HARUN ŞİŞMANYAZICI - GADDAFİ'NİN İDEALLERİ VE ÇELİŞKİLERİ
Bu bölgede Resort'lar ,Oteller,Villalar ve modern köyler yapılması planlanmıştır.Binalar Yeşil Binalardır.Bu projenin arkasında sponsor olarak GADDAFİ'nin oğlu Saif Al -İslam Gaddafi yer almıştır.Al Jabal,Al Akhdar bölgesinin sürdürülebilir gelişmesinin sağlanması ve bu bölgenin tabii ve kültürel yapısının korunmasını ve bölge halkının ekonomik gelişimin sağlanmasını amaçlanmıştır.20 yıl önce bu bölgedeki ormanlık alan 500.000 hektar iken şu an 180.000 hektar kalmıştır.15 yılda su havzası yerin 200 metre altında iken 500 metre altına inmiştir.Roma İmparatorluğu zamanında bu bölgede 1 Milyon m3 su alacak sarnıçlar bulunmasına rağmen,şimdi hala aynı sarnıçlar varken bunları dolduracak su ortadan kalkmıştır.Bu proje yeniden bu bölgenin ihyasını ve doğayı ve arkeolojik kalıntıları korumayı amaçlamıştır.Daha da ötesinde bu projede Alman ve Fransız yatırımlarına imkan sağlanmış ve gerekli mukaveleler imzalanmıştır.Bütün bunlar Gaddafi ve ailesinin değişen politikalarını ve Batı ya yaklaşımını açıklamakta ve GADDAFİ nin oğlu SAİF-EL İSLAM Batıda eğitilmesi nedeniyle köprü vazifesi gördüğünü ortaya koymaktadır..Bu proje ile 65.000 kişiye yeni iş imkanı yaratılması planlanmıştır.
İlaveten Libya da Telescope Projesine ise 10 Milyon Euro tahsis edilmiştir.
GADDAFİ'nin olumlu yüzü olarak;yaşam beklentisi(yaşam süresi),Çocuk Ölümleri,Okur/Yazar seviyesi,Okulda Geçen Eğitim Seviyesi ,Kişi başı gelir vb gibi kriter Ya da Indexlere göre belirlenen Human Development Index ,devrim sonrası Libya da Afrika nın en yüksek seviyesine ulaşmıştır.0.750-0.799 seviyesindedir.(2010)Bu INDEX bir ulusun refah seviyesini ve yaşam kalitesini ölçmektedir.
Libya da okuma yazma oranı devrim öncesi %10 iken %90 çıkmıştır.Ortalama eğitimde geçen süre 17 yıl olmuştur.
Libya da eğitim ücretsizdir.Üniversite eğitimi için devlet burs vermektedir.Yaşam süresi 57 den 77 ye çıkmıştır.(Kadınlarda 80 Erkeklerde 75.34)Kadınlar ve Siyahlar için eşit haklar sağlanmıştır.Muhacırlar için çalışma hakkı tanınmış ve bir çok alanda fırsat eşitliği yaratılmıştır.Sağlık imkanları ücretsiz olarak sağlanmıştır
İş yaratmak için istihdam programları uygulanmıştır.Gaddafi herkesi ev sahibi yapmak için gerekli finansman ve kredi imkanı sağlamıştır.Sahara bölgesin de yeni yerleşim alanları açılmıştır,halkın tamamı kerpiç evlerde yaşarken şehirlerde yapılan elektriği,suyu,uydu TV sistemi olan yeni modern evlere taşınmaları sağlanmıştır.Gaddafi tüm halk ev sahibi olana kadar Çadırda yaşayacağını halkına ilan etmiştir.Bu aynı zamanda kendi kültürünün devamı politikasına da hizmet etmiştir.Libya'yı Afrikanın en fazla eğitim imkanına sahip olan ülke haline getirmiştir.Yine Afrika'nın en büyük Nominal Kişi başı gelirine ulaşmasını sağlamıştır.2010 yılında rekor bir büyüme oranı sağlamıştır (%10.6)(6)
(6)Bu çeyrek büyüme oranı olabilir çünkü resmi kaynaklarda 2010 büyüme oranı %4.16 dır)
Gaddafi'nin ilk 15 yılında 1000/Vatandaş başına doktor sayısı 7 kat, (1000 kişiye 1.9 Doktor),Hastanelerdeki yatak sayısı ise 3 misli artmıştır(1000 kişiye 3.7 yatak).Çocuk ölüm sayısı 1000 doğumda 125 iken (Afrika Ortalaması)1000 doğumda 15 e düşmüştür.Bu oran Afrika ülkeleri içindeki en iyi orandır.2007 rakamı ile 5 yaşın altındaki çocuklarda olması gerekenin altında kiloya sahip çocuk oranı %5.6 olmuştur.Sağlık harcamaları GSYIH'nın %6.6 sı düzeyinde olmuştur.Şehirleşme artmış şehirlerde yaşayan nüfus %78 e çıkmıştır.Şehirleşme oranı yıllık %2.1 olmuştur.
Libya yukarıda da işaret edildiği üzere hiç dış borcu olmadan gelişmesini ve büyümesini sağlayan bir ülkedir.Halkına aylık belli bir ücret ödeyerek iktisadi refahına katkı sağlamaktadır.
1988 yılındaki gözlemlerimize göre yukarıda izah ettiğimiz kötü tablo zaman içinde değişmiş ithal mallarının bulunduğu büyük Mol' lar ve Süpermarketler açılmıştır. 2006 yılında Tripoli de kurulan LIA(Libyan Investment Authorıty)vasıtası ile yurt dışında bir çok ülkede yatırım yapmış bir çok yabancı kuruluşa ortak olmuştur.Ancak tüm bunlar Libya'da belli bir kesimin yoksulluğunu ortadan kaldırmamış ve Ülkenin Doğu kesimi Batı kadar gelişmemiştir.
Diğer taraftan demokrasi olmadan,karın tokluğu ve iktisadi refahın bir anlam taşımadığı da aşikardır.Fakat Gaddafi 2004 ylından itibaren ABD ile yeniden ilişkilerini iyileştirmeye başlamış ve özellikle 2007 den sonra Demokrasi ve Batıya yaklaşma konusunda hamleler yapmaya başlamıştır.
Türkiye ile de ilişkilerini yeniden iyileştirmiştir.
