Anadolu’nun Sesi Ruhi Su’nun Türküleri ve Hayatı | IRCForumları - IRC ve mIRC Yardım ve Destek Platformu
1912â€™de Vanâ€™da doğdu. Adı Mehmetâ€™ti. Annesini babasını hiç tanımadı. Kendi anlatımıyla, Birinci Dünya Savaşıâ€™nın ortada bıraktığı çocuklardan biriydi. Yalçın Küçük kitabında ailesini Ermeni tehcirinde yitirmiş bir çocuk olduğunu yazsa da, o dönemde Ruhi Su buna hiç yanıt vermedi. 1984 yılında Zeynep Oralâ€™ın yaptığı röportajda şunları söyledi: â€œKimselere anlatmadım. Öksüz olduğumu çok kimseye söyleyemedim. Toplumumuzda hala aşiret anlayışı var. İlk iş â€˜Kimlerdensiniz?â€™ derler. Kendini yetiştirmiş olmanın önemi hala anlaşılamadı.â€
Vanâ€™dan Adanaâ€™ya getirilir, çocuğu olmayan, fakir bir ailenin yanına verilir. Onları, amcası ve yengesi bilir. Ancak yengesi onu sevmez ve istemez. Mehmet, o zamanki adıyla Dar-ül Eytamâ€™a, öksüzler yurduna verilir. â€œOyun denen bir şeyin var olduğunu o zaman öğrendim, içim içime sığmıyordu, şaşkındım.â€ der.
1925â€™te Ankaraâ€™da Müzik Öğretmen Okulu kurulunca, öksüz yurtlarında müziğe yetenekli çocukların, bu okula yollanması için bir bildiri yollanır. Okul arkadaşı Şabanâ€™la birlikte sınava girerler, Mehmet sınavı kazanır. Müdür â€œBu yıl Şabanâ€™ı kazanmış gibi gösterelim. Sen nasılsa seneye yine sınava girersin, kazanırsın.â€ deyince kabul eder. Bir yıl sonra sınavı kazansa da öksüzler yurduna yeni bir bildiri gelir, â€œOkulu bitiren tüm çocuklar zorunlu olarak askeri okullara girecekâ€ yazmaktadır. Bu nedenle, İstanbul Halıcıoğlu Askeri Lisesiâ€™ne gider.
Öğretmen Okulu, 1932
İstanbulâ€™daki Halıcıoğlu Askeri Lisesiâ€™ne gelince, arkadaşlarıyla birlikte isimlerini bırakarak kibar isimler almaya karar verir ve Ruhi ismini alır. Müziği çok sevdiği için askeri okuldan kaçar. Ama resmi yoldan başvurması söylenince askeri okulla bağının kopması için doktordan kendisini çürüğe çıkarmasını ister. â€œİltihabı yüzünden mektebe devam edemezâ€ raporunu alınca, Müzik Öğretmen Okuluâ€™na dilekçe yazar, â€œYerimiz yok, alamayızâ€ yanıtını alır. Çürüğe çıktığı için askeri okul ile de ilişiği kesilir, Adana Öksüzler Yurduâ€™na geri gönderilir. Adana Lisesiâ€™ne başlar. Oradan da Öğretmen Okuluâ€™na geçer.
Adana Öğretmen Okuluâ€™ndayken aşık olduğu ebe-hemşire ile evlenir. Güngör adını koydukları bir oğulları olur. Eşi Ankara Numune Hastanesiâ€™ne tayin olunca, tekrar Müzik Öğretmen Okulu sınavına girer ve kazanır. Müzik Öğretmen Okuluâ€™nda da tek hece olduğu ve kolay söylendiği için Su soyadını alır, adı Mehmet Ruhi Su olur.
Ruhi Suâ€™nun klasik müziğe adım atmasına vesile olan kişi, öksüzler yurduna bir keman aldırarak Suâ€™yu kemana başlatan müzik öğretmeni Mehmet Tahirâ€™dir. Su, konservatuarın opera bölümünde öğrenciyken, bir hocasının keman çalmasının ses tellerine zarar vereceğini ve sesinin zayıf çıkacağını, bir tercih yapması gerektiğini söylemesi üzerine, keman çalmayı bırakmak zorunda kalır. 1936â€™da Devlet Konservatuarıâ€™nda Opera Sanatçısı olarak başlar.
