Dinmeyen rüzgarı, masmavi denizi, daracık Arnavut kaldırımlı sokakları ve tarihe meydan okuyan taş evleri ile küçücük bir köyden bugün dünyaca tanınan bir sörf merkezi ve turizm cenneti haline gelmiş Rüzgarlı Kasaba Alaçatı…
Antik çağda “Agrilia” olan bilinen Alaçatı, adını Osmanlı döneminde bu coğrafyaya yerleşen Alacaat Aşireti’nden almakta. Alaçatı’nın en önemli şahsiyetlerinden, Osmanlı’da bir dönem Sadrazamlıkta yapmış Hacı Memiş Ağa, 1830’larda depremle sarsılan Sakız Adası’ndaki Rumları, bölgede sıtmaya yol açan bataklığın kurutulması için yapılacak kanalın inşasında çalışmak üzere buraya davet eder. Bu kanal sonradan gemilerin yanaştığı bir liman haline gelir. Toprak sahibi Türkler, kanal inşası için gelen bu Rum işçilerine, tarlalarını, işlemeleri koşuluyla verir ve denizden birkaç km içeride bir köy kurulur. Bu gün Alaçatı’nın restore edilen taş evlerinin çoğu 1850-1890 yıllarında Sakızlı Rumlarca inşa edilen bu tarihi evlerdir. Çoğu Rum olan nüfus 12 bine ulaşır. 1873’de Belediye teşkilatı kurulur. Rumların tarlaları kiralaması ve sonrasında satın almalarıyla yöre de bağcılık gelişmeye başlar. Bölge bağları ve şarabı ile önemli bir üretim ve ticaret merkezi haline gelir (*). Kurtuluş Savaşı sonrası yapılan Mübadelede Alaçatı’nın yerleşimcileri değişir. Balkanlardan gelen Müslüman Türkler üzüm bağlarını söker ve yerine tütün eker, hayvancılık yapmak ister. Ancak iklim buna müsait olmadığından halk geçimini zorlukla sürdürür. Bölgenin kaderi sörf tutkunlarının burayı keşfetmesiyle değişecektir. Daracık Arnavut kaldırımlı sokakları, bozulmadan korunabilmiş taş evleri ve sevimli küçük restoranları ile turizmin gözdesi haline gelir.
Alaçatı’nın Taş Evleri
Rum mimarisinin etkisinde Alaçatı’da evler yöreye özgü “Alaçatı taşı” adı verilen ponza taşı görünümlü kesme taşlardan inşa edilmiş. Volkanik, tortulu ve gözenekli bir yapıya sahip taş, nem ayarlayıcı ve ısı tutma özelliğine de sahip. Kış aylarında evlerin sıcak, yazın da serin kalmasını sağlamakta. Alaçatı’da evler çoğunlukla cumbalı ve iki katlı olarak, yazın sıcağına karşı kuzey-güney yönünde ve güneşi az görecek şekilde inşa edilmiş. Ayrıca rüzgar da Alaçatı’daki evlerin şekillenmesinde etkili olmuş. Evlerin zemin katlarında geniş avlular, depolar ve hayvan ağılları bulunmakta. Evlerin girişinde atlı arabaların ve hayvanların rahatça bahçeye girebilmesi için büyük kemerli kapılar yapılmış. Alaçatı’nın Arnavut kaldırımlı sokakları ise oldukça dar. Kimisi yüz yaşında olan bu eski taş evler günümüzde bir bir onarılmakta.
1830’lu yıllarda inşasına başlanan, 1874’te Kilise olarak hizmete açılan ve Cumhuriyet’in ilanından sonra camiye dönüştürülen Pazaryeri Camii ile 1812’de Hacı Memiş Ağa tarafından yaptırılan Alaçatı Hacı Memiş Ağa Camii burada ziyaret edilmesi tavsiye edilen yerlerden.
Alaçatı’nın kuvvetli rüzgarından yararlanılarak geçmişte buğdayı una çevirmek için kullanılan, Alaçatı’nın simgesi dört adet Yel Değirmeni, Alaçatı merkezi girişinde tepede karşılıyor ziyaretçilerini. Yel değirmenlerinin etraflarına atılmış masalarda kafe olarak hizmet verilmekte.
Yaz ayları boyunca kuzey, kuzey-batı yönlerinde kuvvetli esen rüzgar Alaçatı’yı sörfçüler için vazgeçilmez yapmakta. Kesintisiz rüzgarı, düz ve sığ denizi nedeniyle dünyanın sayılı sörf merkezlerinden. Bir çok sörf yarışmasına ev sahipliği de yapan Alaçatı, sörf okulları ile de oldukça revaçta.
