ISBN Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Mehmet HARMANCI. Kd. Uzman. Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Araştırma Müdürlüğü
Download "ISBN 975-7406-68-6. Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Mehmet HARMANCI. Kd. Uzman. Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Araştırma Müdürlüğü"
1 TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. ALMANYA ÜLKE ARAŞTIRMASI Mehmet Harmancı Kd. Uzman ARAŞTIRMA MÜDÜRLÜĞÜ Haziran 2005 ANKARA
2 ISBN Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Mehmet HARMANCI Kd. Uzman Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Araştırma Müdürlüğü İzmir Cad. No: 35 Kızılay/ANKARA Tel: (0312) (0312) Fax: (0312) Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Matbaasında Basılmıştır.
3 İÇİNDEKİLER Sayfa No: GİRİŞ COĞRAFİK KONUM DEMOGRAFİK ÖZELLİKLER Eğitim Sağlık POLİTİK YAPI TEKNOLOJİ POLİTİKASI EKONOMİ POLİTİKASI Avrupa Birliği Ekonomi SEKTÖRLERE GÖRE EKONOMİNİN ANALİZİ Tarım Turizm Ulaşım ve Haberleşme Sanayi İmalat Sanayi Sektörleri İMALAT SANAYİ SEKTÖRÜ REKABET ANALİZİ Genel Yaklaşım Almanya İmalat Sanayi Sektörünün Yapısı SEKTÖREL İŞBİRLİĞİ VE REKABET ALANLARI Elektronik İmalat Sanayi Otomotiv Sektörü DIŞ TİCARET VE İŞBİRLİĞİ ALANLARI Almanya nın Dış Ticareti Almanya-Türkiye Dış Ticareti Almanya -Türkiye İşbirliği ve Ticaret Alanları DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLAR SONUÇ VE ÖNERİLER KAYNAKÇA i
4 TABLOLAR LİSTESİ Sayfa No: TABLO 1: YABANCI NÜFUS TABLO 2: NÜFUS VE ÇALIŞANLARIN DAĞILIMI (BİN KİŞİ)... 4 TABLO 3: BUNDESTAG SEÇİM SONUÇLARI ( )... 7 TABLO 4: TÜRKİYE İLE AB TİCARETİ (MİLYON DOLAR) TABLO 5: AB YARDIMLARININ BİRİKİMLİ DAĞILIMI (MİLYON EURO) ( DÖNEMİ) TABLO 6: EKONOMİK GÖSTERGELER (MİLYAR DOLAR) TABLO 7: GAYRISAFİ YURT İÇİ HASILA TABLO 8: DIŞ TİCARET ÖZELLİKLERİ (2003) TABLO 9: ALMANYA DIŞ TİCARETİNİN ÜLKELERE GÖRE DAĞILIMI (2003) TABLO 10: DÖRT AYLIK GÖSTERGELER ( ) (4.DÖNEM) TABLO 11: ÖDEMELER DENGESİ (EURO) TABLO 12: ULUSLARARASI KABULLER VE TAHMİNLER (%) TABLO 13. HARCAMALARA GÖRE GSYİH (1995 FİYATLARIYLA-MİLYAR EURO) (YILLIK DEĞİŞİM %) TABLO 14: HARCAMALARA GÖRE GSYİH (1995 FİYATLARIYLA) (YILLIK DEĞİŞİM-%) TABLO 15: TARIM İŞLETMELERİ GÖSTERGELERİ TABLO 16: TARIM ÜRETİM GÖSTERGELERİ TABLO 17: TEMEL ENERJİ TÜKETİMİ (MİLYON TON MADEN KÖMÜRÜ EŞDEĞERİ) TABLO 18: İMALAT SANAYİ GÖSTERGELERİ ( MİLYAR EURO; 2002) TABLO 19: SEKTÖRLERE GÖRE KATMA DEĞER (CARİ FİYATLA) (MİLYON DOLAR) (2000) TABLO 20: SEKTÖRLERE GÖRE KATMA DEĞER (CARİ FİYATLA) (MİLYON DOLAR) (2000) TABLO 21: SEKTÖRLERE GÖRE KATMA DEĞER (CARİ FİYATLA) (MİLYON DOLAR) (2000) TABLO 22: SEKTÖRLERE GÖRE KATMA DEĞER (CARİ FİYATLA) (MİLYON DOLAR) TABLO 23: İMALAT SANAYİ ARZ-TALEP DENGESİ (CARİ FİYATLA) TABLO 24: İMALAT SANAYİ ARZ-TALEP DENGESİ (CARİ FİYATLA) TABLO 25: İMALAT SANAYİ ARZ-TALEP DENGESİ (CARİ FİYATLA) TABLO 26: ALMANYA İMALAT SEKTÖRÜNÜN ÜRETİM VE TÜKETİM DENGESİ TABLO 27: ALMANYA İMALAT SEKTÖRÜNÜN ÜRETİM VE TÜKETİM DENGESİ TABLO 28: ALMANYA İMALAT SEKTÖRÜNÜN ÜRETİM VE TÜKETİM DENGESİ TABLO 29: ALMANYA İMALAT SEKTÖRÜNÜN ÜRETİM VE TÜKETİM DENGESİ TABLO 30: ALMANYA İMALAT SANAYİ REKABET ÖLÇÜMLERİ TABLO 31: ALMANYA İMALAT SANAYİ REKABET ÖLÇÜMLERİ TABLO 32: ALMANYA İMALAT SANAYİ REKABET ÖLÇÜMLERİ TABLO 33: ALMANYA İMALAT SANAYİ REKABET ÖLÇÜMLERİ TABLO 34: ALMANYA İMALAT SANAYİ REKABET ÖLÇÜMLERİ TABLO 35: ALMANYA İMALAT SANAYİ REKABET ÖLÇÜMLERİ TABLO 36: ALMANYA ELEKTRONİK SEKTÖRÜ PAZARI (MİLYAR DOLAR) TABLO 37: ELEKTRONİK İTHALATI ( ) AB 15 (MİLYON DOLAR) TABLO 38: ELEKTRONİKTE ÜLKELERİN İTHALATI (MİLYON DOLAR) ii
5 Sayfa No: TABLO 39: ALMANYA NIN BASKI DEVRELERİ İTHALATI (MİLYON DOLAR) TABLO 40: OTOMOBİL VE TİCARİ ARAÇLARIN PARÇA VE AKSAMI SATIŞI (MİLYON DOLAR) TABLO 41: BATI AVRUPA TAŞIT ARACI SATIŞLARI VE ALMANYA NIN PAYI TABLO 42: AB VE ALMANYA OTOMOTİV PARÇALARI İTHALATI (MİLYAR DOLAR) TABLO 43: AB OTOMOTİV ÜRÜNLER İTHALATI VE TÜRKİYE NİN PAYI (MİLYON DOLAR) TABLO 44: AB İHRACATININ ÜYE ÜLKELERE GÖRE DAĞILIMI (MİLYON DOLAR) TABLO 45: AB OTOMOTİV PARÇALARI İHRACATININ ÜRÜN GRUPLARINA GÖRE DAĞILIMI ( ) (MİLYON DOLAR) TABLO 46: ALMANYA DIŞ TİCARETİNİN ÜLKELERE GÖRE DAĞILIMI 2003 (MİLYON AVRO) TABLO 47: DIŞ TİCARET DEĞERİ VE YAPISI (2000) (MİLYON DOLAR) TABLO 48: DIŞ TİCARET DEĞERİ VE YAPISI (2000) (MİLYON DOLAR) TABLO 49: DIŞ TİCARET DEĞERİ VE YAPISI (2000) (MİLYON DOLAR) TABLO 50: DIŞ TİCARET DEĞERİ VE YAPISI (1999)(MİLYON DOLAR) TABLO 51: DIŞ TİCARET DEĞERİ VE YAPISI (1999) (MİLYON DOLAR) TABLO 52: ALMANYA DIŞ TİCARETİNİN SEYRİ (MİLYON AVRO) TABLO 53: ALMANYA NIN DIŞ TİCARETİNİN ÜLKELERE GÖRE DAĞILIMI (MİLYON AVRO) TABLO 54: TÜRKİYE NİN ALMANYA YA İHRACATI (1000 DOLAR) (2004) TABLO 