Kum zambağı, deniz nergisi ‘Pancratium maritimum’ | Süs Bitkileri ve Çiçek Bakımı
SÜS BİTKİLERİEvde, Bahçede, Ofiste Çiçek Yetiştirme bilgileriKum zambağı, deniz nergisi ‘Pancratium maritimum’Amarillidaceae familyasının Pancratium cinsinin 21 türü var. Kum zambağı o türlerden biridir. Bilimsel adı Pancratium maritimum (deniz kıyısı pankrasyumu). İngilizcede yaygın adları sea saffodil (deniz nergisi), sand lily (kum zambağı)..
Kum zambağı Amarillidaceae familyasının Pancratium cinsindendir. 21 Pancratium türü var. Kum zambağı o türlerden biridir. Soğanlı bitkilerden. Bilimsel adı Pancratium maritimum (deniz kıyısı pankrasyumu). Doğada sadece deniz kıyısı kumsallarında görülür. İngilizcede yaygın adları sea saffodil (deniz nergisi), sand lily (kum zambağı).. Güzel kokuludur. En çok geceleri koku salar. Herkesin hayran olup çok güzel bulduğu kokusunu bazı insanlar ağır bulur.
Kum zambağının yaşam alanı: Türkiye dâhil tüm Akdeniz ülkelerinin sahillerinde Akdeniz kıyılarında, Türkiye’nin Karadeniz bölgesi ile Marmara bölgesinin Karadeniz kıyılarında ve Bulgaristan’ın güneyinde Karadeniz kıyısında deniz kıyısı kumluk alanlarda kum zambağı bulunur. Dolayısıyla Türkiye’nin endemik türlerinden olduğu iddiası sadece asılsız bir söylentidir. İspanya’dan İsrail’e Akdeniz’in her yerinde sahillerde görülür.
Teşekkür: Hazırladığım bu yazıya katkılarından dolayı Adana’dan Seher Hanım’a teşekkür ederim. Kum zambağının doğal yaşam alanı olarak yalnızca deniz kıyısı kumsallarını tercih etmesi birçok kişinin kafasını karıştırıyor. Bazı kişiler sadece doğal ortamında yetişir diye söylenti çıkarmış. Haftalarca yaptığım araştırmalar sonucunda edindiğim bilgilerle, birkaç farklı ülkedeki kum zambağı sevenlerin tecrübeleri ve Seher Hanım’ın tecrübeleri ışığında kum zambağının aynen amarillis gibi saksılarda alelade topraklarda yetiştirilebileceğini tam olarak anladım.
Saksıda kum zambağı yetiştirmek
Hakkındaki şehir efsanelerine göre ancak anavatanında yaşayabilirmiş.. sadece deniz kumunda ve deniz suyu ile yaşayabilirmiş.. bunlar yanlış şeyler. Başka yerlerde yaşayamamasının sebepleri var: en başta gelen sebep bu bitkiyi hiç olmadık acayip şeylerde yetiştirmeye çalışmak (deniz kumu, inşaat kumu, torf, hatta tuzlu su). Sonuçta kum zambağı fena halde güçsüz kalır bütün hayat direncini kaybeder ve ölür. Mesela deniz kumunda yetiştirmeye çalışmak. Buna hem hiç gerek yok hem faydası değil zararı olur. Bir de karasal iklime uygun değildir özellikle ağır kış soğuklarına dayanamaz. Sonra ev içinde tutmak, havadan ve güneşten mahrum etmek.. İşte başka yerlerde yaşayamaz söylentisi bu sebeplerden kaynaklanıyor. Yanlış bakım uygulayınca soğanlar tüm gücünü kaybeder, bağışıklık sistemi iflas eder, bitki çürür ölür gider. Öte yandan hakkında hiçbir şey bilmeyip alelade bir gerçek toprakta amarillis gibi saksıda güneşli yerde ihmal ederek yetiştirmeye çalışanlar çok başarılı olup kum zambağının muhteşem kokusunun keyfini çıkarıyor.
