Mutabakat Metni | Engelli Çocuk Hakları Ağı
ENGELLİ ÇOCUK HAKLARI AĞI (EÇHA) MUTABAKAT METNİ
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1959 tarihinde kabul edilen Çocuk Hakları Sözleşmesi (ÇHS) 2 Eylül 1990 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türkiye’nin de dahil olduğu 197 ülkenin taraf olduğu sözleşme en fazla ülkenin onayladığı insan hakları belgesidir. Türkiye, ÇHS'yi 14 Eylül 1990'da imzalamış ve sözleşme 27 Ocak 1995'te Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
BM Genel Kurulu’nda 13 Aralık 2006 tarihinde kabul edilip 3 Mayıs 2008’de yürürlüğe giren Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHS) ise Türkiye Cumhuriyeti tarafından 27/5/2009 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmış ve imzalanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti 12 Aralık 2014’te bireysel başvuru hakkı ek protokolüne de imza atmıştır.
BM Çocuk Hakları Sözleşmesinin 23.maddesinin 1. Fıkrasında;
“Taraf devletler, zihinsel ya da bedensel engelli çocukların saygınlıklarını güvence altına alan, özgüvenlerini geliştiren ve toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını kolaylaştıran şartlar altında eksiksiz bir yaşama sahip olmalarını kabul ederler.” demektedir.
BM EHS başlangıç bölümünde engelli çocukların diğer çocuklarla eşit bir şekilde tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam olarak yararlanması gerektiğini kabul ederek ve Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne taraf devletlerin üstlendiği yükümlülükleri anımsatmakta, İlkeler bölümünde ise “Engelli çocukların gelişen kapasitelerine ve kendi kimliklerini koruyabilmeleri için haklarına saygı duyulmasını” temel ilke olarak kabul etmektedir.
BM Engelli Hakları Sözleşmesinin engelli çocuklarla ilgili 7.maddesinde şu hükümler yer almaktadır;
2. Engelli çocuklarla ilgili tüm eylemlerde çocuğun en yüksek çıkarının gözetilmesine öncelik verir.
Bu bağlamda Türkiye’de ‘Engelli Çocuk Hakları Ağı’ çok önemli bir görevi üstlenmiştir. Çalışmalarında engelli çocukların haklarını yasal garanti altına alan, başta Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi ve Engelli Hakları Sözleşmesi’ndeki ilgili maddeler olmak üzere, ulusal ve uluslararası yasaları temel alır ve çalışmalarına yön verir. Ağ tüm çocukları birer birey olarak kabul eder ve engelli çocukların öncelikle çocuk olduğu gerçeğini unutmaz.
EÇHA’nın amacı; Türkiye’de ‘Engelli Çocuk Hakları’ konusunda görev yapan ulusal veya yerel sivil toplum kuruluşları, üniversiteler, meslek örgütleri vb. kurumlar ile aktivistlerin güçlü bir ortak ses oluşturabilmesini sağlamak, hakların korunması ve geliştirilmesi konusunda rol ve etkilerinin arttırılmasına katkıda bulunmaktır.
Bu amaç doğrultusunda EÇHA;
Engelli çocukların haklarını görünür kılmak, bu hakları korumak, engelli çocuğa yönelik her türlü şiddeti, ihmali, ayrımcılığı ve engelli çocuğun istismarını, mevzuattan kaynaklı yoksunlukları ve hak ihlallerini tespit etmek ve önlemek amacı ile gösterge temelli ve kanıta dayalı izleme ve savunu rolünü güçlendirmek yani savunu, lobicilik, takip ve farkındalık çalışmaları yapmak, iyi uygulama örneklerini paylaşmak ve çözüm önerileri geliştirmek için faaliyetlerde bulunur.
BM EHS, ÇHS ve ilgili kanunlar bağlamında Türkiye’de engelli çocuk haklarını görünür kılmak ve hakların kullanımının hayata geçmesini sağlamak,
Engelli çocuğa yönelik şiddet, sömürü, ayrımcılık, istismar ve ihmal konularına özel olarak dikkat çekmek ve cezasızlıkla mücadele etmek,
Sivil toplumun engelli çocuk haklarını koruma ve savunmaya yönelik izleme rolünü güçlendirmek üzere strateji ve yöntem geliştirmek ve uygulamak, veri toplama ve değerlendirme yoluyla savunu faaliyeti yapmak,
Hükümet, kamu idaresi, yerel yönetimler ve diğer karar alıcıların bu konudaki politika, hizmet ve sorumluluklarını engelli çocuk yararına değiştirme konusunda baskı grubu oluşturmak,
Engelli çocuk hakları konusunda ulusal ve uluslararası kuruluşlara rapor hazırlamak,
Çocuklarla veya çocuklar için çalışan sivil toplum kuruluşları, meslek örgütleri, üniversiteler vb. kurumlar ve aktivistler arasında etkin ortaklık kurmak, bu konuda farkındalık yaratmak ve bu ortaklığın sürdürülebilir kılınmasını sağlamak,
Üyelerin kapasitesini geliştirmek için sürdürülebilir programlar geliştirmek, fırsatlar oluşturmak,
Çocuk katılımını ağ çalışmalarında etkin kılmaktır.
