elmaaltshift: Bilinçaltı reklamları
'Örtülü reklam' adlı yazımda yanlışlıkla, örtülü reklamın bilinçaltı reklamla aynı anlama geldiğini yazmışım. Yanılmışım ve bu yanlışlığımı da Haluk Mesci yorumuyla düzeltti. Düzeltmeseydi, sanırım bu bilgi bir süre daha benimle beraber giderdi.
Google'da bununla ilgili etrafa bakınırken bir kaç siteye rastladım. Bu konuyla ilgili nedense çok az yerli site buldum ya da doğru düzgün aramayı beceremedim. Neyse, aşağıda bilinçaltı reklamın ne olduğunu, burada ise bununla ilgili bir söyleşiyi bulacaksanız.
Subliminal reklamcılık nedir?
Bazı ses, imge ve sloganlarla tüketicinin bilinçaltına mesaj gönderilmesi, subliminal reklamcılık olarak tanımlanıyor ve 1950'li yıllardan beri dünyada tartışma yaratıyor. Tüketicinin özgür algısı dışında, pazarlama alanında gizli bir beyin yıkama taktiği olarak görülen subliminal reklamcılık henüz bilimsel olarak kanıtlanmış değil. Bu nedenle de örneğin İngiltere'de resmen yasaklanmadı.
ABD'de de Federal İletişim Komisyonu 1974 yılında subliminal reklamcılığın kamu yararına olmadığı görüşüyle bu yöntemi kullanan yayıncıların cezaya çarptırılması kararı aldı. Ancak reklamcılık sektörüne yasak getirilmedi. ABD'de yıllardır bu yöntemin ne kadar etkili olduğu tartışılıyor. Uzmanların çoğu subliminal mesajların zorlayıcı olmadığı görüşünde. Bu nedenle de ABD'de reklamlar özel olarak subliminal mesaj gözetimine tabi tutulmuyor.
Subliminal mesajlar bir film seansında saliselik görüntüler halinde verilebildiği gibi afişlere de gizlenebiliyor. Ayrıca müzik de etkili bir araç. Hızlı müziğin insanları alışverişe yönlendirdiği söyleniyor. Hatta psikologların yaptığı bir deneyde çalan müziğin milliyetinin şarap alışverişinde ülke tercihini değiştirebildiği tespit edilmiş. Asda marketlerinden birinde yapılan deneyde Alman müziği çaldığı zaman Alman şaraplarının satışı artmış, Paris'ten akerdeon nağmeleri duyulduğunda ise Fransız şarapları daha çok satmaya başlamış.
Rusya'da yaşanan bir olayda ise Klinskoye marka biranın reklamıyla bağlantılı olarak Pepsi satışlarının arttığı tespit edilmiş. Bu iddiaya karşın bira reklamına nasıl bir Pepsi mesajı gizlendiği henüz bilinmiyor.
Subliminal reklamcılık ilk kez 1950'li yıllarda Amerika'da ortaya çıktı. James Vicary adlı reklamcılık uzmanı sinema salonlarında yaptığı bir deney sonucu patlamış mısır ve kolalı içecek satışlarının arttığını iddia etti. Bu deneyde film perdede oynarken saliselik görüntüler halinde 'patlamış mısır ye' ve 'Cola iç' sloganları çıkıyordu. Seyirci bu sloganları bilinciyle algılayamadığı halde, bilinçaltına hitap eden bu sloganlar sayesinde Cola satışlarının yüzde 18.1, patlamış mısır satışlarının ise yüzde 57.7 arttığı iddia edildi.
5 Temmuz 1971 tarihli Time’ın arka kapağında çıkmış Gilbey’s London Dry Gin reklamı. Reklamda bardaktaki buzlar üzerinde ‘sex’ yazıyor. Bu reklam sayesinde Gilbey’s’in 1.5 milyon dolarlık satış yaptığı tespit edilmiş. Bunun üzerine reklamla ilgili bir araştırma yapılmış. Bu reklam deneklere gösterildiğinde yüzde 60’ı reklamın kendilerinde uyandırdığı etkiyi ‘doyuma ulaşma’, ‘sex düşkünlüğü’, ‘heyecanlanma’, ‘romantizm’, ‘duyguları okşayıcı’ gibi ifadelerle tanımlamış.
