Rus Donanması Son dönemlerde, batı medyasının ve askeri analistlerin Rusya Federasyonunun Suriye açıklarına gönderdiği ve çoğunluğu Rusya’nın Kuzey Filosuna ait Rus gemilerine olan ilgileri artmaya başladı. Bu ilgi, bahse konu filonun bir kısım gemilerinin yaklaşık bir yıl önce, 2016 yılının Ekim ayında, İngiltere’nin Shetlands adaları kıyılarına çok yakın ve gayet de gösterişli bir şekilde geçmesiyle başlamıştı. Bu süreçte, batı ve Rus medyalarında karşılıklı atışmalar dahi yaşandı. Amiral Kuznetsov uçak gemisi, bu gemiden iniş-kalkış yapan savaş uçakları ve ona refakat eden diğer harp gemileri bir kısım tartışmaları da beraberinde getirdi. Batı medyasında yer alan bu konular genellikle geçiş yapan gemilerin teknik olarak mevcut eksiklikleri ile değerlendirilerek Rus Donanmasının durumunu ortaya koymaya çalışan ve “biz aslında sizin ne olduğunuzu biliyoruz” mealindeydi. Baştan ifade etmek gerekir ki; bu iddiaların doğruluğunun teyit edilebilmesi, sadece açık kaynaklara dayanarak yetersiz kalabilir. Bu gemilerin harekat alanındaki her türlü faaliyetlerinin izlenmesiyle, ancak yeterli bir kanaat oluşabilir. Rus donanmasıyla ilgili olarak batı medyasında yer alan iddialar ne yöndedir? Bahse konu iddialar çoğunlukla Amiral Kuznetsov uçak gemisi üzerinden dile getirilmiş ve buna bağlı olarak Rus donanmasının eğitim, personel ve teknik konularının öne çıkarılmasına gayret gösterilmiştir. Amiral Kuznetsov’un İngiltere açıklarındaki uçak gösterisi, söz konusu geminin analizlerde baş hedefe konulmasına neden olmuş durumda gözükmektedir. Rusların, İngiltere açıklarındaki geçişi sırasında Kuznetsov uçuş güvertesi üzerinde görülen 10 adet Sukhoi Su-33 Flanker-D ve 4 adet MiG-29KR uçaklarını harbe hazır seviyede uçuracak yeterlikte pilotlara dahi sahip olup olmadıklarının belli olmadığı öne sürülmektedir. Yerli ve yabancı kaynaklardaki bilgiler incelendiğinde, 30-40 uçak kapasiteli geminin platformu üzerinde sürekli aynı 14 uçağın konuşlu olduğu gibi bir izlenim edinilmektedir. Bu durumda; kendilerine göre yeterliliği olduğunu düşündükleri pilotların sayısı kadar uçak konuşlandırmış olabilecekleri ihtimali de olasılıklar arasında sayılabilir. Gemide fırlatma rampası düzeneği yerine, sıçrama pisti olarak kullanıldığı bilinen pistin genel yapısı nedeniyle önceki dönemlerde SU-33’lerin tam yüklü kalkışı sırasında düşme boyutunda kazalar tespit edildiği belirtilmektedir Nitekim, Suriye açıklarındaki harekat esnasında da, tarihler teyide muhtaç olmakla birlikte, 14 Kasım ve 05 Aralık 2016 tarihlerinde gemiye ait 2 adet uçağın düştüğü bazı açık kaynaklarda yer almıştır. Düşen uçaklardan birinin MİG-29KR (bazı kaynaklarda SU-33) olduğu ve eğitim uçuşu sırasında gemiye yaklaşma esnasında düştüğü ifade edilmektedir.
Gemi 15 Ekim 2016’da Rusya’dan yola çıkmış, 08 Kasım 2016’da Suriye açıklarına intikal edebilmiştir. İntikal süresi takriben 25 gündür. Rusya, 06 Ocak 2017’de Suriye'deki askeri güçlerini azaltma kararı kapsamında uçak gemisinin bölgeden ayrılacağını açıklamış ve Amiral Kuznetsov görevi hitamında 07 Şubat 2017’de tekrar Rusya’ya geri dönmüştür. Geri intikal süresinin de takribi 25 gün olabileceği değerlendirilmektedir. Kuznetsov intikallerle birlikte toplam 3.5 ay üssünden ayrı görev yapmıştır. Bu muhtemel açık kaynak bilgilerine göre, 50 gün intikal süresi dikkate alındığında; harekat sahasında yaklaşık 63 gün kalınmıştır. Rusya Kuzey Filosu Komutanı Nikolay Yevmenov, uçak gemisinden 117'si gece olmak üzere toplam 420 sorti yapıldığını ve arama ve kurtarma operasyonları için de 750 sorti gerçekleştirildiğini beyan etmiştir. Bununla birlikte; Suriye’de 1000’den fazla terör hedefini imha ettiklerini vurgulamıştır. Sadece açık kaynaklardaki bilgiler kapsamında elde edilen yukarıdaki teyidi gereken muhtemel bilgilerle, geminin intikal ve hava harekatı performansını makale referanslarının altında yer alan tabloda kabaca bulabilirsiniz.
