Petrol ekonomisinin sonu ve politik seçeneklerimiz
Elinize bir fiziki yatırım yapmaya yetecek kadar para versem ve bana bir yatırım teklifiyle dönmenizi beklesem, bir teklifle döndüğünüz takdirde nerede, ne yatırım alanı belirlemiş olmanızı önemsemeden sizden bekleyeceğim satacağınız şeyin müşterisinin olup olmadığı olur. Biraz işletmecilikle, ticaretle uğraşmış olanlarınız bilirler; sattığınız şeyden önce onu satın alacak müşteri olup olmadığı belirleyicidir. Sonraki aşamada belirleyici olacak olan, işletmenin geleceğini belirleyecek olan sattığınız ürünü potansiyel müşteriye satma becerinizdir.
Kürdistan’ın tek parça olarak birleşip egemen bir Kürd devleti tarafından yönetilmesi biz romantik Kürdlerin bir düşü. Salt Kürd varlığının iradi politik müdahele olmaksızın devlete dönüşmediğini herhalde bir tartışmaya girmeden kabul ederiz. Yatırım yapmak isteyen girişimciler gibiyiz. Gözümüze Kürdistan’ı seçmişiz, var etmek istiyoruz.
Salt kendi potansiyelimizle bu işletmeyi açmaya gücümüzün yetmediği de belli. Tıpkı Avrupa’da bir köşede dönerci açmak isteyen ama gerekli olan 100 bin euro’yu bir kenara koyamayan Kürd göçmenler gibi ruhiyatımız. “Bir yerden bir ‘100 bin’ gelse o dönerciyi açar, çok iyi iş yaparız” diyoruz ama aslında cebinde üç beş bin euro’dan fazlası olmayan, kendi kapasitesine güvenen insanlarız. Bağımsızlıkçı Kürdlerin, genelde tüm Kürdlerin durumu bu.
Senaryoyu geliştirelim. Diyelim tüm dönercileri çok iyi gözlemledik ve kendimize bakıp bu işi ehliyetle yapacapımıza kanaat getirdik. Daha önce çobanlıktan başka hiçbir iş yapmamışız ama diğer dönercilere bakınca bu işi onlardan daha da iyi yapacağımıza inancımız tam. Da, para yok. Sermaye sıfır. Mevcut kazanç / harcamalar dengesiyle de ömür billah o parayı (100 bin euro) biraraya getiremeyeceğimiz belli. Bankadan kredi almak istesek, karşılık olarak göstereceğimiz bir varlığımız da olmadığından, kredi alamayacağımız da kesin. Bir amcaoğlu da yok şöyle cebinden çıkarıp “al pısmam, sana yüzbin euro’nun lafı mı olur, aç dükkanını” diyecek. Allah’tan da ümidi kestiğimize göre ümidi kesip dönercilikten var mı geçelim? Öyle olsa tek bir dönerci Kürd olur muydu? İsimleri Türk de olsa Avrupa’nın her köşesi Kürd dönerci ve pizzacılarla dolu değil mi?
Egemen bir Kürd devleti tarafından yönetilen birleşik Kürdistan bunu isteyen biz politik-romantik Kürdler için parası olmayan yeni göçmen eski çoban Kürd’ün dönerci açmak istemesine benzer bir durumdur. Kürdistan’da egemen devleti yaratma düşünden hiç vazgeçmediğimize göre önümüzdeki iş bunu var etme işidir.
Bölgemiz ABD’nin 1991 Irak müdahelesinden sonra müthiş dengesiz bir durumu yaşıyor. Objektif bakıldığından ABD’nin istikrarlı bir şekilde bölgeyi dengesizleştirir, bozarken bu durumu Kürdleri kayırarak, koruyarak yaptığı. Biz var olma irademizi koruduğumuz sürece ABD’nin bize bu alanı yarattığını istikrarlı bir şekilde gözlemliyoruz. Son yirmialtı yıl eğer geçerli bir gözlem aralığı yaratıyor dersek, ki dememiz gerekir, Kürdistan’ı somutlaştırma mücadelemizde ABD’nin engel olmadığını, bunun olması için bizi bir çeşit korumaya aldığını görmemiz gerekir. Olan biteni anlarken bunu önemli bir veri olarak kabul etmek gerekir.
