Ana sayfa Güncel Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Uçak Tasarımcısı ve Üreticisi: Vecihi Hürkuş
Vecihi Hürkuş, 18 Ocak 1896 Cumartesi günü İstanbul’da doğdu. Üç yaşında babasını kaybeden Vecihi annesi, amcası, halası, yengesi, eniştesi, abi ve ablalarıyla beraber büyümüştür. Tayyareci olmak isteyen Vecihi’nin yaşı küçük olduğu için onu makinist mektebine aldılar. Tayyare Makinist Mektebi’nden Küçük Zabit olarak mezun oldu. Tayyare Mektebi’ne girerek tayyareci oldu ve ilk uçuşunu 21 Mayıs 1916 tarihinde yaptı. 15 Mayıs 1916 tarihinde ise pilot diplomasını aldı. 1917’de Kafkas Cephesi’ne atanan Hürkuş, orada bir Rus uçağı düşürerek Kafkas Cephesi’nde uçak düşüren ilk tayyareci oldu.
İlginç hikayelerin kahramanı Hürkuş, 1917 yılında bir hava savaşında yaralanarak düşmüş ve esir düşmeden önce uçağını teslim etmemek için uçağını yakmıştır. Hürkuş, esir olarak Nargis Adası’na gönderilmiş ve Azeri Türklerinin yardımı ile adadan yüzerek kaçmıştır. İstanbul işgal edilince esaretten dönen askerlerin arasında gizlice Harem’den kalkan gemiyle ve oradan küçük bir kara yolculuğuyla Konya’ya ulaşmış ve Kurtuluş Savaşı’na katılmıştır. Vecihi, Kurtuluş Savaşı’nda “Sivil Pilot” olmuştur.
Hürkuş, Edirne’ye yanlışlıkla inen bir yolcu tayyeresini almaya görevlendirilmiş ve bu hizmetinin karşılığı olarak uçağa “Vecihi” adı verilmiştir. Bu olay 1919’dan itibaren uçak projeleri yapan Hürkuş’ta uçak inşa etmek düşüncesini yeniden canlandırmıştır.
İlk uçağı Vecihi K VI’yı ganimet olarak Yunanlılardan ellerine geçen pek çok motordan istifade ederek projesini hazırlayıp imal etmiştir. Hürkuş uçağını uçurabilmek için teknik heyetten gerekli izni alamamış ve Hürkuş’a uçağını uçurarak kendisini kanıtlaması istenmiştir. Bunun üzerine Hürkuş, 28 Ocak 1925’te uçağı Vecihi k VI ile ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Uçuşunu izin almadan gerçekleştirdiği için cezalandırılınca, istifa ederek Ankara’ya gidip Türk Tayyere Cemiyeti’ne katılmıştır.
Milli Savunma Bakanlığı, Kayseri’de Tayyare Onarım ve Motor Anonim Şirketi adında bir fabrika kurmak için Vecihi ile anlaşmak istemiş ve Hürkuş da teklifi kabul etmiştir. Hürkuş, teklifi kabul etmesi üzerine Almanya’ya gitmiştir. Hürkuş, Almanya’da Junkers A.20 tayyarelerinde bazı noksanlıklar bulur, onların düzeltilmesi ile Junkers A.35’lerin yapımını da üstlenmiştir.
Hürkuş yurdumuzda TOMTAŞ emrinde biri 14 kişilik 3 motorlu Junkers G.24, diğeri altı kişilik tek motorlu Junkers F.13 yolcu tayyareleriyle Ankara – Kayseri arasında ulaşım uçuşları yapar. Tarih 1927’de Hürkuş’un yaptığı bu uçuşlarının, yurdumuzda ilk hava yolları uçuşları olduğu düşünülebilir.
1930 yılında Ankara’da toplanan Sanayi Kongresi, Yerli Mallar Sergisi açmıştır. Hürkuş burada yerli malı uçaklarının resim ve maketleri ile üstten kanatlı kapalı kabinli Vecihi K-XI tipi uçak modelinin minyatürünü sergilemiş ve büyük ilgi görmüştür.
1930 yılında üç ay içinde ilk Türk sivil uçağını, aslında ikinci uçağı Vecihi XIV uçağını inşa etmiştir. Gençliğinde oluşan uçma sevdası ile bir havacılık okulu açmayı istemiştir. Ve böylece 21 Nisan 1932’de İlk Türk Sivil Havacılık Okulu’nu kurmuştur. Hürkuş’un kurduğu okulun gayesi Türk gençliğini havacılığa alıştırmak, tayyareci kuşaklar yetiştirerek Türkiye Cumhuriyeti hava ordusunun yedek gücü olmaktı. Vecihi Sivil Tayyare Okulu parasal sorunlardan ve yetiştirdiği öğrencilerin diplomalarına denklik verdirememiş olmasından kapanmıştır.
Atatürk, gezdiği her yerde kendisini havadan saygıyla izleyen, gazetelerdeki yazılardan izlediği Hürkuş hakkında bilgi ister. Aldığı cevaplar karşısında Büyük Atamız: “Ya, öyle mi? O halde Türk Kuşu namı ile yeni bir çalışma yolu açın ve Vecihi’den faydalanın!” emrini vermiştir. Hürkuş Ankara’ya çağrılır. O da uçağına atlayarak Ankara’ya gelir. Hürkuş bu durumdan çok sevinçlidir. Türk Kuşu’nda yapılması düşünülenler, onun gerçekleştirmek istediği şeylerdir.
1942 Yılında “Vecihi Havada” kitabını yayınlar. Bu kitabında, 1915-1925 yılları arasında Birinci Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyetin ilk döneminde yaşadıklarını, ilk uçağını nasıl yaptığını anlatır. Havacılıktan uzun bir ayrılıktan sonra 1947’de Kanatlılar Birliği’ni kurdu. Gençlerin büyük ilgi gösterdiği bir kuruluş oldu. 29 Kasım 1954’de Hürkuş Hava Yolları’nı kurdu. Türk Hava Yolları’nın seferden kaldırdığı uçaklardan sekiz tayyare Ziraat Bankası’ndan kredi ile satın alınmıştı. Bir takım güçlüklerle uğraşarak hava yollarının sefer yapmadığı yerlere seferler koyarak, izin vermediklerinde gazete taşıyarak çalışmak istedi, ama kazalar, kaçırılmalar, sabotajlar sonunda Hürkuş Hava Yolları’nın uçakları uçuştan men edildi.
Ankara’da anılarını yazarken, beyin kanamasından komaya girdi. Vecihi Hürkuş, 16 Temmuz 1969 tarihinde Gülhane Askeri Tıp Akademisi Hastanesi’nde hayata gözlerini yumdu.
Önceki YazıNâzım Hikmet’in Dizelerinde 30 Ağustos
Sonraki YazıBir Woody Allen Filmi: Vicky Cristina Barcelona