OSMANLI TOPLUMUNDA KAPİTALİST-GİRİŞİMCİ SINIFIN VE İNSAN TİPİNİN OLUŞUMUNU ENGELLEYEN FAKTÖRLER
Download "OSMANLI TOPLUMUNDA KAPİTALİST-GİRİŞİMCİ SINIFIN VE İNSAN TİPİNİN OLUŞUMUNU ENGELLEYEN FAKTÖRLER"
1 OSMANLI TOPLUMUNDA KAPİTALİST-GİRİŞİMCİ SINIFIN VE İNSAN TİPİNİN OLUŞUMUNU ENGELLEYEN FAKTÖRLER Cem DOĞRU * Özet : Bu çalışmanın temel amacı, Osmanlı-Türk insanının neden Avrupa dakine benzer girişimci, ferdiyetçi ve kapitalist insanın özelliklerine sahip olamadığını tartışmayı amaçlamaktadır. Böylesi bir insan tipinin ortaya çıkamamasında Osmanlı-Türk insanının zihniyet yapısı, Osmanlı İmparatorluğu nun toplumsal, ekonomik, kültürel, dini ve devlet yapısının önemli rolleri vardır. Çalışmada bu faktörlere yer verilmiş ve konu bu faktörlerin ışığında incelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Kapitalist-girişimci sınıf, kapitalizm, Osmanlı-Türk insan tipolojisi, iktisadi davranış I. Giriş İktisadi sistemleri incelediğimizde kapitalizmin ve girişimci sınıfın ortaya çıkışı belli bir düşünce sonucu ve ekonomik ortamda ortaya çıkmıştır. Avrupa da kapitalizm ve kapitalist insanın ortaya çıkışı feodalizmin 16. yüzyılda çöküşü ile başlamıştır. Bu yüzyıla kadar Avrupa da hem toplumsal hem de ekonomik hayat feodalizmin ve Hıristiyanlığın etkisinde kalmıştır. Kentlerin güç kazanması ile feodalizm çözülmeye başlamıştır. Bağımsız kentlerin ortaya çıkışı ayni ranta dayanan kırsal ekonomilerin çözülmesine yol açmıştır. Kapitalizm ve buna bağlı olarak kapitalist ruhun ortaya çıkmasını sağlayan şartlar nelerdir? Bu şartların başında dünya ticaret yollarının değişmesi gelmektedir. Ticaret yollarının büyük ölçüde Osmanlı denetimine girmesinden sonra Avrupa da alternatif deniz yolları aranmaya başlanmış; Amerika kıtasının ve Ümit Burnu üzerinden Hindistan a ulaşılacak başka bir deniz yolunun keşfedilmesi ile deniz ticaretinin yönü değişmiştir. Bu keşifler ile istila hırsı, macera arayışı, altına ve baharata ulaşma isteği ve kâr hevesi açık denizlere açılmaya Avrupalıları teşvik etmiştir (Ülgener, 1991:139). Yeni keşiflerle gidilmedik yerlere gidilmesi ve burada yaşayan insanların servetlerine zorla el konulması ile birleşince sermayenin ilkel birikimi oluşmuştur. Keşfedilen yerlerin sömürgeleştirilmesi ve bu sömürgelerden altın ve diğer kıymetli madenlerin dolaşım hızının artması sonucunda Avrupa da fiyatlar genel seviyesi yükselmiştir. Bu durum sabit gelirli olan feodal beyler ve köylülerin yıkımına, tüccarların zenginleşmesine yol açmıştır. * Arş. Gör., Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat ABD.2 Kapitalizm ve kapitalist ruhu ortaya çıkaran diğer bir unsur ise düşünsel hayatta gerçekleşen dönüşümdür. Ortaçağ Avrupa sında Katolik inancın egemenliği nedeniyle zenginlik kötülenmiş, faiz yasaklanmış ve endüljans sistemi ile servet birikiminin oluşması büyük ölçüde engellenmiştir. Bu anlayışın değişmesini sağlayan Rönesans-Reform hareketleri ve Protestan kilisesinin getirdiği ahlak anlayışıdır. Protestanlık her ne kadar mezheplere ayrılmış olsa da kâr elde etme hırsı ve çalışma her mezhepte ana fikir olarak yer almıştır. Katolik inancına göre bir zenginin cennete girmesi mümkün değildi ancak Kalvinist papazlar bunun tam aksini savunmaya başlamışlar ve Katolik iktisat ahlakına başkaldırmışlardır. Onlara göre çalışıp kazanan ve biriktiren Tanrı nın sevgilisidir. Bu görüş ile Protestan tarikatları dinlerine gösterdikleri dikkat ve itinayı dükkanlarına taşımaya başlamışlardır. Böylece Calvin in öğretileri kapitalist girişim ruhu ile örtüşmüştür. Katolik kilisesi tüccara kazanç hırsını sahip, günahkar bir kişi olarak nitelendirirken Calvin şöyle demiştir: İş gelirinin toprak gelirinden büyük olmaması için ne sebep var? Tüccarın kârı çalışkanlığı ve gayretinden gelmiyorsa nereden geliyor? Calvin in bu öğretisi ile burjuvazi dini inanç olarak Kalvenizmi benimsemiştir (Huberman, 1991:191). Bu görüş doğal olarak hem servet birikimine hem de kapitalizmin ruhuna uygundu. Tasarruf etmek ve yatırım yapmak tanrı uğruna yapılması gereken bir olgu haline dönüşmüştür. Kâr elde etmek ve para kazanmak Protestan ahlakına göre Tanrı nın gözünde çok sevaptı. Kişinin çok serveti varsa Tanrı nın gözünde çok makbul bir kuldu. Para kazanmak ve sermaye birikimi kötü bir şey değildi. Din gayretiyle para biriktirip yatırım yapan girişimci bir Protestan burjuvazisi oluştu. Weber, çağdaş yaşamın kaderini belirleyen gücün kapitalizm olduğu ve kapitalizm anlayışının en fazla kâr elde etme (kar maksimizasyonu) ve en çok para kazanma dürtüsü ile uzaktan yakından bir ilgisinin olmadığını ileri sürmüştür. Ayrıca kapitalizmin ruhunda da sınırsız kazanma açlığının kapitalizm ile aynı anlama gelmediğini, tam aksine kapitalizmin bu irrasyonel güdünün dizginlenmesini en azından rasyonel olarak dengelenmesi ile özdeş olabileceğini belirtmiştir (Weber, 1999:16-17). Weber, Protestanlığın geliştirdiği ahlak sisteminin kapitalizmin doğmasına yol açtığını ileri sürmüştür. Başka bir deyişle Protestan ahlakı kapitalizmin ruhunu oluşturmaktadır. Hıristiyan kültüründe çile çekme, dünyada çekilen bu acıyla ahiretteki dünyayı kurtarma çabası esasken Protestan ahlak çok çalışmayı ön plana çıkarmıştır. Dindar insan çok çalışarak hem bu dünyadaki hem de ahiretteki yaşamını kurtarır. Sürekli çalışan dindar insan kazancı ile temel ihtiyaçları karşılar lüks tüketimini sınırlar. Weber e göre dünyevi asketik protestanlık para kazanmayı doğrudan doğruya tanrının isteği olarak görmüştür. Böylece tüm Hıristiyanlar 763 kazanabildikleri kadar çok kazanmaya ve tasarruf edebildikleri kadar çok tasarruf etmeye yani zengin olmaya teşvik edilmiştir. Lüks tüketim sınırlanmış olduğundan harcanamayan para biriken sermayeye eklenir. Protestanlık işte böyle bir dünyevi asketizm geliştirmiştir. Başka bir deyişle dünyevi asketizmin zorlaması sonucu sermaye birikmiştir (Weber, 1999: ). Tarımda yaşanan büyük değişim kapitalist sınıfın ve sermaye birikiminin ortaya çıkmasını sağlayan diğer bir unsurdur. Tarımda kapitalist gelişmenin önünü açan bütün Avrupa da özellikle İngiltere de uygulanan çitleme hareketi olmuştur. Özellikle tarım ürünlerinin fiyatlarının Avrupa da yükselmesi sonucu birçok zengin ve servet sahibi insan ortaya çıkmıştır. Bunlar zamanla dağınık halde olan ve bölünmüş küçük toprak parçalarını satın alarak birleştirmişlerdir. Bu topraklar daha sonra çitlerle çevrilmeye başlanmıştır. Bu da zaman içinde tarımsal verimliliği arttırmıştır. Asıl çitleme hareketi koyun yetiştirmek amacıyla yapılmıştır. Piyasa için üretim yapılması sonucu özellikle İngiltere de toprak sahipleri yün fiyatları yükseldiğinden ve daha karlı olduğundan topraklarının çoğunu koyun otlağına dönüştürmüştür. Bu