İMPLANT - ABUTMENT KIRILMA DEĞERLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI - PDF
Download "İMPLANT - ABUTMENT KIRILMA DEĞERLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI"
1 T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PROTETİK DİŞ TEDAVİSİ ANABİLİM DALI İMPLANT - ABUTMENT KIRILMA DEĞERLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI DT. KEMAL ÇAĞLAR ÖZKAN YÜKSEK LİSANS TEZİ DANIŞMAN Prof. Dr. Ender KAZAZOĞLU İSTANBUL 2014
2 ÖZET Özkan KÇ. İmplant Abutment Kırılma Değerlerinin Karşılaştırılması. T.C. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı, İstanbul İmplant tedavisi sağlık alanında gelişen teknoloji ile birlikte tek diş eksikliklerinde, parsiyel ve total dişsizlik vakalarında sıklıkla ve başarı ile kullanılan bir tedavi seçeneğidir. İmplant tedavisi bu saydığımız avantajlarına rağmen mekanik ve biyolojik komplikasyonları nedeniyle hekimleri sıkıntıya sokan durumlar oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı kullanılan implant ve abutmentlerin kırılma değerlerini görmek ve kendi aralarında kıyaslama yapmaktır. Toplamda 40 adet implant, abutment ve vidaları 4 ayrı gruba ayrıldı. ISO standardı kullanıldı ve implantlar 30 derece açıyla ara parçaya yerleştirildi. Firmanın raşet ve implant anahtarı kullanılarak 25 N tork momenti verildi. İnstron Universal test cihazı 8 mm/sn hızla kırılma gerçekeleşene kadar kuvvet uyguladı. Bu işlem teker teker 40 implanta birden uygulandı. Kırılma değerleri ve kırılma yerleri kaydedildi. Elde edilen veriler öğrenci t testi ve oneway anova testi ile istatistiksel olarak değerlendirildi. Sonuç olarak solid abutmentların kırılma değerleri ortalaması (2350 N) dijital abutmentlara göre (1089 N) daha yüksek bulunmuştur. 4.5 mm çapındaki implantların kırılma değerleri ortalaması da (1753 N) 3.5 mm çapındaki implantlara göre daha yüksek (1685 N) olarak bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Dental implant, abutment kırığı, ISO
3 SUMMARY Özkan KÇ. Comparison of İmplant Abutment Breaking Values. T.C. Yeditepe University Health Sciences Institute Prosthetic Dentistry, İstanbul, Implant treatment is used frequently and successfully in one tooth loss, partial and complete tooth loss. Despite the implant therapy s advantages, dentsits has some problems because of the mechanical and biological complications. This subject s aim is to see the breaking values of the implants and abutments and compare them. Totally 40 implants, abutmetns and screws are divided into 4 different groups. ISO standard is used and implants are placed with 30 degree angle to transition piece. 25 N torque moment is calibrated by using the company s implant devices. Instron Universal test machine applied an increasing force until the breaking happens with the speed of 8 mm per second. This process is applied to 40 implants one by one. Breaking values and breaking spotsa re saved. Datas are statistically evaluated by using student t test and oneway anova test. As a result, solid abutments mean breaking value (2350 N) is higher than digital abutments (1089 N). 4.5 mm platform diameter abutments mean breaking value (1753 N) is higher than 3.5 mm platform diameter abutments (1685 N). Keywords: Dental implant, abutment fracture, ISO
4 TEŞEKKÜR Lisans ve yüksek lisans eğitimim boyunca diş hekimliğinde bilim ve teknolojiyi takip etmemizi sağlayan, bize her zaman ideal çalışma ortamı tedarik eden, kendi vizyonunu bize aktaran Sayın Dekanımız Prof. Dr. Türker SANDALLI ya, Yüksek lisans eğitimim boyunca bilimin ne anlama geldiğini öğreten, bana farklı bir bakış açısı kazandıran, hatalarımı tekrar tekrar açıklayarak anlamamı sağlayan, protetik diş tedavisini öğreten ve sevdiren, tez çalışmamın ortaya çıkmasında, laboratuvar çalışmalarında ve yazımında bana destek olan, yol gösteren ve ufkumu açan, öğrencisi olmaktan onur ve gurur duyduğum pek kıymetli hocam Sayın Prof. Dr. Ender KAZAZOĞLU na, Yüksek lisans eğitimim boyunca güler yüzüyle ve derin bilgisiyle bana ışık tutan, tez çalışmamda büyük emeği olan hem bir hoca hem bir abla gibi yaklaşan kıymetli hocam Sayın Doç. Dr. Nuray ÇAPA ya, Fakülteye girdiğim ilk andan beri bana kol kanat geren, hiçbir zaman beni yalnız bırakmayan ve desteğini esirgemeyen, klinik hayatını bana öğreten hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Ceyhun CANPOLAT a, Yüksek lisans eğitimimin ilk yılında danışman hocam olan daha sonrasında akademik kadromuzdan ayrılarak mesleğine klinik hayatında devam eden, protetik diş tedavisini bana sevdiren hocam Sayın Dr. Oya Öztan PEKER e, Hasta başında ve fakültede olduğumuz her an sorularıma sabırla cevap veren, akademik bilgilerini ve tecrübelerini bana aktarmakta tereddüt etmeyen Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı nın saygıdeğer öğretim üyelerine, Eğitim hayatım boyunca iyi ve kötü günlerimde maddi ve manevi desteklerini esirgemeyen ve desteklerini her zaman hissettiren aileme ve arkadaşlarıma, Sonsuz teşekkürlerimi sunarım.
