Zeytinburnu Organik Halk Pazarı'nda görevli Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Teknikeri Mehmet Şirin Yalvaç, Türkiye'de organik tarım gerçeğini masaya yatırdı.
Zeytinburnu Organik Halk Pazarı'nda görevli Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Teknikeri Mehmet Şirin Yalvaç, Türkiye'de organik tarım gerçeğini masaya yatırdı. Yalvaç, gaz odalarında kırmızıya dönüştürülen domateslerden, ilaç dayatmasıyla buğday yerine patates vermeye zorlanan tarlalara kadar Türkiye'de normal ve organik tarım gerçeği ile ilgili bilgi verdi.
Gıda ürünlerindeki katkı maddelerinin getirdiği tehlikelerle son yıllarda artan sağlıklı yaşam arayışı, organik ürünlere olan talebi giderek artırıyor. Doğal ürünleri tüketiciyle buluşturan organik pazarlar, son yıllarda İstanbulluların favorisi haline geldi. Başta Zeytinburnu'ndaki pazar olmak üzere organik pazarlarda satılan ürünler sıkı bir denetimle tezgaha geliyor. Zeytinburnu Belediyesi Organik Halk Pazarı'nda görevli Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Teknikeri Mehmet Şirin Yalvaç, Türkiye'de organik tarım gerçeğini masaya yatırdı. Yalvaç, "Organik pazarlarda sertifikasyon sistemi bulunmaktadır. Her ürün için ayrı ayrı sertifika alıyoruz. Tavuk için ayrı, portakal için ayrı, un, bulgur ve pirinç için ayrı bir sertifikasyon sistemi var. Bu ürünler birbirinden ayrı kategori çatısı altında belirlenip sertifikalandırılıyor. Sertifika için üretici gider, başvurusunu yapar, başvuru sürecinden sonra çok ciddi bir denetim başlar. Örneğin arazinin organik tarıma elverişli olup olmadığı, komşu arazide organik tarımın yapılıp yapılmadığı, bölgenin organik tarım bölgesi ilan edilip edilmediği gibi birçok incelemenin yapıldığı bir süreç başlar. Çünkü şayet organik tarım yapmak isteyen üreticinin komşusu "normal tarım" yapıyorsa kullanacağı zirai ilaçlar muhakkak onun tarlasını da etkileyecektir. Bu durumda o üreticiye organik tarım sertifikası verilmez" dedi.
"Traktörle organik tarım yapamazsınız" diyen Yalvaç, "Çünkü tekerlekteki petrol kalıntıları, mazotun kurşun kalıntısı toprağa geçer. Bu da traktörün organik tarımda kullanılmasını engeller. Aynı zamanda tarlanın ana yollara yakınlığı da önemlidir. Ana yolların hemen dibindeki tarlalarda asla organik tarıma izin verilmez. Tüm bunların yanı sıra organik tarımda kullanılan suyun da tahlilleri yapılır. Kısacası organik tarımda A'dan Z'ye tüm şartlara bakılır. Başlangıç aşamasından en son aşamaya kadar tüm koşullara dikkat edilir. Çünkü konvansiyonel tarım gibi ürün çoğaltmaya yönelik değil de az olsun ama sağlıklı olsun felsefesi izlenir" şeklinde konuştu.
Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Teknikeri Mehmet Şirin Yalvaç, "Yapılan sertifikasyon işleminden sonra ekilip biçilen ürünün tohumu her ekimden sonra atalık tohum olarak korunup saklanır. Böylelikle organik tarımın devamlılığı sağlanır. Örneğin, bu koruma sayesinde Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçemizde 70 yıllık bir domates tohumu bulunuyor. Ve bu tohumdan elde ettiğimiz yeni domates tohumlarını her yıl tohum takas şenliğinde biber, patlıcan gibi farklı ata (yerel) tohumlarla takas ediyoruz" ifadelerini kullandı.
Yalvaç, "Kesinlikle mümkün değil. Çünkü organik pazarda bu konuyla ilgili ciddi yaptırımlar bulunuyor. Hileyi göze alan kişi bir daha organik pazarda tezgah açmamayı veya ürün üretmemeyi de göze almıştır. Hile yaptığı tespit edilen üretici ya da esnafın organik pazarda bir daha ürün satması mümkün değil. Hem yüklü bir miktarda maddi ceza alıyor hem de organik tarım sertifikası bir daha yenilenmemek üzere anında iptal ediliyor. Kişi bu koşullar altında Türkiye'nin hiçbir yerinde bir daha organik ürün üretmez veya satamaz."
