Network Plus | BİSSİRU DOKUMAN
Ana Sayfa » Network » Network Plus
Hafta 1: Bus Topology'leri ve Ethernet
Network kavramını açıklamak.
Bus topology standartlarını açıklamak.
10Base2 ve 10Base5 standartlarını açıklamak.
Bir network (ağ) oluşturmanın ana nedeni kaynaklara birden çok kişinin erişmesini sağlamaktır. Kaynaklar (resources), bilgisayarlara bağlı yazıcılar, sabit diskler üzerindeki dizinler ve dosyalar olabilir.
Topology (yerleşim ve bağlantı biçimi), bilgisayarların birbirine nasıl bağlandıklarını tanımlayan genel bir terimdir. Yaygın olarak kullanılan topology türleri şunlardır:
Bus topology, bilgisayarların bir ana kablo ile birbirine bağlandığı şekildir. Ring topology ise bir halka biçiminde bilgisayarların birbirine bağlanmasıdır. Star topology ise bilgisayarların bir merkezi aygıt aracılığıyla birbirine bağlandığı şekildir. Mesh topology ise bütün bilgisayarların birbirine bağlandığı bir bağlantı biçimidir.
Mesh topology'nin yaygın olarak kullanılmadığını görüyoruz. Bunun nedeni gereksiz yere çok sayıda bağlantının yapılmasıdır. Günümüzde en yaygın olarak Star topology türünün seçildiğini görüyoruz. Bunun başlıca nedeni merkezi bir aygıttan dağıtılan kablolama şekli, fiyat ve performans gibi özelliklerdir.
Bus yerleşim biçimi doğrusal bir hat olarak bilinir. Bütün makinelerin tek bir kabloya bağlı oldukları bir ağ türüdür.
Şekil: Bus topology
Bus topology için söylenebilecek bütün teknik ayrıntılar Ethernet teknolojine bağlıdır.
1973 yılında Bus topology üzerine kurulu bir network teknolojisi geliştirildi. Ethernet. Ethernet, o zamanki haliyle 3 Megabit hızında veri iletişimi sağlayan ve coaxial kablo ile sağlanan bir network yapısıydı.
IEEE ve 802 Standartları
Tablo: IEEE 802 Katagorisi
Internetworking-Üst katman LAN protokolleri.
Fiber-Optic Technical Advisory Group
Demand Priority Access LAN, 100BaseVG-AnyLAN
Ethernet Nasıl İşliyor
Ethernet, verilerin kabloyla iletilmesi sağlayan bir teknolojidir. Bu iletimde CSMA/CD tekniği kullanılır. Bu erişim yönteminde network üzerindeki bütün bilgisayarlar network kablosunu sürekli kontrol ederler. Kablonun boş olduğu algıyan veriyi gönderir. Bu arada eğer kabloda veri varsa o zaman veri hedefine ulaşıncaya kadar beklenir. İki bilgisayarın paketleri kabloda karşılaşırlarsa çarpışma (collision) oluşur.
Network içinde bilgisayarlar arasında yapılan veri transferinde veriler paket (packet) denilen küçük parçalara bölünür. Paketler bilgisayarların kabloyu paylaşmasını sağlar. Ayrıca veri transferinde hata oluştuğunda da yalnızca bozulan paketler yeniden gönderilir.
Bir Ethetnet paketi dört parçadan oluşur:
MAC (Media Access Control).
MAC bilgisi hem kaynak hem de hedef için tutulur. CRC ise veri iletiminin kontrolü sağlar.
Ethernet networklerinde her bilgisayarı tek bir adresi vardır. Buna node denir. Ethernet networkünde bu bilgi 48-bitlik MAC adresidir. Her network kartı (network adaptör) tek bir MAC adresine sahiptir. 48-bitlik adres bilgisi 2^48 (281,474,976,710,656) olası adres bilgisinin oluşturulmasını sağlar. Bunun diğer bir anlamı da bir Ethernet networkünde 281 trilyon makine bulunabilir.
İPUCU: Bilgisayarın network kartının MAC adresini görmek için Windows 9x ortamında Winipcfg.exe, Windows NT/2000 ortamında ise ipconfig.exe programlarını Run mönüsünden çalıştırmanız yeterlidir.
MAC Adreslerini Kullanmak
MAC adresleri network üzerindeki her bilgisayarın hangi paketi işleyeceğini belirler. Bir bilgisayar bir data paketini gönderdiğinde, paket her iki yönde de ilerler. Bu sırada diğer bilgisayarlar ağı dinler ve paket üzerindeki MAC adresinin kendi MAC adresleri olup olmadığını kontrol ederler. Bilgisayar kendi
MAC adresine sahip bir paketi gördüğünde, paketi açar ve verileri işlemeye başlar.
İPUCU: Network kartları ayrıca NIC (Network Interface Card) olarak adlandırılır.
Data paketleri içindeki CRC kodları Ethernet ağındaki veri transferinde sağlama (verilerin iletilip iletilmediğini) kontrolünü yapar. Ethernet paketi yaratıldığında gönderen bilgisayar özel bir hesaplama yaparak sonucunu pakete Cyclic Redundancy Check olarak ekler. Alan makine de paketi açar ve aynı hesaplamayı yapar. Sonucu aynı olması veri transferinin hatasız olduğunu gösterir.
Ethernet networkleri belli bir anda kabloyu hangi bilgisayarın kullanacağını CSMA (Carrier Sense, Multiple Access/Collision Detection) tekniğiyle belirler. Bu teknikte paket gönderilmeden önce kablo kontrol edilir. Diğer bir iletişimin oluşturduğu trafik yoksa iletişime izin verilir.
İki bilgisayarın birden kabloyu kullanmaya çalışması collision olarak adlandırılır. Her ikisinin de trafiği kaybolur.
Bu durumda; sabah bilgisayarının başına gelen yüz kişinin oluşturduğu trafik nasıl karşılanacak. Bu durumda CSMA sistemi beklemelere yol açacak. Network adaptörleri veri gönderimini sürekli yenileyerek (ve bant genişliğinin büyük bir kısmını adı geçen çakışma işlemleriyle harcayarak) iletimi sürdürür.
CSMA/CD networklerinde bus olarak tanımlanan kablonun iki ucunun sonlandırılması gerekir. Sonlandırıcılar, bakır kablo üzerinde elektrik sinyaller olarak taşınan paketlerin kablonun bittiği yerde gücünün alınması gerekir. Bu işlem elektrik sinyallerinin geri dönmesini (yansımasını) önler. Bu yansıma işlemine reflection denir. Yansımanın önüne geçişmeseydi, kablonun sonuna çarpıp dönen sinyaller yeniden bir trafik oluştururlar. Sonlandırıcılaraterminating resistor denir.
Ethernet Kablolama Sistemleri
IEEE 802.3 komitesi tek bir kablolama türü yerine değişik kablolama çözümlerine sahiptir.
Coaxial kablo bir iletken metal telin önce plastik bir koruyucu ile, ardından bir metal örgü ve dış bir kaplamadan oluşur. Bu koruma katları iletilen verinin dış etkenlerden korunmasını amaçlar. Bu dış etkenlere electrical interference denir.
Tablo: IEEE 802.3 Network kablolama standartları
85-115 UTP 135-165 STP
Her segment’te maksimum bilgisayar
Tablo: Kabloların diğer özellikleriÖzellik Ethernet Değeri
50-ohm koaksiyel (thick)
50-ohm koaksiyel (thin)
Ethernet ve IEEE 802.5 frame’leri aynı yapıya sahiptirler.
Ethernet 802.3 Frame Özellikleri
FSD (Preamble and Start of Frame Delimeter
8 bayt uzunluğundaki bu bilgi Ethernet adaptörü tarafından üretilir. Veri iletimine başlanacağını belirtir.
