Yozgat 2023 - Yenifakılı'yı hisset
Yozgat İli, Yenifakılı İlçesi'nin hemen hemen içerisinde olup, kenar mahallede yer alan höyük şehir merkezinin kuzeybatısında, demiryoluna paralel, Yiğitler köy yolunun üzerinde ve yolun sağındadır. Oval bir görüntü veren bir höyük 50 x 100 metre ebatlarında ve yaklaşık 7 - 8 metre yüksekliktedir. Üst kısmı hemen hemen düzdür. Güney etek kısımlarında yapılaşma vardır. Ayrıca daha önceleri yenifakılı Belediyesi'nce höyük üzerine park yapmak amacıyla güneyden, höyüğün üzerine çıkan bir yol açılmıştır. Höyük üzerinde toplanan seramik parçaları Roma Dönemi özellikleri taşımaktadır.
Yozgat İli, Yenifakılı İlçesi, Kızılgedik Mevkii'nde, ilçenin güneydoğusunda Yenifakılı-Bogazlıyan asfaltının sağında yaklaşık 250-300 metre içeride un fabrikasının güneydoğusunda, tarım alanlarının arasında yer alan Kızılgedik Sırtı başlangıcında iki hörgüçlü bir deveyi andıran bir höyük tespit edilmiştir. Höyük tepe kısmında iki tepecikten oluşmuştur. Yaklaşık 150 metre çapındadır. Bu yükseltilerden ilçe tarafında olanın güney kısmındaki tepe noktasından yaklaşık 20-30 metre aşağıda ağız kısmı defineciler tarafından açıldığı tahmin edilen tabana doğru inen 1,5-2 metre genişlikte basamaklı bir kısım tespit edilmiştir. 60-64 basamak tabana doğru uzanmaktadır. Basamaklı yapı kumtaşı özelliği taşımaktadır. Bundan dolayı zamanla dış etkenlere maruz kalan kısımlar zamanla ufalanmaya yüz tutmuştur. Bu kısmın su sarnıcı olabileceği tahmin edilmektedir. Ayrıca höyüğün yüzeyinde yoğun miktarda keramik parçalarına rastlanmaktadır.
CANKURTARAN TEPESİ YERLEŞİMİ
Yozgat İli, Yenifakılı İlçe Merkezinde bulunan Cankurtaran Tepesi olarak bilinen doğal kayalık alanın kuzeyinde tespit edilen yerleşim yerinde bulunan seramiklerden farklı dönemlerde iskan gördüğü anlaşılmaktadır. Doğal kayalık alanın savunma amaçlı kullanıldığı tahmin edilmektedir.
Yozgat İli, Yenifakılı İlçe Merkezinin yaklaşık 2,5 kilometre doğusunda, Bozhöyük Mevkii'nde bulunan höyük, yaklaşık 150 metre çapında ve 20-25 metre yüksekliğindedir. Üzerinde rastlanan farklı türde yoğun seramiklerden farklı dönemlerde iskan gördüğü anlaşılmaktadır. Höyük üzerinde çok sayıda kaçak kazı çukuru vardır.
DAMLALI KEMİKLİ MAĞARA
Yozgat İli, Yenifakılı İlçesi, Damlalı Mağaraları, Damlalı Vadisi'nin doğu yamaçlarında vadi tabanından yaklaşık 50 metre yükseklikte ve 2 metre genişliğinde bir ağız çapına sahip doğal bir mağaradır. Daha önceleri iş makinalarıyla kaçak olarak açılmıştır. İçerisi 15-20 metredir. Vadiye arasında yaklaşık olarak 100 metre kadar bir mesafe bulunmaktadır. Mağaranın üst kısmı tamamen düzlük bir alandır. Mağaranın içinde sağ tarafta yer yer beşik tonoz görünümlü 3 oda vardır. Bu sahada yapılan temizlik çalışmaları sonucunda bir adet mızrak ucu, bir adet bıçak ve kırık cam bilezik parçası, 4 adet kapı taşı bulunmuştur. Damlalı Mevkii'nin Erken Bizans Dönemi'ne ait bir yerleşim yeri olduğu tahmin edilmektedir.
Çöplüçifliği köyünün 3 km doğusundadır. Tarım arazileri arasındadır. Eğlence köyünün 3 km güneybatısındaki 1209 metre rakımlı tepe üzerindeki tümülüs doğu ve güney kısımlarından defineciler tarafında iş makinalarıyla tahrip edilmiş, yüzeyde derin yarmalar oluşmuştur. Tümülüs yaklaşık 9 metre yükseklikte ve 80 metre çapındadır.