Tarihe Damgasını VurmuşBir Ispartalı Aile..
Selçuklular’ dan Osmanlı’ ya, Cumhuriyet’ e damgasını vurmuş, Isparta’ nın köklü, varlıklı ailelerimnden birisi de Süldürzadelerdir. Bu aile her dönemde Isparta’ nın kalkınması yolunda mücadele etmiş. Fakirlerin her daim yanında olmuştur. Isparta Vekili Hafız Mehmet Nadir Süldür’ den bahsediyorum., Isparta’ nın birkaç kahramanından birisidir.
Daha doğrusu memleketimizin Kurtuluş Savaşı yıllarında içine düştüğü güç durumdan kurtarılması için, kelimenin tam manasıyla “canını dişine takan” birisinin yaptıklarından bir-iki hatırayı yorumlayacağım. Isparta Osmanlısı’ nın Gayrımüslümleri’ nden Rum tüccar, kuyumcu, kiprit imalatçısı Haci Yanko Gavrıloğlu’ nun torunu, (Yunanistan’da oturan) bayan Evanti Hanım’ ın şahsımla paylaştıkları “dede hatıralarından” bir bölümünü paylaşıyorum.
Bu anlatımımdan önce Mütevazi Isparta kahramanımızı kısaca tanıtayım: Süldürzade Hafız Mehmet Nadir Süldür (Isparta-1855-1927), Isparta) Türk siyasetçisi ve hukukçusudur. . Liva (Sancak) -Tahrirat Kâtipliği, Dava Vekilliği (Avukat), Isparta Belediye Başkanlığı, Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti Üyeliği, TBMM I. Dönem Isparta vekilliği yapmıştır. Evli ve altı çocukludur.
Tüccar Merhum Vehbi bey, Kahramanımız Hafız Mehmet Nadir Süldür Bey’ in oğludur. Allah uzun ömürler versin; günümüzde petrol ticaretiyle uğraşan sayın Atilla Süldür bey Vehbi beyin oğlu, Kahramanımız’ ın torunudur. Atilla beyin çocuklarından birisi ve “ad aldığı” Vekil Hafız Mehmet Nadir Süldür beyin ikinci kuşak torunu da genç ticaretçilerimizden, ticaretle uğraşan Mustafa Nadir Süldür Bey’ dir.
Kurtuluş savaşı işgal günleridir. Saltanatlığı yeniden canlandırmak, halkı ikna ederek, Büyük Kurtarıcı’ mız Gazi Mustafa Kemal’ in yaktığı “kurtuluş Meşalesi’ ni söndürmek amaçlı faaliyetler memleketimizde diz boyudur.
Bu amaçla; M.Kemal’ in arkasında değil de Padişah Vahidettin’in yanında yer almak, padişahlığı yeniden canlandırmak için Padişah II. Abdül-hamid' in oğullarından Abdurrahim Efendi' nin, İzmir, Konya, Adana ve Ankara'yı dolaşmakta. Isparta’mıza ise; 8 Mayıs 1919’ da tranle gelir. Amacı Isparta meydanında bir miting yaparak halkı padişahın yanında yer almasını sağlamaktır.Bu tarihte Isparta devlet erkanı şehzadeyi karşılar. Diğer bir Isparta’nın tanınmış ailesinden Hafız ibrahim Demiralay ise Avşar’ daki (Gelendost) çiftliğinden hızla Isparta’ ya gelir.
Şehzade Abdurrahim Efendi' yi Isparta’da Isparta’ nın amirleri, askeri misyon, Rum cemaati-nin ileri gelenleri, Psidya Metropoliti Meletios efendi, Veli Mutasarrıf Vasfi bey (Darbaz) vebir de Hafız İbrahim Demirelay’ın küçük kardeşi Salih bey (ki Şehzade’ yle daha önce de tanış-makta) karşılar.. Hafız İbrahim padişah temsilcini açıktan desteklemez. Ama konaklarında ağırlanmasına izin verir.
Kahraman’ ımız Hafız İbrahim Demiralay ve Ağabeyi Hüsnü bey ile birlikte Mustafa Kemal ’in yanında yer alması bu olaydan sekiz ay sonra olur. Ama küçük kardeşi Salih bey padişah yanlısı olmaktan vaz geçmediği yine Rum hatıra yazı kaynaklarında iddia edilmekte. Hafız İbrahim’i, Hafız Mehmet Nadir Süldür’ ü, Hüseyin Hüsnü Özdamar’ ı, İsmail Remzi Berkün’ ü “Isparta Kahramanları” olarak dönemlerinde nitelendiğinin notlarını yine Rum kaynaklarında raslıyoruz. Aynı zamanda bu kahramanlarımızın 1. Dönem 1920 de Kurucu TBMM Isparta Milletvekilleri olarak bilmekteyiz.
Bir taraftan memlektimiz işgal ediliyor, bir taraftan da padişahlığı yeniden canlandırmak için dernekler falan kuruluyor. Memleketin insanları ikiye bölünmüş. Mustafa Kemal ve Padişah taraftarı olarak halk ikiyeayrılmış...
Kahramanlarımızdan Hafız Mehmet Nadir Süldür bey önceki yıllarda da hep batı görüşüleri benimsemiş. Padişahlığı da hep eleştirmiş. Abdülhamid karşıtı olmaktan Konya’ ya sürgüne gönderilmiş. II.Meşrutiyetin ilanıyla birlikte Isparta’ya gelerek avukatlık yapmaya başlamış. Oldum bittim batı yanlısı, dolayısıyla Mustafa Kemal’in İstiklâl Ateşini Samsun’dan yakma-dan önce de, yaktıktan sonra da Ankara hükümetinin yanında olan Süldürzade Nadir bey geri adım atmaz. 1918 tarihinde Belediye Başkanlığına seçildi. Bu görevde iken Milli Mücadeleye katılarak Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinde çalışır.