Sevdiği iklim: Doğal yaşam alanlarına bakarsak: Hem yazın aşırı sıcakların pek görülmediği ve sık sık yağışlı olan Kilyos’ta, hatta Trabzon’da, hem yazın sıcaktan kuraklıktan fena halde kavrulan güney Ege’de, Yunan adalarında, Libya ve İsrail sahillerinde yaşayabiliyor. Tüm bu bölgelerde yağışlar en çok kış boyunca görülür. Kış soğuklarına en fazla -10°C derece soğuklara dayanabilir. Yaz sıcaklarında susuz kalınca ya da kışın don olaylarında yapraklar tamamen kuruyabilir, fazla bir zararı yoktur. Bu etkiler olmazsa yaprakları tüm yıl yeşil kalır, soğanlar daha güçlü olup daha fazla gelişirler.
Kum zambağının yaprakları
Yapraklanması: Hava şartları uygun olup susuz kalmadığı takdirde her zaman yapraklıdır. Kum zambağı ilkbaharda havalar ısındığında yeni yapraklar çıkarmaya başlar. Yazın susuz kalmazsa yapraklanma yavaş yavaş devam eder. Çiçek açtıktan sonra yaprak sayısı maksimum düzeye çıkar. Kış boyunca yaprakların çoğu bozulur. İlkbaharda yeniden yapraklanırken eğer yaz sıcaklarında susuz kalırsa tüm yapraklarını kaybedebilir, yaz sonunda çiçeklendiği zaman tekrar yapraklanır. Yaprakları pek geniş olmayan şeritler halindedir.
Kum zambağının çiçekleri
Çiçeklenmesi: Günde en az 4 saat çok kuvvetli güneş alabilmeli. Bunun dışındaki saatlerde gündüz boyunca yeri son derece kuvvetli aydınlık olmalı. Yoksa çiçek açmasını hiç beklemeyin. İlkbahar ortasından itibaren kızgın güneşi iki ay kadar en rahatsız edici şekilde hissettikten sonra çiçeklenir. Saksılarda yetiştirilenler doğadakinden daha erkenden ve daha bolca çiçek açabilir (sizin bakımınıza kalmış bir şey). Çiçek açma özelliği amarillislere benzer: Tek bir soğan, büyüklüğüne ve gücüne göre peş peşe iki çiçek sapı çıkarabilir. Pek güçlü değilse sadece tek çiçek sapı çıkarır. Sap tepesinden çiçekler sırayla açar. Yeterince geniş saksılarda üçlü beşli olarak yetiştirmelisiniz. Her yıl toprak değiştirip kökler rahatsız edilirse çiçek açmayabilir. Yazın veya kışın hiç sulamayıp kökleri kurutmaya çalışmayın bu sadece soğanın zayıflamasını sağlar. Zira susuz kalırsa soğandaki enerji / besin birikiminin çoğunu toprağın derinliklerinden su bulmak için kuvvetli kök oluşturmaya harcayabiliyorlar. Böyle olursa soğanın tüm birikimleri gider, adeta sıfırlanır.
Toprak: Gerçek toprakları sever. Hakkında verilen bilgiler hem abartılı hem yanlış. En iyisi mesela şöyle bir toprak hazırlayabilirsiniz: Gerçek doğal topraklardan kara toprak, kırmızı toprak, dere kumu, ince ponza taşı, eski koyun gübresi. Hepsini karıştırın. Kum zambağının çok zengin anlamda toprak minerallerine, her türlü elementlere ihtiyacı var. Aynı şeyi torf, kompost vb. topraklar ve bitki besinleri asla sağlayamaz. Ben aldım filan toprağa diktim güzelce çiçek açtı diyebilirisiniz. Oysa o güzellik önceki birikimlerden gelir. Kumda, torf vb. topraklarda sonraki yıl kum zambağınız bir hayli güçsüz kalmış olacaktır. Görünüşte bir sorun yok gibi görünse bile, mutlaka bağışıklık sisteminin niteliği ile direnci büyük ölçüde eksik kalır.