Ruhi Su, operadaki görevi yanında 1942-1945 döneminde Ankara Cebeci İkinci Ortaokuluâ€™nda ve Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsüâ€™nde müzik öğretmenliği yapar. Şan derslerinde halk türkülerini öğretir. Hasanoğlan Köy Yüksek Enstitüsüâ€™nde çalıştığı yıllarda, aynı enstitüde müzik öğretmenliği yapan Aşık Veysel ile yakın dostluk kurar.
Ressam-şair Bedri Rahmi Eyüboğlu ve yazar Sabahattin Eyüboğluâ€™nun kız kardeşi, Türkiyeâ€™nin ilk kadın mimarlarından Mualla Eyüboğlu Anhegger, Tuba Çandarâ€™ın nehir söyleşi tekniğiyle hazırladığı Hitit Güneşi adlı anı kitabında şunları anlatır: â€˜â€˜Ruhi çok değerli bir bas bariton. 1500 kişilik öğrenci korolarıyla harikulade işler yapıyor. Tamam da, üstüme bu kadar düşmesi anlaşılır gibi değil. Ben hayır dedikçe daha çok tutturuyor. Ben Eskişehirâ€™de Çifteler Köy Enstitüsüâ€™ne çalışmaya gidiyorum. O da geliyor oraya. Yetmezmiş gibi, gece geldi tabancayla kapıya dayandı. Kızlar yatakhanesinin kapısına. Sonunda İsmail Hakkı Tonguçâ€™a kadar aksetti iş. Ve Ruhi Su Hasanoğlanâ€™dan uzaklaştırıldı.â€
1948-1949 Yarasa Opereti, Ruhi Su, Güzide Noyon
Ruhi Su, Ankara Devlet Operası ve Balesiâ€™nde birçok ünlü operada rol aldı. Kısa süren opera yaşamında Mozartâ€™ın Bastien ve Bastienne, Giuseppe Verdiâ€™nin Maskeli Balo, Mozartâ€™ın Figaroâ€™nun Düğünü, Puccini Madama Butterfly, Puccini Tosca, Smetanaâ€™nın Satılmış Nişanlı, Beethovenâ€™ın Fidelio gibi ünlü operalarda bas bariton rolleri oynadı. (Bas bariton, basın çıkamadığı ince tonlara çıkabilen, buna rağmen basın indiği kalın ve tok tonlara inemeyen sese verilen addır.)
Konservatuarda türkülerini dinleyen hocalarından Markovich, radyo müdürü Vedat Nemir Törâ€™e Suâ€™dan övgüyle bahsedince, on beş günde bir Bas bariton Ruhi Su Türküler Söylüyor anonsuyla sunulan bir radyo programına başlar. 1943-45 yılları arasında çok ilgi gören programında Suâ€™nun söylediği türkülerin çoğu Alevi deyişleri ve nefesleriydi. Ali İzzetâ€™ten Bir Allahâ€™ı Tanıyalım / Ayrı Gayrı Bu Din Nedir, Pir Sultan Abdalâ€™dan Gelin Canlar Bir Olalım, Muhyiâ€™den Zahit Bizi Tan Eyleme gibi nefesler söyleyen Ruhi Suâ€™yu â€œAlevi türküleri söylüyor, komünizm propagandası yapıyorâ€ diye aleyhinde yapılan söylentiler nedeniyle, bir gün Mesut Cemil, â€œRuhiciğim seni harcamayalım, bu programa bir müddet ara verelimâ€ deyince, Su â€œBen bu yolda harcanmaya hazırımâ€ dediyse de, Cemil, Suâ€™nun radyodaki işine son verir.
12 Kasım 1952â€™de Ankaraâ€™da tutuklandığında operadan ayrılmak zorunda kaldı. Ruhi Su, sosyalist dünya görüşü nedeniyle Türkiye Komünist Partisi üyesi olmaktan 1952-1957 yılları arasında 5 yıl hapiste, 20 ay da Konya Çumraâ€™da emniyet gözetiminde kaldı. 1957â€™de hapisteyken söylediği Mahsus Mahal adlı türküsü kendisinden önce tutuklanan ikinci eşi Sıdıka Hanımâ€™la ilgilidir, tabutluk diye bilinen hücrede hazırlamıştır.
