Erdoğan Diktator Olur mu- İsmet Turanlı
Cum, 04/01/2019 - 00:00 Anonymous
Diktator olmanın muhakkak ki bazı iyi sebepleri olabilir. Yahut ta, iktidara erince de onu muhafaza etmek ihtirasları kabartabilir. Batılı demokrasiler de bu durum oldukça zordur. Çünkü liderlerin muhalefeti nazarı itibara almaları ve bir de yeniden seçilme kayguları vardır.
Diktator olunca da muhalefetin usandırıcı eleştirici tavırları, ukala medyanın tahrikleri, politik ve özel alanlarını pek daraltmaz. Mesela büyük servet edinmelerinden kimsenin haberi olmayabilir. Şayet basına bu durum sızdığı an iktidardakiler hemen kanun değiştirmekle, örtbas etmeye muktedirler. Hatta o kimselere ceza uygulamaya dahi giderler.
Azerbeycan cumhurbaşkanı ALİYEV memleketindeki büyük iktisadi teşekkülleri kendisi veya ailesinin kontrolu altındadır. Petrol, Telekomunisasyon, büyük inşaat şirketleri onlarındır. Bu durum basına sızınca 2012 haziranında meclisten öyle kanunlar çıkardılar ki kendisine, ailesine cezai muafiyet sağladı. Basında bu hususta yapılacak yayınlar onların müsaadesi ile mümkün olacaktı. Normalde birisini tanrılaştırmak onların Psikiatriye yollanmasını sağladığı halde diktatörlükte bu tip adlandırılmalar normal telakki edilmektedir.
1930 dan 1961 e kadar Dominik cumhuriyetin başkanı büyük neon lambalarla kendisini (Dios y Trujıllo) Tanrı ve Trujillo , Kiliseleri ( Dios en Cielo,Trujillo en tierra, Tanrı gökte, Trujillo yerde) tarzında reklam yaptırmıştı.
Haitili François (Papa Doc) Duvalier kendisini Voodoo dininin ilahi başkanı ilan etmişti.
Mosambikte Ali Soilih yetmişli yıllarda halkına kendisini şöyle takdim ediyordu.’’Ben sizin Allahınızım ve öğretmeniniz.Benden başka Allah yoktur!’’.
Öylesine inşaatlar yapılmasını isterler ki: mesela Gökdelen tarzında anıtkabirler, şatafatlı saraylar , devasa heykeller memeleketin her yanında yaptırırlar. Dünyanın en büyük kilisesi Vatikanda değil, Fildişi sahilinde Yamoussoukro’daddır. Türkmenistan başkanı Niyazov başkentini beyaz Mermer metropole çevirmişti.
Diktatorlar demokratik seçimle başa geçmiş olan liderden daha uzun iktidarda kalmışlardır. Seçimle gelmiş olan liderlerin ancak % 4ü 10 seneden uzun iktidarda kalırken, seçimle gelenlerin % 43 ü iki sene içinde iktidarlarını kaybederken, diktatörler in % 11 i 10 seneden uzun iktidarda kalıyorlar.
Diktatorların çıkardığı enteresan kanunlar ardır. Mesela Romanyalı diktator Ceauşescu daktiloları kullanmayı hükumetin iznine bırakmıştı. Kondom kullanılımı yasaklanmış, doğum yapmamış kadınlara extra vergi öngörmüştü. Televizyonlardaki spikerlerin mücevharat takmasını yasaklamıştı.
Türkmenbaşı makyajı yasaklamıştı.
İranda Homeyni müziği yasaklamıştı. Polisler evleri kontrol edip plakları, videoları, müzik aletlerini, arabalardaki radyoları toplamışlardı.
Saddam Huseyin doğum gününü milli bayramgünü yapmıştı.
İdi Amin kendini yaşamboyu başkan, feldmaraşal ilan etmişti.Ceauşeski kendini karpatların jenisi ilan etmişti. Liberia’da Tolbert und selefi 27 sene başkanlıkta kalmış.
Bazı diktatorlar hariçten destek bulmuş,bazıları tesadüfen, bazılarıda ebeveynlerinden deruhte etmişler. Batı avrupada İspanya ve Portekiz uzun zaman diktatorlar tarafından idare edilmiş, doğu blokta ise kominist liderler diktatodlukla idare edilmişlerdir. Rusya da Putınde diktatorlardan sayılır. Güney Amerikadaki diktatorlarda basın özgürlüğünü kısıtlamış, yavaş, yavaş tek adam konumuna dönüştürmüşlerdir. Batı Avrupada da temsili modern Demokrasi oldukça yenidir.
