Anıt Mezar, Anıt Kabir, Mozele; kültürel kökenleri farklı dillerle tanımlanmış ; Atatürk’ün bedeninin toprakla buluştuğu alanı ve binayı anlatmak üzere kullandığımız sözcüklerdir.
09.11.2018 23:31 Karakter boyutu :
Anıt Mezar, Anıt Kabir, Mozele; kültürel kökenleri farklı dillerle tanımlanmış; Atatürk’ ün bedeninin toprakla buluştuğu alanı ve binayı anlatmak üzere kullandığımız sözcüklerdir.
Bu terimleri kullanırken; Anıt Kabir’in; çevresinde kurgulanmış; sosyal ve kültürel alanların tümü için kullanıyoruz? Oysa bu alanların tümüne Anıt Kabir değil “Anıt Park” denir. Söz gelimi; Çanakkale’de tüm şehitler adına yapılan Abide (anıt) ; tüm şehitlerin ortak mezar yerini sembolize eder. Savaşların geçtiği yerin tümü Anıt park kapsamındadır. Bir örnek daha vereyim; Ankara yeni mahallede bulunan devlet mezarlığı; Anıt park kapsamındadır. Orada yatan devlet büyüklerinin mezarları ayrı ayrı yerdedir. Onların her biri anıt mezar kimliğini taşır.
Atatürk’e ait anıt mezarın yerini tanımlanırken ara sıra “Mozole” kelimesini kullanılıyoruz. Bu Kelimenin kökeni ( M.Ö. 353 -340 ) yılları arasında Bodrumda yaşamış; Kral Mousollos’un; adına; karısı, kızı ve kız kardeşi tarafından yapılan Anıt Mezara verilen isme dayanır. “Mousollos” olarak adlandırılan bu yapıya, eş anlamda kullanılmak üzere; Türkçeye “Mozole” olarak giriş yapmıştır. Bu kelimenin kullanılmasında; Neo-klasik; mimariye ilgi duyan; Anıt kabrin Projesini yapan; Mimar Emin Halid Onat ve Orhan Arda’ya borçlu olduğumuzu söylersem; yanılgıya düşmem sanırım.
Neyse biz Bodrumdaki (Halikarnassos) Mozolemize tekrar dönelim.
Mozole 45 metre uzunluğundadır. Mısır piramitlerinden esinlenerek çatısı piramit şeklinde yapılmıştır. “Niye mi?” Bunu piramitlerin yapılış nedenin de aramak gerekir. Biliyorsunuz; piramitler; ölümlü olan insanı; ölümsüz kılmak için yapılmıştır. Herhalde; ailesi Mousollos’u ölümsüz kılmak için çatısını piramit şeklinde yapılmasını istemiştir.
Mezara katlı merdivenlerle ulaşılırdı. Dört bir tarafında; farklı heykel tıraşların yaptığı insan ve hayvan heykelleri bulunuyordu. O döneme kadar yalnızca ölümsüz olan tanrıların heykelleri yapılırdı. Bu yapıda; ilk kez canlıların heykelleri yapılmaya başlanıldı.
Acaba Atatürk’ün Anıt mezarına bu yüzden mi “mozole” deniyordu…
Neyse bu sorunun yanıtını en sona bırakalım.
Biz; tarihin akışı içinde bu veya buna benzer başka yapılar var mı? Ona bakalım.
Çoğunuz; Adıyaman’da ilinde bulunan Nemrut Dağını biliyorsunuz.
O yörede bulunan coğrafi yapının en yüksek dağıdır. Tepesi her taraftan görülür. Tepeden de her tarafı görebilirsiniz.
En tepe kısmında; doğuya ve batıya bakan iki ayrı terasın üzerinde kurulu iki tapınak var. Bu tapınakların; hemen üstünde; konik bir yapıya sahip, yaklaşık 50 m yüksekliğinde; küçük taşlarla örülü; Kommagene Kralı 1.ci Antiochus mezarı bulunur.
Bu kralın çok önemli bir özelliği var. Bütün kültürleri ve inançları birleştirmeyi hedeflemiş. Bunun için; doğudan batıya kadar, ne kadar pagan inancını simgeleyen tanrı varsa; onları bir araya getirip; yaklaşık 10 metre yüksekliğinde heykellerini yapmış ve tapınaklara yerleştirmiştir.