5 İÇİNDEKİLER İÇ KAPAK ÖZET SUMMARY TEŞEKKÜR İÇİNDEKİLER KISATLMALARIN LİSTESİ ŞEKİLLERİN LİSTESİ RESİMLERİN LİSTESİ TABLOLARIN LİSTESİ i ii iii iv v viii ix x xi 1. GİRİŞ ve AMAÇ 1 2. GENEL BİLGİLER Dental İmplantlar Dental İmplantların Tarihçesi Dental İmplantların Sınıflandırılması Proteze Verdiği Desteğe Göre Kullanılan Materyale Göre Kemikle İlişkilerine Göre Subperiostal İmplantlar (Kemik Üzeri) Transosseal İmplant Endosteal İmplant (Kemik İçi) Dental İmplantın Protetik Komponentleri Protez Vidası 5
6 Protetik Koping Analog Transfer Koping Abutment Siman Bağlantılı İmplant Abutmentlar Standart Abutment Uyumlandırılabilir Abutment Tamamen Kişisel Abutment Bilgisayar Desteği ile Üretilen Abutment Seramik Abutment Vida Tutuculu İmplant Abutmentları Ataşman Tutuculu İmplant Abutmentları Dental İmplantların Komplikasyonları Cerrahi Komplikasyonlar İmplant Kaybı Marginal Kemik Kaybı Peri-implant Yumuşak Doku Komplikasyonları Estetik ve Fonetik Komplikasyonlar Mekanik Komplikasyonlar Vida Gevşemesi veya Kırılması İmplant-Abutment Bağlantısının Kırılma ve Sebepleri Yükleme Kuvvetleri Ön Yükleme Kuvveti İmplantlarda Vida Gevşemesi İmplant-Dayanak Birleşim Tipleri 18
7 Eksternal Hekzagon Sistemin Avantajları Eksternal Hekzagon Sistemin Dezavantajları İnternal Hekzagon Sistemin Avantajları İnternal Hekzagon Sistemin Dezavantajları GEREÇ VE YÖNTEM Solid Abutment Dijital Abutment Çalışma Grupları ISO Standardı Deney Planı İstatistiksel İncelemeler BULGULAR İmplant Tipi ve İmplant Platform Çapına Göre Kırılma Dayanımı Değerlendirilmesi İmplant Platform Çapına ve Tipine Göre Kırılma Dayanımı Değerlendirilmesi İmplant Tipi ve İmplant Platform Çapına Göre Kırılma Yerinin Değerlendirilmesi İmplant Tiplerinde Ayrı Ayrı İmplant Platform Çapına Göre Kırılma Yerinin Değerlendirilmesi TARTIŞMA KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ 51
8 KISALTMALARIN LİSTESİ ISO mm N sn Hz International Organization for Standardization Milimetre Newton Saniye Hertz
9 ŞEKİLLERİN LİSTESİ Şekil 4.1: dayanımı değerlendirilmesi İmplant tiplerinde ayrı ayrı implant platform çapına göre kırılma Şekil 4.2: değerlendirilmesi İmplant platform çaplarında ayrı ayrı implant tipine göre kırılma yerinin
10 RESİMLERİN LİSTESİ Resim 3.1: Resim 3.2: Resim 3.3: Resim 3.4: Resim 3.5: Resim 3.6: Resim 3.7: Resim 3.8: Resim 3.9: Resim 3.10: Resim 4.1: Resim 4.2: Resim 4.3: Solid abutment örneği Dijital abutment örneği Araştırmada kullanılan 1. Grup örneği Araştırmada kullanılan 2. Grup örneği Araştırmada kullanılan 3. Grup örneği Araştırmada kullanılan 4. Grup örneği ISO standardına göre düzeneğin hazırlanışı İmplantın düzeneğe yerleştirilmesi Kırılma deneyinin başlangıcı Kırılma deneyinin bitişi Abutment kuronal 1/3 kırılma örneği İmplant-abutment sınırı kırılma örneği Vida kırığı örneği
11 TABLOLARIN LİSTESİ Tablo 3.1: Tablo 3.2: Tablo 4.1: değerlendirilmesi Tablo 4.2: değerlendirilmesi Kullanılan implantlar ve abutmentlar Çalışma grupları ve implant özellikleri İmplant tipi ve implant platform çapına göre kırılma dayanımı İmplant tipi ve platform çapının kırılma dayanımı üzerine olan etkisinin Tablo 4.3: dayanımı değerlendirilmesi İmplant platform çaplarında ayrı ayrı implant tipine göre kırılma Tablo 4.4: değerleri Tablo 4.5: değerlendirilmesi Tablo 4.6: değerlendirilmesi Deney gruplarının standart sapmaları ile minimum ve maksimum İmplant tipi ve implant platform çapına göre kırılma yerinin İmplant tiplerinde ayrı ayrı implant platform çapına göre kırılma yerinin
12 1. GİRİŞ VE AMAÇ Dental implantlar tam, parsiyel ve tek diş eksiklikleri vakalarında otuz yılı aşkın süreden beri yaygın olarak kullanılmaktadır ve yüksek başarı oranları bildirilmiş olsa da erken ya da geç dönem implant kayıpları hala kaçınılmazdır. İmplant geometrisi, preparasyon tekniği, kemiğin kalitesi ve primer stabilite gibi faktörler implant başarı oranı üzerinde etkili olan faktörlerdir. İmplant uygulanacak olan hastada, uygulamaya geçilmeden önce planlama aşamasında klinik ve radyolojik muayene ile tüm bilgiler tam olarak elde edilmeli ve bu bilgiler ışığında tedaviye geçilmelidir. İmplant başarısına ait uzun dönem kontrol çalışmalarında protetik aşamayı takiben birçok komplikasyon oluşabildiği saptanmıştır. Bu komplikasyonlar; implant komponentlerinde kırık, üst yapıda kırık, dayanak gevşemeleri ve kırılmaları, marjinal kemik kaybı ve osseointegrasyonun bozulması olarak sıralanabilir. İmplant uygulamaları sırasında oluşabilecek komplikasyonlar hakkında bilgi sahibi olmak; tedavi planlaması, hasta-hekim ilişkisi ve tedavi sonrası bakımın önemli bir parçasıdır. Bu komplikasyonların bilinmesi ve bunlara karşı önlem alınması implant başarısını artıracaktır. İmplant destekli protezlerde fonksiyon esnasında oluşan yükler protez parçaları ve dayanaklar aracılığı ile implantlara iletilir. Bu yüklere, implantın gövdesini çevreleyen sert ve yumuşak dokular tarafından biyolojik bir yanıt verilir. İmplanta gelen kuvvetlerin büyüklüğü, implantın dental ark üzerindeki konumuna göre değişir. Posterior bölgeye yerleştirilen implantlar, yüksek çiğneme kuvvetlerinden dolayı büyük risk altındadır. Bu sebeple posterior bölgede daha uzun ve geniş çaplı implantların yerleştirilmesi önerilmektedir. Biz de yaptığımız çalışmada ISO standartlarına bağlı kalarak İmplant KA marka abutmentların hangi değerlerde kırıldığını ve ne tip kırılmalar oluştuğunu incelemeyi amaçladık.
13 2.GENEL BİLGİLER 2.1. Dental İmplantlar Dental implantlar, kaybedilen dişlerin yerini alacak sabit veya hareketli protezlere desteklik ya da tutuculuk sağlamak amacı ile kemik içine veya üzerine yerleştirilen biyolojik olarak uyumlu biyofonksiyonel apareyler olarak tanımlanmaktadır (1,2). İmplantasyon ise canlı olmayan yapıların ya da materyallerin doku içerisine yerleştirilmesi olarak ifade edilir (3) Dental İmplantların Tarihçesi Dental implantlarla ilgili ilk bulgu Dr. Wilson Popeone ve arkeoloji ekibinin 1931 yılında Honduras ta Ulva vadisinde yaptıkları kazılarda buldukları M.S. 600 yılları civarında Mayalara ait bir mezar kazısında elde edilmiş alt çene kemiği üzerinde üç kesici diş yerine yerleştirilmiş deniz hayvanları kabuklarıdır (4,5) yılında Leonard Kinkow kemik yüksekliğinin yetersiz olduğu vakalarda kemik genişliğinden yararlanılması amacıyla Blade tipi implantları tasarlamıştır (6). Bränemark 1960 yılında osseointegrasyon terimini tanımlamış ve daha önce ortaya atılan, implant ve kemik arasındaki fibröz bağ dokusunun gerekli olduğu düşüncesini değiştirerek implantolojide büyük bir adım atmıştır (7). Titanyum oksidin kemikle direk kimyasal bağlantı yapması nedeniyle materyal olarak saf titanyum tercih edilmiştir (8). Bränemark ve ark. yapmış olduğu tedaviler uzun dönemde başarılı olmuştur. Bilim ve teknolojinin de zamanla gelişmesi ile birlikte daha iyi özelliklere sahip implantlar üretilmiştir ve diş hekimliği pratiğinde kullanımı yaygın hale gelmiştir (9) Dental İmplantların Sınıflandırılması Proteze Verdiği Desteğe Göre Normal diş boyutlarında implant destekli sabit protez Normalden çok az değişiklik gösterecek şekilde hiper konturlu implant destekli sabit protez
14 Diş ve dişeti restorasyonu beraber olacak şekilde implant destekli sabit protez İmplantların hem ön hem de arka bölgede desteklik verdiği implant tutuculu hareketli protezler İmplantların yalnızca ön bölgede desteklik verdiği implant tutuculu hareketli protezler (10) Kullanılan Materyale Göre Vitalyum (Co-Cr-Mo alaşımı) Titanyum Alüminyum Zirkonyum Zirkonyum-Titanyum (Hibrit) (10) Kemikle İlişkilerine Göre Subperiostal implant (Kemik üzeri) Transosseal implant (Kemik boyunca) Endosteal implant (Kemik içi) (10) Subperiostal İmplantlar (Kemik Üzeri) Subperiostal implantlar, kişiye özel olarak hazırlanan implantlardır. Rezidüel alveolar kret yüzeyi ile mukoza arasına yerleştirilir. Aşırı kemik rezorpsiyonu olan vakalarda kemik içi implantların yerleştirilmesinin zor olduğu vakalarda kullanılır. İmplant yüzeyindeki herhangi bir porözite ciddi doku reaksiyonlarına yol açabilir ve implant kaybına neden olabilir (11,12,13,14). İlk olarak Dahl tarafından 1943 yılında tanıtılan subperiostal implantlar bu grup içerisinde en sık kullanılan implantlardır Transosseal İmplant Transosseal dental implantlar metal bir plaka ve transosseal pinler veya postlardan oluşmuş implantlardır. Metal plaka tutucu pinler veya vidalarla mandibulanın iç kenarına tutturulur. Metal plaka mandibulanın bütün kalınlığı boyunca penetre olan transosseal pinler/postları destekler ve intraforaminal bölgeden ağıza açılırlar. İmplantların zor ve kapsamlı cerrahi tekniğe sahip olmalarından dolayı kullanımları çok yaygın değildir.
