Tanzimat Edebiyatı Olay Çevresinde Gelişen Anlatmaya ve Göstermeye Bağlı Metinler
A) ANLATMAYA BAĞLI METİNLER (ROMAN- HİKAYE)
Tanzimat dönemi öncesi Türk Edebiyatı'nda hikaye ve roman türleri yoktu. Olay kaynaklı tür olarak mesneviler kullanılmıştır. Bunların da teknik olarak hikaye ve romana benzediği söylenemezdi. Bu metinlerde tekrarlanan konular söz ustalığını göstermek için işlenirdi.Tanzimat, nesir alanında bir çığır açmış, onu şiirden daha etkili bir hale getirmiştir. Süsten, özentiden uzak, halkın okuması, bilgilenmesi amacıyla eserler ortaya koyulmuştur. Türk Edebiyatı'nda roman çevirilerle başlamıştır. Bu alanda ilk eser Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon adlı Fransız yazardan çevirdiği Telemak adlı romandır. Bir çok teknik kusurlarla dolu olan bu eserin kahramanlarının yabancı olmasına rağmen büyük ilgi gördü. Konusuyla, kahramanlarıyla ilk Türk romanı ise Şemseddin Sami'nin yazdığı Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (Talat ve Fitnat'ın Aşkları) adlı bir aşk romanıdır. Bu da roman tekniği bakımından bir çok kusurlarla dolu basit bir romandır. Edebi sayılabilecek ilk roman Namık Kemal'in İntibah adlı romanıdır.
İlk çeviri roman Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon'dan çevirdiği Telemak'tır.
İlk yerli romanımız Şemseddin Sami'nin yazdığı "Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat"tır.
İlk edebi romanımız Namık Kemal'in yazdığı "İntibah"tır.
İlk tarihi romanımız Namık Kemal'in yazdığı "Cezmi"dir.
İlk köy romanımız Nabizade Nazım'ın yazdığı "Karabibik"tir.
1.dönem "Romantizm"in, 2.dönem "Realizm"in etkisinde kalmıştır.
Hikaye alanında ise yine ilk eserler Tanzimat döneminde verilmiştir. Daha önce halk hikayeleri olsa da bunlar belli konuların dışına çıkmaz ve masal karakteri gösterirdi. Özellikle Ahmet Mithat, halk hikayeleri ile batı tekniğini birleştirdi. Letaf-i Rivayat adlı hikaye serisi ile halk hikayelerini modernleştirmeye çalıştı. Bu hikayeler bu alandaki ilk Batılı eserlerdir. Ancak modern anlamda ilk hikayecilik Samipaşazade Sezai'nin Küçük Şeyler adlı eseriyle başlar. İlk hikaye kitabımız, Ahmet Mithat Efendi'nin " Letaif-i Rivayat" adlı eseridir.
Tanzimat tiyatrosunda dil ve üslup konuşma diline ve üslubuna çok yaklaşmıştır. Fakat ikinci dönem Tanzimatçılarda bilhassa Abdülhak Hamit'in eserlerinde doğallığını gittikçe kaybetmiş, süslü, yapmacıklı bir hale gelmiştir.
Tanzimat döneminin yayınlanan ilk tiyatro eseri Şinasi'nin Şair Evlenmesi adlı tek perdelik komedisidir. Tiyatro alanında eğitici eserler ise Namık Kemal tarafından verilmiştir.Ahmet Vefik Paşabu dönemde tiyatro çalışmalarıyla tanınmış başka bir isimdir. Bursa'da bir tiyatro yaptırmış, burada tercüme ettiği eserleri sahnelettirmiş, halkı tiyatroya gitme konusunda yönlendirmiştir. Moliere'in hemen hemen bütün eserlerini çevirmiştir.
İlk ciddi tiyatro 1867'de Güllü Agop'un idare ettiği Osmanlı Tiyatrosu'dur.
İlk Türk piyesi küçük bir dram olan"Hikaye-i İbrahim Paşa ve İbrahim Gülşeni"dir.
Batılı anlamdaki ilk tiyatro Şinasi'nin yazdığı "Şair Evlenmesi' adlı töre komedisidir.
Sahnelenen ilk tiyatromuz ise Namık Kemal'in yazdığı "Vatan Yahut Silistre'dir.