TÜRKİYE DE ALKOL REKLAMLARINA İLİŞKİN DÜZENLEMELERİN MEDYA ORTAMINDAKİ YANSIMALARI
Download "TÜRKİYE DE ALKOL REKLAMLARINA İLİŞKİN DÜZENLEMELERİN MEDYA ORTAMINDAKİ YANSIMALARI"
1 Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi Electronic Journal of Social Sciences ISSN: Kış-2013 Cilt:12 Sayı:43 ( ) Winter-2013 Volume:12 Issue:43 TÜRKİYE DE ALKOL REKLAMLARINA İLİŞKİN DÜZENLEMELERİN MEDYA ORTAMINDAKİ YANSIMALARI REFLECTION OF REGULATIONS ABOUT ALCOHOL ADVERTISINGS IN MEDIA IN TURKEY Melis OKTUĞ ZENGİN * Öz Ulusal ve uluslararası ölçekte araştırmalar, özellikle Avrupa ülkelerinde, alkol kullanımının halk sağlığını tehdit eden sorunlar arasında ilk sıralarda yer aldığını göstermektedir. Bu gerçekliğe karşın, sigara reklamlarına getirilen yasaklamaların ardından, alkol, bağımlılık yapıcı maddeler arasında, tüm dünyada reklamı yapılabilen tek üründür. Alkol üretimi ve dağıtımının özelleştirilerek devlet tekelinden alınması sonucunda, Türkiye de alkollü içecek reklamlarının, ürün tanıtımı ve pazarlaması açısından önemi artmıştır. Rekabet ortamındaki işletmeler, tercih edilen marka olabilmek için gerek geleneksel medya gerekse yeni medya araçlarında etkili reklam için çeşitli mecralara yönelmişlerdir. Alkol ürünleri piyasasındaki bu hareketliliğe karşın, 2010 Ocak ayında, alkol reklamları ve sponsorlukla ilgili yeni düzenlemeler ve buna bağlı olarak bazı kısıtlamalar getirilmiştir. Günümüz bilgi toplumunda, yeni iletişim ortamlarının çeşitliliği; çocuklar ve gençler tarafından kullanımındaki yaygınlığı göz önünde bulundurulduğunda, bu düzenlemelerin amacına ulaşmasında büyük engeller olduğu söylenebilmektedir. Bu çalışmada, geleneksel medya ve yeni iletişim ortamlarını birlikte kullanarak hazırlanmış reklamlardan yola çıkarak, kısıtlamaları izleyen süreçte belirlenen stratejiler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, çocuk ve gençler gibi hassas grupların bu tür tehditlerden korunması konusunda, reklam alanında, özellikle Devlet dışı aktörler tarafından yapılabilecek gönüllü düzenlemelerle ilgili yaklaşımlar irdelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Reklam, düzenleme, ortak denetim Abstract Reflection of Regulations about Alcohol Advertisings in Media in Turkey According to national and international research, alcohol consumption is one of the common problems, especially in European Countries, which threatens public health. Instead of this reality, after forbidden of cigarette advertisements, among addictive substances, alcohol is the only product in world, which can be advertised. As a result of, privatization and taking alcohol production and distribution from government monopoly, in Turkey, the importance of alcohol advertisement rises, in terms of product publicity and marketing. Enterprises in competitive climate, in order to be a favorite brand, tend to different channels in traditional and new media. Instead of this activity in alcohol market, in January 2010, there are new regulations and restrictions about alcohol advertisements and sponsorship. In today s information society, because of diversity and prevalence in use of new media, especially among children and young peoples, there are considerable barriers to achieve the purpose of new regulations. This paper, tries to state the strategies, which come out after the restrictions, through the medium of advertisements using both traditional and new media. Besides, in order to protect children and young people, voluntary regulations in the advertising business are discussed, which are made by actors except government. Key Words: Advertising, regulation, coregulation * Doç.,İstanbul Aydın Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü,2 GİRİŞ Dünyada ve Türkiye de reklamlara konu olan tek bağımlılık yapıcı madde alkoldür. Reklam, üretici firmaların, ürünleri ya da hizmetleri konusunda, öncelikle, tüketiciyi bilgilendirmek için kullandıkları bir yöntemdir. Bu nedenle, reklam; tanıtım ve pazarlama için bir gerekliliktir. Günümüzde, gerek tüketim mallarında gerekse hizmetlerde birbirine benzer birçok ürün tüketiciye sunulmaktadır. Bu koşullar, yoğun bir rekabete zemin hazırlamaktadır. Ayrıca, uluslararası pazarlara açılan ürünlerle, rekabet ortamı daha da etkin hale gelmektedir. Bu bağlamda, reklam; işletmelerin, hedef kitlelerine ulaşabilmek adına en etkin biçimde mesaj iletmeleri ve özellikle rakiplerinden farklılaşmaları konusunda büyük önem taşımaktadır. Son yıllarda, reklamın öneminin artmasıyla birlikte mecralarda da çeşitlenme görülmektedir. Gelişen ve değişen teknolojiyle yaygınlaşan yeni iletişim ortamları, reklamcılık alanında birçok farklı mecrayı gündeme getirmiştir. Yüzyılın en etkili kullanılan iletişim araçlarından birinin internet olduğu söylenebilmektedir. Basın, radyo, televizyon gibi geleneksel araçlarla karşılaştırıldığında, internet; interaktif, kişiye özel olması gibi özellikleriyle reklamcılık açısından hedef kitleye ulaşmada ve etkili iletiler aktarmada en çok tercih edilen mecralar arasında yer almaktadır li yılların başında, alkol üretimi ve dağıtımının Türkiye de, devlet tekelinden çıkarak özelleştirilmesi sonucunda, alkollü içecekler konusunda da, tüm sektörler için geçerli olan rekabet kaçınılmaz olmuştur. Bu kapsamda, her ürünün tanıtımı ve pazarlanmasında olduğu gibi, geleneksel reklam mecraları ve yeni medya ortamının getirdiği yöntemler alkol için de etkin olarak kullanılmaktadır. Ürünlerin tanıtımı ve pazarlanmasında reklamın gerekliliği, alkol gibi bağımlılık yapan bir madde sözkonusu olduğunda, bazı sakıncaları beraberinde getirmektedir. Reklamların çocuklar ve gençlerin alkol tüketimi üzerindeki etkileri, birçok araştırmaya konu olmuştur. Bu çalışmalarda, reklamın çocuk ve gençlerin alkol almaya başlamalarını cesaretlendiren bir etken olduğu ortaya konulmaktadır. Korunması gereken hassas gruplar olan çocuk ve gençlerin, bu tür maddelerden arındırılmış sağlıklı ortamlarda gelişmeleri büyük bir önem ve gereklilik arz ettiği gibi aynı zamanda temel haklar kapsamında ele alınmaktadır. Bu nedenle, bu gruplar için tüm dünyada ve Türkiye de, alkol reklamlarına yasal düzlemde, bazı kısıtlamalar getirilmiştir. Ayrıca, dünyada birçok ülkede, devlet dışı aktörler olarak tanımlanabilecek meslek örgütleri, tüketici 2883 temsilcilerinden oluşan kurullarda özdenetim ve ortak denetim yoluyla gönüllü düzenleme yapılmaktadır. Türkiye de, içerik yönünden denetim uygulanmakla birlikte, medya alanında sadece yazılı basında alkollü içeceklerin reklamı serbest bırakılmıştır. Günümüz bilgi toplumunda, yeni iletişim ortamlarının çeşitliliği; çocuklar ve gençler tarafından kullanımındaki yaygınlığı göz önünde bulundurulduğunda, içeriğe yönelik önlemlerin amacına ulaşmasında büyük engeller olduğu söylenebilmektedir. Nitekim, yazılı basın yoluyla yapılan reklamlarda, sosyal ağlar, bloglar, internet siteleri gibi iletişim ortamlarının adresleri verilerek, kullanıcılar tanıtımda daha etkili olacak ikinci bir kanala yöneltilmektedirler. Alkollü içecek üreticilerinin, tanıtım ve pazarlama açısından reklam gibi bir gerekliliği yerine getirmek üzere, düzenlemeler karşısında belirlediği yeni stratejiler bu çalışmanın bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Tütün Mamülleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik in 7 Ocak 2011 tarihinde Resmi Gazete de yayımını izleyen 8 Ocak-27 Mart 2011 tarihleri arasında yazılı basında yer alan alkollü içecek reklamları içerik çözümlemesi yoluyla incelenmiştir. Çalışma kapsamında irdelenen bir diğer konu ise, çocuklar ve gençlerin korunması adına devlet dışı aktörlerin sosyal sorumluluk bilinciyle gönüllü olarak gerçekleştirebilecekleri düzenlemelerdir. Reklamların Üretici ve Tüketici Bakımından Amaçları Günümüzde, gelişen teknolojiyle birlikte iletişim araçlarının çeşitlenmesi, reklam iletilerinin bireylere ulaşmasını kolaylaştırmıştır. İşletmeler açısından, reklam konusunda belirleyici olan, diğer markalara göre fark edilir olabilmek ve tercih edilmektir. Böylece, tüketici tarafından tanınan bir markanın yaratılması hedeflenmektedir. Bir iletişim süreci olarak reklamın işlevleri, ilk aşamada mal, hizmet ya da spesifik bir marka ile ilgili bilgileri hedef kitlelere aktararak onlarda yeni ve istenilen bir tutum oluşturmak, olumlu tutumları varsa, güçlendirmek; olumsuz tutumları ise değiştirmek; bu yolla ürün, hizmet veya firmaya yönelik hedef kitle nezdinde olumlu bir imaj yaratmak ve tüketicilerde ürüne karşı bir istek yaratıp satın almaya ikna etmek biçiminde tanımlanabilmektedir (Elden, 2004:19). Ancak, reklamı sadece, bir ürün veya hizmetin pazarlanmasına aracılık eden bir etkinlik olarak değerlendirmek yetersiz kalmaktadır. Reklamın, bilgilendirmeden başlayan ve ikna ederek tutum değiştirmeye uzanan süreçte, tüketicinin ya da hedef kitlenin ürün/hizmetle ilgili algılarının biçimlendirilerek söz konusu ürün/hizmetle ilgili marka bağımlılığı yaratılmasına katkıda bulunmaktadır. 