PUBMED: NASIL DAHA ETK N KULLANILAB L R?
Download "PUBMED: NASIL DAHA ETK N KULLANILAB L R?"
1 DERLEME PUBMED: NASIL DAHA ETK N KULLANILAB L R? Özlem S. ÇAKMAKKAYA (ÖSÇ), Güner KAYA (GK), Christian C. APFEL (CCA) (ÖSÇ, GK) stanbul Cerrahpafla T p Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon A.D. (ÖSÇ, CCA) Perioperative Clinical Research Core, University of California San Francisco ÖZET T bbi alandaki ilermeyi takip etmek doktor ve araflt rmac lar için vazgeçilmez unsurlardan biridir. Günümüzde iletiflim teknolojisindeki ilerleme sayesinde bilimsel verilere ulaflmak daha kolay hale gelmifltir. PubMed dünyan n en genifl kapsaml ve en çok kullan lan biyomedikal arama motorudur. PubMed arac l ile yaklafl k 5000 dergi ve 18 milyon makaleye ulaflmak mümkündür. MEDLINE içerisindeki tüm dergi ve makaleleri içerdi i gibi, MEDLINE öncesi makaleleri ve MEDLINE içerisinde yer almayan baz bilim dergilerini de içerir. Genifl veritabanlar na ulafl m nedeniyle arama sonuçlar n istenen makalelere indirgemek bazen zor ve zaman al c olabilir. Bu nedenle PubMed in sa lad arama ve kaydetme kolayl klar n bilmek klinisyenlere literatür tarama aflamas nda zaman kazand racakt r. Makalemizde PubMed in ana özellikleri, "Boolean" mant, "medical subject headings" (MeSH) taramas ve NCBI hesab kullan m n aç klayaca z. Ayr ca makale boyunca ventilatörle iliflkili pnömoniden korunma yöntemlerini inceleyen kantitatif sistematik derlememize ait literatür araflt rmas ndan örnekler bulacaks n z. ANAHTAR KEL MELER: Pubmed, Medline, Boolean mant, MeSH taramas SUMMARY PUBMED: HOW CAN IT BE USED MORE EFFECTIVELY? Staying current with advances in medicine is indispensable for clinicians. With the development of networking technologies, scientific information has become easier to access for clinicians. PubMed is the world s best known biomedical search engine. It is updated daily and contains more than 18 million references from 5000 selected journals. In addition to providing access to the same journals located in the MEDLINE database, it also provides access to life sciences journals not available via MEDLINE. Although PubMed is a useful search engine, navigating the large database of articles to find the relevant article is challenging and time consuming. The objective of this article is to present the strategies and skills required for successful and efficient literature retrieval. We will describe the main features of PubMed, medical subject headings (MeSH terms), Boolean logic, and my NCBI account. Throughout the article you will find easy to use online examples from a previous search conducted for a quantitative systematic review focused on the prevention of ventilator associated pneumonia. KEYWORDS: Pubmed, Medline, Boolean logic, MeSH terms G R fi T bbi alandaki ilerlemede iletiflim, vazgeçilmez unsurlardan biridir. Günümüzde internet bu iletiflimi büyük bir oranda sa lamakta ve internet sayesinde çeflitli veritabanlar na kolayl kla ulaflabilmektedir. MEDLINE, EMBASE, Cochrane Library, Science Citation Index ve Best Evidence t bbi alanda s kça baflvurulan veritabanlar d r. Bu veritabanlar milyonlarca makale içerdi i için, klasik yöntemlerle sadece anahtar kelimeler s ralanarak yap lan aramalarda istenilen kriterlere çok da uygun olmayan uzun makale listeleri ile karfl lafl lacakt r. Zaman n n büyük k sm n ameliyathanede geçirmek zorunda olan biz anestezistler için bilimsel araflt rmaya kalan k - s tl zaman etkin olarak kullanmak önemlidir. Bu da ancak, teknolojinin bilimsel çal flma alan nda sundu u kolayl klardan yararlanarak olur. Veritabanlar nda etkin araflt rma yapma yöntemlerini bilmek, referans düzenleyici bilgisayar programlar n kullanmak, iyi düzeyde bilgisayar bilgisine sahip olmak, klinisyenlere belirgin zaman kazand racakt r. Bu yaz da ilk basamak olan, veritabanlar nda etkin araflt rma yapmak konusu incelenecektir. PubMed, dünyan n en genifl kapsaml ve en çok ulafl lan biyomedikal veritaban oldu u için, yaz m zda bu veritaban nda yap lan literatür taramalar na dair örnekler verilecektir. 