Otizmli Çocuğunuzun Hayatını Kolaylaştıracak 11 Öneri - Eğitim ve Eğitim | Ece Karaboncuk, Muge Arda, Eğitim Programları
Otizmli çocuğunu tüm kalbiyle sevmek, bir insan için muhteşem ve paha biçilmez bir deneyimdir. Eğer siz de otizmli değilseniz, ona duyduğunuz saf sevgi bile otizmli olmanın çocuğunuzun vücuduna, duyularına ve dünyayla iletişimine olan etkisini anlamanızı sağlayamayacaktır.
Çocuğunuzun hayatını, yanlışlıkla bile olsa, olması gerekenden daha zor hale getirmek istemiyorsanız, aşağıdaki önerileri lütfen dikkate alın. Bu önerilerin kaynağı; otizmle ilgili deneyimlerim ve 20 yıl boyunca otizmli bireylerden, uzmanlardan ve ailelerden dinlediklerimdir. Bazıları otizm toplulukları içinde bilinen ortak bilgiler olsa da, diğerleri hakkında yeterince konuşulmamıştır. Ve de hepsi tekrar edilmeyi hakketmektedir.
Eğer otizmli çocuğunuz ( ya da herhangi bir otizmli birey) için en doğrusunu yapmak istiyorsanız, otizmli olmakla ilgili bu 11 faktörü anlamak ve onlara göre aksiyon almak için elinizden geleni yapın.
1 – Anlama Süresi: Tanıdığım neredeyse tüm otizmli bireylerin ayrı ayrı kendilerine özgü bilgiyi anlama şekil ve hızları vardır. Bu benim oğlumun durumunda, sabırsızlık edip söylediğimi anlamadığını farz etmek yerine, bana cevap vermesi için biraz beklemek demektir. Bunun dışında, -bunun için duymasında herhangi bir problem olması gerekmez- tam olarak kavraması için altyazılı video ya da filmlerden yararlanmak ya da dersleri kaydedip sonra tekrar dinlemek de uygun yöntemler olabilir. Otizmli bireylerin bilgiyi alma biçimlerinin dikkate alınmaması, yeteneklerinin ve anlama kapasitelerinin küçümsenmesi sonucunu doğurabilir.
2 – Görüntü ve Ses İşleme:Otizmli bireylerin genellikle görsel ve işitsel duyarlılıkları daha fazladır. Örneğin, annesinin gizli kurabiyeler hakkındaki fısıltılarını yakalayıp gereğini yapabilen “süper kulak” olabilir. Ya da otizmli olmayan birinin asla anlayamayacağı bir şekilde, tepedeki lambanın ışıklarından dikkati dağılabilir ya da acı duyabilir. Hatta bazı çocuklar, öğrenmek ya da iletişim kurmak yerine tüm enerjilerini şiddetli duyusal girdilerle başa çıkmak için kullandıklarından, hayatla uyumlu davranamayabilirler. Gürültüyü kesmek için kulaklıklar, renkli gözlükler, florasan lamba kullanılmaması gibi aksiyonlarla, ev ve okul ortamlarının daha otizm-dostu olması sağlanabilir.
3 – Hava Basıncı Hassasiyeti: Yağmurun gelmekte olduğunu anlamak için hava durumuna bakmama gerek yok. çünkü oğlum hava basıncındaki değişimlerde yaşadığı baş ağrısı ile beni bilgilendiriyor. Birçok otizmli arkadaşımdan da bu şekilde hassasiyet hikayeleri dinledim. Dolayısıyla, çocuğunuz hava değişimlerinde sıkıntı yaşıyorsa, bunun korkudan çok fiziksel acı sonucu olabileceğini göz önünde tutun.
4 – Teşhis Edilmemiş Mide Sorunları(ya da Başka Fiziksel Sorunlar): Çocuğunuzun uyku sorunları varsa, ya da genel olarak rahatsız görünüyorsa, nedeni mide ekşimesi olabilir. Mide ekşimesi çok şiddetli acı verir,ve yatar pozisyonda daha da kötüleşir. Neyse ki teşhisi ve tedavisi kolaydır. Oğlumun gastriti tedavi edildikten sonra uykuya dalma becerisi, dolayısıyla hayat kalitesi arttı. Bu da, gözden kaçırdığımız ya da otizme bağladığımız bazı davranışların aslında fiziksel bir sorundan kaynaklanıyor olabileceğinin çok güzel bir örneği.
5 – Yineleyici Hareketler: El çırpmak, saçlarla oynamak, lastik çiğnemek… Bunlar otizmli bir çocuğun kendini oyalamak ve rahatsızlık hisleriyle başa çıkmak amaçlı ve aslında yararlı ve meşru amaçlara hizmet eden yineleyici (stereotipik) hareketlerine örneklerdir. Ama yineleyici hareketler, otizmli olmayan bireylerce tuhaf ve kabul edilemez olarak algılandığı için bu hareketleri durdurmak veya “söndürmek” için çok büyük çaba harcanmaktadır. (Bu arada yineleyici hareketler sadece otizmde görülmez, DEHB* tanılı çocuklar için de bu davranışlar bastırılmaya çalışılmaktadır.) Sağlıklı yineleyici hareketlerin, tekrarlayan kendini yaralama, veya saldırganlık hareketlerinden farklı olarak, anlaşılması ve kabul edilmesi gerekir.
