Ergen Terapisi - UZMANTV
Ergen terapisinin ne olduğunu anlamak için ergenliğin ne olduğunu tanımlamak, anlamak gerekir.
Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçiş sürecidir. Aslında bu hayatın olağan bir sürecidir. Bu geçiş sürecinde ergenin yaşadığı birtakım değişimler, güçlükler vardır. Duygusal, sosyal, cinsel, bedensel birtakım değişimler yaşar. Ergenlik terapisi de bu değişim ve geçiş sürecinde ergenin yanında olmaya çalışmaktır. Tabii burada bir püf noktası vardır. Eğer ergenin kendisi buna müsaade ediyorsa ergenlik dönemindeki kişi ile bir psikoterapi çalışmasına girilir. Bu da ergenlik terapisidir.
Ergenlik dönemindeki bir çocuk kendi kabuğuna çekilebilir, odasından çıkmayabilir, tam ne istediğini bilmeyebilir, arzularını söze dökmekte güçlük çekebilir. Ailesi, öğretmenleri veya akranları ile birtakım problemler yaşayabilir. Hem yaşamın kendisi hem de eğitimi ile ilgili bazı sorunları olabilir. Karşı cinsle sorunlar yaşayabilir. Ergenlik terapisi de bu tür durumlarda tarafsız, profesyonel gözle çocuğun hayatına bakma terapisidir.
Ergen terapisi yöntemleri
Ergen terapisi ya da diğer adı ile ergenlik terapisi ile ilgili yanlış bilinen bazı şeyler vardır. Öncelikle ergenlik terapisinin nasıl yapılmaması gerektiğinin öğrenilmesi gerekir, çünkü bu çok yol gösterici olur. Genellikle bizim ülkemizde şöyle olur: Bir ailenin ergen üyesi kolundan tutulur, çoğu zaman ergen çocuk, bir terapi seansına gideceğini o gün öğrenir, kendisine bu sorulmaz ve çocuk nereye, nasıl, ne için geldiğini bilmeden veya gönülsüzce gelir terapiye. Çekinir, ürker veya bu korkularını sinirlenerek, yüksek tepkiler vererek gösterebilir. Ancak şunu bilmeliyiz ki, ergenlik çağındaki bir çocuk istemediği halde, zorla, tahakkümle, onun duygularını ve bireysel kararlarını ezerek ergenlik terapisine götürülmemelidir. Bir diğer nokta ise sanki ailenin diğer üyeleri çok sağlıklıymış da o ailenin ucubesi, problemlisi yalnızca o ergen çocukmuş gibi seansa getirilmemelidir. Çoğu zaman böyle olur ve yine çoğu zaman o ergen tek başına destek istemez. Ne anne babası ne de terapisti tarafından zaten anlaşılmayacağını düşünür. Bu da doğaldır.
Çocuk çoğu zaman aileden bir veya iki üye ile beraber gelir. Biz çoğu zaman ergen terapisinin ne olduğunu ve ne olmadığını ergenin kendisine de ebeveynlerine de sunmaya çalışırız. Çoğu zaman ergene ailesi eşlik eder; tanışma seansından sonra aileye de ergene de şu sunulmaya çalışılır, çünkü bu özellikle ergenlik terapisinde çok önemlidir: Ergenin kendisi ile terapisti arasında bireysel bir mahremiyet, gizlilik ve güven ilişkisi olmalıdır; bu kurulur. Anne babalara denir ki, "müsaade edin, artık bu bireysel sınırları olan bir terapi olacak". Çünkü ergen terapisinde ergenlik çağındaki çocuk ile doktor arasındaki gizliliğe aile bireyleri saygı duymalıdır.
