Mahkumun İkilemi Teorisi | dergio
Bir uluslararası ilişkiler teorisi, Oyun Teorisi olan Mahkumun İkilemi stratejisi hakkında ne kadar bilgiye sahibiz? 3 dk
ekleyen Neutron NK 11 ay önce 9 ay önce
Mahkumun ikilemi (prisoners dilemma) sıfır toplamlı oyun olarak bir oyun teorisidir. Uluslararası aktörler arasındaki çatışmalara uygulanabilecek son derece gerçekçi bir model ve aynı zamanda bir psikolojik bir stratejidir. Teoriyi daha iyi anlayabilmek için ilk önce oyun teorisini incelememiz gerekir.
Oyun teorisi kısaca bir oyuncunun elde ettiği kazancın, diğerinin kaybını oluşturduğu mutlak çelişki durumu olduğunu görürüz.
Şöyle ki; Oyuna göre, hapishanede birlikte suç işledikleri iddiasıyla yargılanan iki mahkumun hüküm giymesi en azından birinin konuşarak suçu işlediklerini itiraf etmesine bağlıdır.
Buna göre ayrı hücrelerde bulunan mahkumların tek tek sorgulamaları esnasında suçu diğerinden bir gün önce itiraf eden kişinin bir miktar para ile ödüllendirileceği, ayrıca serbest bırakılacağı vaadinde bulunulmaktadır. Böylece arkadaşının hüküm giymesi için gerekli suç tutanağının oluşturulması sağlanmış olmaktadır.
Ancak arkadaşı erken ederek konuşursa aynı şey bu mahkum için söz konusu olacak ve arkadaşı ödüllendirip serbest kalırken kendisi hüküm giyecektir. İkisi de aynı gün itiraf ederlerse, mahkumiyet belli oranda düşecek ama her ikisine de uygulanacaktır. Son ihtimal ise eğer her ikisi de konuşmazsa hiç kimse para ödülü alamayacak fakat her ikisi de serbest kalacaktır. Her iki mahkuma da düşünmeleri için 1 gün süre verilmiştir.
Bu süre içinde mahkumlar önlerindeki stratejileri düşünmeye başlamışlardır. Önlerinde iki alternatif mevcuttur. Ya işbirliği yapıp konuşmayacak birlikte serbest kalacaklar, ya da itiraf ederek ömür boyu hapisten kurtulmuş olacak. En mantıklı strateji, aynı gün konuşup cezayı belli oranda düşürerek hüküm giymek olacaktır. Çünkü aralarında hiçbir iletişim olmadığından diğerine güvenmek zorunluluğu mevcuttur.
Yani en genel anlamıyla, iki ayrı sorgu odasında bulunan tutsağın birbirlerinden habersiz olarak birbirleri adına yaptığı anlaşmalardır.
Oyuncular işbirliğine giderlerse ancak uzun vadede her oyuncu kar elde eder ancak kazancın dağıtılmasında ekonomik ve sosyal çelişki vardır. Bu teknikle davranışların altında yatan motivasyon anlaşılır, stratejik etkileşim açıklanır, kümülatif bilgi birikimi ortaya çıkar, karar verme mekanizması canlandırılır ve formel teorinin başka yaklaşım ve kuramları birleştirme yeteneği açığa çıkar. Bu teknik uluslararası ilişkilere makro anlamda uygulanabilir bir örnektir. Savaş eşiğine gidilen diplomatik krizlerde veya güç ilişkilerinde devletlerin ve diğer aktörlerin arasında planlı veya plansız süregelen bir politikadır. Devletlerin çıkarlarına ve politikalarına göre gerektiğinde işbirliğine veya çatışmaya yöneltir.
Tutsak ikilemi, 1950’lerde RAND çalışanları, Merill Flood ve Melvin Dresher tarafından geliştirilmiştir. Ardından Albert William Tucker sonuca hapishane cezası mantığını eklemiştir. İlk olarak kullananlar ise, J. Von Nevmann ve O. Mongenstein’dir.
Tutsak İkileminin altında yatan Makyavelist Gerçeklik Teorisidir, yani; amaç aracı kutsallaştırır. Sorun diğer mahkumun hamlesinin ne olacağıdır. Ancak kuram gerçek hayata uygulandığında sonucu oyuncuların karakteri belirler. Oyun, oyuncu sayısı iki oluncaya kadar devam eder. Hiçbir optimum kazanç yoktur ve oyun rekabet ve test algoritması içerir.
Kuram en çok liberalizmin ilgi alanına girer çünkü oyuncuların uzun vadede çıkarı için işbirliğine girmesi gerekir. Neo-realist bakış açısı oyuna, devletler birbirlerinin güvenliğinde tehdit unsuru oldukları için işbirliği gerçekleşmeyeceği düşüncesiyle yaklaşır.
Gerçek dünyadaki durumlarda ise dayanışma probleminin prototipi olması dolayısıyla uygulanabilir.
Teori; politika, sosyoloji, biyoloji, etnoloji ayrıca silahlanma yarışı ve çevre kirliliği gibi canlıların etkin olduğu sosyal bilimlerde uygulanabilir ancak teoriden farklı olarak uygulandığında kişilik yapısı etkili olacağından oyunda farklı opsiyonlar ve farklı sonuçlar elde edilebilinir. Bu durumda mahkum açmazı oyunu, Nash’in denge kavramıyla çelişir. Nash, her oyuncunun kendi en iyi stratejisini izleyeceğini, çünkü öteki oyuncuların da öyle yapacağını var sayar ancak oyun bize bunun her durumda geçerli olmayacağını gösterir. Nash’in bu tür oyunlardaki kısır döngüyü çözmek için önerisi şöyledir: Bütün oyuncuların kendine en yüksek faydayı sağlayacak stratejisi vardır. Fakat “dominant strateji” denen bu strateji oyun tek kişilik olmadığı için uygulanamayacak ve taraflar bir denge durumuna razı olacaklardır. Şu durumda Nash’in denge stratejisi, bir oyuncunun karşı tarafın kullanacağını düşündüğü stratejiye karşı kendisine en çok yarar sağlayacak stratejiyi seçmesi olarak karşımıza çıkar. Nash matematiği kullanarak böyle bir dengenin her durumda mevcut olacağını ispatlamış ve oyun teorisinin birçok alanda kullanılmasının önünü açmıştır. Nitekim bu mükemmel çalışması ona 1990’da Nobel ödülünü kazandırmıştır.
Yazı, Mahkumun İkilemi, Uluslararası İlişkiler, Oyun Teorisi