15 Başarısızlık durumunda çıkarılması zor olmakta ve çevre dokularda fazla zarar oluşmaktadır (11) Endosteal İmplant (Kemik İçi) Endosteal implantlar alveolar veya bazal kemiğin içine yerleştirilen kemik içi dental implantlardır. Kemik içinde kalan ana parça ve ağız içinde kalan abutment olarak adlandırılan tutucu parça olmak üzere iki bölümden oluşur. Kemik içinde kalan ana parçanın geometrik şekline göre 4 sınıfta incelenmiştir; 1. Vida tip implantlar 2. Silindirik implantlar 3. Blade implantlar 4. Vent tipi implantlar Vida tipi implantlar kemik içine, standardize edilmiş özel enstrümanlarla yerleştirilirler. Vida tip implantlarda kemik, vida yivlerine doğru büyüme eğilimi gösterir. Bu implantlarda, diğer implant tiplerine göre daha iyi primer stabilizasyon sağlanır (11). Skalak, yaptığı çalışmada vida tipi implantlarda gelen kuvvetlerin, yivlerin eğimli yüzeyleri aracılığı ile kemiğe iletildiğini belirtmişlerdir (16). Yapılan başka bir çalışmada ise vida tipi implantların stresleri kemiğe daha az ve homojen olarak ilettiği belirtilmiştir (17). Silindirik implantların bir diğer adı da kök formu implantlardır. Bu tip implantların primer stabilizasyonu, implantın dış yüzeyi ve kemik arasındaki sürtünme ile sağlanır. Yerleştirilen implant çapının, implant yatağından daha geniş olması ile yüzeyler arasında sürtünme sağlanır. İmplantların yüzeyi değişik yöntemlerle pürüzlendirilir, böylece kemik ile moleküler düzeyde retansiyonu sağlanmış olur (17). Blade tip implantlar, 1968 yılında Linkow tarafından alveol kemiğinin dikey ve yatay yönden boyutlarının yetersiz olduğu durumlarda uygulamak için geliştirilmiştir. Blade implantlar, özellikle serbest sonlanan vakalarda, mandibulada mental foramenin distalinde ve silindirik implantların uygulanmasının zor olduğu ince kretlerde kullanılmaktadır. Kemik ile yüzey miktarını arttırmak ve yeni kemik oluşumunu aktive etmek amacı ile bu implantlar boyun kısımları hariç, titanyum plazma sprey ve hidroksilapatit kaplı olarak üretilmişlerdir.
16 Blade tip implantların dokudan çıkartılmaları gerektiğinde fazla miktarda kemik kaybına sebep olmaları nedeniyle günümüzde kullanılması sınırlandırılmıştır (18). Vent tipi implantlarda amaç, daha geniş ankraj yüzeyi oluşturmak ve implant yatağında mümkün olan en az kemik defektine neden olacak şekilde implant hacmini küçültmektir. İmplant gövdesindeki deliklerde gelişen kemik, fizyolojik yüklerde bir çeşit şok abzorbe edici olarak görev yapar ve implant-kemik ara yüzeyindeki kayma direncini arttırır (11) Dental İmplantın Protetik Komponentleri Misch ve Misch 1992 yılında dental implantların protetik komponentlerini sınıflarken Amerika Birleşik Devletlerinde kullanılan 5 implant sistemini referans olarak almıştır (19) Protez Vidası (20). Abutmentin içinden geçerek implant gövdesine sıkıca oturan ince vida şeklindedir Protetik Koping İnce bir kapaktır ve genellikle vida tutuculuğu için abutmenta uyacak şekilde üretilmiştir (20) Analog Herhangi bir cismin aynı veya benzeri anlamına gelmektedir. İmplant analogu, implant gövdesinin veya abutmentın retantif kısmının ana modele kopyalanmasında kullanılmaktadır. İki tip analog vardır (20): İmplant gövdesi analogu Abutment analogu Transfer Koping Ölçü içerisindeki analoğun konumlandırılmasında kullanılmaktadır. Hem implant gövdesi transfer kopingi hem de abutment transfer kopingi olarak implant pozisyonunu ana modele aktarmaktadır (20). Bunlar iki tiptir;
17 İndirekt transfer koping Direkt transfer koping Abutment İmplantların protezi desteklemesine veya tutuculuğuna hizmet eden parçasına abutment denir (21). Yapılan bir çalışmada 64 den fazla abutment çeşidi olduğu belirtilmiştir (22). İmplant destekli protezlerde kullanılan abutment çeşitleri tedavi planlamasına ve yapılacak protezin çeşidine göre değişiklik göstermektedir. İmplant abutmentları 3 ana grupta incelenir (23,19): Siman bağlantılı implant abutmentlar Vida tutuculu implant abutmentlar Ataşman tutuculu implant abutmentlardır Siman Bağlantılı İmplant Abutmentlar Estetiğin ön planda olduğu, ince mukozaya sahip bölgelerde tercih edilmektedir. İmplantın üst sınırı 2-3 mm den daha az derinlikte ise simante tip abutment tercih edilir (24). Simante bağlantılı implant abutmentlarının avantajları; Estetik açıdan daha avantajlıdır, Protezin okluzal yüzü doğal diş anatomisine benzer, Simantasyon sayesinde alt yapının pasif uyumu daha kolay sağlanır, Vida gevşemesine karşı daha dirençlidir, Vida kırılmasına karşı çok dirençlidir, Okluzal uyum daha kolay elde edilir, Laboratuvar işlemleri geleneksel protezlerin yapımına benzer, Lingual veya palatinal uyum gözle kontrol edilebilir, Geçici restorasyonlar çok kolay yapılır (23,14). Siman bağlantılı implant abutmentlerinin dezavantajlar; Simantasyondan sonra çıkarılması çok zordur, Dişetinin altına siman fazlasının kaçma riski vardır (23,14).
18 Siman bağlantılı implant abutmentlerinin sınıflandırılması; Standart abutmentler, Uyumlandırılabilir abutmentler, Tamamen kişisel abutmentler, Bilgisayar desteği ile üretilmiş abutmentler, Seramik abutmentler (14) Standart Abutment Önceden hazırlanmış abutmenta sahip implantların çoğu titanyumdan yapılır. Standart abutmentlar genelde abutment ve abutmenttan ayrı olarak titanyum veya altın alaşımından yapılmış bir vida olmak üzere iki parçadan oluşur (14). Standart abutmentlerin avantajları; Uygulanması kolaydır, Klinik ve laboratuvar işlemleri çok vakit almaz, Kuron için kabul edilebilir bir retansiyona ve şekle sahiptir, İdeal boşluğun olduğu basit kullanımlarda başarılı bir implant uyumu sağlanır (14). Standart abutmentlerin dezavantajları ; Kuron kenarları ile dişeti uyumu iyi değildir, Özellikle labiale eğimin fazla olduğu implant uygulamalarında uyarlama yapılamayabilir (14) Uyumlandırılabilir Abutmentler Standart abutmentlere benzer bir implant bağlantısına sahiptirler. Çeşitli çap ve büyüklükte abutmentler mevcuttur. Bu abutmentler diş hekimi veya diş teknisyeni tarafından yüksek hızda dönen aletler ile klasik kuron kesimine benzer bir şekilde hazırlanırlar (14).
