EĞİK ATIŞ Ankara PDF
Download "EĞİK ATIŞ Ankara 2008"
1 EĞİK ATIŞ Ankara 8
3 EĞİK ATIŞ: AMAÇ: 1. Topun ilk hızını belirlemek. Ölçülen menzille hesaplanan menzili karşılaştırmak 3. Bir düzlem üzerinde uygulanan eğik atışda açıyla menzil ve tepenoktası arasındaki bağlantıyı gözlemlemek. GENEL BİLGİLER: Eğik atış hareketi; düşeyde aşağıdan yukarıya düşey atış, yatayda ise sabit hızlı hareketin boyutlu bir düzlem üzerinde bileşik parabolik hareketidir. Gündelik hayatımızda tenis topunun hareketi, basketbol topunun hareketi, havan topunun hareketi eğik atış hareketine örnek verilebilir. Bu hareketlerde hava direncinin etkisini ihmal ettiğimizde hareket boyunca parçacığa etki eden tek kuvvet yer çekimi kuvveti olup (g = yer çekimi ivmesi), sabit ve aşağıya doğrudur. Bu durumda; a (ivmenin yatay bileşeni) =, a y (ivmenin dikey bileşeni) = -g dir. Şekil 1 Cismin yatay ve dikey ivmesi
4 Parçacığın t= anında bulunduğu konumu o =, y o =, hızını v o ve düzlemi ile yaptığı açıyıda olarak tanımlarsak. V V (1) cos V y V sin () denklemlerini elde ederiz. Şekil Cismin t= anında ve y bileşenindeki hızı t anındaki hızları belirlemek için ivmeler (a =, a y =-g) katılır ve V V y Vo V cos sabit (yatay hız bileşeni ) (3) V y gt V sin gt (dikey hız bileşeni ) (4) denklemleri elde edilir. Şekil 3 Şekil 3 de parçacığın bazı noktalardaki yatay ve dikey hızları gösterilmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, parçacığın maimum yükseklikte hızının olmasıdır.
5 A B C D E V V V V V V V V V V Vy V y Vy V y V y Vy V y Vy V y a a a a a a y g g g g g a y Konum bileşenlerini bulmak için yatay ve dikey hız bileşenlerine zaman(t) katılır ve a y a y a y V t V cos t (5) 1 1 y y V t gt V sin t gt (6) denklemleri elde edilir. Bu denklermleri kullanarak parçacığın parabolik bir hareket yaptığı kanıtlanabilir; 5. denklemden t yi çekerek V cos t t V cos 6. denklemde yerine koyarsak y tan t V g cos denklemini elde ederiz. Görüldüğü gibi bu bir parabol denklemidir. Eğik atışta incelenmesi gereken bir konu da,parçacığın maimum yüksekliği ve menzilidir. Şekil 4- h(ma) ve R
6 h(ma) : Parçacığın dikey hızının sıfır olduğu andaki yüksekliğidir. Bu esnada parçacığın koordinatları (R/, h) dır. h(ma) ı bulmak için öncellikle t h (cismin maimum yüksekliğe ulaşması için geçen zamanı) belirlemek gerekir. Tepe noktasında V y = olacağını düşünerek V y = = V y - gt h V y = V sin denklemlerinden V sin (7) g t h denklemi elde edilir.bundan sonra maimum yükseklik 6. denklemde t yerine t h, y yerinede h konularak bulunabilir. y = (V sin )t (1/)gt, t = t h, y = h y = (V sin ) (V sin /g) 1/g(V sin /g) V sin h mak (8) g R(menzil): Parçacığın ekseninde aldığı toplam yoldur. Bu esnada koordinatları (R, ) dır. = (V o cos o )t + 1/a t, a =, = R, t = (t h ) R = (V o cos o ) (t h ) (9) ARAÇLAR: Atış mekanizması Çelik top Masa Karbon kağıt Beyaz kağıt Basınç algılayıcı düzlem sensör Sensör Zamanlayıcı Metre
7 Şekil 5 Deney seti içersinde adet sensör ve bir adet zamanlayıcı vardır. Mekanizmanın ucunda bulunan sensör karşıdan gelen sinyali almadığı zaman süreci başlatır ve sinyali almaya başladığı an süreci durdurur ve bu zamanı zamanlayıcı üzerinde bulunan lcd göstergede t 1 şeklinde verir. Yani top mekanizmanın ucundan çıktığı anda o sensörü kapatır ve sensör topun kendi çapı kadar mesafe yol alıncaya kadar kapalı kalır. İkinci sensör ilk sensör kapandıktan sonra süre almaya başlar ve basınç algılayıcı düzlem sensöre bir temas uygulanıncaya kadar süre almaya devam eder. Bu süre zamanlayıcıda t olarak belirir.
