Rusya, yüzölçümü açısından dünyanın en büyük ülkesi. Sınırlarının uzunluğu bakımından da dünya birincisi. İki kıtaya yayılan ülkenin batısındaki Baltık Denizi’nden doğusundaki Japon Denizi’ne kadar olan uzaklık yaklaşık 10.000 km. Bu mesafede tam 9 saat dilimi kullanılıyor.
İki kıta üzerinde, yani Avrupa ve Asya’da yayılmış bulunan Rusya’nın yüzölçümü 17 milyon km2’yi aşıyor. Bu da, Rusya’nın, yerküredeki kara parçaları toplamının yüzde 11,5 gibi önemli bir bölümünü kapladığı anlamına geliyor. Ural dağlarının batısında yer alan “Avrupa Rusyası”, Asya’nın kuzeyindeki “Sibirya” ve daha güneyde, Japon denizine kadar uzanan “Rus Uzakdoğusu”, ülkedeki üç büyük bölge. Tam 18 ülke ile sınır komşusu olan Rusya, yaklaşık 61.000 km’lik sınır uzunluğu ile de dünyada ilk sırayı almış. Zaten, deyim yerindeyse, Rusya bir “en”ler ülkesi. Dünyanın en büyük maden ve enerji kaynakları, en büyük orman rezervleri, en önemli tatlı su kaynakları hep Rusya’da. Dünyanın en derin tatlı su gölü Baykal ve dünyanın en büyük barajı olan Bratsk da Rusya’da. Ayrıca, bir göller ve nehirler cenneti olan ülkede, 10 km’den uzun 120 bin nehir bulunuyor. Göllerinin toplam sayısı ise 2 milyon. Bunlardan Ladojskoe (Ladoga) ve Onejskoe (Onega) Avrupa’nın en büyük gölleri.
Büyük kısmında kara iklimi hakim olsa da, ülkenin genişliğinden dolayı iklim bazı çeşitlilikler gösteriyor. Ama aslında ülkede iki mevsim var: yaz ve kış. Baharlar fark edilmiyor bile. En soğuk bölge Sibirya. Verhoyansk şehrinde ısı -68 dereceye kadar düşebiliyor. Kışın uzunluğu, aşırı soğuk ve ısıdaki sert değişimler yaşam biçimini ve ekonomik işleyişi oldukça etkiliyor. Ülkenin en soğuk bölümlerinde toprak altındaki don hiçbir zaman çözülmüyor. Büyük nehirlerdeki buzlanma ulaşıma engel olurken, baharda ise su taşkınları yaşanıyor. Güneyde stepler, kuzeyde ormanlar, Kuzey Buz Denizi kıyılarında da tundralar var.
Başlıca dağ sıraları Kafkaslar ve Altaylar. Maden zengini Ural dağları da kuzeyden güneye 2.000 km boyunca Avrupa Rusyası ile Asya Rusyası’nı birbirinden ayırıyor.
Don nehri kıyılarında 35000 yıl öncesine ait insan kemikleri bulunmuş olması, tarih öncesi zamanlarda bile Rusya’da insanların yaşadığını gösteriyor. Ama bu insanların genellikle göçebe kavimler oldukları ve yerleşik olmadıkları öne sürülüyor. Bugünkü Rusya’nın temelleri 9. yüzyılda Kiev Prensliği tarafından atılmış. Doğu Slav ırkından olan Rusların bu ilk devleti, Ortodoksluğu da devlet dini olarak benimsemiş. 1147 yılında ise Moskova Prensliği kurulmuş. Moskova Prensliği, diğer prensliklerle birlikte Rusya’nın çekirdeğini oluşturuyor. 17. yüzyılda, Romanov hanedanı ülkenin sınırlarını Sibirya’ya ve Pasifik kıyılarına kadar genişletmiş. 18. yüzyıl başlarında ise, Baltık Denizine inen ve St. Petersburg’u kuran Büyük Petro, imparator olmuş. Rus İmparatorluğu dönemi, reformları ve kültürel atılımlarıyla Rus tarihinin dönüm noktalarından biri. 20. yüzyıla gelindiğinde, rejime karşı isyanların başlaması dikkat çekiyor. I.Dünya savaşının ekonomiye getirdiği yük ve ölümlerin de etkisiyle beliren hoşnutsuzluk sonucunda 1917 Ekim devriminin gerçekleşmesi, Lenin önderliğindeki Bolşeviklerin iktidara gelmesi ve SSCB’nin kurulması artık yakın tarihin dönüm noktaları sayılıyor. Bir başka dönüm noktası ise, 1991 yılında meydana geldi ve henüz bir çoğumuzun hafızalarından silinmedi. 1985-1991 yılları arasında, Mihail Gorbaçov’un ortaya koyduğu “Glasnost” (saydamlık) ve “Perestroyka” (yeniden yapılanma) politikaları, SSCB’den 14 yeni bağımsız cumhuriyetin doğması ve “Rusya Federasyonu” nun kurulmasıyla sonuçlanmıştı.
