Olasılık ve Rastgelelik – Sonsuz Us
2 Şubat 2016, 20:00
1. “Rastgele”liğin bir tanımı yoktur. Bir olayın, rastgele olup olmadığını test etmenin hiçbir yolu yoktur. Rastgele olmadığı gösterilebilir. (Örneğin, mevsimler rastgele bir sırada değildir.) Ama birşeyin rastgele olduğu gösterilemez.
3. Rastgele bir olay hiçbir olayla korelasyonu bulunmamalıdır. O olaydan rastgele olmayan korelasyonları çıkardığınızda geriye en az bir “pür rastgelelik faktörü” kalmalıdır.
5. “Gerçekleşme ihtimali”nin kaç olduğu, aslında hiçbir teorik mana taşımaz. “Olasılık”, aslında geçmişte yapılmış çok sayıda testten edinilen sonuçlara dayanır (diğer rastgele olmayan parametreler birlikte). Yani :
6. Aslında HİÇ DE RASTGELE OLMAYAN OLAYLARIN BELİRLİ “GERÇEKLEŞME OLASILIKLARI” BULUNUR. Bu madde ÇOK ÇOK ÖNEMLİ. Bir araba kazası rastgele değildir (ya da tamamen rastgele değildir.), ama bir arabanın bugün kaza yapma “olasılığı”ndan bahsedilebilir. Pi sayısı kesinlikle rastgele bir sayı değildir, buna hiç şüphe yok. Ama basamakları tüm rastgelelik testlerinden geçmiştir. Herhangi bir basamağının örneğin 5 olma ihtimalinin tam olarak 1/10 olduğundan bahsedilebilir. Garip bir durum.
7. “Başlangıç durumuna aşırı bağımlılık” diye bildiğim bir yöntem ile herhangi bir kesin determinist olay kolayca rastgele bir hale getirilebilir. Bazı oyunlarda “random seed generator”lar var, evren zaten başlıbaşına bir random seed generatordur. (Kontrol edilemeyecek sayıda fazla parametresi ve ölçüm-gözlem yeteneğimizin ötesinde ölçekleri ve boyutları ile. (Pauli Dışarlama ilkesini hatırlayalım) Yani;
8. Bir olaydaki “rastgele olmayan” yani determinist faktörleri tamamen ayıklayamıyorsanız, mecburen olasılıklara başvurursunuz. O yüzden gazetelerde hergün “sigara kanser riskini iki kat artırıyor” gibi haberler yer alır. Bilimadamları kanserin gerçek determinist sebebini bulamıyor, ama sigara içenlerin kansere yakalanma oranlarının iki kat arttırdığını bularak, sigara ile kanser arasında bir ilişkinin MUHTEMEL bağlantısına işaret ediyorlar. Bu bağlantı doğrudan olmayabilir, pek çok değişik faktörün bir araya gelmesinden de olabilir. Ama arada bu tip bir İSTATİSTİK İLİŞKİ varsa, bu bilgi ÇOK DEĞERLİDİR. Sigara ile kanser arasında DOĞRUDAN DETERMİNİST bir bağlantı olduğuna ÇOK GÜÇLÜ BİR KANITTIR.
9. Evrende bizim bildiğimiz hiç bir “pür rastgele” olay yoktur. Yani evrende hiçbir gerçek rastgelelik yoktur. AMA;
10. Sadece atom ölçeğinde hiçbir şekilde açıklanamayacak bir rastgelelik vardır. (Ve olmak zorundadır, kuantum dinamiği tamamen bunun üzerine kuruludur.) Bu rastgelelik, günümüz fiziğine göre “hiçbir olayın, durumun sonucu değildir”, hiçbir olayla korelasyonu bulunmaz. Basitçe bazen 1 bazen 0’dır. (Elektron girişimini hatırlayın) Bu rastgelelik, evrenin tam kalbinde (atomun içinde) yer alır ve hiçbir şeyin sonucu değil, aksine HERŞEYİN MÜSEBBİPLERİNİN EN ÖNEMLİSİDİR.
11. Atom boyutundaki bu basit ve masum rastgelelik “başlangıç durumuna aşırı bağımlılık” yoluyla istendiği kadar makro ölçekli hale getirilebilir. Örneğin insan beynindeki elektrik akımında var olan minör rastgelelikler insanın davranışlarını etkileyebilir, bu davranışlar çok daha büyük olayları tetikleyebilir. Basit bir atomik rastgelelik, büyük tepkimeleri başlatabilir, veya etkileyebilir.
13. Rastgelelik de özgür bir açık deniz değildir, bir olay kafasına estiğinde oluşamaz, “gerçekten rastgele” ise yukarıda bahsettiğim gibi, uzun vadede tutarlı, mantıklı ve matematiksel olarak doğru “Gerçekleşme frekanslarına” ayrılmak zorundadır.
Kategori: Bilim, Felsefe - Etiketler:matematik, olasılık, rastgelelik
← Cam Tavan Sendromu - İnanç ve Matematik →