Marksist Bakış 9 by Leon Trotsky - issuu
arksist Bak s
Yıl: 2- Sayı: 9
B ü t ü n
D ü n y a n ı n
İ ş ç i l e r i
B i r l e ş i n
Fiyatı: 1.5 YTL
Ya Sürekli Devrim
. Ortadoğu’da Sol Nerede?
. Hizbullah Karşısında Devrimcilerin
Tutumu Ne Olmalı?
. Çin’in “Kızıl Kapitalisti”nin Ölümü
ve 1949 Devrimi
. Kalıcı Barış Ancak Dünya
. 50. Yılında Macar Devrimi
Ya Barbarlık Ya Sosyalizm: Tüm toplumsal ve ekonomik hayatın
bir avuç kapitalistin çıkarları doğrultusunda şekillendiği kapitalist
sistem varlığını, ancak savaşlarla sürdürmektedir. İşsizlik, açlık,
yoksulluk, savaşlar ve doğanın tahribatının sorumlusu kapitalizm ve
onun içkin özellikleri olan kar hırsı ve rekabettir. Kapitalizmde
bütün zenginliği işçiler yaratır. Bu zenginliğin çoğunluğun
ihtiyaçları için kullanılabilmesi ancak işçi sınıfının kolektif olarak
bütün zenginliğe, üretim araçlarına el koymasıyla, üretimi ve
dağıtımı kontrol etmesiyle yani proletarya dikatarölüğü ile
Aşağıdan Sosyalizm: Sosyalizm, ancak tüm ezilenlerin ve yoksulların desteğini alarak onlara öncülük eden işçi sınıfının kitlesel,
doğrudan, militan mücadelesiyle; işçi sınıfının kendi eylemleriyle
mümkündür. Sosyalizm, küçük bir azınlığın kendini kitleler yerine
ikame etmesiyle kurulamaz. Sosyalizm ancak işçi konseyleri
aracılığıyla aşağıdan yukarıya örgütlenen bir işçi iktidarı ile gerçekleştirebilir. Bunun dışındaki kestirmeci, maceracı, tepeden inmeci
her yol kaçınılmaz olarak bir azınlık iktidarıyla, kapitalizmle
sonuçlanır. Marks’ın dediği gibi işçi sınıfının kurtuluşu kendi eseri
Sosyal Devrim: Bu düzenin kurumları işçi sınıfına karşı kapitalistleri korumak için vardır. Bu kurumlar işçi sınıfı tarafından ele geçirilip kullanılmaz. Mevcut sistem iyileştirmeler yapılarak, yani
reformlarla düzeltilemez. Sosyalizm parlamento aracılığıyla gerçekleşemez. Bir sosyal devrim zorunludur.
Yurtseverlik değil Enternasyonalizm: Bütün dünya işçileri
kardeştir. İşçilerin vatanı yoktur. Küresel bir sistem olan kapitalizmin tarihin çöp tenekesine atılabilmesi için işçi sınıfının uluslararası birliği zorunludur. Marks bu yüzden bütün dünyanın işçileri
birleşin çağrısı yapmıştır. Ulus içindeki bütün sınıfsal ayrımları
perdeleyen yurtsever ideoloji ise işçi sınıfını uluslararası düzeyde
böler, bize kapitalizmin çizdiği ulusal sınırları benimsememizi
öğütler. Özünde işçi sınıfını mevcut sisteme eklemleyen bu ideoloji
yönetici sınıfların en büyük silahıdır.
Tek Ülkede Sosyalizm Mümkün Değildir: Kapitalizm dünya
ölçeğinde bir sistemdir. Bunun alternatifi olan sosyalizm de ancak
dünya ölçeğinde gerçekleşebilir. Tek ülkede sosyalizmin olamayacağıın görmek için Marksist olmaya bile gerek yoktur. Dolayısıyla
herhangi bir ülkede gerçekleşebilecek başarılı bir devrimin kaderi
(dolayısıyla tüm insanlığın kaderi), devrimin diğer ülkelere sıçramasına bağlıdır. Bu mümkündür, çünkü kapitalizmin krizleri küresel, devrimler seridir.
Ulusal Sorun: Devrimci Marksistler ezilen halkların kendi kaderini
tayin hakkını savunur, ezilen halkın politik temsilcisine ulusal
sorunla ilgili konularda devlet karşısında koşulsuz eleştirel destek
verir. Devrimci Marksistler her türlü etnik ve dini azınlığın
üzerindeki baskılara karşı çıkar, onların örgütlenme hakkını savunur.
Cinsiyetçilik: Yaşadığımız sistem kadınları ezmektedir. Kapitalizm,
kadınları işyerinde ucuz iş gücü olarak, aile içinde ise yeni kuşak
işçi sınıfının bedavaya yetiştirilmesinde ve ev işlerinin bedava
halledilmesinde kullanmaktadır. Bu durum kadınların hayatın her
alanında geri planda kalıp ezilmesine yol açmaktadır. Devrimci
Marksistler her yerde cinsiyetçiliğe karşı mücadele edip, kadınların
her alandaki eşitliğini savunurlar. Devrimci Marksistler insanların
cinsel tercihleri nedenleriyle ezilmelerine, eşcinsellerin aşağılanmasına karşı mücadele ederler.
Devrimci Parti: İşçi sınıfının kendiliğinden mücadelelerinin bir işçi
devletiyle sonuçlanabilmesi için devrimci parti zorunludur. Bu parti
işçi sınıfının en ileri devrimci unsurlarını bünyesinde toplar, onların
sınıf içerisindeki dağınık etkisini merkezileştirir, onları koordine
eder ve aktif siyasi hayata ve sınıf mücadelesine müdahale eder. Bu
parti tüm işçi sınıfına öğretir ve ondan öğrenir. İşçi sınıfı içinde kök
salmış, kitlesel bir devrimci işçi partisinin sınıf mücadelesinin kritik
anlarında ve özellikle devrimci durumlarda var olması devrimin
başarıya ulaşması için çok hayatidir, bu yüzden böyle bir partiyi inşa
etmek ertelenemeyecek bir görevdir.
Devrimci Görev: Bu ilkelere katılan herkesi Marksist Bakış
Dergisi faaliyetlerini büyütmeye çağırıyoruz..
Ortadoğu’da Sol Nerede?
Hizbullah Karşısında Devrimcilerin Tutumu Ne Olmalı?
Çin’in “Kızıl Kapitalisti”nin Ölümü ve 1949 Devrimi
Kalıcı Barış Ancak Dünya Devrimiyle Gelebilir
50. Yılında Macar Devrimi
Göçmen İşçilik Sorunu Türkiye’ye Sıçrarken
Çinle Yapılan Stratejik Antlaşmanın Işığında Bolivarcı Devrim Perspektifi
Frederich Engels (V.İ.Lenin)
Üç Aylık Politik Dergi
Yıl: 2 Sayı: 9 Kasım 2006
Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Ayşe Şensöz
Yayın İdare Adresi: Mithatpaşa Cad. 34-F Blok Daire No: 28
Kızılay/ANKARA Tel: 0 312 480 95 60
Baskı: Yön Matbaacılık - Davutpaşa Cad. Güven Sanayi Sitesi B Blok
1.Kat No: 366 Topkapı, İstanbul Tel: 0-212-5446634
Yayın Türü: Yaygın süreli, üç aylık
Büro-Adres: Mithatpaşa Cad. 34-F Blok Daire No: 28
Kaç kuşaktır gün yüzü
halklarının öfkesi, son
Irak, Lübnan ve tabii
ki kanayan yara
Filistin'le had safhaya
ulaştı. Bu öfke,
Taliban, Irak'ta yine
İslamcılar ve şaibeli
örgüt El-Kaide... Peki
direniş, sol cenahtan
Ortadoğu'da sol ve
İçine girdiği krizin etkisiyle saldırganlığını arttıran ABD ve müttefiki emperyalistler, dünya halklarının giderek daha çok nefretini kazanıyor. Ortadoğu'nun bu açıdan özel bir yeri var. Kaç kuşaktır gün yüzü görmeyen Ortadoğu halklarının öfkesi, son yıllarda Afganistan, Irak, Lübnan ve tabii
ki kanayan yara Filistin'le had safhaya ulaştı. Elbette, bu öfke, örgütlü direnişi kaçınılmaz olarak
beraberinde getiriyor. Bu direniş hareketleri tüm dünya kamuoyu ve Türkiye'de büyük ölçüde
sempatiyle karşılansa da direnişin karakteri ve siyasal çizgisi konusunda insanların kafasında soru
işaretleri var. Filistin'de Hamas, Lübnan'da Hizbullah, Afganistan'da Taliban, Irak'ta yine İslamcılar ve şaibeli örgüt El-Kaide... Asıl sorgulanan şu: Neden Ortadoğu'da, Latin Amerika'da olduğu
gibi, emperyalizme karşı direniş, sol cenahtan yürümüyor; ya da neden Ortadoğu'da sol ve devrimci hareketler yok denecek kadar etkisizler? Emperyalizme karşı mücadele, solla özdeşleşmiş bir
değer olmasına karşın nasıl oluyor da Ortadoğu'da emperyalizme karşı direnişin önderliği İslamcılara kalıyor? Birçoğu bu soruları cevaplamaya, "bu da Ortadoğu'nun özgünlüğü, Ortadoğu'da din
çok etkili bir araçtır" diyerek başlayıp, "Ortadoğu, pek de solun yeşerebileceği topraklar değil"
diye devam edecektir.
Böyle bir yanıt, yalnızca, siyasal tarih konusundaki cehaleti gösterir. Oysa İran'da Şah'ı devirenlerin gerçekte işçiler ve solcular olduğunu herkes bilir. Ya da eskiden Filistin direnişinin tümüyle
sol bir hareket olduğunu, direniş örgütlerinin içinde en sağdakinin (bugün maalesef en solda olan)
Arafat'ın El Fetih örgütü olduğunu da biraz tarih bilgisi olan herkes bilecektir. Bunların dışında
İran'da, Irak'ta, Mısır'da, Filistin'de, Suriye'de on yıllar boyunca on binlerce militana sahip
komünist parti ve hareketler mevcut olageliyordu. Bunların bazıları dönem dönem milyonlarca
kişiyi harekete geçirebilecek düzeye erişmişlerdi.
Peki, ne oldu bu komünist unsurlara? Neden bugün yoklar? Neden, toplumsal muhalefetin ve
emperyalizme karşı direnişin liderliğini İslamcılara kaptırdılar?
Ortadoğu'da ve tabi Türkiye'de varlık göstermeye çalışan her devrimci özne bu sorulara doğru
cevaplar vermek zorundadır. Bu yazının temel amacı da bu soruları yanıtlamak, birçoğumuz
açısından ne yazık ki karanlık olan bir dönemi kısmen de olsa aydınlatmaktır.
Ortadoğu: Uygarlıklar Beşiğinden Kapitalist Barbarlığa
Ortadoğu tarihteki en eski uygarlıklara ev sahipliği yapmış bir bölge. Verimli topraklara hayat
veren Nil, Fırat, Dicle bu uygarlıkların hayat damarlarıydı. Kapitalizmin Ortadoğu sınırlarına
dayanmasıyla bu bölge tarihte bir kez daha büyük bir cazibe merkezi oldu. 1800'lerin sonlarında
petrolün bulunmasıyla birlikte Ortadoğu, emperyalist saldırganlığın ana hedeflerinden biri haline
geldi. Ortadoğu'ya dönük müdahalelerin varlığı, tabii ki yükselen direnişi de beraberinde getirdi.
Bu muhalefet, kimi yerlerde İslami öğeleri barındırmakla beraber, aslen Arap milliyetçileri ve
komünist partilerin başını çektiği bir muhalefetti.
Ortadoğu'da 20.yy'ın büyük bölümü emperyalizme karşı kitle hareketleri ile geçti. Bu hareketler
çoğu kez, kentlerin, buralarda yaşayan işçilerin ve kent yoksullarının, damgasını taşıdı. İşçi sınıfı
örgütlenmesi küçük burjuvaziyi, kent yoksullarını ve hatta muhafazakar bir etki altındaki
köylülüğü bile olumlu yönde etkiliyordu. İşçi mücadelesinin yükselen düzeyi, dini ve etnik
cemaatçiliğin zayıflaması ve kadınların politik yaşamda daha önemli bir rol oynaması anlamına
Mücadelenin üç ana merkezini oluşturan Mısır, İran ve Irak'ta kitle hareketleri toplumun her
alanında belirleyici etkiye sahipti. Hatta, sınıf tabanını aydınların, asker ve sivil bürokratların oluşturduğu, sembolünü Mısır'da iktidarı ele geçiren subay kökenli Nasır'da bulan, küçük burjuva milliyetçi akımlar bile alt sınıfların merkezini oluşturduğu komünist akımlar tarafından sola kaymaya
mecbur bırakılıyordu. Böyle bir radikallik ortamında, Irak'ta sömürgecilik karşıtı hareket, bir
devrimci duruma dönüştü; Lübnan'da, Ürdün'de Batı destekçisi rejimler düşmenin eşiğine geldi.
1950'de CIA başkanı bu bölgeyi "dünyadaki en tehlikeli yer" olarak tanımlıyordu.
Bu tarz gelişmeler, özellikle 30'lar boyunca Müslüman Kardeşler'in sömürgecilik karşıtı
mücadelelere hakim olduğu Mısır'da güçlü olan İslamcılığı marjinalleştirmişti. İşçi sınıfı eyleminin yükselen düzeyi Müslüman Kardeşler örgütünün doğasında var olan çelişkileri açığa çıkardı
ve çoğu aktif işçi ve öğrenci için radikal sol, çekim merkezi haline geldi. Komünist hareketler,
İslamcılığın sunamadığı gerçek bir politik ilerleme imkanını ellerinde tutuyorlardı.
ran Poalei Zion'a Siyonizm'e karşı kesin tavır alınmasını şart
koşulmuştu. Poalei Zion 1922'de bu şarta uymayı reddedince
3.Enternasyonal parti içindeki komünistlere partiyi terk etme
çağrısında bulunmuştu. Bu iki farklı tutum, Stalinist tahribatın
ölçülerini göstermek bakımından anlamlıdır. İsrail'in kuruluşunu
desteklemek ve devlet ilan edildiğinde onu ilk tanıyan devletlerin
başında gelmek, Arap halklarında nasıl bir duygu uyandırmıştır,
onu kestirmek güç değil.
Bir ilgi çekici durumda Suriye'den. Suriye'de iki legal parti var.
Birisi malum, Esad diktatörlüğünün organı, Baas Partisi. Peki
diğeri? Diğeri, Suriye Komünist Partisi. Stalinizmin icadı, ilerici(!) burjuvaziyle ittifak taktiğini, bazı komünist partiler,
anlaşılan, biraz fazla özümsemişler. Suriye Komünist Partisi,
eskiden beri Baas Partisi'ni bilimsel sosyalizmi kabul etmiş Arap
dünyasındaki temel devrimci güç olarak tanımlıyordu. Bütün
politik bağımsızlığını bırakarak Baas rejiminin bir parçası haline
geldi. Bu tutumunun mükafatını da Esat diktatörlüğünde yönetici mevkilere gelerek elde ettiler. Düşünün bir kere, Esad rejimi
gibi bir diktatörlük altında iki yasal parti var: biri diktatörlüğün
partisi, diğeri de "komünist" parti. Böyle bir ülkede ezilen ve
sömürülen yığınların komünist olası gelir mi hiç? (tabi gerçek
komünist alternatif varsa durum değişir). Nitekim, şu an
Suriye'de Esad rejiminin alternatifi Müslüman Kardeşler'dir.
Bir anektod da Irak'tan. Irak Komünist Partisi'nin (IKP), 2003'te
Irak'ın işgalinde ABD'ye verdiği desteği duyunca birçokları
şaşırdı ve yine hemen hemen herkes IKP'yi tamamen sapmış bir
örnek olarak düşündü ve konu dışı olarak kabul etti. Gerçekten
de bu tutum IKP'nin sapkınlığının bir göstergesi, ama IKP'nin
ABD'yi desteklemesi konu dışı değil. Çünkü IKP, 2.Dünya
Savaşı'nda, 1941'den itibaren, İngiltere'nin Irak işgalini desteklemiş, hatta İngiliz ordularını özgürlük savaşçıları ilan etmişti.
IKP'nin o dönemki tutumunun arkasında SSCB vardı, çünkü
SSCB'nin Nazilerle imzaladığı saldırmazlık paktı, Nazi ordularının Rusya'ya saldırmasından sonra bozulmuş, bu durumda
Stalin yeni ortaklar olarak kendisine Churchil ve Roosevelt'i bulmuştu. Aralarındaki anlaşmaya göre Moskova, İngilizlerin kontrolündeki bölgelerde komünist partilerin mukavemetini
Yükselen mücadele düzeyi, emperyalistlerin her zaman için
istismar etmeye çalıştıkları etnik ve dini farklılıkların önemini
azaltıyordu. Örneğin, Mısır'da 40larda ve 50lerde, komünist
yapıların çoğu lideri Yahudi idi. Benzer şekilde İran'da işçi
hareketinin çoğu liderliği azınlık gruplarından çıkmıştı.
Ortadoğu'da Komünist Partilerin
Bugün azalan önemlerinin aksine Ortadoğu'da komünist
hareketler köklü ve etkili bir geçmişe sahipler. Bu durumun en
önemli örneklerinden biri İran'da yaşandı. İran'da komünist
yapılanmaların ilk ortaya çıkışı, Rusya ile Bakü'de çalışan İranlı
petrol işçilerinin RSDİP ile ilişkiye geçmesine denk gelir. 1904'te
İranlılar ve Azeriler arasında ilk devrimci yapılanma olan
"Hemmat" kuruldu. Aynı yıl Rusya'da basılan el ilanları ve
broşürler sadece Azerbeycan ve İran'ın diğer bölgelerinde değil,
Arapça'ya çevrilerek Bağdat'da dağıtıldı. 1917 Rus Devrimi'nin
sağladığı imkanlarla Parti'nin Azerice ve Farsça programlarını
yayınladı. İran Komünist Partisi'nin resmi olarak kuruluşu ise
1920'de ilk kongrenin yapılmasıyla oldu. İran Komünist Partisi
(Tudeh) güçlü dönemlerinde on binlerce militana, milyonlarca
sempatizana sahip bir örgüt haline gelecekti.
Ortadoğu'da diğer ülkelerdeki komünist partilerin ortaya çıkışı
1920 ve 30lar boyunca sürdü. Örneğin Suriye ve Lübnan'ın ortak
komünist partisinin kuruluşu 1924 yılında oldu. Irak için bu tarih
1. Dünya Savaşı'nda İngiltere ve Fransa arasında imzalanan gizli
anlaşma uyarınca, Ortadoğu savaş sonrasında bu güçlerce parsellenmeye başlandı. 1920'de İngiltere'nin Irak'ı işgaline ve nefret
uyandıran yönetimine karşı ayaklanma başladı. Ayaklanma,
ancak 10 bin Iraklının ve 400 İngiliz askerinin öldüğü bir çatışmayla bastırılabildi.
Mısır'daki ulusal öfkenin kontrolü Irak'taki ayaklanmadan da
daha zordu. Mısır'da İngiliz yönetimine karşı ayaklanmanın
sosyal dokusu, Irak'takinden farklıydı. Irak'ta direniş aslen kırsal
bazlı iken Mısır'da 1919 ayaklanmasında şehirler ve işçi sınıfı
hayati bir role sahipti. Kamu çalışanları, tramvay ve sigara işçileri greve gitmişlerdi. Savaş zamanı yiyecek kıtlığı ve yükselen
fiyatlar ayaklanmanın çıkışında büyük rol oynamıştı. Mısır'ın
önemli sanayi ve ulaşım şirketleri yabancıların elinde olduğundan, ayaklanmada sınıfsal ve milliyetçi talepler birbiriyle
kesişmişti. Lübnan ve Suriye ise Fransızların işgalindeydi.
Ayaklanma girişimlerine karşı Fransa'nın en büyük kozu mezhepleri birbirine karşı kışkırtmaktı.
Ortadoğu'daki direniş hareketleri 2. Dünya Savaşı sonrasında da
sürdü. Özellikle 2. Dünya Savaşı'nı takip eden 20 yıl boyunca
Ortadoğu kitle hareketlerinin çıkışına şahitlik edecekti. Bu
hareketler, sömürgeciliğe karşı, hiçbir toplumsal farklılaşma içermeyen (yani bütün ulusal unsurları birleştiren) hareketler değildi.
Çoğu kez bu hareketler, işçi sınıfının anahtar rolü oynadığı ayaklanmalardı.
Komünist güçlerin güçlenmesi için oldukça verimli bir toprak
mevcuttu. Nitekim güçlendiler de hatta, dönem dönem isteseler
iktidarı ele geçirebilecek boyutlara vardılar. Ne var ki kendine
komünist diyen bu unsurlar, tarihin testinden geçemediler.
Ortadoğu'ya miras olarak tamamen yozlaşmış, bu yüzden de terk
edilmiş bir miras bıraktılar.
1948'de kuruluşu ilan edilen İsrail devletini ilk tanıyan devletlerden birinin Stalin Rusya'sı olması kimilerini şaşırtacaktır. Üstelik, Filistin Komünist Partisi, İsrail'in kuruluşunu coşkuyla
karşılamıştı. Oysa, 1921'de 3.Enternasyonal'e üyelik için başvu-
Uzun iktidarı boyunca ABD’nin Ortadoğu’daki
en büyük müttefiki olan Şah, İran proletaryasının grevleriyle iktidardan düşürüldü.
engelleyecekti. Bu anlaşma temelinde Yunanistan devriminde
olduğu gibi Irak'ta da komünist parti, İngiliz işgali karşısında
direniş göstermedi. Oysa, halk katliamcı işgalciden nefret ediyordu.
Esasında sorunun anahtar noktası, Ortadoğu'daki komünist partilerin (diğer KP'ler gibi) Moskova'nın basit birer dış politika
uzantısına dönüşmeleriydi. SSCB'deki bürokratik aygıt, bunları
istediği gibi yönlendiriyor, Rus devletinin çıkarlarına göre gerektiğinde kurban ediyordu. Kah ileri itiyor, kah geri çekiyor; zikzaklar, tutarsızlıklar, istikrarsızlıklar... Ve Moskova elbette ki
devrim istemiyordu, çünkü devrimden korkuyordu; kitle hareketinin ardından gelişecek bir isyan ve devrim kolaylıkla
Moskova'nın kontrolünden çıkabilir ve hatta onun ipliğini pazara
çıkarabilirdi. Kitlelerin inisiyatifi başlı başına ürkütücüydü
Moskova için. Sonuçta, devrimler kabul edilemezdi.
Bunun da politik-teorik açıklaması yapılmalıydı. Bu konuda
anti-Marksist aşamalar teorisi imdada yetişiyordu. Bu Menşevik
teoriye göre (nedense hep böyle oluyordu) koşullar sosyalizm
için uygun değildi, işçi sınıfı da iktidara hazır değildi, ilk önce
feodalizm yıkılmalı ve yerine burjuva demokratik bir devlet
geçmeliydi, bu sürecin başarıya ulaşması için de ilerici burjuvalarla işbirliğine gidilmeliydi, sosyalizm ise uzak geleceğin
sorunuydu... Programatik hattı bir kere böyle tariflerseniz;
devrim günü gelip çattığında, kitleler inisiyatifinizi beklediğinde, o zaman devrime sırtınızı bile dönemezsiniz, çünkü
burjuvalar (ilerici! olan, olmayan hepsi) o kadar zayıf ve toplumsal destekten o kadar yoksundur ki yıkılan rejimi toparlamak için
yardımınıza muhtaçtır, işte o zaman iş başa düşer ve çökmekte
olan bozuk düzene payanda olursunuz. Sonra kitleler hayal kırıklığı içinde, boyunlarını büküp sokaklardan evlerine dönmeye
başlarlar, bu arada burjuvalar (ilericiler dahil) yavaş yavaş toparlanırlar ve size bir daha kolay kolay altından kalkamayacağınız
bir darbe indirirler. O, ilerici (!) burjuvalarınız celladınız olur.
Orduda da çözülmeler başgösteriyor, erler göstericilerin üzerine
ateş açmayı reddediyorlardı. Şah, ordu üzerindeki tüm
hakimiyetini yitirmişti. Şah'a, 16 Ocak 1979'da, bir uçakla
Mısır'a kaçmaktan başka yol kalmamıştı. İktidar, yeni sahibini
Humeyni, 1979 Şubatı'nda sürgünden döndüğünde Pehlevi rejimi ortadan kalkmış ve onun baskı aygıtları polis, mahkemeler,
SAVAK ve silahlı kuvvetler dağıtılmış durumdaydı. Ancak
hareket bir önderlik boşluğundaydı. Devrimin gerçek sahibi işçi
sınıfıydı. Zaten oluşturduğu İşçi Şuralarıyla iktidarın bir kısmını
elinde tutuyordu. İşçi sınıfı içinde ana güç "komünist"lerdi.
