Sözleşmeli subaylar, astsubay ve uzman erbaşlar için sözleşme yenilenmeme ve fesih Davaları
Sözleşmeli personel alımı başlamasıyla uygulamada bir çok aksaklığı ve idari davaya sebep olmuştur. Sözleşmesi yenilenmeyen ve feshedilen subay, astsubay ve uzman erbaşlar yaşanılan bu aksaklıklardan dolayı idari dava açmaktadır. Görüşüne başvurduğumuz asker kökenli Avukat Ferhat Gebeş sözleşmesi yenilenmeyen ve feshedilen TSK personelli hakkında; " Bu kararın kendilerine tebliğden itibaren 60 gün içinde, son görev yaptıkları yerin bağlı bulunduğu idare mahkemesine yürütme durdurma istemli idari dava açmaları gerektiğini, güvenlik soruşturması gerekçesiyle tesis bu işlemlerin mahkeme kararıyla iptal edilip tekrar mesleklerine geri döneceklerini" ifade etmiştir.
Türk Silahlı Kuvvetleri 2001 yılında sözleşmeli subay ve astsubay, 2011 yılında da sözleşmeli erbaş ve er statüsünde personel alımına başlamıştır. 2001 yılında sözleşmeli subay ve astsubay alımına ilişkin kanun çıkarılsa da eğitim süresinden dolayı, ilk mezunların 2003 yılında TSK bünyesinde görevlendirilmiştir. Daha öncesinde; muvazzaf ve yedek subaylık ve astsubaylık şeklinde istihdam edilen kadrolara ek olarak bu düzenlemeler ile sözleşmeli personel kadrosu getirilmiştir. Sözleşmeli subay ve astsubay ile ilgili düzenlemeler 4678 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'da, çavuş erbaş ve uzman çavuş ile ilgili düzenlemeler ise 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve bu Kanun uyarınca 20.09.2005 tarih ve 25942 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Uzman Erbaş Yönetmeliğinde almaktadır.
1- Sözleşmeli Subaylar, Astsubay ve Uzman Erbaş Rütbeleri ve Görev Süresi
Sözleşmeli subaylar, teğmen, üsteğmen ve yüzbaşı rütbelerinde, sözleşmeli astsubaylar ise astsubay çavuş, astsubay kıdemli çavuş, astsubay üstçavuş ve astsubay kıdemli üstçavuş rütbelerinde görev yapmaktadırlar. Sözleşmeli erbaş ve erler ise uzman çavuş, uzman onbaşı ve uzman erbaş kadro görev yerlerinde istihdam edilmektedir.
4678 Sayılı TSK İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanunun 10'uncu maddesi uyarınca; sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşme süreleri; üç yıldan az ve dokuz yıldan fazla olamaz.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu kapsamında uzman erbaşlar; iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. Müteakip sözleşmeleri, bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla azami elli iki yaşına girdikleri yıla kadar uzatılabilir.
2- Sözleşmeli Subaylar, Astsubay ve Uzman Erbaşlar İçin Sözleşmenin Yenilenmesi
2001 yılında sözleşmeli subay ve astsubay alımı başlanmasıyla birlikte uygulamada bazı sıkıntılar ve problemler ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunlardan ilki sözleşme süresinin bitiminden sonra idare tarafından sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi hususudur. Sözleşmeli subay davaları idari davalar olup, idare hukuku avukatı tarafından yürütülmesi kişinin menfaatinedir. Sözleşmesi yenilenmeyen subaylar, astsubaylar ve uzman erbaşlar 2018 geçen yıl 4000 civarında dava açmıştır.
Sözleşmenin idare tarafından yenilenmesi işleminde aşağıdaki süreç izlenir;
Her sözleşme süresinin sona erme tarihinden en az üç ay önce sözleşmeli subay ve astsubaylar sözleşmeyi yenileyeceklerine dair yazılı bildirimde bulunur.
Sözleşmesi yenilenecek personelden; nitelik belgesi, sicili, takdir/ceza durumu, amir kanaatleri, almış olduğu eğitimler gibi hususlar çerçevesinde mesleki safahatları ilgili belgeler dosyasına konulur.
Komutanlığın personel ihtiyaçları doğrultusunda dosya ilgili kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı'na gönderilir.
Sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi konusundaki son karar kişinin bağlı bulunduğu komutanlık tarafından verilir. Bunlar; Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı'dır. Uygun görülenlerin sözleşmesinin yenileneceği, sözleşmenin bitiminden önceki tarihte kendilerine bildirilir. Sözleşme, ilgili sözleşmeli subay veya astsubayın talebinin idare tarafından kabul edildiğinin bildirilmesi ile yenilenecektir.
Sözleşmeli subay, astsubay ve uzman erbaşların görev süreleri birlikte değerlendirildiğinde, sözleşmenin yenilenmesi/yenilenmemesi için kanunun aradığı şartları taşıyan her asker için, sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi konusunda, idare takdir hakkı bulunmaktadır. Fakat bu hak taktir sınırsız değildir. Çünkü idare aynı durumda olan bir personelin sözleşmesini yenilerken diğer bir personelin sözleşmesini ise yenilememektedir. Sözleşmesi yenilenmeyen personel ise idari yargı yoluna başvurarak idari işlemin iptalini talep etmesi gereklidir. İdare eşit durumda olanlar için eşit davranma ile yükümlüdür.
