Koçlukta Kişisel Marka Kavramı - Yunus Emre ŞENTÜRK
+90 555 988 04 75
Felsefem ve Değerlerim
Makaleler - Kişisel Yazılarım
Koçlukta Kişisel Marka Kavramı
Bu Makale benim koçluk yolculuğumda mezun olmam için hazırladığım makalem idi ve sizlerle parça parça yayınlayacağım.
Bu çalışmada; Marka kavramı, koçlukta marka yaratmanın önemi, kişisel marka yaratırken kullanılan araçlar ve sosyal medyanın etkileri incelenmektedir. Çalışma somut bazı örnek ve araştırmalarla güçlendirilmiş, paylaşılan araştırmalarda veri toplama yöntemi olarak bu konu hakkında yapılan anketler, çalışmalar ve kaynak kitaplar kullanılmıştır. Bu çalışma ile koçluğa adım atmak isteyen, koçluk yolculuğuna devam eden ya da belirli bir süredir koçluk mesleği ile uğraşan için danışan portföyünü genişletmek adına atılacak adımların ve kişisel marka olmanın öneminin detaylı bir şekilde paylaşılması hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Marka Kavramı, Koçlukta Kişisel Marka, Sosyal Medyada Pazarlama.
Marka kavramı, 21.yüzyılda iletişimin bir den fazla seçeneğinin olması, insanlara ulaşmak adına önemli bir kavram haline geldiği yapılan çalışmalar sonucu önemini arttırdığı söylenmektedir.
Kişisel marka farkındalığı özellikle bu dönemde, profesyonel iş yaşamında görev yapan kişilerin ortaya koyduğu ve bıraktığı etki ile birlikte iz bırakma isteğini ve değer yaratma gücünü arttırdığı gözlemlenmiştir.
Ticari markaların kişilere özel davranmasının arttığı günümüzde iş hayatındaki profesyonellerin yönettikleri işlerinde ve görev aldıkları işletmelerinin başarılarıyla değil, kendi kişisel markaları ile göz önünde olabilmektedirler. Kişisel marka çalışmaları da ticari markalarda yapılan çalışmalardaki gibi, gelecek için tasarlanmaktadır. Tasarıda; kişisel değerler, iletişimin gücü, yönetim becerisi, kişisel farkındalığının yüksekliği, kişilik, kişisel imajı(giyim tarzı, konuşma, davranış vb.), hedefleri, fiziksel yapısı gibi konuları içermektedir.
Koçluk akademilerinden mezun olanların sayısının arttığı bilinmektedir. Profesyonel Koç ünvanı almış kişilerin, kişisel marka olma ve kişisel pazarlamaları faaliyetlerine ilişkin doğru ve isabetli kararlar almaları paylaşılmıştır.
2. MARKA KAVRAMI
“Marka, gerek kalite, gerekse dürüst bir çalışma ve iş hacmi sembolü olarak hak sahibini tanıtan işaretlerdir. Marka, bir veya bir gurup üretici ve /veya satıcının mal ve hizmetlerini belirlemeye, tanıtmaya ve rakiplerinkinden ayırıp farklılaştırmaya yarayan isim, terim, sözcük, simge(sembol), tasarım(dizayn), işaret, şekil, renk veya bunların bileşimleridir”. ( Kotler and Armstrong,1989,248),
Markanın iki boyutu vardır; fiziksel ve psikolojik. Fiziksel boyutta; logo, ambalaj ve tasarımı, imajını oluşturan renk, şekil gibi unsurlar anlaşılmaktadır. Psikolojik boyutunda; duygular, değerler, inançlar gibi ürünle ilişkilendirilen unsurları içermektedir. ( Odabaşı ve Oyman, 2003, s.366 )
Marka ve Ürün karıştırılan kavramlardır. Ürün, işlevsel yarar sunan somut bir nitelik; “marka ise işlevsellikten öte ürünün değerini artıran bir isim, sembol, tasarım ya da işaretin yarattığı soyut bir niteliğe sahiptir”. ( Uztuğ, 2002,22 )
Marka kavramı günümüzde önem kazanmış değildir. Eski dönemlerde de ürünleri birbirlerinden ayırt etmek için simgeler, resimler kullanıldığı bilinmektedir.
Literatürlere göre ilk markalama faaliyetleri 18. yy ABD’de çiftlik hayvanlarının birbirinden ayrılması için damgalama yoluyla yapıldığı ifade edilmektedir. (Ries ve Ries, 2000: 34).
Jean Paul Roux (2007:86), Türklerin Tarihi isimli kitabında VII. Yy Budistlerin tapınaklarındaki çanların üzerlerindeki Çince yazıları veya Abakan’daki çinilerin üzerindeki Türkler özgü damga (tamga: Türklerin mülkiyetinde olan) motifleriyle süslü Çin tarındaki bir köşkün varlığından bahsetmektedir.
Günümüzde bir çok kaliteli ve benzer ürünler/hizmetler üretilmektedir. Buna bir çok örnek verebiliriz. Mesela sakız, bisküvi, su. Bir çok işletme aynı kalitede aynı tatta üretim yapar ve aynı pazarlarda ürünlerinin satışlarını yaparlar. Küresel rekabet ortamında rakipleri ile birebir ürün üreten bir işletme, küçük farklılaştırmalar yaparak kendi ürününü rakiplerinin üstünde bir fiyata pazarlayabilir veya satabilmektedir. Bu aradaki artı kazancın büyük ölçülerde markaya ait olduğu söylenebilir.
Pazarlama operasyonlarının en önemli basamaklarından birini de marka faaliyetleri oluşturmakta olup, işletmelerin/kişilerin ürettikleri ürünlerine/hizmetlerine güvenilir bir marka imajı ortaya çıkarabilmek için büyük bütçeler harcamakta ve sırf bu iş için personel istihdam etmektedirler.
İşletmelerin pazarlamasını, markasını güçlendirmek için uğraşan yöneticiler, son dönemlerde bir konunun üzerinde hassasiyetle durmaya başlamışlardır. Yöneticilerle birlikte işadamlarını da ilgilendiren, başarılarında önemli bir faktör olduğu düşünülen trendin adı Kişisel Marka (Personal Branding)dır.