172 PubMed PubMed; Birleflik Devletler Ulusal T p Kütüphanesi ne (U.S National Library of Medicine, NLM) ba l "National Center for Biotechnology Information" (NCBI) taraf ndan haz rlanan bir sa l k ve biyolojik bilimler veritaban d r (1,2). MEDLINE içerisindeki tüm dergi ve makaleleri içerdi i gibi, MEDLINE öncesi ( ) makaleleri ve MEDLINE içerisinde yer almayan baz bilim dergilerini de içerir. MEDLINE yaklafl k dergi (bafllang ç y l 1966) içerirken, PubMed dolaylar nda dergi (bafllang ç y l 1950) içermektedir ve MEDLINE daki makale say s yaklafl k 13 milyon dolaylar nda iken, bu say, PubMed de 18 milyon kadard r (3,4). PubMed, araflt rmac lara birçok arama ve kaydetme kolayl sa lamaktad r, ancak bu özelliklerden yararlanmay ö renmek belli bir e itim sürecini gerektirir. Amerika Birleflik Devletlerinde üniversite kütüphaneleri, ö renci ve araflt rmac lara PubMed de araflt rma yapmak konulu çeflitli kurslar düzenlemektedir (5,6). Bu makale, California Üniversitesi, San Francisco "Fishbon Memorial Library" kütüphanesi taraf ndan düzenlenen PubMed kurslar ndan yararlan larak haz rlanm flt r. PubMed Ana sayfa PubMed ana Sayfas na "http://www.pubmed.gov" veya "www.pubmed.com" internet adreslerinden ulafl labilir. Bu sayfada arama kutusu, bu kutu üzerinde di er veritabanlar na ulafl m sa layan siyah bölüm, limits, preview/index, history, clipboard ve details sekmelerini içeren özellik çubu u, ayr ca sayfan n yan taraf nda PubMed in di er hizmetlerine ulafl m sa layan mavi alan yer almaktad r (fiekil 1). yi bir araflt rma projesine, uygun araflt rma sorusunu sorarak ve bu araflt rma sorusu ile ilgili uygun literatür taramas n yaparak bafllan r. Bu makalede; endotrakeal tüplerin ventilatörle iliflkili pnömoniden (VIP) korunma üzerine etkileri ile ilgili bir meta-analiz (kantitatif sistematik derleme) çal flmas n n literatür taramas örnek olarak verilecektir. Subglottik sekresyon drenaj, gümüfl kapl tüp ve kaf bas nç kontrolü gibi konular ile ilgili çal flmalara ulafl lmaya çal fl lacakt r. stenen makale özellikleri; çift kör randomize kontrollü, 48 saatten fazla mekanik ventilasyon uygulanm fl eriflkin ve pediyatrik hasta grubunu içeren, VIP den korunmay test eden ve VIP insidans n bildiren çal flmalar olarak belirlendi. Eleme kriterleri: Retrospektif çal flmalar, randomize olmayan çal flmalar, VIP tan kriterlerinin belirtilmemesi, hastalara 48 saatten daha k sa süre mekanik ventilasyon uygulanmas olarak belirlendi. Ayr ca çal flmalarda randomizasyon bilgisinin gizlenmesi (allocation concealment) koflulu arand. MeSH (Medical Subject Headings) Taramas Makale ile ilgili anahtar kelimelere karar verdikten sonra aramaya, MeSH taramas ile bafllamak gerekir. MeSH, sa l k konular n n dizinlenmesinde kullan lan kavram terimleri veritaban d r. Terimleri standartlaflt r r ve aralar ndaki anlamsal iliflkiyi belirler. Bu dizin içinde tan mlay c sözcük bulunmaktad r. MeSH dizininde bulunan kelimelerle arama, daha spesifik yak n arama sonuçlar sa layacakt r. MeSH veritaban na, ana sayfan n sol taraf ndaki mavi k s mdan ulafl l r. Anahtar kelime olarak "ventilator" ve "pneumonia" terimleri ile arama yap ld nda, MeSH dizininde bulunan en uygun karfl l n "Pneumonia, Ventilator-Associated" oldu u görülecektir. Bu terim, 2007 y l nda MeSH veritaban na girmifltir. Bundan sonraki aramalarda en önemli anahtar kelimemizi "Pneumonia, Ventilator-Associated" olarak belirledik. Bu aramay baflka terimlerle kombine etmek için "Send to" kutusuna gidip "Search Box with AND/OR/NOT" seçeneklerinden biri seçilmelidir. Ayr ca subheadings bölümünden, aramaya yönelik daha detayl alt bafll klar seçilebilir. stedi