Leyleğin Güncesi: Mart 2016
İstanbul’dan uçakla Budapeşte hava limanına indiğimizde başka bir dünyanın kapısını aralamış gibi hissettim. Başka düşler görecek gibiydim sanki bu ülkede. Ve güzel bir şehir turu yaptık. Yaz mevsimi olmasına rağmen ilk gün biraz yağmur yağdı. Bu Avrupa’da sık görülen doğal bir durumdu. Tur tarafından hatırlatılan yağmurluğum gezimi rahat bir şekilde tamamlamamı sağlamıştı. Beni en çok etkileyen şey orada Gül Baba türbesinin olmasıydı. Çok etkilenmiştim. Başka bir ülkede, böyle bir türbeyle karşılaşmak şaşırtıcıydı. Bir o kadar da güzel. Kemal Atatürk Caddesi beni daha da şaşırtmıştı. Başka bir ülkede Ulu Önderimizin adını bir caddeye vermişlerdi. Şaşırmam çok doğaldı doğrusu. Çok da duygulanmıştım. Elimdeki tur kağıdında yazılan her yere götürecekler mi diye tek tek işaret koyuyordum. Tek bir yeri atlamadan devam ediyorduk. Çok mutluydum çok.
Kahramanlar meydanından hiç ayrılmak istemedim doğrusu. Ne kadar etkilendim anlatamam. Çok güzel ve görülmesi gereken yerlerden bir tanesi de orasıydı. Gellert Tepesi’nden Budapeşte’yi seyretmek çok güzeldi. Saatlerce bakabilirdim gözümü kırpmadan. Vaci Caddesinde alışveriş yaptım. Saatlerce dolaştım. Ve bir kafede turumuzdaki grupla, oturup kahve içtik. O kadar gezmiştik ama hiç kendimi yorgun hissetmiyordum. İnsan mutlu olduğu zamanlarda galiba kendini çok dinç hissediyordu. Olumsuz duygular siz mutsuz olduğunuzda size yapışıp kalıyordu. Orada olumsuz hiçbir duygu hissetmediğim için hep mutluydum.
Ortaçağ restoranında toprak kaplarda yemek başlı başına ilginç bir deneyimdi benim için. O kadar güzel görünüyordu ki her şey. İlk defa böyle toprak kaplarda yemek yiyordum. O dönemin kostümlerini deneyip fotoğraflar çektirdik. En büyük zenginliğim bu fotoğraflar olsa diye düşünüyorum. Estergon Kalesi ve Katedrali gördüğüm en güzel eserlerdi. Orada durup etrafı seyretmek çok güzeldi doğrusu.
En önemlisi benim için çok düzgün arkadaşlıklar edindim. Tempo Tura katılan misafirler gerçekten düzgün ve saygılı kişiler. Bence bu turu seçici yapan en önemli özelliklerden birisi de bu. Kaliteli insanlarla geziyorsunuz. Çünkü bir tane olumsuz, saygısız bir insan bütün geziyi sizin burnunuzdan getirebilir. Buna izin vermiyorlar. Ve herkes buna dikkat ediyor. Yurt dışını gezmek isteyenler, hiç düşünmeden hayallerinin perdesini aralamalı. En azından hangi turla gideyim diye düşünmelerine gerek yok. Bizim gibi görüp yaşamış insanların anlattıklarını da dikkate alıp gönül rahatlığıyla Tempo Tur’u tercih edebilirler. Ben eminim ki Tempo Tur çalışanları her geziyi değerlendirip bir sonra ki geziyi en iyi şekilde sunmak için daha çok gayret sarf ediyorlar.
Tempo Tur ile Budapeşte, Viyana, Prag Turu 20 – 27 Temmuz 2008
Ankara'dan Hareketli Turlar,
Sabahın serinliği ile bizi karşılayan Priştine’de şehre hâkim bir bölgedeki manzaradan sonra ilk durağımız olan I. Murad Hüdavendigar türbesini ziyaret ediyoruz. 500 yıldan fazla Balkanlarda hâkimiyetini sürdüren Osmanlı Devleti döneminde yapılan eserlerden ilkini görüyoruz. Asırlık bir ağacın altında rehberimizin bilgilendirmesini dinliyoruz.