"Organik ürünü yediğiniz zaman ürünün tadından dahi o üründe bir farklılık olduğunu hissediyorsunuz. Ki zaten o ürünü satan esnafın tezgahında ürünün organik olduğunu ispatlayan sertifikası bulunuyor. İstediğiniz zaman bakıp kontrol edip, seri numaralarından sorgulatabiliyorsunuz. Zaten her cumartesi günü tezgah açıldığı saatte zabıta ve gıda mühendisi arkadaşlarımız alanda bulunuyor ve bu yetkili arkadaşlarımızın ilk işi organik ürünün sertifikasını denetlemek oluyor."
Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Teknikeri Mehmet Şirin Yalvaç, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Mantarlara, böceklere ve yabancı otlara karşı meyvedeki verimi arttırmak için normal tarım yöntemlerinde zirai ilaçlar kullanılır. Zaten pazarlarda zirai ilaçsız ürün bulmak neredeyse mümkün değil. Ya böcekleri öldürsün ya da yabancı otu öldürsün diye meyveye, toprağa ilaç veriliyor ama ilacın kalıntıları kalıyor. Bu ilaçların kalıntısı meyveyi yıkamakla, sirkeli suda bekletmekle çıkmaz. Örneğin, bu ilacı domatese verdiğinizde ilaç hemen domatesin içindeki öz suya karışıyor. Domatesin bu ilacı içinden atması için minimum 1 hafta bekletilmesi lazım. Domates ilacı 1 hafta-15 gün süreyle çeşitli döngülerle içinden atar. Ama bu süreye dikkat edilmiyor. Domatesin fiyatı yükselince hemen depoda bekletilen "yeşil ham domatesler" geceleyin gaz odalarına alınıyor. Gaz odalarında kızartıldıktan sonra piyasaya sürülüyor. Böylece yeşil domatesler bir gecede kıpkırmızı olup tezgaha geliyor. Üstelik yeterli süre bekletilmediği için de soframıza ilaçlı haliyle geliyor. Çünkü ilaç domatesin öz suyunda kalıyor ve ne kadar yıkarsanız yıkayın, ne kadar sirkeli suda bekletirseniz bekletin o ilaç domatesten çıkmaz. Ama organik pazarda bu yok. Çünkü organik pazarda kullanılan yöntemler de organik. Örneğin, domatesin köklerinde nematod denilen bir zararlı vardır. Biz o zararlıyı öldürmek için domatese zirai ilaç vermek yerine domatesin yanına kadife çiçeği ekiyoruz. Çünkü kadife çiçeğinin kökleri kendini koruyor. O kendini koruduğu an aynı zamanda domatesi de korumuş oluyor. Bunun dışında domatese zarar veren yabancı otu engellemek için de karakafes otunu kullanıyoruz. Karakafes otu yaprakları çok geniş olduğu için yabancı otu baskılar. Bu sayede ilaç kullanmadan domatese zarar vermesini engelleyip, organik yöntemle domatesi korumuş oluyoruz. Keza acı biberle, sarımsakla ve soğanla da domatese zarar veren yaprak bitlerini uzaklaştırıyoruz."
Yalvaç, ambalajlı ürünlerle ilgili, "Süzme ve petek balı, pekmez, tahin vs. burada yer alan tüm ambalajlı ürünler yüzde yüz organik tarım kurallarına uygun olarak üretilip ambalajlanıyor. Dolayısıyla ambalajlı olmasında herhangi bir sakınca bulunmuyor" dedi.
"Organik tarımda minimum alandan maksimum hasat amacıyla üretim yapılmıyor" diyen Mehmet Şirin Yalvaç, "Normal tarım yönteminde ise tam aksi bir durum söz konusu. Orada çeşitli yöntemlerle minimum alandan maksimum ürün hasadı alınmaya çalışılıyor. Bu yüzden organik tarım ürünlerinin fiyatı piyasaya göre biraz daha yüksek. Ama arada büyük bir uçurum bulunmuyor. Organik koşulları sağlamak için fazlasıyla emek ve maddiyat sarf ediliyor. Bu da ister istemez ürünün fiyatına yansıyor. Analizler, sertifika için oluşturulan maliyet, organik tarıma uygun arazinin bulunması gibi birçok faktör var. Üstelik organik tarımda üretilen ürün şoklanıp bekletilemiyor. Doğrudan tarladan tezgaha geliyor. Örneğin, elmalarda veya portakallarda herhangi bir koruyucu bulunmuyor. Normal tarımdaki gibi mumlama (parafin) işlemi de uygulanmıyor. Bu sebeple ürünlerimiz daha çabuk çürüyor" diye konuştu.
Artan nüfusa yetsin diye 1'e 5 yönteminin doğru olup olmadığını değerlendiren Yalvaç, "Tabii ki hayır, aslında normal tarım değil de doğal tarım yapılsa da üretilen ürünler dünya nüfusuna yeter. "Artan dünya nüfusuna karşı eldeki ürünler yetmiyor, bu yüzden minimum alandan maksimum performans için ilaç vermek zorunda kalıyoruz" bahanesi geçerli bir gerekçe değil. İstenirse organik değil ama doğal tarımla da şu anki dünya nüfusuna yetecek kadar üretim yapılabilir" dedi.