EÇHA’NIN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ VE SORUMLULUKLARI
EÇHA, kendini oluşturan üyeler üstünde bir üst kimlik oluşturmaz, böyle bir sorumluluk üstlenmez.
EÇHA kendi içinde yatay bir örgütlenmeyi esas alır.
Ağ üyelerinin tümü ağ kurulunu oluşturur ve ağ kurulunda alınacak kararları sekretarya uygular.
EÇHA, konu ile ilgili çalışan ve üyelik protokolüne, mutabakat metnine uygun çalışmayı kabul eden herkesin katılımına açıktır.
Ağ çalışmalarını BM EHS ve BM ÇHS’ de bahsi geçen yaşama ve gelişme hakkı, temel yaşam hakları, çocuğun yüksek yararının gözetilmesi, çocuğun katılımının sağlanması ve ayrımcılık gözetmeme olarak düzenlenmiş dört şemsiye hakkın rehberliğinde yürütür.
Ağın üyeleri kendi kurumsal çalışma yöntemleri ile uyumlu olduğu takdirde savunu faaliyetleri yürütmeye ve olanaklarını/güçlerini bir baskı grubu oluşturmak için kullanmaya çaba gösterir.
EÇHA bağımsız bir örgütlenmedir. Tüm siyasi partilere eşit mesafede politika üretir. Ağ üyeleri de ağın çalışmalarında herhangi bir siyasi oluşumun çıkarlarını gözetmeyeceklerini taahhüt ederler.
İlke olarak her türlü ayrımcılığı reddeder,
Toplumsal cinsiyet eşitliğini savunur,
Ağın karar alma süreçleri katılımcılık ve şeffaflık ilkelerine uygun şekilde gerçekleştirilir.
1. AĞ KURULU
Ağ, tüzel kişiler, tüzel kişiliği olmayan ağ, platform vb. yapılar ve bireysel üyelerden oluşmaktadır.
Ağ üyelerinin tümü Ağ Kurulu’nun doğal üyesi olarak kabul edilir.
Ağ kurulunda kararlar oy çokluğu ile alınır. Her kurumun ve yapının tek oy hakkı vardır. Bireysel üyelerin oy kullanma hakkı yoktur.
Ağ Kurulu 3 ayda bir toplanır.
Ağ Kurulu Sekretarya’nın hazırladığı faaliyet raporlarını ve etkinlik taleplerini inceleyerek yapılacak etkinliklere karar verir. Sekretarya bu karar çerçevesinde hareket eder.
Üyelik statüsü, üye art arda 3 Ağ Kurul toplantısına katılmadığı takdirde askıya alınır. Bu karar üyeliği askıya alınan üyeye yazılı olarak bildirilir ve gelen cevaba göre Ağ Kurulu tarafından sonuca bağlanır.
Üye her örgütün Protokolde yer alan amaç ve ilkeler doğrultusunda hareket etmesi beklenir.
Ağ’ın amaç ve ilkelerine aykırı hareket ettiği gözlemlenen Ağ üyelerinin üyelikleri askıya alınabilir. Bu karar üyeye yazılı olarak bildirilir ve üyenin katılımıyla/dinlenmesiyle Ağ Kurulu tarafından sonuca bağlanır.
Üyeler Sekretaryaya yazılı olarak bildirmek suretiyle Ağ’dan ayrılabilir.
Ağ üyeliği başvurusu ve üyelik kabulü;
Tüzel Kişiler ve Tüzel Kişiliği Olmayan Ağ, Platform vb. Yapıların Üyelik Koşulları:
Üyelik Başvurusu İçin Gerekli Evraklar:
Kurumsal Üye Başvuru Bilgi Formu,(K1)
Ağın mevcut üyesinden Tavsiye Mektubu (Islak İmzalı), (K2)
İmzalı Protokol (Islak İmzalı), (K3)
Yönetim Kurulu Kararı (K4) ve geçerli İmza Sirküleri (K5) . (Tüzel kişiliği olmayan yapılarda yönetim kurulu kararı yerine yapının sekretaryasının veya karşılık gelen organının kararı ve imza atan kişiler ile ilgili imza sirküleri gönderilir.)