2894 Reklamın amacı, genel olarak, üretici açısından, mal ve hizmetin varlığı konusunda bilgi aktarırken aynı zamanda, tüketicide reklamı yapılan mal ve hizmeti deneme arzusu oluşturmak, malın kullanımı konusunda kişileri eğitmek, malın uygunluğunu göstermek, maldaki belirli değişiklikler iletmek, mal ve hizmete karşı davranışı geliştirmek, marka imajı oluşturmak, mevcut imajı korumak, mal ve hizmette kalite imajı sağlamaktır (Tokol, 1996: 133). Tüketici söz konusu olduğunda ise, reklamın pazarda kendi ihtiyaçlarına cevap veren binlerce ürün arasından kendi yararına en uygun ve rasyonel seçimi yapmasına yarayan bir araç olduğu; çeşitli mal ve hizmetleri tanıtarak bu mal ve hizmetlerin nereden, nasıl, ne fiyatla sağlayabileceği, ne şekilde kullanacağını belirlediği söylenebilmektedir (Kocabaş, Elden: 2009,14). Bu bağlamda, reklam, üretici açısından arz oluşturmaya; tüketicide ise talep yaratmaya yönelik bir yapı sunmaktadır. Reklamın, işletme açısından temel amacının arz yaratmak olduğu düşünülürse, mesajın ulaşmasını hedeflediği belirlenmiş bir kitlenin olması, bu beklentinin doğal bir sonucudur. Reklam, tüketicinin satın alma davranışına ikna edilebilmesi, eşdeyişle talebin yaratılması biçiminde değerlendirildiğinde, kaynaktan (işletme) hedef kitleye (tüketici) gönderilen iletilerin içerikleri genel olarak iki farklı biçimde düzenlenebilmektedir: Olgusal (bilgi işlemci tüketici modeli) reklamlar ve duygusal mesajlı (hedonik/deneysel yönlü) reklamlar. Olgusal reklamlarda, tüketici analitik düşünebilen, mantıklı seçimler yapan bir birey olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle, içerik, çoğunlukla, tanıklık ve belgelere dayandırılarak oluşturulmaktadır. Duygusal mesajlı reklamlar ise, tüketicinin belli yararlardan çok zevk, başarı, statü, eğlence gibi nedenlerle satın aldıkları ürün/hizmetlere yönelik reklamların içeriklerinin oluşturulmasında kullanılmaktadır. Kısaca, duygusal mesajlı reklamlar, ihtiyaçların karşılanmasından çok duygusal tatmine yöneliktir ve çoğunlukla, imaj ve fantezi yaratma amacı taşımaktadırlar (Elden v.d., 2005:95). Bu bağlamda, alkollü içecek reklamlarının duygusal mesajlı (hedonik/deneysel yönlü) reklamlardır. Olgusal ya da duygusal, işletme açısından reklam iletisi, ürünle ilgili olarak tüketicinin algılarını biçimlendirmelidir. Algılama, yalnız duyu organları aracılığıyla çevreyi tanımak için gerçekleşen fizyolojik bir olay değildir; bireyin inançlarından, tutumlarından, kişilik özelliklerinden kaynaklanan bir yorumlama sürecidir. Her birey, kendi dünya görüşüne, inançlarına, değer yargılarına göre dünyayı anlamlandırmaktadır. O halde, algıyı biçimlendiren, aynı zamanda, toplumsal ve kültürel öğelerdir (Yengin, 1996:155). Reklamlarda, iletinin aktarıldığı topluma ait değerler, gelenekler, adetler, kahramanlar ve 2905 semboller, başka bir deyişle, bir kültüre ait göstergeler sıklıkla kullanılmakta ve algılama bu öğelerle yönlendirilmektedir. Adab ve Compiègne e göre, reklamın, yeni kültürel modeller üretmesi nedeniyle yenileşim (inovasyon) işlevi vardır, ancak aynı zamanda toplumun normlarının ve kalıp tiplemelerinin bir yansıması olarak uymacılığı da (konformizm) geliştirmektedir (Adab& Compiègne, 1992:83). Bu açıdan ele alındığında, reklam bir yandan kültürel öğelere başvururken öte yandan da yeni kültürel biçimler üretmektedir. Reklamın ikna ederek talep yaratma, satın alma davranışına yönlendirme işlevleri, ticari ürünler olan ve tüketiciye ulaşmayı hedefleyen alkollü içecekler için de geçerliliğini korumaktadır. Ancak, tüketici olarak belirlenen hedef kitlenin çocuklar ve gençler olduğu durumlarda, reklamın bu amaçlarına ulaşması kaygı verici bir boyuta taşınmaktadır. Alkol Reklamlarının Çocuklar ve Gençlere Yönelik Riskleri Araştırmacılar, çocukların ve gençlerin mevcut alkol tüketim alışkanlıkları ile alkol markasının reklamlar aracılığıyla çağrıştırdıkları arasında anlamlı bir bağıntı olduğunu ortaya koymaktadırlar. Bu çerçevede gerçekleştirilen literatür taraması, alkollü içecek reklamlarının, alkol almanın risksiz bir eylem olduğu yönündeki algıları güçlendirdiği, alkol alma tutumunu geliştirdiği ve kontrolsüz içme olasılığını artırdığını göstermektedir. Böylece, üç görüş doğrulanmaktadır: Bunlardan ilki reklamların, çocukların ve gençlerin alkolle ilgili algılarını biçimlendirmesi; ikincisi aşırı ve sık alkol tüketimine yönlendirmesi, son olarak ise, reklamların, çocukları ve gençleri yasal olarak içki satın alabilecek yaşa gelmeden önce tüketime hazır hale getirmesidir (Stacy v.d., 2004: ; Unger v.d.,2003: ; Saffer, 1997: ; Grube, J. W. & Wallack, L., 1994: ) i aşkın 7. ve 8. sınıf öğrencisi üzerinde yapılan araştırmada, televizyon, dergi reklamları ve afişlerin, gündelik yaşamda, özel mekanlarda ve günlerde alkol tüketimine özendirdiği saptanmıştır (Ellickson v.d., 2005: ). Sonuç olarak, alkol reklamlarının mesajı, kutlama vb. olaylara yönlendirdiğinden tüketim eğilimini de artırmaktadır. Araştırmalar, gençlerin alkol reklamlarındaki betimlemeleri değerlendirmelerinin, kişileri ve yaşam biçimlerini taklit etme arzusuna bağlı olduğunu göstermektedir (Austin & Knaus, 2000: 13-27). Burada, belirleyici olan faktörün, gençlerin yetişkinlerin dünyasına girmeleri olduğu söylenebilmektedir. Reklamlarda, kullanılan strateji, tüketim maddesine değil, bir yaşam biçimine ya da alt kültüre odaklanılmasıdır. Alkol reklamlarının, diğer tüketim maddelerinin reklamlarından 2916 farklı olan yönü, aslında tüketiciye sunulan ürün karşılığında elde edebileceklerden çok, alkol alan kişiler ve onların yaşam biçimlerine bağlı olarak servet, güç, prestij ve toplumda kabul görme gibi vaadlerde bulunulmasıdır (Wallack v.d., 1990: ). Atkin ve arkadaşlarına göre, reklamlardaki karakterler, özellikle genç görünümlüdür, fiziksel çekicilikleri vardır, zengindir, başarılı bir portre çizmektedirler; kadın ya da erkek mutludur, maceraperesttir, şıktır ve sofistikedir (1984:158). Bu nedenle, markanın kendisi, yaşam biçimlerine özgü pozitif çağrışımlar yüklenmektedir. Bira reklamlarına ilişkin yapılan araştırmalarda, anime karakterler ve hayvanlar kullanılması nedeniyle, özellikle çocukların diğer alkollü içecek reklamlarına göre biraya daha duyarlı oldukları belirlenmiştir (Grube & Wallack, 1994: ) yaş arasındaki çocuklara bira markaları, logoları ve çeşitli ürün isimlerinin bulunduğu bir liste verilerek marka ve logolarını ürünlerle eşleştirmeleri istenmiştir. 7-9 yaşlarındaki çocukların, yaşlarındakilere oranla bira markları ve bu markaların logoları konusunda daha bilgili olmaları ilgi çekicidir (Austin & Nach-Ferguson, 1995: 1-20). Yine benzer bir yaş grubunda, bira markalarının tanınırlığına ilişkin bir araştırmada, 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin %60 ının Spuds McKenzie adlı hayvan karakteri bira (Budweiser) markasıyla özdeşleştirdikleri görülmüştür. Aynı araştırmada, katılımcıların %88 i markanın Spuds McKenzie, the original party animal sloganını anımsamışlardır (Wallack, v.d., 1990). Budweiser ın kurbağa karakteriyle başlattığı reklam kampanyasından bir yıl sonra, 9-11 yaşlarındaki çocuklarla yapılan bir araştırmada, katılımcıların markanın simgesi olan kurbağa ile Bugs Bunny i tanıma oranlarının birbirine çok yakın olduğu saptanmıştır (Leiber, 1996). Resim 1: Spuds Mackenzie Resim 2: Budweiser s Frog 2927 Bira reklamlarına ilişkin bir başka araştırmada ise, hareket noktasını, markanın tanınırlığını sağlamak, diğerlerine göre tercih edilir hale getirmek ve farkındalık oluşturmak, ürünün satın alınmasını/kullanılmasını sağlamak ve sonuç olarak, markaya bağlılık yaratmak şeklinde özetlenebilecek reklamın dört temel hedefi oluşturmaktadır. Araştırmada, bu hedeflere uygun olarak en çok reklama yatırım yapan üreticinin en çok tanınan ve tercih edilen, dolayısıyla tüketici sadakatinin en yüksek olduğu marka olduğu saptanmıştır sınıf arasında olan öğrenciler için aile, kişisel özellikler gibi alkol alma alışkanlıklarını belirleyen faktörlerin en etkilisinin akran grubu olduğu, medyanın ise 2. sırada geldiği saptanmıştır (Gentile v.d., 2001). Alkollü içecek reklamlarının özellikle, çocuklar üzerinde oluşturduğu en önemli tehdit, gelecekteki tüketim alışkanlarını belirlemesidir. Yapılan araştırmalar, alkol tüketimine erken yaşta başlamanın, alkol bağımlılığı riskini artırdığını göstermektedir. 