Bebek ve Çocuklarda Tuvalet Eğitimi Tuvalet Düzeni
Freuda Göre Psikoseksüel Gelişim Dönemleri
• Yaşamın ilk 18 ayı boyunca devam eder.
• Ağız, dudak ve dil gibi organlar ihtiyaçların karşılanması için kullanılan yollar olduğu için, bu organlar cinsel yönden de bu dönemin en önemli organlarıdır.
• Ağız bölgesinden başlıca algılanan duyular, açlık, susuzluk, anne memesi yada onun yerine geçen varlığından hoşlanılan diğer objeler olan yutma ve doymaya ilişkin duyulardır.
Oral dürtülerin 2 ögesi bulunur;
1. Libidoya Yönelik Öğe (Oral Erotizm): Oral gerginliğin yarattığı açlık, susuzluk gibi ihtiyaçlara son vermeye yarar.Oral Doyuma ulaşır.
2. Saldırgan öğe (Oral Erotizm):Oral dönemin sona ylarında oral saldırganlık ısırma, çiğneme, tükürme öğeleri ile anlatım bulur.
• Oral dönemdeki temel haz kaynağı emme olduğu için, memeden erken ayrılma yada uzun emzirilmesi bağımlılık yaratır.
• Bu ilerleyen yaşlarda birine bağımlı olma, yada saldırgan olma gibi erişkin kişilik özellikleri edinirler.
• Yaşamın başlangıcında bebek anne memesi ile, kendi dudakları arasındaki ayrılığı fark edemez.
• Açlığı giderilmediği durumlarda artarak dış dünya ile bağlantı kurmaya çalışır, açlıkla gelen içsel gerilimini gidermek için ağlar ve içsel gerilimi azaltmak için bulduğu nesneleri ağzına koyar.
• Bu dönemde annenin rolü çok önemlidir;
– Anne sezgileri ile bebeğin ihtiyaçlarını karşılamaya çalışır.
– Çocuğun bu aşamada annesine karşı hissedeceği bağlanma yaşamının kalan döneminde başkalarına karşı oluşturacağı bağlanmanın da temelini oluşturur.
Oral Dönem Saplantıları
•Çok sigara içen yada içki içen kişiler bu döneme saplanmış olan kişiler olarak nitelenir.
•Oral karakterli kişiler aşırı bağımlıdır. Diğer kişilerin sürekli onlarla ilgilenmelerini isterler.
•Genellikle karşılığını alabilmek için bir şeyler verirler.
•Haset ve kıskançlık sık rastlanan olumsuz kişilik özellikleridir.
•Arada bir yoğun karamsarlık ve başkalarından çok bir şey bekleme eğilimi bu döneme saplanan insan özellikleridir
• İkinci yıl anal evrenin başlangıcıdır. 1.5 yaşından 3 yaşına kadar sürer.
• Freud bu evrede çocuğun dışkıyı tutmaktan ve bırakmaktan haz aldığına inanır.
• Doyum yolu dışkı yolunun sonunda bulunan anal sfinkterdir.
• Amaç, dışkılama, tahrip ve yok etmedir.
• Geç dışkılama döneminde buna tutma ve saklama eklenir.
• Dışkının tutulması ve saklanmasından alınan haz, barsak çeperine baskı yapan dışkının etkisi ile hissedilir. Ancak burada araya giren, annenin isteklerine göre düzenlenmiş, içeride tutulmaktan hoşlanılan birikimin boşaltılması ve bu zevkin anne tarafından ertelenmesidir.
• Bu dönemde yer alan tuvalet eğitimi sırasında, dışkıyı tutma yada boşaltma konusunda, anne ile çocuk arasındaki çatışma, bir yandan bağımlılık, bir yandan ayrılma, bireyselleşme içeren karşıt duyguların yaşanmasına neden olur.
•Bu durum anne ile çocuk arasında bir güç gösterisinin yaşanmasına neden olur.
•Dışkıyı güçlü ve yıkıcı bir silah gibi saldırgan duygularla püskürtme eğilimine “Anal Sadizm” adı verilir.
•Dışkı ile öfke eşanlam taşır. Çocuğun kızgınlık ve öfke boşaltırken seçilen deyimlerin bir bölümü dışkı yada püskürtme içeren öğeler taşır.
•Çocuğun dışkıyı denetleyebildiği durumlarda övülmesi, denetleyemediği durumlarda suçlanması, özerklik kazanma ve bireyselleşme önündeki engellerdir.
Anal Dönem Saplantıları
•Bu nedenle tuvalet eğitimi barışçıl yollarla verilmelidir.
•Aksi halde anal kişilik özellikleri;
– Aşırı derecede düzenli,
– Çok cömert kişilik özellikleri kişiliğin parçası olacaktır.
• Annenin bu dönemde çocukta yarattığı yalnızlık duygusunu gidermek için, dışkının içerde verdiği doygunluk duyusu ile gidermeye çalışan çocuk katı tutumlar geliştirir.
• Anal tutucu karakterin en uç örneği obsesif – kompülsif kişiliktir.
