"Humeyni'nin devrimine destek verdiğim için pişmanım" - Körfez Haberi
Şubat 8, 2019	_Home Slider, Röportaj
Bana kişisel korumayı reddettiğini söylemeden önce, Ebadi’nin İngiliz polis koruması ile hareket ettiğini sanıyordum. Bana karmaşıklıklardan hoşlanmadığını ve her şeyin Allah’ın elinde olduğunu söyledi. Küçük bir masaya oturduk ve ona şöyle dedim, “Sizi bir televizyon röportajında gördüm. Şah zamanında İran’da bir yargıç olduğunuzu söylüyordunuz. Fakat bundan sonra Humeyni’nin devrimini desteklediniz ve bugün din adamlarının önderlik ettiği İran’da dini gerekçelerle işinizi kaybettiniz.
Peki, İran İslam Devrimi’ni desteklemekten dolayı pişman mısınız?”
“1979 devrimine verdiğim destekten ötürü pişmanım. Bunun sebebi hâlihazırda hâkim olamıyor olmam değil. Bilakis İran’ın şu an içerisinde bulunduğu şartlar nedeniyle bu desteğimden dolayı pişmanlık duyuyorum. Ne yazık ki, İran her seviyede geriledi. Devrimden önce ABD’ye, şimdi ise Rusya ve Çin’e bağımlı olduğumuz doğru. Yatırım sözleşmelerinin çoğu bu iki ülke ile imzalandı. Devrimden önce siyasal özgürlüğümüz olmasa da, bireysel ve kişisel özgürlüğe sahip olduğumuzdan dolayı memnunduk. Şimdi ne politik özgürlüklere ne de kişisel özgürlüklere sahibiz. Devrimden önce insanlar daha müreffeh yaşıyordu, şimdi ise ne yazık ki çok daha fakiriz.”
Ona, bir keresinde devrimden 3 yıl önce Humeyni’nin İran’da bilinmediğinden bahsettiğini söyledim ve İran’da tanınmayan böyle birinin kısa bir sürede ülkedeki güç ve serveti nasıl ele geçirdiğini sordum.
“Bunun birtakım sebepleri var. Bu sebeplerden biri de İran halkının Müslüman oluşudur. Öte yandan, Sovyetler Birliği ile birçok ortak sınırımız var. İran’daki komünistler çok güçlüydü ve Batı, İran’da bir devrim gerçekleştiği takdirde onların iktidarı ele geçirmelerinden endişe duyuyordu. Bundan dolayı Batı İslamcıların iktidara gelmesini kabul etti.”
Sözlerine devam etmeden önce kendisine “Kaynaklar Humeyni’nin pek çok rakibini tasfiye ettiğinden bahsediyor. İranlı muhaliflerin devrimin başından itibaren tasfiye edilmesinden, Irak ile savaşın ardından 3 bin İranlının ölümünden ve İran’daki suikast listelerinden bahseder misiniz?” dedim.
“PMOI yasaklı olarak ilan edildikten sonra örgütün tüm taraftarları tutuklandı ve bu genç adam 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hapiste 7 yıl geçirdikten sonra onu tekrar yargıladılar ve idam ettiler. Bize onun eşyalarının içerisinde bulunduğu bir torba verdiler ve bir yıl boyunca onun için cenaze töreni düzenlememize izin vermediler. Neler yaşandığını herhangi bir şekilde anlatmamızı yasakladılar. Bize onların söylediklerine uyduğumuz takdirde bir yıl sonra cenazesinin defnedildiği yeri bildireceklerini söylediler. Humeyni’nin yardımcısı ve İran’ın önde gelen din adamlarından Ayetullah Muntazeri’ye göre o yıl, ülkede 3 binden fazla kişi idam edildi.” Ebadi’ye söz konusu kişilerin neyle itham edildiklerine dair sorduğum soruya, “ulusal güvenliğin aleyhinde çalışmak” diyerek yanıt verdi.
