Uploaded by Mehmet Ali
Doç.Dr. Cemal ELİTAŞ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F. – İşletme Bölümü Afyonkarahisar, 2010
BÖLÜM – 1 HİZMET KAVRAMI VE HİZMET İŞLETMELERİ 1. HİZMET İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER VE HİZMET
İŞLETMELERİNİN ÖZELLİKLERİ Günümüzde hemen hemen tüm örgütler varoluş amaçlarını “hizmet vermek; halka, tüketiciye hizmet etmek” biçiminde ifade etmektedirler. İletişim yoluyla biz tüketicilere yansıyan bu mesajlar hem kamu kuruluşları ve hem de özel sektörde yer alan işletmeler tarafından iletilmektedir. İlginç olan ise geleneksel olarak hizmet işletmesi olarak tanımlayabileceğimiz bankalar, restoranlar, turizm işletmeleri dışında artık bir buzdolabının, otomobilin, bilgisayarın satışının da hizmet ağırlıklı mesajlar içermesidir. Günümüzde ekonominin üretim, ticaret ve hizmet biçimindeki üçlü sektör ayrımı geçerliliğini korumakla birlikte, her sektör kendini bir hizmet örgütü olarak da konumlandırmaya çalışmaktadır. Hizmet işletmelerinin topluca yer aldığı sektör “Hizmet Sektörü” olarak adlandırılmaktadır.
Ekonomilerin sektörlere ayrılarak incelenmesi geleneğinin günümüzde de devam ettiği bilinmektedir. Kalkınma kitapları, konuyla ilgili çalışmalar ve çoğu zaman istatistikler hep aynı geleneğin izlerini taşırlar. Bu yaklaşım ister benimsensin isterse benimsenmesin, sektörlerin tanımlanıp sınırlarının belirlenmesi zorunludur. Bu nedenle hizmet işletmelerini tanımlamadan ve özelliklerini incelemeden önce, hizmet sektörü ile kastedilenin ne olduğunu açık bir şekilde ortaya koymanın gerekliliği kanaatindeyiz.
Uygulamada hangi faaliyetlerin hangi sektöre dahil edileceği konusunda kesin bir görüş birliğinin mevcut olmadığını belirtmemiz gerekir. Özellikle hizmet sektörünün sınırlarının belirlenmesi konusunda güvenilir bir konsensusun bulunmadığı, bu konudaki çalışmalara bakıldığında kolayca anlaşılır. Temel anlaşmazlık konusu ulaştırma, haberleşme ve kamu kolaylıklarının hangi sektöre dahil edileceği hususuyla ilgilidir. Bu endüstrilerdeki faaliyetlerde ağır sermaye teçhizatı ve ileri teknolojiler kullanılması, bunların sanayi kesimine dahil edilmesi gerektiğini öne sürenlerin elindeki en önemli delildir. Ancak tüm bunlar bir yana Avrupa Komisyonunun Türkiye ile başlaması olası “hizmetlerin serbest dolaşımı müzakereleri” ine ilişkin olarak hazırladığı bir taslak raporda hizmet sektörleri şu şekilde sıralanmıştır:
- Sağlık Hizmetleri (doktorlar, eczacılar, hemşireler, veterinerler, ilaç üreten fabrikaların direktörleri, özel hastanelerin direktörleri, dişçiler, gözlükçüler, laboratuar hizmetleri ile uğraşan eczacılar ve veterinerler) - Hukuk Hizmetleri (noterler, Türk mahkemelerinde görev yapan avukatlar, mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler) Turizm Hizmetleri (rehberler, seyahat acentalarının direktörleri) Diğer Meslekler (yöneticiler ve diğer kaliteli personel dışında serbest bölgelerde çalışan
personel, kıyı ticareti ve bağlantılı faaliyetlerde bulunan personel, gazetelerin direktörleri) Posta ve Kurye Hizmetleri Telekomünikasyon Hizmetleri Görsel – İşitsel Hizmetler İnşaat Hizmetleri Dağıtım Hizmetleri Çevre Hizmetleri Sigorta Hizmetleri Bankacılık Hizmetleri Ulaştırma Hizmetleri.
Hizmet ticaretine konu olan sektörler; Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen sektörel sınıflandırma kitabı esas alınarak Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Sekreteryası tarafından hazırlanan MTN.GNS/W/120 sayılı belge ile üye ülkelerin bilgilerine sunulmuştur. Söz konusu belgede yer alan sektörlerden konaklama işletmeleri ile ilgili olan kısmın görüntüsü aşağıdaki gibidir;
9. TURİZM VE SEYAHAT İLE İLGİLİ HİZMETLER A. Otel ve Lokantalar B. Seyahat Acentaları ve Tur Operatörlüğü Hizmetleri C. Turist Rehberi Hizmetleri D. Diğer 4
1.1. Hizmet Kavramı Hizmetin tanımı konusunda evrensel bir görüş birliği mevcut değildir. Bu durum büyük ölçüde “hizmet” olarak kabul edilen faaliyetlerin akıl almaz derecede heterojen olmasından ileri gelir. Hizmet kavramı alışılmamış ölçüde karmaşık olup, bir çok sorunu içerir. Bu karmaşıklık nedeniyle hizmetin pek de kolay anlaşılamayan ve tanımlanamayan bir olgu olduğu rahatça söylenebilir. Bu noktayı daha da açacak olursak bir çok mamul bazı hizmet öğelerine sahiptir, örneğin arabamızın yağ değişimi için birine ihtiyaç duymamız gibi. Aynı zamanda pek çok hizmette mamullerle birleşiktir. Hava taşımacılığı bir hizmettir, ancak bir uçakla uçmak fiziksel bir işlemdir. Yukarıdaki örneklerden de anlaşılacağı gibi bu nedenlerden dolayı bir çok hizmet tanımına rastlamak mümkündür. Burada bu tanımlardan bazılarına yer verilecektir.
Amerikan Pazarlama Birliği (American Marketing Association - AMA) hizmetleri, “satışa sunulan ya da malların satışıyla birlikte sağlanan eylemler, yararlar ya da doygunluklardır” diye tanımlamıştır. Bir süre sonra Amerikan Pazarlama Birliği (AMA) yapmış olduğu hizmet tanımını revize ederek hizmeti, “bir malın satışına bağlı olmaksızın son tüketicilere ve işletmelere pazarlandığında istek ve ihtiyaç doygunluğu sağlayan ve bağımsız olarak tanımlanabilen eylemlerdir” şeklinde tanımlamıştır.
Avrupa Birliği’nde ise “hizmet” kavramı Roma antlaşmasının 60. maddesinde1 şu şekilde ifade edilir; “normal olarak bir ücret karşılığı yapılan ve malların, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımı kapsamına girmeyen işler”.
Aşağıdaki Tablo 1.’ de bazı yazarların hizmet tanımları verilmiştir.
Amsterdam Antlaşması ile Roma Antlaşmasında yapılan değişikliklerden sonra bu madde 50. Madde olmuştur.
Tablo 1. Hizmet Tanımları G. Joseph Monks Hizmet üretildiği anda doğrudan alıcıya değer aktaran elle tutulmayan bir üründür. Hizmet bir grubun diğerine sunabileceği özellikle soyut ya da herhangi bir şeyin mülkiyetini gerektirmeyen bir etkinlik ya da bir yarardır. Üretimi fiziksel bir ürüne bağlı olabilir ya da olmayabilir. Hizmet, soyut, üretim ve tüketimi eş zamanlı, stoklanamayan, üretimi müşterilerin katılımını gerektiren bir üründür. Hizmet bir başkası için çalışma performansıdır. Bu hizmet son müşteriye, aracıya ya da her ikisine birden sağlanabilir. Hizmet, müşteriye ve müşteriye ait mallarına yönelik soyut faaliyetlerdir ve mülkiyet transferi ile sonuçlanmaz. Hizmet, özde elle tutulmayan bir kuruluşun veya kişinin bir diğerine sunduğu aktivite veya yarardır ve sonunda hiçbir şeyin sahipliği ile sonuçlanmaz.
Kaynak: Solmaz Kılıç, Hizmet Pazarlamasında Müşteri Memnuniyeti, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1998, s. 7.
Bu noktada başka yazarlarında yapmış oldukları hizmet tanımlarını vermeyi sürdürmek istiyoruz çünkü kavramın doğru olarak kavranması için farklı tanımları inceleyip bunları birbirleriyle karşılaştırmanın verimli olacağı inancındayız.
Başka bir tanıma göre; “hizmet, ayrı ayrı tanımlanabilen, başka bir hizmet ya da malın satışından bağımsız olarak, bir isteği karşılamak için sunulan elle tutulamayan faaliyetlerdir”.
Bir başka tanıma göre ise; “hizmetler üçüncü şahısların somut ve soyut olarak tatmin edilmesidir. Hizmetlerin üretilmesi ve tüketilmesi (zaman ve yer açısından) hizmeti sağlayan ve hizmetten yararlanan arasında eş zamanlı bir ilişki niteliğindedir”.
1.2. Hizmet İşletmelerinin Ortak Özellikleri Hizmet işletmeleri ile ilgili bazı karakteristik özellikler şöyledir:
1.2.1. Dokunulmazlık Özelliği Hizmetleri mallardan ayıran en kuvvetli özellik elle tutulamamaları, soyut olmalarıdır. Yani hizmetler mallarda olduğu gibi “imal edilmezler”. Hizmetler satın alınmadan önce görülemezler, tadılamazlar, hissedilemezler, duyulamazlar veya koklanamazlar. Örnek olarak, bir kişi saç kesiminden önce sonucu görme şansına sahip değildir. Tıpkı bir havayolu yolcusunun gideceği mesafeyi emniyetli bir uçuş ile tamamlayıp tamamlamayacağını bilmemesi gibi.
1.2.2. Türdeş Olmama (Heterojenlik) Özelliği Hizmetler genellikle insanlar tarafından üretilen performanslar olduğu için aynı hizmetin iki ayrı sunumunun aynı olması olanaksızdır. Hizmetin her bir birimi aynı hizmetin diğer birimlerinden farklıdır. Örneğin; berberin her defasında saçınızı tam sizin istediğiniz gibi kesmesi mümkün olmayabilir veya havayolu ile yapacağınız bir seyahatin her zaman aynı kalitede geçmesi mümkün değildir.
Başka bir tanımlamada ise hizmetin ne olduğu değil de ne olmadığı üzerinde duruluyor bu tanıma göre; “hizmet; somut olmayan, sürekli (uzun süreli) olmayan, stoklanamayan, ve taşınamayandır”.
1.2.3. Eş Zamanlı Üretim ve Tüketim (Ayrılmazlık) Özelliği Hizmetlerin üretimi, satımı ve tüketimi ya kısa aralıklarla ya da hemen olmaktadır. Hizmetlerin bir yaşam süresi bulunmamakta, yalnızca hizmetin oluşturulması ve sunulması süresi bulunmaktadır. Hizmetler üretildikleri anda tüketilmekte ve ancak tekrar yeni baştan üretilebilmektedirler. Hizmet üretiminin gerçekleşmesi için müşterilerin üretim sürecine doğrudan katılımı çoğunlukla genel koşul olmaktadır. Yani ayrılmazlık ilkesinden kasıt, üretici ve tüketicinin hizmet gerçekleşirken her ikisinin de aynı zamanda aynı mekanda -çoğunlukla- bulunmalarının gerekliliğidir.
Aşağıdaki Şekil 1.’ de dokunulabilir ürünler tabiri ile somut bir mamul kastedilirken, dokunulamayan ürünler tabiri ile de bir hizmet ürünü kastedilmektedir. Bu iki farklı ürün grubunun zaman içerisindeki değişim süreçleri gösterilmektedir.
DOKUNULAMAYAN ÜRÜNLER ÜRETİM
ÜRETİM SATIŞ ZAMAN
SATIŞ TÜKETİM ZAMAN
Şekil 1. Değişim Sürecinde Ayrılmazlık İlkesinin Etkileri.
Kaynak: William G. Zikmund ve Michael d’Amico, Marketing, New Jersey: West Publishing Company, Fifth Edition, 1996, s. 355.
1.2.4. Dayanıksızlık Özelliği Hizmetler mamuller gibi fiziksel dayanıklılık ve ömre sahip değillerdir. Dolayısı ile saklanamazlar envantere giremezler. Örnek vermek gerekirse, belirli bir sefer için satılamayan uçak koltukları, boş kalan otel odaları gibi. Kısacası; hizmetleri, envantere geçirip stoklama imkanı yoktur. Hizmetler stoklanamadığı için, bir çok hizmet işletmesi, talep ve arzı ahenkleştirme hususunda büyük problemlerle karşılaşır.
1.2.5. Sahiplik Özelliği Hizmet ile mal arasındaki temel fark mülkiyet (sahiplik) noksanlığından kaynaklanmaktadır. Hizmetlere sahip olmadaki yetersizlik, hizmetlerin soyut olmalarından ve depolanamamalarından meydana gelir.
Müşteriler bilgisayar veya araba gibi fiziksel bir ürün satın aldıklarında ürün üzerinde sınırsız bir zaman, hak sahibi olurlar. Onlar gerçekten bir ürün satın almışlardır. Sahiplikten vazgeçmek istediklerinde ürünü satabilirler. Buna karşılık hizmetler bu mülkiyet özelliğinden yoksundurlar. Hizmet satın alan müşteriler, hizmet üzerinde çok sınırlı bir zaman etkileşim içindedirler. Örneğin, bir sigorta poliçesi, primleri ödendiği sürece veya ödeme yenilendiğinde müşterinindir. 8
2. FİZİKSEL MALLAR İLE HİZMETLER ARASINDAKİ FARKLAR Bilindiği gibi üretim işletmeleri fiziksel mallar imâl ederler, oysa ki hizmet işletmeleri hizmetler meydana getirirler. Aşağıdaki Tablo 2. bize üretim işletmelerinin çıktıları olan mamuller ile hizmet işletmelerinin çıktıları olan hizmetlerin karşılaştırmalı olarak özelliklerini göstermektedir. Tablo 2. Fiziksel Mallar ve Hizmetler Arasındaki Farklar
Fiziksel Mallar - Dokunulabilir - Türdeştir - Üretim ve dağıtım tüketimden - Bir şeydir (nesnedir) - Temel değer fabrikada üretilir - Müşteriler genellikle üretim sürecine katılmazlar - Stoklanabilir - Sahiplik transfer edilebilir
Hizmetler - Dokunulamaz - Türdeş değildir - Üretim ve tüketim eş zamanlı süreçlerdir - Bir faaliyet ya da süreçtir - Temel değer alıcı ve satıcı etkileşimlerinde üretilir - Müşteriler üretime katılırlar - Stoklanamaz - Sahiplik transfer edilemez
Kaynak: Christian Grönross, Service Management and Marketing, Massachusetts: Lexington Books, 1990,
3. HİZMET SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE’ DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Ülkemizde tarımın Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) içindeki payı, 1960' lı yılların sonunda %30 civarında iken, 1990' lı yılların başlarında %15'lere gerilemiştir. Buna karşılık sanayiinin payı, aynı dönemde %19'dan %25'in üzerine çıkmıştır. GSYİH' nın 1998 yılı sektörel dağılımı incelendiğinde, tarımın bir önceki yıl %15.8 olan payının %17.6' ya yükseldiği, sanayiinin payının ise %21.9' dan %19.6' ya gerilediği görülmektedir. Sanayi katma değerinin GSYİH içerisindeki payında yaşanan düşüşte, iç talep yetersizliğinden kaynaklanan imalat sanayii üretiminde görülen azalma etkili olmuştur. Özellikle tekstil, gıda, kimya, metal, makine-teçhizat sektörlerinde üretim daralmaları yaşanmıştır.
Ülkede hizmet sektörü de dünya ekonomisindeki gelişmelere paralel olarak milli gelir içindeki payını artırmıştır. Hizmet sektörünün GSYİH içindeki payı 1980 öncesi %50' nin altında iken, bu oran 1995 yılında %59.4, 1998 yılında ise %62.7' ye yükselmiştir. 2000 yılında hizmet sektörünün GSYİH içindeki payının %65 civarında olacağı tahmin edilmektedir. Ticaret sektörü milli gelire katkı açısından tüm hizmet sektörleri arasında en hızlı gelişen alt hizmet sektörüdür. Turizm sektörünü de kapsayan ticaret alt sektörünün GSMH 'ya katkısının artmasında, turizmin son yıllardaki hızlı gelişimi önemli rol oynamıştır. Ancak 1997 yılından başlayarak tüm dünyayı etkisi 9
altına alan küresel krizlerin, ticaret sektörü üzerindeki etkisi 1998 yılında kendini hissettirmiş; 1997 yılında %11.2 olan sektörün büyüme hızı, 1998 yılında %1.2' ye gerilemiştir. Hizmetler sektörünün yaklaşık %10'luk bir kısmını oluşturan inşaat alt sektörü de küresel krizlerden önemli ölçüde etkilenmiştir. 1998 yılında gerek verilen yapı ruhsatları gerekse yapı kullanma izin belgelerinde önemli oranlarda azalmalar meydana gelmiştir.
Aşağıdaki Tablo 3.’ de ülkemizin 1968 yılından 2001 yılının ilk yarısına kadar olan dönem içerisindeki Gayri Safi Milli Hasıla, Gelişme Hızı ve Sektör Payları’ nı göreceksiniz.
Tablo 3. incelendiğinde Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) sektör paylarında hizmet sektörünün 1968 yılından itibaren Sabit Fiyatlar itibariyle sürekli birinci sırada olduğu görülmektedir. Ancak meseleye Cari Fiyatlar itibariyle bakıldığında hizmet sektörü GSMH içerisindeki payı itibariyle -1978 yılı hariç- yine ekonomiye en çok katkıyı yapan sektör olmaktadır. İkinci sıra ise gerek cari fiyatlarla olsun ve gerekse de sabit fiyatlarla olsun Tarım ve Sanayi sektörü arasında dönemler itibariyle el değiştirmektedir.
Bu tablodan da görüleceği gibi hizmet sektörü ülkemiz için daima önemli bir sektör olmuş dönem dönemde ekonominin motoru görevini üstlenmiştir. Özellikle ülkemiz de yaşanan ekonomik kriz dönemlerine ilişkin olarak tablo değerlerine bakıldığında ifade edilmek istenen daha açık bir şekilde ortaya çıkacaktır.
Tablo 3. Türkiye’ nin Gayri Safi Milli Hasıla, Büyüme Hızı ve Sektör Payları
Gayri Safi Milli Hasıla, Gelişme Hızı ve Sektör Payları
GSMH' de Sektör Payları % GSMH Cari Fiyatlarla Milyar TL 1968.......... 164 1969.......... 183 1970.......... 208 1971.......... 261 1972.......... 314 1973.......... 399 1974.......... 538 1975.......... 691 1976.......... 868 1977.......... 1.108 1978.......... 1.646 1979.......... 2.877 1980.......... 5.303 1981.......... 8.023 1982.......... 10.612 1983.......... 13.933 1984.......... 22.168 1985.......... 33.350 1986.......... 51.185 1987.......... 75.019 1988.......... 129.175 1989 ......... 230.370 1990 ......... 397.178 1991 .......... 634.393 1992 ......... 1.103.605 1993.......... 1.997.323 1994.......... 3.887.903 1995.......... 7.854.887 1996.......... 14.978.067 1997.......... 29.393.262 1998…….. 53.518.332 1999…….. 78.282.967 2000…….. 125.596.129 2001*......... 179.480.078 Sabit Cari Fiyatlarla Fiyatlarla 1987 Milyon $ Milyar TL18.050 201.893 19.031 17.244 21.968 27.947 38.242 47.452 53.684 61.264 66.828 81.696 68.391 71.504 64.209 60.492 59.098 66.891 75.173 85.979 90.690 107.544 150.758 150.168 158.122 178.715 132.302 170.081 183.601 192.383 206.552 185.267 200.002 148.166 31.635 33.003 34.469 36.897 40.279 42.255 43.633 46.275 50.438 51.944 52.582 52.324 50.870 53.317 54.963 57.279 61.350 63.989 68.315 75.019 76.108 77.347 84.592 84.887 90.323 97.677 91.733 99.028 106.080 114.874 119.303 112.044 119.144 107.911 Cari Fiyatlarla Gelişme Hızı % 4,3 4,4 7,0 9,2 4,9 3,3 6,1 9,0 3,0 1,2 -0,5 -2,8 4,8 3,1 4,2 7,1 4,3 6,8 9,8 1,5 1,6 9,4 0,3 6,4 8,1 -6,1 8,0 7,1 8,3 3,9 -6,1 6,3 -9,4 Sabit Fiyatlarla
Gelişme Hızı % 11,9 13,3 25,6 20,3 27,0 34,7 28,5 25,6 27,7 48,5 74,8 84,4 51,3 32,3 31,3 59,1 59,5 44,8 46,6 72,2 78,3 72,4 59,7 74,0 81,0 94,7 102,0 90,7 96,2 82,1 46,3 60,4 42,9
Tarım 39,8 38,8 36,7 34,5 31,3 30,7 33,0 32,7 30,6 29,5 30,2 26,7 25,5 23,5 21,9 20,7 21,0 19,7 19,2 17,2 16,7 16,2 16,8 14,5 14,1 14,7 14,7 14,8 15,7 13,4 16,5 14,4 13,5 12,4
Sanayi 16,7 17,0 16,6 16,9 17,5 17,3 16,6 16,7 18,1 17,4 17,3 19,8 18,3 20,9 22,1 21,3 20,8 21,9 25,0 24,9 26,3 26,5 24,8 25,1 24,8 23,7 25,5 25,5 23,9 23,7 20,9 21,7 22,3 24,0
Hizmetler 43,6 44,1 46,7 48,6 51,1 52,0 50,5 50,6 51,3 53,0 25,5 53,5 56,2 55,6 56,0 58,0 58,1 58,4 55,8 57,9 57.0 57,4 58,4 60,5 61,1 61,6 59,7 59,7 60,4 62,9 62,6 63,9 64,1 63,5
Tarım 33,0 31,2 30,7 30,2 27,9 24,5 25,2 24,5 24,0 22,8 23,1 23,2 24,2 22,6 22,7 21,6 20,3 19,4 18,8 17,2 18,3 16,6 16,3 16,1 15,8 14,5 15,3 14,4 14,0 12,7 13,4 13,4 13,1 13,7
Sanayi 17,1 18,4 17,5 17,8 18,1 19,3 20,0 20,6 20,5 21,3 21,7 20,7 20,5 21,5 21,9 22,4 23,1 23,6 25,0 24,9 25,1 25,9 25,9 26,5 26,5 26,5 26,6 27,7 27,7 28,1 27,6 27,9 27,8 28,5
Hizmetler 49,8 50,4 51,7 52,0 54,0 56,2 54,8 55,0 55,5 56,0 55,2 56,1 55,4 55,9 55,4 56,0 56,6 57,0 56,2 57,9 56,7 57,5 57,9 57,4 57,8 59,0 58,1 57,9 58,3 59,2 59,0 58,7 59,0 57,8
Kaynak: http://www.die.gov.tr/IstTablolar/25mh403t.xls (Ziyaret Tarihi 07.08.2003)
Tüm bu bilgilerin ardından hizmet sektörü içerisinde yer alan konaklama işletmelerini daha yakından tanımanın yerinde olacağı düşüncesindeyiz.
BÖLÜM - 2 KONAKLAMA İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER 1. KONAKLAMA İŞLETMELERİ “Konaklama endüstrisi, insanların kendi konutlarının bulunduğu yer dışında değişik nedenlerle yaptıkları gezilerde; birinci planda geçici konaklama, ikinci planda yeme içme gibi zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması için hammaddeden veya yarı mamul maddeden yararlanarak mal ve hizmet üreten ticari nitelikteki işletme faaliyetleridir.” Bu tanıma göre, konaklama işletmelerinin yapısal özelliğini ortaya koyan üç kriter şu şekilde sıralanabilir: - Konaklama işletmeleri, geçici konaklama ihtiyacını karşılayan kuruluşlardır, - Konaklama işletmeleri, ikinci derecede olmak üzere beslenme ihtiyacını karşılarlar, - Konaklama işletmeleri, bu ihtiyaçlara cevap vermek üzere hizmet üretirler.