I.Murad Hüdavendiger Türbesi
Priştine’den yeşilin her rengini görebileceğimiz Prizren’e hareket ediyoruz. Aracımız bizi Akdere üzerinde kurulmuş olan Taş Köprünün önünde bırakıyor. Etrafa baktığımız zaman Türkçe yazılı dükkan isimleri dikkatimizi çekiyor. Sinan Paşa Caminin arkasındaki tepede eski kale gözüküyor. Sinan Paşa Cami, Taş Köprü, Gazi Mehmet Paşa Hamamını gezdikten sonra verilen molada Akdere kenarındaki kahvehanede türk kahvesi içerek yorgunluğumuzu atıyoruz.
Sinan Paşa Cami, Prizren Kalesi
hareket ederek Kosova/Makedonya sınırını geçip Üsküp’e doğru yol alıyoruz.
Ertesi gün programımız yoğun olduğundan yemek sonrası dinlenmeye çekiliyoruz.
Kahvaltı sonrası türküleri
ile meşhur Vardar ovası üzerine kurulmuş olan Üsküp’ü kuş bakışı yukarıdan
izliyoruz. Buradan Üsküp Kalesine giderek Osmanlı döneminden günümüze kadar
kalmış olan muhteşem eserleri gezmeye başlıyoruz. Üsküp
Mustafa Paşa Cami, Sulu Han, Kurşunlu Han, Çifte Hamam, Kapan Han, Davut Paşa Hamamı görüldükten sonra Türk Çarşısından içinden geçerek nefis yoğurt eşliğinde köfte yemek için mola veriyoruz. Öğleden sonra taş köprüden geçerek Büyük İskender heykelini, St. Teresse heykelini gördükten sonra Kalkandere’ye (Tetova) hareket ediyoruz.
Şar Dağı eteklerindeki Pena nehrinin yanında kurulmuş olan Kalkandere’de inanılmayacak güzellikteki Alaca Camiye girdiğimiz zaman tavandaki resimlerde İstanbul manzaralarını görüyoruz. Daha sonra halen aktif olan Bektaşi Tekkesinde Bektaşi Babası ile çay içerek sohbet ediyoruz. Alaca
Bektaşi Tekkesinde sohbet
Bektaşi düşünce ve felsefesi hakkında anlatılanları dinledikten sonra sorularımızın cevaplarını da detaylı olarak alıyoruz. Yola çıkarak ismini gölden alan Ohrid yerleşim yerine hareket ediyoruz. Akşam yemekten sonra isteyenler göl kenarına giderek yürüyüş yapıyorlar.
Ohrid Gölünde gün batımı
Sabah erken hareket ederek Resne’de Niyazi Bey’in seramik müzesini gezip Manastır’a (Bitola) geçiyoruz. Osmanlı döneminde Atatürk’ün okuduğu ve şu anda müze olarak kullanılan Askeri İdadi binasına gidiyoruz. Mustafa Kemal Atatürk’ün balmumu heykelinin, çeşitli resim ve kıyafetlerinin bulunduğu bölümde kısa bir video izledikten sonra binanın arkeolojik eserlerinin bulunduğu bölümünü geziyoruz. Bitola’da yürüyerek İshak Cami, St.Dimitri kilisesi ve “Elveda Rumeli dizisi ile meşhur olan Şirok Sokağı gezildikten sonra Ohrid’e geri dönüyoruz.
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin hediye ettiği bronzdan heykel
Ohrid turumuza St. Kliment meydanından başlıyoruz. Meydanda Kiril alfabesini bulan Aziz Kiril ve kardeşi Metodius heykellerinin altı buluşma yerimiz oluyor. Safranbolu evleri benzeri Osmanlı dönemi evlerinin arasından yürüyerek Ayasofya Kilisesi, St. John Kaneo Kilisesi, Antik Tiyatro ve kaledeki St. Kliment kilisesi gezildikten sonra Ohrid Gölü manzaralı kafe’de yorgunluk çay ve kahvemizi yudumluyoruz.
