* Kentsel Nüfus Ve Su İhtiyacı Hesabı - Çevre mühendiSLİªİ ekolojiSİ
En = Es Χ ( 1 + 0.01Χp )n
En :n yıl sonra kentin nüfusu (Proje Olarak Nüfusu Hesaplanacak İleri Bir Tarih)
Es :Kentin bugünkü nüfusu
p :Yıllık nüfus artış hızı
p = 100Χ((n0Φ(Es / E0) ─ )1 = 100Χ[(────)1/n0 ─ 1 ]
n0 :Bugüne göre n0 yıl öncesi
Es :Kentin bugünki nüfusu
E0 :Kentin n0 yıl önce bilinen bir nüfusu
Çizelge :p nüfus artış hızı ile nüfus karşılaştırması:
Nüfus: │ p (%)
20000'e kadar │ 0.5 - 1.0
100000'e kadar │ 2.0 - 3.0
100000'den fazla │ 4.0
Örnek :Bugünki nüfusu 20000 kişi , olan bir kentin 10 yıl önceki nüfusu
17000 kişidir.Buna göre bu kentin 20 yıl sonraki nüfusu ne olur?
p= 100Χ(10Φ(20000 / 17000) ─ 1 = 100Χ[(10Φ1.81) -1] = % 1.7
En = EsΧ(1+0.01Χp)n = 20000Χ(1+0.01Χ1.7)20 = 28020 kişi olur.
Körfez Ekosistemleri ve İzmir Körfezi Örneği
İzmir'in bugünkü demografik yapısı nedir?
Nufus son 30 yılda il bütününde % 154 ; metropol alanında ise % 270 oranında artmıştır. Yoğunluğu 228/km2 ' ye ulaşmıştır ki, bu değer hiç de iç açıcı değildir.
Bu değer Konak için 900/km2; Bornova merkez için 1008/km2 , Karşıyaka için ise 2074/km2' ye ulaşmıştır.
1965 yılında kentsel nufus içinde % 29 pay alan gecekonduda yaşayanlar, bugün metropol alanda bu değer % 48,9' za ulaşmıştır. Anakent Belediyesi sınırları içinde 245 gecekondu mahallesi oluşmuştur.
İzmir' de iç göç nedeni ile yıllık nufus artış hızı % 4 'ler dolayındadır. Bu günki oluşmuş nufusun % 35'i doğu ve güneydoğudan kaynaklanmaktadır. %42 gibi bir oranla da Mardin'liler başta gelmektedir.
Metropol alandaki erkek nufusun 20 yaşın üzerinde olanının büyük bir kısmı bir sağlıklı gelire ve mesleğe sahip değildirler (305 777 kişi) . 6 yaşın üstünde olup da eğitim görmemiş ve okuma yazma bilmeyen nufusun sayısı ise 300 000 kişidir. 1960 il 1990 arasındaki nufus artışını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür :
Yıl Metropol İl nufusu
1960 485 000 1 063 490
1970 768 719 1 427 173
1980 1.208 910 1 976 763
1990 1.826 000 2 700 121
Kentsel altyapısı (özellikle kanalizasyon) 300 000 nufusa göre yapılmış İzmir' e yaklaşık yer yıl 150 000 yeni nufus eklenmektedir. Bu da her geçen gün kenti daha çekilmez hale getirmektedir. 1970' li yıllardan beri 2000 ' li yılların İzmir'inin ihtiyacını karşılayacak şekilde altyapı ile ilgili proje çalışmaları yapılmış olsa dahi bu projelerin gerçekleştirilme hızları, sürekli olarak artan nufusun zorlama hızlarının altında kalmış ve sorunlar günümüzdeki çekilmez haline ulaşmıştır. Bunlar da bütünsel çevre sorunlarını beraberinde getirmiştir. Eski Körfez için nostaljik yazılar yazılmaya, ağıtlar dökülmeye başlanmıştır. Bütünsel Çevre ekolojik çevre ile kültürel-sosyo-ekonomik çevreyi içerdiğine göre; ekolojik kalite de insanlığa mutluluk ve sağlıklı yaşam ortamı sağlayacağına göre bütünsel yaklaşım içinde sorunları biran önce elele vererek çözmek gerekir. Ekosistemi parçaları ile değil de bütünü ile ele almakta yarar vardır.
