22:0907 Mayıs 2018
“Bismi Şah Ya HakkSemahlar saf ola,Çark-ı pervaz hak ola,Döndüğünüz semahlar pir katında Kabul ola,Döndüğünüz semahlar dünya durdukca dönüleHizmetiniz...
Semah Alevi inancına ait vazgeçilmez bir parçasıdır. Cemlerdeki 12 hizmetlerin içinde yer alan ana ritüellerinden biridir. Semah, Çark-I, Zamah ya da Pervaz olarak da isimlendirilir. Kelime sema kökünden gelen, uçmak, işitmek, gökyüzü ve kendinde geçmek gibi anlamları içerir. Semah Alevi inancında yaradılışı ve varoluşu anlatımını da içerir. Vahdet-i vücut yani varlıkların birliği ilkesini benimsemiş olan Aleviler, semahı, insan, doğa ve evrenin birliğine olan ilahi bir yolculuk olarak, karşılaşma, yürüme ve uçma aşamlarıyla yaşar.
Kadim Alevilik inancının önemli bir hizmeti ve ibadet parçası olan semaha ilişkin, gerek dışarda gerekse dışardan yüklenen anlamlarla, folklorik bir öğe olarak şekillendirilmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi derslerinde Semahı “folklorik” bir unsur olarak şekillendirmeye çalışıyor.
İçerde de sorunlar var. Alevi Kültür Merkezleri ve Cemevlerinde verdiğim yönetici, gençlik ve üye eğitim seminerleri sırasında, Semah konusunda ciddi bir bilgi, kavram ve kafa karışıklığının yaşandığını gördüm.
Semah Alevi-Bektaşi inancına ait bir ibadet ve gelenek olarak UNESCO’nun somut olmayan mirasın korunması komitesince, 16.11.2010 tarihinde koruma altına alınmasına rağmen, halen kendi içimize koruma altına alamayıp, yozlaştırılmasına göz yumuyoruz. Türkü barların ya da seyirlik etkinliklerin “gösterisi” haline getiriliyor olması, semahı tam olarak ne anlama geldiğini bilmediğimizin göstergesidir. Bu nedenle Alevi inancının olmazsa olmazı ve temeli olan CEM ibadetlerindeki 12 hizmetten biri olan semah hizmetini yazmak istedim.
Semahı Alevi öğretisinin ve inancın bir parçası olarak görmeyenler, bu hizmete “tiyatro ekibi” ya da “folklor ekibi” gibi yaklaşarak hata yapabilir. Semaha “ekip" olarak bakarsak, devletin resmi kayıtlarında ve Diyanetin tanımlarında yer alan “Alevilik folklorik unsurdur” tanımının kurbanı oluruz.
Semah Kişilere Değil, Yola ve Cemevine Ait Hizmettir.
Oysa semah bir folklor kursu değildir. Tıpkı Alevilik eğitimi gibi, Cem’e ait 12 hizmetten biri olan semah hizmeti de, bir yol hizmet eğitiminin parçasıdır.
Beş vakitle avunmayız” dediği semah, Alevilikte ibadettin parçasıdır. “Beş vakitle avunmayız” dediği namazın yerine koymuştur. Semah ibadet hizmeti aşk ile “aslına dönmektir" ve “ekip” değildir. Aşkın kazanında pişerek dönmektir.
Semah dönmek, cem ibadetinden ayrılmaz. Çarkı pervazlar Cem’de yürütülen 12 hizmetten biri olan Semahları dönerek yerine getirirler.
Semah hizmeti veren canlar arasında kimi zaman açık, kimi zaman örtülü kavgalar oluyor. Kıskançlıklar ve kötü rekabetler.. Oysa semahlar kavga etmez. Nasılki, sertifikalı Alevilik olmaz ise, sertifakılı semahta olamaz! Cemevi hak mektebidir. Cem ve diğer inançsal hizmetleri yerine getirmek isteyen canların muhabbet ve eğitim ile yol bilgisini, 12 Hizmeti ve bununla birlikte semah hizmetini öğrenerek gönül heybesine koyar.
