﻿ İyimserlik Nedir? » Kişilik Testleri
Ne Tür Bir Cadı Olurdun
Hindistan’da sirklerin içerisinde eğitmek istedikleri yavru fillerin ayağını zincirle bağlanır. Yavru fil çabalamasına rağmen kurtulamamaktadır. Bir süre sonra çabalamayı da bırakmaya başlar. Ne yaparsam yapayım kurtulamayınca en iyisi bir daha denemeyeyim demiştir.
Yavru zamanla büyümüş ve güçlenir. Artık bağlı bulunduğu zincirden kurtulabilecek güce kavuşmuştur. Ancak denememektedir. Fillerin yaşadığı öğrenilen bir çaresizliktir.
Peki, ama bu fillere iyimserlik öğretilir mi? İşte bu sorunun yanıtlarını bize köpeklerle yapmış olduğu deneylerle Martin Seligman vermektedir. Pek çoğumuzun bildiği öğrenilen çaresizlik deneyinden sonra Seligman bu köpek cinslerine iyimserliği öğretmeye çalıştı.
Öğrenilmiş çaresizlik ya da öğrenilmiş iyimserlik
Martin Seligman öğrenilmiş çaresizlikle ilgili bulunan teorisini daha da geliştirerek öğrenilmiş iyimserlik kavramını ortaya koydu.
Öğrenilmiş çaresizlik ne anlama gelir kısaca hatırlayalım. Öğrenilmiş çaresizlik ne yaparsak yapalım bu konuda elimizden bir şey gelmediğine inanmamızdır.
Öğrenilmiş İyimserlik Deneyi
Seligman çaresizlik gibi iyimserlik durumununda öğrenilebileceğini öne sürmüştür. Yani iyimser olmak Seligman’a göre insanların değişmez kişilik özelliği belli olmamaktadır.
Çaresizliği öğrenen köpekleri çekiştirerek elektrik şoklarının uygulanmadığı bölgeye doğru çekildi.
Bunu köpekler karşı bölgeye geçerek şoktan kurtulabileceklerini düşünene kadar devam etmiştir. Köpekler iyimserliği öğrenebilmek adına ilk en az 25 defa zorla götürülmeye ihtiyaç duymuştur.
Bu oldukça acı bir tablo olarak yer alır. Çaresizliği öğrenmek, iyimserliği öğrenebilmekten çok daha kısa sürmektedir.
Öğrenilmiş Çaresizlik Deneyi
Pozitif Psikolojinin babası olarak bulunan Martin Seligman 1967 tarihinde korkunun nasıl öğrenildiği konusunda araştırma yaptı.
Köpeklerle yapılmış olan deneyde hayvanların bulunmuş olduğu ortamı alçak bir çitle ayırdı. Hayvanların bir bölümü kendilerine verilmiş olan elektrik şokundan çitin diğer tarafına atlayarak kurtuluyordu. Diğer bir grup ise ne yaparlarsa yapsınlar bölgelerine değiştirseler de elektrik şokundan kurtulamıyorlardı.
Köpekler daha sonra şoktan bölgelerini değiştirerek kurtulabilecekleri mekanizmaya konmuştur. Fakat daha önceki deneyimlerinde ne yaparlarsa yapsınlar ellerinden bir şey gelmemesinden dolayı hareket etmeyerek bir çaba içine girmemiştir. Bunu Seligman öğrenilmiş çaresizlik ismi ile adlandırıldı.
Öğrenilmiş çaresizlik kolaylıkla insanlar üzerinde umutsuzluğa ve umutsuzlukta depresyon gibi psikolojik hastalıklara neden olmaktadır. Öğrenilmiş iyimserlik depresyon tedavisinde kullanılmaktadır.
Çocuklara İyimserlik Nasıl Aşılanır?
— Fark edin.
İlk olarak çocuğun başına gelen negatif yaşanmışlıkları ne şekilde değerlendirdiğinin farkında olmanız gerekmektedir.
— Çocuğa sahte iyimserlik sunmamalısınız.
Çocuklar bu durumunda kolaylıkla farkına varmakta ve size olan güveni azalmaktadır. Sahte komplimanlar yaparak aslında o kişilerin gerçekten endişelerini duymaktan kaçınıyoruz.
Bunun yerine örnek vermek gerekirse kötü geçen sınavdan sonra yapılan doğru cevapları nasıl bulduğunu sorabilirsiniz.
Bu kişinin başarılarını da görmesi kadar, ne şekilde başardığına dair iç görü kazanmasına da yardımcı olmaktadır.
— Model olun.
İyimser ebeveynler ve eğitimci kişiler çocuklara model olmaktadır. Başlarına hoş olmayan bir şey geldiği zaman, bununla ilgili açıklama yapmaktadır. Büyüklerin yapmış olduğu bu açıklamayla çocuk kendini iyi hissetmektedir.
Bu açıklamalarında varılmış olan sonucun bu olaya mahsus olduğudur. Çocuğun yetersizliğinden kaynaklamadığı vurgulanmaktadır. Çocuğun farklı bölümlerde başarılarına vurgu yapılır. Yer alacak olumsuz sonucun farklı dış sebeplerden kaynaklandığı söylenmektedir.
— Sevdiğinizi sözler ve sarılmalarla beraber kolayca gösterebilirsiniz.
— Çocuklara içinizdeki sevgiyi gösterin.
— Çocukların başarılar yaşayabilmesine izin vermelisiniz.
Örnek vermek gerekirse, evin etrafında yapacağı yaşına uygun aktiviteler vererek çocukların başarı duygusunu daha iyi yaşamasını sağlayabilirsiniz.
— Çok daha pozitif şekilde düşünme biçimlerini adapte etmesine yardımcı olmalısınız.
