Kemalist Milliyetçilikten Kurtulmalıyız! | Yakın Tarihimiz
Anasayfa » Köşe Yazıları » Kemalist Milliyetçilikten Kurtulmalıyız!
Kadir Has Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Hasan Bülen Kahraman, Türkiye’nin demokratikleşme yönünde değiştiğini ve bunu taşıyan toplumsal kesimin de Müslümanlar olduğunu söyledi.
Müslümanlarda demokratik bilincin yükseldiğini ifade eden Kahraman, kötü milliyetçiliğe dikkat çekerek; “Bununla sadece İslami kesimin değil, Türkiye’nin yüzleşmesi gerekiyor. Türkiye’nin Kemalist milliyetçiliği bünyesinden çıkartması gerekir” dedi.
28 ŞUBAT SÜRECİ 27 NİSAN’DA BİTTİ
Türkiye’nin değişimi uzun bir macera. Burada 28 Şubat önemli bir dönemeç. 28 Şubat, 28 Şubat’tan çok önce 1991-92’de başlamış ve 2007’de 27 Nisan e-muhtırasına kadar sürmüştür. 28 Şubat post-modern darbesi, 27 Mayıs ve 12 Eylül’den pek çok açıdan farklıdır. Ama bu darbeyi yapanlar istedikleri sonucu elde edemediler. 28 Şubatçıların ilk yenilgisi, kuruluşundan 16 ay sonra AK Parti’nin, 2002 seçimlerinde önemli bir başarı elde ederek siyaset sahnesine çıkmasıdır. AK Parti’nin siyaset sahnesine çıkması bir sonuçtur. 28 Şubat’ın yol açtığı ilk değişim budur, yani siyasal İslam’ın kendi içinde modernleşmesini sağlamasıdır. Bu ilk kırılmadır.
İkinci büyük değişim 2007 seçimlerinden sonra ortaya çıkıyor. Bu tarihe kadar AK Parti, 28 Şubat’ın yarattığı iklimin sıkıntılarını yaşamıştır. 2007’deki Cumhurbaşkanlığı ve genel seçim öncesi 28 Şubat anlayışı doruk noktasına ulaştı; şu Cumhuriyet mitingleri, e muhtıralarla falan. AK Parti’nin bu muhtıra karşısındaki duruşu ve ardından yapılan seçimlerde yüzde 47 oy alması Türkiye tarihinin en önemli kırılmasına yol açmıştır. O güne kadar ordu-bürokrasi-aydınlar tarafından biçimlendirilmiş olan iktidar bloğu dağıtıldı. Yani Türkiye 2007’de önemli bir devrim yaşadı. Bizim klasik devrim diye bildiğimiz olgunun dışında kalan bir devrimdi ama demokratikleşme ve sistemin dönüşümü açısından ele alınırsa küçümsenmeyecek bir devrimdir. Hatta Cumhuriyet ile hedeflenen değişimler ve kavramlar ilk defa bu dönem anlamlı hale geldi.
2007’de yaşanan demokratik dönüşüm, Cumhuriyet’in getirdiği bazı kavramların da gerçek içeriklerine kavuşmasına yol açmıştır. Mesela halk egemenliği ilk defa gerçekleşiyor. Mesela laiklik gerçek anlamına yeni kavuşuyor. Yani 1990’larden 2012’ye geldiğimizde Türkiye’nin büyük bir değişim yaşadığını, bu değişimin demokratikleşme yönünde olduğunu ve bunu taşıyan toplumsal kesimin de Müslümanlar olduğunu söylemek ve kabul etmek durumundayız.
Amerikan toplumu, birincisi son derece muhafazakâr bir toplum. İkincisi dinle ilişkisini koparmamış ve bu konuda herhangi bir taviz vermeden uygulamış bir toplum. Din ilk defa toplumsallaşıyor. Bunun doğal sonucu olarak şunu söylemek mümkün; Türkiye’deki dönüşüm, daha özgürlükçü demokrat ve laik bir çerçeve içine oturacak. Dışlayıcı değil, kapsayıcı; negatif değil pozitif laikliğe geçeceğiz. Geçmişiyle daha barışık bir toplum olacağız. Türkiye’nin böyle bir yönde geliştiği kesindir.
