Ġnsan Ġskeletini Oluşturan Yapılar. Doç.Dr.Mitat KOZ - PDF
Download "Ġnsan Ġskeletini Oluşturan Yapılar. Doç.Dr.Mitat KOZ"
1 Ġnsan Ġskeletini Oluşturan Yapılar Doç.Dr.Mitat KOZ
2 İskeletin Bölümleri İnsan iskeleti kafatası, spinal kolon, omuz kuşağı, üst ekstremiteler, pelvik kuşak ve alt ekstremitelerden oluşur.
3 İskeleti oluşturan kemikler Kafatası 8 Yüz 14 Kulak 6 Hyoid 1 Spinal Kolon 26 Sternum ve kostalar 25 Üst ekstremite ve omuz kuşağı 64 Alt ekstremite ve pelvik kuşak 64 Bu kemiklerin 177 tanesi istemli hareketlerin oluşumuna katılır
4 İskeletin Bölümleri Bu iskelet bölümleri aksiyal (axial) ve apendeküler olarak 2 grup altında toplanabilir. Aksial iskelet bölümü vücudun uzunlamasına eksenini oluşturur, kafatası ve gövdeden oluşmuştur. Apendeküler iskelet ise üst ve alt ekstremiteler ile bunlara bağlantılı bulunan omuz (pektoral) ve pelvik kuşaktan oluşmaktadır.
5 İskeletin Bölümleri; Kafatası Kafatası genellikle başın iskeleti olarak tanımlanır, kranial (cranial) ve fasial (facial) olmak üzere 2 grupta incelenir. Görevleri Kafatası beyin ve gözleri içine alan pek çok yapıyı korur. Ayrıca göz hareketleri, çiğneme, yutma ve diğer bazı yüz hareketleri ile ilgili kaslar için destek noktası oluşturur.
7 Kranial kafa tası kemikleri? Kranial kafa tası kemikleri 8 adettir; frontal, paryetal (2 adet), oksipital, temporal (2 adet), sfenoid ve etmoid kemikler olarak isimlendirilirler.
10 Paranazal Sinüsler Nerededir? Etmoid, maksiller (üst çene kemiği) sfenoid ve frontal kemikler içinde paranazal sinüsler olarak adlandırılan içi hava dolu 4 çift boşluk vardır.
12 Fasial Kemikler Fasial (yüz ) kafatası kemikleri 14 adettir.
13 İskeletin Bölümleri; Spinal Kolon (Omurga) Spinal kolon segmentten yani vertebradan meydana gelmiştir. Görevleri Spinal kolon medülla spinalisi korur, başın dik durmasını ve hareket etmesini sağlar, omuz kuşağını destekler ve pelvik kuşağa bağlantılıdır.
14 İskeletin Bölümleri; Omuz Kuşağı(Shoulder Girdle) ve Üst Ekstremite Üst ekstremiteler vücudun üst kısmına omuz kuşağı ile bağlanmışlardır. Skapula, klavikula ve sternumdan oluşan omuz kuşağı gövdenin üst kısmına bağlanmıştır. Üst ekstermite humerus, ulna, radius, el bileği, el ve parmak kemiklerinden oluşmuştur.
15 İskeletin Bölümleri; Pelvik Kuşak(Pelvic Girdle) ve Alt Ekstremite: Üst ekstremiteye benzer olarak alt ekstremite de gövdenin iskeletine bir kuşak ile bağlanmıştır. Pelvik kuşak, iki kalça kemiği(koksa) ve sakrumun birleşmesinden oluşmuştur. Pelvik kuşağa bağlanmış alt ekstremite femur, tibia, fibula, ayak bileği, ayak ve ayak parmak kemiklerinden oluşmuştur.
16 Omurganın Kemiksel Yapısı Omurga(columna vertebralis) vertebra (vertebrae) denilen adet kemik segmentinden oluşmuştur. Bunlar: servikal (cervical) (boyun bölgesi) vertebra torakal (thorocal) (göğüs bölgesi) vertebra lomber (lumbal) (bel bölgesi) vertebra sakral (sacral) vertebra 4-5 koksigeal (coccygeal) (kuyruk sokumu bölgesi) vertebra Toplam vertebra
17 Sakrum ve Koksiks Beş adet sakral vertebranın birleşmesi sonucu sakrum; 4-5 adet koksigeal vertebranın birleşmesi sonucu koksik (coccyx)(kuyruk sokumu) kemikleri oluşur.