Çok uluslu ve federal bir cumhuriyet olan Rusya Federasyonu, her biri eşit sayılan 83 birimden oluşuyor. Bunlardan 21’i Cumhuriyet. Ayrıca “kray” denilen 9 eyalet, “oblast” olarak adlandırılan 46 vilayet, Yahudilerden oluşan 1 özerk bölge, “okrug” adı verilen 4 özerk yöre, ve 2 de şehir var. Bu şehirler, Moskova ve St. Petersburg.
Her cumhuriyetin kendi anayasası ve devlet başkanı var. 1993 tarihli anayasada yer alan eşitlik bazlı federatif yapı kavramı, hukukun temellerini ve devletin birlik ve bütünlüğünü korumaya, federal ve yerel idareler arasında yetki ve görev ayrımını sağlamaya yönelik.
Rusya’nın bayrağı enine, eşit, kalın şeritler halinde üç renkten oluşuyor; Beyaz, mavi ve kırmızı. Beyaz tanrıyı, mavi hükümranlığı, kırmızı da halkı sembolize ediyor. Başkanlık sisteminin yürürlükte olduğu ülkede, altı yıllığına seçilen Devlet Başkanı, ülkenin iç ve dış siyasetini belirliyor, devlet kurumları arasında uyum ve işbirliğini sağlıyor. Sahip olduğu geniş yetkiler, toplumun kökten değişen çehresinin yansıması olan reformların yapılmasına olanak sağlıyor. Devlet Başkanının, başbakanı atamak, hükümet toplantılarına başkanlık etmek, hükümeti görevden almak, üst düzey yargı ve denetim kurumlarının yöneticilerini göreve getirmek ve görevden almak, Duma’yı feshetmek, af ilan etmek gibi önemli yetkileri var. Rusya Devlet Başkanı aynı zamanda Başkomutan. Dmitriy Anatolyeviç Medvedev, 2008’den beri Devlet Başkanı.
Danışma organı olan Devlet Konseyi, Devlet Başkanlığına bağlı; devletin yapılanmasını, federatif, siyasi, ekonomik ve sosyal konuları görüşüyor. Yasama erkini ise, Federal Meclis yürütüyor. Federal Meclis, üst meclis olan Federasyon Konseyi ve alt meclis olan Duma’dan oluşuyor. Konsey 178, Duma da 5 yıllığına seçilen 450 milletvekilinden müteşekkil. Rusya’da Yargı erkinin en üstünde Anayasa Mahkemesi var. Yürütme gücü ise hükümette. Başbakan, göreve, Devlet Başkanı tarafından Duma’nın onayıyla atanıyor. Daha önce, 2000- 2008 yılları arasında Devlet Başkanlığı yapan Vladimir Putin, 2008’den beri de Hükümet Başkanı olarak ülkesine hizmet veriyor.
Rusya’nın nüfusu 141 milyon. Bu nüfusun %73’ü şehirlerde oturuyor. Ülkedeki etnik çeşitlilik müthiş: bazıları küçük gruplar halinde olsa da, 180’in üzerinde halk var. Ruslar, %80 ile, toplam nüfus içindeki en kalabalık grup. Tatarlar nüfusun %3,8’ini, Ukraynalılar %3’ünü ve Ortodoks Türkler olan Çuvaşlar da %1,2’sini oluşturuyor.
Dünyanın bu en kalabalık sekizinci ülkesinde Kuznetsov, İvanov, Petrov, Smirnov ve Popov, en çok kullanılan soyadlarından. En yaygın isimler ise kadınlarda Yelena, erkeklerde ise Aleksey. Rusya’da kadın sayısı, erkeklerden daha fazla. Doğum oranı düşüyor ve yaş ortalaması artıyor.
Tüm ülkede Rusça resmi dil olarak kullanılıyor, ama konuşulan dil sayısı 150 civarında ve bunlardan 80’i “edebi dil” sayılıyor. Yani bu dil ve lehçelerle basılı yayınlar ya da radyo ve televizyon yayınları yapılabiliyor.
Ekonomik açıdan dünyanın en güçlü ülkeleri arasında yer alan Rusya, nikel, alüminyum, bakır ve işlenmemiş yün üretiminde lider konumunda. Hidrokarbon, gaz ve elektrik enerjisi üretiminde de önde gelen bir ülke. Bilimsel ve teknik patent tescili açısından dünyada beşinci, ulaşım ağının genişletilmesi konusunda da altıncı sırada bulunuyor.