15 yaşından önce alkol tüketme alışkanlığı kazananların alkol bağımlısı olma riski 4 kat; 21 yaşından önce, alışkanlık kazananlarda ise, 2 kat daha fazladır (Grant & Dawson, 1997: ). Ayrıca, aşırı alkol tüketenlerle yapılan anketlerde, katılımcıların %96 sının aynı zamanda uyuşturucu madde kullandığı; uyuşturucu kullananların önemli bir bölümünün ilk defa bağımlılık yapıcı maddelerden alkolü kullandığı görülmüştür (Martin vd., 1993: ).Başka bir deyişle, yasal olarak dağıtılan ve reklamı yapılan bağımlılık yapıcı maddeleri kullananlar, gelecekte, yasadışı madde kullanımına yönelebilmektedirler. Alkol reklamlarının çocuk ve gençler üzerindeki etkisi, riskli alkol tüketimini önlemeye yönelik politikalarda reklam alanının da gündeme getirilmesine yol açmıştır. Reklam ve Alkol Tüketimi Alanında Dünyada ve Türkiye de İzlenen Politikalar Aşırı alkol tüketimine bağlı etkilerin, kamu sağlığını tehdit etmesinin yanısıra, şiddet, aile sorunları, işte verimsizlik gibi toplumsal sorunlara da yol açtığı bilinmektedir. Sorunların böyle geniş bir yelpazede ortaya çıkması, dünyada, toplumu, özellikle çocukları ve gençleri alkole bağlı zararlı etkilerden korunmak amacıyla politikalar geliştirilmesi gereğini doğurmuştur. Bu politikalarda, genel olarak, alkolün zararları konusunda farkındalık yaratılması, bilinçlendirmenin yanı sıra eğitimin sağlanması; böylece, alkol kullanmaya başlama yaşının geciktirilmesi, erken müdahale ve önleme çalışmalarının verimli hale getirilmesini hedeflenmektedir. Alkol tüketimine yönelik olarak geliştirilen politikalarda, iki noktanın altı çizilmektedir. Bunlardan ilki, eylem planlarının uluslararası platformda paylaşılması; diğeri ise, içki tüketme alışkanlıklarının ve alkollü içecek türlerinin sosyo- 2938 kültürel olgular olması nedeniyle politikaların toplumsal ve kültürel özelliklere göre farklılık gösterebileceği konusunun göz önünde bulundurulmasıdır. Ayrıca, Bağımlılık Yapıcı Maddeler ve Bağımlılıkla Mücadelede Ulusal Politika ve Strateji Belgesi nde (Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi [TUBİM], 2006) arz ve talebin birbirinden ayrı düşünülemeyeceği; bu çerçevede, iki yönlü ve eşgüdümlü bir yaklaşımın benimsenmesinin önemi vurgulanmaktadır. Bu görüş, reklamın hem arz hem de talep yaratmaya yönelik ticari bir etkinlik olduğu düşünülürse, politikalar kapsamında değerlendirilmesi gereken bir konu olduğu sonucuna ulaştırmaktadır. Reklamın alkol tüketimi üzerindeki etkilerine ilk kez, 1979 yılı Dünya Sağlık Örgütü Eksperler Komitesi raporunda yer verilmiştir. Hükümetlerin tüketimi azaltmak için arzı sınırlandırmaları; talebi düşürmek için ise, eğitime önem verilmesi yasal önlemler alınması önerilmiş ve özellikle alkol reklamlarına ilişkin politikaların ve düzenlemelerin yeniden gözden geçirilmesi gerektiği vurgulanmıştır yılında gerçekleştirilen ve Stockholm Deklarasyonu olarak da bilinen Gençlik ve Alkol Deklarasyonu nun hazırlandığı Dünya Sağlık Örgütü Bakanlar Konferansı nda, Avrupa Bölgesi temsilcileri, çocuk ve gençlerin alkol tüketiminin, riskli içme sıklığının azaltılması, alkole bağlı sorunlarda gençlerin desteklenmesi, alkolle ilgili eğitimlere daha fazla yer verilmesi, alkole alternatif olabilecek etkinliklerin geliştirilmesi gibi maddelerden oluşan on ortak hedefin başarılması konusunda mutabakata varmışlar. Alkol promosyonları, bedava dağıtımlar, reklam, sponsorluk vb. faaliyetler aracılığıyla gençlerin alkol kullanması konusundaki baskıları azaltmak belirlenen bu hedefler arasında yer almaktadır (www.tapdk.gov.tr). Başka bir deyişle, arzın ve talebin kontrolü, Dünya Sağlık Örgütü nün alkolün zararlı etkilerinin azaltılması doğrultusundaki politikalarında yaklaşık otuz yıldır konu edilmektedir yılına kadar on hedefin başarılması konusundaki beklentilerin büyük ölçüde gerçekleştirilemediği, yine 2006 yılında yazılan Dünya Sağlık Örgütü Eksperler Komitesi ikinci teknik raporundan anlaşılmaktadır. Rapora göre, uluslararası pazarda yer alan markaların reklam yoluyla sınırları aşmaları, alkolün dünyada önemli bir sorun haline gelmesinde en önemli etkenlerden biridir. Ayrıca, birçok ülkede, alkollü içecekler, en çok reklamı yapılan ürünler arasında bulunmaktadır. İnternet, sosyal ağlar gibi yeni medya ortamlarının geleneksel medyaya oranla reklamın gençler üzerinde daha fazla etkili olmasına 2949 yol açtığı da dikkat çekilen başlıklardan biridir (www.who.int/abuse/ expert_committee_alcohol_trs944_french.pdf). Dünya Sağlık Örgütü Alkolün Zararlı Etkilerini Azaltma Küresel Stratejisi nin (2010) alkolün pazarlanmasına ilişkin bölümünde, alkolün zararlarından korunmak için özellikle, pazarlamanın gençler ve erginlerler üzerindeki etkisini azaltmak gerekmektedir görüşüne yer verilmektedir. Ayrıca, alkol pazarlamasında, her gün biraz daha kapsamlı stratejiler ve kampanyalar ortaya konulduğu; pazarlama alanında belirlenen stratejilerin, alkol markalarının sportif ya da kültürel aktiviteler, partnerlik anlaşmaları, elektronik posta, kısa mesaj, podcasting, sosyal medya vb. ortamlarda etkili bir biçimde sunulduğuna dikkat çekilmektedir. Uydu aracılığıyla televizyon yayını, internet gibi iletişim araçlarıyla sorunun sınır ötesine taşındığı vurgulanmaktadır. (http://www.who.int/substance_abuse/activities/msbalcstrategyfr.pdf) Bu saptamalardan yola çıkarak, reklamın arz ve talebi belirlemedeki rolünün yanı sıra, 2000 li yıllarda, yeni iletişim teknolojilerinin, alkol reklamlarının olumsuz etkilerini daha da belirginleştirmesi bakımından politikalarda gündeme gelen bir sorun olduğu söylenebilmektedir. Alkol tüketimi konusunda, reklamların gençler üzerinde özendirici, hatta baskı unsuru olan bir etken olarak değerlendirilmesi, en çok alkol tüketilen kıta olan Avrupa (ec.europa.eu/health/alcohol/eurobarometers/index_en.htm) ölçeğinde de tartışılmıştır Aralık 1995 tarihinde Paris te düzenlenen Sağlık, Toplum ve Alkol Üzerine Avrupa Konferansı nda hazırlanan Alkol ile ilgili Avrupa Şartı bağlamında, bütün küçükler ve genç yetişkinlerin, alkol tüketiminin olumsuz etkilerinden ve olanakların elverdiği ölçüde alkollü içki reklamlarından arındırılmış bir çevrede büyümeye hakları vardır maddesi etik ilkeler ve amaçlar kapsamında dile getirilmiştir. Bu doğrultuda, reklamların olumsuz etkilerinin önüne geçilmesi, insan hakları şemsiyesi altında kabul gören çocuk hakkı olarak değerlendirilmiştir. Bazı ülkelerde var olan kısıtlama ve yasaklara benzer şekilde alkollü içkilerin dolaysız ve dolaylı reklamları üzerinde sıkı denetim uygulamak ve reklamların, alkol ile spor arasında kurulan bağ örneğinde olduğu gibi genç insanları hedef almasını engellemek aynı konferansta, anılan ilkelere işlerlik kazandırmak adına hazırlanan Alkol Eylemi için On Stratejinin bir bölümünü oluşturmaktadır. (http://www.tapdk.gov.tr). Türkiye de, Bağımlılık Yapıcı Maddeler ve Bağımlılıkla Mücadelede Ulusal Politika ve Strateji Belgesi nde ekonomik krize bağlı olarak artan işsizlik, gelir dağılımındaki sorunlar 29510 ve ailenin yaşam kalitesindeki düşüşler nedeniyle, toplumda, alkol ve sigara kullanma eğiliminin yükseldiği belirtilmektedir. Ayrıca, son yıllarda yapılan araştırmalar, alkol tüketimine başlama yaşının çocukluk dönemi olduğunu göstermektedir. Raporda, sigara ve alkol bağımlılığı olanların, esrar gibi üst maddelere geçişte daha riskli gurubu oluşturdukları bu nedenle, sigara ve alkolle mücadelenin aynı zamanda üst maddeleri kullanımını önleme çalışmalarının başarısını arttıracağı vurgulanmaktadır (Türkiye İstatistik Kurumu [TUİK] Sağlık Araştırması, 2008). Sonuç olarak, çocuk ve gençlerin bağımlılık yapıcı maddelerin zararlarından korunması ve riskli tüketim alışkanlıklarının ortadan kaldırılabilmesi amacıyla geliştirilen politikaların devletin girişimiyle gerçekleşecek yasal düzenlemelere desteklenmesi bir gerekliliktir. Anayasa nın 58. maddesindeki Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır ifadesiyle, Devletin bu görevi açıklıkla belirlenmektedir. Devlet müdahalesinin gerekliliği kuşku götürmemektedir. Ancak, sektör, tüketici temsilcileri gibi Devlet dışı aktörlerin sosyal sorumluluk bilinciyle gönüllü olarak yapacakları düzenlemeler, uygulamayı daha verimli hale dönüştürebilecektir. Türkiye de Alkol Reklamlarına İlişkin Düzenlemeler 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınlar Hakkında Kanun un (R.G 03/03/2011) yayın hizmeti ilkelerine ilişkin 8. maddesine göre, yayınlar, alkol, tütün ürünleri ve uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı madde kullanımı ile kumar oynamayı özendirici nitelikte olamaz. Belirli ürünlerin ticari iletişimini düzenleyen 11. madde uyarınca ise, alkol ve tütün ürünleri için hiçbir şekilde ticarî iletişime izin verilemez hükmü getirilmektedir. Bu yasal düzenleme çerçevesinde, radyo ve televizyonda, alkol ve tütün ürünlerinin reklamı tümüyle yasaklanmıştır. Tütün Mamülleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (R.G 07/01/2011) ile radyo televizyon yayınları dışındaki medya