Türkiye’de Toplumsal Eşitsizlik
YayınlayanGunseli Sancak Değiştirilmiş 3 yıl önce
... konulu sunumlar: "Türkiye’de Toplumsal Eşitsizlik"— Sunum transkripti:
1 Türkiye’de Toplumsal Eşitsizlik
Ali Çarkoğlu Ersin Kalaycıoğlu
2 ISSP Nedir? Uluslararası Sosyal Saha Çalışmaları Programı (International Social Survey Program-ISSP) aşağıdaki haritada gösterilmiş olan 41 ülkede önemli sosyal bilim sorularına yanıt vermek amacıyla aynı sorucetveli çerçevesinde ve aynı örneklem kalitesinde karşılaştırılabilir bir veri toplama çalışmasıdır. ISSP üyelerinin ana amacı tüm üye ülkelerde anlamlı ve anlaşılabilir sorular sorarak ülkeler arasıdaki ortak noktaların yanısıra farklılaşmaları da gözlemeye olanak verecek anket cetvelleri geliştirmektir. Çalışmaların temelini oluşturan anket cetvelleri birkaç yıl süren komite çalışmalarının ürünüdür. Çalışma konuları tüm üyelerin oylarıyla teklif edilen çalışma başlıkları arasından kabul edilir. Komite çalışmaları süresince geliştirilen soru modülleri değişik ülkelerde deneme mahiyetinde saha çalışmalarıyla sınanır ve bu sınamalar sonucunda son şeklini alır. Bu soru cetvelleri genel kurul onayına sunulur ve nihai anket cetveli burada kabul edildikten sonra üyeler tarafından kendi ülke dillerine uydurularak kullanılır.
3 Hayatta Yükselmenin Koşulları
5 Toplumsal Hareketlilik: Dikey Akışkanlık
7 Gelir Dağılımında Eşitsizlik
10 Vergi Yükünün Dağılımı: Eşitsizliği Giderme veya Sürdürme
13 Sosyal Hizmetlerde Adalet ve Eşitsizlik
16 Toplumsal Uzlaşmazlık
18 Toplumsal Eşitsizliğin Toplumsal Kökenleri: Aile
23 Kişisel Kazanç ve Hakkaniyet
27 Toplumsal Eşitsizlik Türleri ve Türkiye: Makro Değerlendirmeler
28 Türkiye bugün size gösterdiğim bu toplum türlerinden hangisine benzemektedir?
%36,0 %32,3 %10,8 %8,0 %2,9 Bu gösterilenler arasından bir tercih yapamıyor %2,9 Fikri Yok / Bilmiyor / Cevap Yok %7,9
29 Sizce Türkiye nasıl olmalıdır?
%1,2 %2,9 %7,4 %52,1 %25,2 Bu gösterilenler arasından bir tercih yapamıyor %3,4 Fikri Yok / Bilmiyor / Cevap Yok %7,7
31 Çalışma Hayatı, Değişim ve Görgü
38 Çalışma Etiği ve İş Hayatına Yaklaşım
40 Deneklerin Toplumsal Konumu ve Servet Dağılımı
43 Türkiye’de Sosyal Eşitsizliğin Toplumsal Cinsiyet, Etnik ve Dini Azınlık Grupları üzerine Yansımaları
56 Nereye gidiyoruz?
58 Seçmenin Sağ-Sol İdeolojik Düzleminde Dağılımı, 1990-2009
60 SONUÇLAR Cinsel, etnik ve mezhebe ilişkin ayrımlar hayatta başarılı olmak açısından çok yaygın bir etmen olarak görülmemekle birlikte, hırs, çok çalışma, iyi eğitimli olma gibi kişisel çaba etmenlerinin yanı sıra aile kökeninin de temel bir rol oynadığı toplumda yaygın bir kanaattir. Rüşvet vermek hayatta başarının ardındaki önemli bir etmen olarak görülmemektedir. Toplumsal yukarı akışkanlığın pek de kolay ve düzgün olamayabileceği gözlenmektedir. Genel olarak ya toplumsal yükselmeyi hak etmeyenlerin yükseldiği algısı vardır, ya da yukarı doğru toplumsal akışkanlığın bireysel başarıdan bağımsız olduğu ve pek de etik davranmayan seçkinler (elitler) tarafından engellendiği, sınırlandırıldığı veya düzenlendiği algısı gözlenmektedir. Ülkede varlıklı olmayanların da üniversite eğitimini karşılayabildiğini düşünme eğiliminde olan azımsanamayacak bir kitle vardır. Ancak ağırlıklı olan kanaat zenginlerin üniversite eğitiminin maliyetlerini karşılayabilecek konumda oldukları yönündedir. Yine de sadece zengin ve varlıklı olanlar değil bunlar dışındakilerin de yüksek öğrenime ulaşabildikleri yönünde bir görüş belirtenler de azımsanamayacak büyüklükte bir gruptur.