Libya'nın Batı ile ilişkilerini iyileştirmesi yukarıda sözü edildiği üzere Lockerbie olayı ile ilgili olarak suçu kabul ederek ölen 270 kişiye Milyarlarca usd tazminat ödemesi ve kitle imha silahlarını ortadan kaldırması ile başlamış,yine yaklaşık 10 yıl Libya'da hapiste bulunan 5 Bulgar Hemşire ve bir Filistinli Doktorun serbest bırakılması ile gelişmiş, 2007 yılında Gaddafi Demokrasinin Özellikleri adlı seminere sponsor olmuş serbest piyasa ekonomisini geliştirme alanları teşvik edilmiş ve liberal politikaları belli bir ölçüde uygulamaya konmuştur.
Yine Darfur krizine çözüm bulmak için Sudanlı kalkışmacılar ile Tripoli de barış görüşmelerine ev sahipliği yapacağını ilan etmiştir.11 Eylül Olayı sonrası ise İslami Terörist hareketlerin en büyük düşmanı olduğunu tüm dünyaya deklare etmiştir.
4 Mart 2008 de Gaddafi Petrol Gelirlerini artık direk olarak halka dağıtacağını ve ülkenin mevcut idari yapısını değiştireceğini ilan etmiştir.Bu plana göre Dış İşleri,İç İşleri ,Savunma ve Stratejik Planların Uygulama Departmanları dışında tüm bakanlıklar lav edilmekteydi.
GADDAFİ Hükumet yetkililerine yeni bir siyasi dönemin başlayacağını Bakanlık Seviyesinde ve Ulusal Güvenlik Danışmanlığı seviyesindeki kişilerin ve Ulusal Güvenlik Danışmanlığı seviyesindeki görevlilerin artık seçimle geleceğini ve seçimlerin Uluslar arası kuruluşların nezaretinde adil bir şekilde yapılacağını açıkça bilidirmiştir.Bu söylem hükumet nedinde karışıklığa neden olmuştur.
Diğer taraftan AB ve özellikle,İngiltere,Fransa,İtalya,İspanya ,Almanya ile ticari ve siyası ilişkiler içine girmiştir.Türkiye ile zaten bu ilişkileri bulunmaktaydı.Tüm bunlar Libya ve Gaddafi ve Ailesi için yeni bir dönemin başladığının durumun eskisi gibi olmadığının ve demokrasi yönünde önemli adımlar atılmakta olduğunun işareti olmuştur.AB ve ABD de bundan ziyadesi ile memnun olmuştur.Ancak Libya Çin,Hindistan ve Rusya ile de ilişkilerini geliştirmiştir.
Batı ile geliştirilen iktisadi ve ticari ilişkiler yukarıda ithalat ve ihracat bakımından açıklanmakla beraber aşağıda meseleye daha detaylı olarak değinilmiştir.
Bilindiği üzere Libya'nın şu an için bulunan petrol rezervleri Dünyanın 9 cu büyük rezervleridir.Toplam olarak 46 Milyar Baril rezervi bulunmaktadır.Merkez Bankasında 110 Milyar USD döviz olarak rezervi bulunmaktadır.Hemen hemen gelişmiş ülkelerin çoğunun devlet borcu bulunmasına ve bunun GSYIH ya oranı çok yüksek olmasına rağmen,Libya nın hiç borcu bulunmamaktadır.DEPT FREE bir ülkedir.Sovereıgn Wealth Funds ve Lıbyan Invetsment Authorıty yatırım için 70 Milyar usd lik fona sahiptir.Libyanın ticaret yaptığı en önemli ülkeler Avrupa Ülkeleridir.Örneğin İtalya ile Çift Yönlü(İthalat/İhracat)ticaret hacmi 12 Milyar usd dir.Libya İtalya'nın petrol ihtiyacının 1/4 ünü karşılamaktadır.Taşıma mesafesi çok kısa olduğundan bu İtalya için büyük bir avantajdır.İtalya,Libya için bölgede en fazla petrol ihracatı yaptığı ülke konumundadır.Libya İtalya'nın UNICREDİT bankasının %7.5 una sahiptir.
FİAT,FINMECCANICA ve ENİ nın ve Juventus Futbol Takımının önemli hisselerine sahiptir.2008 de görülen finansal krizde Libya İtalya ya büyük destek vermiştir.Ancak kendisi Goldon Sachs Grubu ile yaptığı işlemlerde 1.3 Milyar USD kaybetmiştir.Son ayaklanma ve Batının müdahalesi ile baskı ile İtalya Libya'nın yurt dışındaki finansal varlıklarını dondurmak zorunda kalmıştır.Ancak ,bunlar Ülkenin Merkez Bankası ve LIA(Libya Yatırım İdaresinin)varlıkları değildir.2009 yılında AB'nin Libya ile iki yönlü dış ticaret hacmi 37 Milyar USD ye ulaşmıştır.Almanya,Fransa ve İspanya bu ticarette önemli rol oynamıştır.Son zamanlarda Libya ile önemli ticari ilişkilere giren Fransa nın son halk ayaklanmasında , Gaddafi'nin kaybedeceğini anlaması ve Ayaklanan Halk Hareketinin öncüleri(Libya Geçici Ulusal Konseyi Liderleri) yardım için Fransayı ziyaret edince ,yeni oluşacak rejimle iyi iş ilişkileri tesis ederek mevcut iktisadi ilişkilerini kaybetmemek tersine geliştirmek için,Libya ya yapılacak olan askeri harekette öncü olma rolüne soyunmuş,ancak bu hareketi,Libya ile Tarihsel, Kültürel ve Ticari köklü ve önemli ilişkileri olan Türkiye'nin de müdahalesi ile geriletilmiş ve önü kesilmiştir.
Ancak bu Fransa'nın Libya üzerindeki geleceğe dönük emellerinin sona erdiği anlamında olmayıp,önümüzdeki günlerde karşılaşacağımız en önemli sorunlardan biri olacaktır.Kleptocracy sanırım bu yeni dönemde de Libya 'da devam edecek ve Batı bu zafiyeti kendi çıkarına iyi bir şekilde kullanacaktır.
Libya Avrupa'nın Petrol ihtiyacının %10 unundan fazlasını karşılamaktadır.2004 den sonra normalleşen ilişkiler ile ABD'nın Libya ile iki yönlü ticaret hacmi 2.6 Milyar USD civarındadır.
İngiltere'nin Libya ile ticareti 2.5 Milyar usd civarındadır.İngiltere geçtiğimiz yıllar içinde Libya dan yatırım almaya başlamıştır.Libya 100 Milyonlarca usd yi Londra'da ki ticari Emlak Piyasasına yatırmıştır.Geçen sene LIA İngiltere de yatırım için 8 Milyar usd ayırmıştır.