İzmir Körfezi kirlenmiş ve sonuçları neler olmuştur?
1960 yıllarda Halkapınar önlerinde yapılan berraklık ölçümlerinde 2 m civarında olan görünürlük derinliği, 1978 yılında 1,3 m'ye, 1984' de ise 0,4 m'ye kadar düşmüştür. 1992' de ise 0,0 m dir.
1969 yılında iç körfezde çipura, levrek, lüfer, dil balığı, v.d. olmak üzere 16 çeşit balığa rastlanırken, 1979 yılında Halkapınar deresi açıklarında 13 çeşit balığın yumurtası görilmüştür. Günümüzde bu değer ise sıfırdır. 1970'ler kadar Afrika sahillerinden Güney Akdeniz'e ve İzmir Körfezi'ne kadar gelen ve Fener açıklarında batıklara yumurta bırakan trança balıkları artık yoktur.
İlk sinyalleri 1765 yılında İngiliz bilim adamı Chandler vermiştir. 1950' li yıllarda ise hastalık teşhisi konulmuştur. O günden bu güne uzun vadeli hiç bir ciddi önlem alınamadığından olumsuzlukların doğal seyri olumlulardan çok çok fazla olmuştur.
Kirliliğin % 70' i evsel ve endüstriyel atık sulardan gelmektedir. 1985 yılında 338 000 m3 olan atıksu deşarjı, bugün 500 000 m3 ' e yükselmiş ve 2000' li yıllarda da 800 000 m3 olacağı tahmin edilmektedir. Körfeze dökülen başlıca dereler ise;
- Melez deresi
- Arap deresi
- Manda deresi
- Laka deresi
- Bornova deresi
- v.d. küçük dereleridir.
Derelerin birler hanesi ile ifade edilmesi gereken BOI5 değerleri onlar hanasi ile ifade edilmeye başlanmıştır (70-80 mg/l). Azot değeri için sınır değer 0,5 mg/l olduğu halde, bu değer Körfez'de 4,7 mg/l ' ye ulaşmıştır. Diğer önemli bir besin maddesi olan fosforda da değerler sınır değeri kat kat açmıştır.
Körfezi Kurtarmazsak Ekonomik Yükü Ne Olur?
1990 - 2025 yılları için yapılan ekonomik kayıp hesapları bu durumda devam etmesi halinde; 1990 yılında 65,5 milyon dolar, yaklaşık 500 milyar dolar olan kayıpların 2025 yılında 944 milyon dolara çıkacağı tahmin edilmektedir. Ekonomik kayıp kaynakları:
* 27 000 - 54 000 m3/gün su kaybı, ek su temini için de marjinal maliyet 0,2 $/m3 su olduğuna göre kayıpların yıllık yükü > 2x106 dolardır.
* Körfez tarama ve derelerin bakım maliyeti: 2x106 dolar.
* Bugün üretimi 1x106 ton olan Çamaltı Tuzlasının üreti kaybı % 5 olmaktadır.
Bu böyle devam ederse 2010 yılında da tamamen duracak anlamına gelmektedir.
* Liman tesisilerinin kapital değeri 2025 yılında 1x109 dolar olabileceği kabul edilirse, korrozyon ve % 10 yıpranma zararı ile 1990 yılındaki kaybı 5x106 dolar. * Yok olan balık türlerinin yarattığı ekonomik kayıp da; 5x106 dolar.
* Sebep olabileceği salgın hastalıklardan dolayı da ; 2025 yılındaki iş gücü kaybının ekonomik değeri de 10x106 dolardır.
