Ana Sayfa GÜNCEL İZMİR’DE MUSTAFA KEMAL’İN BATI ANADOLU GEZİSİ KONUŞULDU
İZMİR’DE MUSTAFA KEMAL’İN BATI ANADOLU GEZİSİ KONUŞULDU
Yayımlayan guvercinhaber - Haziran 15, 2017 0 34 views Facebook'ta Paylaş
İZMİR(Güvercin Haber)- İzmir Türk Amerikan Derneği’nde Prof. Dr.
Engin Berber’in katılımıyla “Mustafa Kemal’in Batı Anadolu Gezisi ve Yeni
Türkiye” konulu söyleşi gerçekleştirildi. Söyleşi hali hazırda Ege Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi dekanı olarak görev yapan Prof. Dr. Engin
Berber’in özgeçmişinin okunmasıyla başladı.
TÜRK AMERİKAN DERNEĞİ’NE ÖZEL TEŞEKKÜR
İlk olarak dernek yönetimine teşekkür ederek konuşmasına başlayan Prof.
Dr. Berber, “Türk Amerikan Derneği’ne kaç defa geldiğimi hatırlamıyorum.
Ben gelmekten hiç bıkmadım, sağ olsun yönetenlerde beni çağırmaktan hiç
bıkmadılar ve usanmadılar.” dedi.
DEVLET YAPILANMASI VAR, AMA DEVLETİN ADI KONULMAMIŞ
Mustafa Kemal’in 1923 yılında Batı Anadolu’ya yaptığı bir gezi ve bu
gezinin Yeni Türkiye’nin kurulmasındaki rolünden bahsedeceğini belirten Prof.
Dr. Berber: “Ulusal bir bağımsızlık savaşından çıkılmış, Ankara’da bir iktidar
odağı var bu bağımsızlık savaşının kazanılmasına katkıda bulunmuş, bir devlet
yapılanması var fakat devletin adı henüz konmamış.”
CUMHURİYET’E GİDEN BAŞARILAR
Ankara’daki iktidar odağının devletin görevlerini yerine getirdiğini
açıklayan Prof. Dr. Berber : “Cumhuriyetin ilan edilmesine 9 ay var, bu iktidarın
çok özlü anayasa yapması, Teşkilatı Esasiye Kanunu dediğimiz bir anayasayı
yürürlüğe sokması, bu arada cephelerde üst üste verilen savaşlar var. Bu
savaşların kazanılması ve 30 ağustos itibariyle 3 yıldır büyük bir kararlılıkla bu
mücadeleyi yürüten bu devrimci iktidar odağının emperyalizme karşı doğuda
çok büyük bir kazanım elde etmesi, bu iktidar odağının devletin bütün meşru
eylemlerini gerçekleştirmesi ama daha adının konmaması, yani cumhuriyetin
ilan edilmediği bir durum var.” diye belirtti.
“MUSTAFA KEMAL: ADI HALK OLAN BİR FIRKA KURACAĞIZ”
O dönemin Türkiye şartlarında halk kelimesinin bilinmediğine dikkat
çeken Prof. Dr. Berber: “Mustafa Kemal’in 1922 Aralık ayı başında basın
mensuplarına yaptığı bir açıklama var. Diyor ki ‘Adı halk olan bir fırka
kuracağız’ bu açıklamanın yapıldığı andan itibaren bütün Türkiye’de bir
tartışma başlıyor. Halk sözcüğü ile kast edilen neydi? Türkiye bunu tartışmaya
başlıyor. Bildiğimiz üzere genel anlamda halk toplumun en yoksul kesimlerini
ifade eden bir kavramdır. Ama halkın Avrupa’daki burjuva devrimlerinden
başlayarak yüklendiği bir başka anlam dünyası daha var. Bu da toplumdaki
sınıfların tamamını kapsayan bir ifade olması. Türkiye için Mustafa Kemal bunu
ifade ettiğinde bilinen bir kavram değildi.” diyerek açıkladı.
GEZİNİN İLK AMACI HALKIN NABZINI TUTMAK
Prof. Dr. Berber söyleşinin de konusu olan Batı Anadolu gezisine
değinerek, “Mustafa Kemal’in 14 Ocak’ta çıktığı bir gezi var yaklaşık 1 ay
devam eden ve İzmir İktisat Kongresi’nin yapılmasıyla sonuçlanan bir gezi bu.