20 Vertebraların Bölümleri Vertebraların tümü; bir vertebral cisim(corpus vertebrae), bir vertebral kavis(arcus vertebrae), iki adet transvers çıkıntı (processus transversus), bir spinöz çıkıntı (processus spinosus) ve eklem yüzeylerinden (processus articularis) oluşur.
22 Vertebra Cismi (corpus vertebrae) Vertebranın cismi omurga üzerine binen yükü taşıyan parçadır. Yük taşıma kapasitesi mineral tuz içeriğine bağlıdır. Ġlerleyen yaşla birlikte kemiğin yoğunluğu azalır ve böylece yük taşıma kapasitesinde bir azalma oluşur. Vertebra cisimlerinin yük taşıma kapasiteleri yukarıdan aşağıya inildikçe yani kranialdenkaudale doğru gidildikçe artar. Aksiyal yüklerle antrenman yapmak bu kapasiteyi daha da artrır.
23 İntervertebral Disk Sakral bölgenin üzerindeki 24 adet vertebranın vertebra cisimleri arasında şokyük absorbe(emici) edici işlev gören bir intervertebral disk bulunur. Ġntervertebral disk fibröz bir bant olan annulus fibrosus tarafından çevrelenen nucleus pulposustan oluşur.
25 Nucleus pulposus Nucleus pulposus, omurganın fleksiyon ve ekstansiyonu esnasında vertebralar arasındaki stresi-yükü dağıtma görevini üstlenir. Nucleus pulposus gövde öne büküldüğünde (fleksiyon) arkaya doğru, gövde arkaya doğru eğildiğinde (ekstansiyon) ise öne doğru yer değiştirir. Omurga yanlara doğru eğildiğinde de (lateral fleksiyon) benzer bir durum oluşur.
26 İntervertebral Disk Hasarı Aşırı spor veya diğer baskılar ya da zorlayıcı yükler, intervertebral diskin yüksekliğinde bir azalmaya; oluşan bu durum da diskin çevresindeki ligamentlerin ve hareketi oluşturan segmentlerin gevşemesine neden olur. Daha sonraki aşamalarda vertebral cisimlerin yer değiştirmesi, sıklıkla vertebral kanalın daralmasına, spinal sinir köklerinin sıkışma ve irritasyonuna(tahrişine) yol açar. Bu da sonuç ta genel ve çok çeşitli bel ağrısı durumuna (low back pain) yol açabilir.
27 İntervertebral Disk Hasarı; Lumbago Bu ağrı öncelikle lomber bölgede hissedilir, bu nedenle lumbago olarak ta adlandırılır. Sinir kökleri yeterince irrite olduklarında innerve ettikleri (sinirlendirdikleri) bölgelere yayılan ağrılar üretirler.
30 İntervertebral Disk Hasarı; Fıtıklaşma Nörolojik kayıp (duyu kaybı) ile birlikte olan daha şiddetli bir sinir kökü incinmesi genellikle gerçek prolapsus (fıtıklaşma) ile ilişkilidir. Fıtıklaşma diskin fibröz kılıfındaki (annulus fibrosus) yırtılmalarla oluşabilir.
31 İntervertebral Disk Fıtıklaşması İntervertebral disklerin fıtıklaşması lomber bölgede servikal bölgeden on kez daha sık görülür. Omurganın tüm segmentleri arasında en ağır yükü taşıyan L4-L5 ve L5-S1 arasındaki disklerdir ve lomber disk hastalığı olgularının % 90 ından fazlasında bu bölgeler etkilenirler.
34 Vertebral Kavisler ve Çıkıntılar (Arcus Vertebralis ve Processusular) Spinöz çıkıntılar arkaya doğru uzanırlar ve sırtın bir takım uzun ve kısa kasları ile bağları için insersiyo noktası olarak görev yaparlar. Lomber bölgede bu çıkıntıların belirgin bir gelişim göstermesi, dik duruşun korunması için bu bölgede uygulanması gereken kaldıraç kuvvetinin kanıtıdır(kuvvet kolunun artması).
