HZ.PEYGAMBER DEVRİNDE CASUSLUK
Resûlullah'ın (sav) casus olarak gönderdiği kimse: Müslim, Enes'ten şu rivayeti tahric eden "Resûlullah (sav), Ebû Süfyân'ın kervanının ne yaptığını öğrenmesi için Büseybese'yi casus olarak gönderdi.
Adı geçen Besbes, küçültme isim kalıbıyla Büseybese, Besbes ve Besbese olarak üç şekilde söylenmekte olup bu konuda onun el-İsâbe'de-ki biyografisine bakınız.
el-lsâbe'de Adî b. Ebi'z-Zağbâ el-Cühenî'nin biyografisinde şöyle denir: Hz. Peygamber (sav) onu Besbese b. Amr ile birlikte, Bedir Savaşında Ebû Süfyân'ın haberini araştırmak üzere gönderdi. İkisi, deniz sahiline yakın yere varıncaya dek gittiler. İbn Ukbe (Musa b. Ukbe) bunu İbn Şihâb'dan naklen zikreder (bkz. IV, 230).324 Bu rivayetin benzeri el-lstibsâr'da mevcuttur. Ancak orada "Besbes b. Amr el-Cühenî ile birlikte şeklinde geçmektedir.
Buhâride, hicret kıssasında Hz. Âişe'den şöyle dediği rivayet edilir "Abdullah b. Ebubekir, Hz. Peygamber (sav) ve babası Ebubekir'e Kureyş'in haberlerini getiriyordu. Zeki ve becerikli genç bir çocuktu. Onların yanında geceler, seherle birlikte çıkar gider ve Kureyş'in yanında gecelemiş gibi onlarla birlikte sabahlardı."
İbn İshak'ın Sîret'inde şu bilgi verilir: Hz. Peygamber (sav) Bedir savaşına çıktığında Safra mevkiine yakın bir yere varınca, Benî Sâide'n halîfi (antlaşmak) Besbese b. Amr el-Cühenî ile Benî Neccâr'ın hal Adî b. Ebi'z-Zağbâ el-Cühenî'yi, Ebû Süfyân b. Harb ve diğerlerinin durumunu araştırmak üzere Bedir'e gönderdi. Yine ibn İshak'ta Bec gazvesi ile ilgili olarak şu bilgi kaydedilir: Hz. Peygamber'in (sav) bi zat kendisi ve ashabından biri (Hz. Ebubekir) bineklerine binip çıktılar. Yolda yaşlı bir Arap'a rastladılar, ona Kureyş ile Muhammed (sav) ashabını, bunlardan kendisine ulaşan haberi sordu. Adam da kendilerine haber verdi. Haberi verdikten sonra Hz. Peygamber ve yanındakine "kimlerdensiniz?" diye sordu, Resûlullah (sav) da "sudanız!" buyurdu Resûlullah (sav) sonra ashabının yanına döndü ve Hz. Ali, Zübeyr, b. Ebû Vakkas ve başkalarını haber araştırmak üzere Bedir'e gönderdi. (bkz. II, 56).
el-İstîâb'da geçtiği üzere Hz. Peygamber (sav) Medine'den Bedire hareket etmeden önce Talha b. Ubeydullah ile Said b. Zeyd'i haber araştırmak üzere Şam yoluna gönderdi. Onlar sonra Medine'ye döndüler ve Bedir savaşı günü Medine'ye vardılar. Resûlullah (sav) da onlara ganimetten paylarını verdi.
İbn Sa'd'ın Tabakât'ında Ebû Temîm el-Eslemi’nin biyografisinde bilgi verilir: O, hizmetçisi Mesud b. Hüneyde'yi, Uhud savaşı için Kureyş'in kendisi üzerine geldiğini, sayılarının, at ve silahlarının ne kadar olduğunu haber vermek üzere yaya olarak Arc'dan Resûlullah'a (sav) gönderdi.
el-İstîâb'da Huzeyfe b. Yemân'ın biyografisinde şu bilgi verilir: O, Hz. Peygamber'in (sav) Hendek savaşı sırasında Kureyş'in durumunu öğrenmek üzere gönderdiği kimse olup onların göçüşleri haberini getirmişti.
İbn îshak'ın Sîret'inde Hevâzin kıssasında şu bilgi geçen Huneyn Gazvesi öncesinde Hevâzin, Sakîf, Nasr, Cüşem ve diğer kabilelerden insanlar, Resûlullah'ın (sav) durumunu görüşmek üzere toplandıklarında, Resûlullah (sav) bunu haber alınca, onlara Abdullah b. Ebû Hadred'i gönderdi ve halkın arasına girip bilgi edinince ve haberlerini getirinceye kadar orada kalmasını emretti, İbn Ebî Hadred hemen gitti, aralarına girdi ve Resûlullah'a (sav) savaş açma kararlarını duyup öğreninceye kadar içlerinde kaldı, sonra da gelerek Resûlullah'a (sav) haber verdi. Bu bilginin aynısı el-Mevâhib ve şerhinde de mevcuttur. (III, 2)
el-lsâbe'de müellif, Ümeyye b. Huveylid'in biyografisini vererek Hz. Peygamber'in (sav) onu yalnız başına Kureyş'e casus olarak gönderdiğini ve onun şöyle dediğini zikreder: Hubeyb'in (bağlı olduğu) odunun yanma geldim, gözcülerden korkuyordum, çıktım ve Hubeyb'i çözdüm. Yine el-îsâbe'de Bişr b. Süfyân el-Utaki’nin biyografisini verir ve Kureyş'in haberlerini araştırmak üzere Resûlullah'ın (sav) onu Mekke'ye gönderdiğini zikreder. el-îsâbe'de Cübeyle b. Âmir el-Belevi’nin biyografisi verir ve onun Ahzâb (Hendek) savaşında Hz. Peygamber'in (sav) casusu olduğunu kaydeder. Yine el-lsâbe'de Hubeyb b. Adî el-Ensârî'nin biyografisini verir ve Buhâri’den naklen, Resûlullah'ın (sav) on kişiyi casus olarak gönderdiğini ve başlarına Âsim b. Sabit'i emîr tayin ettiğini zikreder. Sonra ibn Ebî Şeybe'nin tahric ettiği bir rivayetten, Hz. Peygamber'in (sav) onu yalnız başına Kureyş'e casus olarak gönderdiğini nakleder.
(Et-Teratibül İdariye 538-540)