durum sonucunda koyun yetiştirmek için çok fazla çalışana ihtiyaç duyulmadığından fazla olan işgücü toprak sahipleri tarafından kovulmuştur (Huberman, 1991:121). Tarımsal ürünlerin fiyatlarındaki nispi artış ve yüksek yün fiyatları sonucunda toprak sahipleri ve zengin köylüler servet biriktirme başlamışlardır. Feodalizmden kapitalizme geçiş sürecinde gerçekleşen bu değişimler sonucunda hem Avrupa da kapitalist, girişimci bir sınıfın ve insan tipinin temeli atılmış hem de ticaretin gelişmesi sonucu sermaye birikimi gerçekleşmiştir. Buna merkezi otoritenin güçlenmesi de eklenince kapitalist üretim biçimine geçiş hızlanmıştır. Toprak sahipleri yerini para sahiplerine bırakmıştır. Sanayi Devrimine kadar bundan sonra ticari kapitalizm dönemi başlamıştır. II. Faktörlerin İncelenmesi A. Fiziki Faktörler ve Maddeye Karşı Takınılan Tavır İktisadi faaliyet insanın madde ile ilişki kurmasıyla başlar. Bu faaliyet bireyin çeşitli çevrelerle ilişki kurmasını sağlar. İktisadi faaliyet, sınırlı kaynakları şu anki ve gelecekteki ihtiyaçlara tahsis etmektir. İktisadi faaliyete ait bu çerçeve Batılı bir belirlemedir. Batı da sosyal, ekonomik ve kültürel hayatın şekillenmesi maddeye bağımlıdır. Osmanlı da ise tam tersi bir durum söz konusu olmuştur. Çünkü Osmanlı topraklarının verimli, yeraltı ve yerüstü kaynaklarının zengin olması Osmanlı- Türk insanının maddeye bağlanmasını engellemiştir. Batıdaki insan gibi maddeye karşı bir açlık duymamıştır yüzyıllarda bolluk ve bereketin genel fiyat düzeyini düşürmesi, kişinin yeterli alım gücüne sahip olmasını sağlarken, aynı zamanda daha fazla çalışmasını da gerektirmiyordu (Nişancı, 2002:107). 774 Kapitalist dönem öncesinde mal ve mülk sayı ve fiyatıyla değil, kullanım değeri ile dikkate alınırdı. Yani mübadele değeri bu dönem insanı için önemli değildi. İlave çalışma gereksiz görülürdü. Bunun nedeni ise, bu anlayıştaki insanın kendisini ve ailesini geçindirmeye yetecek düzeyde çalışması idi. Kısacası kapitalist dönem öncesinde yetinme felsefesi geçerliydi. Bu dönemde kanaatkâr, kaza ve kadere inanan kişi tipolojisi karşımıza çıkmaktadır. Bu insan tipi maddeye karşı ilgisizdir. Bu anlayışta kazanç, kişinin kendi çalışmasına bağlı değildir. Dolayısıyla bu dönemde insanlar üretimde bulunurken maliyet ve kâr hesabı yapmamaktadır. Sahip olunan veya üretilen mal, üreticinin veya sahibinin organik bir parçası olarak algılanmaktadır (Nişancı, 2002:44-45). Sonuç olarak kapitalist dönem öncesi insanın, eşyanın kullanım değeri, mal ve mülk ile sıcak bir ilişkisi varken, kapitalist insan mal ve mülk arasına mesafe koymamakta, sattığı ve satın aldığı mal ile sayı hesabı olarak yakınlık kurmaktadır. Osmanlı-Türk insanının madde karşısındaki tavrı da kapitalist dönem öncesi insanınkiyle benzerlikler taşımaktadır. Kapitalist dönemde olduğu gibi Osmanlı-Türk insanında da yarını düşünme ve gelecek kaygısı, ileriye dönük bir iktisadi faaliyeti yoktu. Ancak devrin teknik imkanları da kârlılık hesabını olanaksız kılmaktaydı. İnsan sadece acil ihtiyaçlarını karşılamayı hedeflerdi. İhtiyaçların günümüzde olduğu gibi çeşitlenmemiş olması ve üretimin basit tekniklerle yapılması da gelecek dönemler için atılım ve girişim hevesini kösteklemekteydi. Tasavvuf felsefesinin, zaman kayıtsızlığı kavramını insanların bilinçaltına yerleştirmesini de unutmamamız gerekir. Tasavvuf anlayışı insanı, iktisadi faaliyeti sadece bugünkü ihtiyaçların ölçüsünde karşılamayı sağlıyordu. Bir sonraki günü ve çalışmayı düşünmek ibadetin hakkını çalma olarak değerlendirilmekteydi. Böylesi bir çalışma, hastalıklı bir ruhun saplantısı olarak kabul edilmekteydi (Nişancı, 2002:49). Çalışmayı ve faaliyeti olumsuz etkileyen husus, insanın ölçüsüz kaza ve kader anlayışındadır. İnsanın iradesini unutarak ilahi takdire boyun eğmesi, çalışmanın değerini insanın göz önünde düşürmekteydi (Nişancı, 2002:23). Nişancı, bu konuda tarımsal faaliyetin insanı aşırı kaderciliğe sürüklediğini savunur. Bir çiftçinin kuraklığa da, aşırı yağmurlara karşı da yapabileceği bir şey yoktur. Toprak sürülüp, tohum ekildikten sonra sabırla beklemekten başka elden ne gelir ki. Aşırı kaderciliğe genellikle zirai faaliyetlerle uğraşan insanlarda rastlanması sebepsiz değildir (Nişancı, 2002:23) 15. yy. ın ahlâkçısı Eşrefoğlu Rumi ye göre insan; nefsi olmayacak işler peşinde koşan, olmazı olur sanan ve uzak endişeleri tasaları olan kötü bir varlıktır. Bu nefsi emmareyi taşıyanlar ertesi güne dahi çıkacaklarından emin olmadıkları halde elli sene sonrası için hayaller kurarlar o güzelim ömürlerini de böyle hayallerle geçirirler. Gerçekten uzak emeller kurmakla meşgul olmak 785 kişiyi aldatır; Allah yolunda hayır yapmaktan alı kor. Bu ölçüye göre insan, ancak ibadete devam edip kuvvet bulacağı kadar maişet düşüncesinde olan, kendi nefsi ve dünyası işlerinde asla gam çekmeyen emellerini kısaltıp sabaha sahip çıkmayandır (Nişancı, 2002:49-50). Osmanlı-Türk insanı, kanaatkâr insandır; dünyaya meyletme ve dünya malına tamah yoktur. Parası olsa bile zihninde dünya malına tamah ve hırs olmadığı için girişimci ve kapitalist bir insan olamamıştır. Çünkü her şeyden önce geçici bir dünyada yaşanıldığına inanılmaktadır (Dünya fani Allah baki anlayışı). Bunun aksine özellikle Avrupa da 16. yy. dan itibaren batı insanı kâr elde etme peşine düşmeye başlamıştır. Bunun da zihinsel temelini Protestan tarikatları sağlamış (özellikle Kalvinizm) ve bu tarikatlar para kazanmayı ibadet saymışlardır. B. Dini Faktörler Osmanlı-Türk insanının iktisat zihniyetinin oluşum sürecini oluşturan ikinci faktör ise dini faktördür. Ancak burada dini faktörleri iki alt başlıkta incelememiz gerekmektedir. Birincisi; İslamiyetin rolü, ikincisi ise; tasavvuf anlayışıdır. 1. İslamiyetin Rolü İslamiyetin bu aşamadaki en önemli rolü; egoist, hesapçı insanın ortaya çıkmasını engelleyen, diğergam dünya görüşü ile Kur an-ı Kerim in bir çok ayetinde inananların harcamaya (infak) teşvik edilmesidir. Özellikle, toplumun zararına servet biriktirme şiddetle kınanmaktadır: Allah'ın peygamberine diğer memleketlerden tahvil buyurduğu fey'i de Allah'a peygamberine, onun yakınlarına, yetimlere, yoksullara ve yolda kalmış kimselere verilir; yalnızca içinizden zenginler arasında dolaşan bir servet olmasın diye. Bir de peygamber size her ne emir verirse onu tutun, yasakladığından da sakının ve Allah'tan korkun; çünkü Allah, cezalandırması çetin olandır. (Kur an-ı Kerim, Haşr Suresi 7. Ayet) Zekât, sadaka ve diğer hayır harcamaları mekanizması ile toplumda zenginlerin ve devlet memurlarının elinde biriken mal ve mülk bu yolla topluma geri dönmüştür. Özellikle Osmanlı ahlâkçıları ve mutasavvıfları edinilen malın toplumun yararına harcanması gerekliliğini vurgulamıştır (Nişancı, 2002:108). İslamiyet te kazanmaya teşvik edilen insan başıboş bırakılmamıştır. Birey, infaka veya bölüşüme dayalı toplumsal dayanışmayı pekiştirmekle mükelleftir. İslamiyet özel mülkiyete karşı değildir. Ancak, servete dayalı bir zenginlik kibir ve gurur haline dönüştüğünde İslamiyet buna karşı çıkmaktadır. Bu nedenle insan, kazancından zekat verecektir. Bu, toplumsal dayanışmayı arttıracaktır. Buna dayanarak İslamiyet te ekonomik anlamda insana özgürlük verilse de bu özgürlük başıboş bir özgürlük değildir (Sayar, 1998:307). 