<strong>İŞLETME VE YÖNETİM ANLAYIŞI ( II )</strong>
Geçen yazımızda işletmelerde paternalist ilişkiler ağı kurulması gerektiği üzerinde durmuştuk.
Yani işveren ile işçinin bir aile ortamındaki gibi birbirlerine saygı ve sevgi duymaları gerekiyordu.
Bu yapılırken de otoriteye bağlı kurallar da ihlâl edilmemeliydi.
Ancak anlattıklarımız iyi niyetli işletme sahipleri ve iyi niyetli çalışanlar için geçerliydi.
Örneğin çalışanlar ne kadar iyi niyetle ve verimli çalışırlarsa çalışsınlar, emeklerinin karşılıklarını alamadıklarını ya da almalarına râğmen, kişiliklerine saygı gösterilmediğini hissettikleri anda, hem niyetleri bozulacak, hem de verim düşecektir.
İşletme sahipleri, yanlarında çalışan kişilerle sıcak ve samimi ilişkiler kurup, onların mesleki ve sosyal gelişimlerine de katkıda bulundukları anda aslında kazanacaklardır.
Ancak her şeye rağmen sanayi işletmelerinde, kullandıkları makinelerin, nasıl kullanılacağına dair dört dörtlük eğitim almadıkları için düşük kapasiteyle çalışanların olduğu da bir gerçektir.
Çünkü işveren bu mesleki eğitim için harcayacağı üç kuruşun hesabını yapmaktadır.
* Mesela bir çok tesiste üreticilerimiz 100 tane tekstil makinesi alırken, verdiği parayı kolaylıkla gözden çıkarabiliyor, ama 99 tane alayım da, birinin parasıyla bütün çalışanlarımın bu makineleri daha verimli kullanabilecek şekilde, eğitimi için kullanayım diye düşünmüyor. Bunu masraf olarak görüyor*
Ya da 98 tane alayım ama o bir tanesinin parasıyla da çalışanlarımın refah seviyesini artırıcı, onları mutlu edici tedbirleri alayım diye düşünmüyor.
Kendisi krallara layık bir öğlen yemeği yerken, işçisinin ne yediğini düşünmeyen zihniyetin ayakta kalabilmesi belki güç değildir.
Ancak minik bir sallantıda ilk allahaısmarladık diyecek olan, en yakınındaki çalışanı olacaktır.
Mutlu çalışan, verimli çalışan demektir.
Verimli çalışan, daha fazla artı değer üreten, daha sadık çalışan demektir.
Bu da daha fazla kâr elde etmek demektir.
Tanıdığım, bildiğim firmalar arasında çalışanlarına bu anlayışla yaklaşan firmalar var.
Çalışanları ise bu firmalara sadakatte, bağlılıkta bir an olsun geri adım atmayıp, çalıştığı işletmenin çıkarlarını sonuna kadar savunmaktadırlar. Bu zaten olması gerekendir.
Bir çalışan, iş yerinin herhangi bir yerinin lambası boş yere yanarken, 'bu lüzumsuz bir elektrik sarfiyatıdır aynı zamanda işletmeme ek maliyet getirecektir 'diye düşünüp o lambayı söndürüyorsa, bu aslında işverenin de bir başarısıdır.
Çünkü çalışanı ile arasında, maaş bordrosundan ibaret hukuki ilişki dışında, görünmeyen organik bir ilişki de kurmuştur...
Hülâsa ; (öz/özet) ekonomik anlamda liberalleşmenin (serbestliğin), iktisadi gelişmenin lokomotif gücü olduğuna inananlardanım.
Bu siyasal bir tercihi yansıtmanın ötesinde, yaşamın diyalektiğinin doğal bir sonucudur.
Sistemin sömürü olarak nitelendirilmesi kısmen doğrudur.
Ancak bu, sistemin ayıbı değildir.
Ya kimin ayıbıdır ?
Bu iktisadi sistemi, sömürü aracı olarak kullanmaktan utanmayan bir avuç oportünist oligarşik (fırsatçı zümre) azınlığın ayıbıdır.
* Dünya Gazetesi, Noyan Doğan, 'Objektif Bakış' Köşesi, 12 Temmuz 2006, Çarşamba, sf. 17 *