55: TÜRKİYE NİN ALMANYA YA İHRACATI (2003) (1000 AVRO) TABLO 56: TÜRKİYE NİN ALMANYA DAN İTHALATI (1000 DOLAR) TABLO 57: TÜRKİYE NİN ALMANYA DAN İTHALATI (2003) (1000 AVRO) TABLO 58: TÜRKİYE İMALAT SANAYİNDE İLK 500 FİRMA (MİLYON $) TABLO 59: TÜRKİYE OTOMOTİV SANAYİ DIŞ TİCARETİ (MİLYON DOLAR) TABLO 60: OTOMOTİV ÜRETİCİSİ ÜLKELER (2000) (BİN ADET) TABLO 61: OTOMOTİV YAN SANAYİ FİRMALARI (2001) TABLO 62: OTOMOTİV SEKTÖRÜ FİRMALARI (2002) TABLO 63: OTOMOTİV YAN SANAYİ SEKTÖRÜ IHRACATI (MİLYON DOLAR) TABLO 64: OTOMOTİV YAN SANAYİ ÜRÜNLERİ İTHALATI (MİLYON $) TABLO 65: OTOMOTİV YAN SANAYİ İHRACATININ ÜLKELERE DAĞILIMI (MİLYON DOLAR) TABLO 66: ELEKTRONİK SANAYİ ÜRETİMİ (MİLYON DOLAR) TABLO 67: ELEKTRONİK SANAYİNİN YERİ TABLO 68: ELEKTRONİK SANAYİ PROFİLİ (2003) TABLO 69: PETRO-KİMYASALLAR ARZ-TALEP DURUMU (2005 TAHMİNİ) (1000 TON) TABLO 70: PETRO KİMYA SANAYİ PROFİLİ (1998) TABLO 71: PROPİLEN VE TÜREVLERİ TABLO 72: ALMANYA DAN TÜRKİYE YE DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI (MİLYON DOLAR) iii
6 GRAFİKLER LİSTESİ Sayfa No: GRAFİK 1: ALMANYA-TÜRKİYE NÜFUS SEYRİ ( BİN KİŞİ)... 4 GRAFİK 2: CARİ FİYATLA FERT BAŞINA MİLİ GELİR (DOLAR) GRAFİK 3: TÜRKİYE-FRANSA GSMH SEYRİ (CARİ FİYAT, MİLYAR DOLAR) GRAFİK 4: TÜRKİYE-ALMANYA GSMH SEKTÖREL DAĞILIMI (%) GRAFİK 5: TÜKETİCİ FİYATLARI ARTIŞ ORANLARI (%) GRAFİK 6: TOPLAM İHRACATI (MİLYAR DOLAR) GRAFİK 7: TOPLAM İTHALATI (MİLYAR DOLAR) GRAFİK 8. DIŞ TİCARET DENGESİ (MİLYAR DOLAR) GRAFİK 9: CARİ İŞLEMLER DENGESİ (MİLYAR DOLAR) GRAFİK 10: İTHALATIN İHRACATI KARŞILAMA ORANI (%) GRAFİK 11: İHRACAT /GSMH (%) GRAFİK 12: İTHALAT/GSMH KARŞILAŞTIRMASI (%) GRAFİK 13: DIŞ TİCARET HACMİ (MİLYAR DOLAR) GRAFİK 14: DIŞ TİCARET HACMİ/GSMH (%) GRAFİK 15: DIŞ TİCARET HACMİNİN DÜNYA TİCARETİNDEKİ PAYI (%) GRAFİK 16: KARŞILAŞTIRMALI TURİZM GELİRLERİ (MİLYAR DOLAR) GRAFİK 17: ALMANYA TÜRKİYE DIŞ TİCARET SEYRİ (1000 DOLAR) GRAFİK 18: ALMANYA TÜRKİYE TARIM ÜRÜNLERİ DIŞ TİCARET SEYRİ (1000 DOLAR) GRAFİK 19: ALMANYA TÜRKİYE SANAYİ ÜRÜNLERİ DIŞ TİCARET SEYRİ (1000 OLAR) GRAFİK 20: ALMANYA TÜRKİYE MAKİNE DIŞ TİCARET SEYRİ (1000 DOLAR) GRAFİK 21: ALMANYA TÜRKİYE KİMYASALLAR DIŞ TİCARET SEYRİ (1000 DOLAR) GRAFİK 22: PETRO KİMYA SANAYİ AKIM ŞEMASI GRAFİK 23: TÜRKİYE DEKİ ALMAN YATIRIMLARININ DYSY İÇİNDEKİ PAYI % iv
7 GİRİŞ Batıdaki (özellikle Amerika daki) çağdaş gelişmeler; Avrupa Birliği ni (AB) ve AB deki gelişmeler de öncelikle üyeliğe aday ülkeler olmak üzere tüm dünyayı, Global leşme ya da dünya boyutuna (küreselleşmeye) doğru sürüklemektedir. AB, tek bir Pazar oluşturma çabasını kendi üyesi ülkelere olduğu kadar öteki ülkelere de uygulama zorunluluğu duymaktadır. AB nin başarılı olma koşulu dünya pazarlarının da kaderi olmaktadır. Batı dünyası, kendisiyle ticaret yapan ve teknoloji olarak kendisine bağımlı olan ülkeleri kendi ekonomi politikasına uymaya zorlayacak güce sahiptir. Öte yandan çağdaş gelişme ve ilerlemelere ayak uydurmanın kalkınma sürecindeki ülkeler için taşıdığı önem göz önüne alınırsa; globalleşmenin geleceği veya gelecekteki globalleşme ile ilgili aktif politikalar hazırlanmasının ne kadar gerekli olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu gelişmeler doğrultusunda, hazırlık çalışmaları öncelikle iki yönde ağırlık kazanmaktadır. Bunlardan ilki AB ye karşı rekabet gücü sağlamak ve AB içinde bir ülkede yatırım yaparak tüm AB içinde bir temel oluşturmak üzere yerel şirketler arasında yeni birleşmeler ve satın almalar gerçekleştirmektir. İkincisi ise, dünyada globalleşmenin öncüsü ve önderliği rolünü üstlenmiş olan uluslararası şirketlerin bir sanayi stratejisi olarak geliştirilmesini sağlamaktır. Ülke araştırmaları, çağımızın küreselleşme ve AB üyeliği aşamalarında fırsatlar ortamının daha iyi anlaşılması ve ülke yararına değerlendirilmesi için olanaklar hazırlamaktadır. Ayrıca, HDTM bünyesinde yapılan İhracat Stratejik Planı, DYSY teşvik programı ve KEK toplantıları için dünya ülkeleri ile Türkiye arasında ekonomik işbirliği olanaklarının güncel bilgiler ışığında araştırılması, görüş ve uygun işbirliği alanı önerilerinin sunulması da gerekmektedir. Bu bağlamda; dış ticaretimizde en fazla payı alan, doğrudan yabancı sermaye yatırımları yönünden ağırlık taşıyan, göçmen işçilerimizin yoğunlukla bulunduğu ve gelecek için bu yönlerden potansiyel taşıyan ülkelerin değerlendirilmesine öncelik verilecektir. 1. COĞRAFİK KONUM Almanya ılıman iklime sahiptir. Doğuda kışlar daha sert geçer. Zaman zaman ılıman dağ rüzgarı vardır. Çoğu alan tepeliktir. Kuzeyde alçak topraklar, ortada yüksek alanlar bulunur. Güneyde Bavyera Alpleri vardır. En düşük noktası Neuendorf bei Wilster (-3.5 m). En yüksek noktası Zugspitze (2 963 mt.).
