Neoliberalizme karşı 'yeni yerellik' - Beyza Ertem
Akademisyen-yazarlar E. Fuat Keyman ve Berrin Koyuncu-Lorasdağı’nın birlikte kaleme aldığı Sekiz Kentin Hikâyesi, Metis Yayınları tarafından yayımlandı. Çalışma, neoliberal ekonominin yarattığı tahribat karşısında 'yeni yerellik' anlayışın konumlanışını tartışıyor.
09 Tem 2020 (Son Güncelleme 07:52)
2010 yılında yayımlanmış çalışmalarında 11 kenti mercek altına alan yazarlar, bu kitapta 8 kentin üzerinde duruyor. Bu iki çalışmanın ortak yönü, “Anadolu kentlerini” incelemeye tabi tutmaları ve bu kentleri ortaya çıkan “yeni orta sınıflar” üzerinden değerlendirmeleri. Bahsi geçen sekiz kent, kitapta ele alınış sırasıyla: Kayseri, Konya, Gaziantep, İzmir, Denizli, Eskişehir, Diyarbakır ve Şanlıurfa. Her bir kent, gösterdiği değişim ve gelişime paralel bir biçimde hazırlanmış “kendine özgü” alt başlıklarla değerlendiriliyor ve başka bir kente geçmeden önce incelenen kentle ilgili elde edilen verilerin yorumlandığı bir sonuç bölümü mevcut. Diğer yandan, kitabın ismini belirlerken ilham alınan kişi ise Ahmet Hamdi Tanpınar ve onun kentler üzerine gözlemlerini tarihsel betimlemeyle harmanladığı ufuk açıcı eseri Beş Şehir.
KÂR İÇİN DEĞİL İNSANLAR İÇİN KENTLER
Neoliberalizm, kısaca, ekonominin devlet sermayesi yerine özel sektörler tarafından yönetildiği ve kâr yükseltmeyi amaç edinen bir politikaya işaret eder. Kârı öncelemesi bakımından kapitalist sistemin bir kolu olarak görülmektedir. Neoliberal bir politika, özellikle üçüncü dünya ülkesi olarak tanımlanan ülkelerde, gelir dağılımında eşitsizliğin artmasına sebep olur. Bu, bir bakıma işçi sınıfının ekonomik açıdan zarara uğraması demektir. “Yeni orta sınıflar”ın ortaya çıkması da yürütülen politikayla ilişkilidir. Bugün, tarihte orta sınıf olarak adlandırılan kesimin farklılaştığını, “yoksul” ve “zengin” olarak adlandırılan kesimlerin arasındaki uçurumun giderek derinleştiğini tartışıyoruz. Bu uçurum, orta sınıfın olması gerektiği konumdan uzak düştüğünün sinyalini vermekte. Diğer yandan, kent yaşamını olumsuz yönde etkileyen “tahribat” her geçen gün artmakta. Bu düzenin temelinde “kâr odaklı” girişimler bulunuyor.
Kentler insanlara ait, fakat insanların kentlerdeki konumu gün geçtikçe farklılaşmakta. Kitapta vurgulanan “kâr için değil insanlar için kentler” anlayışı, yaşanan olumsuzlukların ortadan kaldırılması adına kent yönetimlerine bir öneri niteliğinde. “Yeni yerellik” kavramı, kâr yerine toplumsal ihtiyaçları gözeten ve yerelden demokratik katılımı mümkün kılan bir kent siyasetinin gerekliliğini vurguluyor. Ayrıca, neoliberal hegomenyanın hakimiyeti altında sürdürülen bir yaşamda “kent” kavramının ne derece önem arz ettiğini de ortaya koyuyor.
