Kıdem Tazminatı Nedir ve Nasıl Hesaplanır Tazminat Şartları Nelerdir
Ana sayfa » İş » Kıdem Tazminatı Nedir ve Nasıl Hesaplanır
16 Aralık 2018 15 Nisan 2019
Kıdem tazminatı çalışan herkesin hukuki açıdan belli başlı kanunlarla belirlenmiş hakları arasındadır.
İş hayatımızın bir döneminde hepimiz “Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?” ve “Kıdem tazminatı nasıl hak edilir?” gibi soruların yanıtlarını ararız.
Öncelikle, “kıdem tazminatı nedir?” sorusunu yanıtlayarak bu konunun hukuki dayanağına birlikte göz atalım.
4857 sayılı İş Kanunu ile güvence altına alınarak işten ayrılmak isteyen bir çalışana, işveren tarafından ödenmek zorunda olan bedeldir.
Yıllarımızı verdiğimiz patronumuzun, emeğimize ve şirketine sağladığımız faydalar karşılığında bize ekonomik değeri olan bir teşekkürü olarak da açıklanabilir.
Zaten dönemlik hizmetlerimiz bize maaş olarak ödenirken, çalıştığımız süre içerisinde gözden kaçan, hesaplanamayan faydalarımızın bir karşılığıdır aslında.
Kayıtlı bir işte çalışanlar için (yani sigortalı), kanunlarla da güvence altına alınmıştır ve hükümlülüklerini yerine getiren her çalışanın yasal hakkıdır.
Bu tazminat iş yerinde geçirdiğimiz süreye göre hesaplanır.
Süreyle ilgili en önemli hususlardan birisi de o iş yerinde en az 1 yıl çalışmış olmaktır.
Sonrasında kabaca çalışılan her yıl için 1 aylık brüt maaş olarak hesaplanır. Ancak kıdem tazminatı hesaplama da birçok ayrıntı vardır.
Bu hesaplamada dikkate alınan maaş brüt maaştır. Birçok çalışanın eline geçen para ise net maaştır.
Brüt maaş net maaşın üzerine işveren ve çalışan sigorta payı, vergiler, harçlar ve yan ödemeler eklenerek ortaya çıkan maaştır. Ve hesaplama yapılırken brüt maaş dikkate alınır.
Konuyla alakalı bir önemli bilgi de zaman aşımı süresidir ve bu süre 10 yıl olarak belirlenmiştir…
Brüt maaş konusunda önemli bir ayrıntı daha vardır ki; onu da kıdem tazminatı tavanı olarak tanımlanır.
Yani brüt maaşınız ne kadar olursa olsun; kanunla belirlenmiş belirli bir tavanı aşamaz ve bu tavan her 6 aylık dönemler için yeniden devlet tarafından belirlenir.
Bu durumda karşımıza her yıl için 1 Ocak – 30 Haziran tarihleri ve 1 Temmuz – 31 Aralık tarihleri arasından geçerli olan, farklı ve ülkemizdeki enflasyon nedeniyle her yıl artan kıdem tazminatı tavan fiyatları çıkacaktır.
Daha kolay anlaşılması için bir örnek verecek olursak; net maaşınız 5 bin TL olsun ve bu durumda brüt maaşınız yaklaşık 7 bin TL civarı olacaktır.
2018 yılı ikinci 6 aylık dönem için kıdem tazminatı tavanı da 5 bin 432 lira 42 kuruş olarak belirlenmiştir.
Sizin hesaplama işleminiz yapılırken brüt maaşınız olan 7 bin TL değil de tavan fiyat olan 5 bin 432 lira 42 kuruş dikkate alınacaktır.
Örnekten de anlaşılacağı üzere kıdem tazminatında tavan fiyat uygulaması çok önemli bir husustur.
Bu uygulamanın kanunlarda yer alma nedeni de işverenlerin korunmasıdır. Bir bakıma çalışanına yüksek maaş ödeyen işverenlerin bu iyiliğinin hesaplama yapılırken bir cezaya dönüşmesini engellemek içindir.
Ayrıca kıdem tazminatı 2019 yılı tavan fiyatının da 6 bin TL’yi aşması beklenmektedir.
Kıdem tazminatı alma şartları başında en az 1 yıl çalışma zorunluluğundan bahsetmiştik.
İş yerinde geçen sürenin dışında tazminat hak etmenin bir diğer önemli şartı hukuken kıdem tazminatında haklı fesih koşulları sağlanmaması olarak tanımlanmıştır.