Dönüş yolu üzerinde eski sistem ile kağıt üreten yeri gördükten sonra çarşıyı dolaşıyoruz. Ohrid gölünden çıkarılan tatlı su incisi satın alırken sahte olmamasına dikkat etmek gerekiyor. Akşamüstü kalabalık sokaklarda müzik veya folklor festival gösterisine rastlayabiliriz. Makedonya müziği eşliğinde akşam yemeğimiz neşeli bir şekilde geçiyor.
Sabah erken kalkarak Ohrid gölü kenarında kısa bir yürüyüş yaptıktan sonra Arnavutluğun başkenti Tiran’a hareket ediyoruz. Panoromik şehir turunda Ethem Paşa Cami, İskender Bey Meydanı ve saat kulesi görüldükten sonra Budva’ya devam ediyoruz. Yeşillikler içinde alınan yol bizi bir anda Adriyatik sahiline çıkarıyor. Akşam yemeğinden sonra kısa bir yürüyüş yaparak Budva’nın renkli gece hayatını görmek ve bir kafede kahvemizi yudumlamak bütün yorgunluğumuzu alıyor.
Sabah önce Sveti Stefan adasına giderek yukarıdan izliyoruz. Bu ada dünyanın en meşhur sinema yıldızlarının, müzisyenlerin ve zenginlerinin gelip kaldığı bir yer. Ada doldurma bir yol ile karaya bağlanmış. Sveti StefanAdası
2500 yıllık bir yerleşim yeri olan Budva’ya geri dönüşümüzde Budva kalesi içinde Katolik Kilisesini, Ricardova Glava Plajı ile Sloven Plajını geziyoruz. Budva turizm bölgesi olduğundan yat limanı da bölgedeki önemli yat limanlarından biri olmuştur.
Tomoslava Kilisesi Kotor Boka körfezinde dik bir dağın yamacına kurulmuş Kotor kalesine gidiyoruz. Yamaçtaki kale surlarının tamamını gezmek herhalde bir gün sürer. Kalenin içinde St. Triphon Katedrali, St. Luka Kilisesi, St. Karampana Çeşmesini, 17.yy.dan kalmış saat kulesini gördükten sonra Adriyatik kıyı şeridinden Dubrovnik yerleşim yerine hareket ediyoruz.
Sabah Dubrovnik kalesi içinde tarihi sokaklarda Francis Manastırı, Rector Sarayı, Liman ve eski dönemlerde ticaret için gelen denizcilerin kaldığı Karantina Binasını gezdikten sonra Avrupa’nın en eski ve halen faal olan eczanesini görüyoruz. İsteyenler kale surlarına çıkarak gezebilirler. Dinlenmeyi müteakip Bosna Hersek’e hareket ediyoruz. Yolumuz üzerindeki Bosna Hersek’in tek kıyı şehri olan Neum’u geçerek eski Osmanlı köyü olan Poçitel’e varıyoruz. Hajji Aliye Cami ve kalesini gördükten sonra köy kahvesinde çayımı içip köylülerle Türkçe sohbet ediyoruz.
Mostar’a vardığımız zaman çarşının içinden geçerek Mostar köprüne gidiyoruz. Karadoz Beg Cami, Koski Mehmet Paşa Cami ve külliyesini gezdikten sonra köprü yanındaki bahçeli çayhanelerde Türk kahvesi içerek günün yorgunluğunu atıyoruz.
Kahvaltıdan sonra Buna Nehrinin kaynağının yanında kurulmuş olan Blagay’da Sarı Saltuk Tekkesini ziyaret ediyoruz. Halen faal olan tekkede görevliler bizi bilgilendiriyor. Kaynağın çıktığı mağaraya şişme botla giriliyor.
Buna Nehri kaynak çıkışı ve Sarı Saltuk Tekkesi
Bosna Hersek başkenti Saray Bosna’ya vardığımız zaman kuşatma zamanında savaşın verdiği yaraların halen sarılmadığını görüyoruz. Tarihi çarşı içinde başlayan turumuzda kilise, cami, sinagogu görerek Sönmeyen Ateş Anıtına varıyoruz. Milyonlarca insanın öldüğü veya yerinden olduğu Birinci Dünya Savaşı kıvılcımının atıldığı yerde açılan müzeyi gezip suikastın yapıldığı Latin Köprüsünün üzerinden geçiyoruz.
