Kauçuk Nedir - Nasıl Üretilir - Ansiklopedi.biz
Kauçuk Nedir Nasıl Üretilir
Kauçuk ve plastik, her ikisi de «polimer» denilen karmaşık moleküllerden oluşan ve geniş çapta kullanılan iki modern malzemedir. Bu polimerlerin, tıpkı bir zincirin halkaları gibi basit birimlerin birbirine eklenmesiyle oluşan uzun molekülleri vardır. Bunların oluşmasını sağlayan kimyasal tepkimeye, polimerleşme denir. Kauçukların çoğu esnektir; yani uzatılıp büküldükten sonra yeniden eski biçimlerine dönerler. Bu özelliği ve doğal bir ürün olması, genellikle kauçuğun yapay plastiklerden ayrı nitelikte olduğu kanısını uyandırır. Ancak Perspex (akrilik bir plastik) gibi, bazı plastikler de esnektir. Kauçuklarla plastikler kimyasal bakımdan benzerlikler gösterirler.
Doğal Kauçuk : Çıkarılması ve İslenmesi
Doğal kauçuğun hemen hemen hepsi Güney Amerika kauçuk ağacından (Hevea brasiliensis) elde edilir. Bununla birlikte, aralarında olan ısırgan otları da bulunan, birkaç başka bitkinin de lastiğe benzer özsuları (lateks) vardır.
Kauçuk ağacı başlangıçta, sadece. Brezilya’da vardı. Ama 1800’-lerin sonlarına doğru, ilkin. Londra’nın Kew Bahçelerinde, daha sonra da Malaya’da yetiştirildi. Bugün dünya kauçuk üretiminin çoğu Malezya’dan gelmektedir.
Doğal kauçuk, izopren’in bir polimeridir. Lateks, ağaç kabuğu çizilerek elde edilir. Özsu, kabuk üzerine yarıklar açılarak toplanır. Sıvı lateks pıhtılaştırılır (katı hale getirilir), kurutulur ve ham kauçuk tabakaları halinde ihraç edilir (1,3). Bu zayıf, yapışkan ve fazla esnek olmayan bir maddedir. Kauçuğun gücü ve esnekliği, «vulkanizasvon» adı verilen bir işlemle ona kükürt katarak elde edilir. Kükürt atomları uzun polimer molekülleri arasında çapraz bağlar kurarak, bunların birbirleri üzerinden kaymalarını önler ve bu nedenle vulkanize kauçuk ham kauçuktan daha sert ve daha esnek olur. Çok miktarda kükürt ve dolayısıyla çok sayıda çapraz bağlar içeren kauçuk sert olur; bu sert maddeye «ebonit» adı verilir.
İçlerinde kara karbon, silis ve pamuk kıtığı olan bazı dolgu maddeleriyle kauçuğun gücü ve aşınmaya karşı dayanıklılığı artırılır.
Vulkanize edilmiş ve doldurulmuş doğal kauçuk, üretiminin pahalı olmasına karsın kullanışlı ve esnek bir malzemedir. Çok yaygın olarak kullanılır. Ancak, 1980 ortalarından bu yana, başka üstünlükleri olan sentetik kauçuğa (2) oranla üretimi geride kalmıştır.
İnsan Yapısı Kauçuklar ve Plastikler
İlk kullanışlı yapay yada sentetik kauçuk II. Dünya Savaşı sırasında üretildi; o günden bu vana çok değişik çeşitleri geliştirildi. Üretim miktarı bakımından içlerinde belki de en önemlisi, stiren bütadiyen kauçuğudur (SBK). Bu kauçukta kullanılan hammaddenin çoğu petrolden elde edilir. SBK, iki ayrı basit kimyasal maddeden, stiren ve bütadiyen’den oluşan bir kopolimer’dir (5).
Öteki sentetik kauçuklar arasında neopren ve Hypalon denilen ve kimyasal maddelere karsı dayanıklılığı nedeniyle sanayide kullanılan çeşitler vardır. Silikon kauçukları oldukça yakın zamanda eercekles-tirilmiş bir gelişmedir. Ötekilerin çoğundan farklı olarak, bu ilginç polimerlerdeki uzun moleküllerin «belkemikleri» karbon atomlarından değil, silikon atomlarından oluşur. Aşırı sıcağa ve soğuğa karsı dayanıklı olmaları nedeniyle bu maddeler, jet motorlarında ve uçak camlarında geniş çapta kullanılır.
Plastikler artık öylesine yaygınlaşmıştır ki, onlarsız hayatın nasıl olacağını bile düşünmek zor hale gelmiştir (8). Plastik adı verilen ilk yapay polimerler, doğal olarak bulunan bir polimerden yani selülozdan yapılmış bileşiklerdi. Selüloit (selüloz nitrat) ilk plastiklerden biriydi. Filmlerde ve oyuncak bebeklerin yapımında kullanılan bu ünlü madde kolayca ateş alırdı.
İlk plastiklerden olan bakalit hâlâ elektrik prizlerinde ve fişlerinde büyük çapta kullanılmaktadır. Bakalit, ısıyla sertleştirilen, ancak ayrışmadan yeniden eritilemeyen ilk plastikti. Isıyla sertleşen daha yeni plastikler arasında, plastik «çanak çömlek» ve süs plakaları yapımında kullanılan üre ve melamin ile yapıştırıcı olarak kullanılan epoksit reçineleri bulunmaktadır. Katalizör denilen bir kimyasal maddeyle karıştırıldığında epoksit çimentosu polimerleserek güçlü, sert ve kimyasal maddelere dayanıklı duruma gelir. Bu nedenle, koruyucu boyalar ve kaplamalarda da epoksit bileşikleri bulunur.
Bir başka büyük plastikler grubu, ısıtıldıklarında yumuşayan termoplastiklerdir. Bunlardan yapılan bazı çok bilinen maddeler arasında polietilen (politen) kaplar ve kovalar; polyester ve naylon elyaf; teflon tava kaplamaları ve PVC giysileri bulunmaktadır.
Plastikler de tıpkı kauçuklar gibi uzun polimer molekülleri karşılıklı bağlanınca sertleşirler. Isıyla sertleşen plastik maddeler, içlerinde birçok çapraz bağ bulunduğundan serttir; termoplastiklerin çoğu ise az sayıda çapraz bağ içerdiğinden bükülebilir niteliğe sahiptir.
Plastikler genellikle istenilen biçimde kalıplanabilir. Isıyla sertleşen plastikler çoğu kez topaklar halinde kalıplanır. Topaklar basınç altında sıvılaşana kadar ısıtılır ve kalıbın biçimini aldıktan sonra sertleşmeye bırakılır. Termoplastikler çoğu kez basınç altında kalıplaşır (7). Plastik ve kauçuk hortumlar, çubuklar ve tabakalar, tüpten diş macununun sıkılışı gibi, kalıptan çekme yöntemiyle biçimlendirilir. Sıkıp çıkarma presinde çoğu kez, malzemeyi belli bir biçim verilmiş delikten yada kalıptan (6) iterek geçirmeye yarayan bir vida bulunur.
Buradasın Ansiklopedi.biz » Kimya » Kauçuk Nedir – Nasıl Üretilir
Etiketler: Kauçuk Nasıl Elde Edilir