11.12.2016 21:05 Karakter boyutu :
Bir önceki yazımda, 10 Aralık günü TBMM’ne sunulan Anayasa değişikliğine ilişkin basın açıklaması ile ilgili kısa eleştirilerde bulunmuştum.
Bugün Anayasa değişikliği ile ilgili görüşlerimi paylaşmaya çalışacağım.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, çağdaş demokrasilerdeki “başkanlık sistemi” ile ilkel demokrasilerdeki “diktatörlükler” arasında dağlar kadar fark vardır.
Başkanlık sistemi erkler ayrılığı, diktatörlükler ise erkler birliği esasına dayanır.
Buna bağlı olarak başkanlık sisteminde,
-Başkanın etkisi olmadan seçilen güçlü millet temsilcileri ve buna bağlı, başkandan tamamen bağımsız bir yasama organı vardır. Başkan yasama organını feshedemez.
-Başkanın kararname çıkararak yasama yetkisi kullanmasına asla izin verilmez. Tam tersine başkanın üst düzey atamaları ve özellikle dış politikası yasamanın denetimine bağlıdır.
-Tam bağımsız bir yargı vardır.
Yasama ve yargı organları, yürütme yetkisini elinde bulunduran başkanı mutlak anlamıyla denetlerler.
-Bağımsız bir medya vardır.
-Federasyon yapılanması vardır.
Tüm bunlar, başkanın elinde bulunan yürütme erkini denetleyip dengelemek, demokrasiye zarar vermemesi için frenlemek için gerekli olan, vazgeçilmez mekanizmalardır.
Anayasa değişikliği incelendiğinde, bu güçlü denetim-dengeleme mekanizmalarından hiçbirinin olmadığı; çağdaş demokrasilerdeki başkanlık sistemine değil, ilkel demokrasilerdeki “diktatörlüklere” benzer bir model önerildiği görülmektedir.
YASAMA DENETİMİ YOK EDİLMİŞTİR
Cumhurbaşkanı’nın siyasal parti bağı, hatta genel başkanlığı sürecektir.
Bizde biat kültürü egemen olduğundan, yurttaş olma evresini tamamlayamadığımızdan siyasal parti genel başkanlığı süren bir cumhurbaşkanı ile parti üyeleri ve milletvekilleri arasındaki ilişki, “mürit-tarikat-şeyh” ilişkisi biçiminde olmayı sürdürecektir.
Buna daha bilimsel biçimde güçlü parti disiplini de denilebilir.
Bu disiplin nedeniyle tüm milletvekillerini Cumhurbaşkanı saptayacağından, Cumhurbaşkanının partisinin çoğunlukta olduğu bir yasamanın bağımsız olacağını savunmak, en azından saflık olur. Dolayısıyla yasama denetiminden de söz edilemez.
Nitekim cumhurbaşkanlarının parti ile ilişkisinin sürdüğü ve katı parti disiplinine sahip Latin Amerika ülkelerinde, cumhurbaşkanları ülkelerini diktatör gibi yönetmektedirler.
Ayrıca ve esasen Anayasa değişikliği ile TBMM’nin yürütmeyi denetlemesi de tümüyle ortadan kaldırılmaktadır. Meclis’in yürütmeyi denetleme görev ve yetkisi metinden çıkarılmakta (m.89); Meclis’in yürütmeyi denetleme yolları olan güvenoyu, gensoru, Meclis soruşturması yöntemleri kaldırılmaktadır. (m.98)
Hatta “devlet faaliyetlerini” ilgilendiren konuların “genel görüşme” konusu yapılması bile kabul edilmemektedir. (m.98)
YASAMA YETKİSİ CUMHURBAŞKANINA VERİLMEKTEDİR
Yasa yapma işlevi Cumhurbaşkanına devredilmektedir. Cumhurbaşkanı “kararname” çıkararak doğrudan yasama yetkisi kullanacaktır.
Düzenlemede temel hak ve özgürlükler konusunda sınır getirilmesi, yasa ile kararnamenin çelişmesi durumunda yasaya üstünlük tanınması hep lafı güzaftır. Çünkü bu sınırların aşılması durumunda ne yapılacağı belli değildir.
Nitekim bugün Cumhurbaşkanı, önleyici bir düzenek bulunmadığı, tek görevli olan Anayasa Mahkemesi de “ayak bağı” olmaktan çekindiği için Anayasa’nın birçok kuralını ihlal edebilmektedir. Getirilen sınırlamaların kâğıt üzerinde kalacağı günümüz uygulamalarından bellidir.
