Yaşlılıkta Şeker Hastalığı
Şeker hastalığı yaş ilerledikçe daha sık görülür ve 65 yaşın üzerindeki pek çok hastada genellikle ağır, hatta uzun süreli hastane tedavisi gerektiren özel belirtilere yol açar. Bu durum başta toplumsal olmak üzere pek çok sorun yaratır.
Demografik araştırmalar sanayileşmiş toplumlarda nüfusun yüzde 15'inin 65 yaşın, yüzde 6'sının da 75 yaşın üzerinde olduğunu göstermektedir. 1990 nüfus sayımı sonuçlarına göre Türkiye nüfusunun yaklaşık yüzde 5'i 65 yaşın üzerindedir.
Şeker hastalığının görülme sıklığı yaşla birlikte artar. Şeker hastalarının yüzde 45'ini 65 yaşın üzerindekiler oluşturur; 65-74 yaş grubunda tip II şeker hastalığının ortaya çıkma sıklığı yüzde 20'dir. 75 yaşından sonra bu oran geriler; hastalık kadınlarda daha sık ortaya çıkar.
65 yaşın üzerindekilerin yüzde 10-30' unda şeker yüklemesine verilen yanıt bozulmuştur. Ayrıca yaşla birlikte kan şekeri düzeyi de yavaş yavaş yükselmekte ve vücudun şeker kullanımı azalmaktadır.
Klinik belirti veren şeker hastalığına dönecek olursak, hastaneye yatırılan şeker hastalarının 2/3'ünün 65 yaşın üzerinde olduğu ve hastanedeki yatakların yüzde 3'ünün yaşlı şeker hastalarına ayrıldığı belirtilmelidir.
Bu nedenle ileri yaşlardaki şeker hastalığı sağlık açısından olduğu kadar toplumsal ve ekonomik yönden de çok önemli bir sorun oluşturur.
İleri yaşlarda tipik şeker hastalığı belirtileriyle ya da açlıkta 140 mg/dl, toklukta 180 mg/dl kan şekeri düzeyiyle ortaya çıkan hastalık hem erişkin tipi (Tip II), hem de genç tipi (Tip I) şeker hastalığından farklı özellikler gösterebilir. Hastalık çeşitli biçimlerde ortaya çıkabilir:
 İnsüline bağımlı olmayan erişkin tipi şeker hastalığı önemli ölçüde ailesel yatkınlığa bağlı olarak, şişman insanlarda ve geç dönemde ortaya çıkabilir ya da ancak geç yaşlarda belirlenebilir ve genellikle belirti vermez.
 İnsüline bağımlı olmayan erişkin tipi şeker hastalığı geç yaşlarda ortaya çıkabilir ya da belirlenebilir, belirtilidir, daha çok normal kilolu kişilerde, araya giren bir enfeksiyondan sonra kendini gösterir.
 İnsüline bağımlı olmayan erişkin tipi şeker hastalığı belirtisiz ve geçici özellikte olabilir, daha çok ilaç (idrar söktürücüler, steroitler) gibi ek bir etkenin araya girmesiyle ortaya çıkabilir ya da başka iç salgıbezi hastalıklarına bağlı olarak (ikincil şeker hastalığı) gelişebilir.
 İnsüline bağımlı şeker hastalığının tipik özellikleri olan ketoza eğilim, insülin eksikliği ve zayıflama görülebilir.
 İnsüline bağımlı şeker hastalığı klinik açıdan genç tipi şeker hastalığının tipik özelliklerini taşıyabilir, ama oluşum mekanizması farklıdır ve büyük olasılıkla daha önce var olan erişkin tipi hastalık gözden kaçarak araya giren bazı etkenler nedeniyle insüline bağımlı hale gelmiştir.
Yaşlılıkta ortaya çıkan bu çeşitli şeker hastalığı biçimleri, genç ya da erişkin tip şeker hastalığından tam olarak ayırt edilemez ve çok ileri yaşlarda kendiliğinden değişime uğrar.
Yaşlılıkta ortaya çıkan şeker hastalığının sınıflandırılmasında ve değerlendirilmesinde ileri yaşlarda beliren karbonhidrat metabolizmasında görülen fizyolojik değişikliklerin de göz önünde tutulması gerekir.
