Yeni bir yaşam inşasında kadın kooperatifleri
Kolektif yaşam ve üretimin temelini oluşturan kadınlar, bireyselliğin zirveye ulaştığı günümüzde kendilerini yeniden özgür kılmanın yolu olarak kooperatifleşmeye gidiyor. Kadınlar ortak üretim içinde cins bilinçlerini güçlendirerek kadın kimliğini doğru temellerde yeniden kazanmanın yolunu açıyor.
09 Mart 2018 Cuma | Dizi
Günümüzde kadınların yaşamın her alanında var olma mücadelesi ve arayışı güç kazanıyor. Kadınlar toplumsallaşmanın başlangıcında oynadıkları ve sonraki on bin yıla damgasını vuran yaşamın öncü, yaratıcı, üretici ve koruyucu gücü olma rollerini yeniden canlandırmanın ve toplumsal yaşamın tüm alanlarında daha fazla var olmanın çabası içinde bulunuyorlar. Erkek egemen sistem altında dışına itildikleri tüm alanlarda yeniden var olmanın yol ve yöntemlerini geliştiriyorlar. Bu alanlardan biri de ekonomik alan. Kadınlar görünmez kılınan emeklerini görünür kılmanın, dört duvar arasına sıkıştırılmış üretkenliklerini dışa taşırmanın ve kendi emeklerinin söz ve karar sahibi olmanın çabasını her geçen gün büyütüyor.
Kolektif yaşamın ve üretimin anası olan kadınlar, bireyselliğin zirveye ulaştığı günümüzde kendilerini yeniden özgür kılmanın yolunun kolektif emekten geçtiğini her geçen gün daha iyi kavrıyor. Bu amaçla kooperatifleşmelere giderek hem ekonomik olarak kendi ayakları üzerinde durma gücüne ulaşmaya çalışıyor, hem de ortak üretim içinde cins bilinçlerini güçlendirerek kadın kimliğini doğru temellerde yeniden örmenin yolunu açıyorlar. Kurdukları kooperatiflerle bir yandan ekonomik olarak kendilerine yeterli hale gelmenin yolunu açarken, diğer yandan da karar, güç, irade sahibi olmayı öğreniyor ve kimliklerini, bilinçlerini, örgütlenmelerini daha ileri seviyelere taşıyorlar. Kooperatifler kadın özgürleşmesinin araçlarından biri haline geliyor. Başka kadınların yaşamında da değişimin yolunu açması umuduyla, dünyada giderek sayıları çoğalan kadın kooperatiflerinden bazı örnekler sunuyoruz.
Ojoba Kadın Shea Yağı Kooperatifi
Batı Afrika ülkesi Gana'nın kurak Kuzey bölgelerinde yaşayan kadınlar ulaşım, iletişim, sağlık ve eğitim olanaklarına erişmenin son derece zor olduğu koşullarda verimsiz topraklarda çiftçilik yaparak hayatta kalma savaşı veriyor. Elde edebildikleri darı ve yer fıstığı ürünleri ancak onların ve ailelerinin açlıktan ölmemelerine yetebiliyor. Öyle ki, bir sonraki yıl ellerinde ekecek tohum bile kalmıyor. Bu yüzden beslenme ve çocuklarının okul masrafları için yakacak odun toplamak ve satmak gibi ek işler yapmak zorundalar. Ancak, 2003 yılında kurulan Ojoba Kooperatifi bünyesinde yer alan kadınlar yaşamlarında bir iyileşme yaratabildi. Ojoba Kadın Shea Yağı Kooperatifi bünyesinde 400 kadın yer almakta. Kooperatif üyeleri, karite (shea) ağacı meyvesinin çekirdeklerinden saç ve cilt bakımında kullanılan, doğal nemlendirici özelliği olan yağı çıkararak pazarlıyor. Kooperatifte yer aldıktan sonra kadınlar Gana Ulusal Sağlık Planı'na kaydedilmişler. Kısmen yaşam standartlarını düzeltme ve tüm çocuklarını okutma şansına kavuşmuşlar. Kendileri de ücretsiz okuma-yazma, temel sağlık ve doğayla uyum içinde yaşama-üretme kurslarından yararlanma olanağına sahip. Ayrıca, kadınlar olarak birlikte üretme ve tartışmayı, kendilerini yetkili ve sorumlu hissetmeyi, çekingenlikten kurtularak ortaklaşmayı öğreniyorlar. Bununla birlikte aynı yörede 2013 yılında baobab ağacı meyvesinin çekirdeklerinden yağ üretmek üzere ikinci bir kooperatif kurulmuş. Ojoba Kadın Baobab Kooperatifi üyeleri de önceki kooperatif üyeleriyle aynı olanaklardan yararlanıyor.
İdna El Sanatları Kooperatifi
Batı Şeria'daki Hebron kentinde el emekleri ile ürettikleri ürünleri semt pazarlarında satarak ailelerinin ve kendilerinin geçimini sağlama çabasında olan bazı Filistinli kadınlar, 2005 yılında kooperatifleşme yolunda adım attı. İdna El Sanatları Kooperatifi adıyla kurdukları kooperatifte geleneksel Filistin kültürünü yaşatmak, bu kültürü gençlere de öğreterek süreklileştirmek ve geçimlerine katkıda bulunmak amacıyla el dokuması kilimler, kefiye, yastık örtüsü, cüzdan gibi ürünler üreterek ve pazarlamaya başladı. Kooperastifte 8 ayrı şehirden gelen 150 kadın yer alıyor. Küçük bir kooperatif merkezleri olan kadınlar bir yandan ortak bir emekle üretimlerini gerçekleştirirken, diğer yandan eğitim proğramlarına katılım sağlıyorlar. Merkez aynı zamanda onlar için bir sosyalleşme alanı işlevi görüyor. İsrail işgali altındaki topraklarda kadınların güçlenmesini ve Filistin el sanatlarının yaşatılmasını amaç edinen kooperatif üyeleri, ülkelerinin işgalden kurtarılması için verilen mücadeleye de destek sunuyor.