Bu önemli bütçe sorunları olan ve bütçe açığını kapatmak için 40 Milyar tutarında Devlet Mülkü satım planı bulunan İngiltere için bu çölde su bulmuş gibi olmuştur.
Batı ile bu olumlu ilişkiler de yukarıda söylenildiği üzere GADDAFI nin oğlu Saıf -Al islam 'ın ve onun batılı danışmanlarının büyük rolü olmuştur.Saif yukarıda da söylenildiği üzere Londra Ekonomi Fakültesinden doktor unvanı ,ve yine Londra nın en lüks semtinde Hampstead Garden'e komşu oldukça pahalı bir Malikane satın almış ve zaman zaman orada yaşamaya başlamıştır.
Genç GADDAFİ İngiliz Sosyetisine girmiş,Prens Andrew ile arkadaş olmuş ,birlikte tatile çıkmış ve Backıngham Palace ve Wınstor Castle girip çıkmaya başlamıştır.
GADDAFİ ve oğlu Mutasım öldürülürken,Batı ile ilişkileri yürüten ve bir çok önemli bilgiye sahip olan Saıf El İslam'ın yakalanamaması ve nerede olduğunun kesin olarak bilinmemesi(Tuareg'lere sığındığı dedikodusu dışında) ve yakalanırsa Lahey de yargılanacağının bildirilmesi acaba tesadüf müdür?kanımca şimdilik stepne olarak tutulan SAİF'in ilerde ve gerektiğinde Libya da siyaset sahnesinde rol alması şaşırtıcı olmayacaktır.
Yukarıda söylemlerimiz ile yazımızda gel gitlerin olduğu,bir taraftan Gaddafi yi eleştirirken diğer taraftan kötülediğimiz,bir taraftan Libya halkının bazı parametreler bakımından durumunun iyi olduğunu ileri sürerken diğer taraftan bunun böyle olmadığını savunmamız çelişkili gibi gelebilir.Ancak yazının esası zaten buna dayanmaktadır.Bu hem Gaddafi'nin uygulamalarında ortaya çıkmakta hemde Libya halkının mevcut yapısında görülmektedir.Libya halkı diğer Afrika ülkelerine göre nispi olarak bir çok bakımdan iyi olmakla beraber,olması gerekenin altındadır.En azından diğer petrol zengini Körfez ülkelerine göre refah bakımından geridir.Üniversiteye giden öğrenci sayısı artmasına ve nüfusun mevcut rejime göre modernleşmesine rağmen medeni bir toplum olmayıp,kabile sistemi ve düzeni hakimdir.İşaret etmek istediğimiz hususta budur.
LİBYADAKİ HALK AYAKLANMASININ ARKASINDA NE VARDIR?
Bu sorunun cevabı olarak muhtelif görüşler bulunmaktadır.Bu görüşler aşağıda belirtilmiştir.
1-''Libya'nın Çin ve Hindistan ile iyi ilişkiler içine girmesi ve Çin'in Libyada Petrol yatırımları yapması ,Gaddafi'nin Petrol satışlarında usd ile ödemeyi kabul etmeyeceği hususundaki beyanları ABD yi rahatsız etmiş ve Rejimi değiştirmek istemiştir.Tunus'ta,Mısır da meydana gelen ayaklanmalarda bunun için iyi bir ortam yaratmıştır.''Eğer bu sav doğru ise böyle bir hareketin liderinin olması gerekirdi.CIA ajanlarının geniş halk kitlelerini etkilemesi ve ayaklandırması,böyle bir kapalı bir rejimde hele hele nüfusun %20 sının Libya İstihbaratına çalıştığı bir ülkede kolay bir iş değildir.Bir yabancı ile siyasi bir konuşma yapmanın cezası bile yıllarca hapistir.Hareketin internet üzerinden örgütlendiği düşünülse bile ,Libya da Internet kullanımı,çok yaygın değildir ve oldukça pahalıdır.
Yani CIA ajanlarınca bir kalkışma başlatmak çok kolay bir yol değildir.Kaldıkı GADDAFİ son yıllarda uysallaştırılmış ve ABD ile ilişkilerini düzeltmiştir.İsrail ile ilgili söylemleri bile yumuşamış ve Libya yı El Kaidenin hareketleri karşısında düşmemiş son kale olarak ileri sürerek bunun İsrail 'in güvenliği açısından önemli olduğunu vurgulamıştır.ABD bu kalkışma sonrası GADDAFİ nin bu savaşı kaybetme ihtimalinin yükselmesinden önce Fransa gibi hemen GADDAFİ karşıtı bir tavır izlememiştir.Bu hareket ABD kaynaklı olsaydı GADDAFİ'nin düşmesini başından beri aktif bir siyaset ile desteklerdi.(Bu sav doğruda olmayabilir,her ihtimale karşı Uluslar arası siyasette çift yönlü bir politika da izlenebilir)
2-''Bu hareket GADDAFİ'nin son söylemleri ve Saif Al İslam'ın Batıya yaklaşması nedeni ile Hükumet de yer alan Ya da Gaddafi çevresindeki elit bir tabakanın imkanlarını kaybetme korkusu ile Komşu ülkelerdeki kalkışmayı uygun bir zaman olarak değerlendirmiş ve halk hareketine öncülük etmiş olabilirler.''Buda mümkün olmakla birlikte zayıf bir ihtimaldir.İşaretlerde bu yönde değildir.İktidardaki mevcut bazı kadroların kalkışmacılar safına geçmesi,Gaddafi'nin kalkışmayı şiddetle bastırması sonucu olmuştur.
3-''Libya'da ki muhalifler ve özellikle aşırı ve radikal islami gruplar,komşu ülkelerdeki kalkışmanın başarı kazanması üzerine harekete geçerek ,sonradan bunlara uydu kanallarından Batıdaki yaşamı izleyen ve kendi yaşamları ile mukayese eden ve daha batı tarzı yaşamak isteyen grubun katılması ile genişlemiştir.''Oysaki tam tersi olmuştur.Hareketi başlatan islami gruplar değil modernleşme yanlısı ve mevcut rejime göre daha modern hale gelen gençler olmuştur.15 Şubat 2011 de Bengazi Polis Karakolu önünde toplanan yüzlerce Libyalı ile hareket başlamış ve çoğunluğu modern gençler oluşturmuştur.Sonradan hareket Derne,Begda ve Zintan gibi şehirlere sıçramıştır.Genç hareketine sonradan yaşlı grup ve daha önce Hükumette yer alan Bürokratlar dahil olmuştur.