796 15. yy.ın tanınmış ahlakçısı olan Eşrefoğlu na göre helalinden kazanılsa bile Allah yolunda harcanmayan mal, mülk ve servetler hayırlı değildir. (Nişancı, 2002:108) Bu anlayışın Osmanlı toplumunda hakim olması sonucunda; servet sahibi insanların cami, çeşme yapımı, yoksulların korunması içinde sadaka ve zekat verme gibi çeşitli unsurlarla servetlerini harcadıklarını görürüz. Bu toplumsal dayanışma servetin tekrar üretime ve ekonomiye dönmesini engellemiştir. Vakıflar, bu toplumsal dayanışmanın kurumsallaşmış halidir. Vakıflar özellikle kimsesiz ve yoksul kimselerin yardımına koşmaktaydı. Vakıflar yoluyla eğitim, sağlık, bayındırlık tesisleri yapıldığından Osmanlı toplumunda aşırı ölçülerde sınıflar arası farklılık ve sınıf çatışması yaşanmamıştır (Nişancı, 2002: ). Yukarıda da değinildiği gibi Osmanlı toplumunda dayanışmacılık çok önemli bir yer tutmaktaydı. Servet hakkındaki çok sayıda ahlakçının olumsuz görüş bildirmesi sonucunda bu servet, Osmanlı toplumunda toplumsal harcamaya ve yardımlaşmaya konu olmuştur. Cami, medrese, su yolu vb. yapımlar çoğunlukla şahıslar tarafından yapılmıştır. Bu, toplumsal dayanışmacılığın Osmanlı toplumunda görünen yanıdır. Bu dayanışmacılığın görünmeyen yanı ise; toplumun zor durumda olan fakir ve muhtaç bireyi arayıp bulması ve teselli etmesidir. Fitre, zekat, sadaka ile fakirlere ve muhtaç insanlara yardım etme, esnafın birbirini kollaması bu toplumsal dayanışmacılığın görünmeyen yanıdır (Sayar, 2000:147). Kısacası Osmanlı insanının dini hayatına egemen olan zühdün en önemli özelliği nefs için servet yığılmaması ve elde mevcut imkanların insanlar için seferber edilmesidir. Amaç dünya malının toplumun yararına harcanmasıdır. 2. Tasavvufun Rolü Osmanlı iktisadi zihniyetini biçimlendirmede en önemli etkenlerden biri de batınî tasavvufudur. Müteşabih ayetlere bakılarak ortaya çıkan batınî tasavvuf anlayışı Osmanlı da sermaye birikimini ve iktisadi maddeyle uğraşmasını ve bu tasavvuf anlayışı sermaye birikimini engellemiştir (Sayar,2001:49). Tasavvufun etkisi toplumumuzda o kadar büyüktür ki günlük yaşamda kullandığımız deyimlere bile girmiştir. Örneğin; tevekkülü ifade eden bir lokma bir hırka ve dünya işlerinden el etek çekmek anlamında kullanılan hırkayı başa çekmek, Sana mı ısmarladılar bu yalan dünyayı, Dünya fâni Allah bâki deyimleri buna en güzel örneklerdir. Aslında bu deyimlerin bize gösterdiği; batınî tasavvufu ile Osmanlı-Türk insanının dünya malından yüz çevirmesidir. Bu da bazı insanlarda dervişliği yaşam biçimi olarak kabul etme eğilimini getirmiştir. Tasavvufun sevgi ve hoşgörü işlevleri toplumsal açıdan olumlu ekonomik açıdan etkisi ise olumsuzdur. Bu Osmanlı-Türk insanının madde ile ilişki kurmasını engellemiş, dolayısıyla da Avrupa da yaşayan insanlar gibi maddeye karşı bir açlık 807 duymamıştır. Bu görüş sermaye birikimini de engellediğinden kapitalist ve girişimci bir sınıfın oluşumunu da engellemiştir. Weber in riyazî insanı (Protestan Batı) ile Ülgener in zahid (mümin kimseler) insanı (müslüman Osmanlı-Türk) asırlar boyunca tezat içinde kalmıştır. Bu Ülgener in deyişiyle Osmanlı-Türk gerçeğindeki "zahid in riyazîleşmemesinin (Sayar, 1998:301) ve Osmanlı nın kapitalizme geçememesinin en önemli nedeni batınî tasavvuftur ve batınî tasavvuf hizmete hazır ve kaderci bir kitleyi etkilemiş, tarikat ahlakı pasif ve uysal bir alt tabaka ruhiyatını işlemiştir. Batıda ise Kalvinizm fonksiyonel aklı kullanarak bu dünyaya dönük bir dürtü vermiştir (Sayar, 1998:308). Ülgener e göre müslüman zahidin zühd küresine sıkışmasının nedeni İslami tasavvuftur. Zühd küresinin müntesibleri ise ekonomik faaliyetleri geçimlik-götürü düzeyinde görür. Osmanlı zühd küresinin üyelerinin ekonomik faaliyetle ilgilenmeleri bir problemdi. Bunun en önemli nedeni tasavvuf, tasavvufun da daha çok batınî yorumudur (Sayar, 1998:309). İki tasavvuf anlayışından söz etmek mümkündür: batınîlik ve melamilik. batınîlik en el-hakk tasavvufunu izler ve zühd küresini anti-madde telkinleriyle etkisi altına alan ve kişiyi meslek sahibi olarak gören fakat rızk için endişe duymayı yasak kılan bir zihniyettir. Bu anlayışı en iyi aşağıdaki beyit dile getirmektedir (Sayar, 1998:310): Alemde kişi gerçi ki bîpişe gerekmez Amma dün ü gün rızk için endişe gerekmez Buradan da anlaşıldığı gibi Ülgener, Osmanlı ekonomik düzleminin rasyonelleşememesini batınî görüşün yoğurduğu tasavvuf telakkisinde görmektedir. Melamilik ise batınî etkilerden uzak kalmıştır ve ene-maal Hakk tasavvufunu izlemiştir. Ülgener, melamiliği boş ve atıl durmayıp aralıksız çalışma ve uğraşmanın ısrarlı takipçi ve savunucuları olarak görür (Sayar, 1998:310). Örneğin II. Devre Melamilerinden olan Bayramiler tıpkı Kalvinistler gibi iş ve güç kaygısındaydılar, iktisadi değer ölçülerini aratmayacak şekilde dünyaya yönelmişlerdir. Ancak bu zühd küresi sermaye birikimine değil de bölüşüme yönelmiştir. Ayrıca disiplinli ve kentli bir orta sınıf oluşturamamıştır. Kısacası melamiliğin etki alanı ve hitap ettiği kitle dar ve sınırlı kalmıştır (Sayar, 1998:311). Sermaye birikimini ayrıca miri arazi sisteminin, narh, müsadere, kötü vergileme sistemi, sikkenin sürekli tağşişi, özel mülkiyetin olmayışı gibi unsurların hepsi zühd küresini hareketsiz kılmıştır. Batınîliğin etkisinde kalan tasavvuf Osmanlı-Türk insanını anti-maddeci davranışa mahkum etmiş ve bu insanın kanaatkâr olmasına neden olmuştur. Çünkü kanaatkârlık tasavvufun temel ilkesidir (Aza kanaat etme ilkesi). 