(Spaghetti Western sayfasından yönlendirildi)
Spagetti Western'lerin en ünlülerinden Sergio Leone'nin yönettiği İyi, Kötü ve Çirkin filminin İtalyanca özgün afişi.
Spagetti Western (Spaghetti Western) 1960 - 1975 yılları arasında Avrupa'da çoğunlukla İtalyan yapımcı ve yönetmenler tarafından çevrilmiş Western filmlerine (Kovboy filmleri) verilen addır. Bu nedenle bazen Italo-Western olarak da adlandırılırlar. Bu türü tanımlamak için kullanılan diğer isimler ise sırasıyla Euro-Western, Macaroni Western ve Western All'Italiana'dır.
1960'larda bir grup hevesli İtalyan yönetmenin Amerikan Kovboy filmlerine öykünerek yapmaya başladıkları bu düşük bütçeli filmler başlarda küçümsenmiş ve sırf bu nedenle Spagetti Western gibi pejoratif bir adla anılmaya başlanmıştı (spaghetti bir tür İtalyan makarnasına verilen addır). Sonraki yıllarda başta Sergio Leone olmak üzere birçok yönetmen bu türün saygın örneklerini ürettiler. 1970'lerin sonlarına gelindiğinde yaklaşık 600 kadar Spagetti Western filmi çekilmişti ve bugün Western film türünün geniş bir alt türünü oluşturmaktadırlar.
Spagetti Westernler taklit ettikleri Amerikan Western filmlerinden bazı açılardan farklılaşırlar. En önemli özellikleri, istisnaları olmakla birlikte, Amerikan filmlerine kıyasla çok daha düşük bir bütçe ile çevrilmiş olmalarıdır. Çekimlerin, maliyetlerin daha düşük olduğu Cinecitta gibi İtalyan ve diğer bazı Avrupa stüdyolarında yapılmış olması ve filmlerde yıldız oyuncular yerine tanınmamış İtalyan oyunculara yer verilmiş olması Spagetti Westernlerin ucuza maledilmelerinin başlıca nedenleridir. Filmler her zaman İtalyan yönetmenler tarafından çekilmiştir. Oyuncular da çoğunlukla İtalyan olmakla birlikte zaman zaman Amerikalı, Alman, İspanyol ve Fransız oyuncular da bu tür filmlerde oynamışlardır.
Stüdyo çekimlerinin haricindeki dış çekimler, Amerika'da konunun geçtiği Vahşi Batı bölgesine çok benzemesi nedeniyle İspanya'nın güney bölgelerinde yapılmıştır. Özellikle de İspanya'nın Endülüs bölgesinde yer alan Tabernas Çölü ve Sardunya adası Spagetti Westernlerin çekildikleri doğal platolardır. Tek tük birkaç Spagetti Westernin bazı dış sahneleri ABD'de ve Arjantin'de çekilmiştir.
Stilistik açıdan da çok farklılıklar gösterirler. İtalyan yönetmenler Spagetti Westernlerde Amerikan filmlerinde fazlaca rastlanmayan çarpıcı çekim tekniklerine sıklıkla başvururlar. Bunlar arasında, detaylara yoğunlaşan çok yakın çekimler, panoramik çekimler, baş döndüren hızlı zoomlar (optik yaklaştırma), hızlı kurgu, abartılı ses efektleri sayılabilir. Tamamına yakınının dili İtalyanca'dır. Gösterildikleri ülkelerin dilinde dublajları yapıldığı gibi, ticari kaygılarla zaman zaman filmin yönetmen ve oyuncularının birtakım takma Anglosakson isimleri ile tanıtıldıkları da olur. Örneğin yönetmen Gianfranco Parolini kullandığı 11 farklı isimden biri de Frank Kramer'dır. Sabata Vadiler Hakimi filminin tanıtım yazılarında İtalyan oyuncuların hemen hepsi Anglosakson isimleriyle sunulmuşlardır. Bunun yanı sıra hiç tanınmamış bazı Amerikalı aktörler Spagetti Westernlerle ünlü oldular (örneğin Clint Eastwood ve Lee Van Cleef), bazıları da ABD'de yıldızları söndükten sonra bu filmlere geçiş yaptılar (örneğin: Stephen Boyd, John Ireland, Broderick Crawford ve Joseph Cotten). Maço karakterli bir tür olduğu için kadın oyunculara çok az yer verildi, kadınlar bu tür filmlerde sadece dulları veya fahişeleri canlandırdılar. Zencilerin de hemen hemen hiç görülmediği Spagetti Westernlerde Meksikalılar ya haydut ya da din adamı olarak resmedildiler. Bu durum birçokları tarafından ırkçılık ve ayrımcılık olarak değerlendirildi.
Bu türün müzikleri de çok farklıdır. Başta Ennio Morricone olmak üzere Spagetti Westernlerin müziklerini yapan besteciler insan sesi, ıslık, ağız armonikası, elektrogitar ve org gibi elektronik müzik aletlerini de kullanarak çok farklı psychedelic bir müzik türü elde etmişlerdir. Bu çok akılda kalıcı müzikler zaman zaman filmlerin bile önüne geçmiştir. Sergio Leone'nin ekibinin ayrılmaz elemanı besteci Morricone'nin müziği aksiyonla o kadar olağanüstü bir uyum gösterir ki, bazı araştırmacılar Leone'nin filmlerini opera eserleriyle kıyaslarlar.