Göl Ekosistemi Örneği Olarak Gölcük Ekosistemi
Yamaçları çamlarla, kestane ve diğer meyva ağaçları ile kaplı olan bu göl çevresi Ödemiş'lilerin yıllarca mesire yeri olmuştur. Çevresini kaplayan 1500-2000 dekar arazide de yoğun patates tarımı yapılmaktadır. Sürekli aynı cins patates aynı tarlaya dikildiği için de birim alandan alınan verim sürekli düşmüştür ve düşmektedir. İyi mahsul almak için aşırı gübreleme uygulanmış, sulama suyu veya yağmur suyu ile yıkanan azotlu besin maddeleri, su ortamında aşırı mikroalg üremesine neden olmuştur. Göl bu iyi beslenme olayından dolayı biyomas ile dolmaktadır. Ayrıca buna yağmur suyunun getirdiği erozyon malzemelerini de eklersek, karalaşma olayı hızlandırıl-maktadır. Artan sazlık alanı frenlemek, sığlaşmayı ve su ürünlerindeki azalmayı engellemek için alınabilecek önlemlerin yanısıra mevcut durumu iyileştirmek amacıyla yapılacak işlemler de vardır.
Gölcük gölü yöresinde büyük bir yerleşim ve endüstriyel faaliyet olmadığına göre göle gelen P-' un kaynağı çiftlikler, gübrelenen tarlalar, evsel atıksular, yağmur suyunun yüzeyden ve drenajla taşıdıkları ve ayrıca metamorf kayaçlardan yüzeyden veya sızarak gelen fosforlardır.
Göl 1050 m de olup, alanı 1250000 m2 ' dir. Gölün en derin yeri 5 m ölçülmüştür. Kış aylarında 1.5 - 2.0 m seviye yükselmesi olmaktadır. 5x106 m3 su kütlesine sahip olduğu tahmin edilmektedir (İnan Ullah, 1974). Göl tabanındaki sublakustrin kaynaklardan, kar ve yağmur sularından beslennektedir. Çevresi ise metamorfik kayaçlardan oluşmuştur. Binlerce yıldır çevresindeki dağlardan ve araziden gelen alüvyonlar, biyomas kalıntıları karalaşma olgusunu sürdürmüş ve sürekli olarak gölün derinliğinin ve alanının azalmasına neden olmuştur. Yaklaşık 14 m kadar dolgu malzemesi ile dolmuştur. 1960' lı yıllarda yapılan ağaçlandırma bir yarar sağlamamış, gölün erozyon malzemesi ile de dolmaya devam ettiği sürekli gözlenmiştir. 20 yıl önce max derinliği 8 m iken bugün 5 m' ye inmiştir.
Rüzgarın sürekli olması ile gölde her zaman için sirkülasyon oluşmaktadır. Yani su kütlesi tam karışım halindedir.Seccki diski görme derinliği 1.2 m iken bu 0.6 m' ye kadar yer yer düşmüştür. Göl suyunun sıcaklığı 4.4 °C ile 26.3 °C arasındadır. pH değerinin 9' a çıktığı ve geçtiği de gözlenmiştir. Elektriksel iletkenlik değeri amonyum ve bikarbonat iyonlarının fazlalığı nedeni ile yüksektir. Dipte CO2'nin fazla olması nedeni ile alkalite artar; yüzeyde ise pH yüksek olduğundan daha azdır. Kışın 13.5 mg O2/lt olan Ç.O. değeri yazın 6 mg O2/lt' ye kadar düşmektedir.Gölcükte patates tarımında kullanılan gübreler ise:
Χ (NH4)2SO4 (%21 N) Χ NH4NO3 (%20.5 N) Χ NH4NO3 (%26 N) Χ Üre (%46 N) ΧNormal süper Fosfat (%16-18 P2O5) ΧTriple süper Fosfat (%42-44 P2O5) ΧDiamonyum Fosfat (%18 N - %46 P -%0 K) ΧKompoze gübre (%20 N -%20 P -%0 K) ΧKompoze gübre (%15 N -%15 P -%15 K)
Bölgedeki tarımsal faaliyetlerde kullanılan mücadele ilaçları:
ΧDursban 25 WP ΧDipterex ΧThiodan WP ΧAgro-Bakır ΧKoruma-Bakır ΧCubravit ΧCotnion ΧDikotan Z-78 ΧZineb ΧPlantined ΧLantette ΧThicdan Cons. ΧMetaystov ΧGusathion Em. ΧDursban 4 ΧBasudin
Gölcük gölünde ötrofikasyonun artmasına etken olacak nedenlerden biri de yaz aylarında gölün suyunun azalması ve N- ve P- konsantrasyonlarının artması olgusudur. Ötrofikasyona sebep olan besin maddelerinin başında N- ve P- bileşikleri geldiğine göre bunlardan birinin mutlaka en aza indirilmesi veya ortamdan elimine edilmesi gerekecektir.