Semahın “ekip” işi görüldüğü yerlerde, dolaysıyla semahın bir de sahibi oluyor. O sahiplerde yol dili yerine, mülkiyetçi ve tekelci bir dil kullanarak “benim semah ekibim” diyorlar. Oysa bu yanlıştır. Semah hizmeti kimsenin tekelinde ve mülkiyetinde değildir. O yolun hizmetindedir ve Cemevlerinin hizmetindedir.
Nasıl ki, 12 hizmetten olan “Dedelik ekibi”, “Çerağcı Ekibi”, “Faraş/Süpürgeci ekibi” ya da “Zakirler Ekibi” yoksa ve kimse ortaya çıkıp bu hizmetlere “benim dedelik ekibim”, “benim zakirler ekibim” ya da “Çerağcı ekibim” denmiyorsa, youmuza ve cemevlerimize ait olan semah hizmetine “benim semah ekibim” dememelidir. Bu çok yanlış olur.
Hatta o hale geldi ki, bazı AKM ve Cemevlerinde semah eğitimi yerine “kurs" veren hocalar, neredeyse folklor turnuvası gibi, semah hizmetlerini “semah turnuvası” yapar hale getirmek suretiyle, “benim semah ekibim onların semah ekibinden daha iyi dönüyor” ya da “benim semah ekibim onların semah ekibi ile sahneye çıkmaz” diyebiliyor.
Sahnede seyirlik, kültürel, sanatsal etkinler olur. Oysa semah sahnelerin seyirlik “oyunu” değildir. “Seyir için olmaya, Hak için ola” diyerek dönülen yol aşkı hizmettir. Sahneye artistler, sanatçılar, tiyatrocular ve politikacılar çıkar. Onlar kendi alanlarında seyiricilerine, izleyicilerine kültürel, politika ve sanatsal gösteri yaparlar. Kendi alanlarına göre önemli mesajlar verirler.
Semahımız ibadetlerimizde ve gülbenglerimizdedir. “Bismişah, Semahlar saf ola, günahlar af ola. Semahlar kırklar semahı ola” denilerek gönül rızasıyla yürüyen hizmettir. Bazı semah hocalarının “folklorik komutlarıyla" değil, pirlerimizin gülbengleri ve rızalığı ile yürür. Cem’de Hak meydanına gelen canların hizmetidir. Hak meydanı erenlerindir, Semah ise dönenlerindir. Yani “Semah erenlerindir, Çarka girenlerindir.” Zannedildiği gibi “ekip başının malı” değildir.
Semah Hizmeti Eğitimi Bir Alevilik Eğitimidir.
Cem ibadeti ya da diğer Alevi Erkân’larında dönülen semahlar öğretilmiş “şekilci figürler” değildir. İbadetin ve yol hizmetinin parçası olan semahın o doğal ve otantik figürleri, ancak o ortamın aşkı, duygusu, sevgisi ile buluşarak ilahi aşkın en doruğuna ulaşır. Ruhsuz ve yol bilgisinden mahrum ibaret fiziki semah figürleri, semah hizmeti veremez.
Böylesine şekilci durumlarda, semah ruhsuz, aşksız ve fiziki gösteriye dönüşür. Semah hizmeti dönen canın ruhana dokunmadan, aklına ve kalbine 12 hizmet aşkı ekilmeden, semah dönen kişinin ne figürlerine, ne aklına nüfus etmez.
Semah hizmeti sırasında çarkı pervazların tüm hareketlerinin kendi özgü mesajları ve anlamları vardır. Gökyüzündeki ruhsal uçuştan, turnalar misali kanat çırparak uçmaya, evrenin dönüşününden, kainatın varlığına, haktan alıp halka vermekten, paylaşmaya, ikrarda, yol kardeşliğine kadar, öğretinin ve ruhsal hissin bedenin yarattığı figürlerde, değişik anlam ve manaları vardır.
Alevilik inancı/öğretisi nefeslerde ve semahlardaki sır edildiğini bilemeyen, Alevilik hakikatinin sır şifrelerini çözemeyen semahı “oyun” sanar.
