Feminizm - Turkcewiki.org
Feminizm, kadınların haklarını tanıyarak bu hakların korunması amacıyla eşitsizliklerin ortadan kaldırılmasına yönelik muhtelif ideolojiler, toplumsal hareketler ve kitle örgütlerinden oluşan harekettir. Kadın hareketi doğrudan kadınları ilgilendiren ve dolaylı olarak kültürümüzü ilgilendiren konularda bilinç uyandırır. Feminizmin temel objektifleri eğitim, iş, çocuk bakımı gibi konularda eşit haklara sahip olmaktan, yasal kürtaj hakkından, kadın sağlığı konusunda ilerlemelere, tacizin ve tecavüzün engellenmesinden lezbiyen haklarına kadar uzanır.
Kadınların hakları ve ilgi alanlarını konu alan heterojen konseptin belirleyicisi kadındır. Kadın ve erkek arasındaki toplumsal eşitsizliğin süregelmesi, feminizmin amacının kadının toplumdaki yerinin iyileştirilmesinin ve toplumda gerçek bir eşitlik durumunun sağlanmasına neden olmuştur. "Feminizm" kavramı altında sayısız hareket özetlenmiştir. (Kelimenin kökeni Latince "femina" ve onun Fransızca türevi olan "Feminizme" kelimesinden gelir.)
Cinsiyet eşitliğinden ise cinsiyetlerin, tüm yaşam alanlarında gerçek bir eşitliğe sahip olmaları anlaşılır. “Emansipasyon”un asıl amacı ekonomik ve sosyal haklar, politik haklar, eşitlik ve daha da spesifikleştirilmesi gerekirse; yasadan önce eşitlik, inanç özgürlüğü, mal ve mülk sahibi olabilme özgürlüğüdür. Emansipasyon, cinsiyet yüzünden yapılan ayrıma zıt bir düşünce yapısıdır. Asıl olarak kadın ve erkek eşitliği; bugün yalın olarak “cinsiyet” kavramının kullanılmasındansa, biyolojik ve sosyal cinsiyetler arasındaki farklara girilmesini daha ayrıntılı olarak tercih eder.
1.1 Feminizmin ilgilendiği konular
2 Feminizmin kökeni
3 Feminizmin tarihi
3.1 Feminizmin ilk yılları
3.2 Feminizmin ilk dalgası
3.3 Proleter kadın hareketleri
3.4 Feminizmin ikinci dalgası
4 Çeşitli formlara bürünen feminizm
5 Alt feminizm dalları
6 Feminizmin etkisi
6.1 Sivil haklar üzerindeki etkisi
6.2 Din üzerindeki etkisi
7 Feminist felsefe
7.1 Feminist felsefedeki ilk yaklaşımlar
7.2 Ortaya Çıkışı
7.4 Feminist politik felsefe
7.5 Feminist etik
8 Feminist kuruluşlar
8.1 National Organization for Women (NOW) (Ulusal Kadın Örgütü)
8.2 Amerikan Ulusal Kadın Oy Hakkı Derneği (NAWSA)
8.2.1 AWSA ve NAWSA'nın ilk etkinlikleri
9.1 Feminizmin kendi içindeki eleştiriler
9.2 Feminist bilimine ret
9.3 Anti feminizm
10 Feminizm ve Erkekler
Feminizmin ilgilendiği konular[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminizmin kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminizmin tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminizmin ilk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]
Teori olarak feminizm ilk olarak 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarına denk gelen zaman aralığında temel haklar kategorisinde dünya sahnesine çıkmıştır. Başlarda temel haklara sahip olanların sadece erkekler olduğu düşünülürdü; çünkü topluma ataerkil gelenekler hâkimdi; ancak 1793 yılında Fransa da Olympe de Gouges bu durumu protesto etti. Gouges İnsan Hakları olarak görünen “Erkek Hakları”nın on yedi maddesinin kadınlara uyarlanmasını önerdi. Bunu da şu ünlü sözüyle dile getirdi: “Eğer kadının idam sehpasına mahkûm olma hakkı varsa, tribünden izleme hakkına da sahip olmalıdır.” Fransa’da elde edilen bu haklar kadınlar için bir ilktir.
Feminizmin ilk dalgası[değiştir | kaynağı değiştir]
Proleter kadın hareketleri[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminizmin ikinci dalgası[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: İkinci dalga feminizm
Çeşitli formlara bürünen feminizm[değiştir | kaynağı değiştir]
Alt feminizm dalları[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminizmin etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]
20. yüzyıl boyunca feminizm, özellikle de kadın hareketleri; ABD, Kanada; Avustralya, Asya’nın bazı bölümleri, Latin Amerika ve Afrika’da, cinsiyetlerin elde ettikleri hukuki, sosyal ve kültürel hak eşitlikleriyle gelişme göstermiştir. Bütün bu gelişmelere rağmen kadınlarının yaşam kalitesinin 1970'li yıllardan beri ABD ve Avrupa Birliği'nde erkeklere oranla azalma gösterdiği kaydedilmiştir.
