Gel gel yine gel... / Edebiyat / Milliyet Blog
Her dilin fikirleri ifade etmek için kendine has yolları vardır. Bu ifadeleri başka dillere çevirmek, yetenek kadar tecrübe de gerektirir. Çeviriyi zorlaştıran faktörler arasında deyimler başta gelir. Deyimler diğer dildeki eşit anlamlı başka bir deyim ile tercüme edilmelidir. Kelime kelime yapılan çeviriler çok büyük hatalara yol açabilir. Mesela Türkçedeki "başvurmak" ve "küplere binmek" deyimlerini İngilizceye çevirdiğimiz zaman hiçbir anlamı kalmaz.
Farsça tarih boyunca Fars, Türk ve Hintli şairler tarafından pek çok deyim ve ifade şekilleri ile geliştirilmiştir. Böyle geniş bir dili, özellikle Mevlana'nın mistik eserlerini tercüme etmek daha fazla dikkat gerektirir.
Mevlana'nın eserlerini bir başka dile çevirmek için o günün dilinin cümle kuruluşları ve deyimleri hakkında sağlam bilgi sahibi olunmalıdır. Mevlana'nın dili modern Farsçadan farklıdır. O'nun dili Gazneli Mahmut (999-1030) tarafından Hindistanda yayılan ve neredeyse hiç değişmeden İngiliz işgaline kadar yaşayan Farsçaya çok daha yakındı. Bu yüzden Mevlana'nın eserleri Hindistanda geniş ölçüde okundu ve incelendi.
Buna paralel olarak başka dillerde yazılmış tasavvufi şiirlere ışık tutacak ciltlerce sözlükler meydana getirmek için büyük çabalar harcanmıştır. İran dilinin edebi eserleri arasında M.S. 1888 yılında 6 cilt halinde Ferhengi Anandaraj adı ile yayınlanan Muhammed Padişah'ın sözlüğü en güvenilir yayınlardandır. Bu sözlük sadece deyimleri almakla kalmaz, onların mısralarda nasıl kulanıldığını da gösterir. "Baza" deyiminin altında Mevlana'nın ünlü dörtlüğünü görürüz.:
Baz a u baza her ançi hesti baz a
Ger kafir u gebr u putperesti baz a
In dergeh i ma dergeh-i navumidi nist
Sadbar eger tövbe şikesti baz a
Yine "baz" sözü altında bu kelimenin çeşitli manaları da verilmektedir. Şöyle ki; aç, açıklık, iki parmak arasındaki boşluk, bir çeşit şahin, farklılık, yön, ve daha sonra da bu sözden türeyen deyimler verilir:
Baz purs: araştırmak
Baz huvast: taleb etmek
Baz kadişan: yazmak vs.
Bu deyimler arasında "vazgeçmek, terketmek" manasına gelen "baz amadan" deyimini buluyoruz. Bu deyimin altında da örnek olarak Mevlana'nın yukarıda sözü edilen ünlü dörtlüğünü görüyoruz. Bu durumda yüzyılın başından beri "yine gel" şeklinde Türkçe'ye çevrilen "baz a" deyimi bu şekilde değil de "vazgeç, terket" şeklinde Türkçe'ye çevrilmelidir. Dörtlüğün Türkçesi şöyledir:
Vageç, vazgeç her ne isen vazgeç
Kafir, inkarcı, putperest olsan da vazgeç
Yüz kere tövbeni bozmuş olsan da vazgeç.
Başka bir beyitinde aynı deyimi benzer bir manada görüyoruz:
Meyan-ı ebruat ey eşk in zamangerah-i ast
Ki nist layik-i an ruyi hub az an baz a
Ey aşk, zaman kaşlarının arasında bir kırışık gibi
Ve o senin sevimli yüzüne yakışmadığı için vazgeç.
Burada "baz a" "yine gel" olarak alınamaz.
Aynı deyim pek çok doğu diline de geçmiştir. Urduca da "vazgeçmek" manasına "baz ana", ama kelime kelime çevirirsek "yine gel" anlamına geliyor. Pencap dilinde de aynı deyim vardır. Eski Türkçede de bu deyime Yunus'un şiirlerinde rastlıyoruz. Bu " vaz gelmek" şeklinde görülmektedir. "vaz" kelimesi "baz" kelimesinin galat olmuş, değişmiş şeklidir ve "gelmek" manasınadır. Ama "vaz gelmek" deyimi yine "gel" demek değildir. Modern Türkçede de aynı deyimi kullanıyoruz. Bu kelime "vazgeçmek" tir.
Kaynak: Prof. Dr. Erkan TURKMEN
Bu benim hep düşündüğüm bir şeydi, "anlamı bu olmamalı" diyorudum, yani "gel, gel ne olursan ol yine gel" değil. Kesinlikle "VAZGEÇ" olmalı. Çünkü doğru olan sözler, direk insanda başka türlü bir bilişi hedef alıyor, sesiz bir bilgiyi uyandırıyor. Amacım, bilmediğim bir dile ve alana hakimmiş gibi, ukalaık yaparak sizi onaylamak değil, yanlış anlaşılmasın. Ama kesinlikle "vazgeç" olmalı. Çok derinden etkilendim. Teşekkürler.
Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanı Dr. Ömer Yılmaz, Diyanet dergisinde yayımlanan "Mevlana ve Magazinleştirilmesi Sorunu" makalesinde "Ne olursan ol yine gel" sözünün Mevlana'ya değil, Ebu Said Ebu'l-Hayr'a ait olduğunu belirtti biliyorsunuz. Bu durumda sizin Farsça yakıştırmanız havada mı kalıyor?
Evet, zaten "Ne olursan ol yine gel" sözünün Mevlana'ya ait olmaması ihtimali de var elbet. Ama yapılan tercümelerdeki eksiklikleri göz önüne alırsak, bizim eleştirilerimiz daha çok bu yöndedir. Biz şunu diyoruz: Bir dilden diğer bir dile tercüme ederken dikkat etmek gerekir. İlk anlam tercümede kullanılırsa yanlış yapılmış olur. Teşekkürler. 14.05.2007 15:28
okudun ve anladınki bu yunus emre..Yine gel'de Hz.Mevlananın sembolü olmuş artık..Konya=Mevlana=Ne olursan ol yine gel..bu gönlümüze böyle yazıldı..böyle gidecek..Bugün sabah gazatesinde haber vardı hatta.Mevlana ya ait değilmiş Dİyanet İşleri öyle demiş..Bu saatten sonra kimin olursa olsun benim gönlümde o söz Mevlanaya ait..İyi bir çalışma yapmışsınız.Selamlar...
Evet doğru, bir çok şey sembolleşmiş malesef. Burda daha çok yapılan tercüme hataları üzerinde eleştiri yaptık. Yani eğer bir terccüme yapıyorsak, kelimenin ilk anlamı ile çevirirsek yanlış yapmış olunmazmı? Biz önce buna açıklık getirelim. Edebiyat ve dil çok hassastır, yanlış tercümeler yaparak anlamdan uzaklaşmak çok farklı anlamlara sebep verecektir. Teşekkürler.. 14.05.2007 15:33