35 Omurganın Biçimi Ġnsanın omurgası dümdüz değildir. Bulundukları bölgenin ismini alan karakteristik kavisleri vardır. Öne doğru olan eğriliklere lordoz, arkaya doğru olanlara ise kifoz denir. Buna göre servikal bölgede lordoz (servikal lordoz), torakal bölgede kifoz (torokal kifoz), lomber bölgede lordoz (lomber lordoz), sakral bölgede kifoz (sakral kifoz) bulunur. Bu kavisler dik duruşun korunmasına ve omurganın esnekliğine katkıda bulunur..
37 Skolyoz? Omurgada yana doğru olan kavisler ise patolojiktir ve skolyoz adı verilir
38 Vertebral Eklemlerin Yapısı ve Hareketliliği Omurga hareketleri vertebralar arasındaki küçük eklemlerle sağlanır ve kayma tarzında hareketlerdir. Özetle omurganın hareketliliği yukarıdan aşağıya doğru azalır. Bunun nedeni yukarıdan aşağıya doğru statik yüklenmenin ve sonuç olarak ta stabilite için gereksinimin artmasıdır.
39 PELVĠK KEMER; KEMĠKSEL YAPISI Pelvik kemer, yapısına katılan yassı kemiklerin sağlamlığını daha da arttırdığı, kemer biçiminde bir yapıdır, Ġki kalça kemiği (koksa)(coxae; iliyum, iskiyum ve pubis kemiklerinde oluşur) ve sakrum kemiklerinin birleşmesiyle oluşan bu kemer, omurgayla sağlam bir bağlantı oluşturur.
41 Kalça kemiği(koksa) Kalça Kemiği Ġliyum, Ġskiyum (ischium) pubis kemiklerinin birleşmesinden oluşmuş bir kemiktir.
42 Koksa; İliyum Iliyum: kalça kemiklerinin en büyüğüdür. Kalçanın yan tarafında dışarıdan da kolayca hissedilebilir. Üst kenarında iliac crest vardır ve anterior süperior iliac crest olarak ön tarafta sonlanır. Ġliumun medial yüzeyinde sakrum ile eklem yapan eklem yüzeyi bulunur. Ġliumun iç yüzeyi konkavdır ve iliac fossa olarak isimlendirilir.
43 Koksa;İskiyum Ġskiyum (Ischium): kalça kemiklerinin en küçük ve en güçlü olanıdır. Ischium asetabulumun alt yan parçası ve ischial çıkıntı (ischial tuberosity) tarafından oluşturulur. Ischial çıkıntı oturulduğu zaman vücut ağırlığını üzerine alan kemik çıkıntısıdır.
44 Koksa;Pubis Pubis: kalça kemiklerinin üçüncüsü pubistir. Ġki pubis symphysis pubisi oluşturmak üzere önde birleşirler.
46 Pelvik kemerin işlevi nedir? Toraksın ağırlığını taşımak ve alt ekstremite için bağlantı yeri oluşturmaktır.
47 Pelvik Kemerin Eklem ve Bağları Kalça kemikleri, iki adet sakroiliak eklemle sakruma ve kıkırdak yapısındaki symphysis pubis aracılığı ile de birbirlerine bağlanırlar.
49 TORAKS (GÖĞÜS KAFESĠ) Toraks (thorax), omurganın baş ve boyun bölgesi ile lumbosakral bölge arasında bulunur. Hareket dinamiği açısından bir köprü görevi yapan toraks, gövdenin iki ucu arasında yer alır. Ayrıca, yaşamsal organları korur, ritmik olarak genişleyip küçülerek de solunumsal işlevlere destek olur.
50 Toraks Toraks, 12 adet torakal vertebra, 12 çift kosta (kaburga) ve sternumdan oluşmuştur. İlk yedi kosta sternumla kıkırdak yapısında ve doğrudan bir bağlantı kurar, bunlara gerçek kosta da denir kostalar, yedinci kostanın kıkırdak yapısındaki bağlantıları aracılığı ile sternuma bağlanır. 11 ve 12. kostalar ise önden bağlantı kurmazlar uçları boştadır. 12 çift kostanın hepside arkada vertebral kolon ile eklem yaparlar. Kostovertebral eklemlerle toraksın hareketliliği sağlanır. Solunum için temel oluşturan toraksın genişlemesi ve küçülmesine olanak tanıdığı için, bu durum önem taşımaktadır.