Toprak yerine deniz kumunda yetiştirsek? Bitkiyi gıdasız bırakıp öldürmekten başka işe yaramaz. Doğada soğanı kendisini 30cm derine çekiyor ve o kadar derine rağmen ayrıca köklerini 1 metreden fazla derinlere uzatıyor, alt tabaka toprağa, kayalıklara ulaşıyor. Yani doğada salt kumda yaşayabildiğini sanmayın. Bu imkansız. Doğal yaşam alanları olan kumsallarda görüyorsanız köklerinin kumda olduğunu sanmayın. Çok derinlere gitmiştir. Kökleri derinliklerde gerekli elemenleri mineralleri bulur. Henüz yavruyken, yeterince köklü değilken bazen yağmurun toprağı eritip kumsala sürüklemesiyle, bazen deniz suyunun kumları ıslatmasıyla o kumsallar yavru kum zambaklarının ihtiyacı olan besleyici öğeleri daima kazanır. Sırf deniz suyunda bile kum zambağının ihtiyacı olan kalsiyum dahil her türlü elementler, mineraller bulunuyor.
Saksıya dikim tarzı: Önce şunu söylemeliyim: Uygun toprakta küçük saksılarda aynen amarillis gibi yetiştirebilirsiniz, hiçbir sakıncası olmadığı pekçok kişinin tecrübeleriyle sabittir. Eğer doğasına en uygun şekilde yetiştirmek istiyorsanız aşağıdaki gibi yapın. Böylece hem kum zambaklarınız hem siz daha mutlu olursunuz.
Sulama: Sonbahar ve kış boyunca yağmuru karı alabileceği tamamen açık bir yerde tutun, belki sulamaya gerek kalmaz. İlkbaharda toprağın yaşlığı gidince ama nemliliği azalmadan önce sulayın. Üst taraf kumla kaplıysa toprak kurudu mu anlayamazsınız. Haftada bir defa bol bol su dökerek sulamak yeterli olabilir. Saksı dış yüzeyi iki üç gün içinde kupkuru oluyorsa haftada iki defa sulayın. Mayıs sonunda sulama sıklığını seyreltin, yapraklar biraz pörsüdükçe sulayın. Yaprak pörsümelerini ise sabah saatlerinde kontrol etmelisiniz sulamayı ona göre yapın. Bu şekilde yaz sıcaklarında biraz susuz kalması sayesinde yapraklarda biriken enerji ve besinler soğana çekilir çiçek tomurcuğu oluşumu başlar. Temmuz ayı ortasına doğru sulama sıklığını tekrar arttırın. Sonbahar yapraklanmasından bir ay sonra sulama sıklığını düşürün veya yağışlar sıksa sulamanız gerekmez.
Besin: Hazırladığınız toprağın özelliğine göre gerekebilir. Yukarda toprak hakkında verdiğim bilgiler doğrultusunda siz nasıl toprağa dikmişseniz veya kaç yıldır aynı toprakta bulunuyorsa.. gerekli ise besin vermelisiniz. Suya karıştırılarak verilenden genel amaçlı bir bitki besini verin. ilkbahar yapraklanmasından ilkbahar sonuna kadar devam edin. Ve çiçeklenme zamanındaki yeni yapraklardan sonra başlayarak ekim ayı ortasına kadar besinin dozajına göre gereken aralıklarda besin vermelisiniz. Ölçüye örnek: Her sulama suyuna karıştırılması tavsiye edilen besin çeşidi her dört sulamada bir defa verilmeli (sadece yukarda belirttiğim zaman aralıklarında).
Kategori: Bahçe Balkon Tarih: 24 Temmuz 2012Etiketler: Amaryllidaceae | Aşırı sıcak uyumlu | Güzel Kokulu | Soğanlı | Tuzlu toprak uyumlu
'Kum zambağı, deniz nergisi ‘Pancratium maritimum’' hakkında sorular, açıklamalar	Begonvilli Ev dedi ki:	25 Temmuz 2012, 08:41	Kum zambaklarını çok iyi tanırım. Çocukluğumun geçtiği Side ve Sorgun kıyılarında öyle çok olurdu ki.. Kokuları enfestir. Ne yazık ki hemen hemen hiç kalmadı. Bu evi satınaladığımda bahçenin bir köşesinde kum zambağına benzer soğanlı bitkiler gördüm. Komşum kum zambağı olduklarını söyledi. Ancak hala açmadılar. Bu yüzden hala emin olamıyorum. Mail adresinizi verebilirseniz size fotoğraflarını çekip gönderebilirim. İnşallah kum zambağıdırlar.