61 Çalışan deneklerin büyük çoğunluğu kazançlarını hakça olarak telakki etmemişlerdir. Nitekim çalışanların ancak beşte biri kadar bir kısmı hak ettiği kadar kazandığı kanısındadır. Gelir dağılımının düzeltilmesinde hükümete büyük bir rol düştüğü konusunda da büyük bir ittifak bulunmaktadır. Deneklerin %90’ı hükümetin bireyler arasındaki gelir farklarını azaltmaktan sorumlu olduğunu, %91’i hükümetin işsizlere geçinecekleri kadar gelir temin zorunda olduğunu, %75’i ise hükümetin yoksullara daha fazla yardımda bulunması gerektiğini düşünmektedir. Deneklerin %67’si geliri yüksek olanların daha yüksek oranda vergi ödemesi gerektiğini kabul etmektedir. Bunun tersine olan bir tutumu altı denekten birisi (%15) aynı oranda vergi ödesinler diyerek kabul etmektedir. Zenginlerin gelirlerinin daha az oranında vergi ödemeleri gerektiği konusundaki klasik liberal görüşü deneklerin ancak %5’i kabul etmektedir. Türkiye’deki bugün sürmekte olan gelir vergisi uygulamasının yüksek gelirlilere nasıl yansıdığı sorulduğunda deneklerin yarısına yakını (%47) yüksek gelirlilerin ödediği vergilerin düşük olduğu kanısını ortaya koymaktadır. Deneklerin neredeyse yarıdan çoğunun (%55) yüksek gelirlilerin az vergi ödediği izleniminde olduğunu görmekteyiz. Bir zengin yoksul uzlaşmazlığı kanaati yaygın olmakla birlikte, bu uzlaşmazlığa işçi ve orta sınıf arası bir uzlaşmazlık olarak bakma eğilimi yaygın değildir.
62 Kişilerin içinde yetiştikleri aile çevresinin görece toplumsal konumu ile bugün kendilerinin içinde bulundukları görece toplumsal konuma bakıldığında kendilerinin görece konumlarının geçmişten bugüne değişmediğini söyleyenlerin oranı %49 olarak ortaya çıkmaktadır. Bir önceki kuşak için bugünkünden yüksek bir konum verenler, yani şimdiki görece toplumsal konumlarının geçmişten daha düşük olduğunu belirtenler ise %30,8 ve şimdi eskiden daha yüksek konumda olduklarını söyleyenler ise %20 kadardır. Bireyin iş ortamında üstlendiği sorumluluğun, gösterdiği gayretin, eğitim süresinin (üniversite, yüksek okul, lise v.b. farkların) ailesini geçindirmesi için yeterlilik ve çocuk sahibi olmanın bu sıraya göre deneklerimizin gözünde önem arz ettiğini saptanmıştır. Liyakate işaret eden değerlendirmeler tek başlarına belirleyici öneme sahip değildir. Ancak yinede tüm faktörler arasında en öne çıkan etmenler olduğu dikkat çekicidir. Bunların yanı sıra bireyin aile ve çocuklarına dair gereksinmelerini de dikkate alan etik bir anlayışın varlığını gözlemlediğimizi belirtmek isteriz.
63 Derin bir yoksul – varsıl kutuplaşması ve orta sınıfın önemini yitirdiği bir toplum görüntüsü deneklerimiz açısından kabul edilebilir bir görüntü değildir. Toplumda ağırlıklı tercih orta sınıfın geniş olduğu ve alt ile üst kesimlerin görece olarak oldukça ufak kaldığı bir toplum düzenidir. Bu tercihlerin yaklaşık yarısı büyüklükte diğer bir tercih ise orta ve alt kesimlerin iyice azaldıkları ve üst kesimlerin ağırlıklı bir konuma geçtiği bir toplum türünü tercih eder görünmektedir. Bu durumda toplumda alt kesimlerin arzulananda çok daha geniş olduğu ve sonuç olarak da büyük bir eşitsizliğin hüküm sürdüğü kabul edilmektedir. Türkiye toplumu evde tek çalışanın tarım ya da kamu kesiminden gelir getiren babanın olduğu bir ortamdan öncelikle özel sektörde çalışan ama hala kendi işine de sahip olan bir aile biçimine ve kuşağa dönüşmektedir. Annelerin çalışmadığı bir aile yapısından kadınların ağırlıklı olarak iş hayatında olduğu bir yapıya dönüşmüş bir toplumsal yapı da gözlenmemektedir. Kadınların ev dışında çalışması günümüz Türkiye’sinde hala yaygın bir olgu değildir. Yani, ev işleriyle uğraşan, ev dışından bir iş ve geliri olmayan geleneksel kadın rolü Türkiye aile yapısı içinde hala geçerliliğini korur görünmektedir.
64 Denekler evlerinde pek de kitap bulunmayan bir ortamda, (on denekten altısı evlerinde büyürken on veya daha az kitap olduğunu ifade etmişlerdir), büyümüş olmakla birlikte; deneklerin eğitim düzeyleri bir önceki kuşağa göre yükselmiştir. Hem bunun sonucu olarak, hem de Türkiye tarım toplumunu terk ederek hızla sanayileşmeye başlamış ve denekler sanayi toplumunda sunulan işlerde çalışmaya başlamış olmalarından dolayı olsa gerek kendi işinde çalışan oranı ciddi ölçüde azalmış gibi görünmektedir. Deneklerimizin çalışma etiği olarak kabul edilecek hususlarda, özellikle mücbir sebeple işe gidememe durumu ortaya çıksa bile işlerini aksatmama eğiliminde oldukları görülmektedir. Bir anlamda özel sektörde çalışmaya başlamış ya da kendi işini piyasa koşullarının daha egemen olduğu bir ortamda sürdüren günümüz insanı piyasa ekonomisinin disiplin mekanizmasının etkisi altına girmiş gibi görünmektedir.
65 Teşekkür eder sorularınızı bekleriz …..
"Türkiye’de Toplumsal Eşitsizlik" indir ppt