Dayatılmış anayasadan sözleşme anayasasına – Mûrad Ciwan
17-18 Eylül’de Diyarbakır’da yapılan Türkiye’de Kürdistan Konferansı’na yeni Türkiye anayasası ile ilgili olarak sunulan tebliğ:
Kuşkusuz oluşturulan ulus devlet projesi için, dayatılan anayasalar ve onlardan güçlerini alan yasalarla bile yetinilmemiş, o sınırları çok çok aşan ve çoğu kez derin devlet yapılanmalarına kadar giden uygulamalar da olmuştur, ama konu yeni bir anayasa olduğundan, burada anayasal boyutla sınırlı kalınacak.
Ya da etnik tanımı tamamiyle terkederek Birleşmiş Milletler’in ulus (nation) tanımını benimsemek gerekiyor. Birleşmiş Miletler (United Nations) bilindiği gibi, bizim ’ülke’ ya da ‘devlet’ dediğmiz kavramlara ‘ulus’ anlamı yüklüyor. Birleşmiş Milletler’in tanımında etnik, dinsel, dilsel kavramlar yeralmıyor; bir toprak üzerinde aynı devlet sınırları içinde birlikte yaşama ve egemenlik hakkını birlikte kulanma iradesini gösteren, adına egemen devlet denilen kurumlar ve değerler sistemini birlikte oluşturan halklara, etnik, dinsel, dilsel gruplara’ ulus’ deniyor. En kısa tanımıyla tek bir egemen devlet çatısı altında birleşmiş bütün halklar bir ulusu oluşturur. BM üyesi her ülke böyle bir ulustur.
Bunun anlamı nedir? Çok yakından tanıdığımız bir olguyla bu tespit açıklanabilir. Ak Parti hükümeti bilindiği gibi bir ‘Alevi Açılımı’ da başlatmıştı. Süreç boyunca pek çok Alevi dedesi, ileri geleni, sivil toplum kuruluşu, akademisyen ve kanaat önderleriyle toplantılar yapıldı. Toplantılarda ortaya çıktı ki hükümet Alevileri kendi aralarında belli bir Alevi yaklaşımı üzerinde anlaşmaya zorluyor. Alevilik İslam içinde bir mezhep mi, yoksa İslam dışı bir inanç sistemi midir, cemevleri ibadethane midir, değil midir diye… Daha vahimi anlaşıldı ki hükümet Alevileri İslam içi bir inanca sahipolduklarını ve cemevlerini değil de camileri ibadet yeri olarak gördüklerini kabul etmeye zorluyor.
Bu yaklaşım tarzı, demokratik, laik, hukuksal bir anayasal sistemle tamamiyle çelişir. Devlet ya da hükümet hiç kimseyi, hiç bir dini, mezhebi ya da inancı şu ya da bu biçimde tanımlamaya zorlayamaz, böyle bir istekte bulunamaz, o inancın insanları kendilerini nasıl tanımlıyorlarsa, kültür, inanç ve geleneklerine hangi sembol değerleri yüklüyorlarsa, onları öyle kabul etmek zorundadır, bir şartla; sözkonusu inancın başka inanç sistemlerinin özgörlüğünü kısıtlamasının, onları küçük düşürmesinin önüne geçerek…
Anaysanın müzakere süreci katılımcıların halat çekme yarışlarını andıran; kendi tarafına çekme, güç konumundan hareket ederek daha fazlasını ele geçirme, diğer katılımcıları altetme yarışması biçiminde ele alınamaz. Anayasa evrensel hukuk normları, insan hakları ve ileri demokrasi standardları esas alınarak yapılmak zorundadır.
Statülerin oluşturulması, federasyon ya da otonomi düzeyinde de olsa bir dereceye kadar bugüne dek gelen sistemin kötülük ve yanlışlıklarını kaldırma açısından bazı çözümler getirebilir. Fakat bunların içeriklerinin ne anlama geldiği açığa kavuşturulmazsa, yeni ciddi sorunlar doğar ve Türkiye’nin şimdiki despotik Kemalist ulus devletinin küçük prototipleri ortaya çıkabilir.