OSMANLI LAZİSTAN’INDA SOSYAL, EKONOMİK VE KÜLTÜREL YAPI | Devrimci Karadeniz
Marr, Çalışmasının girişinde Laz tarihine odaklanır. Lazların, bugünkü Lazistan’ın dar sınırları içerisine oldukça erken bir zamanda sıkıştığı fakat bu sürecin bir anda meydana gelmediğini belirtir. Megreller ve Lazlar, Ço­ruh’un doğusundaki yerli halklar olduğunun altını çizen Marr, Gürcülerin, Çoruh’un sol kolunda kalan İmerhevi [Meydancık] havzasına ancak 8. yüzyılın sonlarından itibaren yerleşmeye başladıklarını, Gürcülerden önce, Lazların toprakları olan bölgeye yerleşen bir başka halkın da Ermeniler olduğunu ifade eder. Marr, “Bu yönde dü­şünmemizi sağlayan, 8.-9. yüzyıllarda yaşamış Handztalı Rahip Gregorius’un Klarceti’de [Bereket] kaleme aldığı yaşam öyküsüdür. Bu çalışma, Klarceti coğrafyasında yaşa­yan Lazlara ait izleri ortaya çıkarabilmek için Lazca mater­yallere yönelmemizi sağlamıştır.Gürcülerin Çan (çanebi), Ermenilerin ise Cen ve Caniv olarak adlandırdıkları Lazların di­line özel bir ilgi ile yaklaşmamızı gerektiren başka kültürel ve tarihi nedenler de bulunmaktadır. Bronz dahil olmak üzere birtakım metallerin adlarıyla ilgilenirken, bunların Yafetik kökenlere sahip olduklarına dair bulgulara rast­ladım ve Lazca hakkındaki verilere dayanarak dilbilimsel iddialarımı ispatlamak istedim. Ayrıca doğadaki metalleri adlandırırken kullanılan çan ya da çayn kelimelerinin, Kitab-ı Mukaddes’e göre (Yaratılış 4, 22: -kain) bakırdan ve demirden yapılan silahların mucidi Tubal-kain’in adı­nın ikinci kısmı olan kain kelimesinden türemiştir.” Sözleri ile tezini dil bilimsel çalışmalarına dayandırır.