YUSUF SARI - TÜRKİYE DAVASI
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (76797/01) başvuru no'lu davanın nedeni, bu ülke vatandaşı Yusuf Sarı'nın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) 13 Ekim 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmışolduğu başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay ve Mustafa Nerse tarafından temsil edilmektedir.
Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) 1992 yılında başvurana ait İskenderun'da bulunan araziyi çevre yolu yapımı nedeniyle kamulaştırmıştır.
Başvuran, İdare tarafından ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurmuştur.
Asliye Hukuk Mahkemesi 23 Ekim 1998 tarihli bir kararla başvurana 2.610.000.000 TL. ödenmesine ve taşınmazın İdare'ye geçtiği tarihten itibaren yıllık % 50 yasal faiz oranının uygulanmasına karar vermiştir.
Yargıtay 25 Ocak 1999 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.
7.215.870.000 TL. ek kamulaştırma bedeli başvurana 17 Mayıs 2000 tarihinde ödenmiştir.
Başvuran Ek 1 no'lu Protokol'ün 1. maddesinin iki bakımdan ihlal edildiğini ileri sürmektedir. İlk olarak 1992 yılında tespit edilen kamulaştırma bedelinin 1996'da taşınmazın Devlet adına devrinden sonra ödendiğini, ikinci olarak, ek kamulaştırma bedelinin geç ödendiğini belirtmektedir. Başvurana göre ilk kısım için herhangi bir faiz uygulanmadığından ve Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında bu miktar yetersiz kaldığından bu gecikme telafi edilmemiştir.
AİHM, şikayetin ilk bölümüne dair kamulaştırma kararıyla tapu sicil kayıtlarına tescil edilen taşınmaz ile ilgili olarak, geçen ilk dört yıl boyunca başvuranın maruz kaldığı orantısız zararıortaya koymak durumunda olmadığını not etmektedir. Her ne şekilde olursa olsun başvuranın ulusal mahkemeler önünde iddialarını hiçbir surette dile getirmemesi şikayetin bu bölümünü iç hukuk yollarının tüketilmediği kuralıyla karşı karşıya getirmektedir. Bu nedenle AİHM, başvuruyu sadece ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi açısından ele alacaktır.
Hükümet bu bağlamda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır: başvuran bu şikayetini ne iç hukukta dile getirmiş ne de Borçlar Kanunu'nun 105. maddesinde öngörülen başvuru yoluna müracaat etmiştir.
Başvuran bu sava karşı çıkmaktadır.
AİHM, başvuranın Borçlar Kanunu'nun 105. maddesinde yer alan başvuru yolunun teoride yapılabilecek tek başvuru yolu olduğu itirazlarını kabul etmektedir. Bununla birlikte, bu gerekçeler AİHM'yi daha önce de bu başvuru yolunun etkisiz olduğu sonucuna götürmüştür (Bkz. sözü edilen Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37). Hükümetin itirazının bu noktada reddedilmesi gerekmektedir.
AİHM daha önce bu davadakine benzer sorunları gündeme getiren başka davaları da incelemiş ve Ek 1 no'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklışekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme, AİHM'yi başvuranın genel menfaatin gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
II. AİHS'NİN 6. MADDESİ'NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran taşınmazın kamulaştırma kararı ile tapu siciline kaydedildiği 1992 yılında başlayan ve ek kamulaştırma bedelinin Mayıs 2000 tarihinde ödenmesi ile sona eren sürecin uzunluğundan şikayetçi olmakta ve AİHS'nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
Başvuran 3.569 Amerikan Doları maddi zarara uğradığını ileri sürmekte, rakam belirtmeksizin uğradığı manevi zararın giderilmesini talep etmektedir. Başvuran ayrıca, iç hukukta ve AİHM önünde yapmış olduğu yargı giderlerinin karşılanmasını istemektedir.
AİHM, Akkuş(sözü edilen karar, s.1311, §§ 35-36 ve 39) kararında kabul edilen hesaplama yöntemi ve ilgili ekonomik kayıplar dikkate alındığında başvurana 3.569 Amerikan Dolarıkarşılığı 2.794 Euro maddi tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır.
Başvuranın hiçbir rakam telaffuz etmemesine ve kanıtlayıcı belge sunmamasına karşın, AİHM İçtüzüğün 60. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun olarak tüm masraf ve giderler için başvurana 1.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.
6. a) Savunmacı Devletin, AİHS'nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde ödeme tarihinde döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek üzere başvurana;
i. maddi tazminat olarak 2.794 (iki bin yedi yüz doksan dört) Euro;
iii. belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına; b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin