Melik &Ccedil;eliko&#287;ullar&#305; - blog
Logolu Kurumsal Çikolata !
BU YAZI KURUMSAL HEDİYE OLARAK ÇİKOLATA GÖNDERMEK İLE İLGİLİDİR...
Tatlı sevmem, çayımı, kahvemi şekersiz içerim… öyle baklava, ekmek kadayıfı, revani gibi ultra tatlı tatlıları ise pek nadiren yerim… Yani benim için pek tatlısever denemez….
Ama çikolata bir istisnadır… Çikolata diyince orda bi dururum… Pardon ne durması aksine eğer krizim tutmuşsa –ki bu krizim genellikle aşırı zihin faaliyetlerinden sonra gelir- bir paket çikolatayı kıt kıt kırıp kırıp 1 dakikada tüketiveririm….
Çikolata farklıdır… Sizce de çikolata sanki biraz arsız, biraz umursamaz, biraz hiperaktifmiş ama buna karşın bayağı bir romantikmiş gibi gelmez mi? Hatta öyle fabrikadan çıkma Ülker çikolata değil de şöyle biraz insan eli değmiş, özenilmiş, bezenilmişinden ise (bkz. Çikolata filmi) adeta seksi bir “şey”dir.. “Şey” dedim çünkü çikolataya “yiyecek” ya da “tatlı” diyesim gelmiyor.. Malum “kadın budu”da yiyecek olabilir ya da “vezir parmağı” tatlı olabilir, ama “çikolata”… “çikolata” tamamen farklı bir ligde oynamaktadır.
Şimdi diyeceksiniz? “Eeeee????”
Eeeee’si şu ki; bizim kurumsal takılar üzerine düşünüyordum. Baktım bizim takıların oynadığı segment ile çikolata arasında bir kesişen küme pazar alanı var, dedim kurcalayayım şunu…
Şimdi bakın kız istemeye gittiniz… çikolata… eh hadi iyi… kız falan var işin içinde hiç değilse…
Bayram ziyaretine gittiniz… yine çikolata.. ne romantizm var.. ne seksapel… sadece bir sürü çocuk tarafından arsızca tüketilecek bir glikoz kaynağına dönüştü çikolata… eh neyse… yazık oldu güzelim çikolataya ama ne yapalım, gelenek olmuş yapacak bir şey yok… ona da tamam…
Eşe, sevgiliye kırmızı kurdele ile süslenmiş şu pahalı marka çikolatalardan.. mııımmmm… Bence tam yeri ve yerinde… Romantizm, seksapel… çikolatanın bariz afrodizyak etkisi…dört dörtlük seçim… Tam yerinde…
Hepsine tamam da kurumsal ilişkilerde çikolata ne alaka? “Ahmet Bey”e çikolata!!! Yaw bakalım Ahmet Bey çikolata seviyor mu? Geçtim onu… muhtemelen sever, (çikolata sevmeyenin serotonin inhibitörlerinden) şüphe duyarım da…
Asıl sorun şu;
Ne yani? “Ahmet Bey”e romantik bir ilginiz falan mı var? Ya da “Ayşe Hanım”a? ne diye afrodizyak gönderiyorsunuz??? Tamam alışılagelmiş bir hediye de biraz kel alaka değil mi?
Ya da gidiyorsunuz bir çikolatacıya ya da meşhur pastanelerden birine.. seri halde kutu kutu çikolata gönderiyorsunuz filan beylere ya da falan hanımlara… ne bileyim bana bir garip geliyor… Belki de gariplik bendedir…
Hani yukarda demiştim ya bizim kurumsal takılar ile çikolata arasında bir kesişen küme pazar alanı var diye… işte o bu yazı ben o alanı kurcalarken çıktı…
Çikolata tadında kalın…
Sosyal Medya... Sosyal Medya... Yedin Bitirdin Beni...
Demin çıkıp pencereden “Sosyal Medya Uzmanı Vaaaar mıııı?” diye bağırdım, 22 kişi koşarak gelmeye başladı… Pencereyi kapadım, perdeyi çektim, 2 saat boyunca dışarı çıkmadım… Akşam çıkarken 2 kişi hala kapıda bekliyordu… (Biri ayakta sigara içiyordu, öbürü herhalde yorulmuş olmalı ki merdivenlere oturmuştu)
Google’da “Sosyal Medya Ajansı” diye bir sorgu yaptım, görünüşe göre Türkiye’deki her 10 şirketten 9’u sosyal medya ajansı… Hepsi de süper bi en acaip uzman… Hele ki 3 ay önce toplantı yaptığımda, “Yahu biz bu işlere girmekte çok geç kaldık, hiç de bilmiyoruz bu işleri” diyen bir fosil reklam ajansının yeni kurduğu “Sosyal Medya Ajansı”nın web sitesindeki özgüven patlamasını görünce dumura uğradım.
