05 Nisan 2019, 10:12
Yazarın Diğer Yazıları 19.04.2019 - Gençlik ve Farkındalık 05.04.2019 - Paradigmal Kurumlar
Paradigma  insanın hem kendini, hem hayatı yorumlama biçimi olarak tanımlanabilir. Belli durumlarda nasıl davranılması gerektiğine ilişkin dinamik bir düşünce geliştirir. Pozitif anlamlar taşıyan düşünsel bir arka plandan ve belli değerler sisteminden güdülenerek geliştirilen bir idrak biçimidir, bir bakış açısıdır, bir disiplindir. Bu disiplinin önyargısız bakışıyla duvarların arkasından öteleri ve uzakları görebilen bir gözlüktür. Belli bir ekolun ve görüşün düşünsel ve davranışsal ortaklığıdır. Belli bir konunun kuramsal ve uygulama alanlarında gözetilen ortak aklın ve çözüm odaklı anlayışların toplamıdır.
Bilim insanı Einstein´in ‘‘Eğer insanlar sadece cezalandırılmaktan korktukları ya da ödüllendirileceğini umut ettikleri için iyi kalplilerse, o halde gerçekten acınacak haldeyiz´´ sözünü gözeterek, toplumsal denetime ve şeffaflığa önem vererek, yükümlülüklerini özdenetim ruhuyla yerine getirmeye çaba gösteren ve taşıdığı iddianın içini doldurmaya çalışan, bunu siyaseten değil, içtenlikle yapan kurumdur.
Paradigmal kurumların yegâne amacı, hizmet alanının ve işleri tamamlayan insanların ihtiyaçlarını karşılamaktır. Otokontrol ruhu sağlam büyük bir saygınlık içinde hizmet sunar. Arzulanmayan sonuçlara neden olmamak için uygulamalarda keyfilik, hırs, ihtiras, inat, gurur, kibir, dayatma, tahakküm ve böbürlenme yoktur. Her istenilenin arzulandığı zamanda yapılamayacağının bilinci vardır. Yapılmaması gerekenleri yapmamak, yapılması gerekenleri yapmaktan daha önemlidir. Yetki, makam, güç, yetenek, kabiliyet, para ve bütün görevler, asmada çubuk olma gerçeğidir. Hizmet için tevdi edilen birer emanettir. Birer anahtardır. Sadece kullanma hakkının yetkisini verir.
Yunanlı filozof Ulpianos (M. Ö. 170-228)´a göre adalet, ‘‘Dürüstçe yaşamak, kimseyi rencide etmemek ve herkese sahip olduğu şeyi vermek demektir.´´
Çünkü ahlak ve hakkaniyet, sanıldığının aksine, insanın başkalarıyla değil, kendisiyle olan kaliteli ilişkisine dayanır. Burada tevazu esastır. Tevazu, bir idrak biçimidir. İlahi değerlerin elbisesidir. Davranışları ruhla hizalayan güçtür. ‘Sen´i duymak için ‘ben´i susturmak, ben´i haddinde tutmaktır.
Tevazu, topluma ve dünyaya açılan bir kapıdır. ‘‘Topraktan yaratılan insan, toprak gibi tevazu sahibi olmazsa, aslından çıkmış olur´´ sözü, burada hatırlanması gereken en uygun sözdür. Bu yaklaşım, bireyler kadar kurumlar için de geçerli bir tutumdur. İstismara-sömürüye kapalı bir tevazu mantığıyla davranmak, zarardan kaçmak veya zarar verici şeylerden sakınmak aslında bir sevgi eylemidir. Bireyin/kurumun kendine duyduğu sevginin bir ifadesidir.
Küçülmeden büyüklük olmaz. Büyümek için küçük olmak gerekir. Bu yaşamsal ilke, düşünsel gücünü ‘‘Büyüklenenler küçültülür, tevazu gösterenler yüceltilir´´ felsefesinden ve bir bilgenin dediği, ‘‘Nasıl karanlık ışığı açığa çıkarırsa, tevazu da kişide cennet ışıklarını aşikâr eder´´ sözünden alır.
Paradigmal yaklaşıma göre, zor zamanlar, tehlikeli olduğu kadar, çok da değerlidir. İnsanı kendisine yani ruhuna yakınlaştırır. Altın, ayarı için mihenk taşına vurulur. İnsanın/kurumun ayarı da zor zamanlarda ortaya çıkar. Onun için ‘‘Altın ateşte, insan mihnette belli olur´´ sözünden beslenmeli ve zararlı kopuşların olmaması için azami çaba gösterilmelidir. Bu çaba, desteklenme şeklinde, mizaç ve görüş farklılıkları gözetilerek, algılar yönetilerek, eğilimler arasında tamamlayıcı anlayışların yolları ve sorumlulukları dile getirilerek yapılmalıdır.
Kompleksler, bencillikler, üstünlük, gurur ve kibir, yerini olgun bir insani düşünceye bırakmayana dek ‘‘daha iyi olanda´´ buluşmak zordur. Bu yolda gelişim sancılarının herkesi kuşattığı bir süreçte yolculuk şartları değiştikçe, kurumlar daha çok zorlanmaktadır. Paradigmal yaklaşım bu zorluğun önünde adeta bir dalgakıran görevi üstlenmektedir..
Hayat, dengeler üzerine kuruludur. Ekolojik dengede ve insani ilişkilerde karşılıklı bağımlılık ilkesi esastır. Bunun için yardımlaşma ve dayanışma insani varlığın bir gereğidir. İlgi ve çalışma alanı ne olursa olsun, -(kamusal, toplumsal-kültürel, eğitimsel-ruhsal vs.)- bütün kurumlar, ayni organizmanın farklı organları gibi, hayatın devamlılığı, hizmeti, zenginliği ve canlılığı için vardır. Sorunlar, genelin yararı içinde, ancak kazan kazan anlayışı gözetildiğinde ve ruhsal dayanışma esas alındığında çözülür. Çünkü "Eğer bir organ acı çekerse, bütün organlar birlikte acı çeker, bir organ yüceltilirse, bütün organlar birlikte sevinir" (I. Kor. 12: 12-26).