8 DENEYİN YAPILIŞI: Deney 1: Şekil 6 1. Atış mekanizmasını şekil 6 daki gibi masaya yerleştirin(mekanizmanın yatayla yaptığı açının olduğuna emin olun). Hızı ilk kademeye (yavaş) getirip bir atış yapın. Topun düştüğü yere göz kararı basınç algılayıcı düzlem sensörü üzerinede bir beyaz kağıt ve onun üzerinede bir karbon kağıt yerleştirin. Açı sıfır olduğundan yatay düzlemde topun çıktığı nokta masanın kenarıyla aynı noktadadır.. Topu mekanizmaya yerleştirin ve basınç algılayıcı düzlem sensör üzerinde bulunan reset, zamanlayıcı üzerinde ise deneyi başlat butonuna basın kere atış yapın. ( Her atışdan sonra, bir sonraki atışdan önce, topu mekanizmaya yerleştirmeden basınç algılayıcı düzlem sensör üzerinde reset e zamanlayıcı üzerinde ise deneyi başlat butonuna basmayı unutmayın. ). Her atış sonrası t 1 zamanını tablo 1 e not alın ve sonrasında ortalamasını alın. 4. Topun karbon kağıt üzerinde çarptığı yerler beyaz kağıt üzerinde iz bırakacağından her 5 izin masayla arasındaki mesafeyi metreyle ölçüp tabloyu doldurun. Ardından ortalamasını alıp yatay uzaklığı (menzil) hesaplayın.
9 5. Mekanizmanın ucu ile yer arasındaki mesafeyi ölçüp dikey uzaklığı belirleyin. Bu Masanın boyu + Mekanizmanın boyuna eşittir. 6. Yatay ve dikey uzaklığı kullanarak topun havada kaldığı zamanı belirleyin ve zamanlayıcı üzerindeki t ile kıyaslayın. 7. Bu zamanı ve dikey uzaklığı kullanarak birinci hız kademesindeki topun ilk hızını hesaplayın. 8. Topun ilk hızını sensör yardımı ile ölçebilmek için topun çapını ( R = 1,6 mm ) t 1 e bölün.( Topun ilk hızı yatay hızına eşit olacağından ve top çapı kadar yolu t 1 kadar bir zaman alacağı için topun ilk hızını R \ t 1 şeklinde buluruz.) 9. Hesapladığımız topun ilk hızını sensör yardımı ile ölçtüğümüz hız ile karşılaştırın ve hata yüzdesini bulun. 1. Aynı işlemleri hızı ikinci kademeye(hızlı) getirip tekrarlayın.
10 Deney : Şekil 7 (a) 1. Atış mekanizmasını ilk deneydeki gibi yerleştirip açıyı -4 arasında bir açıya getirin.(şekil 7). Dikey uzaklığı hesaplayın. MasaBoyu MekanizmanınBoyu ( MekanizmanınUcununBoyu.sin ) DikeyUzaklık 3. Bir önceki deneyde sensör yardımı ile bulduğunuz topun ilk hızı, açı, ve dikey uzaklığı kullanarak topun havada kalma süresini hesaplayın ve tablo.1 e not alın. 4. İlk kademede bir atış yapın ve topun geldiği yere basınç algılayıcı düzlem sensörünü, beyaz kağıt onun üstüne de karbon kağıdını yerleştirin kere atış yapın. Her atışda t (topun havada kalma süresi ) değerini tablo.1 e not alın. Ardından 5 inin ortalamasını alın. 6. Hesapladığınız topun havada kalma süresi ile bir önceki adımda ölçtüğümüz topun havada kalma süresini karşılaştırın ve hesapladığınız topun havada kalma süresinin hata yüzdesini bulun.
11 (b) 1. Sensörler yardımı ile bulduğunuz topun havada kalma süresi, dikey uzaklık, açı ve 1. deneyde belirlediğiniz topun ilk hızı ile topun düşmesi gereken yatay uzaklığı (menzil) hesaplayın.. Bu deneyin a bölümündeki atışlar sonucunda oluşan her 5 izle mekanizma arasındaki mesafeyi ölçün. Açı sıfır olmadığından atışın menzilini bulmak için arka sayfadaki tabloyu kullanarak mekanizmanın ucunun o açıda masanın kenarı ile arasındaki uzaklığını tespit edip izle masanın kenarı arasındaki uzaklıkla toplayın (Şekil.1).Tablo. yi doldurun ve ardından ortalamasını alıp topun yatay uzaklığını (menzil) belirleyin. 3. Deneydeki hata yüzdesini bulmak için hesap edilen yatay uzaklıktan ölçülen yatay uzaklığı çıkarıp hesap edilen değere bölün ve yüzle çarpın.
12 Deney 3: 1. Atış mekanizmasını şekildeki gibi basamağa yerleştirin. Mekanizmanın hızını. kademeye getirin ve ucunun üzerinde deneyi yapacağımız yatay düzlemin tam başında olduğundan emin olun. Açıyı dereceye getirip bir atış yapın. Topun düştüğü yere bir adet beyaz kağıt üstünede karbon kağıt yerleştirin. Şekil 8. 5 kere atış yapın. 3. Her 5 izin mekanizmayla arasındaki uzaklığı ölçüp 1. tabloyu doldurun. Ardından ortalamasını alıp yatay uzaklığı belirleyin deneyde sensörler yardımı ile bulduğumuz topun ilk hızı ve açı yı kullanarak önce topun havada kalma süresini sonra da tepe noktasını(maimum yükseklik) belirleyip. tabloyu doldurun. Mekanizmanın ucu ancak açı derece olduğu zaman yatay düzlemle aynı yükseklikte olduğundan, belli bir açıda topun çıkış noktasının yatay düzlemden Mekanizman UcununBoyu sin kadar yüksekte olduğunu dikkate alın. 5. Aynı işlemleri atış mekanizmasını 3, 4 derecelere getirip tekrarlayın. 6. İşlemler bittikten sonra açı - menzil ve açı tepe noktası grafiklerini çizin. 7. Menizilin ve tepe noktasının en büyük olduğu açıları tespit edin.
13 DENEY RAPORU: Ad Soyad:. No: Bölüm:.. Tarih:. Deney 1: Tablo Ortalama t 1 Menzil -İlk Kademe(Yavaş)- Yatay Uzaklık(menzil) : Dikey Uzaklık : Topun havada kalma süresi : Topun ilk Hızı ( Hesaplanan ): Topun ilk hızı ( R \ t 1 ) : Hata yüzdesi :
14 Tablo Ortalama t 1 Menzil -İkinci Kademe (Hızlı)- Yatay Uzaklık(menzil) : Dikey Uzaklık : Topun havada kalma zamanı : Topun ilk Hızı ( Hesaplanan ): Topun ilk hızı ( R \ t 1 ) : Hata yüzdesi :
15 Deney : (a)tablo.1 Topun ilk Hızı : Açı : Dikey Uzaklık : Ortalama Menzil Topun havada kalma süresi ( Hesaplanan ) : Topun havada kalma süresi ( Ölçülen t ) : Hata Yüzdesi : (b) Tablo. Hesaplanan Yatay Uzaklık : Ölçülen Yatay Uzaklık : Hata yüzdesi : Ortalama Menzil
16 Mekanizmanın Boyu :.37m Mekanizma Ucunun Boyu :.14m Tablo.3 Açı O.E.Y. Uzaklık (m),3 3,4 4,5 5,6 6,7 Tablo.4 Açı O.E.Y. Uzaklık (m),4 3,7 4,8 45,9
17 Deney 3: Tablo Ortalama ( Menzil ) derece 3 derece 4 derece Tablo 3. Tepenoktası derece 3 derece 4 derece Açı(Ma.Menzil) : Açı(Ma.Tepenoktası) :