14 Ocak’ta başlar Mustafa Kemal kalabalık bir heyetle birlikte İzmit’e gider
ardından Eskişehir’e gider sonra Balıkesir üzerinden İzmir’e gider. Mustafa
Kemal’in kendisi de Nutuk’ta bugün bahsettiğimiz Batı Anadolu gezisinden
uzun uzadıya söz eder. Nutuk’ta bu gezinin iki amacı olduğunu söyler. Diyor ki
nutukta, ‘öncelikle halkın nabzını tutmak istiyordum’ Türkiye halkı o tarihte
Lozan’dan bir barış antlaşması çıkmadığı takdirde savaşı sürdürmek konusunda
ne kadar hevesliydi? İzmit’te de Eskişehir’de de Balıkesir’de de Mustafa Kemal
halkın nabzını tutmuştur. İkincisi de adı halk olacak fırkayı toplumla
paylaşmak.” diyerek gezinin amacını ve sürecini anlattı.
TBMM İKİ GRUBA AYRILDI
“Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM), savaş devam ederken
oluşan birtakım gruplar vardı. Bu grupların önemli bir kısmı Anadolu ve Rumeli
Müdafaa-i Hukuk grubu adı altında bir araya geldiler. Bundan yaklaşık 1 yıl
sonra bu kez 2.ci grup dediğimiz bir muhalif grup ortaya çıktı. Kendilerine 2.ci
grup ismini koyunca bu kez Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk grubu 1.ci
grup adını aldı. Böylece savaşın bitmesine çok yakın bir dönemde TBMM bir
karpuzun ortadan ikiye yarıldığı gibi birbiriyle mücadele eden iki gruba ayrıldı.”
ORTAK AMAÇ: TÜRKİYE’Yİ YABANCI İŞGALİNDEN KURTARMAK
Kurtuluş döneminde farklı grupların birleştiğini belirten Prof. Dr. Berber:
“Bu iki grubun aralarında birçok konuda anlaşmazlık var fakat bu iki grubun
ortaklaştığı bir husus var: Türkiye’yi yabancı işgalinden kurtarmak. İşgalden
kurtarmak konusunda aralarında hiçbir anlaşmazlık yok. İlk hedef
emperyalizmden kurtulmak, onun Türkiye’deki silahlı güçlerinden kurtulmak.
Bu gerçekleştiğinde bu iki grup esasen birbirine muhalif olduğu için ortaya
çıkacak şey, kaçınılmaz olarak bir iktidar mücadelesidir.” dedi.
SINIFLAR ÜSTÜ BİR KİTLE PARTİSİ
Tekrar halk fırkası konusuna açıklık getirmek isteyen Berber: “Halk
derken Mustafa Kemal Paşa neyi kastetti diye bir tartışma başlıyor. 1923 Ocak
ayında Akşam Gazetesi’nde Mustafa Kemal’e çok yakın olduğu bilinen Ali Rıza
Bey’in bir demeci yayınlandı. Ali Rıza Bey’e soruyorlar ‘Paşa’yı çok iyi
tanıyorsunuz acaba halk ifadesinden neyi kastetti?’ diye, Ali Rıza Bey’in verdiği
demeç ise şöyle; ‘Batıdaki sosyalist fırkalardan daha sola müteveccil gücünü
proletaryadan ve köylüden alan bir sınıf partisi kurmak istiyor’ der. Oysa
İzmit’te basın mensuplarına Mustafa Kemal tam tersini söyledi. ‘Sınıf esasına
dayanan değil, bütün sınıfların birbiriyle dayanıştığı, sınıflar arası ahenge
dayanan bir sınıflar üstü kitle partisi kurmaya niyetliyim’ diyor Mustafa
Kemal.” diyerek Mustafa Kemal’in zekasına ve ilericiliğine değindi.