Bu durumda; konaklama, insanların bulundukları mekanlardan ayrılıp başka mekanlarda yapmış oldukları geceleme faaliyeti olarak tanımlanabilir. Konaklama endüstrisinin amacı, insanları sadece ekonomik bir araç olarak görmeyip sosyal bir varlık olarak düşünmesini ve ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamaktır.
Bir diğer tanımda konaklama endüstrisi, ücret karşılığında yeme, içme, yatma, eğlenme, sportif faaliyetler ve tedavi hizmetlerinin ihtiyacı bulunan kişilere sunulduğu mekanlardır.
Günümüzde konaklama işletmeleri, ilk akla gelen geçici konaklama, yeme içme gibi asgari faaliyetlerin yanında, ulusal ve uluslararası düzeyde konferans salonları, güzellik merkezleri, hediyelik eşya satış yerleri, eğlence mekanları gibi çok amaçlı bölümleri de bünyesinde taşıyan hizmet birimleri olarak karşımıza çıkmaktadır.
1.1. Konaklama İşletmelerinin Tarihsel Gelişimi İnsanların yer değiştirme istekleri, ilk çağlardan günümüze kadar gelmektedir. İlk çağlarda insanların yer değiştirme istekleri genellikle gıda gereksinmelerini karşılamaktan doğmuştur. Daha sonraki yıllarda ise, insanoğlunun çeşitli ihtiyaçları doğmuştur. Bu ihtiyaçlardan biri de yeni yerler keşfetmek olmuştur. İnsanoğlunun konaklama ihtiyacını karşılaması artık başka bir durumu ortaya çıkarmış ve seyahat nedenleri ile konaklama gerçekleşmiştir. 12
Konaklama, insanoğlunun ihtiyaçlarını karşıladığı için tarihi; insanlık tarihi kadar eskilere dayanmaktadır. Geniş bir perspektifle bakıldığında, konaklama olgusu denilince akla ilk olarak oteller gelmektedir. Oteller turizm literatürüne ana konaklama tesisi olarak girmiştir.
Günümüzde kullanılan konaklama işletmelerinin geçmişi yaklaşık 200 yıl kadar öncesine dayanmaktadır. Paranın icat edilmesiyle birlikte, bugünkü anlamda konaklama endüstrisinden söz edilmektedir. Daha önceki yıllarda seyahat edenler hanlarda konaklama yaparlardı. Daha sonraları ise hanların, kervansarayların yerini, nitelikli konaklama işletmeleri almaktadır.
Çağdaş konaklama anlayışını oluşturan faktörlerin başında: Seyahat özgürlüklerinin tanınması, Ücretli tatil hakkının sağlanması, Sosyal güvenlik sistemlerinin işlerlik kazanması, Kentleşme olgusu, Sosyo- ekonomik gelişmeler olarak sıralanabilir.
1.1.1. Dünya’da Konaklama İşletmelerinin Gelişimi Roma İmparatorluğu döneminde (yaklaşık M.Ö.200 - M.S.500) hanlar ve tavernalar inşa edilmiş bunların bazılarında konaklayacak odalar mevcutken, bazılarında ahırlar mevcut olup bu hanlar ve tavernalar öğrenci, sanatçı ve tüccarların kullanımı için yapılmıştır. Söz konusu hanlar ve tavernalarda, yiyecek ve içecek ile konaklama imkanlarının aynı anda sağlanması daha sonraki yıllarda gerçekleşmiştir. Rahiplerin yönettiği bu mekanlara “Roma Hospice” adı verilmiştir. XVI. ve XVIII. yüzyıl arasındaki yıllarda, konaklamada kaliteye önem verilmesi dikkat çekmektedir. Macaristan’da geliştirilen ve tüm kıta Avrupa’sına yayılan atlı arabalar konaklama kavramında değişiklikler ortaya çıkarmıştır. Avrupa’daki bu gelişmeler 1700’lü yılların başına kadar devam etmiş ve otel işletmelerinin başlangıcını oluşturmuştur.
“Otel sözcüğü ilk olarak Fransa’da, daha sonra 1760 yılında İngiltere’de kullanılmıştır.” Avrupa’da sanayi devrimi sonucu demiryollarının gelişimi konaklama endüstrisinin büyük şehirler dışına çıkmasını sağlamıştır. Ancak Avrupa’da ki anlayış konaklama endüstrisi sadece 13
zengin ve soylu kesimin yararlanabileceği şekilde tesis edildiğinden XX. yüzyılın ilk yarısında otel endüstrisi gerekli büyümeyi gösterememiş, aynı tarihlerde Amerikan otelciliği ise hızlı bir büyüme göstermiştir. Bunun en önemli nedeni, Amerikan otelciliği anlayışında Avrupa’da olduğu gibi bir ayrımcılığın söz konusu olmaması, parası olan ve gerekli ödemeyi gerçekleştirebilecek herkese kapılarının açık olmasıdır. Modern otelciliğin gelişmesinde ve doğuşunda Amerikan Otelciliği’nin büyük payı vardır.
1.1.2. Türkiye’de Konaklama İşletmelerinin Gelişimi Ülkemizdeki kervansarayların ilk örneklerine, Selçuklular zamanında rastlanılmıştır. Bu kervansaraylar sadece konaklama, yeme- içme, barınma imkanı sağlayan yerler değil; aynı zamanda, vakıf olarak işletilen ve toplumun sosyal tesis mekanları olarak gördükleri yerlerdir. Osmanlılar döneminde de pek çok han ve kervansaraylar inşa edilmiştir. Modern anlamda ilk otel 1892 yılında Uluslararası Yataklı Vagonlar ve Büyük Avrupa Ekspresleri Kumpanyası tarafından inşa edilen İstanbul’da bulunan Pera Palas Oteli’dir. Daha sonra 1914 yılında inşa edilen Tokatlıyan Oteli
, 1931 yılında İstanbul’da inşa edilen Park Otel uzun yıllar turizme hizmet eden oteller olmuştur.
Modern Türk turizmin öncülüğünü 1955 yılında İstanbul Hilton Oteli, 1956’da İstanbul Divan Oteli ve 1957’de faaliyete başlayan İzmir Kilim Oteli oluşturmaktadır.
1985’li yıllarda yabancı sermayenin kullanılmasının yarattığı etki ile teşvikler ve yap işlet devret gibi ekonomik modeller Türk turizm sektörünün önünü açmış, ülke ekonomisine büyük katkıları olan turizm sektörünün öneminin anlaşılmasına, bu alana gereken önemin verilmesine neden olmuştur.
1.2. Konaklama İşletmelerinin Genel Özellikleri Konaklama işletmeleri bir hizmet işletmesi olduğu için, ticaret ve üretim işletmelerinden bazı farklılıklar göstermektedir. Kişilere konaklama, yeme- içmenin yanında artık günümüz konaklama işletmelerinde çeşitli sosyal aktivitelerinde sunulduğu konaklama işletmelerinin belli başlı özellikleri şunlardır: Konaklama işletmeleri yalnız barınma ihtiyacını değil, bunun yanında beslenme ihtiyacını da gidermelidir.
Konaklama işletmeleri kuruluşta ve faaliyetlerin devamında büyük sermayeye ihtiyaç duyarlar.
Konaklama işletmelerinde sunulan hizmetler stoklanamaz. Konaklama işletmelerinin aktiflerinin %85-90’ı duran varlıklardan, %10-15’i ise dönen varlıklardan meydana gelmektedir.
Konaklama işletmeleri 7 gün 24 saat hizmet verdikleri için iyi bir iş gücü performansına sahip olmaları gerekmektedir.
Konaklama işletmeleri emek yoğun işletmelerdir. Üretim işletmelerinde olduğu gibi makineleşmeye gidilmesi söz konusu değildir. Bu durum konaklama işletmelerinde personelin çok olmasına ve sosyal sorunların ön planda tutulmasını gerektirir.
Sağlıklı ve modern yaşam felsefesini benimseyen, teknolojiyle uyumlu hizmet sunabilmesi için iyi bir ekip çalışmasını gerekli kılar. Ve yeterli sayıda teknik ve hizmet personeli konaklama işletmeleri bünyesinde bulundurmalıdır.
Konaklama işletmelerinde talep durumu politik, ekonomik, iklimsel ve tatil gibi çeşitli etmenlere bağlı olduğu için talep tahminlerinde ve fiyatlandırmada güçlükler çekilmektedir. Bu durum konaklama işletmelerinde riski daha yükseltmektedir.
Satışlarda kredi kartı yaygın olarak kullanılmaktadır.
1.3. Konaklama İşletmelerinin Sınıflandırılması Otel işletmeciliği, konaklama endüstrisinin bir alt dalını oluşturmaktadır. Konaklama işletmeleri, belirli kriterlere göre sınıflandırılabilir. Genel olarak konaklama işletmelerinin sınıflandırılmasında şu kriterler dikkate alınmaktadır: Kuruluş yerine göre sınıflandırma, Sunulan hizmetin çeşitliliğine göre sınıflandırma, Yönetim şekline göre sınıflandırma, Ziyaret amacına göre sınıflandırma, Seyahat süresine göre sınıflandırma, Lisanslı ve lisansız oluşlarına göre sınıflandırma, Sınıflarına göre konaklama işletmeleridir.
Konaklama işletmeleri, otel işletmeleri ve diğer konaklama işletmeleri olarak ikili bir ayırıma sahiptir. Bu nedenle konaklama işletmelerinin sınıflandırılmasında otel işletmeleri için yapılan sınıflandırma bu çalışmada temel teşkil etmiştir. Ülkemiz şarlarında yaygın olarak kullanılan otel işletmeleri sınıflandırma şekli şu şekildedir:
1.3.1. Faaliyet Sürelerine Göre Sınıflandırma Faaliyet sürelerine göre konaklama işletmeleri ikiye ayrılabilir. Bunlar devamlı ve mevsimlik otel işletmeleridir.
a) Devamlı Oteller Devamlı oteller, bütün bir yıl boyunca faaliyet gösteren ve açık olan otel işletmelerini bünyesine alır.
b) Mevsimlik Oteller Mevsimlik oteller, yılın belirli mevsimlerinde açık olan diğer zamanlarda ise faaliyet göstermeyen otellerdir. Bu nedenle devamlı oteller ile mevsimlik oteller bazı konularda birbirinden farklılık gösterirler: - Mevsimlik oteller yılın belli zamanlarında açık olduğu için genellikle dinlenmek, eğlenmek, gezi, tatil yapmak vb. amaçlarla konaklanan otellerdir. Oysa devamlı oteller gidilmesi zorunlu otellerdir. - Mevsimlik oteller çeşitli nedenlerle seyahat etmekte olan insanların konakladıkları otellerdir. Bu nedenle konaklama süreleri de farklılık gösterir. Mevsimlik oteller bir- iki hafta arasında değişen sürelerde konaklama gerçekleşirken; devamlı otellerde bir- iki gün arasında konaklama yapılmaktadır. - Yapı itibariyle de iki otel arasında farklılıklar mevcuttur; devamlı oteller genellikle her ülkede aynı özelliği gösterirlerken, mevsimlik oteller kurulduğu yere göre, ülkeden ülkeye farklılık göstermektedirler.
1.3.2. Karşıladıkları Konaklama İhtiyacının Türü Bakımından Sınıflandırma Otel işletmeleri, karşıladıkları konaklama ihtiyacının türlerine bakıldığında farklı sınıflandırmalara tabi tutulmaktadır. Bunların başında şehir otelleri gelmektedir. Kıyı otelleri, dağspor otelleri ve kaplıca-kür (termal) otelleri de bu sınıf içerisinde yer alan diğer otellerdir.
a) Şehir Otelleri Şehir otellerine merkezi otellerde denilmektedir. Şehir merkezlerinde genellikle kısa süreli konaklama amacıyla kullanılan bu oteller, bölgeye gelen yerli ve yabancı konukların işlerini takip etmek amacıyla konakladıkları işletmelerdir.
b) Kıyı Otelleri Kıyı otelleri, uzun süre için dinlenmek, eğlenmek, tatil geçirmek amacıyla konaklanılan otel işletmeleridir.
c) Dağ- Spor Otelleri Dağcılık, kayak sporları gibi dinlenmek, sportif aktivitelerde bulunmak için konaklanılan otel işletmeleridir.
d) Kaplıca Otelleri Kaplıca ve şifalı sulardan yaralanmak isteyen ve tedavi olmak amacıyla gelinen otel işletmeleridir.
1.3.3. Mülkiyet Bakımından Sınıflandırma Mülkiyet bakımından otel işletmeleri sınıflandırıldığında karşımıza üç türlü ayırım çıkmaktadır. Bunlar, özel mülkiyete ait oteller, kamu mülkiyetine ait oteller ve karma mülkiyetli otel işletmeleridir.
a) Özel Mülkiyete Ait Oteller Sahiplik ilişkileri gerçek ve tüzel kişilerin bünyesinde bulunan otel işletmeleridir.
b) Kamu Mülkiyetine Ait Oteller Tüm varlıkları ile, kamu idarelerinin sahipliğinde olan otel işletmeleridir. Örneğin Belediyeler, İl Özel İdareleri, Emekli Sandığı gibi kurumlara ait otel işletmeleri bu grup içerisine girmektedir.
c) Karma Mülkiyetli Oteller Varlıklarının bir kısmı kamu idaresine, bir kısmı da özel mülkiyete ait olan otel işletmeleridir. Karma otel işletmelerinde alt yapının oluşması genellikle kamu tarafından gerçekleştirilmekte, işletimi ise özel mülkiyet tarafından yerine getirilmektedir. Yani devlet otel için gerekli yatırımı yaparak, alt yapıyı oluşturmakta, işletmesini bedelli veya bedelsiz olarak özel mülkiyete devredebilmektedir.
1.3.4. Büyüklüklerine Göre Sınıflandırma Otel işletmelerinin büyüklükleri belirli kriterlere bağlıdır. Bu kriterler genellikle: - Otel işletmesi için yatırılan sermayenin miktarına, - İstihdam edilen personelin durumuna göre, yani çalışan personelin sayısı, ödenen ücretin miktarına, - Otelde bulunan mevcut oda sayısına, - Otelde bulunan ve diğer teşebbüslere kiralanan kısımların durumuna (kuaför, alışveriş merkezi, telekom, banka gibi merkezler) göre değişmektedir.
Büyüklüklerine göre otel işletmeleri büyük, orta ve küçük olarak sınıflanabilir.
Büyük oteller, genellik 300 ve daha fazla sayıda odaya sahip olan dekorasyon, donanım ve teknolojik açıdan gelişmiş özelliklere sahip en az 100-110 arasında personel çalıştıran otel işletmeleridir. Orta büyüklükte oteller, kesin bir ayırıma gidilmemekle beraber 100-299 arasında oda sayısı ve 50 ile 100 arasında personel bulunduran otellerdir. Küçük oteller ise 25-99 odaya sahip hizmetlerin genel olarak 25-30 arasında değişen personel tarafından gerçekleşen otellerdir.
1.3.5. Mevzuat Açısından Sınıflandırma Otel işletmeleri, pek çok ülkede uluslararası standartlara ve ülke koşullarına göre sınıflandırılmaktadır. Mevzuat açısından bakıldığında, Turizm Bakanlığı tarafından yayımlanan yönetmeliğe göre iki türlü sınıflandırma yapılmıştır. Bunlar; işletme belgeli oteller ile bu belgeye sahip olmayan işletme belgesiz otellerdir.
a) Turistik Oteller “Turizm Yatırım ve İşletmeleri Nitelikleri Yönetmeliği”nin 61. maddesine göre oteller: Beş yıldızlı oteller- Lüks oteller, Dört yıldızlı oteller, Üç yıldızlı oteller, İki yıldızlı oteller, Tek yıldızlı oteller olarak beş guruba ayrılır.
b) Turistik Olmayan Oteller Turizm işletme belgesi olmayan oteller bu grup içerisinde yer alır. Bu tür oteller, yerel yönetimler tarafından denetlenir ve yine yerel yönetimin belirlemiş olduğu normlara göre sınıflandırılırlar. Bu tür otellerde fiyatlandırmayı da aynı şekilde yerel yönetimler yerine getirmektedir. Bu tür oteller genelde: Birinci sınıf oteller, İkinci sınıf oteller, Üçüncü sınıf oteller olarak sınıflandırılabilir.
2. KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE ORGANİZASYON 20.y.y. son yarısında otel işletmeciliğinde meydana gelen gelişmeler, yeni ve zincir otellerin inşaatı ile birlikte otelcilik endüstrisinin en popüler bir yatırım sahası hailen getirmiştir. Önceleri basit bir organizasyona sahip bulunan otelcilik, bugün bir çatı altında birçok servis ve kısımları barındıran bir endüstri haline gelmiştir.
Organizasyon, “faaliyetlerin uygun personel, ya da gruplar yolu ile yerine getirilmesi için mevcut gücün sistemli ve ahenkli bir şekilde kullanılması yöntemlerinin tümüdür”. Konaklama
işletmelerinde organizasyon, işletmenin amacına ulaşabilmesi için faaliyetlerin neler olduğunun belirlenmesi ve böylece bölümlere ayrılması ve bu bölümlerin kendi içinde yeniden örgütlenmesi suretiyle olur. Organizasyon için, önce yapılacak işlerin türleri ve özellikleri belirlenir, sonra bu işler için hangi nitelikte personel kullanılacağı kararlaştırılır. Konaklama işletmeleri (otel) için tektip bir organizasyon şeması yoktur. Zira. Konaklama işletmelerinin kuruluş yeri, büyüklüğü, bina planı, personel sayısı ve niteliği, izlediği politika, hizmetlerin şekli birbirinden farklıdır. Örneğin; çok küçük bir konaklama işletmesinde müşteri kabul işlemlerini tek bir kişi yapabilirken, büyük bir konaklama işletmesinde aynı iş için daha fazla personele ihtiyaç vardır.
Konaklama işletmeleri temelde aynı tür işleri yapmaktadırlar. Bu nedenle genel olarak konaklama işletmelerinde bulunan departmanlar “Gelir Getiren Departmanlar” Getirmeyen Departmanlar” olmak üzere ikiye ayrılır. ve “Gelir
2.1. Gelir Getiren Departmanlar 2.1.1. Konaklama – Odalar Departmanı Bu departman; önbüro, kat hizmetleri ve üniformalı hizmetler (servis) olarak üç gruba ayrılır.
2.1.1.1. Önbüro – Resepsiyon Konaklama işletmelerinde giriş holünde yer alan önbüro, müşteri ile en sık ve direkt teması olan departmandır. Önbüronun başlıca görevleri şöyle sıralanabilir: Müşterilerin gelişinde, danışma işlemlerinde ve otelden ayrılışlarında kendisine
yardımcı olmak, Otelde kalmak isteyen müşterilerle ilişki kurmak ve rezervasyon (oda tutma)
işlemlerini yapmak, Müşteri kayıt ve oda satış işlemlerini yapmak, Müşteri hesaplarının tutulmasını ve faturaların düzenlenmesini sağlamak, Müşteri ile ilgili para, kredi ve kambiyo işlemlerini yapmak, Posta, telefon, telgraf ve müşteriye gelen mesajlarla ilgilenmek. 20
2.1.1.2. Kat Hizmetleri Müşterilerin otelde konakladıkları sürenin büyük bir kısmı bu bölüm ile yakından ilgilidir. Müşteri odalarının ve içinde yer alan eşyaların, koridorların, salonların temizliği, müşteri yataklarının yapılması ve kirli çamaşırların değiştirilmesi, otelin genel temizliği bu bölümün temel görevleridir. Ayrıca, gerekli bakım ve onarım işleri için teknik işler departmanına, satışa hazır odalar için önbüroya rapor vermek, görevleridir. Bu bölüm, müşteriye kendi evlerindeki rahat ve kolaylığı vermekle, işletmenin başarılı olmasını sağlamalıdır.
2.1.1.3. Üniformalı Hizmetler – Servis Müşterilerin otele geliş ve ayrılışları ile ilgili hizmetleri veren üniformalı otel personeli bölümüdür. Başlıca görevleri şunlardır: - Otel müşterilerini karşılamak ve önbüroya götürmek, - Müşterilere ait bagajları odalarına kadar taşımak ve onları odalarına götürmek, - Müşterilere ait posta ve telgraflarını odalarına götürmek veya postaya vermek, - Müşteri adına harcama yapmak ve harcamaları önbüroda müşteri hesabına yazdırmak, - Müşterilerin danışma işlerinde yardımcı olmak.
2.1.2. Yiyecek ve İçecek Departmanı Bu bölüm yiyecek ve içecek malzemesi satınalma ve depolama, yiyecek hazırlama, yemek ve içki servisi hizmetlerini yapan bölümdür.
2.1.3. Yardımcı Departmanlar Otellerin müşteri ihtiyaçları ile ilgili olarak büyüklük ve sınıfına göre işletmekte bulunduğu yardımcı gelir departmanları, her otel işletmesinde farklı olabilir. Müşterilerin yatma, yeme-içme ihtiyaçları dışında diğer ihtiyaçlarını karşılayan başlıca yardımcı gelir departmanları şunlar olabilir: - Telefon hzimetleri, - Sigara- gazete satışı, - Müşteri çamaşırhanesi, 21
- Berber-Kuaför, - Çiçekçi, - Diğerleri.
2.2. Gelir Getirmeyen Departmanlar – Hizmet Departmanları Pasif işletme bölümleri olarak düşünebileceğimiz bu hizmet departmanları, müşteri ile direkt ilişkisi olmayan bölümlerdir.
2.2.1. Yönetim Departmanı Otel işletmelerinde personelin yönetim ve denetim işlerini yapan bölümdür. Ayrıca, iş toplantıları, iş ziyafetleri sağlamak, reklam ve kredi konularını denetlemek, otel yazışmalarını yapmak, görevleri arasındadır. Otel işletmesinin yönetim departmanı, işletmenin büyüklüğüne göre yapacağı işler çeşitlenebilir ve çoğalabilir.
2.2.2. Muhasebe Departmanı Otelcilik sektöründe büyük önemi olan muhasebe departmanı, faaliyet sonucunun belirlenmesi ve mali tabloların hazırlanması açısından büyük anlam taşır.
Muhasebe departmanını ilgilendiren kayıtların bazıları bu departman dışında ayrı yerlerde tutulmaktadır. Örneğin, müşteri ile ilgili bütün kayıtlar önbüroda, restoran ve barlarda tutulmaktadır. Bu nedenle muhasebe departmanı diğer bölümlerle sıkı bir işbirliği içinde olmalı ve kendi bürosu dışında olan bu tür işlemleri denetim altında tutmalıdır.
2.2.3. Teknik İşler Departmanı Otel işletmelerinin büyüklüğüne göre iç örgütlenmesi farklı olabilecek teknik işler departmanı temel iki görevi yerine getirir; - Otelin aydınlatma, ısıtma, soğutma, havalandırma ve suyunu sağlama, - Binanın ve tesislerin bakım ve onarımını sağlama.
Otel işletmelerinde, personelin iyi hizmet vermesi yanında tesislerin çalışır durumda olması, müşterilere verilecek olumlu izlenimlerde önemli rol oynar. Bu nedenle, teknik işler departmanı büyük bir sorumluluk taşımaktadır.
