Belgelendirme - TÜRCERT Belgelendirme
Türkiye’de yaklaşık 100-110 belgelendirme kuruluşu bulunduğu belirtiliyor. Bu kuruluşların en çok verdikleri belgeler; ISO 9001 ve ISO 14001. 22 Şubat 2006 tarihli Kamu İhale Kurulu Düzenlemesi’ne kadar OHSAS ve HACCP belgeleri de en çok verilen belgeler arasında.
2005 yılına kadar verilen ISO 9000 belge sayısı yaklaşık 14 bin, ISO 14000’in ise 700-800 civarında olduğu ifade ediliyor. Sektörde bu yıl verilmesi öngörülen ISO 9000 belge miktarının 4 bin-4 bin 500, ISO 14000 belgesinin ise 500-1000 arasında olabileceği bildiriliyor. Belgelendirme,ISO 9001:2008 Kalite Yönetim Sistemi, ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi, ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetimi Sistemi gibi adlarla anılan yönetim sistemlerinin, yine bu isimlerle anılan uluslararası modellere (standart) uygun olup olmadığının denetlenmesi ve belirlenmesi işlemiyle eğer buna uygunsa bu uygunluğuna ait sertifikanın düzenlenmesi olarak tarif edilebilecek bir eylem. Belgelendirme süreci ise seçilen standarda (9000, 14000, 18000, 16949 v.b.) uygun bir sistemin kurulması ve belli bir zaman dilimin de işletilmesinden (uygulanması ve etkinliğinin sağlanmasından) sonra, uluslararası geçerli akrediteedilmiş denetim kuruluşları adına, uluslararası geçerli denetim yetkisine sahip denetçiler eliyle tetkik edilmesi ve bu tetkik sonucundaki bulgular eğer yeterliyse denetçinin belgelendirilmenin tavsiye edilmesi kararına bağlı olarak ilgili kuruluş tarafından yerine getiriliyor.
Buradaki ince çizgi; belgelendirmenin yalnızca bir “belgenin alınması” süreci demek olmaması. Ancak Türkiye’deki yaygın anlayış tam da bu. Uzmanlar böylece ortaya çıkan asıl sorunun belgelendirmeye yönelik bir arz olduğunu söylüyorlar. Oysa “kalite belgesi” arzı ve talebi olan, alınıp satılabilen bir mal değil. Belgelendirme sürecinin kritik noktası; denetçi. Çünkü belgelendirme prosesi denetçinin raporuyla son buluyor. Burada asıl soru şu; Türkiye’deki denetim kuruluşlarına bakıldığında bu kuruluşların sayısı ve denetledikleri yani sertifika verdikleri firmaların sayısı üst üste konduğunda baş denetçilerin sayısı ve çalışma gün sayısı yeterli mi? Kurulalı 6 ay olduğu halde 600’e yakın sertifika basan kuruluşla 3 yıldır ancak 300 sertifika vermiş kuruluş arasındaki fark nasıl anlaşılmalı? Üstelik kendisine bağlı hiçbir denetçisi olmadığı halde bu kadar belgeyi verebilenler de var.
Uzaklık nedeniyle akreditasyon kuruluşlarının ürettiği online ve dürüstlük anlayışına güvenen sistemler, ne yazık ki suiistimal edilmeye açık bir risk oluşturuyor. Ayrıca denetim standartlarına uyulmaması nedeniyle çok da ucuz olabiliyorlar. Kalite sistemi doğası gereği izlenebilir bir sistem. Burada dikkat edilmesi gereken husus şu; bu firmalarda izleniyor ve hak edilmeyen usulsüz sertifika alanların sertifikası iptal ediliyor. Böyle bir durumda firmanın mağduriyeti ise büyük. Çünkü bir kez sertifikası iptal olan firmanın bir daha sertifika alma imkanı yok.
İşini doğru yapan denetim kuruluşları denetçilerini hem doğru yetiştirmekte hem de denetlemekte ve sürecin doğru işletilmesini sağlamakta. Ama her sektörde olduğu gibi bu sektörde de aynı titizliği göstermeyen, hatta denetim bile yapmadan parayı verene sertifikayı basan kuruluşlar da var. Aldatılmamak için daha iyi bilgi sahibi olmanın ve güvenilir kaynaklardan bilgilenmenin önemi burada ortaya çıkıyor. Belgelendirmenin bütün detaylarıyla sorgulanarak yapılmasını öneren uzmanlar, burada firmaların seçim yaparken fiyatı kriter almamaları gerektiğinin altını çiziyor. Çünkü denetim standardı firma ölçeğine ve proseslerine göre kaç adam/günse belirli ve doğru denetim kuruluşları arasında ücret farkları çok küçük.