İASYDABANLYK: SEBÄPLERI, GÖRNÜŞLERI WE BEJERGISI
13 İanwar, 2014
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.57 (28 Ses)
İasydabanlyk – bu daban güberçeklikleriniň peselmegi bilen häsiıetlendirilıän dabanyň görnüşiniň üıtgemegidir. Daban güberçeklikleri hereket wagty döreıän sarsgynlyklary peseldip, deňagramlylygy saklamakda möhüm işi amala aşyrıarlar. Daban myşsalary we baglaıjylary gowşap, öz işini ıerine ıetirmedik halatynda, daban öz kadaly görnüşini ıitirip, ıasy görnüşe eıe bolıar. Şunuň ıaly ıagdaıda dabanyň ıerine ıetirmeli fiziologiki işini oňurgalyk, aıagyň bogunlary öz üstüne almaly bolıar. Netijede, ıasydaban çagalarda we uly ıaşly adamlarda bogunlara we oňurgalara düşıän agramyn artmagy, olaryň tiz sandan çykmagyna getirıär. İasydabanlykda näsag hemişe dabanda, injikde, butda we bilde agyry, basyş alamatlaryny duıup gezıär. Agyry alamatlary ıüze çykan halatynda, beden kadaly ıagdaıda hereket edişini üıtgedıär, eııäm çanaklyk-but, dyz bogunlaryna zeper ıetip, hat-da göwräniň duruşynyň görnüşi heh üıtgeıändir. Netijede ıasydabanlyk çagalarda we uly ıaşly adamlarda artrozyň we skoliozyň döremegine sebäp bolup biler. Şeıle-de, bu kesel wenalaryň warikoz giňelmeginiň hem bir sebabi bolup bilıändir.
İasydabanlygyň görnüşleri we sebäpleri
Dabanda kese we dik güberçeklikleri bolup, şol esasynda ıasydabanlygyň indiki görnüşlerini tapawutlandyrıarlar:
► Dik ıasydabanlyk-haçanda dabanyň dik güberçekligi (dabanyň içki tarapyndan onuň uzynlygyna ıerleşıär) peselen ıagdayynda;
► Kese ıasydabanlyk-haçanda dabanyň kese güberçekligi (barmaklaryň düıbünde ıerleşıär) peselen ıagdaıynda ıüze çykyp bilıär. Kese ıasydabanlyk has ıygy ıüze çykyandyr. Utgaşan ıasydabanlyk – bir wagtda iki görnüşüniň hem ıüze çykarylmagy bilen häsiıetlendirilıär.
Şulardan başga-da, ıasydabanlygy dogabitdi we gazanylan görnüşlere bölmek bolar.
♦ Dogabitdi ıasydabanlyk – çaganyň ilkinji doglan gününden dokumalaryň ösüşiniň peselmegi bilen ıüze çykyp, bu görnüş gaty seırek duş gelıändir.
♦ Gazanylan ıasydabanlyk – ıygy ıüze çykyp, ol hem şikeslenme, iglilik (rahit), ysmazlyk we hereketsizlik görnüşlere bölünıändir. Şikeslenmede daban süňkleriniň we injik-daban bognunyň döwülmeginden, ysmaz (poliomiıelit) keseli sebäpli myşsalaryň ysmazlygyndan soň, çaga rahit keselini geçireninden soň rahit ıasydabanlygy ıüze çykyp biler.
Hereketsizlik ıasydabanlygy has köp ıaıran görnüşi (hemme ıagdaılaryň 80%-i) bolup, ol birnaçe sebäpleriň täsiri bilen ıüze çykyp biler:
• Nesilleıin myşsalaryň we daban siňirleriniň gowşak bolmaklygy;
• Artykmaç agramlylyk (semizlik);
• Fiziki işjeňligiň ıoklugy we az hereketlilik;
• "Oturumly" işler we kärler bilen baglylyk;
• Göwrelilik döwri;
• Oňaısyz, dar köwüşleri we beıik ökjeli köwüşleri geımeklik;
• Şikesler: topugyň döwülmegi, çat açmalar, siňirleriň we myşsalaryň zeperlenmegi;
• Dürli keseller: rahit, poliomiıelit.
İasydaban adamlary aşakdaky alamatlar biynjalyk edıändir:
♦ Köwüşler gysıar we onuň içki tarapyna köp basylıar. Bu esasaan hem ökjeli köwüşlerde has gowy bildirıar;
♦ Fiziki agramlylykdan soň dabanda agyry peyda bolıar;
♦ İörelıän wagtda we dik durlup işlenilıan işlerde ayaklar çalt ıadaıar;
♦ Günün ahyrynda aıaklaryň çişmeginiň, myşsalaryň dartylmagynyň ıüze çykmagy;
♦ Ökjeli köwüşlerde yöremeklik güıçli agyrylara, oňaısyzlyga getirıär;
♦ Keseliň soňky derejelerinde dine bir aıakda däl, bil bölüminde-de agyrlaryň ıüze çykmaklygy.
