Kemal Derviş, 1973 - 1976’danışmanlığını yaptığı ve 17 ay önce de kendisini ekonominin başına geçiren Başbakan Bülent Ecevit’e istifasını sundu.
2001 Şubat’ındaki krizin ardından, Ecevit’in daveti ile Dünya Bankası’ndaki görevini bırakarak ABD’den Türkiye’ye dönen Derviş, IMF’nin 12 milyar dolarlık yeni kredi ile desteklediği yeni ekonomik programın mimarı oldu. Bakanlığı döneminde MHP ile yıldızı barışmayan Derviş, en büyük sıkıntıyı Telekom krizinde yaşadı. ABD’ye geri dönmeyi bile düşündüğü bu kriz sırasında kaybeden Ulaştırma eski Bakanı Enis Öksüz oldu ve istifa etmek zorunda kaldı. Derviş’le Tütün Kanunu’nda ters düşen Yüksel Yalova da bakanlıktan ayrıldı.
Reformlara imza attı
Kamu bankaları ve Merkez Bankası’nın özerkliği gibi önemli reformlara da imza atan Derviş, yaptığı hataları ise açık yüreklilikle dile getirdi. "En büyük hatam ‘kriz üç ayda aşılır’ sözüm" diyen Derviş, siyasi anlama gelen sözlerinin de yanlış olduğunu söyledi.
Derviş’in siyaset sahnesine ineceğine ilişkin ilk sinyal 2001’in Mayıs’ında Gaziantep ve Adana’ya yaptığı gezilerde ortaya çıktı. Siyaseti felsefesini Nazım Hikmet’in "Yaşamak ne güzel şey be kardeşim" sözüyle açıklayan Derviş, politikadaki "liberal sosyal sentez" çıkışını da 11 Mayıs 2002’de Arı Grubu’nun panelinde açıkladı.
9 Mayıs 2002’de Milliyet yazarı Hasan Cemal’e yaptığı, "Seçim tarihini belirlemek, belirsizliği engeller" sözüyle seçim sürecini başlatan Derviş, DSP’den kopmaların ardından Yeni Oluşum’la birlikte hareket etmesini eleştiren Başbakan Ecevit’e 11 Temmuz’da istifasını sundu. Ancak Cumhurbaşkanı Sezer’in devreye girmesi ile bu kararını geri aldı.
‘Derviş’siz de olur’
Geçen hafta DSP’nin "Ya hükümette tarafsız kal ya da siyasi kararını ver" çağrısına "Bitmesi gereken noktaya kadar bakanlık görevindeyim" yanıtını veren Derviş, 1.1 milyar dolarlık kredi dilimini onaylayan IMF’nin Avrupa Direktörü Michael Deppler’in "Artık, Derviş’siz de olur" sözünden dört gün sonra istifa etti.
1949’da doğan Derviş, London School of Economics mezunu. Doktorasını ABD’de Princeton Üniversitesi’nde yaptı, ODTÜ ve Hacettepe’de öğretim üyeliği görevinde bulundu. 1977’de Dünya Bankası’na giren Derviş, 1996’da Fakirliği Azaltma ve Ekonomik Yönetim’den Sorumlu Başkan Yardımcısı oldu. Şubat krizinde Ecevit’in daveti üzerine Türkiye’ye gelen Derviş Mart 2001’de Devlet Bakanlığı’na getirilmişti.
Avrupa onu ‘ekonominin Atatürk’ü’ olarak görüyor The Banker dergisi tarafından dünyada yılın ekonomi bakanı seçilen Derviş 12 Nisan’daki ödül törenine telekonferansla katılan yakın arkadaşı IMF eski Başkan Yardımcısı Stanley Fischer, IMF Birinci Başkan Yardımcısı Anne Krueger ve Dünya Bankası Başkanı James Wolfensohn’dan övgüler aldı. Derviş, dünyanın en etkin ekonomi dergilerinden Businessweek tarafından da Avrupa’nın 10 yıldızından biri olarak gösterildi. Dergi Derviş için "Siyasi kararı ne olursa olsun Kemal Derviş tarihe Türk ekonomisinin Atatürk’ü olarak geçebilir" diye yazdı.
Kritik günler Derviş’le atlatıldı 19 Şubat 2001’de Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in Başbakan Bülent Ecevit’e Anayasa kitapçığını fırlatmasıyla başlayan gerginlik, Türk finans dünyasının dengelerini bir anda bozdu. 22 Şubat’ta dolar bir gecede yüzde 40 artarak 950 bin liraya çıktı. Gecelik faizler yüzde 7.500’lü rakamlara fırlarken, borsada satış paniği yaşanmıştı. Türkiye’den 7.5 milyar dolarlık döviz kaçışı oldu.
Böyle bir ortamda Türkiye’ye çağrılan Derviş, bir kurtarıcı gibi ekonominin başına getirildi. Derviş’in göreve başladığı 3 Mart 2001’de dolar 1 milyon lira, borsa endeksi 9.500, faizler yüzde 140 düzeyinde bulunuyordu. Bu arada kriz öncesi yüzde 70’ler düzeyinde seyreden bono faizleri, Derviş’in ilk günlerinde düzenlenen Hazine ihalesinde yüzde 193.7’ye fırladı. Derviş daha sonra güçlü ekonomi programına geçildiğini açıkladı ve güven vermeye çalıştı. Çıkartılan engeller nedeniyle de birçok bakanla tartıştı.
Mayıs başında gerek ekonomide ve gerekse siyasette uyumlu bir hava yaşanırken, Ecevit’in rahatsızlığı ve ardından başlayan erken seçim tartışmaları, piyasaların dengesini bozdu. Yüzde 50 düzeyine inen faizler yeniden yüzde 70’lere çıktı, 1 milyon 300 binin altını gören dolar 1 milyon 700 bin lirayı aştı. Borsa ise 10.500 puan düzeyine indi.