19 Uyumlandırılabilir abutmentlerin avantajları; Bu teknik, açısal değişikliklerden kaynaklanan pek çok problemle başa çıkabilmektedir; Estetik bir yumuşak doku şekillenmesine izin verir (14). Uyumlandırılabilir abutmentlerin dezavantajları; Laboratuvar işlemleri daha uzundur, İkinci bir ölçü alma işlemi gerektirebilir, Kuronun abutmente tutunması daha zayıftır (14) Tamamen Kişisel Abutmentler Bu abutmentler uyumlandırılmış abutmentler ile aynı özellikleri paylaşmalarına karşın implant pozisyonlanmasına daha fazla izin verirler. Tamamen kişisel abutmentler, model üzerinde mumdan biçimlendirilmesi yapıldıktan sonra kıymetli metal alaşım ile döküm yapılarak elde edilirler (14) Bilgisayar Desteği ile Üretilen Abutmentler Çalışma modeli tarayıcıdan geçirilir. Özel bilgisayar programlarına istenilen restorasyonun açısı ve implant pozisyonunun bilgileri girilir. İdeal abutment şekli ve görüntüsü üç boyutlu olarak elde edilir. Bu bilgiler titanyumdan abutmentin üretildiği özel bir merkeze gönderilir ve abutment elde edilir. Üretilen abutment uyumlandırılabilir abutmente benzer özellikler gösterir. Maliyeti daha yüksektir (14) Seramik Abutmentler Esas olarak uyumlandırılabilir abutmentlere benzerler. Dental seramikten elde edilirler. Estetik restorasyonlar oldukları için üzerlerine tam seramik kuron yapılmalıdır (14).
20 Vida Tutuculu İmplant Abutmentları Bu tip abutmentler daha çok posterior bölgede, estetiğin önemli olmadığı ve implantların derine yerleştirildiği durumlarda tercih edilirler. İmplantın üst bölümü dişetinden 3 mm ve daha fazla derinde ise vida tutuculu abutment tercih edilir (24). Vida tutuculu implant abutmentlerinin avantajları; Protez çok kolay çıkartılır, Protez prefabrike bir abutmente vidalanır, Simana gerek yoktur (23). Vida tutuculu implant abutmentlerinin dezavantajları; Okluzal anatomi değişir, Bazen anatomik çıkış profilinin elde edilmesi zorlaşır, Vidalar okluzal yüzden görünür, Okluzal morfoloji değişir, Okluzal ayarlamalar zorlaşır, Vida gevşemeleri görülebilir, Vida kırılmalarına karşı dirençsizdir, Küçük okluzal tablalı porselen kuronlarda veya vida okluzal kenara yakın yer alırsa, porselen kırığı daha fazla görülür, Vida kaybolabilir (23,24) Ataşman Tutuculu İmplant Abutmentları Az sayıda implantın yapılacağı, overdenture tipi hareketli protez kullanılacağı vakalarda tercih edilirler. O-ring veya topuz başlı, titanyum veya altın klipsli çeşitleri mevcuttur (19). Son zamanlarda locator tip abutmentların kullanımı oldukça yaygınlaşmıştır ve topuz başlı abutmentların yerine tercih edilen bir alternatif haline gelmiştir (25,26). Abutmentların Başka Bir Sınıflandırma Şekli (27) Geçici abutmentlar Daimi abutmentlar
21 Hareketli bölümlü protezlerde kullanılan abutmentlar Küresel abutmentlar (topuz başlı) Bar abutmentlar Teleskop bağlantılar Mıknatıs tutucular Locator ataşman sistemi Sabit protezlerde kullanılan abutmentlar - İki parça abutment o Açılı abutmentlar o Düz abutmentlar o Seramik abutmentlar - Tek parça abutment o Direkt abutment o Solid abutment - Oklüzalden vidalı abutmentlar o Açılı abutmentlar o Düz abutmentlar - Transversal vidalı abutmentlar
22 2.5. Dental İmplantların Komplikasyonları İmplant uygulamaları sırasında oluşabilecek komplikasyonlar hakkında bilgi sahibi olmak; tedavi planlaması, hasta-hekim ilişkisi ve tedavi sonrası bakımın önemli bir parçasıdır. Bu komplikasyonların bilinmesi ve bunlara karşı önlem alınması implant başarısını artıracaktır. İmplant tedavisinde karşılaşılan sorunlar başlıca 6 ana grupta incelenir (28). Cerrahi komplikasyonlar İmplant kaybı Marginal kemik kaybı Peri-implant yumuşak doku komplikasyonları Mekanik komplikasyonlar Estetik ve fonetik komplikasyonları Cerrahi Komplikasyonlar İmplant tedavisi sırasında karşılaşılan cerrahi komplikasyonlar aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir: Kanama Duyu iletim bozukluğu Yan dişte devitalizasyon Mandibula kırığı Hava embolisi İmplantın mandibular kanal gibi anatomik boşluklara girmesi İmplant kapağı aspirasyonu Göz içi kanama gibi birçok komplikasyon literatürde yer almıştır. En sık görülen cerrahi komplikasyonlar kanama %24 (29) ve duyu iletim bozukluğu %7 (30,31,32) olarak bildirilmiştir. Mandibula kırığı %0.3 tür ve aşırı rezorbe mandibulada gözlenmiştir (30).