4-''Libya da bir kesimin ve özellikle GADDAFİ Ailesinin ve çevresindeki elit kesim çok lüks içinde yaşarken,halkın bundan yararlanamaması ve Afrika'nın en büyük kişi başına milli gelirine sahip olmasına rağmen bunun adil olarak dağılmaması ve halkın isteklerinin tam olarak karşılanmaması ama bunlardan daha önemli olarak özgürlüklerin bulunmaması,ve iletişim araçları ile dünyayı daha yakından takip etme imkanına kavuşan modern genç halk kitlelerini komşu ülkelerdeki kalkışmanın başarı kazanması üzerine harekete geçirmesi olabilir.''Belki de en sağlıklı alternatif budur.Sonra Hükümetin bunu bastırmak için insan hakkı ihlallerine baş vurması kalkışmanın boyutunu geliştirmiştir. Gaddafi yönetiminde iktidarda olanların kalkışmacılara katılımı ve Gaddafi'nin bunu kanlı bir şekilde bastırma yöntemi bu hareketi yapısı itibari ile Tunus ve Mısır kalkışmasından ayrıştırmıştır.Bu ayrışmanın diğer bir unsuru da Libya da ki refah düzeyinin ,anılan bu iki ülkedeki kadar kötü olmamasıdır.
5-''Diğer bir alternatif ise Batının ürettiği mallara karşı pazarın giderek daralması üzerine,yeni pazarların oluşturulması ve zengin ancak demokrasinin olmadığı ve GSYIH nın önemli bir bölümünün ülkeyi yöneten sınırlı bir azınlığın elinde toplanması ve bununda talep yaratmaması nedeni ile,bu ülkelerde demokrasinin tesisi ile ulusal gelirin çok fazla olmasa da ancak eskisine göre daha fazla olarak geniş halk kitlelerine yayılması ve bu surette bu ilave gelirin talebe dönüşerek yeni pazar imkanlarının yaratılması olabilir.''Mısır,Tunus,Libya ve Suriye(Suriye olayı daha farklı olsa da) de ki ayaklanmaların arkasındaki en önemli neden olarak bu ileri sürülmektedir. Batının yıllar öncesinden planlanan böyle bir ajandası olmakla beraber bunun Tunus'tan başlaması yöntemi hususunda tereddütler bulunmaktadır.
6-''Başka bir sav ise; bu bölgedeki tüm İslami ülkelerde ılımlı İslamın tesisi ile,aşırı radikal İslamın Batı için tehlike olmaktan çıkartılması ve bu coğrafyalarda taban bulamaması ve marjinalleşerek zaman içinde kaybolmasının Batı tarafından hedeflenmesidir''Ancak GADDAFİ zaten bu aşırı radikal islami hareketleri kendi rejimi içinde tehlike görmekte ve son halk hareketinin arkasında El Kaidenin olduğunu ileri sürmekteydi.
7-Gaddafi ailesi lüks, marjinal ve İslami örf /adet dışında yaşarken ve Yurt dışındaki mal varlıkları 200 Milyar usd ye ulaşmışken (Libya'nın Yıllık GSYIH'nın hemen hemen 2 misli,)halkın kendilerine asgari bazı imkanlar sağlansa da,özellikle ambargo döneminde Nüfusun 1/3 nin yoksulluk sınırı altında yaşama mahkum edilmesi,evvelce kırsal alanlarda yaşayan nüfusun şehirleşme ile şehirlere göç ederek ihtiyaçlarının çeşitlenmesi fakat kendilerine sağlanan imkanlar ile bu ihtiyaçların karşılanamaması ,kısaca daha modern ve daha iyi yaşama ihtiyacı fakat tüm bunlardan çok daha önemlisi genç nüfusun Batıdaki özgürlüklere ve tüm imkanlara kavuşma ihtiyacı bu olayı tetiklemiş,sonra bunlara mevcut uygulamadan memnun olmayan dinci kesim ve sürekli ihmal edilmiş Doğu bölgesi Aşiret mensupları en sonrada (Gaddafi bir hiyerarşik yapıyı ret etse de) üst derecedeki idari kadrolar ve askerler katılmışlardır.Batı ise sonradan olaya müdahil olarak ,bu kalkışmanın kendi çıkarları doğrultusunda ve kontrollerinde gelişmesini ve sonuçlanmasını istemiştir.
Sanırım birbirlerine yakın olan bu 4 cü ve 7 ci alternatifler en makul olanlarıdır.
Zaman Ya da tarihi süreç bu alternatiflerin hangisinin doğru olduğunu Ya da hangilerinden beslendiğini ortaya çıkaracaktır.Ancak şahsi olarak ,başta ne ABD'nin nede AB nin Gaddafi yi düşürmeyi istediği sanılmamaktadır.Çünkü son yıllarda tarz ve politika değiştiren Gaddafi'nin Batı için tehlike olmadığını ve zaman içinde kendiliğinden demokrasiye geçme sürecine gireceğini düşündükleri sanılmaktadır.Çünkü insan yaşlandıkça ve zenginleştikçe Sosyolojik olarak devrimci niteliğini kaybetmekte ve uysallaşmaktadır.Oğul Gaddafi Seyfülislam ise Batı elitleri ile çok iyi ilişkiler kurmuş hatta kanka olmuştur.
Nato'nun son hareketi ise Gaddafi'nin gideceği kesinleşince ve İnsani olmayan bir halk kıyımı başlayınca ,ve GADDAFİ sonrası iktidara gelecek olan rejimin ne olacağı belli olmadığından ,olayı kendi kontrollerine alarak istedikleri bir rejimin tesisi amacına matuf olmuştur. Bu yeni rejimin kendilerine mevcut Gaddafi yönetiminden daha iyi imkanlar sağlayacağı düşüncesi ile durumdan vazife çıkararak ancak daha doğrusu durumdan menfaat sağlamayı amaçlayarak sonradan olayda aktif rol oynamaya soyunmuşlardır.
Aslında Tunus ta başlayan ve Mısır'a yayılan olayların arkasında da organize bir projenin olduğu bazı kaynaklarca iddia edilmektedir.Bu iddia da bulunanlar çok sayıda Tunus ve Mısır vatandaşının belli merkezlerde Internet ortamında zincir oluşturularak kalkışmayı başlatmaları konusunda eğitildiklerini iddia etmektedirler.Diğer bazıları ise Internet yolu ile gençlerin belli bir program ile bilinç altlarının etkilenerek kimseye Ya da bir lidere bağlı olmayarak aynı anda harekete geçmelerinin sağlandığı bir toplumsal mühendislik projesi gibi gibi ütopik görüşleri ileri sürmektedirler.
