CONSEIL DE L'EUROPE AVRUPA KONSEYĐ AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ KEKĐL DEMĐREL - TÜRKĐYE DAVASI. (Başvuru no:48581/99) KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ - PDF
1 CONSEIL DE L'EUROPE AVRUPA KONSEYĐ AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ KEKĐL DEMĐREL - TÜRKĐYE DAVASI (Başvuru no:48581/99) KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ STRAZBURG 11 NĐSAN 2006 Đşbu karar Sözleşme nin maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir. 1
2 Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 48581/99 başvuru no lu davanın nedeni, Türk vatandaşı Kekil Demirel in (Başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi ne (AĐHM) 14 Mayıs 1999 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Adli yardımdan faydalanan başvuran, AĐHM önünde Đzmir Barosu avukatlarından N. Değirmenci tarafından temsil edilmektedir. OLAYLAR 1956 doğumlu başvuran Bergama da ikamet etmektedir. A. Başvuranın Yakalanarak Gözaltına Alınması Başvuran, 17 Temmuz 1998 tarihinde, Đzmir polisi tarafından yürütülen operasyonlar çerçevesinde yakalanarak Đzmir Emniyet Müdürlüğü nde gözaltına alınmıştır. Başvuran, Komünist Parti Đnşa Örgütü adlı aşırı sol silahlı örgüte mensup olmakla suçlanmıştır. Başvuran yakalandığı gün, öncelikle adli tabip tarafından muayene edilmiştir. Doktor, düzenlediği raporunda, başvuranın vücudunda çeşitli izlere yer vermiştir. Başvuran daha sonra Bozkaya Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi ne götürülmüş ve burada hücreye konulmuştur. Başvuran gözaltının sona erdiği 23 Temmuz 1998 tarihinde, Đzmir Adli Tıp Kurumu tabibi tarafından muayene edilmiştir. Raporda çeşitli izlere yer verilmiştir. Ancak doktor, başvuranın gözaltında iken kendisine cinsel organlarından ve ayak parmaklarından elektroşok uygulandığına dair beyanlarına rağmen, kaldırıldığı Đzmir Hastanesi nde bu iddiayı doğrulayacak hiçbir izin tespit edilmediğini belirtmiştir. Doktor benzeri izlerin tespit edilmesi için biyopsi yapılması gerektiğini eklemiştir. Ayrıca doktor, başvuranın durumunun iş göremezlik raporunun verilmesini gerektirmediğini not etmektedir. Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) yedek hakimi 23 Temmuz 1998 tarihinde, başvuranı dinledikten sonra tutuklu yargılanmasına karar vermiştir. Başvuran Bergama Cezaevi ne konulmuştur. 25 Temmuz 1998 tarihinde başvuranı muayene eden cezaevi doktoru, başvuranın vücudunda çeşitli izler tespit etmiştir. B. Başvuran Aleyhinde Başlatılan Cezai Usul Đşlemi Đzmir Cumhuriyet Başsavcısı, 17 Ağustos 1998 tarihinde sunulan iddianameyle, başvuranı silahlı örgüte mensup olmakla itham etmiştir. Cumhuriyet Başsavcısı, silahlı çeteye mensup olma suçunu öngören Türk Ceza Kanunu nun (TCK) maddesi gereğince mahkum edilmesini istemiştir. Đzmir DGM, 14 Aralık 2000 tarihli kararla başvuranı, üzerine atılı fiillerden suçlu bulmuş ve on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıştır. Başvuran, açlık grevinin ardından Wernicke Korsakoff hastalığına yakalanmış ve 1 Ekim 2002 tarihinde sağlık nedeniyle şartlı salıverilmiştir. 2