organlarında reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarına düzenleme getirilmiştir. Yönetmelik kapsamında, radyo ve televizyonlar dışındaki mecralarda da, çocuk ve gençleri koruyacak önlemler alınmıştır. Reklam yayımı ya da gösteriminin serbest bırakıldığı tüm mecralarda, hedef kitle olarak gençler ve çocukların ve gençlerin seçilmesi engellendiği gibi, aynı zamanda, böyle bir imaj veren veya verdirilen kimselerin de alkollü içki reklamlarında kullanılması yasaklanmıştır. Reklamının sinema filmleri gösterimi öncesinde yapılması 29611 halinde; sadece Kültür ve Turizm Bakanlığının (18+) olarak sınıflandırdığı filmlerde kullanılabilecektir. Gazete, dergi, broşür, katalog, ilan ile diğer yazılı medya ve elektronik iletişim araçlarına verilecek reklamların ise, çocuklara ve gençlere yönelik hazırlanan sayfa, ek, program, bölümler ile spor sayfalarında ve bu yayınların ilk ve son kapak sayfalarında alkollü içki reklamlarının yer alamaması koşulu getirilmiştir. Yazılı basına getirilen kısıtlamalar, özellikle, elektronik iletişim araçları söz konusu olduğunda, yeteri kadar etkin olamamaktadır. Alkollü içecek üreticilerinin internet sitelerine girişte, örneğin, yalnız doğum tarihi sorulmakta ve belirlenen alana yazılan tarihe göre siteye giriş izni verilmektedir. Bu denetimin, yeterli ve kontrol edilebilir düzeyde olmadığı açıktır. Dolayısıyla, yeni medya ortamına getirilecek düzenlemelerin işlevselliği tartışmaya konu olmaktadır. Düzenlemeler, içerik açısından incelendiği zaman, reklamın yalnız bilgilendirici işlevine olanak tanındığı; bu işlevin dışında, yaşam biçimlerine, eğlence ya da kültürel sportif faaliyetler çağrışım yaptırma gibi satın almaya ikna etme sürecinde kullanılan yöntemlere kısıtlama getirildiği görülmektedir. Böylece, reklamın içeriğinin alkol tüketimine özendirici, cesaretlendiren bir yaklaşımla hazırlanmasına engel konulmaktadır. Buna göre, içeriğin, ürünün özelliklerini tanıtmaya, tüketiciyi doğru bilgilendirmeye, istismar edici, teşvik edici ve özendirici olmaksızın marka seçimini kolaylaştırmaya yönelik olması beklenmektedir. İçkilerin alkol derecesinin tüketiciyi yanıltmayacak şekilde ve doğru olarak gösterilmesi; alkollü içkinin kalitesi ile etkisini içerdiği alkol oranı ile ilişkilendirecek yönde mesaj verilmemesi vurgulanmaktadır. Ayrıca, susuzluğu giderici etkisi olan, temel gereksinim maddesi olarak tanıtılmaması ve diğer gıda maddelerinin tüketiminin vazgeçilmez bir tamamlayıcısı olduğunu ima eden içerik kullanılmaması gerekmektedir. Alkollü içki reklamlarının çocuk ve gençler üzerindeki etkilerini araştıran çalışmalar, özel günler, özel mekanları betimleyerek içki içme kültürünü hazırlayan reklamların gelecekteki tüketim alışkanlıklarının belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bu bağlamda, sözkonusu yönetmelikle getirilen bireysel ya da toplumsal nitelikli özel olaylara vurgu yapılarak, alkollü içki içmeyi özel olayların bir parçası olarak ilişkilendiren içerik kullanılamaz hükmü reklam alanın düzenlenmesinde, zararlı etkilerin ortadan kaldırılması bakımından önemli bir adım olmuştur. Alkollü içki reklamlarında, içkinin statü sembolü olarak gösterilmesi ve yetişkinlik işareti olduğunun vurgulanması yine literatürde çocuk ve gençlerin alkol tüketimine özendirilmesi konusunda reklamın olumsuz etkileri arasında yer almaktadır. İlgili yönetmelik, bu çağrışımları da engellemektedir. Ayrıca, herhangi bir alanda özel başarıya sahip veya kamuoyunun güvenini kazanmış çocuk ve 29712 gençler yararına faaliyette bulunan veya medyada isim yapması gibi nedenlerle, çocuk ve gençler için örnek teşkil eden veya edebilecek herhangi bir kişi, karakter veya grupların kullanılması da yasaklanmıştır. Yönetmelikte, alkollü içki reklamlarında pozitif ortamları düşündürecek tüm çağrışımlar ve akran grubu gibi alkole yönelten tüm etkenler detaylı olarak ele alınmış ve sınırlandırılmıştır: ürün, önemli derecede yetenek, dikkat veya zihin açıklığı gerektiren faaliyetlerle birlikte tanıtılması; alkollü içki tüketiminin araç kullanımı ile ilişkilendirilmesine ilişkin mesajlar, alkollü içkilerin tedavi edici özelliklere sahip olduğu, uyarıcı, rahatlatıcı, güçlendirici, üstünlük sağlayıcı etkilerinin bulunduğuna dair içerikler; alkollü içki reklamlarında, alkollü içkilerin kişisel sorunları çözebileceği veya tıbbi koruyucu etkiye sahip olabileceği temalarının işlenmesi; alkollü içki tüketmemenin zihinsel ve sosyal bakımdan bir eksiklik olduğunu gösteren reklamlara yer verilmesi; alkolün bırakılması, az içilmesi veya hiç içilmemesini olumsuz yönde etkileyebilecek bir mesaj aktarılması; alkollü içki reklamlarında içki içmemenin bir zafiyet olarak gösterilmesi vb. Yönetmelik, reklam metinlerinde kullanılması gereken dili de tanımlamaktadır. Alkollü içki reklamlarında doğru, açık ve anlaşılabilir bir Türkçe kullanılması, argo kelimelere yer verilememesi; çeşitli anlamlara gelebilecek ifade veya kelimelerin aldatıcı nitelikteki anlam ya da anlamları kullanılamaması zorunluluğu getirilmiştir. Dünyadaki örnekler incelendiği zaman, reklam alanın düzenlenmesinde, yasa ve yönetmeliklerin yanısıra, alkollü içki üreticileri, meslek örgütleri, bağımsız denetim ve gözetim organlarının etkili olduğu görülmektedir. Bu sisteminin öngördüğü denetim yöntemleri, özdenetim ve ortak denetimdir. Dünyada Reklam Alanına İlişkin Gönüllü Düzenlemeler Öz denetim ve ortak denetim, kısaca, reklam alanında, yasal gerekliliklere ek olarak, sektörün kendini gönüllülük esasına göre düzenlenmesidir. Özdenetim sisteminin en temel özelliği, pazar aktörlerinin alanın düzenlenmesine etkili katılımlarıdır. Kodların hazırlanması, aynı zamanda, yasal düzenlemede belirlenmiş olan kuralların ve gerektiğinde cezaların uygulanmasından özdenetim kurumu sorumlu olabilmektedir (Palzer, 2003). Ortak denetim, hem kamu düzeyinde yapılan düzenlemeler hem de özdenetim sistemini kapsayan bir üst terimdir (terme generique). Bu sistem, tüketiciler gibi ilgili grupların da dahil olduğu en ideal durum olarak nitelendirilmektedir. Ortak denetimde, özdenetim sisteminin uygulandığı ön varsayımında bulunulmaktadır. Her iki sistemde de, özel 29813 ya da kamusal öğelerin katılımındaki oran, gönüllü denetim sistemine yüklenen göreve bağlı olarak değişebilmektedir. Eğer, medyada, çocuklar ve gençlerin korunması gibi, kamusal alanda yerine getirilmesi gereken bir görevden kaynaklanıyorsa, bu amacı başlangıçta belirleyecek olan kamu yetkileridir. Bu durumda, yasal çerçevenin hazırlanması, Devletin sorumluluğudur. Devlet otoritesinin, azınlıkların korunması sözkonusu olduğunda, gönüllü etkinlikleri denetlemesi ve gerektiği durumlarda aksayan yönlere müdahale etmesi kaçınılmazdır (Degrave, 2007). Ortak denetim, Avrupa da ağırlıklı olarak görülen özdenetim sisteminin günümüze uyarlanarak geliştirilmiş biçimi olarak tanımlanabilmektedir. Türkiye de, reklam alanında uygulanan yasaların yanısıra, sektör temsilcilerinin katılımıyla gönüllü düzenleme, Reklam Özdenetim Kurumu (RÖK) tarafından gerçekleştirilmektedir. RÖK etik ilkelerin uygulanması konusunda gözlemci rolünü üstlenmektedir. Bu bağlamda, Türkiye de reklam alanında mevcut sistem, özdenetimdir. Ortak denetim, henüz reklam alanında uygulanmamakla birlikte, 6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun un 22. maddesinde izleyici temsilciliğiyle birlikte anılmıştır ve ilk defa yasal düzenleme kapsamında gündeme getirilmiştir. Günümüzde, Avrupa ülkelerinin önemli bir bölümünde özdenetim mekanizması bulunmaktadır. Kimi durumlarda ise, Finlandiya, İsveç örneğinde olduğu gibi, yasal düzenlemelerin çok katı olması nedeniyle, özdenetim mekanizmaları işlevsiz kalabilmektedirler. Ortak denetim uygulanan Avrupa daki örnekler incelendiğinde, Danimarka da, alkollü içecek reklamlarına özgü gönüllü düzenlemelerin, sektörden çeşitli temsilcilerin katılımıyla gerçekleştirildiği görülmektedir. Danish Brewers Association, the Danish Wine and Spirits Organisation, Danish Chamber of Commerce, Organisation of Danish Spirits Producers, Danish Hotels, Restaurants and Leisure Industries Association (HORECA), Danish Association of Advertising and Relationship Agencies, Federation of Retail Grocers in Denmark, davranış kodlarını belirlenmekte ve Consumers Ombudsman, Danish Consumers Council aracılığıyla uygulamalar gözlemlenmektedir. İrlanda da da benzer bir yaklaşım uygulanmaktadır. Alcohol Marketing Communications Monitoring Body (AMCMB), Sağlık Bakanlığı, İrlanda Radyo Televizyon Kurumu, alkollü içecek üreticileri ve reklam yapımcılarından oluşan üyeler, reklamla ilgili kodların uygulanması konusunda gözlemci rolünü üstlenmektedir. Central Copy Clearance Ireland Ltd ise, denetleme kurumudur. Bu kurumdan, reklamın yayınlanabilir olduğuna dair bandrol alınması durumunda, her mecrada kullanılabilmektedir (http://ec.europa.eu/health/ph_determinants/ life_style/alcohol/forum/docs/regulation_en.pdf). 