31 Mayıs 2018, Perşembe 8:57
Bilim, ilk önce olguları kavrar. Sonra tanımlar ve sınıflandırır. En son çözümleyerek betimler. Deyim yerinde ise fotoğrafı çeker. Bu aşamalardan sonra olgular arasında nedensellik ilişkisi kurar. Gözlem yapar, sonuçlarını değerlendirir ve açıklar. Yani, fotoğrafları karşılaştırır ve aralarındaki ilişkiyi ortaya çıkarır. Üçüncü aşamada ise ortaya çıkarılan ilişkilerin genellemesini yapar. Yasalarını ortaya koyar. Kuramlarını belirler ve öngörülerde bulunulur.
Yalnızca, tespit yapmak yetmez. Yapılan tespitlerin arasındaki ilişkiyi açıklamak da eksik kalır. Genellemeler yoluyla çıkarımlarda bulunmak aklın ve bilimin görevidir.
Neden sonuç ilişkisi doğru kurulmadığında bilim, hata yapar. Karadenizli bilim adamının pireler üzerinde yaptığı deneyinde ulaştığı üzere saçma sapan sonuçlar dile getirilebilmektedir. Karadenizli bilim adamı bir bacağı koparıldığında yürümeye devam ettiğini gördüğünde pirenin kulaklarının duyduğu sonucuna varır. Deneyini sürdürüp ikinci bacağını kopardığında az duyduğu, üçüncü bacağını kopardığında da hiç duymadığı sonucuna varması gibi saçmalıklara hayatın her yerinde her düzeyde rast geldiğimizi söylemeliyiz.
Aynı koşullar altında herkesin aynı gözlemi yapması gereklidir. Aksi halde bir gözlemden söz etmek mümkün değildir. Sübjektif değerlendirmeler, gözlem olarak ileri sürüldüğünde mutlaka sonuç, hatalı olacaktır. Hatalı gözlemle, hatalı genellemelere varılır ki, bilimin ters yüz edilmesidir.
Fındık verimini etkileyen çok sayıda koşul vardır. İlk önce toprağın kalitesi önem kazanmaktadır. Yalnız toprak kalitesi yetmez. Fındık bahçelerindeki verim düşüklüğünün nedenini tek başına fındık dallarının bakımsızlığına ya da gübre atılmamasına bağlamak yahut fındık cinsinde olduğunu ileri sürmek, ahmaklık düzeyinde bilim dışılığın cahilliğin göstergesidir. Toprağın etkisi ortadan kaldırılmadan budamanın etkisi sağlıklı ölçülebilir mi? Budamanın etkisi yok edilmeden fındık cinsinin etkisinden söz edilebilir mi? Bu sorular ve etkiler birçok faktör açısından artırılabilir.
Arazi eğimi gözetilmeden verim hesabı yapılabilir mi? Giresun'daki arazi eğimi ile Sakarya'daki arazi eğimi gözetilmeden bir işçinin günlük toplayacağı fındık miktarını daldan 70-75 Kg., yerden 100-150 Kg. ve makineli 300-350 Kg. olarak ifade etmek tamamıyla sübjektif bir değerlendirmedir. Fındık Araştırma Enstitüsünün yetkilisi, çalışanı televizyonlarda daldan 70-75 Kg. fındık toplanacağını söylüyor. Bunu söyleyene sormak lazım: Hayatında bir kez fındık topladın mı? Bırak fındık toplamayı bir gün sabahtan akşama dek fındık bahçesinde bulundun mu? % 70 eğimli bir fındık bahçesinde fındık toplamayı bırak, hiç yürüdün mü? Aynı soruları yerden toplama ve makineli toplama şekli için sorabilirim. Bu soruları, kafadan atarak sormuyorum. Ömrünün önemli bir kısmı fındık bahçelerinde geçen biri olarak soruyorum. Son dört-beş yılda da İtalyan malı sırtta taşınır fındık toplama makinesi ile fındık toplayan/toplatan kişi olarak soruyorum. Sen hiç % 70 eğimli bir arazide makine ile fındık topladın mı? Toplattın mı? Yahut toplanırken bir gözlem yaptın mı?
Bu günlerde fındık rekoltesi için çalışmalar yapıldığını biliyoruz. Önceki yıllardaki demeçlerden fındık rekoltesinin konuma ve çıkara göre farklı farklı miktarlarda dile getirildiğinin de tanığıyız. Buradaki çifte standart göz ardı edilmiş ve tamamıyla doğru bir rekolte tahmini yapılmış olsa bile fındık bahçelerinin eğimi gözetilmeden maliyet hesabı yapmak yada yapıldığını ileri sürmek en hafif deyimiyle aymazlıktır.
Diliyorum ve umuyorum ki, fındık rekoltesi ve maliyetleri belirlenirken fındık bahçelerindeki arazi eğimi hesaplamaya dahil edilsin. Hesaplamalar, bilimin gerektirdiği objektifliği sağlasın. Gözlemler, aynı koşulların sağlanması durumunda herkes tarafından yapılabilir olsun. Neden sonuç ilişikleri doğru kurulsun. Bağımlı değişken ile bağımsız değişken karıştırılmasın Giresun kalitesi fındığımız, şimdi kaptan olarak sahaya çıkan milletvekilinin dile getirmiş olduğu sanayi fındığı ile karıştırılmasın. Giresun'un ortalama % 70 eğimli bahçelerinden toplanan tombul fındık ile Sakarya'nın düz bahçelerinden elde edilen sanayi fındığı, aynı potada eritilmesin.