NURETTİN TOPÇU - GÜNCEL
Cumhuriyet dönemi Türk fikir adamlarından Nurettin Topçu Erzurumludur. Ailesi Topçuzâdeler diye tanınır. Dedesi Osman Efendi, Erzurum'un Ruslar tarafından işgali sırasında orduda topçuluk ettiği için bu lâkap verilmiştir. Babası Topçuzâde Ahmet Efendi.
Nurettin Topçu altı yaşında Bezmiâlem Valide Sultan Mektebi'ne gider. Topçu, daha sonra Büyük Reşit Paşa Numune Mektebi'ne verilir. Mektebi birincilikle bitirir. İstanbul Erkek Lisesi'nden mezun olan Topçu, burslu olarak Fransa'ya gider. Topçu Bordo Lisesi'nde eğitimine başlar ve ilk denemelerini burada yazmaya başlar. Eserlerini Sosyoloji Cemiyeti'ne gönderir. İki sene sonra Strazbourg'a geçer. Üniversitede felsefe tahsil eder.
Topçu, sakin, içe dönük bir mizaca sahiptir. Kitap ve gazete biriktirme merakı vardır. Nurettin Topçu Fransa'da Ruhiyat ve Bediiyat, Umumî Felsefe ve Mantık, Muasır Sanat Tarihi, İçtimaiyat ve Ahlâk derslerinin yanı sıra İlk Zaman Sanat ve Arkeolojisi dersleri de alır. Strazbourg'da doktorasını hazırlayan Topçu, Sorbon'a gider, doktorasını verir. Topçu, bu üniversitede felsefe doktorası veren ilk Türk öğrencisi olma özelliğine sahiptir. Tezi 1934’te Paris'te yayınlanır. Daha sonra Topçu, ünlü düşünür Henri Bergson konusunda doçentlik tezi hazırlar ve bu tez de kitap halinde yayımlanmıştır..
Nurettin Topçu 1934'de Türkiye'ye döner ve felsefe öğretmeni olarak görev alır. Yurda döndükten sonra evlenir. İzmir'de göreve başlar. 1939’da Hareket Dergisi'ni yayımlamaya başlar. Dergi İstanbul'da basılır. Hareket'te yayımlanan "Çalgıcılar Yine Toplandı" isimli yazıdan dolayı açılan soruşturma üzerine Denizli'ye sürgün edilen Topçu, daha sonra İstanbul Haydarpaşa Lisesi'nde, bir müddet sonra da Vefa Lisesi'nde öğretmenlik yapar. Nakşibendî büyüklerinden Şeyh Hasip Efendi ve Abdülaziz Efendi ile tanışan Topçu, bu kişilerden çok etkilenir ve bir müddet sonra da bir diğer Nakşîbendi şeyhî Abdülaziz Bekkine Efendi'ye intisap eder. Ömrünü İslâmî ilimler öğrenmeye adayan Topçu, son olarak İstanbul Erkek Lisesi'nde görev yapar, 1974’te emekli olur. Ömrünü ilme adayan Nurettin Topçu kansere yakalanır, 10 Temmuz 1975'te vefat eder.
Geride onlarca eser bırakan Topçu, düşünmeye, senteze çok önem verirdi. Felsefe, mantık, psikoloji, sosyoloji ve ahlak konularında yazdığı ders kitaplarıyla özellikle gençlere faydalı olmayı kendisine amaç edinmişti. Doktora tezi olan İsyan Ahlakı adlı eserinde, “Biz, hem uysallığa, hem de anarşizme karşıyız. Her türlü sosyolojizme, yani toplum gerçeğinin her şey olduğu anlayışına karşı olduğumuz kadar, bencil ve katı ferdiyetçiliğin de karşısındayız. Ferdin, sadece bütün iradeleri aynı şekilde belirleyen bir irade karşısındaki uysallığını kabul ediyoruz. Bize göre selâmet, tarih ve insanlıkla birlikte, tarihin ve insanlığın var oluş sebeplerini içinde bulacakları bir Mutlak'a bağlanmaktan ibarettir. Aklı başında bir insanlık, kendini asla gayesi ve gerçekleştireceği mukadderatı olmayan bir varlık olarak düşünemeyecektir. Kendi gayesini bilecek noktaya erişmese bile o, sanki bu gayeye arka arkaya gelen nesillerin sonsuzluğunda ulaşılacakmış gibi hareket edecektir.” Diyerek genç nesillere yol gösterici öğütler vermiştir.