23 İmplant Kaybı İmplant kaybı; protez, dental ark, kayıp zamanı, implant uzunluğu, kemik kalitesi ve sistemik koşullar gibi faktörler göz önünde bulundurularak değerlendirilir. 10 yıllık takipte maksillada tam sabit protezlerdeki ortalama implant kaybı %9.8, mandibuladaki implant kaybı %2.7 dir. Overdenture protezlerde implant kaybı maksillada %21.3, mandibulada ise %5 dir. Sabit kısmi dişsizlik vakalarında maksiladaki implant kaybı %6.6, mandibulada %6.2 dir. En düşük implant kaybı %2.7 ile tek diş restorasyonlarda gözlenmiştir (33). İmplant kayıplarının zamana bağlı olarak incelenmesi durumunda, protez yapımından sonraki ilk yıl görülen kayıpların oranı ikinci yıla göre iki kat daha fazla gözlenmiştir. Üçüncü yıl kayıpları ikinci yıla göre daha düşüktür (34,35). İmplant boyu ile ilgili çalışmalarda, en fazla implant kaybının maksilladaki 7 mm lik implantlarda ortaya çıktığı gözlenmiştir (36). Kemik türü ile ilgili çalışmalarda, tip IV kemik türündeki implant kayıp oranlarının tip-i, II,III türlerindekilere göre dört kat daha fazla oldugu gözlenmiştir (37). Protez öncesi implant kayıplarının nedenleri arasında; cerrahi sırasında kemiğin aşırı ısınması, enfeksiyon, hastanın sağlık durumu ya da iyileşme dönemindeki mikrohareketler gösterilmiştir (38,39). Protez sonrası implant kayıplarının nedenleri arasında; kötü ağız hijyeni, aşırı okluzal yükler, hatalı implant-abutment bağlantısı gösterilmiştir (16,40) Marginal Kemik Kaybı İlk yılda gözlenen marginal kemik kaybı ortalama 0.93 mm oranlarda görülmüştür (41,42). Yıllık ortalama kayıp 0.1 mm civarında belirtilmiştir. İmplant yerleşiminin ardından küçük bir miktar marginal kemik kaybı görülmesi doğaldır. Marginal kemik kaybının fazla olmasının sebebi; cerrahi işlem sırasında implantın aşırı zorlama ile yerleştirilmesi sonucu kemikte oluşan aşırı gerilme ve protez sonrası aşırı okluzal yüklerdir (32,43). İmplantın başarısının devamı için dikey kemik kaybının ilk yıldan sonra 0.2 mm altında seyretmesi gerekmektedir (44) Peri-implant Yumuşak Doku Komplikasyonları Peri-implant yumuşak doku komplikasyonları; doku yırtılması, fistül, gingival iltihap, dişeti çekilmesini içermektedir. Bu tür komplikasyonların %2-11 arasında oluştuğu gözlenmiştir (45). Estetik bölgelerdeki doku yırtılması yumuşak doku kaybına sebep olarak
24 nihayi estetik sonucu olumsuz yönde etkileyebilir ve yumuşak doku operasyonu gerektirebilir. Yumuşak doku iltihabı en sık rastlanan komplikasyondur (45). Yumuşak doku komplikasyonları genellikle kötü ağız hijyeni, abutment ile implant arasındaki bağlantının gevşekliği ya da hatalı bağlantıya bağlı oluşan boşluklar sonucu gelişir (45). İmplant abutment bağlantısının iyi şekilde yapılması ve üzerine yapılan kuronda sızdırmazlık sağlanması bu tür sorunların önüne geçer (46). Dişeti kalınlığının fazla olması estetiği arttırırken, üst yapı parçalarının bağlanmasını ve implant çevresinin bakımını güçleştirir (47) Estetik ve Fonetik Komplikasyonlar Fonetik problemler implant üstü tek diş restorasyonları haricindeki diğer 3 protez tipinde gözlenmiştir. Fonetik problemler daha sık olarak maksillada görülmektedir. Özellikle aşırı rezorbe maksillanın sabit restorasyonunda protez altındaki hava kaçağının fonetik problemlere sebep olduğu gözlenmiştir. Bu problem zamanla aşılabilecek olup hastalar dudakları ile daha fazla basınç yaratarak bu sorunu çözerler (48). Estetik problemler, overdenture haricindeki diğer üç protez tipinde gözlenmiştir. Bu problemler arasında, hatalı restorasyon konturu, yetersiz dudak yanak desteği, dişeti çekilmesine bağlı olarak implant abutment bağlantısının gözükmesi sayılabilir (48) Mekanik Komplikasyonlar Vida gevşemesi veya kırılması İmplant kırılması Üst yapıda kırılma Karşı protezde kırılma Overdenture mekanik tutunma problemleri (49) Vida Gevşemesi veya Kırılması Vida komplikasyonları tek diş eksikliği, total dişsizlik ve parsiyel dişsizlik vakalarının hepsinde gözlenmiştir (41,44,48,50,51). Bununla beraber uygun materyal kullanımı, basit mühendislik prensipleri ile bağlantı yapıları daha güvenli hale getirilmiştir (52). Geçmişte
25 yapılmış çalışmalarda tek diş eksikliğindeki vida kaybı %8.7 iken, solid konik abutment kullanımı ile vida kayıp oranı %3.6 ya düşmüştür (53). tanesi: Vida boynu stabilitesi, birçok kritik faktörü içermektedir. Bu faktörlerden en önemli 3 Yeterli ön sıkıştırma İmplant ve abutmentın uygun baglantısı İmplant-abutment ara yüzeyinde antirotasyonel bağlantı şeklinin olmasıdır (49). Doğru uygulanan tork kuvveti, implant ve ara parçaların tümünün uygun şekilde ön sıkıştırma ile bir arada durmasını sağlar. Eksternal heksagonal vida çifti sistemlerinde, ön sıkıştırma, implant ile abutmentın okluzal kuvvetlerle birbirinden ayrılmasına karşı koyan bir kuvvettir. Eğer okluzal kuvvetler ön sıkıştırmayı aşarsa ve kitleme sisteminde anti-rotasyonel bir özellik yoksa ilerleyen dönemlerde vidanın kaybı gözlenir. Sistemin anti rotasyonel mekanizması olması durumunda dahi, yapıların bağlantı yerlerinde fonksiyonel kuvvetleri ile küçük rotasyonel hareketler oluşur. Bağlantı yerinde fonksiyonel kuvvetlerle oluşan mikro hareket ve vibrasyon, vida kaybı ile sonuçlanana kadar ön sıkıştırmada gevşeme meydana getirir (54). Bu problem klinik raşetlerin kullanılması ile %30-50 oranında azaltılmıştır (55). Daha önceki çalışmalara göre, yivli abutment sistemleri, vidalı bağlantı sistemlerine göre yaklaşık olarak 4 kat daha fazla sıkıştırma özelligine sahiptir. Buna ek olarak yivli bağlantılarda, gevşetme momenti; sıkıştırma momentinden %10-20 daha yüksek iken, vidalı bağlantılarda gevşetme momenti; sıkıştırma momentinden %10 düşüktür (56). İmplant-abutment vida bağlantılı sistemlerde yüzey özelliklerinin rotasyona izin vermeyecek şekilde ayarlanması gerekmektedir. Yapılan çalışmalarda bu sistemlerin 4 dereceden fazla rotasyon gösterdikleri saptanmıştır (57). Buna kıyasla vidasız yivli abutment sistemleri, mekanik sürtünme özellikleri sayesinde rotasyonu ortadan kaldırılmıştır (52). Vida gevşediğinde metalin yorulması kırılmaya yol açar. Özellikle inter okluzal mesafenin fazla olduğu durumlarda okluzal mesafe ile orantılı olarak moment artar ve bağlantı yerinde gerilmenin artmasına sebep olur (52) İmplant-Abutment Bağlantısının Kırılma ve Sebepleri Bu tip kırılmalar genellikle implantın kaybedilmesine yol açtıkları için en önemli problemlerdir. Yapılan araştırmalarda %5 e varan yapı kırılmaları gözlenmiştir. Zamanla bu
26 oranın artması bu olayın metal yorulmasına bağlı olduğunu ve kırılmanın zamana bağlı bir problem olduğunu göstermektedir (58). Yapılan çalışmalarda implant kırılmalarının en çok posterior bölgede, bir veya iki implantın kantileverle kullanıldığı durumlarda ve bruksizm ya da aşırı okluzal kuvvetler altında ortaya çıktığı gözlenmiştir (59, 60). İmplantların düz bir çizgi şeklinde yerleştirilmesi eğilme momentini arttırır. Yapı kırılmalarını azaltmak için; daha geniş çaplı bağlantılar kullanılması, abutment sayısının arttırılması ve implantların düz bir çizgi şeklinde yerleştirilmemesi tavsiye edilmektedir. Vidasız yivli abutment bağlantılarında yapı kırılmaları gözlenmediği için bu önlemlerin alınmasına gerek kalmamıştır (60). Isırma kuvvetleri molar bölgede anteriora göre üç kat daha fazla olduğu için kısmi dişsizlik vakalarında posterior restorasyonlar implanta en yüksek kuvvetin gelmesine yol açar. Özellikle eksen dışı kuvvetlerin varlığında ve dikey boyutun yüksek olduğu durumlarda, vidalı bağlantılı implantlarda vidada ve yapıda kırılmaların olabileceği dikkate alınmalıdır. Bu gibi durumlarda standart yada daha geniş çaplı implant ve vidasız yivli abutment kullanılması tavsiye edilmektedir (49) Yükleme Kuvvetleri Ön Yükleme Kuvveti (61) McGlumphy ve arkadaşları, vida bağlantısını, iki parçanın birbirine bir vida ile bağlanması olarak tanımlamıştır. Vidalar tork kuvveti uygulanarak sıkılırlar. Tork kuvvetinin orjinal formülü: p: Vidanın baş kısmı altındaki sürtünme açısı ρ : Yivlerin sürtünme açısı φ: Yivlerin sarmal açısı D km : Etkili yiv alanı uzunluğu (m) d 2 : Eğimli yüzeyin uzunluğu (m)
