Fatsa İzlenimleri-2 - Zargana
Fortis et Liber Tarih 30.9.12
14 Eylül Cuma günü güzel bir güz güneşi altında ana-baba yurdu Fatsa’nın Beyceli köyüne ulaştık. Üç kardeş 1997’de yaptırdığımız, artık suyu çekilmiş değirmenler gibi garip duran ilkokulun yanındaki evimizin önünde indik. Şimdi Beyceli köyünden söz etmenin zamanıdır:
Fındıkların toplanması ve harmanı 10-15 gün önce bitmiş. Harman yerlerinde fındık kapçukları yığılı. Bunları ya yakacaklar, ya gübre olsun diye tarlalara götürüp dökecekler. Eskiden hayvanların altından çıkan gübreleri tarlalara taşırlardı. Tarla dediysek köyde pek az tarla var. Bunlarda mısır, mısırın içinde fasulye, kabak, lahana yetiştiriliyor. Her yer göz alabildiğince fındık bahçeleriyle kaplı. Fındık bu yıl geçen yılkinden biraz daha iyi olmuş. Köyün bütün ürettiği fındığın 500 ton olduğu tahmin ediliyor. Bu ortalama hane başına yaklaşık bir buçuk ton fındık demektir. Fiyat oldukça düşük. 3.90 ile 4.00 lira arasında oynuyor. Bu fiyatı günlük olarak Fatsa Ticaret odası belirliyor ve üyelerine öğleden önce bildiriyor. Köyde fındık alan iki tüccar var. Mağazaları ağzına kadar fındıkla dolu. Telefon eden köylülerin evine iki işçi ve bir kamyonla gidip kurutulup çuvallanmış fındığı alıyor, tartıyor ve mağazaya boşaltıyorlar. Terme ve Fatsa’dan büyük fındık fabrikalarının gönderdiği kamyonlara yükleyip gönderiyorlar. Bir sefer 27 ton fındık götüren bir kamyona rastladık. Her şey ne kadar kolaylaşmış!
Benim babadan kalma 8 dönüm bahçemde de 1.200 kilo fındık çıkmış. Yarısını ortakçı almış, benim payımı emanet olarak köydeki iki tüccardan biri olan yeğenime bırakmış. Fındığın emanet bırakılması demek, ne zaman istersen, o günkü fiyattan parasını alman demek. Birçok köylü de fiyatın yükselmesini bekleyerek aynı şeyi yapıyor. Benim geçen yılki 425 kilo fındığım da emanette hâlâ fiyat bekliyor…
Bir süreden beri fındığın büyük bölümünü Güneydoğu’dan kamyon veya minibüslerle gelen, içlerinde çocukların da olduğu işçiler topluyor. Bu yılki gündelik, yeme-içme kendilerine ait olmak üzere 35 lira. Urfa, Mardin taraflarından buralara kadar gelen mevsimlik işçilerle bir Türk-Kürt kaynaşmasının gerçekleşmesi beklenir, fakat öğrendiğime göre bu işçilerin köy içlerine girecek vakitleri yok. Fındık bahçelerine kurulan çadırlarda yalıtılmışlar. Konuştuğum birkaç tarla sahibini onlardan şikâyetçi gördüm. Bu şikâyetin konusu ideolojik değil. Bütün patronlar gibi işçilerin az çalıştığından, işten kaytardıklarından, çocukları getirmelerinden yakınıyorlar. Kardeşim Ayhan, önceki yıl bunlarla güzel bir röportaj yapmış, okul çağındaki çocuk ve gençlerin okul masraflarını karşılamak için çalıştıklarını ve diğer hayallerini kaleme dökmüştü. Karşılıklı ev ve çadır ziyaretleri de yapılmıştı. İşçilere böyle davranmak için Ayhan gibi ülkesinin bütün insanlarının dertlerini dert edinen bir anlayışa sahip olmak gerekir.
Mısırlar biçilmek üzere. Sütlü mısır dönemi bitmiş ama ben evimizin bitişiğinde, ortağa verilen küçük tarladan gene de beş on sütlü mızır bulabiliyorum. Bunu kaynatıp veya kızartıp yemezsek bir yanımız şişecek!