Lichtenstein da Fürst büyük bir ekseriyetle seçilmiş, anayasayı değiştirerek bir takım anti demokratik imtiyazlar kazanmıştır. Parlamentonun bütün kararlarına veto hakkı kazanmış.Bakanları sebep göstermeden azledebilir. Parlamentoyu lağvetme hakkı kabul görmüştür. Ekseri darbeleri askerler yapmıştır. 1952 den 2000 senesine kadar Afrika ülkelerinde 85 darbe olmuş.
Askeri tarih araştırmacısının kanaatına göre darbelerin başarı sağlaması için 3 faktör gerekmektedir.
1. Ekonomik geri kalmışlık. Bu memeleketlerde analfabet nisbeti yüksektir. Halk oldukça fakirdir. Elit tabaka iktidarda el değiştirmektedir.
2. Politik bağımlılık. Gerçi Macarlar Ruslara bağımlı olmasalardı işgale maruz kalmazlardı.
3. Vesayetler dengeli ise: Darbeler başarılı olmuyor.Kongoda merkezi hükumet zayıf olduğu için darbe ler başarılı olmadı. Keza Somalide merkezi hükumeti darbeciler deviremedi.
Gerçi askerlerin taraf olmadıkları darbelerde başarılı olamıyor.
Ruslarla dostluk kuran seçilmiş başkanlar, mesela Kongoda Lumumba Cia tarafından dişmacununa koydukları zehirle ifna ettiler. Yerine geçen batılıların desteği ile Mobutu 1965 ten 1997 ye kadar başta kaldı. Afrikanın doğusundaki Komoro’da 20 kere darbe yapılmıştır. Önce Denard , fransızların desteği ile Abdallah iktidarda kalmışsada Denard Abdallahı yok ettikten sonra tekrar iktidara geçmiş, sonun da Fransızlar Denardıda Fransaya getirip ölünceye kadar mahpus tutmuşlardır.
İktidara geçen diktatorlar önce radyo ve televizyonu ele geçirip vatanı zalimlerden kurtardıklarını söylerler, memlekete insan haklarını getireceklerini söylerler. Üç vaatte bulunurlar.
1. Korruptionu (Rüşveti), Nepotismusu kaldırmak.
2. Anayasayı korumak.
3. Despotları uzaklaştırmak.
4. Demokrasiyi kurmak.
Nijeriada Albay Gideon Orkar yukardaki prensipleri gerçekleştireceğini radyodan duyurmuştu. Mevcut rejim darbecileri imha etmede gecikmedi.
Darbeciler yabancı memlekete iltica ederek kurtulamazlarsa ömür boyu hapsi yahutta idamı göze almaları gerekir.
Liberiada Thomsen ile Johnsonun dikatatörlük kapışması, Ruanda da Kagama 1993 denberi diktatörlükle Eritreayı idare etmektedir. Rhodesiada ise Mugabe diktörlüğünü sürdürmektedir. Mısırda Mübarekin diktatörlüğü şubat 2012 de son buldu. Kazakistanda Nasarbayev, Özbekistanda ise Karimova diktatörlüklerini sürmekteler. Sierra Leonada Momoh diktatörken Strasser idareyi ele aldı. Kuzey Korede Kin Sung dinastisi diktatörlüğüne berdevam.Vıdela Arjantinde senelerce diktatörlük yaptı. Keza Katarda şeyh Tamim diktatörlüğünü sürdürmektedir.
Diktatörlerin seçimlerde kullandığı en kuvvetli arac medyadır. Televizyon kanallarıda başarı sağlayan en etkili vasıta olmuştur. Kubada Castro’nun, İrakta Saddamın idare tarzını unutmuyoruz. Ukranyada Lukacenkonun seçimleri manupüle ettiği bilinmektedir.
Diktatörlerin propagandalarnıilkokul çocuklarına kadar indirdikleri, kendilerini idol algılaması sağladıkları malumdur. Bizdede Atatürkün ilkokullarda and içirildiği söylenince Kemalistleri kızdırabilir. Cacescunun dış borçları ödeyemez hale gelince milletin gıda rejimi yapmasına zorlamıştı.