Eczacı bir arkadaşım var… Gittim “sosyal medya virüslerine karşı aşı yaptırmak istiyorum” dedim. Bana “manyak mısın olm?” dedi… Ama “Bak viral… falan” dediysem de dinlemedi beni… Stres içindeyim, ne zaman Facebook’a falan girsem, şu maskelerden takıyorum (hani var ya kuş giribi falan gelince moda olanlardan) ne olur ne olmaz…
Facebook’da bir kütle var ki; bunların işi gücü firmaların açtığı yarışmalardan ürün kapmak, kendi aralarında ağ bile kurmuşlar… “Ayşeee kııızzz koşşş… Zibirtciski firması… Duburovski veriyomuş… koş beğen kııız” şeklinde organize olmuşlar…
Dünya tarihinde çok sanal değer satılmıştır… Ama “Beğen” satın almak bu işini Nirvana’sı bir fenomendir… Gencim, güzelim, yakışıklıyım…. Ben de “beğenilmek” istiyorum… Kaç paraysa vericem Zuckerberg… Heeey sana diyorum, 35 trilyon “Beğen” istiyorum…
Facebook’daki reklamların %90’ı neden abuk subuk ürünlere ait çözemedim gitti. Kıl dökücü, yün çıkarıcı, arkadaş bulucu, kadın azdırıcı vs.. Bunlardan nasıl bir sonuç çıkarmalıyım acaba? Ya nerede dangalak ürün satan firma varsa Facebook’da… ya da nerede dangalak tüketici varsa Facebook’da… Bilemedim…
Şirketler ve Karakterleri Hakkında İpucu
Şirketlerin de insanlar gibi kişilikleri, karakterleri vardır.
Bu karakterle ilgili ilk izlenimi telefonu karşılayan santral çalışanı veya sekreter verir.
Mesela bir şirketi aradığınızda sekreter telefonu yeni uykudan uyanmış gibi, bezgin bir sesle karşılıyorsa, o şirket atalet içinde mutsuz bir şirkettir. Uzak durun. Ne kendilerine, ne size bir faydaları olur.
Telefon geç açılıyorsa veya açılır açılmaz karşınızda bekleme müziği buluyorsanız organizasyon yeteneğinden yoksun, beceriksiz bir şirkettir. Onlardan da uzak durun.
Neşeli bir sesle karşılanıyorsanız, (arayan sizseniz, kendinizi tanıtmak da sizin sorumluluğunuzdur) size isminizle hitap ediliyorsa ve aradığınız kişiye hızlıca bağlanıyor veya kişi yerinde yoksa vb. doğru şekilde bilgilendiriliyorsanız işte o hem mutlu, hem de akıllı bir şirkettir. Onlarla iş yapın.
Bu örnekler çoğaltılabilir ancak ana fikri veriyor sanırım.
Bir santral çalışanı veya telefonları karşılayan sekreter sadece bir santral çalışanı veya sadece bir sekreter değildir.
Onlar şirketin karakterinin aynasıdırlar.
Bir gün kendi şirketinizi bir arkadaşınıza aratın ve bakın bakalım sizin şirketiniz nasıl bir karakter sergiliyor.
“Bir elin verdiğinden diğer elin haberinin olmaması” gerektiği inancı ve şirketlerin felaket ve benzeri durumlarda yaptığı yardımlar
Bitmez tükenmez bir tartışmadır şirketlerin felaket vb hallerde yaptıkları yardımların reklamını (ay pardon iletişimini… kih kih kih) yapmalarının abes olup olmadığı tartışması.
Son olarak bu tartışmaya Marketing Türkiye’nin 1 Eylül tarihli sayısında rastlamıştım. Konu Somali’deki açlık krizine yönelik şirketlerin yaptıkları yardımlar ve bunların medyada yer alması idi.