Eski Çarşıda verilen serbest zamanda Galatasaraylı eski futbolcu Hodzic’in köfteci dükkanının önünden geçerek dibek kahvesi yapılan dükkana uğramadan yapamadım.
Sabah kahvaltıdan sonra Bosna nehrinin kaynağına kurulmuş olan Vrelo Milli Parkına gidiyoruz. Hafta sonu burası Saray Bosna’lıların piknik alanı olarak kullanılıyor.
Savaş döneminde 2 yıldan fazla şehrin ihtiyaçlarını karşılayan ve dış dünya ile tek irtibat yeri olan Tünel Müzesine gidiyoruz. Yaşlı bir hanıma ait olan evin altından Saray Bosna havalimanına kadar açılmış olan tünelin kullanıldığı zamanda çekilen filmlerin videosunu izlerken elimde olmadan gözlerim yine yaşardı. Kuşatma altında olan şehri de yaşanan olayları bir kez daha hatırladık.
Saray Bosna’dan hareket ederek yeşillikler arasında süren yolculuğumuzun sonunda Belgrat’a varıyoruz. Sabah kahvaltıdan sonra Adalet Sarayı, Parlamento Binası, Osmanlı donanmasının ikmal aldığı Belgrat Kalesi, Şehit Ali Paşa Türbesi, Bayraklı Cami, Meryem Ana Gül Kilisesi, Sava Katedralini gezdikten sonra gezimizin son durağı olan Josip Broz Tito ‘nun Mozolesine gidiyoruz. Geniş bir bahçe içinde olan mozole ve müzesini geziyoruz. Sava Katedrali
Yazı ve fotoğraflar: Y. Tuncay ŞENArkeleog/Profesyonel Rehber
2015 eylülünde 30 yıldır yurt içi gezilerinin çoğuna katıldığım Tempo tur ile 8 günlük Özbekistan seyahatindeydim. 1 haftada uçak ve otobüslerle çok önemli bölgelerine ulaştık. Kesinlikle görmeye değer yerlerden biri. Diğer ayları bilmem, eylülde terlemeden, üşümeden gezdik. Yerel rehberimiz müthişti, yazdıklarımdan çok daha fazlasını dinledim.
Özbek'lerin sıcaklığı, çöl hariç her yerdeki temizlik (seyrek olarak gördüğümüz dilenciler bile temizdi), bizim görmediğimiz ama çok olduğu söylenen polisler sayesinde güvenlik, oteller çok güzeldi. Tabii en önemlisi; mimari eserler çok güzeldi. Muhteşem çini eserlerle dolu ülkede bir çok eser Moğollar ve Sovyet döneminde yok edilmiş. Bazısı çöl kumu altında kalarak kurtulmuş. Kalanlara 91'deki bağımsızlıktan beri müthiş restorasyonlar yapılmış. Bu konuda bizden çok ilerdeler. Eserlerde İran etkisi, mimarisi de var. İç alanda altın kullanımı da ondan. Minareler süs, ezan genelde içeride sessizce okunuyor.
Sovyet zamanından kalma dev caddeleri, metrosu ve dev parklarıyla (20 tane!) tam bir başkentti. (Nüfus 3 milyon) Türkler Aquapark ve Disneyland yapmış. ( XVI. yy.da yapılmış olan Kukeldaş Medresesi, 16 yy.Barak Han Medresesi, Keffal Şaşi Türbesi, Kaht-ı İmam Camii, Timurlar Tarihi Müzesi, Çar-Su Halk Çarşısı, Özgürlük Meydanı, sanatçıların dizildigi Brodway caddesi ve daha bir çok yeri gördük. )
Amir Temur Devlet Müzesi
Urgenc'e uçup otobüsle Khiva'ya geçtik. Unesco listesine dahil, Kerpiç kale surlarının icinde kerpiç yapılar, mavi- yeşil şahane çinileriyle çok hoş bir köy-şehir... Genelde 17.yy, Harezmlerden kalma (Harzemşah) eserlerle dolu. (İsfendiyar Sarayı, 16.-17.yy, en büyük kubbesine sahip Pehlivan Mahmud Türbesi, Hudayar Han Sarayı, 19.-20.yy’dan Taş Kale Kervansarayı, Arap Han Medresesi, Palvan Kari Külliyesi, Muhammed Rahim Han Medresesi, 57 mt. yükseklikte İslam Hoca Minaresi, Kalta(küçük) minare ve 12.yy 'dan Cuma Camii görüldü.
