Robotların Dilinden Anlayan Türk Doktor
Canan KORKMAZ / HÜRRİYET-CHICAGO
Doktor Ulaş Bozdoğan, Amerika’da robotik cerrahi yöntemiyle ameliyat yapan ilk kadın doğum uzmanı.
New Jersey’de bulunan Hackenscak Hastanesi’ndeki ofisinde Türk ve yabancı hastalara hizmet veren Dr. Bozdoğan, Türkiye’de kadın doğum alanında yaptığı ihtisastan sonra Amerika’ya gelerek Amerika’nın en başarılı Türk doktorları arasına girmeyi başarmış durumda.
Dr. Bozdoğan, robotik cerrahi operasyonları ve kadınların sağlık sorunlarıyla ilgili yaşadıklarını TurkishNY’a anlattı.
TurkishNY.com: Bizlere robotik cerrahinin geçmişinden bahsedebilir misiniz?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Robotik cerrahi yöntemi, Amerika’da 2002 yılından bu yana kullanılmakta. Da Vinci, bu teknolojiyi üreten robot firmasının adı. Robotik cerrahi, tıptaki en büyük gelişmelerden biri.
Kadın doğum doktorları arasında şu anda en popüler trend robotik cerrahi. Herkes bunu öğrenmek istiyor. Özellikle Amerikalı hastalar sağlık konusunda çok bilinçli. Buraya bir hasta geldiğinde zaten hemen hemen her şeyi öğrenmiş olarak geliyor. Bilinçli olarak ‘’Ben robot ameliyatla rahmimi aldırmak istiyorum.’’ diyebiliyor. Hackenscak Hastanesi’nde 120 doktordan ancak 2-3 tanesi robotlarla ameliyat yapabiliyor. Da Vinci, herkese robotlarla ameliyat yetkisi vermiyor. Bazı standartları var. Yapılan ameliyat sayısı önemli, ameliyatları Da Vinci’nin belirttiği doktorlar izleyecek, değerlendirecek. Bu doktorların arasında ben de varım. Bir doktor öğrenme aşamasında beni arıyor, gidip o doktorun ameliyatlarını denetleyerek rapor yazıyorum. Benim değerlendirmeme göre o doktor sertifika alabiliyor ya da alamıyor. New York, New Jersey ve Kaliforniya robot ameliyatların merkezi olmuş durumda.
TurkishNY.com: Ulaş Bozdoğan, Amerika’da ‘da Vinci S HD ’ ile çalışan tek Türk jinekolog. Neden bu sistemi tercih etmeliyiz? Avantajları nelerdir?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Robotik cerrahi Amerika’da 2002 yılından bu yana kullanılırken, kadın doğum üzerine 2005-2006 yıllarından itibaren kullanılmaktadır. En büyük avantajı bizim açımızdan hastanın aynı gün evine gidebilmesi ve ameliyat komplikasyonlarını çok çok azaltmasıdır. Normal ameliyatlarda hastalarımızda enfeksiyon ve kanama riskleri olabiliyor. Robotlarla yapılan ameliyatlarda bu riskler tamamen düşüyor.
Hastanın kazancı 5 hafta
TurkishNY.com: Robotik ameliyatlarla diğer ameliyatları karşılaştırdığımızda zaman açısından kazancımız ne oluyor?
Dr. Ulaş Bozdoğan: İki çeşit ameliyat şekli var. Birincisi açık ameliyatlar, ikincisi laparoskopi ameliyatlar.Bu ikisinin farkı normal açık ameliyatta hasta en az 3 gün hastanede yatıyor. Hastanın enfeksiyon, kanama riski ve normal aktivitelere geri dönme süresi 6 haftaya kadar çıkabiliyor. Çalışan hasta kesimi izin aldığı zaman diyoruz ki ‘3-4 hafta işe gidemezsin’. Bu da hastanın maddi manevi sosyal yaşantısını etkileyen bir faktör. Herhangi bir enfeksiyon olduğunda hastanın hastanede kalış süresi de uzayabiliyor. Robotik cerrahisinde hastaya dediğim izin alma süresiyse 1 hafta. Genelde ameliyatlarımı sabah yapıyorum. Böylelikle aynı gün içinde hastaları evine yolluyorum. 2 gün sonra araba kullanmaya başlayabiliyorlar. Hastanın hayata dönüşü toplamda 1 hafta sürüyor. Robotik ameliyatlar hastanın iyileşme süresini 6 haftadan 1 haftaya düşürüyor.