27 F M : Ön yükleme kuvveti (N) M A : Sıkma torku (Nm) Bu sıkma momentinin tersi ise bu iki parçayı birbirinden ayırmak için gerekli momenttir. Vidanın gevşemesi, vidayla oluşan bağlantıda meydana gelen bu ayırmaya yönelik kuvvetin sıkma kuvvetinden büyük olması halinde gerçekleşir. Aşırı kuvvetler ise vidanın yivleri arasında kayma ve deformasyon ile ön yüklenme kuvvetinin kaybolması ile sonuçlanır. Bu ayırıcı kuvvetleri yok etmeye çalışmak yerine, onları minimumda tutmaya uğraşılmalıdır. Ayırıcı kuvvetleri minimumda tutmak ve sıkma momentlerini maksimuma getirmek vida gevşemesini engelleyecektir (62) İmplantlarda Vida Gevşemesi Günümüzdeki protetik yaklaşımlara göre ideal tedavi genellikle tek diş implantının yapılmasıdır. Tek diş implantlarında sıklıkla karşılaşılan mekanik sorunların başında sırasıyla implant-abutment arasındaki vida bağlantısında görülen vida gevşemesi ve vidasının kırılması gelmektedir. Ağız içi implantlarda abutment kullanılmasının yorulma dayanımına bağlı vida gevşemesine etkisi, implant abutment ara yüzündeki mekanik bağlantının gücüne, abutment vidasının ön yükleme kuvvetine, implantın mikro hareketliliğine ve çiğneme ile oluşan dinamik yorgunluğa bağlıdır. İmplantın başarısı, kemikteki değişimlerinin fizyolojik sınırlar içerisinde kalarak osteointegrasyonu sürdürmesiyle, protetik yapının başarısı ise yapıyı oluşturan parçaların bütünlüğünün ve devamlılığının korunması ile ölçülür. 16 hasta ve 23 tek diş implant restorasyonunda yapılan 3 senelik bir araştırma sonucunda, abutment vidalarının %57 si ilk sene, %30 u ikinci sene ve %5 i üçüncü sene gevşeyerek stabilitesini kaybetmiştir. Sadece %35 i stabilitesini takip periyodunda korumuştur. Vida gevşemesi olan implantların %17 sinde de dişeti problemi (fistül) meydana gelmiştir (51). 3 yıllık bir çalışma sonucu hazırlanan başka bir makalede hastaların %11 inde vida gevşemesi problemi gözlenmiştir (63). Bir başka retrospektif çalışmada CeraOne tek diş abutment sistemleri incelenmiş ve vakaların %16 sında abutment vidasının gevşediğini bildirilmiştir (64).
28 1991 yılında yayınlanan bir raporda, abutmentta vida gevşemelerinin, enflamasyon, hiperplazi ve fistül oluşumuna neden olduğu bildirilmiştir (48). Bununla birlikte, yumuşak doku komplikasyonları sadece, vida gevşemesi olan implantlarda gözlenmemiştir. Aslında stabil sayılabilecek implantların bileşenleri arasındaki mikro hareketler de yumuşak doku problemlerine neden olabilirler (65). Vida bağlantısındaki vidanın, stabilitesinin bozulmasının, yetersiz ön yükleme kuvvetleri, yetersiz protetik yapı veya vida tasarımı, bileşenlerin uyumunun zayıf olması, yüzey mikro pürüzlülüğünün yerleşme özelliği, aşırı yük ve kemiğin elastikiyeti sebebiyle olabilir (66,67,68). İmplant-abutment ara yüzüyle ilgili problemler, vida bağlantısındaki dinamiklere dikkatli bir odaklanma ile çözümlenebilir. Bununla beraber diş hekimliğinde kullanılan implantlardaki vida bağlantısıyla ilgili birçok araştırma yapılmıştır, bunlardan çoğu sistemlere kısmen odaklanmıştır. Bu araştırmalarda vida sıkılma yöntemleri kıyaslanmış (55,67,69), abutment vidasının fonksiyon sonucunda gevşememesi için gereken tork değerlerine bakılmış (70,71,72), rotasyonel hareketler sonucunda bağlantı mekanizması, esneme ve ön yükleme kuvvetleri incelenmiştir (73), aynı zamanda implantların üretiminin doğru ve tutarlı olması (74) ve vida gevşemesini önleyici tekniklerin yararlılığı da incelenmiştir (75). İmplant abutment ara yüzündeki mekanik bağlantının derecesi, abutment vidasının ön yükleme kuvvetiyle, mikro hareketlerle ve dinamik yorgunlukla ilişkilidir (76). Abutment vidasının sıkma momenti ile yerleştirilmesi sonucunda vidada bir ön yükleme kuvveti meydana gelir ve abutment-implant bütünlüğünü kompresyon altında bırakır (67,77). Bu durum, vidanın yivleri ve baş kısmındaki sürtünme kuvveti, vidanın metalurjik özellikleri ve uygulanan tork ile ilişkilidir (73). Mikro hareketler, parçalardaki yüzey aşınması ve fonksiyonel yükler altında tam yerleşmeden kaynaklanan gevşemeye sebep olur, bu olay ön yükleme kuvvetinde azalmaya ve buna bağlı oluşan kayma ile vida bağlantısında başarısızlığa neden olur (77,78,79). Tork, yeni bir vidaya uygulandığında, enerji, parçanın düzensiz pürüzlü yüzeyinde harcanır. Yivler yerleştikten sonra yüzeydeki pürüzler bir miktar aşınır ve vidanın esnemesi oranında tekrar tork kuvveti uygulanarak ön yükleme kuvveti yenilenir. Başlangıçta yivlerin sürtünmesi fazla iken tekrar sıkma ve gevşeme işlemleri sonrası azaldığına inanılmaktadır (78). Klinik ortamda vida gevşemesinin oluşumu, aşama aşama veya birden olabilir ve vidanın sıkılmasıyla elde edilen ön yükleme kuvveti ve parçalar arasındaki sürtünme kuvvetlerinin yarattığı gerilimin aşılmasıyla olur. Bu iki bileşen açma sırasında uygulanan tork kuvveti ile doğru orantılıdır. Açma sırasında uygulanan tork
29 kuvvetindeki değişiklikler ve buna bağlı olarak parçalardaki aşınma 1994 te Haack tarafından yapılan bir çalışmada ele alınmıştır (73). Bu çalışmada yerleşim sırasındaki vidanın relaksasyonu ve parçaların aşınmasına, farklı implant sistemlerinde sabit bir sıkma torku uygulanarak bakılmıştır. Bununla birlikte Binon, eksternal hekzagona göre internal oktagonalde vida gevşemesinin daha az olduğunu bildirmiştir (80) İmplant-Dayanak Birleşim Tipleri İmplant ve üst yapının bağlanma prensibine göre iki farklı birleşim tipi mevcuttur; İnternal Bağlantılı İmplantlar Eksternal Bağlantılı İmplantlar Dayanağın implant ile birleştiği bölgede, dayanağın üzerine oturabileceği ve gelen aksiyal kuvvetlere fiziksel retansiyon sağlayacağı bir platform mevcuttur. İmplant üreticileri bu platformun üzerine, implanta gelecek döndürücü kuvvetlere direnç gösterecek parçalar eklemişlerdir ve bunlara eksternal hekzagon ismini vermişlerdir. Bu üniteler platformun üzerinde olabileceği gibi implant gövdesinin içerisine de uzanabilirler ki o zaman da geometrik şekillerine göre internal hekzagon ismini alırlar. Hangi tip olursa olsun komponentler birbirleri ile minimal tolerans ve mükemmel bir uyumla birleşmelidirler (81,82). Eksternal bağlantılı birleşim türlerinde; implant yapısında hekzagonal ya da oktagonal eksternal bir yapı bulunmakta ve bu yapı dayanak yapısına antirotasyonel bir özellik katmaktadır. Dayanak içinde yer alan antagonist bir hekzagon ya da oktagon yapı bunun üzerine yerleşmektedir. Eksternal hekzagonal yapı düz bir şekilde olabileceği gibi (Örnek: Nobel Biocare AB, Göteborg, Sweden), gittikçe daralan bir yapı şeklinde de olabilir (Örnek: Compress System, BEGO Implant Systems, Bremen, Germany) (83,84). İnternal bağlantılı birleşim dizaynında ise eksternal bağlantılı birleşim türünde görülen dizaynın tam tersine implant yapısında internal konik bir yapı bulunmakta ve dayanakta yer alan antagonist yapı bunun içine yerleşmektedir. İnternal konikal yapı düz (Örnek: Frialit-2- System, Friadent-Densply, Mannheim, Germany) veya gittikçe daralan (Örnek: Screw-Vent System, Zimmer Dental, Freiburg, Germany) dizayna sahip olabilir.
30 Eksternal ve internal bağlantılı sistemlerin avantaj ve dezavantajları Maeda ve arkadaşları (85) tarafından şu şekilde özetlenmiştir; Eksternal Hekzagon Sistemin Avantajları İki aşamalı implant cerrahisine uygundur. Anti-rotasyonel mekanizmaya sahiptir. Üst parçaları kolay değiştirilebilir. Farklı sistemler arası uyumludur Eksternal Hekzagon Sistemin Dezavantajları Hekslerin boyutlarına bağlı olarak mikro hareketler oluşabilir. Rotasyon merkezinin yukarıda olmasına bağlı olarak rotasyonel ve lateral kuvvetlere karşı daha az direnç gerektirir. Kemik rezorpsiyonuna sebep olabilecek mikro sızıntı olasılığı yüksektir. Eksternal hekzagon implantlar, hekzagon tipi uzantılarıyla dayanak ile düz olarak, uç uca birleşirler. Bu tip implantların vidayı maruz kaldığı yüklerden koruyacak bir yapısı mevcut değildir. Bu sebeple vida perfonmansı sadece tasarımına, materyale, vidanın yerleştirilmesi sırasında verilen tork miktarına bağlıdır (86,87) İnternal Hekzagon Sistemin Avantajları İmplant-dayanak bağlantısı daha kolay gerçekleşir. Tek aşamalı implant yerleşimine uygundur. Bağlantı bölgesinde daha geniş temas yüzeyi nedeniyle daha iyi stabilite ve antirotasyon kabiliyetine sahiptir. Rotasyon merkezinin marjinal kemiğe daha yakın olması nedeni ile lateral yüklere daha yüksek direnç gösterir. Daha dengeli stres dağılımına sahiptir. Tek diş restorasyonlarında kullanılabilir.
31 İnternal Hekzagon Sistemin Dezavantajları Birleşim bölgesinde implantın lateral duvarları incelebilir. İmplantlar arası açılanma problemlerinin giderilmesinde güçlükler oluşabilir (88).
32 3. GEREÇ VE YÖNTEM Bu araştırmada Yeditepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalında kullanılmakta olan; İmplant KA (Mode Medikal Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, İstanbul Türkiye) marka 40 adet implant ve bu implantlara uyumlu abutment ve vidaları kullanılmıştır (Tablo 3.1). İmplant platform çapı 3.5 mm 4.5 mm Dişeti yüksekliği (1 mm) Solid Dijital 10 adet 10 adet Solid Dijital 10 adet 10 adet Tablo 3.1: Kullanılan implantlar ve abutmentlar 3.1. Solid Abutment (GRADE 4) Solid abutmentler kendinden vidalı monoblok yapıya sahiptir. Simante tek üyeli ve çok üyeli protezler için kullanılabilirler. Abutment seti içinde bulunan ürün zenginliği ile tek üyeli birden fazla implant uygulamasında, ölçü ve protez uygulamalarda çok kullanışlı ve pratiktir. Yaptığımız çalışmada 10 adet 3.5 mm çapında 1mm diş eti yüksekliğinde (ref: ), 10 adet 4.5 mm çapında 1mm dişeti yüksekliğinde (ref: ) olmak üzere toplam 20 adet solid abutment kullanılmıştır (Resim 3.1).
33 Resim 3.1: Solid abutment örneği 3.2. Dijital Abutment (GRADE 4) Dijital dayanaklar harici vidalı, konik ve oktagon bağlantı yapısında tasarlanmıştır. Simante tek üyeli ve çok üyeli protezler için kullanılabilir. Ölçüleri solid dayanak ölçüleri ile aynıdır. Şekillendirilebilir dayanak taşıma parçasından ayıran özelliği kuron çapları ve diş eti yükseklikleri seçenekleridir. Yaptığımız çalışmada 10 adet 3.5 mm çapında 1mm diş eti yüksekliğinde (ref: ), 10 adet 4.5 mm çapında 1mm dişeti yüksekliğinde (ref: ) olmak üzere toplam 20 adet dijital abutment kullanılmıştır (Resim 3.2).
34 Resim 3.2: Dijital abutment örneği 3.3. Çalışma Grupları Araştırmanın çalışma grupları aşağıdaki gibidir; Platform Çapı Abutment İmplant Uzunluğu Diş Eti Uzunluğu 3.5 Solid 10 mm 1 mm 3.5 Dijital 10 mm 1 mm 4.5 Solid 10 mm 1 mm 4.5 Dijital 10 mm 1 mm Tablo 3.2: Çalışma grupları ve implant özellikleri
35 Resim 3.3: Araştırmada kullanılan 1. Grup örneği (solid abutment, 3,5 mm) Resim 3.4: Araştımada kullanılan 2. Grup örneği (solid abutment, 4,5 mm) Resim 3.5: Araştırmada kullanılan 3. Grup örneği (dijital abutment, 3,5 mm) Resim 3.6: Araştırmada kullanılan 4. Grup örneği (dijital abutment, 4,5 mm)
36 3.4. ISO Standardı ISO test standardı, imal edilmiş tek bacaklı dental implant modelleri ve bu implant modellerine ait bileşenlerin yorulma test metodunu tanımlamaktadır. Genellikle farklı boyut ve tasarımlardaki dental implant modellerinin karşılaştırılmasında kullanılır. Bu test standardı, bir kemik içi dental implant gövdesi ve bileşenlerinin oluşabilecek fonksiyonel yükleme durumlarına karşı davranışlarını inceler. Dental implant gövdesi, tutucu numune parçasına, standartlarda belirtildiği üzere yerleştirilir (Resim 3.7). Belirlenen yükleme değeri, dental implant ekseni ile 30 derecelik açı yapacak şekilde sisteme monte edilir. Birden fazla implant modeli üzerinde çalışma yapılarak sonuçların doğrulanması gerekir. Resim 3.7: ISO standardına göre düzeneğin hazırlanışı
37 1. Kuvvet uygulayan bölge 2. Uygun kemik seviyesi 3. Birleşme yüzeyi 4. Yarımküre şeklinde yükleme noktası 5. İmplant gövdesi 6. İmplantı tutan yüzey 3.5. Deney Planı İmplantlar 30 0 açıyla yerleştirmemizi sağlayan ara parçaya monte edildi (Resim 3.8). Toplamda 40 adet İmplant KA marka implant ve abutment İnstron Universal (Illinois Tool Works Inc., Amerika Birleşik Devletleri) test cihazına adapte edildi (Resim 3.8). Abutmentlar firmanın raşeti ve implant anahtarı kullanılarak 25 N tork momenti ile implantlara bağlandı. İnstron Universal test cihazı saniyede 8 mm/sn hızla abutmentlar kırılına kadar üzerine kuvvet uyguladı. Kırılma değerleri Newton cinsinden ölçüldü. Kuvvet sonucu oluşturulan sayısal değerler ve kırık tipleri değerlendirildi. Kırılmalara 3 tip sınıflama yapıldı; abutmentta kuronal 1/3, implant-abutment sınırı ve vida kırığı.