Network Interface Card (NIC) ve network yöneticisi tarafından atanan network adresi.
Veri alanının uzunluğu (2 bayt)
Paket başlangıcını network’e yayınlar.
Hata kontrolü sağlar.
10Base5 network standardı 10 Mbps hızındadır. Baseband ve 500 metre segment uzunluğuna sahiptir. Bu network thick koaxial (RG-8) ya da thicknet olarak anılır. Her segment’te 100 bilgisayar olabilir.
Hız: 10 Megabit/saniye
Sinyal türü: Baseband. (Kablo üzerinde tek bir sinyal var).
Uzaklık: 500 metre.
İPUCU: 10Base5 yazımında 10 değeri 10 Megabit hızı, Base sözcüğü Baseband iletim türünü, 5 değeri ise 500 metre mesafeyi göster.
İPUCU: Segment bir networkün ana omurgasını (kablosunu) adlandırmak için kullanılan genel terimdir.
Bir network kablosu üzerinde verilerin iletilmesi iki şekilde olur: Baseband ve broadband. Baseband sisteminde kablo üzerinde tek bir sinyal gönderilir. Kablolu televizyonlar ise broadband iletime bir örnektir.
Her Segment İçin 500 Metre
10Base5 networkünde tek bir kablonun uzunluğu (segment) 500 metredir.
10Base5 networklerinde network adaptörü bir AUI konnektörü ile kabloya bağlanır.
External receiver aygıtı sayesinde kablo AUI konnektörüne bağlanır. Network adaptörü ile transceiver arasında 50 metrelik bir uzunluk olabilir.
Hız: 10 Megabit/saniye.
Sinyal türü: Baseband
Mesafe: 500 metre/segment.
Kalın coaxial kablo.
Bu network thin koaxial ya da thinnet olarak anılır. Veri iletim hızı 10Mbps dir. Segment uzunluğu maksimum 185 metredir. Segment üzerinde maksimum 30 bilgisayar bulunabilir.
Bağlantı birimi olarak BNC birimleri kullanılır.
Thinnet network genellikle bus yerleşim biçimi olarak kurulur. Bu network’te transceiver yerine T konnektörler ile network kartları kullanılır.
Mesafe: 185 metre/segment.
10Base5 ve 10Base2 networklerinin kablo uzunluğu limiti birçok ortamdan onların kullanılamamasına neden olur. Bu nedenle iki segmenti birbirine bağlamak için repeater denilen aygıtlar kullanılır.
Repeater'lar networkün uzunluğunu artırır. Böylece networke bağlanan aygıt sayısını artırır.
Şekilde görüldüğü üzerine iki ayrı 185 metrelik segment repeater ile birleştirilir.
1. 10 Base2 hangi topolojiyi kullanır?
2. 10Base5 networkünde bir segment ne kadar uzunlukta olabilir?
a) 500 metre.
b) 500 feet.
c) 185 metre
d) 185 feet.
3. 10Base2 networkünde ne tür kablo kullanılır?
4. Hangisi external transceiver aygıtına gereksinim duyar?
5. Bir ethernet Repeater ne yapar?
a) Birden çok segmenti birbirine bağlar ve trafiği birinden diğerine geçirir.
b) Birden çok segmenti birbirine bağlar ve diğer network üzerindeki aygıtlara erişimi sağlar.
c) Networkün gücünü artırır.
d) Networkün gücünü azaltır.
Hafta 3: Ring Topolojileri ve Token Ring
Token Ring network teknolojisini açıklamak.
Token Ring için kullanılan aygıtları açıklamak.
I. Token Ring
Token Ring 1980’li yıllarda geliştirilmiştir. Daha sonra IBM tarafından kabul edilmiş ve endüstri standardı olarak kabul edilmiştir. Token Ring netwoklerde network’e erişmek için token denilen bir kontrol bilgisine sahip olmak gerekir.
Token Ring network’ler fiziksel olarak bir Star network görünümündedir. Ancak mantıksal olarak bir ring (halkayı) andırır. Her bilgisayar merkezi bir birime (MSAU) bağlıdır. MSAU her istasyondan aldığı sinyalleri bir sonraki aktararak iletişimi yönlendirir.
Orijinal Token Ring network’ler 4 Mbps’dir. Bugün günümüzde kurulu birçok Token Ring network 16 Mbps hızındadır. Token Ring network’lerde network’e erişecek bir sonraki bilgisyar bellidir. Döngünün yönü istasyon tarafından belirlenir. Collision olmaz. Bu nedenle Ethernet’e göre daha sistemli bir network görünümündedir.
Modern Token Ring network’lerde UTP ve STP kablolar kullanılır.
A. Token Ring/IEEE 802.5
Token Ring 802.5 olarak da bilinir. Bu network’lerde token-passing erişim yöntemi kullanılır. Token adlı bir bilgi network üzerinde dolaşır. Token’a sahip olmak veri göndermeye hak kazanmak anlamındadır.
CSMA/CD erişim tekniğinde verinin gönderileceği zaman ve süresi kesin olmazken, token-passing erişim yönteminde erişim belli zaman içinde yapılır.
Ethernet 802.5 Frame Özellikleri,
SD (Start Delimeter
Bir token’ın başlangıcını gösterir.
Token-Ring öncelik sistemini belirtir.
Paketin veri mi yoksa kontrol mü içerdiğini gösterir.
6 bayt uzunluğunda hedef adres.
Gönderen istasyonun 6 bayt uzunluğundaki tam adresi
CRC hesaplamasının sonucu.
ED (End Delimeter)
Frame’in sonunu gösterir.
Gönderen istasyona iletimin başarılı ya da başarısız olduğunu belirtir.
B. Token Ring Teknolojisinin Özellikleri
Token Ring network’ler fiziksel olarak bir star görünümündedir. Token Ring network’lerde değişik kablo türleri kullanılır. Ancak genellikle UTP kablo kullanılır. Network üzerindeki istasyonlar bir güçlendiriciye (concentrator) bağlıdır. Bu güçlendirici birime MAU (Multistation Access Unit) denir.
MAU’ları çoğu aktif hub olarak adlandırılır. Bu özellik hub üzerindeki herbir çıkışın bir repeater gibi çalışmasını sağlar. Birçok Token Ring network’te Ethernet’te olduğu gibi UTP kablı ve RJ-45 konnektörü kullanılır.
Token Ring sisteminde verilerin iletimini kontrol eden sistem CSMA/CD’den oldukça farklıdır. Token Ring network’lerinde özel bir paket (3 bayt-24 bit) ring üzerinde sürekli döner. Bu bilgiye “token” denilir.
Token’ı alan istasyon kablo üzerinde veri gönderir. Diğerleri bekler. Verinin ulaştığını kontrol eden istasyon yeni bir token oluşturarak network’e bırakır. Token’a sahip olmayan bilgisayar iletişim yapamaz.
Bunun dışında veri paketleri ise üç tane 8-bit alandan oluşur. Bunlar Starting Delimeter, Access Control, Ending Delimeter.
Network üzerinde gönderilen bilginin bir fiziksel adresi olmalıdır. Bu adres MAC (Media Access Control ) olarak da adlandırılır. Ethernet, IEEE 802.3 ve Token Ring networklerindeki bütün fiziksel adresler 48-bit uzunluğundadır. Bu adres 6 bayt olarak ifade edilir. Böylece 6 bayt kaynak adresi ve 6 bayt hedef adres ortaya çıkar.
C. Ring Topoloji
Token Ring network’ler bir yıldız yerleşim biçimi olarak kurulurlar. Bilgisayarlar merkezi bir hub’a bağlanırlar. Ancak bilgisayarlar bir halka üzerinde yerleşmiş gibi birbirleriyle ardışık iletişim kurarlar. Buna mantıksal olarak halka denir.
Şekil: Mantıksal Halka
Fiziksel halka (ring) ise aygıtların network üzerindeki yerleşimini ifade eder.
Şekil: Fiziksel Halka
D. Token Ring’in Temelleri
Bir Token Ring network’ü şu özelliklere sahiptir.
Star yerleşim biçimi
Token passing erişim yöntemi
UTP ve STP (IBM 1, 2 ve 3) kablolama
4-16 Mbps hız
Token Ring network’lerde veri iletiminde farklı bir frame biçimi kullanılır. Token frame’I network’n kontrolünü yaparken veri frame’i de verinin iletimini sağlar. Frame’in veri mi yoksa token’mı olduğu frame’in üzerindeki Media Access Control alanı ile belirlenir.
Token Ring SNA (Systems Network Architecture) ortamında kullanılır.
E. Token Ring’in İşleyişi
Bir bilgisayarın veri iletimi ile ilk token network üzerinde dolaşmaya başlar. Network üzerinde aynı anda bir token dolaşabilir. Veri iletecek bilgisayar kendi token’ını network üzerinde dolaştırarak verisini iletir. Alıcı bilgisayar veri frame’ini yakarlar. Ardından yeni bir token network üzerinde dolaşmaya başlar.
Token Ring mimarisinda bilgisayarlar birer repeater görevi görürler. Sinyalleri yeniden oluşturarak network üzerinde dolaşımını sağlarlar. Bu arada belirtmek gerekirki Token Ring network’ler aktif netwok’türler. Aktif network’lerde ber bilgisayar veri iletiminde rol oynar bu nedenle network üzerindeki bilgisayarlardan birisinin çökmesi bütün network’ü çöktürür.
F. Token Ring ve Ethernet Karşılaştırması
Aşağıdaki tabloda Ethernet ile Token Ring belli özellikler bakımından karşılaştırılmıştır:
UTP ya da STP
100-120 UTP150 STP
G. Token Ring Network’te Hız
Token Ring networkler 4 ya da 16 megabits hızında çalışır. Bununla birlikte ring üzerindeki en yavaş aygıt toplam ringin hızını belirler.
H. Token Ring Network’te Hub
Token Ring network mimarisinde kullanılan hub değişik biçimlerde adlandırılır:
Bir IBM MSAU, 10 bağlantı çıkışa sahiptir. Herbir MSAU, UTP ile 72 bilgisayara, STP ile 260 bilgisayarın bağlanmasını sağlar. Bu arada IBM MSAU’lar bir bilgisayarın arızalanması durumunda onu devre dışı bırakarak network’ün çalışmasını devam etmesini sağlarlar.
IBM Token Ring network dolduğunda diğer bir MSAU ile genişletilebilir. Token Ring network’te bilgisayarların hub’a bağlanması için UTP ya da STP kablo kullanılır. Kablo olarak genellikle IBM Type 3 kablo kullanılır.
Kablo tipine göre hub’tan olan uzaklık değişir:
Type 1 IBM kablo
Ayrıca MSAU’ya bağlanmak için patch kablolar da kullanılabilir. Patch kablolar da bilgisayar ile MSAU arasında 45m olabilir.
1. Which topologies that Token Ring use?
Yanıt: star (as a fhysical) and ring (as a logical)
2. Which type of cabling that Token Ring use?
Yanıt: Token Ring use UTP or STP cabling.
3. How many nodes that a Token Ring MAU support?
Yanıt: Token ring MAU using STP can support up 260 nodes.
Yanıt: Token ring MAU using UTP can support up 72 nodes
Hafta 4: OSI Modeli
OSI katmanlı network modelini açıklamak.
Katmanları (layers) açıklamak.
I. OSI Modeli
OSI (Open Systems Interconnection) modeli ISO (International Standards Organization) tarafından geliştirilmiştir ve iki bilgisayar arasındaki iletişimin nasıl olacağını tanımlar. İlk olarak 1978 yılında yılında ortaya çıkarılan bu standart 1984 yılında yeniden düzenlenerek OSI (Open System Interconnect) olarak referans modeli olarak yayınlanmıştır. Model yaygın olarak kabul görmüş ve network işlemi için bir kılavuz olmuştur.
OSI Modeli herhangi bir donanım ya da network tipine özel değildir. OSI’nin amacı network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileşeni gibi kullanılmasını sağlamaktır.
ISO standartları network üzerindeki iletişimi sağlarken karmaşık bir yol izler. ISO standardı yeni katmana (alt göreve) ayrılmıştır. OSI modeli olarak bilinen yedi katman şunlardır:
Tablo: OSI modeli
Kullanıcı uygulaması için verinin dönüşümünü sağlar. Veriyi yeniden düzenler.
Temel network bağlantısı sağlayan 1 ve 3. katman ile uygulama iletişimini sağlayan 5 ve 7. üst üç katman arasındaki bu katman bu bölümleri birbirinden ayırır.
Network bağlantısını düzenlemek, devam ettirmek ve sonlandırmaktan sorumlu.
Fiziksel bağlantıyı sağlar. Veri frame’lerini düzenler.
Veri iletimi ortamı düzeyinde verilerin elektrik sinyalleri olarak iletimini sağlar.
OSI modelinin kullanımını da en önemli şeylerden birisi kendi özel terminolojidir. Bu terminolojiye göre katmanlar ve fonksiyonlar vardır. Her katman bir sonraki katmana veriyi iletirken kendi artı değerini ekler. Taşınacak veriye paket ya da frame denir. “frame”’ler data link katmanı tarafından geliştirilirler. “Datagram”’lar network katmanı tarafından geliştirilirler. “Message”’ler application katmanı tarafından geliştirilir.
Bir network paketi veriyi ve orijinal isteği içerir. Paketler OSI katmanları tarafından geliştirilen birçok frame tarafından çevrelenmiştir. Her frame farklı alanları içerir.
A. Katmanlar (Layer)
OSI modelinde iletişim problemi yedi katman ile çözülmüş. İki bilgisayar sisteminin birbiriyle iletişim kurabilmesi için önce uygulama programın sistemin 7. katmanıyla konuşur. Bu katman 6. katmanla ve böylece ilerler. Ardından iletişim network hattına oradanda diğer sistemin 1. katmanına geçer. Buradan diğer katmanlara yükselir.
Bütün LAN’lardaki teknolojinin anlaşılması için OSI layer olarak adlandırılan yedi katmanlı modeli anlaşılması gerekir. OSI modeli modüler bir mimariye dayanır. Her katmanda belli bir iş yapılırak bir sonraki katmana geçilir.
Şekil: Network üzerinde iki bilgisayarın iletişimi
OSI modeli donanım birimleri bakımından bir ayrım gözetmez. Fiziksel katman bağlantıyı gerçekleştirmek için gerekli her bileşenle uyum içinde çalışır. Bu bileşenler fiziksel medyanın yansıra hub’lar network adaptörleri vb. gibi bileşenlerdir.
Bir OSI katmanı iletişim servisini tanımlar. Katman üzerinde iletişimin kuralları protokoller ile düzenlenir. Bir protokol verinin iletimi sağlar.
Katmanlı model işlemlerin farklı teknolojilerle yapılmasını sağlar. Örneğin farklı kablolama yöntemlerinin kullanılmasının ardından üst katmanlardaki işlemler aynen devam edebilir. Her bir katman bir önceki ya da bir sonraki işlemden haberdardır.
