Ankara-Moskova-Washington ekseninde İdlib gerilimi - ParaAnaliz
Suriye ordusunun, TSK'ya yönelik saldırılarının ardından İdlib'de var olan gerilim daha arttı. Uzmanlar Independent Türkçe'ye son gelişmeler ışığında Ankara-Moskova hattında yaşananları ve ABD'nin kriz ortamında atabileceği adımları yorumladı.
2018’in eylül ayıydı. Erdoğan ile Putin, Suriye’nin İdlib kentinde silahlardan arındırılmış bir bölgenin kurulması için el sıkışmıştı.
Rusya ve İran’ın desteğiyle ayakta kalan Beşar Esad’a göre Türkiye’nin sınırındaki İdlib kaos ve terörü sonlandırmanın anahtarıydı.
Suriye Müdahale Koordinatörlüğü’ne göre sadece son 4 günde (Duyuru 11 Şubat’ta yapıldı) 27 bin sivilin daha yerinden edildiği İdlib ile ilgili Kremlin sözcüsü Dmitriy Peskov, Ankara ile Moskova’nın kendi ‘endişe paketleri’ olduğu değerlendirmesi yapıyor.
Suriye Dışişleri Bakanlığı’nın 6 Şubat’ta yaptığı “Türkiye, İsrail ile birlikte hareket ediyor” açıklaması o iddiaya bir örnek.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un “Türk meslektaşlarımız bölgede işbirliği yaptığı muhalifler ile HTŞ’li teröristleri birbirinden ayırma sözü verdi ama ne yazık ki bu teröristler İdlib’deki bölgede hüküm sürüyor“ sözleri gibi.
İki başkent arasında ipler gerginleşirken, ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun “İdlib ile ilgili adımları koordine etmesi için Jeffrey’i Ankara’ya yolladım. NATO müttefikimiz Türkiye’nin yanındayız“ açıklaması da bir o kadar dikkat çekici.
Türk askerlerini Suriye ordusuna sızmış YPG’lilerin öldürdüğü gibi uçuk istihbari iddiaların dahi dillendirildiği bir ortamda, Rusya resmi haber ajansı TASS’ın Türkiye’nin İdlib’de El Nusra’yı desteklediği ile ilgili haberler yayınlaması dikkat çekti.
İstanbul Şehir Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nün eski üyesi, “Merkel elini çabuk tutmalı. İdlib’de Rusya’yı dengeleme yükünü sadece Ankara kaldıramaz. Denge çöktüğünde Avrupa da ciddi zarar görür” diyor.
“Aslında Türkiye’nin baş düşman ilan ettiği YPG ile Fırat Nehri’nin doğusunda ABD çok yakın işbirliği içinde. Bu işbirliğini zayıflatacağına ilişkin bir emare de yok. Fırat’ın batısında ise Rusya Esad rejimiyle işbirliğini sıkı tutmakta, bundan vazgeçecek gibi gözükmemekte.”
“Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) siyasi kanadının eş başkanı geçen haftaki şehit haberinden sonra Hmeymim üssünde Rus heyeti ile görüştüğü, ardından Şam’a gidip burada Şam istihbaratı ile bir araya geldiği iddia ediliyor. Eğer PYD’nin Moskova’da ofis açması, Suriye’deki Rus generallerin tıpkı ABD’li generaller gibi YPG’liler ile görüştüğünü hatırlarsak Suriye’de ABD’nin Suriye Kürtlerine yönelik izlediği politika ile Rusya’nın izlediği politikanın örtüştüğünü görüyoruz. Irak’ta peşmerge bugün hangi noktadaysa Suriye’de de Kürtlerin ve SDG’nin aynı noktaya taşınmak istendiğini görmek gerek. Rusya bu konuda ABD’nin yanında.”
Bahçeşehir Kıbrıs Üniversitesi Akdeniz Güvenliği Merkezi (CEMES) Başkanı Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu da “ABD’nin İdlib ile ilgili bir derdi yok” diyor. O da Öztürk gibi PYD vurgusu yapıyor:
“ABD’nin derdi hem Rusya’yı hem İran’ı dengelemek ve durdurmak. Dolayısıyla bu bağlamda Türkiye’nin kilit bir konumu var. Rusya’nın 2015’te sahaya girmesi sonrası Washington’ın etkisi arttı.
ABD’nin tek isteği Suriye’de İsrail adına bir tampon alan ya da devletçik oluşturmak. PKK-PYD terör devletinden söz ediyorum. Şimdi ise Rusya’nın bu alanda genişlemesini istemiyor.”