Aynı zamanda robotik ameliyatlarda enfeksiyon riski azaldığı için hasta kendini hiç ameliyat olmamış gibi hissediyor. Ciltteki dikiş izleri 1 cm’den küçük delikler halinde oluyor ve herhangi bir iz kalmıyor.
Diğer ameliyatlarda ise iz kalıyor. Uzun vadede o insizyon yeri, koşunca, üşütünce ağrıyabiliyor. Ama robotik cerrahide böyle bir durum söz konusu değil. Robotlarla yapılan ameliyatlar, tamamen hastanın hızlı bir şekilde iyileşmesine odaklanmış ileri düzeyde bir teknoloji.
TurkishNY.com: Hangi tarz ameliyatlarda robotları kullanıyorsunuz?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Robotlarla rahim ameliyatları ve rahim alma ameliyatları yapıyorum. Yüzde 70 hasta bu sebeplerle ameliyat oluyor. Bazen büyük yumurtalık kistleri olduğu zaman bunları da robotlarla ameliyat ediyoruz. Kist ameliyatlarında robotik cerrahinin avantajı var. Çünkü açık ameliyatlarda yumurtaya kist çok yapıştığı zaman yumurtayı çıkarmak zorunda kalabiliyoruz. Kadınların yumurtasını çıkarmak çok güzel bir durum değil, çünkü bu şekilde kadının gebelik şansını azaltıyoruz. Robotik ameliyatlarda ben sadece kisti çıkarıyorum, geri kalan bölümü koruyorum ki hasta ileride gebe kaldığında herhangi bir sorun olmasın.
Robotlarla miyom ameliyatları da yapıyoruz. Genç ve orta yaşlı kadınların birçoğunu jinekoloğa getiren neden, miyomlardır. Kadınlarda det kanaması fazla ya da adetler arası kanamalar olabiliyor. Bu çok zahmet verici ve hastanın sosyal yaşantısını etkileyen bir faktör. Baş dönmesi, baş ağrısı, evden çıkamama gibi nedenlerle hasta kötü bir şekilde etkilenebiliyor. Robotlar, miyom ameliyatlarını yapmak için çok güzel bir yöntem. Miyom ameliyatlarında kanama riski çok fazladır. Robotik cerrahiyle yaptığımız ameliyatlarda yine hastayı aynı gün eve yolluyorum. Hiçbir dokuya dokunmadan 8-10 santimlik miyomları alabiliyoruz ve sadece miyomu aldığımız için hastaların ileride gebe kalma oranları artıyor. Tüp bebekçiler 4-5 santimlik miyomların bile alınması gerektiğini söylüyorlar. Çünkü bu miyomlar hastanın gebe kalma şansını azaltıyor. Tüp bebek doktorları hastaları bana yönlendiriyorlar. Ben önce miyomları çıkarıyorum, daha sonra tüp bebek tedavisi başlıyor. Tüp bebek tedavisinden sonra hastaların doğumlarını da ben yaptırıyorum. Ben çoğu tüp bebekçi doktora eğitim veriyorum. Onlar da yavaş yavaş robotik cerrahiyle ilgilenmeye başladılar. Onlara bu teknolojinin nasıl olduğunu, nasıl yapılacağını ve meslek sırlarımızı gösteriyoruz. Hackenscak Hastanesi’nde bu işi yapan tek Türk olmamın yanısıra hastanede robot ameliyat yapan 2-3 doktorun arasındayım.