Mahsus Mahal derler, kaldım zindanda
Ruhi Su, türküler üzerinde en verimli çalışma dönemini cezaevinde geçirir. Bestelediği türkülerin çoğu bu döneme rastlar. Hasan Dağı türküsü de tutuklu olduğu dönemde, diğer mahkumlar gibi bir başka mahkumla birlikte bileklerinden zincire vurulmuş bir halde İstanbulâ€™dan Ankaraâ€™ya götürülürken yazılmış bir ağıttır. Bu yolculukta mahkumlar tuvalete bile, bağlı olduğu diğer mahkumla gitmişti.
Suâ€™ya, hapishanede bağlamasını vermezler. Bunun üzerine tutuklulardan Faik Şekeroğlu, o zaman kullanılan tahta paspas parçalarından ona bir bağlama yapar ve iki sene bu bağlamayla çalışır. Su, ancak iki sene sonra, izin çıkınca Ankaraâ€™dan bağlamasını getirtir.
1954â€™te cezaevinde Sıdıka Su ile Nevzat Hatko ve Behice Boranâ€™ın şahitliğinde evlenirler. 1958 yılında her ikisi de tahliye olurlar. Oğulları Ilgın 1959â€™da doğar. İstanbulâ€™da Taksim Belediye Gazinosuâ€™nda program yapmaya başlar, Atıf Yılmazâ€™ın Karacaoğlan, Barbaros ve Lale Devri adlı filmlerinde Halk Müziği parçalarını seslendirir.
Sıdıka Su, Ruhi Su, Ilgın Su
Ruhi Su 1950 yılında Nazım Hikmetâ€™in Davet şiirini, Süvarinin Türküsü adıyla bestelemiştir. Nazım Hikmet şiirini besteleyen ilk sanatçıdır.
Dörtnala gelip Uzak Asyaâ€™dan
Akdenizâ€™e bir kısrak başı gibi uzanan
1963â€™te Hikmetâ€™in ölüm haberi geldiğinde ise Su, Karalı Bir Haber Düşmüş ağıtını, bir türkü ezgisini yorumlayarak söyler.
Karalı bir haber düşmüş geliyor
Bakır antenlere kardeş gümüş tellere
Ne bir ezan sesi ne çan çalıyor
Sabahın seheri kardeş, çıkmış yollara
Sabahın seheri Nazım Kardeş, çıkmış yollara
Her hali aklımda, aklımdan gitmez
Sol yanım unutsa kardeş sağım unutmaz
Böylesi bir cana ölüm kar etmez
Sürer tazelenir kardeş, gelir dallara
Sürer tazelenir Nazım Kardeş, gelir dallara
Dedim ki bozkırda bir sarı ota
Ateşin sönmeye kardeş, dumanın tüte
Ola ki bir sabah bir horoz öte
Bu bizim türkümüz kardeş, düşer dillere
Bu bizim türkümüz Nazım Kardeş, düşer dillere
Musiki Muallim Mektebiâ€™ndeyken Su, okuldaki arkadaşlarıyla birlikte 1936 yılında bir Müzik Öğretmenliler Korosu kurar. Koronun adı döneme ait belgelerde Ses ve Tel Birliği Korosu olarak geçer. İkinci koro çalışması, 1944-47 yılları arasında, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesiâ€™nde oluşturduğu korodur. Su, hayatı boyunca kısa dönemli koro çalışmaları yapmıştır. Ama onun en önemli korosu, 1975 yılında Dostlar Tiyatrosu bünyesinde, ilk üyelerini sınavla seçerek kurduğu Dostlar Korosuâ€™dur. 1980 yılında, 12 Eylül döneminin baskıcı yönetimi altında çalışmalarına ara vermek zorunda kalır, bu suskunluk Suâ€™nun 1985â€™teki ölümüne kadar sürer. Koro, 1987â€™de ise Ruhi Su Dostlar Korosu adını alır.
1978 yılında romatizma şikayeti ile gittiği hastanede kemik iliği kanseri başlangıcında olduğunu öğrendi. Askeri yönetim zamanı uzun süre yurt dışına tedavi için gitmesine izin verilmedi. Bir defaya mahsus olmak üzere pasaport çıkarıldı. Almanyaâ€™ya gittiğinde yapılan tedavi sonuç vermedi, 20 Eylül 1985â€™te hayatını kaybetti.
Müzik listemin pavarottisi :) sesine hayran olduğum.
Türkü söylemek benim için bir aşk halidir. En güzel aşklarımı türkü söylerken yaşadım. Ne onlar beni aldattı, ne de ben onları. Türkü söyledikçe yeşeriyor, çiçekleniyorum.