Fatoş Karahasan (Milliyet, Capital yazarı ve marka danışmanı) her zamanki güleç ve pozitif ifadesi ile özde bunun duyurulmasında bir sakınca görmediğini, Cihan Kırımlı (Brandmark) reklam kokmayan bir iletişim yapılması gerektiğini belirtirken, Şermin Topçu (İndico) bunu yapan firmaları da buna izin veren o firmaların iletişimcilerini de (neredeyse) fırınlara doldurup yakmak gerektiğini söylemiş. (Kaynak : Marketing Türkiye 1 Eylül 2011 sayfa 50)
Şimdi Van Depremi ile pilav yine önümüzde ve yine aynı muhabbet sürüp gidiyor.
Bunun üzerine ben de iki satır yazayım artık dedim. Eksik kalsam olmazdı ya :)
Size bir soru : İnsan neden iyilik yapar?
Çünkü iyilik yapmak insana kendini iyi hissettirir. Ben bunu kendi deneyimlerimden bildiğim gibi, çevremde de bunu gözlemliyorum. Siz de kendinize sorun isterseniz? İyilik yaptığınızda nasıl ve ne hissediyorsunuz? Hoş bir duygu değil mi? Hoş olmasa iyilik yapar mıydık?
Bunu desteklemek üzere yakın zamanda bununla ilgili okuduğum bir araştırmayı da aktarayım da pek bir bilimsel insan da olayım :) Yanlış hatırlamıyor isem İngiltere’de Nöro Araştırma Enstitüsü’nün bir araştırması idi. (Kaynak olarak kullanmak üzere aradım ancak bulamadım. Daha doğrusu çok uzun da aramadım) Denekler alıyorlar. Beyinlerine elektrotlar bağlıyorlar ve kendilerinden iyilik yaptıkları bir anı hafızalarında canlandırmalarını istiyorlar. (Mesela bir dilenciye para verdikleri, bir yaşlıya yardım ettikleri, bir hastayı teselli ettikleri, birinin yolda kalmış aracını ittikleri anlar falan gibi) Denekler bu anları düşündüklerinde beyinlerinde hareketlenen bölge, zevk ve tatmin anlarında (mesela güzel bir yemek yendiğinde, hoş bir koku algılandığında, sevilen bir kişi ile birlikte olunduğunda, iyi bir müzik dinlendiğinde vb. hareketlenen bölge) bölge ile aynı. Yani iyilik yapmak insana kendini iyi hissettiriyor.
Düz bir bakışla iyilik yapmak sureti ile harcadığımız para, zaman, enerji, emek vs. karşılığında “iyi hissetme” alıyoruz. “İyi hissetme”yi yabana atmazsınız umarım. “İyi hissetme” dünya ekonomisinin temelidir. İnsanlar trilyonlarca doları “iyi hissetmek” için (eğlenceye, statüye, giyime, kozmetiğe ve hatta uyuşturuculara vs.) harcamaktadırlar. Bu bakışla “küçük bir iyilik” karşılığında elde edilen “iyi hissetme hali” oldukça ucuza bile gelmektedir.
Bunun dışında tabi iyilik yapmayı destekleyen başka unsurlar da var. İyilik yaptığınızda bu her zaman olmasa da genellikler duyulur, bilinir. Bu da sizin sosyal statünüzü yükseltir. Yani “iyi insan” olursunuz. Bence hiç fena değil. Ayrıca eğer inançlı bir insansanız cennetteki yerinizi sağlamlaştırmış olursunuz. Bir sadaka ile bin belayı def edersiniz vs. vs.
Peki şimdi asıl soru : Şirketler insan mıdır? Şirketler iyilik yapınca iyi hissederler mi? Şirketlerin gideceği bir cennet var mıdır? Bir şirket buna inanabilir mi?
Cevabı biliyorsunuz. Tabii ki hayır.
Eh o halde şirketi iyilik yapmak için motive edecek unsur nedir? Şirketler insan değildir. Şirketler birer makine, birer araçtır. Hissedarları, çalışanları, müşterileri (yani insanlar) için bir araç. Ama şirketler kesinlikle bizzat insan değildir. Dolayısı ile bir şirket iyilik yaptığında kendini iyi hissetmez. Kötü de hissetmez. Bir şirket hiçbir halt hissetmez. Hissedenler insanlardır.