29914 Tütün Mamülleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, oldukça detaylı olarak hazırlanmış olmasına rağmen, sayısal medya ortamında ve kültür endüstrilerinde yaşanan teknolojik gelişmeler, hukuki çerçeveyi belirleyen paradigmaları yeniden ele alma zorunluluğunu doğurmaktadır. Medyada teknolojiye bağlı olarak yaşanan bu değişim, yasaların uygulanması konusunda da bazı yeni yaklaşımları gerektirmiştir. Bunun temelinde, uzun yıllar, kanunkoyucunun tek taraflı olarak belirlediği normlar, tartışılmaz bir biçimde kabul görürken, günümüzde giderek sorgulanan ve eleştirilen bir sisteme dönüşmesi yatmaktadır. Uzmanlar ve ilgili aktörlerin görüşünden yoksun olarak oluşturulan normlar, günümüzde giderek karmaşıklaşan sorunlara çözüm üretmekte yetersiz kalmaktadırlar (Cohen-Tanugi, 1992:150). Dolayısıyla, Türkiye de reklam alanında, İrlanda ve Danimarka örneğinde olduğu gibi, geniş katılımlı ortak denetim mekanizmalarının oluşturulması; alkollü içecek reklamlarının gönüllülük, sosyal sorumluluk esasına bağlı olarak denetimi ve gözetiminin sağlanması medya ortamında yaşanan sorunlara çözüm getirmesi bakımından önemli bir girişim olacaktır. Yalnız, yasa ve yönetmeliklere bağlı olarak yapılan hukuki düzenlemeler, yeni medya gibi ortamlarda etkinliğini yitirebilmektedir. Yazılı Basında Alkollü İçecek Reklamları Üzerine Bir Araştırma Alkollü içecek reklamlarının incelenmesinde içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. İçerik çözümlemesi, bir iletişim aracının mesajın ilk bakışta gözle görünen özelliklerinin tarafsız ve sistematik açıdan incelenmesidir. Bu bağlamda, iletilen mesajın içerisinde bulunan, imalı, örtük kodlamalar içeriklerin çözümlemesinin alanına girmemektedir (Geray, 2006:148). Görsel ve dilsel öğelerin nesnel bakış açısıyla incelenmesine dayandığından, bir başka araştırmacı da yine aynı sonuçları elde edecektir. Araştırmada, çözümleme kategorileri, alkollü içeceğin türü, sosyal sorumluluk mesajına yer vermesi ve yeni medya ortamına yönlendirme durumu olarak belirlenmiştir. Tütün Mamülleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik in tarihinde Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmesinden itibaren, alkollü içecek reklamları, geleneksel medyada yalnız yazılı basında yer almaktadır. Araştırmanın bütüncesi, en çok reklam alan gazete olan Hürriyet Gazetesi ve en çok reklam yayınlanan günler olan Cumartesi ve Pazar ile sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda, araştırmada, ve tarihleri arasında Hürriyet gazetesinin toplam 28 sayısında yer alan 37 reklam incelenmiştir. 30015 Araştırmanın amacı, alkollü içecek reklamlarının türlerine göre yazılı basında ne sıklıkla yer aldığının, gazeteden yeni medya ortamındaki mecralara yöneliminin saptanması ve zararlı etkileri nedeniyle sosyal sorumluluk amacı taşıyan mesajlara yer verilme oranının belirlenmesidir. Bu amaç kapsamında, aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır: -Yazılı basında hangi tür alkollü içecekler hangi sıklıkta yer almaktadır? - Reklamlarda sosyal sorumluluk mesajı bulunmakta mıdır? - Reklam yazılı basın üzerinden yeni medya ortamlarına yöneltmekte midir? Tablo 1 Alkollü içeceklerin türlere göre dağılımı Tür Frekans Yüzde Rakı Votka 6 16 Likör 3 8 Viski 6 16 Şarap 3 8 Bira 3 8 Toplam Tablo 2 Sosyal Sorumluluk Mesajı Sosyal Sorumluluk Frekans Yüzde Mesajı Evet Hayır 6 16 Toplam Tablo 3 Gazete reklamının yeni medya ortamına yönlendirmesi Reklamda Yeni Medya Yönlendirmesi Frekans Yüzde Evet Hayır Toplam Yorum ve Bulgular Alkollü içecek reklamlarının yazılı basında yer alma sıklığı incelendiğinde, ağırlıklı olarak, %44 oranında, rakı reklamlarının olduğu gözlemlenmiştir. Alkollü içeceklerin üretim biçimlerine göre, distile ve fermante olarak sınıflandırıldığı göz önünde bulundurulursa, distile içecekler arasında bulunan rakı, votka, viski ve lik0örün toplam %84 oranı ile fermante 30116 içecekler olan, %16 lık toplam orana sahip şarap ve biraya oranla daha fazla reklamlara konu olduğu ortaya çıkmaktadır (Tablo 1). Yazılı basında yer alan reklamların, büyük bir bölümünde, %84 lük bir yüzde ile, sosyal sorumluluk mesajlarına yer verdiği görülmektedir. Reklamlarda dört ayrı tür sosyal sorumluluk mesajı kullanıldığı gözlemlenmiştir: Keyifle ve kararında içiniz ; lütfen sorumlulukla tüketiniz, lütfen bilinçli tüketiniz ve kararında içiniz. Keyifle ve kararında tüketiniz ifadesinde, kullanılan kararında sözcüğü keyifle tüketiniz sözcüklerinin arasına yerleştirilmiş ve keyifle tüketiniz de kullanılan karakterlerin üçte biri büyüklükte harfler kullanılmıştır. Kararında içiniz ifadesinde, sosyal sorumluluk mesajının açık renk karakterlerle yine açık renk zemin üzerine yazıldığı gözlemlenirken; lütfen sorumlulukla tüketiniz mesajında kullanılan karakterlerin rengi, zeminle zıtlık oluşturacak biçimde düzenlenmiştir. Lütfen bilinçli tüketiniz ibaresi ise, lütfen sorumlulukla tüketiniz mesajında olduğu gibi, koyu renkli bir çerçeve içinde açık renk karakterlerle zıtlık ilişkisi kurularak, okuyucunun dikkatini çekecek biçimde yazılmıştır. Sosyal sorumluluk Resim 3 Votka Reklamı mesajlarının, çoğunlukla, reklamların sol üst/alt ya da sağ üst/alt köşesine, gözün algılama sürecinde öncelikle taradığı alanların dışına, okuyucunun kolaylıkla dikkatini çekmeyecek bir noktada ve büyüklükte yerleştirildiği gözlemlenmiştir (Tablo 2). Gazete reklamlarının, %30 unun yeni medya ortamlarındaki farklı mecralara yönlendirdiği saptanmıştır. Reklamlarda kullanılan yeni medya ortamları, sosyal ağlar, internet siteleri ve akıllı telefonlarda kod okuyucular aracılığıyla izlenebilen kısa filmlerdir (Tablo 3). Resim 4 Rakı Reklamı 30217 SONUÇ Alkol reklamlarına getirilen kısıtlamalar, genel olarak, rekabeti düşürmekte, rekabetin azalmasıyla birlikte fiyatın yükselmesine yol açmaktadır. Sonuç olarak, alkol tüketiminin negatif etkilerini ve gençlerin tüketim oranını azaltan bir faktöre dönüşmektedir (Tremblay, vd., 2001: 319). Bu amaç doğrultusunda hazırlanan, Tütün Mamülleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile gündeme gelen yeni düzenlemeler, oldukça kapsamlı olmasına karşın uygulamada, beklenen sonuçlara ulaşıldığı söylenememektedir. Araştırmaya konu olan reklamlarda, yönetmeliğe aykırı durumların sıkılıkla yer aldığı gözlemlenmektedir. Yönetmelik, gençlerin ve genç görünümü verilen kişilerin reklamın öznesi olamayacağını açıkça belirtmesine rağmen, dinamik, spor giyimli kişiler kullanılmakta; alkollü içecek reklamlarının içeriği yalnız bilgilendirme işleviyle sınırlandırılırken, reklamlarda gece hayatı ve eğlenceyi çağrıştıran görüntülere yer verilmektedir. Sonuç olarak, amaca ulaşılamamaktadır. Geleneksel medyada uygulamaya konulan kısıtlamalar, üreticileri bu düzenlemeleri aşabilecekleri farklı mecralara yöneltmektedir. Yazılı basında yer alan alkol reklamlarında, sosyal ağlara, internet sitelerine yönlendirme yapılmakta; kod okuyucular aracılığıyla cep telefonlarına görüntü aktarılması sağlanmaktadır. Böylece, yasal düzenlemeler yoluyla, çocuk ve gençleri hedef alması engellenen reklamlar, bu grupların yaygın olarak kullanıldığı ve denetimi daha güç olan alanlarda etkin bir biçimde hedef kitleye ulaşmaktadır. Günümüzde hızla gelişen teknoloji göz önünde bulundurulduğunda, her geleneksel medyanın yeni medyaya dönüşme olasılığından söz edilebilmektedir. Geçmişte, yalnız evlerde bulunan televizyondan kitlelere ulaşan programlarını, bugün bilgisayar ve cep telefonlarından izlemek mümkün olmaktadır. Gazete reklamlarına yerleştirilen kod okuyucularla akıllı telefonlara aktarılan görüntülerin izlenebilmesi, televizyonda alkollü içecek reklamlarının engellenmesinin, çocuk ve gençlerin korunması bakımından ne ölçüde yararlı olacağı konusunda kuşku uyandırabilecek niteliktedir. Dünyadaki uygulamalar, yalnız yasal düzenlemelerin yeterli olmadığını; ancak, meslek örgütleri, sektör ve tüketici temsilcileri gibi Devlet dışı aktörlerin katılımıyla gerçekleştirilecek gönüllü düzenlemelerin; sosyal sorumluluk bilinciyle konuya yaklaşılmasının çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunmasında etkili bir yöntem olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, Devletin amaçlarını, bu düzenlemeye muhatap olanların ve ilgililerin sorumluluklarını bir araya getiren ortak denetimin hayata 30318 geçirilmesi sorunun çözümüne yönelik bir bakış açısının belirlenmesinde anahtar rol üstlenebilecektir. KAYNAKÇA Adab, V. & Compiègne, I. (1992). Langage et Publicité. Paris: Bréal. Atkin, C. K., Hocking, J. & Block, M. (1984). Teenage drinking: Does advertising make a difference? Journal of Communication, 34(2), 158. Austin, E. W. & Knaus, C. (2000). Predicting the potential for risky behavior among those too young to drink as the result of appealing advertising. Journal of Health Communication,5, Austin, E. W. & Nach-Ferguson, B. (1995). Sources and influences of young school-age children s general and brand-specific knowledge about alcohol. Health Communication, 7, Cohen-Tanugi, L. (1992).Le droit sans l Etat, 3 e éd., Paris, P.U.F., 150. Degrave, E., «Mieux légiférer» La corégulation et l autorégulation dans la politique législative européenne, Şubat 12, 2011, Elden M. (2004). Reklam Yazarlığı. (2. Baskı) İstanbul: İletişim Yayınları. Elden, M., Ulukök Ö.