2.3.4. Güvenlik Departmanı Otel işletmelerinde müşterilerin korunması, olağanüstü olayların önlenmesi otel dedektif ve bekçilerine ihtiyaç göstermiştir. Oteller; yangın, ölüm, kaza, hırsızlık, otel eşyalarının hasarı gibi konularda önlem almak ve hazırlıklı olmak zorundadırlar. İşte, alınan bu önlemleri uygulayan bölüm güvenlik departmanıdır.
2.3.5. Çamaşırhane Departmanı Bir otel işletmesinin çamaşırhanesi, gelir getiren bir bölüm olarak müşteri çamaşırlarının yıkandığı “Müşteri Çamaşırhanesi” ve gelir getirmeyen bir bölüm olarak otel çamaşırlarının yıkandığı “Otel Çamaşırhanesi” olarak iki ayrı bölüm olarak işletilebilir. Genellikle tek bir departman olup, hem müşteri çamaşırlarının, hemde otel çamaşırlarının yıkandığı bir yer olarak şu bölümlerden meydana gelebilir; - Kirli çamaşır bölümü (ayırma ve sayım odası), - Yıkama ve kurutma bölümü, - Dikiş ve tamir bölümü, - Ütü ve kola bölümü, - Temiz çamaşır bölümü.
BÖLÜM – 3 KONAKLAMA İŞLETMELERİ VE MUHASEBE SİSTEMİ 1. MUHASEBENİN TANIMI İşletmelerin mali nitelikteki olaylarını kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, analiz ederek yorumlayan ve raporlayan biri bilim ve sanatıdır.
2. MUHASEBE BİLGİSİ KULLANICILARI Muhasebe bilgisinin iç kullanıcıları yöneticilerdir. Yöneticiler işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolünü muhasebe bilgisine dayanarak yaparlar. Muhasebe bilgisinin doğruluğu, güvenilirliği ve yeterliliği oranında yöneticilerin verecekleri karaların isabetliliği artacak ve böylece yöneticilerin başarısı artmış olacaktır.
Muhasebe bilgisinin dış kullanıcıları; § Tedarikçiler: Olaya işletmeye ilk madde ve malzeme veya mal sağlayanlar noktasından bakıldığında görülecektir ki bu çevre işletmenin devamlılığını sürdürüp sürdüremeyeceği ve mali yapısı ile yakından ilgilidir. Çünkü müşteri işletmenin varlığını sürdürmesi demek tedarikçiler için aktif var olan bir pazarın devamı demektir. Bu temel amaçla işletmelerin mali yapıları ile yakından ilgilenirler. § Kreditörler: Bu başlık altında başlıca bankalar olmak üzere kredi sağlayabilecek her tür finansal kuruluş düşünülebilir. Bu çevrenin işletmenin çevresi ile neden ilgilendiği çok açıktır, eğer ilgili işletmeye bir kredi verecekse işletmenin mevcut olduğu “kredi riskini” bilmesi gerekir. İşletmenin kredi riskini bilmesi kreditörlerin “batık kredi” ihtimalini azaltacaktır. İşletmenin kredi riskini tespit etmek ise ancak ve ancak işletmeyi hem ekonomik yönden ve hemde geçmişi itibariyle analiz etmekle mümkündür. § Ortaklar: Bu çevre işletmenin varlıkları üzerinde belli bir oranda da olsa hak sahibi olduğundan işletmeyle çok yakından ilgilenen bir çevredir. Amaçları temettü elde edebilmek olan bu çevre için bu nedenle işletmenin mali yapısı alacağı karalar ve atacağı adımlar çok büyük öneme sahiptir. İşletmenin yönetiminde de belli oranda etkili olabileceklerinden, işletmenin her anlamda verisiyle çok daha yakından ilgilenirler. § İşgörenler: Bu çevre de işletme faaliyetiyle yakından ilgilidir. Aynı yöneticilerde olduğu gibi işletmenin doğal çevresindendirler. Onların temel kaygıları işlerini muhafaza edebilmek ve kendilerine daha iyi bir yaşam standardı sağlayabilmek olduğundan, 24
işletmenin faaliyet sonuçları onlarında bu kaygılarına hitap ettiğinden işletmenin vaziyetiyle ilgilidirler. § Rakipler: Artık tekelin neredeyse tamamen ortadan kalktığı ve düşük enflasyonlu bir dönemde rekabetin gün geçtikçe çetinleştiği bir serbest piyasa ortamında rakiplerin hangi adımı nasıl, neden ve ne kadar atacağı çok önemli hale gelmektedir. Söz konusu bu takibi yapabilmek ise rakiplerin izlenmesi faaliyet ve karar sonuçlarının izlenmesi ile mümkündür. § Devlet: İşletmelerin yasal prosedürlere uygun ve kanun koyucunun belirlediği çerçevede faaliyet gösterip göstermediğinin denetlenmesinden tutunda, devlete karşı olan yükümlülüklerin zamanında ve doğru olarak yerine getirilip getirilmediği gibi bir çok konuda işletmeleri izler, inceler ve gerekirse cezai işlem uygular. İşletmeler üzerinde bu kadar önemli haklara sahip bir çevre elbette ki kararlarında hataya düşmemek, hata yapmamak ve yanılgıya uğramamak için işletmeleri yakından takip edecektir. § Tüketiciler: İşletmelerin hitap ettiği kesim olduklarından işletme için çok önemli bir çevredir. Onların memnuniyeti, marka bağımlılığı, işletmeler için vazgeçilmez unsurlardır. Tüketiciler de talep ettikleri mamul/hizmet’in nasıl üretildiği/sunulduğu konusunda işletmeleri incelemek isteyebilirler. Bu konuda lütfen SÜTAŞ örneğini hatırlayınız. Anılan işletme hakkında çıkan medya haberleri işletmeyi zor duruma düşürmüş ve işletme sektörde pay kaybetmemek için tüketicileri belli noktalardan üretimin yapıldığı fabrikalara taşıyarak üretimin nasıl yapıldığını bizzat tüketicilere, sivil toplum örgütlerine ve medya organlarına göstermiştir. § Sivil Toplum Örgütleri (Sosyal Çevre): bu çevre bazen işletmenin üretim esnasında doğaya verdiği veya verebileceği zararı gündeme getiren bir çevre olabileceği gibi, bazen üretimin yapılması esnasında sağlık kurallarına uygun davranılmadığını iddia eden bir çevre, bazen ise işletmenin uygun çalışma koşullarına uygun davranmadığını insan hak ve özgürlüklerini ihlal ettiğini ileri sürerek işletmelerin karşılarına çıkabilirler. İşletmelerin daha çok vizyon ve koşulları ile ilgilenirler.
3. MUHASEBE UYGULAMALARINA YÖN VEREN TEMEL KAVRAMLAR Muhasebenin genel kabul görmüş Temel kavramları şunlardır: 3.1. Sosyal Sorumluluk Kavramı: Bu kavram(ilke) işletmenin yürüttüğü işlerde yalnızca kendi ve çevresinin çıkarlarını değil tüm toplumun menfaatini önde tutması gerektiğini ifade etmektedir. İşletmeler edimlerinde toplumun çıkarlarını gözetmelidir. 25
3.2. Kişilik Kavramı: Bu kavram, işletmenin, sahip veya ortaklarından ayrı bir kişiliği olduğunu ifade eder. Biz buna “Hesapsal Kişilik” diyoruz. Bu hesapsal kişi kendi ad ve namına borçlanabilen ve alacaklanabilen bir hakka sahiptir.
3.3. Süreklilik Kavramı: İşletmenin ömrünün sonsuz olduğu temel yargısına dayanan bir kavramdır. Ancak yinede bazı yasal sebeplerden dolayı işletme ana sözleşmelerinde işletmenin ömrü 49 veya 99 yıl gibi belirtilir. Ancak hiç kimse işletmesini belli bir süre sonra kapatmak için kurmaz. Bu yasal bir gereklilikten öte bir şey değildir. Bu kavram ayrıca “Maliyet Esası”nın temelini oluşturur.
3.4. Dönemsellik Kavramı: İşletmenin sonsuz olarak kabul edilen ömrü bir takım edimlerini yerine getirebilmek amacıyla –ki bunlar ortaklarını varsa kâr dağıtmak, devlete vergisini ödemek gibi- genelde bir takvim yılı olarak kabul edilen sürelerle bölümlenmiştir. Bu kavram bunu ifade eder.
3.5. Para İle Ölçülme Kavramı: İşletmede gerçekleşen tüm mali nitelikteki işlemler ortak bir ölçü birimi olana para ile, o ülke için belirlenmiş birimi ile muhasebeye yansıtılır. Daha da açık ifade etmek gerekirse ülkemizde muhasebe kayıtları “Yeni Türk Lirası” cinsinden yapılacaktır.
3.6. Maliyet Esası Kavramı: İşletme mal ve hizmet edinmelerinde daima malı veya hizmeti edinme maliyeti olan tutarı kullanacaktır. Kayıtlardın maliyetler üzerinden yapılması esastır.
3.7. Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı: İşletmede gerçekleşen her işlem belgeye dayalı olarak yapılmalı belgesiz hiç bir kayıt muhasebeye ve dolayısıyla da mali tablolara yansıtılmamalıdır. Yine tüm işlemler herhangi bir grup veya zümrenin (ortaklar, kreditörler v.b. gibi) lehine veya çıkarına yarayacak şekilde yapılmamalı, bu konuda tamamen objektif olunmalı ve tarafsızlık muhafaza edilmelidir.
3.8. Tutarlılık Kavramı: İşletmeler farklı dönemlerde aynı muhasebe politikalarını izlemeye önem vermeli ve imkanlar ölçüsünde buna uygun davranmalıdır. Ancak yine de bir takım 26
sebeplerden ötürü bu mümkün olmadığında bunu mali tablo dipnotlarında ilgili bilgi kullanıcılarına duyurmalı ve ilgili dönemde vergi beyannamelerinde de devlete değişikliklerini haber vermelidir. Not: Azalan Bakiyeler Amortisman Yönteminden Normal Amortisman yöntemine geçiş mümkünken, Normal Amortisman yönteminden, Azalan Bakiyeler Amortisman Yöntemine geçiş yapılamaz.
3.9. Tam Açıklama Kavramı: İşletmeler yayınladıkları mali tabloları herkesin anlayabileceği sadelikte, açıklıkta olmasına özen göstermeli, bilgi kullanıcılarına gerekli tüm açıklamaları yapmalıdır.
3.10. İhtiyatlılık Kavramı: İşletme “basiretli bir tüccar” gibi davranmalı yani olası gider ve zararlarını dikkate alıp bunlar için karşılık ayırırken, gerçekleşmemiş gelir ve kârları için ise gerçekleşme dönemine kadar herhangi bir şey yapmamalıdır.
3.11. Önemlilik Kavramı: işletme mali tablolarını yayınlarken gelecekte yapacağı herhangi önemli bir projesi varsa bunu belirtmeli veya tam aksine aleyhine sonuçlanabilecek önemli bir tazminat davası veya nakit çıkışı gerektirecek başka bir yükümlülüğü mevcut ise bunu bilgi kullanıcılarına duyurmalıdır. Çünkü bu tür proje, hak ve/veya yükümlülükler bilgi kullanıcılarının karar vermelerinde önemli birer etkendir.
3.12. Özün Önceliği Kavramı: ticaret hayatı içerisinde sürekli bir devingenlik söz konusu olduğundan bazen bir takım konuların hukuki niteliği ile ekonomik özleri ters düşebilir bu durumda esas alınması gereken işlemin ekonomik özüdür. Örneğin çek görüldüğünde ödenmesi gereken bir kıymetli evrakken Türk ticaret hayatında çek, senet gibi vadeli kullanılmaktadır. İşletmeler bu şekilde yani vadeli bir çek ellerinde mevcut olduğunda bunun yasal niteliğinden ziyade ekonomik özünü esas almalı ve çeki vadesinde tahsil etmelidir.
4. MUHASEBE SÜRECİ Konaklama işletmelerinde 1 Ocak – 31 Aralık tarihi itibariyle yapılan muhasebe uygulamalarını Şekil’de görüldüğü gibi özetleyebiliriz.
27 Konaklama İşletmelerine
Açılış Bilançosu Haber Kültür Magazin Spor v.b. Satınalma - Teslim alma işlemleri Depolama - Stoklama Üretim Satış Günlük Defter Kayıtları Büyük Defter Kayıtları Geçici Mizan Dönem Sonu İşlemleri Kesin Mizan Kapanış Bilançosu Gelir Tablosu Günlük İşlemler İçin Yan Faaliyetler
Şekil. Konaklama İşletmelerinde Muhasebe Süreci.
5. MUHASEBE DEPARTMANININ FONKSİYONLARI Muhasebe bilgilerinin doğruluğu, finansal nitelikteki işlemlerin kaydedilmesinde, sınıflandırılmasında, özetlenmesinde ve raporlandırılmasında genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin ve ilgili yasaların uygulandığını ifade eder. Muhasebe bilgilerinin güvenilirliği ise, belge ve kayıtların işletmenin gerçek işlemlerini yansıtmasını, kayıt dışı işlemlerin olmadığını ifade eder. Bu noktada muhasebenin bilgi kullanıcılarına karşı üstlenmiş olduğu fonksiyonları ve bu fonksiyonları yerine getirebilmek için yapması gereken işler de önem kazanmaktadır. 28
Muhasebenin belli başlı fonksiyonları şunlardır: · · İşletme yöneticilerine alacakları kararlarda ışık tutmak; İlgililere (kredi veren veya verecek olan bankalara, halihazır ortaklara veya işletmenin hisse senedi ve tahvillerini alacak sermaye sahiplerine, vergi otoritelerine ve potansiyel ortaklara) işletme hakkında gerekli bilgiyi sağlamak; · Görevlilerin suiistimallerine karşı işletme varlığını korumak..
Bu amaçla bir işletmenin muhasebe bölümünün yapması gerekli işler de şunlardır: · · · · Yapılan işlerin kayıtlarını tutmak. Mali durum tablolarını hazırlamak. Üretilen mal veya hizmetlerin maliyetini hesaplamak. İşletme bütçesini hazırlamak bunu gerçekleşen rakamlarla karşılaştırmak, varsa aradaki farkların sebeplerini araştırmak ve gerekli tedbirleri almak.
6. KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE KULLANILABİLECEK HESAP PLANI Ülkemizde, bilanço esasına göre defter tutan işletmelerin faaliyetlerinin sağlıklı ve güvenilir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolar aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin gerçek durumu yansıtmalarının sağlanması ve işletmelerin denetimin kolaylaştırılması amacı ile 26.12.1992 Tarih ve Mükerrer 21447 Sayılı resmi Gazete’de Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT) yayımlanmıştır.
Konaklama İşletmeleri İçin Tek Düzen Hesap Planı
10-HAZIR DEĞERLER 100-KASA HESABI 10. Merkez Kasası 11. Önburo YTL Kasası 12. Önburo TL. Kasası 29
20. Döviz Kasası 01. A.B.D. Doları Kasası 02. A.B. Avro (Euro) Kasası 101-ALINAN ÇEKLER HESABI 10. Portföydeki Çekler 01. Portföydeki YTL. Çekleri 02. Dolar Çekleri 03. Avro Çekleri 20. Tahsildeki Çekler 01. Tahsildeki YTL. Çekleri 02. Tahsildeki Dolar Çekleri 03. Tahsildeki Avro Çekleri 30. Teminattaki Çekler 40. Karşılıksız Çekler 50. Dövizli Çekler 102-BANKALAR 103-VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ(-) 108-DİĞER HAZIR DEĞERLER 11- MENKUL KIYMETLER 110-HİSSE SENETLERİ 111-ÖZEL KESİM TAHVİL, SENET VE BONOLARI 112-KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI 118-DİĞER MENKUL KIYMETLER 119-MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 12- TİCARİ ALACAKLAR 120-ALICILAR 10. Yurtiçi Alıcılar 01. Seyahat Acentaları 02. Konuklar 20. Yurtdışı Alıcılar 30
01. Seyahat Acentaları 02. Konuklar 121-ALACAK SENETLERİ 122-ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) 126-VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 127-DİĞER TİCARİ ALACAKLAR 128-ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR 129-ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) 13- DİĞER ALACAKLAR 131-ORTAKLARDAN ALACAKLAR 132-İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR 133-BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR 135-PERSONELDEN ALACAKLAR 136-DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR 137-DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU 138-ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR 139-ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) 15- STOKLAR 150-İLK MADDE VE MALZEME 10. Yiyecek Malzemeleri 01.Etler 02. Balıklar 03. Tavuklar 04. Sebzeler 05. Meyveler 06. Kuru Gıdalar 07. Kahvaltılıklar 08. Konserveler 09. Şarküteri 10. Baharatlar 11. Kuruyemişler 31
19. Diğer Yiyecek Malzemeleri 20. İçecek Malzemeleri 01. Meşrubatlar 02. İçkiler 03. Süt Ürünleri 04. Kahve ve Çaylar 05. Diğer İçecekler 30. Oda Malzemeleri 40. Temizlik Malzemeleri 50. Yakacak Malzemeleri 60. Giyim Malzemeleri 70. Bakım ve Onarım Malzemeleri 80. Kırtasiye ve Basılı Evrak 90. Diğer Malzemeler 157-DİĞER STOKLAR 158-STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI 159-VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI 10. Verilen Yurtiçi Sipariş Avansları 20. Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları 17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 170 / 178-YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 179-TAŞERONLARA VERİLEN AVANSLAR 18- GELECEK AYLARA AİT GİDER VE GELİR TAHAKKUKLARI 180-GELECEK AYLARA AİT GİDERLER 181-GELİR TAHAKKUKLARI 182 ÖNBÜRO KONTROL HESABI 19-DİĞER DÖNEN VARLIKLAR 190-DEVREDEN KDV 191-İNDİRİLECEK KDV 192-DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 32
193-PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR 195-İŞ AVANSLARI 196-PERSONEL AVANSLARI 10. Personel ücret avansları 20. Personel İş Avansları 30. Personel Yurtiçi Seyahat Avansları 40. Personel Yurtdışı Seyahat Avansları 197-SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI 198-DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR 199-DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-)
22-TİCARİ ALACAKLAR 220-ALICILAR 10. Yurtiçi Alıcılar 01. Seyahat Acentaları 02. Konuklar 20. Yurtdışı Alıcılar 01. Seyahat Acentaları 02. Konuklar 221-ALACAK SENETLERİ 222-ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) 226-VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 229-ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI 23- DİĞER ALACAKLAR 231-ORTAKLARDAN ALACAKLAR 232-İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR 233-BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR 235-PERSONELDEN ALACAKLAR 236-DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR 237-DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU 33
239-ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) 24- MALİ DURAN VARLILAR 240-BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241-BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242-İŞTİRAKLER 243-İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ 244-İŞTİRAKLERE SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 245-BAĞLI ORTAKLIKLAR 246-BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 247-BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI () 248-DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249-DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25- MADDİ DURAN VARLIKLAR 250-ARAZİ VE ARSALAR 251-YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ 252-BİNALAR 253-TESİS,MAKİNE VE CİHAZLAR 254-TAŞITLAR 255-DEMİRBAŞLAR 256-DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR 257-BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) 258-YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR 259-VERİLEN AVANSLAR 26- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 260-HAKLAR 261-ŞEREFİYE 262-KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ 263-ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 264-ÖZEL MALİYETLER 267-DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 268-BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) 269-VERİLEN AVANSLAR 27- ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR 271-ARAMA GİDERLERİ 34
272-HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 277-DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR 278-BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI 279-VERİLEN AVANSLAR 28- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 280-GELECEK YILLARA AİT GİDERLER 281-GELİR TAHAKKUKLARI 29- DİĞER DURAN VARLIKLAR 291-GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KDV 292-DİĞER KDV 293-GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294-ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR 295-PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR 297-DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR 298-STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 299-BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)
30- MALİ BORÇLAR 300-BANKA KREDİLERİ 10. Açık Krediler 20. Senet Karşılığı Krediler 30. Mal Mukabili Krediler 40. İhracat Kredileri 50. Döviz Kredileri 303-UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ 304-TAHVİL ANAPARA BORÇ TAKSİT VE FAİZLERİ 305-ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER 306-ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER 308-MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) 309-DİĞER MALİ BORÇLAR 35
32- TİCARİ BORÇLAR 320-SATICILAR 10. Yurtiçi Satıcılar 20. Yurtdışı Satıcılar 321-BORÇ SENETLERİ 322-BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) 326-ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 329-DİĞER TİCARİ BORÇLAR 33- DİĞER BORÇLAR 331-ORTAKLARA BORÇLAR 332-İŞTİRAKLERE BORÇLAR 333-BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR 335-PERSONELE BORÇLAR 336-DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 337-DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) 34- ALINAN AVANSLAR 340-ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 10. Yurtiçi Sipariş Avansları 01. Alınan Konaklama Avansları 02. Alınan Yiyecek-İçecek Avansları 03. Alınan Ziyafet Avansları 20. Yurtdışı Sipariş Avansları 01. Alınan Konaklama Avansları 02. Alınan Yiyecek-İçecek Avansları 03. Alınan Ziyafet Avansları 30. Acenta Rezervasyon Avansları 01. Alınan Konaklama Avansları 02. Alınan Yiyecek-İçecek Avansları 03. Alınan Ziyafet Avansları 349-ALINAN DİĞER AVANSLAR 350/358-YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞ BEDELLERİ 36
36-ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360-ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361-ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 368-VADESİ GEÇMİŞ, ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369-ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 370-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI 371-DÖNEM KARININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) 372-KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI 373-MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI 379-DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 38- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 380-GELECEK AYLARA AİT GELİRLER 381-GİDER TAHAKKUKLARI 39- DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 391-HESAPLANAN KDV 392-DİĞER KDV 393-MERKEZ VE ŞUBELER CARİ HESABI 397-SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI 399-DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR
IV- UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
40- MALİ BORÇLAR 400-BANKA KREDİLERİ 10. Döviz Kredileri (Uzun) 405-ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER 407-ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER (UZUN VADELİ) 408-MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) (UZUN VADELİ) 409-DİĞER MALİ BORÇLAR 42- TİCARİ BORÇLAR 420-SATICILAR (UZUN VADELİ) 10. Yurtiçi Satıcılar 37
20. Yurtdışı Satıcılar 421-BORÇ SENETLERİ (UZUN VADELİ) 422-BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) 426-ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR (UZUN VADELİ) 429-DİĞER TİCARİ BORÇLAR (UZUN VADELİ) 43- DİĞER BORÇLAR 431-ORTAKLARA BORÇLAR (UZUN VADELİ) 432-İŞTİRAKLERE BORÇLAR (UZUN VADELİ) 433-BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR (UZUN VADELİ) 436-DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR (UZUN VADELİ) 437-DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) (UZUN VADELİ) 438-KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR 44- ALINAN AVANSLAR 440-ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 10. Yurtiçi Sipariş Avansları 20. Yurtdışı Sipariş Avansları 449-ALINAN DİĞER AVANSLAR 47- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 472-KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI (UZUN VADELİ) 479-DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI (UZUN VADELİ) 48- GELECEK YILLARA AİT GELİR VE GİDER TAHAKKUKLARI 480-GELECEK YILLARA AİT GELİRLER 481-GİDER TAHAKKUKLARI (UZUN VADELİ) 49- DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 492-GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLECEK KDV 493-TESİSE KATILMA PAYLARI 499-DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
50- ÖDENMİŞ SERMAYE 500-SERMAYE 501-ÖDENMEMİŞ SERMAYE(-) 52- SERMAYE YEDEKLERİ 520-HİSSE SENEDİ İHRAÇ PRİMLERİ 38
521-HİSSE SENEDİ İPTAL KARLARI 522-M.D.V. YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI 523-İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI 529-DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ 54- KAR YEDEKLERİ 540-YASAL YEDEKLER 541-STATÜ YEDEKLERİ 542-OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER 548-DİĞER KAR YEDEKLERİ 549-ÖZEL FONLAR 57- GEÇMİŞ YIL KARLARI 570-GEÇMİŞ YILLAR KARLARI 58- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI 580-GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) 59- DÖNEM NET KARI (ZARARI) 590-DÖNEM NET KARI 591-DÖNEM NET ZARARI (-)
VI. Gelir Tablosu Hesapları
60-BRÜT SATIŞLAR 600-YURT İÇİ SATIŞLAR 10. Oda Satışları 20. Yiyecek satışları 30. İçecek Satışları 40. Plaj 50. Havuz 60. Sauna-Hamam 70.Diğer Üniteler 80. Çamaşırhane 90. Telefon, Faks, Fotokopi
95. Kira 601-YURT DIŞI SATIŞLAR 10. Oda Satışları 20. Yiyecek Satışları 602-DİĞER GELİRLER 10. 20. 30. Teşvik Primi 40. Destekleme Fiyat İstikrar Fonu 50. Kur Farkı Gelirleri 61- SATIŞ İNDİRİMLERİ 610-SATIŞTAN İADELER (-) 10. Yurtiçi Satıştan İadeler 20. Yurtdışı Satıştan İadeler 611-SATIŞ İSKONTOLARI (-) 10. Konaklama 20. Yiyecek 30. İçecek 40. Diğer 612-DİĞER İNDİRİMLER (-) 62- SATIŞLARIN MALİYETİ 622-SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) 10. Konaklama Ünitesi Maliyeti 20. Yiyecek Ünitesi Maliyeti 30. İçecek Ünitesi Maliyeti 40. Plaj Ünitesi Maliyeti 50. Havuz Ünitesi Maliyeti 60. Sauna-Hamam Üniteleri Maliyeti 70. Çamaşırhane Ünitesi Maliyeti 40
80. Telefon Ünitesi Maliyeti 63- FAALİYET GİDERLERİ 630-ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 631-PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) 632-GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR 640-İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ 641-BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ 642-FAİZ GELİRLERİ 643-KOMİSYON GELİRLERİ 10. 20. Yurtdışı Komisyon Gelirleri 644-KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR 645-MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI 646-KAMBİYO KARLARI 647-REESKONT FAİZ GELİRLERİ 649-DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR 10. Kur Farkı Gelirleri 65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR 653-KOMİSYON GİDERLERİ (-) 10. Yurtiçi Komisyon Giderleri 20. Yurtdışı Komisyon Giderleri 654-KARŞILIK GİDERLERİ (-) 655-MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI (-) 656-KAMBİYO ZARARLARI (-) 657-REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) 659 -DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR 66- FİNANSMAN GİDERLERİ 660 KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ(-) 661-UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ(-) 67- OLAĞANDIŞI GELİR KARLAR 671- ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI 679-DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR 68- OLAĞANDIŞI GİDER ZARARLAR 41
680-ÇALIŞILMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI 681- ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI(-) 689-DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI 69- DÖNEM NET KARI (ZARARI) 690-DÖNEM KARI VEYA ZARARI 691- DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜK KARŞILILIKLARI 692-DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI
VII. Maliyet Hesapları (7/A Seçeneği)
740- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 10. Odalar Maliyeti 20. Yiyecek Maliyeti 30. İçecek Maliyeti 40. Plaj, Sauna, Hamam ve Havuz Maliyeti 50. Telefon Maliyeti 60. Animasyon Giderleri 750- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 760- PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ 770- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 10. Malzeme Giderleri 20. İşçi Ücret ve Giderleri 30. Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler 40. Çeşitli Giderler 50. Vergi, Resim ve Harçlar 60. Amortismanlar 780 - FİNANSMAN GİDERLERİ
IX. Nazım Hesaplar
900 BORÇLU NAZIM HESAPLAR 10. Efektif Dolar Deposu 20. Efektif Avro Deposu 950 ALACAKLI NAZIM HESAPLAR 10. Efektif Dolar Deposu 20. Efektif Avro Deposu
6.1. Hesap Planı Açıklamaları 1. Dönen Varlıklar: İşletme için 1 yıl ve/veya daha kısa süre içinde paraya çevrilebilme kabiliyeti olan varlıklardır. 2. Duran Varlıklar: İşletme için 1 yıldan daha uzun sürede paraya çevrilebilen varlıklardır. 3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar: 1 yıl ve/veya daha kısa sürede ödenecek borçlardır. 4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar: 1 yıldan daha uzun sürede ödenecek tipteki borçlardır. 5. Öz Sermaye: İşletme sona erene kadar bâki kalan borçlardır. İşletme sahip veya sahiplerinin işletme üzerindeki haklarını temsil eder. 6. Gelir Tablosu Hesapları: İşletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net kârını veya net zararını kapsar. 7. Maliyet Hesapları: Mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır. 8. Serbest: Bu hesap grubu boş bırakılmıştır. 9. Nazım Hesaplar: İşletmenin varlık ve kaynaklarını doğrudan ilgilendirmeyen; fakat bilinmesi, izlenmesi ve saklanması gerekli olan bilgilerin ve değerlerin hatırda tutulması kabilinden kaydedildiği hesapladır. İşletmenin hatırda tutma kabilinden izlemek durumunda olduğu kıymet, taahhüt, sipariş ve riskler, gerçek veya iz kıymetleri üzerinden her konu için karşılıklı olarak tesis 43
edilen borçlu ve alacaklı nazım hesaplarda izlenir. Nazım hesaplar karşılıklı çalışır. Nazım hesaba kaydedilmiş olan hususların kısmen veya tamamen ortadan kalkması halinde, daha önce yapılmış olan nazım hesap kayıtları ters kayıtla iptal edilir.
BÖLÜM – 4 KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE TEMEL MALİ TABLOLAR 1. MALİ TABLO TANIMI VE TÜRLERİ Bir işletmenin sahip olduğu varlıklar ve bu varlıklarda meydan gelen değişikliklerle ilgili para ile ifade edilen işlemlerin raporlanması, mali tablo kavramını ortaya koymaktadır .
İşletmenin mali yapısı ile yakından ilgilenen sahipleri, ortakları, kredi verenler ve diğer ilgililer, işletmenin sahip olduğu iktisadi değerlerin neler olduğunu ve bunların nerelerden sağlandığını, işletme kazancının nerelerden ve nasıl sağlandığını ve bunların nasıl dağıtıldığını veya dağıtılacağını bilmek isterler. İşte muhasebenin bilgi verme işlevi mali tablolarla sağlanmaktadır.
Mali tablolar, “muhasebe sistemi içinde kaydedilen ve toplanan bilgilerin, belirli zaman aralıkları ile bu bilgileri kullanacak olanlara iletilmesini sağlayan araçlardır.”
Muhasebenin kayıt ve sınıflama suretiyle topladığı bilgilerin çeşitli amaçlarla kullanılmasına imkân vermek için özetlenerek gösterildiği tablolara, mali tablolar denir.
Bir işletmenin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını aksettiren bu tablolar, genel olarak bilanço ve gelir tablosu olarak karşımıza çıkarlar.
Mali tablolar iki ana gruba ayrılır: Temel mali tablolar (Bilanço ve Gelir Tablosu) Ek mali tablolar (Fon Akım Tablosu, Net İşletme Sermayesi Değişim Tablosu, Nakit Akım Tablosu, Kâr Dağıtım Tablosu, Satışlar Maliyeti Tablosu, Özkaynaklar Değişim Tablosu)
2. BİLANÇO 2.1. Bilanço Kavramı Bir işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu varlık ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali tablodur. Bilanço her zaman bir eşitliği, bir dengeyi gerekli kılar. 45
AKTİF 1. Dönen Varlıklar 2. Duran Varlıklar VARLIKLAR =
PASİF 3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar 5. Öz Sermaye SERMAYE
Bilançoda hesaplar değil, hesapların kalanları yer alır. Buna göre hesap kavramını da tanımlamak gerekmektedir. Hesap; işletmenin varlık, alacak, sermaye ve borçları üzerindeki işlemler sonucu meydana gele n artış ve azalışların izlendiği çizelgeye denir.
2.2. Bilanço Şekilleri a) Hesap Tipi Bilanço: Bu tip bilançoda, varlıklar sol tarafa, kaynaklar sağa tarafa birbirine paralel olarak sıralanır. Yukarıda hesap tipi bir bilanço örneği genel hatları ile verilmiştir. b) Rapor Tipi Bilanço: Bu tip bilançoda ise, varlıklar üst tarafta, kaynaklar ise alt tarafta gösterilir. Aşağıda rapor tipi bir bilanço örneği görülmektedir. Mali Tablo: BİLANÇO DÖNEN VARLIKLAR Hazır Değerler Kasa Bankalar Diğer Hazır Değerler Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Menkul Kıymetler Hisse Senetleri Özel Kesim Tahvil Senetleri ve Bonoları Kamu Kesimi Tahvil Senetleri ve Bonoları Diğer Menkul Kıymetler Menkul Kıymet Değer Düşüş Karşılığı (-) Kısa Vadeli Ticari Alacaklar Alıcılar Alacak Senetleri Alacak Senetleri Reeskontu (-) Verilen Depozito ve Teminatlar Diğer Kısa Vadeli Ticari Alacaklar Şüpheli Alacaklar Karşılığı (-) Diğer Kısa Vadeli Alacaklar Ortaklardan Alacaklar 46
İştiraklerden Alacaklar Bağlı Ortaklardan Alacaklar Kısa Vadeli Diğer Alacaklar Şüpheli Alacaklar Karşılığı (-) Stoklar İlk Madde ve Malzeme Yarı Mamuller Ara Mamuller Mamuller Emtia Diğer Stoklar Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Verilen Sipariş Avansları Diğer Dönen Varlıklar DURAN VARLIKLAR Uzun Vadeli Ticari Alacaklar Alıcılar Alacak Senetleri Alacak Senetleri Reeskontu (-) Verilen Depozito ve Teminatlar Diğer Uzun Vadeli Ticari Alacaklar Şüpheli Alacaklar Karşılığı (-) Diğer Uzun Vadeli Alacaklar Ortaklardan Alacaklar İştiraklerden Alacaklar Bağlı Ortaklardan Alacaklar Uzun Vadeli Diğer Alacaklar Şüpheli Alacaklar Karşılığı (-) Finansal Duran Varlıklar Bağlı Menkul Kıymetler Bağlı Menkul Kıymet Değer Düşüş Karşılığı (-) İştirakler İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) İştirakler Değer Düşüş Karşılığı (-) Bağlı Ortaklıklar Bağlı Ortaklara Sermaye Taahhütleri (-) Bağlı Ortaklık Değer Düşüş Karşılığı (-) Diğer Finansal Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Arazi ve Arsalar Yerüstü ve Yeraltı Düzenleri Binalar Makina Tesis ve Cihazlar Taşıt Araç ve Gereçleri Döşeme ve Demirbaşlar Diğer Maddi Duran Varlıklar Birikmiş Amortismanlar (-) Yapılmakta Olan Yatırımlar Verilen Sipariş Avansları 47
Maddi Olmayan Duran Varlıklar Kuruluş ve Teşkilatlanma Giderleri Haklar Araştırma ve Geliştirme Giderleri Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Verilen Avanslar Birikmiş Amortismanlar (-) Diğer Duran Varlıklar TOPLAM AKTİFLER (VARLIK LAR) KISA VADELİ BORÇLAR Finansal Borçlar Banka Kredileri Uzun Vadeli Kredi Anapara Taksit ve Faizleri Tahvil Anapara Taksit ve Faizleri Çikarılmış Bonolar ve Senetler Diğer Finansal Borçlar Ticari Borçlar Satıcılar Borç Senetleri Borç Senetleri Reeskontu (-) Alınan Depozito ve Teminatlar Diğer Ticari Borçlar Diğer Kisa Vadeli Borçlar Ortaklara Borçlar İştiraklere Borçlar Bağlı Ortaklara Borçlar Ödenecek Giderler Ödenecek Vergi Harç ve Diğer Kesintiler Ertelenen ve Takside Bağlanan Devlet Alacakları Kısa Vadeli Diğer Borçlar Borç Senetleri Reeskontu(-) Alınan Sipariş Avansları Borç ve Gider Karşılıkları Vergi Karşılıkları Diğer Borç ve Gider Karşılıkları UZUN VADELİ BORÇLAR Finansal Borçlar Banka Kredileri Çıkarılmış Tahviller Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler Diğer Finansal Borçlar Ticari Borçlar Satıcılar Borç Senetleri Borç Senetleri Reeskontu (-) Alınan Depozito ve Teminatlar Diğer Ticari Borçlar Diğer Uzun Vadeli Borçlar Ortaklara Borçlar 48
İştiraklere Borçlar Bağlı Ortaklara Borçlar Ertelenen ve Takside Bağlanan Devlet Alacakları Uzun Vadeli Diğer Borçlar Borç Senetleri Reeskontu (-) Alınan Sipariş Avansları Borç ve Gider Karşılıkları Kıdem Tazminatı Karşılığı Diğer Borç ve Gider Karşılıkları ÖZ SERMAYE Sermaye Sermaye Taahhütleri (-) Emisyon Primi Yeniden Değerleme Artışı Duran Varlıklardaki Değer Artışı İştiraklerdeki Değer Artışı Borsada Oluşan Değer Artışı Yedekler Yasal Yedekler Statü Yedekleri Özel Yedekler Olağanüstü Yedek Maliyet Artış Fonu Serm.Ekle.İşt.His.Sat.Karı/Gayrimen.Sat.Karı Net Dönem Karı Dönem Zararı (-) Geçmiş Yıl Zararları (-) 1.Yıl Zararı 2.Yıl Zararı Geçmiş Yıl Karı TOPLAM PASİFLER
2.3. Bilançonun Tarafları Bilançoda iki taraf mevcuttur. Sol yan yani Aktif yan ki burada “Aktif Karakterli Hesaplar” yer alır ve ayrıca sağ yan yani Pasif yan ki burada da “Pasif Karakterli Hesaplar” yer alır. Her iki yanda yer alan hesapların temsil ettikleri tarafla özdeşleşen isimleri gereği bir takım temel ve aynı özellikleri vardır. Örneğin; bilançonun sol yanında yer alan hesap kalanlarının oluşturduğu “Aktif Karakterli Hesaplar ve onların Genel Özellikleri” ile bilançonun sağ yanında yer alıp “Pasif Karakterli Hesaplar ve onların Genel Özellikleri” birbirinden faklıdır. Şöyle ki; Aktif Karakterli Hesaplar: Varlık ve alacaklarda meydana gelen artış ve azalışları izlemeye yarayan ve kalanları bilançonun aktifinde yer alan hesaplara denir. Örneğin; kasa hesabı, bankalar hesabı, ticari mallar hesabı(stoklar), alıcılar hesabı, demirbaşlar hesabı v.b. 49
v Aktif karakterli hesaplar daima borçlu yanla açılırlar. Yani ilk kayıt, hesabın borçlu yanına yapılır. v Aktif kıymetlerde (varlık ve alacaklarda) işlemler sonucu meydana gelen artışlar hesapların daima alacaklı yanına kaydedilir. v Aktif kıymetlerde işlemler sonucu meydana gelen azalmalar ise, bu hesapların daima alacaklı yanına kaydedilir. v Belirli bir tarihte bu hesaplar ya borç kalanı verirler yada kalan vermezler. Yani normalde alacak kalanı vermezler. v Mevcutlar + Satışlar >Alışlar Ş KÂR v Mevcutlar + Satışlar < Alışlar Ş ZARAR v Mevcutlar + Satışlar = Alışlar Ş NÖTR Pasif Karakterli Hesaplar: Sermaye ve borçlarda meydana gelen artış ve azalışları izlemeye yarayan ve kalanları bilançonun pasifinde yer alan hesaplara denir. Örneğin; sermaye hesabı, banka kredileri hesabı, satıcılar hesabı, borç senetleri hesabı v.b. v Pasif karakterli hesaplar daima alacaklı yanla açılır. Yani ilk kayıt daima alacaklı tarafına kaydedilir. v Pasif kıymetlerde işlemler sonucu meydana gelen artışlar daima hesabın alacaklı tarafına kaydedilir. v Pasif kıymetlerde işlemler sonucu meydana gelen azalışlar ise bu hesapların borçlu yanına kaydedilir. v Belirli bir tarihte bu hesaplar ya alacak kalanı verirler yada kalan vermezler. Yani bu hesaplar normalde borç kalanı vermezler.
3. GELİR TABLOSU 3.1. Gelir Tablosu Kavramı İşletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net kârını veya net zararını kapsar.
Mali Tablo : GELIR TABLOSU BRÜT SATIŞLAR Yurtiçi Satışlar Yurtdışı Satışlar Diğer Satışlar SATIŞLARDAN İNDİRİMLER (-) Satıştan İadeler Satış İskontoları Diğer İndirimler NET SATIŞLAR SATIŞLARIN MALİYETİ ( -) BRÜT SATIŞ KARLARI veya ZARARLARI FAALİYET GİDERLERİ ( -) Araştırma ve Geliştirme Giderleri Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Genel Yönetim Giderleri ESAS FAALİYET KARI veya ZARARI DİĞER FAALİYETLERDEN GELİRLER VE KARLAR İştiraklerden Temettü Gelirleri Bağlı Ortaklardan Temettü Geliri Faiz ve Diğer Temettü Gelirleri Faaliyetlerle İlgili Diğer Gelir ve Karlar DİĞER FAALİYETLER GİDER VE ZARARLARI ( -) FİNANSMAN GİDERLERİ ( -) Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri FAALİYET KARI veya ZARARI OLAĞANÜSTÜ GELİRLER VE KARLAR Konusu Kalmayan Karşılıklar Önceki Dönem Gelir ve Karları Diğer Olağanüstü Gelirler ve Karlar OLAĞANÜ STÜ GİDERLER VE ZARARLAR ( -) Çalışmayan Kısım Giderleri ve Zararları Önceki Dönem Gider ve Zararları Diğer Olağanüstü Giderler ve Zararlar DÖNEM KARI veya ZARARI ÖDENECEK VERGİ ve DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER ( NET DÖNEM KARI veya ZARARI -)
İşletmeler genelde yukarıda görülen Rapor Tipi Gelir Tablosu’nu düzenlemeyi tercih etmektedirler. Ancak elbette bunun dışında Hesap Tipi Gelir Tablosu düzenleme imkanları da mevcuttur.
İşletme sahiplerinin varlıklar üzerindeki haklarını, başka bir ifadeyle öz sermayeyi azaltan işlemler “gider”; işletme sahiplerinin varlıklar üzerindeki haklarını çoğaltan işlemler de “gelir” olarak adlandırılmaktadır.
Giderlerin işlendiği hesaplara “gider hesapları”; gelirlerin izlendiği hesaplara ise “gelir hesapları” denir. Bu hesapların tümüne genel olarak “sonuç hesapları” denilmektedir.
Gelir, işletmenin ana faaliyet konusuna giren mal ve hizmet satışlarından veya ana faaliyet konusu dışında kalan aktiflerin satışından, iştiraklerden faiz, kira ve benzerlerinden elde edilen değerlerdir. Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi gelir(hasılat) brüt kavramdır.
60. BRÜT SATIŞLAR 600 Yurtiçi Satışlar 601 Yurtdışı Satışlar 602 Diğer Gelirler 64. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 640 İştiraklerden Temettü Gelirleri 641 Bağlı Ortaklardan Temettü Gelirleri 642 Faiz Gelirleri 643 Komisyon Gelirleri 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar 645 Menkul Kıymet Satış Kârları 646 Kambiyo Kârları 647 Reeskont Faiz Gelirleri 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar 67. OLAĞAN DIŞI GELİRLER VE KÂRLAR 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar
Yukarıdaki hesaplar dönemsonunda “690 Dönem Kârı veya Zararı” hesabına borçlandırılarak kapatılırlar ve bu nedenle kalan vermezler. Kalan vermedikleri için de bilançoda yer almazlar ve izleyen döneme aktarılmazlar. Gelir hesaplarının kapatılışı aşağıdaki gibidir:
31.12.2003 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI 601 YURTDIŞI SATIŞLAR HESABI 602 DİĞER GELİRLER HESABI 640 İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ HESABI 641 BAĞLI ORTAKLIK TEMETTÜ GELİRLERİ HESABI 642 FAİZ GELİRLERİ HESABI 644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR HESABI 645 MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI HESABI 646 KAMBİYO KARLARI HESABI 647 REESKONT FAİZ GELİRLERİ HESABI 649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR HESABI 671 ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI HESABI 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR HESABI 690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI /
XX XX XX XX XX XX XX XX XX XX XX XX XX XXXX
Gider, hasılat (gelir) sağlama amacı için yapılan aktif tükenmelerdir. Giderler işletmelerin öz sermayelerinde azalışa yol açarlar.
62- SATIŞLARIN MALİYETİ 620-SATILAN MAMÜLLERİN MALİYETİ (-) 621-SATILAN TİC. MALLAR MALİYETİ (-) 622-SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) 623-DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63- FAALİYET GİDERLERİ 630-ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER. 631-PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) 632-GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR 653-KOMİSYON GİDERLERİ (-) 654-KARŞILIK GİDERLERİ (-) 655-MENKUL KIYMET SATIŞ ZARAR. (-) 656-KAMBİYO ZARARLARI (-) 657-REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) 659 -DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR 66- FİNANSMAN GİDERLERİ 660 KISA VADELİ BORÇLANMA GİDER. (-) 53
661-UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDER.(-) 68- OLAĞANDIŞI GİDER ZARARLAR 680-ÇALIŞILMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI 681- ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARAR. (-) 689-DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI
Gider hesapları borç yanlı çalışan ve borç kalanı veren hesaplar olduğundan alacaklandırılarak “690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI HESABI” na devredilir. İlgili kayıt aşağıdaki gibi olacaktır:
31.12.2003 690 DÖNEM KAR VEYA ZARARI HESABI 610 SATIŞTAN İADELER HESABI 611 SATIŞ İSKONTOLARI HESABI 621 S.T.M.M. HESABI 631 PAZ., SATIŞ VE DAĞ. GİD. HESABI 632 GENEL YÖENTİM GİDERLERİ HESABI 654 KARŞILIK GİDERLERİ HESABI 657 REESKONT FAİZ GİDERLERİ HESABI 659 DİĞER OLAĞAN GİD. VE ZAR. HESABI 660 KISA VAD. BORÇLANMA GİD. HESABI 661 UZUN VAD. BORÇLANMA GİD. HESABI 689 DİĞER OL.DIŞI. GİD. VE ZAR. HESABI / XXXX XX XX XX XX XX XX XX XX XX XX XX
Gider hesaplarının kapatılışının teorik örneği yukarıda yer verilen yevmiye kaydında görüldüğü gibidir.
4. KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE GELİR VE GİDER HESAPLARI 4.1. Gelir Hesapları Oda gelirleri, Oda satış indirimleri (-), Yiyecek gelirleri, İçecek gelirleri, Yiyecek ve içecek indirimleri (-), Diğer yiyecek ve içecek gelirleri, Telefon gelirleri, Diğer gelirler (faiz, kira, komisyon v.b.)