Dolayısı ile bir şirketin yardım faaliyetinde bulunmasının gerekçesi Sosyal Sorumluluk Projeleri üretmesinin gerekçesi ile aynıdır. Yani itibarını yükseltmek, tüketicisinin güven ve saygısını kazanmak, keza çalışanlarının güven ve saygısını kazanmak ve şirketleri ile gururlanmalarını sağlamak vb.
Peki bir şirket bu faydayı sağlamayacak ise neden yardımda bulunsun?
Bulunmaz kardeşim. Bir şirket içindeki insanların tatmin duygusu olmadıkça dünya yıkılsa parmağını bile kıpırdatmaz. (Bu arada bir şirketin parmağı da olmaz ya neyse…)
Sonuç olarak bence şirketlerin yaptıkları yardım çalışmalarını doğru bir iletişim çalışması çerçevesinde, usturuplu bir dille duyurmalarında hiçbir sakınca yoktur. Aksine böyle bir duyuruda herkesin (şirketin, çalışanlarının, müşterilerinin ve tabii yardıma muhtaç olanların yani toplamda kamunun) faydası vardır.
Bu yüzden soru şirket yardımlarının duyurulup duyurulmayacağı değil, nasıl usturuplu bir dille duyurulacağıdır.
Burada da iş PR’cılara düşer.
Ne alaka yahu? Her ikisi de değil.
Evet, şu “Melek” kısmının gözümde biraz komik bir görüntü (takım elbiseli karizmatik bir tip ama kanatları da var gibi) canlandırdığını itiraf etmeliyim. Ama bu insanlar ne melek ne de şeytan.
Bu insanlar sadece biraz farklı YATIRIMCILAR. Farkları ise henüz ortada olmayan işlere yatırım yapacak cesarete sahip olmaları.
Melek yatırımı ve yatırımcıyı öz olarak ve basitçe aşağıdaki gibi tanımlayabiliriz (Türkiye’de ufak tefek farkları var, onu da ayrıca anlatacağım. Onun için şimdiki kahramanlarımız yabancı).
• John’un iyi bir iş fikri var. Ama parası yok. Bu arkadaş “girişimci”.
• Jack’in de iyi parası var ama iş fikri yok. Bu arkadaş da “yatırımcı”.
• Arada (genelde) bir şirket var ki; bu şirket John ile Jack’i bir araya getiriyor. Bu arkadaş da “aracı”.
Un var, yağ var, yumurta var. Ne kadar güzel değil mi?
Güzel de, bakın süreç nasıl işliyor…
John önce oturuyor, iş fikrini güzelce bir yazıyor, kar beklentilerini falan olabildiğince iyi öngörüler ile belirliyor. Sonra da gidiyor o “çok iyi iş fikrini” aracı şirkete sunuyor. Ancak burada küçük bir sorun çıkıyor. Fikrini paylaştığı anda, o çok nadide iş fikri sır olmaktan çıkıyor. (Bknz. “İki kişinin bildiği sır değildir.” maddesi.) Ancak John’un bu fikri kendi başına hayata geçirecek finansal kaynakları yoksa ve fikri de saklayıp turşusunu kurmak niyetinde değilse başka şansı da yok. Eh bu durumda John bu kadarcık riski de alacak! Değil mi?
Bir sonraki safhada aracı şirket iş fikrini inceliyor. Beğenir ve mantıklı bulursa bunu portföyündeki yatırımcılar ile paylaşıyor. Bu kez bknz. “İki kişinin bildiği sır olmadığına göre; 200 kişinin bildiğinin sır olmakla uzak yakın bir alakası yoktur.” maddesi. Ama John bu riskleri almaya razı olmuştu değil mi?
Son safhada da aracı şirketin fikri paylaştığı yatırımcılardan biri fikri beğenirse (ki bu örnekte Jack) alıp bir güzel kendisi yapıyor! HAHHAAH NASIL AMA?
Yok yok… Şaka yaptım… İş fikrini üçüncü kişilerle paylaşmanın belli seviyede bir riski varsa da bu sanıldığı kadar yüksek bir risk değildir. (Tabii John soğuk füzyonu, ışıktan hızlı hareket etmenin bir yolunu, ölümsüzlüğün sırrını falan bulmadıysa)
Bir yatırımcı asla bir ebleh değildir ve nadiren sadece iş fikrine yatırım yapar. Yatırımcının ya da yatırımın formülü özde aşağıdaki gibidir.
