Hortum - 3B görüntü - CL Mozaik Dijital Eğitim
tornado, hortum, girdap, süper hücre, bulut, huni, hava girdabı, rüzgar, fırtına, siklon, hava, havanın yükselmesi, imha, yağmur, dolu, tuba, cephe, fiziki coğrafya, coğrafya, doğa, _javasolt
hasar görmüş binalar
zarar görmemiş binalar
Hortum ya da tornado bir kümülonimbus bulutunun alt kısmından yere doğru uzanan ve hızlı dönen hava sütunudur. Çapı birkaç metre ile birkaç kilometre arasında değişir. Genellikle kısa süren hortumlar çok güçlü ve büyük hasarlara neden olabilirler.
Risk altındaki alanlar
sıcak hava kütleleri - Güneyden gelen sıcak ve nemli hava kütleleri yüzeyin yakınında hareket eder.
soğuk hava kütleleri - Hava akımı yüksek irtifada Batı'dan gelen soğuk ve kuru hava kütlelerini getirir.
Hortumlar Antarktika hariç her kıtada oluşabilir. Fakat hortumlar en çok bölgenin coğrafi özellikleri nedeniyle ABD'nin Büyük Ovalar'ında oluşur. Bu bölgede farklı özelliklere sahip hava kütleleri çarpışıyor: Batıdan gelen soğuk ve kuru hava, güneyden, Meksika Körfezi'nden gelen sıcak, nemli hava ile çarpışıyor.
Hortumların çoğu havanın güçlü yükselmesi yani konveksiyon sırasında süper hücreler adı verilen dönen fırtınalardan oluşur.
Değişik yükseklikteki rüzgarlar değişik yönden değişik hızla eser. Bu rüzgar makası olarak adlandırılan olay yere paralel olarak dönen bir hava sütunu oluşturur. Kümülonimbus bulutu dönen sütunu yukarı doğru çeker. Yukarı çekiş ters yönde dönen bir girdap çifti oluşturur.
Genellikle siklonik olarak Kuzey Yarımküre'de saat yönünün tersine, Güney Yarımküre'de ise saat yönünde - dönen girdap daha güçlü hale gelir, diğeri ise ölür. Böylece dikey eksenli bir girdap, yani dönerek yükselen hava kütlesi (mezosiklon) oluşur.
havanın yükselmesi - Hortumun dışındaki hava yukarı doğru hareket eder.
havanın alçalması - Hortumun merkezindeki hava yükselen havanın yerine geçerek yere doğru hareket eder.
Mezosiklon yeryüzünden sıcak ve nemli hava aldığında hortum oluşabilir. Süper hücrede yukarıya doğru hareket eden hava kütlesinin yerine hortumun merkezinde aşağıya doğru hareket eden hava kütlesi geçer. Süper hücrede dikey eksenli dönen hava kütlesinin çapı azalırken dönmenin hızı artar. Yeterince hızlı hareket ederse süper hücreden bir huni ortaya çıkar. Huni toprağa ulaşırsa, buna hortum denir.
Hortum yerden fazla toz ve döküntüyü içine çekerek huninin alt kısmını koyu hale getirir.
Genellikle hortumun gücü ve çapı hızla azalır ve sonunda kasırga tamamen yok olur.
EF0 - Hasarın derecesi: Bacalar zarar görür; ağaçların dalları kırılır; zayıf köklü ağaçlar yıkılır.
EF1 - Hasarın derecesi: Çatılarda hasar meydana gelir; pencereler kırılır; kapılar zarar görür; mobil evler devrilir.
EF2 - Hasarın derecesi: Çatılar uçar; mobil evler yıkılır; büyük ağaçlar köklerinden sökülür; hafif nesneler havaya fırlatılır.
EF3 - Hasarın derecesi: En sağlam binalar bile yıkılır; zayıf temelli yapılar havada belirli bir uzaklığa kadar taşınır; çatılar ve arabalar fırlatılır.
EF4 - Hasarın derecesi: Binalar yıkılır, çatılar ve arabalar fırlatılır.
EF5 - Hasarın derecesi: Çelik yapılarda bile büyük hasar meydana gelir; ağır arabalar ve nesneler de uçar.
Çoğu hortum sadece birkaç dakika sürer. Fakat bu birkaç dakikada büyük hasarlara neden olabilirler. Hortumların dörtte üçü 180 km/saat hıza ulaşamaz ve bu hızda sadece orta derece hasarlara neden olur. Bununla birlikte birkaç yüz km/saat hıza ulaşan hortumlar binaları yıkmak gibi devasa yıkımlara neden olabilir.
Japonya doğumlu bir meteoroloji uzmanı tarafından oluşturulan Fujita Ölçeği'nin bir geliştirilmiş versiyonu hortumları sınıflandırmak için kullanılır. Geliştirilmiş ölçek hortumların gücü ve neden oldukları zararlara göre altı kategoriden oluşur.