:: YASA VE KANUNLAR :: MUHASEBE
tarafından yasemin Bir Çarş. Ekim 22, 2008 4:31 pm
Arş.Grv. Volkan DEMİR[sup][/sup]
Arş.Grv. Barış SİPAHİ[sup][/sup]
Factoring kelimesi, latince kökenli “factor” sözcüğünden türemiştir. Factor; bir başkası hesabına hareket eden ya da faaliyette bulunan kişiyi ifade etmektedir.Ticari ve hukuki anlamda factor; mal satımı veya hizmet arzı ile uğraşan işletmelerin bu satışları dolayısıyla doğmuş ya da doğacak alacaklarını devralarak tahsilini üstlenen, bu alacaklara karşılık peşin ödemelerde bulunarak finansal kolaylıklar sağlayan, aynı zamanda mali, ticari ve idari konularda işletmeye verdiği hizmetler karşılığında ücrete hak kazanan kişi ya da kuruluştur.[sup]1[/sup]
Kıymetli evrakın devri (cirosu), Türk Ticaret Kanunu’nun 559 ve devam maddeleri için düzenlenmiştir. Fakat fatura kıymetli evrak sayılmadığı için ciroya ait hükümler faturaya uygulanamaz. Bu nedenle TTK içinde factoring işlemlerine ait hükümler yer almamaktadır. Faturadan doğan hakkın devri Borçlar Kanunu içindeki “alacağın temliki” hükümlerine göre uygulanır.[sup]2[/sup]
Kapsam olarak factoring; bir mali kuruluş (factor) ile ticari borçlular (müşteriler) ve mal satan veya hizmet arz eden bir ticari işletme arasında (satıcı) üç taraflı bir sözleşme olup, genelde rücu hakkı olmaksızın alıcının borçlularının hesap hasılalarını faktör satın alır ve bu suretle müşterilere tanınan kredileri kontrol altında tuttuğu kadar, muhasebe ve tahsilatını da yürütür.Factoring işleminin en önemli fonksiyonları;[sup]3[/sup]
Alacaklı hesapların yönetimi
Factoring işlemi sırasında kısa vadeli (60 gün-180 gün) alacaklarla ilgili olarak imzalanan factoring sözleşmesi ile factor, satıcı firmaya finansman hizmetinin dışında başka hizmetler de sunmaktadır. Bu hizmetler aşağıdaki gibidir:[sup]4[/sup]
Alacakların takibi ve tahsili
Alacakların muhasebe ve defter kayıtlarının tutulması
Müşteriler hakkında isdihbarat
Borçlunun borcunu ödeyememe durumunda zararları üstlenmesi
Bu amaçla factoring firmaları üç temel hizmet verir;[sup]5[/sup]
Risk Üstlenme ve Teminat Hizmeti: Dünya pazarlarını sürekli izleyebilen deneyimli elemanlar çalıştırabilen factoring kuruluşları riskli alacakları daha kolay tahsil edebilmektedir. Bu kuruluşlar, riski üstlenmeleri halinde sigorta giderlerine yakın bir ücreti de risk primi olarak almaktadırlar. Bu prim müşterinin ve satıcının kredi değerliliğine göre fatura tutarının % 0,2 ile % 1,2 arasında değişmektedir.[sup]6[/sup] Factoring kuruluşu bu riski üstlendiğinde (prim karşılığı) factoring’i kullanan satıcı, tahsil edilemeyen alacakların bir bölümüne katlanmak zorunda değildir. Yine borçlunun aczinin, mahkemece tasdik edilmesine kadar beklemesine gerek yoktur.[sup]7[/sup]
Finansman Hizmeti: Bir işletmenin faaliyetlerinin sağlıklı bir şekilde devamını sağlayan temel unsurlardan biri kesintisiz nakit akışıdır. Üretim-satış-tahsilat-alım döngüsüne bağlı olan nakit akışı içerisindeki tahsilat etkeni , işletmelerin tam anlamıyla kontrol altına alamadıkları tek etkendir. Üretimdeki kalite, satışlardaki verimlilik ve hammadde alımlarındaki maliyetlere, işletmeler direkt olarak müdahale edip gerektiğinde şirket içi önlemler alabilirken, tamamen dış etkenlerin kontrolü altında olan tahsilat kısmında meydana gelen en ufak sorun, işletmenin geleceğe yönelik planlarını bozmakta ve nakit akışının aksamasına hatta durmasına neden olmaktadır. Nakit akışının kesintisiz olarak devam etmesi bir işletmenin geleceğe yönelik planlar yapma konusundaki en önemli dayanağıdır. Factoring uygulamasında, işletmenin can damarı olan nakit akışı kesintisiz hale gelmekte, gerekli işletme sermayesi sağlanarak hammadde alımları kolaylaşmakta, üretim ve satış faaliyetlerine olumlu katkılarda bulunulmaktadır. [sup]8[/sup] Factoring hizmeti alan işletmeler bu avantajların yanında aşağıdaki finansal avantajlara da sahip olurlar:
Satış yapıldığında müşterilerinin Cari Hesap (C/H) takibini ve tahsilat organizasyonunu yapabilmek için personel istihdamı gerekecektir. Ancak satıcı firmanın factoring ile satış yapması halinde satışların C/H takibini factoring kuruluşu yapacaktır.