MUSTAFA KEMAL BİR TERCİHTE BULUNDU
Asgari sosyoloji bilgisine sahip olan herkesin bir toplumun sınıflardan
oluştuğunu bileceğini, Mustafa Kemal gibi birinin Türkiye toplumunun da
sınıflardan oluştuğu gerçeğini görmemesinin mümkün olmadığını söyleyen
Berber, Paşa’nın neden bir kitle partisi kurmaya niyetlendiğini “Bir tercihte
bulunmak durumundaydı. Ya proletaryaya, köylüye dayalı bir sınıf partisi
kuracaktı ama bu sınıf çatışmasına yol açacaktı. Ya da sınıflar üstü bir kitle
partisi oluşturup Türk devrimini derinleştirecekti. Dolayısıyla tercihini
ikincisinden yana koydu.” diye açıkladı.
1923 YILINDA TÜRKİYE’NİN SINIFSAL YAPISI
Prof. Dr. Berber o dönemi anlayabilmek için o dönemin şartlarını
bilmemiz gerektiğini söyleyerek, “1923 yılı itibariyle Türkiye’deki sınıfsal
yapıya bakmakta bir yarar var. Mustafa Kemal Samsun’a çıktığı zaman
Türkiye’de şöyle bir toplumsal durum var. Bir üçgen düşünün, bu üçgenin
zirvesinde Saray ve bağlı hükümetlerin yanında adeta devleti yönetir hala gelmiş
bir Tanzimat bürokrasisi var. Tanzimat’tan beri yükselen bir asker, sivil bürokrat
kadro var. Bunlara sınıf jargonuyla konuştuğumuzda ‘küçük burjuva radikalleri’
diyebiliriz. Bunun hemen altında eşraf dediğimiz büyük toprak sahipleri, ticaret
burjuvazisi ve esnaf var. Birde aşağıda halk var. Bu halkın içinde de ağırlıklı
olarak köylüler ve ameleler var. Sınıf olup olmadıkları hala tartışmalıdır.” diye
ANKARA’DAKİ İKTİDAR ODAĞI
“Saray ve bağlı hükümetleriyle iş birliği yapan sınıflar İstanbul’un ticaret
burjuvazisi ve batı emperyalizmidir. Ankara’daki devrimci iktidar odağında ise
Anadolu eşrafı ve devlet mekanizmasını elinde tutan sivil, asker bürokrasisi var.
Anadolu eşrafı, büyük toprak sahipleri devlet olması muhtemel bir silahlı
yapıyla konumlanarak halkın gücüyle küçük burjuva radikallerine yön vermek
istiyor, hükümetin gücüyle de başta köylüler olmak üzere yoksul kesimleri
DÖNEMİN ÜÇ İDEOLOJİSİNE GENEL BAKIŞ
O dönem Ankara’daki hükümete karşı İslamcılık politikasının
yürütüldüğünü dile getiren Prof. Dr. Berber bu konuyla ilgili: “Bu iki birbirine
rakip iktidar odağı arasındaki mücadelenin bir ideolojik yönü de var. 1900’lerin
başında Türkiye’de 1908’de İkinci Meşrutiyetten sonra üç tane ideoloji görülür.
Bir tanesi İslamcılıktır. İstanbul’daki işbirliği odağının temel ideolojisidir. Bu
ideolojiyi Ankara hükümetine karşı çok etkili bir şekilde kullanmıştır.
Ankara’daki iktidar odağının mensuplarını dinsiz ve imansız ilan etmiştir,
öldürülmelerinin vacip olacağını söylemiştir.” dedi.
İSLAMCILIK ÇOK ETKİLİ BİR İDEOLOJİ
İslamcılık ideolojisinin gücünden de bahsederek, “Bir ideolojiyi toplumsal
düzeyde tartarken iki şeye bakmamız lazım. 1-Entellektüel düzeyde durum
nedir? 2-Gündelik yaşamdaki durum nedir? İslamcılık İstanbul’daki iktidar
odağının, Ankara’ya karşı kullandığı ideolojik silah. Çok da etkili olmuştur.
Savaş sırasında ortaya çıkan ayaklanmaların büyük bir kısmı Ankara’daki
iktidar odağının dinsiz ve imansız ilan edilmesiyle alakalıdır. Hala çok
güçlüdür.” diye devam etti.