818 Batı dünyası Kalvinizm ile metodik-disiplinli dindar insan iş ve meslek adamı olarak ekonomik düzleme taşımış, sağlıklı bir iş organizasyonu kurmuştu. Ancak, Osmanlı İmparatorluğu nda din ile ekonomik düzlem arasında müslüman girişimcinin dinini ekonomiye taşıdığı bir köprüden söz edemeyiz. Çünkü; dervişçe riyazet hiçbir zaman Batı daki gibi bir meslek ahlakı haline dönüşmemiştir. Ülgener, bu olguyu şöyle açıklar (Sayar, 1998:306):... Şark mistisizmi fert ve evren arasında bütün mesafeleri silen, ikisini mutlak bir vahdet aleminde eritip birleştiren düşünce tarzı ile dış alemin bir manada ne kadar içinde ise biçim verilebilir ve ölçülebilir unsurlarını zihnen yoğurup işlemek cihetinden o kadar uzağında ve ötesindedir. Osmanlı-Türk insanı ekonomik hayata ilgisiz kalmış ve dinine gösterdiği özeni ekonomik hayata yansıtamamıştır. Ticaret alanında sadece Hacı Şakir ve Hacı Muhiddin Ali Bekir, Webergil anlamda dinine gösterdiği titizliği ekonomik hayata taşıyan insanlardır (Sayar,2001:53). Batınî tasavvufunun topluma benimsettiği diğer bir felsefe El-kanâatü kazün layüfna anlayışıdır. Kanaat etme tükenmez bir hazine sayılmış ve fakirlik bir erdem olarak görülmüştür. Atatürk 1923 yılındaki İktisat Kongresi nde bu felsefeyi eleştirerek çalışmanın, zanaat sahibi olmanın, ticaretin ve zenginliğin önemini vurgulamıştır: Bu felsefe yanlış tefsir yüzünden bu millete büyük fenalık edilmiştir Felsefenin sahipleri memleketi zindan ve cehennemden başka bir şey yapmamıştı Arzumuz şudur: Bu memleketin efradı ellerinde nümûleriyle ziraat, ticaret, san at, sây ve sabanın mümessili olsun. Artık bu memleket fakir, millet fakir değil, belki de memleketimiz zenginler memleketidir (Ökçün, 1997: ) Sonuç olarak hem Osmanlı-Türk insanı hem de devlet maddeye, paraya ve toprağa aşırı bağlanmamış; üretilen tüm değerler tüketilmiştir. Böylece aynı dönemde batıdaki gibi para kazanmayı ibadet sayan, kâr peşinde koşan bir sınıf ortaya çıkmamış; böylece Osmanlı toplumundan ne sermaye birikimi ne de girişimci-kapitalist bir sınıf doğmamıştır. C. Siyasi Faktörler ve Devletin Ekonomiye Yaklaşımı Padişah, tek otorite olarak mülk üzerinde tasarrufa, reayanın üzerinde kudrete sahip olması Osmanlı-Türk insanının kendi iç dünyasına yönelmesine neden olmuş, bunun sonucunda Osmanlı-Türk insanının iktisadi ferdiyetçiliği 829 törpülenmiştir. Padişah, kendisine alternatif bir güç olacağı endişesi nedeniyle büyük servet birikimine karşıydı. Zaten bu serveti ancak devlet görevlileri ile sarraflar biriktirebiliyordu. Padişah dilediği taktirde bu serveti müsadere ederek servetin bir anda ortadan kalkmasını sağlayabilirdi. Osmanlı padişahlarının bu hakkını sıkça kullanması sonucu servete dayanan bir güç oluşumu engellenmiştir. Çünkü o dönemde para veya servet sahibi olmakla güç sahibi olmak aynı anlamdaydı. Padişahın karşısında bir gücün olması devleti tehdit edebilecek bir unsurdu. Aşıkpaşaoğlu, Aşıkpaşaoğlu Tarihi nde sultanın mülk üzerindeki sınırsız tasarruf hakkını şöyle açıklar: Hak Taala dünya mülkünü sizin gibi hanlara (Orhan Gazi) ısmarladı ki kulları birbirleriyle işlerini görsünler. Bizlere gün yeni, nasip olan rızık da yeni (Nişancı, 2002:112) Devlete olan güven ve itaat bireyi hem toplumda eritmiş, hem de güven ve teslimiyet insanları felsefesizliğe itmiştir. Sonuçta batıdaki gibi iktisadi ferdiyetçilik oluşmamış, dolayısıyla kapitalist sınıfın oluşumu da devlet eliyle engellenmiştir. Ayrıca beratlar, yasaknameler ve pazara sürekli müdahale edilmesi piyasa mekanizmasının kurulmasını engellemiştir. Öyle ki, yeni bir pazarın açılması, dükkan sayısı, dükkanların açılış ve kapanış saatleri kurallarla tespit edilmişti. Böylece hesap, kitap peşinde koşan, kâr hırsı ile dolu bir girişimci-kapitalist sınıfın oluşmasını engellemiştir. Devletin bu müdahale sistemi girişimcilik ruhunu da köreltmiştir. Osmanlı padişahlarının hükümdarlık hakkı ve gücü oldukça geniştir ve mutlakiyetçi karakteri ön plandadır. Öyle ki, sultanın yasakladığı şeyler Kur an-ı Kerim in yasaklarından daha çoktur. Pek çok insan Kur an-ı Kerim in yasaklarına rağmen bu yasaklara kimi zaman uymamış, ancak sultanın korkusu ile sultanın koyduğu yasaklara uymuştur. Bu korku Osmanlı-Türk insanının ferdiyetçi yanını törpülemiştir (Sayar, 2000:131). Padişahın bu otoritesi bağımsız ve hür aklı, eleştiriyi yok etmiş; bu da Osmanlı-Türk insanının sabır, tevekkül, zühd, irtikaf, kanaat gibi davranışları sergilemesine yol açmıştır (Sayar, 2000:133). Girişimci sınıfın oluşmamasının diğer bir neden ise; ilm-i tedbir-i devlet anlayışıdır. Bu anlayışta her şeyin üstünde ve içinde devlet felsefesi geçerlidir (Sayar,2001:123). Devlet ekonomiye hakimdir. Devletin ekonomiyi kendi haline bırakıp bireylerin eline bırakmak istememektedir Bu sebeple de ekonomi kontrol altında tutulmaktadır. Kontrol bireylerin eline bırakıldığı taktirde gücünü iktisattan alan ve para gücüne sahip bir sınıfın ortaya çıkma olasılığı olacaktı. Dolayısıyla servet sahibi bir girişimci sınıf devleti (sultanı) tehdit edecekti. Devlet bunu istemediği için ekonomideki kuralları kendisi belirlemiştir. İlm-i tedbir-i devlete işlerlik kazandıracak esaslar; sikke ayarı (tağşiş), narh, tımar rejimi ve vergilerdir. 8310 Ekonomik sistemde bu müdahaleciliğin olması Osmanlı-Türk insanının iktisadi hayatı kendi kararları ile şekillendirememesine, aksine sonuçlarına katlandığı bir düzeni kabullenmesine yol açmıştır. Bu da Osmanlı-Türk insanını kısıtlamıştır. Hem felsefi, hem de devlet tedbiri açısından çıkarları peşinde koşan girişimci ve kapitalist bir sınıfın oluşmasını engellemiştir (Sayar,2000:138). Bu olumsuzluklara karşın, Osmanlı toplumunda günlük ve geçimlik kazanç peşinde koşan insanlar olmuş ancak, bu insanların iktisadi ahlakı, mal ve servet biriktirmeye yönelik olmamıştır. Her ne kadar üst tabaka olarak nitelendirebileceğimiz eşrafın ve ayanların, yüksek rütbeli memurların servet birikimleri olsa da, bu servet birikiminin amacı kâr ve verimlilik hesabı değil itibar sahibi olmak, gösteriş, siyasi amaç, şeref kazanma ve unvan kazanma idi. Buna kısaca ağalık ve efendilik şuuru diyebiliriz (Ülgener, 1991:101). Devlet, özel mülkiyete ve özel ellerde servet ve sermaye birikimine sınırlamalar getirmiştir. Toprakta özel mülkiyet devlet eliyle sınırlandırılmış ve servet birikimini müsadere ile engellemişti. Böylece Osmanlı da serveti törpülemenin en önemli aracı müsadere sistemi olmuştur. Sonuçta devlet özel mülkiyeti ve servet birikimini belli sınırlar içinde tutmaya çalışmıştır (Pamuk, 1999:76). Bu nedenle, servet ve mülk sahipleri devletin bu tavrı karşısında özel mülkiyeti sürdürmek için vakıflar kurmuşlardır. Osmanlı-Türk insanı iktisadi maddeye bu sebeplerle (felsefi ve devlet anlayışları) dokunamadığı için, kazancı ve harcamaları geçimlik ve götürü düzeyinde kalmış, Yevm-i cedid (yeni gün) ve rızk-ı cedid (yeni rızık) anlayışları hakim olmuştur. Bu anlayışlar Sayar a göre insanın insanla, insanın eşyayla (dünyayla) olan mesafesini ifade etmektedir (Sayar,2001:126). Sayar a göre Osmanlı-Türk insanı sermaye birikimine imkan vermeyen bir zihniyet dünyasında iktisadi madde ile yoğrulmuş, günlük hayatını geçimlik ve götürü bir şekilde idame ettirmişti (Sayar, 1998:303). İlm-i tedbir-i devlet anlayışının zıttı olan İlm-i tedbir-i menzil kavramı ise bireye dayalı bir anlayıştır ve hiçbir zaman Osmanlı İmparatorluğu nda özellikle klasik dönemde geçerli olmamıştır. Bunun nedeni; insanların iktisadi güç ve buna bağlı olarak politik bir güç olarak ilm-i tedbir-i devlet in dışında yol alıp ekonomiyi sürüklemesi fikri devletin varlığını tehdit edeceği düşüncesinin olmasıdır. Devlet, bu tehdidi de müsadere sistemi ile bertaraf etmeye çalışmıştır. Bu nedenle Osmanlı da bireyin; politik toplum, ekonomik düzlem ve kuramsal dünya (batınî tasavvuf) düzlemlerinde konumu hissedilmemiştir (Sayar,2001:140). 