Bu sadece İslami kesimin değil, Türkiye’nin en genel manada yüzleşmesi gereken bir sorun. Demokratikleşen bir İslami kesimin bunla yüzleşmesi gerekiyor. Türkiye’deki değişimle milliyetçilikle nerde bağdaşır, nerde kopar bence soru bugün budur. Türkiye’nin bu Kemalist milliyetçiliği bu şekilde bünyesinden çıkartması gerekir. Türkiye’nin 12 Eylül öncesinde bulduğu, 12 Eylül sonrasında da hırsla ve devlet eliyle uyguladığı Türk-İslam sentezi anlayışından çıkması gerekiyor. Bugün bizi hâlâ zehirleyen bir kurucu etnik kimlik milliyetçiliği, Türk milliyetçiliği Türkiye’de mevcuttur. Bunun aşılması bir zarurettir. Hele azınlık kavramının çoğunluk kavramını ikame ettiği, Kürtlük, Alevilik, şimdi Çerkezlik olgusunun bu kertede ses çıkardığı bir dönemde bu daha da önemlidir. Hrant Dink cinayeti bu bakımdan bir turnusol kağıdıdır.
Bana kalırsa bu tartışmanın arkasında din eğitimi konusu var. Ancak din eğitimi konusu da bir tür tabu sayıldığı için sağlıklı konuşamıyoruz. Oysa Türkiye’nin din eğitimi ile barışması lazım. Ben din eğitiminin resmi devletten çıkararak cemaatlere verilmesi gerektiğinden yanayım. Bunu yıllar önce yazdım diye bana söylenmedik laf kalmadı. Hâlâ o noktadayım ve Türkiye kaçınılmaz olarak o noktaya gidecek. Amerikan örneği böyle. Dünyada bir çok örnek böyle. Hatta o yere göğe koyulmayan Fransa’da da böyle. Yahudi çocukları okuldan çıktıktan sonra oralara giderler, Kateşizm denilen dinsel uygulama eğitimi alırlar. Fransa’da Katolik eğitimi ayrıca verilir. Nerde verilir, efendim? Kilisede. Var mı buna bir mani? Niye olsun, niye olacak? Bunlarda şaşacak korkacak bir şey yok. Devlet bu cemaat eğitimleri demokratik plandaki hassasiyetler bakımından denetler. Buna itiraz olmaz.
Dünyada uygulanan hiçbir pedagoji modeli 8 yıldan daha aşağıya bir kesintisiz ilk eğitimi öngörmez. Bunu keşke 12 yıl yapsak. İmam Hatip okullarıyla ilgili katsayı tartışmalarında da, başka tartışmalarda da şunu söyledim 10-12 yaşındaki çocukların geleceğine ana-babası karar veriyor. Ailesinin İmam Hatip’e verdiği bir çocuk daha sonra kendisinde matematik ya da müzik kapasitesi görürse, neden o eğitimleri de almasın, kendini geliştirmesin? O çocuğa sen İmam Hatip’e gittin, orada kal demek kimin haddinedir? Tersine, bir çocuk kesintisiz, 8 yıllık eğitime devam eder ama tıpkı müzik yeteneğine sahip çocuğun o eğitimini ayrı bir kanalda veya eğitimine paralel konservatuar bünyesinde sürdürmesi gibi bir yandan da farklı bir kurumda din eğitimini sürdürür. Ben size tersini söyleyeyim: Niye İHL mezunları farklı üniversitelere gitmek istiyor?
MUHALEFET ESKİ TÜRKİYE’DE KALDI
Muhalefet de sadece hayırcı…
Başka ne yapabilir ki? Çünkü bu tartışma eski Türkiye ile yeni Türkiye’nin tartışması. Türkiye artık yeni Türkiye. Ama muhalefet halen eski Türkiye’yi savunuyor. Eski Türkiye bitti, algılamadıkları o. Algılanması da zor bir olgu. Bu bir zihniyet dönüşümü meselesidir. Onu aşabilirlerse ancak katkıda bulunabilirler. Bugünkü Meclis performanslarına bakarak 2015 seçim sonuçlarını öngörmek zor değil. AK Parti, çok büyük hata ve patinaj yapmazsa o seçimi de, sonraki seçimi de alabilir. O yüzden Türkiye’nin demokratikleşmesinin anahtarı İslami kesimde ve muhafazakârlarda diyorum. Çünkü içinde olduğumuz dönüşümü gerçekleştirecek başka kaynak, kapasite yok.
Bence meseleyi böyle koymak yanlış. Muhafazakârlığın kendisi modern bir kavram. Modernitenin büyük ve devrimci hamleleri olmasaydı muhafazakârlık da olmayacaktı. Ama bugünkü dünyada muhafazakârlık ne anlama geliyor? Bu soruyu iyi irdelemek gerek. Ben yakın Türkiye tarihinin ak-kara mantığıyla irdelenmesine karşıyım. Düne kadar kurucu Cumhuriyet her şeyiyle doğru kabul ediliyordu, şimdi her şeyiyle yanlış kabul ediliyor. Her ikisi de sakıncalı bu önermelerin. Öyle değerlendirince Türkiye’de benim aktif modernleşme dediğim dönüşümü muhafazakârların gerçekleştirmesini nasıl açıklayacağız? Dönüşüm ve muhafazakârlık birbirini dışlayan karşıtlar değil. Aynı şekilde pasif modernleşmenin sahibi olan Cumhuriyetçi kadroların bugünkü muhafazakârlığının izahı nedir? Dolayısıyla buradaki sorun bence muhafazakarların dönüştürümcülüğü değil, Cumhuriyetçilerin muhafazakârlığı, hatta taassubu meselesi. Malum, taassup sözcüğünün Batı dillerindeki karşılığı fanatizmdir. Bunun arkasında da koca bir muhafazakarlık kuramı var.
1920’leri yeniden yaşıyoruz
Karmaşık değil ama yeni bir kuruluş sürecinde olduğumuz için pek çok kavramı yeniden tartışma ve yerli yerine oturtmak durumundayız. Bir tür yeniden kuruluş döneminden geçiyoruz. Dindarlık meselesi Türkiye’nin önünde duran, çözülmesi gereken ana meselelerden birisidir. Aslında bu konular tartışmamız, üzerinde düşünmemiz gereken temel olgular. Aynı şekilde muhafazakârlığı da konuşmalıyız. Türkiye gibi bir toplumda muhafazakârlık ne demektir bunu tartışmak lazım. Yani muhafazakârların iktidarda olduğu son 10 senede acaba Türkiye muhafazakâr bir dönem mi geçiriyor? Türkiye’nin her şeyi var sadece muhafazakârı yok. Sosyolojik olarak herkesin sınıf atlama, bir üst kategoriye yerleşme tutkusu içinde olduğu toplumda muhafazakârlık olabilir mi? Türkiye aslında hem entelektüel kaynak hem de tartışma çeşitliliği bakımında sosyal bilimler için bir hazine. Ve dünyaya da örnek olacak modeller üretme şansına sahip.
Bu açıdan 1920’lere mi benziyor?
Evet. O dönem her şeyi pozitivizm ve tepeden inmeci modernlik içinde yaptık. Sonuçlarını gördük. Şimdi tam tersine kapmak ve demokrasiyi derinleştirme imkanına sahibiz. Burada en büyük şanssızlık AK Parti’nin tek başına olması.
1923 sonrasında CHP tek parti olarak otoriteryen bir model inşa etti. Yeni Türkiye kuruluş döneminde ve bunu AK Parti öncülüğünde yapıyor. AK Parti politik olarak yalnız. Oysa eğer muhalefet bu değişimin farkında olabilse idi, Türkiye’nin demokratikleşmesi daha hızlı ve sağlıklı olabilir. Ama olmuyor. Bu süreçte AK Parti’nin en büyük şansı bir taşıyıcı koalisyon olmasıdır. 1950 ve 83 de böyleydi. Bu tür büyük dönüşüm dönemlerinde akademik çevre, liberal ve sosyal demokratlar, özgürlükçüler iktidarda olan öz olarak katılmadıkları ideolojiye sahip partiyle bir koalisyon kurarlar. Bu başlangıçta AK Parti için de aynen böyleydi. Bence iktidar bu kesimlerle ilişkisini devam ettirmeli. Belki bu kesimlerin siyasal güçleri olmayabilir ama entelektüel güçleri ve etkileri dikkate almaya değer. Bunun son örneğini MİT krizinde gördük.
MİT krizinde AK Parti’ye ve siyasete en büyük desteği kim verdi? Yukarda saydığım gruptaki yazar, çizerler, akademisyen insanlar. AK Parti’den zor bir şey istediğimi biliyorum ama dışarıdan, kanatlardan gelen bu katkıyı değerlendirmesi gerekir. AK Parti’nin tek parti pozisyonu vardır, bu tehlikeli bir durumdur. Ama bu AK Parti’nin tercihi değil, diğer partilerin siyaseti ve dünyayı okumalarındaki eksikliğin sonucudur. Bugün AK Parti’nin yapması gereken demokratik toplumsal konsensüsü sürdürmesidir. Bu onu bekleyen en önemli meseledir.
28 ŞUBAT SÜRECİ Ak Parti Hasan Bülen Kahraman Kemalist Milliyetçiliği
Önceki: Siz mi dine baskı yapmadınız?
Sonraki: M.Kemal Devrimleri