Çevredeki yoğun tarımsal faaliyetten dolayı N,P,K gübreleri gereğinden fazla toprağa verilmektedir. Bitki tarafından alınmayan gübre fazlasının ya sulama suyu ile yada yağmur suyu ile toprak dinamiği içinde hareketi söz konusudur.
Dolayısıyls gübreleme optimal yapılmalı, aşırı kullanımdan sakınılmalıdır. Özellikle Gölcük gölü yöresindeki gibi hafif bünyeli ve infiltrasyonu hızlı olan topraklarda gübreleme de özen göstermek gerekir.Çünkü bu yörenin topraklarının su ve besin maddesi tutma kapasitesi yüksek değildir; N- yıkanması kolay olur. Azotun hem drenaj hemde yüzey suyu ile taşınması söz konusu olur ki, bu durum Gölcük' de gözlenmiştir.
Diğer bir önlem ise tarım yapılan arazideki yağışın ve yüzeysel akışın fazla olduğu kış aylarında toprak taşınımını önlemek için toprak yüzeyini bitki örtüsüz bırakmamak gerekir. Yörede en uyumlu şekilde yetişen yeşil gübre bitkisi yetiştirilmesi halinde toprak hem erozyona karşı korunmuş olacak hemde taşınmaya uygun besin maddeleri bitki tarafından alınmış olacaktır. Bitki kalıntısı veya tamamı toprağa işlenirse toprakta çürüyecek zaman zaman besin maddesi sunan sürekli bir gübre veren (hümüs) kaynağı oluşturacaktır.
Ötrofikasyonu oluşturan kaynakların tüm kirletici unsurları Gölcük gölü içinde beklemek gerektiğine göre, burada sadece tarımsal faaliyeti suçlu görmek yerinde olmaz. Gölcük' deki Turistik tesisin Belediye' nin diğer yerleşim birimlerinin fosseptikleri göl suyunu mutlak surette etkilemekte ve besin maddelerini beslemekte- dir. O halde evsel atıksuların derlenip bir arıtma tesisinden geçmesinde yarar vardır. Arıtma tesisi yapılana kadar fosseptik çukurları vidanjörlerle boşaltıp uygun bir yerde saptanacak çamur kurutma tarlasına verilebilir. Kuruma ve hijyenleşmeden sonra fosseptik çamurun gübre özelliğinden de yararlanma olanağı doğar. Böylece gölün doğrudan kirlenmesi önlendiği gibi ayrıca da fosseptik artıkları değerlendirilmiş olunur.Mezbaha artıkları kesinlikle göle deşarj edilmemelidir.
* ­İzmir Anakentinde Çamur Sorunu
Atıksu teknolojisinin en önemli sorunlarından biri, arıtma tesisi en modern tesisi bile olsa, arıtmadan sonra ortada kalan ve bertarafı bir sorun olan atıksu arıtma çamurlarının düzenli ve sağlıklı bir şekilde bertarafı sorunudur.
