Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı - PDF
Download "Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı"
1 Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit değerli pozitif gerilim regülatörleri basit bir şekilde iki adet direnç ilavesiyle ayarlanabilir gerilim kaynaklarına dönüştürülebilir. Şekil 1 de verilen devre 7805 gerilim regülatörünü kullanarak +5V dan +15V a kadar ayarlanabilir bir gerilim oluşturmak için kullanılmaktadır entegresinin çıkış ucu ile toprak ucu arası 1 Ampere (7805'in iyi bir soğutucuya bağlanması şartıyla) yakın yük akımlarına kadar regüle edilmiş +5V değerindedir. Şekil 1 i referans alırsak Vr=+5V. Bu gerilimin doğrudan R1 direncine uygulanması sonucu I1=Vr/R1 akımının akmasına sebep olacaktır. Bu akım ile entegrenin toprak ucundan çıkan akım (Iq) toplanarak R2 direnci üzerinden akacaktır. Bu akıma I2 dersek I2 = I1 + Iq. I2 akımı R2 direnci üzerinde bir Va = I2 * R2 gerilimi oluşturacaktır. Iq akımı yaklaşık olarak bir kaç ma mertebesinde olup yük akımı ve giriş geriliminin değişmesinde değeri fazla oynamamaktadır (aslında Iq akımının gerçek değerini bilmemizin bir faydası bulunmamaktadır). Bu durumda çıkış gerilimi V2 = Vr + Va değerini almaktadır. R2 direncinin ayarlı olması dolayısıyla çıkış gerilimi +5V ile +15V arasında istenilen bir değere ayarlanabilir. Şekil 1: Sabit bir geriliim regülatörü kullanarak ayarlanabilir doğru gerilim güç kaynağı oluşturulması. Sabit gerilim regülatörü kullanarak ayarlanabilir güç kaynağı için parça listesi V1 R1 R2 C2 +18V doğru gerilim (regüle edilmemiş) 500 W 1/4 watt direnç 1 kw 1/4 watt ayarlı direnç 1 µf seramik kapasitör 0.1 µf seramik kapasitör 12 V Akü Gerilim Seviye Göstergesi V sabit pozitif gerilim regülatörü Şekil 1'de 12 V'luk bir akü gerilim seviyesini 10 adet LED ile gösteren devre şeması verilmektedir. Devrenin ana elemanı LM3914 entegresidir. Bu entegre içerisinde 10 adet
2 gerilim bölücüyü ihtiva eden 10 adet karşılaştırıcı vardır. Bu gerilim bölücünün alt ve üst uçları entegrenin 4 ve 6 numaralı bacaklarıdır. Entegre 7 ve 8 numaralı bacakları arasında 1,25 V'luk bir referans gerilim oluşturmaktadır. Seviyesi izlenecek akü gerilimi bir gerilim bölücü kullanılarak 5 numaralı bacağa uygulanır. 12 V için 5 numaralı bacağa gelen gerilim 1,52 V'dur. Minimum seviye R2 direnci ile ayarlanırken maksimum seviye R4 direnci ile istenilen değere getirilir. Bu devrede 4 numaralı bacaktaki alt gerilim 1,48 V (11,5 V akü gerilimine takabül eden) ve 6 numaralı bacaktaki üst gerilim 1,897 V (14,5 V akü gerilimine takabül eden) değerindedir. Alt gerilim seviyesinden itibaren her 300 mv gerilim artışında LED'ler 1 numaradan itibaren yanmaya başlıyacaklar ve 1,897 V da ise bütün LED'ler yanmış olacaktır. Gerilim arttıkça LED'ler sıra ile yanarken bir alt seviyedeki LED sönmeyecektir (sütün gösterge). Bu entegre aynı zamanda gerilimi nokta şeklinde de gösterebilmektedir (herhangi bir gerilim seviyesinde sadece bir adet LED yanacaktır). Bunun için tek yapılması gereken +Vcc gerilimine bağlı olan 9 numaralı bacağa hiç bir bağlantı yapılmamasıdır (9 numaralı bacak boşta olmalıdır). Şekil 1: Akü gerilim seviyesi göstergesi devre şeması. Akü gerilim seviyesi göstergesi devre şeması için parça listesi Vcc +15V doğru gerilim Vb Seviyesi gösterilecek olan doğru gerilim R1 280 W 1/4 watt direnç
3 R2 R3 R4 R5 R6 100 W ayarlı direnç 680 W 1/4 watt direnç 100 W ayarlı direnç 280 W 1/4 watt direnç 33 kw 1/4 watt direnç R7, R8 5.6 kw 1/4 watt direnç LED1-10 İlerleyen (yürüyen) Işıklar 1 µf seramik kapasitör LM3914 nokta/sütün gösterge sürücüsü Genel amaçlı ışık veren diyot (LED) Belli bir periyotta birbirini takip eder şekilde yanan ışıklara (Şekil 1'de gösterildiği gibi) ilişkin devre şeması Şekil 2'de gösterilmektedir. Bu devre 8 adet LED'i yaklaşık olarak 0,8 saniye aralıklarla yakmaktadır. LED'leri istediğiniz şekilde bağlıyarak değişik efektler elde edebilirsiniz. Mesela her bir LED'i bir yeldeğirmeninin 8 kanatçığından biri olacak şekilde yerleştirdiğiniz takdirde size yeldeğirmeninin dönme efektini verecektir. Şekil 1'de gösterilen her bir LED'e paralel LED'ler bağlamak koşuluyla LED sayısı arttırılabilir. Şekil 1: Belli bir sırada yanan ışıklar. ile gösterilen 555 entegresi belli bir periyottaki darbeleri üretmek için kullanılır. Şekil 2'deki bağlantı şekliyle 555'in 3 nolu bacağındaki çıkış geriliminin periyodu T = 0,695 (Ra + 2Rb) ifadesinden hesaplanabilir. Aşağıdaki tablo değerleri için T periyodu yaklaşık olarak 0,8 saniyedir. Devrede TTL lojik elemanları kullanıldığı için Vcc gerilimi 5 V olmalıdır. Bu devre için gerekli olan 5 V gerilim 7805 entegreli devre kullanılarak elde edilmiştir (giriş gerilimi V1 9 V'luk bir pildir). 