Üstelik Cumhurbaşkanına, kimi alanları kararnamelerle düzenleme yetkisi de verilmektedir. Örneğin Cumhurbaşkanı, kararnameler ile kamu kurum ve kuruluşlarını, yani Devleti yeniden yapılandırabilecektir.
Üst düzey yöneticileri atayacak; atayacağı üst düzey yöneticilerinin kapsamını da kararnamelerle kendisi belirleyecektir.
Yasama yetkisiyle ilgili olarak bir konunun daha altını çizmek gerekir. Cumhurbaşkanı yasaları, bugünkünden farklı olarak hiçbir gerekçe göstermeden Meclis’e geri gönderebilecektir. Geri gönderme durumunda, metnin yeniden yasalaşabilmesi için nitelikli çoğunlukla kabul koşulu getirilmiştir. Yani geri gönderilen düzenlemeler, ancak üye tam sayısının salt çoğunluğu ile (yeni mecliste bu sayı 301’dir) aynen kabul edilirse yasalaşmış olacaktır.
BÖYLECE CUMHURBAŞKANI YASALARIN YAYIMLANMASINI SÜRÜNCEMEDE BIRAKABİLECEK
Yasaları yayıma göndermede Cumhurbaşkanının yetkisini bağlayan 15 günlük süre sınırı da Anayasa’dan çıkarılmaktadır. Böylece Cumhurbaşkanı yasaların yayımlanmasını sürüncemede bırakabilecektir.
Böylece Cumhurbaşkanına yasaları geri çevirip ya da sürüncemede bırakarak, o alanları kararnamelerle düzenleyip ülkeyi yönetme olanağı sunulmaktadır.
Cumhurbaşkanına ayrıca, yasaların uygulanmasını sağlamak üzere yönetmelik çıkarma yetkisi de verilmektedir. Cumhurbaşkanı böylece yasaları yorumlama, kendi anlayışı doğrultusunda uygulanmalarını sağlama gibi bir yetkiye de kavuşturulmaktadır.
Cumhurbaşkanı Meclis’i feshedebilecektir. Bu durumda kendisinin görevi de sona erecektir.
YARGI ERKİ CUMHURBAŞKANINA BAĞLANACAKTIR
Bilindiği gibi 2010 yılı Anayasa değişikliği ile yargının çok önemli iki kurulu, Anayasa Mahkemesi ile Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), verilen atama yetkileriyle siyasal iktidara bağlı duruma getirilmiştir.
Bugünkü Anayasa değişikliğiyle HSYK’nın yapısı yeniden düzenlenmekte ve bağımlılıkta eksiklikler giderilmektedir.
Bir kez, neden gerek duyuldu ise HSYK “Yüksek” statüsünden çıkarılmaktadır. Kurul’un yeni adı “Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)”dur.
Teklife göre Kurul 12 üyeden oluşturulmaktadır. Kurulun başkanı Adalet Bakanıdır. Geri kalan 11 üyenin 5’ini Cumhurbaşkanı, 6’sını TBMM seçip atayacaktır. Yani siyasal iktidar Kurula doğrudan sahip olacaktır.
Yani Meclis’e de egemen olan Cumhurbaşkanı HSK üyelerinin tümünü atama yetkisiyle donatılmış olmaktadır.
Seçimlerin belli mesleki kontenjanlar içinden yapılacak olması sonuca etkili değildir. Çünkü “isteklere” uygun adaylar her zaman bulunabilecektir. Ülkemiz bu yönden oldukça zengin bir kaynağa sahiptir.
Yargıç ve savcıların kendi içlerinden HSK’ya üye seçmeleri uygulamasına son verilmektedir. Böylece uluslararası yargı organlarının ilkelerinden biri, bir kez daha ihlal edilmektedir.
Anayasa değişikliğinde insanı en çok gülümseten düzenleme de, Anayasa’nın 9. maddesine, mahkemelerin bağımsız olmasının yanına “tarafsız” olmasının da eklenmesidir.
YÜRÜTMENİN DE BAŞI
Cumhurbaşkanı hem Devletin hem de yürütmenin başıdır.
Devletin başı olarak Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk Milleti’nin birliğini temsil edecektir.
Partisi ile ilgisi süren ve yalnız kendi seçmeniyle gönül bağı bulunan bir cumhurbaşkanının milli birliği nasıl temsil edeceği anlaşılamamıştır. Bugünkü fiili uygulama ve toplumda yaşanan bölünmeler bunun olamayacağının en önemli göstergesi ve kanıtıdır.
Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
Cumhurbaşkanının bir ya da daha çok yardımcısı olacak; yardımcılarının sayısına kendisi karar verecektir. Yardımcılarını kendisi atayıp, azledebilecektir. Cumhurbaşkanlığı yardımcılığına atananların varsa milletvekilliği sona erecektir.
Cumhurbaşkanı seçilebilmek için “Türk yurttaşı” olma koşulu yeterli iken, yapılan değişiklikle bu koşul, “doğuştan Türk yurttaşı olma”ya çevrilmektedir.
Cumhurbaşkanı seçilenin TBMM üyeliği sona ermektedir.
Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmakta, bakanlar, kendine bağlı kurum ve kuruluşları yürüten birer “sekreter” konumuna indirgenmektedir.
Bakanlar Meclis içinden ya da dışından Cumhurbaşkanınca atanmakta ve görevden alınabilmektedir. Yani tüm çalışma yaşamları Cumhurbaşkanının iki dudağının arasına sıkıştırılmaktadır. Meclis içinden atanan bakanların milletvekillikleri sona ermektedir.
Bakanlar yalnız Cumhurbaşkanına hesap vermekte, yasamaya hesap vermemekte, buna karşılık yasama dokunulmazlığına sahip olmaktadırlar.
Hükümetin göreve başlarken Meclis’ten güvenoyu alması kaldırılmaktadır.
Yürütmenin başı olarak diğer önemli yetkileri şöyle sıralanabilir:
-Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verecektir.
-Türk Silahlı Kuvvetleri Başkomutanlığını temsil edecektir. (Önceki düzenlemede bu görevi TBMM adına yerine getiriyordu.)
-Olağanüstü hal ilan edebilecek, OHAL KHK’leri çıkarabilecektir.
Görüldüğü gibi bir kişinin yasama, yürütme ve yargı erklerini bünyesinde topladığı, tümünün yetkilerine sahip olduğu bir sistem öngörülmektedir. Bunun adına ne derseniz deyin; ister “Cumhurbaşkanlığı sistemi” deyin, ister “diktatörlük” deyin, ister “sultanlık ya da padişahlık” deyin, bu sistem “tek adam” yönetim sistemidir.
Bunun örneğine de ilkel demokrasi döneminde rastlanmaktadır. Çünkü o dönemde erkler ayrılığı değil, erkler birliği esası egemendir.
Sanki sonuçta bir kıymeti harbiyesi varmış gibi, AKP ile MHP arasındaki en önemli anlaşmazlık konusu olarak Cumhurbaşkanının soruşturulup Yüce Divan’a gönderilmesi konusu günlerce kamuoyunu meşgul etmiştir. Partili, hatta partisinin genel başkanı olan bir cumhurbaşkanının, kendisine doğrudan biat etmiş bir Meclis çoğunluğu tarafından soruşturulup suçlanmayacağını sağır sultan bile bilebilir.
Bu konuda yapılacak her düzenleme kâğıt üzerinde kalmaya mahkûmdur. Onun için üzerinde durulmamıştır.
Düzenleme ile ilgili bilgi vermiş olmak için vurgulamak gerekir ki, Cumhurbaşkanı, TBMM üye tam sayısının (yeni düzenlemeye göre 600) salt çoğunluğu ile (301) suç işlediği savıyla hakkında soruşturma açılabilmekte; üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla da (400) Yüce Divan’a sevk edilebilmektedir.
Değişikliğin tek olumlu yanı, Cumhurbaşkanının yalnız vatana ihanetten değil, herhangi bir suçtan dolayı Yüce Divan’a gönderilebilmesidir.
-Seçilme yaşı 25’ten 18’e indirilmiştir.
2010 değişikliğini, “tek adam vesayetini” görmeden “askeri vesayet kaldırılıyor” diye alkışlayan liboşlar ile 18-25 yaş aralığındaki gençlerin bu değişikliğe oy vermesini sağlamak üzere söz konusu düzenlemelerin yapıldığı düşünülmektedir.
Bu tuzağa düşmemek en büyük dileğimizdir.
Sonsöz olarak şunu da vurgulamak gerekir ki, “tek adam” iktidarını sağlamak yönünden, 2012 yılında Anayasa Uzlaşma Komisyonuna “Başkanlık sistemi” adı altında sunulan AKP Anayasa değişiklik önerisi ile bugün TBMM’ne “Cumhurbaşkanı sistemi” adı altında sunulan değişiklik önerisi arasında öz yönünden fark yoktur.