Paradigmal kurumlarda bilgi sermayesi kadar, dayanışmanın bir gereği olan sevgi sermayesi de insanların güvenini yakalamada oldukça önemlidir. Hizmetlerin kalitesini ve devamlılığı arttırabilmek için "ilişki sermayesiyle" sömürüye-istismara mahal vermeyecek şekilde insanlardan faydalanmak, gönül dayanışmasını pekiştirecektir. İnsanlarla organik bağını güçlendirmiş kurum, zarar vermek gibi bir yaklaşım içinde olamayacağı gibi, devamlı tamamlayıcı ve çözüm olma yolunda ilerleyecektir. Bu yüzden, ilişkiler ve iletişim kanalları, ahlaki sınırlar içinde herkesin yararına olacak biçimde değerlendirilmelidir. Çünkü sorumluluk, maddi ve manevi hiçbir şekilde kimseye zarar vermemeyi gerektirmektedir. Burada esas olan düşüncede ve ruhta kimseyi ötekileştirmeden ´başkalarını´ ve ´herkesi´ olduğu gibi kabullenmektir.
Süryani kültürü açısından bu yaklaşım çok daha önemli ve hayatidir. Onun için Süryani kültüründe ‘‘İnsanlığa hizmet eden Allah´a en yakın olandır´´ denilmektedir. Süryani kültüründe insan onurunu yücelten bir yaklaşımla yatay ve dikey sevgiyi yaşamak ve yaşatmak esastır. Süryanilerin altın çağındaki kurumlarda (4-10. yüzyıl) bu sevgi, insanın kendi değerini, yetilerini, sınırlarını anlama ve kendini geliştirme gücünün bir kaynağı olarak algılandı. Ve o dönemlerde kültür, ahlak, felsefe, edebiyat, bilim ve teoloji alanlarında yaşanan üretkenliklerin, insani özgürleşmenin ve kendi olma hakkının, işte bu sevgi gücünden geldiğini ortaya koymaktadır. Çünkü sevmeyi bilen insan, başkalarını da kendisi gibi önyargısız kabul etme gücüne sahip olmakta ve üretkenliğini esirgememektedir.
Kurumların bünyesi içinde örülen ilişkilerle ortaya çıkan sinerji, sosyal ve kültürel yapıda köklü dönüşümlere neden olabilir. Hemen göze çarpmasa da, organik bağlantılarla oluşturulacak dayanışmanın, kurumların başarısında vazgeçilmez yer tuttuğu unutulmamalıdır. Onun için toplumun ve özün gürleşmesini sağlayan yetenek-beceri, maddi-manevi olanaklar ve Allah´ın verdiği her şeyde cömert davranıldığı takdirde, kurumlarla birlikte kişiler de güçlenir. Hayat da zenginleşir.
Büyük fikirler aslında çok basit fikirlerdir. Onun için Einstein ‘‘Dâhiyane olan basiti bulmaktır.´´ demektedir. Vicdan ve merhamet her türlü tutumun ve duruşun üzerindedir.
Ünlü düşünür Goethe de, ‘‘Çözüme katkı sunmayan, problemin bir parçası olur´´ derken aslında aynı mantığa işaret etmektedir.
Bir bilgeliğe göre, ‘‘Aynadaki görüntü, o görüntünün gerçeği ele alınmadan düzeltilmez. Kabahat aynalarda değil. Aynalara çizgiler atıp renkler katarak, yansıttığı gerçekleri etkilemek ve değiştirmek mümkün değildir.´´
Nobel sahibi Fransız düşünür Alexis Carrel (1873-1944)´in söylediği gibi, ‘‘Görev büyük şey değil, gerekeni yapmaktır.´´
 ‘‘Paradigmal Kurum´´ tabirini bir yerde ne okudum, ne de gördüm. İlk ben kullanıyorum. Çok boyutlu sorunların çözümünü düşünürken, ruhsal derinleşmemden türeyen zihinsel bir çıkarım olduğunu belirtmek isterim. Can alıcı sorunları aşmak ve çözmek için köklü dönüşümlere yol açacak bir diriliş paradigmasına ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Çünkü paradigma bir tür harita gibidir. Her yerin kendine özgü bir haritası var. Mardin haritasıyla İstanbul´da, Berlin´de, Brüksel´de, Stockholm´de adres bulmak mümkün değildir. Gerçek durumlara uygun bir harita olmadan doğru sonuçlara ulaşılamaz. Gerçek durumlara uygun paradigma belirlemek uzun soluklu zor bir süreç olsa da, konunun uzmanlarıyla istişareyi/danışmayı gözeten bir çalışmayla bu mümkün olabilir.
 Einstein´in dediği gibi; ‘‘Sorunlar, onları yaratan bilinçle çözümlenemez.´´ Yeni bir bilinç ve o bilinci inşa edecek paradigma lazım. Bir görüşün paradigmaya dönüşmesi, sorunlara uygun çözüm bulabilme ve ileriye dönük açılımlar yapma özelliğine sahip olması gerekir. Ortaya konan paradigma, sorunlara çözüm getiremiyorsa arayışlar devam eder. Bu durumda, mevcut paradigmanın çözüm bulamadığı sorunlara çözüm bulabilen daha kapsamlı görüşler ortaya çıkar. Bu görüşler, sorunları çözdükçe, güç kazanır. Kabul görür ve yeni bir paradigmaya dönüşür.