Yalvaç, "Sosyal medyada yerel (ata) tohumlarımıza sahip çıkalım diye bir kampanya başlattık. Bize Türkiye'nin dört bir yanından ata tohum yağdı. İşte organik pazarda da buna benzer tohumlar üretiliyor. Üretici sertifikalandırdığı organik tohumları ekip biçiyor ve hasadını toplayıp satıyor" dedi.
Buğday tarlalarının patates tarlalarına çevrildiğini ifade eden Yalvaç, şunları söyledi:
"Şu an Anadolu topraklarında giderek yaygınlaşan büyük bir hata var. Çok satıyor, kâr var diye mevcut bölgenin toprağına uygun olmayan ürünlerin ekilmesi. Bu tarz üretim genelde ilaç zoruyla oluyor ve haliyle toprak kirleniyor. Örneğin, şu an Sivas'ta buğday tarlalarını patates tarlasına çeviren çiftçilerimiz var. O bölgede patates tarlaları almış başını gidiyor ve bunu ilaç zoruyla yaptırıyorlar. Üstelik hepsi kiralama yöntemiyle yapılıyor. Tarlalar 5-10 yıllığına kiralanıyor. 5 yıl boyunca ilaç zoruyla buğday veren topraktan patates elde ediliyor. 5 yıl sonra da "toprakla işi bittikten sonra" bu sefer de yan komşunun tarlası kiralanıyor. Üstelik patateslerin hepsi ilaçlı. Bu sebeple buğday yetiştirmeye müsait tarlayı ilaç dayatmasıyla patates tarlasına çevirmek doğru bir yöntem değil, toprağı kirletiyoruz. Herkes kendi bölgesinde ne yetişiyorsa onu ekip biçsin. Karadeniz'de çay, İç Anadolu'da buğdayımız yetişsin. Hangi toprak ne veriyorsa topraktan o mahsulü almak lazım. Tabi çiftçi burada kâr marjına bakıyor. Şehirde yaşayan toprak sahibi, tarla boş duracağına üç beş ne gelirse kârdır deyip firmalara 5-10 yıllığına kiralıyor. Firma da o topraklarda ilaç yöntemiyle istediği ürünü mahsul ediyor. İlaçtan tükenen toprak artık ürün vermeyince bu sefer yan tarlaya geçiliyor. Bu yöntemi bir an önce terk etmemiz gerekir, yoksa çocuklarımıza toprak değil zehir parçası bırakacağız."
Günümüzde yediğimiz besinlerin doğal olmadığını belirten Yalvaç, "Üniversitedeki hocalar doğal tarım yöntemleriyle bu işin üstesinden gelecek kapasiteye sahip. Kesinlikle onların kapısını çok daha fazla çalmak lazım. Organik tarım yöntemiyle ürünler nasıl yetiştirilir bunun bilincindeler ve bunu öğretmek için çabalayan çok hocamızın olduğunu ben biliyorum. Organik tarım değil doğal tarım bile ülkemizdeki sağlıklı tarım yönteminin geri dönmesini sağlar. Organik tarımda çocukluğumuzdaki tat var. Özlediğimiz o lezzet var. Örneğin şu anda pazarlardan alıp yediğimiz armutlar gerçekte armut değil sulu şeker. Organik ürünle tanışan kolay kolay o tattan kopamıyor. Tabi organik ürünü daha önce hiç tatmayanlar başlarda "bu köy kokuyor" deyip peyniri beğenmeyebiliyor. Çünkü eğer hiç organik ürün tatmadıysa o kişinin onu başlarda beğenmemesi gayet normal. Fakat gerçek tatla tanıştıktan sonra bu sefer de o lezzetten kopamıyor" şeklinde konuştu.
Cumartesi günleri saat 08.30'da açılan Zeytinburnu Belediyesi Organik Halk Pazarı, Cevizlibağ-Topkapı tramvay ve metrobüs duraklarına 10 dakikalık yürüme mesafesinde. Merkezefendi Camii'nin hemen yanında yer alan pazara İstanbul'un her noktasından ulaşmak mümkün. Üreticilerin, esnafların ve tüketicilerin bir arada buluştuğu pazarda yer alan ürünlerin tamamı yüzde yüz organik.
Zeytinburnu Belediyesi öncülüğünde Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği ve Organik Yaşam Derneği işbirliğiyle 2010 yılında kurulan Zeytinburnu Belediyesi Organik Halk Pazarı'nda tezgah açabilmek için belirlenen koşulları sağlamak gerekiyor. Pazarda tezgah sayısı şimdilik sınırlı olsa da sırada bekleyen birçok esnaf var.