Bu kez Hanlar intikam için sokakta
Koltuk değneğiyle gelen Uygur kadın ?tutukluları bırakın? diye gösteri yaptı. Hanlar sopa ve kürekleri kapıp Uygurların üzerine yürüdü.Ölenlerin kimlikleri belirsiz. FOTOĞRAFLAR: AFP, reuters
Doğu Türkistan'ın başkenti Urumçi'de 156 kişinin ölümüyle sonuçlanan Uygur isyanı dinmezken bu kez Uygurların hedef aldığı Hanlar intikam için sokağa döküldü. Uygur kadınlar tutukluları geri isterken Hanlar sopa, pala ve baltalar kuşanıp saldırıya geçti. Sokağa çıkma yasağı ilan edildi
URUMÇİ - Çin’in ‘Sincan Özerk Bölgesi’ diye andığı Doğu Türkistan’ın başkenti Urumçi’deki Uygur isyanı dinmezken, gerilim dün Çin’deki ana etnik grup Hanlarla etnik çatışmaya dönüştü. Uygurlar, pazar günü Urumçi’deki ilk isyanda tutuklanan 1434 kişinin bırakılması için yeniden meydanlara inerken, resmi rakamlara göre 156 olan ölü sayısının yüzde 90’ını Uygurların önceki gün saldırdığı Hanların oluşturduğunu savunan Hanlar dün intikam için harekete geçti. Hanlar ellerine geçirdikleri her tür ilkel silahla Uygurlara saldırırken, yerel yönetim olayların büyümesini önlemek için gece sokağa çıkma yasağı ilan etti.
‘Çocuklarımızı geri verin’
Sabah saatlerinde çocuk ve eşleri tutuklanan Uygur kadınlar, her köşe başını tutmuş polise meydan okuyup sokağa döküldü. Göstericiler, kimliklerini taşıdıkları eş ve oğullarının derhal bırakılmalarını istedi. Az sayıda erkeği de arkalarına alan kadınlar, gelişigüzel tutuklamalara isyan etti. Aynur isimli kadın yaşadıklarını “Eşim başına silah dayatılarak gözaltına alındı. İnsanlara vuruyor, elbiselerini soyuyorlar. Kocam korkudan kapıyı kilitlemişti. Ama polisler kapıyı kırıp kocamı alıp götürdü. Güneydeki pazarda en az 300 kişiyi gözaltına aldılar” diye anlattı.
Yedi yaşındaki oğluyla gösteriye katılan Maliya ise eşinin olaylara karışmadığı halde evden alınıp götürüldüğünü söyledi. 30 yaşındaki Mehmet “Bütün gençleri aldılar. Onları geri istiyoruz” derken, 20 yaşlarındaki Abdul Ali “Bizi nedensiz tutukluyorlar. Karşı koyma zamanı” dedi. Yerel yönetim tutuklanan 55’i kadın 1434 kişinin adam öldürme, saldırı ve yağma gibi suçlarla yargılanacağını, suçu az olanların eğitimden geçirilip bırakılacağını kaydetti.
Hanlar baltalarla Uygur avında
Uygurların ilk gün araçlarını yakıp işyerlerine saldırdığı Hanlar da satır, pala, bıçak, sopa, metal boru, zincir, kürek ve çapalarla intikam için Uygur bölgesindeki Büyük Pazar ve camiye yürüdü. Polis, ‘birleşin’, ‘ülkeyi savunun’ ve ‘modern toplum’ diye bağıran öfkeli Hanları durdurmak için barikat kurup gözyaşartıcı bomba kullandı. Göstericiler polisle çatışmaktan kaçınmadı. Metal sopalı bir Han, “Uygurlar her şeyi kırıp dökmek için geldi, şimdi biz dövmek için onların bölgesine gidiyoruz” dedi.
Güvenlik güçleri önceki gün Uygurlara karşı gerçek mermi kullanmışken, binlerce kişilik Han gösterisine öncülük eden 19 yaşındaki Dong Sun, “Hükümet Uygurlara yumuşak davrandı. Hükümeti beklemek yerine kendi işimizi görme zamanı” diye konuştu. Komünist Parti’nin Urumçi lideri Li Zhi ise polis aracının üzerine çıkıp öfkeli kalabalığa ABD’de sürgün yaşayan Uygur lider Rabia Kadir’i ‘bitirme’ çağrısı yaptı.
AFP ve AP muhabirleri kentin farklı yerlerinde Uygurların dövüldüğü ve araçlarının tahrip edildiğine tanık olurken, resmi medya Hanların saldırılarıyla ilgili hiçbir bilgi geçmedi. Reuters’a konuşan bir görgü tanığı ise 10 kadar Uygur’un tuğla ve bıçaklarla yoldan geçen Hanlara saldırdığını aktardı. AP de Ma adlı lokantacının, Uygurların durdurdukları insanlara ‘Uygur musun’ diye sorup yanıt veremeyenleri dövdükleri yada öldürdükleri iddiasına yer verdi.
Bu gelişmeler karşısında Komünist Parti’nin bölge şefi Wang Lequan akşam 9’dan sabah 8’e kadar sokağa çıkma yasağı ilan edip “Bazı Hanlar sokaklara dökülüp sosyal düzeni bozdu. Buna gerek yoktu” dedi. Wang isyanın başka bölgeleri sıçramasını önlemek için cep telefonu ve internete getirilen kısıtlamaların süreceğini belirtirken Kaşgar’ın yanı sıra Doğu Türkistan’ın Yili ve Aksu kentlerinde gerilim sürüyor.
Baskılar ve işsizlik temel sorun
60 yıllık Çin hâkimiyetinde siyasi ve dinsel baskı, gelişigüzel tutuklama, işkence, yargısız infaz, ayrımcılık, zorla çocuk düşürme ve Uygur dilinin okullarda yasaklanmasından beslenen isyanın bir de ekonomik nedenleri var. Petrol ve doğalgaz zengini Doğu Türkistan’da Hanlar her şeyi kontrol ederken Uygurlar işsiz. 2007’de başka yerlere çalışmaya gitmek zorunda kalan Uygur sayısı 1.4 milyondu. Kölelik koşullarında çalışan Uygurlar ancak geçici iş bulabiliyor. Rabia Kadir’e göre hükümet aslında Uygurları Çin’in doğusundaki fabrikalarda çalışmaya zorlarken Çinli göçmenleri de Doğu Türkistan’da gitmeye teşvik ediyor. Son 40 yılda bölgede yüzde 6 olan Han nüfusunun yüzde 40’ı geçmesinin sebebi de bu. Ayrıca hükümet göç politikasıyla Uygur erkeklerinin anavatanda isyan çıkarma potansiyelini kırıyor.
Bu arada Pekin, ülkenin doğusunda Guangdong eyaletinin Şaoguan kentindeki oyuncak fabrikasında Çinli kadına tecavüz dedikodusu üzerine iki Uygur’un öldürülmesiyle bağlantılı olarak 15 kişinin tutuklandığını açıklayarak Uygurlara bigâne kalmadığı mesajı verdi. Resmi medya tecavüz olmadığı haberlerini geçerken bölgenin Komünist Parti lideri Wang Yang, Uygur aileleri ziyaret edip başsağlığı diledi. (Dış Haberler)