2.1.Marka İsmi ve Sembolü
Ürünleri birbirinden ayrıştırmanın ya da farklı kılmanın temel kaynağı markaların isimleridir. Bir marka yaratılmak istendiğinde hedeflenen müşteri kitlesinin albenisini tetikleyecek kulağa sıcak gelecek, ürünü akla getiren bir isim oluşturulmalıdır. Güçlü bir marka ismi bulmak, hedef kitlesindeki ve pazardaki insanlara söylenildiğinde başka bir sözcüğü çağrıştırmalıdır. (Kotler, 1999,93)
Bir marka adı oluşturulurken aşağıdaki özelliklerden bir den fazlasını içeriyorsa tercih edilme oranı o kadar artması beklenmektedir. Bunlar kesin kurallar değildir. (Mucuk, 2000, 136)
- Basit ve en önemlisi kısa olmalıdır
- Söylenildiğinde kulağınıza hoş gelmelidir
- Olumsuz bir cümle olmamalı hatta saldırgan hiç olmamalı
- Söylenmesi kolay olmalı
- Reklam faaliyetlerinde kolay kullanılmalı
- İnsanların dikkatini çekmeli
- Ürün/hizmetin kalitesini andırır olmalı
- Farklı özellikler içermeli
“Marka imajı tüketicinin ürünle ilgili tüm algılamaları ifade eder. Bir marka imajı, o markanın, güçlü ve zayıf noktaları gibi çoğunlukla kontrol edilebilir algılarının bir araya gelmesidir”. (Pery ve Winsnom, 2003, 15)
Temel unsurlara bakıldığında; Ürünle ilgili kısmı ve tüketicilerin ihtiyaçları, değerleri ve yaşam biçimleri ile ilgili kısımları vardır. Ürünlerde tüketiciler için işlevsel faydaların ötesinde bir takım anlamları da taşıdığı bir gerçektir. Bu anlamlar, marka imajının “sembolizm” yönüyle ilgilidir. (Odabaşı ve Oyman, 2001, 370).
2.3.Marka İmajı Oluşum Süreci
Marka imajı ölçeğinin de (StephenL.Sondoh Jr., Maznah Wan Omar, Nabsiah Abdul Wahid, Ishak Ismail ve Arman Harun’un 2007 yılında yayınlamış oldukları “The Effect Of Brand Image On Overall Satısfactıon And Loyalty Intentıon In The Context Of Color Cosmetic” adlı makaleden K.Keller’ın marka imajı ölçeğinin 5 boyutta el aldıkları hali). Faktör Analizinin uygulanması için mükemmel seviyede uygun olduğu görülmüş ve yapılan Faktör Analizi Sonucunda marka imajı 3 boyut altında toplanmıştır.
Tablo 1. Marka İmajı Faktörleri
Kendimi kabul ettirmemi sağlar
Beni sosyal bir gruba ait hissettirir
Başkaları tarafından algılanmamı geliştirir.
Arzulanan yaşam tarzına sahip olduğum izlenimi yaratır.
Ucuz görünmemi engeller.
Performansı söz verdiği gibidir.
Kullanımı güvenilir olabilir.
Diğer markalara göre daha etkileyicidir.
Sorunlarıma çözüm üretir.
Başkaları üzerinde iyi bir izlenim bıraktırır
Kendimi güzel hissettirir.
Bana keyif verir.
Beni iyi hissettirir.
Kullanım sıklığımı arttırır.
Beni memnun eder.
Markaları rakiplerinden ayıran ve farklı olmasını sağlayan diğer önemli bir kavramda marka kişiliğidir. Markaların insanlar gibi kişilik özelliklerine, duygulara ya da izlenimlere sahip oldukları varsayımına dayandığı söylenmektedir. Kotler (2000)’a göre marka kişiliği markanın inşasında zorunlu bir elemandır. Yapılan araştırmalarda tüketicilerin marka tercihlerindeki farkların %70’inin marka kişiliği kavramı ile açıklandığını göstermiştir ( Aksoy ve Özsomer, 2007, s.2).
Bir markanın kişilik algılanması, doğrudan ya da dolaylı olarak markanın tüketicilerle kurduğu iletişimden etkilenir. Bu manada markanın kişiliği demek, ürünle bağlantılı nitelikleri olması, ürün kategorisindeki çağrışımları, markanın adı, reklamcılık şekli, sembolü veya işareti, fiyatı ve dağıtım kanalı gibi pazarlama şekli ve iletişimi gibi uygulamalarla biçimlenmektedir (Aaker, L.Jennifer, 1997,348)
Marka kişiliği tüketiciler için ürünlerin kişisel anlamını arttırmaktadır ve tüketicilerin ürünle bütünleşmesini sağlamaktadır.
J.L. Aaker (1997 ) Amerikan halkı için geçerli olan marka kişiliği skalasını 5 ana boyut olmak üzere 15 alt boyut ve 42 özellik oluşturmuştur. Dünya genelinde genel bir marka kişiliği özellikleri olarak kabul görmüştür. Aaker bu araştırmasına başlamadan önce 309 insanın kişilik özelliklerini listelemiştir. Daha sonrasında 114’e inen bu özelliklerin sayısı, 37 marka üzerinden 631 tüketici üzerinden araştırılıp faktör analizine tabi tutulduktan sonra 5 boyut ve 42 özellik olarak son halini almıştır. (Akgün, 2007, s.16 ).
- Samimiyet; Mütevazi, dürüst, sağlam, güler yüzlü, aile yönlü, arkadaş canlısı, duygusal, gerçek, içten…
- Coşku; Cesur, heyecanlı, kışkırtıcı, sıra dışı, canlı, artistik, hayal gücü olan, çağdaş, yenilikçi, bağımsız, eşsiz…
- Ustalık; Güvenilir, uzman, zeki, başarılı, ciddi, bilimsel, çalışkan, lider, emin…
- Seçkinlik; Üst sınıf, cazip, feminen, düzgün, gösterişli, nazik…
- Sertlik; Dışsal, sert, maskülen, güçlü
3. KOÇLUKTA KİŞİSEL MARKANIN ÖNEMİ
Koçluğa adım atmak isteyen, koçluk yolculuğuna devam eden ya da belirli bir süredir koçluk mesleği ile uğraşanlarla görüşüldüğünde; nasıl marka olacaklarını, hangi niş alanda olmak istediklerini, danışanları yani müşterileri nasıl bulacaklarını planladıkları bir süreç içinde oldukları gözlenmektedir. Kişisel marka olma yolunda makalede bundan sonraki paylaşılan bilgiler bu suretçe olan koçları destekleyeceği düşünülmektedir.
Kişisel marka, “ kişinin sahip olduğu her şeyle; özü, sözü, imajıyla, hedef kitlesine/müşterisine verdiği mesaj, yarattığı fark, kendine işine ve ilişkilerine kattığı değerlere bağlı bir kimlik tanımlamasıdır” (Çayıroğlu, 2010: 35).
Markalaşma ise ürünün gücü ve Pazar şartlarının analizlerinin yapıldığı incelendiği bir süreçtir. Bir hareket planı, pazarlama stratejisi hazırlayarak, bir ihtiyacı ve ürünü satın alma duygusu yaratmaktır. Markalaşma değer yaratmaktır. Etkili bir kişisel marka yaratma sürecide aynı böyle bir şeydir.
