kEditor - Yararlı Bilgiler / Medya / İletişim Nedir - Kitle İletişim Araçları Nelerdir?
Bulunduğunuz bölüm: Anasayfa / Yararlı Bilgiler / Medya
İletişim Nedir - Kitle İletişim Araçları Nelerdir?
Birey, grup, sınıf, cemaat veya ulusların aralarında her an var olan ve toplumun yapısını belirleyen sonsuz sayı ve çeşitlilikteki insan ilişki sistemlerini anlaşılır ve incelenebilir kılmak için, birbirine bağlantılı iki temele ayırmak mümkündür. Birincisi belirleyici olan maddi üretim ve paylaşım ilişkileri, ikincisi ise bu temel üzerine yapılanan, son tahlilde somut üretim ilişkilerinin insan bilincinde soyutlanıp yeniden üretimine dayanan, ama kendi içerisinde de tarihsel birikim ve insani yaratıcılık gibi nedenler gereği az-çok bağımsız gelişebilen düşensel ilişkiler alanıdır. İnsanın, insan olarak varlığının ve toplumsal kimliğinin bilincine kavuşması, maddi üretime olduğu kadar, kendinden bağımsız olarak var olan çok çeşitli düşünsel ilişki alanlarına az-çok kendine göre davranarak katılmasıyla olur. Ancak bu katılım sayesindedir ki insan, kendi deneyimleri dışında kalan olay ve olguları öğrenme, çevresinden haberdar olma ve kendi belleğindekileri aktarma olanağı bulur. Bu her insan için aynı zamanda bir ihtiyaçtır da. Bu ihtiyaç, sadece bireyin çevresinde ne olup bittiğine yönelik merak duygusundan kaynaklı değil, aynı zamanda toplumsal yaşama katılma, sürdürme ve her türlü üretimin olmazsa olmaz koşuludur da. Bu yüzden insanın her türlü eylem ve ilişkilerinin pratik süreci olan iletişim, hem toplumsallaşmanın -buna bağlı olarak da insanlaşmanın- doğal bir ürünüdür, hem de olmazsa olmaz koşuludur.
Bu anlamda iletişim olgusunu ‘yaşamın somut ve manevi koşullarına bağlı olarak bireylerin, toplumsal kümeler, sınıf ve ulusların arasında sürekli var olan, anlamlı düşünce, bilgi, haber duygu, imge, sembol alış-verişi ve bundan doğan karşılıklı etkileşim/değişim süreci’ olarak tanımlamak gerekir. Birey veya grupların karşılıklı olarak kendilerini ifade ediş sürecidir. Nerede insan faaliyeti varsa orda iletişim vardır. Çerçevesi her tarihsel dönemde değişse de insanlaşma süreciyle başlayıp, kesintisiz devam eden bir pratik olarak alınabilir. Verili bir süreçte gerçekleşen toplumsal yapı ve bu yapının tek tek bireylere veya sınıflara yüklediği özelliklere sıkı sıkıya bağlıdır. Biçim, içerik, yöntem ve araç bakımından toplumsal yapıların evrimiyle birebir olmasa da az-çok paralel bir değişim ve gelişim süreci izler. Basit biçimlerden daha karmaşık ve daha çok aracın kullanıldığı biçimlere doğru evrilir.
İletişim, amacı belli bir ilişkidir. En amaçsız göründüğü yerde bile kesinlikle bir amaca sahiptir. Bu amaç her zaman bilinçli veya planlanmış olmayabilir. Arkadaşlık kurma ve sürdürme, dayanışma, rekabet, çekişme, kavga, bir şey verme, alma, sömürme, sevme, barış, savaş ,bilgilenme, yönlendirme, bilinçlendirme veya pasifize etme vb. gibi sayısız insani ilişki biçimleri ile ilgilidir.
İletişim tamamıyla sosyal bir olgudur. Sosyal yaşamın tüm alanlarında vardır ve her iletişim pratiği gerçekleştiği zaman ve konumdaki sosyal yapının karakterini taşır. “Bu nedenle iletişimi anlamak için iletişimin olduğu sosyal, siyasal, ve tarihsel konum içerisinde incelemek gerekir. ... iletişimin ürünü ideoloji ve ideolojinin çıkıp geldiği ve geri dönerek desteklediği materyal ilişkiler ve sosyal üretim tarzıdır. İletişimin ürünü toplumsallaşmış kendimizdir. Sosyalin, siyasalın, ekonomiğin ve kültürelin çeşitli biçimlerdeki mesajlarla paketlenmiş ussal , sembolsal anlatımından öte sosyalin , siyasalın, ekonomiğin ve kültürelin kendisidir.”
“Bir iletişim sürecinin bir anına bakarsak;
Her hangi bir gereksinme nedeniyle,
Belli bir zamanda,
Belli güç ilişkileri içinde,
Belli gelişmelerin, belli özelliklerini gösteren bir yerde (İletişimin olduğu örgütlü yapısal konumda),
Her hangi bir iletiyi,
Gerekli iletişim araçlarını kullanarak,
Belli bir amaçla başlatanı veya sürdüreni,
İletiyi belli iletişim araçlarıyla alanı içeren,
O an veya ileride belli sonuçları beklenen,
Tepki olasılıkları (ve olasılıkların özelliklerini ve bu özelliklere göre potansiyel veya o an yapılan geri iletişim) olduğunu görürüz.”
