By Adnan Abu Zeed Ağustos 3, 2015
Irak’taki istikrarsızlığa rağmen ülkenin gün ışığına çıkarılamayan tarihi kalıntıları için bazı kazı faaliyetleri devam ediyor. Ur’daki kalıntılar da ortaya çıkarılmayı bekleyen tarihi eserlerden yalnızca bazıları. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Bağdat’ın 300 kilometre güneydoğusundaki Nasıriye yakınlarında bulunan Ur kalıntılarında Ziggurat tapınağının merdivenlerinde duran insanlar, 23 Ocak 2014. Ur’un saray ve tapınaklarının çoğu kalıntılardan ibaret ama heybetli Ziggurat tapınağı bugün Irak’ın güneyi olan çöllere binlerce yıldır tepeden bakıyor.
NASIRİYE, Irak — Ur kalıntılarında çalışan bir İngiliz arkeolojik kazı ekibi şubat başında Babil dönemine ait (M.Ö. 2006-1595) dünyanın en eski ticaret merkezini ortaya çıkardı. Bağdat’ın 375 kilometre güneyindeki Dikar vilayetinde bulunan Ur kalıntıları, adı Eski Ahit’te de geçen Sümer şehrine ait tarihi bir alandır.
Son keşif, Ur’un hâlen gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen kalıntılarının olağanüstü önemini ortaya koyuyor. Bu bölgede gömülü kalıntıları ortaya çıkarmak için yapılan arkeolojik kazılar Irak’taki büyük güvenlik zafiyetine rağmen son yıllarda hız kazandı. İngiliz bir kazı ekibi mart 2013’ün başında da uydu görüntülerinden faydalanarak büyük bir tapınağın kalıntılarına ulaşmıştı.
Ur’un tarihi önemini gazeteci Ala El Kuli ile konuştuk. Kalıntıların yakınında yaşayan ve Ur’a giden araştırmacı ve yabancılara rehberlik eden Kuli, ay tanrısı Nanna için inşa edilmiş olan ünlü Ziggurat Tapınağı’na yapacağımız gezide bize eşlik etmeyi önerdi.
Nasıriye şehrinin merkezinden vilayetin çöllük alanına doğru 16 kilometre gittik. Arkeolojik alanın kalıntıları görünmeye başladığında Kuli onlarca irili ufaklı tepeyi işaret ederek bunların hâlen kazılmayı beklediğini söyledi. Ayrıca bazı çukurları göstererek bunların hırsızlar tarafından açıldığını, yüzlerce tarihi eserin çalındığını anlattı. Kuli’ye göre “Bilhassa da eski Irak Cumhurbaşkanı Saddam Hüseyin rejiminin yıkıldığı ve Irak’ın kitlesel bir güvenlik kaosuna gömüldüğü 2003’te çok hırsızlık oldu.”
Kuli anlatmayı sürdürürken ufukta Ur’un ünlü Ziggurat Tapınağı belirdi. Tapınak Kral Ur-Nammu tarafından milattan önce yaklaşık 2100 yılında ay tanrısına ibadet etmek için inşa edilmiş.
Ziggurat’ın etrafında dolaştıktan sonra Kuli, İbrahim peygamberin doğduğu eve gitmeyi önerdi. Tüm peygamberlerin babası olarak bilinen Hz. İbrahim’in hayatı Tevrat’ın birinci kitabında ve Kuran’da geçer. Ziggurat’tan 500 metre uzaklıkta, muhtemelen eskiden yerleşim bölgesi olan bir alanda bulunan ev hâlen Müslüman ve Hristiyanlar tarafından ziyaret ediliyor.
Alanın tamamı geniş bir çölün ortasında ev ve bina kalıntılarından oluşuyor. Asırlarca kumun altında kalmış tuğla yapıların temelleri seçilebiliyor.
Kalıntıların arasında gezerken bir kazı çalışanıyla karşılaştık. İsmini vermek istemeyen çalışan, arkeoloji ekibinin son birkaç ay içinde çivi yazısıyla yazılmış pek çok kil tablet, çömlek ve muhtelif aletler çıkardığını, kendisinin de bunları gördüğünü anlattı.