Ancak Tudeh, Stalinizmin "aşamalar teorisi" nedeniyle iktidarı
almaktan uzak duruyordu. İktidar burjuvazinin ilerici kesimine
teslim edilmeli, böylece demokratik aşamaya geçilmeliydi. Bu
durumda bir iktidar boşluğu doğuyordu, ama hayatın kendisi
buna uzun süre izin veremezdi. Hareketteki önderlik boşluğundan Humeyni ve Mollalar faydalanmakta gecikmediler. İran burjuvazisi, bir işçi devriminden korkan emperyalizm ve hatta
1948'de kuruluşu ilan edilen İsrail devletini
ilk tanıyan devletlerden birinin Stalin
Rusya'sı olması kimilerini şaşırtacaktır. Üstelik, Filistin Komünist Partisi, İsrail'in kuruluşunu coşkuyla karşılamıştı. Oysa, 1921'de
3.Enternasyonal'e üyelik için başvuran Poalei
Zion'a Siyonizm'e karşı kesin tavır alınmasını
şart koşulmuştu. Poalei Zion 1922'de bu
şarta uymayı reddedince 3.Enternasyonal
parti içindeki komünistlere partiyi terk etme
çağrısında bulunmuştu. Bu iki farklı tutum,
Stalinist tahribatın ölçülerini göstermek
bakımından anlamlıdır. İsrail'in kuruluşunu
desteklemek ve devlet ilan edildiğinde onu
ilk tanıyan devletlerin başında gelmek, Arap
halklarında nasıl bir duygu uyandırmıştır,
Tarihe Geçen Tudeh
İran'da da tam olarak bunlar yaşandı. 1970'lerde dünya kapitalizmi ağır bir aşırı üretim bunalımının pençesinde kıvranı-yordu.
Kriz İran'da da oldukça ağır seyrediyordu. Toplumsal hoşnutsuzluk zirveye varmıştı. Şah rejimi iyiden iyiye sallanıyordu.
İran burjuvazisi de Şah'tan umudunu kesmiş, çaresizlik içinde
beklemekteydi. Kitle hareketi giderek yükseliyor ve işçi sınıfı
gitgide radikalleşiyordu. Yerel grev komitelerinin birleştirilmesiyle oluşan İşçi Şuraları'nın sayısı her geçen gün artmaktaydı.
Şuralar, çalışanlar tarafından demokratik bir biçimde doğrudan
seçimle oluşturulmuş, izledikleri politikalar devletten bağımsız
ve yalnızca işçilerin çıkarlarına yönelik olan sovyet-benzeri
Faaliyet yürüttükleri işyerlerinde resmi olarak atanmış yöneticilere itaat etmiyor, üretimin kontrolünü tamamen ellerinde
bulunduruyorlardı. Artık İran'da ikili iktidar mevcuttu.
8 Eylül 1978 günü, daha sonra "Kara Cuma" diye anılacak
katliam gerçekleşti. Askerlerin Tahran'da göstericilerin üzerine
açtığı ateş 700 civarında göstericiyi öldürdü. İşçi sınıfının yanıtı,
geniş katılımlı bir grevdi. 9 Eylül günü Tahran'da petrol rafinerilerinde başlayan ve bir yangın gibi çevre illere yayılan grev,
barut fıçısı haline gelmiş ülkeyi ateşleyen kıvılcım oldu. Şimdiye
kadarki grevlerin ekonomik talepli sloganları gitmiş; "Şah'a
Ölüm", "SAVAK(siyasi polis) Dağıtılsın", "Siyasi Tutuklular
Serbest Bırakılsın" gibi radikal sloganlar atılır olmuştu. Grev
sektör sektör, il il genişliyordu. Şiddeti artan ve sınırları
genişleyen grev hareketi, petrol sektörüyle başlayıp öğretmenleri, doktorları, basın-yayın çalışanlarını, bankaları ve ulaşım
işçilerini de içine çekti. Grev dalgalarıyla devlet aygıtı tamamen
SSCB'nin onayıyla Humeyni adım adım iktidara yerleşti. Ulusal
Cephe önderi Mehdi Bazergan, Humeyni tarafından başbakanlığa getirildi. İktidarı ele geçirene dek desteğine muhtaç olduğu
grevcilere güler yüz gösteren Humeyni, konumunu güçlendirdikten sonra gerçek yüzünü ortaya çıkardı ve tüm sol öğelerin
kökünü kazıdı. Humeyni'ye, Tudeh üyelerinin listesini sağlayan
CIA'di İşçi Şuraları'na, "mektebî" diye adlandırılan Humeyni
yanlısı yöneticiler sızdırılarak içleri boşaltıldı ve ardından militan işçilerin büyük kısmı baskılandı, diğerleri de bürokratlaştırılarak mücadeleden uzaklaştırıldı.
Yönetici sınıf olarak yerini sağlamlaştıran Mollalar, kendileri
dışındaki politik unsurlara karşı baskı dalgasını başlattılar.
1981'e gelindiğinde Tudeh, tam bir ihanet içerisindeydi. Molla
rejiminin parçası olmak ve diğer sol grupların örgütsel yapısını
açığa çıkarmak için Molla rejimin oluşmakta olan güvenlik güçleriyle bir ölçüye kadar işbirliği içinde olma kararları almakla
meşguldü. Tudeh, İran'ın diğer sol gruplarına yönelik saldırıları
politik arenanın diğer rakiplerinden temizlenmesi için bir şans
olarak görüyordu. Ne var ki diğer gruplar ezildikten sonra,
İslamcı rejim yüzünü Tudeh'e döndü. Rejimin baskı dalgasında partinin liderliği "Sovyet" ajanı suçlamasıyla tutuklandı ve
Tudeh yasadışı ilan edildi.
Ancak Mayıs 1985'de, Halkın Fedaileri ve Tudeh ortak bir
bildirgeyle İslam Cumhuriyeti'nin devrilmesi çağrısında bulunabildiler. Ortadoğu'nun kalbinde bir devrim böylece
"komünistler"in ihanete uğradı ve Mollalara terk edildi.
liyetçi talepler dahi programdan ayıklanmıştı.
2. Dünya Savaşının bitiminden sonra IKP, daha sonra da bolca
örneklerini sergileyeceği 180 derecelik dönüşlerinden birini
yaptı ve İngiliz ordusunu ve monarşiyi eleştirmeye başladı.
IKP, SSCB'nin taktiklerinin bedelini ödemeye tarihi boyunca
devam edecekti. Bu bedel, bazen toptan imha bazen de politik
imha anlamına gelecekti. Böyle bir politik imha da İngilizleri
desteklemekten sonra SSCB'nin 1948'de yeni kurulan İsrail
devletini tanıma ve desteklemeye karar vermesiyle yaşandı. Bu
politika IKP'ye 1948'deki ayaklanmadan sonra yükselen baskı
dalgasından çok daha büyük zarar verdi. 1948'in başlarında
IKP'nin 4 binlik üye sayısı birkaç yüze indi. Moskova'nın İsrail
desteği sadece Irak'ta değil bütün Ortadoğu komünist partilerinde inanılmaz etkiler yarattı.
IKP'nin ve Ortadoğu'daki diğer komünist partilerin programlarını belirleyen ilke Stalinist aşamalar teorisiydi. Bu politikanın
anlamı partilerin umutsuz şekilde yönetici sınıf içinde ilerici
kanatlar arayışına girmeleriydi. İşte bu politika Ortadoğu'da
çoğu durumda komünist partilerin fiziksel imhasıyla
1958'de Mısır'daki Nasır rejimine sempati duyan, Arif ve general Kasım tarafından yönlendirilen ordu güçleri Irak
monarşisini bir darbeyle devirdiler. Pan-Arap milliyetçisi fikirler
çerçevesinde Nasır'ın modeli izlendi. Böylece ekonomiye
dikkate değer ölçüde bir devlet müdahalesi ile güçlü bir ulusal
kapitalist ekonomi yaratılmaya çalışıldı. Fazla ileriye gitmeyen
bir tarım reformu yaşama geçirildi. Kitlelerin basıncı yeni
hükümeti eğitim, sağlık ve konutta reformlara zorladı. Ancak
yine, kapitalistlerin ayrıcalıklarına müdahale çok küçüktü.
IKP yeni hükümetin bir parçası değildi ama bu durum IKP
istemediği için böyle değildi. 1961'de IKP'nin ana teorisyenlerinden Amer Abdullah şunları söylüyordu: "Partimiz, ulusal
burjuvazinin çıkarlarını, burjuva demokratik devletin
gelişmesinin temel koşulu olarak gördüğünden, destekliyor.
Devrimin temel görevi, kapitalist üretim ilişkileri temelinde,
sosyal ve ekonomik reformları gerçekleştirmektir."
1959'a gelindiğinde IKP'nin 25 bin kadrosu vardı ve Bağdat
sokaklarını kontrol ediyordu. Köylüler içinde de önemli bir güce
sahipti. 1959 baharında sempatizan gençlik örgütü 84 bin üyeye
ulaşmıştı. 1959 1 Mayısında bir milyon kişi IKP bayrağı arkasında yürüyordu. Komünist parti rejimi kolaylıkla devrilebilecek
durumdayken baskı dalgası karşısında kabuğuna çekildi ve hatta
hükümeti eleştirmekten bile geri durdu. Bu nokta IKP'nin kaderi
için kesin bir dönüm noktasıydı. Rejimle uzlaşmaya her zaman
hazır olan IKP, son darbeyi vurmaktan çok uzaktı. Uzlaşmacı
pozisyonu ve mücadeleye liderlik etme konusundaki isteksizliği
nedeniyle parti zayıfladı ve kitlesel tabanı dağıldı. Binlerce
komünist hapsedildi ve öldürüldü. Komünist basın yasaklandı.
IKP militanları, Kasım ile kurdukları sınıf işbirliğinin bedelini
canlarıyla ödediler. 1960'da IKP gençlik örgütü 20 bine kadar
düştü. Bütün bunlara rağmen IKP inanılmaz bir şekilde, Kasım
rejimini desteklemeye devam ediyordu. Kasım bir suikast girişimi sonrasında iyileşip hastaneden çıkacağı zaman IKP hastanenin dışında "eve hoşgeldin partisi" yapabiliyorlardı. 1963'te
Arif'in Baas partisinin desteğiyle gerçekleşen darbesinden sonra
IKP'nin üye sayısı 8 binlere indi. Baskı müthiş boyutlardaydı.
IKP'nin yedi bin üyesi hapsedilmişti.
Ulusal burjuvazi içinde ilerici kanatlarla ittifak arayışı 1970lerde
de 1958'e benzer bir süreç doğurdu. Ancak artık bu adım IKP'nin
toplumsal etkisini bir daha geri kazanmamak üzere kaybetmesi
anlamına gelecekti. 1968-74 döneminde, iktidara gelen El Bakr
hükümeti (Baas Partisi) Kürtlerle anlaşma imzalayıp petrolü
Mısır'da da benzer süreçler işledi. "Komünistler"in, bütün
siyaseti burjuva milliyetçisi Nasır'ın peşine takılmaktı. Hiçbir
zaman bağımsız bir çizgi izlemeyi düşünmediler. Nasır ile temsil edilen burjuvazinin ilerici kanadı ise komünistleri hapsetmekte hiç tereddüt etmedi. Hatta, rejim grevci işçilerin iki önderini
idam ettiğinde bile, "komünistler", ilerici burjuvalarla ters
düşmemek adına, idamları protesto grevlerine destek vermediler.
Nasır, 1956'da Süveyş Kanalı'nı devletleştirmek istediğinde
İsrail, İngiltere ve Fransa'yla savaşa tutuşmak zorunda kaldı.
Sina yarımadası işgal edildi. Bu sefer Nasır komünistleri hapishaneden çıkarıp onlardan bizzat asker olarak ya da askerlerin
eğitiminde yararlandı. İşgalin bitmesiyle birlikte Nasır,
komünistleri eski yerlerine, hapishanelere göndermek
te gecikmedi. Oysa ki SSCB, Nasır'ı sosyalist ilan ediyor,
Çekoslovakya Cumhuriyeti Nasır'a savaş ve işgal sırasında silah
sağlıyor ve Kruşçev, İngiltere ve Fransa'yı Mısır işgali
ni devam ettirmeleri halinde nükleer silah kullanmakla tehdit
ediyordu. Bir süre sonra hem ABD hem SSCB'nin karşı çıkmalarıyla İngiltere ve Fransa müdahaleye son vermek zorunda
kaldı. Komünistlerse bu kadar iktidarsızlık örneği gösterip düş
kırıklığı yarattıktan sonra bir daha asla eski güçlerine ulaşamadılar.
Irak'ta Tarihsel Fırsatlar
Irak'ta 1930'larda özellikle petrol ve ulaşım sektörlerinde ilk
endüstriyel gelişme başladı. 1940'da Basra limanlarına 5 bin,
tren yollarına 11 bin ve petrol 13 bin işçi alındı. Genç Irak
Komünist Partisi, kendisi gibi genç (olgunlaşmamış) işçi sınıfı
ile bağ kurmayı başardı. Böylece zamanla Irak Komünist Partisi
(IKP) Irak işçi sınıfının geleneksel partisi haline geldi. IKP,
strateji ve taktiklerini Devrimci Marksizmin ilkelerinden
değil SSCB ve Komintern'in direktiflerinden alıyordu. SSCB
menşeli politikaları IKP'yi kitlelerin liderliğine ve böylece
devrimci yükselişleri zaferle sonlandırmaya değil, kitlelerden
izole olmaya götürecekti.
IKP, daha politik yaşamının baharında Stalinizmin batağına nasıl
saplandığını ve bu bataklığın onun sonunu hazırlayacağının
1941'de Nazilerin SSCB'ye saldırması üzerine Stalin,
Komintern'e bağlı komünist partileri "müttefikleri" desteklemeye çağırmıştı. Stalin-Churchill ve Roosevelt arasında Hitler'e
karşı ittifak kurulmuş ve Stalin'in ittifak içinde olduğu güçlere
karşı değişik ülkelerdeki komünistlerin direnişlerine dur
denilmişti. 1920'de işgalci İngiltere yönetimine karşı ayaklanmayı 10 bin Iraklıyı katlederek durduran İngiltere, 1941 sonrasında SSCB'nin müttefiki haline gelmişti. İngiliz işgaline karşı
öfkenin kanla beslendiği topraklarda IKP, İngiliz birliklerini
desteklemeye başladı. Mayıs 1942'de yayınlarında bir makalede
şunları söyleyebiliyordu: "Partimiz, şu an Nazilere karşı savaşan
İngiliz ordusunu "özgürlük ordusu" olarak görmektedir. İngilizlerin tarafında duruyoruz ve İngiliz ordusuna mümkün olan her
yoldan yardımcı olmalıyız." IKP, ülkeyi İngilizler adına yöneten
toprak ağaları ve monarşinin destekçisi haline geldi. Parti
programında yer alan yabancı sermayenin ülkeden kovulması ve
cumhuriyet çağrıları gibi söylemler çıkarıldı. Öyle ki sadece
sosyalist perspektif değil, Birleşik Arap Federasyonu gibi mil-
kamulaştırdı ve yabancıların herhangi bir mülk sahibi olmasını yasakladı. Hükümet yüzünü petrol sanayiini geliştirmede
ve ulusal burjuvazinin oluşmasında yardımcı olacağını düşündüğü SSCB'ye dönmüştü.
Moskova'nın direktifleri doğrultusunda IKP, Baas partisiyle ittifaka girdi. IKP, Baas Partisi ile birlikte oluşturdukları
Ulusal İlerici Cephe (UİC)'de 7 yıl kaldı. IKP, Baas Partisi ile geçmiş deneyimlerinden de ders çıkarmamakta ısrar ediyordu. IKP, Saddam Hüseyin'i ulusal kurtuluş kahramanı ilan etmişti. Kürtlerle birlikte IKP, 72'de Baas hükümetine
bakan olarak katıldı.
Sovyetler Birliği 1975-79 arası dönemde Baas Partisi'ne 4.9 milyar dolar değerinde silah ve mühimmat göndermişse de
IKP yine Baas rejiminin baskılarından kurtulamadı. 1978'e gelindiğinde Baas rejimi Iraklı komünistleri tutukluyor ve
bazılarını da idam ediyordu. Saddam Hüseyin'in yönetimi ele geçirdiği Baas rejimi 1979'da Irak Komünist partisi
yasadışı ilan edilmişti. 1979-821 sürecinde yaklaşık 30 bin insanın tutuklandığı hesaplanmaktaydı. IKP, 1979'daki baskı
sürecinin etkilerinden kurtulamadı ve bir daha aynı toplumsal etkiye sahip olamadı. IKP'nin Baas rejimine verdiği
desteği kesmesinin altında karşı karşıya kaldığı baskı dalgası yoktu, ki öyle olsaydı bu süreç daha öncede yaşanmıştı ve
tekrarlanmazdı. Asıl dert Irak'ın ABD'ye yakınlaşmasıydı. Bunun en önemli kanıtı da IKP'nin militanlarını tutuklayan,
idam eden Baas Partisi'ne SSCB'nin, 1984'te ABD yerini alıncaya kadar ana askeri yardım sağlayıcısı olmasıdır.
İslamcıların Yükselişinin Basamaklarını Komünist Partilerin İhanetleri Döşedi
Komünist partiler, hiçbir zaman tutarlı bir anti-emperyalist çizgi izlemediler. Bu durumda Rus dış politikasının uzantıları olmaları belirleyici oldu. Ayrıca hiçbir zaman devrimci bir çizgi de izlemediler. Devrimlere hep ihanet ettiler.
Sonuçta kadrolar imha edildi, sempatizanlar düş kırıklığına uğradılar ve inançlarını kaybettiler.
İlerici olarak adlandırdıkları burjuva unsurları desteklemekle kalmadılar,
Stalinizmin Ortadoğu'da oldukça
onlarla ittifaklar oluşturdular ve kabul edildikleri yerlerde onların
kötü bir mirası var. Stalinizm
hükümetlerinin parçası oldular. Komünist partilerin bu tutumu, her zaman
sayesinde uzun yıllar solun
için onları ve dolayısıyla işçi sınıfını bu burjuva güçlerin kuyruğuna takmak anlamına geldi. Burjuva milliyetçilerinin politik tutumlarının sorummevzileri olmuş yerlere bugün
luluğunu paylaşmakla, kendi toplumsal etkilerini burjuva milliyetçileri
İslamcılar yerleşmiş durumda.
lehine zayıflatmakla kalmıyor, çoğu zaman da bu burjuva unsurların işlerSol bir bütün olarak oldukça gerine yaramadıkları oranda kendilerine ve işçi sınıfı hareketine yönelik
ilemiş durumda. Ama, şunu biliysaldırı kampanyası karşısında silahsız bırakı-yorlardı.
oruz ki kapitalizm var oldukça
1980'lere gelindiğinde Ortadoğu'da "komünistler" dibe vurmuşlardı. Bu
devrimcilere kapılar asla kapandibe vuruş solun da bitişini haber veriyordu, çünkü solu bu unsurlar temmaz. Yeter ki bizler sabırlı ve
sil ediyordu. Özellikle İran'da devrimin mollalara teslimi, büyük bir umutinatçı bir mücadeleyle devrimci
suzluk yarattı ve bu ağır yenilginin altından kalkılamadı. Ayrıca
Marksizmin temiz bayrağını yükAfganistan gibi Müslüman bir ülkenin SSCB gibi komünist diye bilinen
seltelim. Bunun için öncelikle
bir ülke tarafından işgali ve Afgan halkına yaşattığı ağır acılar,
Ortadoğu'da solun kredisini tümden tüketti. 1990'da SSCB'nin
çözülüşüyle birlikte on yıllar boyunca Moskova'nın büyükelçiliği gibi
çıkarmak gerekiyor. Bu özellikle
davranmış "komünist" partiler tümden iflas bayrağını çektiler. Ve böylece
de Ortadoğu coğrafyasının bir
günümüzün Ortadoğu'su şekillenmiş oldu.
parçası olan Türkiyeli devrimciler
olan bizler için olmazsa olmazdır.
Stalinizmin Ortadoğu'da oldukça kötü bir mirası var. Stalinizm sayesinde
uzun yıllar solun mevzileri olmuş yerlere bugün İslamcılar yerleşmiş
durumda. Sol bir bütün olarak oldukça gerilemiş durumda. Ama, şunu biliyoruz ki kapita-lizm var oldukça devrimcilere
kapılar asla kapanmaz. Yeter ki bizler sabırlı ve inatçı bir mücadeleyle devrimci Marksizmin temiz bayrağını yükseltelim. Bunun için öncelikle geçmişle hesaplaşmak ve Stalinizm'in günahlarından ders çıkarmak gerekiyor. Bu özellikle de
Ortadoğu coğrafyasının bir parçası olan Türkiyeli devrimciler olan bizler için olmazsa olmazdır. Devrimci hareketlerin
gelişimi açısından Türkiye'de koşullar diğer Ortadoğu ülkelerine göre nispeten daha avantajlı. Ancak bu gerçek bizim
omzumuzdaki yükü hafifletmek bir yana ağırlaştırıyor; çünkü bu durumda Ortadoğu'da solun geriye gidişine dur demek
en çok da bizim boynumuzun borcu. Türkiye'de gelişecek, güçlenecek devrimci hareketler Ortadoğu coğrafyasında,
sömürüyü, yoksulluğu ve ezilmişliği en yoğun olarak yaşayanların coğrafyasında, yankısını bulmakta gecikmeyecektir.
Kaybedecekleri fzala bir şeyi olmayan, emperyalizme karşı öfkesi yüksek bu halklar, eğer bir umut ışığı görürlerse akın
akın umuda koşmakta tereddüt etmeyeceklerdir.
İslamcılara gelince: Onlar da tarihin sınavından geçiyorlar, İran'da, Filistin'de, Mısır'da, Lübnan'da... Ve biz biliyoruz ki
islamcılar kendi iç çelişkiler yumağıyla tarihin sınavından geçemezler. Sermayeyle iç içe olan İslamcılar hiçbir zaman
anti-kapitalist değildirler. İşçi sınıfının sömürüsüne, yoksulluğa vb söyleyecek sözleri yoktur. Tarikat yardımlaşmaları,
zekat vb'leri sınıf hareketinin düşük olduğu böyle dönemlerde etkili olabilir, ama proletarya ayağa kalktığı zaman onlara
"sadakanıza ihtiyacımız yok, sizler de kapitalistsiniz" diyecektir. Hizbullah'ın İsrail karşısında gösterdiği direniş bazı
omurgasız Stalinistleri büyülemişe benziyor, fakat koşullar oluştuğunda silahları bırakacağız diyebiliyorlar. Koşulların
ortadan kalkması, ABD'nin, İsrail'in ya da emperyalizmin varlığının ortadan kalkması mıdır, yoksa İran'ın ABD ile bir
uzlaşıya mı varmasıdır? Tabii ki ikincisi.
Bizler önümüze bakalım. karalı mücadelemizle görevimizi layıkıyla yerine getirelim. Kitleler İslamcılar gerçek yüzlerini er ya da geç göreceklerdir.
İsrail'in, Hizbullah'ı bitirmek ve Litani nehrinin
güneyini Şii nüfustan arındırmak için başlattığı
işgal, tam bir fiyaskoyla sonuçlandı. 34 gün süren
işgal boyunca İsrail bombardımanı Lübnan'ı yerle
bir etti. Katiller, çok büyük bir kısmı sivil olmak
üzere 1000'den fazla Lübnanlı'yı katlettiler.
Bununla beraber Hizbullah'ın direnişi kırılamadı.
İşgal edilen bölgeyi çok iyi bilen Hizbullah milisleri
y a ş a t t ı l a r.
İ s r a i l ,
seyyar rampalardan fırlattığı Katyuşa
f ü z e s i
Ulusal kurtuluş öfgütü vasfı kazanan Hizbullah, t a n k l a r ı ,
özellikle son İsrail işgaline karşı direnişiyle m e ş h u r
Şiilerin yanısıra Sünnilerin de desteğini kazandı. M e r k a v a l a r ,
Başı açık kadınlar Hizbullah mitinglerinde boy H i z b u l l a h ' ı n
füzeleriyle imha edildi. İsrail hiç de alışık olmadığı
şekilde askeri anlamda ağır kayıplar verdi. ABD'nin
zorlamasıyla alelacele Lübnan'ı işgale başlayan
İsrail ordusu sivilleri öldürmekten ve Lübnan
altyapısını ve ekonomisini çökertmekten başka bir
Hizbullah direnişinin kırılamayacağı anlaşıldıkça
büyük çoğunluğu ABD ve İsrail karşıtı dünya
kamuoyu, bu durumdan çok memnun oldu. Özellikle Müslüman coğrafyasında sevinç, kısa zamanda
büyük coşkuya dönüştü. Arap dünyası için
Hizbullah'ın zaferinin başka anlamları da vardı.
İsrail'in yenilmezlik imajı yerle bir oldu. Arap
devletleri ve örgütleri İsrail ile yaptıkları tüm
savaşları kaybetmişlerdi. Hizbullah bir bakıma
Arapların bir ulus olarak kendilerine güvenlerini
yerine getirdi. Oluşan bu ulusal havanın etkisiyle
Araplar arasındaki mezhepsel farklılıklar bir kenara
bırakıldı. Şii Hizbullah'ın zaferi Sünni Müslümanlar
tarafından da aynı ölçüde kutlandı. Hizbullah'ın lideri Nasrallah, bir anda Müslüman coğrafyanın en
popüler şahsiyeti haline geldi. Bu noktada şu tespiti
yapmakta fayda var: İsrail'e karşı uzun yıllardır
yürüttüğü siyasetle Hizbullah, ulusal bir figür konumuna gelmiştir ve kendisine duyulan büyük sempati
de İsrail karşısında izlediği ulusal kurtuluş
çizgisinde yatmaktadır. Televizyonlardan hep
beraber takip ettik, son derece modern görünümlü,
başları açık Arap kızlar, ellerinde Nasrallah posterleriyle İsrail'e karşı zaferi kutluyordu.
Hizbullah'ın askeri ve siyasi alanda kazandığı zafer,
psikolojik ve ideolojik zaferin yanında epeyce
sönük kalmaktadır. Askeri anlamda Lübnan topraklarına İsrail'in çıkarlarını korumak için BM'ye bağlı
uluslararası gücün yerleşecek olması, Hizbullah için
bir handikaptır ve Lübnan'ın işgalinden önceki
duruma göre geriye gidiştir. Öte yandan, Hizbullah
psikolojik ve ideolojik anlamda çok önemli
kazanımlar elde etmiştir. Bir kere İsrail karşısında
zafer elde etmenin mümkün olduğunu göstererek
Arap dünyasındaki ABD-İsrail karşıtı direnişi
körüklemiştir. Ayrıca, Şii radikalizmi Ortadoğu'daki
ağırlığını arttırmıştır. Belki de bizi en çok
ilgilendiren Hizbullah ve lideri Nasrallah'ın
Ortadoğu'da emperyalizmden nefret eden milyonlarca yoksul emekçinin desteğini kazanması ve bunlara liderlik edebilecek düzeye yükselmesidir.
Hizbullah'ın şahsında cisimleşen Lübnan direnişinin
bu zaferi, dünya solu içinde bir dizi yanılsama da
yaratmış durumda. Solun çok önemli bir kısmı, son
kertede aşırı sağcı bir örgüt olan İslamcı Hizbullah'ı
emperyalizme karşı mücadelenin liderliği olarak
takdim etti. Hatta kendi basiretsizliğini, çapsızlığını
Hizbullah'ın başarısıyla örtmek isteyenler, düzmece
röportajlar bile hazırladılar. Evrensel'de yayınlanan
ve epey ses getiren bu sahtecilik, hayali bir
Nasrallah portresi çiziyor. Öyle ki Nasrallah,
Tayyip'i eleştirip Türkiye'yi Deniz Gezmiş'ten
tanıdığını ifade ediyor, hatta sosyalistlerin
zayıflığından hayıflanıyor. Chavez'e yapılan
övgüler cabası. Uzatmayalım, kendi sınıf işbirliği
çizgisinin zeminini kuvvetlendirmek için atılan
hayli ucuz bir adım.
Sonuç olarak bu gibi yaklaşımların sonuçları
anti-emperyalist mücadelenin ufkunu karartmak-
sistemle ilgili asıl
bağlamında ABD ile
olan ilişki temelinde
devlet, bölgesel bir
güç olan İran,
Kemalistler ve hatta
TSK, bir zamanlar
ABD çocukları olan
Taliban vs de
böylece emperyalistkapitalist işleyişe
cephe almayan bir
zaman tutarlı bir
ta ve genel olarak Ortadoğu'nun huzuru açısından tek yol olan sosyalist devrim hedefini dumura uğratmaktadır. Hizbullah'ın İsrail-ABD planlarını boşa çıkarmasının ardından, Hizbullah'ı
anti-emperyalist ilan eden, ona övgüler yağdıran kısacası kuyrukçuluk yapan eğilim, ne yazık
ki, solda hakim eğilimdi. Oysa, böyle bir tutum son derece tehlikelidir, çıkmaz sokaklara
akmakta olan enerjinin bu mecralara akışını hızlandırmaktan başka bir işe yaramamaktadır. Bu
yüzden Hizbullah konusunu devrimci prensipler etrafında yeniden ele almak zorunludur.
Ulusal Kurtuluş Örgütü Olarak Hizbullah
Başından beri Hizbullah'ı popüler kılan şey, Hizbullah'ın İsrail'in Lübnan'ı işgaline karşı koymasıydı. İsrail Lübnan'ı Filistinli örgütleri bertaraf etmek için 1982 yılında işgal etmişti.
Bundan sonraki 20 yıl boyunca Güney Lübnan'da İsrail işgali devam etti. Bu 20 yıl zarfında
İsrail'e karşı en kararlı mücadeleyi Hizbullah verdi. Stalinist örgütlenmeler ve çeşitli (laik) burjuva milliyetçisi unsurlar her defasında emperyalizmle anlaşarak Ortadoğu halklarını hayal
kırıklığına uğrattılar. Bunun sonucu olarak, onlar batarken Hizbullah yükseldi, zira halkların
tercih edeceği başka seçenek kalmamıştı. 2001'de İsrail, Güney Lübnan'ı terk etti, bu, büyük
ölçüde Hizbullah'ın direnişinin sonucuydu. Son savaştaki tutumunun da bir sonucu olarak
Hizbullah, Arap dünyasında ABD ve İsrail karşıtı direnişin sembolü ve prestiji durumunda.
Temmuz ayında İsrail'in kaçırılan iki askeri bahane ederek başlattığı işgal hareketi, direnen
odak olarak, bir kez daha, karşısında Hizbullah'ı buldu. Bu bağlamda Hizbullah'ın direnişi
meşru ve haklı bir direnişti. İsrail'in hedeflerine ulaşamaması elbette sevindirici bir gelişmedir.
Ama bu, Hizbullah'ı ne anti-emperyalist yapar, ne de devrimci. Hizbullah'a bu yönde yapılacak bir itham Ortadoğulu işçi ve emekçilere gerçek çıkış yolunu değil, çıkmaz sokağı göstermek olur ve bu da toplumların devrimci dönüşümüne ihanettir. Ayrıca böyle bir politik
kavrayışın Türkiye öznelinde başka tehlikeleri de var. Milliyetçiliğin beslediği kuru bir antiAmerikancılık, anti-emperyalizm olarak tarifleniyor, ama böyle bir tarif Türkiye'de de bir hayli
fazla siyasal çizgiyi kapsamakta. Türkiye'de Kürt sorunundan kaynaklanan nedenlerle yaygın
bir ABD karşıtlığı mevcut; Kemalistler, her türden ulusalcı hatta aşırı sağcılar bile antiAmerikancı. Zaten bir sürü ulusalcı palavracı bu noktadan çıkışla kendilerini anti-emperyalist
ilan ediyor. Kısacası, eğer anti-emperyalizm ekonomik ve sistemle ilgili asıl içeriğinden soyutlanarak, salt dış politika manevraları bağlamında ABD ile olan ilişki temelinde kavranırsa
sadece Hizbullah değil, güçlü bir alt-emperyalist devlet, bölgesel bir güç olan İran, duruma
göre Kemalistler ve hatta TSK, bir zamanlar ABD çocukları olan Taliban vs de anti-emperyalist ilan edilebilir.
Hizbullah Neden Anti-Emperyalist Değil?
Emperyalizme karşı mücadeleyi ülke içinde kapitalizme karşı mücadeleyle birleştirmeyen ve
böylece emperyalist-kapitalist işleyişe gerçek anlamda cephe almayan bir siyaset, hiçbir zaman
tutarlı bir anti-emperyalist siyaset olamaz, çünkü kapitalizmden bağımsız bir emperyalizm
yoktur. Emperyalizm, kapitalizmin en yüksek aşamasıdır, bu yüzdendir ki anti-kapitalist
mücadeleyi içermeyen bir anti-emperyalizm söylemi, ulusalcılık temelindeki burjuva ve
küçük-burjuva siyasetlerin kendilerini ya da bağlaşıklarını hoş gösterme çabasından başka bir
şey değildir. Hizbullah'ın Lübnan'da kapitalizmle hiçbir sorunu olmadığı gibi denetimi altında
tuttuğu bölgelerde oldukça fazla sayıda kapitalist girişimin bizzat sahibidir. Süpermarket ve
otel zincirlerinden verimli çiftliklere, turizm acentelerine ve finans merkezlerine kadar pek çok
işletmeyi elinde bulundurmaktadır. Ayrıca Hizbullah önderleri bir dizi televizyon kanalının
sahibidir. Bütün bu işletmelerde emekçilerin tamamen dini esaslara göre çalıştırılıp yine en iyi
mümin en iyi çalışan ve şükredendir anlayışıyla vahşice sömürüldüğü ortadadır. Öte yandan
İran ve Suriye'den akan mali ve askeri destek Hizbullah aracılığıyla Şii burjuvazi tarafından
denetlenmektedir. Buralardan elde edilen kaynaklardan bir kısmı Lübnan'daki yoksul Şiilere
göz boyamak amacaıyla "yardım" olarak dağıtılmaktadır. Bu noktada İslamcıların Türkiye'den
de yakından bildiğimiz bir mekanizması devreye girer. Liderliğini burjuva-küçük burjuva
çevrelerin yaptığı İslamcı akımlar, aynı zamanda holdingleşmiş, büyük paralara sahip
olmuşlardır. Bu işletmeler, cemaat dayanışması sayesinde, kapitalist rekabetten büyük ölçüde
kurtulmuş, bu da bu ticari girişimlerin hızla büyümesine yol açmıştır. Bu kaynaklardan bir kısmını "zekat", "yardım" vb'leri ile yoksullara aktaran İslamcılar, yoksul halkı yanlarına çekmek
istemişlerdir ve bunda da büyük oranda başarılı olmuşlardır, çünkü neoliberal saldırılarla tüm
dünyada hızla yoksullaşan ve güvencesiz bir şekilde vahşi kapitalizmin pençesine düşen yığınlar, kırıntı denilebilecek yardımlara bile muhtaç hale gelmiş, tarikatların dayanışma ağlarıyla
kendini güvende hissetmek istemiştir. Sosyalistlerin ve halkın kendi öz örgütlülüğünün zayıf
olduğu yerlerde İslamcılar, böylelikle büyük güçlere kavuşmuşlardır. Hizbullah, için de bu
durumun aynısı geçerlidir.
Hizbullah kuyrukçuluğunu yapanlar siyasal İslamcıların
toplum üzerindeki hegemonyasını artırıyorlar. Devrimciler
ise karşı hegemonya çabası içinde olmak zorundadırlar. Aksi
takdirde basit bir eklenti, bir figüran konumunun ötesine
geçilemez. Ortadoğu'da belirleyici aktör durumuna yükselebilmek için bağımsız devrimci sınıf siyasetini örmek zorunludur. Bunun için de koşullar olgunlaşmaktadır.
Stalinist komünist partilerin ve milliyetçi diktatörlüklerin
ihanetleri yüzünden soldan kopan ve son alternatif olarak
Hizbullah ve Hamas gibi İslamcı akımlara kayan Ortadoğulu
emekçi kitleler, bir kez daha düş kırıklığına uğrayacaklardır.
Bu alternatiflerin de tükenişi uzak geleceğin konusu değildir.
Hizbullah, silahsızlanma için koşulların henüz uygun
olmadığı açıklarken, silahsızlanmasının gayet mümkün
olduğunun işaretlerini veriyor. Yani, İran ve Suriye, ABD ile
gergin olan ilişkilerini belirli bir uzlaşmaya vardırdıkları anda
Hizbullah da jest olarak silahlarını teslim edecektir. Hamas,
iktidarında şimdiden ılımlılaşmış, silahlı direnişi durdurmuştur. İsrail'i tanıma noktasına gelmiştir. İslamcı geleneğin bu
en prestijli örgütleri İsrail ile görüşmeye, "barış" için uzlaşmaya hazırlar. Bütün bunlar ortadayken, bu örgütleri antiemperyalist mücadelenin asıl önderlikleri olarak ilan etmek,
hatta daha ileri gidip onlarla aynı cephede bir araya gelme
fikrini ortaya atmak, tarihten hiç ders çıkarmamak ve kendi
ipini kendin çekmek demektir. Bu ihanet politikasını, yani
burjuva ve küçük burjuva güçlere teslimiyet politikasını
Stalinistler, uzun yıllar boyunca uyguladılar. Her seferinde
burjuva sınıfların programına eklemlendiler ve ardından da
burjuvaların kıyımına maruz kaldılar. Bu tarz fiyaskoların en
meşhuru 1979 İran devrimi ve sonrasında yaşandı. Molları
ilerici ve anti-emperyalist ilan edenler İran proletaryasını ve
solunu Ayetullah kasaplarının önüne attılar.
Ortada olan bir gerçek de Hizbullah'ın aynı zamanda İran dış
politikasının bir aracı olduğudur. Hizbullah, Lübnan nüfusunun %40'ını oluşturan, büyük çoğunluğu alt sınıf üyesi olan
Şiilerin örgütüdür. Şii Emel hareketinden daha radikal bir
çizgiyi savunarak ayrılan Hizbullah, mollaların iktidara
geldiği Şii İran'ın etkin desteği ile kuruldu. İran'da iktidara
gelen yeni rejim, Ortadoğu'nun bölgesel bir gücü olmaya
çalışan alt-emperyalist bir egemen sınıfın düzeniydi. Bu
anlamda Mollalar, Şii mezhebini bölgesel güç politikalarının
en önemli aracı olarak kullandılar. Hizbullah'ın dünyanın en
profesyonel ve etkili gerilla grubu olması, çok büyük
ölçülerde İran ve Suriye devletlerinin yoğun desteğiyle
mümkün oldu. Özellikle Lübnan'ın kuzeyini ABD'nin
onayıyla 20 yıl boyunca işgal altında tutmuş olan Suriye'nin
desteği olmadan Hizbullah'ın bugünkü güce ulaşması
mümkün olmazdı. Dolayısıyla emperyalist projeler temelinde
hayata geçirilmiş olan Hizbullah projesinin anti-emperyalist
olması mümkün değildir. Söz gelimi ABD-İran arasındaki
gerginliğin belirli bir uzlaşma ile son bulması durumunda
Hizbullah'ın pekala İsrail ile pekala anlaşacağını biliyoruz.
Emperyalizm bir dış politika değil, kapitalist sistemin en üst
ve son gelişmişlik düzeyinin adıdır. Ortadoğu uzun yıllardır
kan ve göz yaşı ile yıkanıyor. Bunun sorumlusu şüphesiz kapitalizm, yarattığı kar hırsı, emperyalist rekabet ve
sömürüdür. Onlarca yıldır, ulusal, etnik, dini, mezhepsel gerilimlerle ifade edilen savaşlarda milyonlarca insan
öldürüldü. İnsanlar, kendi ulusları, dinleri, etnik grupları,
mezhepleri vs için birbirlerini katlettiler. Yaratılan bu suni
karşıtlığın arkasındaysa hep kapitalistlerin parmağı vardı.
Kendileri çok seyrek dövüşen bu güçler, birçok farklı halkı
kendi çıkarları için kullandılar, kurban ettiler, aldattılar,
ölüme ve katliama tabi tuttular. Birçok kez bir taraf kurban
diğer taraf cellat rolünü oynamaya zorlandı. Bunun dışında
İsrail'in her daim yaptığı gibi ya da ABD'nin Irak'ta uyguladığı türden bir katliam bizzat emperyalistler tarafından
Dolayısıyla Ortadoğu için (ve tabii ki tüm dünya için) çözüm
yolu kapitalist üretim ilişkilerini bertaraf edecek olan sosyalist devrimlerden geçer. Burjuva mülkiyet ilişkilerine düşman,
sağlam bir proğramatik hatta sahip olmayan her siyasi
hareket emperyalist ilişkileri yeniden üretecektir. Örnek
verirsek, diyelim ki İran mevcut güçlenişini arttırarak
sürdürdü ve diyelim 20 yıl sonra çok etkili bir bölgesel güç
haline geldi. Bu durumda İranla sıkı ilişkilere sahip bir
Hizbullah, İran'ın başka halklar üzerindeki kırbacından başka
bir şey olmayacaktır.
Yanlış anlaşılmamak için şunu bir kez daha vurgulamak
gerek: Ezilen ulusların ve genel olarak ezilenlerin baskılara
karşı mücadelesi her daim meşru ve haklıdır, komünistler bu
mücadeleyi verenlerin arkasındadır. Yani, bizler İsrail'in
Lübnan'da yürüttüğü savaşta elbette ki tarafsız değiliz. Öte
yandan Hizbullah'ın sınırlarını da gayet net bir şekilde
görmek zorundayız. Ortadoğulu devrimcilerin görevi
Hizbullah, Hamas gibi İslamcı örgütlerin kuyrukçuluğunu
yapmak değil tam tersine onların etkilerini kırarak
Ortadoğulu emekçilerin antiemperyalist enerjilerini devrimci
21. yüzyıl savaşlarla açıldı. Kapitalist sistemin krizinin
diyetini masum milyonlarca insan ödedi, ödüyor. Yangın,
Afganistan ve Irak'tan sonra şimdi de Lübnan'ı içine aldı.
Filistin'de zaten hiç sönmemişti. Yarın da Suriye, İran ve
Kürdistan'ı içine almaya namzettir.
Gözyaşının eksik olmadığı yoksul Ortadoğu'ya akan kanın
durması, huzur, barış ve refahın gelmesinin yolu tüm
Ortadoğu işçi sınıfını tek çatı altında birleştirebilen bir
örgütlülüğün yaratılması ve sürekli devrim yolunda mevziler
kazanılmasından geçmektedir. Kelimenin gerçek anlamındaki tek gerçek kurtuluş yolu budur. Devrimci komünist örgütlerin Ortadoğu'da yaratılması, işçi sınıfı içinde bu örgütlerin
yaratılması bu anlamdaki en temel adımdır. Ortadoğu, nihai
çözüme Ortadoğu işçi sınıflarının mücadelesi ile gerçekleşecek sosyalist bir devrimle ulaşacaktır.
Ortadoğu'da işçi sınıfı kaderinin belirlendiği sahaya inmezse
yönetici sınıfların ayak oyunlarına, manevralarına mahkum
olacaktır. Emperyalizmin bölgenin kaderini belirlemesini
ancak Ortadoğu işçi sınıflarının birlikte mücadelesi
engelleyebilir. Aksi taktirde bölge işçi sınıfları sınırların
emperyalistlere göre yeniden çizilmesine, farklı etnik gruplar
arasında kışkırtılan iç savaşlara, dayatılan yoksulluğa,
Çin'in "Kızıl Kapitalisti"nin Ölümü
hükümetini desteklemiş olan Çin
kapitalist seçkinlerinin önde gelen
"modern Çin ulusal
önde gelen temsilcisi, seçkin bir
lider, büyük bir
Rong’a atfedilen bu
övgüler ve "kızıl
rejimle Çin burjuvazisinin kimi
daha en başından
1949 öncesinde Mao Zedung tarafından kurulan Komünist Partisi hükümetini desteklemiş olan
Çin kapitalist seçkinlerinin önde gelen tanınmış üyelerinden Rong Yiren, 26 Ekimde, Pekin'de
89 yaşında öldü. Daha çok "kızıl kapitalist" olarak tanınan Rong'un yaşamı, Stalinist rejimle
Çin burjuvazisinin kimi kesimleri arasında daha en başından itibaren varolan yakın ilişkilerin
somut örneğini oluşturuyordu.
Xinhua haber ajansı tarafından yayınlanan resmi ölüm haberi Rong'u "modern Çin ulusal
sanayicilerinin önde gelen temsilcisi, seçkin bir lider, büyük bir yurtsever ve komünist
müdafi," olarak selamladı. Rong'un cenaze töreni önde gelen Çinli liderlerin gömüldüğü,
Pekin'deki Babao Hill'de gerçekleştirildi. Törene başbakan Wen Jiaobao'nun başında yer aldığı,
Çin'in çok sayıda tanınmış şahsiyeti katıldı.
Bu sözde "komünist müdafi" hayata gözlerini yumduğu anda, Çin'deki en zengin bireylerden
biriydi. Rong 1979'da piyasa reformlarının uygulamaya konmasını izleyen yıllarda sahip
olduğu bağlantıları, ailesinin Çin Devriminden önce sahip olduğundan çok daha büyük tutarda
bir servet birikimi yapmak için kullandı.
Rong 1979 yılında Çin Uluslararası Tröst ve Yatırım Şirketi'nin başkanlığına seçildi. Rong
1993 ile 1998 yılları arasında Çin'in devlet başkanı yardımcısıydı ve Ulusal Halk Kongresi'nde
yönetici konumundaydı. Merkezi ABD'de olan Forbes dergisi 2000 yılında Rong'un kişisel
servetinin 1,9 milyar dolar olduğunu öngörüyordu.
Rong Yiren 1916 yılında doğu Jiangsu şehrinde doğdu ve Şangay'daki St. John Üniversitesi'
nden mezun oldu. Varlıklı bir burjuva ailenin oğlu olarak ayrıcalıklı bir çocukluk geçirdi, lüks
bir evde yaşadı ve Britanya yapımı spor arabalar kullandı.
Rong, 1949 Devriminin hemen öncesinde, o yıllarda toplam 80.000 kişinin çalıştığı 20'den
fazla tekstil fabrikası ve un değirmeninden oluşan aile şirketinin denetimini eline aldı. Rong
aynı zamanda Şangay'daki bir bankanın da başkanıydı. Rong gibi servet sahibi birinin Maoist
rejime destek vermiş olması, bu rejimin kendisine temel olarak aldığı Stalinist perspektifle
Çin'de kapitalizmin gelişimi, diğer bütün sömürgelerde görülene benzer çelişkiler gösteriyordu. Çin burjuvazisi tarihsel olarak ilerici bir rol oynayabilme kapasitesine sahip değildi.
Ekonomik olarak emperyalist güçlere bağımlıydı, kırsal bölgelerde yarı-feodal yapıya bağlıydı ve aşağıdan, sürekli olarak hızla büyüyen işçi sınıfının başını çektiği mücadeleler tarafından
İmparatorluk sistemine karşı girişilen 1911 devrimi, bir dizi savaş ağasının egemenlik kurduğu
bir dönemin yaşanmasına ve 1925 - 1927 arasındaki ikinci Çin Devrimi sırasında patlak veren
çok büyük sınıf gerilimlerine yol açtı. İşçi sınıfının ezilmesini, Çan Kay-Şek'in Kuomintag'ının
(KMT) iktidarda olduğu kokuşmuş bir diktatörlüğün kuruluşu izledi. Japon emperyalizmi 1931
yılında Mançurya'yı ve ardından 1937 yılında bütün ülkeyi işgal ederek büyük bir yıkıma yol
II. Dünya Savaşı'nın ardından KMT diktatörlüğü ekonomik toparlanma için gerekli siyasi
koşulları yaratmak bir yana, ülkeyi ancak güç bela bir arada tutabiliyordu. 1940'ların sonlarında hiper-enflasyon, resmi çevrelerin gırtlaklarına kadar rüşvete batması ve kredi sisteminin
iflas etmesi, Çin sanayini sarstı. KMT hükümetinin ekonomik krizi çözme konusundaki
basiretsizliği karşısında Çin burjuvazisinin, Rong'un da içinde yer aldığı kimi kesimleri, Mao
Zedung'un yönetimindeki Çin Komünist Partisi'ne (ÇKP) yöneldiler.
Kendisine köylülüğü temel alan ÇKP kuruluş ilkesi olan sosyalist enternasyonalizmi uzun süre
önce terk etmişti. Mao bunun yerine, Çin işçi sınıfının 1927 yılında yaşadığı trajik yenilgilerden doğrudan sorumlu olan Sovyetler Birliği'ndeki Stalinist bürokrasi tarafından geliştirilen
"iki aşama teorisini" benimsedi. Stalinistler 1917 Rus Devriminin derslerini reddederek Çin'de
işçi sınıfının iktidarı ele geçirme olasılığının ortaya çıkmasından önce uzun bir kapitalistleşme
döneminden geçmesi gerektiğini öne sürdüler.
1945 yılında Japonya'nın teslim olmasının ardından, Mao
aynı pro-kapitalist perspektifi benimseyerek, KMT'ye bir
burjuva koalisyon hükümeti kurma çağrısı yaptı. Bu durum
"dört sınıfın bloğu" - işçi sınıfı, köylü sınıfı, küçük burjuva ve
ulusal kapitalistlerin "ilerici" denen kesimi - safsatası altında
KMT bu teklifi reddetti ve iç savaş, Sovyetler Birliği'nin
Mançurya'nın sanayileşmiş bölgelerini işgal ederek ABD
destekli KMT'yi zayıflattığı ve Japonya'da ele geçirdiği
büyük miktardaki silahı ÇKP'ye aktardığı koşullar altında
devam etti. Mao'nun gerilla güçleri şehirleri ele geçirme
gücüne sahip saha ordularına dönüştürüldü. ÇKP 1949'da
belirleyici bir askeri zafer elde etti ve KMT çöktü. Çan KayŞek ve onun rejimiyle bağlantılı olan kapitalist seçkin Tayvan
Buna karşılık Rong Yiren gibi kimi kapitalistler KMT yönetiminin kaos döneminin ardından ÇKP'nin iktidara gelmesini
memnunlukla karşıladılar. Mao'nun köylülerden oluşan
"kızıl" orduları büyük şehirlere girdikleri zaman, işçi sınıfının
saflarındaki her türden bağımsız örgütlenmeyi bastırdılar ve
özel mülkiyeti korudular: Yeni rejim Şangay'da Rong'un şirketlerinin çökmesini engelleyecek olan gerekli parasal
desteği, hammaddeleri ve iş bağlantılarını sağladı.
Rong daha sonraları "komünistlerin" zafere ulaşmalarının
ardından duyduğu kimi endişelerin çabucak dağıldığını anlatacak, "Komünist Partisi'ni onaylamak için sadece bir elimi
kaldırmıştım. Eğer iki elimi kaldırmış olsaydım bu teslim
olmak anlamına gelecekti. Sadece bir elimi kaldırmış olmam
hatalıymış. Şimdi her iki elimle birlikte partiyi destekliyorum," diyecekti.
Rong türünün tek örneği değildi. Eski KMT rejiminin kimi
kesimleri de yeni hükümete katıldılar. KMT'nin kurucusu
Sun Yat-Sen'in dul eşi Song Qingling, 1949 yılının Ekim
ayında, Tiananmen Meydanında Çin Halk Cumhuriyeti'nin
(ÇHC) kuruluşunu ilan ettiği sırada Mao'nun yanında ayakta
duruyordu. "Sol KMT" adı verilen siyasi oluşum da dahil
olmak üzere Çan'ın diktatörlüğüne karşı çıkmış olan bir
düzine burjuva partisi ÇKP'nin patronajını kabul etti. Bu partiler ÇHC'nin anayasa taslağını hazırlayan Çin Halkı Siyasi
Danışma Konferansı'nı (ÇHSDK) oluşturdular.
Özel sermayeye daha sonrasında el konulmuş olması sosyalist politikalara dönüldüğü anlamına gelmiyordu. Rejim,
ekonominin bazı sektörlerini devralmak zorunda kalmıştı.
Kırsal kesimde büyük toprak sahibi sınıfa ait olan topraklara
el konulması ve yeniden dağıtılması, daha önceleri
köylülüğün rant ve tefecilik yoluyla soyulmasından faydalanmış olan taşra sermayesi ile şehirlerdeki sermaye arasındaki
bağları kopardı. KMT'nin iktidardan düşüşü sırasında önemli
tutarda sermaye Tayvan'a ve Hong Kong'a götürülmüştü.
ABD emperyalizminin ambargosu ve Kore Savaşı'nın patlak
vermesi Çin'in kapitalist dünya pazarı ile olan bağlantılarını
kopartırken yabancı sermaye de ülkeden kaçtı.
Aynı zamanda Pekin'in Sovyetler Birliği ile olan ittifakı da
yeni örgütlenme biçimlerini gerekli kılıyordu. Sovyet
teknolojisinin ve sanayinin Çin'e transferinin koordinasyonunu sağlayabilmek için devlet planlanması benimsendi. Bu
gelişmeler, "sosyalizme geçiş" olarak selamlanan 1956'daki
genel millileştirmelerle en üst noktasına ulaştı. Bu programın
gerçek içeriği sosyalizm değil, büyük ölçüde bir tarım ülkesi
olan Çin'de sanayinin devlet tarafından kontrol edilmesine ve
işçi sınıfının siyasi olarak bastırılmasına dayanan ulusal
Rong, 1956 yılında sahip olduğu işletmeleri devlete devretti.
Bu davranışı nedeniyle "kızıl kapitalist" olarak selamlandı ve
kendisine tazminat olarak 30 milyon yuan ya da 12 milyon
ABD doları ödendi - o tarihte bu hatırı sayılır bir tutardı.
Rong aynı zamanda 1966 yılında "Kültür Devrimi" başlayıncaya kadar, devlete devretmiş olduğu işletmelerden kâr payı
almaya devam etti. Rong 1957 yılında Şangay'ın belediye
başkan yardımcılığına ve iki yıl sonra da tekstil sektörü bakan
yardımcılığı görevine getirildi.
Rong'un yükselişi ÇKP'de "kapitalist yolcular" adı verilen
Çin kapitalizminin dünyanın zirvesine 30
yılı aşkın bir süredir yoğun bir şeklide
sömürülen işçiler taşıdı. Ne yazık ki Çin
proletaryası devrimcilerin etkisinden uzakta
ve oldukça örgütsüz durumda.
ekibin -Liu Şaoqi ve Deng Xiaping bu ekibin en tanınmış
simalarıydılar- yükselişi ile çakıştı. Mao'nun kırsal kesimde
"sosyalizm"i yaratmaya yönelik sonuçsuz bir girişimi temel
alan ekonomik politikaları bir biri ardınca felaketlere neden
oldu. Liu ve Deng, Stalinist "iki aşama" teorisini, ekonomik
krizin Çin'de sosyalizm için gerekli maddi temelin bulunmadığını ortaya koyduğunu öne sürmek için kullandılar.
Ülkenin on yıllar ve hatta yüzyıllar alacak bir kapitalist
gelişme aşamasından geçmesi gerektiğini vurguladılar.
Özü itibariyle Mao ile "kapitalist yolcular" arasında bir hizip
mücadelesi olan 1960'ların Kültür Devrimi ile birlikte Rong
geçici olarak bir kenara itildi. 1966 yılında Mao'nun Kızıl
Muhafızları evini basıp eşini dövdüler. Yine de başbakan Çu
En Lai, Rong'un daha fazla saldırıya maruz kalmasını önleyebilmek için duruma müdahale etti. Çu şu açıklamayı yaptı:
"O [Rong] Çin ulusal kapitalistlerinin bir temsilcisidir ve hem
yurt içinde, hem de yurt dışında etkili biridir. Kendisinin korunması gerekir."
Serbest Piyasaya Dönüş
Liu ve Deng gibi figürlerin tasfiye edilmiş olmalarına karşın
Mao'nun ülkenin yaşadığı ekonomik durgunluğa verecek herhangi bir yanıtı yoktu ve büyük ölçüde Çin
ekonomisini dışa açmaya yönelik piyasa yanlısı bir perspektifi benimsedi. Mao, 1971 yılında ABD emperya-
lizmiyle bir anlaşma imzalayarak Çin'e yabancı yatırımların gelmesinin ve gelişmiş kapitalist ülkelerle
ekonomik ilişkileri yoğunlaştırmanın koşullarını yarattı.
Mao'nun 1976 yılında ölmesinin ardından rejimin başına Deng Xiaping geçti ve Deng serbest piyasa yanlısı uygulamaların önünü bütünüyle açtı. 1979 yılında Rong Yiren, Deng tarafından Çin Uluslararası Tröst
ve Yatırım Şirketi'ni (ÇUTYŞ) - hükümetin yabancı yatırımcıları Çin'e çekmekle görevli olan kolu - kurmakla görevlendirildi.
ÇUTYŞ'nin birinci yılındaki çalışmaları sırasında Rong 4.000'den fazla yabancı iş adamıyla görüştü. Rong
aynı zamanda Pekin'le 1971 yılında diplomatik ilişkileri kurmuş olan eski ABD dış işleri bakanı Henry
Kissinger'ı da şirketin baş uluslararası danışmanlarından biri yaptı.
Rong yabancı yatırımların gelişini, serbest ticaret bölgelerinde altyapı yatırımları yaparak ve yabancı şirketlere işlerini yürütmelerinde yardımcı olarak kolaylaştırdı. Çin Ulusal Halk Kongresi'nin Hong Kong
delegesi olan Philip Wong 28 Ekim'deChina Daily'e şunları söyledi: "ÇUTYŞ kurulurken eğer onun
[Rong'un] yeteneği ve vizyonu olmasaydı, Çin'in ekonomik gelişimi bu derece hızlı olmazdı."
Rong'un ÇUTYŞ'si 1992 yılında gemicilik, enerji üretimi ve inşaat işleri alanlarında faaliyet gösteren bir
imparatorluk haline gelmişti: Bugün ÇUTYŞ'nin dünyanın dört bir yanında 200 şirketi var ve bu şirketlerin
varlıklarının toplam değeri 6.3 milyar ABD doları. ÇUTYŞ
gelişirken, Rong'un özel işleri de aynı şekilde gelişti. Oğlu Larry
Bugün Mao'nun Çin'i dünya kapitalist
Rong'u 1979 yılında Hong Kong'a, buradaki yatırımları
düzeninin ana payandalarından birini
yönetmesi için gönderdi. Larry Rong 2005 yılında Forbes dergisi
oluşturuyor. Dünya üretiminin önemli
tarafından, sahip olduğu 1.64 milyar dolarlık servetle Çin'in en
bir bölümü Çin işçi sınıfının acımasızca
zengin adamı olarak ilan edildi.
sömürülmesine dayanıyor. Çin'in dış
1989 yılının Mayıs - Haziran aylarında yaşanan hükümet karşıtı
ticareti bu yılın ilk 10 ayında 1,148
protestoların bastırılmasının ardından baba Rong, Çin
ekonomisinin daha da fazla dışa açılması konusunda kilit bir rol
trilyon dolar düzeyine ulaştı ve Çin,
oynadı. Deng Xiaoping, Tiananmen Meydanı'nda işçilerin ve
Japonya'dan sonra ABD'nin hazine bonoöğrencilerin katledilmesine, "sosyalist sistemin" savunulması
larının ikinci en büyük alıcısı konumungerektiğini söyle-yerek destek verdi. Gerçekte bu katliam işçi
da, ABD'nin devasa açıklarının finanse
sınıfının, rejimin serbest piyasa politikalarının yol açtığı
edilmesine yardımcı oluyor. Çin aynı
sonuçlara karşı muhalefetini ezmeyi amaçlıyordu.
zamanda Avustralya gibi bir dizi kapitaRong 1993 yılında, Pekin'in "piyasa reformlarını" hızlandırma
list ekonomiyi geride bırakarak en
konusundaki kararlılığının bir sembolü olarak Çin Devlet
büyük petrol ve hammadde ithaBaşkanı Yardımcılığı görevine getirildi. Rong'un ölümünün
latçılarından biri haline gelmiş durumardından Britanya'da yayınlananFinancial Times'da yer alan
yazıda şöyle deniliyordu: "Rong'un bu görevi esas olarak seremonikti, ancak açık bir mesaj içeriyordu: Çin'de komünist politika ile piyasa ekonomisinin yeni karışımı
varolmaya devam edecektir. Ve yolu gösteren kişi 'kızıl kapitalistti'." Aynı yıl Çin 111 milyar dolar doğrudan yabancı sermaye yatırımı çekti - bu 1979 ile 1989 yılları arasındaki 10 yıllık dönemde Çin'e akmış olan
toplam yabancı yatırımın yaklaşık olarak dört katı büyüklüğündeydi.
Bu muazzam boyuttaki yatırım akışının sonucunda Çin'de kapitalist sınıfı hızla büyüdü. Ronglar gibi eski
burjuva aileleriyle birlikte, Tayvan ve Hong Kong'dan dönen kapitalistler, iş adamları grubu olarak
Komünist Partisi hiyerarşisi içinde önemli bir katman oluşturdular. Eylül ayında Fransız bankası Credit
Agricole tarafından yayınlanan "Çin'in Kapitalistleri" başlıklı rapora göre, Çin'in GSYİH'sının yüzde
70'inden fazlası özel şirketler tarafından yaratılıyor. Rapor biçimsel olarak "devlet mülkiyetinde" ya da
"kolektif" olarak gösterilen kuruluşların çoğunun yönetiminin gerçekte özel ellerde olduğunu belirtiyor.
Bugün Mao'nun Çin'i dünya kapitalist düzeninin ana payandalarından birini oluşturuyor. Dünya üretiminin
önemli bir bölümü Çin işçi sınıfının acımasızca sömürülmesine dayanıyor. Çin'in dış ticareti bu yılın ilk 10
ayında 1,148 trilyon dolar düzeyine ulaştı ve Çin, Japonya'dan sonra ABD'nin hazine bonolarının ikinci en
büyük alıcısı konumunda, ABD'nin devasa açıklarının finanse edilmesine yardımcı oluyor. Çin aynı
zamanda Avustralya gibi bir dizi kapitalist ekonomiyi geride bırakarak en büyük petrol ve hammadde ithalatçılarından biri haline gelmiş durumda.
Bugün birçok insanın gözünde Çin komünist bir ülke değil. Ancak Rong Yiren'in - "komünist" Çin'de
önemli mevkileri işgal etmiş ve muazzam bir servet birikimi yapmış olan bu kapitalistin - yaşamı Pekin'in,
rejimin sosyalist olduğuna dair iddialarının daha en başından bu yana sahte olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Lübnan'ın İsrail tarafından işgal edilmesiyle başlayıp 34 gün boyunca devam eden emperyalist
kudurganlık, arkasında birçoğu çocuk olmak üzere 1000'den fazla ölü bıraktı. Gözlerimizin
içine bakarak sivillerin yaşadığı binaları bombaladı soğukkanlı katiller. Enkazların altından
çocuk cesetleri çıktıkça devletlerden, Birleşmiş Milletler'den, Avrupa Birliği'nden birşeyler
yapmasını bekledi birçoğu safça. Oysa tam da emperyalist kudurganlığın kurumları değil miydi
BM ya da AB? Lübnan'a yerleşen BM bünyesindeki askeri birlikler Hizbullah'ı silahsızlandırmayı taahhüt etmiyorlar mıydı? Ya, çoluk çocuk 1000'den fazla Lübnanlıyı katleden, günde
ortalama 5-10 Filistinlinin canını alan İsrail? BM'nin İsrail'e herhangi bir yaptırımı olamaz
mıydı? Olamazdı tabi. Yalandan, ucuz bir ateşkes çağrısı bile yapamadı BM. İsrail uçakları,
içinde Çinli diplomatın olduğu BM konvoyunu (Çin'e mesaj vermek için) vurduğunda dahi
BM'nin söyleyecek bir sözü yoktu. BM gibi kurumlar, artık manüpülatör rolünü dahi oynayamamakta, bir savaş aygıtına dönüşmüş bulunmaktalar. AB'nin sözcüleri ise hiç utanmadan
İsrail'in kendini savunma hakkı olduğunu söyleyip durdular. Burjuva politikasına özgü bu en
bayağı demagojiyi çürütmek için ufak bir çabaya girmeye bile gerek yok. Daha sonra başta
Fransa olmak üzere Lübnan'a asker göndermek için sıraya girdiler.
"Özgürleştirilen" Irak ne durumda? Günde en az 100 insan öldürülüyor Irak'ta. Dicle nehri kan
akıyor. Her gün Dicle'ye kurşuna dizilmiş, işkence edilmiş onlarca ceset atılıyor. ABD, Irak'taki
son kozunu oynuyor: iç savaş. Şimdilerde Şii ve Sünni Araplar acımasız bir iç savaşın
pençesinde birbirlerini gırtlaklıyorlar.
30 yıldır savaşsız bir yıl geçirmeyen Afganistan da kan ağlıyor. NATO birliklerine karşı direniş
yoğunlaşırken emperyalistler çaresiz. Taliban milisi diyerek yoksul Afgan köylülerini öldürüyorlar. Bahtsız ülke Afganistan, devrim ateşi dünyayı sarmadıkça en az bir otuz yıl daha
savaşsız gün geçirmeyecekmiş gibi gözüküyor.
Durum saydığımız ülkelerle sınırlı değil. Önümüzdeki süreçte Suriye, İran gibi ülkeler her an
ABD-İngiltere-İsrail cephesi tarafından saldırıya uğrayabilirler. Özellikle İran'a karşı yapılacak
bir saldırının sonuçlarının Irak'takinden çok daha ağır olacağı kesin. ABD ve müttefiklerinin
İran'a saldırıp saldıramayacakları ya da saldırının hangi şartlar altında olası olduğu, Rus-ÇinAB vb emperyalist güçlerin İran üzerinden nasıl tavır geliştirdikleri başka bir yazıda ayrıntılı
olarak ele alınmalı. Ama şunu kesinkes söyleyebiliriz: İran üzerinden başlayacak bir çatışma,
nükleer silahların kullanıldığı bölgesel bir savaşa dönüşme potansiyelini içermektedir.
Barışa Bir Şans Ver
1960'lı yıllarda Vietnam'da devam eden savaşa karşı yükseltilen sloganların en popülerlerinden
biri "Barışa Bir Şans Ver"di. Günümüzde de ABD'nin Ortadoğu'da yürüttüğü kasaplık karşısında dünyanın her tarafında milyonlarca insan eylem yapıyor. Londra'da Irak'ın işgaline karşı
yapılan 2 milyon kişinin katıldığı gösteri bu eylemlerin en büyüğü idi. Bu gösterilerde de en
sık atılan sloganlardan biri eskiden olduğu gibi "Barışa Bir Şans Ver" oldu. Bu slogan dünyadaki milyarlarca emekçinin barışa duyduğu özlemi yansıtmakta.
Diğer taraftan barışın bir özlem, bir iç geçirme olarak kalmaması için kapitalizmde savaşların
ve "barışın" doğasını ve kalıcı barışın nasıl mümkün olabileceğini anlamak gerekiyor.
Prusyalı general, filozof ve askeri tarihçi olan Clausewitz, "savaş, politikanın başka araçlarla
devamından başka bir şey değildir" demiştir. Lenin'in de ifade ettiği gibi Marksistler, haklı
olarak, bu sözü, daima, her savaşın özelliğini kavramada teorik temel olarak görmüşlerdir.
Gerçekten de emperyalist güçler şu an savaşların devam ettiği Ortadoğu'da on yıllar boyunca
çıkarları doğrultusunda her haltı karıştırmamışlar mıdır? Darbeler, iktidara getirilen diktatörler,
yağma ve talan, suikast ve sabotajlar, halkları birbirine düşürme, ambargo, kışkırtma, abluka,
tehdit vs. Savaşlar, işte bu politikaların bir uzantısı değildir de nedir? Bu tür araçların çözümü
sağlayamadığı anlarda savaşlar gündeme geliyor o kadar. Söz konusu araçlarla, savaşların
getirdiği şok edici kıyımlar arasında bir uçurum yok. Sıcak çatışmaların olmadığı, politik
yaşamın yukarıdaki araçlarla sürdürüldüğü dönemlerse "barış" oluyor. Öyleyse tabloyu ters
filozof ve askeri
araçlarla devamından başka bir şey
Lenin'in de ifade
olarak, bu sözü,
daima, her savaşın
özelliğini kavramada teorik temel
şu an savaşların
Ortadoğu'da on yıllar boyunca çıkarları doğrultusunda
her haltı karıştırmamışlar mıdır?
getirilen diktatörler, yağma ve talan,
suikast ve sabotajlar, halkları birbirine düşürme,
abluka, tehdit vs.
Savaşlar, işte bu
uzantısı değildir de
çevirdiğimizde ortaya şu çıkar: "Farklı ülkelerin egemen sınıflarının savaşların sonunda vardıkları barış,
savaşın değişik araçlarla devamından başka bir şey
değildir." Bunu en iyi açıklayan örneklerden biri bugün
Lübnan'da sağlanan "barış"tır. Fiili savaş şimdilik sona
erdi, sağlanan "barış" ise (Lübnan'a gönderilen BM'ye
bağlı askeri birlikler örneğinde olduğu gibi) savaşın
başka araçlarla sürdürülmesinden başka birşey değil ve
savaşın ikinci raundunun olacağına herkes kesin
gözüyle bakıyor. Lenin, "burjuva pasifistleri ve bunların
sosyalist taklitçileri ya da izleyicileri, barışı, eskiden de
şimdi de daima savaştan büsbütün ayrı bir şeymiş gibi
anlatırlar, çünkü her iki türden pasifist de 'savaşın barış
politikasının bir devamı barışın da savaş politikasının
bir devamı olduğunu' hiçbir zaman anlayamamışlardır."
derken, bunu kastediyordu.
Ayrıca, savaşların sonunda burjuva devletlerin aralarında vardıkları anlaşmalar olan "barışın" muzafferler ve
mağluplar açısından iki farklı anlamı vardır. Bu "barış",
savaşla değişen güçler dengesine uygun olarak,
koşulların yeniden düzenlenmesi, imkanların yeniden
dağıtılmasından başka bir şey değildir. Birinci Körfez
Savaşı'nda Irak yerle bir edilip Saddam'ın bütün direnci
kır��ldığında "barış" yapılmış, buna göre Saddam 36.
paralelin kuzeyine müdahale hakkını kaybetmişti.
Birinci Paylaşım Savaşı'nın sonunda imzalanan antlaşmalar emperyalist paylaşım dengelerini öylesine bozmuştu ki çok geçmeden ikinci bir paylaşım savaşı kapıda gözükmüştü. Görüldüğü üzere egemenlerin yaptıkları "barışlar" ekonomik ve siyasi ganimetlerin
dağılışının yeniden düzenlenmesidir. Güç ilişkileri
değiştiğinde "barışın" koşulları da değiştirilmek
istenecektir. Bunun anlamı çatışmaların belki de
savaşların tekrar başlaması olacaktır. Birinci paylaşım
savaşı, ikincisini hazırlamıştır; birinci Körfez Savaşı da
II.Bush'un Irak'ı işgalini. Dolayısıyla kapitalist dünyada
yapılan "barışlar" kelimenin gerçek anlamında barışı
hiçbir zaman ifade etmezler. Günümüzde Çin kapitalizminin hızla yükselmesi güç ilişkilerinin yeniden
değişmesi anlamına gelmiş, bu da kendisini Ortadoğu'da
yapılan savaşlarda gösterdiği üzere emperyalist rekabetin ikliminin savaşlar lehine değişmesini beraberinde
Savaşların Anti-Tezi Devrimler
Sınıflı toplumların ortaya çıkmasından günümüze egemen sınıflar kendi çıkar ve avantajlarını kah korumak
kah arttırmak için sayısız kez savaşları kışkırttılar. Bu
savaşlarda kendileri savaşmayacaklarına göre alt
sınıfları savaşmaya ve savaşın getireceği tüm acılara
katlanmaya ikna etmeleri gerekiyordu. Bu yüzden kendi
yağma savaşlarının karakterini farklı göstermek zorundaydılar. Yürüttükleri savaşı kutsal halelerle donatmak
böylelikle halkın genel onayını almak için kimi zaman
din, kimi zaman vatan, kimi zaman barbarlar öne
çıkarıldı. Oysa yürütülen savaşlar büyük çoğunlukla
ezen sınıfların hazırladığı yağma savaşlarıydı.
Toplumsal yaşamı kontrol eden, sahip olduğu ideolojik
araçlarla topluma yanlış görüngüleri empoze edebilen
egemen sınıflar, çoğunlukla kendi savaşlarını haklı
gösterebildiler. Bunu başaramadıkları durumlardaysa
1917'de Rusya'da, 1918'de Almanya'da, 1968'de
Fransa'da olduğu gibi (örnekler çoğaltılabilir) devrimler
Emperyalist savaşlar kapitalizmin krizlerinin zorunlu
demokrasinin olağan araçlarıyla çözülemeyecek kadar
derinleştiği dönemlerde, egemenler, burjuva politikasının olağanüstü araç ve yöntemleriyle önlerini
açmak, işlerini görmek isterler. Emperyalist savaşlar,
işte böyle bir yöntem olarak, sistemin kaçınılmaz ürünleridir. Emperyalist savaşların çelişkilerin çözümünü
sağlayamadığı ya da çözümün belirli bir ülkenin egemen sınıfı aleyhine sonuçlandığı durumlarda toplumlar
devrimci çözümlere daha yakın hale gelirler. Bu yüzden
Lenin. "Gerici bir savaşta, devrimci bir sınıf, hükümetinin yenilgisini istemekten başka bir şey yapamayacağı
gibi, hükümetin askeri
başarısızlıkları ile onu
Lübnan'ın İsrail tarafından
işgal edilmesiyle başlayıp
34 gün boyunca devam
eden emperyalist kudurdevrimci yenilgiciliği
ganlık, arkasında birçoğu
1000'den fazla ölü bıraktı.
nasıl devrimci proletaryanın emperyalist
egemen sınıflar da tam tersine 'mutlak zafer' için tüm
güçlerini seferber edeceklerdir. Bu hedef doğrultusunda
egemenler için içerisi de en az dışarısı kadar önem arz
eder. Bunun için, vatanseverlik adıyla şovenizmi tırmandıracak, işçi mücadelelerini sonlandırıp, pasifist
savaş karşıtlarını bile susturmak için baskı dalgası yaratacaklardır. Bu açıdan sınıf mücadelesinin dengesini
savaşın meşruiyeti belirleyecektir. Tarih göstermiştir ki
savaşa karşı devrimci bir kampanya yürüten politik hattın yokluğunda, egemen sınıf ağır bir yenilgiye uğrasa
da egemenliğine karşı ciddi bir karşı koyuşla karşılaş-
mayabilir (İkinci paylaşım savaşında Japonya'da olduğu gibi). Ya da tam tersine savaş karşıtı
cephenin yoğun çalışmaları ve kazandığı toplumsal destek, daha savaş bitmeden emperyalistlerin
yenilgisinin temel bileşeni haline gelip, devrimci çözümlere kapı aralayabilir (Vietnam Savaşı1968).
Bu açıdan bakıldığında egemen sınıfların emperyalist savaştaki meşruiyetinin dayanak noktalarını
çürütmek, halkın gerçekleri anlamasına yardım etmek ve muhalefete gerçekleri anlamasına yardım
etmek ve muhalefete devrimci bir içerik kazandırmak büyük önem taşıyor. Bunun başlangıç aşamasını savaşı hangi tarihsel koşulların doğurduğunu, hangi sınıfların yönettiğini ve hangi amaçlar
için savaşıldığını ortaya koymak oluşturuyor. Proletaryanın savaşların arka planını oluşturan
ekonomik ve politik süreçleri fark edebilmesi ve düşman sınıfın planlarını bozmak için harekete
geçmesi bu noktada büyük önem taşıyor.
Kalıcı Barış Dünya Devrimiyle Gelecektir!
Emperyalizm, dünyanın bölüşülmesi ve yeniden bölüşülmesi için büyük devletlerin giriştikleri
vahşi bir savaşımdır. Sürekli artan silahlanma harcamaları, geliştirilen daha yok edici silahlar ve
nükleer bombalar bunun ifadeleri. Lenin'in ifade ettiği gibi kapitalist
toplum daima ucu bucağı olmayan bir dehşettir. Bunu gören ve bu durumun değişmesini isteyenlerin tek bir çıkar yolu olduğunu, bunun da
Lenin'in de ifade ettiği gibi "Biz
ancak sınıf savaşımı olduğunu unutamayız.
anarşist değiliz. Savaşın, basit
Emperyalist savaş, emperyalist politikaların devamıdır, ne var ki bunlar
bir reddetme ile, bireylerin, gruaynı zamanda ezilen ulusların savaşımını ve proletaryanın burjuvaziye
pların ya da gelişigüzel kalakarşı savaşımını da kaçınılmaz olarak doğuracak ve körükleyecektir.
balıkların reddetmesi ile sona
Emperyalist savaşlar, kapitalizmin içine girdiği krizin ifadesidir, öyleyse
yükseltilen şovenizmin tüm şaşasına karşın, bu dönemler, sistemin, proBiz, savaşın birkaç ülkede
letaryanın devrimci saldırılarına karşı en zayıf bulunduğu anlardır.
devrimle, yani devlet iktiDevrimciler, tüm yağmacıları devirmek için, insanlığa kan kusturan bu
darının, kapitalistlerce ya da
sistemin kökünü kurutmak için, savaşları ilelebet ortadan kaldırmak için
emperyalist savaşlar döneminin yarattıkları fırsatlardan yararlanma yoküçük mülk sahiplerince değil,
yeni bir sınıf tarafından, proleLenin'in de ifade ettiği gibi "Biz anarşist değiliz. Savaşın, basit bir redtarya ya da yarı proletarya
detme ile, bireylerin, grupların ya da gelişigüzel kalabalıkların redtarafından ele geçirilmesi ile
detmesi ile sona erdirilebileceğine inanmıyoruz. Biz, savaşın birkaç
sona erdirilmesinden yanayız."