Kişisel markayı oluşturan unsurlar şöyledir;
- Kişisel değerler,
- Yönetim becerileri,
- Kişisel farkındalık(güçlü ve zayıf yanların farkında olmak),
- Kişisel imaj (giyim, konuşma, davranış vb.),
- Fiziksel yapı vb.
İlk olarak odağa alınması gereken kavramdır Kişisel Değerler. Markanın oluşumu sırasında benzer rakiplerinden farklı kılabilmek adına değerlerini biliyor olması ve bu değerler çerçevesinde markayı yaratması gerekmektedir. (Eker, 2007: 70)
Ticari markalarda ürünleri müşterilerine değerler sundukları süre içinde kalıcı olacaklardır. Kişisel marka oluşumu sırasında markasını yöneten kişinin, sahip olduğu değerler; dürüstlük, etik kurallar, güven, işin kalitesi, iletişimde açıklık, adil olmak olabilir.
Eğer ki kişisel marka olmak isteyen kişiler hangi konumda olursa olsun Liderlik özelliklerini yetkinliklerini geliştirmeye hiç durmadan devam etmelidir. Liderlik süreklilik isteyen bir gelişim ve öğrenim süresidir. (Owen vd,2010: 16 )
Anlamak ve anlaşılmak ile başlar kişisel marka olmaya giden yol. Başarılı bir birey olabilmek için iletişimin öneminin çok güçlü olduğu ifade edilmektedir. Karşınızdakini anlayabiliyor iseniz iletişimde güçlüsünüz demektir.
Bu sebepledir ki başarılı bir kişisel marka oluşturma çalışmalarının içerisinde olan bireylerin, iletişim becerilerini geliştirmek oluşturur. Gelişim olarak yapılması gereken sözel, yazılı ve sözsüz iletişimdir. (Harmancı, 2009:32).
Kişinin kendini tanıması ilgi, beceri, yetenekleri ve tutumunun farkına varması ile başlamaktadır. Şu anda bulunduğu noktada kişisel markasını oluşturması ile gideceği veya erişeceği nokta için hangi yolu ve yol haritasını biliyor olması için gerekli datalar, kişi kendini tanıması ve kişisel farkındalığının ortaya koymasıyla sağlanabilir. ( Eker, 2007: 70).
İşletmelerin bir plan öncesi uyguladıkları SWOT Analizi ( Strenghts-Güçlü Yönler, Weakneses-Zayıf Yönler, Opportunities-Fırsatlar, Threats-Tehditler), kişisel marka oluşturmaya başlamadan bireylerin daha başarılı olması için kullanılabilir.
Kişilik tanımı Psikologlar tarafından bir çok farklı yolla tanımlanmaktadır. Bu tanımlar incelendiğinde, birleştikleri ana temalar ortaya çıktığı görülmektedir. “Bu tanımlar; bireyleri diğer bireylerden ayırt eden duygu, düşünce ve davranışlar olduğu belirtilmektedir”.
İnsanlar zihinlerinde oluşturdukları değerler ve kişilikle olmasını istedikleri arasında farklar olabileceği görülmektedir. Farkı anlayabilmek ve ortaya çıkarabilmek için yapılacak değerlendirmelerde kişi kendisi için, kararlı, hırslı, cesur, çalışkan, düşünceli, yaratıcı, duygusal, sadık, gerçekçi, dürüst, sakin, güçlü, yardımsever, enerjik, samimi gibi nitelikleri kullanması gerekecektir. Kişiliğinin belirlenmesi için yapılacak çalışmada kişiyi tanımladığını düşünülen bu ya da başka nitelikleri bir listede toplanmalıdır. Bunlardan bazıları da kişiyi tanıyanların görüş birliği içerisinde olacağı kişisel özellikler de olabilir. Bu kişilerden alınan görüşler içerisinde bireyin “gizli” özelliklerini de başka bir liste olarak oluşturulmalıdır. Bir sonraki adım ise istenilen insanın özelliklerinin sıralandığı ve tanımlandığı bir liste oluşturulması gerekmektedir. Bu liste, geliştirilmek istenen kişisel markayı destekleyebilecek nitelikleri belirtecektir. Sonucunda şu anki değerleri ve kişilik özellikleri ile olmak istediğine dair verileri bulmuş olur.
Yapmış olduğunuz bu iki liste arasında fark yok ise içinde bulunduğu değerler ve kişilik özelliklerinden memnun olduğunu göstermektedir. Tam tersi bir sonuç çıkmış ise farklılıklar neler, sebepleri nedir ve değişimi nasıl gerçekleştirmesi gerektiği konusunda kararlar alması gerekmektedir. (BİŞKİN, Ferdi, 2008)
Algı gerçektir sözünden hareketle, kişisel imaj, o kişinin başkalarının zihninde oluşturduğu algılardır. İnsanlar kendilerine göre düşündükleri imajlarından çok çevrelerinde oluşan algısal imajlara odaklanırlar. Öncelikli düşünülen ve akla gelen, diğerlerinin zihinlerindeki görüntülerdir. Bu görüntüler diğerlerinin algılarında bulunur ve dışındaki kişiyi temsil eder. Burada o kişi, diğer insanlarla aynı ortamda değilken, zihinlerde oluşmuş olan o görüntüler ya da algı üzerinden değerlendirmeler yapılır ya da hüküm verilir. Kişisel imaj işin makyajı gibi görülmemelidir, işi iyi yapmanın, diğer insanlar üzerinde bırakılan etkinin temelidir. Kişi imajıyla, aslında elindeki tüm imkânları kullanarak doğru ve etkileyici bir biçimde kendisini ifade etmiş olur. Başkalarının zihninde oluşturulan imajın değiştirilmesi ya da geliştirilmesinin ilk adımı, diğerleri tarafından nasıl algılanıldığının farkına varılmasıdır. ( Çakır, 2008: 21).
Kişisel imaj geliştirilirken bazı başlıkları sıralamak istersek;
- İletişim Becerileri.
- Dilin doğru ve güzel kullanılması.
- Beden dilinin sözlerle uyumu.
- Etkili dinleyici olabilme.
- İnsanlarla bağ kurabilmek.
- Nezaket kurallarını uygulayabilmek.
- Her zaman bakımlı, temiz ve şık görünebilmek.
- Kişinin kendisini sevmesi ve kendisine güven duyması.