O halde bir iletişim pratiği ,belli zaman ve mekanda yaşanan sosyal gerçeklik içerisinde ,göndereni , alıcıyı ,aracı, mesajı, etki ve geri iletişimi içerir.
İletişimin gerçekleşmesi için öncelikle bunu pratikleştirecek özneye (insana ) ihtiyaç vardır. İnsan, iletişimin göndereni, alıcısı, aracı ve etkileneni olarak merkezde yer alır. İnsani ilişkilerin olmadığı yerde iletişim de olamaz.
İletişimin olabilmesi için, taşıma görevi gören bir veya birden çok araca da ihtiyaç vardır. Bu araçlar hem doğal hem de yapay olabilirler. Doğal iletişim araçları insanın kendi organları ve kendi dışında var olan diğer tabii (doğal) varlıklardır . Örneğin dil insanlaşmadan bu yana kullanılan doğal bir iletişim aracıdır. Yine el, göz, baş, yüz, at, deve, güvercin, vb doğal araçlardır. Yapay araçlar ise insanın elinin ve beyninin uzantısı olarak insan tarafından tasarlanan ve yapılanlardır. Kağnı, davul, uçak, radyo, silah, tv, vb gibi...
Her iletişim pratiğinde alıcı yönünde geri iletişim vardır. Geri iletişim, alıcının gönderenin mesajına karşı gösterdiği tepki/cevaptır. Soru sorma, katılma,olumsuzlama,etkilenme,tepkilenme,özenme,kıskanma,sıkılma,sevinme,mücadele etme,kabullenme vb şeklinde olabilir. Geri iletişimin herzaman mesajı gönderene karşı olması gerekmez. Yine zamana göre değerlendirildiğinde ,anlık geri iletişim(tepki) ve gecikmiş geri iletişim ayrımı ortaya çıkar. İnsanlar arası yüz yüze iletişimde çoğunlukla anlık geri iletişim olur. Kitle iletişiminde ise anlık geri iletişim bir işe yaramaz. Verilen mesajın geri iletişimi gecikmiş ve depolanmış bir şekilde yaşama yansır.
Geri iletişim, gönderenin mesajını isteyerek veya istemeyerek olumlama/kabul etme şeklindeyse geri besleme olur. Toplumsal yaşamın çok çeşitli çelişkileri içerisinde, egemenlik ve karşı mücadele ortamında, iletişimde çoğunlukla geri beslemenin olması ,oluyorsa da bunun gönüllü olması beklenemez. Bu durumda boyun eğmeden aktif karşı duruşa kadar günlük sosyal yaşamda görülen geri iletişim biçimleri ortaya çıkar. Egemen iletişim ideolojisinde geri beslemenin olmayışı iletişimin kırılması/çökmesi olarak nitelendirilir.
“İletişim eşitlikte diyalogdur, egemenlikte baskı (aldatma,yönlendirme, suni istem yaratma, vb dahil) ve karşı mücadeledir. ....Diyalogun ortadan kaldırıldığı egemenlik ilişkilerinde insanlar arası sempati, duyarlılık kendini karşısındakilerin yerine koyma ortadan kalkar. Sevgi yerine sevgisizlik, alçak gönüllülük yerine ezici burnu büyüklük, ortaklık yerine sahiplik, dayanışma yerine diğerlerini yoksun ve yoksul bırakarak güç ve zenginlik elde etme, güven yerine güvensizlik, hak yerine soygun ve hırsızlık, umut ve hoşgörü yerine ezilmişliğin umutsuzluğu ve öfkesi yer alır. Egemenlik ilişkilerinde iletişim diyalogu değil emirlere uymayı, görevleri yerine getirmeyi ve kurallara boyun eğmeyi dayatır. Egemenlik ilişkilerinde yasaklar konur, komutlar verilir, uyanlar ve uyduranlar, yapanlar ve yaptıranlar, yaratanlar ve yarattıranlar,üretenler ve ürettirenler vardır.”
Günümüzde insanlar arası iletişimin boyutları o kadar ilerledi ki -en azından teorik olarak- dünyanın neresinde olursa olsun, bir olay veya olgu hakkında en kısa zamanda bilgi almak veya vermek mümkün. Böyle bir olanak, iletişimde kullanılan araçlarının gelişkinliğinden kaynaklıdır. Yine toplumsal iletişimi büyük oranda kitle iletişim araçları belirliyor. Fakat insanlığın tarih içerisinde kullandığı temel iletişim yöntemleri de en azından mantık olarak terkedilmiş değildir. Geçmiş zamanların dar/kapalı ortamlarında neredeyse sadece söze ve vücut hareketlerine dayanan yüz yüze iletişim yöntemleri, bu gün her