Cumartesi günleri kurulan Alaçatı Pazarı; sebze-meyve ürünleri, köy yumurtası, peynir ve reçel çeşitleri, ev yapımı unlu mamüller dışında, bitki, giyim, takı, plaj ürünleri ve ev aksesuarlarının da satışının yapıldığı oldukça kapsamlı bir pazar.
Alaçatı; birbirinden güzel plajları, soğuk ama tertemiz denizi ile çok sevilen tatil rotalarından. Yaz sıcaklarını dayanılır hale getiren rüzgarı, çocuklu aileler için mükemmel olan sığ ve dalgasız denizi Alaçatı’nın tercih edilmesindeki nedenlerden bazıları. Son dönemlerde plajlarda ünlü sanatçılar tarafından verilen konserler, tanınmış ve sevilen disk jockey (dj) ‘ler tarafından çalınan müzik eşliğinde dans partileri düzenlenmesi de gençlerin bu plajlara olan ilgisini arttırmakta.
Ege mutfağının ve deniz ürünlerinin servis edildiği, küçük ama sevimli restoranlar Alaçatı’nın yükselmesinde önemli bir rol oynamakta. Arnavut kaldırımlı dar sokaklara atılmış masalarda yenen, Ege otları ile hazırlanmış birbirinden lezzetli mezelerin tadı inanılmaz. Ege denizinden çıkıp, taze taze masalarda yerini alan balık ve deniz ürünleri de enfes. Yaz boyunca oldukça kalabalık olan bu küçük restoranlarda yer bulabilmek zor olduğundan rezervasyon yaptırmak gerekiyor. Yaz akşamlarını daha da keyifli hale getirecek birbirinden güzel ve değişik çeşitlere sahip dondurmacılara da mutlaka uğranmalı, bir klasik haline gelen sakızlı dondurmanın yanında şanslı iseniz lavantalı dondurmanın da tadına bakılmalı. Son dönemde açılan üçüncü nesil kahve dükkanlarında tercihinize göre hazırlanan soğuk veya sıcak bir kahve içebilir ya da eski alışkanlıklarına sadık kalanlar için nostaljik pastanelerde soğuk limonatanın yanında lorlu veya sakızlı kurabiyelerden yiyebilirsiniz.
Alaçatı denince akla gelen diğer bir keyif de yeşillikler içinde yapılan meşhur kahvaltılar. Çeşit çeşit peynirler, ev yapımı reçeller, zeytinler, şeker tadında domates ve acur, İzmir’in ünlü boyozu ve pişiler eşliğinde, demlikte bir çay ile sunulan kahvaltılar güne enfes bir başlangıç . Alaçatı’da bu lezzetli kahvaltıların tadılacağı bir çok farklı mekan bulunmakla birlikte yaz aylarındaki yoğunluk nedeniyle mutlaka rezervasyon yaptırılmalı.
Alaçatı’da gece, güzel bir restoranda yenilecek keyifli bir yemek demek. Arnavut kaldırımlı dar sokaklarda sıralanmış takı dükkanları, antikacılar, sanat galerileri, rengarenk sandaletler ve plaj ürünlerinin satışa sunulduğu mağazalar arasında gezinmek de vazgeçilmez bir Alaçatı ritüeli. Özellikle son zamanlarda buraya artan ilgiden dolayı yaz aylarında zaten dar olan sokaklar kalabalık yüzünden kimi zaman yürünemez hale gelmekte. Alaçatı’nın kimliğine aykırı bulunup eleştirilere maruz kalmasına rağmen yüksek sesli müzik yayını yapan eğlence mekanları da burada bir bir yerlerini almaya başlamış görünüyor.
Rengarenk bilezikler, kolyeler, ayakları süsleyen hal hal, taşlı bir sandalet veya el yapımı etnik tasarımlı çantalar Alaçatı’da en çok satılan ürünler. Ev için Alaçatı ve deniz temalı aksesuarlar da tatilciler için güzel hediyelikler. Meraklısı için antikacılarda enteresan parçalar bulunabilir. Eski bir kahve fincanı, fotoğraf çerçeveleri, oyuncaklar, taş plaklar, el yapımı tabaklar, insana eski yaşanmışlıkları düşündürüyor.
8.cisi, 6-9 Nisan 2017 tarihinde gerçekleştirilen Alaçatı Ot Festivali kapsamında otları tanıma ve toplama gezileri, seminerler, söyleşiler, yemek atölyeleri, kasaba meydanında kurulan stantlarda yemek tadımı, konserler gibi bir çok etkinlik düzenlenmekte. Kortej geçidi, en güzel ot yemeği ve en fazla ot çeşidi toplama konulu yarışmalar renkli görüntülere sahne oluyor. Her yıl başka bir ot çeşidinin Festival teması olarak belirlendiği Ot Festivalinin, 2017 yılı teması “Isırgan Otu”olmuş.