Liseli olmak zor zenaat (5)
Artık 'müdür bey ve muavinin' bir sabah ansızın gerçekleştirdiği
'sınıflarda sigara araması' çok geride kaldı. Sigara, yerini 'ecstasy',
'uyuşturucu hap', 'esrar' ve 'bali'ye devretti.
Haber: İsmail SAYMAZismail saymaz / Arşivi
Çete ve 'madde' alarmı...
Uzmanlara göre, hep 'bir arkadaş' yüzünden başlanan uyuşturucu, uçucu ve uyarıcı madde kullanımı ortaöğretimde yüzde 5'lere çıktı.
Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Uçucu Madde Tedavi ve Eğitim Merkezi uzmanı Doç Dr. Kültekin Ögel'e göre, İstanbul'da 2 milyona yakın liselinin yüzde 3'ü esrar denemiş. Esrar kullananların oranı ise yüzde 0.5. Bunun '10 bin liseli'ye denk düştüğünü kaydeden Ögel, "Kesin bir bilgi veremiyoruz. Ya okulu bırakıyorlar ya da okullarından gönderiliyorlar. Rakamı katlamak gerekiyor."
Liseliler arasında 'esrar' ve 'ecstasy'nin yaygınlaştığına dikkat çeken Ögel, ecstasy'nin 1998 yılında yüzde 1 olan kullanım oranının 2001 yılında yüzde 2.5'e çıktığını kaydederek, "Bunlar bağımlı değil, kullanıcı. Zaten hastalık olan da bağımlılık" diyor.
Biri, Ögel'in öncülüğünde UMATEM, diğeri de KAMU-SEN'e bağlı Türk-Eğitim-Sen tarafından yapılan iki araştırma, sigara, alkol ve uyuşturucu maddelerin liselerdeki yaygınlığını ortaya koyuyor.
Türk-Eğitim-Sen'in geçen ay 42 ildeki 5 bin 664'ü kız, 8 bin 286'sı erkek 13 bin 950 öğrenci arasında yaptığı, 'Ortaöğretim Öğrencilerine Yönelik Zararlı Alışkanlıklar' araştırmasına göre; liselilerin yüzde 13'ü sigara, yüzde 7'si alkol ve yüzde 1.29'u da uyuşturucu madde kullanıyor. Bu kişilerden 537'si (yüzde 4) sigara ve alkol, 138'i (yüzde 1) sigara ve uyuşturucu ve 129'u (yüzde 1) da alkol ve uyuşturucu alıyor. Üç maddeyi birden kullananların oranı ise yüzde 1.
UMATEM tarafından 2001 yılında dokuz ilde 24 bin ilk ve ortaöğretim öğrencisi arasında yapılan araştırmaya göre ise sigara kullanımı yüzde 55.9, alkol kullanımı yüzde 45 ve uyuşturucu madde kullanımı da yüzde 5.1. Ayrıca, liselilerin yüzde 2.5'i yaşam boyu en az bir kez eroin, yüzde 5.2'si en az bir kez sakinleştirici hap, yüzde 2.8'i de en az bir kez uyuşturucu hap kullanıyor. En az bir kez ecstasy kullanımı ise yüzde 2.5.
Ögel, uyuşturucu madde kullanımı ve 'mafya içerikli' dizilerin liselerde çeteleşmeye yol açtığını, çeteleşmenin varoşta daha yaygın olduğunu söylüyor:
"Bu çeteler madde kullanan, şiddete meraklı, 'psikopat' çocuklardan oluşuyor. Okulda korku yaratıyorlar. Ardından gücü ellerinde tutabilmek için hırsızlık, gasp ve kapkaca başlıyorlar. Sonra bir organize suç şebekesine bağlanıyorlar."
Çeteleşmeninsosyalsistemin bozukluğundankaynaklandığını vurgulayan Ögel, "Psikopatlık 19 yaşından sonra düzelmiyor. Bunlar suç potansiyeli taşıyan bireyler olarak topluma giriyor" diyor.
Ögel, önlem alınmazsa özellikle İstanbul, Diyarbakır ve Antalya'nın birer suç merkezine döneceği uyarısında da bulunuyor: "Latin Amerika'ya benziyoruz. Bana göre 10 yıl sonra büyük sorunlar yaşayacağız."
Zararlı maddelere ve çeteleşmeye karşı mücadelenin okulda verilmesi gerektiğini vurgulayan Ögel, şöyle devam ediyor:
"Okul yönetmeliğine göre, tedavi olmak isteyenlere ceza verilemez. Ancak, okul idareleri çocuğu okuldan uzaklaştırarak kurtuluyor. Tasdiknameyi alan çocuk başka okula gidiyor. O okula giderken anne ve baba durumu saklıyor. Dolayısıyla çocuğa yardım edemiyoruz."