Bütün ülkede olduğu gibi bu yıl köyde meyve pek bol olmuş. Sergenler ve asmaların tepelere kadar tırmandığı bazı ağaçlar kokulu siyah Karadeniz üzümleriyle dolu. Elma, armut, ayva ağaçları meyvelerini tartamıyor. Hepsi dallarını yere doğru eğmiş. Dipleri yere düşen meyvelerle harman yerine dönmüş. Bunların ticari değerleri yok. Niksar taraflarında bir meyve suyu fabrikası, toplayıp Fatsa’ya götürürsen elmanın kilosunu 15 kuruştan alıyormuş. Bir ton elma toplayıp götürsen 150 lira edecek. Köylüler bunun zahmetini karşılamadığı kanısındalar. Yalnızca birkaç aile bunları sıkıp kaynatarak pekmez yapıyor. Gerizi ziyan…
Muhtar Kâzım Koç’tan aldığım bilgiye göre, köy 350 hane. Nüfus sayımında ise köyde 760 nüfus çıkmış. Yazın bu nüfusun başta İstanbul’dan olmak üzere gelenlerle iki misline çıktığı söylenebilir. Eli iş tutanların çoğu bütün Anadolu köyleri gibi dışarıda. Bazı yaşlılar da kışın onların yanına gidiyor. Dolayısıyla bir kısım evler boş kalıyor. Fındık mevsiminin bitmesiyle dışarıdan gelenler otomobillerini tıka basa doldurup gitmeye başlamışlar. Otobüslerle gidenlerin fındığını, turşusunu, pancarını muavinler bagajlara sığdıramıyor. Bazıları ise dönmek için Kurban bayramı sonunu bekliyor.
Beyceli Köyü Çok Değişmiş
Beyceli köyünün bugünkü halinden de anlaşılacağı üzere Türk köyü artık elli altmış, hatta on beş yirmi yıl önceki köy değil. Şehirde ne varsa nerdeyse köyde de var. Köylüler motorize olmuş. Bir mahalleden diğerine gitmek için bile motorlu araçlar kullanılıyor. En yaygın olanı, “patpat” dedikleri küçük araçlar. Birkaç insan ve üç beş çuval yükü taşıyabiliyorlar. Bunlardan köyde 70 adet varmış. Bunlarla köy içinde ücretli taşımacılık yapanlar da var. Her tarlaya, her bahçeye bunların geçebileceği yollar yapılmış.
Geçen yıl yeğenim Sabri’ye köyde kaç binek otomobili olduğunu sormuştum. Dışarıdan mevsimlik gelenlerinki dışında 30 otomobil olduğunu söylemişti. Bu yıl bunların sayısı üç adet artmış. Köyle ilçe arasında vızır vızır arabalar işliyor. Birkaç minibüs sahibi, önceki yıl birleşerek bir kooperatif kurmuşlar, bir midibüs almışlar, birer hafta sıra ile kullanıyorlar. Okul servisleri bunun dışında. Köyün iki okulu da taşımalıya alılalı yıllar oldu.
40 yıl önceki Beyceli köyünün durumunu bugünküyle karşılaştırınca, ortada büyük bir fark olduğu görülüyor. Köylü o eski yoksulluktan kurtulmuş. Evlerin bir kısmı yenilenmiş. Modern banyo ve tuvaletler, mutfaklar, oturma grupları göze çarpıyor. Yeni evler yapılıyor. Yalnız bu yıl köyde 10 evin yapımı tamamlanmış veya yapımına başlanmış.
Ne var ki bu nispi refah kültürel bir kalkınmayla birlikte yürümemiş. 50 yıl önce bu köyde duvar gazetesi çıkardı. Köyde hazırlanmış veya Fatsalı gençlerin hazırladığı tiyatrolar oynanırdı. Köy Kalkındırma Derneği ve kitap sayısı iki bini geçen bir kütüphanesi vardı. Bu kütüphaneyi 1973’te Ankara’da çalışan memurlardan Günal Sarıhan, topladığı yardımlarla ayrı bir binada yeniden açmıştı. Şimdi o kütüphane mescidin tabutluğu olarak kullanılıyor! Köydeki yedi mescit cami statüsüne alınarak her birine bir imam atanmış. Benim kırk yıl önce o zamanki evimizin ambarının duvarına yazdığım “Ne Amerika Ne Rusya, Tam Bağımsız Türkiye” yazısının üstü kapatılmış ama dikkatle bakınca okunuyor… O zamanki kültür ve aydınlanma hareketiyle bugünü karşılaştırınca Bayburtlu Zihni’nin dizelerini hatırlamamak mümkün değil: “Vardım ki yurdumdan ayağ göçürmüş…”
Şimdi beş vakit ezan bütün camilerin ses yükseltici araçlarından birlikte okunuyor. Cuma namazları dışında imamlar namazları arkalarındaki birkaç kişiyle kılıyorlar. Devletin din adına gösterdiği bu muhafazakârlık çabasına karşılık modern hayat köyde gene de gelişme seyri takip ediyor. Lise ve üniversitede okuyanlar çoğalıyor. Bu yıl yaz sıcaklarının da etkisiyle köyde oruç tutmayanların yüzde 30’u bulduğu tahmin ediliyor. Bir kısmı daha önce olmadığı kadar ramazanda açıktan yiyip içmeye başlamışlar.