8411 Osmanlı iktisadi görüşünün üç temel unsuru da Osmanlı-Türk insanının girişimci-kapitalist birey olamamasına yol açmıştır. Bu unsurlar iaşe (provizyonizm) ilkesi, gelenekçilik ve fiskalizmdir. İktisadi faaliyete iki açıdan yaklaşmamız mümkündür. Üretici açısından iktisadi faaliyetin amacı; ürettiği malı ucuza mal etmek ve mümkün olduğu kadar pahalıya satarak kâr etmek, tüketicinin amacı ise; tüketeceği malın kaliteli ve ucuz olmasıdır. İaşe ilkesi, iktisadi faaliyete tüketici açısından bakan görüşün dayandığı ilkedir. Buna göre iktisadi faaliyetin amacı, insanların ihtiyaçlarını karşılamaktır. Üretilen mal ve hizmetlerin mümkün olduğu kadar bol, kaliteli ve ucuz olması gerekir. Yani piyasada mal arzının yüksek olması gerekir. Bu sebeple devlet mal arzını bollaştırmak, kalitesini yükseltmek ve fiyatını düşük tutmak için üretimde ve ticarette müdahaleciliği benimsemiştir (Genç, 2000:45-46). Bu sistemde ithalata ülke içinde ihtiyaç duyulan, üretilmeyen veya çok az üretilen mallar için izin verilirdi. Bu da Osmanlı nın anti-merkantilist bir politikayı benimsediğinin açık bir göstergesidir. Sonuçta devlet ciddi anlamda ihracatı zorlaştırırken, ithalatı kolaylaştırıyordu. Osmanlı iktisadi görüşünün ikinci unsuru gelenekçilik ise; sosyal ve iktisadi ilişkilerde yavaş yavaş oluşan dengeleri, eğilimleri mümkün olduğu ölçüde muhafaza etme ve değişme eğilimlerini engelleme ve herhangi bir değişme çıktığı taktirde, tekrar eski dengeye dönmek üzere değişmeyi ortadan kaldırma iradesinin hakim olması şeklinde tanımlanabilir (Genç, 2000:48). Osmanlı da üretim ile tüketim arasında dengenin sağlanması amaçlanırdı. Özellikle üretimde düşme veya tüketimde bir artış kıtlığa yol açmasından korkulmuştur. Böylesi bir durum tüketim ile üretim arasındaki dengeyi bozacaktır. Bu nedenle tüketimi arttıracak değişmeler kontrol altında tutulmuştur. Üretim fazlası da arzu edilen bir unsur değildi, bu nedenle üretimde kontrol altındaydı. Bir malın üretimini arttırmak için diğer alanlardan emek ve sermaye çekiliyordu, emek ve sermayenin çekildiği alanlarda da üretiminin azalması tehlikesi vardı. Bu da kıtlığa yol açacak bir faktördü. Bu nedenlerle üretim ve tüketim yapısının değişmeden kalması hedeflenmiştir. Bunun için üretiminin düşmemesi için zirai işletmeyi bırakarak köyden kente göçün yasaklanması, kentlerde dükkan ve işçi sayısının belli bir sayıyı geçmesinin engellemesi, tarımda işletme büyüklüğünün belli düzeyde tutulması gibi tedbirler uygulanmıştır. Gelenekçiliğin işlevi ise, bu sözü edilen düzenlemelerin değişmeden kalmasını sağlamaktı (Genç, 2000:49). Osmanlı iktisadi görüşünü belirleyen son unsur ise fiskalizmdir. En genel ve kısa tanımı ile fiskalizm; hazineye ait gelirleri mümkün olduğu kadar yüksek düzeye çıkarmaya çalışmak ve ulaştığı düzeyin altına inmesini engellemektir (Genç, 2000:50). Ana hedef gelirleri arttırmak, bu gerçekleşmediği taktirde harcamaları kısmaktır. 8512 Giderlerin hızlandığı, ekonomideyse teknolojik yenilenmelerin (dolayısıyla verimlilik artışının) olmadığı dönemlerde, fazla giderleri daha yüksek vergilerle dengelemek ortaya büyük meseleler çıkarıyordu. İaşe ve gelenekçilik ilkelerinden ötürü parasal ilişkiler, yani ticaret ve mübadele alanı sınırlı kalıyordu. Bu sınırlar gevşetilip parasal katkının güçlenmesine imkân verildikçe, "toplum içinde ticaret ile uğraşanlar güçlenecek, büyüyecek ve zenginleşecekti. Böyle bir zümrenin doğması, sosyal/siyasal dengeyi sarsabileceği için arzuya şayan değildi." Bu tavır kendini en iyi narh uygulamasında gösteriyordu. Faiz hadlerinin yüzde arasında seyrettiği bir ekonomide, esnaf ve tüccara normal kâr haddi olarak en fazla yüzde 5-15 arası bir marj tanınıyor, daha yüksek kâr arayışları şiddetle cezalandırılıyordu (Genç, 2000:51). Bu üç ilke de mevcut ekonomik düzenin korunmasını, dengede kalmasını amaçlaması ve çeşitli kısıtlamalar Osmanlı-Türk insanının iktisadi ferdiyetçiliği dolayısıyla girişimcilik ruhunu törpülemiştir. Böylece kâr peşinde koşan, üretim fazlası elde etmek isteyen insanlar bu iktisadi yapı içinde çıkamamıştır. D. Osmanlı Toplumunun Sosyal Yapısı Prens Sabahattin Bey e göre Osmanlı İmparatorluğu nun ilerlemesine engel olan dini değil sosyal yapısıdır (Prens Sabahattin, 1965:41). Prens Sabahattin e göre girişimci bir sınıfın oluşamamasının temelinde Osmanlı toplumunun bütüncü bir yapıya sahip olması ve eğitim sisteminin Osmanlı-Türk insanını bağımsız bir hayata hazırlayamaması yatmaktadır (Prens Sabahattin, 1965:48). Bu nedenle girişimcilik ruhu törpülenmiş, Osmanlı-Türk insanını hep resmi görevlerde (devlet memuru) çalışmaya teşvik etmiştir. Dolayısıyla risk almaktan korkan, girişken olmayan bir insan tipolojisinin oluşmasına yol açmıştır. Böylesi bir bütüncü yapıda beklediğimiz kapitalist-girişimci sınıfın oluşması da mümkün olamamıştır. Bu insan tipi ancak bireyci toplum yapısında oluşabilirdi. Osmanlı da risk ve girişimi gerektiren ticaretle uğraşan insan tipolojisi yerine, resmi görevleri bir geçim yolu gören insan tipolojisi ile karşılaşmaktayız. Prens Sabahattin e göre doğu toplumları bütüncü, batı toplumları ise bireyci yapının etkisi altındadır. Aralarındaki farkın temelinde doğuda topluluğun, batıda ise bireyin üstün olmasıdır. Dolayısıyla bu zihniyet farkı, Osmanlı da girişimci-kapitalist bir sınıfın oluşmadığını açıklayan hususlardan biridir. Prens Sabahattin, Türkiye nin sosyal geleceğinde memur adayı olan insanların çoğalmasına karşıdır ve üretim işlerini girişkenlikleriyle ilerleterek, sosyal çevremizi değiştirecek etkenlerin oluşmasına bağlı olduğunu söyler (Prens Sabahattin, 1965:52). Prens Sabahattin e göre özel hayatta memur tipi yerine kişisel girişkenlik eğitimi alan insanlar yetiştirmek, merkeziyetçilik yerine adem-i merkeziyete 8613 dayanan bir yönetim kurmak gerekir. Osmanlı daki mevcut sosyal ve toplumsal yapı insanı bağımsız hayata hazırlamamaktadır. Bu nedenle resmi görevler imparatorlukta üretim faaliyetlerinden üstün tutulmuştur. Bu anlayış sonra ticaret vb. faaliyetlerin alçaltıcı bir uğraş olarak sayılmasına yol açmıştır (Prens Sabahattin, 1965:28). Sonuç olarak Prens Sabahattin, özel girişkenliğe dayanan bir