3- Sözleşmeli Subaylar, Astsubay ve Uzman Erbaşlar İçin Sözleşmenin Feshi
4678 Sayılı TSK İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanunun 13. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde kapsamında;
Sözleşmeli subay veya sözleşmeli astsubayların sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle sözleşme süresinin bitiminden önce feshedilebilir.
3) 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Kanunun 148 inci maddesinde belirtilen suçlardan birisinden, mahkum olmak.
3) Tedavi kurumlarında yatarak tedavi olanlar ile aylıklı veya aylıksız doğum izni alanlar, hariç olmak kaydıyla, bir sözleşme yılı içinde alınan hava değişimi, istirahat ve benzeri sıhhi izin süresi toplamı doksan günü geçmek.
Sözleşmesi fesh edilen subaylar üstte belirtilen hallerden birine girmiyorsa 60 gün içinde yürütme durdurma istemli iptal davası açarak hukuka aykırı işlemin iptalini talep etmelidir.
İdare tarafından uzman erbaş ve erbaşlar için sözleşmenin sona erdirebilme halleri 6 başlık altında ele alınacaktır. Bunlar:
1.Sağlık nedeniyle, "..uzman erbaşların hava değişimi ve istirahat süresinin toplamı, tedavi süresi hariç olmak üzere bir sözleşme yılı içinde üç ayı geçemez. Hava değişimi ve istirahat süresi üç ayı geçenlerin Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir." ve "Uzman Erbaş Görevine Devam Eder" sağlık raporu alamamak.
2.Kendisinden istifade edilememe, görevde veya kursta başarısızlık, "Görevde başarısız olanlarla, atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs veya eğitimde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın TSK ile ilişikleri kesilmektedir."
3.Uzman Erbaş Kanunu Madde 12/3 ve Uzman Erbaş Yönetmeliği Madde 13/3'de sayılan sebepler,
"Almış oldukları sicile göre kademe ilerlemesi yapamamak,
Verilen ceza, ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse veya affa uğrasa dahi Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikap, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurmak, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhuş, gayri tabii mukarenet, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmi ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan suçlarından dolayı mahkum olanların,
Taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan adli veya askeri mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahküm olma,
Taksirli suçlar nedeniyle altı ay veya daha fazla süre ile hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahküm olma,
Disiplin mahkemeleri veya en az iki disiplin amirinden disiplin cezası aldığı tarihten geriye doğru son bir yıl içerisinde toplam otuz günden daha fazla hürriyeti bağlayıcı disiplin cezası alma,
Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden; bu evlilikleri, ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Genelkurmay Başkanlığı tarafından uygun görülmemesi,
Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybetme veya Türk vatandaşlığından çıkartılma
Siyasi bir partiye üye olmak için müracaat eden veya herhangi bir suretle siyasi partilere girmek".
4. Uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra uzman erbaşlığa giriş şartlarına sahip olmadığı sonradan anlaşılanlar,
5. 45 yaş sınırı nedeniyle,
6.Askeri Ceza Kanunu Madde 34/son gereğince 6 aydan fazla memuriyetten mahrumiyet cezası alma halinde. "Altı aydan fazla memuriyetten mahrumiyet cezası alan uzman jandarma ve uzman erbaşların Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir."
4. Sözleşmenin Feshedilmesi veya Yenilenmemesi Durumunda İdari Dava Süreci
Öncelikle izah gerekir ki; sözleşme fesih veya yenilememe işlemi kişiye tebliğ edildikten itibaren 60 gün içinde idare mahkemesine yürütme durdurma istemli iptal davası açması gereklidir. Bu süre hak düşürücü süredir. Süre geçirildikten sonra açılan davalar reddedilecektir. Sözleşmeli subay davaları idare mahkemesinde açılması gerekir. Yine dava yetkili idare mahkemesi; sözleşmeli subayın, astsubayın veya uzman erbaşın son görev yaptığı yer idare mahkemesidir.
İdari davalar spesifik ve uzmanlık gerektiren davalar olduğu için alanında en iyi idari hukuku avukatı ile yürütmeniz sizlerin menfaatine olacaktır. Bu şekilde hem hak kaybına uğramaktan kurtulacak hem de davanızın en hızlı şekilde sürdürülmesi sağlanacaktır. Sözleşmesi yenilenmeyen subay, astsubay ve uzman erbaşlar ivedilikle dava açmaları gerekmektedir.
Sözleşmesi yenilenmeyen subaylar dava açabilir mi? Sözleşmesi yenilenmeyen astsubaylar dava açabilir mi? Sözleşmesi yenilenmeyen uzman çavuşlar dava açabilir mi? Bu sorular tarafımıza sıkça sorulmaktadır. Anayasa gereği idarenin tüm işlemlerine karşı belirtilen süreler dahilinde dava açılabilir.
Kanunda öngörülen, sözleşmenin yenilenmesi için yerine getirilmesi gereken şartlara ilave olarak, sözleşmesi yenilenecek olan ilgililerin, nitelikleri yitirmeleri durumunda da sözleşmelerinin yenilenmemesi yoluna gidileceği; bu sebeple güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılacağı açıktır. Güvenlik soruşturması olumsuz gelen subay, astsubay ve uzman erbaşların bu sebeple sözleşmeleri yenilenmemektedir. Güvenlik soruşturması olumsuz gelenler bu işlemin iptali için idare mahkemesine dava açmaları gerekir.
Av. Ferhat GEBEŞ & Av. Umur YILDIRIM