Ebadi, Humeyni devrimini desteklediği için duyduğu hayal kırıklığından bahsederken ben, ülkesindeki siyasi mahkûmların hakkını savunan ve insan hakları alanında faaliyetlerde bulunan Ebadi’nin uzun yıllar boyunca rejim tarafından kendisine yaşatılan acıları düşünüyordum. Tahran’daki yetkililer tarafından maruz bırakıldığı kişisel sıkıntılarının ayrıntılarından bahsetmesini istedim. Daha önce bazı detaylarını anlatmıştı.
“Güvenlik görevlileri 2009 yılında hukuk büroma saldırdı ve büroyu kapattı. Meslektaşlarımın çoğu tutuklandı. Ofisteki yardımcılarımdan Nergis Muhammedi de tutuklananlar arasındaydı ve şimdiye dek hapisteydi. O sıra bir konferans dolayısıyla üç günlüğüne İspanya’ya gitmiştim. İran’da olmadığım için kız kardeşimi ve kocamı tutukladılar. İnsan hakları alanındaki faaliyetlerimi terk etmek zorunda bırakmak için beni bir süre hapse attılar.”
Burada araya girip kendisine yöneltilen belirli bir suç olup olmadığını sordum. Şöyle cevap verdi: “Her ne kadar iddianamemde yazılı olarak bir suç isnat edilmemiş olsa da Devrim Mahkemeleri beni suçlu buldu. Ancak tutuklanan meslektaşlarım benim başkanlığını yaptığım İnsan Haklarını Savunma Merkezi’nde çalıştıkları gerekçesiyle tutuklandı. Kız kardeşim ve kocam tutuklandıktan sonra sessiz kalmadığımı öğrenmelerinin ardından bütün parama el koydular ve tüm mallarımı sattılar.”
– Kurduğum İnsan Haklarını Savunma Merkezi (NGO) için bana verilen ödül ile bir bina satın aldım. O bina ve babamın evi de dâhil olmak üzere sahip olduğum her şeye el koydular ve sattılar. Nobel Barış Ödülü Madalyası’nı buldular ve ona da el koydular. Norveç hükümeti bunu öğrendiği zaman durumu protesto etti ve uluslararası protestolar nedeniyle bu madalyayı bana geri verdi. Fakat kasada olan her şeye el koydular, hesaplarımı dondurdular ve ayrıca kocama komplo düzenlediler.
“Giriş olarak, İran rejiminin ülkede İslam hukukunu uyguladığını ve bu temelde hareket ettiğini açıkladığını söylemeliyim. Fakat İslam hukukuna aykırı şeyler yapıyordu. Bu eylemlerden biri de İran İstihbarat Bakanlığının hayat kadınlarını siyasi amaçlarla kullanmasıydı. Bu kadınlardan birini kocama tuzak kurdular. Kocamın onunla gittiği dairenin İstihbarat Bakanlığına ait olduğu daha sonra ortaya çıktı. Başka bir odada kameralar bulunuyordu. Elinde bir kamera ile odaya giren bir güvenlik görevlisi kocamın eline kayıtları verdi ve onu tutukladı. Kocamı hapse attıklarında onu yalnız başına bir hücreye koydular. Alkol kullandığı için kendisine 80 kırbaç vurmuşlardı. Birkaç gün sonra onu gözü kapalı bir şekilde mahkemeye götürdüler. Kanuna göre bir erkeğin başka bir kadınla birlikte olması zina olarak kabul edilir ve taşlanması gerekir. Mahkeme kendisi için recm cezası hükmünü açıkladığında kocam, savunması için bir avukat tutmak istediğini söyledi. Mahkeme başkanı ona, ellerinde kocama ait bir video kaydının olduğunu ve her şeyi gördüklerini söyleyerek tutacağı avukatın ne diyebileceğini sordu. Her durumda onu recm cezasına mahkum ettiler ve hapse götürdüler. Ertesi gün, kocamın fotoğrafını çeken aynı güvenlik görevlisi hapishaneye geldi ve ona, eğer cezadan kurtulmak istiyorsa önünde tek bir seçenek olduğunu ve ondan kameranın karşısına geçip kendisinden istedikleri şeyleri söylemesini istediler. Ona, içinde bana karşı suçlamaların bulunduğu bir kâğıt verdiler. Hükümet gazeteleri bundan bahsediyordu. Güvenlik bunu birkaç kez kayda aldı. Sonunda, kocam ödülü hak etmediğimi ve bu ödülün İran hükümetini devirmek için bana verildiğini ve aramızda şiddetli bir geçimsizlik olduğunu söyledi. Bu videoyu saat 20:30’da ulusal kanalda yayınladılar. İran’daki herkes bu saatte bu kanalı seyrederdi. Program başlamadan önce, “Ey İranlılar! Kahraman olduğunu düşündüğünüz kadına bakın. Kendisinin başka bir yüzü daha var. Gelin ve kocasının ağzından onun diğer yüzünü dinleyin” diye bir giriş yaptılar ve sonra kocamın konuşmasını yayınladılar. Herkesin bu videoyu görmesi için programı iki kez yayınladılar. Bu program hala YouTube’da bulunuyor. Ertesi hafta kocamı serbest bıraktılar. Ancak yıllarca ülkeden ayrılması yasaklandı ve sürekli bir şekilde sorgulandı. Ona benimle hiçbir şekilde konuşmamasını söylediler. Kocam bütün bunları hapisten çıktıktan sonra telefonda bana anlattı ve bana bir mektup yazdı.”
Ebadi’ye kişisel bir soru sormak için araya girdim ve “İtirafları duyduğunuzda kocanızla aranızda neler geçti. Videoyu izledikten sonra eşinize karşı öfke duydunuz mu? Onu kurban olarak mı görüyorsunuz yoksa bir hata yaptığını mı düşünüyorsunuz?” dedim. Soruma hemen yanıt verdi ve şöyle dedi:
Nobel Ödülü’nü alıp İran’a dönmenizin ardından yüzbinlerce İranlı tarafından karşılandınız. Görünüşe göre adınız İran rejimini endişelendirmeye başlamıştı. Çünkü sizi büyük bir hoşnutlukla karşılayan kalabalık bir topluluk vardı. İran rejiminin sizi destekleyen kalabalığın genişlemesinden endişe duymasından dolayı sizin imajınızı bozmaya çalıştığını düşünüyor musunuz?
– Evet. Baskıcı rejimler kendileri için bir risk oluşturduğunu düşündüğünü böyle şahıslar için bu tür operasyonlarda bulunurlar.
– Hayır, bunlar İran’dan ayrılmamdan çok daha önceydi. Ayrıca ölümle tehdit edildim. Fakat İran’dan ayrılmamın nedeni hiçbir şey yapmama izin vermemeleriydi. Ofisimi kapattılar ve avukatlık ruhsatıma el koydular. İran’a gitmememin nedeni hapis korkusu değil. Daha önce İslam Cumhuriyeti’nde hapis yatmıştım. Bir keresinde, üniversite bahçesinde bir öğrenciyi öldürdüğü için polise şikâyette bulunduğum için hapse atıldım. Oysaki polisin tutuklanması gerekiyordu. Bir ay boyunca hapiste kaldım ve sonra 1,5 yıl hapis cezası aldığıma dair bir belge yayınladılar. Ancak uluslararası baskı yüzünden, özellikle de masum olduğum için, mahkeme kararı yeniden değerlendirdi ve para cezasına çarptırıldım.
– Nobel’den önce. Ülkeme faydalı olabileceğim bir yerde olmalıydım. Hapishanedeyken sesim kimseye ulaşamayacaktı. Fakat burada İran’da olup bitenler hakkında özgürce konuşabiliyorum. Bu yüzden yılda iki kez seyahat ediyor, İran’da neler olduğunu anlatmak için kitaplar yazıyor ve seminerler düzenliyorum.
– Evet, birçok kez tehdit edildim. Bundan dolayı kişisel olarak korunmamı teklif ettiler. Fakat bundan hoşlanmıyorum. Ölümün Allah’ın ellinde olduğuna inanıyorum.