&Yeygel S.(2005). Şimdi Reklamlar İstanbul:İletişim. Gentile, D., Walsh D., Bloogreen, J., Atti, J. &Normand, J. (2001). Frogs Sell Beer: The Effects of Beer Advertissements on Adolescent Drinking Knowledge, Attitude and Behavior. Paper presented at the Biennial Conference of the Society for Research in Child Development (April, 2001), Minneapolis, Minnesota. Grant, B.F. & Dawson,D.A. (1997). Age at onset of alcohol use and its association with DSM-IV alcohol abuse and dependence. Journal of Substance Abuse, 9, Grube, J. W. & Wallack, L. (1994). Television beer advertising and drinking knowledge, beliefs, and intentions among school children. American Journal of Public Health, 84, Kocabaş, F. & Elden, M. (2009). Reklamcılık Kavramlar, Kararlar, Kurumlar (2. Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları. Leiber, L. (1996). Commercial and Character Slogan Recall by Children Aged 9 to 11 Years: Budweiser Frogs Versus Bugs Bunny. Berkeley, CA: Center on Alcohol Advertising. Martin, C. S., Arria, A. M., Mezzich, A. C. & Bukstein, O. G. (1993). Patterns of polydrug use in adolescent alcohol abusers. American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 19, Palzer, C. La corégulation en Europe: Condition générales de mise en oeuvre de cadres corégulateurs en Europe. IRIS Observations juridiques de l Observatoire européen de l audiovisuel, Mart 16, 2011, Shaffer, A. (1997). Acohol Advertising and Motor Fatalities. The Review of Econmics and Statistics, 79 (3),19 Stacy, A., Zogg, J., Unger, J.&Dent, C. (2004). Exposure to Televised Alcohol Ads and Sunsequent Adolescent Alcohol Use. American journal of Health Behaviour. 28 (6), Tokol, T. (1996). Pazarlama Yönetimi (7. baskı). İstanbul: Ceylan Matbaacılık. Tremblay, V. & J, Okuyama K. (2001). Advertising restriction, competiton and alcohol comsumption. Contemporary Economic Policy, 19 (3), TÜİK Sağlık Araştırması 2008, 43. Unger, J., Schuster, D., Zogg, J., Dent, C.& Stacy, A. (2003). Alcohol Advertising Exposure and Adolescent Alcohol Use: A Comparison of Exposure Mesure. Addiction Research and Theory, 11 (3), Wallack, L., Cassady, D., & Grube, J. W. (1990). TV beer commercials and children: Exposure, attention, beliefs, and expectations about drinking as an adult. Falls Church, VA: AAA Foundation for Traffic Safety. Wallack, L., Grube, J., Madden, P. R., & Breed, W. (1990). Portrayals of alcohol on primetime television. Journal of Studies on Alcohol, 51(5), Yengin, H.(1996). Medyanın Dili. İstanbul: Der Şubat 18, Mart 1, Mart 1, Mart 2, Mart 2, Mart 26,20 Copyright of Electronic Journal of Social Sciences is the property of Electronic Journal of Social Sciences and its content may not be copied or ed to multiple sites or posted to a listserv without the copyright holder's express written permission. However, users may print, download, or articles for individual use. Daha göster
Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi www.esosder.org Electronic Journal of Social Sciences ISSN:1304-0278 Kış-2013 Cilt:12 Sayı:43 (287-305) Winter-2013 Volume:12 Issue:43 TÜRKİYE DE ALKOL REKLAMLARINA İLİŞKİN Detaylı Copyright of Journal of Adnan Menderes University, Agricultural Faculty is the property of Adnan Menderes University and its content may not be copied or emailed to multiple sites or posted to a listserv Detaylı Copyright of Journal of Adnan Menderes University, Agricultural Faculty is the property of Adnan Menderes University and its content may not be copied or emailed to multiple sites or posted to a listserv Detaylı Rekabet üstünlüğü, bıçaklarla yapılan bir kavgada, bir tabancaya sahip olmak gibidir.
PAZARLAMA İLETİŞİMİ Rekabet üstünlüğü, bıçaklarla yapılan bir kavgada, bir tabancaya sahip olmak gibidir. Hızla artan iletişim olanakları karşısında hedef kitleye en etkin şekilde ve doğru kanaldan ulaşmanın Detaylı I. Bölüm REKLAM(CILIK) Advertising. Doç. Dr. Olgun Kitapcı
TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN TANITIM FAALİYETLERİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0 Amaç MADDE 1- (1) Bu Kılavuz, piyasada bulunan kozmetik ürünlerin tanıtım faaliyetlerinde dikkat edilmesi Detaylı BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI
AKTİF EĞİTİM -SEN Aktif Eğitimciler Sendikası BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI Aktif Eğitim-Sen - 2015 2 AKTİF EĞİTİM-SEN Beştepe Mahallesi 33. Sokak Nu.:13 Yenimahalle/ ANKARA Tel: Detaylı MediaCat Felis 2013 Ödülleri ne Başvurular Başlıyor!
BASIN BÜLTENİ MediaCat Felis 2013 Ödülleri ne Başvurular Başlıyor! MediaCat dergisi tarafından bu yıl 8. düzenlenen Felis Ödülleri medya planlama stratejilerini ödüllendirmesinin yanı sıra bu yıl genişleyen Detaylı Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi. EMCDDA Türkiye Temas Noktası
Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi EMCDDA Türkiye Temas Noktası TUBİM Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı bünyesinde faaliyetlerini Detaylı VERGİ SİRKÜLERİ NO : 2008/11 TARİH : 08/08/2008
Abide-i Hürriyet Cad Bolkan Center No 285 C Blok, Kat 2 34381 Sisli Istanbul T +90 (0) 212 373 00 00 F +90 (0) 212 291 77 97 E infoist@gtturkey.com VERGİ SİRKÜLERİ NO : 2008/11 TARİH : 08/08/2008 KONU Detaylı HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ
HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Halkla İlişkiler ve Organizasyon Hizmetleri alanı, küreselleşen dünya içinde kurum ve kuruluşlar için bir ihtiyaç olarak Detaylı SİGARA REKLAMLARININ YASAKLANMASININ SONUÇLARI. Nazmi Bilir nbilir@hacettepe.edu.tr 5 Ekim 2010 Ankara
SİGARA REKLAMLARININ YASAKLANMASININ SONUÇLARI Nazmi Bilir nbilir@hacettepe.edu.tr 5 Ekim 2010 Ankara Plan Reklamların yasaklanması neden gerekli? Nasıl yasaklanır? Yasal düzenleme Yasaklamanın sonuçları Detaylı Etkinlik-Organizasyon Firmaları Sunumu. Powered by MyBilet
Etkinlik-Organizasyon Firmaları Sunumu Powered by MyBilet Online yayın nedir? MyStreamTurkey teknolojisi ile, firmanız tarafından uygun bulunulan görsel içerik ile, ekibimiz tarafından firmanızın veya Detaylı MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları
MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin Detaylı HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE...
İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... 1 1.1. HALKLA İLİŞKİLERİN TANIMI... 1 1.1.1. Halkla İlişkilerin Farklı Tanımları... 2 1.1.2. Farklı Tanımlarda Halkla İlişkilerin Ortak Özellikleri Detaylı 0216 693 08 08 info@ph1istanbul.com
0216 693 08 08 info@ph1istanbul.com Adını aldığı Ph1 gezegenin sahip olduğu 4 güneşi Kalite, Uzmanlık, Güven ve Yenilikçi olarak yörüngesine koyarak, markanızı 4 koldan saracak ve sizi gezegen savaşlarına Detaylı 2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞİN UYGULAMA USUL VE ESASLARI GENELGESİ
Türkiyenin döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinin arttırılması ve film sektörünün uluslararası rekabet gücünü geliştirilmesi için, Türkiyede yerleşik, film sektöründe faaliyet gösteren şirketler (film yapımcısı Detaylı BAŞARI İÇİN GERÇEKLER
BAŞARI İÇİN GERÇEKLER Kitlesel medya kampanyaları çok yönlü tütün kontrol programının başlıca bölümlerinden biridir. Sigara bırakma, sigarasız ortamlar için uygulanan yasal düzenleme kampanyalarının reklamını Detaylı Pazarlamanın Önemi. Toplumsal açıdan önemi. İşletmeler açısından önemi. Para Uzmanlık Pazar - 1. BBY 465, 6 Ekim 2015
Çağdaş Yönetim Yaklaşımları Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr - 1 Plan Yönetim kavramı Farklı yönetim tür ve yaklaşımları Amaçlara göre yönetim Zaman yönetimi Süreç yönetimi Toplam kalite yönetimi Performans Detaylı Farklı Kütüphane Türlerine Yönelik Pazarlama Stratejileri
Farklı Kütüphane Türlerine Yönelik Pazarlama Stratejileri Kütüphaneler kullanıcılarının gereksinimlerini anlamak ve bu gereksinimleri karşılamada etkin bir rol üstlenebilmek amacıyla pazarlama stratejilerinden Detaylı 1 )Herhangi bir iletişim kanalı yardımıyla farklı ortamlarda bulunan kaynak ve alıcının gerçekleştirdiği iletişime ne ad verilir?
