Bu seçimlerin önemli tartışmalarından biri de Suriyeli göçmenler meselesi oldu. Sadece seçimlerin değil elbet. Nisan 2011’den bu yana Türkiye’ye göç eden Suriyeliler her zaman siyasetin konularından biri oldu.
Maalesef Avrupa’daki gibi “Refugees Welcome” (Göçmenler Hoşgeldiniz) gibi bir hareketin konusu olmaktan ziyade, burada Suriyeliler geri gitmesi gerektiği üzerine yapılan açıklamalar ve ne kadar para harcandığının konuşulması ile gündemde. Sosyal medyada dolaşan çoğu asılsız haberler, Sözcü gibi ulusal yayınlarda yer alan “Suriyeliler de oy verecek” haberleri, Suriyelilerin aldığı çılgın maaşlar gibi kötü (ve kötülük üreten) haberler...
Türkiye'de kaç Suriyeli var? Ne zaman geldiler? Nerelerde yaşıyorlar?
Murat Erdoğan’ın araştırmasına göre “Suriye’den Türkiye’ye ilk toplu nüfus hareketi, 29 Nisan 2011 tarihinde 252 kişilik bir grupla gerçekleşmiş, ardından bu 'kaçış', takip eden yıllarda artarak devam etmiştir.”
TBMM’nin raporuna göre “Yaklaşık 3,2 milyon geçici koruma altındaki Suriyeli Geçici Barınma Merkezleri'nin dışında Türkiye’nin 81 ilinde yaşamaktadır. Suriyelilerin hangi kentlerde yoğunlaştıklarına bakıldığında, 517.697 göçmenle ilk sırayı İstanbul almaktadır.” Kamplarda yaşayanlar 3,2 milyon Suriyelinin yalnızca yüzde 8’ini oluşturmaktadır.
Yine TBMM’nin raporuna göre “Türkiye’de 28 Aralık 2017 itibariyle 3.424.237 Suriyeli bulunmaktadır. Suriyelilerin, 1.852.563’ü erkek ve 1.571.674’ü kadındır. Yaş dağılımına bakıldığında, göçmenlerin yaklaşık %50’sini 0-18 yaş aralığındakiler; %45’ini 18-60 yaş aralığındakiler ve %5’ini 60 yaşın üstündekiler oluşturmaktadır." Yani göçmenlerin yarısı çocuk!
Araştırmada sorulan “Ailenizde çok değer verdiğiniz herhangi bir kişiyi kaybettiniz mi?” sorusuna çocukların yüzde 74’ü "Evet" yanıtını vermiş. “Ülkenizde herhangi bir savaş ya da askerî çatışma yaşadınız mı?” sorusuna yüzde 79 "Evet" demiş. “Başka birinin hayatının büyük bir tehlikede olduğunu düşündüğünüz herhangi bir başka stresli olaya şahit oldunuz mu?” sorusuna verilen yanıt ise yüzde 61 ile "Evet". Bütün bunların sonucu ise şöyle: Çocukların yüzde 35’i travma sonrası stres bozukluğu, yüzde 49’u yüksek düzeyde depresyon yaşıyor.
Raporda Suriyelilerle ilgili saha araştırmaları yapanlardan görüşler alınmış. Hepsinin ortak görüşü, kamplara girip araştırma yapmak çok zor: “Kilis’teki mülteci kampının yöneticisi de bu tabloyu doğruluyor: 'Şu ana kadar hiç kimseye burada araştırma yapma izni verilmedi.’”
Rapora göre, 2016 yılında okul çağındaki 856.900 Suriyeli çocuk arasından Geçici Eğitim Merkezleri'ne (GEM) gidenlerin sayısı 247.00, devlet okullarına gidenler 78.000, okula gitmeyenler 531.900. Kamplarda Suriyeli öğretmenlere ayda 600 TL ödeniyor. Okula gitmemenin en önemli sebeplerinden biri dil sorunu. Türkiye’de anadilde eğitim konusu tabu olduğu için bu konuda adım atılamıyor, çözüm üretilemiyor.