Data Link (Veri Bağlantı)
Ethernet, Token Ring köprüleri
B. Katmanlar Arasındaki İlişki
C. Physical (Fiziksel) Katman
En alt katmandır. Verileri bit olarak iletir. Bu katmanda network kablosu ile iletişim kurulur. Fiziksel katman düzeyinde verilerin sayısal olarak (basebant) koaksiyel kablo, UTP ya da fiber-optik üzerinden iletimi yapılır. Fiziksel iletimle ilgili olarak yaygın olarak IEEE 802.3, 802.4 ve 802.5 standartları kullanılır. Bunun dışında ANSI FDDI (Fiber Distributed Data Interface) standardı ve daha sonra çıkan yeni standartlar vardır.
Fiziksel katman verinin gönderilmesini ve alınmasını tanımlayan katmandır. Kablolamayı ve network kartına bağlanmayı sağlayan birimleri içerir. İletim ortamındaki sinyal iletimini kontrol eder.
Fiziksel katman bitlerin bir bilgisayardan diğerine gönderildiği bir katmandır. Diğer bir deyişle network’ün ta kendisidir. Network üzerinde iki istasyon arasındaki bağlantı bakır bir kablo, fiber-optik, radyo sinyalleri, mikrodalga, infrared ya da ortama göre değişen bir medya olabilir.
Fiziksel katman verilerin bit olarak (elektronik olarak ) iletimiyle ilgilenir. Veri paketleriyle, frame’lerle, adreslerle ya da verinin ulaşacağı hedef ile ilgilenmez.
Network’lerin çoğunda sayısal sinyalleme kullanılır. Sayısal sinyallerin iletiminde en büyük sorun zamanlamadır. Bu sorunu gidermek için çeşitli sinyal iletim yöntemleri geliştirilmiştir.
D. Data Link (Veri Hattı) Katmanı
Data Link katmanında; bir alt aşamada sağlana elketronik medya üzerinde verilerin nasıl iletilrceği ya da verilerin bu medyaya nasıl konulacağı belirlenir.
Frame’ler verileri belli bir kontrol içinde göndermeyi sağlayan paketlerdir.
Veri hattı katmanında yaygın olarak kullanılan protokoller Ethernet ve Token Ring’dir.
E. Verilerin Kapsüllenerek İletilmesi
Verilerin iletiminde temel olan veriler paket (frame olarak da adlandırılır) olarak yapılandığına göre paketlerin veri iletiminde önemli bir yer tutarlar. Paketler LAN üzerinde taşınan bir birim bilgidir. Paketler OSI modelinin farklı katmanlarına göre işlenirler. Bu işleme kapsülleme (encapsulation) denir. Bu işlemle her OSI katmanında bir üst düzeyden alınan veri işlenir ve ardından kapsüllenerek bir sonraki düzeye gönderilir.
Birçok kapsülleme tekniği vardır. Bu işlem bir dizi protokol ile sağlanır. Ancak bütün kapsülleme işlemlerinde veriye dokunulmadan ona ekleme yapılır.
Veri hattı NGOSU
Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi her katman kendi bilgisini ekleyerek verili bir sonraki katmana gönderir. Ya da tam tersi her katman kendi elde ederek (çıkartarak) veriyi bir sonraki katmana gönderir.
Ethernet network’ünde kapsüllenen veri paket olarak hareket eder.
Bir paketin genel olarak formatı: .
F. Network Katmanı
Network katmanının ana görevi yönlendirme (routing) dir. Yönlendirme işlemi paketlerin yerel network dışında diğer network’lere gönderilmesini sağlar.
Network katmanında iki istasyon arasında en ekonomik yoldan verinin iletimi kontrol edilir. Bu katman sayesinde verinin router’lar aracılığıyla yönlendirilmesi sağlanır.
G. Transport (Taşıma) Katmanı
Transport katmanının görevi network katmanında yapılmayan işlemleri tamamlamaktır. Transport katmanı network’ün servis kalitesini (QoS) artırır.
Transport katmanında verinin uçtan uca iletimi sağlanır. Verinin hata kontrolü ve zamanında ulaşı ulaşmadığı kontrol edilir. Taşıma katmanı taşıma katmanı üst katmanlara taşıma servisi sağlar.
H. Session (Oturum) Katmanı
I. Presentation (Sunuş) Katmanı
Sunu katmanında verinin çevrilmesi işlemi yapılır. Sunum KatmanıUygulama katmanına verileri yollar. Bu katmanda verinin yapısı, biçimi ile ilgili düzenlemeler yapılır.
J. Application (Uygulama) Katmanı
Bilgisayar uygulaması ile network arasında gerçek bir arabirim sağlar. Bu katman kullanıcıya en yakın olandır. Sadece bu katman diğer katmanlara servis sağlamaz.
Uygulama katmanında ise uygulamaların network üzerinde çalışması sağlanır.
Uygulama katmanı netwrok servisini kullanacak olan programdır. Bu katman kullanıcının gereksinimlerin karşılar. Örneğin veritabanı uygulaması ya da e-mail uygulaması.
II. Gözden Geçirme
1. OSI modelini ve katmanlarını açıklayın?
2. Hangi katmanda veri sıkıştırılması yapılır?
3. İki bilgisayar arasındaki iletişim gerçekleştirmek için katmanların işlevi nelerdir?
4. Katmanlar arasındaki iletişimi ve yönünü tartışın?
1. At which layer that routers operate?
Yanıt: Network layer.
2. At which layer that bridges operate?
Yanıt: Data link layer.
3. At which layer Ethernet operate?
Yanıt: Ethernet operates at physical and data link layers
Hafta 5: Protokoller
LAN ve WAN protokollerini açıklamak.
TCP/IP protokolünü açıklamak.
Protokoller iletişimin kurallarıdır. Bir network’teki iletişim kuralları protokoller tarafından düzenlenir. Diğer bir deyişle bilgisayarlar aynı ya da uyumlu protokolleri kullanıyorlarsa birbirleriyle iletişim kurabilirler.
Çok sayıda protokol vardır. Ancak her birinin değişik amaçları vardır. OSI modeline göre veri iletiminde birçok protokol birlikte çalışır. Bu bileşime protokol kümesi (protocol stack) denir. Böylece bir protokol kümesinde farklı protokoller bulunabilir.
OSI katmanı protokolün fonksiyonunu da belirler. Örneğin bir protokol fiziksel katmanda çalışıyorsa onun görevi verinin kablo ile iki network kartı arasında iletimidir.
A. Standart Protokol Kümeleri (Stacks)
OSI protokol kümesi:
B. Yönlendirilebir (Routable) ve Yönlendirilemez (Non-routable) Protokoller
1980’li yıllarda LAN’lar daha küçüktü ve bir segment (network kablosu) ile network oluşturmak mümkündü. Ancak günümüzde LAN’lar diğer LAN’larla iletişim kurmaktadırlar.
Bu durumda birden çok networkü birbirine bağlayacak ve farklı network’lerle iletişim kurabilecek protokollere gereksinim duyulmuştur. İşte bu durumda routable ve nonroutable protokoller ortaya çıkmıştır.
Örneğin TCP/IP protokolü routable protokoldür ve bu özelliğiyle LAN'larda ve LAN, WAN networklerinde kullanılır.
C. Yaygın Kullanılan Protokoller
Çok sayıda protokol vardır. Bunları bir çoğu Windows 2000 tarafından da desteklenmektedir:
Windows işletim sistemlerince desteklenen protokoller:
NetWare Internetwork Packet Exchange/Sequenced Packet Exchange (IPX/SPX)
Protokolleri, diğer bir sınıflamayla; LAN (Local Area Networks), WAN (Wide Area Network), Dial-Up ve VPN olmak üzere RAS (Remote Access Protocols-Uzaktan Erişim Protokolleri) protokolleri olarak gruplamak mümkündür:
D. LAN Protokolleri
TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) endüstri standardı olan bir iletişim protokolüdür. TCP/IP, yerel networkler (LAN) ve geniş alan networkleri (WAN) için geliştirilmiştir. Standart olarak routable (yöneltilebilir) olan TCP/IP protokolü, özellikle Internet ve Intranet ortamlarının temelidir.