Ülkemizde atıksu arıtma tesisi sayısı arttıkca da atıksu arıtma çamurunun bertarafı önümüze dağ gibi büyük bir sorun olarak yığılacaktır. Bu sorunu şu anda İzmir' de yaşar durumdayız. İzmir de de çamurların alan yoğun bir şekilde bertarafı mümkün değildir. Bu nedenlede önceden çamurların bir ön işlem görmesi ve suyunun alınması gerekmektedir.
- Çamur aerob veya anaerob stabilize edilebilir
- Çamur yoğunlaştırabilir
- Suyu yapay veya doğal olarak çıkarttırılabilir
(Çamur kurutma yatakları, çamur lagünleri, çamur yerleri, ;
Vakum filtreleri, filtrepresler, bandfiltre presler, santrifujlar).
- Kurutma ( sıcak hava kurutması )
- Yakma ( akışkan yataklı fırınlar, katlı fırınlar, döner fırınlar, alev odası fırınları, çöple birlikte yakma)
- Termik şartlandırma yöntemi
- Diğer yöntemler ( çöple kompostlaştırma, biyolojik olarak çamur çürütme, yaşyakma v.d. )
- Diğer bertaraf yöntemleri (tarımsal alanlara atılması, denizlere dökülmesi v.d.).
Çamurun görebileceği en önemli işlem içindeki fazla suyun uzaklaştırılması işlemidir. Çamur işlem ve bertaraf yöntemlerinin her değişen koşullarda ve durumlarda maaliyetinin analizi yapılmalıdır. Yatırım ve işletme masrafları, tesisilerin büyüklüğüne ve küçüklüğüne göre ortaya konmalıdır.
Arıtma tesisilerinde oluşan çamur miktarlarını Çizelge ' de görüldüğü gibi özetlemek mümkündür.
Çizelge : Çamur miktarlarını gösteren liste
KM mik. OM mik KM mik. SM mik. Çamur miktarı
g/N.G % YK % % l/N.G
( a . 100 )
A.) Taze çamur
ön çökeltim hav.
1. mekanik tes.
filtre son çök.
son çök. fazla
1. mekanik tesis
2. ... + DF çam.
3. .. + AÇ fazl.
Dip Çamurlarındaki (Sedimentlerdeki) Organizmalar
İster durgun su olsun ister akarsu hareketlilik azaldığında sükünet hakim olduğunda çok çeşitli ve sayıda canlılar o bölgeye yerleşmeye başlar. Akarsu, göl ve körfez sedimentleri de bu koşulları sağlarlar. Ancak sedimentlerde sık sık hareketlilik, taşınma söz konusu olursa, o zaman burayı mekan olarak bellemiş canlıların gelişmesi ve sayılarının artmasında bir gerileme olur. Sedimentlerdeki mikroekolojik koşullara göre de organizma yerleşimleri ve kümeleşmeleri gerçekleşir. Taş, çakıl, kaba kum , yumuşak, sert, organik, inorganik, ince kum , alg, bitki v.b. abiyotık , biyotik ekolojik faktörlere bağlı olarak yaşam zenginliği görülebilir. İekil 'de bir akarsu kesitinde, sedimentin enlemesine profili ve canlılardaki farklılaşmalar görül-
Lagünlerde çamur oluşan mekanizması anaerobik ve aerobik lagünlerde atıksu arıtma olayı binlerce yıl öncesine kadar gitmektedir. enerji ve teknoloji, işletme yoğun olmadığı için de küçük kırsal yerleşim alanlarında binlercesi kurulmuştur. Oluşturduğu ekosistem yapısı çok komplekstir. Kendi kendine arıtma mekanizmasına göre atıksu arıtılır.