– İran’ın tutuklular hakkında herhangi bir açıklama yapmaması sorun teşkil ediyor. Elimizdeki bütün bilgileri bu konu hakkında konuşmaya cesaret eden ailelerden ya da basında adı geçen isimlerden edindik. Güvenlik görevlileri konuşmamaları için aileleri korkutuyor. Tahminimize göre, İran’da yaklaşık bin kadar siyasi mahkûm ve şahsi inancından dolayı tutuklu bulunanlar var.
Hukuk dosyası… Dış baskılar ve iç problemler
Batı’nın İran’ı insan hakları konularında baskı altına almak için yapması gerekenleri yapmadığına dair bir inanç var. Sizce Batı yapması gerekeni yapıyor mu?
– Bu soruyu cevaplamadan önce Until We Are Free (Özgür Olana Dek) kitabımı zikretmek istiyorum. Daru’s-Saki yayınları tarafından Arapçaya da çevrildi. Kitapta kocam hakkında da anlattığım şeyler var. Bu kitabı okursanız her şeyi ayrıntısıyla görürsünüz. Bu konuda başka iki kitap daha var.
İran’daki insan hakları durumunun iyileştirilmesi halkın sorumluluğundadır. Batı ülkeleri yalnızca ekonomik çıkarlarını düşünür. İran yüzünden ABD, Batı, Çin ve Rusya’nın ne kadar silah sattığını görüyor musunuz? İran endişesinden dolayı olmasaydı bölge ülkeleri, Trump’la gerçekleştirdikleri kısa bir ziyarette yüksek miktarda silah satın alır mıydı? İran-ABD düşmanlığı sadece görünüşten ibaret değil, gerçekten düşmanlar. Fakat bu düşmanlık kimin çıkarına? Elbette silah tüccarlarının.
İranlılar, İran’daki insan hakları sorununun Batı ülkeleri tarafından rejimi devirmek amacıyla siyasi amaçlarla siyasallaştırıldığını söylüyorlar. İran’daki bu dosyanın siyasi şantaja alet olduğunu düşünüyor musunuz?
– Hayır! Öyle değil. İnsan hakları ile ilgili tüm konuşmalar belgelenmiştir. Bu konuda konuşan sadece Batılı ülkeler değil, Birleşmiş Milletler (BM) raporları da var.
– Kendi kaderini tayin etmekle ne demek istiyorsunuz?
– Buna tek başıma cevap veremem. Fakat İran’da olacak herhangi bir şeyin, referandum yoluyla olması gerektiğini düşünüyorum. Böylece insanlar, inançları hakkında özgürce konuşabilirler. Fakat şunu söyleyebilirim ki, Kürtler, Beluçlar ve Azeriler gibi İran halkları, uzun yıllar boyunca dillerini öğrenemediler. Bu onların taleplerinden biri ve garip olan şu ki İran anayasası da onlara bu hakkı veriyor. Anayasa izin veriyor, ancak anayasal bir hak bile olsa devlet bunu görmezden gelebiliyor.
Toplantının sonuna yaklaşırken Arap komşularının İran’ın İslam devrimini ihraç etme ilkesiyle ilgili şikâyetlerini sordum. Bu ilke, İran ile Arap ülkeleri arasındaki ilişkilerde dengesizliğe sebep oluyor ve Irak, Yemen, Suriye, Lübnan ve diğer ülkelerde huzursuzluklara yol açıyor.
Ebadiye, “İran’ın İslam devrimini ihraç etmek amacıyla Arap ülkelerindeki bölgesel müdahaleleri hakkında ne düşünüyorsunuz?” dedim.