Türk Tabipler Birliği’nin 2017 yılında yaptığı Savaş, Göç ve Sağlık Çalıştayı durumun tamamen farklı olduğunu gösteriyor. Çalıştayın açılış konuşmasında TTB Merkez Konseyi Başkanı Prof. Dr. Raşit Tükel: “Suriyeliler emek sömürüsü ile karşı karşıyalar; temel hak mahrumiyetlerine, nefret söylemine ve ayrımcılığa uğruyorlar. Sağlık hizmetleri sunumunda yetersizlikler, güçlükler var. Bunun en önemli nedenlerinden biri dil sorunu. Kamp dışında yaşayanların yaşadığı zorluklar var; kronik hastalıkların kontrol ve izlemiyle ilgili zorluklar, ilaca erişimle ilgili zorluklar...”
Murat Erdoğan’ın 2017’de hazırladığı Türkiye’de Yaşayan Suriyeli Mültecilere Yönelik Medya Algısı araştırması kapsamında 18 ulusal gazetenin internet sayfası ve 47 yerel gazete incelenmiş: “Haberlerde kullanılan dilde zaman zaman 'kaçak mülteciler', 'yasadışı yollarla sınırdan geçen kaçaklar' gibi nitelemelere de yer verildiği, bu anlamda mültecilerin bir anlamda 'suçlu' olarak sunulduğu da gözlenmektedir." Medyanın kullandığı bir diğer tabir ise misafirlik tabiridir. Bu tabir Cumhurbaşkanı da dahil olmak üzere yetkililer tarafından da sıkça kullanılmakta. Murat Erdoğan’a göre, “Misafirlik, içinde barındırdığı bütün olumluluğa ve sempatiye rağmen bir hak sahipliğini içermez. 'Misafir' kendisine verilen ile yetinmeyi gerektirir.”
Bu konuda en çarpıcı örnek Ertuğrul Özkök’ten gelmiş. “Arkadaş, Misafirsen Misafirliğini Bil!” başlıklı yazısında: “Kucağını Suriyeli mazlumlara açan ülkeyiz. Onlara dünyanın çok az ülkesinde görülecek kalitede ve konforda mülteci kampları kurduk. Bölgedeki halkımızın imkânları üstünde imkânlar sağladık. Şimdi bu arkadaşlar ayaklanıyor. Neymiş, oraya zulümden kaçan 1200 Türkmen getirmişler. Onları istemezlermiş. Neymiş, elektrikler kesiliyormuş. Adam sadece itiraz etmiyor, oraya bir de bayrak çekiyor. Polisimizi rehin alıyor, görevliyi yaralıyor. Tabiatıyla bizi de yaralıyor. Acaba bende bir tuhaflık mı var? Sizin de içinizden gelmiyor mu şöyle haykırmak: 'Arkadaş misafirsen misafirliğini bil'. Oranın parası, bu ülkenin vatandaşının vergisi ile ödeniyor. Bahaneye bak, klima yokmuş, elektrik kesikmiş." (Hürriyet, 27 Temmuz 2012). Medyada hâl böyle olunca, hele seçim zamanı, siyasetin de dilinden Suriyeliler düşmedi.
Erdoğan’ın Suriyelileri Avrupa Birliği’ne karşı rehine olarak kullandığını biliyoruz. Seçimlerden önce yaptığı çeşitli açıklamalarla “Kapıları açarız ha” şekilde AB’yi sık sık tehdit ettiğine tanık olduk. Seçim kampanyası sırasında da Suriyelileri ülkelerine geri gönderme konvoyuna Erdoğan da eklendi. Zaten hükümete yakın medya tarafından "Şahane kamplar yaptık, gül gibi yaşıyorlar" şeklinde yapılan haberlerden sonra, Erdoğan da 200 bin mültecinin ülkelerine geri gönderildiği müjdesini (!) Antep mitinginde verdi. Aynı mitingde Erdoğan’ın seçim vaadi şöyleydi: “Seçimin ardından tüm Suriye topraklarını güvenli hâle getirmeyi ve misafirlerimizin tamamının evlerine dönmelerini sağlamayı hedefliyoruz."
Erdoğan'ınkiler sadece vaad değil. İcraat da var. Bakın neler yapmış AKP hükümeti Suriyeliler için: Valiliklere genelge göndererek dilencilik yapan Suriyelileri kamplara gönderdi. Antalya valiliği 1500 Suriyeliye kenti terk etmeleri için tebligat yaptı. Kenti Suriyeliler için bir cazibe merkezi olmaktan çıkarmak istediklerini söyleyen Antalya Valisi Muammer Türker, “Prensip olarak Suriyelilerin Antalya’da kalıcı olmaması planlanıyor” dedi.
