ŞEMSEDDİN HABÎBULLAH MİRZA MAZHAR CÂN-I CÂNÂN HAZRETLERİ - HATIRAT
Mazhar Cân-ı Cânân’ın (k.s), Hindistan’dan Osmanlı coğrafyasına tesir ve hizmet edecek muhterem halifesi Seyyid Abdullah-ı Dehlevî Hazretleri mürşidi ile bir hatırasını şöyle anlatır: “Bir gün Mazhar Cân-ı Cânân Hazretlerinin sohbetinde bulunuyordum. İhtiyar bir adam gelip ‘Şeyhin şöhreti Rahmanî mi, yoksa değil mi? Onu anlamaya geldim.’ dedi. Bu küstahça söz karşısında, Mazhar Cân-ı Cânân (k.s) son derece müteessir oldu ve öfkelenerek o ihtiyara, keskin bir bakışla baktı. O esnada ihtiyar yere düşüp çırpınmaya başladı. Sonra ‘Tövbe ettim. Allah için beni affet.’ diye yalvardı. Mazhar Cân-ı Cânân (k.s), Allahu Teâlâ’nın ismi araya girince, kalktı ve ihtiyarın kolundan tutarak kaldırdı. İhtiyar hemen düzeldi.”
DÜNYA METÂI PEK AZDIR
Mazhar Cân-ı Cânân (k.s) kemâl derecede zühd ve tevekkül sahibiydi. Dünyadan ve dünyaya düşkün olanlardan son derece sakınırdı. Kendisine verilmek istenen hediyeleri kabul etmezdi. Kabul ettiği çok nadir olurdu. Zamanın padişahı Muhammed Şah, veziri Kameruddîn Han ile Mirza Cân-ı Cânân'a (k.s) haber gönderip şöyle dedi: “Allahu Teâlâ bize öyle bir mülk verdi ki, hatırlarından her ne geçerse hediye olarak göndeririz, yeter ki istesinler.” Mazhar Cân-ı Cânân (k.s) bu teklif üzerine şu cevabı verdi: “Allahu Teâlâ Kur’an-ı Kerim’de mealen; ‘...Onlara şöyle de; dünyanın metâı pek azdır...’ (Nisâ:77) buyurarak dünyanın yedi iklimindeki mal ve mülkün az bir şey olduğunu bildirdi. Az bir şey olan bu yedi iklimden biri de Hindistan olup, o da senin elinde bulunmaktadır. Bunun kıymeti nedir ki? Büyüklerin himmetinin esası ise, ondan uzak durmaktır.”
Yine o havalinin devlet adamlarından biri, Mazhar Cân-ı Cânân (k.s) için bir dergâh yaptırdı ve bütün dervişlerin ihtiyacını da karşılayacağını bildirerek kabul etmeleri için arz etti. Fakat Mazhar Cân-ı Cânân (k.s) kabul etmedi ve “Bizim için her yer birdir. Allahu Teâlâ’nın indinde herkesin rızkı takdir edilmiştir. Vakti gelince herkes rızkına kavuşur. Dervişlerin hazinesi sabır ve kanaat olup, bu kâfidir.” buyurdu.
Mazhar Cân-ı Cânân Hazretleri, talebe ve halifelerine mektuplar göndererek onların meselelerini nasıl çözebileceklerine dair yardımcı olurdu. Ele geçen mektuplar birer ışık olup akıl ve kalpleri aydınlatır, müşküller ortadan kolayca kalkardı. Onun bu mektuplarından seksen yedisi ve melfûzâtı (sözleri), Kelimât-ı Tayyibât isimli kitapta yer almaktadır. Mektuplarından biri şu mübarek sözlerini içerir:
“Kardeşim; zamanımız talebesinin zayıflığından; evliyalık, keşf ve keramet istediklerinden ve birinci asrı göz önünde tutmadıklarından bahseden mektubunuz geldi. Biliniz ki, başka şeyhlere meyli olan sefihleri, akılsız kimseleri talebe edinmeye lüzum yoktur. Akıllı ve muhlis kimselerden, bu işe talip olanları kabul etmelidir. Üzülmeyiniz. Allahu Teâlâ hakiki hâkimdir. Âl-i İmran suresi 31. ayetinde mealen “Ey Habibim! Onlara de ki, eğer Allah'ı seviyorsanız, bana tâbi olunuz. Allah da sizi sever.” buyurarak, bütün yollardaki saliklerin, talebelerin maksadı olan Allahu Teâlâ’nın sevgisini ve rızasını kazanmayı, Peygamber Efendimize (s.a.v) tâbi olmaya bağlı kıldı. O mütehassıs doktor, kulları gaflet ve günah hastalıklarından kurtarmak için, ilaç ve perhiz yerinde olan emir ve yasakları gönderdi. Bu reçeteyi tatbik edip uygun ilaçları alan, perhize riayet eden sıhhat ve şifa bulur. Kaçınan kendini ziyan ve telef etmiş olur.
