LYS Afrika'nın Sömürgeleşmesi Ders Notu
27 Eylül 2014 LYS Tarih Ders NotlarıAdmin
Bu konu özetimizde sizler için hazırlanmış olan Afrika’nın Sömürgeleşmesi konusunun önemli yerlerini içeren LYS Afrika’nın Sömürgeleşmesi Ders Notunu bulabilirsiniz.
Afrika’nın sömürgeleşmesi gayet kısa bir sürede olmuştur. O kadar ki, 1870’de Afrika’nın ancak onda biri sömürge iken, 1890 da sömürge olmamış kısım ancak onda bir miktarında idi. Afrika’nın insanlığın bilgisine açılması devre devre olmuştur ve burada da üç devreyi tesbit etmek mümkündür. Bunlardan ilk devreyi teşkil eden ilk çağlarda, Kuzey Afrika’da Mısır ve Kartaca medeniyetlerine rastlamaktayız. Daha sonra bunların yerini Roma Imparatarluğu’nun dağılmasından sonra ve Osmanlı Imparatorluğu’nun ortaya çıkışı ile, Kuzey Afrika Osmanlı Imparatorluğu’nun kontroluna girmiştir. 8’inci, 9’uncu ve 10’uncu yüzyıllarda ise Arap Yarımadası’nın Doğu Afrika ile temasa geçtiğini görüyoruz.
Orta Doğu’nun Arap kuşağının Osmanlı Imparatorluğu’nun kontroluna girmesinden sonra, Doğu Afrika’daki Arap kontrolü de zayıflamıştır. Fakat tam bu sıralarda, Avrupalılar Afrika ile alakadar olmaya başlamışlardır. 15’inci yüzyıldan itibaren Portakizliler Angola ve Mozambik kıyılarını ele geçirirken, Hollandalılar da Güney Afrika kıyılarına yerleşmeye başlamışlardır. Fransızlar ise Afrika’ya, 16’ıncı yüzyıldan itibaren ve Batı Afrika kıyılarında Senegal’den itibaren Afrika’ya girmeye çalışmışlardır. Ingilizler ise, genellikle Gine Körfezi kıyılarına yerleşmişlerdir.
Afrika’nın insanlığın bilgisine açılmasında Nil nehri büyük rol oynamıştır. Çok eski çağlardan beri Nil Nehri ve bilhassa Nil’in kaynağı insanların merakını çekmekte idi. 19’uncu yüzyılda Nil’in kaynağını araştırma teşebbüsünde bulunan, Ingiliz John Speak’tır. 1850’de Samuel Baker’de bu nehrin kaynağını bulma teşebbüsüne girişmiş, lakin başarılı olamamıştır. Nil’in kaynağını bularak insanlığın bilgisine ilk defa açan David Livingstone’dur.
Kıyıda bir yeri ele geçiren, içerlere kadar olan geniş toprakların kendisinin olduğunu ilan ediyordu. Bu ise, anlaşmazlıkları arttırdı. Bu sebeple Avrupa devletleri, 1885 yılında Berlin’de toplanıp “Berlin Senedi” adı ile bir belge imzaladılar. Bu senet, sümürgecilikte “fiili işgal” prensibini kabul ediyordu. Yani, Afrika’da bir toprağı fiilen işgal etmedikçe, orasına sahip olunamıyacaktı. “Fiili Işgal” prensibi Afrika’ya hücumu daha da hızlandırdı. Her devlet, diğerlerinden önce harekete geçip, daha geniş toprakları işgale çalıştı. Avrupa politikasına ağırlık veren Bismarck bile bu sömürgeciliğe koşuştan geri kalmadı.
Ingiltere’nin Sömürgecilik Faaliyetleri
Afrika’nın sömürgeleşmesinde aslan payını Ingiltere almıştır. Ingiltere, Avrupa’da Napolyon Savaşlarını sona erdiren ve Avrupa haritasına yeni bir şekil veren 1815 Viyana Kongresi kararları ile Hollanda’nın elinden Güney Afrika’daki Cape sömürgesini almıştır. Bundan sonra, 1840’larda, Güney Afrika’dan daha yukarılara çıkıp, bugün Güney Afrika Cumhuriyeti’nin sınırları içinde bulunan Oranj ve Transvaal topraklarını da Cape sömürgesine (Cape Colony) kattı. Daha yukarda da belirttiğimiz gibi, Ingiltere 1882 de Mısır’ı işgal etmekle Afrika’nın kuzey ucuna da yerleşmiş olmaktaydı.
1885-1895 arasında, Transvaal’dan kuzeye çıkıp Rodezya (bugünkü Zimbabwe) ile Nyasaland’ı (bugünkü Malawi) aldı ve buradan da daha yukarılara çıkarak Kenya ve Uganda’ya girdi. Şimdi arada tek boşluk olarak Sudan kalmıştı. Onun için 1895-96 da yaptığı silahlı mücadele ile 1896 da Sudan’ı da işgal etti. Sudan’ın işgali ile Ingiltere, Afrika’nın kuzeyinde Iskenderiye’den güneyinde Cape Town’a kadar geniş bir şerit halinde uzayan büyük bir sömürge imparatorluğu kurmuş olmaktaydı.
Fransa’nın Afrika’daki sömürgecilik faaliyeti, Ingiltere’ninkinin aksi istikamette olmuştur. Yani Ingiltere, Afrika’da kuzey-güney istikametinde hareket ederken, Fransa Afrika’ya batı-doğu istikametinde girmek istemiş ve bunun için de Senegal’den hareket etmiştir.
Fransa’nın 1880’lerde Senegal’den hareketle batıya doğru ilerlemesi Ingiltere’yi endişelendirmiştir. Zira bu sırada Gine Körfezi’ne de Ingiltere hakimdir ve Fransa’nın Niger Nehri istikametinde ilerlemesi dolayısıyla Ingiltere, Fransa’nın Niger Nehri’ni takiben güneye Gine Körfezi’ne sarkmasından korkmuştur. Fakat Fransa’nın Ingiltere ile yapmış olduğu bir anlaşma ile, Niger Nehri’nden güneye inmemeyi vaad etmesi, bir çatışmayı önlemiş ve Ingiltere’yi rahatlatmıştır.
Fransa’nın güneye inmesinin Ingiltere tarafından engellenmesi, bu devleti doğu istikametinde ilerlemeye adeta mecbur bırakmış olmaktaydı. Bu sebepten ilerlemesine devam ederek bugünkü Mali, Niger, Chad ve Merkezi Afrika Cumhuriyeti topraklarını ele geçirip Sudan’a girdi ve Nil’in iki büyük kolundan olan Beyaz Nil kıyılarına dayandı. Tam bu sıradadır ki Ingiltere de kuzeyden ve güneyden Sudan’ı işgale başlamıştır.
Her iki devletin kuvvetleri Beyaz Nil üzerinde Kodok’da (Fachoda) karşı karşıya geldiler. Nerdeyse aralarında bir savaş çıkacaktı. Çünkü Ingiltere Fransa’nın Sudan’dan çıkmasında ısrar etti. Fransa, Ingiltere ile bir savaşı göze alamadığı için, 1898 yılında Sudan’dan çekildi ve Ingiltere de Nil’in bütünlüğünü kendi eline geçirmeye muvaffak oldu. Ingiltere ile Fransa Madagaskar üzerinde de çatıştılar. Fakat Sudan, Ingiltere için daha mühim olduğundan, Madagaskar’ı Fransa’ya bıraktı ve oradan çekildi.
← LYS Dil Bilgisi Ekler Ders Notu	LYS Karmaşık Sayılar Ders Notu →