Yunuslar ve Antik Çağ -2 -
Eros'dan sonra Afrodit Antik Çağ'ın en popüler yunus binicisidir...
YUNUSLAR VE ANTİK ÇAĞIN YARADILIŞ ANLAYIŞI - 2-
Diğer yunus-tanrılarına bir göz atalım ve Afrodit'le başlayalım. O, denizin kanlı köpüklerinden doğmuştur. Bu köpükler onun babasının koparılan hayaları denize düşünce meydana gelmiştir. Bu esnada Afrodit bir yunusla karşılaşır ve bu delfin onu sırtında Kıbrıs'a götürür. Bu yüzden bu tanrıça (sanıldığı üzere bu denizin anası Tiamat ya da Echidna'nın yeni görüntüsüdür) denize çıkınca hep yunus'un üzerine biner. Eros'dan sonra Afrodit Antik Çağ'ın en popüler yunus binicisidir. (Şekil olarak sevimli yunusla akraba olan delfinimsi ilk ana olarak insan kılığındaki Afrodit, yunus tarafından başlangıcımızın denizi üzerinde taşınmakta. Ve delfin Miken kültürüne ait resimlerde eski zamanlarda yalnız yüzmekte ve o zamanlar bütün dünyayı simgelemekteydi. Afrodit aracılığıyla yunusu dünya yumurtasıyla bağdaştırabiliriz.
Delfin binicisi Afrodit elbisesini yelken olarak kullanmakta.Bugün bu resim Paris'te Louvre müzesindedir.
Eunice Stebins "The Dolphin in the Art and Literature of Greece and Rome" adlı eserinde Mikenler'in M.Ö. 2. y.y.'a ait gözlü mezarlarındaki devekuşu yumurtaları ile yunus resimlerini bağdaştırarak şöyle demekte: "Yumurta gelecek yaşamın simgesidir. Onun yüzeyi delfinlerin ölüleri getirdiği suyu ifade etmekte ve aynı zamanda da deniz köpüğünden doğan ve yunus yardımıyla karaya getirilen tanrıların ortaya çıktığı evrenin sembolü. (Stebbins'e göre, yumurtadan çıkan Fanes şimdi de dişi bir varlık olarak gözükmekte: Afrodit.
Ölü taşıyıcısı olarak gösterilen yunus ise, Apollo-delfin kılığında ölenlerin ruhlarını karaya çıkarırdı. Apollo, adından da belli olduğu gibi başlangıçta muhtemelen ölüm tanrısıydı. (Apollymi, "tamamiyle yoketmek" anlamına gelmektedir). Bu hikayede de, vücudundan ayrılmış olan ruh, Apollo tapınağı yakınlarında bir gemi beklemekte ve sonra delfin tarafından (bu Apollo) ölülerin adasına götürülmekte. Delfinler gelince ruh denize atlar, yunuslar onu yakalar ve birlikte uzaklaşırlarmış. Yaşamın yaratıcısı onu yine geri alabilmektedir böylece. meydana getiren, doğuran, yutan sözcükleri bir araya gelmektedir. Delfinios ayında Yunanlıların ölülerini anmaları bir gelenek haline gelmişti.
Triton'a gelince (fallus-delfin):
Pullarla kaplı yılan vücutlu ve yunus kuyruklu Triton,(Afrodit'in erkeği kabul ediliyor) sol elinde sertleşmiş bir yunus-fallus tutmakta.
Triton, Poseidon ile Amfitrite'nin oğludur. Yarı erkek, yarı yılan görünümündeki Triton bir er dişi olarak sol elinde dimdik duran bir fallus'u andıran yunusu tutmaktadır. Deniz atlarının yardımıyla deniz kıyısını dolaşmakta ve kız ya da erkek beğendiği herkesi soymaktadır. Bu yüzden İassos'lu oğlanının delfini ilk gördüğü zamanki korkusu anlaşılmaktadır. Ama Triton, "üç, üçüncü" anlamına gelen adıyla ilk yaradışılın er dişisiyle bağlantı içerisinde. Afrodit gibi onunda rüzgarla ilişkisi var. Büyük bir midyeden yapılmış borusunu üflediği zaman denizde bulunan herkes paniklermiş. Kendisi aynı zamanda deniz satyr'ı (Yunan Mitolojisinde tek bacaklı, kuyruklu, dik falluslu, yarı insan yarı hayvan olan bir yaratık) ya da deniz cini olarak tanınmaktaydı.
Yukardaki kesitte görünen yunus kuyruklu ve sakallı adamların Satyr-oyununun bir korosunu meydana getirdiği tahmin edilmektedir. Roma'da "Konservatorenpalast"da bulunan resim 6.y.y.'dan kalmıştır.
Onu yüceltmek için yunus kuyrukları takarak dans eden erkekler ona özendikleri için onu taklit ederek mimetik bir şekilde ona dönüştüklerini ifade ederlerdi. Dolayısıyla, yunusun ve deniz yılanının dişi güçleri ve denizin fallus'u Triton'da aynı şekilde tekrar kendini göstermektedir.
Son hikayede ise, Eros ve Fanes(Phanes) önemini yitirince, tercih edilen yunus binicisi Dianisos oldu. Falantros adı altında İtalya'nın Tarent şehrinde kutsandı ve şehrin meşhur kurucusu Taras (Poseidon'un oğlu) olarak kabul edildi. Daha sonra bu Falantros bir kehanet sonucu Dionisos Fallen olarak kabul gördü.
Dünyaya yeni gelmiş olan Dionisos, dişi bir varlık olarak kabul edilen gemide denizi dolaşmakta. Bu gemi, şekil itibariylede görüldüğü gibi ve aynı zamanda hem ön hem de arka tarafında görülen küçük yunuslar tarafından çekilmekte olan bir yunustur. (Gemi: Yunanca: naus; Latince: navis; aynı köke sahip gign ('doğurmak') sözcüğünden gelmekte olup anneyi çağrıştırır ve denizin annesini ifade etmektedir. Bugün bu resim Münih'te Antika Kolleksiyonlar arasındadır.
Kaynak: Bu yazıdaki bilgiler ve resimler Joan McIntyre tarafından hazırlanan "Der Geist in den Wassern" adlı kitabtan alınmıştır. "Delphin-Reiter" yani yunus binicisi adlı bölüm ise Charles Doria tarafından yazılmıştır. Kitap Almancadır ve bu yazının özetlenmiş çevirisi tarafımdan yapılmıştır.Teferruatlı bilgi isteyenler, bana müracat edebilirler. Sevgiler, Meral...
* : Hermaphrodit: (Yunanca) iki cinsin izlerini taşıyan, er dişi.
* : Phallos:Erkeğin cinsel organı, güç ve üretgenlik sembolü
* : Triton: Yunanlıların balık/yılan vücutlu yunus kuyruklu deniz tanrısı