Dünyanın diğer bölgelerinde, kadının yeri son yüzyılda kayda değer bir gelişme göstermemiştir. Buralarda da her iki cinsiyete mensup kişiler de seçme hakkını kullanabilmektedir. Kadınların politik yönleri güçsüz değildir; ancak kadınlar, Asya’nın bazı bölgelerinde, birçok Arap ve Afrika ülkelerinde erkeklerin gölgesinde kalmaktadır. Bazı ülkelerde bir erkeğin birden fazla kadınla evlenebilmesi bile yasaldır. Genellikle, kadınların yaptıkları işler daha az göz önünde ve daha az kazandıran işler. Bazı Müslüman ülkelerde mahkeme önünde, kadının erkeğe oranla daha az söz söyleme gücü vardır. Yine bazı Müslüman ülkelerde kadınların kıyafet konusunda sıkı yasaklar koymuşlardır ve bunlara uyulmaması durumunda ölüm cezası uygulamaktadırlar.
Sivil haklar üzerindeki etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]
Din üzerindeki etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminist felsefe[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminist felsefedeki ilk yaklaşımlar[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminist politik felsefe[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminist etik[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Feminist etik
Zira “eril” ve “dişil” sınıflandırmaları salt kurgu ve tasarımsaldır, ancak eylemsel ve edimsel bazda oluşmaya elverişlidir. Sadece toplumsal cinsiyet (gender) değil, aynı zamanda biyolojik cinsiyet (sex) de buna göre toplumsal, yani sosyokültürel olarak koşullanmışlığı ima eden kavramlardır ve doğa tarafından mutlak olarak verilen içerik veya durumlar değildir. Cinsiyet aidiyeti, her bir insanın bireyselliğinin parçalanarak ayrıştırılması uğruna bütünsellikten koparılıp bozulmaktadır. Bu bağlamda geleneksel çift cinsiyetlilik “çok cinsiyetlilik” ile yer değiştirmektedir.
Julia Kristeva: Filozof Julia Kristeva (24.06.1941) 70'li yıllar öncesi ataerkil toplumdaki kadın kimliğini sorunsallaştırmış; fakat psikanalize yakınlığı dolayısıyla bazı feminist edebiyat bilimi çevrelerince eleştirilmiştir.
Feminist kuruluşlar[değiştir | kaynağı değiştir]
National Organization for Women (NOW) (Ulusal Kadın Örgütü)[değiştir | kaynağı değiştir]
Talepleri[değiştir | kaynağı değiştir]
NOW’ın ilk amacı Friedan’ın bir peçete üzerine yazmış olduğu: “Kadınlar şimdi (= now) Amerikan toplumunun popüler kültürüne tam katılım için önlemler almalıyız ve böylelikle bütün erkeklerle eşit derecede aynı sorumlulukları, ayrıcalıkları paylaşabilir ve üstlenebiliriz” içerikli taleplerin karşılanmasıydı. 1966 yılında hareketin temel taleplerini ve ideallerini “Statement of Purpose” (Amaçlar Bildirisi) ile ortaya koymuşlardır. NOW, 1970'li yıllarda kadın ve erkek arasındaki eşitliği garanti altına alan Eşit Haklar Tasarısı’nı (Equal Rights Amendment, ERA) ABD anayasasına sunmuştur.
NOW’ın günümüzde ağırlık verdiği noktalar ise hukuk sisteminde, okullarda, iş yerlerinde ve toplumundaki diğer alanlardaki baskıların ve ayrımcılığın ortadan kalkması, kürtaj, aile planlaması, çocuk doğurmada kendi kararını verebilme hakkı, kadınlara uygulanan şiddetin önlenmesi, cinsiyet, ırk ve homofobinin ortadan kalkması ile toplumda eşit hak ve özgürlüğün teşvik edilmesi olmuştur.
Amerikan Ulusal Kadın Oy Hakkı Derneği (NAWSA)[değiştir | kaynağı değiştir]
AWSA ve NAWSA'nın ilk etkinlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]
American Woman Suffrage Association Boston’da Lucy Stone, Julia Ward Howe ve Josephine Ruffin tarafından kurulmuştur. Üyelerini tutucu çevreler oluşturuyordu. Birçoğu öncelikli olarak zencilerin seçim hakkı için çalışan ve kölelik karşıtı olan American Equal Right Association‘da (Amerikan Eşit Haklar Derneği - AERA) de çalışmışlardır. Birlik NWSA kadar militan olmamış ve iş yerlerindeki kadın ayrımcılığı ve kadınlar için boşanma hakkı gibi konularla uğraşmamıştır. 1870 yılından itibaren Lucy Stone AWSA için Women’s Journal’ı çıkarmıştır.
