felsefe tarihi - youreads
m.ö 5.-4. yüzyıllar
hindistan guatama klanında bir prens olarak dünyaya gelmiştir. 29 yaşına kadar babasının sarayında bir eli yağda bir eli balda yaşamış, zevk-ü sefa etmiştir. akabinde saray bahçesinde acı çeken bir yaşlı görmüş, hayatta ızdırap denen bir şey de varmış diyerek saraydan ayrılmıştır. saraydan çıkmasından sonra çileci dervişlerle takılıp, nefsini köreltme yoluna girmiştir. yoğun perhizlerin insanın dünyevi arzularını yok etmeyi başardığını ancak sağlıksal birtakım sorunlara sebebiyet vereceğini düşünerek dervişlerden ayrılmıştır. bir ağacın altında 30-40 gün süren bir nefes izleme(meditasyon) gerçekleştirmiş ve bitişinde uyandığını, aydınlandığını düşünmüştür. bu nedenle kendisine uyanış anlamına gelen "buddha" ismini vermiştir. guatama buddha diye bilinir. buda'ya göre insan dünyevi zevklerin kölesi olmamalı. bu arzu ve isteklerden kurtulmalı, nihayet hiçbir dünyevi şeye ihtiyaç duymayacağı bir noktaya gelmelidir.(nirvana) aksi halde insan tekrar tekrar dünyaya gelerek nirvana noktasına ulaşmaya çalışacaktır.(bir çeşit reenkarnasyon) ancak nirvana düzeyine gelirse kişi buda olur ve bir daha acı ve ızdırap dolu dünyaya gelmez. buda'nın öğretisinde 4 yüce gerçek var, bunlar;
-acı, hayatın ve varoluşun bir parçasıdır.
buda öldükten sonra felsefesi çeşitli mezheplere bölünmüş din olarak yayılmış 500 milyon kişilere kadar ulaşmıştır.
aynı dönemde iran'da bulunan bir şahsiyet. zürdüştlük dinin kurucusudur. insanı iyi ve kötü, gerçek ve yalan arasında seçim yapmak üzere tanrı(ahura mazda) tarafından dünyaya gönderilmiş bir mahluk olarak tanımlamaktadır. bunu hayatın anlamı olarak ortaya koymuştur. insanlık iyiyi ve doğruyu ayakta tutmakla görevlendirilmiştir. iran'da çok tanrıcılığı tek tanrıcılığa yöneltmiştir. zerdüştlükte bütün tarih 3 döneme ayrılmıştır, her dönem 4 bin yıl sürmektedir. her dönemden sonra bir gelecek putları kıracaktır. bu bakımdan zerdüştlükte bahsi geçen kişinin bazı islam yorumcularına göre islam peygamberi olduğu söylenmiştir. ayrıca zerdüştlükte su üstünde yürüme kutsal bakire gibi motifler de bulunması nedeniyle hristiyanlıkla da ilgisi vardır. bu inanca göre bütün insanlar bir bakire ve köpek eşliğinde şarkı türkü söyleyerek cennete gideceklerdir. ama günahlardan arınmak için önce cehennemde biraz yanacaklardır. ayrıca tanrı ile yüz yüze görüşme, ölmeden cennet cehennem görme gibi motifler islama uymaktadır.
yeryüzünü de suyun tuttuğunu iddia etmiştir. hatta dünyayı suyun üzerinde bir gemi gibi düşünmüş ve gemi sallandığından deprem oluyor demiştir. astromi ile de ilgilenmiş hatta bir keresinden güneş tutulmasını önceden tahmin etmiştir. gölgelerin bizle aynı boyda olduğu anlarda piramitlerin boyunu ölçmüştür. bir de nil nehrinin sularının yükselmesinin rüzgardan kaynaklandığını bulmuş, ters yönde esen rüzgar nehrin denize dökülmesini zorlaştırıyor ve bu nedenle su seviyesi yükseliyor demiştir. aynı zamanda mısırlılardan matematiği öğrenmiş ve yunanlılara öğretmiş kişidir. çap çemberi ikiye böler, ikizkenar üçgenin taban açıları eşittir tarzında bazı buluşları da olmuştur.
thales ve milet okulu ile felsefe, dini ve mistik öğelerden kurtulmuş nesnel hale gelmiştir. doğu felsefesi her bakımdan dini inançlarla iç içe kalmıştır. bununla birlikte aynı dönemde bilimin gelişimini sağlayan mısırlılar ve babilliler bilimi gündelik ihtiyaçları doğrultusunda geliştirmiş bilimi bilim için yapmamışlardır. antik yunan döneminde doğudan edinilen bazı bilgiler sadece bilgiye ulaşmak amacı ile kullanıldığı için farklılaşmıştır.
batıda thalesile kurulan milet okulu, doğayı anlamaya yönelik ilk felsefi okul olarak tarihe geçmiştir. milet okulu filozofları bir çıkar ya da pratik gözetmeksizin sadece bilgiye ulaşmak amacı ile felsefe yapmışlardır. tarihin ilk materyalistleridirler. varlık felsefesi yürütmüşlerdir ve hiçbir şeyin yoktan var olamayacağını maddenin ezeli olduğunu düşünmüşlerdir. milet okulundaki bir diğer filozof anaksimandros'tur.