4.2. Gider Hesapları
Yiyecek malzemeleri maliyeti, İçecek malzemeleri maliyeti, Telefon maliyeti, Odalar bölümü giderleri, Rezervasyon giderleri, Temizlik giderleri, Çamaşır ve kuru temizleme giderleri, Otel müşterileri ulaşım giderleri, Keten giderleri (havlu, çarşaf, bornoz, battaniye) Müşteri malzemeleri (gazete, dergi, askı, kibrit, kalem, bloknot, kerata v.b.) Temizlik malzemeleri, Kırtasiye malzemeleri, Uniformalar, Yiyecek ve içecek bölümü giderleri, Mutfak ve servis takımları, Yakacak giderleri, Lisans ücretleri, Müzik ve eğlence giderleri, Bar malzemeleri, Mutfak araç ve gereçleri, Reklam giderleri, Personele ilişkin eğitim giderleri Sigorta giderleri,
5. EK MALİ TABLOLAR Mali Tablo: FON AKIM TABLOSU KAYNAKLAR Faaliyet Karından Sağlanan Kaynak Faaliyet Kari Amortismanlar (+) Fon Çıkısı Gerektirmeyen Diğer Giderler Fon Girişi Sağlamayan Gelirler (-) Olağanüstü Kardan Sağlanan Kaynak Olağanüstü Kar Fon Çıkısı Gerektirmeyen Diğer Giderler Fon Girişi Sağlamayan Gelirler (-) Donen Varlıkların Tutarında Azalış Duran Varlıkların Tutarında Azalış Kısa Vadeli Borçlarda Artış Uzun Vadeli Borçlarda Artış Sermaye Artırımı (Nakit Karşılığı) Emisyon Primi Diğer Kaynaklar KAYNAK KULLANIMLARI Faaliyet Zararından Dolayı Kaynak Kullanımı Faaliyet Zararı Amortismanlar Fon Çıkısı Gerektirmeyen Diğer Giderler Fon Girişi Sağlamayan Gelirler (-) Olağanüstü Zarardan Dolayı Kaynak Kullanımı Olağanüstü Zarar Fon Çıkısı Gerektirmeyen Diğer Giderler Fon Girişi Sağlamayan Gelirler (-) Ödenen Vergi ve Benzerleri Ödenen Temettüler Donen Varlıkların Tutarında Artış Duran Varlıkların Tutarında Artış Kısa Vadeli Borçlarda Azalış Uzun Vadeli Borçlarda Azalış Sermayede Azalış NET ISLETME SERMAYESINDEKI DEGISIM Net İsletme Sermayesinde Artış Net İsletme Sermayesinde Azalış
Mali Tablo : NAKIT AKIM TABLOSU DONEM BASI NAKIT MEVCUDU DONEM ICI NAKIT GIRISLERI Satışlardan Elde Edilen Nakit Net Satış Hasılatı Alacaklardaki Azalışlar Alacaklardaki Artışlar (-) Diğer Faaliyet Gelir ve Karından Sağlanan Nakit Olağanüstü Gelir ve Kar.Sağ.Nakit Kısa Vadeli Borçlardaki Artış Menkul Kıymet İhraçlarından Diğer Artışlar Uzun Vadeli Borçlardaki Artış Menkul Kıymet İhraçlarından Diğer Artışlar Sermaye Artırımından Sağlanan Nakit Diğer Nakit Girişleri Emisyon Primi DONEM ICI NAKIT CIKISLARI Maliyetlerden Kaynaklanan Nakit Çıkısı Satışların Maliyeti Stoklardaki Artış Borçlardaki Azalış Borçlardaki Artış (-) Amortisman Karşılık vb Nakit Çıkış Ger.Gider. (-) Stoklardaki Azalış (-) Faaliyet Giderlerinden Dolayı Nakit Çıkışları Araştırma ve Geliştirme Giderleri Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Genel Yönetim Giderleri Nakit Çıkış Gerektirmeyen Giderler (-) Diğer Faaliyet Gider ve Zararından Dol.Nakit Çıkış Diğer Faaliyetle İlgili Gider ve Zararlar Nakit Çıkısı Gerektirmeyen Gider ve Zararlar (-) Finansal Giderlerden Dolayı Nakit Çıkısı Olağanüstü Gider ve Zararlardan Dol. Nakit Çıkısı Olağanüstü Giderler ve Zararlar Nakit Çıkısı Gerektirmeyen Gider ve Zararlar (-) Duran Varlık Yatırımı Nedeniyle Olan Nakit Çıkısı Kısa Vadeli Borç Anapara Ödemeleri Menkul Kıymetler Anapara Ödemeleri Diğer Ödemeler Uzun Vadeli Borç Anapara Ödemeleri Menkul Kıymetler Anapara Ödemeleri Diğer Ödemeler Ödenen Vergi ve Benzerleri Ödenen Temettüler DONEM SONU NAKIT MEVCUDU NAKIT ARTIS veya AZALISI (= 04 -01) 57
Mali Tablo : KAR DAGITIMI Donem Karı Geçmiş Yıllar Zararları Ödenecek Vergiler Kurumlar Vergisi Gelir Vergisi Kesintisi Diğer Vergi ve Benzerleri Birinci Tertip Yasal Yedek İlave Edilen Finansman Fonu Ayrılan Finansman Fonu Diğer NET DAGITILABILIR DONEM KARI Ortaklara Birinci Temettü Adi Hisse Senedi Sahiplerine İmtiyazlı Hisse Senedi Sahiplerine Memur ve İsçilere Temettü Yönetim Kuruluna Temettü Ortaklara İkinci Temettü Adi Hisse Senedi Sahiplerine İmtiyazlı Hisse Senedi Sahiplerine İkinci Tertip Yasal Yedek Statü Yedekleri Özel Yedekler OLAGANUSTU YEDEK YEDEKLERDEN DAGITIM Ortaklara Pay Adi Hisse Senedi Sahiplerine İmtiyazlı Hisse Senedi Sahiplerine Memur ve İsçilere Pay Yönetim Kuruluna Pay HISSE BASINA KAR Adi Hisse Senedi Sahiplerine İmtiyazlı Hisse Senedi Sahiplerine HISSE BASINA KAR PAYI Adi Hisse Senedi Sahiplerine İmtiyazlı Hisse Senedi Sahiplerine
Mali Tablo : SATISLARIN MALIYETI TABLOSU URETIM FAALIYETI Dolaysız İlk Madde ve Malzeme Giderleri Dolaysız İsçilik Giderleri Genel Üretim Giderleri Yari mamul Kullanımı Donem Bası Stok (+) Donem Sonu Stok (-) URETILEN MAMUL MALIYETI Mamul Stoklarında Değişim Donem Bası Stok (+) Donem Sonu Stok (-) SATILAN MAMUL MALIYETI TICARI FAALIYET Donem Bası Emtia Stoku (+) Donem İçi Alışlar (+) Donem Sonu Emtia Stoku (-) SATILAN EMTIA MALIYETI SATILAN HIZMET MALIYETI SATISLARIN MALIYETI
BÖLÜM – 5 İŞÇİLİK VE ÜCRETLER 1. İŞÇİLİK GİDERLERİ TANIMI Üretilen mamulün veya hizmetin maliyetine yüklenecek olan maliyet unsurlarından biri olan işçilik maliyetleri, mamul veya hizmet üretebilmek için harcanan emeğin, parasal ifadesidir.
İşçilik Maliyetinin temel özellikleri; · İşçilik maliyetleri, ilk madde ve malzemelerde olan durumun tersine stoklanamaz. İşçiler için, çalışma saatlerine bağlı olarak ücret almaya hak kazanırlar ve doğrudan işçilik maliyetleri hesabına kayıt yapılır. · İşçilik maliyetleri, değişen koşullara bağlı olarak üzerine bir takım eklemelerin yapıldığı maliyetlerdir. Sosyal yardım, çocuk zammı, izin ücreti, ikramiye, mesai primi v.b. çeşitli durumlar ortaya çıktığında işçilere yapılan maliyet artacaktır. · İşçilik maliyetleri, bu maliyet türü dışında kalan diğer maliyet unsurları ile doğrudan ilgilidir ki, bu durum işçilik maliyetlerinin aktif özelliğini ortaya çıkarır. Çünkü etkin ve verimli çalışan bir iş gücü, ilk madde ve malzemeden her türlü genel üretim maliyetine kadar tüm maliyet azalmasında etkili olacaktır. · İşçilik maliyetleri, diğer maliyet çeşitlerinde olmayan bir özelliği de, bu maliyetin ne şekilde hesaplanacağı, nasıl ve hangi aralıklarla ödeneceği ve yukarıda belirtilen yapılması gereken eklentilerin neler olacağı gibi konuların yasal düzenlemeler çerçevesinde olmasıdır.
2. İŞÇİLİK MALİYETLERİNİN SINIFLANDIRILMASI İlk madde ve malzeme giderlerinde olduğu gibi işçilik maliyetleri de üretimle ilişkileri açısından direkt işçilik giderleri ve endirekt işçilik giderleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
2.1. Direkt İşçilik Maliyetleri İşletmenin temel üretim konusunu oluşturan mamul ya da hizmetin üretilmesinde kullanılan ve üretilen mamul ya da hizmetin maliyetine doğrudan doğruya (dağıtım kriterleri kullanılmadan) yüklenebilen nitelikteki işçilikler direkt işçilik olarak adlandırılır. Üretken, yapıcı, prodüktif işçilik şeklinde adlandırmalara da rastlanmaktadır.
Üretimde kullanılan işçilik; · İşletmenin temel üretim konusunu oluşturan mamaul ya da hizmetin üretilmesinde kullanılıyorsa ve · Üretilen mamulün ya da hizmetin maliyetine doğrudan doğruya yüklenebiliyorsa direkt işçilik olarak adlandırılacaktır. Örneğin; bir konfeksiyon atölyesinde, dikiş ve kesim makinelerinin başında çalışan işçiler direkt işçiliklere örnek gösterilebilir.
2.2. Endirekt İşçilik Maliyetleri Üretimde kullanılıp, direkt işçilik maliyetleri dışında kalan ve üretilen mamul ya da hizmetlere doğrudan doğruya (dağıtım kriterleri kullanılmadan) yüklenemeyen işçiliklere endirekt işçilik denir. Endirekt işçiliklerin daha iyi anlaşılabilmesi için, endirekt işçilikleri ortaya çıkaran nedenlerin dört ana başlık altında incelenmesinin yararlı olacağı inancındayız. Bunlar; · Üretimle doğrudan doğruya ilişkisi olmayan işçilikler. Örneğin, tamir ve bakım, temizlik ya da taşıma işlerinde çalışan işçilerin işçiliği üretimle doğrudan doğruya ilgili değildir ama yine de üretimle ilgilidir. · Üretilen mamul ya da hizmetlere doğrudan doğruya yüklenmeyen işçilikler. Örneğin, ustabaşının bir günlük ücretini çeşitli siparişler arasında doğrudan doğruya dağıtmamız mümkün değildir. Ama ustabaşının ücretinin üretimle dolaylı da olsa ilgili olduğu konusuna itirazımız olamaz. · Direkt işçilik niteliğinde iş yapan işçilerin bazı koşullar altında elde ettikleri ücretler. Örneğin, konfeksiyon atölyesinde dikiş makinesi başında çalışan bir işçinin yaptığı iş aslında direkt işçiliktir. Ancak, söz konusu işçinin bakım onarımı, temizlenmesi ya da yeni işe alınan işçileri eğitmesi v.b. nedenlerle boşa geçirdiği ya da temel üretici işten başka işlere ayırdığı zamanlara isabet eden ücretleri endirekt işçilik olmaktadır. · Direkt işçilik niteliğinde iş yapan işçilerin normal ücretleri dışında elde ettikleri yasal ya da ihtiyari ücret ekleri. Bunlara örnek olarak ise; hafta tatili, bayram tatili, yıllık izin ücretleri ile ikramiyeler, fazla mesai, çocuk zamları ve çeşitli primler verilebilir.
3. ÜCRET KAVRAMI Genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve nakten ödenen tutarlardır.
Özel anlamda ise ücret, bir işverene tabi ve belli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve mal ile sağlanan ve para ile ifade edilen menfaatlerdir. Bu tanıma göre ücretin üç unsuru vardır: Gerçek kişi olan ücretli, bir işverene tabi ve bir işyerine bağlı olmalıdır. Faaliyet konusu, bir hizmet arzı şeklinde olmalıdır. Hizmet; para ve para ile ölçülebilir menfaat karşılığı yapılmalıdır.
4. ÜCRET ÖĞELERİ 4.1. Ana Ücret Personelin yapmakta olduğu işin objektif esaslara göre değerlendirilmesi sonucu belirlenen ücrettir.
4.2. Fazla Çalışma Ücreti İşçinin yasal olarak belirlenen günlük çalışma süresi dışında, normal çalışmasına ek olarak yaptığı çalışma şeklidir. Fazla çalışmanın şartları; Günde üç saati geçemez. Bir yılda 90 iş gününden fazla olamaz. Normal çalışma ücretinin % 50 fazlasıdır. Bölge Çalışma Müdürlüğü’nün iznine bağlıdır. İşçinin izni gerekir. Ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak bir tüzükle belirlenir. Sağlık sebeplerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde fazla çalışma yapılamaz.
4.3. Primler İşçinin yapması lazım gelenden daha fazlasını yaptığı taktirde, kendisine yaptığı fazla iş için özendirme karşılığı olarak yapılan ödemelerdir.
4.4. Hafta Tatili Ücreti İş kanunu kapsamına giren işyerlerinde haftanın tatilden önceki altı iş gününde, İş Kanunu’nun günlük iş sürelerine uygun olarak çalışmış olan işçilere, çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın bir günlük tutarında ücret ödenir.
4.5. Genel Tatil Ücreti İş Kanunu kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, yasalarla ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa çalıştıkları günlerin ücretleri ücret ödeme şekline bakılmaksızın bir kat fazlası ile ödenir.
4.6. Yıllık İzin Ücreti İş Kanunu kapsamına giren işyerlerinde, çalışan işçilerden işyerine girdiği günden başlayarak, deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış olanlara aşağıdaki süreler kadar ücretli izin verilebilir.
Hizmet süresi; 1 yıldan 5 yıla kadar olanlara 12 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 18 gün, 15 yıl ve daha fazla olanlara 24 gün.
4.7. Kişisel Haklar Personele verilen kıdem tazminatı, kâra katılma, ikramiye, çocuk, yakacak ve yiyecek zamları gibi ödemelerdir.
4.8. Sosyal Güvenlik Hakları Doğrudan doğruya işçiye ödenmeyip, sosyal güvenlik kurumlarına işçi adına yapılan ödemelerdir.
4.9. Ayni Haklar İşletme tarafından personele yapılan ödemeler dışındaki ayni ödemelerdir. Örneğin; personele verilen lojman, yemek-elbise yardımı v.b.
5. OTEL İŞLETMELERİNDE ÜCRET SİSTEMLERİ 5.1. Sabit Ücret Sistemi Otel işletmelerinde müşteri ile karşılaşmayan personel için uygulanan ücret sistemidir.
5.2. Yüzde Yöntemine Göre Ücret Sistemleri Yüzde sistemi, otel, lokanta, gazino v.b. konaklama, yiyecek ve içecek işletmelerinde uygulanır. İşçinin ücreti, “servis” adı altında müşterinin tükettiği malın bedeline belirli bir yüzde eklenerek toplanan paralarla müşteriler tarafından ödenir. Ancak ödenen bu yüzdeler, genellikle hizmeti yapan işçiye olduğu gibi verilen bir ücret değildir. Diğer işçilerin de çalışmaları ile toplanan bu paralar, belirli ödeme devrelerinde ve önceden tesbit edilmiş oranlar dahilinde işçilere dağıtılır. İşveren, toplanan yüzdeleri vergiler ve sosyal güvenlik kesintileri hariç hiçbir kesinti yapmadan aynen işçiye ödemek zorundadır. Aksine anlaşma olmadıkça, işveren ilke olarak işçinin payına düşen yüzde tutarının üstünde işçiye ayrı bir ücret ödemez. Ancak, “garanti ücret” adı altında işveren tarafından sağlanan tutarın altına düşülürse, işveren garanti ücrete kadar kısmı tamamlar.
6. İŞÇİ ÜCRET KESİNTİLERİ Bahsi geçen kesintiler işçinin brüt ücreti üzerinden yapılan kesintilerdir. Kesintiler SSK İşçi Payı SSK İşveren Payı İşsizlik Fonu İşçi Payı2 İşsizlik Fonu İşveren Payı3 Özel İndirim4 Gelir Vergisi5 Damga Vergisi6 Oranı % 14 % 19.5 %1 %2 % 20 %0 6
SSK İşveren Payı % 19,5 olmasına karşın bu oran daha ziyade işin niteliği bir başka ifade ile işin tehlike sınıfı ile ilgilidir. Tehlike sınıfının arttığı her derece için işverenin ödeyeceği prim oranı da % 0,5 oranında artmaktadır. Bu oran toplamda % 25’e kadar çıkabilir.
7. PERSONEL SAYISI Otel işletmelerinde çalışan personel, organizasyon şemasına göre farklı sayılarda olacaktır. Otel işletmesinin oda sayısına, sınıfına göre personel sayısı değişecek ve görev türleri de farklılaşacaktır.
31.03.2003 Tarihli ve 4833 Sayılı Bütçe Kanunu gereği. Ayrıca Devlet payı da % 1’dir. 31.03.2003 Tarihli ve 4833 Sayılı Bütçe Kanunu gereği. Ayrıca Devlet payı da % 1’dir. 4 Özel İndirim Uygulaması 4842 Sayılı Kanunun 3. maddesi ile 01 Ocak 2004 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. 5 2003 takvim yılı gelirlerine uygulanacak vergi tarifesine göre Gelir Vergisi matrahı 5.000.000.000.-TL.’ ya kadar gelir vergisi oranı %20, 12.000.000.000.-TL.’ nın 5.000.000.000.-TL.’ sı için 1.000.000.000.-TL.’ sı fazlası için ise gelir vergisi oranı %25 olarak uygulanmaktadır. 6 Damga Vergisi “Brüt Ücret” üzerinden ve bordro düzenlenmesi halinde hesaplanır.
Otel işletmelerinde, personel sayısının standart olarak vermek güçtür. Otel işletmesinin oda sayısına ve yatak kapasitesine gör bu sayı değişecektir. Ancak, otel işletmeleri için bu konuda bir oran verilebilir.
Personel Sayısı OdaSayısı
Otel işletmelerinde standart istihdam oranı ülke koşullarına ve otel kalitesine göre değişmekle birlikte 1 veya 1,1 olması uygun görülür.
BÖLÜM – 6 AMORTİSMANLAR7 1. AMORTİSMAN TANIMI VE ÖNEMİ Amortisman kavramı çok farklı şekillerde tanımlana gelmiştir. Bunlardan bazıları ise kısaca şöyledir; § Amortisman; duran varlıklarda8 kullanılma ve teknolojik gelişmeler sonucunda eskime, yıpranma ve demode olma şeklinde beliren değer azalışlarıdır. § Amortisman; Bir varlığın öngörülen hizmet süresi boyunca, artık değerinden sonraki elde edilme maliyetinin dönemlere dağıtılması işlemidir. § İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle, gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin, V.U.K. hükümlerine göre yokedilmesidir.
Yukarıda verilen tanımlar incelendiğinde de görüleceği gibi herhangi bir ATİK için amortisman ayırabilmemiz ancak ve ancak aşağıdaki şartların sağlanmasına bağlıdır; § Söz konusu kıymet, fiziksel yıpranma ve aşınmaya veya teknolojik eskime ve modası geçme riskine açık olmalıdır, § § § İşletmenin aktiflerinde yer almalıdır, İşletme tarafından bir yıldan uzun süre kullanılabilecek bir nitelikte olmalıdır, 2005 yılı için 480,00.-YTL.’den yüksek bir değere sahip olmalıdır9 .
Yukarıda yer alan şartları sağlayan söz konusu ATİK’ler için meydana gelen değer kayıplarının dönemler itibariyle hesaplanıp maliyetlerden indirilmesi işlemi yapılır ki bu işleme amortisman muhasebesi adı verilir.
Bu bölüm Cemal ELİTAŞ’ın “Yeni Düzenlemeler Işığında Amortisman Muhasebesi” isimli yayımlanmamış makalesinde aynen alınmıştır. 8 Arsa ve Araziler hariç olmak üzere. 9 İşletmeler 2005 yılı için 480,00.-YTL.’na kadar amortismana tabi bir iktisadi kıymet iktisap ederse bun isterse doğrudan dönem gideri yazarak itfa edebilir.
(maliyetlerini) sistemli ve anlamlı bir şekilde kullanıldıkları süreye gider olarak dağıtmaktır.
2. AMORTİSMAN HESAPLARI 01.01.1994 tarihinden itibaren ülkemizde kullanılmakta olan “Tekdüzen Hesap Planı” incelendiğinde amortismana ilişkin üç farklı kodla ancak aynı isimle yer alan ana hesap göze çarpmaktadır. Bunlar; § § § dır. 257 kodlu Birikmiş Amortismanlar Hesabı, maddi duran varlıklara10 ilişkin amortisman paylarının ayrılmasında kullanılan bir hesaptır. 268 kodlu Birikmiş Amortismanlar Hesabı ise, maddi olmayan duran varlıklara ilişkin amortisman paylarının ayrılmasında kullanılan bir hesaptır. 299 kodlu Birikmiş Amortismanlar Hesabı da, diğer duran varlıklar hesap grubunda yer alan iktisadi kıymetlere ilişkin amortisman paylarının ayrılmasında kullanılan bir hesaptır. 257 Birikmiş Amortismanlar (-) 268 Birikmiş Amortismanlar (-) 299 Birikmiş Amortismanlar (-)
Tekdüzen hesap planında farklı kodlarla yer almalarına rağmen her üç ana hesabın ortak özellikleri mevcuttur bunlar; § Üç ana hesapta bilançonun aktif tarafında ve “II-Duran Varlıklar” bölümünde yer almaktadırlar. § Üç ana hesapta düzenleyici hesaptırlar. Şöyle ki; bilançonun aktif tarafında yer almalarına karşın yukarıda da görüleceği gibi hesapların isimlerinin yanlarında (-) şeklinde bir işaret yer almaktadır. Bu işaret anılan hesapların bulundukları taraf için bir düzenleyici hesap olduklarını, ancak bulundukları tarafın hesabı olmadıkları anlamına gelmektedir. Konumuz itibariyle yukarıdaki ifadeyi açacak olursak, Birikmiş Amortismanlar Hesapları bilançonun aktif tarafında yer almalarına rağmen düzenleyici ve pasif karakterli hesaplar oldukları anlaşılmalıdır. Başka bir ifadeyle anılan üç amortisman hesabı da aktifi düzenleyen pasi f karakterli hesaplardır.
Arazi ve Arsalar hariç.
Üç hesapta toplayıcı hesaptır. Başka bir ifadeyle bu hesapların birçok alt (muavin) hesabı mevcuttur ve bu alt hesapların toplamı ana hesabın borç ve alacak taraf toplamlarını teşkil eder.
Her üç hesapta alacaklı yanla çalışırlar. Kalan verdiklerinde alacak kalanı verirler. Her türlü dönembaşı mevcudu ve her tür amortisman payı hesabın alacak yanına yazılırken, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmasında veya hatalı amortisman paylarının düzeltilmesinde hesaplara borç yazılır.
3. AMORTİSMAN ÇEŞİTLERİ V.U.K. bakımından konuya bakıldığında dört farklı amortisman yöntemine rastlanılmaktadır. Bunlar; § § § § Normal Amortisman Yöntemi, Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi, Fevkâlade Amortisman Yöntemi, Madenlerde Amortisman Yöntemi’dir.
Ayrıca amortismanları farklı şekillerde sınıflandırmalara tabi tutmak da mümkündür örneğin; 1. Normal Amortisman Yöntemi, 2. Hızlandırılmış Amortisman Yöntemi, 2.1. Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi, 2.2. Fevkâlade Amortisman Yöntemi, 3. Madenlerde Amortisman Yöntemi.
Nasıl bir sınıflandırma yapılırsa yapılsın, işletmelerin özellikle kullandıkları amortisman çeşitleri “Normal Amortisman Yöntemi” ile “Azalan Bakiyeler Usulü
Yukarda farklı şekillerde sınıflandırdığımız amortisman çeşitlerini kısaca tanıyalım.
