Kırım ve paranın kırımı - Naci Cem Öncel
Haberler>Yazarlar>Naci Cem Öncel>Kırım ve paranın kırımı
Osmanlı maliyesi, halktan yardım kampanyaları ve bir defalık özel vergilerle durumu kurtarmaya çalışsa da kalıcı çözümler bulmakta zorlanıyordu. Sarraflardan ve Galata bankerlerinden alınan borçlar da yetmeyince bu defa doğrudan dış borçlanma yoluna gidildi. Bu, Osmanlı-Türk tarihinin günümüze dek ulaşan dış borç macerasının başlangıcıdır. (Dış borç konusunda 19 Mayıs 2013 tarihli “İstanbul Erkek Lisesi’nin IMF borcuyla ne alakası var?” başlıklı yazıma bakabilirsiniz.) Alınan bu borçların yıllar içinde faiziyle geri ödenmesi süreci devletin neredeyse iflasına kadar uzanır.
NASIL BİR GALİBİYET?
Osmanlı’nın 1860’lardan itibaren derinleşen mali krizine bakarak Kırım Savaşı’nın ödettiği bedelin büyüklüğünü anlayabiliriz. Elbette Batılı müttefikleri olmaksızın Osmanlı’nın Rus ordusuyla mücadelesi çok daha sancılı olabilirdi. Aslında Batılı güçler açısından da durum iç açıcı değildi. İngilizler ve Fransızlar, Kırım Savaşı’nda hem asker kayıpları açısından, hem de mali olarak hayli yüksek bir bedel ödediler. Savaş müttefiklerin galibiyetiyle sonuçlanmış görünse de Ruslar kısa bir süre sonra Karadeniz’de yeniden askeri varlık göstermeye başladı. Sadece 22 yıl sonra, 1878’de Osmanlı’ya yeniden savaş açtı. Üstelik bu defaki Osmanlı için bir ölüm-kalım savaşı gibiydi. Dolayısıyla günümüzde pek çok Batılı tarihçi Kırım Savaşı’nın İngiltere ve Fransa’ya jeopolitik açıdan kalıcı faydası olmadığını; kayıpların Batı kamuoyunda kahramanlık hikayeleriyle örtüldüğünü öne sürüyor.
ISINAN SULAR VE BOĞAZ’IN SERİNLİĞİ
Tüm bunlar, Karadeniz’deki çatışmaların -tüm taraflar için- çok ağır bedeller anlamına geldiğinin göstergesi. NATO her ne kadar ‘Karadeniz’de artan bir askeri varlıktan’ söz etse de bu hamlenin Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile uyumlu olacağını belirtmeyi ihmal etmiyor. Bu, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelerin bölgede ancak 21 gün süreyle savaş gemisi bulundurması demek. Üstelik Batı’nın Kırım için Rusya’yla sıcak çatışmayı göze alması şu aşamada pek olası görünmüyor. Peki ama NATO’nun Kırım’ın ilhakından üç yıl sonraki bu çıkışının ardında ne olabilir? Onu anlamak için daha uzaklara; ABD’nin Pasifik sahasında Çin’le rekabetine ve bu doğrultuda Rusya’yla tesis etmeyi planladığı ilişkiye bakmakta yarar var. Unutmayalım ki Kırım Savaşı, Kırım, Kafkasya, Doğu Avrupa ve Baltık Denizi cephelerinin yanı sıra İngiliz-Fransız ve Rus donanmasının Pasifik’teki çarpışmalarına tanıklık etmişti.
Tarihin ışığında, özetle… Türkiye Karadeniz’de, NATO ve Rusya arasında dikkat ve serinkanlılık gerektiren, fevkalade hassas bir ‘denge oyunu’ tutturmak zorunda.