thalesin öğrencisi ve dostudur. ilk yazılı felsefeyi oluşturmuştur.(doğa üstüne)bilim ve felsefeyi aynı anda yürütmüştür. güneş saatini icat etmiş, dünyanın şeklinin tepsi değil silindir şeklinde olduğunu söylemiştir. ayrıca bu abimiz ilk hayatın denizde başladığını sonradan karaya çıkıldığını söyleyerek evrim teorisinin temelini atmıştır. hocasının her şey sudan oluşmuştur düşüncesine karşı çıkmış suyun niceliksel olarak sınırlı özellikte olmasından dolayı her şeyi var etmeye kudretinin yetmeyeceğini düşünmüş ve evrenin niteliği belli olmayan ama niceliği sınırsız olan bir varlık tarafından oluştuğunu ileri sürmüştür. bu varlığa da aperion adını vermiştir. yerini bir diğer miletli anaksimenes'e
bırakarak ruhunu teslim etmiştir.
insan üzerine felsefe dönemi
artık söylenecek her şeyin söylendiği fikrine istinaden doğa felsefesinin iflası söz konusu olmuştur. ayrıca bir takım konularda filozoflar birbirleriyle çelişik ifadelerde bulunmuşlardır. felsefenin ve metafiziğin gelişebilmesi için artık yeni bir fikre yeni olgulara ihtiyaç bulunmaktadır, bu nedenle yunanlılar platon ve aristoyu beklemeye koyulmuşlar, o sırada insan üzerine felsefe geliştirmişlerdir.
para karşılığı bilgelik satan kişiler. filozofluğu meslek haline getirip eğitici öğretmenler olarak gezmişler ve tüccarlar politikacıların çocuklarına ders vermişlerdir. sofistlerin belli başlı teknikleri ve dünya görüşleri var, bunlar şöyle sıralanıyor.
gezici öğretmenlik yapmaktadırlar. onlara göre en büyük mutluluk öğrencilerinin bilge ve saygın yurttaşlar olmasıdır. özellikle politikacı olacak gençlere yönetme sanatını, politikayı öğretmek istemişlerdir. dönemsel siyasi sorunların da etkisiyle devletteki bozulmanın nasıl engelleneceğini toplusal olaylar için nasıl kurallar olması gerektiğini düşünmeye ve öğretmeye çalışmışlardır. mesela insan tek başına yetemez illa bir birlik içine girmek zorundadır. ama adalet olmadan da bunu gerçekleştiremez. erdemin öğretilebileceğini düşünen sofistlerin en önemli özelliği eğitimcilikleridir.
verdikleri eğitimin karşılığı olarak para almaları durumunu açıklıyor. özel öğreticiler olarak zenginler tarafından tutuluyorlardı. diğer filozoflar sofistlerin bu para alma olaylarına çok karşı çıkmışlardır. onlara göre bilgelik dostlarla paylaşılması gereken bir şeydir, satılık olmamalıdır. para alarak kendilerini özgürlükten mahrum bıraktıklarını düşünürler. fikir satmanın beden satmaktan pek de bir farkı olmadığını söylerler.
ilahi, politik hukusal toplumsal konularda toğlum dinamiklerini ve kanunları esas almışlardır. tanrıları insanların yarattığı görüşünü savunmuşlardır. onlara göre insanlar devletle sözleşme imzalar kendi güvenliği, ihtiyaçlarını karşılamak için birlikçe irade gösterirler. hukukun tanrısal bir kökeni olmadığını insan elinden çıktığını söylerler.
eleştirel yöntemlerle felsefe oluşturmalarını anlatır. sofistler geleneksel ahlakı eleştirirken ahlakın kendisine de şüpheci bir yaklaşım sergilerler. inançların rasyonel ilkelere dayandırılması gerektiğini savunmuşlardır.
sofistlerin bir diğer ortak özelliği şüpheciliktir. varlık ve doğa sorunlarıyla ilgili gerçekliğe ulaşılamayacağını düşünerek insan ve toplum üzerine felsefe geliştirmişlerdir.
fiziki nesnelerin duyusal yöntemlerle açıklanabileceğini, var olan her şeyin fenomenlerle açıklanabileceğini, görünüş ve gerçeklik arasında bir fark olmadığını savunmuşlardır.
fenomenalizm ve idealizm yolundan ilerleyen sofistler nihayet tutarlı davranarak bilgi alanı söz konusu olunca deneyselliği savunmuşlardır. bilginin kaynağında duyu-deneyi vardır derler. bu açıdan önceki yunan felsefesindeki tümdengelimsel anlayışı değiştirip deneyimsel tümevarımsal bir hale getirmişlerdir. yani parça parça deneyimleri birleştirip dünyayı anlamayı seçmişlerdir. daha öncekiler maddeyi oluşturan etmenin her şeyi oluşturduğu kanaatine sahipti.
yine ortak bir görüşle bilgini temeline algıları yerleştirmişlerdir. mutlak değişmez bir hakikat yoktur bu bireye göre değişir demişlerdir. dolayısıyla duyularımızla algıladığımız fenomenlerin dışında bir dünya olmadığı görüşüne sahiptirler. tüm ahaki değerler kişinin onu nasıl algıladığıyla alakalıydı.
nihayet sokrates'e gelebildik. görüşmek üzere.
sokrates felsefe tarihinde bir milat oluşturur. filozoflar özellik antik yunan felsefesinde presokratikler(sokrates öncesi) ve sokratikler(sokrates sonrası) olarak ikiye ayrılır. ilk felsefi sistem kurucusu platon onun öğrencisi, antik yunanın son büyük filozofu aristotales ise platon'un öğrencisidir.
abi 11 Mar 2015 23:22 *