Ergenlikte terapi gerektiren durumlar
- Ergen evden hiç çıkmamaya başladıysa, akranları ile bile hiç görüşmüyorsa
- Yıkanmıyorsa veya tam tersi banyodan hiç çıkmıyorsa, saatlerce orada vakit geçiriyorsa
- Birtakım takıntıları ortaya çıkmışsa, seremonileri varsa
- Vücuduna zarar veriyorsa
- Alkole veya madde kullanımına yöneldiyse
- Kendi yapısına uymayan birtakım gruplarla takılmaya başladıysa
- Öfke patlamaları yaşanıyorsa, giderek ağzı bozulduysa
- Ebeveynler çocuğunu tanıyamaz hale geldiyse
- Çocuk iyice hırçın, huzursuzsa
- Hiç gülmüyor, hiç konuşmuyorsa, tamamen kendi kabuğuna çekildiyse
- Savruluyor, yalpalıyor, bocalıyorsa
- Gel-gitleri, iniş çıkışları, tutarsızlıkları varsa bunların ölçüsünün çok artması
Ergen terapisi süresi
Ergen terapisi uzun soluklu bir terapidir. Haftalar, aylar bazında başlayıp biten bir terapi değildir. Muhtemelen yıllara yayılacak bir terapidir çünkü ergenlik uzun bir süreçtir. Eskiden 13-18/20 yaş arasına ergenlik denilirken artık ergenlik hem daha erken başlamakta hem de daha uzun sürmektedir. Buna uzamış ergenlik denilmektedir.
Ergen terapisi, ergenin ihtiyacına göre uzayabilir. Buradaki püf noktası terapilerde ergenlik dönemindeki kişinin, "ben nasıl bir hayat yaşamak istiyorum, ne gibi güçlükler yaşıyorum, neye ihtiyaç duyuyor, ne istiyorum" konusunda biraz çaba sarf etmesi, bazı şeyleri somutlaştırması gerekir. Bundan sonra süre ve terapi sıklığı ergenin ihtiyaçlarına göre ayarlanabilir.
Ergen terapisine ilk başlandığı dönemde terapi aralıklarının çok uzun tutulmaması, ergenin bu süreçten çok uzaklaştırılmaması ve daha sık görüşülmesinde fayda vardır. Çoğu zaman 15 günde bir seans şeklinde periyotlar yeterli olacaktır. Tabii burada ailenin zamanı ve bütçesi de önemlidir. Sonuçta buna hem bir zaman hem de bir bütçe ayrılması gerekir. Bazen ayda 1 seans peridoyu da yeterli olabilmektedir.
Kimi ergenlerin bazen terapi ihtiyacı yoktur. Bu konuda da aile bilgilendirilir. Çok kaygı yapmamaları, o sırada çok terapi ihtiyacı var gibi görünmediği açıklanır. Uzman, aileye birtakım metotlar ve tavsiyeler verir, ergenlik terapisi çok çok seyrek aralıklarda tutulur. Bazen ise hiç terapi gerekmeyebilir. Bu, tamamen ailenin, ergenin yapısı, var olan koşulları ve beklentilerine göre şekillenir.
Ergen terapisinde ailelere düşen görevler
Bir ergenin anne ve babasının sık sorduğu sorulardan birisi "çocuğumuza nasıl yaklaşmalıyız; ne demeli, ne dememeliyiz" şeklindedir. Bu konuda aileler bocalar, kendilerini çaresiz veya yetersiz hisseder, kendilerini suçlar. Zaman zaman ebeveynler ölçüsüz bir şekilde kendini savunabilir; sanki hiç hataları, kusurları yokmuş gibi davranır. Burada püf noktası, öncelikle bilgilendirilmeye ihtiyaçları olduğudur. Çünkü ebeveynler psikolog veya psikiyatrist değildir. Zira bir ebeveyn psikolog veya psikiyatrist olsa bile kendi çocuğuna psikologluk yapamaz. Bu nedenle ergenlik terapisine başlamadan önce aileyi anlamaya çalışmak ve bilgilendirmek önemlidir.
Ergenlik dönemindeki çocuk için ergen terapisine gelen aileye merhaba dediğimizde öncelikle aileyi anlamamız, hatta onların nasıl bir çocukluk ve ergenlik dönemi geçirdiğini bilmemiz gerekir. Varsa güçlüklerini, hayallerini, hayal kırıklıkları öğrenmeli, o anne-babanın çocuktan ne beklediğini, o beklentilerin ne kadar gerçekçi, adaletli ve insaflı olduğunu ortaya çıkartmamız gerekir.
Ergenlik dönemindeki terapilerde ergenlik dönemindeki kişi ile ilgili temel amaç, çocuğun kendi hayatının sorumluluklarını almayı öğrenmesidir. Ancak anne-babanın hayatlarındaki sorumluluğu ne kadar aldığını da bilmemiz gerekir. Terapilerde ergenin ne istediğini, neye ihtiyaç duyduğunu somutlaştırmaya çalışırız. Ancak bir anne-baba ne istediğini ne kadar biliyor; bu da çok önemlidir.