imiz mafiekil 1. PubMed ana sayfa 183 fiekil 2. MeSH veritaban kalelerde VIP konusunun ana konu olmas n isteniyorsa; "Restrict search the major topic headings only" seçene i iflaretlenmelidir. "Entry terms" ad alt nda geçen di er terimler ile ilgilenmiyorsak; "Do Not Explode this term" seçene i iflaretlenir ve böylece, di er arama kelimeleri dahil edilmemifl olur. Ancak, bu durumda 2007 öncesi makaleler kaybedilecektir. "Pneumonia, Ventilator-Associated" terimleri ile arama yap ld nda, PubMed veritaban nda 1824 makale bulundu. Peki bu makalelerden hangileri bizim araflt rma sorumuza uygun? fiimdi, bafllang çta belirledi imiz arama kriterlerine göre, ad m ad m bu kriterlere uygun makalelere ulaflma yollar n inceleyelim. fiekil 3. Sadece anahtar kelime kullan larak yap lan basit aramaya örnek 194 Boolean Operatörleri Birden fazla kelime ile arama yap l yorsa, Boolean operatörleri (AND, OR, NOT) kullan larak kelimelerin birbirine ba lanmas sa lan r. Bu operatörler büyük harfle yaz lmal d r. Terimler "AND" ba lac ile ba land nda, terimlerin tümünün geçti i makaleler, "OR" ba lac ile ba land nda, terimlerden herhangi birinin geçti i makaleler bulunur. Terimler "NOT" ba lac ile ba lan rsa, arama sonuçlar na, "NOT" ba lac ndan sonra gelen k s m dahil edilmeyecektir. Örnek olarak; "Pneumonia, Ventilator-Associated" NOT "aspiration pneumonia" fleklinde yap lan bir aramada, VIP ile ilgili makaleler bulunacak ve aspirasyon pnömonisi ile ilgili makaleler bu arama sonuçlar n n d fl nda tutulacakt r. VIP ile ilgili tüm makalelere ulaflt k, ama bize gerekli olan makaleler, endotrakeal tüplerin ventilatörle iliflkili pnömoniden korunma üzerine etkilerini inceleyen makaleler oldu undan dolay, arama sonuçlar m z bu hedefe yönelik olarak özellefltirmeliyiz. Bunun için; Pneumonia, Ventilator-Associated AND (cuff OR gel OR lubrication OR lubrican* OR pressure OR suction* OR aspiration OR aspirated OR drainage OR draining OR silver) arama stratejisini kullanmaya karar verdik. Bu tür uzun arama yöntemlerinde parantez kullanmak gerekecektir. Parantez içindeki bölüm, kendi içerisinde araflt r l p, "Pneumonia, Ventilator-Associated" terimi ile birlefltirilecektir. Bu arama örne inde kulland m z di- er bir özellik, "truncation" denilen budama özelli idir. Aramada kullan lan bir kelime farkl ekler al yorsa, ana kelimenin sonunda (*) iflareti konur. Böylece kelimenin tüm olas flekilleri, (*) iflareti öncesi k s m sabit olmak üzere aranacakt r. Yukar daki arama örne inde "suction" kelimesinin sonuna (*) iflareti koyduk, çünkü baz makalelerde bu kelime "suctioning" olarak geçmektedir. Bu örnekte görüldü ü üzere Boolean operatörleri, parantez ve budama özelli ini kullanarak yapt m z arama ile 452 makale elde ettik (fiekil 4). Di er makaleler, bizim kriterlerimize uygun olmayan makalelerdi. Araman n k s tlanmas (Limits) Her ne kadar "Limits", k s tlamalar anlam na gelse de, asl nda, arama sonuçlar n özellefltirmeye yarayan bir özelliktir. K s tlama özelli i, basit bir arama yaparken karfl m za ç kan binlerce makale içerisinden, bize en fiekil 4. Boolean operatörleri kullan larak yap lan arama fiekil 5. K s tlamalar (limits) ile yap lan arama sonuçlar 205 uygun olanlar seçmemize yard mc olacakt r. Arama sonuçlar n yay nlanma tarihi, makale türü, lisan, dergi türü ve yafl gruplar na göre s n rland rabiliriz. Aramay s n rland rmak için "limits" sekmesine t klay p istedi imiz parametreleri seçmek yeterli olacakt r. Baflta belirtti imiz gibi arad m z çal flmalar, insanlarda uygulanan randomize kontrollü çal flmalar. Bu sebeple, k s tlamalar bölümünden insan ve randomize kontrollü çal flmalar seçeneklerini iflaretleyip aramam z tamaml yoruz (fiekil 5). Bu arama sonucunda 48 makale elde ettik. Bu makalelere ait özetleri h zl ca gözden geçirmek için görüntü "Display" kutusuna giderek "Abstract" yaz s n seçmek yeterli olacakt r (fiekil 6). Böylelikle sadece makale bafll klar de il, makale özetleri de s ralanacakt r. Ayr ca "show" kutusundan, bir sayfada görmek istedi imiz makale say s n belirleyebilir ve "sort by" seçene i ile makalelerin yazar ismi, yay nlanma y l ve dergi isimlerine göre s ralanmas n sa layabiliriz. Di er bir yararl özellik ise yazar isimlerinin sa taraf nda kalan "Related Articles" bölümüdür. Bu özellik kullan larak, her bir makale ilgili olan di er makalelere de ulafl labilmektedir. 