Enzim Nedir? | Rasyonalist.org
Devrim Yağmur Durur 6 Ekim 2016
Enzim, canlıda meydana gelen biyokimyasal reaksiyonları katalize eden ve genelde protein yapılı biyolojik katalizödür. Enzimsiz gerçekleşen az sayıda ve spesifik reaksiyonlar olmasına rağmen, canlı vücudundaki tüm reaksiyonlar genelde bu enzimler sayesinde yürür.
Enzimlerin temelde yaptıkları işlem, reaksiyonların aktivasyon enerjisini düşürerek tepkimenin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamaktır. Aktivasyon enerjisi, kimyasal bir reaksiyonun gerçekleşebilmesi için gereken minimum enerji miktarıdır. Reaksiyona girecek moleküller (enzim terminolojisinde bunlara substrat denir) reaksiyonun gerçekleşmesi için bu enerji seviyesini aşmak zorundadırlar. Aktivasyon enerjisi ne kadar büyük olursa, reaksiyonun gerçekleşme hızı o kadar yavaş olur.
Enzimlerle katalizlenen reaksiyonlar, katalizörsüz gerçekleşen reaksiyonlarla karşılaştırıldığında; enzimatik reaksiyonların 105 ila 1017 kat daha hızlı gerçekleştiği görülmüştür.
Enzimler Özgül Moleküllerdir
Enzimlerin bir diğer özelliği de özgül moleküller olmalarıdır. Yani yalnızca belirli reaksiyonları katalizlerler ve kendi yapılarına uygun substratlarla etkileşime girerler. Enzim, üzerinde bir aktif merkez barındırır. Enzime özgü substrat bu aktif merkeze bağlandığı zaman reaksiyon gerçekleşebilir. Bu merkez de her enzimde yapıca farklılık gösterebildiğinden ötürü, enzim belirli substratlarla çalışabilir.
Ayrıca canlının amacına uygun olarak enzimler görev yerlerine göre kompartmanlaşmıştır. Yani farklı enzimler farklı hücre organellerinde bulunabilirler. Örneğin glikoliz enzimleri hücre sitoplazmasında yer alır. Bunun amacı mitokondri taşımayan ve enerjisini üretecek yeteneğe sahip olmayan hücreler için (eritrositler gibi) enerji sağlanmasına aracı olmaktır.
Enzimler protein yapılı katalizörler oldukları için yüksek sıcaklıklarda denatüre olabilirler. Yani enzimin konformasyonel yapısı bozularak işlevini kaybedebilir. Yüksek ateşli hastalıkların tehlikeli olmasının bir nedeni de budur. Ateşin yükselmesinden etkilenen enzimler, vücutta gerçekleşen temel ve önemli reaksiyonların aksamasına sebep olurlar.
Katalizör olarak enzimlerin yanı sıra kimyasal katalizörler de aynı amaçla kullanılmaktadır. Fakat enzimler % 100 verimli olmaları açısından kimyasal katalizörlere göre çok daha avantajlıdırlar. Burada % 100 verimden kasıt, enzimin belirli bir substratı katalizlemesinden ötürü hiç kayıp olmaması ve tüm substratın ürüne dönüşmesidir. Kimyasal katalizörler spesifik olmadığı için ve ortam şartlarının değişmesinden ötürü bunu sağlayamazlar.
Ayrıca enzimler, kimyasal katalizörlere göre daha hızlı çalışırlar. Bu sebeple artık pek çok alanda enzimler kullanılmaktadır fakat enzimlerin genelde pahalı olması, kimyasal veya biyolojik katalizör seçiminde önemli bir parametreyi oluşturmaktadır.
Hazırlayan: Devrim Yağmur Durur
1. Jan Koolman & Klaus-Heinrich Roehm – Biyokimya Atlası
Kapak Görseli: Insulin degrading enzyme (IDE)
Görsel 1: <http://www.biyolojidefteri.com/images/enzim_enerji_diagram.png>
Görsel 2: <http://www.enzimler.gen.tr/images/enzim-subastrat-iliskisi.jpg>
Aktivasyon enerjisi Denatürasyon Enzim Katalizör Substrat Yüksek ateş
Ege Üniversitesi Biyokimya bölümünden onur derecesiyle mezun olduktan sonra, İzmir Biyotıp ve Genom Enstitüsü'nde (İBG) Moleküler Biyoloji ve Genetik bölümünde yüksek lisansını tamamlamıştır. Bu süreçte nörodejenerasyon ve nöroproteksiyon laboratuvarında görev alarak nöroinflamasyon, Alzheimer hastalığı, ekstraselüler veziküller (ekzozomlar), infantil kolik, glioma gibi çeşitli konular üzerine çalışmıştır. Tez çalışması da Alzheimer hastalığının tanısı ve yayılımında nöron kökenli ekzozomların rolünün incelenmesi üzerinedir.
Büyük Tarih – 6: Modern Devrimler ve Tarımın Keşfi
Büyük Tarih – 5: Evrim ve İnsana Giden Yolda Adımlar