Bu reçetenin bir sureti, bir de hakikati vardır. Sureti ile avam Müslümanları hareket eder. Bu da, itikadını düzelttikten sonra kitap ve sünnete uygun olarak amel edip emir ve yasaklara uymakla olur. Karşılığı da Cennet'in nimetleri ve Cehennem'den kurtulmaktır. Hakikati ise havassa, seçkinlere mahsus olup kalplerin nurlanması, parlaması ve nefslerin tezkiyesi, temizlenmesidir. Bunda bildirilmiş olan suret bulunmakla beraber, riyazet ve müşahedelerde de vardır. Burada ele geçen, tecelli ve keşflerdir. Surete iman ve İslam; hakikate ise ihsan denir. Nitekim hadis-i şerifte ‘İhsan; Rabb’ine, onu görür gibi ibadet etmendir.’ buyruldu. Hakikatsiz suret, derideki hastalıklara çare bulmada, çıban ve yaralar üzerine konulan merhem ve ilaçlar gibidir. Yarayı iyileştirir, çıbanı geçirir. Elbette faydasız değildir. Hakikatin ise, suretsiz hiç faydası yoktur. Belki o hakikat değil, mekr-i ilâhîdir. Bundan Allahu Teâlâ’ya sığınırız.
Hakikat; temizlemek, yani hastalıklı, mikroplu, bozuk maddeleri çıkarıp atmak gibidir. Çünkü yerinde kalırlarsa, yine hasta edebilirler. Tam sıhhate kavuşmak, büsbütün şifa bulmak, bu iki tedavinin birlikte yapılmasıyla olur. Bu açıklamadan, Peygamber Efendimizin (s.a.v) tedavisinin, Ashab-ı Kirâm’ın tabiatlarında nasıl sıhhat ve şifa tesirleri yaptığı kolaylıkla anlaşılabilir. Muhakkak ki o tedavi ve ilaç; Allahu Teâlâ’yı çok sevmek, bütün gayretiyle Resûlullah'a (s.a.v) tâbi olmak, taat ve ibadetlerden lezzet duymak ve günahları çirkin görüp nefret etmekten başkası değildi. Bu da onlarda kalblerin huzuru ve nefslerin temizlenmesi tesirini yapıyordu. Resûl-i Ekrem’in (s.a.v) bereketli sohbeti ve İslamiyet reçetesinin tatbiki ile bu mertebelere pek kısa zamanda, belki bir anda kavuşuyorlardı. Onlar, daha sonraki asırlarda söylenen zevk ve vecdlerden ziyade, suret ve hakikate son derece riayet ve ihtimam gösterip, hakikati koruyan sureti muhafaza edip, keşf ve keramete itina göstermediler. Bunları kemâlin, olgunluğun icap ve şartlarından saymadılar.
O hâlde; tam sıhhate kavuşmak yani Muhammedî nisbet isteyen bir talip, Resûlullah'ın (s.a.v) sünnetine uymayı, bütün riyazet ve mücahedelerden üstün ve buna ait olan nur ve bereketleri, bütün feyzlerden efdal bilmelidir. Bütün zevk ve vecdleri, bâtın cemiyyeti ve devamlı huzur yanında değer vermemelidir. Bu öz ve hakikatlerin elde edilmesine sebep olan büyüğü, Resûlullah Efendimizin (s.a.v) vekili bilmeli, ona canla başla hizmet edip bu yolda, çocuklar gibi, ele geçen ceviz gibi şeylerle, tatlı olsa da, yetinmemelidir.
Hadis-i şerifi ve fıkıh bilgilerini öğreniniz. Âlimlerin sohbetine devam ediniz. Amellerinizi Allahu Teâlâ’nın habibi olan Peygamber Efendimize (s.a.v) ittiba, uymak niyetiyle yapınız.” (21'inci mektup)