TDK Tanımına bakıldığında “yapılması tasarlanan iş, amaç” ve “varılacak yer, ulaşılacak son nokta” olduğunu görülmektedir. Yukarıdaki tanımlar doğrultusunda kişinin gelecekte kendisini görmeyi istediği yer ve konum olabilir. Bu hedefler belirlenip konumlandırılırken bazı özellikleri bulundurması gerekmektedir.( İzgören 2010: 54 ) bu özellikleri “TOMBUL” olarak ifade etmiştir. İfade bir kısaltmadır ve şu başlıklardan oluşmaktadır:
- Tatmin edici
- Ortak (hedefe paydaşlar bulmak)
- Limitleri belirlenmiş (zaman, finans ve sayı bakımından)
Kişisel marka yolunda önemli bir konuda fiziksel yapıdır. Anlatılmak istenen, kişinin dış görünüşünün önemidir. Kişinin fiziksel yapısı her ne kadar genetik altyapısına bağlı olsa ve doğuştan gelse de, kişi kendi isteği ve iradesiyle bu konuda da gelişim sağlayabilir. Kullanacağı aksesuar ve kılık kıyafetini desteklemesi, bulunulacak konum itibari ile oluşturulmaya çalışılacak kişisel marka imajı ile bütünleşmesi gerekir.
4. KOÇLUKTA KİŞİSEL MARKA YARATMA
Marka inşa etmek ev inşa etmeye çok benzerdir. Tüketicilerin inandıkları vaatlerdir marka. Markanız tüketicilerin düşünme ve satın alma biçimlerini etkilemek üzere zihinlerde oluşan büyük resimdir.
Neyi markalaştırdığınız hiç önemli değil, yeni bir marka mı yaratıyorsunuz yada var olan bir markayı mı canlandırıyorsunuz bunların önemi yok. Çalışmalarınıza Pazar araştırmasıyla başlanması gerekmektedir. Hem pazarınızı hem de mesajınızı hedeflemelisiniz.
Pazarınızı hedeflemek, satacağınız ürün/hizmete en çok talep edecek insan gruplarını tahmin etmeyi içermektedir. Bu kişilerin kim oldukları, nerede oldukları, sosyal medya veya medya ile kendilerine nasıl ulaşılabileceğini, hangi tür mesajların ve sunumların onları satın almaya teşvik edeceğini, satın almaya hazır olduklarında ise, hangi çeşit satın alma ve müşteri deneyimin onları memnun ve mutlu edeceğini ve en son olarak markanıza sadık kalacaklarını buluyor olmanıza dayanmaktadır.
Çok güçlü bir algılama yeteneğiniz varsa ya da bir dahiyseniz yanıtları kestirebilirsiniz. Ancak değil iseniz araştırma yapmanız gerekmektedir. İdeal müşterilerinizin profilini yaratmak, satın alma motivasyonlarını, tercih ettikleri satın alma kanallarını ve sizi başka bir markaya tercih etmelerinin nedenlerini belirlemeniz bu araştırmanın temelini oluşturmaktadır.
4.1.Satılan Ürün/Hizmet’in Tercih Edilme Sebepleri
Müşterilerinize nasıl konuşacağınızı, uygun, motive edici ve çekici bulacakları markayı nasıl yaratacağınızı bilmek için onları tanımak gerekmektedir.
ü Müşteri araştırmasında müşterilerinizin kimler oldukları hatta en ideal müşterilerinizin kimler olduğunu belirlemenize yardım eder. Bu bilgi, sahip olduğunuz müşteri portföyünden daha fazlasını çeken ve kazanan bir marka stratejisi tasarlamanıza yardımcı olacaktır.
ü Müşteri araştırması satacağınız ürün/hizmetin en ideal müşterileri cezp etmesini ve etkilemesinin nedenlerinin ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Bu bilgiyle markalaşma stratejinizde, müşterilerinizin en çekici bulacakları özellikleri vurgulayarak marka deneyimini güçlendiren, tamamlayan işlemleri tasarlayabilir niteliğe sahiptir.
ü Müşteri araştırması insanların sunduğunuz ürün ve hizmetin satın almamasının nedenlerini ortaya koyacaktır. Bu bilgi ile eksiklerinizi gidererek sattığınız ürün/hizmeti satın almak isteyenlerle almak istemeyenler arasında ayırımı net olarak yapmanızı tanımlamaktadır. Bu da sizi doğrudan niş pazara yönlendirir.
Müşteri profilinizi incelemek sonuca varmak, müşterilerin olguları ve rakamlarına bakmayı gerektirmektedir. Bu da coğrafya, demografi ve davranış biçimleri kategorilerine ayrılır.
Müşteri coğrafyanızı bildiğinizde, müşterilerinize nerede ulaşacağınızı analiz edebilirsiniz. Demografilerini bilerek, kimlere ulaşacağınızı ve davranış biçimlerine dayanarak ise onlara nasıl ulaşacağınızın fikrini verir.
Yeni bir işi markalaştırıyorsanız, profilini bildiğiniz hazır bir müşteri portföyünüz olmayacaktır. Bu durumda amaçladığınız bir nişteki müşterilerle ilgili bilgilere ya da bildiklerinize dayanarak, sattığınız ürün/hizmeti satın almaya yatkın olacağına inandığınız kişileri tanımlayın.
4.2.1.Coğrafyanın Haritasını Çıkarma
Coğrafi bilgi toplamak ya da hangi bölgede ki müşterilere gideceğinizi cevaplayacak süreçtir.
ü Müşterilerinizin çoğunluğu tek bir coğrafi bölgede mi yaşıyor?
Geodemografik kavramı ya da küme pazarlama aynı bölge de yaşayan insanların benzer özellikler, tercihler ve satın alma alışkanlıklarını, müşterilerinizin değerlerini, satın almaya motive eden unsurları keşfedebileceksiniz.
ü Farklı Pazar alanlarındaki müşteriler neyi nasıl satın alıyor?
Büyümek istediğinizi düşünerek farklı pazarlara hangi özellikleri vurgulayacağınızı bilirsiniz.
Müşteri tabanınızın olgulara dayanan analiz yapabilmek için kişisel gözlem ya da anketlerden yararlanabilirsiniz. Aşağıdaki unsurlara bakıldığında;
ü Cinsiyet: Oranlar halinde müşterilerinizin ne kadarı erkek, ne kadarı kadın?
ü Yaş: Yaş guruplarına dağılım oranları nedir: 20-30, 31-40, 41-50, 51-65 ve 65+?
ü Hane Halkı Oluşumu Nedir: Bekar, evli, dul, boşanmış, çocuksuz ve çocuklu çiftler vb…
ü Gelir Bilgisi: Müşterilerin hangi gelir kategorilerinde alıyor?
ü Etnik Bilgi: Varsa neler?
Davranış biçimlerine bakıldığında genellikle müşterilerinizin ilgi alanları ve inançlardan kaynaklanır.
ü İlgi Alanları: Burada birçok başlığı değerlendirmeye yer verebilirsiniz.
ü İnançlar: Destekledikleri ve inandıkları guruplar neler?
Kime erişmek istediğinizi bildiğinizde, müşterilerinizin değerleri, motivasyonları ve satın alma biçimlerine cevap verebilmek adına ne demek istediğinizi net olarak bilmelisiniz. Aşağıdaki sorular ihtiyacınız olduğu düşünülen bilgilere ulaşmanıza yardımcı olmaktadır.