1887 de İngiliz tarihçisi Sir Lord John Dalberg-Acton, siyasisilerin, tek adamların neticede rüşvete bulaştıklarını ‘’Power tends to corrupt’’ demiştir.
Diktatörlerin bir zaafıda memleketin her tarafına heykellerini diktirmesi, duvarlara büyük resimlerini afişlemeleridir. Birçoğunun Kuran gibi, İncil gibi halkın okumasını zorunlu kılan kitapları vardır. Mao’nun incili kitabı. Türkmenaşının Ruhnamesi gibi. NiyaZOV GÜNLERİN AYLARIN ADINI DEĞİŞTİRMİŞ. Annesinin adını vermiştir. Hemen hemen hepsi büyük saraylar yaptırmışlardır. Erdoğanın AKSARAY’ıda böyle bir niyetenmidir?
Haitide Duvalier 1954 de 1971 e kadar diktatörlüğünü sğrdürmüştür.
Tekadamların bir hastalığıda korruptuyona başvurmaları, etraflarınıda servet sahibi yapmağa başlamalarıdır. Endonazyada Suharto 1967 de 1998 e kadar tek adam olarak yaşamış ve 35 milyar dolar servet sağlamıştı. Keza Filipinlerde Marcos 10 milyarlık bir servete sahip çıkmıştı. Mısırda yabancı yatırımcılarayakınlarının ortaklığı şartıı koymuştu.
Simbavade mobil telefon şirketine ortak oluşu, ailesinin aşırı israfları medyada ortaya çıkmıştır.
Brunei sultanı dünyanın en zenginlerindendir. Serveti 20 miyar dolardan fazla imiş.
Zairenin diktatörün idare tarzına KLEPTOKRASİ denmişti.
Kenya da ki Goldberg skandalı ile bilinen Mois’in merkez bankasına 850 milyon doları mevcutmuş.
Tunusada Zeynel Abının eşi Suudi Arabiene kaçarken 1.5 ton altın gçtürdüğü sçylenir.
Bokassanın culusunda 22 milyon dolar harcanmış.
İnşa ettirdikleri saraylarda n Brunei sultanının sarayında 1788 oda, 257 banyolu 400 milyon dolara mal olmuştur.
Sahip oldukları yatlarda dillere destandır. Abudabi şeyhinin yatı180 metre uzunluğundadır.Dubai Emirininki ise 162 metre Omman sultanın ki 155 metre. Bruneı sultanının 767, 747 Boeıng ve birde A340.200 Airbussu varmış.Prrınz al.walid ıbn Tallal’ın uçağı 488 milyon dolara mal olmuş. Türkiye cumhurbaşkanlığı için ısmarladığının kaça mal olduğunu bilmiyorum.
Diktatörlerin lüks araba sevdalarıda araba meraklıların mevzuudur.
Tekadam durumunda olanlarda benzer karakter muhalefeti, yazarları, eleştiri yapanları düşman telakki etmeleri, bir nevi Paranoyaya duçar olmalarıdır.
Avrupada ikincidünya savaşınakadar öoğu memlekette diktatörler idare ediyorlardı. Stalın, Hitler, Salazar, Musolini, Mtaxax, Franco v.s.
Sosyo-politik analiz yapıp bu diktatörlerin o mevkiye getiren faktörlerin neler olduğunu ortaya çıkarmaları gerekir. Ben diktatörlükten ziyade tekadam tabirini uygun görüyorum. Bu duruma gelmelerini sadece kendi inisiyatifleri ile olduğunainanmıyorum. Etraflarının ne derecede etkisi olduğuda incelenmelidir.
Atatürkün ne dereceye kadar otoriter, ne dereceye kadar diktatörlük kurduğu ön yargıdan, emotional kriterlerden uzak eleştiriye açık olmalıdır.
Türkiyede bir dikdatoryanın gerçekleşmesini önleyecek bazı demokratik mekanizmaların , mesela serbest seçimlerin yapılabilmesi, gençlerin interneti kullanabilmeleridir. Bu iki paratonerin bizi koruyabileceğini düşünüyorum.
Literatur: Wıe werde ıcheın guter DIKTATOR. 2012. Mıkal Hem. Rıemann Verlag
Dr.İsmet Turanlı. Antalya. 15.10.14