Bu gibi fantastik görüşlere katılabilmemiz pek mümkün değildir.Çünkü bu ülkelerdeki halk hareketi sonrası tesis edilen yeni rejimlerin kendilerini zengin etme peşinde koşup halk için pek bir şey yapmayan totoliter liderlerin ortadan kaldırılmasının ve mal varlıklarına el konulmasının dışında şu ana kadar bu hareketi başlatanlar lehine eskisinden bu güne farklı olan bir sistem henüz tesis edilmemiştir.
Sadece eski rejimler makyajlanmıştır.Dolayısı ile Arap Baharı'nın arkasında bir batı etkisini aramak pek mantıklı olmayacaktır.
Batı olaylar başladıktan sonra ,hareketin kendi çıkarları doğrultusunda gelişmesi,ve istemedikleri yeni bir durumun ortaya çıkmaması için bu hareketlerde aktif rol almışlar ve belki de bunda yukarıda izah edilen bir çok altrenatif etkin olmuş,yada bu halk hareketleri bu konudaki amaçlarına hizmet etmiştir.Kısaca Batı bu olayların öncüsü ve birincil aktörü değil ikincil rolü üstlenen tarafı olmuştur.
Peki Arap Baharının gerçek sebebi ne olmuştur.Bunun için yukarıdaki gibi komplo teorileri üretmeye gerek yoktur.Son hareketlere de odaklanmamak icap etmektedir.Bu konuda bize Sosyoloji Ya da Sosyal Siyaset İlmindeki Büyük Adam Teorisi bir fikir verebilir.Bu teoriye göre Büyük Adam diye bir kavram yoktur.Büyük Adam bardağı taşıran son damladır.Aslında bardağın taşmasını sağlayan büyük adamın bireysel niteliği değil bardağı taşırmaya yetecek kadar içinde binlerce damlanın birikmiş olmasıdır.İşte toplum bir değişim için belli bir potansiyeli biriktirince bir büyük adam tüm toplumu peşine takarak gerekli değişimi sağlayabilmektedir.
Arap Baharının arkasında da bu gerçek yatmaktadır.Burada bu hareketi başlatacak ve öncülük edecek bir lider bir büyük adamda da çıkmamış,fakat sosyal medya bu görevi üstlenmiştir.
Dolayısı ile Tunus'da yaşanan Kleptocracy ve Otocracy ve iktidara hakim olanların giderek zenginleşirken halkın sefalet içinde yaşaması,sosyal adaletin , fırsat eşitliğinin ve özgürlüklerin olmaması, yıllarca halk içinde önemli bir mutsuzluk ve tepki oluşturmuş,son olayla bir sıradan vatandaşın kendisini yakması son damla olarak bardağın taşmasına neden olmuştur.
Bu hareketin başarılı olması da,benzer duruma sahip olan ancak sivil toplum örgütleri ve sosyal sendikaları ile Mübarek karşıtı sol hareketlerin geliştiği ve Müslüman Kardeşler vasıtası ile yükselişe geçen İslami kitleleri harekete geçirmiştir.Kısaca her 3 ülkede de bu hareketler halkın kendi potansiyeli ve dinamikleri sonucu ortaya çıkmıştır.Bu hareketler tarihe Lideri olmayan ancak Sosyal Medya Güdümlü Hareketler olarak geçecektir.bazı Sosyoloğlar her 25 yılda bir toplumda böyle bir enerjinin oluştuğunu ancak artık günümüzde toplumda oluşan bu gazı sosyal medyanın ateşlediğini ileri sürmektedirler.Günümüzde gelişen İletişim ve bilişim imkanları yeni Ekonomik , Sosyolojik ve Siyası tepki ve durumları ortaya çıkararak bu alanda yeni dinamik olmaktadır.
BUNDAN SONRA LİBYA'DA NE OLACAKTIR?
Bu konuda elimizde kehanet de bulunacak bir sihirli küre bulunmamaktadır.Ancak tarihsel sebep/sonuç ilişkileri göz önüne alınarak,mevcut durumun gerçeklerini ve geleceğe dönük mevcut küresel politikalar değerlendirilerek sadece varsayım olarak bazı ön görü ve tahminlerde bulunabiliriz.
1-Libya'da mezhepsel,kültürel,etnik bir homojenite bulunmaktadır.Bu demokrasi tesisi için iyi bir alt yapıdır.Ancak Aşiret yapısı ve Aşiretler arasındaki çekişme ,Aşiretlerin otonom ve birbirinden bağımsız yaşama karakteri, ve aşiretlerin ekonomik ve sosyal farklılıkları ise burada bir engel teşkil etmektedir.Zaten kavram olarak Aşiret yapısı ile demokrasi birbirleri ile çelişen kavramlardır.Diğer taraftan bazı aşiretler mevcut durumu değiştirmek isteyen,diğer bazı aşiretler ise bunu sürdürmek isteyen taraflardır.Diğer bir kırılma noktası da harekete öncülük edenlerin arasında fikirsel bir homojenite nin olmayışıdır.Bir gurup Gaddafi ye göre daha sağda ve İslami yaşam biçimini ve islami şeriata göre yaşamak isteyenler,diğer grup gençler ise daha batı yanlısı ve islami şeriatın dışında yaşamak isteyenlerdir.Bu iki grubun yaşam felsefesi birbirine taban tabana zıttır.Fakat islami gelenek bu konuda daha ağır basmakta ve batı yaşam tarzını benimseyen genç nüfus daha marjinal kalmaktadır.İşin ilginci Aşiret Ya da kabile bireyleri arasında dayanışmada tarihsel olarak çok sağlam değildir.Kabile kararlarına sadakat tarihsel süreç içinde koşulsuz olmamıştır.Bunlar İtalya sömürgesine karşı özgürlüklerine kavuşma hususunda aralarındaki fikir ayrılıklarını bırakarak kollektif vatanseverlik kavramı etrafında birleşmişlerdir.Bu olgu son kalkışmanın da esasını teşkil etmiştir. Son ayaklanmada Kabileler 23 Şubat -9 Mart arasında bir dizi beyanatlarda bulunmuşlardır,ancak bunların çoğunluğu kabile çıkarlarını bir yana bırakarak bu sosyal yapıların vatanseverliğini ortaya koymuştur.Bu söylemler kabile bireylerinin ekonomik ve sosyal farklılıkları nedeni ile her zaman birbirleri ile uyumlu olmamıştır.Yani yeknesak bir kabile görüşünü yansıtmamıştır,farklı farklı söylem ve görüşler ortaya konmasına rağmen ortak ve birleştirici unsur vatanseverlik olmuştur.Yani kabile bireyleri arasında bu bakımdan bir solidarite bulunmasa da bunları birleştiren ortan nokta kollektif vatanseverlik kavramı olmuştur.