Çocuğunuzdan kendilerine şu soruyu sormasını isteyebilirsiniz. Aynı sırada yakın bir arkadaşın olsa ona neler yapması gerektiğini söyleyebilirsiniz.
— Sabır ve mizahları bir arada kullanarak pratik teknikleri öğretmelisiniz.
Örneğin ayakkabısını bağlamasını öğretilmesi…
— Bırakın çocuklar kendi kontrolleri içerisinde olan oyunlar da oynasın.
Çocukların daha otonom olması adına bazı durumlarda yalnız kalarak oyun kurması ve yönetmesi gerekmektedir. Bu sayede kendi kararlarına ve kabiliyetlerine olan güvenleri artmaktadır.
— Çocukları teselli edebilen için yiyecek kullanmamalısınız.
Bu Türk kültürü içerisinde oldukça sık kullanılan bir yöntemdir. Toplu ulaşım araçları üzerinde ağlayan çocuklara hemen bir şeker uzatılmaktadır.
— Çocukları stresten uzak tutmalısınız.
Çocukların büyük stres durumuna sokacak faktörlerden uzak tutulmalıdır. Örnek vermek gerekirse finansal sorularınızın detaylarını çok daha bilmek zorunda olmamaktadır.
— Başkalarına yardımcı olmalarını sağlamalısınız.
Kendi kullanmamış olduğu eşyalarını kendisi bir kenara ayırarak ihtiyacı olanlara verebilmektedir. Sizinle birlikte ihtiyacı bulunanlara yapacağınız yardımlarda katkıda bulunmaktadır.
— Problemlerini dinlemelisiniz.
Problemlerini ciddiye almanız gerekir. Problemlerini çözebilecek kaynaklar kazanmaları sürecinde destekleyici olmalısınız.
İyimserlik ve karamsarlık testi
İyimserlerin Kontrol Odağı Yüksektir
İçsel kontrol odakları yüksek bulunan insanlar çevrelerinde meydana gelmiş olan olayların kendi kontrol ve sorumluluklarında olduğuna inanmaktadır.
Başarının ya da başarısızlığın kendi elleri içerisinde olduğu inancındadır. Bu yüzden daha fazla başarabilmek için emek sarf etmektedir. Önlerine engeller çıktığı zaman daha fazla sabır gösterebilirler.
İçsel kontrol odağı yüksek bulunan öğrenciler çok daha fazla ders çalışmıştır.
Neden İyimser Olmalıyım?
— İş yaşamında iyimserlik durumu;
İşte verimi arttırmaktadır.
— Eğitim hayatında iyimser bulunmak;
İyimser bireyler akademik hayatları içerisinde kötümser olanlardan daha başarılı olmaktadır.
İyimserler iş ve okul yaşamları içerisinde daha fazla başarı elde etmekte, daha zor pes ederler.
Satış farklı seviyeler içerisinde iyimser olan sigorta satıcılarını kıyasladılar. En yüksek seviyede bulunan iyimser olan %10’luk bölüm, en düşük seviyede iyimser olarak bulunan %10’luk satıcılardan %88 daha fazla sigorta satmışlardır.
Sporda iyimserlik durumu;
İyimser bireyler çok daha fazla sağlıklarına dikkat etmektedir. Bu yüzden daha aktif bir yaşam sürmekte, daha fazla spor yapmaktadır.
İyimser bulunan sporcular kötümser olanlardan daha başarılı olmaktadır. Bu farklı deneysel çalışmalarla da kanıtlandı.
Yenilgiye uğramış olan iyimser sporcuların yılmazlık göstererek devam edebilme ihtimalleri kötümser sporculara göre çok daha yüksektir.
— Sosyal ilişkilerde iyimserlik durumu;
İlişkilerde doyum oranını arttırmaktadır.
Daha az yalnızlık hissetmektedir.
— Fiziksel sağlık ve iyimserlik durumu;
İyimser olabilmek sağlığı olumlu yönde etkilemektedir.
İyimser kişiler sağlıklılarına her zaman daha fazla dikkat etmektedir. Daha aktiftirler, daha fazla meyve, sebze ya da tam tahıllı ürünleri tercih etmektedir. Sigara ve alkol gibi bulunan alışkanlıklara sahip olma oranları daha düşük olmaktadır. Hastalandıkları zaman ilaçlarını düzenli kullanmak konusunda daha titiz olmaktadır.
— Bağışıklık sistemi ile beraber iyimserlik arasında ilişki bulunmuştur.
İyimser olabilmenin sağlık üzerinde yer alan etkileri farklı hastalıkları olan bireylerde görüldü. Bunlar farklı sağlık koşullarında incelendi.
— Realist bulunmak yerine pozitif illüzyonlara sahip olma konusunda sağlığı olumlu yönde etkilemektedir.
— Koroner Baypas Ameliyatı
— Hamilelik zamanında daha iyi uyum sağlayabilme
— Biopsi ile baş etme
— Alkol tedavisi
Olef’in sahip olmuş olduğu gerçekçi bulunmayan iyimserlik insanlar üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır. İçinde bulunmuş oldukları durumun sağlıklı bir risk analizini yapamamaktadır. Riskleri olduğundan daha az görmektedir.
Başkalarının başına gelecek olan olumsuz koşulların kendilerinin başına gelme olasılıklarının daha az olduğunu düşünmektedir. Algıda iyimser bir seçicilik yapmaktadır.
Ölüm, sel, yangın, şiddet gibi çoklu travmatik problemlere yeterince hazırlanmamış olabilir. Ancak iyimserler başlarına bu gibi durumlar geldiği zaman daha iyi baş etmektedir.
Kör bir iyimserlik insanları uzun süreçte hem fiziksel hem de psikolojik olarak kötü yönde etkilemektedir.