53 ÜST EKSTREMİTE VE OMUZ KUŞAĞI Omuz kuşağı, kolu gövdeye bağlamak üzere, kolla birleşir. Bu kemer, skapula, klavikula ve sternumdan oluşmuştur. Pelvik kemer ile karşılaştırıldığında, omuz kuşağının bağlantıları çok gevşektir. Omuz kuşağının hareketliliği, üst ekstremitenin eklem hareket açıklığının yaklaşık iki katı artırır. Bu durum, elin nesneleri yakalama mesafesi için büyük önem taşır.
54 Sternum Göğüs ön duvarını da oluşturan sternum manibrium, gövde (cisim) ve ksifoid çıkıntıdan oluşur. Manibrium klavikula ile eklem yapar. Sternum gövdesi Kostaların tutunduğu bir alandır. Ksifoid çıkıntı en küçük en değişken bölümdür, hiçbir kostaya ait kıkırdakla eklem yapmaz.
56 Klavikula Yayvan bir S harfi şeklinde olan bu uzun kemik 1.kaburganın hemen üzerinde ve yataya yakın bir pozisyondadır cm uzunluğunda ve 2 cm genişliğindedir. Hemen deri altında olduğu için şişman olmayanlarda bile görülebilir. İç tarafta manibrium sterni, dış tarafta ise skapulanın akromion parçası ile eklem yapar.
58 Skapula Omuz kuşağı kemiklerinin dorsal(sırt) tarafında olanıdır. 2 ve 7. kostalar arasındadır. Yassı bir kemiktir. Skapula kemiğinin medial kenarından dış tarafa doğru yükselerek uzanan çıkıntısına spina skapula denir. Spina skapula dış tarafa doğru giderek genişler ve akromion ismi verilen çıkıntı olarak sonlanır. Akromion omuz çıkıntısını oluşturur ve klavikula ile eklem yapar.
60 Skapula Akromion altında glenoid fossa adı verilen bir oluşum vardır. Glenoid fossa humerus başı için soket oluşturarak omuz eklemini oluşturur. Glenoid fossanın üst tarafının medialinde öne doğru uzanan korokoid çıkıntı bulunur. Bu çıkıntı pek çok kas ve bağ için bağlantı noktası oluşturur. Skapula çıkıntı ve boşluklarıyla göğüs ve kol kasları için bağlantı noktaları oluşturur.
61 Üst ekstremite kemikleri; Humerus Omuz ve dirsek arasında yer alan kol kemiğidir. Üst ekstremitenin en uzun ve en kalın kemiğidir. Humerus başına kaput humeri denir ve top şeklindedir, skapuladaki glenoid fossa ile top soket eklemini oluşturur.
62 Humerus Humerus cismi üst yarıda yuvarlaktır, alt yarıda ise önden arkaya doğru düzleşir. Humerusun distalinde ulna kemiğinin olekranon parçası ile makara gibi birleşen trochlea bulunur.
63 Humerus Bazı ön kol ve parmak kaslarının tutunduğu noktalara lateral ve medial epikondilller denir. Yine ön yüzde radial ve coronoid fossa, arka yüzde de olekranon fossa bulunur. Olekranon fassa ulna kemiğinin olekranon çıkıntısına uygun bir fossadır.
64 Ulna El bileği ile dirsek arasında bulunan iki kemikten uzun olanıdır, küçük parmak tarafında bulunur. Anatomik pozisyonda medialdedir. Radius ve humerus ile eklem yapar, el bilek kemikleri ile doğrudan teması yoktur. İkisi arasında bir disk bulunur. Ulnanın proksimal ucunda bulunan olekranon çıkıntısı dirsek eklem ile eklem yapar.
65 Radius Başparmak tarafında bulunan ön kolun diğer uzun kemiğidir. Radius ve ulna arasında interosseus bir membran bulunur. El bilek kemikleriyle eklem yapan alt ucu oldukça geniş ve sağlamdır. Distalde el bilek kemikleriyle proksimalde ise humerus ve ulna ile eklem yapar.
67 El bilek, el ve parmak kemikleri El ile ön kol arasında bulunan el bileği (carpus)(wrist) bölgesi karpal kemikler adı verilen 8 adet küçük kısa kemikten oluşmuştur. Bu kemikler ligamentler ile birbirlerine sıkıca bağlanmışlardır. Karpal kemikler dörderli iki sıra halinde dizilmişlerdir.
68 El bilek, el ve parmak kemikleri Proksimaldekiler medialden laterale doğru; scaphoideum, lunatum, triquetrum ve pisiforme Distaldekilere ise, trapezium, trapazoideum, capitatum ve hamatum adı verilir.