ü Müşterilerinizin satın alma kararlarını ne motive ediyor?
Bir başka deyişle bu soruyu yöneltecek olursak, Müşterileriniz ürününüzü satın alırken hangi gereksinim ya da isteklerini karşılamaya çalışıyor? Bu sorunun yanıtının her zaman açık ve net olduğunu sanmayın. Müşterilerinizin satın alma motivasyonunun kökenine inmek amacıyla sunduğunuz ürün ya da hizmetin kendisini nasıl hissetmesini sağladığına dikkat edin. Ürününüzün ortaya koyduğu ve yarattığı duyguların ne olduğunu keşfederek, satın alan kişinin motivasyonunun temelini ve markalaşma stratejisinde altını çizeceğiniz özelliklere ulaşabilirsiniz.
ü Müşterileriniz ürün ve hizmetinize nasıl ulaşıyor?
Müşterilerinizin ürün ve hizmetinize nasıl eriştiklerini ve satın almaları etkileyen faktörleri bilmek daha etkili bir marka stratejisi yaratmayı sağlayacaktır.
ü Müşteriler ürün ve hizmetlerinizi nasıl satın alıyorlar?
Satın alma şekillerini analiz ederek, müşteriler açısından bakıldığında büyük önem taşıyan marka özellikleri hakkında bilgi edinebilirsiniz.
· Müşterileriniz dürtüsel olarak mı, dikkatlice değerlendirme sonucu mu satın alıyor? Dikkatli bir değerlendirme güven ve güvenilirlik gereksinimine işaret edebilir.
· Ödeme planı, fiyat ciddi bir hassasiyet gerektirmektedir.
4.4.Müşteriler Niçin Sizden Satın Alır
Müşteri demografisi, coğrafyası, davranış biçimleri, satın alma değerleri ve motivasyonlarıyla ilgili olarak bildiğiniz her şeyi alın ve şu soruyu yanıtlayın: Niçin müşteri sizden satın almak istesin?
Aşağıdaki tabloda gösterilen formatı kullanarak kendi düşüncelerinizi kağıda dökün. Formu iki kere tamamlayın: Biri ortalama müşteriniz, biri de en ideal müşteriniz için olarak tanımlanabilir.
BİR BAKIŞTA MÜŞTERİ TAVSİRİ
PROFİL: Müşterilerimizin büyük bir bölümü (cinsiyet) olup, (bölge) yaşar ve bu kişiler (yaşam biçimleriyle ilgili tasvirler, örneğin; evlidirler, evleri kendilerine aittir, çalışan profesyonellerdir, evde beraber yaşayan çocukları vardır ve iş organizasyonları ve/veya golf kulübü üyesidirler).
İSTEKLER VE DEĞERLER: Müşterimizin değer verdikleri (müşterimizin değer verdikleri unsurlar, örneğin, Kalite, Özellikler, Uygunluk, Güvenilirlik, Uzmanlık, Destek, Servis, Düşük Fiyat, Prestij ya da Özel Olma Hali.)
MOTİVASYONLAR: Müşterimizin bizden alışveriş yapmalarının başlıca nedenleri:(Yerimiz uygun, işlerini doğrudan sahibiyle/sahipleriyle halledebiliyorlar, en iyisini istiyorlar ve bizleri rakiplerimize göre daha özel buluyorlar, işleri hemen ve bütçeye uygun bir şekilde hallediyoruz vs.)
4.5.Markalaşmada 10 Doğru
En iyi isim, logo, reklam ve çabalar zayıf bir markayı telafi edemez. Peki ama marka nedir? Ve güçlü bir markayı nasıl inşa edersiniz? Buraya kadar bunlarla ilgili bir çok veriyi, çalışmaların bilgilerini, bu çalışmada bulabileceksiniz. Bu bölümdeki on doğru bunların özeti olarak bu sorulara yanıt sunacak.
1. Doğru - Markalaşma konumlandırma ile başlar
Konumlandırma tüketicinin zihninde yerine getirilmemiş bir istek ya da gereksinimi bulma ve ayırt edici şekilde farklı ve ideal uygunluğa sahip bir ürün ya da hizmetle karşılık vermektir.
2. Doğru - Marka tutulan vaattir
Başarılı bir marka strateji kim olduğunuz ve işinizle temas kuran herkese neyi vaat ettiğinizin eksiksiz yansımasıdır.
3. Doğru - Markalaşma içerden dışarıya doğru olur
Markanız neyi temsil ettiğinizin yansımasıdır. Bundan dolayı, organizasyonunuzun değerleri ve amacıyla tam bir paralellik oluşturmalıdır. Organizasyonunuzun esasını mükemmel bir şekilde yansıtan bir markaya ulaşmak için şu üş esas açıklamayı yazarak markalaşma sürecine başlayın:
ü Vizyon Açıklamanız; Organizasyonun uzun vadeli beklentilerini ve başarmak istediğiniz nihai hedeflerinizi tanımlar.
ü Misyon Açıklamanız; başkaları için neler yaptığınızı ve vizyonunuzu gerçekleştirmek için benimseyeceğimiz yaklaşımı tanımlar.
ü Marka kimlik açıklamanız; yaptıklarınızı, hizmet sunduğunuz kişileri ve vaadinizi ortaya koyduğu pozitif farkı kapsar.
4. Doğru – Tutarlılık marka inşa eder
Neyi temsil ettiğiniz hakkında net olduktan sonra, ürününüzü, vaadinizi ve marka deneyiminizi tam bir tutarlılıkla sunmaya hazırsınız demektir.
5. Doğru – İnsanlar markalara güç verir
Markalar insanlarla karşılaştıklarında, bu karşılaşmalar ya marka vaadini geliştirir ya da erozyona uğratır. Markanın anlaşılmasını sağladığınız, markaya yönelik coşku ve taahhüt yarattığınız takdirde, müşterinin markayı benimsemesi, markaya yönelik coşkusu ve taahhüdü de arkadan gelecektir.
6. Doğru – Markalar tüketicilerin zihinlerinde yaşar
Müşteriler hakkınızda ister çok ister az, iyi ya da kötü, doğru ya da yanlış inançlara sahip olsun, müşterinin zihninde markanızın imajını oluşturur ve müşterilerinizin nasıl düşündüğü ve satın aldığını etkiler.
7. Doğru – Marka isimleri marka imajlarını ortaya koyar
Markanız, insanlar isminizi gördüklerinde ya da duyduklarında ortaya çıkan bir dizi hatıradır. Önemli bir marka ismi;
ü İşiniz marka karakterini yansıtmalıdır.
ü Ürün/Hizmetinizi tanımlamalı ve markanızın anlamıyla bir bağlantı kurmalıdır.
ü Marka vaadinizi iletmeli ya da marka vaadinizle tutarlı olmalıdır.