Khiva- Küçük (Mavi) Minare
Yorgunluktan herkesin çıkmaya cesaret edemediği bir merdivenden çıkınca Hiva'yı tepeden seyrettik, harikaydı. Kale 4 kapılı. Kervan önce kapıda vergi ödüyormuş. Biz bir kapıdan girip foto çeke çeke ana kapıya geldik. Oradan tekrar girerken foto çekmek icin para verdim, katkım olsun diye. (5000sum). (Çok görünüyor ama 1 dolar 4000 sum, resmi olarak 2600 sum. Çok zaman dolarla alışveriş yaptık. Toplam harcamam 100 doları geçmedi ama çok harcayanlar da oldu. Kilimler, ceketler, kürk başlıklar vs) Bazı yerde 3 kapı var, zenginse, zengin ülkeden geliyorsa 1. kapı, fakirse 3. kapıdan giriliyormuş bir zamanlar! Muamele de ona göre tabii. Ye kürküm ye!...
Oradan sonra 9 saat kadar çöl yolculuğu yapıldı ve Amuderya (Ceyhun) nehri goruldu. Bu hat uçakla olacak gibi zamanla... Tuvalet biraz sorun. Nehir geniş yataklı ama suyu çok azalmış. Aral gölü de neredeyse yok olmak üzere, bölge için çok tehlikeli! Çünkü Tacikistan baraj yapıyormuş! Siri Derya (Seyhun) ise Kazakistan'ın barajı nedeniyle azalıyormuş.
Yine UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'nde yer alan Buhara'da; 5.yy'dan Buhara Ark Kalesi (Tahtı Rusya'da, başka birçok şey gibi.), Hz. Eyüp’ün mezarının olduğuna inanılan Çeşme-i Eyüp Türbesi, 9.YY’da Orta Asya’daki en eski camilerden olan Magaki Attari Cami, Nasreddin Hoca heykeli, 16-17.yy'dan Kalan Cami, Nadir Divan Bey Medresesi, Miri Arap Medresesi, Orta Asya’daki en büyük medrese olan Kukeltaş Medresesi, ünlü astronom ve matematikçi Uluğ Bey (Timur'un oğlu Şahruh'un oğlu) tarafından yaptırılan Uluğ Bey Medresesi ve 14.yy’da Nakşibendi tarikatının kurucusu Bahaddin Nakşibendi Türbesi görüldü. (Buralara dini geziler de yapılıyormus bol bol.) 9.yy'da Malatya'da baslayan Nakşiliğin merkezi ama ülkede tarikat yasak! Nakşi mezarlarında tahta sopa ucunda tuğ ses cıkarıyor, civarda mezar olduğu anlaşılıyor, ayrıca beyaz kumaş, at kuyruğu takılı. Türkiye, Suudi Arabistan tamire cok yardim etmiş ama tuzlu suyla yapılan restorasyonun surekli tekrarı gerekiyormuş! Lunapark içinde Semailerin türbesi var. Kum altında kalarak kurtulmus. 8.yyda kerpiç, 9.yy.da tuğladan yapılmış. Nasreddin hoca bir çok Türki ülke gibi Özbekistan'da da sahipleniliyor. Onların havayolu dergisinde bir cok fikrası vardı, bizim de bildiklerimizden. Buhara çöl yanı ama 2-3 metrede su çıkıyor, o yüzden yüksek bina yok. Burada Fars'ca (Tacikce) konuşan çokmus. Türkiye'de okumuş birinin lokantaya çevirdiği 2 katlı evinde yedik öğlen yemeğimizi. (Doston house) Buhara Özbek pilavını (Sufi pilavi) Taşkent pilavından daha çok beğendik. Pilavda tatlı havuçların hem sarı, hem turuncusundan var+yer fistığı+kuru üzüm+nohut+dana eti+?, yani ne ararsan var, biraz yağlı ama lezzetli. Daima önce meze gibi bir şeyler geliyor. Patlıcan kızartma, süzme yoğurt, rende havuçlar , 2 tip salata ve güzel bir ekmek. Bazı şeylerin içinde kişniş vardı. Çok faydalı, Gürcistan'daki kadar çok değil ama sevmeyen için kötü. Onunla doyduktan sonra doyurucu bir çorba, sonra etli pilav, üstüne meyveler geldi çoğu zaman...Kilo aldık yani...Son 2 gün ishal olanlar oldu...