70 Metakarpal Kemikler ve Falankslar El ise metakarpal kemiklerden oluşur ve anatomik pozisyona göre dışarıdan içeriye doğru romen rakamları ile sıralanırlar. Parmaklar ise falanks (phalanges) adı verilen 14 kemikten oluşmuştur. Başparmak hariç her parmak 3 falanks kemiğinden oluşur.
72 ALT EKSTREMİTE KEMİKLERİ Temelde alt ekstremitenin yapısı üst ekstremiteye benzer. Dik duruş sonucunda bacaklar üzerinde oluşan statik yüklenme, işlevsel gereksinimler nedeniyle, alt ekstremitede bazı yapısal değişiklikler ortaya çıkmıştır. Alt ekstremiteyi oluşturan uyluk, bacak ve ayak bölgesi kemikleri; femur, patella, tibia, fibula, tarsal kemikler, metatarsal kemikler ve falankslardır
73 Femur: Femur yada uyluk kemiği kalça ve diz arasında bulunur. Vücudun en ağır, en uzun ve en güçlü kemiğidir (bir kişinin boyu genellikle femurun uzunluğunun 4 katıdır). Femurun proksimal ucu baş, boyun, büyük ve küçük trokanterler (trochanter majör ve minör) olarak adlandırılan çıkıntılardan oluşmuştur.
74 Femur Femur başı (caput femoris) kalça kemiğinin asetabulumu ile eklem yapar. Başı şafta bağlayan ince boyun özellikle yaşlı kişilerde kırık bölgesidir. Baş ve boyunun birleşme yerinin lateralinde büyük trokanter(trochanter majör), medialinde ise küçük trokanter (trochanter minör) bulunur. Bu çıkıntılara geniş uyluk ve kalça kasları bağlanırlar.
75 Femur Femurun dize doğru olan ucunda tibia kemiği ile eklem yapan medial ve lateral kondiller (condylus medialis ve lateralis) bulunur.
77 Patella Patella veya diz kapağı quadriseps femoris (m.quadriceps femoris) kasının tendonu içine lokalize olmuştur. Patella vücuttaki en geniş sesamoid kemiktir. Patella dizi korur, fakat daha da önemlisi quadriseps femoris kasının kaldıraç gücünü arttırır.
78 Tibia Tibia kemiği diz ile ayak arasında, bacağın ön ve medialinde lokalize olmuştur. Vücuttaki ikinci en güçlü ve en ağır kemiktir. Tibianın proksimal ucunda medial ve lateral kondiller (condylus medialis ve lateralis) diz ekleminde femurun epikondilleri ile eklem yaparlar. Proksimal uçta patellar tendonun yapıştığı tüberositas tibialis (tuberositas tibiae) olarak isimlendirilen oluşum belirgin bir çıkıntıdır.
79 Tibianın distal ucunda talus başıyla eklem yapan madial malleol (malleolus medialis) bulunur. Tibia ile fibula birbirlerine interosseous mebmran ile bağlanırlar.
80 Fibula Fibula tibianın lateralinde ve ona parelel, ince ve uzun bir kemiktir. Proksimalinde fibula yanlızca tibia ile eklem yapar, femurla yapmaz. Distalde talus ile eklem yapar. Distalde bulunan lateral malleol (malleolus lateralis) tibanın medial malleolü ile birlikte talus başı ile eklem yapar.
82 Tarsus Tarsus proksimal olarak lokalize olmuş ayağın 7 tarsal kemiğinin birleşimine denir ve kısa kemikler olarak isimlendirilirler. Tarsal kemikler: talus, calcaneus, cuboid, navicular ve 3 adet cuneiform kemikten oluşur.
83 Talus Talus merkezi ve en yüksek ayak bileği kemiğidir, tibia ve fibula ile ayak bileği eklemini oluşturmak üzere eklemleşir. Calcaneus ile birlikte vücut ağırlığını yüklenir.
84 Calcaneus: diğer adıyla topuk kemiğidir. En geniş tarsal kemiktir. Bacağın arka grup kaslarına yapışma yeri oluşturarak(aşil tendonuna) kaldıraç kolu görevi yapar. Metatarsal ve falankslar: Ayağın metatarsal ve falanks kemikleri şekil ve sayı olarak eldekiler gibidir.