KAZANÇ = “YATIRIM” + “İYİ İŞ FİKRİ + “İŞİ (İYİ) YAPACAK ADAM”
Dolayısı ile Jack parayı, John da fikri ve emeği koyar. Bazı durumlarda Jack paranın yanı sıra işe bilgi, deneyim ve çevresini de katar ki bunlar da az şeyler değildir. Sonuçta herkes kazanır.
Yani özde bu bir Win&Win modelidir.
Şimdi gelelim Türkiye’ye…
Bu kez kahramanlarımız Ahmet ve Mehmet.
Ahmet’in harika bir iş fikri var. Ama parası yok.
Mehmet’in de parası var ama iş fikri yok. (Aklı yok demediğime dikkat)
Arada bir de şirket var. Şirketler kendilerini organizasyon falan diye de konumlayabilirler… Hiç takılmayın ve şirket diye bakın. LabX, Endeavour, Etohum falan gibi yapılar son yılların popülerleri. Bir de yeni dernek kuruldu. Türkiye Melek Yatırımcılar Derneği.
Şimdi bu Ahmet alıyor fikrini gidiyor şirkete. İşte Avrupa/Amerika versiyonu ile Türk versiyonu da burada değişiyor. İki tane önemli dert ya da fark var.
Birincisi aracı şirketin derdi: O kadar çok dangalaktan o kadar çok saçma salak proje geliyor ki; Proje ön elemesini yapan arkadaş başvuruları ancak koluna içinde sakinleştirici olan bir serum takılı vaziyette okuyabiliyor ve bu sayede akıl sağlığını korumayı başarıyor ve tabii asla tuvalet kağıdına para vermiyorlar.
İkincisi ise Ahmet’in derdi: Ahmet akıllı çocuk. Adam gibi çalışmış. Anlatımı düzgün, fizibilitesi, iş planı falan da taş gibi. Yani projesi oldukça iyi görünüyor. İlk elemeyi de zırt diye geçiyor. Ancak yine de ben size şu kadarını söyleyeyim; Sevgili Ahmet’in sadece kağıt üzerindeki bir fikre Türkiye’de yatırım alması Avrupa ya da Amerika’daki benzerlerine oranla daha zor.
Çünkü ortada laftan başka hiçbir şey yok ve biz Türkler (melek olanlarımız da dahil) görmediğimize pek inanmayız da ondan. Lafın paraya dönüp dönmeyeceğini görmek için yüksek isabetli öngörü gerekir. O öngörüde bulunabilmek için de zehir gibi bir zeka, müthiş bir sezgi, yıllara dayanan iş tecrübesi, yeni fikirlere açık algı vs. vs. gerekir.
Bunlar bizim yatırımcılarda yok değildir. Ancak bizde yatırımcı da azdır.
1) Avrupa’daki yüzyıllara, Amerika’daki en az 150 yıla karşın Türkiye’nin ticari bilgi ve tecrübe birikimi 30 seneyi bile bulmaz. Aristokrat ve tüccar sınıf hemen hiç olmamıştır. Bunun doğal sonucu vizyon eksikliğidir. (Buna itirazınız varsa bundan 5 sene önce Facebook fikrini bulan bir vatandaş olsaydı, bu fikre çok değil 10.000 USD yatıracak bir tane yatırımcı bulabilir miydi acep diye kendinize bir sorun)
2) Türkiye’de henüz bu konuda oluşturulmuş fonlar vb. yoktur. Olanlar da yabancı kaynaklıdır. Dolayısı ile Mehmet kendi parasını, kendi kişisel sermaye ve birikimini riske atacaktır. Eh bu da kolay değildir.
3) Türkiye yakın zamana kadar ekonomik açıdan istikrarsızlığın nirvanasındaki bir ülke olmuştur. Hala da ekonomik istikrar konusunda ciddi endişelerimiz vardır ve haksız da değilizdir. Yarın öbür gün hükümetin yaptığınız işi darma duman edecek başka bir Deli Dumrul vergisi salmayacağını asla bilemezsiniz değil mi? (İsterseniz mali tarihimizi bir inceleyin de dumur olun)
4) Son olarak da Türkiye ulusal sermaye birikimi açısından henüz fakir denecek bir düzeydedir. Yani birikimi azdır. Dolayısı ile yatırımcının parası da daha kıymetlidir.
İşte Türkiye’deki yaklaşık yapı ve süreç de budur ve bu çerçevede Ahmet’in işi John’unkinden az daha zordur.
