Toptancı Hal Yasası (4) - İbrahim PAKER - Yenigün Gazetesi
Toptancı Hal Yasası (4)
Ana Sayfa Köşe Yazarları İbrahim PAKER Toptancı Hal Yasası (4)
07 Mart 2019 - 17:27
Sebze ve meyve fiyatlarının fahiş fiyatlarla satılmasının ardından harekete geçen yetkililer bazı tedbirlere yöneldiler. Bu arada birkaç kez değişime uğrayan Hal Yasası yeniden gündeme geldi. Üç hafta önce, tüm bu gelişmelerle ilgili olarak birtakım verilerden de istifade ederek derlemeye çalıştığım yazı dizime ilk Hal Yasası ile başladım. Öncelikli mesajım; Hal Komisyoncuları ile ilgili oldu. Çünkü olayın genelinde onlar tek suçlu gibi manşetlere taşındılar. Yasa’nın, Hal Müdürlüğü ve Maliye vasıtasıyla komisyoncuları nasıl denetim altında tuttuğunu anlatmaya çalıştım. Komisyoncuların büyük bölümünün kurallara kesin uyduklarını, dolayısıyla bugünkü yüksek fiyatlardan komisyoncuların sorumlu olmadıklarını düşünüyoruz.
Şimdi sıra geldi ikinci halkaya, üreticilere. Sebze ve meyve ticareti yapanlardan duyduklarımızdan yola çıkarak anlatacaklarım sepetteki çürük elmalarla ilgili. Yani, üreticilerin bir kısmını kapsıyor. Bu nedenle dürüst çalışan üreticiler üstlerine alınmasınlar.
Ve aracılar. Sebze ve meyve pazarına hükmeden, fiyatların hal dışında oluşmasını sağlayan ancak tüm uyarılara karşın göz ardı edilen zincirin dışındaki en önemli halka. 1985-86 yıllarından itibaren, “Serbest Piyasa Ekonomisi” uygulamasının başlamasıyla, alışveriş yapan yeni bir grup ortaya çıktı. Bunlara aracı da deniyor ancak onlar ne komisyoncu ne de tüccar. Aslında onlar, “Kayıt dışı ekonomiyi” yaratanlar. Bir veya birkaç kişinin üretim bölgelerine gitmeleriyle başlayan bir hikaye. Olayın özeti şöyle: Bu kişiler, beraberlerindeki kamyonla bir seraya veya tarlaya giderler. İddialara göre, ticari konuşmalar; “Alış veriş kravatlı mı olacak, kravatsız mı?” diye başlar. (Yani, faturalı mı yoksa faturasız mı?) Ve böylece yeni sistem ticaret başlar. Bunların büyük bölümü kayıt dışı çalışıyor. Yani, fatura yok, irsaliye yok ve tabi ki vergi de yok. İşte hata, tam bu noktada yapılıyor. Çünkü, “Piyasaları aracılar bozuyor, zamları aracılar yaratıyor” derken herkes bunların Hal Komisyoncuları olduklarını zannediyorlar. İkinci paragrafta dikkat çektiğim bazı üreticiler ürününü faturasız satıyor. Mesela; domatesin kilosu 1 TL’den pazarlandı. Kamyona yüklendi, İzmir’e getirildi ve hale girmeden pazarlarda dağıtıldı. Artık domatesin fiyatını onlar belirleyecekler. 1 TL alış + Nakliye, diyelim ki maliyet oldu 2 TL. Artık domatesin satış fiyatını, (2 TL’nin üzeri) onlar Bu durumda, hal devre dışı bırakılınca, hal komisyoncusu ne yapsın? Sürekli ve sıkı bir şekilde denetim altında tutulan komisyoncuların kim olduklarını ve nasıl çalıştıklarını işte bu nedenle uzun uzun anlattım.
Sonuç: Sebze ve meyvede fiyat istikrarı ve ucuzluk isteniyorsa bunun 3 koşulu var.
1*Üretim bölgelerinden çıkış yapan tüm kamyonlar, (fatura, irsaliye, gidecek yerin adresi) kontrol edilecek. Yani, denetim, denetim..
2*Kontrolden geçirilen kamyonların hallere girişleri temin edilecek. Denetim, denetim..
3*Kısa vadeli çözüm önerilerinin yanında geleceğe yönelik gerçek ucuzluk bekleniyorsa üretimin arttırılması şart. Bunun için de, Avrupa ülkelerinde olduğu gibi üreticilerimiz her alanda desteklenmeli.
Bu koşullar yerine getirildiği takdirde, en azından şimdilik farklı çözümlere gerek kalmaz diye tahmin ediyoruz…..