Hormatly Prezidentimiziň taısyz tagallasy bilen medeniıet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryıet güni mynasybetli geçiriljek çäreleriň, şeıle-de Medeniıet hepdeliginiň öň ıanynda, şu ıylyň 18-21-nji iıuny aralygynda Aşgabatda «Nury Halmämmedowyň sazy-döwürleriň öçmejek mukamy» atly festiwalyň geçiriljekdigi baradaky habary türkmen ilimiz çäksiz hoşallyk bilen garşylady.
Bu hoş habaryň diňe bir türkmen halkyny däl, eısem, bütin dünıäniň saz muşdaklarynyň ençemesini guwandyrandygam şübhesizdir. «Nury Halmämmedowyň sazy-döwürleriň öçmejek mukamy» atly festiwalyň geçirilıändigi baradaky hoş habar meni kompozitor baradaky ıatlamalar ummanyna atardy. Onuň gysga ömründäki geçen durmuş ıoly, guımagursak kalbyndan dörän döredijilik dünıäsi, kompozitor barada döredilen sungat eserleri, ussat baradaky ıagşy ıatlamalar... 2008-nji ıylyň 9-njy noıabrynda welaıatymyzyň Magtymguly etrabynyň Daına obasynda kompozitor Nury Halmämmedowyň 70 ıaş ıubileıi geçirilipdi hem-de heıkeli açylypdy.
Heıkeliň açylyş dabarasyna gatnaşmak maňa-da miıesser edipdi. Tolgundyryjy taryhy pursat gelip ıetıär. Kompozitoryň sazynyň ıaňlanmagynda ıaşyl ıüpek mata syrylyp, Nury Halmämmedowyň heıkeli açylıar. Dabara gatnaşyjylar ör turup, el çarpyşıarlar. şol pursat Nury Halmämmedowyň simfoniıalarynyň ıaňy hem gelıän ıaly bolıar. Sebäbi, şol gün obasyndan dokuz ıaşynda çykyp giden oglanjyk, dünıä meşhur kompozitor heıkel bolup, öz dogduk mekanyna dolanyp geldi ahyry! Biziň öňümizde Nury Halmämmedowyň aıak yzlary galan daşlaryndan örümi goılan heıkel dur.
Heıkeltaraş Saragt Babaıew kompozitoryň keşbini şeıle bir ussatlyk bilen ıerine ıetiripdir welin, heıkeliň özünden kompozitoryň sazlary eşidilip duran ıaly. İadygärlik açyldy. Öňümizde ömri saza ıugrulan Nury Halmämmedowyň heıkeli dur. Kompozitor bilen duz-emek bolup gatnaşanlar tolguna-tolguna söz sözleıärler. Kompozitor bilen çagalar öıünde bile bolan obadaşy Nedir Döwletowyň sözleri örän gysga we tolgundyryjy bolıar. «Biz ençeme wagtdan soňra Nury jany obamyza getirdik».
Nury Halmämmedow bilen döredijilik ummanynda bir gämide bile ıüzen, onuň ömrüniň ahyryna çenli hemrasy bolan ilimiziň meşhur aıdymçysy, Türkmenistanyň halk artisti Atageldi Garıagdyıew ıigrimi ıyl töweregi mundan öň teleıaılymda çykyş edip, şu sözleri aıtdy: «Türkmen halky özüniň nepis halylary, ahal-teke atlary bilen dünıä bellidir. İöne türkmen halky Nury Halmämmet bilen hem äleme meşhurdyr». Nury Halmämmedowyň hem Atageldä bolan hormaty örän ıokary eken. Onuň kämahal aıdymça ıüzlenip: «Hudaı jan seni meniň üçin ıaradypdyr» diıäımesi bar eken. Atageldi hiç haçan Nury barada tolgunman gürrüň berip bilenok.
«Nury çekinjeň, akylly adamdy. Ol örän uly filosofdy. Oňa düşünmek gerekdi. Biz sözleşmän düşünişip bilıärdik. Ol örän sowatlydy. Milli saz bilen İewropa saz ussatlarynyň eserlerine utgaşdyryp, mukamy şeıle bir eıleıär weli, kalbyňy heıjana salıar. Özüne uly baha bilen garamaıan hem bolsa, «Inim döredeli, soň birwagt gerek bolar» diıerdi». Türkmenistanyň halk artisti Şamämmet Bäşimow meşhur «Akja kepderi» aıdymynyň döremegine Nury Halmämmedowyň itergi berendigini elmydama mähir bilen ıatlaıar. «Dessan» aıdym-saz toparyna ıolbaşçylyk eden şamämmet Bäşimow bilen 2016-njy ıylyň noıabr aıynda söhbetdeş bolmak miıesser etdi.
Men şonda «Akja kepderi» aıdymynyň döreışi bilen gyzyklandym. şeıle hem oňa ıüzlenip: «Siziň döreden aıdym-sazlaryňyzyň aňyrsynda Nury Halmämmedowyň äheňleri bar ıaly duıulıar» diıdim. Ol: «Nury halypa barada şu sözleri ıerlikli gozgadyň, onuň aňyrsynda «Akja kepderiniň» hem döreıiş beıany bar»-diıip, gürrüňini süıjülik bilen dowam etdi. - Biz aga-ini ıaly bolup gatnaşdyk. Bir gün şeıleräk waka boldy. Ikimiz Aşgabadyň şol mahalky merkezi seıilgähinde dynç alyp otyrdyk, ol näme üçindir aladaly görünıärdi. Halypa ahyry dillendi: «şamämmet jan! Meniň iş ıerime gideli! (ol şol mahal Respublikan sazçylyk mekdep internatynda işleıärdi). Bäsleşik geçıär, saz taııarladym, şony nota geçirip, ertir irden tabşyrmaly» diıdi. Baranymyzdan soňra ol öz eserine gümra bolup oturşyna: «Sende täze eser barmy? Belki, bäsleşige gatnaşarsyň.