Hayattaki en temel sorulardan bir tanesi "nasıl bir hayat yaşamak istiyorsun"dur. Kendi tercihlerimizi ne kadar referans alacağız, bir şey istediğimizde veya bir şeye karar verdiğimizde, bir seçim yaptığımızda ne kadar kendimizi, ne kadar anne-babamızı, öğretmenimizi, sevgilimizi veya toplumu gözeteceğiz... Bunun ölçüsü, ayarı önemlidir. Dünya sadece kişinin kendi etrafında dönmez. Karşı tarafı da merak etmek, karşılıklık, adalet ve esnemek önemlidir ancak sadece karşı tarafın isteklerine göre de bir hayat yaşanmamalıdır.
Ergen terapisinde kullanılan terapi yöntemleri
Ergen terapisinde de yetişkin terapisinde de ön koşul "köprü, bağlantı, güven ilişkisi" kurmaktır. Bu ergen terapisinde daha da öncelikli bir konudur. Bir ergen ile önce tanışılır. Çünkü onun güven hissetmesi önemlidir. Terapisti ile sırdaş olabilecek mi, terapist onu yargılamadan, eleştirmeden, nasihat vermeden dinleyebilecek mi, yanında olacak mı, bunu bilmelidir. Kimi zaman sessizlik, suskunluk bile bir iletişim hatta paylaşımdır.
Terapideki ilk aşama güven ilişkisinin kurulmasıdır. Ergen için mahremiyet, gizlilik çok önemlidir. Buna saygı duyulmalı ve aynı zamanda ergenlik dönemindeki çocuk bunu görmeli, hissetmeli, yaşamalıdır. Terapi ilerledikçe en önemli metotlardan biri şudur: Ergene düşünmeyi, kafa yormayı, düşünme üzerine düşünmeyi öğretmek. "Gel bak, senin şu sorununa, şu meselene kafa yoralım mı, buna kafa yoruyor musun, bunun için düşünür müsün, çünkü olan sana oluyor; ne yap ne et biraz umutlu ol, cesur ol. Yavaş yavaş bakalım, acelemiz yok ancak ötelemeden, ertelemeden bu konuya bir bakalım. Neye ihtiyaç duyuyorsun, ne istiyorsun diye sorulur.
Ergenlik döneminde metot olarak bazen ev ödevleri verilir. "Kafanı meşgul eden, seni yoran, üzen mesele için kafa yor, kelime dök, bir kağıda yaz ve getir" denilebilir. Burada ergenin ailesinden, hayattan, ilişkilerden beklentileri nedir, somutlaştırmaya çalışırız. Hangi alanlarda sorunlar yaşıyorsa buna biraz kafa yorması istenir. Çünkü ergenlik dönemindeki çocuğun da neyin çözülmesini istediğini öğrenmesi gerekir. "Senin sorunların neler, eksik olduğunu düşündüğün şeyler ve ihtiyaçların neler" somutlaştırmalıdır. Bu nedenle terapide de ergenin hayatı ile ilgili konuları netleştirme, somutlaştırma süreci olur. Sonra bunu birlikte ayıklar, bütünleştiririz. Çünkü hayat her istediğimiz zaman, her istediğimiz şekilde, her istediğimiz şeyin olabileceği bir şey değildir. Zaten ergen ile terapide öğrenilmesi istenen şeylerden bir tanesi hiçbir şeyi idealleştirmemek ama hiçbir şeyi de değersizleştirmemek, küçümsememeyi öğrenmektir. Ergenlik dönemindeki çocuk kendini de karşısında bulunanları da hem idealize etmemeyi hem de küçümsememeyi öğrenmelidir. Çocuk, hem içindeki karmaşayı anlamalı, bütünleştirmeli hem bir öteki ile yaşadığı şeyi anlamalı, bütünleştirmelidir. Bu konularda da bazı yöntemler terapi sürecinde uygulanır.
Ergen terapisinde ne tür terapi yöntemleri kullanılıyor?
Ergen terapisi hangi durumlarda gereklidir?
Ergen terapisinde ailelere nasıl görevler düşüyor?
Ergenlikte ne tür sorunlar için uzmandan destek alınabilir?
Ergenlik terapisi ne kadar sürer?