Blog yazıları – Derlemeler
0 – 3 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA FİZİKSEL GELİŞİM
İnsan yaşamın ilk üç yılı, tam fiziksel bağımlılıktan bağımsızlığa geçiş ve kendi kendine yetebilecek kadar hareket becerisi kazanma evresidir. Bu sürecin zaman çizelgesi çocuktan çocuğa farklılık gösterir. Ancak her yeni doğan çocuk büyüdükçe kademeli olarak ilerleme ve gelişme gösterir. Bu yazımda 0-3 yaş arası çocuklarda görülen temel gelişmeleri sıralayacağım.
Bu dönemde bebeğin ilk öğrendiği beceri baş kontrolüdür.
Bebekler bu aralıkta kaslarını ve hareketlerini kontrol etmeyi öğrenirler. Bu öğrenme süreci baş, kollar yani bedenin üst kısmından, bacaklara ve ayaklara yani aşağıya doğru ilerler. İlk zamanlarda bebek hareketleri doğal refleksler olarak tanımlanabilir. Örneğin yanağına dokunduğunuzda başını yana döndürür. Bu süreçte motor gelişimleri devam ederken, aynı zamanda çevreyle etkileşime girmeyi öğrenmeye başlarlar. Bir ay içinde bebek sırt üstü ya da yüz üstü yatarken kafasını yana çevirebilir, ellerini ve kollarını hareket ettirebilir.
3 – 6 Ay
Bu dönemdeki bebekte görülen en önemli gelişme baş ve omuz bölgesini kontrol etmeye başlamasıdır.
Motor hareket kabiliyetleri gelişmeye devam eder. 3 aylık bir bebek normal şartlarda sırt üstü ya da yüz üstü yatarken bacaklarını ileri geri ittirebilir, elleri ile oyuncakları kavrayabilirler. Bebek 3-4 aylarında yüz üstü yuvarlanabilir, 6 ayla birlikte sırt üstü yuvarlanabilir.
Bu dönemde bebek bağımsız bir şekilde oturabilir. Bu oturuş şekli ona çevresini gözlemleme ve keşfetme fırsatı verir.
Bebek 1 yaşına yaklaştıkça motor hareket kabiliyetleri gelişmeye devam eder ve bu gelişimle birlikte çevresini keşfetmeye başlar. Ortalama bir bebek 6 aylıkken herhangi bir destek almadan oturabilir ve 7-8 aylar arasında destek alarak ayakta durabilir. 9 aya yaklaşırken bebek elleri ve dirseklerini kullanarak ayağa kalkmaya çalışır ve 9 ayın sonuna doğru destekle yürümeye başlar. Ayakta durabilme becerisi edinmesi için biraz daha zamana ihtiyacı vardır.
Bebek yaşamının ikinci yılında yürüme becerileri iyileşmeye başlar.
12 aya gelindiğinde ortalama bir bebek kendi başına bir kaç adım atabilir. 13-15 aylar arasında yürüme becerileri artar ve odanın bir köşesinden diğer köşesine destek almadan yürüyebilir. Ayağı ile topa vurmak ya da elindeki topu hedef gözeterek atmak gibi daha kompleks hareketler 18 ayla beraber başlar. Bu zamanlarda bebekler koşmaya ve destek alarak merdivenlerden çıkmaya başlayabilirler. Bu becerileri kazanmak onları daha hareketli ve oyuncu yapar.
2 ve 3 yaşları arasında bebeklerde denge becerisi gelişir ve bu sayede daha düzgün yürümeye başlarlar. Bu dönemde çocuk tek ayak üstünde durmayı, geriye doğru gitmeyi ve parmak uçlarında yürümeyi öğrenir. Ortalama bir çocuk 2 yaşına geldiğinde olduğu yerde zıplayabilir, 3 yaşındaysa artık bir nesnenin üzerinden atlayabilir kabiliyete gelir. 30-34 aylar arasında çocuklar destek almadan ve bir şeylere tutunmadan merdivenlerden yukarı doğru yürüyebilir. 35 aya geldiğinde çocuklar oyun alanlarında rahatlıkla koşup oynayabilir duruma gelirler. 3 yaş itibari ile de artık bir çocuk üç tekerlekli bir bisikletle rahatlıkla gezebilir.
TEMEL HAREKET KABİLİYETLERİ
Temel Hareket Kabiliyeti Nedir?
Temel Hareket Becerileri (FMS), bacaklar, kollar, gövde, baş gbi farklı vücut parçalarını içeren hareket kalıplarıdır. Bu hareket kalıpları koşma, atlama, yakalama, atma, çarpma ve dengede durma gibi becerilerdir. Bunlar jimnastik ve spor gibi daha karmaşık hareketlerin öncüleridir ve bu alanlardaki niteliği belirler. Temel hareket kabiliyetleri 3 temel kategoriye ayrılır. Bunlar beden yönetimi becerileri, lokomotor beceriler ve nesne kontrolü becerileri şeklinde tanımlanır. Bu alanlara pek çok beceri dahil edilebilir.
