Oba medeniıet öıleri
Blog Oba medeniıet öıleri Awgust 11, 2011
Babarap obasynyň Medeniıet öıi
Şeıle öıler daşary ıurtlarda barmy-ıokmy, ony biljek däl, ıöne “Oba medeniıet öıleri” diıilıän medeni ojak sowet döwrüniň peşgeşi. Oba medeniıet öılerini Türkmenistan Garaşsyzlygyny alandan soň Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyıazow ıapyp, ıok edipdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet başyna geçenden soň, ıurduň intelligensiıa wekilleri bilen bolan duşuşyklarda oba medeniıet öılerini dikeltmek barada birnäçe sapar gürrüň edildi we oba medeniıet öılerini dikeltmek barada prezidentiň Karar kabul edendigi hakda Türkmenistanyň Medeniıet we teleradioıaılymlar ministri Gulmyrat Myradow geçen ıylyň 19-njy awgustynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedowyň medeniıet we köpçülikleıin habar beriş serişdeleri ulgamyny ösdürmegiň meseleleri boıunça geçiren maslahatyndaky çykyşynda hem aıdyp geçdi.
Çanak antennalarynyň, wideogörkeziji enjamlaryň ıok döwründe, oba ıerlerine paıtagt teatrlarynyň, kinolaryň az barıan döwründe oba medeniıet öıleriniň ilat arasyndaky hyzmaty örän uludy. Olar halkyň arasynda aıdym-sazlar, az aktly spektakllar bilen ıygy-ıygydan çykyş eder durardylar. Gününi gara zähmet bilen geçirıän pagtaçylar, obalardan uzakda — çöl içinde, dag içinde mal bakıan çopanlar, obalardan uzaklarda ıaşaıan çarwalar üçin oba medeniıet öıleriniň höwesjeň artistleriniň aıdym-saz, sahna oıunlary bilen çykyşlary olara tomaşa edenleriň durmuşdan üzňe bolmazlygyna kän goşant goşıardy.
Oba medeniıet öıleriniň artistleri profesional artistler bolmaıar, olar höwesjeňlerden düzülıärdi. Has dogrusy oba medeniıet öıleriniň öz işgärleri artistlige ukyby bar adamlar bolmalydy. Olar işe alnanda halkyň arasyndan artistlige üşügi barlar saılanyp-seçilip alnardy. Oba medeniıet öıüniň ıolbaşçysy, medeniıet öıüniň tam süpürijisi, şofıory, elektrigi, kitaphanaçydan ybarat topar gündizlerine öz işlerini ederdiler, gijelerine ıa-da dynç günleri, baıramçylyk günleri halkyň arasynda aıdym-saz, dürli sahna oıunlary bilen çykyş ederdiler.
Bu topara oba mekdepleriniň ıokary klas okuwçylaryndan bolan höwesjeňler, artistlige höwes edıän kolhozçy ıaşlar hem goşulyp bilıärdi. Olara halk teatrlarynyň artistleri diıerdiler. Işleıänlere diňe özleriniň gündizki işleri üçin aılyk tölenerdi, artistlik üçin tölenmeıärdi. Şeıle-de bolsa, adamlar bu işe höwesekdiler. Halk teatrlarynyň artistleri medeniıet öılerine hökümet tarapyndan berilıän köneje awtobuslarda obalary, çopan goşlaryny, çarwa gollaryny birsyhly aılanyp, halka hyzmat ederdiler. Sahna oıny üçin pıesalary Türkmenistanyň Medeniıet ministrligi satyn alyp bererdi. Käte höwesjeň artistleriň arasyndaky zehinliräk kişiler hem pıesa ıazardy. Oba medeniıet öıleriniň halk teatrlarynyň arasynda şeıle bir kämilleşenleri bardy, hatda olar köplenç paıtagt teatrlarynda goıulıan oıunlary-da halka görkezip bilerdiler.
Türkmenistanyň eksperimental-ıaşlar teatry bolan “Jan” teatrynda goılan “Däli Domrul” spektaklynda Ezraıylyň garşysyna göreşe çykan däli Domrulyň roluny ıerine ıetirip, Türkmenistanyň halk artisti diıen ada mynasyp bolan, başga-da ençeme görnükli, baş rollary ıerine ıetirip, köp baıraklary alan mäne-çäçeli ıigit Töre Annaberiıew başda öz obalaryndaky medeniıet öıünde şofıor bolup işläp ıörkä halk teatrynyň işine goşulyp, artistlige başlan. Kiçijik oba sahnalaryndan paıtagt teatryna düşen Töre Annaberdiıew hiç hili ıokary bilimi bolmasa-da, örän köp, ajaıyp sahna rollaryny döretmek bilen türkmen halkynyň ıadynda baky galdy.
Oba medeniıet öıleriniň halk teatrlaryndan çykyp, uly artistlere öwrülen sungat ussatlary Türkmenistanyň teatr sungaty işgärleriniň arasynda az däl.
Häzirki döwürde — çanak antennalarynyň, wideo görkeziji enjamlaryň ösen döwründe, adamlaryň her hili kinolary öz öılerindäki telewizorda CD-DVD görkezijileriň üsti bilen görüp bilıän zamanasynda Türkmenistanda gaıtadan dikeldiljek bolunıan oba medeniıet öıleriniň hyzmatyna —görkezjek sahna oıunlaryna, aıtjak aıdymlaryna muşdak tapylarmy-tapylmazmy, ony häzirlikçe hiç kim aıdyp bilmez.
Elbetde, janly teatryň oınuny synlamagyň öz lezzeti bar. Muşdaklaryň tapylmagy-da mümkin. İöne halk teatrlaryny öňküler ıaly abraıa galar ıaly derejede döretmegi başarmak häzirki hökümete başardarmyka? Dramaturglaryň, ıazyjylaryň gara spisoga salnyp kowlan zamanasynda, uly teatrlar üçin derekli pıesa tapyp bilmeıän, pıesa tapylan halatynda-da ony satyn alyp bermäge maliıe ıagdaıy ıabygorly Medeniıet ministrligi halk teatrlaryny nädip pıesa bilen üpjün ederkä? Munuň-da üstesine, oba medeniıet öılerini dikeltmek üçin ilkinji nobatda olaryň ıerleşıän ıerleri bolan oba klublaryny dikeltmek gerek.
Dogrusyny aıtsaň-a, oba medeniıet öılerini dikeltmek sowet döwrüne tarap ıene bir ädim diıip aıtsa bolar. Bazar ykdysadyıetine geçilıän ıurtda halk teatrlaryny, oba teatrlaryny, oba çeper höwesjeňlerini oba adamlarynyň özleri döretmeli. “Bäş-alty sany adama iş orny bolar” diıäımeseň, oba medeniıet öıleri hem, olara degişli halk teatrlary hem ıene hökümetiň gysymyndaky edaralar bolar hem-de olaryň baş maksady hem halka hyzmat etmek däl-de, uly teatrlar ıaly, hökümetiň tarypyny ıetirmek bolaımasa.
Düşer ıaly däl, bir görseň — sowet döwrüne dolanylıan ıaly, bir görseň—bazar şertlerine geçiljek bolunıan ıaly.