2. Ödül, Gürhan Tümer Anısına: İzmir Ütopyaları Öğrenci Fikir Proje Yarışması - Arkitera
Bu süregelen değişim hali boyunca Bayraklı’nın yüksek imara uygun hale getirilmesiyle gün içinde güneş kesen gece ise LED ışıklara bürünen ve giderek büyüyen hastalıklı silueti, daima değişimi süregelen bir kolektif organizmaya dönüşmektedir. Formu tamamen üretici bireye bağlı olarak oluşan, yerinde üretilen ve birbirine eklenen bu örgü sistemleri canlı ve değişken bir yapı oluşturur.
Tek bir tasarımcının/ütopya düşünürünün elinden çıkan ütopyaların bir diğer kişinin distopyası olabileceği düşüncesine dayanarak, bu proje kapmasında aslında belirlenen yalnızca bir sabit vardır. Bu sabit aynı zamanda İstanbullaşan İzmir distopyasına bir tepki olarak Bayraklı gökdelenler bölgesinde kurulan bir “Atölye”dir.
Örümcek ağının esnek ve taşıyıcı yapısını inceleyen biyomimetik araştırmaları sonucunda elde edilen “ilmek” adlı esnek-ağsı malzeme ile insan elini tığ olarak kullanarak Folkart Kuleleri arasına örülüp gerilen pavyonda aynı malzeme ile örgü eğitimi veren “Kendi Mekanını Kendin Ör” atölyesi T0 anında kurulmuştur. Atölye, kimliksizleşen ve İzmir halkını yersizleştiren bölgede, bölge sakinlerinin atölye eğitimi haricinde hiçbir özel yetenek ve bilgiye ihtiyaç duymadan yaşam alanlarına kişisel dokunuşlarını yapabilmelerini hedefler.
T1 anında “ilmek” örmeyi öğrenen bireylerden bir kısmı, bu teknikle kendi yaşam alanını oluşturup pavyona düğümlenerek üzerine yerleşir. Taklit ve tekrar yoluyla artan yaşam cepleri, yerinde örerek büyüyebilecek hale gelir. Aralarında ortak alanlar örülmeye başlanır.
Ütopyaların isim babası Thomas More’un aynı ismi taşıyan 1516 tarihli kitabında geçen Ütopya Adası, More’un o dönemde düşlediği var olmayan ideal bir toplumu hayal eder. Günümüzde ise bu ada ideal veya ütopik olmaktan çok uzak bir noktaya düşen, köleliğin zorunlu olduğu, savaşın gerekliliğini kabul etmiş, inançsızlığın yasaklandığı ve hayat boyu görev yapan liderlerin yönettiği komünal bir yaşama ev sahipliği yapar.
Daha yakın tarihten benzer bir örnek olarak Le Corbusier’in Radyant Şehir ütopyasına gelen yaşanılabilir olmayı göz ardı etme ve kamusal alanların yetersizliği gibi eleştirileri de; tek elden çıkan, kuralları belirlenmiş, ayarları bireyselliği azaltacak ölçüde kesinleşmiş olan ütopyaların bir başkasının distopyası olabileceği gerçeğine örnektir. Buna ek olarak göz önünde bulundurulması gereken bir diğer nokta ise ütopya düşünürlerinin günlük hayatımızdan uzak bir noktaya düştüğünü ve gündelik yaşama etkilerinin olmadığını düşünmenin yanlış olacağıdır. Bu noktada olumlu anlamda ütopya düşünürleri topluma bir sosyal hayal becerisi kazandırırlar. Ancak bu sosyal hayaller üretime/ürüne dönüştüğünde her zaman iyi sonuç vermeyebilir. Zira üretim sürecinde kaçırılan iki temel nokta vardır: bir kişinin ütopyası bir başkasının distopyası olabilir ve bunun haricinde ütopya bir süreçtir, ulaşılması gereken bir nokta değildir. Sabit ve kesin bir ürüne dönüşen ütopya kesintiye uğrayarak kendini reddeder, distopikleşir.
Sosyal hayal becerisinden distopikleşmiş ütopyalara örnek olarak Frank Llyod Wright’ın Broadacre City ütopyasını verebiliriz. Wright, makineleşme çağının getirileri ile odaklandığı özellikle trafik problemlerine sunulan bir çözüm olarak daha seyrek ve az katlı yapılaşmanın görüldüğü, toplumsal taşımanın olmadığı, ulaşımın yalnızca kişilerin özel araçlarıyla sağlandığı bir kentsel tasarım düşler.
Bu bağlamda tasarlanan “Bağlantılar” projesi form kadar kesin öngörüler belirlemekten de kaçınırken, İzmir’in gelecek yıllarda karşılaşacağı düşünülen alınan göçler ve artan nüfusla olumsuz anlamda yeni İstanbul olma korkusundan, bununla gelebilecek çarpık olduğu kadar şehir sakinlerini iletişimsizleştiren, yalnızlaştıran, kentleşme ve Bayraklı bölgesinin yüksek imara açılması ile gelen benzer sosyo-ekonomik problemleri göz önünde bulundurularak tasarlanmaya çalışılmıştır.
Tasarım Ekibi: Kadir Mert Tatar Didem Ertem Alpcan Hastürk