GPL-BSD-LGPL Nedir? -
Mesaj gönderen trwe » 19 Eki 2013, 15:32
Açık kaynak kodlu birçok programın GPL (General Public License - Genel Kamu Lisansı) lisansıyla dağıtılmasından dolayı, açık kaynak kod deyince akla ilk gelen lisans tipi genellikle GPL oluyor. Adları GPL kadar sık anılmasa da açık kaynak kod dünyası, GPL haricinde birçok lisansa sahip. BSD, Mozila, MIT, IBMPL diğer açık kaynak kod lisanslarından sadece bir kaçı.
Bu yazıda açık kaynak kod dünyasında öne çıkan GPL ve BSD lisanslarına değineceğiz; ancak bu lisanslara geçmeden önce patent, telif hakkı ve lisans kavramlarını açıklayalım. Buluş sahibinin buluş konusu ürünü belirli bir süreyle üretme, kullanma ya da satma hakkına "patent" adı veriliyor. "Telif hakkı", bir sanat veya düşün eserini yaratan kişinin bu yapıttan doğan haklarının (çoğaltma, dağıtım, yayma) tümü olarak tanımlanıyor. "Yazılım lisansı" ise telif hakkı sahibinin haklarını koruyan bir belge niteliğindedir. Bu nedenle her bir yazılım için lisans almak şarttır.
BSD lisansı yazılım üzerine neredeyse hiç bir sınırlama getirmez. Peki BSD lisansı "neden hiç bir sınırlama getirmiyor?" gibi bir soru haklı olarak akla gelebilir. BSD lisansı hiçbir sınırlama getirmiyor; çünkü BSD lisansıyla üretilen yazılımlar, kamu fonlarından sağlanan parayla geliştiriliyor ve dolayısıyla yazılımın kendisiyle beraber kaynak kodları da kamuya ait oluyor.
Yani isteyen herkes bu yazılımları istediği gibi kullanma hakkına sahip oluyor. GPL ile BSD’nin ayrıldığı en önemli nokta da burada ortaya çıkıyor. BSD lisansı sayesinde açık olarak dağıtılan yazılımın kodlarını kapatıp yazılım üzerinden para kazanabilirsiniz; ancak bu durum GPL’de tam tersidir. Microsoft'un Windows 2000'de FreeBSD’nin TCP/IP kodlarını alıp, bunları kapatması sıkça verilen bir örnektir.
Öte yandan bu tip lisanslar, GNU'nun "babası" Richard Stalman ve yandaşları tarafından şiddetle eleştiriliyor. Eleştiriler haksız sayılmaz; çünkü bir süre sonra orijinal projeden çatalanan (fork) birçok proje türeyip kaynak kodları kapatılıyor ki bu doğal olarak haksız rekabet yaratıyor. Kaynak kodunun zaten "kazançlı" ve zor elde edilen kısmına "el koyan" bir yazılım firması, kozmetik müdahaleler ve sınırlı iyileştirmeler ile projenin kaymağını yiyen taraf haline gelebiliyor.
Lesser GPL, GPL lisansının bir türevi olmasına rağmen, GPL kadar kısıtlayıcı değildir. Buradaki temel farksa, LGPL lisanslı bir yazılım üzerine inşa edilen programın, kaynak kodunun açık olması şartının gerekmemesidir.
GPL altında ise yayınlanan bir yazılımla her istediğinizi yapamazsınız. Örneğin o yazılımı, beraberinde kaynak kodları olmaksızın dağıtamazsınız. Başka birisinin dağıtım haklarını kısıtlayamazsınız
Bir yazılımı GPL altında yayınlamak, yazara telif hakkı güvencesi altında, yazılımının başkaları tarafından özgür yazılım felsefesine aykırı olarak dağıtılamayacağı güvencesini verir
GPL, yazarın haklarını korumakla beraber, orijinal esere ufak tefek eklemeler yapanlara ve bu eseri dağıtanlara yükümlülükler getirir. Bu yükümlülüklerin ne olduğunu öğrenmek için özellikle GPL'i okumakta yarar vardır.
Bir yazılım GPL altında ücretli satılabilir mi?
Önce "satmanın" ne olduğuna bakalım: Bir yazılımı "satın aldığınızda" aslında yazılımın yazarlarından bir kullanma lisansı satın alırsınız. Bu lisans kapalı yazılımlarda sizin bu yazılımı birden fazla makineye kurmanızı, başka birine tekrar satmanızı, kopyalamanızı vs. yasaklar.
GPL altında bir yazılımda da yazılım sizin elinize her geldiğinde (dağıtım yapıldığında) bir lisans alırsınız. Bu lisans orijinal yazar tarafından size verilen GPL lisansıdır. Bu lisans altında, yazılımı ilgili kaynak kodları ile birlikte kopyalayabilir, başka makinelere kurabilir ve üçüncü şahıslara dağıtabilirsiniz.