Üyelik Başvuru Prosedürü:
a. Aday kurum "Kurumsal Üye Başvuru Bilgi Formunu" (K1) internet sayfası üzerinden doldurur.
b. Ağın mevcut üyesinden aldığı Tavsiye Mektubunu (K2) mail/faks yolu ile Ağ Sekreteryasına yollar.
c. Sekretarya aday üyeyi üç seçenekli bir anketle Ağ Kuruluna online oylamaya sunar. (Evet, Hayır, Bilgi Sahibi değilim). Son cevap tarihi ve saati anketin üzerinde yer alır. Kapalı oylama yapılır. Oy çokluğuna göre üyelik karara bağlanır. Oylama her ayın son Cuma günü Ağ Sekretaryası bilgisi dahilinde yapılır.
d. Oylama sonucu aday üyeye eposta yolu ile bildirilir.
e. Kabul edilen üye ıslak imzalı Tavsiye Mektubu (K2) ve ıslak imzalı Protokol (K3) ile Yönetim Kurulu Karar fotokopisi (K4) ve geçerli İmza Sirküleri fotokopisini (K5) posta ile Ağ Sekretaryasına ulaştırır.
Başvurular posta ile ulaştıktan sonra evrakları İletişim Sorumlusu tarafından kontrol edilir ve evraklar tamamlanınca yeni üyeye internet sitesi şifreleri bildirilir.
Kurumsal Üye Hakları:
Ağ kurulunda bir oy hakları vardır.
Çalışma gruplarına aktif olarak katılabilirler.
Sadece STK’ların ve ağ, platform vb. yapıların Ağ Kurulu toplantılarına katılımları için yol, konaklama masrafları ağ bütçesinden karşılanır. (Sendika, odalar ve kurumsal firmalar Ağ Kurulu toplantısı katılım masraflarını kendileri karşılarlar.)
Masraflar ile ilgili istisnai kararlar Sekretarya tarafından verilir. Karar oy çokluğu ile alınır. Alınan kararın yazılı gerekçesi toplantı dosyasında saklanır ve Ağ Kuruluna bildirilir.
Bireysel Üyelik Koşulları:
Bireysel Üye Başvuru Bilgi Formu, (B1)
Ağın mevcut üyesinden Tavsiye Mektubu (Islak İmzalı), (B2)
İmzalı Protokol (Islak İmzalı), (B3)
Nüfus Cüzdan Fotokopisi (B4) (Kişisel bilgilerin güvenliği için nüfus cüzdanı fotokopisinin üzeri bilgileri kapamayacak şekilde çizilmeli ve “sadece EÇHA’ ya üyelik için gönderilmiştir, başka bir amaç için kullanılamaz” ibaresi yazılı olarak gönderilmelidir.)
a. Aday kurum "Bireysel Üye Başvuru Bilgi Formunu" (B1) internet sayfası üzerinden doldurur.
b. Ağın mevcut üyesinden aldığı Tavsiye Mektubunu (B2) mail/faks yolu ile Ağ Sekreteryasına yollar.
e. Kabul edilen üye ıslak imzalı Tavsiye Mektubu (B2) ve ıslak imzalı Protokol (B3) ile Nüfus Cüzdanı fotokopisi (B4) posta ile Ağ Sekretaryasına ulaştırır.
Bireysel Üye Hakları:
Bireysel üyelerin oy kullanma hakkı yoktur.
Ağ Kurullarına masraflarını kendilerinin karşılaması koşulu ile gözlemci üye olarak katılabilirler.
Çalışma grupları içerisinde aktif görev alabilirler.
Sekretaryada yer alamazlar.
EÇHA Sekretaryası görevlerini ağ kurulundan alır ve aşağıda sıralanan maddeler çerçevesinde işlev görür:
Sekretarya bireysel üyeler hariç ağın diğer üyeleri arasından seçilir.
11 asıl üyeden ve en fazla 11 yedek üyeden oluşur.
Sekretarya ayda bir toplanır. Üst üste mazeretsiz 2 toplantıya gelmeyen üye yedek üyeliğe düşer. Yerine ilk sıradaki yedek üye geçer.
Sekretarya toplantılarının yapılacağı il, farklı illerde yer alan üyeler de dikkate alınarak aylık toplantılarda belirlenir. Yüz yüze toplantıya katılamayan üyelerin internet aracılığı ile katılımı kabul edilir.