Nurettin Topçu’nun Eserleri
Yarınki Türkiye, İslam ve İnsan, Ahlak Nizamı, İradenin Davası, Mehmed Akif, Felsefe, Büyük Fetih, Bergson, Amerikan Mektupları, Düşünen Adam Aranızda, Ahlak, Devlet ve Demokrasi, Sosyoloji, Millet Mistikleri, Psikoloji, Mantık, Mevlana ve Tasavvuf, Reha, Kültür ve Medeniyet, Taşralı, Varoluş Felsefesi, Hareket Felsefesi, Var Olmak, Türkiye'nin Maarif Davası.
Biz bu yazımızda Nurettin Topçu’nun Var Olmak adlı eserini inceleyeceğiz. Var Olmak, Topçu’nun ifadesiyle, “düşünmek ve hareket etmek” demektir. Topçu'da düşünmek ve hareket etmek, var olmanın iki düsturudur. Düşünmek, batılı bir felsefeci olan Descartes’in dediği gibi “düşünüyorum o halde varım” ilkesine göre mi yaşamaktır?
Nurettin Topçu insanın önce fikir adamı sonra da aksiyon adamı olmasını istemiştir. Ona göre hareket etmek, üretmek, kıyama geçmek, çabalamak demektir. Nice insan vardır ki düşüncelerini harekete dönüştürememiş, fikirlerini uygulayamamıştır. Var Olmak adlı kitabın on beşinci sayfasının ilk satırında; “ var olmak, düşünmek ve hareket etmek demektir” diyen Topçu, ikinci cümlede ise “vakıa hayvanlar da hareket ediyorlar; lakin onların hareketleri şuurlu değildir, alelade yer değiştirmeden kımıldamadan ibarettir.” diyerek insan ile hayvan arasındaki farkı gözler önüne sermiştir.
Topçu, hareket kavramına da çok değer verir. O, hareketi hayatımızın en zaruri hadisesi olarak görür. Nitekim İzmir’de bulunduğu yıllarda çıkardığı dergiye Hareket ismini vermiştir. Gerçekten de düşünmek fiili, harekete geçmediği sürece güdük kalır.
Peki düşünmek nedir, biz neyi, neden düşünürüz? Kur’ân’ın ifadesiyle biz neyi akledeceğiz? Gerçek düşünüş, varlığımızı borçlu olduğumuz evrenin Yaratıcısını bize hatırlatacak boyutta düşünmektir. Evrenden hareketle her yaratılanı düşünce potamıza koyup, ince ince kavrayarak cüz’i iradeden külli iradeye ulaşma biçiminde düşünme gerçekleştirilmelidir. Tümevarım şeklinde, analitik düşünerek, yani sebep-sonuç ilişkilerine bakılarak kainatı okumak, kendini okumak, oradan da sonsuzluğa açılarak külli ummanda yer almaktır düşünüş. Yüce kitabımızda onlarca ayette Allah bize düşünmemizi emrediyor. E.Hamdi Yazır mealinden tefekkür etmekle ilgili birkaç ayete bakacak olursak Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
BAKARA SÛRESİ (164): “Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde, insanlara yarar şeylerle denizde akıp giden gemide, Allah´ın yukarıdan bir su indirip de onunla yeri ölümünden sonra diriltmesinde, diriltip de üzerinde deprenen hayvanları yaymasında, rüzgârları değiştirmesinde, gök ile yer arasında emre hazır olan bulutta şüphesiz akıllı olan bir topluluk için elbette Allah´ın birliğine deliller vardır.”
CÂSİYE SÛRESİ (13): “O, göklerde ve yerde bulunan her şeyi kendinden bir lütuf olarak sizin hizmetinize vermiştir. Şüphesiz bunda düşünen topluluklar için ibret ve deliller vardır.”