sınıf oluşturmayı, ve memurların bu zihniyetine son vermeyi ve bu zihniyetin yerine kapitalist bir sınıf yaratacak kişilerin çoğunlukta olacağı bir toplum yapısını savunur. Bireyci kişiler çoğunlukta olursa toplum ekonomik ve diğer alanlarda güçlü olur (Kongar, 1982:129). Prens Sabahattin tespitlerine dayanarak, Osmanlı toplumu bütüncü toplum yapısından bireyci toplum yapısına geçemediği için girişimci bir sınıf oluşamamıştır. III. Milli İktisat İlkesi ve Müslüman - Türk Girişimci Sınıfın Ortaya Çıkması Osmanlı İmparatorluğu nun son döneminde girişimci sınıfın ortaya çıkmasını sağlayan faktör milli iktisat ilkesinin benimsenmesidir. Balkan Savaşları ndan hemen sonra İttihat ve Terakki yönetimi esnaf cemiyetlerine yakın durmuş, bunun doğal sonucunda bu cemiyetlerde Birinci Dünya Savaşı sırasında ekonomiye ağırlıklarını koyarak milli iktisadın lokomotifi olmuştur (Toprak, 2003:201). Yönetiminin ana hedefi, milli iktisat ilkesi ile yeni bir girişimci sınıfın oluşumunu sağlamaktı. Bu ilkenin İttihat ve Terakki tarafından benimsenmesinin ve uygulamaya konmasının en önemli nedenlerini Issawi nin tespitlerinde görebilmemiz mümkündür. Bu dönemde milli burjuvazinin durumunu incelediğimizde örneğin finans sektöründe gayrimüslimlerin üstünlüğü belli olmaktadır yılında başkent İstanbul da 40 adet özel bankacı varken bunların hiçbiri Türk değildi. Bunların 12 si Rum ve Ermeni, 8 i Yahudi, 5 i Levanten veya Avrupalı dır. Benzer bir şekilde gene başkentte 34 hissedarın 18 i Rum, 6 sı Yahudi ve 5 i Ermeni ydi. İmparatorluğun Rumeli topraklarında 32 bankacı ve banka yöneticisi varken gene Rumların üstünlüğü göze çarpmaktadır (22 si Rum). Arap toprakları hariç tutulduğunda imparatorluğun Asya daki topraklarında 90 bankacı vardır ve gene çoğunluğunu Rumlar ve Ermeniler oluşturmaktadır. Sadece Eskişehir ve Harput ta 2 Türk bankacı vardır. Sanayiye baktığımızda ise Türkler in finans sektörüne göre daha etkin olduğu söylense bile gayrimüslimlerle kıyaslandıklarında küçük bir azınlıktır. Ticarette ise 19. yüzyılın başlarında imparatorluğun Avrupa ile ticaretini çoğunlukla Rumlar ve Levantenler yürütürken, 1820 lerden itibaren Ermeniler etkinliklerini arttırmışlardır (Issawi, 1980:14). Her ne kadar 18. yüzyıla kadar Türk ve Müslümanlardan oluşan kent eşrafı gayrimüslimlerle rekabet edebilecek güce sahip olmuş olsa da, batı ile 8714 gelişen iktisadi ilişkiler sonucunda Müslüman olmayan azınlıklar Issawi nin de belirtmiş olduğu gibi ekonomik yaşamda önemli noktaya gelmiştir. Dış dünya ile bağlantıyı gayrimüslimler sağlamıştır. Bunların ışığında hiç olmazsa gayrimüslimler ile rekabet edecek düzeyde bir Türk burjuvazinin vücuda getirilmesi gerekliydi. Bunu Yusuf Akçura, (Georgeon, 1999:94) şöyle ifade etmiştir. Eğer Türkler kendi içlerinden, Avrupa sermayesinden de istifade ederek, bir sermayedar burjuva sınıfını çıkaramayacak olurlarsa, yalnız memur ve köylüden ibaret Osmanlı heyet-i ictimaiyesinin muasır bir devlet halinde devamlı yaşayabilmesi zorlaşacaktı. İttihat ve Terakki Cemiyeti milli iktisat ilkesini hayata geçirebilmek için Birinci Dünya Savaşı nı fırsat bilerek azınlıkları ticari ve sanayi alanlarında tasfiyeye girişti ve zengin bir Türk sınıfı yaratmaya çalıştı. Kemal Bey (Kara) bu amacı Şimdiye kadar bir Türk zengin sınıfı yetişmedi. Sermaye hep azınlıkların elinde toplandı. Ben bir Türk zengin sınıfı yetiştireceğim, bu sayede iktisadi hayatta Türklere üstün bir rol sağlayacağım biçiminde ifade ettiğini görüyoruz (Yalman, 1970:269). Savaş sırasında başkent İstanbul un iaşesinde yaşanan sıkıntılar nedeniyle İttihat ve Terakki yönetimini tedbirler almasına yol açmış (temel ihtiyaç maddelerine narh koyma, karne yöntemi gibi); spekülatif hareketlerini, karaborsayı ve stokçuluğu önlemeye çalışmıştır. Ancak bu sorunların önüne geçilemediği gibi iaşe sorunu çözülememiş ve fiyat artışları devam etmiştir. Savaş sonucu ortaya çıkan kıtlık ile spekülatif ticaret, istifçilik ve karaborsa yollarıyla savaş zengini denilen grubun ortaya çıkmasıyla sonuçlanmıştır. Ayrıca İttihat ve Teraaki yönetimine yakın kişiler iaşe dağıtımında vagonlar tahsis ederek haksız kazanç sağlamışlardır. Bu faaliyetlerin tamamı Müslüman-Türk burjuvazisinin gelişimi için kullanılmıştır. Finans sektöründe ise özellikle savaş dönemi ile ülkenin çeşitli yerlerinde 16 banka kurulmuştur. Anadolu da iktisadi gücü artmaya başlayan eşraf, tüccar ve büyük çiftlik sahipleri kredi sorununu çözmek amacıyla milli taşra bankalarını kurmaya başlamışlardır. Bu bankaların en önemli özelliği, milli sermaye ile kurulmuş olmaları ve çalışanlarının önemli kısmının Türk olmasıdır. İttihat ve Terakki nin Anadolu esnafını ve tüccarını banka kurma yönündeki desteği sonucunda bankacılık sektörüne hakim olan gayrimüslim unsurların etkisi önemli oranda azalmıştır. Kurulan bu bankalar milli iktisat politikasının belkemiğini oluşturacak sermaye birikimini sağlamıştır. 8815 Bu çalışmalar ile o zamana kadar tasavvuf felsefesinin benimsettiği bir lokma bir hırka anlayışının yıkılmasına neden olmuştur. Böylece para hırsı ile çalışan, sermaye sahibi Müslüman-Türk girişimci sınıf ortaya çıkmıştır. Savaş, bu sınıfın ortaya çıkmasını sağlamış ancak spekülatif hareketlerle zenginleşen bu sınıf nedeniyle sabit gelirlilerin özellikle memurların alım güçleri %60-80 arasında azaldığı gözlenmiştir (Eldem, 1994:54) Uzun dönemde kısmen de olsa gayrimüslimler ticari hayattan tasfiye edilmiştir. IV. Sonuç İktisat teorisinde iktisadi ajanların rasyonel davrandıkları kabul edilmektedir. Bu çerçevede üreticilerin amacı, kârlarını maksimize etmektir. Ancak Osmanlı da devletin müdahalesi, ticaret kesiminin iktisat zihniyeti, toplumun sosyal yapısı ve en önemlisi tasavvuf anlayışı bu rasyonelliği engellemiştir. Özel mülkiyetin gelişememesi, devletin ekonomi üzerindeki egemen tavrı ve etkisini tüm mülkün padişaha ait olmasıyla açıklanabilir. Batınî tasavvufu, geçici bir dünyada yaşandığını savunduğundan, bireylerin iktisadi faaliyetlerinde tavır alma biçimlerini etkilemiştir. Azla yetinmeyi öne çıkaran bu tasavvuf anlayışı yüzünden, hem Osmanlı-Türk tüccarının batıdakilere kıyasla faydacı zihniyetten uzak kalmasına neden olmuş, hem de rasyonel iş organizasyonunun oluşmasını da engellemiştir. Başta tasavvuf anlayışı olmak üzere devletin ekonomi üzerindeki etkisi, Osmanlı-Türk insanının iktisadi madde ile mesafeli kalmasına yol açarak kanaatkâr, yumuşak başlı, tevekküle inanan, cemaatçi, maceracı ve hırs sahibi olmayan bir insan tipinin çıkmasını sağlamıştır. Bu nedenle, iktisadi ferdiyetçilik ve girişimcilik ruhu darbe yediği gibi, öylesi bir anlayışa sahip toplumdan kapitalist bir insan tipi de çıkmamıştır. Elindeki ile