Önümüzdeki dönemde yeni rejimin tesisinde önemli rol oynayacak olan nitelik Kabile mensupları arasındaki akışkan ,yeknesak olmayan dayanışmanın ve fikir farklılıklarının kollektif vatanseverlik kavramı ile birleşmesi olacaktır.Ancak yeni durumda Gadadfi den kurtulunduğuna göre yani birleşmelerini sağlayan ortak düşman ortadan kalktığına göre yeni vatanseverlik kriterinin ne olacağı şüpehelidir.
Diğer taraftan gerçek bir demokrasinin tesisi için toplumda demokrasi kültürünün gelişmiş olması gerekmektedir.Libya da şu an böyle bir sivil alt yapı bulunmamaktadır.
Yine bilindiği üzere demokrasi Fransız İhtilalinden bu yana Burjuva ile Proletarya'nın arasındaki iktidar mücadelesidir.
Libya da ise oluşmuş ne Burjuva nede Proletar bir sınıf Ya da bunların örgütleri bulunmaktadır.Gerçek ve Liberal bir demokrasinin tesisi için halkın gelir seviyesinin yüksekliği yani zengin ve kültür seviyesi yüksek halk da Libya da yaygın bir şekilde mevcut değildir.
Okur yazar oranın yüksekliği bu anlamda bir kültür sayılmamaktadır.Kurulacak olan demokrasi kanımca ,aşiret mensuplarının ve saf değiştiren eski bürokratların dahil olduğu bir ayan/eşraf,bürokrat demokrasisi olacaktır.Bu bürokratların ise hem sayısı çok fazla değildir,hemde bunlar vaktiyle halkın şikayetine konu olan hususları uygulayan fakat,Gaddafi'nin insan hakkı ihlallerine daha fazla sağır kalamayan gruptur.Diğer tecrübeli hükumet mensupları ise kalkışma sırasında Uluslar arası Kuruluşlar nezdinde müzakereleri yürüten grup olan bir anlamda suçlu durumunda olanlardır.Bu nedenle Tunus ve Mısır dan farklı olarak geçiş süreci içinde bu yeni harekete öncülük edecek iyi eğitimli bir siyası kadro bulunmamaktadır.
Bu cümleden olmak üzere kurulacak olan demokrasi Batı güdümlü bir sözde /göstermelik demokrasi Ya da 2-3 partinin olduğu Elaktral demokrasi(Seçim Demokrasisi,Partiler arası rekabetin olduğu ancak seçilmişlerin tam olarak iktidara sahip olamadıkları demokrasi) olacaktır.
Burada da Batı yanlısı bir Neo Liberal Parti ve aşırı dinci radikal islamcı sağ parti arasında bir yarışın olacağı beklenmektedir.Bazı Batı kaynaklarında halk hareketinin öncüleri içinde Libya ya sorgulanmak için getirilen eski teröristlerden birinin de olduğu iddia edilmektedir.Halk hareketi öncüleri Libya'nın kaynaklarının Batılı güçlere sömürtülmeyeceği iddiasında bulunmaktadırlar.
Ancak tüm bunlara rağmen 42 yıllık Gaddafi yönetimi süresince Libya da ne bir siyasi parti ne de sivil toplum örgütü kurulmuştur.Bu nedenle Libya da yukarıda sözü edilenler dışında eğitimli bir siyasi kadro da bulunmamaktadır.Diğer taraftan Batı ile Doğu Aşieretleri arasında bir rekabetin olacağı düşünülmektedir.Ancak tarihsel olarak Batı hep iktidara sahip olan grup olmuştur.
Dolayısı ile Libya yı demokrasiye geçişte zorlu bir süreç beklemektedir.Bu bakımdan dan da Libya Tunus ve Mısır dan ayrışmaktadır.Diğer taraftan gerçek bir demokrasiden söz edebilmek için Libya da ki rejimin tarifini ne şekilde yaparsanız yapın halkın dini inançlarını özgürce ve Hiçbir sınırlamaya tabi olmadan yaşayacağı ve devletin din işlerine karışmayacağı ve dini referanslarla devleti yönetmeyeceği Laik bir sistemin olması gerekmektedir.Ancak yapılacak yeni Ana Yasanın buna ne kadar uyacağı da şüphelidir.Çünkü bazı kaynaklardaki bilgilere ve Ulusal Geçiş Konseyinin söylemlerine göre yapılacak yeni Ana Yasa İslami kuralların ağırlıklı olduğu bir Ana Yasa olacaktır.
Nitekim bazı şehirlerde göndere El Kaide bayrakları çekilmektedir.İstek ve söylem bu olsa da, bu islami referansların ölçüsü Batı'nın buna nereye kadar göz yumacağına bağlı olacaktır.
2-Arap Baharı bir ONUR,ÖZGÜRLÜK VE REFAH savaşı olmuştur.Her üç ülkede de bu hareketler ONURU tesis etmekle beraber ÖZGÜRLÜK ve REFAH bakımından eskiye göre önemli bir fark bulunmamaktadır.Önümüzdeki günlerde belki özgürlük konusunda bazı iyileşmeler olacak,ancak refahın sağlanması hususu ise zaman alacaktır.Bazı kaynaklar bunun 10 yılı aşkın bir süreyi alacağına işaret etmektedir.
Şimdiden Tunus ve Mısır da halk eskisinden farklı bir durumun sağlanmadığı iddiasında bulunmaktadırlar.