8 Ekilebilir alanın oranı %34 dür. Sulanan alan km. karedir. Net gıda ithalatçısıdır. İki büyük nehri Rhine ve Elbe geleneksel su yollarını oluşturur. Ülkenin Toplam alanı km karedir. Su havzalarının alanı km. karedir. Sınırlarını uzunluğu 3621 km dir. Komşuları ile sınırları: Avusturya 784 km;. Belçika 167 km; Çek Cumhuriyeti 646 km; Danimarka 68 km; Fransa 451 km.; Lüksemburg 138 km; Hollanda 577 km; Polonya 456 km; İsviçre 334 km. dir. Kıyı şeridinin uzunluğu km. dir. 12 mil karasu alanı vardır. Özel ekonomi bölgesi 200 mildir. Kömür yakan (termik) santralleri ve sanayi hava kirliliğine yol açmaktadır. Kükürt dioksit gazları asit yağmurlarıyla ormanları tahrip etmektedir. Doğu Almanya nehirlerine dökülen kanalizasyon ve sanayi atıkları Baltık denizini öldürmektedir; Almanya çevre ve doğa koruma alanında AB nin öncüsüdür da Çevre Doğa Koruma ve Nükleer Reaktör Güvenliği Bakanlığı kurulmuştur. AB olarak sera gazlarının ye kadar %8 azaltılması sözleşmesinin de ötesine gitmiştir. Almanya 2010 yılına kadar sera gazlarını %21 azaltmayı taahhüt etmiştir. Bu yolda gerçekçi önlemler almıştır. Enerji vergisi konması, verimsiz ve kirli ağır sanayi tesislerinin kapatılması ve ileri teknolojilerin uygulanmasıyla bu hedefi şimdiden yakalamıştır da çevre koruma alanında, 32.5 milyar euro yatırım yapılmıştır. (GSYİH nın %1.6). Bunun altı milyar euro su sanayiye, 10.1 milyarı kamu otoritelerine; geri kalanı özerk kamu şirketlerine belediye kanalizasyon arıtma birimlerine verilmiştir. Sanayi işletmeleri çevre yatırımına 1.8 milyar euro; çevre kontrol maliyetine de 4.2 milyar euro katkıda bulunmuştur. Geri dönüşüme büyük ağırlık verilmektedir. Hükümet baskısı altında kalan sanayi sektörü, DSD (paketleme ve ambalaja geri dönüşüm örgütü) kurmuştur. Böylece, üstüne yeşil nokta konan ürünlerin geri dönüştürülmesi zorunlu hale getirilmiştir. Bunun maliyeti, tüketicilere aktarılmaktadır. Belediyeler, evlerde organik, kağıt, paket, ve öteki atıkların ayrı ayrı sınıflandırılmasını zorunlu kılmıştır de atılabilen tüm içecek kaplarına bir deposito ücreti konmuştur. Tüketici kabı geri getirdiğinde kendisine ödenmektedir. Atılan ambalajlar ortadan kaldırılmıştır. Tarım ve sanayi atıkları, oto egzosu, çevre kirliliğine yol açmaktadır. Almanya; hava kirliliği- Yüksek Nitrojen Oksit, Sülfür 85, Sülfür 94, Uçucu Kimyasallar, Kirlilik anlaşmaları; Antartika Çevre, Deniz Hayatı, Folk ları Koruma Protokolleri; Biyo Çeşitlilik; Soyu Tükenen Canlılar; Tehlikeli Atıklar; Kyoto Protokolü; Deniz Yasası; Deniz Yaşamını Koruma; Ozon Tabakasını Koruma; Gemi Kirliliği; Tropik Ormanlar(83-94); Bataklıklar; Balina Avcılığı konularındaki tüm uluslararası anlaşmalara katılmaktadır. 2
9 2. DEMOGRAFİK ÖZELLİKLER Almanya nın nüfusu 2002 yılı itibarıyla 82.6 milyondur. Doğu Almanya da meskun olanların sayısı 13.7 milyondur yaş grubu nüfusun % 14.7 sidir grubu % 67 dir. 65 ve üzeri yaş nüfusun toplam içindeki oranı ise %18.3 dür. Nüfus artış hızı binde ikidir. Doğum oranı kişiye 8.45 doğumdur. Ölüm oranı; kişi başına ölümdür. Bu durumda net göç almaktadır. Net göç düzeyi, 1000 nüfus başına 2.18 dir. (2004 yılı). Doğumda ömür beklentisi 78.4 yaştır. Kadınlarda bu yaşam ortalaması 81.6, erkeklerde 75.5 dir. Toplam doğurganlık oranı, bayan başına 1.38 dir. Nüfusun %34 ü Protestan, %34 ü Katolik. %3.7 si Müslüman dır. Öteki dinler ve bağlantısızlar ise %28.3 dür sonunda ülkede 7.3 milyon yabancı (nüfusun %8.9 u) vardır. Nüfus artmadığı gibi, 2013 yılından itibaren azalma başlayacaktır yılında nüfusun 75 milyon olması beklenmektedir arasında, 60 yaşın üzerindeki yaşlı nüfusun çalışan (20-59) yaş arası nüfusa oranı artış gösterecektir. Bu oranın 2050 yılına kadar %78 çıkacağı tahmin edilmektedir. Sosyal güvenlik ödemeleri nedeniyle bütçe üzerinde büyük bir baskı olacaktır. Almanya dışardan önce kendi etnik kökenlileri getirmiştir de D. Avrupa dan kişi getirmiştir. Hiç Almanca konuşmayı bilmese dahi etnik Alman kökenli olanlara vatandaşlık hakkı vermektedir. Ayrıca Hırvatistan ve Bosna daki Sırp zulmünden kaçan göçmenlere de sığınma hakkı tanınmıştır. Türkiye den gelen 2.5 milyona yakın göçmen Alman vatandaşı olabilmektedir. Ancak 2001 yılına kadar, orijinal yurttaşlık kimliğini bırakmak koşuluyla bu hak verilmekteydi. Yeni yasayla, Almanya da doğan ve büyütülen herkese 23 yaşına kadar çifte vatandaşlık hakkı verilmektedir. Ancak bu yaştan sonra kendisi ebeveyninin vatandaşlığını veya Almanya nın kimlik hakkından birisini seçmek zorundadır. TABLO 1: YABANCI NÜFUS 2002 Ülke Nüfus (bin) Yabancı nüfusta payı Türkiye Yugoslavya İtalya Yunanistan Polonya Hırvatistan Avusturya Bosna-Hersek Portekiz İspanya İngiltere Diğerleri Toplam Kaynak. EIU 3
10 Yabancı nüfus toplamı kadardır. Toplam nüfusta % 10 dolayındaki bu yabancı kökenlilerin dağılımına bakıldığında; Türk kökenli olanların oranı %26 ile başta gelmektedir. Bunu, Yugaslavya nın parçalanması sırasında göç eden çoğunluğu Müslüman olan Boşnakların oluşturduğu bir grup izler. İtalyanlardan sonra, Yunan ve Polonyalıların payı da buna yaklaşmaktadır. TABLO 2: NÜFUS VE ÇALIŞANLARIN DAĞILIMI (BİN KİŞİ) Yıllar Nüfus Aktiv İşsiz İşi Olanlar İşçi İşveren Kaynak: Federal Statistical Office. FDO. Germany Tablodan görüldüğü gibi Almanya da aktif nüfus yıllar itibarıyla sabit bir düzey göstermektedir. İş hayatında çalışanların sayısı 38 milyon dolayındadır. Bunun kişisi bir işyerinde çalışırken, kişisi kendi işyerinin sahibidir. GRAFİK 1: ALMANYA-TÜRKİYE NÜFUS SEYRİ ( bin kişi) Türkiye Almanya , , , , , , , , ,0 0, Kaynak; HDTM Türkiye nüfusuyla karşılaştırıldığında Almanya nın nüfusunun son on beş yıldır, birleşmeden bu yana artmadığı görülmektedir. Nüfusta gözlenen kısıtlı artışlar daha çok iç göçlerle sağlanmaktadır. Türkiye nin nüfus artışının seyri göz önünde alındığında; 2050 yılına kadar 90 milyona çıkarak, Almanya yı da geçecektir. Ancak, bu düzeye ulaşıldığında nüfusun duraksamaya gireceği beklenmektedir Eğitim Eğitim öğretim hizmeti temel olarak 16 eyalet tarafından sağlanır. Altı yaşından itibaren zorunlu okul başlar. Öğrenciler, dört yıllık temel öğretim sonrasında dört ayrı sınıf okuldan birine gönderilir. (İkinci öğretim), Hauptschulen, okulu beş yıl sürelidir. Son senesinde pratik 4