3 C. Güvenlik Güçleri Mensupları Aleyhinde Başlatılan Cezai Usul Đşlemi Đzmir Savcılığı, başvuran ve diğer tutukluların maruz kaldığı kötü muamelelere ilişkin Birleşmiş Milletler Đnsan Hakları Komisyonu özel raportörünün ihbarı üzerine, 11 Eylül 1998 tarihinde, dosyayı inceledikten sonra, olası mağdurlar tarafından şikayette bulunulmadığından hiçbir kanıt unsurunun var olmadığına kanaat getirerek muhakemenin men-i kararı vermiştir. Bu karar başvurana tebliğ edilmemiştir. Başvuranın avukatı, 22 Eylül 1998 tarihinde, gözaltında müvekkilinin sorgulanmasından sorumlu polis memurları aleyhinde Đzmir Cumhuriyet Başsavcılığı na şikayette bulunmuştur. Avukat, polis memurlarını, itirafta bulunması için müvekkiline kötü muamele yapmakla itham etmiştir. Başvuranın avukatı özellikle, gözaltında başvuranın dövüldüğünü, elektroşok uygulandığını ve basınçlı su verildiğini savunmaktadır. Đzmir Savcılığı, 12 Ekim 1998 tarihinde, başvuranın vücudunda tespit edilen izlere sözkonusu polislerin neden olduğuna dair iddialara dayanak olarak yeterli kanıt bulunmadığı gerekçesiyle muhakemenin men-i kararı vermiştir. Verilen bu karar, başvuranın avukatına 16 Kasım 1998 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvuranın avukatı, Karşıyaka Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı önünde muhakemenin men-i kararına itiraz etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, 11 Aralık 1998 tarihinde verilen ve başvuranın avukatına 25 Aralık 1998 tarihinde tebliğ edilen kararla, bu itirazı reddetmiştir. HUKUK AÇISINDAN I. AĐHS NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA Başvuran, gözaltında kötü muameleye maruz kaldığından şikayetçi olmakta ve bu bağlamda AĐHS nin 3. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. A. Kabuledilebilirlik Hakkında Hükümet, AĐHS nin 35 1 maddesinde öngörülen altı ay kuralına riayet edilmediğine dair kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır. Hükümet bu sürenin Đzmir Savcılığı tarafından ilk muhakemenin men-i kararının verildiği 11 Eylül 1998 tarihinden itibaren işlemeye başladığına kanaat getirmektedir. Başvuran bu itirazı reddetmektedir. AĐHM, bu itirazı kabul edemez. Zira, Hükümet tarafından ileri sürülen Savcılığın yapmış olduğu ilk soruşturma, iki gerekçeden dolayı altı aylık süreyi başlatabilecek nitelikte bir başvuruyu oluşturmamaktadır. Bu gerekçelerden ilki, bu anketin etkili olmaktan uzak olmasıdır. Đkincisi ise aynı soruşturmanın sonucunun başvurana tebliğ edilmemesidir (Bkz. mutatis mutandis Baghli-Fransa, no: 34374/97, 31, AĐHM 1999-VIII). Ayrıca AĐHM, şikayetin AĐHS nin 35 3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AĐHM, başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ortaya koymamıştır. Dolayısıyla şikayetin geri kalan kısmını kabuledilebilir ilan etmek uygun olacaktır. 3
4 B. Esas Hakkında Hükümet, başvuran tarafından dile getirilen kötü muamele ve işkence iddialarının dayanaktan yoksun olduğunu savunmaktadır. Hükümet, 23 ve 25 Temmuz 1998 tarihli raporların sadece, 17 Temmuz 1998 tarihinde gözaltından hemen önce başvuranın vücudunda tespit edilen ufak yaraları doğruladıkları görüşündedir. Başvuran, gözaltında polislerin kendisine basınçlı su verdiklerini, dövdüklerini ve kendisini tehdit ettiklerini savunmaktadır. Polisler, cinsel organlarından ve ayak parmaklarından başvurana elektroşok uygulamışlardır. AĐHM, bir kimse polis memurları kontrolü altında olduğu gözaltı sırasında yaralandığında, bu dönemde meydana gelen her yaralanma, güçlü maddi karinelerin doğmasına neden olmaktadır (Bkz. Salman-Türkiye, no: 21986/93, 100, AĐHM 2000-VII). Dolayısıyla sözkonusu yaraların kaynağı hakkında geçerli açıklama getirmek ve mağdurun iddiaları hakkında şüphe uyandıracak olayları ortaya koyan ve özellikle sağlık belgeleri ile desteklenmiş olan kanıtları sunmak Hükümet in görevidir (Selmouni-Fransa, no: 25803/94, 87, AĐHM 1999-V, Berktay-Türkiye, no /93, 167, 1 Mart 2001 ve Altay-Türkiye, no: 22279/93, 50, 22 Mayıs 2001). Đşbu davada AĐHM, gözaltından sonra başvuranın muayene edilmesinin ardından düzenlenen 23 ve 25 Temmuz tarihli raporlarda, gözaltından önce yapılan tıbbi muayenenin sonucuna yer veren 17 Temmuz 1998 tarihli sağlık raporunda yer verilen yaralardan daha farklı yaraların bulunduğunun belirtildiğini gözlemlemektedir. 