Sudaki organik yükün azalmasına neden olan prosesleri a) seyrelme, homojenleşme b) kimyasal, fizikokimyasal (yumaklaşma, mekanizma, çökme, sağurma, notralizasyon v.b.) c) Biyokimyasal ayrışma yani atıksu içeriğini (karbonhidrat, protein, yağ gibi organik maddeleri) biyomasa dönüştürme diye ayırabiliriz. Burada bizi özellikle ilgilendiren fakültatif lagünlerde biyokimyasal ayrışma (arıtma) reaksiyonlarıdır. Bu mekanizma üzerinde duracak olursak;
- Çözünmüş veya partiküller organik maddeler bakteriler ve mantarlar tarafından biyokimyasal olarak parçalanırlar. Bunu kısaca heterotrof Substrat eliminasyonu olarak da tanımlayabiliriz.
- Yüksek bitkilerin ve alglerin fotesentezleri ile lagünün biyojen havalandırılması algler ve bakteriler arasında simbiyez yaşama tarzı
- Fotomimyasal reakiyonların; foto oksidasyonun alglerin ve bakterilerin metabolizma ürünlerinin kombine etkileri ile ligninlerin, polifenollerin, humin maddelerinin ve aynı zamanda serbest suspanse biyomasın yumaklaşması teşvik edilmektedir.
- Fitoplanktonların kendi kendine yumaklaşmalarında fotosentez sırasında oluşan CaCO3 ve Fe (OH)3'in de rolü vardır. Çözünmüş organik maddteler de kalkid veya ince dispers monokarbonatlar tarafından adsorbe edilmektedir.
- Hayvansal küçük organizmalar tarafından, özellikle su-çamur sınırındaki aktiviteleri ile madde taşınmasının ivmelenderilmesi:
Biyolojik çimlerin boşluklarında, yüzeylerinde protozoalar sınır tabakalar yenilemesi yaparlar. Fırçalı kurtlar (Tubifex) ventilasyon yaparlar; sinek = Chironomus (Zuchmichenlar ve) larvaları da çamur yüzeyinin çamur içine taşınmasını sağlar. Bu çamurda yerleşik hayvanların biyoması 1- 2.5 kg TBM/m2 civarındadır. Çamur chironomide'ler ve Tubificide'ler sayesinde 4-8 cm derinliğe kadar iyice oksitlenmiş­tir. Bu nedenle anılan hayvancıklar sayesinde olmamaları durumuna göre çamur 101 veya 102 katı daha fazla havalanmıştır. Kan damarları gibi ince bir havalandırma kanal olukları ağı oluşturulmuştur. Bu sayede de çamurun aerobik stabilizasyonu (ayrıştırılması) teşvik edilmektedir. Chironomus'ların sayısı Tubifex'lerin aleyhine çoğalırsa, buradaki ekolojik dena bosulacak ve çamur aktarılması yanı sıra çamur havalandırılması (kapilasite kurulması nedeni ile) gerçekleşmediği için; kılcal borularla metan ve N2 birikmesi olacaktır. İşte bu gazlar ani çamur patlamalarına neden olabilmektedir. Tubifex ve Chironomas gibi hayvancıkların çamur organik maddelerini yemeleri sonucu çamurda stabilizasyon gerçekleşmektedir. Bu da çok O2 tüketimi demektir. 100.000 Chironosmus Larva populasyonu 1 m2 bulunması halinde Co2 tüketimi 10,20 g O2/m2 gün'dür. Tubificide, ve Chironomide'lerin kılcal boru sistemleri ile çamir hem havalanmakta, hem de Tubificide'lerin besin maddesi almaları ile aktarılmaktadır. Olay pnömatik bir keyiçnin çalışma tarzına benzetilebilir. Tubificide'ler günde kendi ağırlıklarının bir çok katını nakledebilirler. (10 kg/m2.gün) Bir m2'de yaklaşık 1.7.106 populasyon bulunur. Bu da 2.5 kg TBM/m2 demektir. 1 m2 alanda, 0.05 kalınlığında bir kesiti incelediğimizde 55 kg kütleyi 5 günde aktarır. Tamamen aktarılmış çamurda 10 000 fert/m2 bulunması halinde dışkı şeklindeki birikimler 12 haftada 8-12 mm'lik tabaka kalınlığındadır.