Ancak buna rağmen, ortam hızla gelişmekte, yatırımcı sayısı artmaktadır. İş fikri olanlara düşen ise iş fikirlerinin gerçekten iyi fikirler olmasını denetlemek, ve süreçleri iyi yönetmektir. Gerisi zaten gelecektir.
Uzlaşma Kavramı Üzerine
Ne kelime anlamı, ne de amacı fikir birliğine varmak olmadığı halde, uzlaşma faaliyetleri sanki bir fikir birliğine varma faaliyeti gibi algılanıp öyle yürütülüyor. Halbuki konuşarak vb. karşınızdakinin sizin gibi düşünmesini, olay ve olgulara sizin gibi bakabilmesini, sizin gibi yorumlamasını sağlayabilmeniz mümkün değil. Bu iyi niyet olan durumlarda bile mümkün değil.
Ancak her nedense zaman ve enerjimizin büyük bölümünü bu beyhude çabaya ayırıyoruz. Düşünürseniz menfaat söz konusu olmadığı durumlarda bile bir yakınınızın (mesela arkadaşınızın, anne ya da babanızın, sevgilinizin vb.) fikrini değiştirdiğinizi hatırlıyor musunuz? Ama gerçekten değiştirdiğinizi. Yoksa bahsettiğim şey karşınızdakinin sizin istediğiniz gibi davranması ya da davranmayı kabul etmesi değil.
Dolayısı ile birinci sonuç; “uzlaşma” fikir birliğine varmak anlamında kesinlikle değil. Ve böyle bir amaç da gütmemeli. Uzlaşma fikir ayrılığı olan insanların karşılıklı tavizler vererek asgari ortak da buluşmaları.
Ancak bu noktada yeni bir bilgi daha devreye giriyor. O da uzlaşma için gerekenler. Daha önce uzlaşma için sadece iyi niyet’in yettiğini düşünürdüm. Ancak bu da öyle değilmiş. Uzlaşma için olmazsa olmaz 3 unsur var. Bunları da aşağıdaki gibi belirledim.
1) İyi niyet. (Her 10 saniyede bir vicdanına sen ne diyorsun bu işe diye sormayı kesinlikle unutmamak)
2) Belli oranda zarar görmeyi kabul etmek (Uzlaşmanın aslında taviz vermek olduğunu kayıpsız uzlaşma olmayacağını unutmamak)
3) Cesaret. (Yani makul çerçevelerde risk almanın gereğini idrak etmek)
Bu makine Internet gibi herkesin yararlanabileceği bir şey mi olur, yoksa Uzay Mekiği gibi çok kısıtlı hükümetlerin ve insanların yararlanabildiği bir şey mi? Başka bir soru zaman içinde fiziksel bedenimizle bizi başka bir zamana mı götürür, yoksa sadece izleyici mi olabiliriz? Fiziksel olarak gidersek olaylara etki edeceğimiz de kesin. Aktif olarak bir şey yapmasak bile (bknz. Kelebek etkisi). Acaba her iki yönde de hareket edebilir miyiz? Yani hem geçmiş hem gelecek yönünde. Gideceğimiz yeri ve zamanı kesin olarak seçebilir miyiz acaba? Mesela yıl MS 784 gibi zaman ve Kuzey 40.2287 Doğu 22.6754 gibi bir coğrafik koordinat verebilir miyiz? Yanımızda bir şey götürebilir miyiz? Yoksa çıplak falan mı gitmek zorundayız? Gittiğimiz yerden geri gelebilir miyiz? Transfer esnasında elektrik kesilirse ne olur? Peki ya su kesilirse? :)
Sistem... Otomasyon... ve Ayarını Kaçırma...
20 yıldır bilişim sektöründeyim. 12 yıldır bir bilişim şirketinin kurucu ortağı ve Genel Müdürü'yüm. E-ticaret konusunda kitap yazdım, bir sürü büyük şirkete danışmanlık veriyorum, Finansbank'ın Kobi Portalı Kobifinans'da e-ticaret ve iş süreçleri ile ilgili danışmanlık yapıyorum. Kendi şirketimin ürünleri özellikle Internet ve e-ticaret uygulamalarında sistem kurmaya ve otomasyona yönelik. Bir ürünümüz adet ve ciro bazında, diğer bir ürünümüz ciro bazında pazar lideri. B2B'nin adı yokken, ben B2B projelerinde proje yöneticiliği yapıyordum. CRM konusunda da naçizane biraz okumuşluğum vardır vesselam...