“SOSYALİZMİN TÜRKİYE’DE TOPLUMSAL TABANI YOK”
Sosyalizm ideolojisinin Türkiye’de entelektüel tabanı olduğu ancak
toplumsal tabanı bulunmadığına işaret eden Prof. Dr. Berber, “Sanayileşmeyle
birlikte Batı’da yükselen iki ideolojinin de o tarihlerde Türkiye’de olduğunu
görüyoruz. Bunlardan bir tanesi sosyalizmdir. Sanayi proletaryası Batı’da
büyüdükçe çalışma koşullarına itiraz etmek kaçınılmaz hale gelmiştir.
Manifestoyla birlikte başlayıp somut halini alan durum, işçilerin örgütlenmesi,
sendikalaşma süreçlerini beraberinde getirmiştir. TBMM’de savaş devam
ederken sosyalist zümre, Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası gibi fırkalar var. Ama
bunların arkasında bir toplumsal taban yok. Neden? Çünkü Türkiye’de sanayi
yok. Var olan birkaç işletme de ya devlete ait ya da gayrimüslimlere ve batılılara
ait. Bir sanayi ülkesi değil hala tarım ülkesi. Ama entelektüel boyuta baktığımız
zaman 1920’lerde sosyalist düşün adamı çok fazla. Fakat kitleleri yok.” diye
“Milliyetçilik, burjuvazinin ortaya çıkardığı bir düşün akımıdır”
Berber: “Üçüncü olarak da milliyetçilik, burjuvazinin ortaya çıkardığı bir
düşün akımıdır. Burjuvazi milliyetçiliğe iç gümrükleri tasfiye etmek, dış
gümrükleri yükseltmek için ihtiyaç duyuyor. Türkiye’de, Türk insanı Türk malı
kullanır. Yerli malı haftası da bunun tezahürüdür. Türk malı kullanımı iç
piyasayı doyuruncaya kadar burjuvazi bundan semirir. Birde iç pazarı
doyurduktan sonra iç pazarı bütünleştirir. Bizde milliyetçiliğe bakıyorsunuz onu
Türkiye’ye taşıyanların büyük bir kısmı Rusya’dan gelme. Şimdi orda da
sosyalizmde olan şey var. Entelektüelleri bol ama tabanı yok. Niye? Türkiye’de
burjuva sınıfı yok. Onun için bu üçgenin içinde olan sınıfa eşraf dedik. Burjuva
sınıfı diyemedik. Burjuvanın kendine özgü bir yaşam tarzı var. Batı’daki gibi bir
burjuva sınıfı 70’lerin Türkiye’sinde bile yoktu.” Diyerek milliyetçiliğin
Türkiye’de çıkış noktasına dikkat çekti.
Batı Anadolu gezisinin son durağını anlatan Berber, “Burada İzmir İktisat
Kongresi toplandı. Mustafa Kemal İzmir’e geldi, iktisat kongresinin açılışına
katıldı. Fakat kongre toplanmadan önce ilginç gelişmeler yaşandı. İstanbul’daki
ticaret burjuvazisi baktı ki, yeni kurulacak henüz ismi konulmamış devlette rol
alamayacak. Çünkü geçmişi sabıkalı, gayrimüslimlerle birlikte hareket etti,
İstanbul hükümetine destek verdi. Bu durumu nasıl düzeltecek? Hemen bir
örgütlenmeye koyuldu Milli Türk Ticaret Birliği diye bir birlik oluşturuldu. Bu
birlik Mustafa Kemal’in kurtuluştan sonra kurmayı düşündüğü yeni devlet
düzenini istemeyen paşalara çengel attı. Önce Refet Bele’yi kazandı, ardından
Kazım Karabekir’i kazandı, hatta bu Milli Türk Ticaret Birliği’nin girişimleriyle
İzmir İktisat Kongresi’ne başkan olmuştur.” dedi.
TİCARET BURJUVAZİSİNİN İKİYÜZLÜLÜĞÜ
Türkiye’nin iktisadi rotasına koyulan engelleri aktaran Berber, “Batı’daki
bir burjuva hareketinin Türkiye’ye getirmek isteyebileceği bir iktisat programını
kongrede dayattı. Ve de geçirdi, hatta daha ilginci işçilerin haklarını koruyan bir
örgütlenme bile yaptı İzmir’de. İkiyüzlülük yaptı. Bu kitle daha zengin olan
gayrimüslim ticaret burjuvazisinin yerine kondu, bıraktığı mirası üstlenmek
istedi hem de destek vermediği yıkmak için her şeyi yaptığı Ankara’daki
devrimci iktidar odağına da yamanmak istedi. Bunu da devşirebileceklerine
çengel atarak, Türkiye’nin İktisadi rotasını istedikleri gibi belirleyerek yaptı.”