Kıbrıs Kadın Kooperatif Bankası
Kıbrıs Kadın Kooperatif Bankası (The Cyprus Women's Cooperative Ltd-WBC) dünyada kadınlar tarafından kurulan ilk kooperatif bankalarından biri. Ticaret, Endüstri ve Turizm Bakanlığı denetiminde Ocak 2001'de Larnaka'da faaliyete geçen banka, 350 kadın tarafından kadın girişimciliğini desteklemek amacıyla kar amacı gütmeyen bir kurum olarak kuruldu. Kurucu 350 üyenin her biri 400 Kıbrıs Pound'u (680 euro) koyarak ve miktarı 240 bin Kıbrıs Pound'u (410 bin euro) düzeyine yükselterek başlangıç sermayesi oluşturdu. WBC'nin yönetim kademesi bankacılık, endüstri ve akademik kökenli. Hizmetlerini ücretsiz olarak sunuyorlar. Banka, kooperatif statüsünde olup da tam bir bankacılık lisansına sahip olan ilk örneklerden biri. Bankanın amacı, özel programlar ve finansmana kolay erişim olanağı sunarak kadın girişimciliğini teşvik etmek. Bu amaçla da kadın girişimciler için yeni alanlara açılmaya dönük finansman sağlama, projeler için hükümet ve çeşitli kurumlardan fonlar elde etme, kadınlarla ilgili konularda araştırmalar yaparak politika ile üretimin gelişimi için sunma ve kadınların sahibi olduğu işlerin ekonomik yönden gelişmesi için seminerler ve atölye çalışmaları organize etme gibi çalışmalar yürütüyor. Kıbrıs Kadın Kooperatif Bankası kadın ve erkeklere aynı koşullarda kredi vermekle birlikte, önceliği işlerini büyütmek veya kendine bir işyeri açmak isteyen kadınlara veriyor. Bankanın varlığı sayesinde Kıbrıs'daki kadın girişimci oranı 2012'de %12 düzeyinde iken daha sonra %30 civarına ulaştı.
Yunanistan Petra Kadın Kooperatifi
Kadın istihdamını artırmak, onları ekonomik açıdan güçlendirerek daha da özgürleşmelerini sağlamak ve bölgeye gelen turistlerin ihtiyaçlarına cevap olmak amacıyla Petra Kadın Kooperatifi 1983 yılında Lesvos Adası'nda kuruldu. Cinsiyet Eşitliği Bakanlığı'nın desteğiyle 24 kadın tarafından kurulan kooperatif giderek 36 ortağa ulaşır. Köyün değişik yerlerinde kurulan tesisler her türlü konaklama hizmetine cevap verecek nitelikte; tek odadan aileler için stüdyo ve apartman dairelerine kadar kalacak yer ayarlamak mümkün. Bu tesisleri işleten kadınlar ayrıca yazın açtıkları bir lokantada kendi pişirdikleri yemekleri de satışa sunuyor.
Mata Küçük Esnaflar Kooperatifi
Yoksullukla mücadele etmenin yanısıra sosyal hizmetler de sunan Mata Küçük Esnaflar Kooperatifi 2003'de üç girişimci kadının öncülüğünde kuruldu. Hindistan ve Nepal'de çalışmalarını yürüten kooperatif bünyesinde bugün yüzlerce kadın yer alıyor. Esnaflar giysiden takıya kadar değişik üretimlerde bulunuyor; el işi nakış, şablon kumaş baskısı, el baskısı kumaş vd. el emeği ürünler aynı zamanda sanatın ve yaratıcılığın örneklerine dönüşüyor. Kooperatifteki sosyal hizmet uzmanları küçük esnafın ihtiyaçlarını belirleyerek onlara bir banka hesabı açıyor. Ayrıca aile içi şiddet ile AIDS gibi bulaşıcı hastalıklara karşı mücadele konusunda destek sunuyor. Kooperatif üyesi her küçük esnaf sağlık hizmetlerinden yararlanmanın yanısıra doğum yaptığında ücret almaya devam edebiliyor, emekli maaşına bağlanabiliyor. Kadınlar için kooperatif her açıdan bir eğitim alanı rolü oynuyor: Hijyen, beslenme ve ebeveynlik desteğinin yanısıra okuma-yazma ve bilgisayar kursları da gerçekleştiriliyor.
Küçük atölyelerde kooperatif için el emeği elbiseler üreten kadınlar el dikişi, makine dikişi gibi tüm işleri öğrenerek ürünlerini her şeyiyle bireysel üretiyorlar. Kadınlar isterlerse kalite kontrolü, dikiş grubu yöneticiliği, satın alma işi gibi görevler üstlenerek yönetim süreçlerinde de yer alabiliyorlar. Böylece, kast sisteminin katı duvarlarını yıkma şansı bulunabildiği gibi, geleneksel rollerden kurtulma, kendilerini ve toplumu olumlu yönde değişime uğratma zemini de bulunmuş oluyor. Ticarette adil olmayı ölçü alan kooperatifte kadınlar asgari ücretin üzerinde gelir elde ederken çocuk işçi çalıştırılmasına izin verilmiyor. Mata Küçük Esnaflar Kooperatifi'nin ürünleri 50 eyalet ve 12 ülkede satışa sunuluyor.