Herkesin anlayacağı bir dille açıklamak gerekirse; patronunuzun sizi herhangi bir haklı nedene dayandırmadan işten çıkarmasıdır.
Haklı fesih şartlarının neler olduğu konusunun belirlenme süreci genellikle eski patronunuza dava açmanıza neden olacak bir süreçtir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. Maddesinde açıklansa da yoruma çok açık hususlardır. Ancak kanunda yazan haklı fesih gerekçelerini kısaca özetleyelim:
Sağlık sebepleri: Eğer sağlık sorunlarınız işinizi yapmanıza engel oluyor ve patronunuz bu durumun performansınıza yansıdığını düşünüyorsa; ispatlamak koşuluyla sizi işten tazminatsız olarak çıkarabilir.
Belirtmekte fayda var ki; çok rastlanan bir durum değildir.
Patronunuzun sizi hiçbir ödeme yapmadan göndermek için en çok başvurduğu başlık burasıdır.
Çok geniş kapsamlı olarak yorumlanabilir. Bu başlığın altına giren durumlardan bazıları, işe gelmeme, işe geç gelme, kasıtlı olarak şirketi zarara uğratma, çalışma ortamını bozmak, iş yerinde suç işlemek, görevlerinizi kasıtlı olarak yerine getirmemek gibi benzer örneklerle çoğaltılabilir.
Ancak bu durumların işveren tarafından ispatlanması, gerekli uyarı mekanizmalarının yerine getirilmesi gerekir.
Uyarılar da kanunen tanımlanmıştır ve özetle ilk uyarınız sözlü olarak yapılır ve iş dosyanızda belirtilir, ikinci uyarı yazılı olarak size tebliğ edilir Üçüncü uyarı ise iş sözleşmenizin tazminatsız olarak feshedilmesiyle sonuçlanır.
Fakat yukarıda da belirttiğimiz gibi, bu başlık çok kez dava konusu olur ve hukuki açıdan çok ince ayrıntılar vardır.
En sık rastlanan durum ise, sizin uyarıların her birini aynı konu kapsamında almanız gerektiğidir.
Yani yaptığınız aynı hatayı sözlü ve yazılı olarak ikaz edilmenize rağmen 3 kez tekrarlamanız gerekir.
Zorlayıcı sebepler: Kanunda belirtilen madde de bir önceki maddedeki nedenlerle çok benzerdir. Ufak tefek hukuki yorum farklılıkları vardır. İş yerinde çalışmanızın elverişli olmadığı durumlar olarak da özetleyebiliriz.
İşçinin göz altına alınması veya tutuklanması: Bu durumda zaten suç işlemişsinizdir ve yargılama veya tutukluluk süreçlerinizde iş yerinizde olmayacağınız için devamsızlığınızla ilişkili olarak işvereninizin sözleşmenizi tazminatsız olarak feshetme hakkı vardır.
Yukarıda açıklamaya çalıştığımız bu dört maddeden birisi gerekçe gösterilerek iş akdiniz tazminatsız olarak feshedildiğinde hukuki danışmanlardan en doğru bilgileri almanızda fayda var.
Dahası bu maddelerin gerekçe gösterildiği kıdem tazminatı ödenmediği davaların emsal kararlarını da inceleyebilirsiniz.
Haklı Fesih Dışında Hak Edilen Durumlar
Kıdem tazminatını hak ettiğiniz haklı fesih dışında kalan bazı özel durumlar da vardır.
Erkek çalışanlar için askerlik görevi, kadın çalışanlar için evlilik gibi durumların yanı sıra vefat ve emeklilik hakkı elde edilmesi kıdem tazminatı hak etmenizi sağlayan koşullardır.
Eğer askere gidecekseniz kıdem tazminatı almak için askerlik başvurusunda verilen resmi belgeyi şirketinize ibraz etmeniz yeterlidir.
Kadın çalışanlarda ise evlendiği tarihten sonraki 1 yıl içerisinde herhangi bir ek gerekçeye ihtiyaç duyulmadan kıdem tazminatını alarak işten ayrılma hakkı tanınmıştır.
Emeklilik durumunda en önemli detay prim gününü doldurmuş olmaktır.
Prim günü dolduktan sonra yaşı beklemeden çalıştığınız şirketten hakettiğiniz miktarı alarak ayrılabilirsiniz.
Etiketler:kıdem tazminatıkıdem tazminatı hesaplamakıdem tazminatı tavanı