PATOLOJİ | OYTUN ERBAŞ - Part 352
Prostat karsinomunda tümör sıklıkla multifokaldir; dış zondan (prostatın periferinden kaynaklanır) ve özellikle de posterior lobdan kaynaklanır (tuşe ile sert nodüller olarak palpe edilebilir).
Periferik yerleşimli olduğundan üretral tıkanmaya hiperp­laziye oranla daha az yol açar. Üretrada tıkanma prostat karsinomunda saptanır ise ileri evre bir tümör olduğunu gösterir. Prostat kanserleri uzun süre asemptomatik kalır­lar; ve sıklıkla tarama testi olarak kullanılan PSA’nın yük­sek bulunması sonrasında tanı alırlar. Prostat karsinomu­nun ilk klinik bulgu sorulursa (ki sorulması beklenmez) bel ağrısıdır; ne vertebra metastazına karşılık gelir.
Sebepler tam bilinmese de hormonal, çevresel, yaş, ırk ve genetik faktörler prostat karsinomunun gelişiminde rol oynar. Prepubertal kastrasyonlu erkeklerde görülmemesi androjen etkisini öncelikle düşündürür. Orşiektomi sonra­sı ya da dietilstilbesterol gibi östrojenlerin uygulanması­nın tedavi edici etkisi bu görüşü destekler.
Prostat karsinomları desmoplastik stromaya sahip adeno­karsinomlardır. Prostat karsinomlarının grade’ı Gleason sınıflaması kullanılarak belirlenir. Gleason sınıflaması prognozla yakından ilişkili olduğu gösterildiği için yaygın kabul gören bir sınıflamadır.
Tümör hızla perinöral, invazyon oluşturur; ancak geç dönemde vesikülo seminalise ve pelvis içi çevre dokulara (mesane; rektum gibi) invazyon sıklıkla izlenir.
Kemik metastazları osteoblastik karekterdedir ve serum­da alkalen fosfataz (osteoblastik aktivitenin bulgusu) yüksekliğine neden olur.
Alt genitoüriner yapıları rektumdan ayıran Denonvillier fasyası tümörün posterior yayılımını genellikle engeller.
Bu yüzden rektum invazyonu görece nadirdir.
Klinik Özellikler: Özellikle erken dönemde sessiz bir klinik seyirleri vardır. Vakaların %20’si, nodüler hiperplazi için incelenen dokularda rastlantısal olarak saptanır. İlk mu­ayene yöntemi daima tuşe olmalıdır; tanı ise daima biyopsi ile konulur.
Prostat karsinomlarında ultrason ve tomografi lezyonla­rın karakterini ve tümörün yaygınlığı belirlemede kullanı­lır.
Serum “prostat-spesifik antijen” ölçümü (PSA) prostat karsinomu araştımalarında kullanılır. Unutulmamalıdır ki PSA organa spesifiktir, prostat karsinomuna değil. PSA normal ve tümöral prostat tarafından üretilir. Nodüler hi­perplazi, prostatit, tuşe sonrası ve karsinomlarda yüksele­bilir.
İmmünoreaktif PSA’nın (farklı antikor testleri ile sapta­nan) iki major fraksiyonda bulunduğu saptanmıştır; biri a1 anti kimotripsin’e bağlı diğeri çok daha az olan free PSA dır. Free PSA yüzdesi (free PSA/total PSAx100) pros­tat karsinomlu erkeklerde daha düşüktür.
Prostat karsinomunda prognoz Stage’e ve grade’e bağlı­dır. En iyi tedavi erken yakalanan olgularda cerrahi olarak tümörün (radikal prostatektomi ile) çıkarılmasıdır.
● Prostat karsinomu en sık metastaz; Bölgesel lenf düğü­müne
● Prostat karsinomunun en sık lokal invazyonu; vezikulo seminalise
● Prostat karsinomu en sık hematojen metastazı; para­vertebral pleksusu venleri ile (batson) vertebral kemik­lere ve osteoblastik karakterde
● Prostat karsinomlarının memenin lobüler karsinomu gi­bi leptomeningeal karsinomatosis yapabildikleri unutul­mamalı
Seminal vezikül (vezikülo seminalis); Kalın musküler duvar ve yüksek kompleks mukozal foldlar içerir. Glandü­ler hücrelerin sitoplazmasında yüksek oranda lipofuksin pigmenti bulunur. Epitelyum içinde “monstrous (dev hüc­reler) sıklıkla bulunur. Musküler duvarda hiyalin globüller dejenerasyon bulgusu olarak izlenir. % 10 olguda subepi­teliyal alanda amiloid saptanır.
Veziküloseminalis sekonder olarak tüberkülozla tutulabi­lir, nadiren primer adenokarsinomları izlenir. Sıklıkla ise prostat karsinomu tarafından invaze edilir.
Cowper glandları; Çizgili kas dokusu içinde müsinöz ka­rakterde minör tükrük bezi karakterinde glandlardır.
Prostat karsinomu için en spesifik tümör marker’ı
Üst sınırı 4 ng/mL
Erken dönemde karsinomlarda yükselmeyebilir
PSA 20 nin üzerinde ise daima karsinom düşün
PSA 80 in üzerinde ise metastatik karsinom düşün
Hiperplazilerde PSA 8-15 ng/mL ye ulaşabilir
Prostat karsinomunda prognoz etki eden faktörler
1- Klinik stage (TNM); en önemli prognostik veridir.