ülkede devrimle, yani devlet iktidarının, kapitalistlerce ya da küçük
Savaşların sebebi kapitalizm ve
mülk sahiplerince değil, yeni bir sınıf tarafından, proletarya ya da yarı
onun yarattığı kar hırsıdır.
proletarya tarafından ele geçirilmesi ile sona erdirilmesinden yanayız."
Ancak devrimle kapitalistleri
Savaşların sebebi kapitalizm ve onun yarattığı kar hırsıdır. Ancak
alaşağı ederek kalıcı barış
devrimle kapitalistleri alaşağı ederek kalıcı barış yönünde önemli bir
yönünde önemli bir sıçrama
sıçrama yapmış olacağız. Öte yandan, tek bir ülkede elde edeceğimiz
zafer, barışı sağlamayabilir, hatta devrim başka savaşların sebebi haline
gelebilir. Çünkü emperya-lizm muhtemelen işçi iktidarını silah zoruyla
bastırmak isteyecektir. Bu yüzden ancak devrimin yayılması ve sonunda sağlanacak sosyalist
dünya devrimiyle kalıcı barış tesis edilebilir. Savaş ve devrim diyalektiğini başka herkesten daha
iyi ortaya koyan Lenin'in sözleriyle " Ancak, biz, tek ülkede değil bütün dünyadaki burjuvaziyi
devirir, yener ve onları mülksüzleştirirsek, savaşlar olanaksız duruma gelir." "Ancak bir dünya
devrimi, taçlı eşkiyalar ile uluslararası sermayenin bu ortak kuvvetini yok edebilir"
Proletarya dünya çapında burjuvaziyi silahlandırdığında, ancak o zaman, tarihsel görevini yerine
getirip bütün silahları hurdalığa atacaktır. Kalıcı barışın yegane formülü budur.
"Bu gericiler ve
örgütlenen bir karşı
genç bir komünist
muhabir olan Peter
Fryer'a ait. Fryer'ın
Bu ekim ayı, aynı zamanda Macar Devrimi'nin 50. yılına denk geliyor. Şimdilerde Macaristan
kapitalizmi, 1956'daki şanlı devrimi, milliyetçi ve burjuva bir kalkışma olarak kendine mal etmeye çalışıyor. Geçit törenleri, saygı duruşları ve bin bir türlü safsatayla Macar Devrimi'ni resmi
tarihin şoven bir parçası yapmaya çalışıyorlar. Oysa, ayaklanma boyunca katledilen 25 bin genç
işçi, köylü ve öğrenci, burjuvalar için değil, kendileri için, gerçek sosyalizm için dövüşmüşlerdi.
Macar proletaryasının kahramanlık dolu anılarını 34 yıl boyunca ülkeyi demir yumrukla yöneten
Stalinist iftiralar kirletemedi, burjuvalar da kirletemeyecek; gerçekler direngendir ve devrimci
Marksistler, egemenlerin uydurduğu "resmi tarihe" karşı proletaryanın deneyimlerini geçmişten
"Bu gericiler ve faşistler tarafından örgütlenen bir karşı devrim değil, Sovyet silahlı güçleri
tarafından desteklenen polis diktatörlüğüne karşı tabandaki komünistlerinde içinde olduğu kitlesel bir ayaklanma." Bu sözler, Stalinist Britanya Komünist Partisi'nin yayın organında çalışan
genç bir komünist muhabir olan Peter Fryer'a ait. Fryer'ın bu sözleri, Stalinistler ve sağcılar
tarafından yaratılan efsanelerin aksine, 1956 Macaristan Devrimi'nin doğasını ortaya koyuyor.
1956'da Macaristan'da yaşananları en güzel tanımlayan ifade belki de Bill Lomaks'ın şu sözleri
olsa gerek: 1956 Macaristan'ı "eski rejimi restore etmeyi değil, radikal bir şekilde yeni bir düzen
oluşturmak isteyen bir devrimdir ve Batı kapitalizminden daha demokratik, komünist ülkelerden
50. yıldönümünde Macaristan Devrimi'ni incelemenin anlamı, sadece kaybedilen bir işçi devrimi
deneyiminden dersler çıkarmak değildir. Proletaryanın bu deneyiminin özgün yanı, SSCB'nin ve
doğu bloğunun gerçek doğasını ortaya koymasında yatmaktadır. Bu rejimler işçi iktidarlarının
örnekleri değil, kapitalizmin birer türüydü. Bu yüzden sınıf çelişkileri Doğu Bloku'nda kendisini
grevler, barikatlar ve devrimler şeklinde ortaya koymak zorundaydı.
I.Dünya Savaşı'nı takip eden yıllarda Macaristan ekonomisi hala büyük ölçüde tarıma dayanıyordu. Ancak küçük olmasına ve bir kısım bölgede yoğunlaşmasına rağmen, işçi sınıfı güçlü bir
devrimci geleneğe sahipti. 1917 Ekim Devrimi'nin ateşi Macaristan'ı sardığında Bela Kun'un liderlik ettiği Macaristan Komünist Partisi'nin önderliğinde işçi sınıfı, Sovyet cumhuriyetini kurmaya çalıştı. Her ne kadar bu girişim, Bela Kun'un politik hataları nedeniyle sağcı bir darbe
tarafından kanla bastırılsa da bu devrim, Macaristan işçi sınıfının mücadele tarihinde önemli bir
deneyim olarak yerini aldı. Macaristan işçi sınıfı devrim deneyimine sahip bir işçi sınıfıydı.
2. Dünya Savaşı'nda Macaristan önce Nazi işgaline, sonra da adı Kızılordu olan ama artık kızıllıkla işi kalmamış Rus ordularının işgaline uğradı. Savaşın bitiminden sonra Ruslar bir daha çekilmediler. Doğu Avrupa tümden Rusların işgali altındaydı ve Ruslar bu bölgede kendi uyduları
olan "Halk Cumhuriyetleri" yarattılar. Yeni cumhuriyetlerinde iktidar tamamen güdümlü
komünist partilere bırakıldı. Parti çizgisine muhalefet edenlere yönelik baskı ve eziyet dalgası
sürdürülüyordu. Toplum üzerinde müthiş bir baskı egemendi. Sanki 30lardaki gelenek geri
gelmişti ve bu yılları yeraltında geçiren nice kararlı samimi devrimci şimdilerde Batı emperyal-
lizminin ajanı ya da Titocu olmakla suçlanıyor ve idam
Kırsal kesimde toprağın zorunlu kolektivizasyonu küçük
köylülerin yoksulluğunu yoğunlaştırıyor ve kırsalda
hoşnutsuzluğu artırıyordu. Şehirlerde ise, fabrikaların
sahibi olduğu söylenen işçiler, artan iş temposu ve yüksek
üretim beklentileri ile kendilerini köle gibi hissetmeye ve
yaşananların savaş öncesi kapitalist dönemden bile kötü
olduğunu düşünmeye başlamışlardı. En azından o zaman
işçi haklarına iyi kötü savunan bağımsız sendikalar vardı.
1950'lerin başlangıcında yaşam standartları büyük oranda
düşmüştü. Bu süreç boyunca Rakosi hükümeti Macaristan
ekonomisini SSCB'nin ihtiyaçlarına uygun politikalarla
yönlendirdi. Sonuç olarak, 1950'lerde ücretler düşmüş,
sanayi aşırı gelişirken tarımsal üretim ihmal edilmişti. İşçi
sınıfının hoşnutsuzluğu artmaktaydı.
1953: Doğu Avrupa’da Tepkiler
Doğu Avrupa'nın diğer ülkelerinde olduğu gibi Macaristan
için de 1953 "halk cumhuriyetlerine" kaşı tepkinin ortaya
çıkmaya başladığı yıl oldu. Hoşnutsuzluk reform talebiyle
aşağıdan örgütlenen gösterilere dönüşmüştü. Doğu
Almanya'da 1953 mayısında hükümetin üretim normunu
artırması ve bu durumun ücretlerde yüzde 10 ile 50 arasında azalmaya yol açması, inşaat işçileri tarafından Haziran
1953'te Berlin şantiyelerinde başlayan grevle cevaplandı.
Grev sırasında iki işçi önderinin tutuklanması Doğu
Berlin'de genel grev ateşini yakmıştı. Doğu Berlin'deki işçi
grevleri giderek diğer şehirlere de yayıldı, 272 yerleşim
yerindeki işletme ve atölyelerde iş bırakma eylemi yapılıyordu. Grev komiteleri yükseliyordu. İşçiler, hükümetin
istifasını istiyorlar ve onun yerine işçi temsilcilerinden
oluşan yeni bir hükümetin geçmesini istiyorlardı. İşçiler
polis merkezlerini ve parti lokallerini işgale başlamışlardı.
Doğu Almanya iktidarı yükselen mücadeleyi bastırabilecek
güçte değildi. Devreye Sovyet askeri birlikleri girdi. İşçilerin Sovyet askerileri ile çatışmama çağrısına rağmen,
askeri birlikler 17 haziran sabahı işçilere karşı silahlı
saldırıya geçtiler. Doğu Berlin'deki sıkı yönetime rağmen
17 ve 18 haziranda on binlerce işçi gösteriler düzenledi ve
genel grev çağrısına uyularak işçilerin yaklaşık yarısı işbaşı
yapmadı. Leipzig'de sovyet askeri birliklerinin saldırılarını
protesto eden işçilere ateş açılması sonucunda 68 kişi öldü
ve yüzlerce kişi yaralandı. Çatışmalar devam ederken
sanayi merkezlerindeki grevler Rus ordularının müdahalesi
Doğu Almanya'daki ayaklanmadan kısa bir süre sonra
Budapeşte'deki 20 bin demir-çelik işçisi greve çıktılar.
Eylemler kısa sürede diğer bölgelere de yayılmaya başladı.
Hükümet, işçilere dikkate değer bir ödün vermek zorunda
olduğunu hissediyordu. Kruşçev, bürokrasinin durumun
kontrolünü kaybedeceği korkusuyla Macaristan'a müdahale
etti. 1952'deki tarım bakanlığı zamanında yapmış olduğu
toprak reformu ile sevilen bir kişi haline gelen Imre Nagy
başbakanlığa atandı, böylelikle Moskova'nın sadık uşağı
despot Rakosi'nin yerini aldı.
Nagy hükümeti "yeni rota" adlı bir reform programını
uygulamaya koydu. Yeni Rota, politik mahkumlar için
genel af, demokratikleşme, ağırlığın ağır sanayiden tüketim
malları üretimine kaydırılması, basın üzerindeki sansürün
gev��etilmesi gibi taleplere dayanıyordu. Reformların uygulanmasındaki aksaklıklar, bu programdan hoşnutsuz olan
parti kadrolarının Nagy karşı dönmesine neden oldu. Bu
tutum, Moskova'nın yeni bir hareketin çıkma olasılığı
karşısındaki kaygısıyla birleşince, Nagy'nin sonunu hazırladı. 1955'te Yeni rota programı uygulamadan kaldırıldı ve
Nagy bütün parti görevlerinden uzaklaştırıldı.
Bu geriye dönüş, halk içinde hoşnutsuzluğu artırdıysa da
tepki şeklinde ortaya çıkışına kapı aralayan Kruşçev'in
Stalin'in suçlarını açıkladığı ve kınadığı gizli konuşmasını
yaptığı Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin 20. kongresi
oldu. 1956 Şubatı politik tartışmaların ülkenin her yanında
patlamasına tanıklık ediyordu. Halk üzerinde bir rahatlama
ve kendine güven dalgası oluşuyordu.
1956 haziran'ında Macar işçi sınıfı, sesini yine yükseltmeye
ve grev dalgasıyla Polonya Poznan'daki grevci işçilere
yönelik vahşice baskıya karşı dayanışmayı yükseltiyordu.
Yükselen öfke ve gösteriler karşısında temmuzda Nagy'den
sonra tekrar iktidara gelen Rakosi görevinden ayrılmak
Ancak hoşnutsuzluğu yok
1956 Eylül ve Ekim ayları işçi muhaleyeni bir açılım
da önerilemi- feti somut bir şekilde taleplerini yükseltmeye başlamıştı. İşçi muhalefeyordu.
1956 eylül ve tinin talepleri, fabrikalarda özyönetim
ekim ayları işçi organlarının kurulması ve işçi konmuhalefeti
trolünün sağlanması üzerine yoğunsomut bir şekilde talepleri- laşıyordu.
ni yükseltmeye Ekim ayına ait kitlesel tepkilere yönebaşlamıştı. İşçi lik başka bir önemli olay da, 1948'de
muhalefetinin Tito yanlısı olmakla suçlanarak idam
talepleri, fabr i k a l a r d a edilen Rajk'ın itibarının geri iade
ö z y ö n e t i m edilmesinin ardından cenazesi için
o rg a n l a r ı n ı n düzenlenen devlet töreninin sesiz bir
kurulması ve kitlesel gösteriye dönüşmesiydi. 200
konbin kişi cenazeye katılmıştı. Günün
s a ğ l a n m a s ı sonunda devrimci marşlar söyleyerek
üzerine yoğun- şehir merkezine giren 200-300 kişilik
l a ş ı y o r d u . bir öğrenci grubu "Yarı yolda durmaEkim başında yacağız. Stalinizm yıkılmalı!" sloganartan muhaleları atıyorlardı.
parti üyeliğine alınmıştı.
Ekim ayına ait kitlesel tepkilere yönelik başka bir önemli
olay da, 1948'de Tito yanlısı olmakla suçlanarak idam
edilen Rajk'ın itibarının geri iade edilmesinin ardından
cenazesi için düzenlenen devlet töreninin sesiz bir kitlesel
gösteriye dönüşmesiydi. 200 bin kişi cenazeye katılmıştı.
Günün sonunda devrimci marşlar söyleyerek şehir
merkezine giren 200-300 kişilik bir öğrenci grubu "Yarı
yolda durmayacağız. Stalinizm yıkılmalı!" sloganları atıyorlardı.
Devrim Ateşi Macaristan’ı Sarıyor
Öğrenciler bu sessiz gösteriyi takip eden dönemde devrime
giden yolun ilk kıvılcımlarını yaktılar. 15 Ekim'de Güney
Macaristan'daki Szeged'deki öğrenciler kendi öğrenci birliklerini kurdular. 22 Ekim'de Budapeşte Teknik Üniverstesi öğrencileri, ülke politikasına ilişkin 16 talep içeren bir
bildirge hazırladılar ve Polonyalı kardeşleriyle dayanışmak ve
taleplerini dile getirebilmek için ertesi gün için bir gösteri
çağırdılar. Öğrencilerin talepleri içinde ifade ve basın özgürlüğü,
serbest seçimler, diğer siyasi partilerin politik yaşama katılım
hakkı, işçilerin grev hakkı, üretim hedeflerinin gözden geçirilmesi ve işçi ve köylüleri yaşam koşullarında köklü değişiklik
talepleri vardı. Öğrencilerin üç temel talebi vardı: Sovyet askerleri geri çekilsin, partinin orta ve üst liderliği en kısa zamanda
taban tarafından gizli bir oylamayla yeniden seçilsin ve yeni bir
merkez komite seçimi için parti kongresi düzenlensin; Imre
Nagy liderliğinde yeni bir hükümet oluşturulsun ve Rakosi dönemine ait bütün önde gelen görevliler uzaklaştırılsın. Yazarlar
Birliği de ertesi gün (23 Ekim) için Polonya ile dayanışma
yürüyüşü yapma çağrısında bulundu.
23 ekimde gösteri barışçıl başladı, eylem 1848-9 Macar devriminin Polonya kökenli kahramanı Josef Bem'in anıtının önünde
son bulması planlanıyorsa da eylem sonrasında kitle dağılmayarak parlamento binası önünde toplanmaya başladı. Akşam
Macaristan’daki faşist ayaklanmayı bastırmak
için geldiklerini düşünen Kızıl Ordu askerleri
karşılarında işçileri ve öğrencilerin devrimci
ayaklanmasını buldular. Birçok durumda Rus
askerleri ile Macar işçileri arasında kardeşleşme
yaşanıyordu. Budapeşte'deki birçok insan Kızıl
Ordu'nun ayaklanmaya katılacağını düşünüyordu. İşte bu gelişmeler SSCB bürokratlarının kanını
saatlerine gelindiğinde parlamento önünde 300 bine yakın
eylemci vardı. Göstericiler ısrarla Nagy'i bir konuşma yapması
için çağırıyorlardı. Nagy konuşması sonrasında eylemcilerin
dağılması beklenirken Parti Genel Sekreteri Gerö'nün radyo
konuşması devrim ateşleyen kıvılcım oldu. Gerö, gösteriyi "milliyetçi zehirler saçan, Sovyet Rusyayı karalayan, düzensizlik
yaratma girişimi" olarak niteleyip yaşananların karşı-devrim
olarak adlandırması tansiyonu bir anda yükseltti. Öğrencilerin
taleplerinin yayınlanması için radyo binasına gideceğini öğrenen
kalabalık radyo binası önünde toplanmaya başladı. Radyo
binasının önünü silahlı gizli polis güçleri tutmuşlardı. Öğrencilerin taleplerini radyodan duyurmakta ısrar etmeleri üzerine
binaya girmeyi zorlayan silahsız kalabalığa siyasi polis (AVH)
ateş açtı. AHV'ye yardım etmeleri için gönderilen askerlerin
çoğu silahsız göstericilere ateş açılması karşısında göstericiler
den yana tavır aldılar ve pek çok yerde silahlarını göstericilere
verip radyo binasına yönelik hücuma katıldılar. Kendilerine,
gösteriye silahlı bir şekilde müdahale emri verilen bütün bir tank
alayı, müdahale etmeyi reddedip kalabalığa kardeşçe davranıyordu. Silahlanmaya başlayan halkla AVH arasında silahlı
mücadele başlamıştı. Gece yarısına kadar Csepel ve Ujest'in
sanayi bölgesindeki fabrikalardan kamyonlar dolusu işçi
mücadeleye katılmak için gelmişti. Yanlarında da fabrika depolarından ve kışlalardan elde ettikleri silahlar ve cephaneler vardı.
Çatışmalar gece boyunca devam etti. Göstericiler 24 ekim sabahı
parti gazetesi Szabad Nep'in bürolarını işgal ettiler. Bu sıralarda
hükümetin çağırdığı Sovyet birlikleri ve tankları, ayaklanmayı
bozguna uğratmak için Budapeşte'ye giriyordu. Sovyet birlikleri
AHV'nin yanında Budapeşte halkına karşı silahlı saldırıyı başlattılar. Sovyet tanklarının başkentin sokaklarında görülmeye başlamasıyla birlikte kendiliğinden bir şekilde işçi bölgelerinde
"savaş birimleri" oluşturuldu barikatlar kurulmuştu. Militan
komünist işçiler mücadele için kellelerini koymaya hazırdılar.
Devrim Budapeşte'ye sıkışmamış, tüm ülkeye yayılmaya
başlamıştı. 24 ekimde Budapeşte'de başlayan genel grev, hızla
Miskolc, Györ, Pecs gibi diğer sanayi kentlerine yayıldı. Grev
tüm yaşamı durdurmuştu. Fabrikalarda işçilerin öz yönetim
organları olan işçi konseyleri kurulmaya başlamıştı. Bu aşamada
embriyonik bir durumda olan ve üyelerinin çoğunun savaşım
içinde olduğu işçi konseyleri, devrimin yaratacağı ikili iktidar
sürecinde işçi sınıfının iktidar organları haline geleceklerdi.
Bir yanda sovyet birlikleri ve AHV ile halk arasında çatışmalar
devam ederken politik arenada da ayaklanmayı durduracak
adımlar atılmaya çalışılıyordu. 24 ekim sabahı parti genel
sekreteri Gerö, Nagy'i hükümet başkanlığına getirdiğini açıkladı.
Nagy, demokratikleşme yönünde adımlar atılacağını vaat ediyor
ve halka silahlı mücadeleyi bırakma çağrısı yapıyor ve silahları
bırakanların cezalandırılmayacağını taahhüt ediyordu. Bu
çağrılar beklenilen sonucu vermedi. Gözden kaçırılan şuydu ki,
devrim süreci Nagy'nin reform taleplerini çoktan eskitmişti;
bürokrasinin engellemeye çalıştığı başıbozuk bir silaha sarılma
değil, işçileri ve halkı kapsayan bir devrim hareketiydi.
Ordunun dağılması ve askerlerin büyük kısmının devrimcilerin
safına geçmesi, devletin fiili gücünün tükendiğini gösteriyordu.
Devlet kurumlarının tümü ve radyolar ile gazete binaları kitleler
tarafından ele geçirilmişti. Fiilen her yerde inisiyatif işçi konseylerine geçmişti. Bürokrasinin Nagy ile yapmayı planladığı hamlenin başarısızlığının ardından başka hamleler de denendi. 25
Ekim'de Gerö, Parti genel Sekreterliğinden alındı, yerine Kadar
getirildi. Nagy, kitlelerin taleplerini kabul ettiğini açıkladı;
Sovyet askerleri Budapeşte'den çekilecek, seçimler yapılacak,
tek parti sistemi kaldırılacak, devrimin kahramanlarından olan
Albay Maleter Savunma Bakanlığına getirilecek, siyasi polis tasfiye edilecekti. Ancak kitleler durulmuyordu, grevler her yerde
sürerken konseyler yönetimi ellerinde tutuyorlardı.
Sovyet Birlikleri Geri Çekiliyor
Dört günlük şiddetli çatışmalardan sonra, Moskova ateşkes
ilanında anlaştı ve birliklerini geri çekmeye başladı. Bu kararın
altında birçok neden vardı. Macar ordusunun büyük çoğunluğu
ya devrimden yana geçmişti ya da en azından tarafsız kalıyordu.
Diğer yandan Rus tankları ayaklanmayı bastırmak üzere
harekete geçtiklerinde karşılarında gördükleri iyi organize
olmuş, şaşırtıcı kahramanlıklar gösteren, korkusuz bir toplamdı.
Direnişçilerin yenilmesi öyle çok da kolay değildi. Ancak, birliklerin geri çekilmesini sağlayan ana faktör Kızıl Ordu askerlerinin
devrim ruhundan etkilenerek ayaklanmayı bastırmayı reddedecekleri ve hatta ayaklanmaya katılarak bu ruhu Sovyet işçilerine
Kızıl Ordu askerleri Budapeşte sokaklarına girerken karşılarında faşist bir ayaklanma bekliyorlardı. Oysa karşılarında gördükleri işçiler ve sıradan halkın direnişiydi. Rus tankları vardığında
işçi ve öğrenciler onları çevreliyor ve Stalinist bürokrasiye karşı
kendilerini savunma haklarının olduğunu anlatmaya çalışıyorlardı. Ayaklanmacılar askerlere Rusça bildiriler dağıtıyorlardı.
Birinde şunlar deniyordu: "Arkadaşlar, bizlere ateş etmeyin!
Cellat olmayı reddedin! Bize faşist diktatörlüğü devirmemizde
yardım ettiniz ama şimdi siz kendiniz bir diktatörlüğe yardım
ediyorsunuz. Arkadaşlar, kızıl emperyalizme hizmet ediyorsunuz ve hiçbir şekilde sosyalizm adına değil" Rus askerlerinden Macarca konuşabilenler insanlarla konuşuyor ve neler
yaşandığını anladığı anda savaşmayı reddediyorlardı. Birçok
durumda Rus askerleri ile Macar işçileri arasında kardeşleşme
yaşanıyordu. Budapeşte'deki birçok insan Kızıl Ordu'nun ayaklanmaya katılacağını düşünüyordu. İşte bu gelişmeler Sovyet
bürokratlarının kanını dondurmaya yeterdi.
Tabii ki Moskova'nın elleri de boş durmuyordu. Durumu lehine
çevirecek manipülasyonlar hazırlamakla meşguldü. 25 ekim'de
parlamento binasının önünde silahsız kitleye ateş açılması ve
bundan dolayı Rus tanklarının suçlanması, Rus askerleri ile
Macar halkı arasındaki kardeşleşmeye gölge düşürdü. Oysa ki
olayların arkasındaki güç AHV idi. Bu manüplasyonun
sonuçları devrim açısından ağır oldu. Kızılordu ile kitleler arasına bir kez soğukluk girmişti.
Sovyet birliklerinin 29 ekim'de çekilmesinden sonra fabrikalarda, işyerlerinde, tiyatrolarda, yazarların kulüplerinde, kısacası
toplumsal yaşamın her yerinde özgürlükler canlanıyordu. İşçi
konseyleri ve devrimci komiteler Macarların tanıdığı tek karar
alma ve yürütme organları haline geldiler. Savaşım sırasında ve
sonrasında sıradan insanlar toplumun yönetimini kendi ellerine
almışlardı. Ordu, "Macaristan Devrimci Halk ordusu Devrimci
Komitesi'ni" seçiyordu, ki bu artık sürekli bir ordu değil milislerden oluşuyordu. Yazarlar, öğrenciler, ev kadınları hepsi
kendi örgütlerini kurma süreçlerine katıldılar. Devrim, özellikle
ağır sanayi ve maden bölgesi olan çevre ilçe ve kasabalara
yayılıyor, oralarda da işçi konseyleri ve devrimci komiteler
kurulup temsilcileri Budapeşte'ye gönderiliyordu.