6 – Ekolali**: Otizmli çocuklarda ifadeleri, kelimeleri ya da komutları papağan gibi tekrarlama davranışı yaygın olarak görülür. Ekolali aslında, bazı X kuşağı insanları için Caddyshack filmindeki diyalogların günlük iletişim için kabul edilebilir cevaplar olmasına benzer şekilde, işe yarar bir iletişim yöntemi olabilir. Ya da kelimeleri kullanan bir yineleyici hareket olarak düşünülebilir. Ekolali, aynı zamanda sözel bir takıntılı hareket olarak düşünülebilir: yalnızken ya da başkalarıyla “konuş-cevap al” döngüsündeyken söz tekrarları otizmli birey için güven verici ve yatıştırıcı olabilir. Buna rağmen aileler, öğretmenler ve terapistler genellikle ekolaliyi söndürmek ya da yönlendirmek için uğraşırlar. “Hayır de. Sonra da söylediğini tekrarla!”
7 – Sakin Zamana Duyulan Şiddetli İhtiyaç: Dış dünya, otizmli bireyler için oldukça yorucudur.. Bu yüzden çocuğunuz okuldan ya da dışarıdan eve geldiğinde, hatta sizle vakit geçirdikten sonra bile ona kendini sakinleştirmesi için yeterli zamanı verdiğinize emin olun. Kendilerini en iyi sakinleştiren eylemi yapmaları için onlara imkan tanıyın. Bu özellikle otizmli çocuklar için çok önemlidir çünkü programları terapiler ve otizmli olmalarından dolayı çok fazla enerjilerini alan sosyal aktiviteler ile genellikle fazlaca yapılandırılmıştır. Şarj olmaları şarttır.
8 – Yüz Körlüğü: Birçok otizmli birey için yüz körlüğü ciddi bir sorundur. Aslında genel olarak farklı şekilleri, kokuları, binaları, kedileri vs. ayırt edebilmek otizmli için bir sıkıntıdır. Çocuğunuza bu konudaki yetersizliğini telafi edebilmesi için yardım etmeye çalışmalısınız: İnsanları yüzleri dışındaki özelliklerine göre tanımayı öğretmek ve arkadaşlarıyla buluşmaları ya da insanları tanımaları gerektiğinde yaşayacakları stresin farkında olmak gerekir. Çocuğunuzun çevresindeki insanlara, bunu aşabilmesi için çocuğunuzla karşılaştığında her zaman”Merhaba, ben bilmem kim” demesi gibi işe yarar taktikler verebilirsiniz.
9 – Ses Tonu Hassasiyeti: Otizmli çocuklar, başka insanların duygularına karşı inanılmaz derecede hassas olabilirler. Bunun için otizmli çocuğunuzla konuşurken sesinizin her zaman normal ya da pozitif tınıda olması için göstereceğiniz çaba, sonucuna kesinlikle değecektir. Sizin “kararlı ama sakin” bulduğunuz ses tonunuz otizmli bir birey tarafından agresif ve kırıcı bulunabilir, o nedenle çocuğunuzla her zaman rahatlatıcı bir iletişim şekli yaratmalısınız.
10 – Yaşam Alanlarını Sadeleştirme: Görsel ve işitsel uyaranlardan kolayca bunalabilen kişiler, ayırt etme güçlüğü yaşayabilir, bilgiyi sindirebilmek için sessiz bir zamana ihtiyaç duyabilirler ve sakin ve düzenli döşenmiş alanlarda kendilerini daha iyi hissederler. Eğer çocuğunuz böyle bir alanı oluşturmakta zorlanıyorsa böyle bir alanı oluşturmak ve değişmeyen bir düzende tutmak için elinizden geleni yapın.
11 – Ara Verme İhtiyacı: Çocuğunuz duyguyu sünger gibi çeken bir durumdaysa, bu duyguyu aldığı durumlardan uzaklaştığı aralara ihtiyacı olacaktır. Bu araları, ihtiyaç duyduğu şekilde verebilmesini sağlamalısınız. Onu yalnız bırakabilir, sessiz bir araba yolculuğuna çıkarabilir, sizin dışınızda güvendiği biriyle zaman geçirmesini sağlayabilirsiniz. Bu, ikinize de iyi gelecektir.
Her bir otizmli birey kendine özgüdür bu nedenle bu 11 faktör her biri için %100 istenen sonucu vermeyebilir, ayrıca bunlara başka maddeler de eklenebilir. Bunu bir başlangıç noktası, bir kontrol listesi, kendileri ve otizmli çocukları için mümkün olan en iyi hayatı yaşama arzusundaki aileler için otizmle ilgili minik bir rehber olarak düşünmek doğru olur.
**Ekolali başka birisi tarafından çıkarılan seslerin yinelenmesidir. Otizmde yaygın görülür.