ü Söylenmesi kolay ve hoş olmalı ve zaman içinde, yüksek fiyat, lisans hakkı ve hatta yeni bir sahibe satışla kazanç elde edebileceğiniz bir varlığa dönüşmesi için benzersiz ve akılda kalıcı olmalıdır.
8. Doğru - Marka deneyimleri marka mesajlarını gölgede bırakır
Müşterilerin kişisel olarak gördükleri ve hissettiklerine dayanarak, vaatlerini tutacaklarına inandıkları markaları seçer ve o markalara sadık kalırlar.
9. Doğru – Markaların güncelle bağlantılı başlangıç yapması ve bunu sürdürmesi gerekir.
10. Doğru – Markalar Değerli Varlıklardır
Dünyanın en başarılı işlerinde, marka genellikle en değerli tek varlıktır.
5. DİJİTAL PAZARLAMADA MARKA VE SOSYAL MEDYA
Dijital pazarlama demek Televizyon, dergi, radyo ve geleneksel medya araçlarından farklı yöntemlerle, işi ve markayı desteklemek, tanıtmak için, internet, mobil ve diğer platformlardan faydalanarak ticari çalışmalar sürdürmektir.
Dijital pazarlama temelde 4 adımdan oluşmaktadır.
· Elde Et (Acquire)
· Kazan (Convert)
· Ölç-Optimize et (Measure&Optimize)
· Sahip Çık, Büyüt (Retain&Grow)
Elde Et (Acguire): Müşterinin ilgisini ve dikkatini satışın gerçekleşeceği ortama çekmek için yapılan aktivitelere denir. Bu başlık altında;
· Arama Motoru Optimizasyonu (SEO)
· Arama Motoru Reklamlarının Tamamı (PPC)
· Sosyal Medya Pazarlama (Social Media Marketing)
· İnteraktif Karşılaştırma (Interactive Comparasion)
· Gelir Ortaklığı (Affiliate Marketing)
· Reklam Ortaklığı (Advertising Patnership)
· İçerik Üretme/Paylaşma
· Viral Pazarlama
· Online PR
Bu başlık altında sayılabilir.
Kazan (Convert): Müşterinin satışın gerçekleştirildiği alana girmesi sonrası, satıcının kendi hedeflerine ulaşması için ona yardımcı olacak aktivitelerdir. Hedef her zaman satışla bütünleşmemelidir. Yazdığın yazının ya da haberin kaç kişi tarafından okunduğu, web sitenizde geçirilen toplam süreler nelerdir gibi konularda bu kavram içerisinde kullanılacak örnekler olabilir.
Ölç-Optimize et (Measure&Optimize): Burada, neyin doğru neyin yanlış yapıldığını anlayabilmek ve rakiplerle firmanın karşılaştırılması için önem arz etmektedir. Başarı ölçülemiyor ise, başarılı olup olmadığınız anlaşılamaz.
Sahip Çık, Büyüt (Retain&Grow): Varolan müşterilerinizi memnun etme ve bunları daimi müşteri olmaları için çalışmak. E-mail marketing, müşteri hizmetleri sunmak, sadakat programları planlamak, fiyatlandırma stratejilerinin dinamik olmasını sağlamak, referans programları başlatmak bu alanda kullanılabilecek teknikler olabilir. (Çözen,G., 2015)
Sosyal medya yönetiminde üç anahtar madde bulunmaktadır ve bunlar; Etkileşim, değer ve pazarlama.
Etkileşim : İnsanlarla etkileşime geçmek Sosyal medyada önemli olduğu net olarak görülmektedir. Potansiyel müşteri olarak sayabileceğiniz insanlara marka hakkında bilgi vermenin yanında gelebilecek tüm soruları cevaplandırmak etkileşim olarak kabul görmektedir. Sadece ürünü tanıtmak ve ürünü satmaya yönelik yapılacak etkileşimleri sosyal medya etkileşimi olmamaktadır. Facebook ya da Twittr’daki müşteriler, insanlarla etkileşime geçmek için buradadırlar.
Değer: Sosyal paylaşımlarla takipçilerinize katma değer katacak aktivitelerdir. Kişi/firma içinde bulunduğu sektör ile ilgili bilgileri bulunduran bir blog oluşturmalı, konu başlıklarını sosyal medya aracılığı ile paylaşarak takipçilerini devamlı bilgilendirebilir. Blog üzerinde verilen bilgiler de ürün satışı yapılan web sitesine yönlendirilebilir.
Pazarlama: Sosyal medya reklam platformu değildir. Platformdaki trafik ve yoğunluk, sosyal medyayı kuruluşların/kişilerin reklamlarını yapabildiği bir platforma dönüştürmektedir. Marka ile ilgili haberlerini, promosyonlarını sosyal medya üzerinden paylaşmak kişiler ve kurumların vazgeçilmezleri olmuştur.
Sosyal medyanın en önemli ayrıntılarından biri de sürekliliktir. Sosyal medyayı her gün kullanırken bir anda görünmediğinde yarardan çok zarar görecektir kullanan marka. ( Balcı,K., (2015)
5.1.1.İnanılmaz Sosyal Medya İstatistikleri
Sosyal Medyanın gücünü anlamanın en iyi yolunun istatistikleri incelemek olacaktır. Dünya genelinde bu kadar yüksek kabul görmesi herkes tarafından inanılması zor sonuçları ortaya çıkarmaktadır. Eskilerdeki medya kanallarını alt üst edecek bir yapıya geldiği söylenmektedir.
Sosyal Medya dijital dünyadaki önemine bakıldığında;
Google, Facebook, Twitter ve diğer sosyal medya kanallarının, tanıtım hizmetlerindeki yenilikleri uyguluyor olması var olan medyayı altına sütüne getirmiştir.
Sosyal Medyanın sunduğu en büyük hediyelerin başında; yeni pazarlama teknikleri ile birlikte müşteri kitlesinin lokasyonundan yaş guruplarına, ilgi alanlarına göre pazarlama imkânı sunmakta ve maliyetinin uygun olması gelmektedir.
Bu anlamada yapılan bu çalışmalar ve Sosyal Medya kullanıcıları ile istatistiki bilgilerin ne kadar değerli olduğu net olarak görülmektedir.
Dünya genelinde faaliyet gösteren dijital pazarlama ajansı We Are Social 2015 yılında Türkiye’ ninde içinde bulunduğu 30 ülkede yaptığı internet verileri alınarak hazırlanan rapor sonucunda sosyal medya ve mobil kullanıcı sayıları hakkında önemli bilgiler yer almaktadır;
Rapora göre, dünyada internet kullanan kişi sayısı 3 milyar. Yani dünya nüfusunun %42 sine denk gelmektedir. %70 lik kısmı aktif olarak kullanmaktadır.