216 fiekil 6. Makale özetlerini ayn sayfa üzerinde görmek için yap lmas gereken düzenleme. K s tlamay kald rmak için Limits sekmesinin yan ndaki kutuya t klayarak iflareti kald rmak yeterli olacakt r. Limiti kald rmazsak, sonraki tüm aramalar için k s tlamalar devam edecektir. Ön izleme (Preview/Index) Bu özellik daha önceki aramalar alfabetik olarak gösterir ve bu aramalar birlefltirmemize yard m eder. Ayr ca elde edilen arama sonuçlar buradan kolayl kla "My NCBI" hesab na kaydedilebilir. Geçmifl (History) Bu bölümde daha önce yap lan aramalar görülebilir ve bu aramalar, Boolean operatörleri kullanarak birlefltirilebilir. Tüm aramalar history bölümde 8 saat boyunca saklanacakt r. fiekil 7 de, flimdiye kadar yapt m z tüm aramalar n sonuçlar n görüyoruz. E er arama sonuçlar n birlefltirmek istiyorsak, tüm arama kelimelerini uzun uzun yazmak yerine "#1 AND #2" yazmak yeterli olacakt r. Pano (Clipboard) Arama sonuçlar n kaydedebilece imiz bölümdür. Befl yüz makaleyi, 8 saat boyunca saklayabilir. Yapt - m z aramay clipboard a yollamak için "send to" kutusuna gidip "clipboard" seçene ini seçmeliyiz (fiekil 8). Arama sonuçlar m z 8 saat boyunca güvende olacakt r, ama daha uzun süre saklamak istiyorsak, ileride aç klanaca üzere "My NBCI" hesab na kay t edilmelidir. fiekil 7. Önceki arama sonuçlar n n görüntülenmesi ve birlefltirilmesi 227 fiekil 8. Makalelerin "clipboard" a gönderilmesi fiekil 9. Arama detaylar 238 Detaylar (Details) PubMed de otomatik terim haritalama fonksiyonu vard r. Bu fonksiyon, arama yaparken otomatik olarak devreye girer ve arad m z terimlerle eflanlaml olan terimleri de aramaya ekler. Detaylar bölümünde araman n gerçekte hangi terimlerle yap ld görülebilir ve arama yönteminde istenen de ifliklikler yap labilir (fiekil 9). Tek Makale Arama (Single Citation Manager) E er aranan makaleye ait baz bilgiler biliniyorsa "single citation manager" kullan larak istenen makaleye ulafl labilir. Örnek olarak Smulders K. isimli yazar n 2002 y l nda Chest dergisinde yay nlanan subglottik sekresyon drenaj ile ilgili yaz s na ulaflmaya çal flal m (fiekil 7). Dergi ismi, y l, yazar ismi ve makale bafll ndan baz anahtar kelimeleri yaz p arama yapmak yeterli olacakt r (fiekil 10). Klinik sorgulamalar (Clinical Queries) H zl ve detayl aramaya olanak sa layan di er bir özelliktir. Klinik çal flmalar etyoloji, tan, tedavi, prognoz gibi alt gruplara göre aranabilir. Ayr ca sistematik derleme ve t bbi genetik araflt rmalar h zl bir flekilde buradan yap labilir. Afla da örnek olarak gösterilen arama yöntemi ile ventilatörle iliflkili pnömoni konusuyla ilgili olarak daha önce yay nlam fl olan sistematik derlemelere ulaflmak mümkün olacakt r (fiekil 11). fiekil 10. Tek makale arama 249 fiekil 11. Klinik sorgulamalar NCBI Hesab m NCBI hesab nda arama yöntemleri ve arama sonuçlar istenilen süre kadar saklanabilir. Ayr ca arama terimleri, istenen renkte gölgelendirilmifl olarak görülebilir. Arama yöntemi kaydedildi inde, yeni eklenen makaleler düzenli olarak yoluyla bildirilecektir ve araflt rmac yeni bir araflt rma yapmadan arama sonuçlar n güncelleyebilecektir. NCBI hesab na sahip olmak için sa üst köfledeki kay t (register) bölümüne t klay p kullan c ismi, parola ve güvenlik sorusunu belirlemek yeterli olacakt r (fiekil 12). Bu bölüme girifl yapt ktan sonra "My NCBI" yaz s üzerine