31 Ekim'de işçi konseyleri Budapeşte çapında bir konferans
düzenleyerek işçi konseylerinin hak ve görevlerini içeren bir
karar metni çıkardılar:
1) Fabrikalar işçilere aittir. İşçiler devlete üretim ve kârın bir
kısmını temel alarak hesaplanan bir vergi öderler.
2) Fabrikanın en yüksek kontrol organı, işçiler tarafından
demokratik yöntemlerle seçilen işçi konseyidir.
3) İşçi konseyi 3 ila 9 üyeden oluşan bir yürütme kurulu seçer.
Yönetim kurulu konseyin yürütme makamı olarak hareket eder
ve konsey tarafından alınmış kararları ve görevleri uygulamaya
4) İşyeri yöneticisi, ücreti fabrika tarafından ödenerek
çalıştırılır. Yönetici ve diğer yönetici pozisyonundaki kişiler işçi
konseyi tarafından seçilirler.
5) İşyeri yöneticisi fabrikaya ilişkin tüm konularda işçi konseyine karşı sorumludur...
7) İşyerinde çalışan tüm işçilerin işe alınması ve işten çıkarılması konusunda doğacak tüm anlaşmazlılarda karar hakkı işçi
8) İşçi konseyi tüm bilânçoları görmek ve kârların kullanımına
karar vermek hakkına sahiptir… (Sosyalizm ve Toplumsal
Mücadeleler Ansiklopedisi, cilt 5, s. 1481)
Nagy, iktidar organı haline gelen işçi konseylerinin baskısına
dayanamayarak Macaristan'ın bağımsızlığını ve Varşova
Paktı'ndan çıktığını ilan etti. Bu açıklamadan sonra işçi konseylerinin büyük bölümü genel grevi sona erdirmeye ve 5 Kasım'da
fabrika ve işyerlerinde üretimi başlatmaya karar verdiler. İşçi
konseyleri, hala merkezi düzeyde bir örgütlenmeye sahip değildi ve ne yapacağını bilemez durumdaydı. Konseylerin hem
işbaşı yapmak yerine siyasi iktidarı alarak ikili iktidara son vermek gibi bir perspektifi yoktu, hem de konseylere liderlik
ederek iktidarın tam olarak ele geçirilmesini sağlayacak
Bolşevik devrimci parti yoktu.
Sovyet Birlikeri Ayaklanmaya Karşı 2.
SSCB, bürokrasisi zaman kazanmak için Varşova paktından
çekilme görüşmelerini başlatacağını açıklasa da kadar, 3 kasımda yeni bir hükümet kurduğunu ve "karşı-devrimin" bastırılacağını açıkladı. Aynı gece sovyet orduları Budapeşte'ye hareket
etmeye başladı. 200 bin asker, 6 bin tank ve sovyet uçakları
devrimi boğmak üzere yürüyorlardı. Artık bilinçli bir şekilde
hiçbir Rus askerinin tanklarından dışarı çıkmasına izin verilmiyordu, zaten Orta Asya'dan yeni getirilen bu birlikler yaşananın
geçekten bir faşist ayaklanma olduğuna inanıyorlardı.
Sömürü ve baskının sembolü haline
gelen Stalin heykelleri ktileler tarafından tahrip edildi
İşçi sınıfı hızla harekete geçti. Genel grev devam ediyordu ve
direniş parlak bir şekilde örgütlenmişti. Barikatlar Budapeşte'de
tekrar yükseliyordu. Macarlar 6 bin tank, 200 bin asker ve hava
bombardımanı karşısında güçsüzlerdi. Yine de sanayi bölgelerindeki direniş en uzun sürenleriydi. Sonuçta, Csepel de
düştü ve silahlı direniş durdu. Sovyet birlikleri binlerce kişinin
ölümüne yol açarak Budapeşte'yi ele geçirmişlerdi. Sovyet
işgalinin başlangıcından beri SSCB ve bütün doğu Avrupa'da
yürütülen propaganda Macaristan'daki sosyalist sistemin karşı
devrimcilerin saldırısına uğradığı ve kızıl ordunun bu saldırı
karşısında sosyalist sisteme yardım etmek için gittiğiydi. Macar
halkı ise işgalden sonra bu propagandayı boşa çıkarır alaycı
afişler yapıyordu: "Eski kapitalist sistemi destekleyen bir
zamanların soyluları, toprak ve fabrika sahipleri, kardinalleri ve
generalleri fabrika işçisi ve köylü kılığına girerek yurtsever
hükümetimize ve Rus dostlarımıza karşı propaganda yapıyor-
lar.", "Neyse ki ülkede yedi namuslu adam bulundu. Hepsi de hükümette oturuyorlar.", "Csepel fabrikalarındaki 40 bin aristokrat ve faşist grevde!"
Kızıl ordu, silahlı ayaklanmayı bastırdıktan sonra fabrikaları işgal ediyor ve Kadar yönetimindeki
hükümetle ele ele çalışı-yordu. Ancak işçi konseyleri yerlerinde duruyorlardı. Grevin sonlandırılmasını
isteyen Kadar yönetimi ve Sovyet işgal güçleri, konseylerin varlığını kabul edip onlarla görüşme yapmak
zorunda kaldılar. İşgalden sonra da işçi konseyleri oluşmaya devam etti. İşçi konseylerinin grevin sona
erdirilmesi için "sovyet birlikleri derhal Macaristan'ı terk etsin; Kadar hükümeti üyelerinin içinde yer
almayacağı yeni bir koalisyon hükümeti kurulsun ve Nagy bu hükümete katılsın; en kısa zamanda bütün
demokratik partilerin katılacağı bir seçime gidilsin; Macaristan'ın tarafsızlığı sağlansın; işçi konseylerinin
statüleri korunsun" gibi noktaları içeren talepler öne sürdüler.
13 ve 14 kasımda çeşitli işçi konseylerinin delegeleri bir araya gelerek Budapeşte Merkezi İşçi Konseyi'ni
kurdular. Konseyler, Kadar yönetimine karşı daha güçlü ve birlik içinde olabilmek için merkezi bir organa
sahip olma ihtiyacını duymuşlardı. İşçi sınıfı güçlerini ancak 24 Kasımda Ulusal Konsey'in örgütlenmesiyle birleştirebildi. Ancak işçi sınıfı güçlerini birleştirmek için çok geç kalmıştı. Ulusal Konsey
örgütlendiğinde devrim artık yenilgi sürecine girmiş bulunuyordu.
Kadar, işçi konseylerinin taleplerini kabul ettiğini açıklasa da vakit kazanarak işçi konseylerini siyasi karar
mekanizmalarının dışında tutmak gayesindeydi. Kadar'ın, bütün
Sovyet işgalinin başlangıcından beri
bu niyetlerine rağman Budapeşte Merkezi İşçi Konseyi(BMİK) 19
kasımda iş yerlerinde yeniden işbaşı yapma kararı verdi. Karardan
SSCB ve bütün doğu Avrupa'da
hemen sonra Kadar yönetimi, BMİK'ya saldırıyı başlattı. Yetkileri
yürütülen propaganda Macaristan'daki
ve kuruluşuna kısıtlamalar getirildi, bakanlıklara, işyerlerine
sosyalist sistemin karşı devrimcilerin
müdür atama yetkisi tanındı. 21 Kasımda konsey toplantısının
saldırısına uğradığı ve kızıl ordunun bu
yasaklanması üzerine BMİK 48 saatlik genel greve gitme kararı
saldırı karşısında sosyalist sisteme
aldı ve Kadar'ın geri adımıyla 23 kasımda grev bitirildi. Kasımın
yardım etmek için gittiğiydi. Macar
sonundan itibaren kadar yönetimi, ülkede kurulmuş bütün işçi ve
halkı ise işgalden sonra bu propagandevrim komitele-rine savaş başlattı. Üyelerini tutukladı, bu tutukdayı boşa çıkarır alaycı afişler yapıyorlamalar karşısındaki gösterilere ateş açtırdı. Aralığın başında
du: "Eski kapitalist sistemi destekleyen
BMİK yeni bir 48 saatlik genel grev kararı alınca tüm bölgesel ve
merkezi işçi konseyleri yasaklandı. Genel greve uyulması, konsey
bir zamanların soyluları, toprak ve fabhareketinin yenilgisini durduramadı. Fabrika düzeyindeki işçi konrika sahipleri, kardinalleri ve generalleri
seylerinin ise hareket ve yetki alanları gün be gün kısıtlandı.
fabrika işçisi ve köylü kılığına girerek
Devrimci hareketin çıkışından yaklaşık bir yıl sonra 17 kasım
yurtsever hükümetimize ve Rus dost1957'de işçi konseylerinin varlığına resmi bir açıklamayla tamalarımıza karşı propaganda yapıyorlar.",
men son verildi.
"Neyse ki ülkede yedi namuslu adam
Sovyet işgali ve Kadar'ın iktidarını sağlamlaştırmasından sonra
bulundu. Hepsi de hükümette oturuyortutuklamalar, ölüm cezaları, bakı dalgasıyla ayaklanmacılar
lar.", "Csepel fabrikalarındaki 40 bin
sindirilmeye çalışıldı. Binlerce devrimci tutuklanarak idam edildi.
Resmi rakamlar idam edilenlerin sayısı 2 bin 700 verse de süreçte
aristokrat ve faşist grevde!"
25 bine yakın insan öldürülmüştür. 200 bin kişi ise, müdahale
sırasında açık olan Avusturya sınırından kaçmıştır. Sovyet destekli Macar bürokrasisi iktidarına tekrar
kavuşurken Macar işçi sınıfı 1919 'daki ilk Macar devriminden sonra ikinci büyük yenilgisini de almış
Göçmen İşçilik Sorunu
Fransa Ulusal Meclisi'nin Ermeni soykırımı yasa tasarısını
kabul etmesinden sonra milliyetçi hezeyana kapılan bir kısım
şovenistin "biz de Türkiye'de kaçak çalışan 40 ile 70 bin
arasındaki Ermeniyi sınırdışı edelim" talebiyle ortaya çıkması,
birçoklarını şaşırttı. Sahiden Türkiye'de bu kadar çok
Ermenistanlı var mıydı? Gerçekte, "göçmenlik" olgusu birçok
açıdan Türkiye'de toplumsal yaşama etki edebilecek noktaya
gelmiş bulunuyor. Ermenilerin dışında Türkiye'de kaçak
olarak yaşayan ve çalışan daha nice milletten yüz binlerce
Bir ülkede, göçmen çalışan sayısı belirli bir limiti aştıktan
sonra, göçmenlik olgusu hızla ciddi ekonomik, sosyal ve politik yansımaları olan bir konuya dönüşüyor. Dünyanın daha
önce sanayileşen ülkeleri bu mevzuu yakından tanıyorlar.
Kapitalistler açısından göçmenlik olgusu ikili bir karakter
gösteriyor: "karlı bir sorun". Proletarya açısındansa aşılması
gereken politik bir mesele. Herhalde durumun gelebileceği en
uç halin örneklerinden birisine geçtiğimiz Kasım ayında Paris
varoşları alev alev yanarken şahit olduk. Türkiye'yi de kapsamaya başlayan göçmenlik olgusuna, AB ve ABD'deki durumu da ele alarak, proletarya cephesinden bir yanıt vermek
Göç, insanlık tarihi için yeni bir olgu değil. Binlerce yıldır
insanlar kıtlık, savaşlar, sürgün gibi nedenlerle yaşadıkları
toprakları terk ettiler. Lakin kırdan kente ve azgelişmiş ülkelerden gelişmişlere doğru kitlesel bir işçi göçü ancak kapitalizmin gelişimiyle birlikte başladı. Savaşların, yoksulluğun,
işsizliğin, etnik temizliklerin, baskıcı diktatörlerin dayanılmaz
hale getirdiği yaşamlarını iyileştirme umuduyla milyonlarca
insan yaşadığı yeri terk etmek zorunda kalıyor. Her gün binlercesi yasal ya da yasal olmayan yollarla yaşadıkları yerleri
Her ne kadar göç tarihsel bir olgu olsa da insan akını son 20
yılda daha önce hiç olmadığı kadar arttı. Sadece ABD'ye 1990
yılında yasal yollardan bir milyon ve yasal olmayan yollardan
1 milyon 300 bin göçmenin geldiği hesaplanıyor. Avrupa için
de benzer bir manzara söz konusu. 1990 yılında Avrupa'ya 2
milyon göçmen yasal yollarla girdi, yasa dışı göçün boyutu ise
tam olarak bilinememekte. Tahminlere göre AB ülkelerinde 3
milyonu kaçak olmak üzere, 22 milyon göçmen var. ABD'de
ise 30 milyon göçmenden 11,5 milyonu kaçak işçi konumunda. Şu an dünya üzerinde yaklaşık 200 milyon insan göçmen
durumunda ve bu sayı her yıl 1 milyon kişi artmakta.
Ülkelerin uluslararası göçe yönelik politikaları, kapitalist
ekonominin dönemsel ihtiyaçlarına göre değişmekte. II.
Dünya Savaşı'nda tamamen yıkılan Avrupa kapitalizmi,
yeniden inşa ve büyüyen ekonomilerinin ihtiyaçları doğrul-
tusunda göçmen işçilere muhtaçtı, çünkü genç işgücünün
savaşta katlolmasının da etkisiyle yeterli işgücüne sahip değildi. Bu nedenle, 1950-1980 arası dönemde uluslararası emek
göçü Avrupa'nın pek çok ülkesince temel politika olarak benimsendi. Türkiye, Yugoslavya ve Yunanistan gibi Balkan
ülkeleri başta olmak üzere pek çok ülkeden gerekli olan
işgücü ihtiyacı karşılandı. Göçmen işçi çalıştıran gelişmiş ve
gelişmekte olan ülkelerin sayısı 1970-1990 arasında 42'den
1970'lerde patlak veren kapitalist ekonominin krizinin ardından işgücü ithaline yönelik ihtiyaç azaldı. 80'lerden sonra,
Avrupa kapitalizmi, sadece ucuz ama yüksek vasıflı göçmenleri kabul eder oldu. Beri taraftaysa kapitalizmin yarattığı
savaşlar, yoksulluk ve kıyımlardan kaçan ve vasıfsız olan
milyonlarcası kaçak göçmenliğe mahkum edildi.
Avrupa'ya göçün kapıları büyük oranda kapatılınca, yaşadıkları sorunlardan kaçmak zorunda kalanlar için tek çıkar yol
kaldı: kaçak göçmenlik. Türkiye'de kaçak göçmenlerin
sayısının artışı da bu bağlamda gerçekleşti. Avrupa'ya kaçak
göçün birçok rotası, Ortadoğu ve Asyalılar için en önemlisi,
Türkiye üzerinden geçiyor. Göçmenlerin çoğu Türkiye'yi transit geçiş ayağı olarak düşündü. Ancak beklentileri gerçekleşmeyince kimileri Avrupa'ya geçme fikrinden vazgeçerek,
kimi ise Türkiye'yi Avrupa öncesi bir bekleme odası olarak
değerlendirerek buraya yerleşti. Her ne kadar günlük yaşamda
varlıkları çoğumuzca hissedilmese de, Türkiye'de şu an 1
milyon kaçak göçmen işçi var. Ayrıca, her yıl 100 bin kaçak
göçmen yakalanıyor, 100 bin kişinin de yakalanmadan
Türkiye'ye giriş çıkış yaptığı düşünülüyor. 1995-2004 yılları
arasında 477 bin kaçak göçmen yakalandı.
Ekonomik durgunluk girdabına sıkışmış kapitalizm, çıkışın
yolunu savaşlarla ucuz hammadde ve yeni pazarlar elde ediminde; kazanımları yok edilerek emeğin maliyetinin ucuzlatılmasında; devletin sosyal alanlardan el çektirilmesiyle birlikte
vergi ve diğer yollarla toplanan kaynakların tamamıyla
kendine aktarılmasında arıyor. Kısacası kapitalizm krizden,
krizin bedelini işçi sınıfı, yoksul halk, yoksul köylülük ve
dünya halklarına ödeterek çıkmaya çalışıyor. Bu çabası da
yoksulluk, siyasi ve etnik baskılar, savaşlar, kıtlık, salgın
hastalıklar, çevre felaketleri, iç savaşlar, işsizlik vb. sorunlardan başka bir şeye yol açmadığından bu sorunlardan kurtulmak isteyenlerin, yasal olsun olmasın, göç dalgalarını devam
ettirecekleri ortada. Bu bağlamda, gelişmeler göstermektedir
ki Türkiye, Asya ve Ortadoğu ile Avrupa arasında köprü
olması nedeniyle, daha çok sayıda göçmene ev sahipliği
yapacaktır. Gelecek göçmenlerden bir kısmı istediği rotayı
takip etme şansı bulsa bile çoğunluğunun Türkiye'de yer-
leşmek zorunda kalacağı da aşikar. Bu şekilde bakıldığında
Avrupa ve ABD'de ayaklanmalarıyla, işsizliğiyle, suç oranlarıyla, ekonomisiyle her zaman için gündemde olan göçmenlik olgusu, Türkiye için de önemli sosyal ve ekonomik yansımalara gebe olan bir sosyal gerçeklik olarak ortaya çıkmaktadır. Son dönemde Türk-iş, Tabipler Odası, Tmmob gibi
sendika ve sivil toplum örgütlerinin bu konuyu gündemlerine
taşıması da bu durumun bir habercisidir.
Avrupa ve ABD'de İşçi Sınıfı Cephesinin Kaçak
Göçmenliğe Yaklaşımı Ne?
düzeyde büyük güçler, göçmenlere aktif desteklerini sunup
işçi sınıfı içinde göçmen karşıtı önyargıları yıkmaya çalışmak
yerine, yarım ağız bir "göçmenler de çok eziliyor" demenin
ya da tamamen sessiz kalmanın ötesine gidemediler.
Oysa şu gerçek açık ki istense de istenmese de göçmenler,
Avrupa ve ABD işçi sınıfının bir parçası olmuştur ve Avrupa
işçi sınıfının bir bileşeni olan göçmen işçilere karşı bu tutum
gelecek dönemde işçi sınıfının birliğini sağlayacak ya da
bozacak ana konulardan biri olacaktır. Sermaye, manüpulasyonlarıyla işçi sınıfının birliğinin önüne etnik ve kültürel
engeller koyarak işçi sınıfını bölmek, parçalamak ve örgütsüzleştirmek istemektedir. Sermaye, göçmenleri günah keçisi
ilan ederek göçmen işçilere gözdağı verirken işçi sınıfının
kapitalizme karşı mücadelesinin önüne geçmeye çalışmaktadır.
Göçmenlere yönelik tutumun beslediği bir nokta daha vardır
ki bu da en az yukarıda bahsettiklerimiz kadar işçi sınıfı ve
solun kaderini belirlemede etkilidir. Yabancılara yönelik
neoliberal politikalar, yabancı düşmanlığından beslenen
ırkçı-faşist parti ve güçlerin de önünü açmakta, onları
cesaretlendirmektedir. Yabancı düşmanlığı, yabancılara
dönük saldırılara dönüşmektedir. Irkçı saldırılar artık günlük,
olağan olaylar haline gelmiştir. Bu da Avrupa çapında ırkçı,
faşist partilerin yükselişe geçişinin yolunu açmıştır. Aşırı
sağcı bu tehdit, ancak göçmenler karşısında alınacak sağlam
bir politik tutumla durdurulabilecektir.
Bütün bu gelişmeler çerçevesinde göçmelere yönelik tutumun Avrupa ve ABD'de solun devrimci niteliğine yönelik turnusol kağıtlarından biri haline geldiğini söylemek haksızlık
Avrupalı kapitalistler, II. Dünya Savaşı sonrasında çöken
ekonomilerinin yeniden inşası için ihtiyaç duydukları göçmenlere, yüksek vasıflı olanlar hariç, artık kapıları kapatmış
durumda. Hemen her yıl göçmen işçilere yönelik yeni sınırlama ve baskı yasaları yaşama geçiriliyor.
ABD ve AB, göçmenlerin ekonomilerinin sırtında bir kambur
olduğunu ilan ediyorlar. Kapitalizmin kendi iç çelişkilerinin
kaçınılmaz sonuçları olan işsizlik, suç gibi temel toplumsal
sorunların kaynağı olarak göçmenler gösteriliyor. Böylece
göçmenler toplum nezdinde birer günah keçisine
Sermaye, işçi sınıfı ve yoksulların neo-liberal saldırılar
karşısında yükselen öfkesinin hedefine göçmenleri yerleştirmeye çalışılırken, sahne arkasında göçmenlerden ucuz
işgücü olarak yararlanmakta. Avrupa'da sayıları 3 milyonu,
ABD'de 11.5 milyonu bulan kaçak göçmen işçilere oturum ve
dolayısıyla çalışma hakkı verilmeyerek bu insanlar kaçak
çalışmaya mahkum ediliyorlar. Yıllarca en ağır şartlarda, en
düşük ücretlerle ve hiçbir sosyal haktan yararlanmadan
çalışan göçmenler kapitalizmin en vahşi sömürüsüne mahruz
Türkiye'de Sendikalar, STK'lar ve Yabancı Emek
kalıyorlar. Kapitalistler bu insanları iliklerine kadar sömürüyDaha önce de belirttiğimiz gibi Türkiye'de göçmen işçilerin
or. Avrupalı ve ABD'li kapitalistler, göçmen işçiler sırtından
varlığı ancak yeni yeni hissedilmeye başlanmıştır. Ancak
olağanüstü karlar elde ederken, diğer yandan da ülkedeki
daha şimdiden, Türk-İş gibi sendikalar, Tabipler Odası,
ücretlerin aşağı çekilmesinde ve sosyal kazanımların yok
Tmmob gibi sivil toplum kuruluşları yabancı emeği gündemedilmesinde onları önemli bir araç olarak kullanıyorlar.
lerine almış durumdalar. Kaçak göçmen işçiler, dünyadaki
Göçmenlerin bir yandan kapitalistlerce işsizliğin, suçun kaydiğer örneklerinde olduğu gibi Türkiye'de de aslen hizmet
nağı ve ekonominin sırtından kambur gösterilmesi diğer yansektörünün daha düşük gelirli işleri ile küçük üretimde ve
dan da kapitalistlerin göçmenlerin zorundalıklarından yararseyyar satıcılık alanlarında çalışmaktalar. Çoğunlukla, garlanarak ücretleri düşürüp sosyal hakları budaması, ("siz bu
sonluk, ev hizmetçiliği, hasta ve çocuk bakımı, tezgahtarlık,
ücret ve koşullarda çalışmayı kabul etmiyorsanız dışarıda
çay toplamak, inşaat ve değişik
kabul edecek inlerce insan
sektörlerde işçilik yapmak ya da
bulunur" şantajlarıyla) Avrupa ve
İstense de istenmese de göçmenseyyar satıcılık yaparak geçimleriABD işçi sınıfında, göçmenleri,
ler, Avrupa ve ABD işçi sınıfının
ni sağlıyorlar. Bu bağlamda da
yaşadıkları sorunların kaynaklarınbir parçası olmuştur ve Avrupa
kaçak göçmen işçilik konusu
dan biri olarak görme, onları günah
işçi sınıfının bir bileşeni olan göçbüyük oranda Türk-İş, DİSK,
keçisi ilan etme tavrını geliştirdi.
men işçilere karşı bu tutum geleHak-İş gibi sendikaların gündeSendikalar, göçmen girişini kısıtcek dönemde işçi sınıfının birliğini
minde yer tutacaktır. Ancak konu
layan, varolan kaçak göçmenleri
sağlayacak ya da bozacak ana
"yabancı emek" çalıştırmak
de sınırdışı eden yasaları desteklikonulardan
başlığı altında bugünlerde hem
yorlar. Avrupa ve ABD solunun da
Tabipler Odasının hem de
bu konuda tutumları pek iç açıcı
işçi sınıfının birliğinin önüne etnik
Tmmob'un gündemini işgal
değil. Birkaç örnek dışında işçi
ve kültürel engeller koyarak işçi
etmektedir. Hükümet, TC vatansınıfı içinde kapitalistlerin göçmen
sınıfını bölmek, parçalamak ve
daşı olmayanlara kapalı olan dokmeselesinde yaratmaya çalıştığı
torluk yolunu yabancılara açarak
hedef ve bilinç bulanıklığını
Sermaye, göçmenleri günah keçisi
Tabipler Odasının şimşeklerini
ortadan kaldıracak adımlar atmakilan ederek göçmen işçilere gözüzerine çekmişti. Aynı şekilde,
tan uzaklar. Örneğin, Fransa'da
dağı verirken işçi sınıfının kapitahükümet, yabancı mimar ve
göçmen ayaklanması sırasında
lizme karşı mücadelesinin önüne
mühendis çalıştırmayı zorlaştıran
ülke siyasetine etki edebilecek
koşulları kolaylaştırarak Tmmob'u da sokaklara taşıdı.
Bu kurumların göçmen emek konusu karşısındaki tepkilerine bakacak olursak yabancı
emek kullanımına karşıtlık ortak nokta olarak gözümüze çarpıyor. Türk-İş
birkaç yıl öncesinden "yabancı kaçak işçilik yasaklansın" talebini programına yerleştirmişti. Bu çağrılar, şimdi Tabipler Odası ve Tmmob tarafından
daha yumuşak tonlarda yapılmakta.