“Suriye özelinde Rusya ve Türkiye’nin süregelen ilişkilerinin zarar gördüğü ortada. Zaten Ortadoğu’da uzun süredir hep vekâlet savaşları süregeliyor, şu anda rejimin arkasındaki vekiller iki ülke. Hava desteğini veren Rusya ve kara desteği veren İran. Ortadoğu genelinde Suriye özelinde var olan ortaklıklar her an değişmeye muktedir. Yani ittifaklar esnek birliktelikler. Rusya-Türkiye ilişkileri bir testten geçiyor. Bu kırılganlık uzun süreli mi olacak göreceğiz. Ama iki taraflı kayıp söz konusu olabilir.”
“Cumhurbaşkanı Ukrayna’ya gittiği zaman Kırım’a ilişkin açıklamaları oldu. Ukrayna’ya yönelik hem bir hibe söz konusu hem Ankara Kiev’e alamayacağı kadar modern silahlar satarak da yardımda bulunuyor. Aşağı yukarı eş zamanlı olarak Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun Gürcistan’ın NATO üyeliğine istinaden açıklaması oldu. Gürcistan dışişleri bakanı sosyal medyadan teşekkürlerini belirten bir açıklama yaptı. Ankara ile Moskova’nın zıtlık durumu Libya bakımından da geçerli. Yani Ankara ile Moskova bu konuda da aynı yerde durmuyor ama burada önemli olan dostluk/düşmanlık dengesinin belli bir yerde sabit tutmaya çalışmak.”
Kimine göre doğru kimine göre yanlış bir yol izliyor Türkiye. Yanlış bulanlardan biri Asya Çalışmaları Merkezi Direktörü Öztürk.
“Türkiye’nin İdlib stratejisini, kriz yönetimi ve stratejinin genel kuralları açısından doğru bulmuyorum. Strateji güçlü aktör ile zayıf aktörün karşı karşıya kaldığı noktada zayıf aktörün askeri gücünü öne çıkarmamasını gerektirir. Peki, Türkiye Suriye’de sadece rejim kuvvetleri ile mi karşı karşıya? İşte bu da bir başka soru. Eğer Ankara sadece rejim kuvvetleri ile karşı karşıya olduğunu düşünüyorsa o zaman başımızı kuma gömmüş gibi oluruz.”
“Bir anlaşma vardı. Çatışmasızlık bölgesi altı taneydi. Bunu ihlal eden zaman zaman İran ve çoğunlukla rejim yüzünden bu noktaya gelindi. İdlib son kale. Burada sadece ÖSO yok. Türk ve Rus gözlem noktaları yok. Üç kere göç etmiş, daha başka yere gidecek hali kalmamış Suriye halkı var. Rejimin istediği Türkiye’yi buradan çıkarmak, Türkiye de buna direniyor. Daha fazla göçü kaldırması mümkün değil Türkiye’nin. Türkiye’nin bekasına yönelik bir sınır güvenliği meselesi de var. Suriye rejimine yönelik savaş mahiyetinde bir karar almadık. İhlal edilen alanların geri alınması ve Soçi’de verilen kararları geri döndürmeye çalışıyoruz.”
“O noktaya gelmemesi için elden gelen yapılacaktır. HTŞ’nin kendini tasfiye ettiği iddia ediliyor. Eğer bu iddia doğruysa durum değişiyor. Çünkü rejim ne diyor? Ben terörle mücadele için bunu yapıyorum. O zaman Suriye’nin yaptıklarının meşruiyeti ve bir anlamı kalmıyor. Diplomasiyi son ana kadar kullanmak lazım. Uluslararası hukuku gözeterek yürütmek ve bu işi ateşkes konumunu getirmek lazım.”
“İfade edilen odur ki; bu güçler Suriye Milli Ordusu’na iltihak ederek Esad güçlerine karşı savaşıyordu, Türkiye de bunu hoş görüyordu. Türkiye’nin bu ilişkiyi nasıl yöneteceğine karar vermesi lazım. Çünkü bu gruplar İdlib’den çekilip Türkiye’ye gelecek olurlarsa Türkiye için çok ciddi sorun oluşturacaklardır. Türkiye’nin izlediği politikayı çok ciddi bir şekilde değerlendirerek kendi iç barışını da sarsmayacak bir yol bulması lazım. Bu yol da bu cihatçıların Türkiye’ye gelmesini cesaretlendirmekten geçmemektedir.”