TCP/IP’nin bazı tasarım özellikleri:
Alt networklere (subnet) bağlanma.
NWLink, Microsoft-uyumlu IPX/SPX protokolüdür. Sadece NWLink ile Windows 2000 bilgisayarların NetWare server üzerindeki dosyalara ve yazıcılara ulaşması mümkün değildir. Bu durumda sadece client/server uygulamalar çalıştırılır. Dosyalara ve yazıcılara erişmek için bir redirector’ın da yüklenmesi gerekir. Bu düzenleme Client Service for NetWare ile yapılır. Windows 2000 Server üzerinde de Gateway Service for NetWare servisi vardır.
NetBEUI (NetBIOS Extended User Interface) küçük LAN networkleri için geliştirilmiştir. Windows 3.11 ve Windows 9x gibi ortamlar için idealdir. Routable (yönlendirilebilir) olmadığı için büyük network altyapılarında kullanılmamaktadır.
AppleTalk protokolü Apple Computer Corporation tarafından geliştirilmiştir. AppleTalk, Macintosh bilgisayarlarla iletişim kurmak için kullanılır. AppleTalk ile Windows 2000, router ve dial-up server olabilir. Ayrıca dosya ve yazıcı desteği sağlar.
Data Link Control (DLC) IBM mainframe bilgisayarları ile iletişim için geliştirilmiştir. DLC protokolü PC’ler ardındaki veri iletişimi için geliştirilmemiştir. Bunun yanı sıra ağa doğrudan bağlı olan Hewlett-Packard yazıcıları için de DLC protokolü kullanılır.
Infrared Data Association (IrDA) yüksek hızlı kablosuz infrared protokolüdür. IrDA değişik aygıtların iletişim kurmasını sağlar. Kameralar, yazıcılar, bilgisayarlar iletişim için bu teknolojiyi kullanabilirler.
E. RAS Protokolleri
İstemcilerin modem aracılığıyla bir RAS Server'a bağlanmasını sağlar. Kısıtlamalarından doyalı PPP protokolü kullanılır.
İstemcilerin modem aracılığıyla bir RAS Server'a bağlanmasını sağlar. SLIP protokolünün gelişmiş şeklidir denilebilir. PPP ile Windows 2000 bilgisayarları uzak networklere bağlanabilirler.
PPTP istemci ile PPTP sunucu arasında şifrelenmiş veri iletimini sağlayan bir protokoldür. Bu işleme "tunnelling" denir.
Aynı PPTP gibi istemci ile PPTP sunucu arasında şifrelenmiş veri iletimini sağlayan bir protokoldür. Bu Ancak L2TP protokolünde şifreleme olarak IPSec adı verilen şifreleme teknolojisi de kullanılabilir.
TCP/IP iletişiminde verilerin şifrelenerek gönderildiği bir tekniktir. IPSec, Windows 2000 networklerinin Internet ve Intranet ortamlarındaki güvenliğini oluşturmaktadır. Ayrıca PPTP ve L2TP gibi VPN (Virtual Private Networks) protokolleri de IPSec ile şifrelenerek güvenli hale gelirler.
II. TCP/IP Protokolü
Microsoft Windows 2000 standart (varsayım) olarak TCP/IP protokolünü kullanır. TCP/IP farklı sistemleri (aygıtları) ve teknolojileri bağlamayı sağlayan bir protokoldür. Ayrıca Internet'e, Web servislerine ve e-mail servislerine bağlanmanın ana yoludur.
Windows 2000 kuruluşunda varsayım olarak TCP/IP protokolü yüklenmeye çalışılır. Ancak TCP/IP protokolü kullanılarak bir ağ oluşturmak için bir uygun bir IP adresine ve subnet mask bilgisine gereksinim duyulur. Bunun dışında sistem yöneticisi gereksinim duyduğu diğer protokolleri de yükleyebilir.
Windows 2000 Server konfigürasyonuna TCP/IP protokolünün eklenmesinin yararları şunlardır:
Routeable (yönlendirilebilir) bir protokol’e sahip olmuştur. Diğer LAN ve WAN ağlarlara iletişim kurmayı sağlar.
FTP ve Telnet protokollerini içerir. Farklı sistemler ve platformlar (UNIX) arasında veri alışverişi sağlar.
Internet’e erişim sağlar.
TCP/IP sayesinde Windows 2000 Server Microsoft Network dışında aşağıdaki sistemlerle de iletişim kurabilir:
Apple Macintosh sistemleri
DEC pathworks sistemler
Doğrudan networke bağlanmış olan yazıcılar
A. TCP/IP Protokol Kümesi
Konfigürasyonu kontrol eder ve bağlantıyı test eder. Ping 131.140.1.1 şeklinde kullanılır.
Windows bilgisayarlar ile TCP/IP hostları arasında tek yönlü dosya transferini sağlar.
Windows bilgisayarlar ile TCP/IP hostları arasında UDP kullanarak tek yönlü dosya transferini sağlar.
Terminal öykünümü sağlar.
RPC (Remote Copy Protocol)
UNIX host bilgisayar ile Windows bilgisayar arasında dosya kopyalar.
UNIX hostundaki komutları çalıştırır.
REXEC (Remote Execution)
Uzak bir bilgisayardaki bir işlemi çalıştırır.
Uzak bilgisayar hakkında bilgi sağlar.
Yerel olarak düzenlenmiş IP adreslerinin ön belleğini hazırlar.
Mevcut TCP/IP konfigürasyonunu gösterir.
IP adresleriyle düzenlenmiş NetBIOS bilgisayar adlarını görüntüler.
TCP/IP protokolünün çalışması ilgili bilgileri görüntüler.
Yerel yönlendirme tablosunu gösterir ve değiştirilmesini sağlar.
RCP, RSH ve REXEC programlarının kimlik denetimini yaparak yerel bilgisayarın adını döndürür.
B. TCP (Transmission Control Protocol)
Şekil: TCP/IP Protokol Kümesi
Göderenin TCP portu.
Alanın (hedefin) TCP portu.
TCP segmenti içindeki birinci baytın sıra numarası.
TCP ara bellek (buffer) alanının şu anki mevcut büyüklüğü
TCP header ve TCP datanın bütünlüğünü kontrol etmek için kullanılır.
C. UDP (User Datagram Protocol)
UDP'de bir gönderim katmanı protokoldür. Ancak UDP iletiminde sağlama yapılmadığı için gönderim garantisi olmaz. Broadcast iletiminde, az miktardaki verilerin iletiminde UDP paketleri kullanılır. UDP iletimi, gönderimin garanti edilmediği connectionless türü bir iletişim kurar.
Gönderen bilgisayarın UDP portu.
Alıcı bilgisayarın UDP portu.
UDP header ve UDP datasının kontrolü için kullanılır.
D. IP (Internet Protocol)
IP Header alanı
Kaynak verinin IP adresi.
Gideceği yerin IP adresi.
Bir spesifik IP datagramını tanımlamak için kullanılır.
Paketlerin TCP, UDP, ICMP ya da diğer protokollerle iletişimi ile ilgili.
IP header’ın bütünlüğünü kontrol etmek için kullanılan basit bir matematiksel hesaplama.
Datagramın dolaşacağı network sayısını belirler. TTL sayesinde paketlerin sürekli olarak dolaşması engellenir.
1. What is the function of NETSTAT?
Yanıt: NETSTAT displays the current TCP/IP connection for a host.