Seher, Adana dedi ki:	25 Temmuz 2012, 16:45	Kum zambağını saksıda yetiştirdim temmuz ayında çok güzel kokusuyla açmaya başladılar.
Eyup G. -Cunda adası dedi ki:	14 Ağustos 2013, 20:08	Benim arazimde 60 yıldır mevcut. daha öncesini bilmiyorum fakat çok ilgimi çekiyor.
İrem, İstanbul dedi ki:	29 Ağustos 2013, 19:11	Deniz suyu koymamıza gerek olmadığını söylemişsiniz ama deniz suyunun içinde
Olabilir ama ne kadar faydalı olur bilemem. Bitki besini daha faydalıdır.
İrem, İstanbul dedi ki:	30 Ağustos 2013, 12:35	Benim kumzambağım daha tomurcuktu. Ama sanırım rüzgardan veya kuşlardan sapı kopmuş. Soğanını ne yapmalıyım?
İsmetcan D. -Balıkesir dedi ki:	03 Ekim 2013, 00:00	Bu çiçek çok hoşuma gitti bende bakmak istiyorum soğanlarını nereden temin edebilirim?
Alev, İzmir dedi ki:	11 Aralık 2013, 01:00	Her Temmuz sonu veya Ağustos başı onlarcası açıyor Gümüldür sahillerinde. İnsanlar itinayla söküp bahçelerine götürüyorlardı. Bu sene ben de dayanamadım, tabir yerindeyse şeytana uyup söktüm. 2 çiçekli 7 soğan… Derince bir saksıya 10’ar cm aralıklarla yerleştirdim soğanları. 10-15 çiçek daha verdi. Malesef bu enfes kokulu çiçekler sadece 1 gün dayanıyorlar. Sonbahar boyunca yeşil şerit şeklinde yaprak vermeye devam etti. Yaprakların uzunluğu 50 cm’i geçti. “Kışı çıkaramaz, yaprakları çok uzun, köklere değil yapraklara gidiyor” dediler. Ben de yapraklarını toprağa yakın yerlerinden kestim içim cızlayarak. Üzerine de torf döktüm. Çünkü onları öyle görmeye dayanamadım. Hata mı ettim?
İrfan G. -Seferihisar dedi ki:	14 Eylül 2014, 23:09	Bilgileriniz için teşekkür ederim. Seferihisar-Akarca semtinde oturuyorum. Yazlıktayız. Kum zambağını görüyor ve çok seviyordum ancak geçen yıldan beri daha çok ilgimi çekmeye başladı. Özellikle CNN tv’deki Güven İslamoğlu’nun endemik olduğunu söylemesiyle ne yapabileceğimi düşünmeye başladım. Ancak benim gözlemim farklı. Benim gördüklerim denize 20 metre yakınlıktaki bir evin bahçesinde. 5 kök kaldı. Gittikçe azalıyor. Bu evin bahçesi tamamen kum. Şu bir haftadır çiçekleriyle gülümsüyorlar. Bana enteresan gelen her gün önünden geçip denize giriyorum. Dizlerimi kıramıyorum, eğilmekte zorlanmama rağmen yere oturarak onları öptüm hoş geldiniz dediğim çiçeklerin birden bire ortaya çıkması. Bu yıl 09 Eylül 2014 doğuşu olabilir. Bir hafta oldu gelişleri. Ben de üretmek istiyorum ancak tohumlarını bekleyeceğim çünkü sayıları az. Köklerine zarar verebilirim. Akarca’ın başka yerlerinde var mı bilemiyorum. Dolaşmak gerekiyor.
İlke, Dalaman dedi ki:	02 Ekim 2014, 20:54	Eşim için Mart ayında Sarıgerme sahillerinden özenle söktüğüm bu güzel bitki 30 cm bir plastik saksıda yaşıyor. Bu hafta tam 6 çiçek verdi ama çiçekleri iki günde soluyor.