Devam etmeden önce hemen şu yazdığıma bir uyarı eklemem gerekiyor. ABD’nin uzun erimde gözlenen adı konulmamış desteğinin her koşulda garantiye alınmış destek olarak kabul edilmemesi gerekir. Neticede ABD’nin nihai hedefini bilmiyoruz. Tahminle bunun bir Kürdistan içereceğini kabul etsek bile, ABD’nin bunu hangi başka hedeflerle birarada realize edeceğini bilemiyoruz. Bu yapım sürecinin bölgede bir yıkım süreciyle eşzamanlı gerçekleştiğini görecek olursak, mutlaka yıkılması gereken bir hedef sözkonusu olduğundan ABD’nin kendisi açısından kabul edilebilir belli bazı Kürd yıkımlarını da göze alabileceğini hesaplamak gerekir. Buna en iyi örnek Peşmergenin 91’de ABD’nin göz kırpmasıyla Bağdat’a ilerlemesi gösterilebilir. Her ne kadar sonuç olarak coğrafi olarak çıkarımıza uygun Amerikan müdahelesine imkan yarattıysa da o harekatın çok büyük bir Kürd trajedisine yol açtığını hatırlamak gerekir. ABD’nin benzeri durumlarda yine aynı şekilde karar alacağını, Kürd (veya başka herhangi bir dost gücün) kayıplarını kabul edilebilir / edilemez tasnifiyle onaylayabileceğini bilmek gerekir. Veya bir bütün olan Kürdistan ‘sevgisinin’ daha büyük bir operasyonda harcanacak yemin yetiştirilmesi olarak da düşünebiliriz. Böyle bir durumda ABD Kürdistan’da Kürdlere yatırım yapıyordur ama en nihai hesapta var ettiği Kürd coğrafyasını başkasını başka birşeye ikna etmek için yem olmak üzere hazırlıyor deriz. Sözün kısası, elde ettiğimiz her kazanım aynı zamanda kendi savunabileceğimiz kazanıma dönüştürülmediği sürece bizim değil başkasının kazancıdır demek gerekir. Unutmayalım ki IŞİD Hewler’i de dümdüz ederdi, Kobani’de Kürd – Amerikan askeri işbirliğiyle durdurulmamış olsa Rojava’nın da tozunu attırmış olurdu. Bugün IŞİD’e karşı Amerikan hava desteği olmasa, acaba ne kadar güçlü olabilirdik? Kısa sözü burada keseyim.
Birleşik bağımsız Kürdistan, savunucuları açısından bir işletme açmak isteyen sermayesiz girişimcinin tasavvuru gibidir dedik. Sermayesi yok, kendi imkanlarıyla sermaye bulma umudu da yok. Gözüne kestirdiği sokakta bir tarafta McDonald’s, diğer tarafta bir Sushi dükkanı, daha ötede bir Pizzacı var, vs.
Diyelim ki bu yeni göçmen, eski çoban kendine sermaye desteği çıkacak bir ‘zengin’ arıyor. Hangi şartlarla öyle birini, aramaya başlayabilir? Önceki geçmişi çoban. Daha önce dönerci geçmişi yok. Elinden risk edeceği bir mal varlığı da yok. Siz olsanız bu yeni göçmen – eski çoban’a risk sermayesi verir miydiniz? İşin doğrusu kimse vermez. Muhakkak ki müşterinin potansiyel olarak var olduğuna, o müşterileri düzenli bir şekilde işletmeye çekecek kalitede döner üreteceğinize ikna etmeniz gerekir. Risk sermayesi buna gönülden ikna olsa diyelim, sizce size ne karşılığı o sermayeyi verir? Neticede siz hiç risk almıyorsunuz.
Senaryoyu şöyle geliştirelim. İstediğiniz köşede bir başka dönerci var olsun!
Kürdistan’ın durumu biraz öyle. Araplar bugün artık daha az olsa da, Kürdistan dediğimiz coğrafya Türkler ve Farslar tarafından Kuzey ve Doğu’da tam işgal altında olan, diğer parçalarda da bu ikisi tarafından rehin tutulan bir toprak parçası.
Dönerci benzetmesinden devam edecek olsak, bize ortaklıkla maddi destek çıkacak sermayedar bulsak dahi bir de istediğimiz köşedeki var olan dönerciyi oradan çıkartmamız gerekmez mi? Ama hadi diyelim bulduğumuz sermayedar tam da buna muktedir biri. Oraların mafyası. Zaten öyle olmasa, salt para mevcu senaryoda pek de faydalı olmaz.
E ama, eğer oraların mafyasıysa, zaten var olan dönerciden de belli bir komisyon almıyor mudur? Niye bize meyillensin? Yani Türkler, Farslar, ve onların politik rehini durumunda Araplar zaten Kürdistan’ı kontrol altında tutuyor değiller mi? ABD’nin ötelediği biraz da bunlar değil mi?