Beden yönetimi becerileri vücudu durgun halde ve dengede tutabilmeyi kapsar. Bu becerilere statik ve dinamik dengeleme, durma, yuvarlanma, bükme, esnetme, dönme, salınma gibi hareketler örnek gösterilebilir.
Lokomotor beceriler vücudu bir yerden başka bir yere taşıyabilmeyi içerir. Bu beceriler arasında atlama, yürüme, kaçma, yüzme, zıplama, koşma gibi hareketler vardır.
Nesne kontrol becerileri elle ve ayak ile nesneleri kontrol etmeyi, yönlendirmeyi içerir. Örneğin, atma, yakalama, tekme atma, çarpma, zıplatma, sürükleme.
Temel Hareket Kabiliyetleri Neden Önemlidir?
Temel Hareket Kabiliyetlerine hakim insanlar yaşamları boyunca fiziksel aktivite içeren etkinliklere daha kolay katılır. Yeterli hareketlilikte olan insanların genellikle benlik saygısı ve kendine güveni yüksektir. Risk almak konusunda daha isteklidirler ve girişimcidirler. Bu kabiliyetlere hakim çocuklar popüler oyun arkadaşlarıdır ve ayrıca aktif ve sağlıklı bir yaşam tarzı sürme olasılıkları daha yüksektir. Bu çocuklar bilgi, anlayış, beceri isteyen işlerde daha başarılırdır. Temel hareket kabiliyetine hakim olmayan çocuklar genellikle oyun alanlarına katılmakta zorluk çeken çocuklardır, benlik saygıları ve kendilerine güvenleri düşüktür. Sıklıkla fiziksel aktivitelerden kaçınırlar. Bu yüzden çok hareket etmezler. Bu da kas ve kemik gelişimlerini, özgüvenlerini, sosyal hayattaki yerlerini tehlikeye sokan bir durumdur.
Özellikle günümüzdeki çocuklara baktığımızda genelde apartman dairelerinde yaşadıklarını, dış ortamda rahatlıkla zaman geçiremediklerini, koşmaya, zıplamaya, esnemeye fırsat bulamadıklarını görürüz. Oysa hareket etmek çocukların en temel ihtiyaçlarından biridir. Bu yüzden günümüzde şehirlerde yaşayan çocuklara Temel hareket kabiliyetlerini geliştirebilecekleri fırsatlar yaratmalıyız. İstedikleri gibi atıp tutabilecekleri tehlike içermeyen materyallerden üretilmiş oyuncaklara sahip olmalılar. Her gün mutlaka yürüyüş yapmalılar. Hareket içeren aktivitelere sıklıkla katılmalı, okul ortamında yaş ve beden yapılarına uygun beden eğitimi dersi almalılar.
ERGOTERAPİ (OCCUPATIONAL TERAPİ)
Ergoterapistler fiziksel koordinasyon, organizasyon ve planlama becerileri ile ilgili sorun yaşayan çocuklara ilgilenirler. Bu terapistler, belirli öğrenme ve dikkat sorunları olan çocuklara, daha verimli ve daha az yorucu görevler (yazı veya dikkat oyunları gibi) yapmalarını sağlayarak alışma ve öğrenme süreçlerine yardımcı olurlar.
Öğrenme ve dikkat sorunları olan çocuklar ergoterapiden nasıl yararlanabilirler? Bağlantı açık gözükmeyebilir. Ancak koordinasyon, dikkat, kontrol ve öz bakım becerileri ile ilgili sorunlar akademik zorluklara neden olabilirdiğinden bu çocukların ergoterapi alması çok önemlidir.
Örneğin, kalem tutmada zorluk çeken bir çocuk, ödevlerini tamamlamakta güçlük çekerler. Bazı çocuklar organizasyonla ilgili sorun yaşarlar. Bu çocuklar okul çantalarını taşımakta zorluk çekebilirler. Denge problemi yaşayan çocuk sosyal hayatında bir çok zorlukla karşılaşabilir. Bu gibi durumlarda bir ergoterapistten yardım almak gerekir.
Ergoterapi Nasıl Çalışır?
Bir ergo terapist, insanlara gündelik faaliyetleri gerçekleştirmeyi öğrenmelerine yardımcı olan, eğitimli bir uzmandır. Ergo terapistler her yaştan insanla ve çeşitli zorluklarla çalışırlar. Örneğin öğrenme ve dikkat sorunu olan çocuklar ile çalıştıklarında, diğer pek çok alana da el atmış olurlar. Ergo terapistler şu alanlar ile ilgilenir:
* İnce motor becerileri
* Kaba motor becerileri
* Fiziksel mekan ve nesneleri kapsayan bilişsel beceriler (düşünme ve düzenleme)
Ergoterapinin amacı, çocukların günlük yaşantılarında daha bağımsız olmasına yardımcı olmaktır. Bir ergo terapistin üzerinde çalışabileceği becerilere şunlar örnek verilebilir:
* Öz bakım becerileri (diş fırçalama, düğme ilikleme, tabak, kaşık, çatal kullanma)
* El-göz koordinasyonu (sınıf tahtasına yazı yazma, öğretmenin tahtaya yazdıklarını deftere geçirme)
* İnce motor becerileri (kalem tutma ve yazı yazma, makas kullanma)
* Planlama ve organizasyon (bir sonraki dersi için müzik aletini yanına alma, ders kitaplarını toplarlama, beden dersi için spor kıyafetlerini giyme)
* Uygun tepki verebilme becerisi (duyu işleme sorunları olan bir çocuğa etkilere uygun tepkiler vermesi konusunda yardımcı olunabilir)
* Fiziksel tepkiler (davranış sorunları olan çocuklara sinirli oldukları anlarda kendilerine ya da başkalarına zarar vermektense başka çıkış yolları bulması noktasında yardımcı olunabilir)
* Uygun tepkiler (duyusal işleme konularına sahip çocuklara, duyumlara daha uygun bir şekilde yanıt vermelerine yardımcı olur)
Bir ergoterapist çocuğun özel bir ekipmana ya da yardımcı bir teknolojiye ihtiyaç duyup duymayacağı anlayabilir. Ayrıca bir çocuğun bireyselleştirilmiş eğitim programında belirlenen hedeflere ulaşmasına yardımcı olabilir. Ebeveynlere ve öğretmenlere çocuğun hali hazırda neler yapabildiğini ve ulaşılması mümkün hedefleri gösterebilir. Bu amaçla ortak bir çalışma planı oluşturabilir.
Ergoterapi, öğrenme ve dikkat sorunları olan bazı çocukların daha bağımsız ve daha başarılı olmalarına yardımcı olur. Bu özellikle terapiye küçük yaşta başlayan çocuklar için geçerlidir.
Çocuklar için ergoterapinin faydalarını şöyle sıralayabiliriz:
* Bağımsız olma ve kendine güven artışı
* Bir çocuğun neyi başardığı ve neyi başarması gerektiği konusunda velileri ve öğretmenleri bilgilendirerek çocuğa karşı daha bilinçli bir yaklaşım yaratmak.
* Konsantre olma ve akademik görevlerini tamamlama becerisi
Ergoterapi Alanına Giren Öğrenme ve Dikkat Sorunları
* Hareket planlama bozukluğu
* Duyu algılama sorunları
* Görme ve algılama sorunları
Ergoterapiden Beklenebilecek Sonuçlar
Eğer bazı problemleri olan bir çocuk ergoterapist ile çalışıyorsa, yaşadığı zorlukları muhtemelen zaman içinde aşmayı öğrenecektir. Bu durumda çocuğun yaşamı günden güne kolaylaşacaktır. Çocuğun belirtilerinin ciddiyetine göre bazen uzun soluklu bir çalışma gerekebilir. Bu nedenle ebeveyne ve çocuğa uyum sağlayabilecek uygun ve alanında uzman bir ergoterapist ile çalışmak çok önemlidir.
Ergoterapinin tek başına bir çocuğun sorunlarını “tedavi” edebileceği beklenemez. Örneğin disgrafi sorunu olan bir çocuğa ergoterapist yazı yazmayı öğretebilir, nasıl not tutacağını da öğretebilir. Ancak çocuk yüksek ihtimalle hızlı bir yazar olmayabilir.
Çocu ergoterapiye ne kadar erken başlarsa, süreç o kadar etkili olacaktır. Ergoterapistler, küçük yaştaki çocukların sosyal ve akademik becerilerini geliştirmelerine yardım ederek gençlik dönemlerini daha kolay hale getirir.
Ergoterapi çocukların öğrenme ve dikkat sorunları için başvurulacak yollardan sadece biridir. Tüm olası tedavi yöntemlerine açık olmak çocuk için en doğru tedavi kombinasyonunu bulmayı kolaylaştırır.
Daha uzun, sağlıklı ve daha mutlu bir yaşama ilişkin iyi sağlık alışkanlıkları geliştirmek isterseniz erken başlamak zorundasınız … çok erken! Araştırmalar ve klinik uygulamalar, sağlık alışkanlıklarının yaşamın çok erken dönemlerinde geliştiğini ve iyi kurulduktan sonra değişimi son derece zor olduğunu açıkça göstermektedir. Bu nedenle sigara içmekten kaçınırken, genç yaşlarda içki içmeyi önlerken sağlıklı bir diyet ve egzersiz yapmak da çok kritik önem taşır. Bir kere problemler ve kötü sağlık alışkanlıkları ortaya çıktıklarında, çok uzun ömürlü olma eğilimindedirler. Örneğin, araştırmalar kilo vermekte olan insanların% 97’sinin 5 yıl içinde hepsini geri kazanacağını belirtti. Evet, davranış değiştirmek gerçekten zordur!
Klinik uygulamamda aşırı alkollü içecekler alan yeni bir hasta vardı. Kendisi bir üniversite öğrencisi olduğundan yaşındaki insanlar için çok içki içmenin, sık sık parti vermenin normatif olduğunu düşünüyor. Benzer yaştaki arkadaşlarının çoğunun bunu yaptığını söylüyor. Kolejini tamamladıktan sonra içki davranışının daha iyi olabilmesi için önemli ölçüde değişeceğine inanıyor. Umarım haklıdır ama ben yanlış olduğunu düşünüyorum. Araştırma, içicilik alışkanlıklarının gençlerin geç döneminde / erken yetişkinlikte oluştuğunu ve bu kadar kolay değişmediğini göstermektedir. Amerikalı üniversite öğrencilerinin% 20’si aşırı alkollü içki içiyor, (yani, bir seferde 5 içecek veya daha fazla) bu rahatsız edici. Ek olarak, sarhoş sürüş kazaları, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, diğer kaza türleri, kavgalar ve benzeri istenmeyen sonuçların riski, bu sık sarhoş bölümler sırasında büyük ölçüde artıyor.
Başka bir örnek, herhangi bir restoranda bir çocuğun menüsüne bakın: sosisli sandviç, burger, pizza, kızartması, peynir, kızarmış tavuk ve kola standart ücrettir. Çocuklar gençken bunları yemeyi ve istemeyi öğrenirler ve bu tercihler yaşlandıkça çok fazla değişmez. Üniversiteye girdikçe, öğrenciler daha sağlıklı alternatiflerden ziyade fast food, pizza, cips, burger ve benzeri şeylere güveniyorlar. Burada, Santa Clara Üniversitesi’nde, üniversite yemek tesisleri öğrenciler için sağlıklı birçok seçenek sunuyor, bundan etkilendim. Elbette sağlıklı seçimler, ziyaret ettiğim diğer kampüslerin çoğundan daha iyi. Şok edici bir şekilde, bazı kampüslerde MacDonald’s, Pizza Hut ve benzerleri tarafından temsil edilen öğrenci birliklerinde fast food yenilebilir. En iyi niyetli ve sağlıklı gıdaların mevcudiyeti bile stres altındayken (örn. Sınav dönemleri) birçok öğrencinin bu sorunlu gıdaları daha fazla yemesine neden olabilir.
Bu nedenle, genç yaşta sağlık alışkanlıklarını ciddiye alın. Sağlık, refah ve uzun ömür için uzun vadede fark yaratacaktır. Artık genç değilseniz vazgeçmeyin, sağlıklı davranışları değiştirme çabalarınızda gerçekçi olun; sağlıklı seçimleri en üst düzeye çıkarmak için çevreyi değiştirmeye özenli davranmaya çalışın. Ve bunu yapabilirseniz, yapılandırılmış bir yardım edinmeyi düşünün.
Health Habits Develop Early and Are Hard to Change
Thomas Plante – https://www.psychologytoday.com/blog/do-the-right-thing/201205/health-habits-develop-early-and-are-hard-change
Çocuklara tüketebilecekleri düşünülenden az besin verilmelidir. Daha fazla istemeleri onlara bırakılmalıdır.
Çocuklara yemek yemenin bir gereksinim olduğu bu yaşta öğretilmelidir. Şarkı söyleyerek, dans ederek, televizyon seyrettirerek, peşinde yemek tabağı ile koşturarak yemek yedirmek veya çocuğa yemek yedirirken çok acele etmek veya oyalamak uygun birer tutum değildir.
Çocukların açlık belirtilerine kulak verilmelidir. Çocuk doyduğunu söylediğinde ona uyulmalıdır. Çocuklar yalnızca açlıklarını giderecek kadar yemeye gereksinim duyarlar. Yemekle oynamaya başladıkları zaman “yeter” sinyali verilmeli ve yemekten uzaklaştırılmalıdır. Çocuk yemek önüne konduktan sonra 20 dakika geçmesine karşın yemiyorsa, yemek ortadan kaldırılmalı ya da çocuğun masayı terk etmesi sağlanmalıdır.
Çocukların yemeklerini kendilerinin yiyebilmesi için olanak sağlanmalıdır. Çocuğun kullanacağı kaşık ve çatal çocuğun eline ve ağzına uygun olmalı, oturuş yüksekliği masaya göre ayarlanmalıdır. Çocuğun yemeğini kendisinin yemesi beklenmeli, yetişkin kadar becerikli olması beklenmemeli, sabırlı davranılmalıdır.
Çocuk her seferinde tabağındakileri bitirmesi için zorlanmamalıdır. Bu davranış çocuğun aşırı yemesine veya yemekten nefret etmesine neden olabilir. Bu da ileride beslenme ile ilgili sorunlara yol açabilir.
Yemek saatlerinin çocuğu mutlu yapan saatler olması sağlanmalıdır. Çocukla konuşulmak istenen kimi hataları için yemek saatleri dışında zamanlar seçilmelidir. Disiplin uygulandığı, öğütlerin verildiği ya da verileceği yer yemek masası olmamalıdır. Yemek masasında neşeli ve mutlu bir atmosfer yaratılmalı, çocuğun büyüklerle birlikte sofraya oturması sağlanmalıdır.
Çocukların besin kaynaklı birçok hastalıklara karşı yüksek risk altında oldukları unutulmamalıdır. Bağışıklık ve gastointestinal sistemleri tam anlamıyla gelişmemiş olan bu yaş grubu çocuklarda besin kaynaklı hastalık riskinin azaltılabilmesi için çocukların ve ailelerin besin güvenliği kurallarını uygulamaları sağlanmalıdır.
ERKEN ÇOCUKLUKTA BESLENME
Okul öncesi grubu çocukların günlük protein gereksinmesi, enerjinin %15-20’si kadardır. Toplam günlük protein miktarının %50’si hayvansal kaynaklardan sağlanmaktadır. Günde 500 ml. ve daha fazla süt veya yoğurt tüketimi protein miktarını yükseltmektedir. Bir yumurta, 500 ml. süt veya yoğurt, bir köfte kadar et veya kuru baklagil tüketimi protein alımı için yeterlidir.
Okul öncesi çocukların beslenmesinde karbonhidratlardan şeker ve şekerli besinler, enerjinin büyük bir kısmını sağlamaktadır. Yüksek oranda şeker ve şekerli besinler çocukların beslenmesi için olumlu değildir. Bu besinler çocuğun normal besin gereksinmesini karşılamasını engellediği gibi iştahsızlık ve diş çürümelerine de yol açabilir. Bu riski azaltmak veya en aza indirgemek için şekerli içeceklerin, tatlıların ve bisküvi gibi besinlerin fazla tüketilmemesi, özellikle ara öğünlerde çocuklara verilmemesi önerilmektedir. Son yıllarda özel ana okullarının ve çeşitli iş yerlerinin açtığı yuvaların yaygınlaştırıldığı düşünülecek olursa, bu yerlerde beslenme servislerinin dikkatle planlanması gerekmektedir. Günlük toplam enerjinin %50-60’ı değişik türdeki karbonhidratlardan sağlanmalıdır.
Temel besin gruplarından, enerji, protein, yağ, karbonhidrat ve vitamin gereksinimlerinin tümünü karşılamalıdır. Besinler içerdikleri besin öğeleri açısından birbirini tamamlamalıdır. Organların düzenli çalışması, büyüme ve gelişmenin sağlanması açısından önemlidir.
Çocuklarınıza sağlıklı beslenme alışkanlıkları öğreterek ve bu davranışlara örnek olarak, çocuklarınızın sağlıklı bir kiloda kalmasını ve normal büyümesini sağlayabilirsiniz. Ayrıca, çocuklarınızın gençken edindikleri yemek alışkanlıkları, yetişkin olduklarında sağlıklı bir yaşam tarzı elde etmelerine yardımcı olur.
Sağlıklı beslenmenin en önemli yönlerinden bazıları porsiyon kontrolü ve çocuğunuzun ne kadar yağ ve şeker yediğini bilmektir. Çocuğunuzun diyetindeki yağ alımını azaltmanın ve sağlıklı bir kilo vermenin basit yolları şunlardır:
Deri olmayan kanatlı hayvan
Tahıl ekmeği ve tahıllar
Meyve ve sebzeler gibi sağlıklı atıştırmalıklar
Ayrıca, çocuğunuzun diyetinde şekerli şekerlendirilmiş içecekler ve tuz miktarını azaltın.
Aşırı kilolu çocuğunuzu kısıtlayıcı diyete maruz bırakmamanız önemlidir. Tıbbi sebeplerden ötürü bir doktor tarafından denetlenmedikçe, kilo vermek için çocukların hiçbir zaman kısıtlayıcı bir diyet almaması gerekir.
Ebeveynlerin çocuklarında sağlıklı beslenme alışkanlıklarını geliştirmeye yönelik diğer yaklaşımları şu şekilde olabilir:
Gıdaları dikte etmek yerine ailenin seçimlerini yönlendirin.
Evde bulunan çok çeşitli sağlıklı besinler hazırlayın. Bu uygulama çocuğunuza sağlıklı besin seçimleri yapmayı öğrenmelerinde yardımcı olacaktır. Sağlıksız yiyecek tercihlerini markette bırakın. Yemeklerle su ikram edin.
Çocuklarınızı yavaş yavaş yemeye teşvik edin. Bir çocuk yavaşça yediğinde açlık ve dolgunluğu daha iyi tespit edebilir. İkinci bir yiyecek sunumu yapmadan önce, çocuğunuzdan, gerçekten aç olup olmadığını görmek için en az 15 dakika beklemesini isteyin. Bu beyne doygunluğu kaydetme zamanı verecektir. Ayrıca, ikinci yiyecek, ilkinden çok daha küçük olmalıdır.
Yemekleri mümkün olduğunca bir aile olarak yiyin. Yemek pişirmek ya da tartışmak için değil, konuşmalarla ve paylaşarak yemek saatlerini keyifli hale getirmeye çalışın. Çocuklar yemeklerden hoşlanmıyorsa, mümkün olduğunca çabuk masayı terk etmek için daha hızlı yemeyi deneyebilirler. Daha sonra yemek yemeyi stresle ilişkilendirmeyi öğrenebilirler.
Çocuklarınızı yiyecek alışverişine dahil edin ve birlikte yemek hazırlayın. Bu faaliyetler çocuklarınızın besin tercihleri hakkında ipuçları verecek, çocuklarınıza beslenme hakkında öğretme fırsatı verecek ve çocuklarınıza bir başarı hissi verecektir. Buna ek olarak, çocuklar hazırlamaya yardım ettikleri gıdaları yemeye veya denemeye daha istekli olabilirler.
Atıştırmalıkları planlayın. Sürekli atıştırma aşırı yemek yemeye yol açabilir, ancak gün içinde belirli saatlerde planlanan atıştırmalıklar yemek zamanlarında bir çocuğun iştahını bozmadan besleyici bir diyetin parçası olabilir.
TV izlerken yemek yemek veya atıştırmaktan vazgeçin. Evinizin belirtilen alanlarında, örneğin yemek odası veya mutfak gibi, yemek yemeyi deneyin. Televizyonun önünde yemek yemesi, doygunluk duygularına dikkat etmeyi zorlaştırabilir ve aşırı yorulmaya neden olabilir.
Çocuklarınızı daha fazla su içmeye teşvik edin. Tatlandırılmış içeceklerin ve gazlı içeceklerin aşırı tüketimi, çocuklarda artan obezite oranları ile bağlantılı olmuştur.
Çocuklarınızı cezalandırmak veya ödüllendirmek için yiyecek kullanmamaya çalışın. Gıdayı bir ceza olarak öne sürmek çocukların yeterince doyamayacaklarından endişe etmesine yol açabilir. Benzer şekilde, tatlılar gibi gıdalar ödül olarak kullanıldığında, çocuklar bu gıdaların diğer gıdalardan daha iyi veya daha değerli olduğunu varsayabilir. Örneğin, sebzeleri yerlerse tatlı alacaklarını söyleyerek sebze hakkında yanlış mesaj göndermeye sebep olunur.
Çocuklarınızın ev dışındaki yemeklerinin dengeli olduğundan emin olun. Okul öğle yemeği programıyla ilgili daha fazla bilgi edinin veya öğle yemeğini çeşitli yiyecekler içerecek şekilde paketleyin. Ayrıca, restoranlarda yemek yiyince daha sağlıklı öğeleri seçin.
Son olarak, porsiyon boyutuna ve içeriklerine dikkat edin. Gıda etiketlerini okuyun ve trans yağlardan uzak durun.
Çocukların sağlıklı yetişkin bireyler olabilmesi, anne karnından başlayarak sağlıklı bir ortamda büyümelerine bağlıdır. Bir – beş yaş arası çocukları kapsayan erken çocukluk dönemi; 1-3 yaş oyun çağı ve 3-6 yaş arası da okul öncesi dönem olarak ikiye ayrılır. Okul öncesi dönemde çocuğun dünyası, okul arkadaşları, öğretmenler ve toplumdaki diğer bireylerle birlikte genişler. Çevreden aldığı uyarılar çocuğun fiziksel, zihinsel ve ruhsal yönden büyümesinde ve gelişmesinde etkin rol oynar.
İlk yaştan itibaren çocuk giderek bağımsızlık kazanmaya başlar ve aile içinde çocuk değişmekte olan bir bireydir. Bu gelişme ve değişme döneminde çocuğun yeme alışkanlıkları da doğrudan veya dolaylı olarak ailenin, özellikle de anne ve babanın beslenme alışkanlıklarından etkilenir. Okul öncesi çağda çocuklar evde annelerini, babalarını, bakıcılarını, diğer büyüklerini, okulda ise öğretmenlerini taklit ederler. Anne, baba ve kardeşler, okul öncesi çağdaki çocuklar için iyi birer modeldir. Yemek yeme alışkanlıkları, aile sofrasında edinilir. Aile sofrası yeterli ve dengeli beslenme için iyi bir model oluştururken, aynı zamanda aile bireylerinin bir araya geldiği mutlu bir ortam da olmalıdır. Çünkü çocuğun fiziksel, sosyal ve duygusal gelişimi birbiriyle sıkı sıkıya bağlıdır. Örneğin beslenme çocuğun sadece fiziksel sağlığını değil duygusal sağlığını da etkiler. Doğru seçilmiş yiyecekler, destekleyici bir çevre içerisinde verilirse çocuğun gelişimine de katkı sağlar. Üç-altı yaş çocuğun kemiklerinin, dişlerinin, kaslarının, beyin ve sinir sisteminin, dolaşım ve diğer organlarının büyüyüp gelişmesi için hacim yönünden az, besin öğesi içeriği yüksek besinlere gereksinim vardır. Çünkü bu çağda çocuklar gelişim hızının yüksek olmasına bağlı olarak vücut fonksiyonlarını kontrol etmeyi, diğer insanlarla ilişki kurmayı, sosyal davranışları öğrenir ve ileriki yaşlardaki davranışlarının ve alışkanlıklarının temellerini atar. Okul öncesi dönemde çocuğun beslenmesi kendisine sunulan besinlere bağlıdır. Erken Çocukluk döneminde yutmak için çocuklar daha çok dilleri yerine yanaklarını kullanırlar. Çocuklarda çiğneme hareketi bir yaşında başlar, sert ve lifli besinleri çiğneme okul çağına doğru iyice gelişir. 3-4 yaşlarında besinleri parmaklarıyla kaşığın üzerine itmeye, çatal ile yiyecek almaya ve bardak ile içmeye başlarlar. Çocuğun fiziksel büyüme hızı kendi kendini besleme becerisindeki gelişmeye de yansır. Bu yaş grubu çocuklar yiyeceklerini kesmeye ve bütün yiyecekleri düzgün yemeye yeterli kas kontrolüne sahip 10 10 değildirler. Ancak 3 yaşından itibaren çocuklar genellikle kendi kendilerine yemeklerini yiyebilirler. Ancak çalışmalar, beş yaşa kadar da çocukların kendi başlarına yemek yiyememelerinin normal kabul edilmesi gerektiğini göstermektedir. Çocuk 6 yaşından sonra hala kendisi yiyemiyorsa bu normal değildir. Çocuklar 4 yaşında bıçak kullanabilirler ancak sert besinleri yardımsız kesemezler. Kesme işlemi 6 yaşından sonra başarılabilir ve çocuklar ancak 7 yaşında yemekte yalnız bırakılabilirler. Okul öncesi çocuklar, her ne kadar yeni yiyecekleri denemek konusunda isteksiz iseler de, yiyecekler hakkında çok meraklı ve araştırmacıdırlar ve aile sofrasındaki yemeklere katılmaktan hoşlanırlar. Bu isteksizlik eğer aileler yeni yiyecekler konusunda konuşur ve onların bu yiyecekleri hazırlamalarına veya yetiştirmelerine olanak sağlarsa ortadan kalkabilir. Anne ve babaların yemek yedirme için ısrarları, ödüllendirme, ceza verme gibi tutumlar⌡ çocuğun yeme alışkanlıklarını olumsuz yönde etkiler. Okul öncesi çocuklardaki beslenme hedefleri; normal büyüme ve gelişimini, çeşitli besinlerden tüketmesini ve ileriye yönelik sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmesini sağlamaktır. Okul öncesi dönemde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılması aşağıdaki konular bakımından temel oluşturur:
Çocuğun sağlıklı büyüme ve gelişmesini destekler.
Çocuklarda demir yetersizliğinden kaynaklanan anemi, yetersiz beslenme, obezite ve erken diş çürümesi gibi sağlık sorunlarını önler.
Çocuklarda yaşam boyu sağlığının korunmasına ve yetişkin dönem kronik hastalıkların (kalp damar hastalıkları, tip 2 diyabet , hipertansiyon, bazı kanser türleri ve osteoporoz gibi) oluşum riskinin azaltılmasına yardımcı olur.
Birçok çocuk için en iyisi düzenli bir program ile beslenmesidir. Okul öncesi dönemde olduğu gibi, düzenli beslenme ihtiyaçları devam eder. Çünkü açlığa yetişkinler kadar dayanamazlar. Yemekler düzenli olmadığında çocuklar gün boyunca daha fazla abur cubur yeme eğiliminde olur ve yemek zaman⌡ daha az aç olurlar. Aynı nedenle yemeklerin sıklıkla atlanması da iyi bir fikir değildir. Ayrıca çocuklar güne iyi bir başlangıç yapabilmek için kahvaltıya ihtiyaç duyarlar.
Yemek zamanı iyi bir aile zamanı olmalıdır. Çocuklara besleyici besinleri yemelerini söylemekle, bunu göstermek aynı etkiye sahip değildir. Çocuklar aileleriyle birlikte yemek yediklerinde genellikle daha çeşitli ve besleyici yemekler yerler. Aynı zamanda sosyal davranış modelleri geliştirirler. Kahvaltı, öğle veya akşam yemekleri çocuklara olumlu yeme alışkanlıkları kazandırmada iyi birer fırsattır.
Çocukların kendi besin seçimlerini yapmalarına izin verilmelidir. Çocuklara neyi, ne kadar yiyeceklerine karar verme konusunda şans tanıyın. Onların kişisel besin tercihlerine ve damak zevklerine saygı gösterin. Onlara yemek istemedikleri yemekleri kibarca reddetme fırsatı verin. Çocuklara ana ve ara öğünleri planlamaya katılma fırsatı verin. Bu onlara besin seçmede nasıl karar vermelerini öğreten bir yoldur. Çocuklar planlanmasına ve hazırlanmasına katıldıkları besinleri daha çok severler. Onları zorlamadan yeni besinler denemeye teşvik edin. Yeni besinleri denemek yeni hobileri denemek gibidir. Bu onların bilgilerini, deneyimlerini ve yeteneklerini arttırır. Çocuklar sık olarak tükettikleri besinleri daha çok severler. Çocuklarınıza düzenli olarak meyve ve sebze verirseniz ve kendiniz de yerseniz zamanla onları seveceklerdir.
Ara öğünler çocuğun sağlıklı beslenme planını seçmesine katkıda bulunurlar. Dikkatli seçildiklerinde ara öğünler çocuğunuzun gün boyu almayı ihmal ettiği besin gruplarının yerini doldururlar. Büyüme çağında ara öğünlerde süt, ayran, meyve suyu, peynirli ekmek vb. besinlerin tüketilmesi uygundur.
Çocukların bir öğünde veya bir günde değil, birkaç gün içinde tükettiklerinin toplam miktarı önemlidir. Çocuğunuz ara sıra belli birkaç besini tüketmiyor veya bir öğünde fazla bir şey yemiyorsa bunda endişe etmenizi gerektiren bir durum yoktur.
Ana ve ara öğün zamanları çocuğunuzu sıkmayacak şekilde olduğunda beslenme alışkanlıkları da iyi yönde gelişir. Yemek zamanında oluşan stres, besin tüketimine yansır. Yemek zamanında tartışma ve eleştiri yapmadan iletişim kurmaya çalışarak güzel vakit geçirilmelidir
Büyümenin hızlı ve özel olduğu durumlarda (doğum, emziklilik gibi) beslenme ihtiyacı farklılaşır. Çocuğun sağlıklı büyümesinde düzenli beslenmenin rolü büyüktür. Beslenme çocuğun gelişimini doğrudan etkileyen bir faktördür. Yetersiz ve dengesiz beslenme, çocuğun sosyal, bilişsel, fiziksel gelişimini olumsuz yönde etkiler. Sağlıksız beslenme vücut direncini azaltarak bireyin hastalıklara yakalanma riskini daha da artıracaktır. Büyüme çağında iyi beslenemeyen çocuklarda gelişim geriliği, zayıf bünye, dayanıksızlık, ileride düzeltilmesi imkânsız vücut bozuklukları oluşabilir. Yeterli besin alamayan, düzenli yemeyen, yemek seçen, yemeklerden sonra kusma nöbeti geçiren çocuğun gelişmesi olumsuz etkilenir. Sağlıklı gelişmenin ilk şartı yeterli ve dengeli beslenmedir. Çocuğun beslenmesinde amaç;
Gelişmeyi sağlayacak düzeyde enerji, vitamin ve mineral sağlamak,
Diş sayısına ve sindirim sistemine uygun çeşitli miktar ve kıvamdaki besinleri seçerek çocuğa sunmak,
Olumlu beslenme alışkanlığı kazandırmak olmalıdır.
İyi beslenen bir çocuk canlı, hareketli, neşeli ve istekli olur. Vücut yapısı sağlam ve normal görünümlüdür. Hastalıklara karşı dirençlidir. Bu dönemde yapılacak en yanlış davranış çocuğun zorlanarak beslenmesidir.
1 yaş çocuğu kendi kendine yemeğe çok isteklidir. Bu dönemde çocuk yarı kontrollü bırakılabilir. 2 yaşta kaşığı daha kontrollü kullanabilir. 3 yaşta sandalyeye daha rahat oturur ve yemeğini daha rahat yer. 4-5 yaşta kendi kendine beslenebilir hale gelir. Çocuklar azar azar ve sık sık beslenmelidir. Ara öğünlerde verilen besinler, ana öğünü etkileyecek ve iştahı kapatacak nitelikte olmamalıdır. Meyve ve taze sıkılmış meyve suları tercih edilebilir.
Çocuklarda istenmeyen durumlar olarak ortaya çıkan zayıflık, şişmanlık ve bodurluğun en önemli nedenlerinde biri de beslenme bozukluklarıdır. Yetersiz ve dengesiz beslenme durumunda vücudun büyüme gelişme ve normal çalışmasında aksaklıklar ortaya çıkar. Çocuklarda büyüme ve gelişme gerilikleri görülür. Örneğin boyu yeterince uzamaz, ağırlığı az olur, dişi geç çıkar, kemikleri iyi gelişmez, kalıcı bozukluklar ortaya çıkabilir. Ya 8 da çocuğun gereğinden fazla karbonhidrat değeri yüksek yiyecekler ile beslenmesi erken dönemde şişmanlığın ve şişmanlığa bağlı rahatsızlıkların ortaya çıkmasına neden olur.
Okulöncesi dönemdeki çocuklarda zaman zaman ortaya çıkan iştahsızlık durumunu yetersiz beslenmenin ya da beslenme bozukluğunun başlangıcı saymak doğru değildir. Çocuklardaki bu durum, kısa süreli, geçici olarak da ortaya çıkabilir.
Çocuk beslenmesinin, onların sosyal, ruhsal, zihinsel olarak normal gelişmelerinde ve sağlıklı olabilmelerinde önemi büyüktür. Bu dönemde yetişkinleri tutumları ve çocuklarına verecekleri doğru beslenme alışkanlıkları ve davranışları, çocuğun beslenme alışkanlıklarının temelini oluşturacaktır.
Yayınlandı: Genel | Etiketlendi: beslenme, beslenme önerileri, Blog, blog yazıları, ergoterapi, erken çocukluk dönemi, fiziksel gelişim
Bahar Ulukan ile Röportaj