Normal Amortisman Yönteminde;
yıllar itibariyle ayrılan amortisman tutarının iktisadi
değerinin tutarı yok oluncaya kadar bir değişiklik olmaz (her yıl için eşit amortisman tutarı belirlenir). Yöntem kolay, anlaşılır, uygulanır olmasıyla bir üstünlüğe sahiptir. Örneğin 2004 yılı içerisinde iktisap edilen 1.000.000.000.-TL. (1.000,00.-YTL) değerindeki bir bilgisayar için işletme, eğer Normal Amortisman Yöntemi’ni kullanıyorsa dört11 yıl boyunca(2004-2005-2006 ve 2007) her yıl için % 25 amortisman oranı üzerinden eşit paylı olarak amortisman ayrılması söz konusu olacaktır. Buna göre aşağıda yer alan Grafik 1: Normal Amortisman Yöntemine göre söz konusu bilgisayar için yıllar itibariyle ayrılacak amortisman tutarları görülmektedir. Grafik 1: incelendiğinde de görüleceği gibi her yıla isabet eden amortisman tutarı eşit olacaktır.
Grafik 1: Normal Amortisman Yöntemi12
300 250 200 150 100 50 0 2004 2005 2006 2007 Yıllar
Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yönteminde;
bilanço esasına göre defter tutan işletmeler,
normal amortisman yönteminin iki katı bir oranı uygulama şansına sahiptirler. Ancak her halükârda oran % 50’yi geçemez. Bu yöntemin özelliği, ilk yıllar hızlı sonraki yıllarda azalan bir amortisman tutarına sahip olmasıdır. Yukarıda verilen örneği burada da sürdürüp sadece tabi olunan amortisman yöntemini Normal Amortisman Yöntemi değil de, Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi olarak değiştirirsek bu duruma ilişkin görüntü Grafik 2:’de ki gibi olacaktır. Grafik 2:’den de görüleceği üzere bu yöntemin temel esprisi ilk yıllarda yüksek amortisman tutarlarını itfaya imkân tanımasıdır. Ancak daha sonra giderek azalan oranlı bir trend izlemektedir.
AmortismanOranı 2004 yılı amortisman tutarı grafikte tekdüzeliği sağlamak adına YTL. cinsinden gösterilmiştir.
Grafik 2: Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi13
0 2004 2005 2006 2007 Yıllar
İktisadi ve teknik bakımdan bir bütün teşkil eden değerler için normal veya azalan bakiyeler usulü ile amortisman usullerinden yalnız birisi uygulanabilir. Bir iktisadi değer üzerinden normal amortisman usulüne göre amortisman ayrılmasına başlandıktan sonra bu usulden dönülemez. Bir iktisadi değer üzerinden azalan bakiyeler usulüne göre amortisman ayrılmaya başlandıktan sonra normal amortisman usulüne geçilebilir. Bu suretle usul değiştirenler durumu beyannamelerinde veya eski bilançolarda belirtmeye mecburdurlar. Kabul edilen yeni usul bu bildirimin yapıldığı beyannamenin verildiği dönemden itibaren dikkate alınır. Bu takdirde henüz yok edilmemiş olan değer kısmı, bakiye amortisman süresine bölünmek suretiyle eşit miktarlarla yok edilir.
Fevkâlade Amortisman Yönteminde;
yangın, deprem, su basması, afetler sonucu tamamen
veya kısmen zarar gören; yeni buluşlar nedeniyle teknik verim ve kıymetleri düşerek tamamen veya kısmen kullanılmaz hale gelen; zorla çalışmaya tabi tutuldukları için normalden fazla aşınma ve yıpranmaya maruz kalan, menkul ve gayrimenkul haklar, işletmenin başvurusu üzerine ilgili bakanlıkların görüşü alınarak ve Maliye Bakanlığı’nca her işletme için işin niteliğine göre ayrı ayrı belirlenen amortisman oranları kullanılır.
Madenlerde amortisman Yönteminde;
esas, madenlerin içindeki cevherin azalmasından
dolayı maddi değerini kaybeden madenlerin ve taş ocaklarının imtiyaz veya maliyet bedelleri, ilgililerin, müracaatları üzerine bunların büyüklük ve mahiyetleri gözönünde tutulmak ve her maden
2004 yılı amortisman tutarı grafikte tekdüzeliği sağlamak adına YTL. cinsinden gösterilmiştir.
veya taş ocağı için ayrı ayrı olmak üzere Maliye ve Sanayi Bakanlıklarınca belli edilecek nispetler üzerinden yok edilir.
4. AMORTİSMAN HESAPLAMASI Bu bölümde yapılacak olan açıklamalar V.U.K.’nun 333 Sıra No’lu Genel Tebliği ve bu tebliğin muhasebe işlemlerine getirdiği düzenlemeler ışığında ele alınmıştır.
01.01.2004 tarihinden itibaren işletmelerin iktisap ettikleri ve edecekleri tüm ATİK için anılan tebliğde uygun bir amortisman oranı belirlenmiştir. Bu belirleme ile artık amortismanda “Ekonomik Ömür” esasından “Faydalı Ömür” esasına geçildiği söylenebilir. Özellikle teknolojinin hızla değiştiği günümüzde teknoloji yoğun alet, makine, demirbaş v.b. için amortisman oranları yükseltilmiştir. Örneğin; tebliğ öncesinde % 20 normal amortisman oranına sahip ve 5 yıl içinde aktifleştirilen bir bilgisayar, 333 Sıra No’lu V.U.K. Genel Tebliği ile amortisman oranı % 25’e çıkartıldığından amortisman süresi de 5 yıldan 4 yıla inmiş olacaktır. Buna göre amortisman ile ilgili çeşitli formülleri açıklayarak konumuza devam edebiliriz.
Hizmet Süresi = 1 Amortisman Oranı
ATİK Maliyeti - Hurda Değeri HizmetSüresi
AmortismanTutarı = ATİK Maliyeti * AmortismanOranı
formüllerinden biri kullanılır. Anlatılanlar ışığında Normal Amortisman Yöntemi’ne uygun hesaplama yöntemi şöyle olacaktır;
a = Yıllık Pay (Anüite) A = Maliyet Bedeli t = Amortisman Oranı n = Süre olmak üzere hesaplamalar aşağıdaki gibi olacaktır.
Normal Amortisman: a= A * t olarak hesaplanacaktır. “t” için
uygun oran 333 Sıra No’lu V.U.K. Genel Tebliği eklerinde belirtilen oranlardan duran varlığın cinsine uygun olanın tercih edilmesi ile bulunacaktır.
Normal Amortismanda Süre: n = 1/t olacaktır. Burada da ATİK’in faydalı ömrü esas alınmıştır.
Aşağıda ise Azalan Bakiyeler Usulü Yöntemi’ne göre amortisman hesaplamasına ilişkin bilgiler yer almaktadır;
Azalan Bakiyeler Üzerinden Amortisman:
a ı = Yıllık Pay (Anüite) A = Maliyet Bedeli
a ı = (A – B) * t t = Amortisman Oranı B = Birikmiş Amortisman n ı = Süre olmak üzere hesaplamalar aşağıdaki gibi olacaktır.
Azalan Bakiyeler Üzerinden Amortismanda Süre: n = nı
5. AMORTİSMANDA ÖZELLİK ARZ EDEN BİR UYGULAMA: KIST AMORTİSMAN ATİK için amortisman tutarı yıllık olarak hesaplanmaktadır. Ancak, 1995 yılında yapılan bir değişiklikle sadece binek otomobiller için geçerli olmak ve faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobilleri hariç olmak üzere, işletmelere ait binek otomobillerinin aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılır. Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer, itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir. Bu uygulamaya “Kıst Amortisman” adı verilir ve ister Normal Amortisman Yöntemi
seçilmiş ve isterse de Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi seçilmiş olsun her iki yöntemde de uygulanması mümkündür.
Kıst amortisman uygulamasında amortisman tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır;
Hizmet Süresi =
1 Amortisman Oranı
Yıllık Amortisman Tutarı =
ATİK Maliyeti - Hurda Değeri Hizmet Süresi
Yıllık Amortisman Tutarı * Kalan Ay Sayısı 12
V.U.K.’nun 333 Sıra No’lu Genel Tebliği’nde Kıst Amortisman uygulanması hâlen mevcuttur. Bu uygulama olduğu şekliyle korunmuş olup, yapısında herhangi bir genişletme veya daraltma yapılmamıştır.
6. AMORTİSMAN KAYIT YÖNTEMLERİ ATİK ait yıllık amortisman tutarları yukarıda açıklanan usul ve yöntemlere göre hesaplandıktan sonra bu giderlere ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılması gerekir. Yıllık amortisman tutarlarının muhasebeleştirilmesi iki yöntemden biri temel alınarak yapılır. Bunlar; § § Direkt Yöntem, Endirekt Yöntem’dir.
Direkt Yöntemde; yıllık amortisman tutarı bir taraftan gider yazılarak diğer taraftan ilgili duran varlığın defter değerinden düşülerek muhasebeleştirilir. Bu amaçla ilgili gider hesabı borçlandırılır; buna karşılık ilgili duran varlık hesabı alacaklandırılır. Böyle bir kayıt, duran varlıkların bilançoda net aktif değeri üzerinden görülmesine nede olur. Bu kayıt şeklinde ATİK ilk elde etme maliyeti ve birikmiş amortismanları izlenemediğinden bilançonun bilgi verme değeri azalır. Dolayısıyla bu yöntemin kullanılması uygun olmamaktadır.
Endirekt Yöntemde ise; yıllık amortisman tutarları ilgili oldukları fonksiyona göre “760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı” ve/veya “770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı” na ve “Amortisman Giderleri” veya “Amortisman ve Tükenme Payları” alt hesabına borç, ilgili birikmiş amortismanlar hesabına14 alacak kaydedilerek muhasebeleştirilir.
7. İZ DEĞERİ UYGULAMASI İz değeri; amortisman süresi dolan ATİK’in bilançoda görünmelerini sağlamak amacıyla kullanılan ve 1.-TL.’lık değerdir. Ancak 06.10.2004 tarih ve 25605 sayılı Resmi Gazete’de
İlgili birikmiş amortisman hesapları; “257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı”, “268 Birikmiş Amortismanlar Hesabı” ve “299 Birikmiş Amortismanlar Hesabı”dır.
yayımlanarak yürürlüğe giren 13 Sıra Numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği15 ’nin III/1.5. maddesinde; “Hesaplarda iz bedeli ile takip edilen kayıtlarda en küçük para birimi olan 1 YKr. kullanılacaktır. 01.01.2005 tarihinden önceki kayıtlarda ekonomik ömrü dolan amortismana tabi iktisadi kıymetlerin 1.- TL olan iz bedelleri de 1 YKr.’a dönüştürülecek ve hesaplara 0,01 YTL. olarak kaydedilecektir.” ifadesi gereği işletmeler bu şekilde iz değeri üzerinden takip ettiği veya bundan sonra iz değeri ile takip etmeyi düşündüğü ATİK için 1 YKr. (0,01.-YTL.) esas alacaklardır.
8. GENEL GÖRÜŞ Son yapılan düzenlemeler nedeniyle dönemsonu işlemleri içerisinde önemli bir yere sahip “Amortisman Muhasebesi”ne değinilmeye çalışılmıştır.
Gerek V.U.K.’nun 333 Sıra No’lu Genel Tebliği ile amortisman oran ve sürelerinde getirilen değişiklikler ve gerekse de 13 Sıra Numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde iz bedel uygulaması ile getirilen düzenlemelere dikkat çekerek, gözden kaçabilecek bu değişiklikleri hatırlatmanın gerekliliği esas amacımız olmuştur.
Özetle; gerek Vergi Usul Kanunu’nun 333 Sıra No’lu Genel Tebliği ve gerekse de 13 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği doğrultusunda muhasebenin önemli bir müessesesi olan “amortisman”lar üzerinde; § 01.01.2004 tarihinden iktisap edilen her bir ATİK için Maliye Bakanlığı’nın belirlediği oranlar esas alınarak amortisman ayrılacaktır. § 01.01.2004 tarihinden önce iktisap edilmiş bulunan ATİK’ler için ise yapılagelen amortisman ayırma16 süreci aynen devam edecektir. § 01.01.2005 tarihinden itibaren amortismanlar da diğer tüm mali iş ve işlemler gibi Yeni Türk Lirası (YTL) üzerinden yapılacaktır.
Yeni Türk Lirası Kullanımında Özel Kesim Muhasebe Sistemine İlişkin Olarak İşletmeler Tarafından Uyulacak Esaslar Hakkında. 16 Binalar hariç Normal Amortisman Yöntemi’nde % 20 oran üzerinden, Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi’nde binalar hariç % 40 üzerinden amortisman ayırma işlemleri.
Yapılan yasal düzenlemeler nedeniyle mevcut herhangi bir amortisman yöntemi ilga edilmemiş sadece kısmi düzenlemeler yapılmıştır. Örneğin Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi’nde amortisman oranı üst limiti % 40’dan % 50’ye çıkarılmıştır.
Azalan Bakiyeler Usulü Amortisman Yöntemi’nden, Normal Amortisman Yöntemi’ne geçiş mümkünken; tersi söz konusu değildir.
İz bedeli 1.-TL.’dan 1 YKr.’a (0,01.-YTL.) dönüşmüştür. Hizmet süresine ilişkin olarak “Faydalı Ömür” esasından “Ekonomik Ömür” esasına geçilmiştir.
şeklinde temel olarak sıralanabilecek düzenlemeler yapılmıştır.
BÖLÜM – 7 KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE KULLANILAN BELGELER VE DEFTERLER 1. BELGE TANIMI VE BELGELEME İLKELERİ Ekonomik bir olayın oluşması için alış veya satış işleminin gerçekleşmesi gerekmektedir. Alış satış ilişkisi alacak-borç ilişkisini doğurur. Bu olgunun var olduğunun kanıtlanması için belge gereklidir. Ticari işletmeler alacak-borç ilişkisinden dolayı alıp verdikleri belgeleri Türk Ticaret Kanunu’ na (T.T.K.) göre kayda almak ve kanuna göre belgelerle ilgili kayıtları ticari defterlere aktarmaları gerekir. Kaydın esası belgedir. Yevmiye defterine herhangi bir işlem kaydedilirken mutlaka bir belgeye dayanması gerekir. Aksi taktirde defterlere kaydedilen işlemler dayanağı olmayan gerçek dışı bir takım yazı ve rakamlardan oluşur ki kanunen bunun kabulüne olanak yoktur. Başka bir ifadeyle, belgesiz kayıt olmaz.
1.1. Muhasebede Belgeleme İlkeleri Muhasebede belgeleme ilkeleri şunlardır: · · Her kayıt bir belgeye dayanmalıdır. Karışıklığı ve çifte kaydı önlemek için kaydın dayanacağı belge kesin olarak belirlenmelidir. Çünkü,bir işlem için birden fazla belge söz konusu olabilir. · Belgeler üzerinde hiçbir şey okunamaz hale getirilmemeli, gerekli düzeltmeler açıkça gösterilmeli ve paraflanmalıdır. · Muhasebe kaydından sonra belge üzerine işaret konularak kayda geçtiği gösterilmeli ve/veya ikinci kez kayda girmesi önlenmelidir. · Belgeler ile ilgili işlemlerde kolaylık sağlayabilmek için farklı renk de, numaralanarak, gruplandırılmış, kolayca ulaşılabilecek bir arşiv oluşturulmalıdır. · · Tüm belgeler yetkililer tarafından imza, hazırlayanlar tarafından paraf edilmelidir. Sonradan aslı ile değiştirilecek olsa dahi kayıtlarda belge fotokopileri kullanılmamalıdır.
1.2. Ticari İşletmeler ve Sınıflandırılması Türk Ticaret Kanunu (T.T.K.) 11. maddesinde ticari işletmenin ne olduğunu belirtmiştir. Tam bir tanım yapmamış ancak ticari işletmelerin neler olduğunu belirtmiştir.
Buna göre T.T.K. madde 11 şöyledir; “Ticarethane veya fabrika yahut ticari şekilde işletilen diğer müessesel er, ticari işletme sayılır.”
Yine T.T.K.’ nun 12. maddesi ticarethane ve fabrika ile neyi kastettiğini açıklamış ve bunları saymıştır.
Buna göre T.T.K. madde 12 şöyledir; “Aşağıda yazılı veya mahiyetçe buna benzeyen işlerle uğraşmak üzere kurulan müe sseseler, ticarethane sayılır: 1. Menkul malların satılmak veya kiraya verilmek üzere tedariki ve bunların aynen veya başka bir şekle sokularak satılması yahut kiraya verilmesi; 2. 3. 4. 5. 6. Kıymetli evrakın satılmak üzere tedariki ve bunların satılması; Her çeşit imal ve ya inşa; Madencilik; Matbaacılık, gazetecilik ve kitapçılık, yayın, ilân ve istihbarat; Tiyatro, sinema, otel, han ve lokanta gibi umumi mahaller, hususi mektep ve hastane ve açık satış yerlerinin işletilmesi; 7. 8. 9. 10. 11. 12. Umumi mağazalar ve sair depo ve ambarların işl etilmesi; Borsa ve kambiyo işleri, sarraflık, bankacılık; İçtimai (Sosyal) sigortalar hariç olmak üzere sigortacılık; Kara, deniz ve havada, nehir ve göllerde yolcu ve eşya taşımak; Su, gaz ve elektrik dağıtma, telefon ve radyo ile haberleşme ve yayın; Acentelik, tellallık, komisyonculuk ve sair bütün tavassut işleri. Fabrikacılık, ham madde veya diğer malların makine yahut sair teknik vasıtalarla işlenerek, yeni veya değerli mahsuller vücuda getirilmesidir.
Yine T.T.K.’ nun 13. maddesinde ticari şekilde kabul edilen diğer müesseseler sıralanmıştır.
Buna göre T.T.K.’ nun 13. maddesi şöyledir; “Aşağıdaki işleri görmek için açılan müessesenin işlerinin hacim ve ehemmiyeti, ticari muhasebeyi gerektirdiği ve ona ticari ve sınai bir müessese şekil ve ma hiyetini verdiği taktirde bu müessesede ticari işletme sayılır: 1. Bir toprak sahibinin veya çiftçinin, mahsullerini olduğu gibi veya zirai sanatı dolayısıyla bir tezgâhta şeklini değiştirerek satması; 2. Esnaf veya güzel sanatlar erbabından birinin gerek bizzat , gerek işçi çalıştırarak veya
makine kullanarak eserler vücuda getirmesi ve bu eserleri satması.
Bu hüküm, işlerinin mahiyetine göre, 12’ nci madde gereğince ticarethane veya fabrika olarak vasıflandırılamayan diğer müesseseler hakkında da tatbik olunur.
Ticari işletmeleri bu şekilde belirledikten sonra bunların sınıflandırılmaları da önemli bir yer teşkil etmektedir. T.T.K.’ nun 14. maddesinde taciri kısaca şöyle tanımlamaktadır; “bir ticari işletmeyi, kısmen dahi olsa kendi adına işleten kimseye tacir denir.” Bu itibarla tacirleri sınıflandırmamız gerekecektir.
T.T.K. tacirleri gerçek kişi tacir ve ticaret şirketleri olarak sınıflandırmıştır. Ticaret şirketleri, şahıs ve sermaye şirketlerinden oluşur. Şahıs şirketleri; kollektif ve adi komandit şirketlerdir. Sermaye şirketleri ise, limited şirket, anonim şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerdir. Vergi Usul Kanunu (V.U.K.) ise, gerçek kişi tacirleri birinci sınıf tacirler ve ikinci sınıf tacirler olarak sınıflandırmıştır.
Ülkemizde yasalar gereği birinci sınıf tacirler “Bilanço Esasına Göre Defter” tutarken, ikinci sınıf tacirler “İşletme Hesabı Esasına Göre” defter tutmaktadırlar.
Tüm bu bilgiler ışığında ve ülkemizde konaklama işletmelerinin anonim şirket biçiminde teşkilatlandığını da dikkate alacak olursak şu yargıya varabiliriz; özel televizyon işletmeleri bir ticaret şirketi olup özelde de sermaye şirketidir. Mali yapıları gereği de “Birinci Sınıf İşletme” olduklarından “Bilanço Esasına Göre Defter” tutarlar. Çünkü Vergi Usul Kanunu’ nun (V.U.K.) 177. maddesi her türlü ticaret şirketini (şahıs ve sermaye) Bilanço Esasına Göre defter tutmakla yükümlü kılmıştır.
1.3. Konaklama İşletmelerinde Kullanılan Defterler V.U.K.’ nun 182. maddesine göre, bilanço esasına göre tutulacak defterler şunlardır: · · · Yevmiye defteri (Günlük defter), Defter- i Kebir (Büyük defter), Envanter defteri.
Yevmiye defteri (günlük defter), işletmelerin tutmak zorunda olduğu bir defterdir. Yevmiye defterine işlemler, tarih sırasıyla ve madde şeklinde kaydedilir. Bu kayıtlar haklı bir sebep olmaksızın on günden fazla geciktirilemez. Ciltli olması gereken yevmiye defterinin, kullanılmadan (kayıt yapılmadan) önce ve kullanıldıktan sonra, notere tasdik ettirilmesi zorunludur. Yevmiye defteri ciltli ve müteselsil sıra numaralı olmalıdır. Ancak vergi kanunlarına göre çözük yapraklı yevmiye defterinin kullanılmasına izin verildiği taktirde, vergi kanunlarına uygun olmak koşuluyla bu defterler de yevmiye defteri olarak kullanılabilecektir.
Defter- i Kebir (büyük defter) işletmelerin tutmak zorunda oldukları bir diğer defterdir. Defter- i kebire işlemlerin kaydı, yevmiye defterindeki kayıtlardan yararlanılarak yapılır. Böylece, günlük işlemler sistemli bir şekilde hesaplara dağıtılmış ve aynı cins işlemlerin sınıflandırılarak, defter- i kebir hesaplarında toplanması sağlanmış olacaktır. Defter- i kebire kayıtlar, bu defterde yer alan hesaplara ait sayfalara yapılmakla sağlanmış olur. Defterin en az karşılıklı iki sayfası bir hesap için kullanılır. Çok işlem gören hesaplar için karşılıklı çift sayfa olarak, daha fazla sayfa ayrılabilir unun için önceki yıllar uygulamalarından yararlanılabilir. Ciltli olması gereken defter-i kebir, kullanılmadan önce notere tasdik ettirilmesi zorunludur.
Envanter defteri, işe başlama tarihinde ve ondan sonra her hesap dönemi sonunda çıkarılan envanterler ve bilançoların kaydedildiği defterdir. Bu defterinde kullanılmaya başlamadan önce ve dönem sonlarında notere tasdik ettirilmesi gerekir.