Tıpkı bağlama eğitimini, “saz kursu”na dönüştürüp, yol ve 12 hizmetten bir olan “Zakirlik hizmeti” bilgisinden eksik öğrettiğimizde, “kurs mezunları” nasıl ki, soluğu Türkü Bar’da alıyorsa, semah hizmet eğitimi “kurs” olunca semah dönenlerin çoğu soluğu Halay Nihgt ve düğünlerde alır.
Bugün Avrupa’da 300 yakın AKM ve Cemevinde ve Türkiye’de bine yakın Alevi derneği ve cemevinde binlerce genç ve yetişkin semah ve bağlama/zakirlik hizmeti yerine “kurslara” katıldığı için, bugün bunların yüzde doksan beşi ortalıkta yok. Alevilik ve yol hizmeti eğitimleri “kurs” olunca, kursunu alan kendi dünyasına çekiliyor. Eğer bu eğitimlerde geri dönüş bir elin parmağı kadar kalıyorsa burada ciddi bir sorun var demektir.
Nasıl ki, Cem’siz Semah olmaz, gülbengsiz, dedesiz, zakirsiz Semah hizmeti olmaz. Bu durum ibadetin, erkanlarımızın ve Hak medyanlarımızın ayrılmaz parçasıdır.
Yani semah hizmeti bir anlamda, çarkı pervazların ruhsal olarak “Miraç” aşkını Hak meydanında yaşamış olur. Herkes semah dönemez. Nasıl ki, küskünler ya da düşkünlük durumunda olanlar Cem’e katılamazsa, bu kural semah hizmeti için de geçerlidir.
Semah Hizmetine, Folklor Ekibi Gibi İsim Takılır mı?
Cemlerde dönülen semahlarımızın zaten kendi isimleri vardır. Bunlardan bazıları şöyledir; Ali nur semahı, Kırat semahı, Turna semahı, Kırklar semahı, Gönüller semahı, Ya hızır semahı,Nevruz semahı, Ladik semahı, Muhammet Ali semahı, Hubyar semahı ve Hacı Bektaş semahı gibi. Yani semah hizmetinden dönülen semahların kendi yöresel ve süreklere bağlı isimleri mevcuttur.�
Peki semah hizmetine isim takılmasının Alevilik öğretisine uygunluk arz eder mi? Kesinlikle hayır.
Semah Kıyafetleri Tektipleştirilemez
Tüm semahlarda farklı kıyafetler olabiliyor. Örneğin Hubyar Ocağının talipleri Cem’lerinde semah hizmetinde Hubyarlılar kendi yöresel ve günlük hayattaki kıyafetlerini giyerler. Ayaklar çıplak ve erkeklerin başları şapkalı, kadınların başında olur. Kadın erkek baş açık semaha çıkamazlar.
İşte bu nedenle Cem de talipler, Semah hizmetinin yarattığı o manevi ve ruhsal atmosfer içinde kendiliğinden kalkıp Semaha katılır. Çünkü birilerinin sandığı gibi semah “ekip” değildir. Semah yola giren talibi ve canları özgürleştirir. Semahta bağımsızlık ana ilkedir. Semah bir halay gibi el ele tutuşularak yürümez.
Dolaysıyla sn söz olmasa da; 21. Yüzyılda Aleviliği yaşatmak, semahı yaşatmaktır. Bu amaçla kurulmuş cemevlerimiz, derneklerimiz ve vakıflarımızda hizmet veren yöneticilere, dedelere, analara, zakirlere, 12 hizmette yer ala canlarımıza, semah hizmetlerinin eğitimlerini veren canlarımıza buyük iş ve sorumluluk düşüyor. Gençlerimizin, taliplerin bu konularda, Aleviliğin öğretilerini referans alarak yetiştirmemiz ve bilinçlendirmemiz zorunludur. Özellikle de semah ve zakirlik hizmetlerindeki eğitimleride, özü ve erkanlarını korumak zorundayız. Aleviliğin anlam ve özünü bulduğu, cem erkanları da ancak, 12 hizmetlerin eksiksiz ve özüne uygun yapılmasıyla canlarımızın ruhuna, kalbine ve gönüllerine köprü kuracağı inancındayım.
Turan Eser - Alevilerin Sesi
Etiketler : Semah, semah nedir, alevi semahı, alevilerin sesi, semah dönmek