Bu kadar lafı niye ettim? Şimdi edeceğim lafların, kahvede oturup, hayatında ne Marks'ın ne de Smith'in adını duymadıkları halde memleketin ekonomik sorunlarına çözüm iddiasında olan... "çok bilmiş"lerden olmadığım belli olsun diye...
Şimdi size bir sistem ve CRM faciası anlatacağım.
Şirketimizin her yıl yaklaşık 25-30 bin USD dolayında bilgisayar donanımı (notebooklar, printerlar vb.) harcaması olur. Bu güne kadar da bu ihtiyaçlarımızın yaklaşık yarısını XXX Bilgisayar adında bir firmadan karşılardık. ...dık diyorum çünkü bundan sonra bizden 5 cent bile kazanamayacaklar.
Çünkü bugün benim tepemi çok fena attırdılar.
Süreci anlatayım... belki yarın öbür gün, Sistem kurma, otomasyon, B2B konularında tez yazacak bir öğrenci kardeşime "Otomasyonun Ayarsız hali" başlıklı bir tez konusu olur.
13 Nisan 2009 P.tesi günü kendilerinin Internet'tek E-XXX adlı B2B sisteminden bir kaç LCD monitörle birlikte bir adet de Kablosuz Klavye Mouse seti sipariş ettik. Ödemesini online olarak kredi kartı ile yaptık. Ürünler ertesi gün geldi. Ancak Kablosuz Klavye Mouse seti’nin Mouse’e arızalı çıktı.
Kendilerinin bir iade prosedürü var. Herhangi bir ürün bozuk çıkarsa önce sitelerine giriyorsunuz, bir iade formu dolduruyorsunuz, sonra bu iade formundan bir print alıyorsunuz, sonra bir iade faturası kesiyorsunuz, size gelen kendi faturalarının bir fotokopisini alıyorsunuz sonra bu üç evrakı bir araya getiriyor ürüne ekliyor ve ürünü kargo ile kendilerine geri gönderiyorsunuz. Kargo bedelini de siz ödüyorsunuz. Sanki ürünün arızalı olması sizin suçunuzmuş gibi. Ondan sonra hazretler ürün kendilerine ulaşınca ürünü inceliyorlar. Eğer ürün gerçekten arızalı ise bunu stoklarına geri alıyorlar, bedelini de sizin carinize alacak olarak kaydediyorlar. Paranızı geri almak isterseniz de vermiyorlar. Nasıl işse? Tabii bu süreç de nereden baksanız 1 hafta sürüyor. Neyse 40 yılın başı olacak bir mevzu diye önemsemedik. Ama bize de bir “Kablosuz Klavye Mouse Seti” lazım.
Aynı gün iki LCD monitöre daha ihtiyacımız oldu. Biz de şimdi klavyenin bu uzun kontrol süreçlerini beklemeyelim diye iki LCD monitör ile bir Kablosuz Klavye Mouse Seti daha sipariş ettik. Ertesi gün iki LCD monitör daha ve yeni bir Kablosuz Klavye Mouse Seti geldi. Biz de teslimatı yapan elemanlara eski (bozuk) Kablosuz Klavye Mouse Seti’ni ve ekli evraklarını vermek istedik. Bize alamayacaklarını söylediler. Niye? Belli değil! Kargo ile göndermemiz gerekirmiş. Kargo şirketleri ile ortaklıkları mı var nedir? Neyse kavga dövüş kendilerine verdik alıp gittiler.
Ardından yeni Kablosuz Klavye Mouse Seti’ni açtık... Süpriz... onun da Mouse’ı bozuk. Bunun üzerine artık ikinci bir iade prosedürüne yönelik ne sabrımız ne de vaktimiz olmadığından XXX Bilgisayar'daki müşteri temsilcimiz hanımefendiyi aradık. Dedik ki; "E.... hanım, yeni gönderdiğiniz setin Mouse’ı da bozuk çıktı, lütfen öğle sevkiyatı (her gün sabah ve öğle iki sevkiyatları var) ile bir Mouse gönderin bunu verelim yenisini alalım." E... hanım "bu konuyu L.... hanım ile görüşmemiz gerektiğini" söyledi ve L.... hanım'a (isimde yanılıyor olabilirim) aktardı. L.... hanım "bu şekilde değişim yapamayacaklarını tekrar iade prosedürünü çalıştırmamızı istedi.