Satıcı firma factoring ile satış yaparsa şüpheli alacak, değersiz alacak ve vazgeçilen alacak gibi alacaklar söz konusu olmayacaktır.
Factoring firmasından sağlanan ön ödemeler bankalarda mevduat olarak veya menkul değer yatırımları şeklinde daha verimli kullanılabilecektir.
Vadeli alacakların önceden nakde dönüşmesi ve stokların azalması ile işletmenin likiditesi artacaktır.
Alacakların Yönetimi Hizmeti: Factoring Kuruluşu, müşterilerin ödememe/ödeyememe riskini üstlenerek, satıcının vadeli satışlarından doğan alacaklarını garanti altına alır. Alacak yönetimindeki en önemli amaç; satıcının tüm cirosunu devralmak, satış kayıtlarını tutmak, işletmenin bu ağır yükünü büyük oranda hafifleterek müşteri riskini ortadan kaldırmaktır.
The International Factors Group (IF); Factoring kuruluşlarını biraraya getiren ilk uluslararası örgüttür.
Factors Chain International (FCI); 1968’de kurulmuştur ve hala bağımsız factoring kuruluşlarını organize etmeye devam etmektedir.
Bu iki çok uluslu örgüt factoring kuruluşlarının müşterileri konumundaki ihracat firmalarına destek verirken, değişik ülkelere yayılmış olan factoring kuruluşlarını da aynı çatı altında toplamış olmaktadır.[sup]9[/sup]
Proforma Faturalı Satışlar
Şekil 1[sup]10[/sup]- (Yurtiçinde Tam Servis Factoring İşleyişi)
Geri: FACKTORİN-(FAKTORİNG) MUHASEBESİ
tarafından yasemin Bir Çarş. Ekim 22, 2008 4:32 pm
Müşteri satıcıya sipariş geçer.
Satıcı, Factoring Kuruluşu’na başvurarak müşterisi hakkındaki bilgileri verir.
Factoring Kuruluşu gerekli incelemeleri yaptıktan sonra müşterinin kredibilitesi doğrultusunda ön limit ve çalışma şartlarını satıcıya bildirir.
Factoring sözleşmesinin imzalanması ile birlikte Factring Kuruluşu belirlediği ön limiti kesinleştirir.
Satıcı, malları ve üzerinde devir bildirimi bulunan ilgili faturayı müşteriye gönderir.
Satıcı, aynı anda faturanın bir kopyasını Factoring Kuruluşu’na gönderir.
Factoring Kuruluşu, daha önce anlaşılan sözleşme şartları çerçevesinde satıcıya ön ödeme yapar.
Vade tarihinde fatura meblağı müşteriden tahsil edilir.
Factoring Kuruluşu, fatura bakiyesini satıcıya öder.
Factoring Kuruluşu bu bilgileri Muhabir Factoring Kuruluşu’na göndererek müşteriler için ön limit talep eder.
Muhabir Factoring Kuruluşu gerekli çalışmaları yaptıktan sonra Factorin Kuruluşu’na ön limitleri bildirir.
Factoring Kuruluşu ön limitleri ve kendi çalışma şartlarını satıcıya sunar.
Factoring sözleşmesinin imzalanması ile beraber Factoring Kuruluşu, Muhabir Factoring Kuruluşu’na kesin limit başvurusunu gönderir.
Muhabir Factoring Kuruluşu, müşteri için onayladığı kesin limitleri Factoring Kuruluşu’na bildirir.