Libya da durum diğer ülkelere göre daha zor olacaktır.Halk silahlanmış,başarı kazanmış,kendilerine güven gelmiştir.Gerçekleştirdikleri yeni durumun nimetlerinden de yararlanmak isteyeceklerdir.Ancak burada da aşiretler arasında da sen daha fazla bu olayda rol oynadın oynamadın tartışması başlayacaktır.Silahlı ve silahla istediğini almaya alışmış bir toplumda her zaman için kurulacak rejim için tehlike oluşturacaktır.İşin ilginci bu silahların bir envanteri de yoktur.Nitekim daha 1-2 gün önce belli taraflar arasında şiddetli çatışmalar yaşanmış ve Gaddafi'nin ve rejimin sona ermesine rağmen ,karışıklık ve satışmalar sona ermemiştir.Bu nedenle dağıtılan bu sılahların toplanması ve güçlü ve düzenli bir ordunun kurulması elzem görülmektedir.Böylece eli silahlı halkın bir grubu ordu mensubu olarak kontrol altına alınacak ve kurulacak olan rejimin korunmasında kullanılacak ve halkın militer gücü bu yolla kontrol edilmeye çalışılacaktır.Bunun oluşumunda ise kontrolü kendi elinde tutmak isteyen Batı öncü olacaktır.
Bu ise Libya ya yeniden silah satımını gündeme getirecektir.Diğer taraftan NATO Libya hareketi nedeni ile yaptığı harcamaları kurulacak yeni hükumetten talep edecektir.
Bu silahlar ile yerle bir edilen tüm alt ve üst yapı yeniden inşa edilecektir.Bunda da NATO hareketi içinde yer alan ülkeler bu yeniden inşa ve ihya programı içinde yer almak isteyecek ve bedelini de yine Libya halkı ödeyecektir.
Tüm bu harcamalarda Libya nın petrol gelirlerinden karşılanacaktır.Hatta Libya borçlandırılacaktır.Halk Hareketi mensupları her ne kadar kaynaklarının Batılı güçlere sömürtülmeyeceği hususunda söylemlerde bulunsalar da Gaddafi ve rejiminden kurtuluşu kendileri tek başlarına sağlamamışlardır.
Ortada ödenecek bir bedel bulunmaktadır,ve bir şekilde ödenecektir.
Real Politk,yada Politik Realizm de ahlaki prensiplere ve yasalara uyulmaz,ülkeler güç,jeopolitik,ekonomi ve stratejik menfaatlerini gözetirler.Bu nedenle Libya ya yapılan Nato müdahalesinin Libya halkının refahını,demokratik rejim özlemlerini ve bir Tiran tarafından insani olmayan müdahaleye tabi tutulmasını önlemeye yönelik olduğunu düşünmek saflık olacaktır.Bu hareketin altındaki amaç bu ittifakın Libya kaynakları üzerindeki geleceğe dönük emel ve çıkarlarıdır.Nitekim yer altı ve üstü kaynakları zengin olmayan bazı ülkelerdeki benzer olaylara böyle bir müdahale yapılmamıştır.
Dolayısı ile Libya da amaçlanan batı benzeri bir demokrasiye geçiş,Noe-Liberal Politikaların uygulanması ,Serbest Piyasa Ekonomisinin tesisi,Devlet Şirketlerinin özelleştirilmesi ve bunların Çok Uluslu Şirketlerce satın alınması olacaktır.Libya ya doğrudan yatırım yapılacak ve Libya kaynakları Batı lı şirketlerce işletilecek ve yönetilecek,kurulacak Batı yanlısı iktidarlarda buna imkan sağlayacaktır. Neo-Liberal politikalar ile tesis edilen yapıda Libya müteşebbislerinin bu yeni sistemde etkin rol oynamasını düşünmek içi boş bir retorik olacaktır.Çünkü ne sermaye yapısı nede teknik bilgi düzeyi buna müsait değildir.Batı bu konuda ne kadar Müsaade ederse ve ne kadar yardım ederse o kadarı sağlanacaktır.Bir çok Batılı uzman ve exper bu işte rol oynayacaktır.Batılı sivil toplum örgütleri Libya da mantar gibi çoğalacaklardır.Ancak bunların bazıları insani düşünceler ile Libya halkına yardım etmek istese de çoğunluk kendi ülkelerinin çıkarlarına ve emellerine hizmet edeceklerdir.Fakat bu konuda Batılı siyaset bilimciler aynı kanıda değillerdir.Onlara göre Siyah gözlüklü batılı uzmanların Libya da boy göstermeleri antipati yaratacaktır.Bunlar Libya da ki yeni düzenin tesisinin kendi işleri olmadığını bunun Libya halkının kendileri tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğini ileri sürmekte,fakat bunun ise kendileri için bir felaket olacağından söz etmektedirler.Dolayısı ile durum Batı içinde çok kolay olmayacaktır.Batı bunu sanırım çok ortaya çıkmadan kendilerine bağlı devşirme Libyalılarca gerçekleştireceklerdir.
Bu ise parçalanmış kabile düzeni içinde çok kolay bir iş değildir.
İşte bu noktada Türkiye ideal bir ülkedir.Kalkışma sırasında olaya insani düşünce ile yaklaşan belkide yegane ülkedir.Dini ,kültürel ,tarihi geçmişli ve ilişkileri olan Türkiye'nin Libya'nın bu yeni geçiş döneminde etkin rol oynaması ilgili tüm tarafların menfaatine olacaktır.
Ancak beklentilere göre, yukarıda söylendiği üzere Libya da liberal ekonomiye geçilecek,halk tüketime alıştırılacak,bunun alt yapısı tesis edilecek ,yabancı yatırım ve girişimciler bu yeni pazarı kendi çıkarları doğrultusunda kullanacak,halk bazı hususlar bakımından daha iyi durumda olsa da diğer bazı hususlar bakımından belli bir süre sonra daha kötü durumda olacak elit ve marjinal bir kesim bu nimetlerden yararlanırken,halk sadece nispi olarak bu iyileşmeden pay alacaktır.Aslında talep oluşturmak için sermayenin tabana yayılması Batı nın çıkarına olmakla birlikte bunun düzeyi çok fazla olmayacaktır.Tüm bu oluşumlarda Birleşmiş Milletlerden sızan bilgilere göre Dünya Bankası,IMF ,AB ve lider ikili aktörler önemli rol oynayacaklardır.Yeni durum artık Libya'yı iş ve ticaret yapma konusunda problemli bir ülke konumundan çıkaracaktır.
Dolayısı ile Libya yı zorlu bir süreç beklemekte olup Libya halkı,bundan önemli bir menfaat sağlayamayacaktır.
Benzer uygulamalar Mozambik,Bosna-Hersek,Doğu Tımor,Kosava,Irak ve Afganistan da olmuş Liberal Ekonomi uygulaması ve Batı güdümündeki demokrasi uygulaması ,tüm mali ve teknik yardımlara rağmen bu ülke halklarına eskisine göre daha iyi bir durum yaratmamıştır.