Sekretarya aday olan ağ üyeleri arasından Ağ Kurul toplantısında veya e-posta üzerinden yapılacak oylama ile seçilir. Oylamaya katılan üye sayısı üzerinden en fazla oyu alan adaylar sekretaryada yer alır.
Sekretarya 1 yıl boyunca çalışır. Bir yılın sonunda Ağ Kurulu tarafından yeni sekretarya seçilir.
Engelli Çocuk Haklarının ülke çapında arzu edilen düzeyde uygulanması için, ilgili STK, kurum, kişi vb. arasında e-mail ve sosyal medya aracılığıyla iletişimi sağlar.
Sekretarya ‘Engelli Çocuk Hakları Ağı’ adına karar verme yetkisine sahip değildir. Çalışmalar süresince fikir ve görüşleri toplayarak ortak karara varılması, verilen kararların duyurulması ve hayata geçirilmesi süreçlerini koordine eder. Tüm bu süreçlerde sözcü görevini üstlenir.
Üyelerin görüşleri çerçevesinde kamu ve yerel otoritelerle ve diğer paydaşlarla müzakere süreçlerinde Ağ Kurul kararları doğrultusunda iletişimi koordine eder, gerektiğinde rol üstlenir.
EÇHA üyelerini 3 ayda bir olağan toplantıya çağırır.
Toplantı öncesi paydaşların katkılarıyla gündemi hazırlar ve paylaşır.
Toplantı ve diğer çalışmalar için ihtiyaç duyulan araçların (toplantı mekanı, basılı malzemeler, görünürlük araçları, katılımcıların yol ve konaklama ihtiyaçları, toplantı moderatörü, gözlemci katılımcılar ve diğer davetliler vb.) temini için gerekli organizasyonu yapar.
Toplantı tutanağını hazırlar.
Toplantıyı yönetir, toplantı raporunu EÇHA üyeleriyle paylaşır.
Çalışma gruplarının raporlarını ve görüşlerini toplar, diğer üyelerle paylaşır.
Çalışma gruplarının çalışma sonuçlarıyla ilgili lobi çalışmalarında çalışma grupları ile iş birliği içinde hareket eder.
EÇHA Yıllık Eylem Planı ve Stratejisi’nin hazırlanmasında kolaylaştırıcı görevi üstlenir.
Ağ’ın kurumsal temsili konusunda kurumsal kimliğinin doğru kullanılıp kullanılmadığı ile ilgili gerekli kontrolleri yapar ve onayları verir ( logo kullanımı, Basın bülteninde Ağın adının geçiş biçimi vb.)
Gerektiğinde, gelişmelere bağlı olağanüstü (ad-hoc) toplantılara çağrı çıkartır.
SEKRETARYA ÇALIŞMA YÖNTEMİ VE İLKELERİ
İletişimi güçlendirmek amacıyla elektronik iletişim yöntemlerini geliştirip kullanır.
Bilgiyi paylaşmayı, güçlü ve etkili diyalog süreçleri geliştirmeyi temel ilke olarak kabul eder.
Amaç ve ilkelerine uygun, hukuka aykırı olmayan yöntemler geliştirmeye, eylemler planlamaya özen gösteri, bu planları Ağ Kurulu’na sunar ve Ağ Kurulu kararlarına uyar.
Hiçbir biçimde üyelerinin iç işlerine müdahale etmez.
Çalışmalarında hızlı ve uygulanabilir çözümler üretmeye, ürettiklerini EÇHA üyeleriyle paylaşmaya, ortak davranış, hareket disiplini oluşturmaya özen gösterir.
Sekretarya, EÇHA üyeleri üstünde bir üst kimlik değildir. Bu bakış açısı ile hareket etmez.
Sekretarya üyeleri, EÇHA çalışmalarında herhangi bir siyasi oluşumun çıkarlarını gözetmeyeceklerini taahhüt ederler.
Sekretarya üyeleri arasında eşit görev dağılımı yapılır. İş yükü adil bir şekilde paylaşılır.
Sekretarya üyeleri ağın tüm üyelerinin birbirleri ve sekretarya ile örgütlenme süreçlerini dikkatli ve efektif şekilde yönetir.
Sekretarya üyeleri çalışmalara aktif şekilde ve aksamaya sebebiyet vermeden destek verir. Bu konuda özellikle yeterli sayıda insan kaynağı ayırmaya dikkat eder.
Sekretarya üyeleri sadece kendi odak noktası olan engel gruplarını değil; tüm engel gruplarını temsil eder.
Çalışma grupları arasındaki iletişim ağını hızlı, akışkan ve sonuç odaklı yönetir.