Köp alamatlar wenalaryň warikoz giňelmegi netijesinde hem ıüze çykyp we ıaıbaňlanyp bilıändir, Şol sebäpden hem, ilkinji agyry alamatlarynyň dörän wagtyndan ortoped lukmanyna yüz tutmak zerurdyr.
İasydabanlygyň ıüze çykyş derejeleri
İasydabanlyk alamatlaryň we anatomiki bozulmalaryň ıüze çykyşyna baglylykda 3 derejä bölünıär:
► İasydabanlygyü 1-nji derejesini anyklamak azda-kända kyn düşıär. Ilki başda bu diňe bir daşky ütgeşme ıaly bolup görünıär, uzak gezimden soň dabanda agyry peyda bolıar we dynç alnandan soň agyry aırylyar. İasydabanlygyň birinji derejesinde dabanyň güberçeklik çägi 25-35 mm-a barabar bolup, bu ıagdaıda süňkleriň görnüşiniň üıtgemegi bolup geçmeıär.
► İasydabanlygyň 2-nji derejesinde dabanyň ıasylaşmagy göze görnüp durıar. Şeyle hem ıöreışiň üıtgemegi, ädimleriň kynlaşmagy yaly alamatlar döreıär. Agyry güıçlenıär we dyza çenli ıetip bilıär. Dabanyň güberçeklik çägi 17-23 mm-e çenli peselıär.
► İasydabanlygyň 3-nji derejesi dabanyň güıçli üıtgemekligi we dayanç-hereket ediş ulgamyň bozulmagy bilen utgaşaıar. Skolioz, oňurgara ingileriň (gryža) emele gelmegi, osteohondrozyň peyda bolmaklygy mümkindir. Bu derejede güıçli agyry yüze çykyp, agramly hereket etnek, sport bilen meşgullanmaklyk mümkin bolmaıar. Hereket etmeklik üçin ıörite ortopedik köwüşleri geımek zerurlygy döreıär. Dabanda üıtgeşmeler döreıär, ıagny 1-nji barmagyň daşa tarap gyşarmagy bolup geçip, onuň kellejiginde güberçejik emele gelıär. Dabanyň güberçeklik çagi 17 mm-dan kiçi. Daraklyk süňkleriniň çykmagy dabanyň daşa tarap ösmegine we ıasylaşmagyna getirıändir.
Eger özüňizde ıasydabanlyk bardyr diyip güman edıän bolsaňyz, muny ıönekeıje usulyň üsti bilen anyklap bilersiňiz. İagly kremi ıa-da ösümlik ıagyny dabanyňyzyň aşagyna oňat edip çalyp (koplenç jöwherli yaşylyň erginini hem ulanıarlar) ak kagyzyň üstüne basmaly. Barlag geçirilende göni durmaklyk we tutus dabanyňyz bilen kagyza doly basmaklyk zerurdyr. Soňra alnan "möhüri" barlamaly. Dabanyň içki gyrasy aylaw oı görnüşe eıedir we kadaly ıagdaıda dabanyň ıarsyndan köpräk bölegini şol oı şekilli aılaw tutmalydyr. Eger oıjagaz ıok bolsa ıada gaty inçe bolsa, onda ıasydabanlyk barada pikir edip bolar.
İasydabanlygyň bejergisi uly yaşly adamlarda doly sagalma netijeliligini bermese hem, alamatlaryň gowşamagyna we işleme ukybynyň dikeldilmegini gazanmaga kömek edip biler. Süňkleriň çeıeligi hem-de olaryň ösme döwrüniň tamamlanmandygy sebäpli, çagalarda özwagtynda başlanan bejergi çäreleri peıdaly netijeleri berip bilıändir.
Uly adamlarda bejergi
Uly adamlarda ıasydabanlyk anyklanylandan soň, bejergi çärelerine başlap, dabanyň görnüşiniň üıtgemegini duruzmaga synanyşmalydyr. Bejergi umumulaşan görnüşde alynyp barlyp, agyryny aıyrmaklyga, myşsalaryň dartgynlylygyny peseltmeklige gönükdürlendir. Agyry kömekçi derman serişdeleri we fiziki emleri ulanma bejergisi bilen gowşadylıar:fonoforez, elektroforez, bejergi owkalamsy we magnit tolkunlary bilen bejergi. Bejergi maşklaryny belli bir tertipde geçirmek örän möhümdir. Ortoped lukmany yörite maşklary belläninden soň, olary yzygiderlikde ıerine ıetirmeklik hökmanydyr. Maşklar myşsalaryn dartgynlylygyny gowşatmakda, siňirleri berkitmekde oňat netijeleri berip biler. Şeyle hem suw owkalamasyny ulanmaklyk, ayaklar uçin wanna kabul etmeklik örän peıdaly bolup bilıändir. Bu sanalan düzgünler heniz kesel otüşmedik halatynda ulanmaklyga laıykdyr. Keseliň has agyr görnüşlerinde hirurgiki bejergileri bellenilıär. Esasan hem kese ıasydabanlykda hirurgiki bejergi ıygy bellenilıändir.
