dunya48 | Kemalist Devrimci Siyasi Site. - Bartu SORAL - (Söyleşi - Şenol ÇARIK) ABD, Fırat’ın doğusuna niçin yerleşti?
ABD, Fırat’ın doğusuna niçin yerleşti?
PYD bölgesiyle Türkiye’ye yağan yağmurun ne ilgisi var?
Suriye’nin kuzeyini bir de böyle okuyun...
Birleşmiş Milletler (BM) Kalkınma Programı eski Müdürü, ekonomist-yazar Bartu Soral ile ekonomiyi ve güncel gelişmeleri konuştuk.
Son 14 yıla damgasını vuran dış borç ve dış ticaret açığı gibi iki ekonomik gerçeğin bulunduğunu belirten Soral, dış borç alarak dışarının malının satın alındığını, tamamen ithalat ağırlıklı bir modele geçildiğini belirtti.
Ekonomik ve siyasi tablonun iç açıcı olmadığını ifade eden Bartu Soral, “Yeni bir ülkü birliği, kalkınma ve üretim hamlesi, çağdaş dünyayı yakalama stratejisi ortaya koyamıyoruz” dedi.
“BÜTÜN PARAMIZI VERİMSİZ BİR YATIRIM OLAN BETONA GÖMDÜK”
Şenol ÇARIK >>> Türkiye’nin emperyalizmle mücadele halinde olduğu belirtiliyor. Bu mücadeleye ekonomik olarak hazır mıyız?
Bartu SORAL >>>Türkiye’ye son 14 yılda damgasını vuran iki ekonomik gerçek var; birisi dış borç, diğeri dış ticaret açığı. 2003 yılında bankaların dış borcu yaklaşık 20 milyar dolardı. Aradan geçen 14 yılın sonunda 195 milyar dolara ulaştı. Bir kıyas için söyleyelim; bankaların dış borcu 1989 yılında yaklaşık 10 milyar dolardı. 2002’de 20 milyar dolar oldu. Yani AKP öncesi 14 yıllık süreçte dışarıdan 10 milyar dolar borçlanan bankalar, AKP döneminde yurt dışından yaklaşık 175 milyar dolar borçlandılar.
Bunun dışında reel sektörün ticari kredileri de aşırı yükseldi. 2002 yılında 412 milyar TL ticari kredi borcu olan reel sektörün bugün 1 trilyon 584 milyar TL kredi borcu var. Bu kadar borç alındı, üretim sektörlerine, imalat sanayiine, tarıma, teknolojiye yatırım mı yapıldı? Maalesef hayır. Öyle olsa hem milli gelir içinde borç oranı yükselmez hem de dış ticaret açığı kapanırdı. Biz bütün paramızı verimsiz bir yatırım olan betona gömdük.
“ÖNÜMÜZDEKİ 12 AYDA DIŞ FİNANSMAN İHTİYACIMIZ 210 MİLYAR DOLAR”
Bartu SORAL >>> Bakın, 2002 yılında reel sektör ticari kredi borcunun milli gelire oranı yüzde 11.5’di. Bugün yüzde 55.5. Hem de sözde üç kat büyüdüğü iddia edilen milli gelir içindeki payı. Hane halkı, özellikle dar gelirlinin borçlanması da aşırı yükseldi. 2002 yılında 100 liralık ortalama gelirin 3 lirasını borçlu olan hane halkı bugün 55 lirasını borçlu. Türkiye’nin 2002 yılında 115 milyar dolar olan dış borcu, bugün toplam 430 milyar dolara yükseldi. Şimdi gelinen noktada önümüzdeki 12 ayda dış finansman ihtiyacımız 210 milyar dolar. Bu kadar para bulmamız lazım.
“SON 14 YILDA DIŞ BORÇ ALARAK, DIŞARININ MALINI SATIN ALDIK”
Şenol ÇARIK >>> Verdiğiniz borçlanma rakamlarına görünce sormadan edemiyorum: Yatırım yapılmadıysa bu kadar borç ne için alındı?
Bartu SORAL >>> Yatırım verimli sektörlere yapılmamış. İthalata yüklenmişiz. Yurt içinde sınırlı olan üretimi de öldürüp, tamamen ithalat ağırlıklı bir modele geçmişiz. Dış borcu karşılaştırdığımız gibi dış ticaret açığını da karşılaştıralım.
AKP öncesi 14 yılda, yani 1989-2002 arasında Türkiye toplam 189 milyar dolar dış ticaret açığı verdi. AKP dönemi, 2003-2017 arasında ise 983 milyar dolarlık dış ticaret açığı oluştu. Aradaki farka bakar mısınız? Demek ki biz son 14 yılda ne yapmışız? Dış borç alarak, dışarının malını satın almışız. Kendimiz bırakın üretimi arttırmayı, mevcut üretim kapasitemizi de bitirmişiz. Sadece inşaata, yola, köprüye yatırım yapmışız. Teknoloji ve sanayiyi bir kenara koyuyorum, tarım ürünlerini bile ithal eder duruma geldik!
“ENERJİNİN YÜZDE 50’SİNİ GÜNEŞ, RÜZGAR VE SUDAN ÜRETİLEBİLİRİZ”
Şenol ÇARIK >>> “Efendim petrol ve doğalgaz yoksunuyuz, dış ticaret açığı enerji sebebiyle” deniyor. 1989-2002 arası petrol ve doğalgaz mı vardı?
Bartu SORAL >>> Enerji konusunda da çok hatalı davranıyoruz. Güneş ve rüzgâr konusunda çok zengin bir ülkeyiz. Enerji üretiminde bu alanda Avrupa’nın bir numarası olabiliriz, oysa sonuncusuyuz. İspanya, hatta güneş ve rüzgâr açısından bizim kadar zengin olmayan Almanya enerji üretimlerinin yüzde 25’ini buralardan sağlarken, bizim güneş ve rüzgârdan elde ettiğimiz enerji toplam içinde yüzde 2. Halbuki Türkiye, enerjisinin yüzde 50’sini yenilenebilir, bedava bir kaynak olan güneş, rüzgâr ve sudan üretebilir.
Şenol ÇARIK >>> Su demişken, Ortadoğu’daki bu kargaşa içinde suyun rolü sizce ne kadardır?
Bartu SORAL >>> Oldukça fazladır. Fırat’ın batısı dediğimiz ve kendi ellerimizle PYD terör örgütü, yani ABD’nin eline geçmesine sebep olduğumuz bu bölge, hem petrol yatakları açısından zengin hem de Suriye’nin sulu tarım yapılan bölgesi. Yalnız işin önemli kısmı şu; bu bölgeye suyu Fırat ve Dicle Havzaları ile biz sağlıyoruz. Irak bölgesine de öyle. Türkiye bu coğrafyada en bol yağış alan ülke. Çünkü, dağlık yani yüksek. Yağmuru biz topluyoruz. Yıllık biz 650 birim yağış alırken, Suriye 250, Irak 150 birim yağış alıyor. Yani bu bölgeler kurak. Bir de küresel ısınma gibi bir gerçek var. Şimdi burada kurulması istenen sözde “Kürdistan”ın gıda sürdürebilirliği Türkiye’ye bağlı.
Şenol ÇARIK >>> Peki, bu suyu kesebilir miyiz?
Bartu SORAL >>> Evet, keseriz. Sınır ötesi sular için uluslararası bağlayıcılığı olan bir antlaşma yok. Asi nehri ise Lübnan çıkışlı, yani bize karşı bir koz olmaz. Ayrıca biz GAP kapsamında projelendirdiğimiz sulu tarım alanlarının tamamını devreye soktuğumuzda zaten Suriye ve Irak’a su veremeyiz. O dört bölgeli diye sunulan ve içine Fırat ve Dicle Havzalarını da dahil eden haritaları bir de böyle okuyun.
Şenol ÇARIK >>> Bu siyasi atmosferde (Emperyalizmle mücadele verilirken) biraz önce bahsettiğiniz dış borç oluşmuşken, nasıl oluyor da dolar sabit kalırken borsa coşuyor?
Bartu SORAL >>> Bununla ilgili iki görüşüm var. Birincisi emperyalizmin başı Fırat’ın doğusuna yerleşti. Afrin daha ziyade Rusların kontrolünde. Bu sebeple ben ABD’nin bu direncini göstermelik ve ileride yapabileceğimiz olası hamlelere hazırlık olarak görüyorum. Yoksa kamuoyuna yansıdığı kadar büyük bir gerginlik olsa, Brezilya ve Arjantin’e yaptıkları gibi bizim kredi derecelerimizi de en alta çekerler ve uluslararası finansal sistemden dışlarlar. Bu da içeride döviz fiyatlarının tutulamayacağı bir duruma gelmesi ve/veya faizlerin en 5 puan artışı demektir. Bunu yapmıyorlar. Sebebi bizim Çin, Rusya, İran yani Avrasya bölgesine göz kırpmamız. Bizi tamamen oraya itelemek, kaybetmek istemiyor ama Sarraf davası gibi kozlarla da kılıcı kafamızdan eksik etmiyor. Pazarlıkla almak istediğini almaya çalışıyor. Bu arada para girişi devam ediyor, çünkü yüksek faizle “faiz lobisine” güzel para kazandırıyoruz.
Biraz değişen dünya dengeleri de bu durumda etken. Çin oldukça sağlam bir pozisyonda. Rusya ise bölgesel bir güç ve bunların üstüne ABD’de bölgeye asker yığabilecek durumda değil. Devlet yönetim sisteminde de Trump’tan ötürü karmaşa hakim. Onu gönderebilirler.
“YENİ BİR ÜLKÜ BİRLİĞİ, KALKINMA VE ÜRETİM HAMLESİ, ÇAĞDAŞ DÜNYAYI YAKALAMA STRATEJİSİ ORTAYA KOYAMIYORUZ”
Şenol ÇARIK >>> Ortaya koymuş olduğunuz siyasi ve ekonomik tablo sonucunda ne yapmak gerekir? Bu tablodan nasıl çıkılabilir?
Bartu SORAL >>> Türkiye’de bir siyasi sıkışıklık var. İktidar da muhalefet de toplumu kucaklayamıyor. Samimi ve inandırıcılık konusunda bütün partilerde zaaf var; en çok da muhalefette.
Yeni bir ülkü birliği, kalkınma ve üretim hamlesi, çağdaş dünyayı yakalama stratejisi ortaya koyamıyoruz. Emperyalizm bölgeye ağır yükleniyor, yüklenmeye devam da edecek. Sonu toprak kaybı, bölünme ve içi çatışmaya varabilecek bir süreci yaşıyoruz. Tonlarca hatamız var. Suriye emperyalizmin saldırısı altında ve sıra bize gelirken, tuttuk biz de bu saldırıya ortak olduk. Esad ile dostluk köprüsünü düşmanlık köprüsüne çevirdik. Ekonomide dışarıya iyice bağlı konuma geldik. Bu tip zor durumlardan çıkış için konjonktür çok önemlidir.
Söyleşi : Şenol ÇARIK – 23 Şubat 2018