“İran’ın diğer ülkelere müdahale etmesini şiddetle reddediyorum. Bunun bizim ulusal çıkarlarımız ile herhangi bir ilgisi yok. İran, Suriye, Lübnan, Irak ve Yemen’de çok para harcadı. Oysa İran halkının da bu paraya ihtiyacı vardı. Milli Eğitim Bakanına göre, okullarımızın yüzde 40’nın onarılması gerekiyor. Bu yıl üç okulda petrol sobası kullanmalarından dolayı yangın çıktı. Eğer radyant ısıtıcılar gibi modern şeyler kullanmış olsalardı böyle şeyler kesinlikle vuku bulmazdı. Neden bu parayı okul yapmak için harcamak yerine silah satın almak ve bunları diğer ülkelere göndermek için kullanıyorlar şaşırıyorum. Diğer ülkelerin işlerine müdahale etmenin bize bir faydası yok. Özellikle de bütün bu suçları işleyen Beşşar Esed gibi birinin yanında yer alınmasını anlamıyorum. Bir İranlı olarak ülkemin, kendi halkını öldüren Esed gibi bir adamın yanında yer almasından utanıyorum.”
Bazı Araplar bugün, Şah rejiminin -Arap ülkelerine düşman olmasına rağmen- bölgeye daha yararlı olabileceğini düşünüyor. En azından hâlihazırdaki delirmiş rejimin yerine akıllı bir düşman olacağını düşünüyorlar. Sizce, Şah’ın veya Humeyni’nin zihniyetinden hangisi bölgede bir tür istikrar yaratmaya daha yakın?
– İran’ın komşu ülkelerin işlerine müdahalesini reddettiğimi daha önce de söylemiştim. İran, yalnızca bölge işlerine müdahale etmekle kalmıyor, Afrika ülkelerinin işlerine de müdahale ediyor. Birkaç yıl önce Senegal, devletle savaşan gruplara silah taşıyan İran gemileri nedeniyle İran’la ilişkilerini kesti. Senegal’in İran’la ne ilgisi olduğunu bilmiyorum. İran, devrimin diğer ülkelere taşınması adı altında Nijerya’ya bile müdahale ediyor. Kum şehrinde Mustafa Üniversitesi adında bilimsel bir kuruluş var. Burada İranlı olmayan öğrencileri eğitiliyor ve başka yerlere gönderiliyor. Bütün bunlar İran’ın çıkarlarına uygun değil. Paramızı silah almak ve diğer ülkelere göndermek yerine okullar ve hastaneler kurmak için harcamalıyız.
– İran’a yönelik ekonomik yaptırımlara karşıyım, çünkü halkın yoksullaşmasına neden oluyor. Öte yandan, rejimin takipçileri bu yaptırımlardan yararlanıyor ve çok fazla kirli para elde ediyorlar. Bu yaptırımlar İran’da ekonomik yolsuzluğu artırdı.
– Ekonomik baskıların bu rejime son vereceğini sanmıyorum. Çünkü İran’ın dostları olduğunu biliyorsunuz. Çin, Rusya ve Hindistan her ne olursa olsun İran ile ilişkisini sürdürüyor ve petrol alıyorlar. İran zengin bir ülkedir ve buna dayanabilir. Rejimin nasıl yıkılacağına gelince, bu sadece İran halkı tarafından gerçekleştirilebilir. Devlet tarafından uygulanan şiddet günden güne İran halkı arasındaki memnuniyetsizliği arttırıyor. Son zamanlarda güney İran şehirlerinden birinde (Şuş) birkaç aydır maaşlarını alamayan işçiler fabrikadan çıktılar ve bir ay boyunca protestolarda bulundular. Güvenlik, pek çok kişiyi tutukladı. Bunlar arasında Bahşi adında genç ve çok aktif bir işçi de bulunuyordu. Serbest bırakıldıktan sonra, ciddi bir şekilde işkence gördüğünü söyledi.
Bana kendisi ile konuşma fırsatı verdiği için Şirin Ebadi’ye teşekkür ettim ve İran’a dönmeyi düşünüp düşünmediğini sordum. Kendisi bu soruya emin bir şekilde “İnşallah” dedi.
Tags Halkın Mücahitleri Örgütü Humeyni İranlı Nobel Barış Ödülü sahibi ve insan hakları aktivisti Şirin Ebadi
Previous Körfez’in incilerinden Bahreyn
Next “İran 30 yılda 860 gazeteciye baskı uyguladı”
Bin 300 metrede buz pisti
Suudi Arabistan: Şimdilik özel sektörde zekatı arttırmayı planlamıyoruz