Halkara Tähran: Ženewada ylalaşyk gazanyldy Noıabr 24, 2013
Ženewa, Eıranyň ıadro programmasy baradaky gepleşiklerden bir pursat. 22-nji noıabr, 2013.
İewropa Bileleşiginiň daşary syıasat başlygy Ketrin Aşton Ženewa gepleşiklerinde dünıäniň öňdebaryjy döwletleri bilen Eıranyň arasynda bu ıurduň dawaly ıadro programmasy barada taryhy ylalyşyga gelnendigini yglan etdi.
"Intensiw gepleşiklerden soň biz şu gün uzak möhletli, hemme taraplaıyn çözgüde gelmek babatda bilelikdäki hereket plany barada ylalaşyk gazandyk. Biz hemme taraplaıyn çözgüde getirjek prosesiň alty aı möhletde iki tarapdan hem ıerine ıetirilmeli başlangyç ädimleri, garşylykly çäreleri öz içine almagy barada bir pikire geldik."
Aşton ıekşenbe güni eden beıanatyna «bilelikde hereket etmegiň başlangyç planynyň» hemme taraplaıyn çözgüt atmosferasyny döretjegini hem goşdy. Get Adobe Flash Player
Aşton: "Bile hereket etmek çözgüt atmosferasyny döreder"
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ak tamda çykyp gürläp, bu ylalyşygyň Eırany halkara jemgyıetçiligine gaıtadan goşulmagyň «mertebeli ıodasy» bilen upjün edıändigini aıtdy:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama.
"Bu gün bizde töwerekleıin, parahatçylykly çözgüdi gazanmagyň hakyky mümkinçiligi bar we men biz muny hökman synag etmeli diıip hasaplaıaryn. Biziň şu gün äden ilkinji ädimimiz biziň Eıran bilen men bu wezipä girişelim bäri eden iň saldamly we görnetin progresimiz bolup durıar. Indi biz öňümizdäki aılary biziň we ıaranlarymyzyň howpsuzlygyna onlarça ıyl wehim salan meseläni uzagyndan we hemme taraplaıyn çözmek maksady üçin ulanmaly."
Obama Birleşen Ştatlaryň Ysraıylyň howpsuzlygy babatdaky meselä hem ygrarly galıandygyny sözüne goşdy:
"Biziň öňe süışmegimiz bilen, Birleşen Ştatlar öz beıleki dostlary we ıaranlary babatdaky borçlarynda hem berk aıgytlylygynda galar. Hususan-da Ysraıylyň, biziň Aılak hyzmatdaşlarymyzyň Eıranyň niıetlerine şübheli garamak üçin ıeterlik sebäpleri bar. Ahyr netijede, Eıranyň ıadro programmasynyň döreden synagy babatda diňe diplomatiıa uzak möhletli çözgüt getirip biler. "
Germaniıanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle ıekşenbe güni gazanylan ylalaşygy "gaıdyş pellesi» diıip häsiıetlendirdi.
"Möhüm, emma ilkinji ädim"
Eıranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif bu ylalaşygy «möhüm sepgit, emma birinji ädim» diıip atlandyrdy. Ol munuň uran baılaşdyrylmagynyň dowam etmegini-de içine alıandygyny belledi.
Zarif Eıranyň ıadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlydygyny hem gaıtalap aıtdy.
Birleşen Ştatlaryň metbugat üçin ıaıradan maglumatyna görä, Eıran 5 prosentden ıokarda uran baılaşdyrmasyny togtamaga, ozal 20 prosente golaı baılaşdyran uranlaryny bolsa, alty aı içinde 5 prosentden aşakdaky derejä düşürmäge razy bolupdyr.
Şeıle-de Eıran indi uran baılaşdyrmak üçin hiç bir täze sentrifuga oturtmazlyga, Arakdaky dawaly agyr-suw reaktoryny ulanyşa girizmezlige razy bolupdyr. Mundan başga, Tähran öz ıadro programmasy babatda aňrybaş açyk-aıdyňlyga hem berk gözegçilige razylyk beripdir. Muňa derek, 5+1 döwletleri altyn we gymmatbaha metallar, Eıranyň nebit-himiıa eksporty babatdaky sanksiıalaryň köpüsini togtatmaga razy boldular. Şeıle-de olar Eıranyň ıolagçy uçarlarynyň howpsuzlyga degişli bejeriş işlerine rugsat bererler. Ysraıylyň premıer-ministri Benıamin Netanıahuyň edarasynyň ıaıradan beıanatynda bu ylalaşyk tankyt edilıär.
Ysraıylyň premıer-ministri Benıamin Netanyahu
«Bu ıaramaz ylalaşyk, ol Eırana öz etmek islän zadyny, ıagny öz ıadro programmasynyň esasy bölegini saklap galmak bilen sanksiıalaryň bölekleıin ıatyrylmagyny gazanmak mümkinçiligini berıär» diıip, Ysraıylyň beıanatynda aıdylıar.
İekşenbede bäşinji gününe giren gepleşikler Eıranyň uran baılaşdyrmak hukugynyň ykrar edilmegini sorap aıak depmegi netijesinde petige diredi.