Yaşlı hastaların şekeri kaldıramaması pek çok etkenin yol açabileceği bir dizi bozukluğa bağlıdır. Bu etkenler arasında beslenme bozukluğu, fiziksel etkinlikte bulunmamak, glikozu alan, depolayan ve kullanan yağ dokusunun azalması, insülin salgılanmasında bozukluklar ve insüline karşıt işlevli maddeler sayılabilir.
Yaş ilerledikçe çevre dokuların insüline duyarlılığı azalırken, pankreas hücreleri insülin salgılamayı sürdürme eğilimi gösterir.
İnsülinin etkisine duyarlılığın azalması öncelikle kas kütlesinin, dolayısıyla da glikoz kullanımının azalmasına bağlanabilir.
Birincil şeker hastalığına bağlı olmadan kan şekerini yükseltici nedenlerin bulunabileceğini de dikkate almak gerekir.
Bu ayrımların yapılması tedavi programının belirlenmesi açısından çok önemlidir.
Yaşlılıkta Görülen Şeker Hastalığı Tipleri
I) Birincil şeker hastalığı
 İnsüline bağımlı olmayan, şişmanlarda görülen ve belirti vermeyen şeker hastalığı (tip II).
 İnsüline bağımlı olmayan, normal kilolu kişilerde görülen ve genellikle belirti vermeyen şeker hastalığı (tip I).
 Hastada zayıflama ve ketoz görülen, insüline bağımlı şeker hastalığı (tip I).
II) İkincil şeker hastalığı
 Pankreas hastalıkları
 İç salgı bezi bozuklukları
 İlaçlar ve kimyasal maddeler
 İnsülin alıcılarında bozukluklar
 Kalıtsal hastalıklar
Herhangi bir hastalık nedeniyle yapılan incelemeler sırasında idrarda şeker ve kan şekeri düzeyinde yükselme saptanabilir. Hastada çoğunlukla şeker hastalığının başka bir belirtisi yoktur.
İlk belirtiler daha çok komplikasyonlarla ilgilidir. Bunların başında katarakt nedeniyle görmede azalma, aralıklı topallama, ayak uçlarında kangrenler, tıkayıcı bir damar hastalığı nedeniyle anjina tipi ağrılar, halsizlik ve çevrel sinir hastalığına bağlı karıncalanma gelir.
Kadınlarda dış cinsel organlarda mantar enfeksiyonlarına bağlı kaşıntılara sık rastlanır.
Şeker hastalığının klasik belirtileri olan idrar miktarında artma, aşırı susama ve yeme, zayıflama ve yorgunluk yaşlılarda ender görülür. İdrar artışı çok miktarda şekerin vücuttan atılabilmesi için böbreklerden fazla su atılmasına bağlıdır. Bunun sonucunda hastanın aşırı susamasına karşın sıvı dengesi bozulur ve vücut su yitirir. Kilo kaybı hastanın enerji gereksinimini kendi kas ve yağ dokusunu yakarak karşılamasından kaynaklanır. Bunun nedeni ise en kolay kullanılabilen enerji kaynağı olan glikozu normal miktarlarda alamaması ve yakamamasıdır.
Yaşlılarda ani koma ya da koma öncesi durum ender görülür. Bu durum ancak henüz insüline bağımlı aşamaya gelmemiş genç tipi şeker hastalığı olan yaşlılarda akut bir enfeksiyon ya da genel bir hastalık nedeniyle şeker hastalığının ketozlu tipe dönüşmesiyle ortaya çıkabilir. Gelişmesi birkaç saat ya da gün alabilir, ama hiçbir zaman kan şekeri düşmesine bağlı şeker koması kadar ani değildir. Sık görülen belirtiler ise karın ağrısı, sıvı kaybının daha da ağırlaşmasına yol açan kusma ve görme keskinliğinin hızla yitirilmesidir.
İdrarda büyük miktarda şeker ve keton cisimcikleri bulunur; kan şekeri de 250 mg/dl'yi aşar.
Şeker hastalığının başlıca komplikasyonları yalnız yaşlılarda değil, gençlerde de görülen atardamar ve kılcal damar bozukluklarıdır.