t klanarak, hesapla ilgili tüm ayarlamalar yap labilir. Vurgulama (Highlighting) özelli i, anahtar kelimelerin üzerini de iflik renklerle gölgelendirip metin içinde daha çarp c hale getirecektir (fiekil 13). Arama sonuçlar n kay t etmek için arama kutusunun yan nda bulunan "save search" yaz s üzerine t klanarak aç lan pencerede aramaya istenilen isim verilebilir. Ayr ca bu aramaya ait güncelleme isteniyorsa, güncelleme s kl ayl k, haftal k ve günlük olarak ayarlanabilir. Tez aflamas nda olan bir asistan, bu tez üzerinde genellikle uzun süre çal flaca için, ayn aramay defalarca tekrarlamak yerine, güncelleme seçene ini kullan p yeni yay nlanan her makaleden haberdar olacakt r (fiekil 14). fiekil 12. NCBI hesab m 2510 fiekil 13. NCBI hesab yla ilgili özellefltirmeler fiekil 14. Arama sonuçlar n n güncellefltirilmesi 2611 Arama sonuçlar n n elektronik posta ile gönderilmesi Arama sonuçlar n n içerisinden gerekli makaleler seçilip elektronik posta yoluyla gönderilebilir. Bu yönteme en çok, full text e elektronik ortamda ulaflamay p, makaleyi kütüphaneye smarlamam z gerekti inde baflvurmaktay z. stenen makalelerin bafl nda bulunan kutular iflaretlenir ve "send to" kutusundan " " seçene- i seçilir. lk büyük kutuya yollanacak kifliye not yaz l r ve bölümüne al c n n adresi yaz larak "mail" sekmesine t klan r (fiekil 15). Zaman kazand racak k saltmalar Arama kutusuna yaz lan terimin yan na baz k saltmalar eklenerek arama daha özellefltirilmifl hale getirilebilir. Bu k saltmalar köfleli parantez içinde yaz lmal d r. Örnek olarak, Kollef e ait 2008 y l nda yay nlanan gümüfl kapl endotrakeal tüp ve ventilatörle iliflkili pnömoni insidans ile ilgili makaleyi bulmak için uygulanmas gereken arama yöntemi; "Pneumonia, Ventilator-Associated AND silver-coated [ti] AND Kollef [au] AND 2008 [dp]" fleklinde olmal d r (8) (Tablo 1). fiekil 15. Arama sonuçlar n n e-posta ile gönderilmesi Tablo 1. Arama yap l rken kullan lan k saltmalar. K saltma [ti] (title) [au] (author) [ad] (affiliation) [mh] (MeSH) [majr] (MeSH major topic) [dp] (publication date) Anlam Arama kelimeleri sadece bafll kta aranacakt r Yazar Adres ya da kurumun ismi esas al narak arama yap lacakt r Kelimenin MeSH veritaban ndaki karfl l aranacakt r Arama konusu makalede ana konu olarak geçecektir. Yay nlanma y l 2712 Bu makalede ad m ad m aç klamaya çal flt m z literatür taramas baflta da belirtti imiz gibi endotrakeal tüplerin ventilatörle iliflkili pnömoniden korunma üzerine etkilerini inceleyecek olan bir meta analiz çal flmas için yap ld. Tarama sonucunda elde edilen 48 makale teker teker okunup incelendi, retrospektif, VIP tan kriterlerini ve mekanik ventilasyon süresini belirtmeyen, randomizasyon yöntemi iyi aç klanmam fl olan çal flmalar elendi. Biz makalemizde ulafl m en kolay olan veritaban PubMed oldu u için bu veritaban nda yapt m z literatür taramam za örnek verdik. Ancak bu meta analiz için EMBASE, the Cochrane Database ve the Institute of Scientific Indexing veritabanlar nda da benzer flekilde arama yapt k. Sonuç olarak 9 makalenin bizim kriterlerimize uygun oldu una karar verdik. T bbi literatüre her geçen gün yeni bir bilgi eklenmektedir ve bu durumda, hekim ve araflt rmac lar n bilgiye ulaflmas n n önemi daha da artmaktad r. Bilgiye u- laflma, ancak interneti etkin kullanma ile sa lanacakt r. Yaz m zda, sa l k bilimleri alan nda en çok kullan lan veritaban olan PubMed in sundu u baz ana özelliklerden bahsettik. Bu özellikler daha etkin ve h zl arama yapmam z sa layacak ve bize belirgin zaman kazand - racakt r. KAYNAKLAR 1. Ding J, Hughes LM, Berleant D, Fulmer AW, Wurtele ES: Pub- Med Assistant: a biologist-friendly interface for enhanced Pub- Med search. Bioinformatics. 