11 konular öğretilir. Böylece öğrencilerin el becerileri geliştirerek bir zanaat dalında çalışma olanağı bulması sağlanır. Realschulen de öğrencilerin altı yıl süreyle eğitimiyle teknik ve ticari bir iş sahibi olmaları istenir. Gymnasien (edebiyat okulları), sekiz dokuz yıl sürer. Akademik eğilimi olan gençleri eğitir. D. Almanya da geleneksel süre sekiz yıldı. Batıda da bu eğilim ağır basmaktadır. Gesamtschulen, bu üç tür eğitim sisteminin kaynaştırılmasıyla oluşturulan genel okullardır de 32 ülke arasında 15 yaş grubu eğitim niteliği sıralamasında Alman okulları son %25 lik dilimde yer almıştır. Federal hükümet eğitim standartları belirlenmesi için baskı yapmaktaysa da eyaletler özerkliği savunmaktadır. Okulların öğle 2 den sonra da açık kalması için devlet yardımı önerilmektedir. Üçüncü düzey öğretim genel ve teknik üniversitelerde ya da daha az akademik olan Fachhochshulen de yapılmaktadır. Tamamı kamuya ait ve ücretsizdir. Mezuniyet için dört buçuk yıl gerekir. Derslerin fazlalılığı nedeniyle ortalama yaşında mezun olunabilir. İşgücü hayatına daha erken atılabilmelerini temin için bu sürenin üç yıla indirilmesine çalışılmaktadır yılından beri 3-6 yaş grubundaki her çocuk ana okuluna gönderilmek zorundadır. Yerel otoritelerin, kiliseler, şirket, dernekler ve hayır vakıflarının finanse ettiği pek çok yuva vardır. Ailenin geliri durumuna göre bir ücret alınmaktadır. İlkokula kadar sürer. Ayrıca, bebeklerin bakıldığı kreşler de vardır. Almanya öğretim sistemi, meslek eğitimi araştırma ve bilim ağırlıklıdır. Nobel ödüllü yüksek düzey bilim adamları yetiştirilmektedir. Uluslararası projeler özendirilerek; dünyanın dört bir yanından araştırmacı ve öğrencilerin katılımı sağlanmaktadır. Eğitimde dual (ikili) sistem uygulanır. Meslek okulunda (haftada 1-2 gün) teorik bilgiler öğrenilir. Özel eğitim tesislerinde ve iş yerlerinde ise (haftada 3-4 iş günü) pratik uygulamalar sağlanır. İşyerinde yapılan çalışmalarla gerekli deneyimler de aktarılır. Yüksek nitelikli zanaatkar ve işgücü için temel altyapı böylece sağlanır. Meslek konusuna bağlı olarak eğitim 2-3 yıl sürer. Eğitim kurumu öğrencilerine belli bir harçlık-ücret verir. Dual sistemde, bu ücreti şirket karşılar. Devlet ise eğitim kurumunun öteki giderlerini öder. Dual eğitim, yeni meslekleri kapsayacak biçimde genişletilir. Bilgi ve medya alanları yeni gelişen iş konularıdır. Öteki ülkelerdeki staj programlarından çok farklıdır. Meslek ehliyeti veren bu dual sistemde, 2004 itibarıyla 350 meslek tanımlanmıştır. Bu alanlarda (kamu ve özel) şirket bünyesinde çalışma olanağı sağlanmaktadır. Genellikle erkek stajyerler, oto mekaniği, boyama- dekorasyon, elektrik, pazarlamacılık üzerinde uzmanlaşırken; bayanlar ticaret muhasebesi, pazarlama, saç bakımı, doktor veya dişçi asistanlığı (hemşirelik) konularına rağbet göstermektedir. 5
12 2.2. Sağlık Sağlık giderleri kamu sigortası eliyle yapılır. Kendi özel sigortasını yaptırabilen Çok yüksek gelir grupları dışında kamu sigortası zorunludur. İşveren ve isçi tarafından yapılan ödemelerden oluşan sigorta priminin brüt maaşa oranı 2003 de %14.4 dür. Sağlık sektöründe hastahane ve bakım evi bulunmaktadır. Milli gelir içinde sağlık giderleri oranı 2002 de %11.2 ile AB inin en fazlasıdır. 3. POLİTİK YAPI İkinci Dünya Harbi sonunda galip devletlerin her birisi ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB Almanya nın bir bölümünü işgal ettiler. Ancak, ABD, Fransa ve İngiltere birleşerek özerk Batı Almanya yı bir araya getirdiler. Sovyetler ise Alman Demokratik Cumhuriyetini kurdular daki anayasa, totaliter bir rejimin bir daha ortaya çıkmaması için hazırlandı. Alt meclis Bundestag, federal düzeyde dört yıl için seçilir. Konsölyeyi (Başbakan) seçen Temel yasama meclisidir. Üst meclis Bundesrat eyalet hükümetlerini temsil eder, sadece belli yasaları onaylar. Her bir eyalet hükümetinin, nüfusa göre değişmekle birlikte, bu üst mecliste üç ila altı oyu vardır. Cumhurbaşkanı semboliktir. Beş yıllığına Bundestag ve eyalet meclislerinin temsilcileri tarafından yapılan bir oturumla seçilir. Federal Anayasa Mahkemesi, (Bundesverfasseungsgericht) en önemli yasal organdır. Anayasa nın yasal denetim alanı çok geniş tutulmuştur. Bundestag daki azınlık partilerin (üçte bir oy şartıyla) ve her bir federal hükümetin yasaları bu mahkemeye taşıma yetkisi vardır. Yasadan doğrudan etkilenen bireylerin de başvuru hakkı vardır. Eğer bir yasa, inceleme sonucunda anayasaya aykırı bulunursa, iptal edilir ve yerine mahkeme kendi uygulamasını koyabilir. Yurt dışındaki askeri müdahaleler, vergi yasaları, emeklilik sistemi, eyaletlere yapılacak mali destekler ve kürtaj gibi konularda buna benzer pek çok uygulama yapılmıştır. 1 Temmuz 1990 tarihinde iki Almanya birleştirildi. Her iki ekonomi de sanayi kesimine ağırlık vermiş; makine takımları, kimyasallar, otomobil ve ölçüm gereçleri alanında uzmanlaşmıştı. Önemli bir ihracat gücüne sahiptiler. Her ikisinde de iyi yetişmiş bir iş gücü vardı. Ancak Doğu Alman Ekonomisi tamamen merkez odaklı devlet planlaması altındaydı. İlk defa sosyalist ve kapitalist ekonomiler birleşmiştir. Doğu Alman ekonomisinin özelleştirilmesiyle işe başlandı. Treuhandanstalt özelleştirme idaresi (ÖD) adıyla bir Vakıf Kurumu oluşturuldu. Doğu Almanya daki yaklaşık işletmenin varlıkları ve yükümlülüklerinin tümü vakfa geçirildi yılında vakıf lağv edildiğinde işletme özelleştirilmiş durumdaydı. Federal Cumhuriyetin 16 eyaleti vardır. Ulusal Bayram 3 Ekim 6