Hafız İbrahim Demiralay’ın Mustafa Kemal tarafını tutması Atatürk’ün Samsun’a çıkışından sonradır. Hafız İbrahim’le, Nadir Süldürarasındaki fark buradadır. Ortam mı öyledir; bilinmez..
Hafız İbrahim Demiralay, Nadir Efendi’ den pek hoşlanmadığını hem yerli hem de Rum kaynaklarından öğreniyoruz. Bundan dolayı da bu savaş yıllarında bir birlerine iftira atmaları falan milli mücadele döneminde sıkça rastlanan olaylardandır. Savaş sıkıntısındandır diyoruz. Gerek Hafız İbrahim Bey’in anılarına gerekse Tarihçi Süleyman Sami Bey’ in kendi “Böcüzade” tarihindeki yazılanlara göre İbrahim Bey ile Nadir Efendi’ nin birbirlerinden pek de hoşlanmadıklarıdır. Ama her ikisinin de Isparta kahramanları olduklarını söyleyebiliriz.
Süldürzade Hafız Mehmet Nadir Süldür bey, diğer Kuvay’ı Milliye kurucularından arkadaşı Hafız İbrahim Demiralay’ın kardeşi Salih beyin Padişah yanlısı olmasından çok rahatsız olmaktadır. Söz fırsatı geldiğinde, halk arasında bulunurken bu durumdan çok rahatsın olduğunu söylemekten çekinmez.
Padişahlığı canlandırmak için Isparta’ya gelen Şehzade Hafız İbrahim Demiralay’ın kardeşi Salih Bey'in evinde misafiredilmesi, “Bardağı taşıran damla”olur. Süldürzade Hafız Mehmet Nadi Süldür bey bu duruma çok sinirlenir. Daha da Mustafa Kemal karşıtı Şehzade efendinin ve diğer gelenlerin yemek, ziyafet için harcanan belediye ödeyecekken masrafları Hafız İbrahim Demiralay’n diğer kardeşi, ağabeysi Hüsnü Bey’in ödemesi (15.000 kuruş masrafı) de başka bir kırgınlığa neden olur.
Şehzade Abdurrahim Efendi, hükümet meydanında toplanan binlerce Isparta’ lıya konuşma yapar. «...Padişah Vahidettin Efendi'nin adına geldiğini söylemesi..” Süldürzade Mehmet Nadir beyi bu durumu duyurmaları, tüm devlet erkanının mitingde olması, padişahlığı yeni-den canlandırmaya yönelik bu teşebbüse şiddetle karşı çıkar.
Protesto eder, toplantıya gelmez. Hafız İbrahim Demiralay’ la Süldürzade Mehmet Nadir Süldür Bey’in arası iyice açılır. Daha da toplantıda Şehzadenin yanında işgalci birİngiliz subayın bulunduğunu duyar duymaz da Süldürzade’nin aklı başından gitme derecesine gelir.
Isparta Valisi Talat, Ziraat memuru Raşit beylerin, Eğirdir’li Burhanzade Hacı Eşref ağanın Isparta Tarihi yazarı Böcüzade’nin de bulunması sonunda Süldürzade tek başına kalır.(mayıs’tan 19 Mayısa kadar bu durum devam eder. M.Kemal Paşa’nın kurtuluşiçin Samsun’a çıkması bir çok padişah yanlısıinsanı aklı başına getirir.
Yol arkadaşı Hafız İbrahim Demiralay’ın kafasıkarışıktır. Ancak Padişah’ ın temsilcisi Şehzade efendinin Isparta’ dan ayrılışından 20 gün sonra Mustafa Kemal’ gelen telgraf sonucunda Hafız İbrahim Demiralay’ ın Süldürzade Mehmet Nadir Süldür’ün yanında yer almasına yol açar. Isparta’ lı memleketsever insanların yüreklerine sular serpilir. ”İşte memleket şimdi kurtulur” denilir. Hocazade Hakkı Efendi Süldürzade Nadir Bey’in evine gider durumu bildirir.
Memlektin hayrına bu duruma çok sevinen Süldürzade Mehmet Nadir Süldür bey o akşam evine çağırdığı Eğridir’ li ağalardan Hacı Menus ağayı, Mustafa Efendi’yi, Müftü Şahir efen diyi, Müderris Hakı efendiyi, Hamamcızade Ethem efendiyi (İşadamı Osman Hamamcığılu ’ nun dedeleri), Abdullah Paşazade Mehmet beyi ve gayrı müslim olmasına ve Padişah yanlısı olmaktan sakınan, daha önce Süldürzadelerle ticari ortaklık yapan Haci Yanko Gavrıloğlu’ nu yemeğe çağırıp şükür dûası yaparlar.Araştırm: Bayram AYGÜN: EmekliÖğretm/ Köşe yazarı-2018
İşadamı: Birinci Süldürzade Torun Mustafa Nadir Süldür bey..
Süldürzade Meclis balkonunda : Sağda ikinci..
İşadamı torun Süldürzade Atilla Süldürveve arkafondababası Vegbibey.
Torun Süldürzade İşadamı Atilla Süldür bey ve değerli eşleri..
BENİ İSTENMEYEN KOKU KARŞILADI..25 Eylül 2018 Salı 11:43
ISPARTALI’NIN ŞİFRESİNİ KİM ÇÖZEBİLİR Kİ!.03 Eylül 2018 Pazartesi 10:03
ISPARTA DOMATESLE 1918’DE TANIŞTI..29 Ağustos 2018 Çarşamba 10:37