Hayvansal organizmaların dışkıları çamurun şekil değiştirmesine, dane boyutuna ve yoğunluğunu arttırarak sebep olmaktadır. Özellikle Chironomide larvaları kılcal borularda ikamet ederken ipek ipliği gibi salgıladıkları madde ile borunun içinidokumaları çamur yapısını sağlamlaştırmakta ve suyuna akım hızı 0.3 m/sn civarlarında çamuru kaldıramamaktadır.
Çamur yiyen hayvancıklar tarafından çamurun stabilize edilmesi çamurun aerobik mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılarak giderilmesinden daha fazladır. Bu nedenle gereğinde çamura Tubificide'lerin ve Chironomide'lerin aşılanması da düşünülebilir.
Çamur'da ortalama olarak 400.000 fert/m2 bulunur. ekstrem durumlarda bu sayı 1,7.106 fert/m2 yi de bulmaktadır. (2.5 kg TBM/m2). KBM (kuru biyomas) olarak ise su içeriğine bağlı olarak 350 - 750 g/m2.gün OM'si % 30 veya fazladır.
Tubifix yediği organik maddenin % 50 sini gelişme ve solunum metabolizması için kullanılmaktadır. Buna göre 53 - 113 g OM/m2.gün tüketmektkedir. 400.000 fert /m debi eliminasyon verimi ise 14- 31 g OM/m.gün civarındadır ve bu değer bile iyidir. Çamur yüzeyindeki organik maddenin stabilizasyonunda midyeler de önemli rol oynamaktadır. Ancak midyelerin O2 gereksinimleri ve istekleri Tubificide'lere kıyasla fazladır.
- Zooplanktonların yüzme hareketleri sırasında oksijensiz yerlerde turbulenli karışımı sağlamaları- Organizmaların kullandıkları kinetik enerji ise atıksuyun organik madde içeriğin­den kaynaklanmaktadır.
- Biyolojik ince filtrasyon olayı; serbest suspanze bakteriler yerleşik hayvanı sal organizmalar (Protozoo, sünger, midye, böcek larvaları, yosun hayvancığı, rotator v.s ) ve zooplantonlar tarafından gioderilmekte­dir. Zooplankton'lar atıksu ile birlikte gelen bakterilerinyaklaşık % 99 'zuna varan kısmını bu şekilde tutmaktadır. Bu özellikle de patojen organizmaların giderilmesi açısından büyük önem arzetmektedir. Bu çeşit mikrobiyolojik savaş su ortamında insan sağlığı lehine gerçekleşmektedir. Biyolojik ince filtrasyon özellikle olgunlaştırma lagünlerinde (maturation pords) uygulanır.
- Çözünmüş anorganik maddelerin genel bitki bakteri veya mantar biyomas­ına geçmesi ile uzaklaştırılması - Dip çamurundaki ana­erobik fermanta­syon prosesleri yoluyla da ene­rji bakımından zengin (metan, H2) bileşiklerin atmosfere geçmesi Stokes Yasasına
Vs = 9/18 ( t- w) d2/2
Vs = çökme hızı (cm/sn)
g = yer çekimi (981 cm/sn2)
d = dane çapı (cm)
z = Vizkozite (g/cm.sn)
et = organizma yoğunluğu (g/cm3)
gw = suyun yoğunluğu (g/cm3)
Çöken organik maddttelerin ilavesi ile tüketilmesi arasındaki dengenin bozulması çürük çamur sıralarının oluşmasına neden olur. Bu faekültatif lagünlerden çıkış suyu çok düşük BOI5 değerine ve çok düşük bakteri sayısına olması nedeni ile tarımsal alanların sulanmasında kullanılabil­ir. (Uhlmann ve Suhwarz 1980)
* Besin Maddesi veya Yem Lagünleri