Slogan yerine dizi kahramanı
İstanbul Valiliği'nce 2002 yılında öğrencilerin televizyon eğilimini araştırdı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi araştırma görevlisi Mustafa Çağlayandereli'nin yönettiği araştırmada, beş liseden 1020 öğrenciyle görüşüldü.
Araştırmadan, her dört öğrenciden birinin TV bağımlısı olduğu sonucu çıkarken, liselilerin izledikleri TV programları arasında ilk sırayı
'yabancı film, müzik-eğlence, spor, haber ve komedi' aldı. Yine öğrencilerin tercih ettiği (2002 yılı için) yerli TV diziler şöyle: 'Deli Yürek', 'Yılan Hikâyesi', 'Aynalı Tahir', 'Hırsız' ve 'Üvey Baba'
Her üç liseliden ikisi dizi ve filmlerdeki tiplemelerden en az birini örnek alıyor. Yerli diziler arasında 'en fazla özdeşlik kurulan' tiplemeler ise şöyle: 'Deli Yürek' dizisinden ' Yusuf' (Yüzde 48.3),
'Zeynep' (Yüzde 29.3) ve Ağabey (Yüzde 24.5) ile 'Yılan Hikayesi' dizisinden 'Memoli' (Yüzde 25) ve 'Kral' (Yüzde 22)
Çağlayandereli, liselilerin daha çok 'TV dizilerindeki kahramanlarla' özdeşleştiklerini ve sonucun bugün de geçerli olduğunu söylüyor: "Deli Yürek'in yerine 'Kurtlar Vadisi'ni koyarsak sonuç değişmez. Bugün sokak ve okul duvarlarında siyasi sloganlar değil, onların isimleri yazılı."
Arkadaşının verdiği ilaç ağrı kesici değilmiş...
Y.A, 17 yaşında. Geçen yıl sınıf arkadaşının, baş ağrısı ilacı diye verdiği hap yüzünden uyuşturucuyla tanışmış. Harçlığı hap para-sını karşılamadığı için hırsızlığa başlamış. Ailesinin durumu fark etmesiyle okuldan alınan ve tedavi gören Y.A, liselerdeki uyuşturucu tehdidi ile çeteleşmeyi anlattı.
Geçen yıl derslerin nasıldı?
Dört zayıfım vardı. Öğretmenler ilgisizdi. Okuldan memnun değildim. Hiçbir öğretmenim bana, 'Bir sorunun var mı' diye sormadı.
Okuldan bahsedebilir misin?
Öğrencilerin aileleri yoksul. Ne bilgisayar sınıfımız vardı ne de İngilizce eğitimi alabiliyorduk. Okulda çeteler vardı. Kavga ediyor, okul dışında haraç topluyorlardı.
İdare önlemiyor muydu?
Müdürümüz kızları taciz ediyordu. İki arkadaşımı taciz ettiğini biliyordum. Bu yüzden yanına gitmeye korkuyordum. Geçtiğimiz yaz sonu okuldan gönderildi.
Uyuşturucu yaygın mıydı?
Okul bahçesi bali tüpleriyle doluydu. Esrar ve hap da yaygındı. Öğrencilerin yarısı kullanıyordu. Zaten okulda öğrenciler satıyordu. Bunu idare de biliyordu. Ancak önlem alınmadı, müdahale edilmedi.
Kızlar da mı kullanıyordu?
Ben de dahil, daha çok 'hap' kullanıyorduk.
Ben geçtiğimiz yıl sömestr tatilinden sonra başladım. Bir gün çok fena başım ağrımıştı. Hemen arka sırada oturan arkadaşım, 'Bunu iç, ağrın geçer' dedi. İçince uykum geldi, uyudum. Daha sonra her baş ağrısından sonra kullanır oldum.
Bunun uyuşturucu madde olduğunu ne zaman öğrendin?
İlk haptan iki hafta sonra. O, hap için '5 milyon lira' isteyince bu-nun uyuşturucu olduğunu anladım. Ama kullanmaya devam ettim.
Dertiydim. Erkek arkadaşım beni terk etmişti. İki yıldır çıkıyorduk. Bunu aileme açamazdım. Sevgilim olduğunu duysalar kızarlardı.
Hiç tacize uğradın mı?