Çagalarda bejerginiň görnüşleri
Çagalarda esasan dik ıasydabanlygyň duş gelıändigi, sagalmany hirurgiki bejergisiz, beıleki bejeriş usullary bilen alyp barmaga görkezme döredıär. Dogabitdi ıasydabanlyk üçin ıörite sargylar we gipsler, dabanyň kadaly görnüşe eıe bolmagyna kömek etjek ortopediki aıakgaplar ulanylıar. İokarda bellenilşi ıaly, çagalarda myşsa ulgamynyň gowşaklygy we doly berkemedik süňk ulgamy ıasydabanlygyň ıüze çykmaklygyna getirıän esasy sebäpdir. Munuň üçin yzygiderli fiziki maşklary, bejergi owkalamasyny bellemeklik ıerliklidir. Bu düzgünler dokumalaryň gan bilen üpjün edilşigini ıokarlandyrıar, olary berkidıär. Çägelikde aıak ıalaňaç gezmeklik, ökjeleriňe, barmaklaryňa hem-de dabanyň gyrasyna gezekli-gezegine basyp ıöremek peıdalydyr. Şeıle hem, dabanyň bilen tegelek zatlary tigirläp hereketlendirme hem maslahat berilıär.
Ene-atalar çagalarynyň ıöreışine gözegçilik edip durmalydyrlar:çaga dabanyny göni we doly basmalydyr we emele gelen yzda dabanyň gyrasy anyk görünmelidir. Ene-atalar çagalarda ıasydabanlygy näçe ir ıüze çykaryp wagtynda bejergini alsalar, şonça-da dabanyň sagat kaddyna dikelmegine bolan mümkinçilik ıokarlanıandyr.
3805 gezek okalan
Soňky döwürde gyzlaryň arasynda-da ıasydabanlyk bar bolsa bardyr, aı olar beıik ökjeli köwüş geııär, şondan diıeliň. İöne ıaş oglanlaryň arasynda ıasydabanlyk köpelen ıaly. Näme nesil ıyl-ıyldan gowşap kem käsli dogulıarmyka ıa-da oglanlaryň...
Soňky döwürde gyzlaryň arasynda-da ıasydabanlyk bar bolsa bardyr, aı olar beıik ökjeli köwüş geııär, şondan diıeliň. İöne ıaş oglanlaryň arasynda ıasydabanlyk köpelen ıaly. Näme nesil ıyl-ıyldan gowşap kem käsli dogulıarmyka ıa-da oglanlaryň ideginde kiçilikde ıalňyşlyk goıberilıärmikä?
Makalany okap gorkdym. Mende-de ıasydabanlyk bar, gezip ıörün. Ertir lukmanyň kabul edişine gitjek.
Bilmeıän zatlarym. Sag boluň.
Salam hormatly lukman. Siz aydyp gechdiniz yasydabanlyk warikoz hem gryzanam doredip biler diyip. Mana wayan komatda yasydabanlygymy aytdylar yone men hich hili ayakdan kosenemok. Yone warikoseldan operasiya boldum 1.5 yyl boldy shondada agyrya....
Salam hormatly lukman. Siz aydyp gechdiniz yasydabanlyk warikoz hem gryzanam doredip biler diyip. Mana wayan komatda yasydabanlygymy aytdylar yone men hich hili ayakdan kosenemok. Yone warikoseldan operasiya boldum 1.5 yyl boldy shondada agyrya. 1gezek warikosel bolan adam 2nji saparam bolup bilyarmi?
Be!İasydabanlyk şonuň ıaly ıagdaıa getirıärmi!?
Köp oglanlar lukmanyň kesgitlemesi ıa-da harby komissarıatda gözegçilikde ıüze çykarlan ıasydabanlyk kesel kesgitlemesi bilen, bejergi kabul etmän, mende ıasydabanlyk diıip gezip ıörler. İaşlyk etmän, bejergi çärelrini wagtynda geçirmeli. İokarda...
Köp oglanlar lukmanyň kesgitlemesi ıa-da harby komissarıatda gözegçilikde ıüze çykarlan ıasydabanlyk kesel kesgitlemesi bilen, bejergi kabul etmän, mende ıasydabanlyk diıip gezip ıörler. İaşlyk etmän, bejergi çärelrini wagtynda geçirmeli. İokarda bellenip geçilişi ıaly ıasydabanlyk wagtyň geçmegi bilen hereket ediş ulgamyna, esasan hem oňurgalyga zeper ıetirıär. İaşluk adam ömrüniň wagtlaıynça bir pursady, derrew geçip gidıär.Orta ıaşa ıeteniňde ıaşlykda "aı bolıarla" diıip üns bermedik zatlaryň özüniň bardygyny, bütün bedene easan hem oňurga sütünine zeper ıetiredigini duıup galıarsyň. İöne, etjek zadyň ıok, indi giç. Agyrylar bilen "göreşip", aıagyň lukmanyň ıolunda bolmaly. Şonuň üçin hem bejergini soňa goıman, wagtynda ıerine<br /> ıetirmeli.
İasydabanlyk hakda asla bilemokdym sag sag bol Lukman makalany okap köp zatlary bildim minnetdarlygymy bildirıärin.