Türk-İş'in yabancı kaçak işçilik yasaklansın tutumuyla Tabipler Odası ve
Tmmob'un "her doktor, mühendis ve mimara kapıları açmayalım, koşullar
koyalım geçebilen gelsin" tutumu arasında esasında uçurum yok. Koşullar
koyalım talebinin altında "herkes gelemesin, geçmişte olduğu gibi tek tük
gelsinler" yaklaşımı var. Yine Tmmob'un yasa tasarısının şekillenmesi ve
meclise taşınmasıyla birlikte kuyruğuna basılmış gibi Türkiye çapında, çok
ciddi hazırlanıldığı bir eylem hazırlamasının altında da yabancı mimar ve
mühendislerin Türkiye'ye gelmemesi isteği var. Bahsetmiştik, AB ve
ABD'de de göçün iki mahiyeti vardır: birisi kaçak göçmenlik, diğeri ise
yüsek vasıflıların yasal göçmenliği. ABD her yıl ortalama 327 bin, Japonya
609 bin, İngiltere 114 bin ve Fransa 99 bin kalifiye göçmeni ülkelerine
getirmektedir. AB, Japonya ve ABD'de bu işleri görebilecek işgücü
olmadığı mı sanılmaktadır? Elbette ki hayır! Almanya, Kanada, Fransa,
ABD ve diğerlerinde o ülkedeki bir dizi uzman işe alınmayıp Rusya,
Türkiye, Pakistan, Hindistan, Doğu Avrupa gibi ülkelerden daha düşük ücretle çalışacak uzmanlar getirilmektedir. Her ne kadar şu dönemde günah
keçisi ilan edilen göçmenler, daha büyük oranda kaçak göçmenler olsa da
bir eğilim olarak başlamış bulunan ve gelecekte de etkisini büyük oranda
gösterecek olan yüksek vasıflı göçmenlere yönelik de bir öfke mevcuttur.
Bu nedenle göçmenlere yönelik tutumu sadece kaçak göçmenlere yönelik
tutum olarak ele almamak "yabancı işgücü"ne yönelik tutum olarak değerlendirmekgerekmektedir.
Kaçak Göçmenliğin Sorumlusu Kapitalizmdir
II. Dünya Savaşı'ndan yıkımla çıkan ve yeniden inşası için gerekli işgücüne
sahip olmayan Avrupalı kapitalistler için yabancı emek kullanımı olmazsa
olmazdı. Bu nedenle başta Balkanlar olmak üzere birçok az gelişmiş ülkeden işgücü toparlandı. Ancak 70lerde krizin başlamasıyla birlikte artık aynı
işgücüne ihtiyaç kalmamıştı, artık kapılar kapanmalıydı. Öyle ya göçü
savaşlar, yoksulluk, etnik katliamlar, baskıcı diktatörler, çevre felaketleri
girdabına sıkışmış insanların ihtiyaçları belirlemiyordu. Asıl olan Avrupalı
ve ABD kapitalistlerin karlarına kar katmak için neye ihtiyaç duyduklarıydı. İşte kaçak göçmenliğin hızlandığı süreç de bu dönem oldu. Göç etmek
zorunda kalan insanlar için göçe iten nedenler ortadan kalkmamıştı ki göç
olgusu ortadan kalksın. Her türlü risk göze alınarak (ölüm, yaralanma,
dolandırılma...) göçler, bu sefer de kaçak yollardan devam etti.
Avrupalı kapitalistler, önceleri ekonominin restorasyonu için çağırdıkları ve sonra da
kendileri için davetsiz konuklar haline gelen göçmenleri, bütün ikiyüzlülükleriyle alttan
alta neo-liberal ajandanın dayattığı ekonomik sorunların günah keçisi ilan ettiler. Öyle ya
hep bu göçmenler işçilerin işlerini ellerinden alıyorlar, ucuz ücretlere çalışıp ücretleri
düşürüyorlar, işsiz kalıp suç işliyorlar ve bir de isyan ediyorlardı. Bütün günahların faturası göçmenlere kesildi ve Avrupa'nın birçok yerinde yabancı düşmanlığı üzerinden
ırkçı hareketler yükselişe geçti.
Kapitalistlerin ikyüzlülüğü, bununla sınırlı değil. Sermaye, çıkarlarına uygun şekilde,
kendisine ucuz ama yüksek vasıflı işgücü sağlayacak göçmenlere kapıları açarken, kapitalizmin yarattığı pisliklerden kaçmak isteyenlere kapılarını sımsıkı kapatmak peşinde.
Kapitalistler ne kadar baskı uygularsa uygulasın, ne kadar polisiye tedbirler alırsa alsın,
ne kadar yaptırımcı yasalar koyarsa koysun kaçak göçmenlik varolmaya devam edecektir. Çünkü insanları göç etmeye zorlayan koşullar kapitalizm varolduğu sürece varolacaktır.
Şurası iyi bilinmelidir ki insanların kaçak göçmenler haline gelmesinin tek sorumlusu
varsa o da göçe neden olan koşulları yaratan kapitalizmdir. Göçün nedenleri olan savaşlar,
kıtlık, etnik temizlik, baskıcı diktatörler, çevre felaketleri, işsizlik, tarımın yok edilmesi,
yoksulluk gibi sorunların yaratıcısı kapitalizmdir. Özellikle de 70lerdeki büyük kriz son-
göçmenin önlerine konulan yasal duvarlar, onları
kaçak yollara göç
ederken ölme tehlikesini
göze almaya zorluyor.
ülkelerde de iyi bir
yaşam beklemiyor: göçmen kampları, kaçak
yaşam, sosyal güvence
ücretlerle kötü koşullarda çalışma...
rasında tedavüle giren neo-liberal politikalar, bu süreci hızlandırmıştır.
80lerle birlikte tedavüle giren neo-liberal politikaların gelişmiş ve gelişmemiş ülkelerde bir dizi etkisi oldu. Bu politikalar sosyal devleti ortadan kaldırmakta; hız
verdiği tarımın tasfiyesi ve özelleştirme gibi süreçlerle işsizliği artırmakta; sağlık ve
eğitim gibi toplumsal hizmetlerden devletin el çekmesini sağlamakta; zengin ile
yoksul arasındaki gelir uçurumunu derinleştirmekte; milyonların yaşam standartlarını düşürmekte ve böylece yoksulları, köylüleri ve işçileri büyük bir yıkımın içine
atmaktadır. Ayrıca sistemdeki tıkanıklığı aşmanın araçları olarak görülen savaşlar,
ortaya çıktıkları bölgelerde hayatı yaşanılmaz kılmakta. Darfur gibi bir dizi bölgede
altın, elmas gibi değerli madenlere sahip olmak arzusundaki kapitaist tekeller halkı
iç savaşa, etnik çatışmalara sürüklemekte. Ortadoğu, Afrika ve Güney Amerika'da
kendi çıkarlarıyla uyumlu çalışan diktatörleri desteklenerek binlerce muhalifin
katledilmesine, insan hakkı ihlallerine göz yumulmakta.
Kapitalizmin doğa üzerinde yarattığı tahribat (küresel ısınma gibi) son dönemlerde gezegenimiz üzerinde yıkıcı etkisini olanca şiddetiyle göstermekte. ABD'nin New Orleans
şehrini vuran Katrina kasırgası sonrasında 1 milyondan fazla
bin kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı ve mağdurlar ilk
iklim göçmenleri oldular.
Kısacası, göçmenler sorunun kendisi değil aksine mağdurlarıdırlar. İşsizlik ve suç oranlarında artışın, sosyal hakların budanmasının, ücretlerde düşüşün sorumlusu
aranacaksa bakılması gereken tek yer kapitalist sistemin
Göçmenler Karşısındaki Tutum Sol İçin Turnusol
Sosyalizme gidecek yolu açacak işçi sınıfının birleşik eylemi önündeki her engel solu zayıflatacak ve insanlığın kurtuluşunu uzak zamanlara erteleyecektir. Göçmenler konusundaki tutum da böyle bir mahiyete sahiptir. Göçmenler konusunda kapitalistlerin propogandasını özümsemiş bir işçi sınıfı daha uzun bir süre kapitalizme zincirleriyle
bağlı kalacak demektir. Çünkü böyle bir işçi sınıfının kapitalizme karşı mücadelesinin önü yaratılan hedef ve bilinç bulanıklığıyla kesilmektedir. Göçmenlerin,
Avrupa işçi sınıfının bir parçası haline gelmiş olduğu düşünüldüğünde onları
dışlayan bir tutumun işçi sınıfının birliğini bozacağı, onu kapitalistlerin saldırısı
karşısında güçsüz bırakacağı aşikardır. Öyleyse insanlığın kurtuluşunu bir devrimci
parti önderliğindeki işçi sınıfının bileşik eyleminde görenlerin bu konudaki en temel
sorumluluğu göçmen işçiler ve işçi sınıfının geri kalanı arasındaki duvarları ortadan
kaldırmaktır. Bu da ancak işsizliğin, ücretlerde düşüşlerin, suç oranında artışın ve
benzeri diğer sorunların sorumlusunun göçmenler değil, kapitalizm olduğunun
ortaya konmasıyla mümkündür. Devrimci Marksistlerin görevi, her ne yolla gelirse
gelsin, göçmen karşıtı politikalara karşı koyabilen ve böylece de kapitalistlerin ideolojik hegemonyasının dışına çıkabilen bir işçi sınıfı yaratmak için ideolojik, pratik
Avrupa ve ABD’de “Hiçbir
insan yasadışı değildir”,
söylemleriyle doğru tutum
alarak işçi sınıfının birliğini
sağlamak yönünde adımlar
atan siyasi yapılanmalar
Çin'le Yapılan Stratejik Antlaşmanın Işığında
Bolivarcı Devrim Stratejisi
düzenli olarak artıran
İran’ın devlet başkanı
İran ziyaretinde samimi
pozlar vermekten ve
atmaktan geri kalmadı.
Zaman içerisinde Chavez tüm dünyada,
özellikle sol için, bir fenomene dönüştü.
Venezuela'da gerçekleşenleri "Bolivarcı
devrim" olarak nitelemek sol içindeki genel
tutum. Chavez, bunu 21.yy sosyalizmi
olarak adlandırıyor. Solun devrimci
Marksizmi özümseyemeyen her renkten
temsilcisi "Bolivarcı devrim" önünde şapka
çıkarıyor, elbette bu durumda Chavez de
onlar için büyük devrimci oluyor.
Bu iddia ve söylemlerin gerçeği yansıtmadığı gün gibi ortada.
onca yıla rağmen
ve temel misyonu bu
korumak olan burjuva ordu ve devlet
durması, uzun boylu
açıklamalara girmeden "devrim" iddiasının boşluğunu gözler önüne seriyor.
Burjuva devlet aygıtının en tepesindeki bir
kişinin burjuva devlet mekanizmasını
parçalayamayacağını "Chavez'in yapacakları onun sınıfsal konumuyla belirlenmiştir"
diyerek çok önceleri belirtmiştik. Eski bir
darbeci albay ve şimdinin burjuva devletin
başkanından, üzerinde yükseldiği mekanizmayı parçalamasını beklemek, tarihten
hiçbir şey öğrenmemiş olmak demektir.
Peki, tüm dünyada milyonlarca insan,
yüzlerce sol grup bu çıplak gerçek karşısında neden Chavez'i devrimci önder,
Venezuela'da yaşananları 21.yy sosyalizmi
olarak kabul ediyor? Bu soruyu cevaplamaya Venezuela işçi sınıfı ve yoksul halkı
Latin Amerika'daki devrimci yükselişin
Venezuela'da kendisini göstermemesi beklenemezdi. 1989'daki ayaklanan yoksulların
bastırılmasına rağmen, Venezuela'da işçi-
lerin ve yoksul halkın kendiliğinden devrimci yönelimi hiç gerilemedi ve 1990'lar
boyunca sürdü. Ne var ki, kitlelerin önderliğini yapacak devrimci politik gücün yokluğu yüzünden ödenen o kadar bedel, harcanan büyük çabalar sonuçsuz kaldı. İşte,
böyle bir durumda Chavez, 1998 seçimlerinde reform vaadleri ve yoksul halka
yönelik söylemleriyle aday olduğunda yoksul halk O'nu destekledi ve Chavez başkan
seçildi. Ödenen onca bedel, harcanan büyük
çabalar, 1989 yenilgisinin acı hatıraları ve
devrimci alternatifin yokluğu, yorulan ve
demoralize olan bir sınıfın somut değişikliklere imza atan bir reformcuyu liderlik olarak
benimsemesini beraberinde getirdi. Chavez,
böylelikle sınıf hareketinin liderliğini ele
almış oldu. Hayatında doktor yüzü
görmemiş, okula gidememiş, yoksulluktan
kırılan bir halkın Chavez'in sağlık, eğitim,
barınma, toprak sorunu vb alanlarda yaptığı
reformları devrim olarak benimsemesi, hele
devrimci alternatifin ortada olmadığı
koşullarda, bizim için şaşırtıcı değil.
Chavez'e yedeklenmeyen, tersine Chavez'in
sistemle olan bağlarını kitlelere gösterebilen
bir devrimci alternatifin olmadığı koşullarda
veya Chavez'in kendisi halka karşı çok
çıplak bir ihanette bulunmadığı sürece
Chavez Venezuela işçileri ve yoksullarının
büyük desteğine sahip olmaya devam edecek.
"Bolivarcı Devrim" yanılsamasının dünya
kamuoyunda sağladığı yaygın desteği de
Abdurrahman Çelebi derler" deyişiyle açıklamak mümkün. SSCB'nin yıkılışı,
piyasanın sözde mutlak zaferi ve psikolojik
üstünlüğü, solcu bilinen reformist partilerin
neoliberal ajandanın baş uygulayıcısı
olmasının ardından, ABD'ye kafa tutup yoksul halk lehine reformlara imza atan,
devrim-sosyalizm vb lafları ağzından
düşürmeyen bir liderin yaptıklarını devrim
olarak görmesinde de şaşırtıcı bir yan yok.
Bolivarcı devrim yanılsamasını ısrarla
besleyen sol gruplara gelince... Chavez'in
reformlarını, izlediği iç ve dış siyaseti
devrim olarak sunanların bir kısmı zaten
kimliklerini farklı göstermeye çalışmayan çeşitli reformist
unsurlar, ulusalcılar, Kemalistlerden vb oluşuyor. Bu kesimlerin Bolivarcı devrimden anladıkları zaten Kemalist devrim
gibi birşey.(kemalist.org, turksolu.com, antiemperyalist.com)
Son dönemde histeri düzeyine ulaşan milliyetçi refleksleriyle
bu kesimlerin Bolivarcı Devrimin doğasındaki "milli" nitelikleri fark etmemeleri imkansızdı. Kemalizmle Bolivarcılığın
milliyetçi, ulusal kalkınmacı, burjuva kuruculuk gibi ortak
özelliklere sahip paralel siyasi projeler olduğunu yine birçok
kez belirtmiştik. Dolayısıyla millicilerin Chavez hayranlığının kökenlerini anlayabiliyoruz.
Bir de "komünist", "devrimci", "sosyalist" Chavez hayranları
var. Sonda söyleyeceğimizi baştan söyleyelim: Bu grupların
kendilerini ifade ettikleri sıfatlarla, Bolivarcı devrim- 21.yy
sosyalizmi- Chavez hakkında söyledikleri arasında iflah
olmaz çelişkiler var. Bir yandan komünistim, devrimciyim
filan diyeceksin diğer yandan tepeden bir kısım burjuva
reformların hayata geçirilmesini (devlete ait toprakların bir
kısmının 136 bin köylüye dağıtılması, petrol gelirlerinden
sağlık ve eğitime daha fazla pay ayrılması, yoksullara gıda
yardımı yapılmasından çok öte bir içeriğe sahip olmayan bir
program) "devrim", "sosyalizm" olarak ilan edeceksin. Bu
ikisinin birbirleriyle bağdaşmadığı çok açık.
Bu çelişkiyi ne yaratıyor? Söz konusu gruplar Chavez'de
kendi hayallerini görüyorlar. Milliyetçi bir antiAmerikancılık, ulusalcı-bağımsızlıkçı bir çizgi, tepeden inme
yapılan reformlar, kitlelere karşı duyulan inançsızlık- güvensizlik, elitizm ve son kertede burjuva sistemden kopamamak
bu grupların mayasında var. Çoğu Stalinist olan bu grupların
sosyalizmi devlet planlaması ve ulusal kalkınmacılık olarak
ifade etmesi boşuna değil. Görünüşte bu klasmana girmeyen
daha "ilkeli" birçok grubun aslında işçi sınıfından umutlarını
kesmiş olduğunu hemen belirtelim. Onların Chavez hayranlığı, kapitalizmin bir proleter devrim tarafından alaşağı edilemeyeceğini utangaç bir dille de olsa ifade etmiş olmalarında
Soldaki esas çizgiye geri dönersek, bunların Türkiye'deki
örneklerinin yoğun olarak Kemalizm'den beslendiklerini
biliyoruz. Zaten Kemalizm ve Stalinizm arasındaki yakınlık
ve benzerlik bu olguyu beraberinde getiriyor. Kaldı ki bir
zamanlar milyonlarca kişiyi harekete geçiren söz konusu
grupların Menşevik ve Stalin bozması aşamalı devrimdemokratik devrim anlayışının özü zaten milliyetçi reform
programından ibaret değil miydi? Birçoğu işte bu hayalleri
görüyor Chavez'de. Oysa Chavez'in sağladığı reformların çok
daha fazlası bugün AB ülkelerinde sağlanmamış mıdır? Bu
soruya "ama onlar üçüncü dünya ülkelerini sömürerek bu
reformları gerçekleştirdiler" diye itiraz edecektir hemen
solcu-milliyetçi darkafalı arkadaşlarımız. Ama Chavez'in
gerçekleştirdiği reformların parası astronomik boyutlara
varan petrol fiyatlarının sağladığı gelirlerden gelmiyor mu?
Bu anlayışa göre, bu paralar örneğin dünyanın en pahalı benzinin satıldığı bu ülkede yaşayanların cebinden çıkmıyor mu?
Konuyu dağıtmadan sormak gerekliyor? Chavez'in yolununBolivarcı devrim yolunun özü (yani milliyetçi-ulusal kalkınmacı siyaset), zenginleşen, bağımsızlaşan, güçlenen bir ülke
tahayyül etmiyor mu? Chavez'in derdi bu değil mi? Peki,
bunun yolu burjuva devlet aygıtını güçlendirmekten geçmiyor mu? Bunun anlamı da önce bölgesel bir güç olmak, daha
sonra da "daha da güçlü" olmak değil mi? Bu sorulara böyle
bir bağımsızlığın barışçı, komşu halkların haklarına saygılı ve
anti-emperyalist olacağını iddia ederek cevaplayacaktır bu
arkadaşlar. Oysa bu da ucuz demogojiden başka birşey değil.
Kapitalist üretim ilişkileri içerisinde, ulusal bağımsızlık fantazi bir kavramdan öte bir şey değil. Olsa olsa burnundan
tutulup öteye beriye çekiştirilemeyecek kadar "güçlü
ülke"den söz edebiliriz. "Güçlü ülke" olmanın yolu ise askeri
ve ekonomik açıdan güçlü olmaktan geçer. Gelgelelim böyle
bir gücün varlığı kapitalist rekabetin kurallarına uyarak
mümkün hale gelebilir. Saygılı bir kapitalizm, barışçı bir kapitalizm ne kadar mümkünse saygılı bir güçlü devlet de o
Bu yolun yolcusu Chavez'e dönersek. Aynı Chavez, ABD
karşıtlığıyla dünya kamuoyunun yoğun sempatisini
kazanırken, Avrupalı emperyalistlerle ve dünyanın diğer
hegemonik güçleri Çin ve Rusya'yla ikili antlaşmalar imzalamaktan, "karşılıklı güvene dayalı ilişkiler" kurmaktan ve burjuvazi adına ticari anlaşmalar yapmaktan geri durmuyor.
Chavez, ABD karşıtlığıyla dünya kamuoyunun yoğun sempatisini kazanırken, bir yandan da Avrupalı emperyalistlerle ve
dünyanın diğer emperyalist güçleri Çin ve
Rusya'yla ikili anlaşmalar imzalıyor,
karşılıklı güvene dayalı ilişkiler” kuruyor ve
burjuvazi adına ticari anlaşmalar yapıyor.
Chavez'in izlediği temel strateji burjuva
devlet mekanizmasını güçlendirerek bölgesel bir güç olmaktır. Bunun için attığı adımların en açığı Çin, Rusya ve AB ülkeleriyle
geliştirmeye çalıştığı ikili bazen üçlü ilişkilerdir. Chavez yurtdışına yaptığı sayısız
gezide bu devletlerle ve bu devletlere bağlı
tröstlerle ticari ve askeri bağlamları olan
onlarca anlaşma imzaladı.
Chavez'in Amerikan emperyalizmine karşı sert söylemleri,
haklı olarak ABD emperyalizminden nefret eden kitleleri
hoşnut edebilir, ama bu, Chavez politikalarının antiemperyalist olduğu anlamına gelmez. Bunun en bariz kanıtı
Chavez'in İspanyol, Rus, Brezilyalı dev tekellerle milyarlarca
dolarlık ticaret antlaşması imzalaması ve kendi burjuvazisi
adına ticari avantajlar elde etmeye çalışmasıdır.
ABD emperyalizmine karşı ulusalcı-kalkınmacı bir çizgi
izleyen Chavez'in amacı, Venezuela'yı Latin Amerika'yı kapsayan bir bölgesel güç haline getirmektir. "Bolivarcı
Devrimi"n temel programı herşeyden öte budur. Başta Latin
Amerika olmak üzere tüm dünyada yükselen anti-amerikancı
tepkiyi Chavez, bu hedefinin meşruiyet kaynağı olarak kullanmaktadır..
Chavez bu konuda stratejik adımlar atmaya çalışıyor. Bu
adımlardan en açığı Çin, Rusya ve AB ülkeleriyle geliştirmeye çalıştığı ikili bazen üçlü ilişkilerdir. Chavez yurtdışına
yaptığı sayısız gezide bu devletlerle ve bu devletlere bağlı
tröstlerle ticari ve askeri bağlamları olan onlarca anlaşma
imzaladı. Ve son altı haftadır yurtdışı gezilerini ara vermeden
Bilindiği üzere Ortadoğu'da emperyalistlerin süper liginde (ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, Çin,
Rusya) büyük bir çekişme yaşanıyor. Özellikle İran üzerinden kızışan bu mücadeleye Chavez'in de ABD
karşıtı eksen içinde müdahil olmaya çalıştığını gözlemliyoruz. İsrail'in Lübnan işgali sırasında
Venezuela'nın İsrail büyükelçisini geri çekmesi, İran'a gidip anlaşmalar imzalaması ve son olarak da
Suriye devlet başkanı Beşar Esad ile sarmaş dolaş olduğu Suriye ziyaretinde Suriye ile stratejik ittifak
içinde olduklarını ilan etmesi Chavez'in Ortadoğu konusunda attığı adımların başlıcaları. Venezuela'nın
stratejik önemdeki petrol ve doğalgaz rezervlerini dış politikada güç aracı olarak kullanmaya çalışması
ve Ortadoğu konusunda izlediği net tavır, ABD-İngiltere-Avustralya-İsrail cephesinin müdahaleleri
sonucundan çıkarları zedelenen Çin-Rus-İran-Hindistan ve hatta Fransa ve Almanya gibi devletlerin
karşı ataklarına oynamak anlamına geliyor.
Bütün bunlara sınıfsal perspektiften baktığımızda
Chavez'in burjuva devlet mekanizmasını büyük bir hızla
güçlendirmeye çalıştığını görüyoruz. Bu stratejinin en
önemli araçlarından birisini şüphesiz astronomik rakamlara ulaşan fiyatıyla Venezuela'nın petrol ve doğalgaz
zenginlikleri oluşturuyor. Yukarıda bahsettiğimiz gibi
Chavez'in başta Latin Amerika olmak üzere dünyanın
değişik bölgelerindeki ülkelerle yaptığı ikili anlaşmaların
temel konusunu petrol oluşturuyor. Petrol antlaşmalarının
belki de en kritiği geçtiğimiz haftalarda Çin ile imzalandı.
Chavez, Çin'e yaptığı gezide Pekin ile Caracas arasında
"asrın anlaşması"nın yapıldığını duyurdu. Bu antlaşmayı
"asrın" anlaşması yapan şey, Venezuela petrollerinin
ABD'ye ihraç edilen kısmının artık Çin'e satılmasını
amaçlamasıdır. Bu, aynı zamanda Venezuela'da üretilen
petrolün yarısı demek. Bugün ABD'nin ithal ettiği
petrolün %13'ü Venezuela'dan geliyor. Bu oran, ABD'nin
enerji dengesini sarsacak kadar ciddi. Enerji güvenliğinin
emperyal hedefleri olan bir devlet için ne kadar stratejik Latin Amerika’da etkin bir güç haline gelmek
olduğu göz önüne alındığında ABD'nin Venezuela'da yak- isteyen Chavez ve emperyalist yarışın tepesine
laşan seçimler öncesinde Chavez'i alaşağı etmek için yeni oynayan, bu yüzden de Asya dışında da hamleler
girişimlerde bulanacağını kestirmek güç değil. İngiliz
yapan Çin egemen sınıfları son yaptıkları
Guardian gazetesinin haberine göre ABD "Uluslararası
Kalkınma Dairesi" üzerinden ve demokrasiyi geliştirme anlaşmayla ABD’nin büyük tepkisini çekmeye
adlı program uyarınca Venezuelalı muhaliflere 26 milyon namzetler.
dolar bağış yaptı. ABD'nin enerjisinin çok büyük bir kısmını "Büyük Ortadoğu"da harcaması ve sürekli artan petrol fiyatları Chavez'in Bolivarcı projesinin işini
kolaylaştırdı. Ama özellikle Çin ile imzalanan son anlaşma ABD saldırganlığını Venezuela'da tekrardan
açık hale getirecektir . Böyle bir durumda Venezuela işçi sınıfı ve yoksul halkı ABD saldırganlığı
karşısında reformist Chavez'i korumalıdır. Unutulmamalıdır ki Chavez yükselen sınıf muhalefetinin bir
ürünüdür, ama işçi sınıfı kırıntılarla (kapitalist mülkiyet ilişkilerine asla dokunmayan reformları kast
ediyoruz) yetinmek istemiyorsa Chavez'i aşmak zorundadır. Zaten Chavez'in hayata soktuğu sınırlı
reformların kalıcı olması için bile tetikte bekleyen Venezuelalı kapitalistlerin mülksüzleştirilmesi ve
böylelikle etkisiz hale getirilmesi zorunludur.