Aıdymyň, sazyň Watan hakynda, ıurt abadançylygy barada bolmaly» diıdi. Men hem ençeme ıyllap kalbymda göterip ıören bir sazymy hiňlenip berdim. Ol: «Inim, munyň taııar aıdym bolup dur-a! Sen ertiriň özünde şuny bäsleşige tabşyr» diıdi. «Wah, halypa! Munuň entek sözleri-de ıok ahyry» diıdim. Ol: «Seniň bu ıerde ajaıyp sazyň bar, sözlerini ertire çenli ıazdyr, nota geçirip, hökman bäsleşige gatnaş» diıip teklip etdi. Men hem şobada şol mahalky halk döredijiligi öıünde işleıän tanşym şahyr Hudaıguly Allamyradowa jaň etdim. Ol şeıle gysga wagtda şygyr düzüp bilmejekdigini aıtdy. Soň Nury halypa oňa örän ynamly aıdan bolmaly.
Ol ahyry ylalaşdy. şahyr bilen «Owadan» hyzmat öıünde sataşdyk. Men sazymy çalyp berıärin, şoňa görä-de Hudaıguly şygyr düzıärdi. Meşhur kompozitor Nury Halmämmedowyň aladasy netijesinde dörän şol aıdym «Akja kepderi». Nury halypa hem şol gün türkmeniň göwün töründen orun alan, Türkmenistanyň halk artisti Atageldi Garıagdyıew tarapyndan ile ıetirilen «Türkmen sährasy» aıdymyny bäsleşige hödürläpdi». Döredijilik bilen meşgul bolıan ynsanda täze eseriň döremegine itergi berıän bir sebäp bolıar.
Türkmenistanyň halk suratkeşi Amandurdy Meredowyň «Durna» atly ajaıyp eseri hem onuň 2013-nji ıylda Daına obasyna baryp, beıik kompozitor Nury Halmämmedowyň çagalyk döwri oınan ıerlerini, onuň uçup barıan durnalary synlap, guwanyp, bökjeklän baıryna çykyp, kompozitor bilen Çagalyk öıünde bir otagda bolup, aga ornuny tutup gezen Nedir Döwletowyň durnalar bilen baglanyşykly aıdyp beren gürrüňleriniň täsirinden dörän eserdir. 2013-nji ıylda kompozitoryň 75 ıaş ıubileıine gatnaşan suratkeş Nedir aganyň aıdyp beren gürrüňleriniň täsirinden çykyp bilmeıändigini, şonuň esasynda durna bilen baglanyşykly täze bir eser döredip, ony hem kompozitoryň Daınadaky heıkeliniň ıanynda oturtmaklygyň arzuwyndadygyny ençeme gezek nygtap aıtdy. İaňy-ıakynda ol maňa jaň edip: «Durnamy» taııarladym, Nury Halmämmedowyň 80 ıaş ıubileıine sowgat diıip, Daınadaky heıkeliň ıanynda oturdyp gaıtdym» diıip, guwanç bilen habar berdi. Ynsanyň zandynda döredijilik bilen baglanyşykly bir hyıal bar bolsa, ol ony rahat oturtmaıar, ahyry bir ıerden dömüp çykıar.
50-60 ıaşdan soňra-da döredijilik bilen iş salşyp, köpüň göwnünden turıanlar az däl-ä! Meniň siz bilen tanyşdyrjak bolıan suratkeşim Balkanabatda ıaşap, dürli kärlerde işlän, çagalyk döwründen bäri şekillendiriş sungaty bilen iş salşyp gelıän Täzemyrat Muhamow. Ol soňky döwürde ürç edip türkmen sungatyny ösdüren şahsyıetleriň keşplerini döredıär. «Nurberdi Gulow», «Pyhy Tagan», «Türkmen sazynyň kerwenbaşysy Mylly Täçmyradow» ıaly işleri köpleriň göwnünden turdy. İöne suratkeşiň yhlas siňdirip, Nury Halmämmedowyň 80 ıaş ıubileıine döreden portreti örän şowly çykypdyr.
Işi synlanyňda, şu keşpler seni öz dünıäsine dolap alıar: iň öňde pikir ummanyna batyp oturan kompozitor, uzagrakda meşhur «şükür bagşy» kinofilminden bir görnüş, atyň üstünde arkasy dutarly oturan bagşynyň keşbi, asmanda hoş owaz bilen uzak illere uçup barıan durnalar. Bu eseri synlanyňda, kompozitoryň pelsepeli dünıäsine aralaşan ıaly bolıarsyň. Men hem elmydama Nury Halmämmedowyň portretini işlemegiň, onuň özboluşly sada keşbini ilimize ıetirmekligiň niıetinde boldum. Netijede şol portret döredi: «Nury Halmämmet. Armanly köňül» atly portreti kompozitoryň 80 ıaşynyň dolıan güni, welaıat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeıinde Medeniıet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryıet güni mynasybetli açyljak sergide goımakçy.
Sahypaň ıüklenen wagty 0,07000 sek. ıüklenen baıt: 39018