Dönerci örneğinden gitsek, akılcı tek açıklama, sokakta bir dönerci yerine başka dönerci isteyen mafyanın mevcut dönerciden kurtulmak istediğiyle, bizde daha çok ışık gördüğüyle açıklanır. Ama mafya dediğimiz de bir çeşit kazanç müessesesi. Kar – zarar dengesinden öte kazanç – daha çok kazanç dengesi gözetir. Hele ki sokağı bir bütün daha cazibeli yapacak planları varsa ve eski dönerci yeni planda salt bir arıza olarak duruyorsa…
Yazı uzadığından kısa kesip bitireyim. ABD, Türkler, Farslar bahsinde durumumuz biraz böyle. ABD destek çıkmasa sittin sene işgalcileri Kürdistan’dan çıkartacak veya çıkarttığımızda uzak tutabilecek güce erişemeyiz. ABD destek verdiğinde ise bunu kendi çıkarları için ve kendi koyduğu kurallarla, kendi planlarına uyan takvime göre yapar. Üstelik, bize tam ve hakiki destek verdiği durumlarda dahi, önceki tecrübesizliğimizden hareketle, bu desteği bizi yetiştire yetiştire verir. Anlamadığımız yerde bazen canımızı acıtmaktan da (Pavlon’un köpeğinin ters versiyonu misali, terbiye olmamız için) tereddüt etmez.
Kiminizin Rusya dediğini duyuyorum. Fiziken aynı boşluğu iki cismin aynı anda dolduramayacağı prensibini hatırlayacak olursanız, ABD’nin Rusya’ya karşı ya geri çekileceğini ya da Rusya’yı oyun dışına iteceğini hesaplamak gerekir. Trump işletmeci kökenli bir devlet başkanı. ABD’nin elindeki güçle hesaplandığından Putin’i bugün yanına çekmesi yakınındayken daha güçlü vurmak istemesinden başka hiçbir sebeple açıklanamaz. Sizin için de kuraldır. Korkutmak istediğinizi önce iyice yakınlaştırıp gücünüzü sınatırsınız. Günü geldiğinde laftan anlamadığından suratına iki tane indirirsiniz.
Hep tekrarladığımı bir daha diyeyim. ABD’nin göreli gücüne karşı Rusya oldukça destabil, zayıf bir devlettir. Elon Musk’ın Tesla arabaları 2020’de dünyanın üçüncü büyük araba üretim şirketi olmayı hesaplar, aynı Elon Musk’ın güneş panelleri on yıla kalmaz (tüm doğalgazla ısıtma sistemlerini değiştirecek şekilde) tüm evlerin çatı briketlerini değiştirmek üzere dünyanın gelmiş geçmiş en büyük fabrikalarını kurarken ve aynı Elon Musk “Ben Trump’ın rasyonel sesiyim” derken, sizce var olan tüm ekonomik gücü doğal gaz ve petrol satışından gelen Rusya’nın mevcut halini 2025’e taşıma şansı var mıdır? Köhne bir devlettir Rusya ve Elon Musk’la çehresi yirminci yüzyılın petrol devriminden sonra bu yüzyılda gözlerimizin önünde değişen dünyada on yıl sonrasını çıkarma şansı dahi yoktur.
Eğer ABD’nin Kürdistan planı varsa, dünyayı belirleyen petrol ekonomisi Elon Musk’ın yatırımlarıyla ters orantılı olarak çöküşe geçeceğinden ABD bu planını; bölgenin coğrafi siyasi değiştirme planlarını hızlıca gerçekleştirmek isteyeceğini hesaplamak gerekir. Bu durumda akıllı davranmak, zeitgeist, politik dünyamızdaki çokbaşlılığı bir an önce bitirip hızla daha güçlü ordular kurmayı gerektirir. Diğer yandan, son yirmialtı yıl veri kabul edilecek olsa, çokbaşlılığımızı ABD’nin kendisinin bitireceğini de varsayabiliriz.
Bundan sonraki yazılarımda gelişmeleri bu çerçeve üzeri işleyeceğim.
-8 #7 Big brother 02-02-2017 06:06
Amerikalilar cesitli ulkelerden asirlar boyu dini,sosyal,eko nomik baskilardan ve yetersizliklerd en kacip ozgur kitaya hayatini kurmaya gelmis nesillerin bilesimi. Boyle bir ulkenin bilincaltinda digerlerinin tehlikeli barbarlar olarak gorunup kontrol altina alinmak istemesi kacinilmaz. Tarihte birde Roma imparatorlugunu n cokusu barbar germenlerin gocuyle iliskilendirird iginden Abd tarihin tekerrur etmemesi icin elinden geleni yapacaktir. Kisaca savasin kendi topraklarinda olmamasi icin disarisi istikrarsizlast irilacak ve savas oralara tasinicaktir. Abd tekrar borc alan degil veren ulke olana kadar liberalizme ara vermistir. Yikima ugrayacak digerleri Abd'den borc icin onun masasina gelince kurallari kendi koyacak olmanin rahatligiyla tekrar liberalizme donecektir.
