Aleksander Vasileviç Çayanov, Alexander Chayanov - NeoEkonomi
Aleksander Vasileviç Çayanov, Alexander Chayanov
1888-1939 yılları arasında yaşamış rus iktisatçı. tarım ekonomileriyle ilgilenmiştir. 1913’te tarımsal iktisatla ilgilenen bir kuruma yardımcı doçent olarak atanmıştır. ekim devrimi’ne müteakip itibarı yükselmiş ve kurumun direktörlüğüne getirilmişse de kollektivizm seferberliğinin doruğa ulaştığı vakitlerde stalin tarafından mevkiinden azledilmiştir.
lenin’in savı çok kabaca şuydu: eğer köylüyü kendi haline bırakırsanız aralarından bazıları zengin kapitalist çiftlik sahiplerine dönüşür ve neticesinde çoğunluk fakirleşir. bu savdan esinlenen stalin de ölçek ekonomileridir falan bunları da göz önünde bulundurduktan sonra “o zaman biz bu adamların ellerinden topraklarını alalım, kocaman tek bir tarlaya dönüştürelim bu toprakları,, köylüleri de burada çalıştıralım” şeklinde özetlenebilecek bir gayretin peşine düşmüştür. işte chayanov tam da burada kükreyerek sahneye çıkmış: “yanlış iş yapıyorsunuz ağalar,, köylü dediğinin zaten ağzı açlıktan kokuyor nereye kapitalistleşecek bu adamlar? köylüden azami verim almak istiyorsanız köylüye ilişmeyin, çünkü onu gene en iyi kendisi sömürür” buyurmuş ve bunu duyan stalin’den “sen gel bakayım buraya. nerede çalışıyordun? ne kurumu dedin? hah, güzel. artık çalışmıyorsun orada cicim hadi naş!” komutunu almak suretiyle evine postalanmasının akabinde karısından da muhtemelen “iyi halt ettin herif! ben şimdi seni güzelce bir sömürcem gel buraya kaçmaa!” şeklinde bir de azar işitmiştir (herhalde).
peki niye böyle söylemiştir?
çünkü chayanov çok iyi bilmektedir ki kapitalizmde üretim unsurları sahibine ya ücret, ya rant, ya faiz yada kâr olarak getiri sağlamaktadır. fakat ailenin emeğinin kullanıldığı çiftliklerde bu dört getiri birbirinden farklılaşmamıştır. dahası, kapitalist adam kâr elde ederken köylü ancak kendi geçimliğini ve yaşam standartlarını muhafaza etme gayretindedir. bu veçhile köylü çiftlikleri kapitalist çiftliklerden çok daha fazla rekabetçidir. ailenin tüketim ihtiyaçları, gelirleriyle tam bir denge içindedir. angarya işlere koşturulmalarına gerek yoktur.
buna demişlerdir ki “kardeşim görmüyor musun adam (köylü manasında) tasarruf ediyor? söylemiştim ben size kessin kapitalist olacak bu adam eyvah eyvah!!” chayanov “kardeşim telaşlanma allahın adını verdim sakin ol bir dakika yahu yaşam dönemi kuramı vardır duymadın mı hiç? bu adam tasarruf ediyor neden,, arazi satın almak için mi? yeni yatırım olanaklarını değerlendrmek için mi? hayır! bu adam yaşlılığını düşünüyor da ondan tasarruf ediyor. zaten bak etrafına.. köylülerin sadece en fakir olanları adam çalıştırıyor yanlarında görmüyor musun? çünkü artık kendi işlerini kendileri yapamayacak kadar yaşlandıklarında,, mecbur kaldıklarında adam çalıştırıyorlar yanlarında! ailenin kendi emeğini kullandığı çiftlikler varlıklarını muhafaza etmekte hünerlidir evet çünkü bu adamlar kendi iktisadî ussallıklarıyla muazzam bir uyum içindedir nitekim” diye yanıt vermiştir.
kayıtdışı ekonomilerle(yada gayri resmi kesimle) ilgilenen arkadaşların okumalarını salık veririm bu chayanov amcayı.