Ozalky premıer-ministr türkmen-ukrain gatnaşyklary barada
Anatoliı Kirilowiç Kinah, 2013 ı.
Sişenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor İanukowiçiň Türkmenistana üç günlük resmi sapary başlandy. Munuň bilen baglanşykly Azatlyk Radiosy Ukrainanyň ozalky premıer-ministri, Ukrainanyň Telekeçiler birleşiginiň başlygy, halk deputaty Anatoliı Kirilowiç Kinah bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Anatoliı Kirilowiç, prezident İanukowiçiň Türkmenistana edıän saparyndan nämelere garaşyp bolar?
Anatoliı Kirilowiç: Soňky 20 ıylyň dowamynda ikitaraplaıyn gatnaşyklaryň dürli özgeriş basgançaklary boldy. Iki tarap deňhukukly ykdysady, energetiki, maliıe goıumlar ugurlary boıunça söwda gatnaşyklaryny tassyklaıar.
Esasanam, 1995-nji ıylyň ortalarynda we 2000-nji ıylyň başlarynda döwletara gatnaşyklarymyz gülledi. Iki ıurt Ukrainanyň her ıyl ortaça 30-35 milliard kubometr tebigy gazy satyn almagy baradaky şertnama gol çekişdiler.
Ukraina Türkmenistandaky gazgeçirijileriň gurluşyk proıektleriniň infrastrukturasyny döretmäge, ıol, köprüleriň, ıaşaıyş jaılarynyň gurluşyklaryna aktiw gatnaşdy. Bu proıektlere Ukrainanyň öňdebaryjy kärhanalary, mysal üçin, “Frunze” birleşigi we başga-da güıçli gurluşyk firmalary işjeň gatnaşdylar.
Mundan başga-da Ukraina Türkmenistandan özi üçin gerek bolan energiıa resurslaryny, tebigy gazy alıardy. Bu-da Ukrainanyň ykdysadyıetine oňyn täsir edip, ıurduň energiıa resurslary boıunça howpsuzlygyny üpjün edıärdi.
Şonuň üçin Ukrainanyň prezidentiniň biziň üçin dostlukly ıurt bolan Türkmenistana häzirki saparynyň esasy bölegi, ikitaraplaıyn alada esasynda, iki ıurduň arasyndaky öňki hyzmatdaşlygy täze derejä götermekden we güıçlendirmekden ybaratdyr.
Sebäbi Ukraina awiagurluşyk, energiıa resurslary geçiriji tehnikalar, transport serişdeleri, agro-hojalyk kompleksi, kadrlary taııarlamak boıunça we başga-da käbir ugurlar boıunça güıçli, uly ylmy mümkinçiliklere eıedir.
Ukrainanyň prezidentiniň Türkmenistana edıän saparynyň netijesinde iki ıurduň arasynda täze derejeli gatnaşyklar dörär we iki tarapyň ykdysadyıeti güllär we bu sapar iki halkyň bagtyıarlygyny üpjün eder diıip umyt edıärin.
Azatlyk Radiosy: Siziň belleışiňiz ıaly, geçen asyryň 90-njy ıyllarynyň başlarynda iki ıurduň arasynda türkmen gazynyň söwdasy boıunça şertnamalara gol çekildi. İöne soňra Ukraina akdyrylıan türkmen gazy belli bir derejede togtadyldy. Şol zatlaryň nähili ıagdaıda bolandygy we sebäpleri barada gürrüň berseňiz. Häzirki wagt bu ugurdaky tagallalar nä derejede alnyp barylıar?
Anatoliı Kiriilowiç: Soragyň birinji bölegi boıunça, ıaňy aıdyşym ıaly, iki ıurduň arasyndaky gatnaşyklaryň dürli döwri boldy. Gynansak-da, 2005-2006-njy ıyllarda köp ugur boıunça hyzmatdaşlyklar bozuldy. Munuň sebäbi şol döwürde Ukrainada agyr we bulaşyk syıasy ıagdaıyň bolmagydyr.
Indi biz hyzmatdaşlyklary dikeltmek üçin ähli zady etmeli. Ukraina öz günbatar serhedine, İewropa Bileleşiginiň serhedine, bir ıylda azyndan 140 milliard kubometr tebigy gazy akdyryp bilıän güıçli gazgeçiriji sistema eıe. Şu günler ondan 80 milliard kubometr gaz akdyrylıar.
Türkmenistan bolsa täze we uly gaz ıataklaryny açdy we bu üstünlikleri bilen biz türkmen halkyny gutlaıaryn! Şonuň üçin Türkmenistan öz gazyny diňe gündogar we günorta regionlara satman, Ukrainanyň gazgeçirijilerinden peıdalanyp, İewropa hem satyp bilıar. İewropa bolsa ähli tölegleri wagtynda tölemäge ukyply region. Şu zatlary göz öňünde tutup, biz iki ıurt bolup, öz maksatlarymyzy birikdirip bileris.
Türkmen gazyny Ukrainanyň gazgeçirijilerinden peıdalanyp, İewropa Orsıetiň üsti bilen geçirmek meselesini bolsa köptaraplaıyn: Ukraina, Türkmenistan, Orsıet we İewropa Bileleşigi bilen bilelikde çözmeli.
Gazy satıan, geçirıän we satyn alıan taraplaryň ählisiniň pikirleri, maksatlary göz öňünde tutulmaly. Bu meseleler Ukrainanyň prezidentiniň saparynda hem gozgalar diıip pikir edıän.
Gepleşiklere beıleki taraplary-da çekmeli we deňagramly netijelere gelinmeli diıip pikir edıärin. İewraziıa regionynda hiç hili syıasy basyşsyz, hemmetaraplaıyn, deňhukukly we erkin energoresurs söwdasyny ıola goımaly.
Azatlyk Radiosy: Anatoliı Kirilowiç, siz Türkmenistan bilen Ukrainanyň arasyndaky ikitaraplaıyn hyzmatdaşlyklaryň täze tapgyrynyň başlanandygyny aıtdyňyz. Siziň pikiriňizçe iki ıurt haısy pudaklar boıunça özara hyzmatdaşlyk edip bilerdi?
Anatoliı Kirilowiç: Türkmenistan Merkezi Aziıa boıunça gülläp ösıän ıurtlaryň hataryna girıär we örän çynlakaı maliıe mümkinçiliklere-de eıe. Ukraina Türkmenistan bilen dürli infrastruktura proıektler boıunça-da gowy hyzmatdaşlyk edip bilıär.
Öň aıdyşym ıaly, Ukraina transport infrastrukturasy, diňe bir aeroportlar däl, demir ıollar we Ukrainanyň deňizıaka döwletdigini göz öňünde tutsaň, gämi gurluşygy, energetik infrastruktura boıunça-da hyzmatdaşlyk etmäge ukyplydyr.
Mundan başga-da, agtaryş, ylym, nebit-gaz pudaklary üçin kadrlary taııarlamak, awia, demirıol, köprüler, ıollary gurmakda-da Ukraina Türkmenistan bilen doly hyzmatdaşlyklara taııar.
Azatlyk Radiosy: Anatoliı Kirilowiç, türkmen-ukrain gatnaşyklary baradaky arzuwlaryňyzy hem beıan edäıseňiz?
Anatoliı Kirilowiç: Dostlukly, doganlykly türkmen halkyna üstünlikler, bagt we köp haıyr hem-de şu esaslarda dünıäde mynasyp ornuny eıelemegini arzuw edıärin. Bu üstünliklere hem Türkmenistan hem-de Ukraina ymtylıar. Size iň gowy arzuwlary edıärin!