-9 #6 M. Husedin 01-02-2017 11:31
Ekonomi politikalarında ise şunu hatırlamak gerekir. 2. Dünya Savaşı'na giden süreçte ABD gemi inşa endüstrisinin yeterli olmadığını farkettiğinde bu alana hemen ve ciddi yatırım yapmıştı. Savaş sonrası hiç öyle bir endüstriye ihtiyacı olmamasına rağmen sübvansiyonlarl a bu endüstriyi hep ayakta tuttu. Sebep? Gemi olmazsa ekonomi yürümüyor, savaş gemileri de yapılamıyor. Kriz dönemlerinde eli kolu bağlanmamak için elbette. Çin'e veya Meksika'ya taşınan fabrikalar Amerikan ekonomisi veya savunma sanayisi için kriz dönemlerinde risktir. ABD Çin'le liberal politikalar aracılığıyla değil, iç-güç'le başetme yolunu seçmiş görünüyor. Dolayısıyla Trump ABD için tam da zamanın gerektirdiği politikaları uyguluyor. Bu durumda bizim "nasıl hazırlanırsak kazanırız?" diye düşünmemiz gerekir. Kürdistan'a destek tamam, ama fırsatlardan mevcut çokbaşlılıkla faydalanamayız.
-10 #5 M. Husedin 01-02-2017 11:25
Amerika Trump öncesine kadar dünyanın (Çin yükselişi, vs) gidişine uyamayacak kadar liberalleşti. Bu liberalleşmenin bir adım sonrası sadece Çin'e değil, Rusya ve Almanya'ya da coğrafi hegemonlar olma hakkı tanımadır. Oysa ABD bir askeri imparatorluktur . Her kıtada varolan altıyüzden fazla askeri üsler aracılığıyla dünyanın hegemonudur. Trump ile, benim anladığım, Amerika liberal tortu ve retoriği bırakıp içeriyi ve dışarıyı birarada düzenliyor. Kendim bir liberalim, Trump'la ideolojik olarak uyuşmam, ama Kürdistan için dünyanın gidişine uygun ve bize kazandıracak tavır belirlemememiz gerektiğini diyorum.
-11 #4 M. Husedin 01-02-2017 11:22
Amerika'da veya Rusya'da ne zaman bulunduğum sanırsam şu an bu iki ülkeyi içeriden gözlemleyebildi ğimle alakalı. Şöyle düşünün: Amerika 1. Dünya Savaşı'nda ülkedeki Almanları, 2. Dünya Savaşı'nda ülkedeki Japonları toplama kamplarına sokmuş; tüm ülkeyi Kızılderili dediğimiz yerlilerin soykırım veya katliamı üzerine kurmuş bir devlet. Amerikan İç Savaşı dediğimiz de Washington'daki devletin güneydeki devletleri savaş zoruyla egemenliği altına almasından başka birşey değildi. Devletler kendilerini zor ile kurup, zorun pasif varoluş veya aktif kullanımıyla da sürdürürler.
-14 #3 R. Celik 31-01-2017 16:43
yukaridaki düsüncelerinize katiliyorum.
Bizdeki önder ve partiler, degil dönerci dükkani acmayi, dönerci dükkanini bana altin tepside verseniz istemem diyor. Yani adamlar, ABD nin kendilerine, dönerci dükkanini bedava vereceklerinden korkuyorlar. Olmaz bir serbest calismak istemiyoruz diyorlar!
Biri de iki de bir, bak dönerci dükkani acarim ha! deyip, hic bir sey yapmiyor.
YAni ABD de bunlara neden bagimsiz devlet versin? Adamlar kendi ayaklari üzerinde durmakdan korkuyorlar!
-11 #2 zagrosian 31-01-2017 09:56
America veya Russia da bulundunuzmu? Bulundunuzsa ne Zaman?
-10 #1 Big brother 31-01-2017 03:30
Abd emperyalist, Turkiye somurgecidir. Emperyalistler mali sistem yolu ile hammadde alir karsiliginda mal satarak ticaret yapar. Sermaye birikimi yaparak kapitalini guclendirir.
Turkiye ,Iran ve Araplar kendileri sermaye biriktiremeyece k duzeyde oldugundan somurgecidir. Hammadde alir karsiliginda verebilecegi bir zenginligi olmadigindan Kurtleri fakir birakir. O nedenle Turkler icin Kurtler emperyalistleri n kuklasi, Kurtler icin Turkler somurgecidir. Batinin veya somurgecilerin gucu karsisinda tam bagimsiz olunamayacagind an Kurtler icin emperyalizm somurgecilik karsisinda onumuzde ki 50 senelik surec icinde rasyonel bir tercihtir. Tam mali bagimsizlik cok sonraki sureclerdir.