23 ve 25 Temmuz 1998 tarihli raporlarda tespit edilen yaralar, büyük çoğunlukla başvuranın Savcılık ve Mahkeme önünde dile getirdiği muamelelerden kaynaklananlara benzemektedir. Elektroşok iddialarını doğrulayan hiçbir izin sözkonusu raporlarda tespit edilmediği doğrudur. Ancak, dosyadan da, iddia edilen elektroşokların olası izlerini tespit etmek amacıyla adli tabibin 23 Temmuz 1998 tarihinde istediği biyopsi, daha sonra yapılmış ve/veya sonuçlarının Savcılık tarafından gözönüne alındığı ortaya çıkmamaktadır. AĐHM, değerlendirmesine sunulan bu unsurların tümü gözönüne alındığında ve Hükümet in geçerli hiçbir açıklama getirmemsinden dolayı, bu davada 23 ve 25 Temmuz 1998 tarihli sağlık raporlarında ortaya konulan yaraların, Hükümet in sorumluluğunu taşıdığı insanlık dışı muameleden kaynaklandığının doğrulandığına karar vermiştir. Dolayısıyla, AĐHM AĐHS nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. II. AĐHS NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA A. Tazminat Başvuran, bir yandan bu başvurunun konusunu teşkil eden olaylardan ve diğer yandan mahkumiyet kararının ardından hapsedilmesine ilişkin koşullardan dolayı uğradığı manevi zarar adı altında Euro istemektedir. Başvuran maddi zararının karşılanmasını AĐHM nin takdirine bırakmaktadır. Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir. 4
5 AĐHM, maddi zarar konusunda, tespit edilen AĐHS nin 3. maddesinin ihlali ile herhangi bir maddi zarar arasında nedensellik bağını ortaya çıkarmamaktadır. Dolayısıyla bu bakımdan tazminat ödemeye gerek yoktur. Manevi zarar konusunda ise AĐHM, manevi zararın sadece tespit edilen ihlale bağlı olduğuna kanaat getirmektedir. Bu noktada AĐHM, mağdurun AĐHS nin bu ihlali sonucunda hiç kuşkusuz acı çekmiş olabileceğini düşünmektedir. AĐHM bu manevi zararı hakkaniyete uygun olarak Euro olarak tespit etmektedir. B. Masraf ve Harcamalar Başvuran ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için Euro istemektedir. Hükümet kanıt bulunmadığından bu iddiaları aşırı bulmaktadır. AĐHM nin içtihadına göre başvuran, masraf ve harcamaların karşılanmasını ancak gerçekliğini, gerekliliğini ve makul oranda olduklarını ispatladığı sürece sağlayabilmektedir. Bu davada elinde bulunan unsurların tümünü ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak AĐHM, yapılan bütün masraflar için Euro nun ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir. Bu miktar başvurana, Avrupa Konseyi nin adli yardım adı altında ödediği 630 Euro düşürülerek ödenecektir. C. Gecikme Faizi Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir. BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE, 1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna; 2. AĐHS nin 3. maddesinin ihlal edildiğine; 3.a) AĐHS nin 44 2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası na çevrilmek üzere ve Savunmacı Hükümet tarafından başvurana; i. manevi tazminat için (on iki bin) Euro nun; ii. masraf ve harcamalar için (bin beş yüz) Euro dan adli yardım adı altında alınan 630 Euro düşürülerek kalan miktarın; iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine, b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet in, Avrupa Merkez Bankası nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına; 4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir. Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü nün 77 2 ve 3 maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. 5