İnce, Kilis’te yaptığı mitingde “Kilis’te Kilisli mi çok, Suriyeli mi çok? Böyle bir devlet olur mu?”dedi. AKP’nin Bursa’dan Suriyeli bir milletvekili adayı göstermesine ilişkin olarak Bursa mitinginde: "Suriyeli bir milletvekiliniz olacak gözünüz aydın, hayırlı olsun" dedi, mitingdekiler de yuhalayarak tepki gösterdi. Ordu mitinginde, “BM'nin açıklaması var, 2,5 milyon Suriyeli daha gelebilirmiş. Dört milyon Suriyeliye dört milyar dolar para harcadık. Eğer Erdoğan bir daha kazanırsa yandık. Dolar yükselir, 2,5 milyon Suriyeli daha gelir ve dünyada saygınlığımız yerle bir olur” dedi. Çorlu mitinginde şöyle dedi: “Suriyelileri davulla zurnayla Suriye’ye göndereceğiz. Suriyelilere harcayacağımız 40 milyar doları Çorlu’ya, Lüleburgaz’a, Konya’ya harcayacağız.”
Antep’te konuşan Meral Akşener de Suriyelileri geri gönderme peşindeydi: "Size söz veriyorum, 2019'un Ramazan ayında 81 ilden temsilcimizle Suriyeli kardeşlerimizle Suriye'de iftar açacağız".
Bahçeli’nin Suriyeliler konusundaki fikirleri diğer konulardan farklı değil elbet, bu konuda da ırkçı. Bahçeli, 2016 yılı temmuz ayında grup toplantısında Suriyelilere vatandaşlık verilmesi yönündeki çalışmalarla ilgili olarak, "Türkiye vatandaşlığı Cumhurbaşkanı'nın keyfine bırakılmış bir unvan değildir. Türk vatandaşlığının bir saygınlığı, itibarı vardır. Buna gölge düşürmek hiçbir devlet adamının haddi değildir. Milyonlarca Suriyeliye vatandaşlık ikramı millî birliğimize engel çıkarmak anlamına gelmektedir. Vatan Türk'tür, vatandaş Türk'tür, gelecek Türk'tür. Türklüğün geleceğini kırmaya kalkan kim varsa ayağını denk alsın" dedi.
Galatasaray Üniversitesi İletişim Fakültesi'nden Ceren Sözeri, şöyle diyor:
"Suriyelilerle ilgili haberlerde başından beri en dikkat çekici olan ve eleştirdiğimiz konu, haberlerin sürekli 'gerginlik' başlığı altında verilmesi. Medya, linç girişimlerine dair haberleri, linç girişiminde bulunanların tarafından göstermeyi tercih ediyor. Haberler genelde, 'kalabalık, yetkililerin itidal çağrılarıyla yatıştırıldı' diye bitiyor. Bu linç girişimleri yüzünden insanların kaldıkları yerlerden ayrılmak zorunda kalmaları, haberin sonunda kalabalığın yatışma gerekçesi olarak bir cümleyle geçiştiriliyor. Medyanın bu tarz haberleştirme biçimi, özellikle şiddeti meşrulaştırma halkasını besliyor. Medya, bu haberlerde belki doğrudan bir nefret dili kullanmıyor, ama gerek görmeyerek, gerekse de olayları sadece bir taraftan görmesiyle, aslında nefret suçuna zemin hazırlıyor."
İddialar şunlar: Suriyelilerin iyi eğitim aldıkları, Suriyelilere çok para harcandığı, Suriyelilerin sağlık hizmetlerinden yararlandığı. Maalesef bu iddialar doğru değil! Keşke olsalar ve Suriyeliler sağlık, eğitim, barınma hakkına sahip olabilse. Bu haklara sahip değillerse, bizim söylememiz gereken "Daha az harcayın, daha kötü koşullarda yaşasınlar, okumasınlar, sağlık hizmeti almasınlar, savaş olan ülkelerine geri dönsünler" olmamalı. Muharrem İnce şu konuda haklı: 40 milyar doları başka yerlere harcayabiliriz, ama mültecilere harcanan 40 milyar doları değil, savaşa, operasyonlara harcanan 40 milyar doları!