Yazın köyde oturan emekli öğretmen Hamdi Sarıhan dedi ki:
“Tarihle uğraşıyorsun. Sağda solda konferanslar verdiğini işitiyoruz. Burada bize de bir konferans versene! Ben arkadaşlara haber veririm. Sizin evde toplanalım...”
Niçin olmasın? Daha on gün önce 30 Ağustos’ta, Sarıhan mahallesinde bir grup genç, meşaleler yakarak, mahallede dolaşıp milli marşlar söyleyerek Zafer Bayramı’nı kutlamışlardı. Bu haber “Beyceli’de Bir İlk” başlığıyla Fatsa gazetelerinden birinde yayımlanmıştı. Ben, 1968’de köylüleri okulda toplamış, Amerikan emperyalizmini anlatmış ve kendilerinden Türkiye’de Amerika’yı istemediklerine ilişkin imza alarak bunu yayımlamıştım. Bu konferans da Beyceli’de yıllar sonra başka bir “ilk” olacaktı. Akşam eve mahalleden bir grup geldi. Onlara bir saat boyunca Kurtuluş Savaşı ile ilgili kitaplarımın konularından söz ettim. Bu savaştan canlı bazı örnekler naklettim. İlgiyle dinliyorlardı ki ikisinin günün yorgunluğu ile uyukladıklarını gördüm ve “konferansı” burada bitirdim. Bu ilki belgelemek için topluca fotoğraf çektirdik. Gelecek yıllarda daha geniş katılımlı buluşmalar yapma niyetiyle teşekkür edip ayrıldılar.
Beyceli köylüleri çok partili hayata geçilince Halk Partililer ve Demokrat Partililer olarak ikiye ayrılmıştı. 1960’lı yıllarda, her iki tarafın gençleri sosyalizme ulaştık. 1969 seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi, Beyceli’de otuz civarında oy alarak üçüncü parti olmuştu. Köyde epeydir üstünlük AKP’nin elinde. Sosyalist düşüncenin yerinde ise yeller esiyor! 12 Haziran 2011 seçimlerinde AKP oyların yüzde 54’üni almış. Oylarının “düşmesinin” nedeni, MHP Ordu milletvekili adaylarından birinin bu köyün nüfusuna kayıtlı olan bir doktor olması. Onun partisine oyların Yüzde 28’i gitmiş. CHP Yüzde 17’de kalmış.
Köye en yakın ilçe olan Korgan’da AKP oyları yüzde 80, Kumru’da ise yüzde 82! Hükümet partisinin oyları silip süpürmesinin nedeni, ekonomik istikrar ve refahın artması. Bunu destekleyen bir takım sosyal yardım uygulamaları da var. Köye haftada bir gün doktor gelerek hastaların ilaçlarını yazıyor, hastalara ve onlara bakanlara aylık veriliyor. Dönüm başına bir tarım destekleme parası da var. Benim 8 dönümlük fındık bahçem için bile bu yıl 1200 lira kadar para aldım. Köylüler, AKP’nin aldığı oyları muhafazakârlığına değil, onun iktidar döneminde refah düzeyinin artmış olmasına bağlıyorlar. Tek parti döneminde jandarma ve tahsildara dayanan yoksulluk yıllarını bir kâbus gibi anlatıyorlar. Hele jandarmanın mahalle mektebi hocalarının arkasına düşüp kovalamasını, çocukların bu cüzleri korkuyla saklamak zorunda kalmalarını nefretle hatırlıyorlar. Dahası köyde ağalık ve zorbalık devrinin en yaygın olduğu dönem de tek parti dönemi. Bir kısım topraklar da bu dönemde köy zenginlerinin eline geçmiş. Buradan çıkan bir sonuç var: CHP bu geçmişin esaslı bir özeleştirisini yapmakta hiç tereddüt etmemeli.
Yazar: Zeki Sarıhan
Balder , Odin ve Frigg'in oğluydu. Çok iyi olduğu için tanrılar içinde herkesin gözdesiydi. Tanrıların en iyisi, en bilgesi, en iyi huyl...