Arkadaşınız sizden borç istiyor fakat biliyorsunuz ki geçmişte de birkaç kez borç istemişti ve ne yazık ki arkadaşınız borcunu geri ödeme hususunda iyi bir sicile sahip değil. Ve siz aslında kendinizi fazlasıyla kullanılmış hissettiğiniz halde ona hayır demekte zorlanıyor musunuz? Ya da hayır demeyi başardınız fakat kendinizi suçlu ve kötü mü hissediyorsunuz?
Doğumumuzdan itibaren onay almak, varlığımızın kabul görmesi sağlıklı ve mutlu bir yaşam için temel gereksinimlerimizden biridir. Bizler yetişirken çeşitli şekillerde onay almayı öğreniriz, mesela başkalarına evet dediğimizde bizi daha çok sevdiklerini, başkalarıyla aynı fikirde olmadığımız zamanlarda, kendi fikrimizi ifade etmenin gruptan dışlanmamıza sebep olacağını düşünüyor olabiliriz. Çünkü bizler beğenilmek ve sevilmek isteriz ve birinin isteğini reddettiğimiz de sevilmeyeceğimizi, onay almayacağımızı düşünürüz.
Yeterince vaktimiz ve kaynağımız olmadığında, değerlerimizle düşüncelerimizle çelişen isteklerle karşılaştığımızda, kişisel ihtiyaç ve isteklerimizle çakışan durumlarda veya kendimizce reddetmek için sebeplerimizin olduğu durumlarda hayır diyebilmeliyiz. Aksi halde her şeyden önce kendimize olan saygımızı kaybederiz, başkalarının bizi sömürmesine izin vererek, kendi kendimizi de sömürmüş oluruz. İstemediğimiz halde evet dersek, neticesinde hissedeceğimiz hisler; kızgınlık, kullanılmışlık hissi, utanç, mutsuzluk, düşük öz değer olacaktır.
Gençlere ve Çocuklara “Hayır” demeyi öğretmeliyiz
Çocuk ve gençler için negatif akran baskısı tehlikeli sonuçlar doğurabilmektedir. Hayır deme becerisi gelişmemiş çocuk ve gençler akran baskısını daha kolay boyun eğerler. Genç, bağımlılık yapan maddeye, arkadaş grubuna ayak uydurma, dışlanmama isteği adına hayır diyemeyebilir. Ya da bir çocuk, art niyetli bir kimsenin istismarına, hayır demeyi bilmediği için daha açık hale gelir.
“Hayır” cevabını almak pek çok kişi için tatsız bir durumdur. Bunun için “hayır” ı karşımızdakinin duygularını incitmeyecek bir tarzda fakat aynı zamanda kendinden emin ve kesin bir şekilde dile getirmemiz önemlidir.
Beden dilinizin ve ses tonunuzun söylediklerimizle uyumlu olmasına dikkat edin.
Karşımızdakiyle göz kontağı kurarak, gündelik sakin bir konuşma tonu kullanın.
Hayır dedikten sonra kısa ve net şekilde sebebini belirtin. “Sana ödevinde yardım edemeyeceğim, çünkü öğretmen herkesin ödevi yardım almadan yapması gerektiğini söyledi.”
Uygun durumlarda isteği başka bir zamana erteleyin. “Bugün müsait değilim fakat önümüzdeki hafta görüşebiliriz.”
Uygun durumlarda farklı bir şekilde yardımcı olabileceğinizi belirtin. “Senin için bu raporu yazamam fakat istersen sen yazarken sana okuyabilirim.”
Bazı durumlarda düşünmek için süre isteyebilir ve düşündükten sonra karar verebilirsiniz. “Sana borç verip veremeyeceğimi, bu ayki harcamalarıma bir göz attıktan sonra söyleyebilirim.”
Dürüst ve açık olun. “Seninle vakit geçirmek hoşuma gidiyor fakat gideceğimiz yerlere hep sen karar veriyorsun. Aslına bakarsan, oraya gitmek istemiyorum.”