Üyeler arasında bilgi alış verişini sağlamak üzere web tabanlı bir haberleşme ağı ve web sitesi oluşturulur. Site, ortaklık dışındaki kişi ve kuruluşların da yararlanmasına açık biçimde tasarlanır.
Ağın kurumsal kimliğinin korunmasına özen gösterir.
3. ÇALIŞMA GRUPLARI
Ağ üyelerinden oluşur.
Ağ üyesi her kurumdan bir temsilci veya bireysel katılımcılarda bireyin kendisi bir çalışma grubu içerisinde yer almak zorundadır.
Bir üye en fazla 2 çalışma grubunda yer alabilir ama bir konuya göre başka bir çalışma grubuna destek verebilir.
Her çalıma grubundan 2 kişi iletişim sorumlusu olarak seçilir ve İletişim Sorumlusu'na bildirilir.
Dört çalışma grubu vardır. Çalışma gruplar ve görevleri şu şekildedir:
Yaşama ve gelişme hakkı çalışma grubunun görevi: Engelli çocukların yaşama hakkı, erken tespit ve müdahale, sanitasyon, barınma ve rehabilitasyona eşit erişim ve kullanım hakkı, bu alanlardaki engellerin kaldırılması ve engelli çocukların eksiksiz gelişimine katkıda bulunabilmesi için mevcut durum tespiti için izleme çalışması yapmak, çözüm önerileri geliştirmek ve karar alıcıların bu önerileri hayata geçirmesini sağlamak için çeşitli araçlarla (imza kampanyası, kampanyalar, basın bildirileri vb.) savunu ve lobicilik faaliyetleri yapmak ve yapılanları takip etmek.
Eğitim hakkı çalışma grubunun görevi: Kapsayıcı eğitimin uygulanması için gerekli çalışmaların yapılması; engelli çocukların eğitime, özel eğitime, destekleyici okul araçlarına, okullarda su ve sanitasyona erişimi, uygun eğitim ortamlarından eşit olarak faydalanabilmeleri ve bu alanlardaki engellerin kaldırılması için mevcut durum tespiti için izleme çalışması yapmak, çözüm önerileri geliştirmek ve karar alıcıların bu önerileri hayata geçirmesini sağlamak için çeşitli araçlarla (imza kampanyası, kampanyalar, basın bildirileri vb.) savunu ve lobicilik faaliyetleri yapmak ve yapılanları takip etmek.
Şiddet, istismar ve ihmalden korunma çalışma grubunun görevi: Aile içinde büyüme hakkı, kurumsal bakım altına alınma, sosyal yardıma erişim, ayrımcılık, her türlü istismar, şiddet ve ihmalden korunma konularında mevcut durum tespiti için izleme çalışması yapmak, çözüm önerileri geliştirmek ve karar alıcıların bu önerileri hayata geçirmesini sağlamak için çeşitli araçlarla (imza kampanyası, kampanyalar, basın bildirileri vb.) savunu ve lobicilik faaliyetleri yapmak ve yapılanları takip etmek.
Sosyal ve kültürel hayata katılım çalışma grubunun görevi: Sosyal ve kültürel hayata, rekreasyonel etkinliklere ve spor aktivitelerine katılma hakkının kullanımı, bu alanlarda eşit katılımın sağlanabilmesi için mevcut durum tespiti için izleme çalışması yapmak, çözüm önerileri geliştirmek ve karar alıcıların bu önerileri hayata geçirmesini sağlamak için çeşitli araçlarla (imza kampanyası, kampanyalar, basın bildirileri vb.) savunu ve lobicilik faaliyetleri yapmak ve yapılanları takip etmek.
4. İLETİŞİM SORUMLUSU
İletişim Sorumlusu Sekretarya içerisinden gönüllülük esasına göre seçilebilir veya Sekretaryanın onayı doğrultusunda maaşlı olarak biri göreve alınabilir. İletişim Sorumlusu Sekretarya tarafından kendisine verilen görevleri yerine getirir.
EÇHA ETİK KURALLARI
EÇHA ve üyeleri aşağıdaki ETİK KURALLAR çerçevesinde hareket ederler.
Fırsat eşitliğini gözetmek.
Hesap verebilir ve şeffaf olup dürüst ve tutarlı hareket etmek.
Diğer üye örgütlere saygın ve düşünceli şekilde davranmak.
Bir üye örgüt ile ilgili kanıt edilebilir hata davranışları Ağ’a bildirmek.
Ticari amaçlarla ya da aynı/ nakdi kişisel kazanç sağlamak için ya da EÇHA Ağ Kurulu’nca yetkilendirilmeyen hiçbir durumda Ağ’ın adını ve saygınlığını kullanmamak.