değişiklikler yapılmıştır.
44 Yasal Düzenleme Daha sonra Yönetmeliği durdurma kararı alınmış ancak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Yönetmeliğin durdurulmasına dair kararı kaldırmıştır tarihinde Gıda ve yem amaçlı genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerinin ithalatı, işlenmesi, ihracatı, kontrol ve denetimine ait Yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair Yönetmelik yayınlanmıştır. Biyogüvenlik Kanunu çıkmadan ilgili Yönetmeliğin çıkması çeşitli tartışmalara neden olmuş ve yaklaşık 10 yıldır tasarı olan Biyogüvenlik Kanunu 26 Mart 2010 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak, 5977 sayılı kanun olarak yürürlüğe girmiştir.
45 Mevcut Durum Yem amaçlı kullanılmak üzere 20 den fazla gen ithalatına izin verildi Gıda amaçlı kullanılmak üzere 3 soya, 21 mısır, 3 kolza, 1 şeker pancarı ve 1 patates başvuru yapılmış ve Türkiye Gıda İçecek Sanayi Dernekleri başvurusunu tarihinde geri çekmiştir. Ünak Gıda ve Kim. Gıda amaçlı 3 soya geni için başvurmuştu, tarihinde başvurusunu geri çekti
46 Sonuç İddialar ile araştırma sonuçları ile örtüşmemektedir. Bu gelişmeler açlığın giderilmesi yerine derinleşmesini getirecektir Bu teknolojiye sahip olmayan ülkeler açısından dışa bağımlılık Yakın gelecekte gen kaynakları özel stratejik bir önem kazanacaktır Dünya tohum sektörünü yönetmek dünyayı yönetmek gibi Gıda kitle imha silahlarından daha tehlikeli olabilir