1964 yılında adı sanı duyulmamış bir İtalyan yönetmen olan Sergio Leone'den Akira Kurosawa'nın 1961 tarihli epik samuray filmi Yojimbo'nun bir Western uyarlamasını çekmesi istendi. Eline sadece 200.000 dolar para ve stüdyonun önceki projelerinden artan negatifler verildi. Kadrosunda ise besteci Ennio Morricone, kameraman Massimo Dallamano bir de TV filmleri çeviren Amerikalı isimsiz bir aktör olan Clint Eastwood vardı. Şirketin hiçbir beklentisi yoktu, seyredilip köşeye atılacak ucuz bir film bekliyorlardı, ancak Per un Pugno di Dollari (Bir Avuç Dolar İçin) o zamana kadar yapılmış westernlerden çok farklı bir film oldu. Artık Spagetti Western doğmuş olduğu gibi hem Sergio Leone'nin hem de Clint Eastwood'un Dünya çapında ünlenmelerine de yol açtı.
Türün önemli filmleri[değiştir | kaynağı değiştir]
My Name is Nobody - Yönetmenler: S. Leone, T.Valerii (1973)
Türün önemli yönetmen, oyuncu ve bestecileri[değiştir | kaynağı değiştir]
Yeşilçam Westernleri[değiştir | kaynağı değiştir]
İtalya'dakine benzer bir durum da yine aynı yıllarda Türkiye'de yaşanmıştır. 1960'lı ve 1970'li yıllar boyunca Türkiye'de de hatırı sayılır miktarda western filmi çekilmişti. Gayriresmi olarak Yeşilçam Westernleri olarak da adlandırılabilecek bu yerli 'kovboy' filmlerinin ilki 1962 tarihli Nuri Akıncı filmi Beş Hikaye dir. Filmde Parla Şenol, Efgan Efekan, Hulusi Kentmen gibi oyuncular rol almışlardı. 1967'de ise bir furyaya dönüşmüş ve 7 yıl boyunca 50 kadar Türk Western filmi çekilmişti. Tamer Yiğit, Cüneyt Arkın, Ayhan Işık, Yılmaz Güney, Kartal Tibet, Sadri Alışık, Öztürk Serengil, Yılmaz Köksal başta olmak üzere Yeşilçam'ın tüm ünlü oyuncuları bu westernlerde gözükmüşlerdi. Çetin İnanç'ın yönettiği ve Yılmaz Köksal'ın başrolünü oynadığı 1971 yapımı Çeko filmi Anadolu'da gişe rekorları kırmıştı.
1970'li yıllarda İtalyan sinemacılar, Türk-İtalyan ortak yapımı bazı Westernlere de imza attılar. Bunlardan bir tanesi de Guido Zurli'nin yönettiği, başrollerinde İlker İnanoğlu, Cüneyt Arkın ve Pascale Petit'nin oynadığı 1973 yapımı Küçük Kovboy adlı filmdir.
1960'lı ve 1970'li yıllarda çevrilmiş Türk Western filmlerinin kısa bir listesi şudur: Beş Hikâye, Batıdan Gelen Adam, Küçük Kovboy, Çeko: Sana Allah Acısın, Kinova, Tom Braks, Zagor Kara Korsanın Hazineleri, Şeytan Tırnağı, Kanun Adamı, Kralların Öfkesi, Her Kurşuna Bir Ölü, Sevimli Haydut, Şimdi Silah Konuşacak, Atını Seven Kovboy, İntikam Hırsı, Kovboy Ali, Çifte Tabancalı Damat, Ringo Gestapoya Karşı, Kanun Kaçakları Zalo, Zorro Dişi Fantomaya Karşı, Cehenneme Dolmuş Var, Cilalı İbo Teksas Fatihi, İpini Boynunda Bil, Kurşun Memed, Ret Kid, Ölüm Fermanı, Haydut Avcısı, Çapulcular, Ölümünü Kendin Seç, Ölümsüzler, Şafakta Silah Sesleri, Üçünüze bir Mezar, Zapata, Delioğlan, Haydut Avcısı, Kan ve Kin ve Vahşetin Esirleri.
^ Tricia Ellis-Christensen. "What is a Spaghetti Western?" (İngilizce). wisegeek.com. 28 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ a b c Scherpschutter & Lindberg. "What is a Spaghetti Western" (İngilizce). Spaghetti Western Database. 30 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ a b c d "Shobary's Spaghetti Westerns" (İngilizce). gazetearsivi.milliyet.com.tr. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ "Ehi amico... c'è Sabata, hai chiuso! (1969)" (İngilizce). imdb.com. 28 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ "Spaghetti Westerns / Handguns-Machineguns-Rifles" (İngilizce). spaghettiwesterns.1g.fi. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ "Küçük kovboy (1973)" (İngilizce). imdb.com. 13 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ Murat Tolga Şen. "Türk Western Filmleri". otekisinema.com. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
^ "Most Popular Westerns With Country of Origin Turkey" (İngilizce). imdb.com. 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Spagetti_Western&oldid=20218144" adresinden alındı.
Bu sayfa son olarak 16 Aralık 2018 tarihinde ve 21.03 saatinde düzenlenmiştir.