1.4. Defterlerin Tutulması ve Belgelerin Düzenlenmesi İle İlgili Bazı Kurallar a) Defterlerin Türkçe Tutulması: Yasal ve ticari defterlerin ve bu defterlerle ilgili bütün kayıtların Türkçe tutulması zorunludur. Örneğin Türkiye’ de iş yapan bir Alman şirketinin defterlerini Almanca tutmasına izin verilmemiştir. b) Defterlerin Mürekkeple Yazılması: Defter ve kayıtların mürekkeple yazılması mecburidir. V.U.K.’ nun 183. maddesi uyarınca mükellefler diledikleri taktirde yevmiye 80
defteri ve tutulması zorunlu diğer defterleri müteharrik17 yapraklı olarak kullanabilirler. Ancak, bu defterlerinde diğer defterler gibi her sayfasının sıra numarası ile teselsül18 etmesi, teker teker tasdik makamının resmi mührü ile mühürlenmesi, tasdikli yapraklar bittiği taktirde yeni yapraklarında tasdikli yaprakların sayfa numaralarını takiben teselsül edecek numaralar ile numaralanması ve kullanmaya başlamadan önce tasdik ettirilmesi zorunludur. Bu ifade ile kanun koyucu işletmelerin bilgisayarlı ortamda işlemlerini takip etmesine ve kayıtlarını yazıcı vasıtasıyla almalarına imkân tanımıştır. c) Defter Sayfalarının Yırtılıp Yok Edilmemesi: Bütün ticari defter ve kayıtların iyi şekilde muhafaza edilmesi, bunların mürekkep ve yağ lekesi v.b. ile kirletilmemesi ve defter sayfalarının yırtılıp yok edilmememsi şarttır. Sayfası kopmuş ve/veya kaybolmuş defter cezaya sebep olur. Bu bakımdan defteri tutan kimsenin bunları büyük bir titizlikle muhafaza etmesi gerekir. d) Defterlerin On Gün İçinde Yazılması: İşlemlerin defterlere zamanında kaydedilmesi gerekir. Bir kaydın sebepsiz ve mazeretsiz on günden fazla geciktirilmesi usulsüzlük cezasına sebep olur. Hastalık, seyahat gibi sebepler meşru mazeret sayılır. Bunlar dışında defterlerin on gün içinde işlenmesi mecburidir. Ancak V.U.K.’ nun 219. maddesinde de belirtildiği gibi kayıtlarını devamlı olarak muhasebe fişleri ve bordro gibi yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanarak yürüten işletmelerde, işlemlerin bunlara işlenmesi defterlere işlenmesi hükmünde sayılmış, ancak bu kayıtların, işlemlerin esas defterlere 45 günden daha geç intikal ettirilmesine imkân tanınmadığı hükme bağlanmıştır. e) e) Defter ve Belgeleri On Yıl Saklamak: T.T.K.’ nu madde 68’ e göre; defter tutmak zorunda olan kişi ve halefleri defterleri son kayıt tarihinden ve saklanması zorunlu olan diğer hesap ve kağıtların tarihlerinden itibaren on yıl geçinceye kadar saklamak zorundadırlar. f) Defter ve Belgelerin İbraz Mecburiyeti: Bu on yıllık saklama süresi içinde defter ve belgeler yetkili makam ve memurlar tarafından istenildiği taktirde derhal ibraz edilecektir. Yani bu süre içerisinde yetkili bir inceleme elemanı tutulan defter ve belgeleri isteyecek olursa iş sahibi bunları incelenmesi için ibraz edecektir. Defter ve belgeleri vermemek veya ibraz etmemek cezayı gerektiren hallerdir.
Müteharrik: Hareket eden, kımıldayan, oynayan, hareketli. Bkz. Ferit Devellioğlu, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ondördüncü Baskı, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları, 1997, s. 768. 18 Teselsül: Zincirleme, zincirleme gitme, birden çok kimsenin bir borçtan dolayı sorumlu olması. Bkz. Devellioğlu, a.g.e., s. 1090.
g) Boş Satır Bırakılmaması: defterlerde kayıtlar arasında usulen yazılmaya mahsus olan satırlar, çizilmeksizin boş bırakılamaz ve atlanamaz. Bilgisayarlı ortamda kayıtların yapılması ve çıktıların yazıcılardan alınması bu riski ortadan kaldırmıştır. h) Yanlış Kayıtların Düzeltilmesi: Yevmiye defterinde yapılan bir yanlışlığın muhasebe kurallarına göre düzeltilmesi gerekmektedir. Bunun için de yanlış kayıt aksi yapılarak iptal edilir ve sonra doğrusu yazılır.
1.5. Konaklama İşletmelerinde Kullanılan Belgeler Muhasebede kullanılan belgeler, ya işletmenin dış ilişkileri nedeniyle ya da işletme içi değer hareketleri ile ilgili olarak düzenlenebilir.
Konaklama işletmeleri açısından belgeler altı ana gruba ayrılır: § § § § § § Gelir ve Gider nitelikli belgeler, Tahsilat ve Ödeme belgeleri Genel nitelikli belgeler Sektöre özgü belgeler Ödeme aracı olan belgeler Muhasebe fişleri
Şimdi bunları ayrıntılı olarak inceleyelim.
1.5.1. Gelir ve Gider Nitelikli Belgeler Bu belgeler, mal ve hizmet alış ve satışına ilişkin belgeler olup, kâr veya zararın oluşumuna dayanak teşkil ederler. Bunlar aşağıda incelendiği gibidir.
1.5.1.1. Fatura Satılan mal ya da yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere malı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari belgeye fatura denilmektedir. Buna gör bu belge, mal ve hizmet satışları nedeniyle alan ve satan arasında düzenlenen bir belgedir. Fatura malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en çok on gün içinde düzenlenmelidir. Özel televizyon işletmeleri açısından mesele düşünüldüğünde bir hizmet sunumu için işletme bir
bedel tahsil etse bile hizmet sunulmamıştır. Hizmetin önceden satın alınması ve stoklanması mümkün olamayacağına göre fatura hizmet sunulduktan sonra düzenlenebilir.
1.5.1.2. Sevk İ rsaliyesi Ticari bir malın bir yerden diğer bir yere taşınması sırasında, taşınan malın cinsini ve miktarını gösteren bir belgedir.
Malın alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından taşındığı veya taşıttırıldığı hallerde satıcının, teslim edilen malın alıcı tarafından taşınması veya taşıttırması halinde alıcının taşınan veya taşıttırılan mallar için sevk irsaliyesi düzenlemesi ve taşıtta bulundurulması şarttır. Malın faturası olsa bile, sevk irsaliyesinin malla birlikte olması mecburidir.
1.5.1.3. İ rsaliyeli Fatura Fatura ve sevk irsaliyesinin işlevini görmek amacıyla, malın tesliminden itibaren faturanın on gün içinde düzenlenmesi imkânından vazgeçerek bu yükümlülüğü derhal yerine getirmek isteyen işletmelerin düzenleyebilecekleri bir belgedir. İrsaliyeli fatura düzenlemekle, sevk irsaliyesi ve fatura düzenlemeye gerek kalmamaktadır. İrsaliyeli fatura uygulamasına kesinlikle dönem başında geçilmesi gerekir; dönem içinde irsaliyeli fatura uygulamasına geçmek mümkün değildir. Ancak, faaliyetine dönem içinde başlayanlar irsaliyeli fatura uygulamasını seçebilirler. Aşağıdaki Şekil 12.’ de örnek bir İrsaliyeli Fatura görülmektedir.
1.5.1.4. Perakende Satış Vesikaları Birinci ve ikinci sınıf işletmeler ile defter tutmak zorunda olan çiftçilerin fatura vermek zorunda olmadıkları satışları ve yaptıkları işlerin bedelleri perakende satış vesikalarından biri ile belgelenir. Perakende satış vesikaları üç başlık altında toplanabilir: (a) perakende satış fişleri, (b) makineli kasaların kayıt ruloları ve (c) giriş ve yolcu taşıma biletleri. Giriş biletleri ve yolcu taşıma biletleri, yukarıda belirtildiği gibi perakende satış vesikasıdır. Müze, tiyatro, opera, konser, maç, festival giriş biletleri özel televizyon işletmeleri açısından birer gider belgesidir.
1.5.1.5. Gider Pusulası Basit usulde vergiye tabi tüccar, serbest meslek erbabı ve vergiden muaf esnaf tarafından verilen belgedir. Birinci ve ikinci sınıf işletmeler, defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler bu kişilerden mal aldıkları veya bunlara iş yaptırdıklarında söz konusu gider pusulasını düzenleyerek malı satan veya işi yapana imzalatırlar.
1.5.1.6. Müstahsil Makbuzu Birinci ve ikinci sınıf işletmeler ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler, götürü usule tabi veya vergiden muaf çiftçilerden satın aldıkları malların ve hizmetin bedelini ödedikleri sırada düzenlenen ve satıcıya imzalattırılan bir belgedir. Ancak uygulamada özel televizyon işletmelerinin kullandığı belgeler arasında yer almadığını söylemek yanlış olmayacaktır.
1.5.1.7. Serbest Meslek Makbuzu Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilat için iki nüsha serbest meslek makbuzu düzenlemek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetind edir.
Konaklama işletmelerine, serbest meslek makbuzu veren kişiler genellikle, serbest meslek erbabı olan mütercim- tercümanlar, serbest muhasebeci mali müşavirler, avukatlardır. Bu tür nitelikteki kişiler konaklama işletmelerinde istihdamda edilebilirler ancak burada bu kişilerin istihdam edilmediği varsayılmıştır.
1.5.1.8. Ücret Bordrosu İşverenler, memur, muhasebeci, tezgâhtar, işçi ve benzeri gibi hizmet erbabına ödedikleri maaş ve ücretleri, maaş ve ücret bordrosunda göstermeye mecburdurlar.
1.5.1.9. Gider Listesi Örf ve teamüle göre bir belgeye dayandırılması mümkün olmayan çeşitli giderler, belge teminine imkân olmayan giderler ve vergi kanunlarına göre götürü olarak belirlenen giderler için belge zorunluluğu yoktur. İşte gider listesi (masraf listesi) yasal belgelerle kanıtlanmayan ödemeler için muhasebe kayıtlarına esas teşkil edebilecek yapay bir belgedir. P.T.T.’ den alınan pullar, 84
telefon kartı, otobüs ücretleri, vapur jetonu, iş takibi için şehir içi minibüs ücretleri, çay, kahve, meşrubat ve bahşişler için belge alınmayabilir. Bu tür giderler için bir gider listesi düzenlenmeli ve ödemeyi yapan kimse tarafından düzenlenip imzalanmalıdır. Gider listesinde yer alan, ancak vergi kanunlarınca gider kabul edilmeyen ödemeler vergi matrahına eklenmelidir.
1.5.1.10. Diğer Belgeler Bu başlık altında örneğin, karar örnekleri, mahkeme ilâmları, kefaletname, kira kontratları, P.T.T tarafından verilen alındı makbuzları sayılabilir. Tüm bu sayılan belgeler muhasebede gelir ve gider kaydına dayanak teşkil edebilir.
1.5.2. Tahsilat ve Ödeme Belgeleri Muhasebede borç ve alacak kayıtlarına dayanarak teşkil eden ve kâr- zararın oluşumu ile doğrudan ilişkili olmayan belgelerdir. Türleri aşağıda sırlanmıştır.
1.5.2.1. Makbuzlar Makbuzlar iki türdür: (a) Tahsilat makbuzları ve (b) tediye makbuzları.
Tahsilat makbuzları, tahsilatı yapan tarafından düzenlenen ve imzalandıktan sonra ödeme yapana verilen bir belgedir. En az üç nüsha düzenlenir. Birinci nüsha ödeme yapana verilir, ikinci nüsha kasa tahsil fişine eklenir, üçüncü nüsha ise koçanda kalır.
Tediye makbuzları ise, tahsilat yapan tarafından Tahsilat Makbuzu verilmediği durumlarda, ödemeyi yapan tarafından hazırlanan ve tahsilatı yapana imzalattırılan belgedir. Bu da en az üç nüsha düzenlenir. Birinci nüsha ödemeyi yapanda kalır, ikinci nüsha Kasa Tediye Fişi’ ne eklenir, üçüncü nüsha ise koçanda kalır.
1.5.2.2. Çek Bordroları Çek bordroları iki türdür: (a) Çek giriş bordroları ve (b) çek çıkış bordroları.
Çek giriş bordrosu, alınan çeklerin kaydedildiği listedir. Çek çıkış bordrosu ise, verilen ve ciro edilen çeklerin yazıldığı listedir.
1.5.2.3. Senet Bordroları Senet bordroları iki türdür: (a) Senet giriş bordroları ve (b) senet çıkış bordroları.
Senet giriş bordrosu, alınan senetlerin kaydedildiği listedir. Senet çıkış bordrosu ise, tahsil edilmek veya iskonto edilmek üzere bankalara verilen, ciro edilen senetler için düzenlenen listedir.
1.5.2.4. Dekontlar Dekontlar iki türdür: (a) alacak dekontları ve (b) borç dekontları.
Dekont, bir gelir ve giderin değil, taraflar arası bir hesaplaşmanın belgesidir. Düzenleyen tarafından hesabın borçlandırıldığını bildiren dekont “Borç Dekontu”, alacaklandırıldığını bildiren dekont ise “Alacak Dekontu” dur. Örneğin banka dekontu.
1.5.3. Genel Nitelikli Belgeler Bu belgeler muhasebe kayıtlarına doğrudan dayanak teşkil etmese de, muhasebe kayıtlarına dayanak teşkil eden diğer belgelerin kaynağıdır. Bu belgeler aşağıda sırlanmış ve açıklanmıştır.
1.5.3.1. Banka Hesap Özeti (Ekstre) Banka hesap özeti, bankaların mevduat aldıkları veya kredi verdikleri kişilerin hesaplarındaki para yatırma ve çekme gibi değer hareketlerini gösteren bir belgedir. Bankadan alınan bu hesap özetleri ile işletme de tutulan “Banklar Hesabı” karşılaştırılır ve düzeltme işlemi ve kayıtları yapılır.
1.5.3.2. Harcırah Belgesi (İş Seyahat Cetveli) İşletme veya kurum görevlilerinin yurtiçi ve/veya yurtdışı iş seyahatleri nedeniyle, seyahat sırasında işe ilişkin yaptıklar harcamaları (ulaşım, yeme- içme, konaklama v.b. gibi) gösteren, seyahat sonrası düzenledikleri belgedir.
1.5.3.3. Virman (Havale Talimatları) Virman, bir hesaptan başka bir hesaba belirli bir tutarın aktarılması için bankalara verilmiş bir talimattır. Örneğin, ticari mevduat hesabındaki Türk Lirası’ nın dövize çevrilerek döviz tevdiat hesabına aktarılması talimatı.
1.5.3.4. Ticari Mektuplar Ticari işlemler nedeniyle yazılan veya alınan mektuplardır. Bu mektupların gelen ve giden evrak defterine kaydı gerekir.
1.5.3.5. Sözleşmeler Sözleşme, tarafların karşılıklı rıza ve iradesi ile oluşan hukuki bir işlemdir. Konaklama işletmeleri, müşterileriyle çeşitli sözleşmeler akdedebilir. Örneğin bir program haklarının devri veya satışı, bir reklam anlaşması v.b.
1.5.3.6. Taahhütnameler Taahhütname, tek taraflı bir sözleşmedir. Konaklama işletmelerinde Gümrük Geçici Giriş Beyanname Taahhüdü ve buna bağlı olarak da Gümrük Geçici Giriş Beyanname Kapatma Taahhüdü mevcuttur.
Gümrük Geçici Giriş Beyanname Taahhüdü; özel televizyon işletmesinin belirli bir süre için (Gümrük Kanunun 11919 . maddesinde belirlenen çerçevede) ülkeye girişi yapılan eşyanın veya materyalin kanuni süre sona ermeden yurtdışı edileceğinin beyan edildiği bir belgedir. Gümrük Geçici Giriş Beyanname Kapatma Taahhüdü ise, önceden getirilmiş eşya veya materyalin yasal sürenin sonu gelmeden yurtdışı edildiğine ilişkin bir belgedir. Bu belgede bir yönüyle taahhüt içerir.
1.5.3.7. İş Emirleri İş emri, işletme içinde bir işin yapılması için ilgili kişiye verilen talimattır. Örneğin, konaklama işletmesinde bir bakım ustasına bir odadaki arızayı gidermesi emrinin verilmesi gibi. 1.5.3.8. Tutanaklar Bir olay veya durumu tespit etmek amacıyla düzenlenen ve ilgililerin imzasını taşıyan belgelerdir. Örneğin, dönem sonu itibariyle sayım sonucunu (kırtasiye mevcudu v.b.) gösteren “Envanter Tutanakları”, duran varlıklara ilişkin amortisman ve yeniden değerleme işlemlerini gösteren “Amortisman Tutanakları”, döneme ilişkin gelir ve gider tutarlarını gösteren “Dönem Ayrım Tutanakları” gibi.
27.10.1999 Tarihinde T.B.M.M.’ de kabul edilen 4458 Sayılı Gümrük Kanunu, MADDE 119- Dahilde işleme rejiminde geri ödeme sisteminin uygulandığı hallerde; a) Eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünlerin ithal eşyasının serbest dolaşıma girmesinden önce Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç edilmesi hükmü, b) İşlem görmüş ürünlerin eşdeğer eşyadan elde edildiği durumlarda, gümrük işlemlerinde ithal eşyasının eşdeğer eşya, eşdeğer eşyanın ise ithal eşyası gibi değerlendirilmesi hükmü, c) Henüz ithal edilmemiş eşyanın yerine ihracat vergilerine tabi eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünlerin ihracı halinde, ithal eşyasının süresi içinde ithal edilmesine karşılık olarak izin hak sahibinden, ihracat vergileri kadar teminat alınması hükmü, d) 113, 114 ve 122 nci madde ile 115 inci maddenin (a) bendinin ikinci alt bendi ile (c) bendi hükümleri; Uygulanmaz.
1.5.3.9. Diğerleri Genel nitelikli ve yukarıda sayılan belgeler dışında diğer belgeler de olabilir.
1.5.4. Sektöre Özgü Belgeler
1.5.4.1. Günlük Müşteri Listeleri Konaklama yerlerinde; odalar, bölmeler ve yatak planlarına uygun olarak müteselsil seri ve sıra numaralı günlük olarak müşteri listeleri düzenlenir.
1.5.4.2. Adisyon Sadece masada servis yapılan, kurumlar vergisine tabi olan kurumlar tarafından çalıştırılan veya bilanço esasına göre defter tutan işletmeler, işletme hesabı esasına göre defter tutmakla birlikte alkollü içki servisi yapılan işletmelerde adisyon kullanılması zorunludur.
1.5.4.3. Voucher Otel rezervasyonları ile ilgili olarak seyahat acentaları tarafından müşteriye verilen bir hizmet belgesidir. İlgili belgeye hangi harcamaların acenta tarafından karşılanacağına dair bilgiler yazılır.
1.5.4.4. Döviz Alım Belgesi – Döviz Satım Belgesi Döviz alım belgesi, döviz alımları sırasında (dövizin TL.’ye çevrilmesi), döviz satım belgesi ise (TL.’nin dövize çevrilmesi) esnasında banklar ve yetkili kurumlar tarafından düzenlenen belgelerdir.
1.5.5. Ödeme Aracı Olan Belgeler Ödeme aracı olan belge türlerine aşağıda değinilmiştir.
1.5.5.1. Poliçe Poliçe bir havale niteliğindedir. Alacaklının borçludan olan alacağını, kendisinin borcu bulunan üçüncü bir şahsa devretmesi esasına dayanır. Poliçede üç taraflı bir ilişki vardır. Poliçeyi düzenleyen kişi (keşideci) diğer bir kişiye (muhataba) poliçede ismen gösterilmiş olan kimseye belli bir tutarı ödeme emrini verir. Muhatap poliçeyi kabul edip etmemekte serbesttir. Muhatap poliçeyi kabul etmediği sürece poliçenin borçlusu değildir.
1.5.5.2. Bono (Emre Yazılı Senet) Borçlunun alacaklısına olan borcunu belirli bir tarihte kayıtsız ve şartsız bir şekilde ödeyeceğini gösteren bir belgedir. Diğer bir ifadeyle senet borçlusu (muhatap) senet alacaklısına (lehtara) senette gösterilen bir alacağı vadesinde kayıtsız şartsız ödeyeceğini kabul ve taahhüt eder. Bono da ikili bir ilişki vardır. Bono, düzenleyen yani borçlu için borç senedi niteliğinde iken, lehtarı yani alacaklısı için bir alacak senedi niteliğindedir.
1.5.5.3. Çek Çek, çeki çeken (keşideci), bankaya (muhatap) senette yazılı belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ismen gösterilmesi zorunlu olmayan bir kişiye ödenmesini emreder. Çekte vade yoktur. Bu nedenle görüldüğünde ödenir. Çekte muhatap bir banka veya özel finans kurumudur.
1.5.5.4. Kredi Karı Slipleri Kredi karı ile ödeme yapan müşteriler için düzenlenen belgedir. Bu belgenin bir nüshası müşteriye verilir, diğer nüshası ile kredi kurumlarından bedeli tahsil edilir.
1.5.6. Muhasebe Fişleri Muhasebede yevmiye defterine kayıt yapmadan önce, işlemlerin muhasebeleştirildiği formlardır. Muhasebe fişleri düzenlenmeden de yevmiye defterine kayıt yapılabilir. Bu durumda kayıt süresi en fazla on gündür. Muhasebe fişleri kullanıldığında bu süre 45 gün olur. Üç tür muhasebe fişi vardır şimdi bunları inceleyelim.
1.5.6.1. Tahsil Fişi İşletmenin kasasına para girişi durumunda düzenlenen muhasebe fişidir. Kasaya giren paranın miktarını, ne için alındığını ve hangi hesap veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösterir. Tahsil fişinde borçlu hesaba yer verilmez çünkü bu hesap sürekli “Kasa Hesabı” dır. Bu fişte sadece alacaklı hesap veya hesaplar yer alır.
1.5.6.2. Tediye F işi İşletmenin kasasından para çıkması durumunda düzenlenen muhasebe fişidir. Kasadan çıkan paranın miktarını, ne için ödendiğini ve hangi hesaplara borç kaydedileceğini gösterir. Tediye fişinde alacaklı hesaba yer verilmez çünkü bu sürekli “Kasa Hesabı” dır. Ancak borçlu hesap ya da hesaplar tediye fişinde yer alabilir.
1.5.6.3. Mahsup Fişi Kasadan para girişi ve çıkışı dışındaki durumlar için düzenlenen muhasebe fişidir. Mahsup fişinde hem borçlu hem de alacaklı hesaplar yer alır.
BÖLÜM – 8 ODA VE YEMEK FİYATNIN BULUNUŞU 1. FİYATLAMANIN ÖNEMİ VE TALEP ELASTİKİYETİ Konaklama işletmelerinde, işletme kârlılığını belirleyen önemli faktör fiyattır. Fiyatların kişilerin ödeyebileceği miktardan çok olması, gelirlerin azalmasına ve işletme kârlılığının düşmesine neden olacaktır. O halde işletmenin temel hedefi kârlılığı attıracak bir fiyat oluşturmaktır.
Talebin fiyat esnekliği; talebin fiyatlarda meydana gelen değişmelere karşı ne kadar etkili ve hassas olduğunu ölçmeye yarayan bir kavramdır. Buna göre, ürün ve hizmet bedellerinin düşmesi durumunda, diğer faktörler değişmemek koşulu (catirus paribus) ile, daha çok satış yapılabileceği, fiyatların artması durumunda talebin düşeceği ve daha az satış yapılabileceği söylenebilir.
Bir ürün veya hizmete olan talep ya elastik (esnek), ya da inelastik (esnek olmayan)’dir. Talebin elastik olması; fiyatlarda meydana gelen artışın toplam gelirleri azaltması, fiyat düşmelerinin ise toplam gelirleri arttırmasıdır. Talep elastikiyeti matematiksel olarak şöyle ifade edilebilir.
∆Q Q ∆P P
: Talep miktarında değişme, : Talep miktarı, : Fiyatlardaki değişme, : Fiyat
TalepElastikiye = ti ∆Q / Q ‘dir. ∆P / P
Eğer sonuç 1’den büyük ise talep elastikdir. Yani talep fiyatlarda meydana gelen değişmelere karşın duyarlıdır. Bir bakıma, talep miktarındaki değişme yüzdesi, fiyatlardaki değişme yüzdesinden büyüktür.
Eğer sonuç 1’den küçük ise talep inelastikdir, yani talep miktarındaki değişme yüzdesi, fiyatlardaki değişme yüzdesinden küçüktür. Bu durumda her zaman olmasa da bazen işletmeler talebin düşmesine rağmen, fiyatlarını arttırarak satış gelirlerini arttırabilirler.