Sercan, İstanbul dedi ki:	05 Aralık 2014, 19:42	Yurtdışından kum zambağı soğanları satın aldım. Yolda, geliyor. Pek bulunmayan bir bitki olduğu için dikkatli olmak istiyorum. En zorlandığım kısım ise toprak. Gerçek orman toprağı bulmaya çalışıyorum. Kırmızı killi toprak ise nereden bulunur hiç bir fikrim yok. Orman toprağı ormandan alınır da kırmızı toprak için nereye gitmeli? Ta akdenize mi? Oldukça derine gömmek gerektiğini anlatmışsınız. Çok büyük bir saksı mı lazım? Bende sanırım yarım metre yüksekliğinde bir tane var. Yeter mi? Çiçeklenme dönemi ne kadar sürer? Ben saksının en üstüne kum koymamayı düşünüyorum. Olur mu? Toprağın içine yumurta kabukları ve iyice kırılmış deniz kabukları karıştırmayı düşünüyorum. İşe yarar mı? Kaç santim arayla dikmeliyim? Bir saksıda 4 tane düşünüyorum. İstediği PH kaçtır? Benim balkon sabahtan bire kadar falan güneş alıyor. Yeter mi? Evde olmaz mı? Bir kaç tane de ev içinde denemek istiyordum. Hiç girişmeyeyim mi yoksa?
Sercan, İstanbul dedi ki:	20 Nisan 2015, 15:45	Ben ocak ayında derin bir saksıya 4 soğan kum zambağı diktim. Hala çıkmadı. Bir soğan da arkadaşıma vermiştim. O küçük bir saksıya fazla özen göstermeden dikti. Bekletilmemiş musluk suyuyla suladı. Ayrıca saksı küçük olduğu için soğanı hiç derine gömemedi, hemen yüzeyin altında kaldı. Ben olabildiğince sizin tarifinize uymaya çalışarak iyi bir toprağa ve en az 10 cm derine diktim. Eksik sulamadım. Fazla suladığımı da sanmıyorum. Arkadaşımınki mart ortasında yaprak vermeye başladı. Bizimkilerde ses yok. Kilyos sahilinde olabildiğine göre bizim balkonda da olması lazım. Yani donmamıştır. Gerçi üstüne kar yağdı ama olsun. Bir de belki saksı büyük ve soğanlar da derinde olduğu için hala yeterince ısınamamış olabilirler. Siz ne dersiniz? Biraz daha ısınınca çıkarlar mı yoksa artık çıkmazlar mı? Sorun ne olabilir?
Sercan, İstanbul dedi ki:	17 Ağustos 2015, 11:01	Yukarıda sözünü ettiğim pancratium maritimumlardan sadece biri çıkabildi- o da yeni. Çeşitli saksılara dağılmış durumdaki 3 pancratiumu tek bir saksıya toplamak istiyorum. Bunu nasıl yapabilirim? Diğer soğanlılar uyku dönemine girdiklerinde rahatça sökülüp taşınabiliyor. bunlar uyku dönemine girmediklerine göre ne zaman ve nasıl sökülebilirler? Sökmeden önce kurutarak uykuya mı zorlamam gerekiyor? Sökmek için en uygun zaman hangisidir?
O kadar hassas değildirler. Kurutmak hiç gerekmez. Şimdi rahatça söküp bir araya dikin ve bol bol sulayın. Aysel Ö. -İzmir dedi ki:	27 Ağustos 2015, 03:04	Ben yaklaşık 16 yıldır saksıda yetiştiriyorum. 20-25 soğanım var. Kum zambağı olduğunu yeni öğrendim. Yıllardır kuruturum diye dokunmaya korkuyordum. Verdiğiniz bilgiler çok faydalı oldu. Teşekkürler. Her yıl çiçek mevsimlerini sabırsızlıkla bekliyorum. Muhteşemler.