Fırat ! Fırat !!! Sektöre yönelik bloglara özellikle tartışmalı konularla ilgili materyal koyarken çok titizlenmek gerekiyor : James Vicary ve bulduğunu, denediğini, sonuç aldığını iddia ettiği bilinçaltı reklam, bir balon ! Hem de, tekniği test ettiğini ileri sürdüğü sinema salonunun seyirci kapasitesine varıncaya kadar ! Amerikan Kongrasi konuyla ilgili soruşturma komisyonu önünde demo yapmaya çağırdığından bu durum bütün bütün ortaya çıkınca, Vicary ardında adres, banka hesabı, sosyal sigorta kaydı filan bırakmadan sırra kadem basıyor. Nasıl ama ?
Ayrıntı isteyenler için, James Twitchell'in ünlü yazısının büyük bölümü [tamamı, birkaç yerde var ama, örneğin, http://ad-rag.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=printpage&artid=57] :
(Subliminal advertising) is utter nonsense but utterly powerful nonsense.
This paranoia began with the invention of the Tachistoscope by the Eastman Kodak Company in the early 1950's. This super-fast strobe light - It could flash at 1/60,000th of a second - was the reason we saw all those photographs of bullets in mid air and open-winged hummingbirds in the pages of National Geographic and Life. It was also the reason that an unemployed market researcher named James M. Vicary made a lot of money and mischief. In the spirit of his predecessor, P.T. Barnum, Vicary contacted marketing directors and advertising managers in New York, offering to instruct them ( on plump retainers ) in a new selling technique "subliminal advertising". Just as the flash would catch an image on thin-emulsion photographic film, so too could you project an image so fast that the brain would record what the eye did not see. The strobe analogy was that compelling. The viewer might have a vague sensation of déjà vu, unaware of what caused it. All the better for advertising, because the viewer could not expunge it with conscious criticism.
8/12/2005 09:00:00 ÖS
Dediginiz gibi bilincalti reklamcilik balon bir durumdan ibaret olabilir. Son zamanlarda ortaya cikan, beynin sinirsel dinamiklerine dayali pazarlama arastirmasi "noro-pazarlama", "uydurma bilincalti reklamciligin" farkli bir versiyonu ve amac olarak ayni isleve sahip olabilir mi peki? Sonucta insanlarin nelerden etkilenebilecegini bulgulayan bir yontem bu. Insanlari yoneten, hadi sunu almalisin, diyen kurgu bir yontemden ziyade, tuketicinin hangi urunlere nasil tepkiler verdigini gosteren, boylelikle stratejilerin bu dogrultuda gelistirilebilecegi, satis artirimina yonelik bir proje. Ilerde bunun farkli varyasyonlarini yapip, "kurgusal bilincalti reklam" sekline donusturebilir pekala.
Bu arada dediginiz gibi bu bi balon olabilir. Ozellikle film aralarina sokusturulmus gozun algilayamacagi bicimde yerlestirilmis reklamlarin oldugunu yadsimiyorum ve buna inaniyorum. Bunun kurgusal bir sey oldugunu da sanmiyorum. Belki bu teknik satislarin artiriminda kesin bir rol oynamiyor olabilir. Ancak tuketicinin markaya olan bagimliligini artirabilir.
(Belki sacma bir ornek olacak ama yine de soyleyeyim. David Fincher'in Fight Club filminde, dikkatli baktiginizda belki gorebileceginiz uc sahne var. (Belki daha fazla vardir) Daha once baska bir filmde boyle bir teknik kullanildigini hatirlamiyorum. Tuketim toplumuna elestirel bir sekilde yaklasan filme eklenen bu sahnelerin neden eklenmis oldugunu da bilmiyorum acikcasi. Sadece bu yazidan sonra bu sahneler aklima geldi.)
8/13/2005 12:07:00 ÖS
Yazida alinti yaptigim sitenin linkini vermeyi unutmusum.
8/13/2005 12:09:00 ÖS
"Tüketiciyi aptal zannetmeyin çünkü o sizin karın...