30 yaşındaki Kuznetsov’un Suriye harekatından sonra kuru havuza alınarak, kapsamlı bir bakıma gireceği de ifade edilmektedir. Kuznetsov’un yerine ikame edilecek yeni bir uçak gemisi inşa/alımının ise ekonomik nedenlerle şimdilik zor olduğu değerlendirilmektedir. Bu nedenlerle de Kuznetsov uçak gemisinin epey bir zaman daha kullanılacak olması ihtimal dahilindedir. Rusların; 2015 yılında Fransa’dan almaya çalıştıkları, ancak Ukrayna olayları nedeniyle verilmeyen, uçuş pistine sahip ve üzerinde helikopter/uçak taşıyabilen Mistral sınıfı Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisinin, Kuznetsov’un yetersiz kalabileceğini değerlendirdikleri görevler için düşünülmüş olabileceği ihtimali bugün daha iyi anlaşılabilmektedir. Diğer yandan; Rus donanma unsurlarının, özellikle muhrip ve fırkateynlerin oluşturduğu görev birliklerine çoğunlukla yakıt gemisi ve okyanus tipi römorkörlerin de eşlik ettiği tespitler arasındadır. Bu, denizde yaşanacak muhtemel bir arıza/teknik sıkıntıya karşı önlem olarak düşünülmüş olabilir. Kirov sınıfı muhriplerin modernizasyona tabi tutulduğu bilinmektedir. Amiral Gorshkov ve Amiral Grigorovich sınıfı 5000 tondan ufak iki farklı fırkateyn projesi yürürlükte olsa da bu ve benzeri projelerde; Ukrayna orjinli Zorya-Mashproekt isimli firmanın üretimi olan gaz türbinlerinin tesliminde daha şimdiden en az 5 yıllık bir gecikmenin söz konusu olduğu da ileri sürülmektedir. 8 Rusya’nın, Alman MTU makinalarından örnek alınarak, Çin tarafından türetilmiş olan gemi makinalarını satın alma girişimleri olduğu da bazı kaynaklarda belirtilmektedir. Bir diğer dikkati çeken ilginç durum ise; Rusların yeni bir sınıf harp gemisi inşasını, çok az sayıda (genellikle ikişerli ya da az çifter sayıda olacak şekilde) planlamalarıdır. Buna son örnek Ivan Gren sınıfı (Lavina Klas) Amfibi Hücum/Tank Çıkarma gemisidir ve bu sınıf gemiden iki adet inşa edilmektedir. Diğer bir örnek 2 adet yeni Varshavyanka sınıfı dizel denizaltılar olup, yapımları halen devam etmektedir. Bir kısım analistler bu hususun altında yatan esas sebebin ekonomik zorluklar ve Rus tersaneleri olduğunu iddia etmektedirler. Rus tersanelerindeki mühendis ve teknik personel ile tezgâhların ve teknolojinin yetersizliği ve çok sık görülen yolsuzluklar ile kalite kontrolündeki sıkıntıların, Rus savaş gemisi projelerine önemli ölçüde zarar verdiği değerlendirilmektedir. Tersanelerde personel, malzeme ve yönetim zafiyetleri, doğal olarak başka önemli sorunları da beraberinde getirmektedir. Örneğin yangın, bu sorunların en acımasızıdır. 2014 yılı Kasım ayında Sivastopol’daki tersanede Karadeniz Filosunun göz bebeği Kara sınıfı Kerch isimli gemide çıkan yangın ile 2016 yılı Haziran ayında modern bir mayın tarama gemisi inşası esnasında çıkan yangın, bu tezleri destekleyebilecek emareler olarak değerlendirilebilir. Bir başka çarpıcı, ancak daha eski bir örnek ise, Oscar-II sınıfı nükleer Kursk denizaltı faciasıdır. Arızalı bir torpidonun patlaması nedeniyle, 118 denizcinin ölümüne neden olan facianın yaşandığı 12 Ağustos 2000 tarihinden ancak 10 gün sonra olay yerine intikal eden İngiliz ve Norveçli uzmanlar yardımıyla denizaltının kapağı açılabilmişti. Dönemin Kuzey Filosu Komutanı, denizci