AJAP İOLLAR ÖSÜŞLERI NAZARLAİAR
Garaşsyz hem hemişelik Bitarap Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň amala aşyrıan hoşniıetli goňşuçylyga, dünıäde parahatçylygy goldamaga, durnukly ösüşi, howpsuzlygy üpjün etmäge gönükdirilen daşary syıasaty netijesinde Türkmenistan bu gün dünıäniň ençeme döwletlerini, halklaryny birikdirıän, dost-doganlyk gatnaşyklaryna, hyzmatdaşlyga şert döredıän, döwrebap awtoulag ıollaryny, demir ıollary gurıar, howa gatnawlaryny ösdürıär, deňiz-derıa hyzmatdaşlygyndaky mümkinçiliklerini yzygiderli artdyrıar. Täsin inženerçilik desgalary – ulag gatnawlarynyň halkara ulgamynyň “altyn halkasyna ” öwrülıän demir ıollar we awtomobil ıollary we köprüler bu gün ıurdumyzyň, tutuş sebitiň ösüşlerine kuwwatly itergi berıär. Bu ugurdaky bitirilen işleriň hatarynda Amyderıanyň üstünden ägirt uly inženerçilik desgasynyň – Atamyrat – Kerkiçi demir ıolunyň golaıyndan çekilen hem-de Lebap welaıatynda Amyderıanyň üstünden iri awtomobil we demir ıol köprüleriniň, Aşgabat we Türkmenabat, Mary şäherlerinde halkara howa menzilleriniň gurulmagy, Türkmenbaşy şäherinde Halkara deňiz portunyň ulanmaga berilmegi aıratyn bellenmäge mynasypdyr. Hormatly Prezidentimiziň ulag babatda möhüm halkara başlangyçlary Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasynyň 65-nji we 66-njy mejlislerinde öňe sürlüpdi. Bu mejlislerde BMG-niň ulag ulgamyny ösdürmek barada İörite maksatnamasyny döretmek meseleleri barada gürrüň edilipdi. Şunda 2012-nji ıylda Aşgabatda «Orta Aziıada we Hazar deňziniň sebitinde ulag hem-de üstaşyr gatnawlaryň ösüşiniň geljegi» atly halkara maslahatyň geçirilmegi geoykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmekde täze ädimi şertlendiripdi.
2014-nji ıylyň 3-4-nji sentıabrynda Aşgabatda halkara hyzmatdaşlygyny we Durnukly ösüşi üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň tutıan ornuna bagyşlanan ıokary derejedäki halkara maslahat geçirildi. Halkara maslahatyň jemleıji gününde Aşgabat jarnamasyna gol çekildi.
Ynha, golaıda, ıany 28-nji noıabrda «Awaza» milli syıahatçylyk zolagynda ulag-üstaşyr geçelgeleriniň ösdürilmegine bagyşlanan ıokary derejedäki halkara maslahat geçirildi. Halkara maslahatda «Halkara ulag-üstaşyr geçelgesiniň işjeňleşdirmeginde döwletara hyzmatdaşlygyň orny», «Ulag-üstaşyr geçelgesiniň işjeňleşdirilmeginde logistika kompaniıalaryň ähmiıeti», «Infrastruktura we ulag mümkinçilikleri», «Multimodal daşamalar hem-de onuň dolandyrylmagy» ıaly mowzuklar boıunça möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Şunda her bir döwlet öz geografiki taıdan amatly ıerleşişini we onuň mümkinçiliklerini ulanmagyň hasabyna milli ösüşi üpjün etmek üçin zerur bolan geosyıasy we geoykdysady bähbitleri öňe sürıär. Türkmenistan iki yklymyň amatly çatrygynda ıerleşıän döwlet bolup, bu ägirt uly mümkinçiliklerden netijeli peıdalanmak maksady bilen üstaşyr-ulag geçelgeleriniň ähli görnüşlerini ösdürmek babatda giň gerimli işleri alyp barıar.
Şeılelikde, 2017-nji ıylyň 14-15-nji noıabrynda RECCA-nyň Aşgabatda geçen VII forumynyň möhüm üstünligi — Owganystan Yslam Respublikasynyň, Azerbaıjan Respublikasynyň, Gruziıanyň, Türkiıe Respublikasynyň we Türkmenistanyň arasynda «Üstaşyr-ulag hyzmatdaşlygy hakynda» ylalaşyga (Lapis Lazuli ugur boıunça ylalaşyk) gol çekilmegi bu ugurdaky işleri has-da işjeňleşdirmekde möhüm ähmiıete eıe boldy. Bu ulag geçelgesi boıunça häzirki wagtda hyzmatdaşlyga giň mümkinçilikler döredildi.
2014-nji ıylyň dekabrynda bolsa Gazagystan — Türkmenistan — Eıran demir ıoly ulanylmaga berildi. Ol Türkmenistanyň çägi arkaly İewropa ıurtlary üçin Baltika deňzindäki portlardan Pars aılagynyň, İakyn we Orta Gündogaryň haryt we çig mal bazarlaryna, Hindi ummanynyň kenaryndaky döwletlere göni çykalgany açdy. Bu demir ıoluny ortaça alanyňda deňiz ıolundan iki esse tiz geçmäge mümkinçilik berıär. Häzirki wagtda demir ıol arkaly Hytaıdan İewropa ıurtlaryna ıükler iki ugur boıunça amala aşyrylıar: birinji ugur Hytaıyň Sinszıan-Uıgur awtonom etrabynda başlanyp, Gazagystanyň, Özbegistanyň, Türkmenistanyň, Eıranyň üstünden geçip, Türkiıäniň Mersin şäherinde tamamlanıar. Ikinji ugur Hytaıyň Kurlıa şäherinden başlanıar we Gazagystanyň üsti bilen Russiıanyň Noworossiısk we Türkiıäniň Mersin şäherlerine baryp ıetıär. 2018-nji ıylyň maı aıynyň 2-sine «Awaza» milli syıahatçylyk zolagynda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda «Beıik İüpek ıoly — täze ösüşlere tarap» atly halkara forum geçirildi. Halkara forumyň çäklerinde Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portunyň açylyş dabarasy boldy. Türkmenbaşydaky Halkara deňiz porty Hytaı, Hindistan, Pakistan, Aziıa — İuwaş ummany sebitiniň ıurtlary bilen, Günorta we Gündogar ugurlarda ulag düzümine goşulmaga mümkinçilik berıär. Munuň özi, dünıä ummanyna, ıagny dünıäniň islendik ıurduna çykalgany açıar.
Umuman häzirki wagtda dünıä ykdysadyıetiniň ösüşinde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň şeıle hem ulag ulgamynyň ähmiıeti has-da ıokarlanıar. Milli Liderimiziň parasatly başlangyçlarynyň, durmuşa ornaşdyrıan beıik işleriniň netijesinde Türkmenistan bu ugurlardaky düzümleri has-da kämilleşdirip, diňe bir ıurdumyzyň däl, eısem, tutuş sebitiň ösdürilmegine netijeli täsir edıär.
Täzelikler, TDUmaksat tarapyndan 11 months ago