135 yıl önce İstanbul’da yapılan seçim!..
Türkiye’nin seçim üstüne seçim ile adeta başı döndü…
Şimdi 23 Haziran İstanbul seçimleri tartışmaları ve çalışmaları ile baş döndürmeye başladı..
Türk milletinin genlerinde ne hikmetse seçim enflasyonu ile boğuşmakta varmış!
Şöyle son 5 yıla bir bakın!..
Biri bitmeden öteki gelmiş!..
Araya da referandumlar girmiş…
Böyle olunca seçimler tarihine bakalım dedik…
Ne zaman ilk seçimi yapmışız…
Seçim de ne olmuş?
Türkiye Tarihi’nin ilk seçimleri bundan tam 135 yıl önce İstanbul’da gerçekleştirilmiş..
Osmanlı Devleti 23 Aralık 1876 tarihinde Meşrutiyetin ilanı ile parlementer sisteme geçmiş.
Yürürlüğe konan Kanun-i Esasi adlı anayasa ile Meclis-i Umumi adlı iki ayrı meclisten oluşan bir meclis kurulması kabul edilmiş...
Bunlardan birisi üyelerini padişahın seçtiği ve görev süresinin hayat boyu olduğu Heyet-i Ayan (üye sayısı mebusanın 1/3'ü kadar olacak) diğeri ise üyelerinin halk tarafından seçileceği Heyet-i Mebusan olmuş..
Seçim çalışmaları meşrutiyetin ilanından önce başlatılmış ancak 1877 Mart'ın da tamamlanabilmiştir.
Ortada bir seçim kanunu olmadığı için seçimler Sadrazam Mithat Paşa'nın hazırlayıp bakanlara ve padişaha onaylattığı Talimat-ı Muvakkate'nin belirlediği esaslara göre yapılmış.
Seçimler iki dereceli olacaktı.
Önce birinciler oy kullanacak sonra seçilen ikinciler mebusları belirleyecekti. (Zamanın kısıtlı olması nedeniyle İstanbul için ayrı taşra için ayrı bir seçim sistemi uygulandı)
Peki seçme ve seçilme şartları nasıldı?
Taşrada seçmen olmak için;
İdare meclisi üyesi olmak, Osmanlı vatandaşı olmak, 25 yaşında ve erkek olmak, emlak sahibi olmak.
İstanbul'da seçmen olmak için;
idare meclisi üyesi olma şartı yoktur.
Fakat en az iki yıldır İstanbul'da oturma şartı vardır. Askerlerden ise en az mülazım(teğmen) rütbesinde olmak zorundaydılar.
Dürüst, güvenilir ve ahlaklı olmak, Türkçe bilmek, 25 yaşını doldurmuş ve erkek olmak, cinayet ve siyasi suçtan mahkum olmamak, memleketinde az çok emlakı bulunmak, Osmanlı vatandaşı olmak.
İlk seçimde ne oldu?
Meclis-i Mebusan'ın 130 üyeliği için yapılan ilk genel seçim sonunda ilk meclis 69 Müslüman (Hepsi Türk değil) ve 46 Gayrimüslim olmak üzere toplam 115 milletvekili ile açılmıştı.
Bazı vilayetlerden hiç milletvekili gelmemişti. Çünkü bazı yarı bağımsız eyaletler kendilerini milletvekili seçme zorunluluğunda hissetmemişlerdi. (Mısır, Tunus, Necit, Umman, Romanya, Sırbistan, Sisam, Karadağ gibi.)
Meclis-i Mebusan'ın açılışı tüm hazırlıklar tamamlandıktan sonra 19 Mart 1877 tarihinde padişah II.Abdülhamit'in huzurunda Dolmabahçe sarayının büyük salonunda gerçekleştirilmiş, açılışa Avrupa'dan da bir çok kişi ve gazeteci iştirak etmiş…
Padişah II.Abdülhamit'in isteği ile Meclis-i Mebusan başkanlığına Ahmet Vefik Paşa, Meclis-i Ayan başkanlığına ise Server Paşa getirilmişler…
Bu ilk meclisin üyeleri vilayet idare meclisi üyeleri arasından olduğu için kendi memleketlerinin varlıklı ve kültürlü kişileri idiler.
Farklı etnik kökenlerden, dinlerden, mezheplerden gelmelerine rağmen nezaket kuralları içerisinde gayet uyumlu çalışmışlar.
Ancak bu meclisin çalışma süresi oldukça kısa olmuş..
Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle 28 Haziran 1877 tarihinde bu ilk meclis tatil edildi. Meclisin ikinci dönemi ise yeni seçilen milletvekilleri ile 13 Aralık 1877 tarihinde aynı usulle yeniden seçilen milletvekilleri ile açıldı.
Ancak Osmanlı Devleti birinci dönemde yakaladığı uyumu bir daha bulamadı. Yeni dönem Müslüman ve gayri Müslim milletvekillerinin gruplaşmaları nedeniyle olumlu sonuçlar ortaya koyamamış…
Padişah II. Abdülhamit Rusların Yeşilköy önlerine kadar geldiği bir dönem de 13 Şubat 1878 tarihinde Kanuni Esasi'nin kendisine verdiği yetki ile Meclis-i Mebusan-ı süresiz tatil etmiş!..
Yani ilk seçim maceramız iki yıl sürmüş..
Padişah 2.Abdulhamit ortaya çıkan şartlar gereği düdüğü çalmış Meclis-i Mebusan süresiz kapanmış!..