TurkishNY.com: Robotik ameliyatlarda doktorun konumu nasıl oluyor, nerede duruyorsunuz?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Hastaya genel anestezi verip, hastayı uyutuyoruz. Hasta uyuduktan sonra karnında laparoskopik delik açıyoruz. Normal şartlarda hasta doktorun başında ameliyat yapar. Bu ameliyatlarda hasta yatıyor, onun başında robot oluyor. Doktor ayrı bir yerde, bir konsolun başında robota uzaktan kumandayla komut veriyor. Robot sanki doktor varmış gibi komutlara uyuyor. Robotun kolları var, hastanın içine robotun kollarını yerleştiriyorum ve ameliyathanenin diğer köşesinden robotun kollarını yönetiyorum.
“Amerika’daki doktorların en büyük eksikliği cerrahi müdahalede”
Dr. Bozdoğan Amerika’daki doktorlardaki en büyük eksikliğin cerrahi müdahalede hissedildiğini söylüyor. Dr. Bozdoğan bu durumu şu şekilde açıklıyor:
Türkiye’deki ve buradaki ihtisası kıyasladığımda ikisi arasındaki farkları gördüm. Benim Türkiye’de de ihtisas yapmam çok işime yaradı. Bazı doktorlar müzisyen gibi yetenekli doğuyor, el becerileri oluyor. Cerrahide doğuştan bir yeteneğiniz yoksa bunu ne kadar geliştirmeye çalışırsanız çalışın o geliştirme sürecinde hastaya zarar verme riskiniz artıyor. Amerika’da hastanın doktora dava açma riski çok fazla olduğu için doktorlar bu riski almak istemiyorlar. O yüzden hangi konularda güçlülerse o konularda kendilerine yön veriyorlar. Ben de kendimi bu konuda yetiştirdim. Yılda 2-3 kez robotik cerrahiyle ilgili konferanslara gidiyorum. Önceden kimse robot teknolojisinin gelişeceğini düşünmüyordu. Bir anlamda geleceği gördüğüm ve cerrahi branşları sevdiğim için şu anda bu işte başarıyla ilerliyorum.
“Yaş değil, tecrübe önemli”
Ben asistanken ameliyatlara başladım, normalde buna izin vermezler. İhtisası bitirdiğim zaman zaten bu işin yüzde 50’sini bitirmiştim. Olayı ne kadar çok yaptığınız değil, ne kadar çok ameliyatı ne kadar sürede yaptığınız önemli. Yaşınız 60 olur, bu işi 10 kere yaparsınız, ama yaşınız 40 olur ve bu işi 5 yıldır ve sürekli yaptığınızda daha tecrübeli olursunuz. Genç doktorların reflekslerinin daha fazla ve yanlış yapma risklerinin daha az olduğunu düşünüyorum.
TurkishNY.com: Robotlarla ameliyatın zor tarafları nelerdir?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Ufak bir hata yapmanız hastaya zarar verebilir. Bunlar anlık şeyler. Diğer ameliyatlarda da bunu yaşayabilirsiniz ancak orada hastaya dokunabiliyorsunuz. Robotik ameliyatlarda tamamen kendi komutlarınızı hayal üzerinden yapıyor gibi oluyorsunuz. Örneğin bir santimetre içeri girmek istediğinizde kolunuzu bir santimetre aşağıya indiriyorsunuz. Normal ameliyatlara göre çok daha fazla dikkatli ve konsantre olmak gerekiyor.
TurkishNY.com: Türk doktorlar arasında pek yaygın olmamasının sebebi nedir?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Bunun sebebi Amerika’da cerrahi branşlara girmenin çok zor olması. Amerika’daki sistem, genelde ‘yabancı doktorlara ilaç yazdırayım, dahiliyeci ya da çocuk doktoru olsun ama hastaya dokunmasın’ istiyor. Benim avantajım Türkiye’de ihtisas yapmam ve Yale Üniversitesi’nden aldığım referans mektuplarıyla Amerika’daki ihtisasa kabul edilmem. Türk doktorlar arasında yaygın olmamasının sebeplerinden biri de imkansızlıklar olabilir; doktorun çalıştığı hastanede robot imkanı olmayabilir. Konuya ilgisiz olmaları da mümkün. Bu iş çok zaman istiyor, ben yeri geliyor ofisimi kapatıp sadece robotik ameliyatlara giriyorum. Bu iş için becerinin yanında maddi ve manevi fedakarlık da gerekiyor.
