Ders saatlerini azaltmak öğretmenleri mağdur eder mi?
2023 Eğitim Vizyonu’nda yer alan konu başlıkları arasında ders saatlerinin azaltılarak ders çizelgelerinin yeniden düzenleneceği ifade edilmektedir.Uygulama ilgili bölümde “ilkokul ve ortaokullarda çocuğun bütüncül gelişimi esas alınarak ders sayısı ve ders çizelgesi hafifletilerek yeniden yapılandırılacaktır” denilmektedir. Aynı bölüm başlığı altında “ilkokullarda teneffüs ve serbest etkinlik saatlerin yeniden düzenlenecektir” bilgisi yer almaktadır. Ortaöğretim kurumları ile ilgili olarak “ortaöğretimde esnek ve modüler müfredatın” uygulanacağından bahisle “ders çizelgelerine bağlı olarak ders saatlerinin azaltılacağından” söz edilmektedir. Benzer düzenleme imam hatip okulları için geçerli. Bu okullar için “imam hatip okullarındaki program çeşitliliği korunarak mesleki ve akademik ders saatleri ile ders türü azaltılacaktır” maddesi bulunmaktadır.
Bütün bu anlatılar ve alıntılar bir bütün olarak okullarda ders saatlerinin azaltılacağını göstermektedir.Ders saatlerinin azaltılması öğrenci ve öğretmenleri her bakımdan rahatlatan bir işlev görecektir.Bu yönüyle doğru ve yerinde bir uygulamadır.Ancak uygulama öğretmenleri norm kadro dağılımı ve ek ders hak edişleri bakımından sorunlar ve zorluklarla karşı karşıya bırakabilir. Bunun en somut örneğini 4+4+4’lük yasa yürürlüğe girdiği 2012 tarihinde 5’inci sınıfları okutacak 50 bin öğretmenin norm fazlası duruma düşmesinde yaşandı.Şimdi benzer zorlukları hem norm kadro hem de ek ders ücretleri yönünden ilkokul öğretmenleri ve ortaokullarla genel liselerde çalışan branş öğretmenleri yaşayacaktır.Öğretmenlerin yeni mağduriyetler ile karşı karşıya kalamamaları için hazırlık ve geçiş süreci olarak belirlenen zaman diliminde sendikaların katılımı sağlanarak yapılacak düzenlemenin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. 2017-18 MEB İstatistiklerine göre resmi ilkokullarda yönetici sayıları düşüldükten sonra 220 bin öğretmen görev yapmaktadır. Üzerinde sınıf olan ilkokul öğretmenlerinin günlük ders sayısı bir saat azaltıldığında ayda 20 saat ek ders almama durumu ile karşılaşmaları kaçınılmaz olacaktır.20 saatlik ek ders saat ücretinin kaybı yaklaşık 250 lira yapmaktadır.Ortaokul ve liselerde ise maaş karşılığı olan 15 saatin üzerinde girilen derslere ek ders ücreti ödenmektedir.Bu okul türlerinde derslere giren öğretmenlerin ders saatlerinin günde bir saat azaltılması on binlerce öğretmenin özellikle ders sayısı az olan bazı derslerin öğretmenlerinin hiç ek ders ücreti alamamalarına neden olacaktır.
Ders saatlerinin azaltılması sadece ek ders ücreti kayıpları değil aynı zamanda on binlerce branş öğretmenin norm kadro fazlası duruma düşmesine dolayısıyla mağduriyet yaşamasına yol açacaktır.2017-18 MEB İstatistiklerine göre 16 bin 875 resmi ortaokulda 302 bin 257 öğretmen çalışmaktadır.Bunların yaklaşık 50 bini idareci pozisyonunda görev yapmaktadır.252 bin branş öğretmeni ise genel ve imam hatip ortaokullarında aktif olarak derslere girmektedir.Genel ortaokullarda haftada 35,imam hatip ortaokullarında haftada 36 saat ders okutulmaktadır. Günlük bir saat ders saatinin azaltılması genel ortaokullarda haftalık okutulacak derslerin 30 saate imam hatip ortaokullarında 31 saate indirilmesi anlamına gelmektedir Resmi ortaokullarda toplam 191 bin şube bulunmaktadır.Haftada 35 saatten toplamda 6 milyon 685 bin saat ders görülmektedir.Ders saatlerinin haftalık olarak 5 saat azaltması halinde toplam 955 bin saat daha az derse girilmiş olacaktır.Bunun norm kadro ilişkisi içinde 15 saate bölünmesi halinde yaklaşık 64 bin öğretmen bu süreçten bir biçimde olumsuz yönde etkilenmiş olacaktır. Hesaplanan bu rakam yaklaşık rakam olup artış yönünde değişkenlik gösterme olasılığı yüksek bir rakamdır.
