Soyadlarımız: Habib,Hamburger,Hasday,Hofer,Kafe ve Kalef | Şalom Gazetesi
Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 2427 görüntüleme
Hazday Sadaka ve Jak Habib ( 2. Rsim Soldan ikinci)
Habib Aramice ve de Arapça lisanlarında ‘sevilen, sevgili’ anlamındadır. Bazı dillerde karşılığı İspanyolca amato veya caro, Latince amatus, Almanca lieber olarak görülür.
Habif, Habib’in özellikle İzmir’de kullanılan bir değişkeni olup İzmir Hahambaşısı Rav Hayim Palaçi çok kez bu sıfatla anılırdı1.
İbn Habib ve Benhabib soyadları ise ‘sevilenin, sevgilinin oğlu’ anlamını taşır.
Bu vesileyle, Makabi, Bar Kochba, Galata, Beşiktaş ve Fenerbahçe basket takımlarında ve ilk maçlarından itibaren Millî Takımımızda forma giymiş Türk Basketbolunun efsane isimlerinden Jak Habib’i, kendisi gibi basketbola gönül vermiş ve Millî Takımda yer almış kardeşleri Mordo Habib ve Aron Habib’i anmak2; şiirleri ve tablolarıyla yurt içinde ve dışında ün salmış değerli sanatçımız Jozef Habib Gerez’e sağlıklı uzun ömür dileklerimi sunmak isterim.
Beth Hatfutsot3 bu soyadını 11. yüzyılda İspanya ve Portekiz’den Almanya’ya giden bazı Yahudilerin ilk kez yerleştiği Hamburg ile 14. yüzyılda Yahudilerin yaşadığı Bad Homburg kentlerini işaret ederken Guggenheimer4 özellikle Bad Homburg’u vurgular.
HASDAY - HAZDAY
Hasday’ın Aramice ‘hesed’ sözcüğünden türediği ifade edilir. Anlamı ‘iyilik’ olup ‘Tanrı Lütfu’ anlamında Hasde Aşem de aynı kökendendir5.
Laredo da anlamını ‘iyilik’ olarak belirtmekte ve önce ad olan bu sözcüğün daha sonra, birçok benzerleri gibi, soyadı olarak kullanılmaya başlandığını eklemektedir6.
Hazday veya Hasday, Basketbol Milli Takımımızın ilk maçlarından beri takımda yer alan, Makabi, Bar Kochba ve Beşiktaş forması giyen Hasday Sadaka örneğinde olduğu gibi ön isim olarak da kullanılır.
Aşkenaz ortamda sık görülen bu soyadı ‘çiftlik sahibi veya işletmecisi veya yöneticisi’ anlamıyla bir mesleği belirtir.
Coğrafi açıdan bakıldığında özellikle Almanya’nın doğu bölgesinde, ‘çiftlik’ anlamında Hof sözcüğü ile başlayan birçok kentle ilintisi doğrulanabilir.
Yurdumuzun reklamcılığın başlangıcı olarak kabul edilen HoSaH – Hofer, Samanon ve Hulli İlanat Acentesinin üç kurucusundan biri Balkan Savaşlarından sonra Kahire’den İstanbul’a gelen Ernst Hofer’dir.
Bu soyadını kaynaklarımda bulamadım. Guggenheimer 1305 yılında Barselona Yahudileri arasında ‘Kaf’ soyadına rastladığını belirtir.
Temas ettiğim, 1962 yılından beri İsveç’te bulunan ünlü caz sanatçımız, besteci ve şarkıcı Hayati Kafe de bu konuda kesin bilgisi olmadığını söyledi, ancak Elnekave soyadının Kave olarak bir kısaltması olasılığına değindi.
İbranice Kalef sözcüğü ‘yerine geçen’ anlamında olup Arapça ‘halef’i anımsatmaktadır. Gelenek olarak, ağabeyi öldükten sonra doğan çocuğa verilen bir ön ad olarak bilinir.
TaNaH’ta (Sayılar 13:6) Yehuda oymağından Yefennenin oğlu Kalev (Caleb) adına rastlanmaktadır.
1 dbs.bh.org.il/family names.
2 Güleryüz, Toplumsal Yaşamda Türk Yahudileri, s.213-218
3 dbs.bh.org.il/family names.
4 Guggenheimer, 318.
5 Rav David Sevi, 1 Mart 2020 tarihli iletisi.
6 Laredo, c.2 s.757.
7 Güleryüz, adı geçen eser, s.218-220.
8 Guggenhbeimer 343, Hanks 259, Dict. American c.2 s.188.
9 Şirket halen İlancılık A.Ş. olarak faaliyetini sürdürmektedir. Güleryüz, adı geçen eser, s.181-183.
10 Guggenheimer, 375
11 Hayati Kafe ile 5 Mart 2020 tarihli telefon görüşmesi
12 Guggenheimer, 144.