Şeniz, Mudanya dedi ki:	19 Eylül 2015, 12:21	Şu anda Kıbrıs’tayım. Sahildeki muhteşem beyazları görünce Otel yönetiminden ne olduklarını öğrendim.Internetten sizin aydınlatıcı sitenize ulaştım. Acaba üzerlerindeki tohum keselerini şimdi bir miktar alıp eve dönünce tarifinize uygun olarak direkt bahçeye ekebilir miyim yoksa tohumların kopartılma zamanı henüz gelmedi mi?
Gülerman Ş. -İzmir dedi ki:	07 Ekim 2015, 14:49	Sekiz sene önce Akçay’dan getirdiğim kunzambağını burada bahçeye diktim. O zamandan beri çicek açıyor. İki senedir beyaz değil pembe açtı. Şimdi Antalya’ya taşınacağım. Zarar vermeden nasıl çıkarmam gerekiyor? Şu anda çiçek açmış durumda.
Fatih, Antalya dedi ki:	03 Kasım 2015, 12:29	Kum Zambağından ben de yetiştiriyorum. Aslında yetiştirilmesi gayet basit bir bitki. Yazın belirtildiği gibi tamamen susuz bırakmak yaramıyor ama bu denince çok sulamak da faydalı değil. Sadece toprağın hafif nemli olması yetiyor. Bu sene ilk defa toprak değişimini yapacağım. Her ne kadar sulansa da yaz ayında Akdeniz’de yaprakları kuruyor. Soğanın ykuya girdiğini sanmayın derim. Eğer poyrazdan etkilenmeyen ve aşırı güneş almayan bir yerde durur ve düzenli sulanırsa yazın da yaprak görmek mümkün Akdeniz ikliminde.
Feyzi U. -Manisa dedi ki:	28 Mart 2016, 00:30	Yıllardır hem tohumdan hem soğandan Kum Zambağı yetiştiriyorum. Akşam üzeri çiçek açıp ertesi günü soluyor. Bu nedenle tozlaşma biraz sıkıntılı ve fazla tohum üretemiyorum. Malum sahillerde tozlaşmayı gece helikopter böcekleri yapıyor ve onlar da burada yoklar. Çimlendirdiğim tohumlardan elde ettiğim soğanlar da çok yavaş büyüyorlar. İlgimi çeken şey sayın Ş. Gülerman (İzmir) tarafından yazılan notta “Sekiz sene önce getirdiği kum zambağı soğanlarının iki yıldır pembe açmaya başladıkları..” hususu oldu. Bu mümkün mü acaba? Çünki ben hiç bir kaynakta ve kendi ürettiğim kum zambaklarında bunu gözlemlemedim. Sayın Ş. Gülerman bu konuda buradan bilgi verirse çok sevinirim. Kişisel kanaatim aralarına amaryllis çiçeği soğanlarını karışmış olabileceği. Zarif ve güzel kokulu, sahillerin prensesi denilen kum zambaklarının daha çok üretilip yaygınlaşması ve sevilip korunması ne güzel olurdu. Manisa’da balkonumda tıpkı amaryllisler gibi üstelik normal Gediz Ovası toprağında, büyük saksılarda yetiştiriyorum.
Hakan, Samsun dedi ki:	25 Ağustos 2016, 17:53	Sakın bir sahilde bunlara rastladım ve 2 tane kadar söktüm. Nasıl yaşatabilirim? Bir de dibinde siyah tohum benzeri şeyler vardı. Bunlar onun tohumu olabilir mi?
Birol, İstanbul dedi ki:	27 Ağustos 2016, 21:28	Datça Knidos antik kentini gezerken bu çiçeği gördüm. Çoğu solmuş kurumuştu. Yeşil olanların resimlerini çektim. Kum zambağı olduğunu tahmin ettim. Soğanlarını sökemedim fazla da zorlamadım zarar veririm diye fakat tohumunu buldum ve aldım. Evde duruyor daha dikmedim. Deneyeceğim umarım yetişir. Sizin bilgileriniz çok faydalı. Öncelikle toprak işini halledeceğim.
Dilek T. -İzmir dedi ki:	09 Aralık 2016, 11:46	Kum zambağının tohumlarını eksek çıkar mı?
« Leş çiçeği Stapelia ve OrbeaPetchoa (petkoa), fosforlu petunya »