ailelerine ‘Denizcilerimizi kurtaramadığımız için sizlerden özür diliyorum' demek zorunda kalmıştır.9 Ruslar denizaltı inşasında kısmen su üstü gemilerinin inşasına nazaran daha iyi bir durumda sayılabilir. Örneğin Rusların, bir dizel denizaltı inşasını tahmini 18 ayda bitirip, istenildiğinde, 6 ay gibi bir sürede hizmete hazır hale getirebildikleri ifade ediliyor.10 Ancak, bir kısım tersane zafiyetlerine rağmen bu konuda daha titiz davransalar da, diğer yandan; SSBN, SSGN ve SSN türü bir çok denizaltı projesinin 2020, 2025 ve 2030 yıllarına kadar tamamlanması ön görülmekle birlikte, bir kısmının ekonomik nedenlerle bitirilemeyebileceği de göz ardı edilmemelidir. Her ne kadar 17 sene önce olsa da, Kusrk’ta yaşanan facia, denizaltı dünyası yönünden Rusların; organizasyon, malzeme, lojistik, personel, eğitim ve arama/kurtarma imkan ve kabiliyetlerinin sorgulanabilir olduğu gerçeğini ortaya koymuştur. Ancak bütün bu olumsuz örneklere rağmen; Ruslar son dönemde bir kısım donanma unsurlarıyla Suriye kıyıları ve Kuzey Kutbu'nda önemli bir varlık göstermeye başlamışlardır. Diğer yandan Karadeniz Donanmasını da yenileme ve takviye etme çabalarına girişmişlerdir. Benzeri bir kısım olumsuz örnekler, nedenleri farklı gözükse de, A.B.D. Donanmasında da görülebilmektedir. Örneğin, 2008 yılında Arleigh Burke sınıfı gemilerde tespit edilen yapısal hatalar, ‘stealth’ teknolojili yeni inşa edilen USS Zumwalt’da test aşamasında görülen ve son 1 yıldır müzmin bir arıza haline gelen şaft sistemindeki yağlama yağına deniz suyunun karışması, Ocak 2017’de USS Antietam’in pervane arızası nedeniyle Japonya kıyılarında karaya oturması, Mayıs 2017’de USS Champlain’in bir balıkçı gemisiyle çarpışması, Haziran 2017’de USS Pennsylvania denizaltısında çıkan yangın ile en son Haziran ve Ağustos 2017’de USS Fitzgerald ve USS John S.Mccain gemilerinin sivil ticari gemileriyle çarpışması çarpıcı örneklerdir. Bu örneklerden hareketle de birçok olumsuz analiz yapılabilir. Aradaki fark; batının ekonomik ve teknolojik sürdürülebilir imkanlarının olmasıdır. Batılı uzmanların bir kısım olumsuz analizlerinin yanı sıra, 21 Nisan 2017 tarihinde Rusya Savunma Bakanlığının Rus Donanmasının geleceğini ilgilendiren hususlarda yapmış olduğu bildirge çok dikkat çekicidir.16 Bakanlık; geçmiş dönemlerden bu yana kullanımda olan çok maksatlı fırkateynlerin yeni silah sistemleri ile donatılmasının, donanma harp gücünü % 30 oranında arttırdığını, 2016-2020 Kuzey Filosu Faaliyet Planı çerçevesinde filodaki personel istihdamının % 95’lere ulaştığını ve Amiral Kuznetzov uçak gemisinin Suriye kıyılarında hava harekat yeteneklerini kazandırdığını belirtmiştir. Bununla birlikte; S-400’lerin deniz versiyonu olarak da bilinen P-800 Oniks ve Kalibr güdümlü mermilerinin, Kirov sınıfı bir gemiden yapılan tecrübelerinin başarıyla tamamlandığı ve Kuzey Kutbu’ndaki üs bölgelerinde su üstü ve su altı unsurlarının daimi konuşlanacak şekilde hazırlıklarının devam ettiği vurgulanmıştır. Şimdilik dillendirilmese de, muhtemelen bazı kritik görevlerde daha elastiki olabilmek ve harekat temposunu artırmaya yardımcı olmak maksadıyla; Kuznetsov’a alternatif olarak almayı düşünmüş olabilecekleri, ancak Ukrayna meselesi nedeniyle 2015 