“Kentler, insanların yaşam projelerini hayata geçirebildikleri, kendilerini ait hissettikleri, potansiyellerini geliştirebilmek için gerekli kurumsal altyapıya erişebildikleri, hoşgörü ve özgürlüğün mekânı olarak ele alınmalı ve yaşanabilir olmalılar.” (s. 24) Bu bağlamda, neoliberal bir düzende kentlerin yönetimi nasıl olmalıdır? Bruce Katz ve Jeremy Nowak, 2018 tarihli New Localism (Yeni Yerellik) adlı çalışmalarında bu sorunun peşine düşer ve Pittsburgh, Indianapolis, Kopenhag örnekleri üzerinden, sanayi-sonrası toplumlarda değişimin ve sorunların çözümünde kentlerin en az ulus-devlet kadar önemli olduğunu ortaya koyarlar. Bu duruma ise “yeni yerellik” adını verirler. Yeni yerellik, kentlerin toplum yönetiminde zaman içinde oldukça mühim bir konuma geldiğini göstermektedir. Neoliberal düzen içinde kentler, çok-aktörlü, çok-boyutlu, çok-katmanlı, çok-sektörlü bir yönetim biçimine gereksinim duyar. Yeni yerelliğin desteklediği “ağlar” da tıpkı böyledir.
Kent kavramına farklı disiplinlerden bakmak ve onu farklı yöntemlerle yorumlamak mümkün. Küreselleşen dünyada, kent kavramı yalnızca ekonomik ve kültürel dinamiklerle açıklanması mümkün olmayan, yeni formlar ve alanlar yaratan bir kavram hâline gelmiştir. Bir sosyoloğun, bir iktisatçının, bir sanatçının, bir mimarın ya da şehir planlamacısının kenti yorumlama biçimi farklıdır. Bu nedenle aslında kenti tanımlama biçimleri de farklıdır. Bu kitapta, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümü mezunu iki akademisyenin, kent kavramına “yeni yerellik” ile “yönetim” arasındaki ilişkiyi esas alarak yaklaştığını görüyoruz.
Kitabın ön sözünde, “Özellikle 31 Mart yerel seçimlerinden sonraki Türkiye’nin anlaşılması ve iyi, adil, demokratik yönetimi için kent ve kentleşme sürecini çalışmak ve tartışmak gereksinimi olduğunu düşünüyoruz.” (s. 14) diyerek aslında bir “boşluğu doldurmak” istediklerini belirten yazarlar, kitabın giriş bölümünde bu çalışmanın temel amacının Türkiye’de kentleri ve kent yönetimini, mekân ile sermaye arasında kurulan ilişkiyi, orta sınıflaşmayı ve onun kültürel ve sosyal hayattaki izlerini sekiz kentin hikâyesi üzerinden “yeni yerellik” bağlamında incelemek olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Belki de en çok merak edilen unsur, bu sekiz kentin neden yahut neye göre seçildiği. Yine giriş bölümünde, bu sorunun cevabını da buluyoruz:
“Bu kentlere odaklanmamızın nedeni, Türkiye’nin dönüşümünü anlamak için “kilit aktör” konumunda olmalarıdır; yani küreselleşen ve kentleşen dünyada New York, Londra, Beijing (1), Paris, Tokyo, İstanbul vb. “küresel kentler” olarak adlandırılan ve sadece ulusal değil küresel ekonomi içinde de etkin büyük ölçekli kentlerin yanı sıra, ekonomi, siyaset, kültürel alanlarda, bu kentler kadar önemli, fakat biraz daha küçük ölçekte olan ve ulusal ekonomi için son derece önem taşıyan ve sadece kendi alanları içinde değil, sınırlarındaki ya da diğer kentlerin gelişimi için de etkili olan “kent havzası” (urban zone) ya da “kent-bölge” kentler grubuna girmeleridir.” (s. 16)
Türkiye’nin yeni yerellik ile ilişkisini doğru yorumlamak, ancak mekân ve sermaye arasındaki ilişkiyi anlamakla mümkün. Çünkü mekân ve sermaye arasındaki ilişkinin biçimi, orta sınıflaşmanın kent insanının yaşamı üzerindeki etkisini de belirliyor. Son dönemlerde tercih edilen “merkeziyetçi politikalar”ın olumsuz etkileri aşikâr. Bu kitapta, yalnızca merkeziyetçi politikaların yansımalarının değil, bahsi geçen kentleri tehdit eden farklı unsurların da üzerinde duruluyor. E. Fuat Keyman ve Berrin Koyuncu-Lorasdağı; neoliberalleşme yerine sürdürülebilir insani kalkınmayı, merkeziyetçilik yerine ise yeni yerelliği ve demokratik/adil bir yönetimi, kentlerin Türkiye’sini inşa etmenin anahtarı olarak görmekte. Bu, aynı zamanda, bir “çözüm önerisi” demek. Kent yaşamında mevcut olan birçok problemin, “insan odaklı” yönetim politikalarıyla üstesinden gelinebileceğine işaret ediyor.