13 Birlik Günü dür (1990). 23 Mayıs 1949 tarihli Temel Yasa, bu tarihte birleşik Almanya anayasasına dönüştürülmüştür. Her vatandaşın 18 yaşına girmesiyle seçme hakkı doğar. Almanya da iki ana parti vardır. Birisi, Sosyalist Demokrat (SDP) öteki Hıristiyan Demokrat (CDU) parti. SDP, marksizmle ilgisini kesmiş ve sendikalarla ilgisini artırmıştır. CDU ise eskiden sadece Katolikleri temsil eden ve tek önemli partiydi. Artık Protestanları da katmıştır bünyesine. Sosyal Pazar ekonomisi denen devletin refahını öne alan bir görüşü savunur. Elli yıldır süren Bundestag seçim sonuçları ortalaması benzer bir yapı göstermektedir. TABLO 3: BUNDESTAG SEÇİM SONUÇLARI ( ) Partiler CDU/CSU SPD FDP Greens PDS Ötekiler Katılım Kaynak. The Economist Inteligence Unit 2004 Ayrıca, Hıristiyan Sosyal Birliği (CSU), Serbest Demokratik Party (FDP), yeşiller, demokratik sosyalizm partisi (PDS) (Doğu Almanya daki eski iktidar partisi) bulunur. Almanya AB, BM, NATO, OECD, Avrupa Konseyi IMF ve Dünya Bankası üyesidir. Politikasını bu ilişkiler içinde ve tarafsız kalarak yürütmektedir. Irak krizinde Amerika nın yanında yer almamıştır. AB nin Doğu Avrupa ya genişlemesine taraftardır. Çeklerle ilişkiler biraz gergindir. Çek Cumhuriyeti nde II. Dünya Harbi nde 2.5 milyon Alman sürgün edilmiştir. Bu topraklar üzerindeki hakların tanınması konusunda CSU/CDU ısrar etmektedir. Türkiye nin AB ne girmesine yine aynı partiler karşı koymaktadır. Berlin duvarının yıkılmasından bu yana, Alman ordusunun azaltılmasına gayret edilmektedir. On beş ay olan askerlik süresi 2003 de dokuz aya indirilmiştir da olan asker sayısı ( i zorunlu asker) düşmüştür. Refah devleti işlevinin yarattığı sağlık ve sosyal sivil alandaki işgücü talebi nedeniyle zorunlu askerliğin tamamen kaldırılması gündemdedir. Fransa ve İspanya gibi ülkeler tamamen profesyonel orduya geçmiştir. Birleşmeden sonra yabancı asker sayısı azaltılmış olmakla beraber, Amerikan, İngiliz (Birleşik Krallık), Fransız ve Hollanda askeri ülkede konuşlandırılmış durumdadır. Almanya askeri gücünü ve bütçesini azaltmayı ulusal bir politika yapmıştır. Ancak Körfez krizinde askeri müdahale gücüne mali yardım yapmıştır. Somali de 1992 de BM gücüne katılmıştır. Bosna da ise askerle NATO barış gücüne katkı sağlamaktadır. SPD ve Yeşillerin barış yanlısı tavrı Bosna olaylarında Sırpların yaptığı katliamlar karşısında 7
14 değişmiştir. Artık bu partiler de gerektiğinde barışın korunması için askeri güç kullanılmasından yanadır. Nitekim, Kosova ya 2003 yılında asker gönderilmiştir. Almanya nın üye olduğu uluslararası örgütler şunlardır; AfDB, AsDB, Australia Group, BDEAC, BIS, BSEC (gözlemci), CBSS, CDB (bölgedışı), CE, CERN, EAPC, EBRD, EIB, EMU, ESA, ESCAP, EU, FAO, G-5, G-7, G-8, G-10, IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, ICFTU, ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, ISO, ITU, NAM (misafir), NATO, NEA, NSG, OAS, (gözlemci), OECD, OPCW, OSCE, Paris Club, PCA, UN, UN Güvenlik Konseyi (geçici), UNAMSIL, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNMIK, UNMOVIC, UNOMIG, UPU, WADB (bölge dışı), WCO, WEU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTrO, ZC. Göç Politikası: Ülkeye giren göçmenlerle ilgili olarak yeni bir yasa çıkarılmıştır. AB dışı ülke vatandaşları olan çok kalifiye mühendis, üst akademisyenler ve iş dünyası liderleri sürekli kalma izni alabileceklerdir. Orta düzeyde vasıflı kimseler için, AB üye ülke vatandaşlarından bu işi yapacak bir kimse yoksa, geçici olarak giriş izni verilecektir. Kendi işini kuracak birisinin ülkeye girebilmesi için on kişiye istihdam veya en az bir milyon euro luk yatırım yapması gerekmektedir. Kalifiye olmayan işçiler, sadece geçici mevsimlik (otel gibi) işçiler olarak özel izinle ülkeye giriş yapabilecektir. Alman üniversitelerinde okuyan yabancılar için mezun olduktan sonra iş arayabilmelerini teminen, bir yıl ülkede kalma izni verilmektedir. Ülkede sürekli kalabilmek ve vatandaş olabilmek için özel istihbarat raporları hazırlanmaktadır. Potansiyel terörist sayılan kişiler yurt dışına sürgün edilir. Göçmenler bedava dil öğrenme ve uyum kurslarına katılmak zorundadır. Buna uymayanların oturma izinleri yenilenmez ve ülke dışına gönderilebilirler. Irk ayrımı sonucu tehdit altında olanlara sığınma hakkı verilebilir. 4. TEKNOLOJİ POLİTİKASI Almanya nın toplam araştırma geliştirme (Ar/Ge) giderlerinin üçte ikisi özel kesime aittir. Geri kalanı hükümetçe yürütülür. Bunun üçte ikisini federal hükümet harcar. Üçte birini ise kamu üniversitelerinden sorumlu olan 16 eyalet hükümeti kullanır. Araştırma Eğitim Bakanlığı kendisine tahsis edilen fonların; % 20 sini üniversite ve kamu araştırma kurumlarına, % 29 unu özel iş kesimine, % 40 dan fazlasını kâr amacı gütmeyen kamu yararına araştırma kurumlarına dağıtmaktadır. Federal hükümet, fonlarının % 10 unu Avrupa Birliği ve Avrupa Uzay Ajansına verir. 8