yılında Fransa tarafından verilmeyen hava harekatı yetenekli Mistral sınıfı Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisi tarzında bir geminin, önümüzdeki dönemde uluslararası siyasi şartların uygun olması halinde, batılı bir ülkeden temin etme girişimlerinin de devam edebileceği ihtimali dikkate alınmalıdır. Bununla birlikte; 2019 yılında başlayacağı bildirilen 23000E kodlu Uçak Gemisi Projesinin planlarının Nevskoye Dizayn Bürosu tarafından, proje sorumluluğunun da Birleşik Tersaneler Kurumu (OCK) tarafından üstlenileceği dizayn bürosu sözcüsü tarafından ifade edilmiştir.17 Diğer yandan 11711 kodlu bir diğer projeleri ise 2025 yılına kadar bitirmeyi tasarladıkları Lavina (Avalanche) sınıfı olarak isimlendirdikleri Mistral benzeri 2 adet Amfibi Hücum Gemisi olduğu belirtilmektedir.18 Ancak bu projelerin ekonomik olarak ne derece sürdürülebilir olduğu da tartışmalıdır. Dışarıdan alım konusunun, bir ihtimal dahi olsa, daha mantıklı olabileceği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak; 18. ve 19. yüzyıllarda birçok kara savaşının yanı sıra, denizde 4 kez karşı karşıya geldiğimiz Rus Donanmasının mevcut durumundaki zafiyetlerine bakarak bir sonuca gitmek bizi değerlendirme hatalarına götürebilir. Öncelikle; karşımızda nükleer bir güç vardır. Tersane ve işletim hataları, onun konvansiyonel ve nükleer gücünü kullanmasına mani değildir. Ancak çok tehditli bir harekat ortamında bu zafiyetlerin dikkate alınmaması da büyük hata olur. Rus donanmasının lojistik sorunları olduğu da bir gerçektir. Sovyet döneminden kalan gemilerin modernizasyonu ile Kuzey Filosunun harp gücü % 30 artıyorsa, orantısal olarak daha da artması gereken lojistik, personel, eğitim ve motivasyon ihtiyaçları olduğu gerçeği de dikkate alınmalıdır. Amiral Kuznetsov gemisinde, sadece uçuş platformu üzerinde görülen 14 uçakla (2’sinin düşmesiyle kalan 12 uçakla, alt güvertelerde başka uçak yoksa), takribi 2 ay terör hedeflerine 420 sorti yapılmış 1000 hedef imha edilmiş ise; sayıları bilinmemekle birlikte, pilotların harbe hazırlık seviyelerinin arttığı, geminin hava harekatı icra etme ünsiyetini geliştirdiği ve bu şartlarda başarılı olduğu ifade edilebilir. Ayrıntılı ve hassas bir değerlendirme için; muhtemel 63 gün Suriye kıyılarında harekat icra eden Amiral Kuznetsov merkezli suüstü/sualtı ve hava unsurlarından müteşekkil Rus Deniz Görev Birliğinin bir bütün olarak gösterdiği performansı, tüm veçheleri ile bir kül olarak değerlendirmek gerekmektedir. Kaza, yangın, arıza, yaralanma, ölüm ve hedef detayları gibi hususlar açık kaynaklardan tam olarak bilinemediği için, batı basınındaki gibi, kesin bir hükmün verilemeyeceği görülmektedir. Ancak rahatlıkla şunu söyleyebiliriz ki; bir kısım batı medyası her ne kadar Rus deniz gücünü dikkate almaya değer görmezmiş gibi bir tavır alsa da, elimizdeki bu rakamlarla bile Rusların Suriye politikası kapsamında Amiral Kuznetsov uçak gemisi merkezli deniz gücünü çok ciddiye aldıkları kesin olup, önümüzdeki dönemde de ilk harekattan çıkardıkları/çıkaracakları derslerle bu Deniz Görev Birliğini yeniden bu bölgeye gönderme ve sancak gösterme ihtimalleri mevcuttur.
Bu makale http://www.marinedealnews.com/?p=9291 adresinde yayınlanmıştır.