“Türkiye’nin yerel boyuttaki yönetimi sadece yerel ve ulusal değil, bölgesel ve küresel dinamikleri ve ilişkileri de hesaba katmalıdır. Küreselleşen dünya içinde Türkiye, sekiz kentin hikâyesinde gördüğümüz gibi, kentlerini bu karmaşık yapı içinde iyi yönetebildiği sürece, kendisi de istikrarlı ve güçlü bir yapıya sahip olacaktır. Kent, bu anlamda Türkiye’yi anlamanın ve yönetmenin önemli bir anahtarıdır.” (s. 258)
Kentlerin ekonomik çıkarı öncelemeleri, tüketim odaklı olmaları, farklı kimlikleri ötekileştirmeleri ve “birlikte yaşama kültürü” geliştirememeleri, Türkiye’nin başlıca sorunlarından. Yazarların da üzerinde durduğu gibi Türkiye son on yılda birçok tehditle karşı karşıya kaldı. Bu tehditler, ekonomik düzeni ve onu yöneten sistemi de değiştirdi. İçinde bulunduğumuz pandemi sürecinde de benzer bir durumla karşı karşıyayız. Problemlere karşı geliştirilen politikalar, kentleşme sürecini ve kent yaşamını derinden etkiledi. Bu noktada yapılması gereken “kent”i anlamanın, onu yorumlamanın ve analiz etmenin başlı başına mühim bir mesele olduğunu idrak etmek ve kentin özgürleştirici yahut esirleştirici bir niteliğe bürünüp bürünmediğinin muhasebesini yapmaktır. Bir diğer deyişle, Türkiye’nin kentlerini konuşmak ve tartışmak yerine kentlerin Türkiye’sini inşa etme yoluna gidilmelidir. Elbette yeni yerelliğin mottosuna sadık kalarak: “Kâr için değil insanlar için kentler üretmek!”
Kitabın sonuç bölümü, “Sorunlar ve Potansiyelleri ile Kentli Türkiye ve Yeni Yerellik Üzerine” başlığını taşıyor. Bu bölümde, kentlerin tek tek incelenmesinin ardından genel bir değerlendirme yapılıyor. İncelenen kentlerin benzerliklerini ve farklılıklarını anlamak ve bu kentler üzerinden Türkiye’nin serüvenine bir bütün hâlinde bakmak adına bu bölüm dikkate değer. Son olarak, bu çalışmada, akademinin ağdalı üslubundan sıyrılarak daha geniş bir kitleye hitap edildiğini de eklemek gerek. Kent yaşamına dair birçok problemin çözümünde kaynak olarak kullanılabilecek bu nitelikli çalışmanın hak ettiği değeri görmesi dileğiyle…
Kitaptan birebir alıntı yapılmasına rağmen metindeki yazılış şekliyle (Bejing) metne dahil etmedim.Orijinalinde “Beijing” olmalı, muhtemelen baskı hatası yapıldı.
[6s 34d] Matkap Dergisi’nin ilk sayısı çıktı. Derginin ilk sayısı, e-dergi formatında yayınladı.
[10s 44d] Fuat Sevimay'ın son kitabı "Benden'iz James Joyce" İthaki Yayınları tarafından yayımlandı. "Cehaletin üstüne gideceğiz ama şartları gereği cahil bırakılmış insanlarla kavga ederek değil. Cehaleti arsızca kullanan ve işine öylesi geldiği için körükleyen insan müsveddelerine karşı vermeliyiz kavgayı" diyen Sevimay ile kitabını, tüketim toplumunu ve modern edebiyatı konuştuk.
