9 Mayıs 2015 Yazarı: limenya
Karanlık enerji iter, karanlık madde çeker. Karanlık maddenin etkisi galaksilerde kendisini gösterirken, karanlık enerji tüm evren boyutunda bir etki alanına sahiptir.
Evrenimizde 100 milyar galaksi olduğu tahmin ediliyor. Herbirinde milyarlarca yıldız, devasa toz ve gaz bulutlar ve belki de gezegenler, aylar ve diğer kozmik yapılar var. Yıldızlar radyo dalgalarından X ışınlarına kadar çok muazzam büyüklükte enerji üretir. Bu enerji tüm evreni ışık hızıyla dolaşır.
Görebildiğimiz herşey kozmik buzdağının sadece küçük bir parçası ve evrenin toplam kütlesi ve enerjisinin sadece %4’ü.
Evrenin dörtte biri karanlık madde ile doludur. Bu karanlık madde tespit edilemeyen ve gözlemlenemeyen bir enerji yayar. Peki görülmeyen bu karanlık maddenin varlığını nereden biliyoruz? Evrendeki tüm görülebilen maddeler üzerine uygulamış olduğu çekim kuvvetinden.
İsimlerinden dolayı karanlık madde ile karanlık enerji karıştırılır. Birbirleriyle bağlantılı olsalar bile etkileri oldukça farklıdır. Tek cümleyle özetlemek gerekirse; karanlık madde çeker, karanlık enerji iter. Karanlık madde içe doğru bir çekim uygularken, karanlık enerji dışa doğru iter. Ayrıca, karanlık enerji etkisini geniş kozmik skalada gösterirken, karanlık madde etkisini galaksilerde ve tüm evrende gösterir.
Gökbilimciler karanlık maddeyi Samanyolu Galaksi’sinin dış bölgelerini incelerken keşfettiler.
Samanyolu Galaksisi 100.000 ışık yılı mesafesinde bir disk şeklindedir. Disk içindeki yıldızların hepsi galaksinin merkezinde yörüngeye oturmuşlardır. Fizik kanunlarına göre galaksinin merkezine yakın yıldızlar galaksinin merkezinden uzak yıldızlara göre daha hızlı hareket ederler.
Hubble teleskopunun çektiği uzak galaksi kümesinde kendini gösteren karanlık enerji.
Gökbilimciler galaksideki yıldızları incelediklerinde, bütün yıldızların galaksinin merkezinde neredeyse aynı hızla hareket ettiklerini tespit ettiler. Bu da galaksi diskinin dışında birşeylerin yıldızları çektiği anlamına geliyordu ve bu şey karanlık madde idi.
Hesaplamalar çok muazzam büyüklükte bir karanlık madde halesinin Samanyolu Galaksi’sini çevrelediğini gösteriyor. Bu hale parlak galaksi diskinin belki 10 katı büyüklüğünde ve dolayısıyla çok güçlü bir çekim kuvveti uygulamakta.
Aynı etki Samanyolu harici başka galaksilerde de görülebilir. Galaksi kümeleri de aynı etki altındadır. Çekim kuvvetleri bütün görülebilir yıldız ve gaz bulutlarının çekim kuvvetinden çok daha güçlüdür.
Peki karanlık madde ile karanlık enerji birbiriyle bağlantılı mıdır? Kimse bilmiyor. Öne çıkan bir teoriye göre karanlık madde henüz tespit edilemeyen bir tür atomaltı parçacıklardan oluşur. Karanlık enerjinin kendi parçacıkları olabilir fakat bunu kanıtlayabilen çok az sayıda delil var.
Karanlık enerjinin ne olduğu tam bir gizem. Bir teoriye göre karanlık enerji uzayın bir özelliğidir. İlk kez uzay boşluğunun bir hiç olmadığını farkeden insan Albert Einstein olmuştur. Uzayın çok fazla özelliği var ve pek çoğu henüz yeni yeni öğreniliyor. Einstein birden fazla uzayın varolma ihtimalini öne sürer. Einstein’ın bir çekim teorisi bir kozmolojik sabit içerir ve şöyle bir öngörüde bulunur: boş uzay kendi enerjisini üretebilir. Bu enerji uzayın kendisinin bir parçası olduğundan uzay genişledikçe seyrelmez. Daha çok uzay bir araya geldikçe bu uzay enerjisi daha fazlalaşır. Bundan dolayı evrenin genişlemesi çok daha hızlı olur. Fakat kimse neden böyle bir kozmolojik sabitin orada olması gerektiğini açıklayamıyor.
Karanlık madde ile karanlık enerji evrende birbiriyle yarışan kozmik güçler gibidir. Her ikisinin de ortak noktası Büyük Patlama esnasında oluşmuş olmalarıdır ve her ikisi de gizemini korumaktadır.
Kategoriler Astronomi, Fizik Etiketler karanlık enerji, karanlık madde Yorum yap Yazı dolaşımı