OSMANLIDA SANAT ve ŞİİR (5)
16 Ekim 2018, Salı 8:27
Osmanlı sultanlarının hemen hemen tamamı şiirle meşgul olmuş ve ba­zılarının fevkalade şiirleri, beyitleri, eserleri vardır. 2. Murad şiire ve ilme rağbeti olan bir pâdişah, İlk şâir pâdişah olan bu zat haftada iki gün şâirler ve âlimlerle divan toplamıştır.(1) Türkçeye önem vermiş, Mercimek Ahmed isimli âlimin “Kâbusname” isimli eserinin halk tarafından daha iyi anlaşılması için sâdeleştirilmesini emretmiştir. Şiirleri ilk defa kayda geçirilen Sultan bu­dur.(2)
Sultan 3. Murad ise 3 dilde divan yazmış bir pâdişahtır.(3) Bir tarafta dünyayı idâre etmişler, seferler, savaşlar, gazalar yapmışlar, öbür taraftan bütün bu hengame arasında, devlet gaileleri, gönül haileleri arasında şiirler söyleyip, divanlar yazabilmişlerdir. Buna akıl erdirmekte, bu sırrı çözmekte idrak aciz kalıyor.
Gayret-i İslâm içindür kıldığım azm-ı sefer
Hak bilür kim itmedüm ben anı mülk-i dâd için”
Rif’at istersen eğer mihr-i cihân-ârâ gibi
Muhlisî (Şehzâde Mustafa)
Vârımı ben Hak’ka verdim gayrı vârım kalmadı
Cümlesinden el çeküp pes dü cihânım kalmadı
Çünki hubbullah erişdi çekdi beni kendüye
Açdı gönlüm gözünü gayrı gümânım kalmadı
Evliyânın himmeti yakdı beni kal eyledi
Sâfiyim buldum safâyı dü cihânım kalmadı
Ahmed îder yâ ilâhî sana şükrüm çok durur
Hamdü lillah aşk-ı Hak’dan gayrı vârım kalmadı
İstemem dünyada Hind ü Rum ü Mısr'ın tahtını
Geceler ta subha dek Hakka niyazım var benim
Fârisî (Genç Osman)
Niyyetim hıdmet idi saltanat-ü devletime
Çalışır hasîd-ü bedhal, aceb nekbetime
Müezzinzâde Hâfız Ahmed Paşa Bağdat Fethi için serdâr tayin edilmiş, ama zor durumda kalınca manzum bir beyitle Sultan 4. Murad’dan yardım istemiş:
Din yolunda baş verir bir merd-ü server yok mudur?
Sultan 4. Murât buna cevabı şu beyit olmuştur:
Hâfızâ Bağdâd’a imdâd etmeye er yok mudur?
Külâhın sat lakin yine yokuncul olma namerde
Cihanda kelle sağ olsun külâh eksik değil merde
Bağ-ı âlem içre gerçi pek safâdır saltanat
Vakf etsen bir kuru gavgaya câ dır saltanat
Kam alırsan adl ile ol dem be-câ dır saltanat
Geh safâ ise veli dâim cefâdır saltanat
Bu cihânın devletine eyleme zerre tamâ
Pek sakın İlhâmi zira bî-vefâdır saltanat
İlhâmî ( 3. Selim)
Gir gönül şehrin tavaf kıl beyt-i ekrem ondadır
Sidre vü levhü kalem hem arş-ı âzam ondadır
Deniz savaşları sonunda hüsrana uğrayan düşman ordularının kara muhârebelerinde de mağlubiyete uğrayıp Çanakkale’yi terke mecbur kalmaları kar­şısında Sultan 5. Mehmed Reşad bir şükür nişanesi olmak üzere bir gazel yazar. Devrin hemen hemen bütün gazete ve mecmualarında Gazel-i Hümâyun, Manzume-i Hümâyun, Manzume-i Garra-i Hümâyun vs. başlıklarıyla yayımlanan bu gazel halk tarafından çok beğenilmiştir.
Savlet etmişdi Çanakkal‘aya bahr u berden
Lâkin imdâd-ı İlâhi yetişip ordumuza
Oldu her bir neferi kal‘a-i pulad-beden
Aczini eyledi idrak nihâyet duşmen
Kadr u haysiyyeti pâmâl olarak etdi firar
Kalb-i İslâma nüfuz etmeğe gelmiş-iken
Kapanıp secde-i şükrâna Reşad eyle dua
Mülk-i İslâmı Huda eyleye dâim me’men
1- Sâmiha Ayverdi, “Ebedî ve Mânevî Dünyası İçinde Fâtih”, Kubbealtı Yay. İst. 2008, s. 21.
2- Ahmed Şimşirgil, “Kayı-2”, KTB Yay. İst. 2013, s. 100.
3- Derin Târih Dergisi, Aralık 2013, sayı 21, s. 113.