RÛM SÛRESİ (8): “Kendi içlerinde hiç düşünmediler mi ki, Allah göklerde, yerde ve bu ikisi arasında bulunan her şeyi ancak hak ile ve belirlenmiş bir süre için yaratmıştır? Gerçekten insanların çoğu, Rablerine kavuşmayı inkâr etmektedirler.”
Evet düşünmek, Sonsuz Mutlak’ı, o Mutlak ki kendini tanıtmak için önümüze kainat denen bir muamma koymuş ve bize de düşünmek için akıl vermiş. Bilinmeyenleri düşüne düşüne, muammaları çöze çöze hakikati bulmak. İşte düşünmek bizi gerçek hakikate götürmelidir. Rahman ‘ ı bulmak, O ki demiyor mu, “ ben gizli bir hazine idim. Bilinmeyi istedim bu sebeple alemleri yarattım." Eser-müessir ilişkisi. Eseri olmayana müessir denmez “Var olmak gerçek manasıyla var olmak, hareketleriyle düşüncesini sonsuzluğa istinat ettirmek demektir ve böylelikle kendi varlığını sonsuzlukta aramak demektir.”
Tek bir derse dahi abdestsiz girmeyen dava adamı Topçu’nun çeşitli yerlerde yayımlanan makalelerinin derlendiği Var Olmak adlı kitapta dikkat çekici bir başka başlık ise “ Cemiyeti Yoğuracak Ruh “ adlı başlıktır. Bu makalede Topçu, cemiyetin mayasının doğu ile batıyı son derece olgunlukla içselleştirmiş bir ruhtan bahseder.
“Cemiyeti yoğuracak ruh, ne bir sihirbazın ruhudur; ne de Gordiyon’daki düğümün üzerine kılıcını indiren kahramanın ruhudur. O bir halâskârın zafer neşesiyle sarhoş olmadığı gibi kara kaplı, kaba cüsseli kitapların üzerine eğilen bilgiçlerin ruhu da değildir. Taklit mayası onu yoğuramayacağı gibi itham ve inkar mayası da onu yoğuramaz. O ruh bize kaybolan benliğimizi bulduracak.” Bu ruh da onun tabiriyle, Anadolu dervişinin ruhu”dur. “Cemiyeti yoğuracak ruh, eski Asya’nın hikmetiyle Kur’ân’daki ilhamı kendinde birleştirdiği halde, Garb’ın dört asırlık ilmine hayran, zihniyetine sahip, felsefesine âşinâ olacak Anadolu dervişinin ruhudur. Bizi kurtaracak ruh Hira dağında bırakılan mukaddes mirastır”.
Fert fert, tek aşkımız, tek şevkimiz ve tek zevkimiz o ruhu bulmak olmalı. Yaşlısından gencine, kadınından erkeğine kadar, kendini arama gayreti içinde olmalıyız, bizim içimizde yapacağımız bu en uzun yolculukta, tek gayemiz, kendini bilmek, olacaktır. Çünkü, ‘kendini bilen Rabbini bilir’ anlayışıyla işte o zaman var olmamızın tezahürünü, düşünmek ve harekete geçmekle göreceğiz. Bizim yeni yeni Yunus Emrelere, Mevlanalara, İbn-i Arabilere ve yeni Nurettin Topçulara ve Necip Fazıllara ihtiyacımız var. Kısacası, bizim bize ihtiyacımız var. Nurettin Topçu’nun dediği gibi, "Din bilgi kaynağı değil, kuvvet kaynağıdır. Dindar adam başkalarından çok şey bilen değil, daha çok kuvvetli olan insandır.”
D. MEHMET DOĞAN: AYASOFYA: BİR HÜKÜMRANLIK SINAMASI!
2019'da Ödül Alan 7072 MEB Personeli Tebliğler Dergisinde Yayınlandı.
Teknofest Bu Yıl Gaziantep'te Yapılacak.
2019'da Ödül Alan 7072 MEB Personeli...