555 entegresinin çıkışındaki sinyalin frekansı 74LS74 flip-flop entegresi kullanılarak yarıya daha sonra da dörtte bir değerine düşürülmüştür. Bu şekilde elimizde frekansları birbirinin yarısı olan üç sinyal bulunmaktadır. Bu sinyaller 555'in 3 numaralı bacağı (periyot=ts), 74LS74 entegresinin 5 numaralı bacağı (periyot=2ts) ve 74LS74 entegresinin 9 numaralı bacağındadır (periyot=4ts). Şekil 3'de bu sinyaller sırası ile gösterilmektedir (a, b ve c). Son olarak da 74LS138 entegresi kullanilarak bu üç sinyalden 8 adet çıkış elde edilerek LED'ler sürülmektedir. Bu entegrenin çıkış uçları lojik yüksek seviyesindedir ve üç girişe bağlı olarak 8 çıkıştan sadece bir tanesi lojik düşük seviyesine getirilmektedir. Dolayısıyla LED'lerin negatif terminalleri entegrenin çıkış uçlarına bağlanmıştır. Not: Bu devrede yapılan işlem CD4017 (divide-by-10 counter) sayıcısı ile de yapılabilir. Bu durumda U2 ve U3 entegresi yerine sadece CD4017 entegresini kullanarak 10 adet LED'den oluşan yürüyen ışıklar yapabilirsiniz. Bu entegre için sayıcı sinyali yine 555 entegresinin çıkışından elde edilir. Bu bilgi için Sayın Çetin ÇİNAR'a teşekkürler.
4 Şekil 2: Belli bir sırada yanan ışıkların devre şeması. Belli bir sırada yanan ışıkların devre şeması için parça listesi Vcc +5V doğru gerilim Ra 2.2 kw 1/4 watt direnç Rb 4.3 kw 1/4 wattdirenç 100 µf 25V elektrolitik kapasitör LM555 zamanlayıcısı U2 74LS74 çiftli D-tipi flip-flop U3 74LS138 3-giriş 8-çıkışlı decoder Rx 330 W 1/4 watt direnç
5 LED1-8 Genel amaçlı ışık veren diyot (LED) Şekil 3: Şekil 2'deki devrede 74LS138 entegresinin 1 (a dalga şekli), 2 (b) ve 3 (c) numaralı bacaklarına gelen sinyallerin dalga şekilleri. Regüleli Sabit Gerilim Doğru Akım Güç Kaynağı Şekil 1'deki devre bir kaç elemanla sabit bir gerilim regülatörü kullanarak istediğiniz doğru gerilimi elde etmek için kullanılır. Devrenin yapımı oldukça basit olup bazı noktalara dikkat edilmesi gerekmektedir. İstediğiniz doğru gerilim değeri için aşağıdaki tablodan regülatörü seçiniz. Mesela 5 V isteniyorsa 7805 entegresi kullanılmalıdır. 78XX serisi regülatörlerin çalışması için giriş geriliminin çıkıs gerilimi değerinden yaklaşık 3 V fazla olması gereklidir. Aksi takdirde çıkış geriliminiz istediğiniz değerde olmayacaktır. Dolayısıyla 5 V çıkış için minimum 8 V DC gerilimin entegrenin girişine uygulanması gereklidir. Şekil 1'deki devrenin girişi alternatif bir gerilimdir. Bu alternatif gerilim D1 diyodu ve kapasitesi ile (tek fazlı yarım dalga doğrultucu) doğru gerilime dönüştürülür. Elinizde doğru gerilim varsa D1 diyoduna gereksinim yoktur. Mesela hepimizin evinde bulunan adaptörün çıkışını 9 V'a ayarlayıp bu devrenin girişine bağlıyabilirsiniz. Daha da basiti 9 V'luk bir pil kullanarak rahatlıkla 5 V elde edebilirsiniz. Bu devreden yaklaşık olarak 200 ma değerine kadar akım çekebilirsiniz. Bu akım seviyesinde entegreye soğutucu bağlamanıza gerek olmayabilir. Daha fazla akım çekmek istiyorsanız girişe bağladığınız kaynağın güçlü olması gereklidir (7805 iyi bir soğutucuya monte edildiği takdirde 1 A ve üzerinde akım verebilir).
6 Şekil 1: Regüleli doğru akım güç kaynağı. Regüleli doğru akım güç kaynağı devresi için parça listesi D1 C2 1N4001 diyot 330 µf 25V elektrolitik kapasitör 7805: +5 V için 7812: +12 V için 7815: +15 V için 0.1 µf 25V seramik kapasitör 2001 Deniz Yildirim, ** Bu dökümanı kaynak göstermek suretiyle eğitim ve kişisel amaçlarınız için kullanmanızda bir sakınca bulunmamaktadır. Her ne şekilde olursa olsun ticari amaçlar için kullanılması kesinlikle yasaktır. Lütfen bu dip notu bu dökümandan ayırmayınız.