[1g 9s 38d] Günümüzde dergi çıkarmak formaliteler açısından hiç de zor değil. En önemli sorun, derginin içini doldurmak, yani yayın politikasına bağlı olarak her sayıda bir önceki sayıdan geri düşmeyen, daha ileri giden bir içerik oluşturmaktır. Bu bağlamda stratejiler geliştirmek, her derginin kendine uygun kültürel alanlar belirlemesiyle mümkündür. Ülkemizde de çeşitli alanlarda birçok dergi yayınlanmaktadır. Bu bağlamda Notos, Varlık, Ecinniler, Altıyedi ve Artemis dergilerinden söz etmek istiyorum...
[2g 9s 15d] A. Levent Alpüren’in 64 sayfadan oluşan şiir kitabı "Hatırlamanın Geometrisi" adıyla yayımlandı. A. Levent Alpüren, altı ana başlıktan oluşan kitabı, sökerek, bozarak, parçalayarak okuduğu hayatın tabletlerinden çıkardığı şiirlerle oluşturuyor.
[3g 10s 37d] Meral Saklıyan’ın ilk öykü kitabı "Uzağa Gidemem" Everest Yayınları tarafından yayımlandı. "Uzağa Gidemem", yapılan planların, yaşanan hayatların, önümüzde duran gerçeklerin, hesapta olmayan sürprizlerin, bilerek ya da bilmeyerek başımıza gelen gerçeklerin; ister kader diyelim ister tesadüf bizi aslında özümüze sürüklediğinin ve olayların yine bizler için olduğunun vurgusunu yapıyor.
[4g 6s 1d] Hejmara nû ya kovara Folklora Me derket. Di vê hejmara kovarê da 23 nivîsên li ser folklorê hene.
[4g 10s 34d] Doğan Ateş’in ilk romanı Ay Işığında Sancı, İthaki Yayınları tarafından yayımlandı. Ateş'le edebiyat yolculuğunun ilk günlerini ve romanın önemli duraklarını konuştuk.
[4g 10s 34d] E.M. Cioran'ın kitabı "Zamana Düşüş", Metis Yayıncılık tarafından raflarda yerini aldı. Cioran kitapta, insanın hayat ağacı yerine bilgi ağacının meyvesini yemesi meselesiyle yola koyularak, bu olayın zamana düşmeyi başlattığını, tarihin de bu olayla şekillendiğini vurguluyor.
[4g 10s 35d] David Grossman’ın kaleminden, Dilek Şendil çevirisi ile Siren Yayınları tarafından yayımlanan "Ülkenin Sonuna", her şeyin mümkün göründüğü gençlik günlerinden yetişkinliğin burukluğuna ve aşktan sağ çıksalar da yaşama yenik düşen insan kalıntılarına dair bir öykü anlatıyor. "Ülkenin Sonuna", uzun sürede okunduğundan, ha deyince bitirilemeyen hacimli bir roman olduğundan olsa gerek, başına her oturuşunuzda başka hâletiruhiyelere sokabiliyor...
[4g 10s 35d] Öykü kitaplarıyla pek çok ödül alan, hukukçu, akademisyen, şair ve yazar Yalçın Tosun beş yıl aradan sonra Yapı Kredi Yayınlarından çıkan yeni kitabı “Mesafenin Şiddeti” ile okurla buluştu. Tosun çocukluk/ergenlik dönemindeki rollere ağırlık verdiği öykülerinde gecekondudan yalıya kadar farklı toplumsal mekânlarda aile ilişkileri, toplumsal cinsiyet, sınıf çatışması gibi pek çok konuya lüzumsuz göstergelerden arındırdığı bir dille değinmekte.
[4g 10s 36d] Nilgün Çelik'in ilk öykü kitabı "Gelenler" İndie Yayınları tarafından okurla buluştu. Nilgün Çelik, dilimizin olanaklarından yararlanarak, inandırıcı bir imge yaratıyor ve sözcükleri içtenlikle seçip onlarla oynayarak cümleler kuruyor, diyalogları geliştiriyor.
[5g 35d] Dinlebi, kitapseverlerle buluştu. Uygulama 14 gün ücretsiz deneme imkanı sunuyor.