15 Almanya da federal hükümet fonlarını dağıtmak için üç ana kanal kullanılır; kurumsal fonlar, doğrudan proje bağışları, dolaylı özgün fonlar. Dolaylı özgün fonlar; teknolojinin önceden belirlenmiş alanlarında, bilgisayarla entegre imalat, sağlık bakımı ve yenilenebilir enerji gibi sosyo-ekonomik faaliyet konularına ayrılır. Bu programlardaki fonlar, itibarlı kamu ve özel kesimin temsilcileri tarafından ve öncelik verilen ilgili alanlara giren projelerine uygulanır. İş kesimindeki fonların sadece %11 hükümet fonlarından gelir. Ancak, uzay programlarında bu katkı %6, kimya sanayiinde %1 iken, otomobil sektöründe %1 in dahi altındadır. İmalat sektörü dışında hükmet fonları; enerjide %16, madencilikte %34, öteki imalat dışı sanayide %28 dir. Hükümetle özel kesimin öncelikleri çok farklıdır. Özel Ar/Ge nin üçte ikisi kimyasallar, elektrik ve elektriksiz makineler ve otomobil sektörüne aittir. Uluslararası patentleme giderlerinin azalması patent girişimlerini artırmıştır. Borsadaki şirketlerin patentleri, dışardan satın almaların (M-A) baskılarını engellemektedir. Bilgi teknolojisindeki gelişmeler, verimliliği artırıcı önlemleri özendirmektedir. Almanya akademik araştırmalarda çok yaygın bir örgütlemeye gitmiştir. En prestijli kuruluş Max Plank Enstitüsü dür. Ayrıca sekiz WGL, Mavi Liste denilen önemli kuruluşu vardır. HH (ulusal araştırma merkezi), personele sahiptir. Çevre, enerji, sağlık, malzeme, bilgiiletişim ve uzay-havacılık alanlarında yoğunlaşmıştır. Özel kesimin kısa vadeli kâr peşinde koştuğu kabul edilerek, yukarıdaki alanları kamu kendine benimsemiş ve seçmiştir. Uygulamalı alanda çalışan Fraunhofer kurumu, 5000 personelle 50 enstitünün sahibidir. Her birisi, beli sanayilerin belirlenmiş bir teknolojisi konusunda uzmanlaşmıştır. Özel kesime uygulanabilir araştırmalar sunarlar. Bu kuruluş Münih te 1960 lardan itibaren Siemens le elektrikte ve uzay-havacılıkta; Messerscchmidt-Bölkow-Blohm ile larda yazılım ve biyoteknoloji konularında öncülük etmiştir. KOBİ ler için araştırma sağlamak üzere, AiF birliği vardır. Birçok sanayi araştırma kuruluşunun oluşturduğu bir ağdır. KOBİ ler arasındaki araştırmaları koordine eder. Bölge üniversiteleri, Politeknik ve özel şirketlerle kontrat esasıyla araştırma-işbirliği içindedirler. Bu kurumları federal ve eyalet hükümetlerinin yardımlarından yararlanır. KOBİ lerin çoğu büyük şirketlerin Sub-contract (taşaron) girdi sağlayıcılarıdır. Elektrik mühendisliğinde Siemens; otomobilde Daimler Benz ve Volkswagen; kimyasallarda BASF, Bayer ve Hoechst, (Hoechst Fransız Rhone-Poulenc ile birleşerek Aventis adını almıştır); Makine sektöründe, Linde ve Mannesmann sektörlerinin devleridir. Siemens 19. asırdan beri AEG ile elektrik üretimi dağıtımı ve aydınlatma sektöründe çekişmektedir. Günümüzde ev 9
16 aletleri, elektronik yongalar, tıbbi araçlar, oto motorları konularına da sıçramıştır. Birinci Dünya Harbi Almanya nın deniz-aşırı petrol kaynaklarına ulaşımını engelledi. Yabancı ülkelerdeki varlıklarına el kondu. Petrokimyasallar sanayinde rekabet edebileceği maliyet avantajını yitirdi da merkezi hükümet kararlarıyla petrol yerine kömürden enerji kaynakları geliştirilmesine öncelik verildi. Kimyasallarda, 19. asır sonlarının şirketi olan IG Farben Rockfeller grubunun ortağı olarak, dünyanın ikinci petro kimya deviydi. Dünya Harbi sonrasında, galip devletlerce IG Farbes üç ayrı şirkete bölündü; Hoescht, Bayer ve BASF. Günümüzdeki Birleşmeler ise tamamen pazarlamaya yöneliktir. Örneğin, BASF 2000 yılında ilaç işini ABD Abbot laboratuarlarına devretmiştir. Otomobilde Volswagen dünya çapında tesislere sahiptir. Porche ise lüks oto sınıfında mühendislik uzmanıdır. Performans araçları üretiminde, BMW ve Mercedes öncüdür. GM ve Ford un yerel tesisleri de ithal teknoloji ve icatların avantajlarını ülkeye taşımaktadır sonrasında GM, Opel i satın almıştır. VW tesisleri 1930 larda kurulmuştur. Askeri araçlar üretmiştir. Porche tarafından VW böcek tipinin tasarımıyla oto sanayi çok gelişmiştir. Hatta 1970 lerde dünyada Ford üretimini geçmiştir. Almanya nın KOBİ lerinden çoğu katma değer yaratan özel alanlarda uzmanlaşmıştır; buzdolabında Linde, baskı makinelerinde Heidelberger, fork-lift komyonlarda Jungheinrich. Ancak bunların değişen teknolojileri izlemeleri gerekir. Örneğin, linotype-hell, matbaa harfleri dökme teknolojisinin 1990 larda masa üstü yayıncılığın rekabetine dayanamayarak batmıştır. Ömür boyu istihdam sayesinde, yaparak öğrenmeyle kazanılmış becerilerin korunması sağlanmaktadır. İş konseyi ve katılımcı yönetim, teknoloji uyumlaştırılmasında kolaylık sağlamaktadır. Ancak zaman zaman karar vermeyi ve modernleşme çabalarını yavaşlatmaktadır. Bir kere adapte olduktan sonra uygulamalar çabuk gelişmektedir. Örneğin, 1980 lerda nümerik kontrollü sistemlerin Japonya da uygulamaya konulması, ülkeye oldukça geç aktarılabilmiştir. Ancak, uygulamaya geçildikten kısa bir süre sonra kalitede dünya lideri olmuştur. Makine sektöründe, tasarımla ürün geliştirme arasında bir kopukluk vardır. Ürün ve üretim mühendisleri arasındaki bu işbirliği noksanlığı aşırı mühendisliğe yol açmaktadır. Almanya nın bankacılık odaklı finans sistemi, uzun vadeli düşük faizli dış finansman sağlamaktadır. Ancak, makine ve ekipmanlarda uzun vadeli yatırımlara uygun düşmektedir. Yazılım sektörü riske açıktır. Almanlar yönetim esnekliği ve yeni teknolojilere yönelik tepki süresi olarak yetersizdir. ABD ile karşılaştırılamaz. Yazılım sektörüne has değişim hızı 10