2006; 22: Royle PL, Waugh NR: Making literature searches easier: a rapid and sensitive search filter for retrieving randomized controlled trials from PubMed. Diabet.Med. 2007; 24: Ebbert JO, Dupras DM, Erwin PJ: Searching the medical literature using PubMed: a tutorial. Mayo Clin Proc. 2003; 78: Vincent B, Vincent M, Ferreira CG: Making PubMed searching simple: learning to retrieve medical literature through interactive problem solving 5. Harwell TS, Law DG, Ander JL, Helgerson SD: Increasing state public health professionals' proficiency in using PubMed. J.Med.Libr.Assoc. 2008; 96: Schimming LM: Measuring medical student preference: a comparison of classroom versus online instruction for teaching PubMed. J.Med.Libr.Assoc. 2008; 96: Smulders K, van der HH, Weers-Pothoff I, Vandenbroucke-Grauls C: A randomized clinical trial of intermittent subglottic secretion drainage in patients receiving mechanical ventilation. Chest 2002; 121: Kollef MH, Afessa B, Anzueto A, Veremakis C, Kerr KM, Margolis BD, Craven DE, Roberts PR, Arroliga AC, Hubmayr RD, Restrepo MI, Auger WR, Schinner R: Silver-coated endotracheal tubes and incidence of ventilator-associated pneumonia: the NAS- CENT randomized trial. JAMA 2008; 300: Yaz flma Adresi: Dr. Özlem S. ÇAKMAKKAYA Perioperative Clinical Research Core University of California, San Francisco 1600 Divisadero Street, C-447 San Francisco, CA Tel:415/ Benzer belgeler
Görüfl / Viewpoint www.yuksekogretim.org Aç k Dergi Sistemleri (ADS): Aç k Kaynak Kodlu Dergi Yönetim ve Yay mlama Sistemi Open Journal Systems (OJS): a system of open source software for journal management Detaylı enterprise europe hracata Yönelik Pazar Araflt rmalar nda nternet Kullan m Avrupa flletmeler A - STANBUL STANBUL SANAY ODASI
enterprise europe hracata Yönelik Pazar Araflt rmalar nda nternet Kullan m Avrupa flletmeler A - STANBUL STANBUL SANAY ODASI Avrupa flletmeler A (A A) stanbul, SO, KOSGEB ve Sabanc Üniversitesi ortakl Detaylı >>> SAYI 5 6. SAYIDA NELER VAR? D YALOG PENCERELER B LG SAYARIN BEL RL ÖZELL KLER AYARLAMAK Ç N DOSYA VE KLASÖRLER B LG SAYARINIZDA NE NEREDE BULUNUR?
SAYI 5 TEMEL B LG LER D YALOG PENCERELER B LG SAYARIN BEL RL ÖZELL KLER AYARLAMAK Ç N DOSYA VE KLASÖRLER B LG SAYARINIZDA NE NEREDE BULUNUR? WINDOWS YARDIM DOSYALARI YARDIMA HT YACINIZ OLDU UNDA LK BAKILACAK Detaylı VER TABANLARINA G R fi
T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2351 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1348 VER TABANLARINA G R fi Yazarlar Serdar ERGEN (Ünite 1-4) Ender KELLEC (Ünite 5-7) Editör Prof.Dr. Adnan KONUK ANADOLU ÜN VERS Detaylı Selection of Electronic Information Resources
Elektronik Bilgi Kaynaklar n n Seçimi Selection of Electronic Information Resources Umut AL* ve P nar AL** Öz Y llar boyu kütüphane kullan c lar gereksinim duyduklar bilgiyi sa lamakta sadece bas l ortamdan Detaylı End-User Education and Selection Criteria for Databases in Information Centers
Görüfller / Opinion Papers Bilgi Merkezleri için Veri Taban Seçim Kriterleri ve Kullan c E itimi End-User Education and Selection Criteria for Databases in Information Centers lhan AKÇAL * Serkan KAYA Detaylı >>> SAYI 18 19. SAYIDA NELER VAR? PC ÜZER NDE SUNUM B LG SAYAR KULLANARAK SUNUM HAZIRLAMAK MODEMLER MODEM NED R NASIL ÇALIfiIR?
SAYI 18 TEMEL B LG LER PC ÜZER NDE SUNUM B LG SAYAR KULLANARAK SUNUM HAZIRLAMAK MODEMLER MODEM NED R NASIL ÇALIfiIR? WINDOWS SON ER fi LEN DOSYALAR BELGELER SECENE VE KULLANIMI PARAGRAF ÖZELL KLER B R Detaylı >>> SAYI 38 39. SAYIDA NELER VAR? ONLINE BANKACILIK DOSYA YÖNET C LER. DAHA RENKL YAZI BAfiLIKLARI INTERNET ÜZER NDE E LENCE VE OYUNLAR
SAYI 38 TEMEL B LG LER ONLINE BANKACILIK INTERNET ÜZER NDE BANKACILIK filemler. WINDOWS DOSYA YÖNET C LER B LG SAYARINIZI DÜZENL KULLANMANIN YOLU. PROJELER DAHA RENKL YAZI BAfiLIKLARI DAHA E LENC L WORD Detaylı >>> SAYI 52 B LG SAYAR SATIN ALMAK. B LG SAYAR ALIRKEN NELERE D KKAT ED LMEL. WINDOWS UN GELECE. filet M S STEMLER GELECEKTE NASIL OLACAK?
