Mars Meraklilari Bir Adim Öne Çiksin | Renkli Dergi
Ana Sayfa Bilim Teknik Mars Meraklilari Bir Adim Öne Çiksin
Uluslararasi Uzay Istasyonu’nda sonuçlandirilan bir deney sayesinde uzayin yolculuk yapacaklar için sanildigi kadar tehlikeli olmadigi açiklandi…
Uzay yolcularinin basta kozmik isin adi verilen isik hizina yakin bir hizla uzayda dolasan proton ve baska yüklü parçaciklardan meydana gelen isinlar vücudun dengesini bozup kansere yol açmasindan dolayi insanlarin en basta önlem almasi gereken konu olmakta…
Uzun süreli yolculuklarda astronotlarin maruz kalacaklari gerçek radyasyon tozunu belirlemek için Avrupa Uzay Ajansi ESA’nin Almanya, Polonya, Avusturya, Isveç ve Rusya’dan arastirma kurumlarinin isbirligiyle yürüttügü MATROSHKA adli deneyde, uzay istasyonunun içinde ve astronotlarin uzay yürüyüsleri sirasinda maruz kaldiklari kozmik radyasyon 2004 ve 2009 yillari arasinda ölçüldü.
Deney için, içi ve kafasi, gerçek kemikler, insan vücudunun doku yapilarina benzeyen maddeler ve duyarli sensörlerle doldurulan ve istasyon disinda da astronotlarin uzay elbiselerinin görevini yapan kiliflar giydirilen bir plastik manken kullanildi.
Elde edilen verilerin uzun yillar Almanya Uzay Arastirmalari kurumu DLF, Polonya Bilimler Akademisi Nükleer Fizik Enstitüsü (IFJ PAN) ve Viyana Teknik Üniversitesi’nde incelenmesinden sonra yeni açiklanan sonuçlar sürpriz niteliginde. IFJ PAN’dan Dr. Pawel Bilski’nin verdigi bilgilere göre astronotlarin saglik riskleriyle ilgili olan ve MATROSHKA detektörleriyle ölçülen efektif radyasyon degerleri, astronotlarin üzerlerinde tasidiklari dozimetrelerin gösterdiginden daha düsük.
Mankenin içine yerlestirilen çok sayida “termoluminesan” (isindikça isiyan) detektörler, 4,5 mm çapinda silindirler. Lityum florürden hazirlanan bu detektörlere, normal kristal yapilarini bozarak kozmik radyasyon içindeki serbest elektronlari tuzaklayan yükseltici maddeler eklenmis. Detektörce sogurulan doza bagli olarak, zamanla tuzaklanan elektronlarin sayisi artiyor. Sonradan bu detektörler laboratuvarda isitilinca, siddeti sogurulan dozla orantili olan bir isik yayiyor ve böylece alinan doz duyarli biçimde ölçülebiliyor.
Uzay yolculugunun en büyük riski olan kanser, maruz kalinan radyasyona göre degisiyor. Yeryüzündeki dogal iyonlastirici radyasyon kaynaklari genellikle siddetli gama isinlari biçiminde elektromanyetik radyasyon. Kozmik isinlarsa, agirlikli olarak kanser hücreleri yaratmakta daha etkili olan yüksek enerjili protonlar ya da daha agir iyonlardan olusuyor. Termoluminesan detektörler gama isinlari ve iyonlari ayiramadigindan, manken ayrica proton ve daha agir parçaciklarin izlerinin görülebildigi plastik detektörlerle de donatilmis.
Sonuçta deneyin ortaya koydugu, astronotlarin Uzay Istasyonu içinde üzerlerindeki dozimetrelerin, maruz kaldiklari radyasyonu, mankendeki detektörlerin saptadigindan yüzde 15 fazla gösterdigi.
Dozimetrelerin istasyon disi ölçümlerde gösterdigi degerse, MATROSHKA mankenince saptananin yüzde 200 üzerinde!
Dr. Pilski yine de ihtiyatin elden birakilmamasi görüsünde. Çünkü sonuçlar her ne kadar Mars’a ya da Ay’a gidecek astronotlarin maruz kalabilecegi radyasyon simdiye kadar sanildigindan daha az görünüyor olsa da, yine de tehlikeli derecede yüksek.
Pilski, “Sunu unutmamaliyiz ki, MATROSHKA deneyindeki ölçümler, gezegenimizin manyetik alaninin kozmik radyasyon içinde yeryüzüne düsen elektrik yüklü parçaciklarin sayisini önemli ölçüde azalttigi alçak Dünya yörüngesinde yapildi” diyor.“ “Gezegenler arasindaki uzaydaysa böyle bir kalkan bulunmuyor.”