Obezite Ameliyatı Sonrasında Oluşan Çapraz Bağımlılık | Op. Dr. Erol Vural
Şubat 11, 2016 Leave a commentAmeliyat Sonrası, Obezite Cerrahisi, PsikolojiBy Merve Pehlivan
Çapraz bağımlılık; bağımlılığın geçişi olarak adlandırılmaktadır. Yani dürtüsel bir davranışın ortadan kaldırılmasıyla başka dürtüsel davranışların meydana çıkmasıdır. Önceleri sadece alkol ve madde bağımlılığı için varolabileceği düşünülürken şimdilerde yeme bozukluğu olan kişilerde de meydana geldiği görülmektedir. Obezite cerrahisi geçiren hastaların yeme ile ilgili bağımlılıklarının ameliyat sonrasında, diğer bağımlılık yapan maddeler ya da bağımlılık eşdeğeri davranışlarla yer değiştirdiğini gösteren bilimsel çalışmalar da mevcuttur. Amerikan Bariatrik Cerrahi Derneği obezite cerrahisi hastalarının %5’inde cerrahi sonrasında yeni bağımlılık türlerinin oluştuğunu söylerken, başka yayınlarda bu oranın %20-30’lara yükselebildiği ifade edilmiştir. Bu konuda yapılan bilimsel araştırmalara maalesefki kanıt oluşturabilecek kadar yeterli sayıda değildir. Fakat yapılan hasta konsültasyonları çerçevesinde bir takım sonuçlar elde edilmiştir. Obezite cerrahisi öncesi yeme bağımlılığı olan kişilerde cerrahi sonrasında arttığı ileri sürülen dürtüsel-bağımlılık türündeki davranışlar şunlardır;
Sigaraya başlama ya da mevcut sigara tüketiminde arttırma
Kahve tüketiminde artış
Alkol tüketiminde artış
Ağrı kesici kullanımında artış
Kumar, egzersiz, seks ve dini uğraşlar gibi davranışsal bağımlılıklarda artış.
Yapılan çalışmalar çapraz bağımlılığı olan kişilerin beyin görüntüleme yöntemlerinde beynin ödül mekanizmasından sorumlu bölgelerinde dopamin adı verilen bir kimyasal maddenin miktarının azaldığını göstermektedir. Bu durum madde bağımlılığı olan bireylerin beyinlerinde olan durumla birebir örtüşmektedir. Bu benzeşme aşırı yeme davranışı olan kişilerin leziz gıdalara yönelmesinin bir çeşit bağımlılık olarak kavramsallaştırılabileceğine işaret etmektedir. Alkol ve madde bağımlılığı ve diğer dürtüsel davranışlar obezite cerrahisine hasta seçiminde değerlendirilmekte ve bu durumların varlığı obezite cerrahisi uygulanmasında dikkate alınmalıdır. Ameliyat öncesi bir bağımlılığın mevcudiyeti ameliyat sonrasında çapraz bağımlılık açısından ayrıca bir risk oluşturmaktadır.
Çapraz Bağımlılık için sağlıklı yollar
Cerrahi operasyon sonrası hastalar çalışılan ekip tarafından ödül olarak düşündükleri yeme davranışlarını farklı alanlara atfetmeleri gerektiği konusunda bilgilendirilmelidir. Örneğin; egzersiz yapmak. Egzersiz hem kişinin saatlerini düzenlemekte hemde içinde barındırdığı enerjiyi düzenlemesini sağlamaktadır. Eğerki kişi egzersizi ödül döngüsü içerisinde oturtmaya çabalarsa ve bunu alışkanlık haline getirirse kurabiye ve pasta gibi gıdaların aşırı alınmasıyla sağlanan durumdakine benzer bir etkiyle dopamin salınımında artışa sebep olmaktadır. Egzersiz kişiye başlangıçta vücudun sistemi sebebi ile ödül hissi vermemektedir. Ancak kişinin bedeninin alışması ile birlikte iyi hissettirmeye başlamaktadır. Egzersiz dışında, kişinin kendisine yeni hobiler yaratması ve bu yolla daha aktif zaman geçirmesi egzersiz yerine yapılabilecek alternatif olabilmektedir. Kişinin sosyal hayatını düzenlemesi en önemli çapraz bağımlılığı önleyici yöntem olabilmektedir.