SAYI 52 TEMEL B LG LER B LG SAYAR SATIN ALMAK. B LG SAYAR ALIRKEN NELERE D KKAT ED LMEL. WINDOWS WINDOWS UN GELECE. filet M S STEMLER GELECEKTE NASIL OLACAK? PROJELER DOS HATA MESAJINI KAPATMAK. BAZI ÖNEML Detaylı KLAVYE HAKKINDA B LMEN Z GEREKEN HERfiEY
KLAVYE HAKKINDA B LMEN Z GEREKEN HERfiEY TEMEL B LG LER KLAVYE HAKKINDA B LMEN Z GEREKEN HERfiEY Bir klavye üzerinde yüzden fazla tufl mevcuttur, bunlardan birço u çeflitli yaz karakterleridir. Fakat ayn Detaylı LOJ ST KTE TEKNOLOJ KULLANIMI
T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2155 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1183 LOJ ST KTE TEKNOLOJ KULLANIMI Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Gürkan ÖZTÜRK (Ünite 1, 6) Dr. Ümit Ali ÖZKAZANÇ (Ünite 3, 4, 7) Ahmet O Detaylı Avrupa Birli i Çerçeve Programlar Elkitab
Avrupa Birli i Çerçeve Programlar Elkitab Haz rlayan Doç. Dr. fiems YONSEL SO Yay n No: 2011/21 Avrupa Birli i Çerçeve Programlar Elkitab, stanbul Sanayi Odas, stanbul 2011 Tasar m ve Uygulama, Mürettebat Detaylı Bilgi Okuryazarl Becerilerinin Gelifltirilmesinde Kütüphanelerin Rolü ve Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulamas
Bilgi Okuryazarl Becerilerinin Gelifltirilmesinde Kütüphanelerin Rolü ve Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulamas The Role of Libraries in the Development Information Literacy Skills and Application of Dokuz Detaylı >>> SAYI 23 24. SAYIDA NELER VAR?
SAYI 23 TEMEL B LG LER B LG SAYARA RES M AKTARMAK RES MLER N D J TALLEfiT R LMES. INK-JET YAZICILAR MÜREKKEP PÜSKÜRTMEL YAZICILAR MON TÖR ALIRKEN MON TÖRLER N TEMEL ÖZELL KLER 24. SAYIDA NELER VAR? WINDOWS Detaylı beyaz sapka. 10 McAfee a eriflim kontrolü çözümü McAfee Policy Enforcer (MPE)'nin a erifliminde sundu u avantajlar.
beyaz sapka. B KASIM 2006 L G G Ü V E N L G P L A T F O R M U BU SAYIDA 2 Zero-Day Protection Yanl fl anlafl lmalara maruz kalan Zero-Day ve Zero-Day Protection' n kapsaml anlat m. 4 Visual Studio 2005 Detaylı Evlerimizdeki kiflisel bilgisayarlar n d fl tasar mlar nda, neredeyse. ilk IBM ürünü PC den bu yana hiçbir de ifliklik olmam flt r.
