Rabia: Siyasal bir simgenin başarısızlığı | Mülkiye Haber
Yazar: Ahmet Murat AytaçTarih: Aralık 05, 2018
AKP’nin 3’üncü Olağanüstü Büyük Kongresi’nde parti tüzüğünün dördüncü maddesinde bir değişiklik yapıldı. Değişiklik ile birlikte, Rabia işaretince temsil edilen değerler, parti örgütü tarafından da resmen benimsenmiş oldu. Rabia darbeyle devrilen Mursi’nin taraftarları ile karşıtları arasındaki simgesel mücadele esnasında doğdu. Râbia El-Adeviyye Meydanı’nda toplanan Mursi taraftarlarının, kendilerini Tahrir Meydanı’nda toplanan insanlardan ayırt edecek bir simge ararken geliştirildiği söyleniyor. Tahrir’dekiler siyasal amaçlarını zafer işareti olarak bildiğimiz V-işareti yapmak suretiyle ortaya koyuyorlardı. Buna karşın, Mursi taraftarları Arapçada dördüncü anlamına gelen “Rabia” kelimesine gönderme yapacak şekilde, bir elin dört parmağını havaya kaldırarak kendi tarafını belli etmeyi seçmişti. Mısır ordusu ile Müslüman Kardeşler militanları arasındaki çatışmanın bir katliama dönüşmesiyle beraber, Rabia bu katliamın yarattığı travmanın bir sembolü olarak öne çıktı.
AKP’nin Rabia işaretinin bir mücadele ve direniş simgesi olarak tanıtılmasındaki payı son derece belirleyici olmuştur. Önce Kahire’ye giden havuz medyasından gazeteciler, göstericilerin toplu olarak Rabia işaretiyle poz vermiş halini fotoğraflıyor, sonra da AKP’nin propaganda makinesi bu fotoğrafları bütün dünyaya yayıyordu. Bu yoldan Rabia işareti, demokrasi ve özerklik arayışında olan bir halkın mücadele ve direniş simgesi olarak yeniden takdim edildi. İktidarı kaba kuvvet yoluyla gasp eden ordu karşısında, egemen gücün asıl tezahürü olan sivil halk bu mücadelenin öznesi olarak tanıtıldı. Râbia El-Adeviyye Meydanı’ndaki toplululuğun Tahrir Meydanı ile olan tarihsel ve güncel bağlarını ve dünyada yürümekte olan özgürlük mücadeleleriyle bağını keserek, yüzünü sadece İslam dünyasına dönmesi öz savunma ihtiyacından kaynaklanan bir direniş refleksiyle gerekçelendirildi. Fakat yine de, Rabia’nın simgesi olduğu kampanya, sadece İslam coğrafyasıyla sınırlı tutulmadı ve özel olarak Avrupa Müslümanları da hedef alındı. Gel gelelim Mısır’daki darbenin yarattığı status qou istikrar kazandıkça Rabia seferberliğinin yarattığı heyecan dinmeye ve sembolün görünürlüğü de giderek azalmaya başladı.
Rabia’nın neden zafer işaretine alternatif olarak belirlendiğini de bu aşamada daha net olarak anlıyoruz. Zafer işareti, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana kullanılan evrensel bir simge. Arap dünyasındaki popülerliğini Yaser Arafat’ın onu Filistin davasının sembolü haline getirmesine borçlu. Son dönemlerde Arap Baharı ile ortaya çıkan kitle hareketlerinde tekrar görünürlük kazanan işaret, farklı yerlerde ve farklı taleplerle harekete geçmiş kalabalıkları aynı dinamiğim paydaşları olarak bütünleştirmede önemli bir işlev gördü. Aynı zamanda, Arap Baharı’nın araçlarının ve siyasi taleplerinin dünyanın geri kalanı tarafından anlaşılmasını ve kabul görmesini sağlayacak bir ortaklık unsuru gibi de anlaşılması mümkün. Dünyanın farklı merkezlerinde eylemde olan kitlelerin bildiği ve sahiplendiği bir simgeyi kullanarak, dünya genelinde yürütülmekte olan özgürlük mücadelelerinin genel akışına katılmış oluyordu. Rabia simgesini tercih eden topluluk, V-işaretiyle bir arada gelen bu türden bir dizi siyasi imkana da arkasını dönmüş oluyordu. İlk olarak, Müslüman Kardeşler örgütü, Arap Baharı ile olan bağlarını kopararak, kendi dışındaki toplulukları demokratik iktidar mekanizmalarından dışlayıcı bir sembolü benimsediğini gösteriyordu. Sonraysa, kendini küresel özgürlük dinamiklerinden ayırarak onlara karşı konumlandırmış oluyordu.
Bu durum, başarısızlığın sadece konjonktüre özgü nedenlerden kaynaklanmadığını, aslında köklerinin daha derinde olduğunu gösteriyor. Tekçi bir siyaset mantığını demokratik bir toplumun kurucu unsuru olarak sunmak, sadece demokrasinin seçimci ve çoğunlukçu bir yönetim biçimine indirgenmesi koşuluyla mümkün olabilir. Türkiye’de farklı görüşlerin, farklı kültürlerin ve farklı hayat tarzlarının hayat hakkı üzerinde kurulan baskının, Rabia işaretinin bize mal edilmesiyle kazandığı yeni içerikle tam olarak örtüştüğünü görüyoruz. Diğer yandan, seçimle iktidara gelen Mursi’nin, haklar ve özgürlükler konusundaki kayıtsızlığı, çoğunlukçu ve seçimci bir demokrasi anlayışına dayalı AKP modelinin İslam ve demokrasiyi uzlaştıran bir örnek olarak pazarlamanın sınırlarını da göstermiş oldu. O halde simgenin siyasal başarısızlığının, temelde Ortadoğu coğrafyasında AKP eliyle yaygınlaştırılmaya çalışılan seçimci ve çoğunlukçu demokrasi anlayışının başarısızlığı olduğunu söylemek yanlış olmaz. İslam ve demokrasinin nasıl bir arada var olabileceği, liberal demokrasi teorisinin önündeki en büyük meydan okumalardan birini temsil ediyor. Bu meydan okumaya, 2002’den beri yaşanan Türkiye deneyimi üzerinden verilen cevap, Rabia süreciyle beraber açık bir başarısızlığa uğramıştır.