Türkiye’de ise durum dünya ortalamasına bakıldığında sosyal medya ve internet kullanımında aktif olduğu söylenebilir. 77 milyon olan ülkemizde 37.7 milyon aktif internet kullanıcısı bulunmakta. Sosyal Medya hesabı olan kişi sayısı 40 milyon. Akıllı telefonların kullanımı arttıkça mobil üzerinden kullanım sayısı da artmaktadır. 2013 yılı ile karşılaştırma yapıldığında aktif internet kullanıcı sayısında %5, Sosyal medya kullanıcısında ise %11 lik bir artış olduğu görülmektedir.
Türkiye’de günde 4 saat 37 dakika internette zaman geçirirken bunun 2 saat 56 dakikasını sosyal medyada geçirmektedir. En çok kullanılan sosyal ağlarda ilk üç sırayı Facebook, Twitter ve Google Plus almaktadır. Bu sırayı Instagram, Linkedin ve Pinterest takip etmektedir.
Peki kim neyi kullanıyor?
Kullanıcı sayılarının çok yüksek olduğu bu sosyal ağların, kimler tarafından ne kadar sıklıkta kullandığını bilmek, pazarlama ve reklam stratejisi açısından önemli olmuştur. Sosyal ağlarda belirleyici olan veriler; yaş, cinsiyet, eğitim, ekonomik durum ve eğitim seviyesidir.
“Sosyal Ağların Demografik Yapısı” başlıklı araştırmayı hazırlayan Online MBA firması, kullanıcı profilleri hakkında verdiği bilgilere bakılınca;
Facebook ve Twitter’ı kadınlar daha çok kullanmakta. Facebook hesaplarının %57’si, Twitter kullanıcı hesaplarının %59’u kadın. Pinterest ve Google plus’daki cinsiyet ortalamalarına bakıldığında Pinterest’in 21 milyon aktif kullanıcı bulunmakta %82’sini de kadınlar oluşturmaktadır. Moda, görsel sanatlar ve yemek paylaşımları adına en uygun platform olarak öne çıkmaktadır. Google Plus demografik yapısında ters bir sonuç çıkmaktadır. Kullanıcıların %71 erkek olarak verilen sonuca göre mühendisler ve yenilikçi geliştiriciler kullanıcılarıdır. Gelir durumu en zengin profile sahip sosyal ağ ise Linkedin’ dir. Profesyonel iş ağı olarak kullanılan Linkedin kullanıcılarının %21’inin yıllık kazancı 100.000 USD üzerinde gelire sahiptir ve cinsiyet dağılımı dengede çıkmaktadır.
9 ay içerisinde 100 milyon kullanıcıya ulaşan Facebook inanılmazı gerçekleştirmiştir. Şu anda 1.4 milyar kullanıcı hesabı bulunmaktadır. Buda demek oluyor ki %47 oranında ki internet kullanıcısının Facebook hesabı var. Geçenlerde Facebook tarafından yapılan açıklamada aynı gün içinde 1 milyar aktif kullanıcıya ulaşmışlar. Günde 4.5 milyar kez “beğen” yapıldığı ve ortalaması alındığında kullanıcı başına 3 yada 4 olduğu ortaya çıkmaktadır.
500 milyondan fazla Tweet !
Twitter 284 milyon aktif kullanıcıya sahiptir ve bir günde ortalama 500 milyon Tweet atılmaktadır. Bunun yanında bir Tweet’in aktif olarak hayatta kalma süresi, bir Facebook paylaşımınınkinden çok daha kısadır.
Instagram’da Her gün 70 milyon paylaşım
Facebook’un sahibi olduğu Instagram, , 300 milyon kullanıcıya sahip ve her gün 70 milyon paylaşıma (fotoğraf ve video) ortam hazırlayan bir platform olup, sosyal medyanın bir diğer populer çocuğudur.
Linkedin her yıl %44 büyüme göstermektedir
374 Milyon kayıtlı kullanıcıya sahiptir. 2014 yılının sonunca Linkedin önceki yıla göre %44’lük bir büyüme göstermiş ve bu 643 Milyon dolarlık inanılmaz bir kazanç büyümesi olarak geri dönmüştür. Linkedin’deki çok zeki insanlar bize paranın gerçekten de yapılabileceğini göstermişlerdir! (http://blog.cloudnames.com/tr/6510-2/ )
5.1.2.Etkin Sosyal Medya Pazarlama Taktikleri
Araştırmaları sonucunda; Sosyal Medyada tanıtım yapmak, diğer medya aktivitelerinde tanıtım yapmaktan 10 kat daha uygun maliyetli olduğu sonucuna varılıyor. En önemli ayrıntı ve ilk adım ise tüm pazarlama türlerinde uygulanan plan yapmaktır.
“Müşteri Edinme Maliyetini (Customer Acquisition Cost, CAC) düşük tutmak bütün pazarlama faaliyetleri için anahtar olmalıdır. Sırf bu yüzden MEM ne kadar düşük olursa, bütçenizden o kadar az harcama yapılır. Sosyal Medya Pazarlaması’nın yeni fırsatları ile müşteri edinme maliyeti ciddi şekilde azalır çünkü kitlenizi özel ve belirgin yollarla hedefler ve her şeyi ölçebilirsiniz”.
5.1.3.Mevcut Durumunuzu İnceleyin
Sosyal Medyada var olan tüm hesaplarınızı gözden geçirin ve her bir sosyal medya kanalı için yeni stratejileri ve görevleri net olarak belirlemek önem arz etmektedir Profillerinizi yönetmeyi bilmek başlangıç için önemli bir adımdır.
5.1.4.Sosyal Medya Kanallarını Seçin
Etkili bir pazarlama yapmak istiyor iseniz, en popüler olanları; Facebook, Twitter, Linkedin, Google+, YouTube, Pinterest, Instagram ve Slideshare’dir.
Hangi sosyal medya kanalının size en uygun olduğunu seçerken hangi tür sosyal medya müşterisine ulaşmak istediğinize bağlıdır. Bunu anlayabilmek için bir çok detayı test etmek gereklidir. Sosyal Medya uzmanları tarafından önerilen en önemli ayrıntı ise öncelikle tek bir kanal üzerine odaklanmak ve orada uzmanlaşmaktır. Sonrasında diğer kanalları kullanmaya geçmek önerilmektedir.
5.1.5.Müşterilerinizin İhtiyaçlarını Anlayın
Mevcut ürün ve hizmetlerle belirlenen müşteri kitlesinin ihtiyaçlarının nerelerde örtüştüğünü belirlemiş olmak önemlidir. Müşteriler mevcut ürün ve hizmetleri araştırmıyorlarsa dahi hedef kitleyi içine alan ve onları etkileyecek içerikler önemli olacaktır.