 Marmara Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü, Muhasebe-Finansman Ana Bilim Dalı
1ÖZAKMAN, Cumhur: Faktoring Sözleşmeleri, İ.Ü. Yayınları, İstanbul 1989, s.13
2 Factoring ve Türkiye’deki Uygulaması: İktisadi Araştırmalar Vakfı, İstanbul 1991, s:25
3APAK, Sudi: Uluslararası Finansal Teknikler, Emlak Bankası Yayınları, İstanbul, 1997
4ALTUĞ, Osman: Banka İşlemleri & Muhasebesi, Türkmen Kitabevi,İstanbul 2000,s.300-301
5 Ayrıntılı bilgi için bakınız: TÜRKO, Metin: Finansal Yönetim, Alfa Basım Yayın Dağıtım, İstanbul 1999, s.554-555 , BERK, Niyazi: Finansal Yönetim:Türkmen Kitabevi, 4. Baskı, İstanbul 1999, s.177,180 ve ALTUĞ, Osman: Finansal Yönetim 1-İlkeler-Uygulamalar, Marmara Üniversitesi Yayınları No:466, İstanbul 1988, s.157,160
6BERK, Niyazi: Finansal Yönetim, Türkmen Kitabevi, 4.Baskı, İstanbul 1999, s:180
7ALTUĞ, Osman: Finansal Yönetim 1-İlkeler-Uygulamalar, Marmara Üniversitesi Yayınları No:466, İstanbul 1988, s.159
8 Factoring Bilgi Kitabı, Toprak Factoring, s:2
9LEA, Tim; TROLLOPE, Wendy: “A Guide to Factoring and Invoice Discounting”, Chapman & Hall; Londra 1996, s:134
10 Şekil 1-2-3 Toprak Factoring’in hazırladığı Factoring Bilgi Kitabı’ndan yararlanılarak hazırlanmıştır.
tarafından yasemin Bir Çarş. Ekim 22, 2008 4:34 pm
Satıcı, bildirimli faturanın bir kopyasını Factoring Kuruluşu’na gönderir.
Factoring Kuruluşu satıcıya ön ödemeyi yapar.
Vade tarihinde Muhabir Factoring Kuruluşu müşteriden tahsilatı yapar.
Tahsil edilen fatura meblağı Factoring Kuruluşu’na gönderilir.
Factoring Kuruluşu, satıcıya bakiye ödemeyi yapar.
Yurtiçi Factoring işlemleri sözleşmenin içeriğine göre farklılık gösterebilmektedir. Şöyle ki:[sup]1[/sup]
Alacağın (Fatura Bedeli) Tutarı :10.000.000.000.-TL
Ön Ödeme (Alacağın % 80’i) ....................................: 8.000.000.000.-TL
Hammadde alımında XYZ Factoring A.Ş.’nin yaptığı ön ödeme kullanılırsa 10.000 br.’lik hammadde alışının maliyeti 10.000 br x 750.000.-TL/br = 7.500.000.000.-TL’dir.Buna göre;
Firmamız alacaklarının tahsilinde factoring hizmeti almasa ve hammadde alımlarını da 1 ay vadeli yapsa;
tarafından yasemin Bir Çarş. Ekim 22, 2008 4:35 pm
5.0. Yurt İçi Factoring ve Factor Kullananların Muhasebe Kayıtları[sup]2[/sup]
BORÇLU adına MÜŞTERİ tarafından düzenlenmiş devir ve temlike konu faturanın aslı ve bir nüshası ile Borçlunun bu mal veya hizmeti aldığını belgelendirir- Borçlu tarafından imzalı ve kaşeli irsaliye nüshalarını ve varsa alacağın tahsiline yönelik çek, senet gibi ödeme araçlarını- ve MÜŞTERİ, Borçluya hitaben düzenleyeceği faturalarda, bu faturadan doğan alacağın FAKTOR’a devir ve temlik edilmiş olduğuna dair bir açıklamayı içeren, FAKTOR tarafından hazırlanıp kendisine teslim edilmiş olan temlik bildirim etiketi faturanın tüm nüshalarına kolay akunabilecek bir şekilde yapıştıracak ve imzalayacaktır. Ayrıca ödemenin FAKTOR’a yapılmasını kolaylaştırabilecek tüm bilgileri de faturaya yazacaktır.[sup]3[/sup]
Müşteriye Kesilen Faturanın Muhasebeleştirilmesi
Müşteriden Alacağın Factoring Şirketine Devri
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen genel yapı çerçevesinde; hesap planında boş bırakılan defter-i kebir hesaplarının, ana hesap grubunda bulunan hesapların işleyiş ve mantığına uygun olmak, niteliği ve kapsamı itibariyle hesap planında belirlenmiş benzeri bir hesap bulunmamak, kullanıldığı takdirde ana hesap gruplarının bütünlük ve tutarlılığını bozmamak şartıyla serbestçe kullanılabileceği konusu 2 sıra nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile açıklanmıştır.[sup]4[/sup]
Factoring Firmalarından Ön Ödeme Alınması
123. FACTORİNG ALACAKLARI xxx
Factoring Firmasının Komisyon ve Faiz Kesimi
780.FİNANSMAN GİDERLERİ xxx
1ULUDAĞ, İlhan; ARICAN, Erişah: Finansal Hizmetler Ekonomisi (Piyasalar-Kurumlar-Araçlar);Beta Basım Yayın; İstanbul 1999, s:345-346
2 Muhasebe kayıtları 7/A maliyet seçeneğine göre yapılmıştır. Bunun sebebi; 7/A seçeneğinin uygulamada daha geniş yer bulmasıdır.