Yine biraz çöl yolculuğuyla Timur Han’ın doğum yeri olan Şehrisebz’e (Yeşil Şehir) gidildi. Timur Han döneminden kalma; 80 metre olup ta şimdi 63 metre kalan Ak-saray Saray (çok guzeldi), Timur heykeli, Timur’un torunu Cihangir Şah’ın türbesi, Gülal Türbesi, 5.yy dönemine ait Gumbez-i Seyidan ve Gök-Gümbez (Kümbet) Cami görüldu. Ak-saray'da da işlevsiz minare (güldeste) var.
Çölden devam edip UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ndeki Semerkand’a ulaştık. Semerkand'ın kalbi, çok etkileyici Registan Meydanını; 15-17 yy.da yaptırılmış Uluğbey, Telkari (Tilyo Kori) Medresesi ve Şirdari Medreselerini gördük, ayrıca Hoca Hızır Sarayı, Şah-ı Zinde türbeleri , Uluğ Bey’in gözlem evi, Uluğ Bey Rasathanesi müzesi, 6.yy’da kurulmuş Semerkand'ın kuzeyindeki en eski yerleşim yeri olan tarihi Afrosiyab Harabeleri gezildi. Semerkand'da da 4+4 caddeler, parklar coktu. Timur heykeli de vardı tabii... (Onlar Amir Timur diyor biz Aksak Timur yani Timurlenk diyoruz) Semerkand çok restorasyon gördüğü için Unesco mirasına alınmamış. Ama İpek yolu kesişim noktası oldugu için soyut eser koruması altındaymış. Uluğ beyin 3 katlı rasathanesinden sadece sextant kısmı kalmış ama müzede yapılanları güzel anlatmışlar. Oğlu tarafından öldürülünce dostları (Özellikle Ali Kuşçu) kitaplarını kaçırıp Türkiye'de çoğaltmış. Çölde devam edip Semerkant yakınlarındaki Hoca İsmail Kasabasında, 810 yılında Buhara’da dünyaya gelen İmam-ı Buharî'nin Türbesi ve buradaki cami ziyaret edildi. 700.000 hadisin 70.000'ini toparlamış. (Bu türbeleri gezmek için gelen çok dindar tur varmış.)
Sonunda yine Taşkent'e dönüp gezimizi bitirdik. Son ziyaret yeri vakit geçirmek için bir AVM oldu. Fakir ülkede bizim "Mavi" gibi markaların 3 kat filan daha pahalı olduğunu görüp inanamadik. Neden bizden torbalar dolusu alışveriş yapıp geldiklerini anladık. Özbekistan'da 12 eyalet ve otonom Karakalpakistan varmış. Burada 106 millet yaşıyormus! %15 Rus. Yahudi çokmuş. Karşılaştığımız Türkmenlerden ve tabii Özbek'lerden büyük tezahürat gördük. Ailesinden Türkiye’de yaşayanlar çoktu.