Feminizmin kendi içindeki eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminist bilimine ret[değiştir | kaynağı değiştir]
Anti feminizm[değiştir | kaynağı değiştir]
Bu kavram altında, feminizme zıt olarak düşünülen farklı düşünce tarzları ve akımlar genel olarak özetlenmiştir.
Maskülizm kadın ve erkek tüm toplumda eşitliği savunan ve anti-feminist nitelendirmeyi kabul etmeyen Maskülinizm'den erkeğin üstünlüğünü savunması ve anti-feminist tavrı itibarıyla ayrılmaktadır.İlk antifeminist Ernest Belfort Bax idi. (1854–1918).
Bax, bütün hayatı boyunca sosyalizmin olgunlaşması için ekonomik koşulları gerekli gördü ancak eğitim eksikliğinin buna engel olduğunu savundu. Başlangıçta aşırı bir milliyetçilik karşıtı olan Bax, I. Dünya Savaşı'nda İngiltere'yi desteklemeye başladı, fakat bu desteğe kadar mesleği: - avukatlığa yoğunlaşmış ve politikayla çok az ilgilenmişti.
Feminizm ve Erkekler[değiştir | kaynağı değiştir]
Feminizm'in kökeni 1700'lü yıllara kadar uzanır. Erkekler 1996 yılındaki Quebec'te gerçekleştirilen Feminizm konferansında pro feminizm (ilkel feminizm) adıyla feminist hareketin içine kabul gördüler. Bu yıla kadar erkekler feminizm içerisinde yer alamıyordu. Erkeklere kapalı bir ideolojiydi. Çünkü her şeyden önce feminizm kadın merkezli bir ideolojidir ve tüm konseptlerin belirleyicisi kadındır. Ayrıca bir diğer sebepleri de feministlerin erkekleri kadın olmanın ne olduğunu anlayamayacak basit canlılar olarak görüyor oluşları ve erkeklerin ne kadar iyi niyetli olsalar da erkek oldukları için ataerkilliğin dinamiklerini tekrar edeceklerine inanmalarıdır. Ancak cinsiyet eşitliği için mücadele veren erkeklerin sayısının çok büyük bir artış göstermesi feministlere bu düşüncelerinde yanıldıklarını göstermiş ve erkekleri ilkel feminizm adı altında feminist ideolojiye almışlardır. Feminizm yine aynı sebepten dolayı çoğu zaman da kadınları birçok alanda merkeze yerleştirmiş ve daha geniş haklar istemiştir. Eşitsizlikleri kadınların sahip oldukları geniş haklarla getirebileceğini iddia etmiştir. Lezbiyen feministler, erkeklerle cinsel ilişki kurmaya devam etmenin, ayrımcı yasaların kadınları erkek partnerleri kadar kazanmalarına engel olmasına veya hatta iyi nitelikleri için gereken yeterli ödemeyi alamamalarına, evli kadına baskı uygulamakta kullanılan ve onun kariyer yapmasını engelleyen tam gün bebek bakıcılığı yaptırılmalarına ve ev hanımlarını erkeğe ekonomik bakımdan bağımlı kılmaya sebep olan baskıcı heteroseksüel modele yakalanmak anlamına geldiğini iddia etmektedirler. Hatta erkeklerle cinsel ilişkiye giren biseksüel kadınlar dahi erkek partnerlerini terk etmeleri için lezbiyen feminizm tarafından tamamen kadınlarla cinsel ilişki kurmaya teşvik edilmektedirler.
Uluslararası Toplumsal Cinsiyet
Wikimedia Commons'ta Feminism ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
^ Hawkesworth, Mary E. (2006). Globalization and Feminist Activism. Rowman & Littlefield. ss. 25–27. ISBN 9780742537835.
^ Beasley, Chris (1999). What is Feminism?. New York: Sage. ss. 3–11. ISBN 9780761963356.
^ Marx, K. (2014). On the Jewish question. In Nonsense upon Stilts (Routledge Revivals) (s. 137-150). Routledge.
^ Anayasa Hukuku Ders Notları: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi. Erişim tarihi: 15 Mart 2016.
^ Pro feminizm
^ Pop feminizm
^ Lezbiyen feminizm
"http://www.turkcewiki.org/w/index.php?title=Feminizm&oldid=22475172" adresinden alındı.