Anlam Bilgisi (Semantik) | Lise Dil ve Anlatım, Lise Edebiyat, Lise Dil ve Edebiyat!
> Anlam Bilgisi (Semantik)
Bu konu 03 Nis 2012 Sal 12:54 tarihinde adminedb tarafından eklendi. Arkadaşına Gönder Kategorilere geri dön.
Bu üniteyi tamamladığımızda sözcük ve cümlelerin anlam özellikleri ile ilgili aşağıdaki sorulara yanıt verebileceğiz
• Sözcüklerin cümleler e kazanmış olduğu anlamlar nelerdir?
• Sözcükrin anlam özelliklerini nasıl tespit ederiz?
• Cümleler hangi anlam özelliklerine göre kullanılmaktadır?
• Sözcük ve cümlelerin anlam çeşitliliği dilin hangi özelliğinden kaynaklanır?
- Sözcük ve Sözcük Grubunda Anlam
A.	SÖZCÜK VE SÖZCÜK GRUBU DÜZEYİNDE ANLAM
Cümlenin anlamlı en küçük ses birimine sözcük denir. Sözcüklerin büyük çoğunluğu anlamlıdır. Ancak tek başına anlamı olmadığı hâlde cümle içinde anlam kazanan sözcükler de vardır. Sözcük, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan dilin anlamlı en küçük parçasıdır. Sözcüklerin belirli bir düzen içerisinde bir araya getirilmesiyle cümleler kurulur, böylece anlaşma sağlanır.
Dil canlı bir varlık olduğuna göre dilin temel taşı olan söz-cükler de canlıdır ve kullanılış sırasında anlam hareketlilik-leri gösterirler. Sahip oldukları asıl anlamdan uzaklaşıp başka bir sözcüğün anlamını üstlenebilir, kullanılmadıkça unutulup toplumun hafızasından silinebilir yani ölebilirler.
Bu bölümde sözcüklerin anlam özelliklerinin yanı sıra sözcükler arasındaki anlam ilişkilerine de değineceğiz. I. ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER Sözcükler, taşıdıkları anlamlar bakımından çeşitli biçimler-de kullanılır. Bir sözcüğün anlamı ancak kullanıldığı cümlenin anlam çerçevesinde ortaya çıkar. a. Gerçek Anlam (Temel Anlam)
Sözcüklerin sahip olduğu ilk ve genel anlama gerçek anlam denir. Gerçek anlam sözcüklerin sözlükteki ilk anlamıdır. Sözcüğün gerçek anlamı, herkesçe bilinen, yaygın anlamıdır. Buna “temel anlam” da denir. Örnek tablosunda koyu renkle belirtilen sözcüklerin tümü gerçek (temel) anlamlarıyla kullanılmıştır.
Sobaya yaklaşınca elindeki balon patladı.
Kollarında yatırırdı biricik torununu.
Bir saat sonra sırtımda bir ağrı hissettim.
Kanatlarını iki yana açarak havada süzülüyordu.
Soğuk su içtiğinden boğazı şişmişti.
Köpeklerin burnu iyi koku alır.
Ağzındaki sakızı çıkarıp konuşsan iyi olmaz mı?
İri hantal gövdesini güçlükle sürüklüyordu.
Sözcüğün temel anlamla bağlantılı olarak zamanla ortaya çıkan değişik anlamlarına yan anlam denir. Bir sözcüğün yan anlam kazanmasında genellikle yakıştırma ve benzerlik ilgisi etkili olmaktadır. Ağacın birkaç dalında tomurcuklar patlamıştı bile.
Nehrin kollarından biri bu dağlardan çıkıyor.
Çanakkale sırtlarında sessiz bekleyiş sürüyordu.
Sağ kanattaki başarılı oyunuyla dikkat çekmişti.
Boğazın her iki yakasında balıkçı tekneleri vardı.
Olayı en başından bir kez daha anlatır mısın?
Ayakkabısının burnuyla kapıyı iki kez tıklattı.
Sobanın ağzını kapatırsan zehirlenebiliriz.
Uçağın gövdesi ortadan ikiye bölünmüştü.
Bolu Dağı’na yılın ilk karı düşüyordu.