Resmi genel liselerde de benzer bir tablo ile karşılaşacağız. 2 bin 700 genel lisede 92 bin öğretmen görev yapmaktadır.Bunların yaklaşık 10 bini ise yönetici pozisyonunda görev yapmaktadır.Yönetici sayıları düşüldüğünde yaklaşık 82 bin öğretmenin aktif olarak genel liselerde derslere girmekte olduğunu söyleyebiliriz.Genel ortaöğretimde 94 bin şubede haftada 40 saatten toplamda 3 milyon 760 bin saat ders okutulmaktadır. Günlük bir saat olacak şekilde dersler azaltıldığında ders yükü 35 saate düşmüş olacaktır. Haftalık toplam ders yükü 5 saat düşürüldüğünde 470 bin saat derslerde azalma söz konusu olacaktır.Ortaya çıkan ders saat sayısı norm kadro hesaplamasında anahtar sayı olan 15 saate bölündüğünde yaklaşık 31 bin öğretmen bu değişikliklerden bir şekilde olumsuz yönde etkilenme ile yüz yüze kalacaktır.
Yeni mağduriyetlerin yaşanmaması için ne yapılmalıdır?
Yaptığımız hesaplama benzetimleri (simulasyonları) sonucunda ortaokul ve genel ortaöğretimde yaklaşık 95 bin öğretmenin ders saatlerinin azaltılması halinde bu süreçten değişik yönleriyle etkileneceğini göstermektedir.Değişikliklerin etkilerini azaltmak ve yeni mağduriyetlerin önüne geçebilmek için aşağıda geliştirilen önerilerin uygulamaya konulması gerektiğini düşünmekteyim.Ders saatlerinin azaltılması sadece devlette görev yapan öğretmenleri mağdur etmekle kalmayacak aynı zamanda özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenleri de işsiz kalma riskleriyle karşı karşıya bırakacaktır.
Öğretmenlerin bu yıl plan ve programlarını yapmış olmaları nedeniyle düzenleme 2019-20 eğitim öğretim yılında yürürlüğe girmelidir.
Bu yıl hazırlık,saha çalışması,öğretmenlerin ve sendikaların önerilerinin değerlendirilmesi sonrasında öğretmenlerin okullara göre dengeli dağılımının planlandığı yıl olmalıdır.
İlkokullarda teneffüs sürelerinin uzatılabilmesi için dersler 40 dakikadan 35 dakikaya indirilmelidir.Benzer düzenleme ortaokullar içinde düşünülebilir.
Azaltılacak dersler zorunlu derslerden çok seçmeli dersler olmalıdır.
Norm kadro yönetmeliği yeniden ele alınarak düzenlenmelidir. Maaş karşılığı okutulan ders saatleri ilkokullar dahil 15 saat yerine üniversitelerde olduğu gibi 10 saate çekilmelidir.
Ek ders ücretleri dahil bütün ödemeler aylıklara katılarak emekliliğe sayılmalıdır.
Ders saatlerinin azaltılmasından dolayı özel öğretim kurumlarında çalışmakta olan öğretmenlerin iş kaybına uğratılmasına neden olacak adımlara karşı yasal önlemler alınmalıdır.
Özel öğretim kurumlarında görev yapmakta olup aldıkları aylıklar devlette görev yapan emsallerinin altında olan öğretmenlerin yaşadığı adaletsizlik bu dönemde mutlaka giderilmelidir.Kamu sendikalarının özel sektörde çalışan öğretmenleri ve diğer çalışanları sendikalı yapabilmeleri için gerekli mevzuat değişiklikleri zaman kaybetmeden gerçekleştirilmelidir.
Sonuç olarak, Sayın Bakan “söz konusu öğretmen olunca akan sular durmalı” anlamına gelen açıklamalar yapmaktadır.Sadece Sayın Bakan değil Sayın Cumhurbaşkanı da son açıklamalarında öğretmenliğin önemine ve değerine tarihe atıfta bulunarak vurgu yapmaktadır.Bütün bu söylenenlere ve vurgulara katılmamak ne mümkün.Elbette çok değerli ve öğretmenliğin toplumda göreceği itibarda bir karşılığının olacağı kesin.Ancak eğitim sisteminde yapılan her değişiklik ve düzenlemenin öğretmenleri şu yada bu şekilde etkilemekte olduğu da gözden ırak tutulmamalıdır. Yukarıda ifade edilen olumsuz etkileşimlerin olumluya evrilmesi de yine siyasi iradenin atacağı somut adımlara bağlı olan bir durum.Uzun yıllardan sonra ilk defa yakalanan bu olumlu havanın olumsuza dönmemesi,öğretmenlerin yeniden yollara dökülmemesi ve göç ettirilmemesi için önerilerimizin dikkate alınarak üzerinde önemle durulması hem öğretmenlerin hem de çocuklarımızın mağduriyetinin önüne geçecek bir yöntem seçeneği olarak uygulamaya konulmalıdır.Öğretmene yapılan yatırım çocuklara,topluma ve ülkeye yapılan en büyük yatırımdır.Madem ki Hazine ve Maliye Bakanı “söz konusu eğitim olunca ne yapıp eder kaynak buluruz” diyor.Öğretmenlerin yaşam standardıtını yükselterek Dünya’ya örnek olabilirsiniz. Öyleyse buyrun 2019 yılı bütçesinde gerekli düzenlemeleri yaparak yaydığınız ve öğretmenleri umutlandıran olumlu havanın arkasını getirin.Getirin ki, Türkiye mutlu çocuklar güçlü yarınlar ülkesi olsun.