Anal Dönem Başarı ile Atlatıldı ise;
• Özerk bir karakter
•Kararsızlığa kapılmadan eyleme geçme
•Eylemlerin sonuçlarını kabullenme
•Aşırı ödün vermeden işbirliği yapabilme gibi kişilik özellikleri gelişir.
• Gündüz tuvalet eğitimi gece eğitiminden önce olur.
• Genellikle kızlar erkeklerden önce eğitimi alırlar.
• Kızlar için eğitim zamanı 18 ay ve sonrasından başlarken, erkekler için bu 22 ay ve sonrasıdır.
• Bağırsak ve mesane kontrolüne yardım eden kasların yeterince güçlenmesi;
Fiziksel Hazır Olma
– Yaklaşık bebeğin altı 1.5 saat kadar kuru kalıyor mu?
– Kakasını yaparken oyununa ara veriyor mu?
– İdrarını bir defada mı, azar azar mı yapıyor?
– Çişini yaptığını anlıyor ve bunu ifade edebiliyor mu?
– Külot giymeye ilgi duyuyor ve külot giyiyor olmak onu teşvik ediyor mu?
– Tuvaleti geldiğinde odadan odaya geziyor mu?
• Tuvaletini yapmak için gerekli oturup – kalkma eşgüdümüne sahip mi?
• Alt kıyafetini kısmen aşağı indirip, yukarı çekebiliyor mu?
Sosyal Hazır Olma
• Tuvalete gitmeyi yaşamınıza nasıl geçiyoruz?
– Tuvalete gidip çocuğu sifonu çekme konusunda cesaretlendirilir.
– Anne tuvaleti kullanırken, çocuk lazımlığa oturtularak, lazımlığa oturma cesaretlendirilir.
– Bu süre içerisinde ileriye dönük planlar yapılır. Sende biraz daha büyütünce anne baba gibi klozete tuvaletini yapacaksın.
• Klozeti kullanmaya daha istekli ise, klozet aparatı alınmalıdır.
• Sevdiği oyuncakların tuvalete getirilmesine izin verilebilir.
• Eğer oyuncağını tuvalete kazara düşürürse, alıp tekrar verilir.
• Bu kendisinin de klozete kaydığında tekrar geri dönebileceğinin garantisini verir. Kesinlikle oyuncağın üzerine sifon çekmeyin…
• Kızlar annelerini taklit ederek daha kolay tuvaletlerini yapmayı öğrenirler.
• Bu nedenle hemcins olan ebeveynin bunu daha kolay öğretmesi mümkündür.
• Kendi yaşındaki başka bir çocuk onun tuvaletini kullanabilir.
• Anaokulları bu iş için iiyi bir örnektir. (akran modeli)
Zihinsel Açıdan Hazır Olma
• Çocuk beyni ile vücudu arasında tuvalete gitmesi gerektiği ile ilgili bir bağlantı kurmalıdır.
• Sözel olarak bunu belirtebilmelidir.
• Çiş ve kakasını yaptığının farkında olmalıdır.
• Külotundaki ıslaklığı fark etmelidir.
• Belli şeylerin (giysilerin, ayakkabıların, pijamaların) belli yerlerinin olduğunu öğrenmesi çiş ve kaka içinde ayrı bir yerin olduğunu anlamasına yardım eder.
Duygusal Hazır Olma
• Tuvalet yapmak için gizli alanlara kaçması bunun en önemli işaretidir.
• Biraz zamana ve kontrolün kendisinde olduğunu anlamaya ihtiyacı vardır.
• Değişiklik yapmak çocuklara genelde zor gelir.
• Tuvalete çiş ve kaka yapmak korkutucu olabilir.
• En çok tuvalete düşmekten ve üzerlerine sifon çekilmesinden korkarlar.
• Korkuyorsa ve isteksiz ise ısrar edilmemelidir.
• Geri çekilip yaklaşmak en iyisidir.
• Dönemin teribble two L olduğu unutulmamalıdır.
• Bu gelişime yardımcı olmak için;
– Günde iki kez tuvalete oturtmak. (Kahvaltıdan sonra, yatmadan önce)
–Tamamen giyinik olabilir.
–Bu antreman çocuğun bez yerine tuvaleti kullanmasını bir süre sonra sağlar.
• Geri çekilme süresi birkaç ay olabilir.
• Heves ve merakının tekrar geriye gelmesi beklenmelidir.
Çocuğun Tuvalete İlgisini Arttıracak Yöntemler:
• Klozette Yüzen Hedefler.
• Klozetin rengini maviye çiş yapıldığında yeşile boyayan indikatörler.
• Tuvaleti yangına yada çiçeğe benzetmek.
Tuvalet Eğitiminde Annenin Hazırlığı:
• Çocuğun hazır olduğunu gösteren işaretler yeterli mi?
• Anne-babanın her ikisi de çalışıyorsa eğitime hafta sonu mu başlanacak?
• Çocuğun veya ebeveynlerin yoğunlaşmasını gerektiren ailevi sorunlar yada yapılması gereken işler var mı?
• Aile fertleri veya çocuk bakıcısı ile eğitimde izlenecek yol üzerinde konuşup, karar verdi mi?
• İç çamaşırı, tuvalet adaptörü, lazımlık gibi uygun donanımları tedarik edin.