Evet, beni hapa alıştıran kişi önceleri küfür ediyor, vuruyor, cep telefonumu arattırıyordu. Benden hoşlanıyordu. Sonra taciz etmeye, sınıfta oramı buramı ellemeye çalışıyordu. Bir gün beden dersi vardı. Ben sınıfta nöbetçiydim. O, madde kullamıştı. Sınıfa girdi ve üzerime saldırdı. Ben kaçtım...
Kimse müdahale etmedi mi?
Öğretmenler aldırış etmiyordu. Zaten sınıfın yarısı, onun gibi ülkücüydü. Diğerlerini de korkutmuştu.
Ne kadar kullandın?
Bir yıl... Sonra yakalandım.
Hapın tanesi '20 milyona' yükselmişti. Parayı bulabilmek için de hırsızlık yapmaya, ablamdan para çalmaya başladım. Fark edildi tabii.
Yakalanınca neler oldu?
Okulu bıraktım, tasdiknamemi aldım. Daha sonra da AMATEM'de tedaviye başladım. Tedavim sürüyor. Zaten yakalanmadan üç hafta öncesinde hapı bırakmıştım. Ama içmeyince de ellerim titriyor, terliyordum. Şu an açıköğretimde öğrenciyim. ÖSS'ye hazırlanıyorum.
Bazen değil. Ben tek başıma dolaşmak istiyorum; izin yok. Sinemaya bile gidemiyorum. Arada sırada ablamlara gidebiliyorum, o kadar. Ailede konuşma hakkı yok.
Zamanın nasıl geçiyor?
Bu aralar şiir yazıyorum; daha çok aşk şiirleri...
Merakla başladı, şimdi kurtulmaya çalışıyor
F.T, 17'sinde. Lise 3'te okuyor. Lise 1'inci sınıftan beri 'bali' kullanıyor. Babası inşaat işçisi, annesi ev kadını olan F.T ile 'bir merak üzerine' başladığı baliden kurtulabilmek için tedavi olmaya geldiği İstanbul'da görüştük.
Baliye nasıl başladın?
Merak yüzünden... Bir arkadaşımı gördüm. Normalden farklıydı. Çocuk gibiydi. Ben nasıl olurum, diye düşündüm. O sırada sigara içiyordum. Bir kere denedim, etkilemedi. Daha fazla aldım. Her gün üç tüp kullanıyordum.
İlkinde kendini nasıl hissetin?
Yüzüm kaskatı kesildi, kulaklarım çınladı. Gittikçe sorunları çözmek için kullanmaya başladım. Bu yüzden miktar beşe kadar çıktı.
Bu arada okulla aran nasıldı?
Okulda varlığım yokluğum belli değildi. Defter kitap götürmüyordum. Yok yazılmamak, iki sene dişimi sıkıp okulu bitirmek için gidiyordum. Arka sırada oturup uyuyor ya da bir şeylerle uğraşıyordum.
Öğretmenlerin fark etmedi mi?
Okulda hiç kullanmadım. Sarhoş gitmiyordum. Bir öğretmenim fark etti. Beni biliyordu. O çok üstüme düştü.
Daha önce derslerin nasıldı?
Lise 1'de derslerim iyiydi. Teşekkürüm vardı. İlköğretim başarı puanım çok yüksekti.
Ailen nasıl fark etti?
Bir arkadaşım nalburdan madde almaya gitti. Nalbur çocuğun babasını tanıyormuş. Babasına söyledi. Babası çocuğu sıkıştırınca o da beni ele verdi. Bizimkiler böyle öğrendi.
Grup halinde miydiniz?
Biz yaşıttık. Mahalle ve okul arkadaşıydık. Grup halinde gezer, top oynardık. Bazı akşamlar arkadaşlar alkol alırdı. Ben kola içerdim. Hiç hap kullanmadım. Kendi çizgimde gittim. Bazısı vardı alkol, esrar, bali birden içerdi.
Okulu özledin mi?
Hem de çok... Arkadaşlarla eğleniyorduk. Ders çalışmayı da özledim. Hedeflerim çok büyüktü. Üniversiteyi okuyup doktor olacaktım.
Olmak için geldim zaten. Daha fazla kaybım olmasın diye tedavi oluyorum. ÖSS'ye başvurdum. Bu sene kazanamazsam, yazın çalışıp para biriktirip dershaneye gideceğim.
Sence liseli nasıl olur? Olmalı demiyorum...
Deli dolu olur. Okuldan kaçar. Erkekler kızlarla, kızlar erkeklerle dolaşır. Kıyafeti doğru dürüst giymez. Kravatı sarkık, gömlek dışarda, pantolonu renklidir...
YARIN: Ne olacak bu liselerin hali?