2. What is the function of ARP?
Yanıt: ARP displays the MAC address and IP address known by a TCP/IP host.
3. Which port that http use?
4. Which port that SNMP use?
5. Which port that NNTP use?
6. What is the function of the address 127.0.0.1
Yanıt: 127.0.0.1 known as the loopback or localhost address and checks the local machine.
7. Which layer at NetBEUI operates?
8. Which protocols are routable?
Yanıt: IPX/SPX and TCP/IP
9. Which layer at NetBIOS operates?
10. When using NetBIOS, how long can the computer name be?
Yanıt: 15 characters.
Hafta 6: Network İşletim Sistemleri
Network İşletim sistemlerini tanımlamak.
Windows işletim sistemlerini açıklamak.
I. Network İşletim Sistemleri
Network, veri saklamak, işlemek ve iletişim kurmak için birçok bilgisayarın birbirine bağlı olduğu bir sistemdir. Bir network değişik bilgisayar sistemleri, yazıcılar, faks makineleri, veri saklama aygıtlarını içerir.
Network, bilgisayar servislerine paylaşımlı ve ekonomik erişim sağlamak için kurulur. Bu işlemler bir network işletim sistemi (NOS/Network Operating Systems) tarafından karşılanır.
Bugün kullanılmakta olan çok sayıda NOS vardır:
Network sistemleri; network işletim sistemlerinin yanı sıra network tiplerini, protokoller, topology’ler, veri hattı standartlarını içeren geniş bir terimdir.
A. Network Türleri
Yerleşik network özelliklerine sahip işletim sistemlerinin desteklediği iki ana network türü vardır:
Eşler-arası (peer-to-peer) network’lerde bütün makineler aynı düzeydedirler. Sunucu ve istemci olarak birbirlerinden ayrılmazlar. Birbirlerine bağlanma konusunda da aynı özelliklere sahiptirler. İsteyen bir bilgisayar kullanıcısı kendi bilgisayarındaki kaynakları diğer bilgisayarların kullanımı için düzenleyebilir.
Şekil :Eşler Arası Network
Eşler arası network’te atanmış özel bir bilgisayar gereksinimi olmadığı için bütün bilgisayarlar aynıdır. Bu nedenle bilgisayar birer eş olarak adlandırılırlar. Eşler arası network’lerde yer alan bilgisayarlar hem istemci hem de sunucu olarak görev yaparlar.
Eşler-arası network’ler aynı zamanda çalışma grubu(workgroup) olarak adlandırılır. Çalışma grubu belli bir iş için çalışan bir grup insan anlamındadır.
Şekil : Sunucu-Temelli
Sunucu-temelli (server-based) network’lerde ise bilgisayarlardan birisi daha güçlü ve özeli bir bilgisayardır. Buna sunucu (server) denir. Merkezi bir bilgisayar tarafından yönetilen sunucu-temelli network’ler genellikle kurumsal amaçlıdır.
Network tipinin belirlenmesi şu kriterlere bağlıdır:
Fimanın (organizasyonun) büyüklüğü
Sistem yönetimi ve desteğinin durumu
Network trafiğinin miktarı
Network kullanıcılarının gereksinimleri
Sistem görünümünün geleceği
Network için ayrılan bütçe
Network tiplerinin belirlenmesinde bir diğer faktör ise maliyettir. Eşler arası network’leri kurmak daha az maliyetlidir. Çünkü özel bir sunucu bilgisayarına gereksinim olmaz. Sunucu bilgisayarı genellikle daha güçlü ve maliyetli bir bilgisayardır.
Peer-to-Peer (eşler arası) network, işletim sistemleri tarafından daha kolay biçimde başarılır. Eşler arası network’leri olanaklı kılan işletim sistemleri şunlardır:
Not: Bu işletim sistemleri herhangi bir ek yazılıma gereksinim duymadan bir diğer uygun işletim sistemi ile eşler arası network kurabilirler. Örneğin Windows 95 yüklü iki bilgisayar arasında kolayca eşler arası iletişim kurmak mümkündür.
Eşler-arası network kurmak için genellikle aşağıdaki koşullar yeterlidir:
10 ya da daha az kullanıcı
Kullanıcılar birbirine yakın (aynı alan içinde)
Güvenlik gereksinimi çok fazla yok
Network gelecekte çok fazla büyümeyecek
C. Server-Based Networkler
On kullanıcıdan daha çok kullanıcı olduğunda, güvenliğin ve işlem yoğunluğunun belli bir kapasiteyi aştığında ortamda sunucu-temelli (server-based) network’e gereksinim duyulur. Sunucu-temelli network’lerde bir bilgisayar daha güçlü ve özel bir bilgisayardır. Buna sunucu (server) denir. Sunucu bilgisayar genellikle network işlemlerine atanır (dedicated) ve network yöneticisi tarafından network yönetimi işleleri için kullanılır. Genellikle diğer rutin işlemler için kullanılmaz.
Server-based network, merkezi bir yönetimin olduğu bir sistemdir. Sunucu işlemlerin çoğunu üstelenerek hızı, sistem veritabanı yaratarak da sisteme giren kullanıcıların yönetimini sağlar.
Farklı sunucu çeşitleri şunlardır:
Dosyalama ve yazdırma sunucuları
Dosyalama ve yazdırma sunucuları, kullanıcıların dosya ve yazıcı kaynaklarına erişimini düzenlerler.
Uygulama sunucuları, uygulamaların istemci/sunucu çalıştırılmalarını sağlarlar.
Posta (Mail) sunucuları kullanıcılar arasında posta alışverişini sağlarlar.
Fax sunucuları kullanıcılar arasında fax alışverişini sağlarlar.
Sunucu-temelli network işletim sistemlerinin başında Microsoft Windows NT-Server ve Novel Netware gelir. Bunun dışında UNIX ve VINES gibi diğer işletim sistemleri de sunucu-temellidir.
D. Client/Server Network
Network tipleri, uygulamalar ve özellikle veritabanı işlemleri için geliştirilen etkin bir mimariyi destekler. Bu mimari “client/server” dır. İstemci/Sunucu olarak da adlandırılan bu network biçimi yapısal olarak sunucu-temelli network’e benzer. İstemci/sunucu network, daha çok bir işletim (çalışma) biçimidir. Bu tür işletimde sunucu ve istemcinin görevi birbirinden ayrılır. Sunucu daha gelişmiş donanım ve yazılımıyla istemcilerin işlem ve servis gereksinimlerini karşılar. Merkezi bir işlem mantığının olduğu istemci/sunucu network biçiminde yazıcılar, büyük kapasiteli diskler sunucuya bağlı olarak bir sistem yöneticisi tarafından yönetilir.
İstemci/sunucu mantığı yeni bir şey değlidir. Eskinden beri olan ana bilgisayar (mainframe) mantığı da bütün işlemlerin ana bilgisayarda yapılıyordu
İstemci/sunucu mantığı destekleyen işletim sistemleri ve veritabanı sistemleri vardır. Örneğin Microsoft Windows NT ve Novell Netware gibi. Veritabanı sistemi olarak da Microsoft SQL Server istemci sunucu mantığında çalışan bir veritabanı sistemdir.
İstemci/sunucu işletim biçiminin üstünlükleri:
Merkezi yönetim: Bütün istemcilerin işlemleri tek bir sunucu bilgisayar ve sistem yöneticisi tarafından yönetilir.
Üstün performans: Sunucu bilgisayarlar ve işletim sistemleri çok görevli ve iş parçacıklı (multi-threaded) bir yazılımdır. Diğer bir deyişle birden çok işlemciye sahip bilgisayarlarda verilerin işlenmesi daha hızlı olur.