BASIN BÜLTENİ MediaCat Felis 2013 Ödülleri ne Başvurular Başlıyor! MediaCat dergisi tarafından bu yıl sekizincisi düzenlenen Felis Ödülleri ne başvurular 8 Temmuz Pazartesi günü başlıyor. Başvuruda bulunmak Detaylı Sosyal Medya ile Değişen Pazarlama Anlayışları
Sosyal Medya ile Değişen Pazarlama Anlayışları Arş. Gör. Tolga Çakmak Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tcakmak@hacettepe.edu.tr Atılım Üniversitesi Kütüphanesi 29.03.2012 Sunum Planı Detaylı Doğruların buluştuğu adres...
Pazarlama Taktikleri Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.tr Pazarlama Taktikleri Halkla ilişkiler Doğrudan posta Telepazarlama Reklam (Walters 1992) Internet Halkla İlişkiler Detaylı Başkent Üniversitesi Öğrencilerinin Medya Tüketim Alışkanlıkları
Başkent Üniversitesi Öğrencilerinin Medya Tüketim Alışkanlıkları Fatma Büşra Atalay, Gökhan Barutcu, Anıl Öner Koçak, Emine Gül Taş, Irmak Üstündağ Danışman: Prof. Dr. Rengin Erdal ÖZET Genç nüfusun oldukça Detaylı KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ
06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul Detaylı ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. İletişim 2007- Bilimleri/Radyo Marmara Üniversitesi 2010
Adı Soyadı: AYBİKE SERTTAŞ Unvanı: Ph.D Öğrenim Durumu: Doktora ÖZGEÇMİŞ Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İletişim 2007- Bilimleri/Radyo Marmara Üniversitesi 2010 Televizyon Yüksek Lisans İletişim Bilimleri/Radyo Detaylı YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SON 10 YILDA YAŞANAN GELİŞMELER BAŞBAKANLIK TEFTİŞ KURULU 2010
YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SON 10 YILDA YAŞANAN GELİŞMELER BAŞBAKANLIK TEFTİŞ KURULU 2010 Sunum Planı Yolsuzlukla Mücadele Alanında Bugüne Kadar Yapılanlar Yapılan Çalışmaların Uluslar arası Yolsuzluk Ölçümlerine Detaylı HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET Detaylı Pazarlama Otomasyonu Kullanırken Unutulmaması Gereken 5 Nokta
f Pazarlama Otomasyonu Kullanırken Unutulmaması Gereken 5 Nokta Reklamın satmadığı dönemlere çoktan girdik. Markalar satış ve pazarlama stratejilerini bunun üzerine kurduğu, odaklandırdığı devirler de Detaylı sigara kullanma yaşının 7 ye, alkol kullanımının 12 li yaşlara
Alkol, sigara, uyuşturucu madde, kumar gibi zararlı alışkanlıkların tüm dünyada tehlikeli boyutlarda yaygınlaşmaya başlaması ülkemizi de tehdit eden bir problemdir. Lise ve üniversite öğrencileri ile çalışan Detaylı 5727 SAYILI YASANIN İSTANBUL DA TANITILMASI VE BENİMSETİLMESİ
5727 SAYILI YASANIN İSTANBUL DA TANITILMASI VE BENİMSETİLMESİ Neler Yapılmalı? Farkındalık yaratmak/eğitim Bilgilendirmek İkna etmek Benimsetmek Sigara ve zararları hakkında Yasanın içeriği ve uygulanabilirliği Detaylı Ürün Fiyatlandırılması
Ürün Fiyatlandırılması Ürünümüzün üretilmesi ve paketlenmesi kararı verilirken karşımıza çıkacak satış fiyatı için: Sabit masraflar, form masrafları, değişken masraflar, giderler, kâr göz önünde bulundurulur. Detaylı İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi
İLETİŞİMLETİŞİİŞİM İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi amaçlarla iletişim kurmaya devam Detaylı Sayı: 2002/3 FAALİYET TEKNİK RAPORU
İLETİŞİMDE TASARIM TASARIMDA İLETİŞİM KONULU ULUSLARARASI KATILIMLI SEMPOZYUM VE SERGİ GERÇEKLEŞTİ Dumlupınar Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Bölümü, yaklaşık bir yıllık hazırlık sürecinin Detaylı SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası
STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar Detaylı Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler
Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler Proje Adı: TÜKETİCİ İÇGÖRÜSÜ VE MARKA KONUMLANDIRMA ARAŞTIRMASI Araştırma Şirketi: ERA RESEARCH & CONSULTANCY Araştırma Veren: İNCİ DERİ MAMULLERİ SAN. VE TİC. Detaylı YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI
YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER Detaylı İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 BÖLÜM 2
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 1. REKLAMIN TANIMI, KAPSAMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ... 5 1.1. Reklamın Pazarlamadaki Yeri... 5 1.2. Reklamın Tanımı... 6 1.2.1. Üretici Açısından Reklam... 7 1.2.2. Tüketici Açısından Detaylı Sayı: 2000/01 FAALİYET TEKNİK RAPORU
Sayı: 2000/01 FAALİYET TEKNİK RAPORU 2000 Sayfa No: İÇERİK Kapak 2 İçerik 3 1. AKEV Hakkında 4 2. Mütevelli Heyeti ve Yönetim Kurulu 5 3. Özet 6 4. Faaliyetler ve Çıktılar 8 5. Genel Başarı Göstergeleri Detaylı HALKLA İLİŞKİLER I-II
Editörler Yrd.Doç.Dr. Gonca Yıldırım & Seçil Utma HALKLA İLİŞKİLER I-II Yazarlar Yrd.Doç.Dr.Gonca Yıldırım Yrd.Doç.Dr.İlker Özdemir Hasan Çiftçi Hatice Aydoğmuş Özcan Kahraman Koktürk Melis Yalçın Seçil Detaylı STÖ Ağları/Platformlar için Açık Çağrı: Stratejik İletişim Kapasite Geliştirme Eğitim Programı. Arka Plan. Program Hakkında
TACSO Sivil Toplum Kuruluşları için Teknik Destek - 2 (TACSO 2) AB IPA Ülkeleri; EuropeAid/133642/C/SER/Multi STÖ Ağları/Platformlar için Açık Çağrı: Stratejik İletişim Kapasite Geliştirme Eğitim Programı Detaylı Programda yer alan etkinlikler okul rehber öğretmeni, sınıf öğretmeni ve idarecilerin işbirliği ile yürütülecektir.
2016 2017 Öğretim Yılı 9.Sınıflar için Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır. Program, Okul Rehberlik ve Psikolojik Detaylı Tarih: 04.02.2014 Sayı: 1705
Tarih: 04.02.2014 Sayı: 1705 Konu: Samsun Mobilya Sektörünün İhracat Kapasitesinin Artırılması Projesi & Samsun Sağlık Ekipmanları Sektörünün İhracat Kapasitesinin Artırılması Projesi İçin Ortak Tanıtım, Detaylı Yaşınız kaç diye sorduk;
#UKGE- UYUŞTURUCUYA KARŞI GENÇ EYLEM PROJESİ ANKET DEĞERLENDİRMESİ TEMMUZ- AĞUSTOS/2015 Uyuşturucuya Karşı Genç Eylem Projesi nin ikinci aşaması olan anket çalışması Temmuz- Ağustos ayı içerisinde gerçekleştirildi. Detaylı DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar
DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde Detaylı TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu
TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu Ekonomi Koordinasyon Kurulu Toplantısı, İstanbul 12 Eylül 2008 Çalışma Grubu Amacı Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele M Çalışma Grubu nun amacı; Türkiye Detaylı Marketing Anadolu Mektep Eğitimleri. Yerel İşletmeler
Marketing Anadolu Mektep Eğitimleri Yerel İşletmeler Marketing Anadolu Platformu, üretici Anadolu sanayicisine satışı artırıcı bir fonksiyon olarak pazarlama ve bileşenleri konusunda yön göstermek amacıyla Detaylı Uluslararası Yeni Medya Yeni Yaklaşımlar Konferansı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 8-9 Mayıs 2014
Uluslararası Yeni Medya Yeni Yaklaşımlar Konferansı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 8-9 Mayıs 2014 Sosyal medya, bir benlik inşası, benlik sunumu ve paylaşımı ortamıdır. Sosyal medya, bir sosyalleşme Detaylı Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program
Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program Amaç Kurumsal iletişim bir kuruluşun hedeflediği kitleye Detaylı TURİZM PAZARLAMASI. Turizm Pazarlamasında Tutundurma SATIŞ TUTUNDURMA 17.11.2015. Şevki Ulama
TURİZM PAZARLAMASI Turizm Pazarlamasında Tutundurma SATIŞ TUTUNDURMA Satış tutundurma, diğer tutundurma etkinliklerini desteklemek üzere veya onların ikamesi olarak kullanılabilen, kısa süreli, hemen sonuç Detaylı LOGO KULLANIM PROSEDÜRÜ
Sayfa 1 / 7 ORSER KONTROL VE SERTİFİKASYON LTD.ŞTİ ANKARA/TÜRKİYE Revizyon Takip Cetveli Rev.No: Revizyon Gerekcesi Tarih 00 Yayın 30/01/2007 01 Kapsam Değişikliği 15/11/2007 02 AB Mevzuat değişikliği Detaylı ERTÜRK YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş. SİRKÜLER 2015/57
04.06.2015 ERTÜRK YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş. SİRKÜLER 2015/57 KONU : Döviz Kazandırıcı Hizmet Ticaretinin Desteklenmesi Döviz Kazandırıcı Hizmet Ticaretinin Desteklenmesi Hakkında Detaylı ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER
ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER Tablo 1. Alkollü ve Alkolsüz İçeceklerin Gümrük Tarife Pozisyonları Alkolsüz İçecekler Ürün Adı GTP Mineral ve Gazlı Sular 2201 Meşrubat 2202 Alkollü İçecekler FERMENTE ALKOLLÜ Detaylı İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ
İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ 2 BİREYSEL GÖRÜŞME Yüz yüze yapılan görüşmelerdir. Danışanın yeterlilikleri ve yetkinlikleri doğrultusunda İşe yönlendirme Aktif programlara yönlendirme Ya da diğer Detaylı RTÜK VE MEB dev bir projeye imza attı (22 Ağustos 2006)
RTÜK VE MEB dev bir projeye imza attı (22 Ağustos 2006) RTÜK TEN BİR İLK DAHA DERSİMİZ MEDYA OKURYAZARLIĞI RTÜK VE MEB DEV BİR PROJEYE İMZA ATTI Çocukların ve gençlerin televizyonun olumsuz etkilerine Detaylı RİZE TÜRKİYE YE AÇILIYOR
RİZE TÜRKİYE YE AÇILIYOR Rize nin başta Turizm olmak üzere yetiştirdiği, ürettiği ürünlerin kamuoyuyla paylaşılması amacıyla düzenlenecek olan Rize Tanıtım ve Çay Günleri, Rize nin tanıtımı açısından büyük Detaylı MODA YÖNETİMİ KURS PROGRAMI
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODA YÖNETİMİ KURS PROGRAMI ANKARA 2012 1/6 KURUMUN ADI : KURUMUN ADRESİ : KURUCUNUN ADI : PROGRAMIN ADI PROGRAMIN DAYANAĞI PROGRAMIN DÜZEYİ Detaylı Pazar Bölümlendirmesi
Pazar Bölümlendirmesi Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.tr Plan Pazar bölümlendirmesi Pazar araştırması Pazarlama araştırması Bilgi merkezlerinde pazar bölümlendirmesi SWOT Detaylı GAZİANTEP KEP İL EYLEM PLANI Strateji 1: Özellikle kız çocuklarının okullulaşma oranının artırılmasının sağlanması.