Yaptığı bu eylemin görkemini; yarınlara anlatmak için mezarını tapınakların üzerine yapmıştır. Asılında o mezarda yatan; 1. Antiochus değil; insanlığı, inanç, ırk, dil, din ve kültür farkı gözetmeksizin uzlaşı ile bir arada yaşama düşüncesidir. Diğer bir değiş ile toplumsal uzlaşı ile bir arada yaşama düşünüsünü sonsuza dek ölümsüzleştirmek istemiştir.
Atatürk’te Ulus devleti kurarken böyle mi düşünmüştü?
İsterseniz… Bu sorunun yanıtını da sona bırakalım.
Atatürk hayatta iken; böyle görkemli bir anıt mezar yapılmasını istemiş miydi? Hiç zannetmiyorum. Çünkü; annesinin mezarına bile basit bir yazılı taş isteyen; cumhuriyetin kurucu lideri; asla böyle bir anıt mezarın yapılmasını istemezdi.
Pekiiii..! Düşünüsün de ve isteğinde olmayan böyle bir mezar niçin yapıldı?
Açıklaması çok basit!
Osmanlı imparatorluğunun varlığı sorgulanır duruma gelince; inanç ve kültürel tabanlı örgütlenmeler, kendi özgür alanlarını yaratmaya başladılar. Bu da imparatorluğun çözülmesi demektir. Bunu sezinleyen Atatürk; siyasi, sosyal ve ekonomik bütün koşullara rağmen; bir taraftan kurtuluş savaşının planlarını yaparken; diğer taraftan, “Ulus devlet” kurma ülküsü ile bu gurupları bir araya toplamaya çalışıyordu. Nihayet; bu çabaları boşa gitmedi. Türk ulusu cumhuriyet ile taçlandırıldı.
Atatürk; bütün bu savaşımları tek başına mı verdi? Hayır. Silah arkadaşları ve Milli mücadeleye katkı veren kahramanlarla birlikte verdi.
Üstelik Atatürk vefat edene kadar bu kahramanlar; onun yanında idi.
Atatürk vefat edince; “Ulus devlet” ülküsü; kendini kuran ve kollayan güçten yoksun kaldı.
Bu gücü tekrar hayata geçirmek için; Mecliste bulunan; cumhuriyet düşünüsü ile aydınlanan Milletvekillerin önerisi ile “Anıt Mezar” yapma düşüncesi ortaya atıldı. 15 beş yıl süren bir uğraştan sonra; 10 kasın 1953 tarihinde; Atatürk ‘ün naaşı; Etnografya müzesinden alınarak; Cumhuriyetin kuruluşunu sonsuza dek yaşatmak ve sembolize etmek üzere; Anıt Kabir’ e taşındı.
Şimdi yukarıda sorduğum soruların yanıtını verebilmek için; Atatürk’ün söylemlerine bir göz atalım.
“Benim söylediklerim bilime ters düşerse bilimi seçin”
“Benim naçiz vücudum; elbet bir gün toprak olacaktır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır”
Söylemin de bulunan, Mustafa Kemal’e, biraz haksızlık yapmadık mı?
Ulusuna bilimi ve bilgeliği öneren; yaşam ve ölüm ile ilgili gerçekleri kavrayan; kendini, ulusun varlığına ve bağımsızlığına adayan bir lider; gerçeklerle bağı olmayan mitolojik öykülere kanar mı?
Atatürk’ün Kommagene Kralı 1.ci Antiochus’un düşüncelerinden yararlanıp yararlanmadığını bilmiyorum?
Ama; Mousollos’un; “ululaşmak” gibi fikrine katılmadığını; akıl yetilerimle rahatlıkla söyleyebilirim. Kısa ve öz; Atatük “MOZOLE”yi istemezdi.
Haydi o zaman; hep beraber; bir elimize; ulusal bütünlüğümüzü simgeleyen bayrağımızı; diğer elimize aydınlığı simgeleyen meşalelerimizi alıp; Gençlik marşını söyleyerek Cumhuriyet düşüncesinin ışıldadığı Anıt Tepeye gidelim.!
Sert adımlarla her yer inlesin…
Haydi, marş…! marş…!
Jozef Naseh / Arkeolog