Toparlayacak olursak Bolivarcı proje toplumsal reform alanında gelebileceği noktalara ulaşmıştır. Bu
noktadan sonrası burjuva mülkiyet ilişkilerine dokunmaya başlar, bu da Bolivarcılığı aşan bir şeydir.
Dolayısıyla gelinen noktada Chavez hızla burjuva devleti güçlendirme yoluna başvurmakta, petrol
silahını etkili bir şekilde kullanarak bölgesel bir güç olmaya çalışmaktadır.
İşçi sınıfının ise hala zincirinden başka kaybedecek bir şeyi yoktur.
Nasıl bir zekâ meşalesi söndü
Nasıl bir yürek durdu! [1*]
5 Ağustos (eski sistemde 24 Haziran) 1895'te Friedrich Engels, Londra'da öldü. Dostu
(1883'te ölen) Karl Marks'tan sonra, Engels, bütün uygar dünyanın modern proletaryasının en yetkin
bilim adamı ve öğretmeniydi. Kaderin Karl Marks ve Friedrich Engels'i biraraya getirdiği andan bu
yana, iki arkadaş yaşamları boyunca çalışmalarını ortak bir davaya adadılar. Ve bu yüzden Friedrich
Engels'in proletarya uğruna neler yapmış olduğunu anlamak için, çağdaş işçi sınıfı hareketinin gelişiminde Marks'ın ögretisi ve çalışmasının önemi konusunda açık bir fikre sahip olmak gerekir. Marks
ve Engels, işçi sınıfı ve onun istemlerinin, burjuvazi ile birlikte kaçınılmaz olarak proletaryayı
yaratan ve örgütleyen mevcut iktisadi sistemin zorunlu bir sonucu
olduğunu ilk gösterenlerdir. Onlar, insanlığı, onu halen ezmekte olan
kötülüklerden kurtaracak olanın, yüce duygulu bireylerin iyi niyetli girişimleri değil de, örgütlenmiş proletaryanın sınıf savaşımı olduğunu gösterdiler. Marks ve Engels, bilimsel çalışmalarıyla, sosyalizmin, hayalcilerin bir buluşu olmadığının, ama modern toplumdaki üretici güçlerin
gelişmesinin nihai amacı ve zorunlu bir sonucu olduğunun ilk açıklamasını yapanlardır. Günümüze kadar olan kayıtlı tarih, sınıf savaşımlarının belirli toplumsal sınıfların ötekiler üzerindeki birbirini izleyen egemenlik ve zaferlerinin tarihi olmuştur. Ve, sınıf savaşımı ve sınıf egemenliğinin temelleri -özel mülkiyet ve anarşik toplumsal üretim- kayboluncaya dek bu sürecektir. Proletaryanın çıkarı, bu temellerin yıkılmasını
gerektirir ve bu nedenle, örgütlenmiş işçilerin bilinçli sınıf savaşımı bunlara karşı yöneltilmelidir. Ve her sınıf savaşımı, politik bir savaşımdır.
Marks ve Engels'in bu görüşleri, şimdi kurtuluşları için kavga veren
bütün proleterler tarafından benimsenmiştir. Ama kırklarda, iki arkadaş
zamanlarının sosyalist yazınına ve toplumsal hareketlerine katıldıklarında,
tamamen yeniydiler. Siyasal özgürlük savaşımına kralların, polis ve din
adamlarının despotizmine karşı savaşıma katılan, yetenekli ve yeteneksiz,
dürüst ve dürüst olmayan birçok kimse vardı, bunlar, burjuvazinin çıkarları ile proletaryanın çıkarları arasında uzlaşmaz karşıtlık olduğunu
gözlemleyemiyorlardı. Bu kimseler, işçilerin bağımsız bir toplumsal güç
olarak hareket etmeleri düşüncelerini kabul edemiyorlardı. Öte yandan,
yalnızca yöneticileri ve egemen sınıfları çağdaş toplumsal düzenin adaletsizliklerine inandırmanın yeterli olacağına ve o zaman yeryüzünde barışın
ve evrensel gönencin kolayca kurulacağına inanan, kimi de deha sahibi,
birçok hayalci vardı. Savaşımsız bir sosyalizmin düşünü görüyorlardı.
Ensonu, o zamanın sosyalistlerinin hemen hepsi ve genel olarak işçi
sınıfının dostları, ancak, sanayiin gelişmesi ölçüsünde büyüdüğünü korkuyla izledikleri proletaryayı
bir çıban olarak görüyorlardı. Bu yüzden de, tümü, sanayinin ve proletaryanın gelişmesini durduracak, "tarih tekerleğini" durduracak araçlar arıyorlardı. Marks ve Engels, proletaryanın gelişmesi
konusundaki genel korkuyu paylaşmıyorlardı; tam tersine, bütün umutlarını proletaryanın sürekli
büyümesine bağlıyorlardı. Proleterler ne denli çoğalırsa, devrimci sınıf olarak güçleri o denli büyük,
sosyalizm o kadar yakın ve o kadar olanaklı olacaktır. Marks ve Engels'in işçi sınıfına yapmış oldukları hizmetler, birkaç sözcük içinde şöyle ifade edilebilir: onlar, işçi sınıfına kendini bilmeyi, kendi
bilincine ulaşmayı öğrettiler, ve boş hayallerin yerine bilimi koydular.
İşte bunun içindir ki, Engels'in adı ve yaşamı her işçi tarafından bilinmelidir. İşte bunun içindir
ki, bütün yayınlarımızda olduğu gibi, Rus işçi sınıfının bilincini uyandırmayı amaçlayan bu makaleler derlemesinde de, modern proletaryanın iki büyük öğretmeninden biri olan Friedrich Engels'in
yaşamını ve çalışmasını özetlemek zorundayız.
Engels, 1820 yılında, Prusya krallığının Ren eyaletindeki Barmen'de doğdu. Babası bir imalâtçıydı. 1838'de Engels, aile koşullarının zorlamasıyla, lise öğrenimini yarıda bırakarak, Bremen'deki bir
ticarethaneye kâtip olarak girmek zorunda kaldı. Ticari işler, Engels'in, siyasal ve bilimsel eğitimini
için 1842 yılında geldiği,
İngiliz sanayiinin merkezi
olan Manchester'de tanıdı.
Engels, burda, fabrikanın
bürosunda oturmakla yetinmedi, işçilerin başlarını
soktukları sefil mahalleleri
gezdi, onların yoksulluk
ve sefaletini kendi gözleriyle gördü. Ama kendini kişisel gözlemleriyle
sınırlamakla da kalmadı.
İngiliz işçi sınıfının durumu hakkında kendinden
önce yazılanların tümünü
okudu, ele geçirebildiği
bütün resmi belgeleri
büyük bir dikkatle inceledi. Bu çalışma ve gözlemlerin ürünü, 1845'te
yayınlanan bir kitap oldu:
Engels'ten önce de, birçok
acılarını yazmış ve ona
yardımın gerekli olduğunu
yalnızca acı çeken bir sınıf
olmadığını; aslında proletaryayı dayanılmaz bir
biçimde ileri iten ve sonal
kurtuluşu için savaşmaya
zorlayan şeyin içinde
bulunduğu utanç verici
olduğunu söyleyen ilk kişi
Engels'tir. Ve savaşan proletarya kendine yardım
İngiltere'de işçi sınıfının
durumu üzerine yazmış
olduğu kitabının temel
fikirleri, şimdi düşünen ve
savaşım veren proletaryanın tümü tarafından
benimsenen, ama o
zaman, tümüyle yeni olan
gerçekten de, ne 1845'ten önce, ne de daha sonra, işçi sınıfının sefaletinin öylesine çarpıcı ve
öylesine gerçek bir betimlemesi çıkmıştır.
Engels'in sosyalist oluşu, İngiltere'ye gelmesinden sonradır. Manchester'de o zamanın
İngiliz işçi hareketinde etkin olan kişileriyle ilişki kurdu ve İngiliz sosyalist yayınları için
yazmaya başladı. 1844'te Almanya'ya dönerken, Paris'te, daha önceden mektuplaştığı Marks
ile tanıştı. Paris'te, Fransız sosyalistleri ve Fransız yaşamının etkisiyle Marks da sosyalist
olmuştu. Burada, iki dost, Kutsal Aile, ya da Eleştirel Eleştirinin Eleştirisi adı altında ortaklaşa bir kitap yazdılar. İngiltere'de Emekçi Sınıfın Durumu'ndan bir yıl önce yayınlanan ve
büyük bölümü Marks tarafından yazılan bu kitap, temel düşüncelerini yukarıda anlatmış
olduğumuz, devrimci materyalist sosyalizmin temellerini içermektedir. "Kutsal Aile", filozof
olan Bauer kardeşler ve onların izleyicilerine verilen mizahi addır. Bu beyler, bütün gerçeklerin üstünde, partiler ve siyasetin üstünde duran, bütün pratik eylemleri reddeden ve yalnızca çevredeki dünyayı ve orada meydana gelen olayları "eleştirel" bir biçimde seyreden bir
eleştiri öğütlüyorlardı. Bu beyler, Bauer'ler, proletaryayı eleştirel olmayan bir kitle olarak
horgörüyorlardı. Marks ve Engels, bu saçma ve zararlı eğilime şiddetle karşı çıktılar. Gerçek,
insan bir kişi -egemen sınıflar ve devlet tarafından horlanan işçi- adına, kenardan seyreden
bir tutum değil de, daha iyi bir toplum düzeni uğruna savaşım istiyorladı. Onlar, kuşku yok
ki, proletaryayı, bu savaşımı yürütebilecek olan ve bundan yararlanacak olan güç olarak
görüyorlardı. Daha Kutsal Aile'den önce, Engels, Marks ve Ruge'un Deutshe-Französische
Jahrbücher'inde, [3*] özel mülkiyet kuralının zorunlu sonuçları olarak değerlendirdiği, çağdaş iktisadi düzenin başlıca görüngülerini, sosyalist bir açıdan incelediği "Bir Ekonomi
Politik Eleştirisi Denemesi"ni yayınladı. Marks'ın, ekonomi politik bilimini, çalışmalarının
gerçek bir devrim yarattığı bu bilimi, incelemeye karar vermesinde, Engels'le temasının bir
etken olduğunda kuşku yoktur.
1845'ten 1847'ye kadar Engels, Brüksel ve Paris'te bilimsel incelemeler ile Brüksel ve
Paris'teki Alman işçileri arasındaki pratik çalışmaları birleştirerek, yaşadı. Burda, Marks ve
Engels, gizli Alman Komünist Birliği ile ilişkiler kurdular, birlik, onları, kendi kurmuş
oldukları sosyalizmin temel ilkelerinin açıklanması ile görevlendirdi. Marks ve Engels'in
ünlü Komünist Partisi Manifestosu böyle doğdu, 1848'de yayınlandı. Bu küçük kitapçık
ciltler değerindedir: bugüne kadar onun ruhu uygar dünyanın örgütlenmiş ve mücadele vermekte olan tüm proletaryasına güç vermiştir ve ona yol göstermiştir.
Önce Fransa'da patlayan ve sonra da öteki Batı Avrupa ülkelerine yayılan 1848 Devrimi,
Marks ve Engels'i gerisingeri, doğdukları ülkeye götürdü. Burada, Renan Prusyası'nda,
Köln'de yayınlanan demokratik Neue Rheinische Zeitung'un yönetimini aldılar. İki arkadaş
Renan Prusyası'ndaki bütün devrimci-demokratik amacın candamarı oldular. Gerici güçlere
karşı, halkın özgürlüğünü ve çıkarlarını savunmada sonuna kadar mücadele ettiler.
Bildiğimiz gibi, gericiler üstün geldiler. Neue Rheinische Zeitung yasaklandı. Sürgün olduğu
sırada Prusya yurttaşlık hakkını yitirmiş olan Marks, sınırdışı edildi; Engels silahlı halk
ayaklanmasında yerini aldı, üç muharebede, özgürlük için dövüştü ve isyancıların yenilgisinden sonra, İsviçre yoluyla Londra'ya kaçtı.
Marks da Londra'ya yerleşti. Engels, kırklarda çalışmış olduğu Manchester ticari firmasında, kısa zaman sonra yeniden kâtip oldu, daha sonra da, oraya ortak oldu. 1870'e kadar,
Marks Londra'da, o da Manchester'de yaşadı, ama bu, onların en canlı bir fikir alışverişini
sürdürmelerini engellemedi: aşağıyukarı her gün mektuplaştılar. Bu mektuplaşmalarda, iki
arkadaş, karşılıklı görüşlerini ve buluşlarını birbirlerine ilettiler ve bilimsel sosyalizmin
hazırlanmasında işbirliğini sürdürdüler. 1870'te Engels, Londra'ya geçti ve en etkin nitelikteki ortak entelektüel yaşantıları, 1883'te Marks'in ölümüne kadar sürdü. Bu çalışmaların
meyvesi, Marks yönünden, çağımızın ekonomi politiğinin en büyük yapıtı olan Kapital,
Engels yönünden de irili ufaklı bir dizi yapıt oldu. Marks, kapitalist iktisadın karmaşık olgularının tahlili üzerinde çalıştı. Engels, yalın bir dille yazılmış, çoğu polemik niteliğinde, tarihin materyalist anlayışı ve Marks'ın iktisadi teorisinin ışığında, daha genel bilimsel sorunları ve geçmişin, ve bugünün değişik olgularını kapsayan yapıtlar yazdı. Engels'in yapıtları
arasında şunları sayabiliriz: Dühring'e karşı (felsefe, doğa bilimleri ve toplumsal bilimlerin
çok önemli sorunlarını tahlil ettiği) polemik yapıt. [4*] Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin
Kökeni[5*] (Rusçaya çevrilmiş ve 3. basım St. Petersburg'da 1895'te yayınlanmıştır),
Ludwig Feuerbach [6*] (Rusça çevirisi ve notları G. Plehanov tarafından yapılmıştır,
Cenevre 1892), Rus hükümetinin dış politikası üzerine bir makale (Rusçaya çevrilmiş ve
Cenevre'de Sotsial Demokrat, n° 1 ve 2'de yayınlanmıştır), konut sorunu üzerine parlak
makaleler [7*] , ve ensonu, Rusya'nın ekonomik gelişimi konusunda, iki küçük ama çok
değerli makale (Rusya Konusunda Friedrich
Engels [8*] , Zasuliç tarafından 1894'te
Cenevre'de Rusçaya çevrilmiştir). Marks, sermaye üzerine yapmış olduğu engin çalışmasının
son düzeltmelerini yapmadan öldü. Ne var ki,
müsveddeler tamamlanmıştı, arkadaşının
ölümünden sonra, Engels, Kapital'in ikinci ve
üçüncü ciltlerinin hazırlanması ve yayınlanması
gibi ağır bir görevi yüklendi. İkinci Cildi 1885'te,
Üçüncü Cildi de 1894'te yayınladı (ölümü
dördüncü cildin hazırlanmasını önledi). Bu iki
cilt son derece büyük bir emek gerektirmişti.
Avusturyalı sosyal-demokrat Adler, haklı olarak,
Kapital'in ikinci ve üçüncü cildini yayınlamakla
Engels'in, dostu olan bir dehaya yüce bir anıt,
farkında olmadan, üzerine silinmez bir biçimde
kendi adını kazdığı bir anıt diktiğini belirtmiştir.
Gerçekten de Kapital'in bu iki cildi, iki insanın
yapıtıdır: Marks ve Engels'in. Eski hikayeler,
dostluğun çeşitli dokunaklı örnekleriyle doludur.
Avrupa proletaryası diyebilir ki, onun bilimi,
aralarında, insan dostluğu konusunda en dokunaklı eski hikayelerin de ötesine geçen bir ilişki
bulunan iki bilim adamı ve savaşı tarafından
yaratılmıştır. Engels, her zaman -ve, genel
olarak, çok haklı olarak- kendisini Marks'tan
sonraya koymuştur. Eski bir arkadaşına "Marks
yaşamdayken, ben ikinci keman oldum" [9*]
diye yazmaktadır. Yaşayan Marks'a olan sevgisi
ve ölen Marks'ın anısına saygısı sınırsızdı. Bu
boyun eğme savaşı ve bu sert düşünür, derin bir
sevgi ile dolu bir ruh taşıyordu.
1848-49 hareketinden sonra, Marks ve Engels
sürgünde kendilerini yalnızca bilimsel araştırmalarla sınırlamadılar. 1864'te Marks,
Uluslararası İşçi Birliğini kurdu ve bu kuruluşa
bir on yıl boyunca önderlik etti. Engels de bu
çalışmalarda aktif bir görev aldı. Marks'ın fikirlerine uygun olarak, bütün ülkelerin proletaryasını birleştiren Uluslararası Birliğin çalışması, işçi sınıfı hareketinin gelişmesi içinde son
derece önemli bir yer tutmaktadır. Ama,
Uluslararası Birliğin yetmişlerde kapatılması
bile, Marks ve Engels'in birleştirici rollerini
aksatmadı. Tersine, denilebilir ki, işçi sınıfının
manevi önderleri olarak, önemleri, hareketin
kendisinin de kesintisiz büyümesi nedeniyle,
sürekli olarak arttı. Marks'ın ölümünden sonra
Engels, Avrupa sosyalistlerinin danışmanı ve
önderi olmayı tek başına sürdürdü. Onun öğüt ve
direktifleri, aynı ölçüde, hükümetin zulmüne
karşın, hem güçleri hızla ve durmadan büyüyen
Alman sosyalistleri tarafından, hem de ilk adımlarını iyi düşünmek ve tartmak zorunda olan
İspanyol, Romanyalı ve Ruslar gibi geri kalmış
ülkelerin temsilcileri tarafından tutuluyordu.
Bunların hepsi, yaşlı döneminde, Engels'in zengin bilgi ve deneyim hazinesinden yararlanıyorlardı.
Rusça bilen ve Rusça kitaplar okuyan Marks
ve Engels, bu ülkeye canlı bir ilgi duymuşlardı,
Rus devrimci hareketini sempatiyle izlemişler ve
Rus devrimcileri ile ilişkiyi sürdürmüşlerdi. Her
ikisi de demokrat olduktan sonra sosyalist
olmuşlardı ve demokrat olarak siyasal
despotluğa karşı duydukları kin son derece
güçlüydü. Siyasal despotlukla ekonomik baskı
arasındaki bağın derin bir teorik anlayışı ile bu
dolaysız siyasal duygunun birleşmesi ve ayrıca
da zengin yaşam deneyimleri, Marks ve
Engels'e, müstesna bir siyasal duyarlılık
bunun içindir ki, bir
avuç Rus devrimcisinin zorlu çar
karşı 1848-49 hareketinden sonra, Marks
k a h r a m a n c a ve Engels sürgünde kendilerini yalsavaşımı, bu iki nızca bilimsel araştırmalarla sınırgüngörmüş devrim- lamadılar.
cinin kalbinde en
Uluslararası İşçi Birliğini kurdu ve
bulmuştu. Öte yan- bu kuruluşa bir on yıl boyunca
aldatmaca önderlik etti. Engels de bu çalışekonomik yararlar malarda aktif bir görev aldı.
uğruna, Rus sosyal- Marks'ın fikirlerine uygun olarak,
istlerinin en acil ve bütün ülkelerin proletaryasını biren önemli görevinleştiren Uluslararası Birliğin çalışden, yani siyasal
özgürlüğün kazanıl- ması,
ması görevinden yüz
doğal olarak onlarca Uluslararası Birliğin yetmişlerde
kuşkuyla karşılandı, kapatılması bile, Marks ve Engels'in
hatta bu, toplumsal
birleştirici rollerini aksatmadı.
davasına doğrudan Tersine, denilebilir ki, işçi sınıfının
bir ihanet olarak manevi önderleri olarak, önemleri,
değerlendirildi. "İşçi- hareketin kendisinin de kesintisiz
lerin kurtuluşu, işçi büyümesi nedeniyle, sürekli olarak
sınıfının kendi işi arttı. Marks'ın ölümünden sonra
olmalıdır" [10*] Engels, Avrupa sosyalistlerinin
durup dinlenmeden danışmanı ve önderi olmayı tek
bunu öğrettiler. Ama başına sürdürdü.
uğruna dövüşmek için proletarya, belli siyasal
haklar kazanmak zorundadır. Ayrıca Marks ve
Engels, Rusya'daki bir siyasal devrimin, aynı
zamanda Batı Avrupa işçi sınıfı için de çok
büyük önemi olacağını açıklıkla görmüşlerdi.
Mutlakiyetçi Rusya, her zaman, genel olarak
Avrupa gericiliğinin bir kalesi olmuştur.
Almanya ve Fransa arasında uzun bir süre için
anlaşmazlık tohumları eken 1870 savaşının bir
sonucu olarak, Rusya'nın yararlandığı olağanüstü
elverişlilikteki uluslararası durum, kuşku yok ki,
yalnızca gerici bir güç olarak mutlakiyetçi
Rusya'nın önemini artırmış oldu. Ancak özgür
Rusya, ne Polonyalıları, Finlileri, Almanları, Ermenileri ya da öteki küçük uluslardan birini ezme, ne de durmadan Fransa ve Almanya'yı birbirlerine düşürme gereğini duymayan bir
Rusya, modern Avrupa'nın savaş yükünden kurtulmasını, özgürce nefes almasını sağlayacak, Avrupa'daki bütün gerici unsurları zayıflatacak ve Avrupa işçi sınıfını güçlendirecektir.
İşte bu yüzden Engels, Rusya'da siyasal özgürlüklerin yerleşmesini, Batıda da işçi sınıfı
hareketlerinin ilerlemesi için, gönülden istemişti. Onun kişiliğinde Rus devrimcileri en iyi
dostlarını yitirmiş oldu.
Her zaman, Friedrich Engels'in, proletaryanın büyük savaşçısının ve öğretmeninin
[1*] Bu satırlar, Dobrolibov'un Anısına, Nikolay Nekrasov'un bir şiirinden alınmıştır. -Ed.
[2*] Marks ve Engels, entelektüel gelişmelerinde büyük Alman filozoflarına, özellikle de
Hegel'e çok şey borçlu olduklarını sık sık belirtmişlerdir. "Alman felsefesi olmasaydı" diyor
Engels, "bilimsel sosyalizm hiç bir zaman kurulamazdı".[Friedrick Engels Almanya'da
Demokratik Devrim, "Köylüler Savaşı", Önsöz, Sol Yayınları, s. 30. -Ed.]
[3*] Engels'in "Bir Ekonomi Politik Eleştirisi Denemesi" (Karl Marks, 1844 Elyazmaları,
Sol Yayınları, Ankara 1976, s. 397-433). -Ed.
[4*] Bu, hayranlık verici ölçde zengin ve öğretici bir kitaptır [Friedrich Engels, AntiDühring, Sol Yayınları, Ankara 1975. -Ed.]. Ne yazık ki, ancak küçük bir bölümü, sosyalizmin gelişmesinin tarihsel anahatlarını içeren bir bölümü, Rusçaya çevrilmiş bulunmaktadir. [Friedrich Engels, Ütopik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm, Anti-Dühring'in üç
bölümüne dayanılarak hazırlanmıştır. Ed.].
[5*] Friedrich Engels, Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni, Sol Yayınları, Ankara
[6*] Friedrich Engels, Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu, Sol Yayınları,
Ankara 1976. -Ed.
[7*] Engels'in "Konut Sorunu" adlı makalesi (Marks and Engels, Selected Works, vol. 1, s.
[8*] Engels'in "Rusya'da Toplumsal İlişkiler Üzerine" adlı makalesi ve ona düştüğü not,
Friedrich Engels on Russia adıyla, Cenevre'de, 1894'te yayınlanmıştır. -Ed.
[10*] K. Marks, Uluslararası İşçi Birliğinin Genel Tüzüğü, ve F. Engels, Komünist Parti
Manifestosu "1890 Almanca Baskısına Önsöz" (Marks-Engels, Seçme Yapıtlar, c. 1, s. 126).
(Fransızca çeviride: "Proletaryanın kurtuluşu, proletaryanın kendi eseri olmalıdır.") -Ed.
"İşçilerin kurtuluşu, işçi
sınıfının kendi işi
olmalıdır" [10*] - Marks
ve Engels durup dinlenmeden bunu öğrettiler.
Ama iktisadi kurtuluş
uğruna dövüşmek için
proletarya, belli siyasal
Engels, Rusya'daki bir
siyasal devrimin, aynı
zamanda Batı Avrupa
işçi sınıfı için de çok
büyük önemi olacağını
Mutlakiyetçi Rusya, her
zaman, genel olarak
Avrupa gericiliğinin bir
arasında uzun bir süre
için anlaşmazlık tohumları eken 1870 savaşının
bir sonucu olarak,
olağanüstü elverişlilikteki uluslararası durum,
kuşku yok ki, yalnızca
gerici bir güç olarak
önemini artırmış oldu.
Ancak özgür bir Rusya,
Ermenileri ya da öteki
küçük uluslardan birini
ezme, ne de durmadan
Fransa ve Almanya'yı
gereğini duymayan bir
Avrupa'nın savaş yükünden kurtulmasını,
özgürce nefes almasını
bütün gerici unsurları
zayıflatacak ve Avrupa
işçi sınıfını güçlendirecektir.
“Savaşlar, ancak, bir
tek ülkede değil
yener ve mülksüzleştirirsek, o
Marksist Bakış 9