Bilinen canlılar arasında en çok kendi kendine yeteni toprakta, tatlı suda ve denizde bulunan prokaryot mavi-yeşil alglerdir. Enerjilerini güneş ışığından, karbonlarını CO2'den, azotlarını atmosfer N2'den CO2'in indirgenmesi için gerekli olan elektronları da H2O'dan sağlanlar. mikroalglerin yüksek oranda protein içermesi çabuk üremesi insanların kültürünü yapmaya zorlamıştır. İzmir Arıtma Tesisi Projesi kapsamında sağ alg kültürü havuzları düşünülebilir. Burada sadece heterotrof algler (Chlorella ellipsoiden) yerine otogrof alglerin (Scenedesmus acutus 276-3a: Spirulina) yetiştirilmesi söz konusudur. Bu amaç için kullanılan havuzların (göletlerin) büyüklükleri 0.4-160 ha ve derinliği ise 0.2-1.0 m arasında değişmekted­ir. Mikroalglerin bileşiminde bulunan önemli ana madde ham proteindir. Scenedesmus Almaryo koşullarında yetiştirildiğinden % 14-16 protein içermesi; sıcak yörelerde (İzmir v.b) %35-40 dolayında içereceği tahmin edilmektedir. (Krantu.Meffert 1966). Halbuki soya fasulyesinde aynı değer % 1.8-2.5 dolayındadır. Soeder (1970) yaptığı bir çalışmada Scenedesmus acutus ve Spirulina maxima kültürlerinde KM'de de % 50-60 arasında ham protein saptanmıştır. Scenedesmus 276-3 a mn amino asitlerini soyaninki ve inek sütününki ile karşılaştırdığımızda glisin'den Pralin'e kadar tüm diğer amino asitleri nin yüksek düzeyde bulunduğu görülür. Mikroalglerin vitamin içerikleri de sebze ve meyvelerinkinden çoktur. Scenedesmus acutus'un her kg'da 2 kg klorofil 4.5 gr karotenorol bulunur. Koyu yeşil renkte olan Scenedesmus'un kurutozon ıspanak gibi lezzetlidir; en iyi bitkisel protein kaynağıdır. Yetişkin insanın günlük ihtiyacını karşılamaya 60-80 gramı yeterlidir.
Peru ve Tayland'da 15 gr. kuru Scenedesmus/N.gün düşmektedir. Ancak insan gıdası ve hayvan yemi olarak kullanılmadan önce toksikolojik açıdan değerlendirilmesi gerekir. Yapılar çalaşmalarda 400 gr'a kadar yeniden Scenedesmus kuru maddesi kandaki urik asit konsantrasyonunu anormal miktarda artırmamıştır. (Müller-Wecker 1973). Pb, Cd, 34-Benzpren, Floranten gibi zararlı maddeler de alg bünyesinde birikebilir (Çizelge - ).
Çizelge : Zararlı maddelerin algdeki konsantrasyonu
Mikro algler Dortmund'daki
Zararlı maddeler Dortmund Tayland Sebze ve meyveler
Pb (mg/kg KM) 37 6 3-20
Cd (mg/kg KM) 2.3 0.4 1-3
3.4 Benzpren 39 1.4 10-20
Floranten (mg/kg KM) 444 91 100-400
Bu nedenle de yeni protein kaynaklarının toksikolojik ve zararlı maddeler arasından sakıncasız olduğunu ortaya koymak gerekecektir.
Bazı Organizmaların İndikatörlüğü
Çevre Mühendisliği uygulama alanlarında organizmalardan indikatör olarak yararlanmak mümkündür. Bunlar ise sistematik olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:
* Atıksu arıtma sistemlerinde
* Lagünlerde (havalandırmalı, havalandırmasız)
* Batık damlatmalı filtrelerde (biodisk)
* Aktif çamur sistemlerinde
* Oksidasyon havuzlarında
* Oksidasyon hendeklerinde
* Arazide atıksu arıtma
* Katı atık bertaraf sistemlerinde
* Kompost tesislerinde
* Foseptik çamurlarınınişlem gördüğü tesislerde
* Toprak arıtılmasında
* Doğaya yakın arıtmalarda