38 Resim 3.8: İmplantın düzeneğe yerleştirilmesi Resim 3.9: Kırılma deneyinin başlangıcı
39 Resim 3.10: Kırılma deneyinin bitişi 3.6. İstatistiksel İncelemeler Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirken parametrelerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiş ve parametrelerin normal dağılıma uygun olduğu saptanmıştır. Niceliksel verilerin karşılaştırılmasında parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında Student t test kullanıldı. Niteliksel verilerin karşılaştırılmasında ise Fisher s Exact testi ve Fisher Freeman- Halton testi kullanıldı. Anlamlılık p < 0.05 düzeyinde değerlendirildi.
40 4. BULGULAR Yeditepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi sert doku laboratuvarında yapmış olduğumuz bu çalışmada, kullanmış olduğumuz implant ve abutmentların kırılma değerlerini ve kırılma tiplerini inceledik. Bulduğumuz sonuçlar ve karşılaştırmalar aşağıdaki gibidir İmplant Tipi ve İmplant Platform Çapına Göre Kırılma Dayanımı Değerlendirilmesi Solid implantların kırılma dayanımı ortalaması (2350 N ± 326 N), dijital implantlardan (1089 N ± 234 N) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (p: 0.001) (Tablo 4.1). İmplant platform çapına göre kırılma dayanımı ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. 3.5 mm çapındaki implantların ortalama kırılma değerleri 1685 N ± 870 N, 4.5 mm çapındaki implantların ortalama kırılma değerleri 1753 N ± 487 N dur. (Tablo 4.1) Kırılma Dayanımı (N) x ± sd p İmplant tipi Solid 2350 ± 326 0,001** Dijital 1089 ± 234 Platform çapı ± 870 0, ± 487 Öğrenci t testi Tablo 4.1: İmplant tipi ve implant platform çapına göre kırılma dayanımı değerlendirilmesi İmplant tipi ve çapının kırılma dayanımı üzerindeki ortak etkisi de istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlıdır (p: 0.001). İmplant tipi ve çapı bir arada kırılma dayanımı düzeyini etkilemektedir (Tablo 4.2).
41 F (N) p İmplant tipi 347,910 0,001** İmplant platform çapı 1,016 0,320 İmplant tipi*çapı 29,920 0,001** Two way ANOVA Test Tablo 4.2 : İmplant tipi ve platform çapının kırılma dayanımı üzerine olan etkisinin değerlendirilmesi 4.2. İmplant Platform Çapına ve Tipine Göre Kırılma Dayanımı Değerlendirilmesi Solid implantlarda, 3.5 implant çapının kırılma dayanımı ortalaması (2500 N ± 343 N), 4.5 implant çapından (2199 N ± 238 N) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (p: 0.001) (Tablo 4.3) (Şekil 4.1). Dijital implantlarda, 4.5 implant çapının kırılma dayanımı ortalaması (1308 N ± 62 N), 3.5 implant çapından (870 N ±70 N) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (p: 0.001) (Tablo 4.3) (Şekil 4.1). Platform çapı İmplant tipi Kırılma Dayanımı (N) x ± sd p 3.5 Solid 2500 ± 343 0,001** Dijital 870 ± Solid 2199 ± 238 0,001** Dijital 1308 ± 62 Öğrenci t testi Tablo 4.3: İmplant platform çaplarında ayrı ayrı implant tipine göre kırılma dayanımı değerlendirilmesi
42 Solid Dijital Kırılma Dayanımı Şekil 4.1: İmplant tiplerinde ayrı ayrı implant platform çapına göre kırılma dayanımı değerlendirilmesi Çalışmada kullanılan implantların ortalama kırılma değerleri, standart sapmaları, minimum ve maksimum kırılma değerlerli aşağıdaki gibidir (Tablo 4.4). x (N) sd ± (N) Min. (N) Max. (N) Solid 3.5 2,500 0,340 1,860 3,000 Solid 4.5 2,115 0,230 1,880 2,750 Dijital 3.5 0,870 0,070.0,760 0,960 Dijital 4.5 1,308 0,060 1,180 1,370 Tablo 4.4: Deney gruplarının standart sapmaları ile minimum ve maksimum değerleri
43 4.3 İmplant Tipi ve İmplant Platform Çapına Göre Kırılma Yerinin Değerlendirilmesi İmplant tipine göre kırılma yeri dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır (p: 0.001). Dijital implantların tamamı implant-abutment sınırından koparken, solid implantların %40 ı abutmentin 1/3 ünden, %45 i implant-abutment sınırından, %15 i ise vidadan kopmuştur (Tablo 4.5). İmplant çapına göre kırılma yeri dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır (p: 0.001). Çapı 4.5 olan implantların %85 i implant-abutment sınırından koparken, %15 i vidadan kopmuştur. Çapı 3.5 olan implantların %40 ı abutmentin 1/3 ünden, %60 ı ise implant-abutment sınırından kopmuştur (Tablo 4.5). Kırılma Yeri Abutment İmp-Abutment Vida kuronal 1/3 Sınırı n (%) n (%) n (%) p İmplant tipi Solid 8 (%40) 9 (%45) 3 (%15) 0,001** Dijital 0 (%0) 20 (%100) 0 (%0) Platform çapı (%40) 12 (%60) 0 (%0) 0,001** (%0) 17 (%85) 3 (%15) Fisher Freeman-Halton Test ** p<0.01 Tablo 4.5: İmplant tipi ve implant platform çapına göre kırılma yerinin değerlendirilmesi
44 4.4 İmplant Tiplerinde Ayrı Ayrı İmplant Platform Çapına Göre Kırılma Yerinin Değerlendirilmesi Solid implantlarda; implant çapına göre kırılma yeri dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır (p: 0.001). Çapı 4.5 olan implantların %70 i implantabutment sınırından koparken, %30 u vidadan kopmuştur. Çapı 3.5 olan implantların %80 i abutmentin 1/3 ünden, %20 si ise implant-abutment sınırından kopmuştur (Tablo 4.6) (Şekil 4.2) (Resim 4.1) (Resim 4.2) (Resim 4.3). Dijital implantlarda, çap fark etmeksizin tüm implantlar implant-abutment sınırından kopmuştur (Tablo 4.6) (Şekil 4.2) (Resim 4.2). Kırılma Yeri İmplant tipi Platform Çapı Abutment kuronal 1/3 İmp-Abutment Sınırı Vida p n (%) n (%) n (%) Solid (%80) 2 (%20) 0 (%0) 0,001** (%0) 7 (%70) 3 (%30) Dijital (%0) 10 (%100) 0 (%0) (%0) 10 (%100) 0 (%0) Fisher Freeman-Halton Test ** p<0.01 Tablo 4.6: İmplant tiplerinde ayrı ayrı implant platform çapına göre kırılma yerinin değerlendirilmesi
45 Resim 4.1: Abutment kuronal 1/3 kırılma örneği Resim 4.2: İmplant-abutment sınırı kırılma örneği Resim 4.3: Vida kırığı örneği
46 100% 80% 60% 40% 20% 0% Solid 3.5 Dijital 3.5 Solid 4.5 Dijital 4.5 Abutmentin 1/3 İmp-Abutment Sınırı Vida Şekil 4.2: İmplant platform çaplarında ayrı ayrı implant tipine göre kırılma yerinin değerlendirilmesi
İZOLATÖRLER VE BARALAR
FLEXIBLE BAKIR BARALAR Elektrolitik iletken bakırdan imal Yüksek korumalı izalasyon, kendiliğinden sönen PVC veya silikon bileşiminden imal. Sınırsız kıvırma ve dönme imkanı -25 o C - +105 o C çalışma