GAZİANTEP KEP İL EYLEM PLANI Strateji 1: Özellikle kız çocuklarının okullulaşma oranının artırılmasının sağlanması. Faaliyetler Zamanlama Finansman /bütçe İşbirliği yapılacak kurum kuruluşlar İzleme değerlendirme Detaylı T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.
Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri Detaylı Havariler Çıkarcılar Sadıklar Eğitimliler Rehineler
İnteraktif Pazarlama Stratejimiz amaç Neden İnteraktif Pazarlama? Günümüz Dünyasında internet, hızlı bilgi paylaşımı ve iletişimin yanısıra, pazarlama ve satış alanında çok ciddi avantajlar geliştirmiştir. Detaylı Eco new farmers. Modül 1- Organik Tarıma Giriş. Bölüm 7- Organik Tarım Pazarlaması
Eco new farmers Modül 1- Organik Tarıma Giriş Bölüm 7- Organik Tarım Pazarlaması Modul 1- Organik Tarıma Giriş Bölüm 7 Organik üretimde pazarlama www.econewfarmers.eu Bu bölümde organik ürünlerin kavramları, Detaylı TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ
TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ Türkiye de perakende sektörü, 300 milyar dolara ulaşan büyüklüğü, 365 bin mağaza sayısı ve 2009-2013 yılları arasında yıllık bileşik %7 büyüme ile öne çıkan sektörler Detaylı İnteraktif Türkler 2009 İnteraktif Mecra Kullanım Araştırması
İnteraktif Türkler 2009 İnteraktif Mecra Kullanım Araştırması Türkiye nin ilk ve öncü dijital ajansı adinteractive in Türk internet kullanıcısının davranış alışkanlıklarına ışık tuttuğu araştırması İnteraktif Detaylı Şirketinizin çalışma konusunu veya ürününüz ile ilgili çalışmayı MARKANIZI YÖNETMEK olarak algılıyoruz
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar Detaylı Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü
Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Projenin Konusu, Amacı ve Anahtar Kelimeler Projemizin Konusu: Türkiye Detaylı EK 3 4207 SAYILI TÜTÜN ÜRÜNLERİNİN ZARARLARININ ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ HAKKINDA KANUN İLE DÜZENLENEN
SIRA NO 1 2 KABAHATİN/SUÇUN ADI Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında tütün mamullerinin tüketilmesi Koridorları dâhil olmak üzere her türlü eğitim, sağlık, üretim, ticaret, sosyal, kültürel, spor, Detaylı 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MUSTAFA KAYA YBO EĞİTİM ORTAMLARINDA UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIK İLE MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI
S.N FAALİYETİN KONUSU TARİH GÖREVLİLER İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM VE KURULUŞLAR 1 Eğitim ortamında ortamlarında uyuşturucu kullanımı ve bağımlılık ile mücadele okul komisyonun kurulması EKİM AYININ İKİNCİ Detaylı Doğal Afetler ve Kent Planlama
Doğal Afetler ve Kent Planlama Yer Bilimleri ilişkisi TMMOB Şehir Plancıları Odası GİRİŞ Tsunami Türkiye tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası, meteorolojik özellikleri nedeniyle afet tehlike Detaylı Bu resmi ne yönden yada nasıl gördüğünüz,nasıl yorumladığınız çok önemli! Çünkü medya artık hayatımızın her alanında ve her an yanı başımızda!
SUNUMUMUZA HOŞGELDİNİZ Bu resmi ne yönden yada nasıl gördüğünüz,nasıl yorumladığınız çok önemli! Çünkü medya artık hayatımızın her alanında ve her an yanı başımızda! Haber ve bilgi verme amacı başta olmak Detaylı ALİ FUAT ERBİL 9 MART 2010
ALİ FUAT ERBİL 9 MART 2010 Kısaca Garanti Toplam Varlık 116,3 Milyar TL 9 Milyon Müşteri Toplam Gelir 7,2 Milyar TL 16.918 Çalışan Net Kar 3,1 Milyar TL 792 Şube Garanti de Değer Denklemi a Fırsatları Detaylı Uğur Evcin a. Review. Başvuru 25 Kasım 2014 Kabul 22 Aralık 2014 OnlineFirst 15 Ocak 2015
ISSN 2148-7286 DOI 10.15805/addicta.2014.1.2.R015 Copyright 2014 Türkiye Yeşilay Cemiyeti addicta.com.tr Addicta: The Turkish Journal on Addictions Güz 2014 1(2) 135-142 Review Başvuru 25 Kasım 2014 Kabul Detaylı IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi
Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız Detaylı MYO Öğrencilerinin Facebook Kullanım Sıklıkları. Mehmet Can HANAYLI
MYO Öğrencilerinin Facebook Kullanım Sıklıkları Mehmet Can HANAYLI İçerik Giriş Kuramsal Çerçeve İnternet Web 2.0 ve Sosyal Medya Facebook Sosyal Medya Reklamcılığı Bulgular Sonuç ve Öneriler Kaynaklar Detaylı ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl
ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: TUĞÇE (ÇEDİKÇİ) ÇEVİK Doğum Tarihi: 6 Mart 1982 Öğrenim Durumu: YÜKSEK LİSANS Email: tugcecedikci@gmail.com Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans İktisadi Detaylı MALİ POLİTİKAMIZ. faaliyetler planlamak ve DTB nin mali gücünü sürekli iyileştirerek hizmet kalitesini arttırmak.
MALİ POLİTİKAMIZ - Mevcut kaynakları yasaların verdiği yetki ve sorumluluklar çerçevesinde DTB nın amaç ve hedefleri doğrultusunda ekonomik ve verimli kullanmak. - Bölgemizin ve üyelerimizin sosyoekonomik Detaylı KADİR HAS ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAMCILIK BÖLÜMÜ YANDAL KILAVUZU. Öğrencinin Anadal programıyla Yandal programının ayrılığı esastır.
REKLAMCILIK BÖLÜMÜ Reklamcılık Bölümü nde Yandal yapmak isteyen öğrenciler kendi bölüm müfredatlarına ek olarak 18 kredi ders yükünü tamamlamak zorundadır. Advertising Strategy / Reklam Stratejisi ve Advertising Detaylı 2014 SENESİ HIZLI TÜKETİM ÜRÜNLERİ (FMCG) SEKTÖRÜ İTİBAR YÖNETİMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ. Hızlı Tüketim Sektörü Duygusallıktan uzaklaşıyor mu?
2014 SENESİ HIZLI TÜKETİM ÜRÜNLERİ (FMCG) SEKTÖRÜ İTİBAR YÖNETİMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ Hızlı Tüketim Sektörü Duygusallıktan uzaklaşıyor mu? 4. senesine giren ve RepMan İtibar Araştırmaları Merkezi Detaylı Türkiye İç Denetim Kongresi, 11 Kasım 2013. Sosyal Medya Riski ve Denetimi. Doğan Tanrıseven EY Danışmanlık Hizmetleri, Direktör
Türkiye İç Denetim Kongresi, 11 Kasım 2013 Sosyal Medya Riski ve Denetimi Doğan Tanrıseven EY Danışmanlık Hizmetleri, Direktör Sosyal Medya Kavramı Anket Soruları Sayfa 2 Sosyal Medya Kavramı Geleneksel Detaylı TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ
TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ 1 AB İLETİŞİM STRATEJİSİ (ABİS) NEDİR? Türkiye - AB müzakere sürecinin üç ayağı: 1- Siyasi reformlar 2- AB yasal düzenlemelerinin kabul edilmesi ve uygulanması Detaylı GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.
GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır. Detaylı desteklenir. T.C. Ekonomi Bakanlığı Destekleri a) Yurtdışı Pazar Araştırması Desteği
T.C. Ekonomi Bakanlığı Destekleri a) Yurtdışı Pazar Araştırması Desteği Yurt dışı pazar araştırması gezilerine ilişkin giderler %70 oranında ve yurt dışı pazar araştırması gezisi başına en fazla 7.500 Detaylı KURUMSAL İÇERİK ÇÖZÜMLERİ DİJİTAL YAYINCILIK E-TİCARET ÇÖZÜMLERİ MOBİL KONSEPT GELİŞTİRME SOSYAL MEDYA İÇERİK ÇÖZÜMLERİ
KURUMSAL İÇERİK ÇÖZÜMLERİ DİJİTAL YAYINCILIK MOBİL KONSEPT GELİŞTİRME E-TİCARET ÇÖZÜMLERİ SOSYAL MEDYA İÇERİK ÇÖZÜMLERİ KURUMSAL İÇERİK ÇÖZÜMLERİ Kurumunuzu veya markalarınızdan birini tanıtmak, farkınızı Detaylı Hipotez Kurma. Prof. Dr. Cemal YÜKSELEN Ġstanbul Arel Üniversitesi. 4. Pazarlama Araştırmaları Eğitim Semineri 26-29 Ekim 2010
Hipotez Kurma Prof. Dr. Cemal YÜKSELEN Ġstanbul Arel Üniversitesi 4. Pazarlama Araştırmaları Eğitim Semineri 26-29 Ekim 2010 Hipotez Nedir? Araştırmacının ilgilendiği bir konuda ispatlanmamış bir önerme Detaylı Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.
Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY) Detaylı 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri