Uluslararası Iklim Değişikliği Görevgücü’nün 4. Değerlendirme Raporunun Politika Belirliyicileri Icin Özeti
IPCC — group @ 2 February 2007 - () () () () Ingilizce’den çeviren: Figen Mekik
Uluslararası Iklim Değişikliği Görevgücü (UIDG) dördüncü değerlendirme raporunun (4DR) çeşitli müsveddelerini ve hakkındaki doğru veya yanlış yargıları burada konu etmemeyi politika edinmiştik. Ancak, şimdi politika belirliyiciler için özeti (PBÖ) yayınlandığından, raporun içeriğini değişikliğe uğrayacağı endişesi olamadan tartışabiliriz. Bu yazımız tüm raporun tartışmasındaki ilk adımımız olacak. Önümüzdeki aylarda raporu ve içindeki önemli konuları, kavramları ve belirsizlikleri teker teker işlemeyi düşünüyoruz. Önümüzdeki bir kaç sene içinde bu rapora pek çok atıf yapılacağı muhakkak; bu yüzden raporun içeriğini ve içinde yazılanların sebeplerini detaylı olarak ele almamız gerekli.
Ilkin, Üçüncü Değerlendirme Raporunun (3DR) 2001’de yayınlanmasından beri (bu konuyu çok tartıştık burada) ilerleyen bilim sayesinde 4DR’nin daha sağlam sonuçlara varmış olması kimseyi şaşırtmamalı. Özellikle 4DR şu sonuca varmış: insanların küresel iklim üzerindeki etkisinin ölçülebilir izler bırakıyor olma olasılığı yüzde 90’ın üzerinde. Bu 3DR’de sadece yüzde 66 olarak belirlenmişti. Buradaki önemli sonuçlardan biri en yeni bilgisayar modelleriyle yapılan 20inci yüzyıl iklim benzetimlerinde son yıllarda iklimde gözlemlenen eğilimlerin insan-dışı etkenlerle açıklanamaması, ve bu trendleri açıklayabilmek için modellere muhakkak insanlardan kaynaklanan sera gazlarındaki artış, düzenli olarak deniz sularının ısınması, deniz buzlarının erimesi, buzulların erimesi ve ekosistem kaymaları eklenmesi gerekmektedir. Bu da, “her-zamanki-gibi-iş-başında” (business as usual) tutumundan sonuçlanacak daha büyük iklim değişikliklerinin olacağını tartışmasız kabul edilecek hale getiriyor. 3DR’nin yarattığı tartışmalardan sonra, 4DR’nin, geçen 1000 yıl için yapılan geçmiş-iklim geriçatmaları hakkında ne yazdığını çok merak ettik. Karşı çıkanlar burada muhakkak hayal kırıklığına uğrayacaklar. 3DR’deki sonuçlara göre yeni rapordakiler çok daha güçlendirilmiş vaziyette. Tabii bu beklenen bir gelişme çünkü üçüncü rapordan bu yana pek çok bilimsel çalışma yapıldı ve tüm bu çalışmalar hep aynı yönde sonuçlara vardılar. Güncel geniş yöresel ısınmanın herhalde geçtiğimiz yüzyıllarda görülen ısınmadan daha fazla olduğu vargısı, üçüncü raporda “geçmiş binyıl’a göre’ye” çıkarılmıştı ve herhalde yerine olasılıkla denilmişti; ve şimdi yeni raporda bu ısınmanın büyük olasılıkla geçmiş 1300 yılda gözlemlenenden daha çok olduğu belirlendi. Pek çok bağımsız ve somut delil kullanımı yoluyla da görüyoruz ki iklim üzerinde insan-kaynaklı net bir etki var. Ancak, diğer tüm delilleri göz önünde bulundurursak, artık insan-kaynaklı iklim değişimi savında geçmiş-iklim geriçatmaları daha az önem taşıyor; zaten bu geriçatmalar yanlış vurgulanmıştı.
Bu bilim dalındaki belirsizliklerin çoğu olabilecek değişikliklerin tam karakterini kestirememe çerçevesinde yoğunlaşıyor, özellikle deniz seviyesindeki artışlar, El Nino ile ilgili ve bölgesel hidrolojik değişimler (mesela, kuraklık sıklığı ve yoğun kar erimesi, orta enlem fırtınaları ,ve tabbi ki kasırgalar). Her ne kadar bu konuları tartışmak çok zevkli olacaksa da (herhalde medya bu konuda çok tartışmaya meydan tutacaktır), raporun yukarıda bahsettiğimiz daha sağlam ve önemli diğer sonuçlarını gözardı etmemeliyiz.
PBÖ’nün son haline getirilmesi süreci biraz tuhaf gelebilir (ki burada ve burada tarifleri var). Ilgili tüm devletlerin temsilcileri bu özetin bir kopyasını alıp (ki bu özetler rapordaki her bolümünün önde gelen yazarları tarafından hazırlanıyor), ana rapordaki metnin gerçekten arkasındaki bilimi yansıtıp yansıtmadığını tartıştılar. Burada dikkat edilen husus şu: önde gelen yazarların ilkin hazirladiği özetteki ifade olabilecek en net ve kesin anlatımla yazılmamış olabilir. Dolayısıyla bu devletlerin temsilcileri (ki zaten bu kişiler için bu rapor hazırlanıyor) bu raporda istedikleri değişiklerin yapılmasında israr etmeye yüzde yüz hak sahibi oluyorlar ki raporu, hem kendileri hem de yazan bilim insanları rahatlıkla anlayabilsinler. Bir diğer husus da şu ki bu metni hazırlayan ve düzelten bilim insanları yeni metinden memnun ve raporun arkasinda yatan bilimsel sonuçlarla bağdaştığından emin olmalılar. Bu süreci olumlu yanı bu konuyla uğraşan herkesin her cümledeki manayı açıkça anlayabilmesidir. Hatırlarsanız Milli Akademi’nin (National Academies) yüzey ısı geriçatması raporundaki “muhtemel” kelimesi çok tartışma yaratmıştı. 4DR’de bunun engellenmesi isteniyor.
PBÖ sürecinin ayrıca son derece değerli bir siyasi amacı da var: ilgili devletlerin rapora sahip çıkmasını sağlıyor. Bu, ileride raporun “başkasi yazdı” mazeretiyle ört bas edilmesine engel olacaktır. Raporun olabileceği en iyi hale gelmesinde (belirsizlikler dahilinde) bu devletlerin de çıkarı oluyor dolayısıyla. Hatta burada raporun herhangi bir eğilime tabi olmasını engelleyecek pek çok koruyucu unsur mevcut. Ancak, bu tutum yanlış algılanabilir; tüm raporun tartışmaya açık olduğu izlenimini verebilir. Bu doğru bir yargı olmaz çünkü raporla ilgili tartişmalar çok sağlam bilimsel gerçeklere dayanmaktadır.
Son olarak, pek çok kişi PBÖ’nün neden ana rapordan aylar once yayınlandığını sordu. Bunun bir kaç sebebi var: ilk olarak, Paris toplantisi o kadar aleni bir olay oldu ki, PBÖ’yü ana rapor yayınlanana kadar tutmak anlamsızlaştı. Ana rapora gelince, henüz detaylı bir şekilde okunup düzeltilmedi ve 2006 yılının sonuna kadar gözlemlenen ve ölçülen veriler henüz rapora dahil edilemedi. Ve bir diğer husus da PBÖ’nün yazım dilinde yapılan düzeltmeler rapordaki ait oldukları bölumlere aktarılmalı, ve açıkça ifade edilememiş öyeler düzeltilmeli. Ama raporun bilimsel içeriği değismeyecek.
Bize kalsaydı, biz herseyi bir arada hazırlayıp sunmayı isterdik, ama belki bu mümkün olamadı. 2004’deki Arktik Iklim Etkisi Değerlendirmesinde de benzeri bir sürecin yaşandığını gördük, ve bu süreç bazı yanlış anlaşılmalara sebep oldu çünkü özetteki bazı yazılanlar raporla desteklenememişti.
Geçmiş UIDG raporları geleceği tahmin etmekte ne kadar başarılı oldu? Aslında, son 16 yıldır (ilk rapor 1990’da yayınlandı), atmosferdeki CO 2 ve ısı değişimlerini belirlemekte başarılıydılar ama deniz seviyesi hesapları gerçekte gözlemlenenden az oldu.
Belirli tartışma konularına gelince, başında en çok ele alınacak iki unsur var: deniz seviyesindeki değişiklikler ve kasırgalar. Bu unsurların bir kaç tane “bilinen bilinmeyenleri” var – yani hakkinda fazla bilgimizin olmadığını bildiğimiz şeyler. Deniz seviyesindeki değişiklikler için kestirmediğimiz unsur buzul levhalarındaki dinamik değişimlerin deniz seviyesini nasıl etkilediği. Bu dinamik değişiklikler gözlemlendi, ama gözlemlerimiz buzul levhası modellerinin kapasitesi dışında oldu (daha önceki tartışmamızı burada okuyun). Bu da buzul levhalarının dinamiğinin deniz seviyesi üzerinde etkisinin henüz belirsiz olmasından kaynaklanıyor; ancak bu belirsizliğin çapı deniz seviyesindeki artışı daha da vahim yapacak doğrultuda (bu konuyu değerlendirmek için yeni yayınlanmış şu makaleye bakabilirsiniz (Rahmstorf, Science 2007)). PBO bu konuyu şöyle dile getiriyor: “Güncel modellere dahil edilmeyen ancak yakın zaman içinde gözlemlenmiş olan buzul akışıyla ilgili dinamik süreçler, buzul levhalarını küresel ısınmaya karşı daha da hassaslastırabilir, ve ileride deniz seviyesinde daha fazla artışa sebep olabilir. Bu süreçlerin anlaşılabilirliği sınırlıdır ve boyutu hakkında bir ortak kanı henüz yoktur.”
Burada şuna dikkatinizi çekelim: bu konuda bazı medyacılar elmalarla armutları kıyaslamaktalar: Diyorlar ki UIDG deniz seviyesi artışı tahmininin üst sınırını 88 den 59 cm’e indirdi. Ancak, 3DR bu buzul dinamiği belirsizliğini hesaba katmıştı; 4DR katmadı çünkü özellikle bu unsur şimdi daha az kesin tespit edilebilir bulunuyor ve muhtemelen eskiden olduğundan daha ciddi kabul ediliyor. Kasırga/tropik fırtına konusuna gelince, rapordaki uslupta çok nuans var, ve bir ortak karar belgesinden bu beklenir. Deniz üstü ısısı ile tropik fırtına sıklığı arasındaki iliski açıkça kabul görmüş vaziyette, ancak aynı açıklıkla görülen bir diğer şey de model tahminleri ile kasirga analizleri arasindaki büyük farklar. “1970’den beri bazı bölgelerde görülen güçlü kasrıgalarda sıklık (artıs) modellerin tahminin çok üstünde.”
Önümüzdeki haftalarda bu konuları ve PBÖ’nün başarısını tartısacağız. Burada çok malzeme var ve hazmetmek için bizim de zamana ihtiyacımız var!
Comments (pop-up) (364) 364 Responses to “Uluslararası Iklim Değişikliği Görevgücü’nün 4. Değerlendirme Raporunun Politika Belirliyicileri Icin Özeti”