17 Alman şirketlerinin hız ve esnekliğine uymamaktadır. Örneğin, çoğu iş sözleşmeleri süresizdir. Pazarın yönünü bekle ve gör politikasıyla izlerler. Yeni teknoloji ve becerilerin kazandırılması geri dönüşü olmayan bir yatırımdır. Yöneticilere aşırı ödüllendirme yapılmaz. Çalışanlar arasındaki uzlaşma ortamına ve uzun vadeli kazanç bekleyen yatırımcıların çıkarlarına ters sayılır. Artık hisse opsiyonları yasaldır. Buna karşın orta düzey yöneticileri arasında şirket değiştirme pek yaygın değildir. Yeni teknoloji alanlarına kayma ve iş tasarımı yapmak pek düşünülemez. Bilgisayarlar 1960 ve 1970 lerdeki temel bilgisayar sistemleri ve programlardan, 1980 lerde kişisel bilgisayar ve yazılım paketlerine, daha sonra 1990 lerde yerel network ler için müşteriye özel hizmet sunan uygulamalara ve nihayet günümüzdeki global iletişim, internet ve elektronik iletişim programlamasına geçmiştir. Alman şirketleri, her aşamada ABD kadar olmasa da katkıda bulunmaktadır. Çoğu Alman firması bilgisayar sistemlerinde (BS) kendi özel program uzmanlarını çalıştırır. İngiltere, ABD ve Fransa nın aksine bu hizmetleri sağlayan bir sektör gelişmemiştir. Alman BS kullanıcıları büyük Amerikan şirketlerini işletim ve verimlilik yazılımlarına bağlıdır. Hamburg daki tek bağımsız şirket olan Star Division, Amerikan Sun Mikrosystems tarafından satın alınmıştır. Sanayiye has özel alanlarda yazılım yapan Alman şirketleri, Avrupa ve ülke çapında bir pazara sahip olabilir. Elektronik ticaret ve internet alanında da büyük bir potansiyel vardır. AB de yazılımlar hâlâ patent koruması altında değildir. Kopyalama tehlikesi altındaki yazılım sektörü, şifreli disketlerle koruma sağlamaktadır. SAP işletmelere kaynak kullanma programları yazar. Bilgisayar destekli mühendislik gereçlerinde başarılıdır. Üretim planlaması elektronik ticaret, belge işleme konularında standartlaştırılmış yazılım ürünlerinde Avrupa nın en önde gelenidir de Mikrosoft tan çok daha önce kurulmuştur. Birkaç eski IBM çalışanı tarafından kuruldu. İlk müşterileri Britanya kimya devi ICI nin Almanya daki dalı idi. Müşteri programı ve danışmanlık hizmeti verdiler. Halka açılması 1988 de oldu. Oysa Mikrosoft 1985 de NASDAQ ile halka açılmıştı bile. Bir başka yazılım işleri şirketi İntershop, global pazarlara e-ticaret olanakları sunmak üzere 1992 de kuruldu. Doğu Almanya daki Jena şirketine bağlıdır. Risk venture denilen risk sermayesiyle yola çıktı. Online alış verişte öncü oldular yılında global hisse pazarında en önde kuruluşlardandır. Intershop Almanya nın Neuer hisse Pazarında 1998 yılında halka açılmıştır. Altı yıl içinde en büyük müşterisi olan Deutsche Telekom un egemenliğinden kurtulmayı başarmıştır. Potansiyel stratejik ortakların gözünde 11
18 halka açık bir şirket olarak haklı bir yer edinmiştir. Yeni yönetim merkezini San Fransisco ya taşımışlardır. Ancak, işlemlerinin çoğu hâlâ Jena dadır. Ülkenin yazılımcıları daha sadık ve ucuzdur. Deutsche Telekom Almanya da telekomünikasyondaki eski devlet tekelidir. Bu kuruluş iletişim ve yazılım sektöründe en önde gelen müşteri olmaktadır. Ayrıca, Alman iş piyasasında risk (venture) sermayesi ve ortak yatırımlar alanında en önemli öncü rolünü oynamaktadır. Ancak, sanayi politikasında yöneltici olarak açık strateji uygulamaktan kaçınmaktadır. Yazılım sektöründe Alman yazılım şirketlerini satın alma yoluna gitmemiştir yılında borsaya hisseleri sunulduğunda bile bunu yapmamıştır. Aynı şekilde Federal olsun eyalet hükümetleri ve kamu üniversiteleri nezdinde olsun, Alman yazılım şirketlerine karşı bir avantaj ve kayırmacılık politikası uygulamamışlardır. Araştırma vakıflarının ve hükümetlerde yazılım talebi karşılanırken genellikle sektörün öncülerinden riski en azda tutan bir serbest pazar açık artırma yöntemi uygulanmaktadır. Tekel olarak, Deutsche Telekom bilgisayar Donanımı (hardware) yatırımlarında önemli bir katılımcıdır. Ülke çapındaki ISDN ve kablo yayınlarında alt yapı sağlamaktadır. Kişiye özel online hizmetler ağı (BTX) kurulmasında 1980 lerde de etkin olmuştur. Fransa ise aynı işlevi daha az başarılı olsa da Mintel şirketiyle yüklenmişti. Ancak, tam güvenli bir sistem kurulamamıştır. CCC şirketi, yasadışı olarak müşterilerin banka hesaplarına girebilmiştir. BTX bu pazar başarısızlıklarına karşın, t-online şirketinin öncüsü olmuştur. Bu firma, Avrupa nın en büyük internet sunucusudur. Zayıf pazarlama ve güvensizlikler nedeniyle müşterileri yaygınlaşmamıştır. Ayrıca Deutsche Telekom, 1990 larda öteki ülkelere göre yüksek olan telekomünikasyon fiyatlarıyla da bu gelişmeyi yavaşlatmıştır. İki Almanya nın birleşmesinden sonra öteki ülkelerin aksine Deutsche Telekom tekeli daha uzun bir süre sürdürülmüştür. Doğu Almanya da iletişim alt yapısının kurulmasını temin için tekel avantajlarından ve kazancından yararlanılmıştır. Serbestleştirmede yaşanan bu gecikmeler, AB nin de zorlamasıyla aşılabilmiştir. Bu arada pek çok gelişme fırsatı kaçırılmıştır. Örneğin, cep telefonunda İsveç ve Finlandiya, Almanya ya göre çok daha öne geçmişlerdir. Deutsche Telekom hâlâ, kullanıcıya dönük network ağında son sözü söyleme yetkisi nedeniyle, tekel gücüne sahiptir. Böylece kendi servislerine öncelik sağlamaktadır. İnternet kullanımında sabit ücret uygulamakta, altyapıya sahip olmayan öteki rakiplerine karşı fiyat farklılaştırmaları yoluyla üstünlük sağlamaktadır. Öteki rakipleri Deutsche Telekom dan toptan fiyatlarla satın aldıkları hizmetleri piyasaya ikinci el olarak tekrar sunmak durumunda kalmaktadır. Almanya nın modern biyoteknoloji sanayiinin yavaş gelişmesi, kısmen şirket 12