29 Şubat ta Libya da kurulan Geçici Ulusal Konsey , adil seçimlerin yapılması ,yeni bir Ana Yasa'nın tesisi ,çeşitlilik ilkesine dayanan bir siyasal sistemin kurulması ve evrensel ilkelere bağlı siyasi ve sivil toplum kuruluşlarının kurulmasınını hedeflese de ve Libya kaynaklarının batı tarafından sömürülmeden Libya halkının çıkarına ve halkın sosyal refahının artırılmasına kullanılmasını amaçlasa da,söylemde kolay olan bu hususların gerçekleştirilmesi yukarıdaki açıklamalarımızın ışığında çok kolay olmayacak,hatta aşiretler arası çekişmenin Libya'yı bir Konfederasyona taşıması bile gündeme gelebilecektir.
Tüm bu süreçte yukarıda işaret edildiği üzere Türkiye'nin aktif Libya siyaseti hem Libya halkının hemde Türkiye'nin menfaatine olacaktır.Türkiye şu an bölgede hem tarihsel,dinsel ve kültürel geçmişi hemde şu anki ekonomik ve teknik düzeyi ile ve real poltik dışında insani ve moral prensiplere göre Libya ya yaklaşan bir ülke olarak bu süreçte Libya ya yardım edecek samimi tek ülke olmaktadır.
Ancak Türkiye'nin bu siyasi enerjisi bu olayla ilgili olarak kasten Ya da bundan bağımsız diğer amaçlarla Doğu da sönümlendirilmeye çalışılmaktadır.Libya halkının bu gerçeği görmesi ve kendi geleceklerinin tayininde Türkiye'nin birikimlerine önem ermesi ve bundan yararlanması kendileri için tarihsel bir şans olacaktır.
Sonuç olarak,42 yıl önce İslami Sosyalist Halk Cemahiriyesi iddiası ile yola çıkan GADDAFİ ne İslami nede Sosyalist bir rejim kurabilmiştir.Doğrudan Halk idaresi söylemi de sadece lafta kalmıştır.Sosyal Adaletçi ve eşitlikçi politikaları da söylemleri ve idealleri oranında gerçekleşmemiş ve Libya'nın kaynakları kendisi,ailesi ve bir avuç iktidardaki elit zümre tarafından paylaşılmıştır.Batı ya kafa tutan ve Libya nın kaynaklarının Batıya sömürtülmeyeceği iddiası da,halkını sömürerek oluşturduğu 200 Milyar usd lik servetine Batı tarafından el konulması ile akamete uğramıştır.Bu kaynaklar bir ölçüde yeni kurulacak Hükumete serbest bırakılsa bile ,kendinden kurtulma maliyeti olarak yine onlarda kalacaktır.
Tekrar yazımızın başına dönersek,GADDAFİ 'nin kendi halkı için yaptıkları,rejimin ilk kuruluş idealleri ve buna göre yapması gerekenler ile mukayese edildiğinde devede kulak kalmış bazı hususlar dışında 42 yıllık bir süreç boşa harcanarak yeniden ve bu sefer üstelik Batı ya gebe bir şekilde başlangıç noktasına geri dönülmüştür.
ANCAK,Gaddafi bir çok parametre ve iktisadi yaşam bakımdan ülkesini Afrika'nın en iyi uluslarından biri haline getirmiştir.Bu bakımdan da Libya Mısır ve Tunus dan ayrışmaktadır.Burada eleştirdiğimiz yaptıklarının ülke imkanlarına göre yapması gerekenin çok altında olması ve özgürlükler konusundaki zafiyeti,ve bunun sonucu ve yanlış politikaları yüzünden ülkesini ideallerinin tam tersi olarak Batının kucağına itmiş olmasıdır.İdeali olan doğrudan ve gerçek halk iktidarını gerçekleştirebilmiş ve sosyal adaletçi ve eşitlikçi politikaları hayata geçirebilmiş olsaydı,sanırım bu günkü olaylar yaşanmayacak,''zaten benim bir siyasi ve idari unvanım ve rolüm yok ben devrimin kardeş ve sembolik lideriyim ''söylemi gerçekte hayata geçirilecek ve Libya halkı özlem duyduğu çağdaş bir demokratik rejime kavuşabilecekti.
Bu gün buna kavuşmuş gibi görünen Libya halkının Tam Bağımsız ve Ekonomik Özgürlüğe sahip bir ülke olmayacağı ve halk için umulan refaha ulaşılamayacağı hatta iç karışıklıklara gebe bir ülke haline gelebileceği sanırım fantastik bir beklenti olmayacaktır.
Çünkü geçtiğimiz tarihsel süreç ve bir çok benzer ülkedeki durum bize bunun böyle olmayacağını örnekleri ile ortaya koymaktadır. Bu durumun gerçekleşmemesi için Libya'nın yegane şansı bu süreçte Batı yerine Türkiye'ye yaklaşması ve Türkiye'nın yardımı ile bu geçiş sürecini gerçekleştirmesidir.Batı'nın ise buna ne kadar Müsaade edeceği şüphelidir.
#GADDAFİ #NİN #İDEALLERİ #VE #ÇELİŞKİLERİ
Eline sağlık mükemmel bir yazı ve Libya gerçeğini öğrenmek isteyenler için belgesel lezzette bir eser.
Objektif bir analiz. Bağnazlıktan ve fanatiklikten uzak analizler keşke daha çok yapılabilse.
Sevgili kardeşim H.Canbilen ve Sn İstikbal değerli görüş ve değerlendirmelerinize teşekkür ederim.Saif el İSLAM dün yakalandı.Saif'in ne şekilde yargılanacağına ve Saif ile ilgili gelişmelere önümüzdeki günlerde dikkat etmek gerekecek.Çünkü Saif Libya nın Batı ya dönük yüzü olup Gaddafi nin velihatı ve Libya da Liberalizasyon hareketini başlatandı,Batı ile çok iyi ilişkileri vardı.Tabi muhtemelen bir çok bilgiyede vakıftı.Bu nedenle Saif ın yargılanma süreci ve bu süreçdeki beyanları muhtemelen tüm dunya için çok ilginç olacaktır.
#Sezonun İlk Kruvaziyer Gemisi #Kınama #TÜRKLİM Toplantısı #tekel işçileri #Çarpışma #Maersk #e-sigorta #TCG Anadolu #Serbest Dalış #Terkos Gölü #Tüketim. #George HW Bush #TDİ Genel müdür yardımcısı Sacit Sadullah Demir #Ziyaret #Hera #Hüseyin kaptan #samsun