İçerik pazarlaması, hedef kitle müşterilerinizin gelmesini sağlayacak değerli, ilgili, ilgi çekici ve faydalı içeriği oluşturabilmek ve paylaşmaktır.
5.1.6.Yayın Planı Oluşturmak
Ortaya çıkardığınız her içeriği, ne zaman ve hangi kanalda yayınlayacağını bilmek için içerik yayın planı oluşturulmalıdır. Bu konuda en önemli nokta ise içerik dağılımıdır.
“Başlangıç için dört basit içerik tipi vardır: blog yazılarınızı görsel içerikle (Resim/Video) destekleme, diğer içerikleri yönlendirecek linkler ekleme ve reklam paylaşmak. İçeriğin sahip olduğu resim, içeriğin aldığı tıklanma, beğenilme, görülme ve diğer içeriksel yayınlara göre paylaşılma sayısını artırabilecek en önemli görsel araçtır“. (http://blog.cloudnames.com)
5.1.8.Ne Zaman Yayınlamalısınız?
Sektör, kanallar ve hedef kitlenize göre değişebilecek olması ile birlikte en ideal paylaşım zamanları;
Facebook ve Twitter : 13:00 ve 17:00 arası
Linkedin ve Instagram : 07:00 ve 09:00 arası akşam 16:00-18:00 arası
Google+ : Hafta içi 09.00 ve 11.00 arası
Pinterest : Hafta sonu 14.00 ve 16.00
5.1.9.Ne Sıklıkta Paylaşım Yapmalısınız?
Öncelikle sizin test etmeniz gerekmekle birlikte genel sonuçlar;
Facebook : 5-10 içerik (haftada)
Twitter : 5 içerik (günde)
Linkedin : 1 içerik (her çalışma günü)
Google+ ve Instagram : 5 içeriğe kadar paylaşım yapabilirsiniz.
1 KOTLER Philip ve Gary ARMSTRONG,(1989) Principles of Marketing,4.ed.New York
2 ODABAŞI Yavuz ve Mine OYMAN, Pazarlama İletişimi, Mediacat (2003), İstanbul, s.13
3 UZTUĞ Feruh, Markan Kadar Konuş ; Marka İletişim Stratejileri, Mediacat (2002), İstanbul s.26
4 RİES, Al ve Ries, Laura, Marka Yaratmanın 22 Kuralı, Çev: Atakan Özdemir, Marka Yayınları, İstanbul, 2000)
5 ÇAYIROĞLUAslı, Markalaşma ve Reklam, Etap Yayınevi, İstanbul, 2010.
6 EKER Sebahattin, Provasız Hayatta Kişisel Marka Olabilmek, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, 2007
7 OWEN Hilarie Hodgson, Vicky ve Gazzard, Nigel, Liderlik El Kitabı, 2. Baskı, Çev: Münevver Çelik, OptimisYayınları, İstanbul, 2010 )
8 HARMANCI Mahmut, İş’te İmaj Faktörü, Nesil Yayınları, İstanbul, 2009
9 BİŞKİN, Ferdi, and Yasemin KAYA. "İŞ YAŞAMINDA KİŞİSEL MARKA."
10 ÇAKIR Özlem, Profesyonel Yaşamda Kişisel İmaj ve Sosyal Yaşam Etiketi, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2008 )
11 AKSOY Lerzan ve Ayşegül ÖZSOMER, Türkiye’de Marka Kişiliği Oluşturan Boyutlar, 12. Ulusal Pazarlama Kongresi – Sakarya Üniversitesi, Ekim 2007
12 AAKER David, L.Jennifer, (1997), “Dimension of Brand Personility” Journal of Marketing Research, Vol:34, August,347-356
13 Akgün, 2007, s.16, Imrak, S. (2015). MARKA KİŞİLİĞİNİN; MARKA imajı, GENEL MEMNUNİYET SADAKAT Üzerindeki Etkisi CAM EV eşyası SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. STI Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (3).
14 KAPFERER, N.Jean, (1992), Stratejic Brand Management. New York: The Free Pres.
15 PERY Alycia ve DavidWisnow, (2003), Markanın DNA’sı, İstanbul, Mediacat Kitapları
16 ODABAŞI Yavuz, Mine Oyman, (2002), Pazarlama İletişimi Yönetimi, İstanbul, Mediacat Kitapları
17 KOTLER Philip, (1999), Kotlerve Pazarlama, Çeviren Ayşe Özyağcılar, İstanbul, Sistem Yayıncılık
18 MUCUK İsmet, (2000), Pazarlama İlkeleri, 9.basım, İstanbul, Türkmen Kitapevi
19 CHİARAVALLE Bill, Barbara Findlay Schenck, Markalaşma For Dummies Meraklısına, 1.Baskı, 2013, Çev: Anahid Hazaryan, Doğan Egmont Yayıncılık ve Yapımcılık Tic. A.Ş.
20 ÇÖZEN,G.,http://www.dijitalmarketing.net/2011/03/31/dijital-pazarlama-nedir-teknikleri-nelerdir/ Erişim Tarihi: Aralık 2015BALCI,K.,, Erişim Tarihi: Aralık 2015.
2 BALCI,K.,http://sosyalmedyarehberi.net/sosyal-medya/markalarin-sosyal-medya-ile-ilgili-bilmesi-gereken-3-onemli-madde/, Erişim Tarihi: Aralık 2015.
22 ALTINDAL, Muhammet. "Dijital Pazarlamada Marka Yönetimi ve Sosyal Medyanın Etkileri."
23 SAKALLIOĞLU,Emre., Teleperformance, Sosyal Medya Uzmanı http://www.teleperformance.com.tr/2015-guncel-sosyal-medya-istatistikleri-Blog-72
24 CLOUDNAMES, Sosyal Medya Pazarlaması—İnanılmaz Sosyal Medya İstatistikleri, http://blog.cloudnames.com/tr/6510-2/ , (Erişim Tarihi : 27/10/2015
25 CLOUDNAMES, Sosyal Medya Pazarlaması— Etkin Sosyal Medya Pazarlama Taktikleri,http://blog.cloudnames.com/tr/etkin-sosyal-medya-pazarlama-taktikleri, (Erişim Tarihi : 27/10/2015)
Koçluk yolculuğunda ki tüm meslektaşlarıma destek olması dileği ile...
Yunus Emre Şentürk
2020 Müşteri Deneyiminde 6 Öngörü	03 Ocak 2020
Müşteri Deneyiminin Kurumlar İçin Önemi	10 Eylül 2019
Kurumsal Eğitimlerin Önemi	18 Temmuz 2019
Satış Koçluğu ve 11 Temel Yetkinlik!	18 Kasım 2018
Cumhuriyet Mah. Kent Sokak New Yakacık B Blok No:27 Kartal / İstanbul
Cep : +90 555 988 04 75
All Rights Reserved. 2017 by Webtasarim's