ÇİÇEĞİN YAPISI VE GÖREVLERİ
Çiçekli bitkilerde çiçeğin bölümleri ve görevleri. Çiçek sapı, taç yapraklar, çanak yapraklar. Erkek ve dişi üreme organlarının yapısı. Tam çiçek ve eksik çiçek.
Bahar aylarında bitkilerin üzerinde rengarenk çiçekler görürüz. Bu çiçekler güzel kokuludur ve tam bir renk cümbüşü meydana getirirler. Peki bu çiçekler sadece görsel bir güzellik için midir? Elbette hayır. Çiçekler bitkilerin nesillerini devam ettirebilmesi için olmazsa olmaz birşeydir.
Bitki gövdesinden dışarı doğru uzanan otsu bir sürgünün ucunda yer alan çiçek; dişi organ, erkek organ, çanak yapraklar ve taç yapraklardan meydana gelir. Çiçeği bitki gövdesine bağlayan otsu sürgüne ise çiçek sapı denir.
1. Çiçek Sapı: Çiçeği bitki gövdesine bağlar, taşıma ve madde iletiminde görevlidir.
2. Çanak Yapraklar: Çiçeğin en altında yer alan çanak yapraklar, çiçek tomurcuk halindeyken üzerini örterek çiçeği korur. Çiçek açtığında hem destek görevi görür, hem de fotosentez yaparak çiçeği besler.
3. Taç Yapraklar: Çanak yaprakların iç kısmında birkaç sıra halinde bulunan renkli yapraklardır. Çiçeğe güzel görünümünü bu yapraklar verir. Taç yapraklar aynı zamanda güzel bir koku salgılarlar. Bu koku ve renkli görünüm böcekleri kendine çeker ve tozlaşmaya yardımcı olur. Taç yapraklar aynı zamanda dişi organ için koruma görevi de yapar.
4. Dişi Organ:
Yumurta oluşturma, embriyoyu taşıma ve meyve oluşturma görevlerini yerine getirir. Bir çiçekte bir veya daha fazla dişi organ bulunabilir. Dişi organ; yumurtalık, dişicik borusu ve tepecik kısımlarından oluşur.
A. Yumurtalık: Üreme hücrelerinin meydana geldiği bölümdür. Yumurtalıkta tohum taslakları bulunur. Bu hücreler 2n kromozomludur, bölünme ile n kromozomlu gametleri meydana getirirler. Aynı zamanda endosperm oluşumu için polar çekirdekleri meydana getirirler.
B. Dişicik Borusu: Yumurtalıktan tepeciğe kadar uzanan kanal şeklinde bir yapıdır. Polen, dişicik borusunda polen tüpünü oluşturarak erkek üreme hücresinin yumurtalığa ulaşmasını sağlar.
C. Tepecik: Dişi organın en dış kısmıdır. Nemli ve yapışkan bir sıvı salgılayarak polenlerin buraya yapışmasını sağlar. Tepeciğe yapışan polenler burada çimlenir. Dişicik borusunun içinden polen kanalını oluşturur ve üreme hücresinin yumurtalığa ulaşmasını sağlar.
Dişi ve erkek üreme hücrelerinin oluşması, tozlaşma ve döllenme olayı Bitkilerde üreme bölümünde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
5. Erkek Organ:
Erkek organlar sapçık ve başçık olmak üzere iki bölümden oluşur. Sapçık başçığı taşıyan kısımdır ve çiçek tablasına bağlıdır. Başçıkta polen keseleri bulunur. Bu keselerde üreme ana hücreleri bulunur. Üreme ana hücreleri mayoz bölünme ile gametleri meydana getirir.
Çiçekler tam çiçek ve eksik çiçek olmak üzere ikiye ayrılır.
Tam Çiçek: Erkek organ, dişi organ, taç yaprak ve çanak yaprak gibi temel kısımların tamamını bulunduran çiçeklere tam çiçek adı verilir. Kiraz, vişne, elma, şeftali, zambak gibi bitkilerin çiçekleri tam çiçektir.
Eksik Çiçek: Eğer bir çiçekte, taç yaprak, çanak yaprak, erkek organ ve dişi organdan biri veya birkaçı eksikse bu çiçeğe eksik çiçek denir. Ceviz, kavak, söğüt bitkilerinin çiçekleri eksik çiçektir.
Dişi Çiçek: Bir çiçekte sadece dişi organ bulunuyorsa, bu çiçeğe dişi çiçek denir.
Erkek Çiçek: Eğer çiçekte sadece erkek organ bulunuyorsa, bu çiçeğe erkek çiçek denir.
Tek Evcikli Bitki: Eksik çiçek taşıyan bitkilerde, erkek ve dişi çiçek aynı bitki üzerinde ise bu bitkilere tek evcikli (monoik) bitkiler denir. Meşe, ceviz, kavun, karpuz bu bitkilere örnektir.
İki Evcikli Bitkiler: Eğer erkek ve dişi çiçekler farklı bitkiler üzerinde bulunuyorsa bu bitkilere iki evcikli (dioik) denir. İncir, kivi, hurma bu bitkilere örnektir.