Ölçeklenebilirlik: Sunucu bilgisayarlar, Intel ve RISC işlemcilerde çalışabilen ve değişik donanım platformlarında kullanabilen bir yazılımdır. Değişik işletim sistemlerine sahip istemci bilgisayarlar bağlanılabilir.
Maliyet: Gelişmiş özelliklere sahip bir server bilgisayar birçok işlemleri üzerinde yapacağı için istemcilerde (masaüstü) daha ucuz bilgisayarlar kullanılabilir.
Bu arada diğer önemli bir özellikte network trafiğidir. İstemci/Sunucu veritabanı modelinde veriler üzerindeki arama, sıralama, aritmetik vb temel işlemler server üzerinde yapılırlar. Bunun yanısıra diğer veritabanı uygulamalarında ise verilerin tamamı herhangi bir işlem için istemci bilgisayara taşınacağı için istemci bilgisayar ile sunucu bilgisayar arasında network trafiği daha fazla olur. Böylece performans düşer.
İstemci/Sunucu (client/server) modelinde iki birim vardır. Server ve istemci (client) birim. Server birimi genellikle bir server işletim sistem yazılımı üzerinde çalışır. Örneğin Microsoft NT Server. Server birimi veriler üzerindeki işlemleri daha hızlı yerine getirir. Veriler üzerinde güvenlik ve paylaşım sağlar. İstemci birim ise verilerin girildiği, raporların alındığı uç birimlerdir. Kullanıcı arabirimi olarak da adlandırılan istemci birimler Microsoft NT Workstation, Microsoft Windows 95 ya da Windows 3.1 işletim sistemine sahip olabilirler.
Şekil : İstemci/Sunucu Veritabanı Modeli
II. Network Servisleri
Network servisleri “file and print services” olarak anılan işlemleri tanımlar. OSI modelinin en üst katmanında çalışan bu servisler donanım bağımsız kendi görevlerini yerine getirirler.
A. Sharing (Paylaştırma)
Sharing (paylaştırma) işlemi dosya ve klasörlerin paylaştırılmasını ve diğer kullanıcıların bu kaynaklara erişmesini sağlar. İşletim sistemleri farklı özelliklerde paylaşımlar yaratmamamızı sağlar.
Örneğin Windows 2000 ortamında bir dosyayı ya da klasörü paylaştırmak için en kolay yol Windows Explorer kullanmaktır. Windows Explorer aracılığıyla seçilen bir dosya ya da klasör üzerinde sağ tıklanarak Sharingseçilir. Ardından Share This Folder seçeneği seçilerek dosya ya da dizinin paylaşımı sağlanır.
Paylaştırma işlemi diğer kullanıcıların bu dosya ya da dizine erişebilecekleri anlamına gelir. Bu nedenle belli bir izin (permission) sistemi vardır. Bu durumda paylaştırılan dosya ya da dizin üzerinde izin olarak Full, Change ve Read izinlerinden birisi verilir.
Sistem araçları içinde bir diğer bölüm ise Shared Folder’dır. Bu bölümde bilgisayar üzerinde yapılan paylaşımlar yönetilir. Örneğin mevcut paylaşımlar izlenir ya da yeni bir
B. Yazıcı Paylaşımı
Dosya ve klasör paylaştırmanın yanı sıra network işletim sistemlerinin önemli bir görevi de yazıcıları paylaştırmaktır. İstemci bilgisayarlar yazıcıya doğrudan bağlanmazlar. Bunun yerine çıktılarını bir kuyruk dosyasına gönderirler. Bu işleme “print spooling” denir.
Yazıcı kuyruğu sistemi farklı işletim sistemlerinde farklı şekilde adlandırılabilir. Örneğin Netware’de “print queue”, NT’de “printer” gibi.
1. On a Windows 95 computer, which protocols and services are required to connect to a Netware 4.x Server?
Yanıt: Microsoft Client for Netware Networks and IPX/SPX, Netware Client 32 and IPX/SPX, Netware Client 32 and TCP/IP.
2. What is the name of the database, where Netware 3.x store the user account?
Hafta 7: Uzak Bağlantılar
RAS bağlantılarını açıklamak.
RAS protokollerini açıklamak.
I. RAS (Uzaktan Erişim)
Remote access (uzaktan erişim), kullanıcıların networke uzak yerlerden bağlanmasını sağlar. Örneğin Windows 2000'in bu alandaki düzenlemeleri Routing and Remote Access (RRAS) programı, kullanıcıların uzak yerlerden dial-up bağlantılarla bağlanması, güvenliğin sağlanması ve bağlanan istemci bilgisayarlara DHCP ile IP adresi atanması gibi işlemleri içerir.
A. Uzaktan Erişim
Uzaktan erişim, kullanıcıların uzak yerleşimlerden dial-up bağlantılar kullanarak Windows 2000 RRAS servisi yüklü olan servera erişmeleridir. RRAS sayesinde uzak kullanıcı şirket networküne bağlanarak verilere erişir. Bu anlamda RRAS serverı kullanıcıyı şirket networküne bağlayan bir gateway'dir.
B. Uzaktan Erişim Türleri
Örneğin Windows 2000, uzaktan erişim için iki tür bağlantıyı destekler:
Dial-up bağlantılar, kendi modemleri ve telefon bağlantıları aracılığıyla RRAS server'a bağlanırlar. Bu bağlantının olabilmesi için, şüphesiz RRAS server üzerinde gerekli düzenlemelerin yapılması gereklidir.
VPN ise bir dial-up bağlantı ile yapılan doğrundan bağlantı yerine, bir ISP üzerindeki VNP bağlantısına bağlanılır. Bu VPN gateway'i aracılığıyla şirketteki RRAS server'a bağlanılır. Bu anlamda güvenlik daha önemlidir.
C. Uzaktan Erişim Protokolleri
Uzaktan erişim (remote access), LAN networklerine göre değişik protokoller tarafından desteklenir.
PPP (Point-to-Point Protocol): TCP/IP, IPX, NetBEUI, AppleTalk gibi çok sayıda protokolü destekleyen bir protokoldür. Windows NT PPP sadece TCP/IP, IPX ve NetBEUI protokollerini destekler.
PPTP (Point-to-Point Tuneling Protocol): Internet üzerinden erişimi sağlayan protokoldür. PPTP teknolojisi çok prokollü sanal bir network’ü yaratır. RAS Server’larına modem’ler aracılığıyla ulaşılır. PPTP ise RAS server’lara Internet üzerinden erişimi sağlar.
PPTP protokolü PPP paketlerinin TCP/IP networkleri üzerinden yönlendirilmesini sağlar. PPTP, TCP/IP, IPX ve NetBUEI protokollerini destekler. Ancak uzak (erişilecek) network bir TCP/IP network’ü olmalıdır.
PPTP iletişiminde önce istemcisi Dial-Up Network ile Internet birimini arar. Doğrulama işleminin ardından istemcinin RAS server’a erişimine izin verilir.
L2TP (Layer Two Tunneling Protocol): L2TP protokolü PPTP (Point-to-Point Tunneling Protocol) protokolüne benzer. Bu protokollerin amacı genel bir network üzerinde şifrelenmiş (encrypted) bir tünel yaratmakdır. L2TP de bir tünel yaratır ancak kendisi şifreleme yapmaz. L2TP bu şifreleme işlemini IPSec gibi şifreleme teknolojileri aracılığıyla yapar.
NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi içinwww.farukcubukcu.com adresine bakınız.
II. WAN Kavramları
WAN kavramları, WAN network’lerini LAN’lardan ayıran ve özellikle uzun mesafelere veri iletiminde kullanılan teknolojileri içerir.