8 mart resmi tatil ama o tatil kadının yemekler yapması, kocanın da altın hediye almasından ibaret gibi. Erkek önden yürürmüş. Gerçi ben pek gözlemlemedim. Annelerin kız seçmesi hala söz konusu ama yeni nesil onları dinleyecek gibi değil. Evlenenler adet gereği mutsuzmuş gibi bir tavırla ve kiralık bir sürü limuzinle Timur müzesine gidiyor. (Chevrolet burada üretiliyor, bol.) Bizim gazetelerde kadınların başörtüleri toplandı filan yazıldı, öyle değilmiş. Laik ülke oldukları için baş örtmek serbest ama çarşaf vs. yasakmış. Kamu çalışanları boynunu kapatmama şartıyla başörtüsü takabilirmiş. Fethullah okulları terörist kabul edilip kapatılmış. Türkiye'de okuyanlar da geri çağırılmış. Bizde tarikat serbest diye vize isteniyormuş!?Türkiye ile ticari faaliyet çok. 2 kadınla evlilik yasak ama yapanlar var. 8.yy'da arap işgaline kadar Zerdüştlük varmış. (Bizim de kökenimiz gibi.) Bu yüzden türbeye girerken ateş yakılıyor, ateşli kutlamalar var vs... 21 martta Nevruz 1 gün kutlanıyor ama 3 gün tatil var+ 2 maaş ikramiye veriliyor, 24 ve 10 saat kaynayan özel etli yemekler yapılıyormuş. Pazarları müthiş, her şey yetişiyor gibi. Çekirdeksiz parmak üzümler, elmalar harika. Mas (mercimek gibi) ve kahverengi pirinç aldım. Doğal gaz, petrol, kömür bol. Altın bol ve kaliteli ama isçilik kötü, Türkiye'den işlenmişini alıyorlarmış. Kadınlar çürük dişlerini altın yaptırıyorlar. Önler tamamen altın! Seramikten daha ucuzmuş. Tuzlu su, çok sıcak, çok soğuk hava dişleri mahvediyormuş. Yaz 50-60, kış -30,40 derece! Asfalt yazın eriyor, kışın çatlıyor. Türkiye ve başka ülkelerin yardımıyla yapılmış beton+çelik yollarda bile 70 km. ile gidebildik... Binalardaki çiniler de tuzlu su ve hava koşulları yüzünden dökülüyormuş ama İran çinisi dayanıyormuş. (Bizim de Kütahya çinisi degil ama İznik çinisi dışarda dayanır.) 24 yıldır aynı cumhurbaşkanı var. Komşulara göre iyi durumdalarmış. Enflasyon %30'a çıkabiliyormuş! İşsizlik %5. Gençler Rusya, Türkiye vs. de... Devlet yol boyunca köylülere 6 odalı, park yeri ve avlusu olan evler yaptırmış. Güzel görünüyorlardı. 15-20 sene kredi ödeyerek alabiliyorlarmış. (60-70.000 dolar) Maaş 300-400 dolar, sadece yemeğe yetiyor. 2, 3 iş yapmak gerekiyor. Polisler 1000-2000 dolar alıyormuş. 2 senelik askerlik sonrasi olunabiliyor. Askerlik yapanın üniversite puanına katkı da oluyor. 2. dünya savaşında Rus ordusunda 400.000 kişi ölmüş. Suudiler vahabi (Selefi) imis, türbe yasakmış. 19.yy'da türbeleri yıkmışlar. Zerduştlükte de yok. Sufilerde turbe var. Sufi yün demekmis. Yün başlık, elinde duttan hassa ve sadaka icin ici bos kabakla dolaşırlarmış, yasaklanmış.
Tienşan (Tanrı) dağları yeşil, Pamir dağları ise çöl. Yeni gelin günde 7 elbise degişiyor, püsküllü şapka takıyor. 1 sene içinde çocuk olmalıymış! 5-10 sene çocuk olmazsa boşanma! Özbek adam Rusla evlenip müslüman yapabilirmiş ama tersi olmazmış! %10-15 boşanma oluyormuş. Cenaze goren arabasından çıkıp 10 metre filan tabut taşıyormuş omuzunda. Eğitim sisteminde Türkiye'yi örnek almışlar. 60'dan fazla üniversite, enstitü var. Üniversite 1500 dolar, %20 burslu. 2-3 yerde çalışıp çocuklarını okutuyorlarmış. Engelliler bedava. Okul çocuklarının temizliği, kurdeleleri bu işe verdikleri önemi yansıtır gibiydi. Tabelalarda gördüğümüz anlamsız gelen yazıları uğraşınca çözüyorduk. Kirish:Giriş Kush kelibsiz: Hoş geldiniz. Son olarak; Buhara ve Semerkand'da 15 yıl geçirmiş Ömer Hayyam'dan bir kaç dörtlük seçtim:
Ben düşündükçe var dünya, ben yok o da yok. YAZI ve FOTOĞRAFLAR: Nur CANOĞLU