Satıştan İade, Alıştan İade ve Hizmet, Gider İade İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi
İşletmeler çeşitli nedenlerden dolayı aldıkları veya satışını yaptığı ürün, gider ve hizmetlerin iadesini yapmaktadır. Vergi mükellefleri, dönem sonu işlemleri sırasında VUK ve TTK hükümlerine göre stoklarını doğru biçimde ölçmek, saymak, değerlemek ve kaydetmek yükümlülüğü altındadır. Söz konusu yükümlülüğü uygun biçimde yerine getirmek için kaydi envanter ile fiili envanter sayım sonuçlarının eşit ve tutarlı olması gerekir. Bu makalenin konusu, çeşitli sebeplerle iade işlemi gerçekleşen olayın, doğru bir şekilde mali tablolarla yansıtılması amacıyla, muhasebe kayıtlarının yapılmasını sağlamaktır. Çalışma üç ana başlık altında toplanmıştır: Birinci bölümde satış iadeleri, ikinci bölümde alış iadeleri, üçüncü bölümde hizmet-gider iadeleridir. Konunun daha iyi anlaşılması için sadece muhasebe kayıtları gösterilmiş olup, mevzuat ve teorik bilgiler çalışmaya dâhil edilmemiştir.
SATIŞTAN İADE MUHASEBE KAYITLARI
İşletmeler çeşitli nedenlerden dolayı satışını yaptıkları emtiaları alıcılar tarafından iadesi yapılmaktadır. Bu iadelerin;
üSağlam veya bozuk şekilde iade edilmesi göre,
üİade geliş tarihinde üzerinden geçici vergi dönemi geçmiş olması (maliyet işlemlerinin yapılması) göre,
üÖnceki yıllarda satışı yapılıp cari yılda iadesi yapılmış olmasına göre ayrı ayrı değerlenmesi gerekmektedir.
1.Sağlam Mal Satış İadesi Muhasebe Uygulamaları
Satış iadesi gelen emtianın sağlam bozulmamış olarak iade edilmesidir. Genellikle gelen iadeler tekrar satılmak üzere reyona konulur.
1.1. Sağlam Mal Aynı Geçici Vergi Döneminde Satış İadesi Muhasebe Kaydı
Satışların maliyeti hesaplanmamış olması durumudur.
610 SATIŞTAN İADELER HS. XXX
191 İNDİRİLECEK KDV HS XXX
1.2. Sağlam Mal Farklı geçici Vergi Döneminde Satış İadesi Muhasebe Kaydı
Satışların maliyeti hesaplanmış olması durumudur.
Satışların maliyeti kaydının düzeltilip ilgili stok hesabının aktife alınmasıdır.
152 /153 MAMULLER VEYA TİCARİ MAL XXX
620/621 SATILAN MAMUL/TİCARİ MAL MALİYETİ XXX
1.3. Sağlam Mal Önceki Yıla Ait Satış İşlemine İlişkin Satış İadesi Muhasebe Kaydı
Önceki yıla ilişkin iade alınan mal fiili bir iade olmakla beraber, mali tablonun ait olduğu dönemde satılmadığı için muhasebe işlemleri bakımından satış iadesi sayılmaz. Bu tür iadeleri mal alışı olarak; 153 / 120 şeklinde muhasebeleştirmek gerekir.
153 TİCARİ MALLAR HS. XXX
191 İNDİRİLECEK KDV HS. XXX
2.Bozuk Mal (İmha Edilen) Satış İadesi Muhasebe Uygulamaları
Gelen iadelerin kullanım süreleri geçmiş veya benzeri durumlarda kullanılamaz hale gelip, imhası gereken stoklar indirilecek KDV ‘si 1 nolu katma değer vergisi beyannamesinde ilave edilecek KDV bölüme eklenmesi gerekmektedir.
2.1.Bozuk Mal Aynı geçici Vergi Döneminde Satış İadesi Muhasebe Kaydı
İadesi gelen satışların indirim hesaplarına alınmasıdır.
Aynı geçici vergi döneminde satış iadesi gelmesi durumunda, bozuk mal işletme tarafından yetkili personel tarafından bir tutanak altına alınıp kayıtlara geçirilir.
2.2. Bozuk Mal Farklı geçici Vergi Döneminde Satış İadesi Muhasebe Kaydı
Tutanakla imha edilen mal aşağıdaki kayıt ile hesaplardan çıkartılır.
İmha edilecek stokların elden çıkarılacak stoklar hesabına alınmasıdır.
152/153 MAMUL/TİCARİ MAL XXX
Stokların imha süreci ile elden çıkarılmasından dolayı giderleştirilmesidir.
760 PAZARLAMA,SATIŞ VE DAÐ.GİD.HS.
* Gelen iadelerin kullanım süreleri geçmiş veya benzeri durumlarda kullanılamaz hale gelip, imhası gereken stoklar indirilecek KDV ‘si 1 nolu katma değer vergisi beyannamesinde ilave edilecek KDV bölüme eklenmesi gerekmektedir.
2.3. Bozuk Mal Önceki Yıla Ait Satış İşlemine İlişkin Satış İadesi Muhasebe Kaydı
İade gelen stoklar yeni bir alış işlemi gibi değerlendirilip, aktife alınır.
191 İNDİLECEK KDV HS. XXX
760 PAZARLAMA,SATIŞ VE DAÐ.GİD.HS. XXX
ALIŞ İADELERİ MUHASEBE KAYITLARI
İşletmeler satın aldıkları hammadde, ticari mal, tüketim malları (kırtasiye, yakıt vb.) ve hizmet alımlarını çeşitli sebeplerle iadesini yapmak istemektedir. Buna göre yapılacak muhasebe uygulamaları şu şekildedir:
Buna göre alış iadeleri;
*Mal alımları (Hammadde ve Ticari mal) iadelerine göre,
*Hizmet alımlarının iadelerine göre ayrı ayrı muhasebe kayıtları yapılacaktır.
1. Mal Alımları Aynı Geçici Vergi Döneminde Satın Alma İadesi Muhasebe Kaydı
153 TİCARİ MALLAR HS.
1.2. Mal Alımları Farklı Geçici Vergi Döneminde Satın Alma Muhasebe Kaydı
1.3. Önceki Yıla Ait Satın Alma İşlemine İlişkin Satın Alma İadesi Muhasebe Kaydı
Önceki yıla ait olması sebebiyle satın alma iadesi bir satış işlemi gibi değerlendirilir.
600 YURT İÇİ SATIŞLAR HS.
Hizmet veya giderin iade edilmesi durumunda cari dönem veya önceki dönem olup olmamasına bakılmaksızın aşağıdaki kayıt uygulanabilir.
HİZMET VE GİDER İADESİ MUHASEBE KAYITLARI
1.Hizmet veya Gider İadesi Muhasebe Kaydı
*649 FAALİYETLE İLGİLİ DİÐER OLAÐAN GELİR VE KARLA
*Hesabın bölünmesi aşağıdaki gibi yapılabilir:
649 FAALİYETLE İLGİLİ DİÐER GELİR VE KARLAR
649 10 FAALİYETLE İLGİLİ DİÐER GELİR VE KARLAR
649 10 0001 Alış ve Malzeme İadeleri
649 10 0002 Banka Masraf İadeleri
İade işlemlerinin uygulamasını konu aldığınız bu çalışmamız da, işletmelerin mali durum ve faaliyet sonuçlarını doğru bir biçimde göstermek adına muhasebe çalışanlarının bu hususlara uymaları yararlarına olacaktır.