A. WAN Teknolojileri
Wide Area Networks genellikle ayrı coğrafik alanlarda yer alan network’ler arasında kurulan network’lerdir. WAN’larda genellikle çok sunuculu ve çok sitelidir. Örneğin şehirler arası kurulan network’ler birer WAN’dır.
B. WAN’larda Kullanılan Yüksek Hızlı İletim Teknolojileri
WAN alanında kullanılan yüksek hızlı network teknolojileri şunlardır:
100Base-T, yüksek hızlı bir LAN teknolojisidir. 100 Mbps hızındadır. IEEE 802.3 standardı olarak geliştirilmiştir ve OSI Data Link katmanında çalışır, Ethernet mimarisini destekler.
100Base-T network’ler diğer ethernet networkleri gibi erişim yöntemi olarak CSMA/CD tekniğini kullanırlar. Kablolama olarak UTP 3 ve 5 katagorileri kullanılır.
Hız açısından bakıldığında hızlı bir network yapmak için 100Base-T teknolojisi en uygunudur. Çünkü network adaptörü (10/100 Mbps) ve kablolama olarak 10Base-T network’lerinin donanımı kullanabilir.
100Base-T network’lerinin sakıncalarından birisi hızı nedeniyle mesafenin azalmasıdır.
100VG-AnyLAN de yüksek hızlı bir LAN teknolojisidir. IEEE 802.12 standardı olarak geliştirilmiştir. 100VG-AnyLAN teknoloojisi belli yönlerden 100Base-T network’lerinden ayrılırlar:
100VG-AnyLAN teknolojisinde CSMA/CD yerine media access control (MAC) erişim yöntemi kullanılır. Bu yönteme “demand priority” denir. Bu yöntem çatışma üzerine değilde “token” kontrollü bir yöntemdir. Yüksek öncelikli olan istasyon veriyi ilk olarak yollama hakkına sahiptir.
100VG-AnyLAN Ethernet ve Token-Ring mimarisini destekler. Kablo olarak Katagori 3 ve UTP’yi, Type 1 olarak STP’yi ve fiber-optik kabloları destekler.
Üstün özelliklerine karşın yeni bir erişim yöntemine sahip olan 100VG-AnyLAN teknolojisi 100Base-T network teknolojisine göre daha az kullanılmaktadır. FDDI (Fiber Distributed Data Interface)
FDDI (Fiber Distributed Data Interface) de yüksek hızlı bir network teknolojisidir. Bilgisayarlar arası bir bağlantıdan çok backbone olarak kullanılır. Bir backbone iki ya da daha çok LAN segmentini birbirine bağlayan kablodur.
X.25 bir WAN standardı olarak üçüncü katmanda çalışan bir network teknolojisidir. X.25 ile saniyede 9.6 kilobit veri iletimi sağlanır. X.25 network’lerin mevcut telefon hatları, ISDN ya da kiralık hatlar üzerinden düzenlenir. Özellikle iletişim alt yapısı tam sağlananamış ülkelerde ve ortamlarda X.25 ideal bir ortamdır.
Bunun yanısıra X.25 daha yeni teknolojilere göre daha yavaştır. Herbir paketin herbir düğüm noktasında kontrol edilmesi hızı yavaşlatır. X.25’de telefon hatları üzerinden veri iletişimi sağlayan bir teknolojidir.
Frame Relay verinin iletimi için mükemmel bir yoldur. Ancak verinin denetimi yapılmaz. X.25 ise bakır kablolar üzerinden daha güvenli veri iletim yoludur.
Frame Relay de bir WAN teknolojisidir. Frame Relay’da OSI data-link katmanında çalışır. 56 kbps ila 1.522 Mbps aradında bir hızla veri iletim yapar. Frame Relay teknolojisi de standart telefon hatları üzerinden veri iletimi sağlar.
Frame Relay kullanımında modem yerine PVC (Permanent Virtual Circuits) kullanırlar. Frame Relay, X.25’e göre daha hızlı bir iletim tekniğidir. Ancak kurulması X.25’e göre daha karmaşık bir işlemdir.
ISDN, LAN’ları genişletmek için kullanılabilecek kolay ve ucuz bir yoldur. Frame Relay ise bir WAN protokolüdür. Frame olarak adlandırılan değişik büyüklüklerdeki paketlerin iletiminde kullanılır. Frame Relay bağlantının özünde bant genişliğinde daha fazla veri yollayabilmektir.
Frame Relay teknolojisinde her iletimi için bir bant genişliği atanmaz. Bunun aksine bant genişlikleri birçok iletim için paylaştırılır.
Frame Relay, ISDN üzerinde kullanılmak için geliştirilmiş bir protokoldür. Packet-switching teknolojine dayanır.
ATM (Asynchronous Transfer Mode) hem LAN hem de WAN teknolojisidir. Aslında bir backbone teknolojisi olarak geliştirilmiştir. OSI modeline tam uyumlu değildir ancak LAN üzerindeki çalışması data-link katmanı üzerindedir.
ATM’Nin hızı 25 Mbps ila 2.4 Gbps arasında değişir. LAN backbonu olarak kullanıldığında veri iletim hızı 100 Mbps ila 155 Mbps arasında olur.
ATM bir hücre iletim teknolojisidir. Standart boyutlu paketlerde kullanılırlar. Bir ATM hücresinin boyutu 53 bayttır. LAN ortamında kullanımı üç aşamada gerçekleşir.
Hızı nedeniyle ATM gerçek zamanlı ses, video ve veri gönderiminde kullanılabilir. Bununla birlikte iletim ortamı olarak UTP, STP ya da fiber-optik kablo kullanılabilir.
ISDN (Integrated Services Digital Network) ise veri, ses ve video sinyallerinin telefon hatlarıyla iletimini sağlar. ISDN, OSI modeli ilk dört katmanında çalışır. ISDN’in hızı 128 Kbps ile 1.544 Mbps arasında değişir.
ISDN telefon hatları üzerinden gerçekleştirilen bir iletim teknolojisidir. Ancak network ile telefon hatları arasında dönüşümü yapan bir dönüştürücüye gereksinim duyulur.
Yaygın olarak kullanılan ISDN, çoğunlukla Internet’e bağlanmak için ya da LAN’lar arası iletişim için kullanılır. ISDN ses ve veriyi aynı anda iletebilir. Sayısal telefon networkleri üzerinde ses, veri ve video transferi için kullanılan bir teknolojidir. ISDN’ler bir ISDN terminali aracılığıyla kullanılırlar.
ISDN (Integrated Services Digital Network) ulusal telefon sistemi tarafından iki site arasında çevirmeli olarak sağlanan bir iletişim türüdür. Her sitenin bir telefon numarası vardır. İki site arasındaki bağlantı üç kanala ayrılır.
B kanalı 16 Kbps, D kanalı da 64 Kbps hızındadır.
ISDN servisi telefon sistemi tarafından karşılanır. Bu nedenle ISDN bağlantısı için yerel telefon idaresine başvurulmalıdır. Bu başvuruda; kuruluş masrafı, gerekli olan donanım birimleri ve ücretleme konusunda bilgi alınmalıdır.
ISDN’in hızı 64 Kbps – 512 Kbps arasında değişir.
ISDN’in kullanımı kolaydır. Bir ISDN numarası IMAC aygıtına programlanır. Bu aygıt bir kart olarak server işletim sisteminde de olabilir. Novel Netware ve Microsoft NT işletim sistemleri ISDN kartlarını desteklerler.
1. Which is the one provides fastest communication?
2. How do you call a Microsoft remote access client?
Yanıt: Dial-up Networking
3. What is the V.90 modem speed?
Yanıt: 56 K bps.
4. What is the name of a ISDN equivalent modem?
Yanıt: Terminal adapter.