Ahmet Piriştina Kent Arşivi Müzesi - Haber AyrıntılarıKent Söyleşileri Nisan Ayı Konuğu Dr. Siren BORAydı
Dr. Siren BORA'dan “19. Yüzyıl İzmir Yahudileri”ni Dinledik
Apikam tarafından düzenlenen Kent Söyleşileri'nin konuğu, İzmir tarihiyle özellikle Batı Anadolu’da ve İzmir’de yaşayan Yahudilere ilişkin önemli araştırma ve çalışmalarıyla bilinen tarihçi, yazar Dr. Siren Bora'ydı. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı serisinde “Bir Semt Bir Bina: Karataş Hastanesi ve Çevresinde Yahudi İzleri” ve “Hahambaşı Hayim Palaçi (1788-1868) ve İzmir Yahudileri” adlı iki kitabı bulunan Dr. Siren Bora'nın, söyleşisinin başlığı “19. Yüzyıl İzmir Yahudileri” idi . Bora, 19. yüzyılda İzmir Yahudileri için önemli bir figür olan Hahambaşı Hayim Palaçi'nin yaşamı ve çalışmaları ile buna paralel olarak İzmir Yahudileri'nin bu dönemdeki yaşamlarından, yine bu dönemde cemaatin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısından kesitler sundu. Uzun bir geçmiş...
Bora konuşmasında, Yahudilerin İzmir'deki yaşamlarını, İ.Ö. 3. yüzyılda kentin büyük bir depremle yok olduğu 1688 tarihine kadar geçen süre ile 1688 depreminden günümüze kadar olmak üzere iki farklı evreye ayırarak anlatarak, Yahudilerin İzmir'de uzun bir geçmişe sahip olduklarını belirtti. Yahudilerin erken dönemde kentte tam olarak nerede yaşadıklarına ilişkin kesin somut bilimsel kanıtlar bulunmasa da kentteki varlıklarına ilişkin arkeolojik ve filolojik bulguların var olduğunu söyledi. Yahudilerin, Bizans Dönemi'nde bugünkü Basmane, Kadifekale etekleri ve Değirmendağı civarında yaşadıklarının tahmin edildiğini belirtti. 17. yüzyılda yerleşimin Kadifekale'de bulunduğunu sözlerine ekledi. 1688'den önceki ilk dönemde İzmir'deki Yahudi topluluğunun Mizrahiler, Romaniotlar, Aşkenaz ve Sefarad olmak üzere dört gruptan oluştuğunu bunlara ait izlerin takip edilebildiğini söyleyen Siren Bora, 1688 yılında gerçekleşen büyük depremden sonra yaşanan hareketliliğin ardından bu Yahudi topluluğunun bütünlüğünü kaybederek dağıldığını ; depremi takip eden yıllarda Sefaradlar'ın yoğunlukta olduğu yeni bir Yahudi topluluğu oluştuğunu dile getirdi. Türklerin ve Yahudilerin yan yana mahallelerde yaşadığını belirtirken kimi zaman da aynı mezarlıklarda da yan yana yattıklarını ifade etti.
Zor zamanlar ve Karizmatik bir kimlik: Hayim Palaçi
19. yüzyılda kentte yaşanan yoksullukla birlikte deprem ve yangın gibi felaketlerden fazlasıyla etkilenen Yahudilerde, yaşanan zorlu koşulların yaşam koşullarını da olumsuz etkileyerek topluluğu salgın hastalıklara daha açık hale getirdiğini belirtti. 19. yüzyılın Hahambaşısı Hayim Palaçi'nin damgasını vurduğu bir dönem olduğunu belirten Bora, Palaçi'nin çok yönlü bir din adamı, hukukçu, entelektüel ve öngörü sahibi bir yönetici olduğunu, 19. yüzyılda hastalıklar, yangınlar, cemaat içi anlaşmazlıklar ve eşitsizlikler ile mücadele eden Yahudi topluluğunun yaşadığı bu zorlu dönemleri aşmasında belirleyici bir karakter olduğunu anlattı. Osmanlıca okuyup yazabilen ve 1862 yılında dördüncü rütbeden mecidiye nişanına layık görülen Palaçi'nin günümüzde de bütün Yahudiler arasında saygın bir yere sahip olduğunun altını çizdi. Kentte bulunan ve Yahudi kültürünü yansıtan mezarlık, kortejo, sinagog , hastane gibi yapı ve mezar taşı gibi belgelerin olduğunu belirten Bora, bunların araştırılmasının ve bunlara sahip çıkılarak korunmasının hem İzmir hem de özelinde İzmir Yahudi tarihine katkı sağlayacağını ifade etti.