HUNEGO Saide Adige yazınına 70’li yıllarda katıldı. Kendine has bir ritm içerisinde resmettiği eserlerinde, şiirlerinde çiğ damlaları parıldıyor, şairin açtığı kapı aralığı gözlerimizin önüne dikiliyordu. Bu gün konu edindiğimiz şairin seçme eserlerinin yer aldığı kitabında ise kapının açıldığını günün en sıcak zamanında güneşin gökyüzündeki yerini aldığını görüyoruz. Saide bizleri vaktinde olgunlaşmış şiirleri ile memnun etti. İlerleyen zaman, yaşamın getirdiği bitmeyen soruların cevaplarını şekillendirip düşüncelerini de daha olgunlaştırmış olarak önümüze çıkıyor.
Saide’nin şiirlerini ele alacak olursak; onlar güçlüler, hem erkek (katı) düşün şeklinin izlerini hem de kadının sıcak yürekliliğini taşırken, anlatım ve kıyaslamalardaki kadınların yumuşak dokunuşlarını ihtiva eden seçimi sözkonusu;
Şairin yolu kolay değil. Bunu defalarca başka şairler de dile getirdiler. Her biri kendi sanılarıyla ifade ettiler. Saide’de aynı şeyi, bıkkınlık ve yakınma içermeyen bir dille ifade ediyor;
Сиусэхэм унэ яIэп –
Зыфаем – раIо!
Ау шъхьэфит усэр –
Böylece; özgürlüğün serbestlikten farklı bir şey olduğunu da dile getirmiş oldu. Adigeler ‘шъхьэфит- özgür’ kelimesinden ziyade daha çok ‘шъхьарытIупщ – serbest’ kelimesini kullanıyorlar. Bu kelimenin anlamı güzel değil; eğitimsiz, uygunsuz, kendi aklına gelen dışında başka bir şeyi umursamadan, hiç bir kimsenin uygunsuz gördüğü şeylere aldırmadan hareket etmeyi de kapsıyor. Sayide Adigece’yi iyi kullanıyor kelimelerin özlerini dahi özümsüyor. Şiirlerinin güçlü oluşunun bir sebebi de bu.
Düşünce ile dil birbirleri ile ilişkililer, birisinin ardından diğeri geliyor. Yazarın düşünceleri uzaklara ulaşıyor bunu yaparken de Adige düşünce şekli – konuşma usulünü kullanıyor. Adeta çok uzun yaşamış insanların bilgeliği ile dile getirdiği şeyler insana ilginç geliyor. Yaşama bu kadar vakıf olmaya ne zaman fırsat buldu diye insanın aklına geliyor.
лIэныр къэсмэ –
Зэфэдэу пшъыгъэ –
Пшъыгъэ – ишъхьакIо
İyilik ve güzellik yaşamın içerisinde mücadele ederken insanın yüreğinde de çarpışıyorlar. Kötülüğe nasıl karşı duracaksın, nasıl bir mücadele yolu seçecek ona galip geleceksin? Şairin bakış açısıda bir başka…
IаплI зэтщэкIынышъ –
Bu güzel bir cevap. İyilik ve kötülüğün, soğukkalplilikle sıcak kalpliliğin birbirleri ile yanyana yol almalarının yanıtı. Fakat bunun yanısıra yaşam felsefesi de o kadar basit değil, bu yüzden Adigelerin ‘bir insanın mayası, diğer bir insan – зы цIыфым зы цIыфыр ищхэпс ‘ÇN. birebir çevirisi; bir insan diğer insanın (kalıp- şekil veren) kolası ‘ şeklindeki ifadelerinden yola çıkarak empati ve hoşgörüye sahip olunmalı. Yazar da bunu dile getiriyor;
Тыгу хэгъукIэу –
Sana ters yaklaşanı hoşgörmek – affetmek Tanrı’ya yaklaşmana vesile olur. Yoksa gönül kırıcı düşüncelerin karanlığı dünyayı kaplamaz mı? Yaşamın kısa olduğunu hiç bir zaman unutmamamlı, ömrü gereksiz işlerle heba etmemeli çünkü;
КIэкIы, кIэкIы, кIэкIы …
Гугъэр – хьакIэ!
УпэмыгъокIмэ – IукIыжьыщт…