Çoğu Türkiye ve İran’dan gelen az sayıdaki turistin bulunduğu alanda gezinmeye devam ettik. Çevreyi inceleyen ve fotoğraflar çeken birkaç Iraklı da vardı. Ortalıkta insanlara neye baktıklarını anlatan bilgilendirici tabelaların bulunmaması dikkatimizi çekti.
Çalışmalara ilişkin bilgi almak için kazı faaliyetlerinin sorumlularından Emir Abdül Rezzak’la görüştük. Abdül Rezzak Nasıriye vilayetinde süren kazı faaliyetlerine ilişkin şu bilgileri verdi: “Şu an Nasıriye merkezindeki Tel Ebu Tabiri’de ve Nasıriye’nin 55 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Divaniye vilayetindeki Zurgul’da kazı yapan İtalyan bir ekip var. Nasıriye şehir merkezinin 35 kilometre batısındaki Basa’da bulunan Tel Haybar’da da bir İngiliz ekibi çalışıyor.”
Abdül Rezzak son keşfin tahılların dağıtımı ve fiyatlandırılmasını içeren Babil Kralı Hammurabi dönemine (M.Ö. 1792-1750) ait ticari kayıtlardan oluştuğunu belirtti.
Abdül Rezzak’a göre çözülmesi gereken bazı sorunlar var: “Vilayetin pek çok noktasında yaklaşık bin 200 arkeolojik alan bulunuyor ama bunları koruyan görevlilerin sayısı 100’ü geçmiyor. Bu da hırsızları yasa dışı kazı yapmaya cesaretlendiriyor.”
Olumlu tarafından bakıldığından ise şu an pek çok sahada kazı faaliyeti devam ediyor. Dikar Turizm ve Tarihi Eser Komisyonu Başkanı Acyal El Musavi’ye göre arkeolojik çalışmalar gelecek vaat ediyor. Bölge, vilayete yeni yatırımlar ve nakit girdisi sağlayacak bir turizm merkezine dönüşebilir. Musavi şu bilgileri verdi: “Fransız bir ekip Nasıriye’nin 60 kilometre kuzeyindeki Nasır’da bulunan Karso arkeolojik alanında ekim 2015’te kazıya başlayacak. Amerikalı bir ekip de eylülde çalışmaya başlayacak. Amerikan ekibinin başında New York Üniversitesi’nden Elizabeth Stone olacak. 2015’in sonlarında da İtalyan bir ekip Nasıriye’nin batısındaki Eridu kentinde kazıya başlayacak.”
Arkeoloji uzmanı ve eski tarih öğretmeni Halim Yasiri’ye göre ise kalıntıların korunması için atılması gereken daha birçok adım var. Yasiri bunları Al-Monitor’a şöyle anlattı: “Dikar’daki arkeolojik alanlar sürekli yağmalanıyor. Hükümetin buraları koruma ve turistik cazibe merkezine dönüştürme çabaları yetersiz. (...) Hükümet yetkilileri arkeolojik alanların düzenlenmesi için para tahsis edildiğini açıklıyor ama uygulamada hiçbir şey görmüyoruz. Irak’ın arkeolojik kalıntılarına yönelik bu duyarsızlık kalıntıların zamanla yok olmasına yol açacak.”
Yasiri Ur kalıntılarına ilişkin en büyük sorunlardan birini ise şöyle anlattı: “1980’lerde bu alanda tarihi tepelerin üzerine inşa edilen İmam Ali Hava Üssü gürültüye ve çevre kirliliğine yol açıyor.”
Irak’ta bugün hâlen kazılmamış yüzlerce tarihi arkeolojik alan bulunuyor ve buralardaki paha biçilemez tarihi eserler hırsızların el altından yaptıkları kazılarla talan ediliyor. Irak hükümeti tarihi eserlerin çıkarılması ve korunmasında Batı’nın uzmanlığından faydalanmalı. Tarihi eserlerin korunması, gün ışığına çıkarılmamış yüzlerce tarihi alanın kazılması için UNESCO’dan teknik destek ve uzman talep edilmeli. Bu alanlar hırsızlardan ve antika tacirlerinden gelişmiş teknolojilerle korunmalı, yeni yatırımlar aracılığıyla araştırma ve turizm merkezlerine dönüştürülmeli. Alanların korunması ve geliştirilmesi için gereken para da bu şekilde sağlanabilir.
Bu bölümlerde bulundu: ur, unesco, tourism, iraq, history, babil, archaeology, antiquities