Yani özet olarak "dandik bi mouse için tekrar iade formu doldurun, iade faturası kesin, ürünü kargo ile bize gönderin, (ve tabii kargo parası verin) teknik servisimiz kontrol etsin, (Hani biz faniler bir mouse’ın çalışıp çalışmadığını anlayacak minimal zekâdan yoksunuz ya, Denge'nin teknik servisinin mutlaka incelemesi gerek) bir hafta daha bekleyin, sonra bir daha sipariş verin, bu arada da klavye yerine de kurşun kalem kullanın canım..." demeye getirdi.
Israrımız üzerine N... Bey'e aktarıldık. Süreci bir kez de “Ya Sabır” diyip Nedim Bey'e anlattık ancak "Çok otomasyona yönelik, süper sistematik ve CRM dehası bir firma olduklarından olsa gerek; N.... Bey'den de "Benim adım Hıdır, işim budur", "Prosedür budur, öttürdüğüm düdüktür" dışında bir çözümsel yaklaşım alamadık.
Sonuç olarak "Allah sizi bildiği gibi yapsın" dedik ve telefonu da XXX bilgisayar'ın defterini de sonsuza dek kapattık. Elemanlarımızdan birini gönderip perakende mağazalardan birinden bir adet Kablosuz Klavye Mouse Seti alıp işimize baktık.
Şimdiiiii... sabredip yukarıdaki tiradı okuduysanız siz de bir ışık var demektir...
Çünkü kıssadan hisse kısmına geldik.
Günümüzde kıytırık bir mouse’u da 25-30 bin dolarlık donanım bir alımını da bastırır parayı canınızın istediği yerden yaparsınız. XXX bilgisayar bize ürünleri bedava vermiyordu. Fiyat avantajları ise yok gibiydi, olsa da sene de 300-500 dolar pahalı ucuz bizim umurumuzda olmazdı. Bildiğim kadarı ile karakaşlı kara gözlü de değiller... Biz oradan sadece alışkanlıktan alışveriş yapıyorduk... ARTIK YAPMAYACAĞIZ!!! (Tabii iki adet setten alacağımız olan bedeli de geri ödemeye sistemleri uygun olmadığından!!! o kadarlık daha alım yapıp, alacağımızı onlarda bırakmayacağız!) Şimdiii... XXX Bilgisayar için nihai sonuç budur.
Bizim için sonuç; Doğrusu bizim umurumuzda bile değildir... Para bizdedir. Yani bundan sonra CANIMIZ NEREDEN İSTERSE ORADAN ÜRÜN ALACAĞIZ... Üstelik bir bilişim şirketiyiz… Ticari itibarımız yerinde… dolayısı ile büyük donanım tedarikçilerinden de alışveriş imkanına sahibiz.
Genel bakışa gelinceeeee...
Özellikle MediaMarkt, Vatan, Bimeks, Darty, Teknosa, Elektroworld gibi CRM'in ne olduğunu- bilen, devasa tüketimleri ve kendi aralarındaki rekabetleri sonucu düşük son kullanıcı fiyatlarına rağmen daha çok kar eden ve yarın öbür gün XXX gibi küçük tedarikçilerin pazarına da girecekleri kabak gibi aşikar olan (Bknz. Bimeks kurumsal vb) devlerin karşısında “Ben çok sistematiğim”, “En sistematik sistem benim sistemim” havalarında ayarınızı bozar, çağımızın en önemli unsurlardan birinin müşteri sadakati olduğunu unutur, insanla sistemin hiçbir zaman tam olarak uyuşamayacağını ıskalayıp, insanların da bilgisayar gibi davranmasını bekler ve illa da sistem diye tutturur, ya da daha janjanlı bir yaklaşımla; "Ben nasıl olsa satıyorum. Varsın bir müşteri de eksik olsun" havalarına girip “sistematik bir şekilde” müşterilerinizin canını sıkarsanız yarın bir gün eliniz böğrünüzde kalı kalıverirsiniz… Ve kimsenin de umurunda olmazsınız.
Son söz; sistemler insanların hayatını kolaylaştırmak, işleri hızlandırmak, aksamaları minimize etmek vb. için kurulur… İşkence etmek için değil… O kadar işte!