Etkilenen başlıca organlar ağtabaka (retina) ve böbreklerdir. Ağtabaka atardamarlarında çok küçük balonlaşmalar ve kanamalar ortaya çıkar; bunlar özellikle sarı lekede görüldüğünde önemli görme bozukluklarına yol açar. Böbreklerde ise glomerüllerdeki (kılcal damar yumağı) lezyonlar böbrek yetmezliğiyle sonuçlanır. Bu iki komplikasyon genç tipi şeker hastalığında genellikle geç dönemde, yaşlılarda ise daha az görülür.
Damarla ilgili ikinci bir tip komplikasyon büyük damarlarda görülür; özellikle kalp kasını besleyen koroner damarlarla beyin ve bacak atardamarlarını etkiler. Koroner damar bozuklukları şeker hastalığında ölümlerin en sık rastlanan nedenidir. Bu lezyonlar, şeker hastası olmayanlarda görülen tıkayıcı arteriyosklerozdaki (damar sertliği) lezyonlardan farklı değildir. Ama daha erken ortaya çıkıp, daha hızlı ilerler. Yaygın bir hastalık olan arteriyoskleroz şeker hastası olmayan erişkin nüfusta da başlıca ölüm nedenlerinden biridir.
Yaşlı şeker hastalarında yüksek tansiyonu bu hastalığın bir komplikasyonu olarak kabul etmek güçtür, çünkü yüksek tansiyon ya önceden vardır ya da şeker hastalığıyla birlikte ortaya çıkmıştır. Ama her iki durumda da damar komplikasyonlarının önlenmesi ya da hafifletilmesi için tansiyon normal sınırlar içinde tutulmalıdır.
Yaşlılarda şeker hastalığına bağlı sık rastlanan komplikasyonlardan biri de sinir sistemi bozukluklarıdır.
Bu durum yaşlılarda şeker hastalığının belki en tipik komplikasyonu olan ve dolaşım bozukluğunun da eklenmesiyle ortaya çıkması kolaylaşan "şeker hastası ayağı" adlı sorunun başlıca nedenidir. Eklem hareketlerinin kısıtlanması, kapanmayan yaraların açılması, kemik erimesi, doku ölümü ve kangren çözümü güç sorunlara yol açar. Ayaklarında lezyonlar olan yaşlı şeker hastaları hastanelerde ampütasyon uygulanan (parmak ayak ya da bacağı kesilen) hastaların yaklaşık yarısını oluşturmakta, şeker hastalarında kangrenler ileri yaşlarda 50 kat daha sık görülmektedir.
Kafa sinirlerinin hastalıkları da yaşlı şeker hastalığında sık görülür; daha çok 3. ve 6. kafa çiftleri etkilenir. Şeker hastalığına bağlı amiyotrofi (ilerleyici kas zayıflaması ve erimesi) enderdir, ama yaşlılarda gençlerden çok daha sık görülür.
Benzer biçimde idrar yolları ve solunum sistemi enfeksiyonları da yaşlılarda sık görülür ve metabolizmayı bozar.
Şeker Hastalığında Kan Şekeri Yükselmesinin Nedenleri
 beyin damarlarının tıkanması;
 miyokart enfarktüsü;
 akut enfeksiyonlar.
 idrar söktürücüler;
İkincil şeker hastalığı
 ACTH (adrenokortikotrop hormon) salgılayan bronş tümörleri;
 pankreas hastalıkları.
Yaşlılıkta Görülen Şeker Hastalığının Komplikasyonları
Büyük ya da orta çaplı atardamarlarda tıkanma: Koroner damarlar, beyin atardamarları, bacak atardamarları. Kılcal damarlardaki lezyonlar: Ağtabaka hastalıkları, böbrek hastalıkları.
Camsı cisimde matlaşma. Göz tansiyonu (genellikle ağtabaka hastalığına bağlı).
Çevrel sinirlerde lezyonlar.
Otonom sinir sistemi bozuklukları: Yutma güçlüğü, ishal, iktidarsızlık. Metabolizma
Hücre dışı sıvı geçişmesinin yüksekliği nedeniyle kanda keton cisimciklerinin artmadığı şeker koması (hiperosmolar nonketotik koma). Şeker koması (kan şekerinde yükselme, ketoasidoz). Hipoglisemi koması (kan şekerinin düşmesine bağlı koma; insülin ya da başka ilaçlar nedeniyle).
Deri enfeksiyonları, idrar yollan enfeksiyonlaru ve akciğer veremine yatkınlık.
Yaşlılıkta şeker hastalığı konusunun devamı için tıklayın >>