"Hayatımın en büyük hatası"
Yeni kitabımızda yaşamları boyunca çok dilliliğin hayatlarında oynadığı role tanıklık etmiş ve bunu kaçırdıkları bir fırsat olarak değerlendiren farklı yazarların deneyimlerine yer veriyoruz. Göç geçmişinden gelen kadınların hakları konusunda hizmet veren bir kurumun yeniden entegrasyon bölümünde danışman olarak görev yapan Süheyla Yalçın da bunlardan biri. O da çokdilli olabilmesi fırsatını yakalayabilecekken tekdilli olarak yetiştirilmesinin elinden kayıp giden bir fırsat olduğuna tanıklık ediyor.
Hayatımın en büyük hatası - Süheyla Yalçın
Babam bana ve kardeşime iyi bir eğitim alma şansımızı azaltacağını düşündüğü için Türkçe öğretmemeye karar verdi. Okul, annem ve babama eğer sadece Hollandaca dilini iyi öğrenirsek, iyi öğrenci olacağımızı söylemişti: dil sorunuyla ilgili dikkatli olunması gerekli.
Ailemin yoğun çabasına rağmen erkek kardeşimin bir konuşma terapistinden yardım almaya ihtiyacı olduğu ortaya çıktı. "R" harfini doğru şekilde telaffuz edemiyordu. Yuvarlak r'nin istisnai bir ses olduğu Eindhoven'dan geldiğimiz düşünüldüğünde çok şaşırtıcı bir durum değildi aslında. Ailem, iki dil bilmemizin benim ve kardeşlerim için artı bir değer olacağı konusunda çok şey bilmiyordu.
Ailemin bize sadece Hollandaca öğretmek konusundaki ısrarının izlerini hâlâ görüyorum. Günümüzde bu bizim karşımıza avantajdan çok dezavantaj olarak çıkmaktadır. Babam, bunu hayatının en büyük hatası olarak adlandırıyor. Daha da kötüsü, maalesef hiçbir zaman avantaj olamadı. Türk dilini öğrenmiş olan yeğenlerim benim kadar iyi Hollandaca konuşuyorlar. Belki de benden daha iyi. Bunu hâlâ bilmiyorum.
Çalıştığım mülteci merkezinde birkaç ay önce bana Türkçe konuşan Suriyeli mültecilerle anlaşıp anlaşayamacağımı sordular. İş danışmanıma Türkçe konuşamadığımı söylediğimde, o, bunu çok üzücü bulduğunu söyledi. Bunu bir de bana sorun.
Bu mülteci merkezinin çocuk sakinlerinin hepsi aynı ilkokulda ders alıyorlar. 6-12 yaş arasındaki çocukların sosyal gelişimlerini temel aldığım tezim için okulun öğretmenleri ile görüşmeler yaptım. Öğretmenler, çocukların Hollandaca dilini hızlı bir şekilde öğrendiğini belirtti. Hollandaca, okulda konuşulmasına izin verilen tek dildi. Bunun gerçekten bir avantaj olup olmadığı araştırılmamıştı. Norm Hollandacadır, durum bundan ibaret.
Çocukların sosyal gelişimlerinde geri kalıp kalmadıkları konusundaki soruma öğretmenler olumsuz cevap verdiler. "Bu çocuklar tamamen diğer çocuklar gibi" dediler. Öğretmenlerin bunu görmesine sevindim. Başkaları da bu durumdan / görüşten ders alabilir. İyi konuşamayan yabancılara çocuk dilinde konuşuyorlar. "Ne demek istediğimi anlıyor musun?". Artık biz de mi basitleştirilmiş bir dilde konuşmaya başlayacağız?
Ninem ve dedem gibi geniş ailemden olan akrabalarımla asla gerçek bir konuşma yapamayacağım gerçeğinin yanı sıra sadece Hollandaca bilmemden kaynaklanan birkaç başka dezavantaj ile daha karşılaştım. Türk kültürüne yakınlık hissetmek konusunda sorun yaşıyorum. Eğer sözlerini anlamıyorsam neden bir konsere gideyim ki? Aile ziyaretinde kendimi rahatsız hissediyorum. Umarım bana karmaşık sorular sormazlar diyorum. Benim sadece "tamam" şeklinde cevap verebileceğimi zaten biliyorlar. İnsanın kendini ifade edememesi ve bundan utanması hiç güzel bir duygu değil. Eminim şimdi 25 yaşındaki bir bayan niçin gidip Türkçe dersi almıyor ki diye düşünüyorsunuzdur. İnanın ki, bunu da yaptım. İki kez Türkçeye kayıt oldum. Erkek kardeşimle birlikte cesurca her hafta derse gittik. Derslerde diğer kursiyerlerle Türkçe konuştuk. Ancak evde bu alışkanlığı kırmak zordu. Yıllar sonra ailemizle birdenbire başka bir dilde konuşmayı yadırgıyorduk.
Dersten sonra kardeşim ve ben biraz Türkçe konuşabiliyorduk. Türkçe dilbilgisini anlıyorduk ve Facebook'ta İstanbul'daki yeğenlerimizle daha kolay iletişim kurabiliyorduk. Evde Türkçe konuşmak hâlâ bir alışkanlık hâline gelmedi. Şimdi mezun oldum ve iş başvurularında / mülakatlarda sistematik olarak Türkçe veya Arapça bilip bilmediğim soruluyor/ sorusu ile karşılaşıyorum. Mezun olduğum alan "Toplumsal Görev/Mülteciler" konusu ile ilgili olduğu için, bu artı bir değer olacaktır. Ne yazık ki bilmediğimi söylemek zorunda kalıyorum ve aslında bu durum bana pahalıya mal oldu. Tezimi bir seferde doğru Hollandaca yazım kuralları ile tamamlayamadım. Babamın sözleriyle: "Bu, hayatımın en büyük hatası".
Not: Bu yazının çevirisini yapan Feyza Altınkamış'a teşekkürlerimi sunuyorum (OA)