19 yönetimi ve sanayi örgütlenmesindeki yapısının bir sonucudur. Ancak yazılımda olduğunun aksine bu kez yavaşlığın ana nedeni, çetrefilli yasal düzenlemeler ve üniversite sistemindeki zayıflıktan kaynaklanmaktadır. Bu alandaki gelişmelerden en fazla yararlanacak olan ilaç sanayidir. Oysa, ülkenin ilaç sanayi son yirmi yılda farklı roller üstlenmiştir lerde stratejik bir kararla büyük kimyasal ürün üreticisi şirketler, tarım kimyasalları ve ilaç sanayi ile birleşmelere gitmiştir. Ayrıca 1990 da genetik mühendisliğine karşı çıkarılan yasalar nedeniyle bu alandaki gelişmeler sekteye uğratılmıştır. Bu yasa 1993 de gevşetilmiştir. Kamu oyunda Biyoteknolojiye karşı yaygın bir eğilim vardır. Yasalar, açılan davalar ve hakim kararları Biyoteknolojiye karşıdır. Davaların artması, bu alandaki yatırımların mülkiyet hakları konusunda kuşkulara yol açmıştır. Yatırımlara ara verilmiştir. Örneğin, 1980 lerde Hoechst yapay insulin üretimine geçebilmek için yetkililerle ve mahkemelerle yıllarca uğraşmak zorunda kalmıştır. Bu arada Danimarka ve Amerikalı rakipleri Alman pazarını ele geçirmiştir. Bunun üzerine Alman şirketleri doğrudan Amerika da yatırımlara geçmişlerdir. Burada yeni şirketleri satın almışlar ve kendi geniş ölçekli laboratuarlarını kurmuşlardır. Yeni ilaçların keşfi ancak temel-bilim araştırmalarıyla sağlanabilecek çok özel uzmanlık ve ayrıntılı bilimsel veri tabanı ister. Akademik araştırma programlarından kaynaklanan girişimler, üniversite araştırmacılarına eşi bulunmaz fırsatlar sağlar. Biyoteknolojide ticari ürünlerin geliştirilmesi için gerekli istihdam ve danışmanlık hizmetlerini sunarak icatlarda yeni fırsatların aktarılmasına ortam sağlar. Göreceli üstünlük veren bu sinerjidir. Büyük ilaç şirketleri ise yeni ilaçların geliştirilmesi için gerekli kilinik test ve pazarlama olanaklarına sahiptir. Bu nedenle biyoteknolojinin yeni girişimleriyle işbirliğine giderek pazarın en kazançlı işlerinden yararlanmayı sürdürmektedirler. Sırf bu ortamı sağlamak üzere, Hoescht ve Rhone-Poulenc son zamanlarda bir birleşmeye giderek ilaç ve tarım kimyasalları işlevini Ventis üzerinde yoğunlaştırmışlardır. Alman biyoteknoloji şirketleri 1990 larda pek çok yeni girişimde bulunmuştur sonunda 500 den az eleman çalıştıran 279 yeni biyoteknoloji şirketi vardı. Son iki yılda istihdam, patent ve ciro olarak %30 artış göstermişlerdir. Araştırma giderleri yıllık %50 artmıştı. Ciro hacmi bir milyar avro yu aşmıştır yılında Avrupa nın biyoteknoloji şirketlerinin %20 si Almanya'da yerleşmiş durumdaydı. Alman şirketlerinin çoğu ilaç keşfetmek yerine tedavi alanında rol oynamayı yeğlemektedir. Almanya nın en önemli yeni biyoteknoloji girişimlerinden Qiagen, DNA filtrasyonunda emek-yoğun işleri azaltan ucuz bir test gereci (kits) geliştirmiştir. Bu tür platform teknolojiler 13
20 doğrudan tüketici pazarlarına yönelmez. Genetik yoldan dönüştürülmüş ürünlere ve mutant gıdalara yönelmek yerine, terapatik kaygılarla hareket ederler. Bu nedenle, kamuoyunun beklentilerine uygun biçimde davranmakta oldukları söylenebilir. Terapatik çalışmalar özel araştırma ufuklarını ve rakiplerin patent yeteneklerini sürekli izlemeyi gerektirir. Rekabet sınırında yaşarlar. Finansal riskleri de yüksektir. Platform teknolojilerinde ise birikimli bilgiler esastır. Finansal olarak uzun vadeli bir ufuk söz konusudur. Alman yaklaşımına bu yönden göreceli bir üstünlük sağlamaktadırlar. Bu yatırımlarında bile başlangıçtaki Ar/Ge harcamaları hükümetçe karşılanmaktadır. Kazançlarından yedek akçe ayırarak, aracı kuruluşlar nezdinde belli bir güven sağlayacak yapıya ulaştıktan sonra, Borsada halka açılmayı hak etmektedirler. İngiliz ve Amerikalı rakipleriyle arayı kapatmak için Almanya, biyoteknolojide 1995 de BioRegia programını başlatmıştır. Bölge düzeyindeki hükümet desteklerinin dağıtılmasına esas olmak üzere bir yarışma ortamı açılmıştır. Bundan gaye, belli şirketlere destek bağışları aktarmak değildir. Amaç, biyoteknoloji sanayisinin gelişmesine en iyi ev sahipliği yapabilecek bir bölgenin belirlenmesidir. Bölgedeki mevcut biyoteknoloji düzeyi, bu yönde üniversite ve özel kesim arasında ve şirketler-arası işbirliğini artıracak ve özendirecek biçimde hazırlanmış özel bölge geliştirme planlarının varlığı aranmıştır. Sonuçta, üç bölge seçilmiştir. Beş yıl taksitlerle 150 milyon dolar tahsis edilmiştir. Kazanan bölge Cologne, Ren-Neckar üçgeni ve Max Planc Ensititüsü nün yer aldığı Münih tir. Üç yıl içinde biyoteknoloji şirketlerinin sayısı üç katına ulaşmıştır. Ancak, bu gelişmenin kaçta kaçının BioRegio uygulamasının sonucu olduğu, kaçta kaçının 1997 yılında pazara açılan ve yeni girişimcilere ait hisse senetlerinin halka arz edildiği Neure Market sonucu gerçekleştiği belli değildir. Bilim-Teknoloji altyapısı Almanya nın bilim ve teknoloji yönetim sistemi, hem bilim ve teknoloji politikalarının oluşturulması hem de uygulanması açısından oldukça merkezi bir yapıya sahiptir. Federal Araştırma ve Teknoloji Bakanlığı, Alman Araştırma Kurumu (DFG) gibi bilim ve teknoloji politikalarının uygulanması ve bilimsel çalışmaların desteklenmesi konularında önemli sorumluluklar üstelenen ve koordinatörlük görevi yapan kurumlar, yeni teknolojilerin geliştirilmesi ve ticarileştirmesinde de uzun dönemli stratejiler izlenmesini sağlamaktadırlar. Ancak yüksek öğretim kurumlarının hemen hemen tamamını denetim altında tutan ayrıca kendi araştırma kurumları ve teknoloji programları bulunan 16 eyalet hükümeti de faaldir. Bu 14