YEN KASA TASARIMI TEMEL B LG LER YEN KASA TASARIMI Evlerimizdeki kiflisel bilgisayarlar n d fl tasar mlar nda, neredeyse ilk IBM ürünü PC den bu yana hiçbir de ifliklik olmam flt r. Görünümleri ço unlukla Detaylı ngilizce Ö retiminde Bireysel Yaklafl m: Modüler Ö retim Ortam ve Materyallerinin De erlendirilmesi
ngilizce Ö retiminde Bireysel Yaklafl m: Modüler Ö retim Ortam ve Materyallerinin De erlendirilmesi Mehmet Nuri Gömleksiz* Özet Modüler ö retim yaklafl m, geleneksel yöntemle karfl laflt r ld nda ö renciye Detaylı >>> SAYI 1 2. SAYIDA NELER VAR? 7 Mart ta Bayilerde Kaç rmay n! B LG SAYARINIZA LK BAKIfi B LG SAYARI VE PARÇALARINI TANIYALIM
SAYI 1 TEMEL B LG LER B LG SAYARINIZA LK BAKIfi B LG SAYARI VE PARÇALARINI TANIYALIM B LG SAYARDA YAZI YAZMAK B LG SAYARI YAZI YAZMAKTA KULLANMAK WINDOWS WINDOWS 98 E GENEL B R BAKIfi EN YAYGIN KULLANILAN Detaylı Internet Kullan c s n n A Eriflim Rehberi
Internet Kullan c s n n A Eriflim Rehberi TÜB TAK ULAKB M Ulusal Akademik A ve Bilgi Merkezi Adres: YÖK Binas B5 Blok Bilkent 06539 Ankara Internet adresi: www.ulakbim.gov.tr Tel: 0(312) 298 92 00 Fax: Detaylı FOTO RAF VE V DEO PROJE GEL fit RME
T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2428 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1409 FOTO RAF VE V DEO PROJE GEL fit RME Yazarlar Doç. Coflgül YÜKSEL (Ünite 1) Prof. Tevfik Fikret UÇAR (Ünite 2) Özcan YURDALAN Detaylı DocuMate 152. kullan m k lavuzu
DocuMate 152 taray c kullan m k lavuzu DocuMate 152 taray c kullan m k lavuzu Telif hakk 2006 Visioneer, Inc ye aittir. Telif hakk kanunlar nda izin verilen flartlar d fl nda ön yaz l izin al nmadan ço Detaylı R eçete, üzerinde yaz l bilgi ve talimatlar do rultusunda. Elektronik (e) reçete uygulamas ve ak lc ilaç kullan m na katk s.
Türk Aile Hek Derg 2013;17(3):125-133 TAHUD 2013 Review doi:10.2399/tahd.13.00003 Elektronik (e) reçete uygulamas ve ak lc ilaç kullan m na katk s Electronic (e) prescription practice and its contribution Detaylı SA KALIM ANAL Z YÖNTEMLER -1 Oktay ÖZDEM R, Doç. Dr. Omega-CRO
SA KALIM ANAL Z YÖNTEMLER -1 Oktay ÖZDEM R, Doç. Dr. Omega-CRO T pta yeni bir ilaç ya da tedavi yönteminin bireyler üzerine k sa süreli etkileri d fl nda mortaliteye etkilerinin incelendi i araflt rmalar Detaylı Ç NDEK LER Ç NDEK LER
Say : 172 Ç NDEK LER Ç NDEK LER 5 Sunufl 7-21 Makale AHP ve Fuzzy AHP ile Türkiye de Uygun Tersane Yeri Seçimi 22-30 Makale Hiperstatik Kirifl ve Çerçevelerin Yaklafl k Çözüm Yöntemleri 31-39 Makale Kraljevica Detaylı >>> SAYI 24 25. SAYIDA NELER VAR?
SAYI 24 TEMEL B LG LER B LG SAYARLA Ö REN M E T MDE B LG SAYARDAN FAYDALANMA LASER VE LED YAZICILAR LASER KULLANAN YAZICILAR VER DEPOLAMA D SKETE YEN ALTERNAT FLER 25. SAYIDA NELER VAR? WINDOWS D SK TEM Detaylı TC. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 1932 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1013 B YO STAT ST K
TC. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 193 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1013 B YO STAT ST K Yazarlar Yard.Doç.Dr. Fikret ER (Ünite, 3,8, 9,10) Yard.Doç.Dr. Kadir Özgür PEKER (Ünite 1, 4, 5, 6, 7) Editör Detaylı >>> SAYI 11. EVRAK ÇANTASI EVDEN fie DOSYALARI GÜVENL B R fiek LDE TAfiIMAK PAINT LE Ç Z MLER PAINT Ç NDE KULLANILAN BAZI BAS T ARAÇLAR
SAYI 11 TEMEL B LG LER EV N ZDEK B LG SAYARLAR B LG SAYARLAR LE EV filer DAHA KOLAYLAfiIYOR PC VE E LENCE B LG SAYARLARI OYUN VE E LENCE AMAÇLI KULLANMAK DOSYALARI AÇMAK ÇALIfiTI INIZ BELGELERE FARKLI Detaylı T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2341 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1338 KONUMSAL VER TABANI
T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2341 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1338 KONUMSAL VER TABANI Yazarlar Endar KELLEC (Ünite 1, 3, 5, 8) Serdar ERGEN (Ünite 2, 4, 7) Yrd.Doç.Dr. Hakan UYGUÇG L (Ünite Detaylı Yüksekö retimde Ça dafl Yaklafl mlar, Yap sal De ifliklikler: Difl Hekimli i E itimi Örne i
Derleme / Conceptual Review doi:10.2399/yod.11.008 Yüksekö retimde Ça dafl Yaklafl mlar, Yap sal De ifliklikler: Difl Hekimli i E itimi Örne i Contemporary approaches, structural changes in higher education: Detaylı T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2980 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1934 PROJE YÖNET M