“1940’TA AYRIŞMA GERÇEKLEŞTİ”
“Devleti elinde tutan küçük burjuva radikalleri razı olmak zorunda kaldı.
Çünkü egemen sınıflara dayanmayan bir iktidarın, 1920’li yıllarda sadece devlet
otoritesini kullanarak ayakta kalması mümkün değildir. İster istemez bir uzlaşma
oldu. Bunun geçici bir dönem olduğu kesindi, nitekim 1940’ta bu ayrışma
gerçekleşti. Sonra da TBMM’nin gazi meclis dediğimiz birinci meclisin Mustafa
Kemal tarafından feshedildiğini görüyoruz, saltanatı geriye getirmek isteyenlerin
İstiklal Mahkemeleri’nde yargılanacağına dair hüküm nisan ayında feshedildi.”
Cumhuriyet Halk Partisi’nin Temel İdeolojisi; Halkçılık
Cumhuriyet Halk Partisi’nin kuruluşunu ise Berber: “9 Eylül’de halk
fırkası tüzüğünü hazırlayıp ve dâhili vekâletini vermiş ve Cumhuriyet Halk
Partisi resmen kurulmuştur. Aslında hiçbir zaman açıkça söylenmese de halk
fırkası Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk grubunun üzerine inşa edilmiş bir
fırkadır. Halkçılık temel ideolojisidir. Zaman içerisinde ilk programı 1931’deki
üçüncü kongrede ortaya çıkmıştır. Daha önce program yerine 9 Eylül’de
yazılmış ve partiyi kurduran ilk tüzüğün 7 maddesi, Mustafa Kemal’in Nutuk’u
okuduğu ikinci kurultayda da tüzüğün ilk birkaç maddesi program yerine
kullanılmıştır. Program adını taşıyan ilk programı 1931’deki üçüncü kurultayda
ortaya çıkmıştır.” sözleriyle aktardı.
“Cumhuriyet Halk Partisi’nden Mustafa Kemal Figürünü Çıkardığımız
Zaman, Geriye Hiçbir Şey Kalmaz”
Prof. Dr. Berber “Başlangıçta sadece halkçılık açık bir ilkeyken buna
sonra anayasanın maddeleri haline gelecek 6 ok yani 5 tane daha ok ilave
edilmiştir. 1927 kurultayında bu oklardan 4 tanesi belliydi son 2si de 1931
kurultayında ortaya çıktı. 6 ok ve 4 ilkeyi ortaya çıkartan isim tamamen Mustafa
Kemal’dir. Cumhuriyet Halk Partisi’nden Mustafa Kemal figürünü çıkardığımız
zaman, erken cumhuriyet dönemi için konuşuyorum, geriye hiçbir şey kalmaz.
Çünkü zaten partinin her şeyi benim en büyük eserimdir diyor halk fırkası için”
diyerek Atatürk’ün partinin kuruluşuna verdiği önem ve katkıyı belirtti.
“Devrim süreci, bunun silahlı kısmı tamamlandıktan sonra Türkiye için
buna kurtuluş diyoruz, bundan sonra da dönüşümün gerçekleştiği bir kısım olur
ona da Türkiye için kuruluş deniyor. Kuruluş döneminde iktidar odağı
ideologları sevmez, bir tek kurtuluş döneminde sever çünkü onlara ihtiyacı
vardır.” dedi ve son olarak aydın ve münevver tanımlarının farklarını anlatarak
konuşmasını bitiren Prof. Dr. Berber, gelen soruları söyleşinin kokteyl kısmında
özel olarak yanıtladı.
tweet Önceki İçerikÖĞRETMENLER ATAMA BEKLİYORSonraki İçerikİSTANBUL LİMANLARINA TARİHİ BİR BAKIŞ guvercinhaber	İLGİLİ İÇERİKLERYAZARIN DİĞER İÇERİKLERİ