TurkishNY.com: Robotlarla yaptığınız ameliyatların diğer ameliyatlara göre maddi açıdan farkı ortalama ne kadar?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Normal ameliyatlarla arasında çok ciddi bir fiyat farkı yok. Çünkü robotik cerrahide hasta zamandan kazanıyor ve daha çabuk işine dönebiliyor. O yüzden tercih edilme oranı oldukça yüksek.
Türk kadınlar doktora gitmiyor
TurkishNY.com: Kadınların hamilelikte en çok dikkat etmesi gerekenler nelerdir?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Bir kadının hamilelikte dikkat etmesi gereken en önemli nokta, doktora gitmektir. Türk kadınları kadın doğum doktoruna gitmiyor. Bu bence büyük bir sorun. Amerikalılar’la Türkler’i kıyasladığımızda Türk hastalardaki en büyük eksiklik doktora gitmemek. Kadınlar, mutlaka doktora gitmeli ve genel kontrollerini yaptırmalı.
TurkishNY.com: Amerika’da yeni doğan sayısındaki ölüm oranı ortalama ne kadar?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Hastanemizde artık 23 haftadan önce doğan bebekleri yaşatabiliyoruz. Bu konuda da teknoloji her geçen gün gelişiyor. Bebek ölüm oranları çok düşük.
TurkishNY.com: Amerika ve Türkiye’deki doğumları karşılaştırdığımızda sezeryan doğumların Türkiye’deki gibi yaygın olmadığını söyleyebilir miyiz?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Amerika’da 2009 yılına kadar kadın doğumcuların sezeryan yapmaları için güçlü bir nedenlerinin olması gerekiyordu. Şimdi hastalar doğum yöntemlerini kendileri seçebiliyorlar. Normal doğum isteyen hasta sayısı daha fazla. Türk kadınları ise daha çok sezeryan yönteminden yana.
TurkishNY.com: Hastalarınızın çoğunluğunu Türkler mi oluşturuyor, yoksa yabancılar mı?
Dr. Ulaş Bozdoğan: Amerikalı hasta sayım daha fazla. Robot ameliyat yaptığım için bu, yabancıların daha çok dikkatini çekiyor. Son zamanlarda Türk hasta sayımın da arttığını söyleyebilirim.
Yale Üniversitesi deneyimli
Operatör Doktor Ulaş Bozdoğan 1973 Yılında Adana'da doğdu ilk orta ve lise eğitiminden sonra 1997 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu. Uzmanlık eğitimini, 2002 yılında Süleymaniye Araştırma ve Eğitim Hastanesi’nde başarıyla tamamladı. 2002-2004 yıllarında Amerika’da Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği Üreme Endokrinolojisi Bölümü’nde Postdoctoral Fellow olarak çalıştı.2004-2008 yılları arasında UMDNJ New Jersey Tıp Fakültesi`nde Kadın Doğum İhtisası’nı tamamladı. 2008-2009 yılları Arasında Ohio State Üniversitesi’ndeki Robotik Cerrahisi eğitimini tamamladıktan sonra robotic minimal invaziv cerrahisi konusunda uzmanlaştı. Robotik Cerrrahisi çalışması yapmak isteyen uzman hekimlere DaVinci tarafından eğitim verme yetkisi verildi. Op.Dr.Ulas Bozdoğan, bu çalışmlarını New Jersey’deki ofisinde devam ettirmektedir. Ve Amerika`da bu konuda çalışan ilk ve tek Türk Kadın Doğum Uzmanı unvanını taşımaktadir.
Op. Dr Ulaş Bozdoğan, evil ve iki çocuk babasıdır.