3Factoring Derneği Tarafından Kabul Edilmiş Tek Tip Sözleşme Örneği, Madde 4, a bendi
4ŞAKRAK, Münir: Döner Sermaye İşletmelerinde Muhasebe Sistemi, Yasa Yayınları, İstanbul 1997, s:65-66
tarafından yasemin Bir Çarş. Ekim 22, 2008 4:36 pm
Yurt Dışına İhracat Faturası Kesilmesi
Yurt Dışındaki Müşteriden Alacağın Factoring Firmasına Devredilmesi
123. ALICILAR xxx
Factoring Firmasından Ödeme Alınması
Firmanın Yurt Dışı Factoring Alacaklarını Değerlemesi
Dönem İçerisinde Aleyhte Kur Farkları;[sup]1[/sup]
ALTUĞ, Osman: Banka İşlemleri & Muhasebesi, Türkmen Kitabevi,İstanbul 2000
ALTUĞ, Osman: Finansal Yönetim 1-İlkeler-Uygulamalar, Marmara Üniversitesi Yayınları No:466, İstanbul 1988
APAK, Sudi: Uluslararası Finansal Teknikler, Emlak Bankası Yayınları, İstanbul, 1997
ARGUN, Doğan: Tekdüzen Hesap Planında Yurt Dışı Satışlar Hesabı ile İlgili Bir Sorun ve Çözüm Önerileri, Vergi Dünyası, Sayı:183, Kasım 1996
ATAMAN, Ümit: Tekdüzen Hesap Planı ve Mali Tablolar, Türkmen Kitabevi, İstanbul 1997
BERK, Niyazi: Finansal Yönetim:Türkmen Kitabevi, 4. Baskı, İstanbul 1999
Factoring Derneği Tarafından Kabul Edilmiş Tek Tip Sözleşme Örneği
HACIRÜSTEMOĞLU, Rüstem: Maliyet Muhasebesi, Türkmen Kitabevi, 3. Baskı, İstanbul 2000
İktisadi Araştırmalar Vakfı ,Factoring ve Türkiye’deki Uygulaması:, İstanbul 1991
LEA, Tim; TROLLOPE, Wendy: “A Guide to Factoring and Invoice Discounting”, Chapman & Hall; Londra 1996
ÖZAKMAN, Cumhur: Faktoring Sözleşmeleri, İ.Ü. Yayınları, İstanbul 1989
ŞAKRAK, Münir: Döner Sermaye İşletmelerinde Muhasebe Sistemi, Yasa Yayınları, İstanbul 1997
Toprak Factoring ,Factoring Bilgi Kitabı
TOROSLU, M.Vefa: Factoring İşlemlerinde Satıcı Firma Açısından Muhasebe Uygulamaları, Vergi Dünyası, Sayı:201, Mayıs 1998
TÜRKO, Metin: Finansal Yönetim, Alfa Basım Yayın Dağıtım, İstanbul 1999
ULUDAĞ, İlhan; ARICAN, Erişah: Finansal Hizmetler Ekonomisi (Piyasalar-Kurumlar-Araçlar);Beta Basım Yayın; İstanbul 1999
YURGA, Ömer: Yurtiçi Factoring ve Uluslararası Factoring İşlemlerinde Satıcı Firmalar Tarafından Yapılacak Muhasebe Uygulamaları, Vergi Dünyası, Sayı:225, Mayıs 2000