ÖRNEK: (A) Otel İşletmesi, bir aylık bir dönemde, ortalama 10.-YTL. oda fiyatı ile 1.000 oda satmıştır. Takip eden diğer bir aylık dönemde ise ortalama 13.-YTL.’den 950 oda satmıştır. Buna göre işletmenin söz konusu dönemleri itibariyle talep elastikiyetini hesaplayınız?
TalepElastikiye = ti ∆Q / Q ∆P / P
TalepElastikiye = ti
[1.000- 950] / 1.000 50 / 1.000 0,05 = = = 0,16666˜ 0,17 [13 - 10] / 10 3 / 10 0,3
Bu otel işletmesinde talep inelastikdir. Ancak genel olarak konaklama sektörü ve ticari restoran işletmeciliğinde talep elastikdir. Çünkü önerilen ürün ve hizmet bedelleri genellikle standarttır.
2. ODA FİYATININ BULUNMASI Otel işletmelerinin en önemli gelir öğelerinden birisi ve en başta geleni oda satış gelirleridir. A.B.D.’nde otel işletmeleri satış gelirlerinin % 46,4’ü, Fransa otel işletmelerinde % 49’u oda satış gelirlerini meydana getirmektedir.
Tüm oteller için tekdüzen bir oda fiyatı bulmak mümkün değildir. Bunun nedenleri, § Ölü mevsimler ve diğer nedenlerden boş kalacak oda ve gece sayısının kesin olarak tahmin edilebilmesi mümkün değildir. § Otele yatırılmış olan sermayenin ve otelin işletilmesi için harcanmakta olan paranın hesaba katılması suretiyle sermayenin, zamanın, emeğin karşılığını verecek kârın belirlenmesi son derece güç ve karışıktır.
Oteller için tektip bir organizasyon ve maliyet sistemi mevcut değildir.
En basit bir yaklaşımla oda fiyatının bulunmasında oda maliyetinin belirlenmesi için yapılacak ilk iş, doluluk oranının ve giderlerin tahmin edilmesi ve toplam giderlerin bir yılda satılabilecek oda sayısına bölümüdür. Daha sonra belirli bir kâr oranının eklenmesi ve farklı özellikler gösteren odalar için farklı oda fiyatının tespitidir. Bu açıklamalarımızı bir formül ile şöyle gösterebiliriz;
OdaMaliyet Fiyatı = ToplamGiderler OdaSayısı Doluluk Oranı* 365 *
Oda Fiyatı = Oda Maliyet Fiyatı* Kâr Yüzdesi
Oda Fiyatı = Oda Maliyet Fiyatı + Kâr Tutarı
ÖRNEK: (B) Otel A.Ş. 60 odalı ve 100 yataklı, 100 kişilik restoranı ve 100 kişilik bar, çay-kahve salonu olan bir oteldir. Bu otelin bir odasının inşaat maliyeti 15.000.-YTL.’dir. buna göre işletmenin tüm inşaat maliyeti 900.000.-YTL.(15.000.-YTL. * 60 oda)’dir. Bunun 600.000.-YTL.’si kurucular tarafından özkaynaklarla, 300.000.-YTL.’si % 40 faiz ile Turizm Kredisi olarak yabancı kaynaklardan sağlanmıştır. Özsermaye üzerinden % 50 kârlılık beklenmektedir. Bu otel işletmesinde ortalama doluluk oranının % 80, restoran ve barlardan müşterilerin % 50’sinin yararlanacağı ve ortalama kuver fiyatının 20.-YTL., kişi başına içki tutarının 50.-YTL. olduğu bilinmektedir. Toplam birikmiş amortismanların 66.000.-YTL., yönetim ve reklam giderleri 31.000.-YTL., bakım ve onarım giderleri 19.000.-YTL., çamaşır ve temzilik giderleri 10.000.YTL., enerji giderleri 40.000.-YTL., persnel giderleri 180.000.-YTL., belediye resim ve harç giderleri 10.000.-YTL. ve yiyecek-içecek maliyetinin de % 40 olduğu da bir veridir. Ayrıca kahvaltı kuver fiyatı 4.-YTL.’dir. Bu bilgiler ışığında ortalama oda fiyatını bulunuz?
ÇÖZÜM: A. GİDERLER § § § § § § § § § Faiz Yükü (300.000.-YTL. * %40) Amortismanlar Yönetim ve reklam giderleri Bakım ve onarım giderleri Çamaşır yıkama-temizlik giderleri Isı- ışık-enerji giderleri Personel giderleri Belediye resim ve harçları Özsermaye üzerinden kâr (600.000*%50) TOPLAM B. RESTORAN GELİRLERİ § § § 20.- * 80 kuver (40 öğle + 40 akşam) *365 Bar gelirleri 5.- * 40 * 365 Kahvaltı gelirleri 4.- * 40 *365 TOPLAM 584.000.-YTL. 73.000.-YTL. 58.400.-YTL. 715.400.-YTL. 120.000.-YTL. 66.000.-YTL. 31.000.-YTL. 19.000.-YTL. 10.000.-YTL. 40.000.-YTL. 180.000.-YTL. 10.000.-YTL. 300.000.-YTL. 776.000.-YTL.
Yiyecek-İçecek Maliyeti= 715.400.-YTL. * % 40 = 286.160.-YTL. Giderler Toplamı= 776.000 + 286.160 = 1.062.160.-YTL. Fark= 1.062.160 – 715.400= 346.760.-YTL. Yıllık Oda Satışı= 48 oda (60 * %80) * 365= 17.520 oda/yıl Oda Fiyatı= 346.760.-YTL. / 17.520 oda= 19,79.-YTL.˜ 20. -YTL.’dir.
3. YEMEK FİYATININ BULUNMASI Otel işletmelerinde yiyecek ve içecek bölümünün bir alt birimi olan “mutfak” bölümüne üretim birimi olarak bakabiliriz. Çeşitli yiyecek malzemeleri, menü kalemleri şekline getirilerek satışa sunulmaktadır.
Satışa sunulan menü kalemleri ile toplam maliyetler arasında doğrudan bir ilişki yoktur. örneğin, toplam maliyeti 1,20.-YTL. olan bir porsiyon yemeğin satış fiyatı 1.50.-YTL. ise, toplam maliyetin 0,80.-YTL. veya 1,60.-YTL. olması durumunda porsiyon satış fiyatı yine 1,50.-YTL. olacaktır. Çünkü aynı tür menü kalemine farklı günlerde farklı fiyat uygulamak müşterilere iyi bir izlenim vermeyecektir.
3.1. Satış Fiyatı Analizi Menü kalemleri için toplam maliyet üç bölümden meydana gelmektedir. § § § Yiyecek malzeme giderleri, İşçilik giderleri, Genel üretim giderleri.
Yiyecek fiyatlarının bulunmasında yiyecek malzeme maliyeti esas alınmaktadır. Yiyecek malzeme maliyetine; işçilik giderleri, genel üretim giderleri ve vergi öncesi yeterli kâr yüzdesi eklenerek satış fiyatı tespit edilmektedir.
Genel olarak otel işletmeleri restoranlarında 1.-YTL.’lik satış gelirinin bölünüşü şöyledir; % 40 – 50 % 15 % 26 – 30 % 15 – 20 %4–5 Yiyecek malzeme maliyeti Net Kâr İşçilik Giderleri Genel üretim giderleri Risk payı
Risk payı; satılmamış ve satılma imkânı kalmamış yiyeceklerin bulunabileceği düşünülerek konulmuştur.
3.2. Yemek Fiyatı Bulma Yöntemleri  Subjektif Fiyatlama Yöntemi a) Yiyecek ve içecek departmanı müdürü, Eğer ben müşteri olsaydım, bana yapılan servise kaç lira öderdim” şeklinde bir soruyu kendine sorar ve alacağa cevaba göre fiyatlama yapabilir (uygun fiyat yöntemi). b) Müşterilerin ödeme gücünün yüksek olacağını düşünerek, yüksek fiyat belirlenebilir (en yüksek fiyat yöntemi). c) Müşteri sağlamak amacıyla, bazı menü kalemlerine maliyetin altında bir fiyat uygulanabilir (düşük fiyat yöntemi). d) Yiyecek- içecek yöneticisi içinden gelen sezgiye göre bir fiyatlama yapabilir(sezgisel fiyat yöntemi).
 Çarpan Metodu ile Fiyatlama Bu yöntemde malzeme dışında, diğer tüm maliyet unsurlarını (işçilik, genel üretim v.b.) temsil eden bir katsayı, fiyatlamada kullanılır. Bu katsayı geçen yılların ortalama yiyecek maliyet yüzdesi dikkate alınarak bulunur. Menüde yer alan her kalem için geliştirilen katsayı, işçilik giderlerinin karşılanamamasına bile sebep olabilir. [2.a] Tüm Girdiler Maliyetini Esas Alan Yöntem - Girdi maliyetleri, standart reçete kartlarına göre hesaplanır. - Fiyatlamada kullanılacak katsayı hesaplanır. Bunun için;
Katsayı= 1 formülü kullanılır. Beklenen YiyecekMaliyet Yüzdesi
- Girdi maliyetleri bu bulunan katsayı ile çarpılır. Bunun için aşağıdaki formül kullanılır.
Kullanılan Girdiler Toplam Maliyeti * Katsayı
- Bulunan bu fiyatın son fiyat olmadığı düşünülerek, Pazar koşulları içinde değerlemesi yapılır.
ÖRNEK: Bir porsiyon köftenin maliyetini hesaplayınız? Yiyecek maliyet yüzdesi % 80’dir. Reçetesi aşağıdaki gibidir. 200 gr. kıyma 1 yumurta Baharat, soğan v.s. TOPLAM 1.-YTL. 0,15.-YTL. 0,20.-YTL. 1,35.-YTL.
Çarpan Katsayısı= 1 / 0,80= 1,25 1,35 * 1,25 = 1,68.-YTL. O halde bir porsiyon köftenin satış fiyatı yaklaşık 1,70.-YTL. olacaktır.
[2.b] Tabak Maliyetini Esas Alan Yöntem Fiyat tesbiti yapılırken girdi maliyetlerine servis yapabilecek şekilde garnitür olarak tabağa konulan diğer malzemeler de eklenir ve hesaplamam yukarıdaki şekilde yapılır. Aynı örneğimizde, servis tabağına konulan marul, domates ve diğer malzemeler maliyeti 0,45.-YTL. olsun buna göre; 1,35 + 0,45 = 1,80.-YTL. 1,80 * 1,25 = 2,25.-YTL. olarak bulunacaktır.
 Oran Yöntemi Bu yöntem, yiyecek malzeme maliyetleri ile malzeme dışındaki tüm giderler ve hedeflenen kâr toplamı arasındaki ilişkiyi dikkate alarak satış fiyatını hesaplayan yöntemdir.uygulanması şöyledir; - Oran hesaplanır. Bunun kullanılacak formül şöyledir;
Oran= MalzemeMaliyeti DışındakiTüm Giderler+ Beklenen Kâr YiyecekMalzemeMaliyeti
- Bu oran, porsiyon maliyeti ile çarpılır. - Bulunan sonuca porsiyon maliyeti eklenir.
ÖRNEK: Malzeme maliyeti dışındaki tüm giderler 60.000.-YTL., beklenen kâr 7.500.-YTL., yiyecek malzeme maliyeti 180.000.-YTL.’dir. Bir porsiyon köfte maliyeti ise 1,35.-YTL.’dir. Oran yöntemine göre köfte satış fiyatını hesaplayınız?
ÇÖZÜM: İlgili verilere göre;
Oran = 60.000+ 7.500 = 0,375 180.000
1,35.-YTL. * 0,375 = 0,50625˜ 0,50. -YTL. Köfte Satış Fiyatı= 1,35 + 0,50 = 1,85.-YTL.’dir.
 Temel Maliyet Yöntemi İşçiliklere endekslenmiş bir yiyecek satış fiyatı tespit yöntemidir.
[4.a] Basit Temel Maliyet Yöntemi Bu yöntemde işçilik giderleri direkt ve endirekt işçilik giderleri toplamı olarak alınır ve uygulama şekli şöyledir. - Kişi başı işçilik giderleri hesaplanır. Bunun için;
Kişi Başı İşçilik Gideri = Toplam İşçilik Giderleri Beklenen Müşteri Sayısı
- Kişi başı temel maliyet hesaplanır. - Kişi başı temel maliyet beklenen temel maliyet yüzdesine bölünerek satış fiyatı bulunur. Bunun için;
SatışFiyatı = Kişi BaşıTemelMaliyet TemelMaliyet Yüzdesi
ÖRNEK: Bir porsiyon köfte malzeme maliyeti 1,35.-YTL., bütçeden alınan işçilik giderleri 55.000.-YTL., beklenen müşteri sayısı 135.000 kişi, beklenen temel maliyet yüzdesi % 90’dır. Bu verilere göre bir porsiyon köftenin satış fiyatını Basit Temel Maliyet Yöntemi’ne göre belirleyiniz?
ÇÖZÜM: Buna göre;
Kişi Başıİşçilik Gideri = 55.000. YTL. = 0,407.- YTL./kişi 135.000kişi
Kişi Başı Temel Maliyet= 1,35 + 0,40= 1,75.-YTL./kişi
SatışFiyatı = 1,75 = 1,944.- YTL. ˜ 1,94.-YTL.’dir. 0,90
[4.b] Geliştirilmiş Temel Maliyet Yöntemi Menüde yer alan bazı yemek türleri için direkt işçilik giderleri fazla olabilir. Bunu satış fiyatına yansıtabilmek için temel maliyet yöntemi geliştirilmiştir. Bunun için direkt işçilik giderlerinin ne kadar gerçekleştiğini doğru bir şekilde belirlemek gerekmektedir. Bu nedenle üretim zamanını belirlemek amacıyla Zaman etüdü, işçilik zamanını en aza indirmek amacıyla da Hareket Etüdü çalışması yapılmalıdır.
ÖRNEK: Beklenen yiyecek maliyet yüzdesi % 60 olan bir otel işletmesi restoranında bir aşçının saat ücreti 1,50.-YTL. ve aşçı yardımcısının ise 0,90.-YTL.’dir. buna göre; Yemek Türü Köfte Garnitür Toplam 4 parça 1 servis Porsiyon Malzeme Gideri (YTL.) 1.0,25.1,25.Direkt İşçilik Zamanı 5 dakika 5 dakika Dir. İşç. Gid. (YTL.) 0,125.0,075 0,20.Temel Maliyet (YTL.) 1,125.0,325.1,45.-
Çarpan Katsayısı= 1 / 0,60= 1,67 1,45.- * 1,67= 2,4215.- ˜ 2,42.-YTL.
 Yemek Fiyatlarını Değerlendirme Menü, işletmenin başarısını gösteren önemli bir araçtır. Menü de yer alan yemek fiyatlarını analiz etme ve değerlendirme yöntemidir. Menü kalemlerinin beğenilme ve kârlılık analizleri bu yöntemde yapılmaktadır. Buna göre, menü kalemleri dört gruba ayrılmaktadır. Grup I. Grup II. Grup Kârlılık Beğenilme Yüksek Yüksek Yüksek Düşük Yüksek Düşük
III. Grup Düşük IV. Grup Düşük
Her bir menü kaleminin kârlılığının yüksek veya düşük olması, ortalama katkı payı ile yapılacak karşılaştırmaya bağlıdır.
OrtalamaKatkı Payı= ToplamKatkı Payı Kuver Sayısı
Eğer menüde yer alan yemek türünün katkı payı, ortalama katkı payından yüksek ise menü kalemi kârlıdır. Yemek Türünün Katkı Payı > Ortalama Katkı Payı Yemek Türünün Katkı Payı < Ortalama Katkı Payı Kârlı Kârsız
Menü kalemlerinin beğenilmeleri, beğenilme indeksine bağlıdır. Beğenilme indeksi ise yiyecek maliyet yüzdesine göre hesaplanır.
Beğenilme Endeksi = Satılan Kuver Sayısı Menü Kalemi
BÖLÜM – 9 MUHASEBE UYGULAMALARI 1. MUHASEBE İŞOLGULARINA ÖRNEKLER ÖRNEK –1: ACAR konaklama işletmesi 100.000.000.- TL. + 18.000.000.-TL. KDV ile oda geliri tahsil etmiştir.
/ 100 KASA HESABI 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS. 600.00 Oda Departmanı Geliri 391 HESAPLANAN KDV HS. / 118.000.000 100.000.000 18.000.000
ÖRNEK – 2: ACAR konaklama işletmesinde kalan bir müşteri günlüğü 50.000.000.-TL.’ dan üç gün kalmış, otelden ayrılırken oda ücretini kredi kartıyla ödemiş, KDV tutarını ise peşin ödemiştir.
/ 100 KASA HESABI 127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HESABI 127.00 Kredi Kartı Alacakları 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS. 600.00 Oda Departmanı Geliri 391 HESAPLANAN KDV HS. / 27.000.000 150.000.000 150.000.000 27.000.000
Kredi kartı ödemesinden doğan alacak daha sonra tahsil edildiğinde;
/ 100 KASA HESABI 127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HS. 127.00 Kredi Kartı Alacakları / 150.000.000 150.000.000
ÖRNEK – 3: ACAR konaklama işletmesi, otele müşteri gönderme konusunda TUR Seyahat İşletmesi ile bir anlaşma yapmış ve 250.000.000.- TL. depozito almıştır.
/ 100 KASA HESABI 250.000.000 326 ALINAN DEPOZİTO VE TEM. HS. 250.000.000 326.00 TUR Seyahat İşletmesi /
ÖRNEK – 4: ACAR konaklama işletmesi otelde kalan müşterilerden 200.000.000.-TL. + 36.000.000.-TL. KDV tutarında yiyecek satış geliri elde etmiş ve tutarı nakit olarak tahsil etmiştir.
/ 100 KASA HESABI 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS. 600.01 Yiyecek Gelirleri 391 HESAPLANAN KDV HS. / 236.000.000 200.000.000 36.000.000
ÖRNEK – 5: ACAR konaklama işletmesi, içecek satış geliri olarak 50.000.000.-TL. + 9.000.000.TL. KDV elde etmiş, tutarını kredi kartı ile tahsil etmiştir.
/ 127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HESABI 127.00 Kredi Kartı Alacakları 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS. 600.02 İçecek Gelirleri 391 HESAPLANAN KDV HS. / 59.000.000 50.000.000 9.000.000
ÖRNEK – 6: ACAR konaklama işletmesi, 150.000.000.-TL. + 27.000.000.-TL. KDV ile otelde ihtiyaç duyulan malzemelerini ATAY İşletmesinden satın almış, bu yiyecek malzemelerini depoya göndermiştir. Yiyecek malzemelerinin tutarının yarısını peşin ödemiş, kalan için ise bir çek düzenlenip verilmiştir.
/ 150 İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ HESABI 150.000.000 150.00 Yiyecek Malzemesi 191 İNDİRİLECEK KDV HESABI 27.000.000 100 KASA HESABI 103 VERİLEN ÇEK. VE ÖDEME EM. HS. /
ÖRNEK – 7: ACAR konaklama işletmesi satın aldığı yiyecek malzemesinin 50.000.000.-TL. kısmını, istek fişi ile mutfağa göndermiştir.
/ 740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HESABI 50.000.000 740.00 Yiyecek Departmanı 740.00.00 Yiyecek Malzemeleri 150 İLK MADDE VE MALZEME GİD. HS. 150.00 Yiyecek Malzemesi /
ÖRNEK – 8: ACAR konaklama işletmesi tamamını peşin olarak KDV dahil 118.000.000.-TL.’ lık yiyecek malzemesi almış ve tamamını doğrudan mutfağa göndermiştir.
/ 740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HESABI 740.00 Yiyecek Departmanı 740.00.00 Yiyecek Malzemeleri 191 İNDİRİLECEK KDV HESABI 100 KASA HESABI / 100.000.000
ÖRNEK – 9: Doğrudan mutfağa gönderilen yiyecek malzemelerinden 75.000.000.-TL.’lık kısmının tüketildiği anlaşılmıştır.
/ 150 İLK MADDE VE MALZEME GİD. HS. 25.000.000 150.00 Yiyecek Malzemesi 740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HS. 740.00 Yiyecek Departmanı 740.00.00 Yiyecek Malzemeleri /
KAYNAKÇA § AKEHURST, Gary “The Economics of Services: An Introduction”, in The Economics of Services, ed. By Gary Akehurst and Jean Gadrey, London: Frank Cass, 1987. § ALIŞKAN, Murat. Türk Ticaret kanunu ve İlgili Mevzuat, İstanbul: Yaylım Yayıncılık, 1998. § § ASLAN, M. Hanifi. Hizmet Ekonomisi, Bursa: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 1998. AZALTUN, Murat ve Ergün Kaya. Konaklama İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları, Ankara: Detay Yayıncılık, 2004. § BIENZEISLER, Bernd. Rationalisierung im Diensleistungssektor – Strategien und Probleme, Duisburg: Gerhard-Mercator-Universitat
Gesamthochschule, August 2000. § BİLGİNOĞLU, Fahir. Muhasebe Organizasyonu, İstanbul: İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayın No. 54, 1988. § CEMALCILAR, İlhan. “Hizmetlerin Pazarlaması”, Pazarlama Dergisi, Yıl 4, Sayı 2, Haziran 1979. § CZINKOTA, Michael; Masaaki Kotabe ve David Mercer, Marketing Management, First Edition, Balackwell Business, 1997. § ÇETİNER, Ertuğrul. Konaklama İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları, Ankara: Gazi Kitabevi, 2002. § ÇETİNER, Ertuğrul. Seyahat İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları, Birinci Baskı Ankara: Gazi Kitabevi, Eylül 2001. § Devlet Planlama Teşkilatı (D.P.T.), Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Hizmet Ticaretinin Serbestleştirilmesi Özel İhtisas Komisyonu Raporu, (Ankara: Yayın no: DPT: 2543 – ÖİK: 559, 2000. § DOYLE, Peter. Marketing Management and Strategy, Second edition, Prentice Hall, 1998. § ELİTAŞ, Cemal. Özel Televizyon İşletmelerinde Muhasebe Sistemiş ve Örnek Yapım maliyet Oluşumları” Eskişehir: Anadolu Üiversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
Kenan. Muhasebe Prensipler ve Uygulama, Yedinci Baskı, İstanbul: Marmara Üniversitesi Nihad Sayâr Yayın ve Yardım Vakfı Yayınları No. 400/634, 1985.
FERMAN, Murat. “Finansal Hizmetlerin Pazarlanması”, Pazarlama Dünyası, Sayı: 8, Mart 1988.
Sıtkı. “Hizmet Kalitesinin Kontrolünde İstatistiksel Yöntemler”, Verimlilik Dergisi, Sayı: 2, 1995.
KILIÇ, Solmaz. Hizmet Pazarlamasında Müşteri Memnuniyeti, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1998.
KOTAR, Erhan ve Şükrü Dokur. Genel Muhasebe Temel İlkeler, İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, Ocak 2002.
MCDANIEL, Carl Jr. ve William R. Darden, Marketing, Newton: Allyn and Bacon Inc., 1987.
MEYER, A. Dienstleistungs-Marketing Erkenntnisse und Praktische Beispiele, 2. Auflage, Serie Schwerpunkt Marketing, Band 20, 1986.
ÖZTÜRK, Sevgi Ayşe. Hizmet Pazarlaması, 3. Basım, Eskişehir: Birlik Ofset, 2002. PALMER, Adrian. Principles of Services Marketing, England: McGraw-Hill Book Company, 1994.
STATON, Willions. Fundamental of Marketing, McGrow-Hill Book Company, 1984. TEMELLİ, H. Ayşegül. Hizmet Pazarlamasında Müşteri Tatmini ve Eğitim Sektöründe Bir Araştırma, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2000. § ZIKMUND, William G. ve Michael d’Amico. Marketing, New Jersey: West Publishing Company, Fifth Edition, 1996.
More From Mehmet Ali