yetinen, kısmetinde ne varsa ona razı olan kaderci bir insan tipi oluşmuştur. Osmanlının bu dünya görüşü ekonomik düzenin sağlıklı bir biçimde devam etmesini sağlamıştır. Kapitalist bir ekonomik düzenin var olması ve yürümesi için insanların ekonomik açıdan ferdiyetçi olmamaları gerekir. Çünkü Osmanlı ekonomik düzeni ferdiyetçilikle bağdaşmaz. Kapitalist yaşayış biçimine gecikerek geçmemizin yukarıda sözü edilen nedenlerin ve bu nedenlere dayalı yaşayış biçimini meşrulaştırmamızın dışında kapitalist ekonomik düzeninin sömürü üzerine kurulu olmasıdır. Kapitalist ekonomiyi besleyen kaynak özellikle kapitalizmin ilk dönemlerinde insanların maddi-manevi sömürülmesidir. Osmanlı-Türk insanının batılı anlamda girişimci olmaması sonucunda doğan boşluğu veya başka bir deyişle Osmanlı-Türk insanının iktisadi maddeden uzak kalışındaki boşluğu Ermeniler, Rumlar, Yahudiler ve Levantenler doldurmuştur. Bu da yavaş yavaş sadece azınlıkların ve 19. yy. dan sonra yabancıların ticarette ve endüstride söz sahibi olmasına yol açmıştır. 8916 Bunlara verilen kapitülasyon ve özel imtiyazlar Osmanlı-Türk insanının içinde olacağı, oluşabilecek özel girişime dayalı ticaret ve endüstriyi yıkmıştır. Tanzimat fermanının ilanı ile yavaş yavaş Osmanlı İmparatorluğu nun ekonomisinde de yeni gelişmeler ve yapılanmalar ortaya çıkmıştır. Fermanla ilk defa mal ve can güvenliğinin getirilmesi, 1858 yılında özel mülkiyet kanunun çıkarılışı önemli gelişmelerdir. 19. yy.da bu gelişmeler ışığında iki gövdeli bir burjuva sınıfı ortaya çıkmıştır (Göçek, 1999: ). Birinci grup; batı tipi eğitim ile padişahlar kendilerine sadık yeni bir bürokrat zümresi yetiştirmek istemiş ve sonucunda bürokratik burjuva dediğimiz bir grup ortaya çıkmıştır. İkinci grup, ticaret burjuvazisi olarak adlandırılan daha çok azınlıkların aktif olduğu, batının siyasal desteğini elde eden gruptu. Bu himaye ile hem müsadereden kurtulmuşlar hem de bu sayede servet biriktirebilmişlerdir. Ancak bu azınlık burjuvazi Türkiye Cumhuriyeti nin kurulması ile zayıflamış ve göç mübadeleleri ile sayıları azalmıştır. Böylece Cumhuriyet milli bir kapitalist burjuva sınıfı yaratmaya çalışmıştır. Bu sınıfın temeli, ilk kez milli iktisat ilkesinin benimsenmesi ile atılmış ve Birinci Dünya Savaşı bu ilkenin uygulamaya konmasını kolaylaştırmıştır. Sonuç olarak Osmanlı ekonomik düzeni, maddi değer ve aşırı kazanca karşı çıkmış bu nedenle maddi yanı ağır basmayan, macera ve servet peşinde koşmayan insan tipolojisini ön plana çıkarmıştır. Osmanlı toplumunda kazanma hırsına sahip insan profiline yer yoktu. Bunun doğal sonucu olarak da girişimciliğin göstergesi olan kazanma hırsı, servet birikimi gibi olgular da toplumda törpülenmiştir. (Cem, 1999:112). Abstract : The main purpose of this study is to analyze the reasons why the Otoman-Turkish people don t have entrepreneur, individualist and capitalist characteristics like Europe. There are important factors that prevent to appear individualist and capitalist people, such as mentality structure of the Ottoman- Turkish people, structure of Ottoman Empire s social, economic, cultural, religious and state. These factors had been discussed in the study and it is studied in the light of these factors. Key Words: Capitalist-entrepreneur class, capitalizm, Ottoman-Turkish people type, economic behaviour Kaynakça Cem, İsmail (1999), Türkiye de Geri Kalmışlığın Tarihi, Can Yayınları, İstanbul Eldem, Vedat (1994), Harp ve Mütareke Yıllarında Osmanlı İmparatorluğu nun Ekonomisi, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara Genç, Osman (2000), Osmanlığı İmparatorluğu nda Devlet ve Ekonomi, Ötüken, İstanbul 9017 Georgeon, François (1999), Türk Milliyetçiliğinin Kökenleri Yusuf Akçura ( ), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul Göçek, Fatma Müge (1999), Burjuvazinin Yükselişi İmparatorluğun Çöküşü Osmanlı Batılılaşması ve Toplumsal Değişme, (Çev.) İbrahim Yıldız, Ayraç Yayınevi, Ankara Huberman, Leo (1991), Feodal Toplumdan Yirminci Yüzyıla, (Çev.) Murat Belge, İletişim Yayınları, İstanbul Issawi, Charles (1980), The Economic History of Turkey , The University of Chicago Pres Kongar, Emre (1982), Türk ToplumBilimcileri I, Remzi Kitabevi, İstanbul Nişancı, Şükrü (2002), Yüzyıllarda Osmanlı İktisat Zihniyeti, Okumuş Adam Yayıncılık ve Eğitim Hizmetleri, İstanbul Ökçün, Ahmet Gündüz (1975), Yılları Arasında Anonim Şirket Olarak Kurulan Bankalar, Türkiye İktisat Tarihi Semineri Metinler/Tartışmalar 8-10 Haziran 1973, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara, , (1997), Türkiye İktisat Kongresi 1923-İzmir Haberler- Belgeler-Yorumlar, Sermaye Piyasası Kurulu, Ankara Pamuk, Şevket (1999), 100 Soruda Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi , Gerçek Yayınevi, İstanbul Prens Sabahattin (1965), Türkiye Nasıl Kurtarılabilir, (Çev.) Muzaffer Sencer, Ekin Basımevi, İstanbul Sayar, Ahmed Güner (1998), Bir İktisatçının Entelektüel Portresi Sabri F. Ülgener, Eren Yayıncılık, İstanbul.., (2000), Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması, Ötüken, İstanbul.., (2001), Osmanlı dan 21. Yüzyıla Ekonomik, Kültürel ve Devlet Felfesine Ait Değişmeler, Ötüken, İstanbul Toprak, Zafer (1982), Türkiye de Milli İktisat , Yurt Yayınları, Ankara.., (1995), İttihat-Terakki ve Devletçilik, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.., (2003), İttihad-Terakki ve Cihan Harbi: Savaş Ekonomisi ve Türkiye de Devletçilik, Homer Kitabevi, İstanbul Ülgener, Sabri F. (1991), İktisadi Çözülmenin Ahlak ve Zihniyet Dünyası, Der Yayınları, İstanbul Yalman, Ahmed Emin (1970), Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim, Yenilik Basımevi, İstanbul TBMM Zabıt Ceridesi Cilt:1 ( ), Yenilik Basımevi, İstanbul Weber, Max (1999), Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu, (Çev.) Zeynep Gürata, Ayraç Yayınevi, Ankara 91 Daha göster
İktisat Tarihi I 8/9 Aralık 2016 Kredi, Finans ve Servetler İslam dinindeki faiz yasağının kredi ilişkilerinin gelişmesini önlediği sık sık öne sürülür. Osmanlı kredi ve finans kurumları 17. yüzyılın sonlarına Detaylı AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere,
COĞRAFİ KEŞİFLER 1)YENİ ÇAĞ AVRUPASI AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, Türklerden Müslüman Detaylı 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ 13 1.1.Türkiye Ekonomisine Tarihsel Bakış Açısı ve Nedenleri 14 1.2.Tarım Devriminden Sanayi Devrimine Detaylı Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır)
Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır) Bir Bilim Dalı Olarak Uluslararası İktisadın Konusu ve Kapsamı Uluslararası Detaylı KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?
Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Dersin Verildiği Yıl Dersin Verildiği Detaylı ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü
ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü Dilek Seymen Giriş ve Temel Kavramlar Ülkeler niçin ticaret yaparlar? İktisadın alt bölümleri ve bunlar arasında dış ticaretin yeri Detaylı Azrail in Bir Adama Bakması
Mevlâna (1207 1273) Güçlü bir bellek, çağrışım yeteneği, üretkenlik, olağanüstü görüş ve anlatım gücü, derin duygusallık ve hüzün, her yönüyle İslam kültürüne hâkimiyet... İşte Mevlâna deyince akla gelen Detaylı MERKANTİLİZM-FİZYOKRASİ. Doç.Dr.Dilek Seymen
MERKANTİLİZM-FİZYOKRASİ Doç.Dr.Dilek Seymen Merkantilizm 1450 1750 Ortaçağ Sonrası- Sanayi devrimine kadar İlk İktisat Doktrini ve Politikası (Ticari Kapitalizm) Ortam: Feodalizmin yıkılışı ve milli devletlerin Detaylı Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)
ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve Detaylı Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir?
DÜNYA GÜCÜ OSMANLI 1. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ve Osmanlı İmparatorluğu nun Yükselme döneminde Anadolu daki zanaatkarlar lonca denilen zanaat gruplarına ayrılarak yöneticilerini kendileri seçmişlerdir. Detaylı İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT
İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Bu Dersimizde; Kuruluşla İlgili Bazı Temel Kavramlar Genel Olarak İşletmenin Kuruluş Aşamaları Fizibilite Çalışmalarının Detaylı İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar)
İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) Merkantilizm: 15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafî keşiflerde birlikte Avrupa ülkeleri dünyaya açılmaya Detaylı KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE Detaylı Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan Detaylı Politika Notu Nisan ve 2008 Krizlerinin Karşılaştırması. Müge Adalet Sumru Altuğ
nokta dikkati çekiyor. Birincisi, kriz öncesi döneme bakıldığında, 21 krizinde zirveye daha hızlı ulaşıldığını, bir başka deyişle, büyümenin daha keskin olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte, zirveden inişte, Detaylı R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB
ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu Detaylı DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türk Düşünce Tarihi PSIR
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Türk Düşünce Tarihi PSIR 441 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Detaylı 4)Yukarıdaki 3 temel varsayım altında ekonomi daima tam istihdamdadır ve fiyatlar genel seviyesi istikrarlıdır.
KLASİK İKTİSAT OKULU Klasik iktisadın felsefi temelini «doğal düzen» ve «faydacı felsefe» oluşturur. Klasik iktisadın temel ilkeleri şu şekilde özetlenebilir: 1) Piyasada tam rekabet koşulları geçerlidir Detaylı TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU
TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği Detaylı T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük MİLLİ EKONOMİ VE BAŞKENT ANKARA
1 Bir ülkede üretim, dağıtım, tüketim etkinliklerinin bütününe ekonomi denmektedir. Bir ülkenin kendi kendine yetebilmesi, ekonomik olarak bağımsız olması çok önemlidir. 2 Osmanlı Devleti 1911 yılından Detaylı Ü N İ T E L E N D İ R İ L M İ Ş Y I L L I K D E R S P L A N I
İnsanın toplumsal bir varlık olarak başkaları ile iyi ilişkiler kurabilmesi, birlik, barış ve huzur içinde yaşayabilmesi için birtakım kurallara uymak zorundadır. Kur an bununla ilgili ne gibi ilkeler Detaylı SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)
SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak Detaylı (09-11 Mayıs 2016, Ankara) Kıymetli İslam İşbirliği Teşkilatı Üye Ülkeleri Temsilcileri, Değerli Katılımcılar,
SESRİC-GED İslam İşbirliği Teşkilatı Üye Ülkeleri Mesleki Eğitimin Modernizasyonu Projesi Hazırlama Amacı ile Yapılacak Çalıştay da Sayın Bakanımızın yapacağı konuşma (09-11 Mayıs 2016, Ankara) Kıymetli Detaylı dinkulturuahlakbilgisi.com
dinkulturuahlakbilgisi.com 1-Ülkemizde Kızılay, Sosyal hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Aşevleri -gibi kurumların varlığı aşağıdakilerden hangisine önem verildiğini göstermektedir? A- Milli eğitime Detaylı İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler... Detaylı DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu
Dersin Adı Dersin Kodu DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati Detaylı HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015
HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı Detaylı TASFİYE İŞLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
TASFİYE İŞLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MİSYON ÇALIŞMASI Tablo 1. Misyon Çalışması Sonuçları Konsolide Misyon Toplumun refahı, ekonomik kalkınmanın sağlanması ve kamu kurumlarının mali Detaylı SOSYOLOJİ DERSİ 2.ÜNİTE TOPLUMSAL YAPI
YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4 Detaylı MARUF VAKFI İSLAM EKONOMİSİ ENSTİTÜSÜ AÇILDI
MARUF VAKFI İSLAM EKONOMİSİ ENSTİTÜSÜ AÇILDI Başbakan Yardımcısı Numan Kurtulmuş, Maruf Vakfı Genel Merkezinin Açılışına Katıldı. Maruf Vakfı Genel Merkez açılışı, Vakfımızın Zeytinburnu ndaki merkezinde Detaylı İçindekiler kısa tablosu
İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM Detaylı Sanayi Devriminin Toplumsal Etkileri
İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2 Detaylı TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?
Editörler Prof.Dr.Mustafa Talas & Doç.Dr. Bülent Şen EKONOMİ SOSYOLOJİSİ Yazarlar Prof.Dr. Mustafa Talas Doç.Dr. Bülent Şen Doç.Dr. Cengiz Yanıklar Doç.Dr. Gülay Ercins Doç.Dr. Özgür Sarı Yrd.Doç.Dr. Aylin Detaylı Ekonomi II. 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL
Ekonomi II 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 13.1.Makroekonomi Nedir? Detaylı SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA
SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? Detaylı İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar
İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri Detaylı Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120
Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12 Detaylı YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI TARİH
YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI TARİH CEVAP 1: (TOPLAM 2 PUAN) Savaş 2450-50=2400 yılının başında sona ermiştir. (İşlem 1 puan) Çünkü miladi takvimde, MÖ tarihleri milat takviminin başlangıcına yaklaştıkça Detaylı 40 yılı aşkın bir süre, önce öğrenci, sonra değişik unvanlarla öğretim elemanı ve
04.10.2010 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Sayın Cumhurbaşkanı, Muhterem Konuklar, 40 yılı aşkın bir süre, önce öğrenci, sonra değişik unvanlarla öğretim elemanı ve yönetici olarak içinde yer aldığım Ankara Detaylı MEDRESE VE İSLAM KÜLTÜR MERKEZİ İNŞA PROJESİ- VİETNAM
MEDRESE VE İSLAM KÜLTÜR MERKEZİ İNŞA PROJESİ- VİETNAM İHH Projeler Birimi ARALIK 2013 PROJENİN KONUSU Bu proje, Vietnam ın Hochiminh City bölgesinde 639,98 metrekare büyüklüğünde 3 katlı bir Medrese ve Detaylı Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı. Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü
Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...xi KISALTMALAR... xvii GİRİŞ...1 Birinci Detaylı Göç yani hicret dini bir vazifedir.insanların dinlerini daha iyi yaşamaları,hayatlarını devam ettirebilmeleri için göç bir ihtiyaçtır.
TÜRKİYE'DEKİ GÖÇLER VE GÖÇMENLER Göç güçtür.hem güç ve zor bir iştir hem de güç katan bir iştir. Göç yani hicret dini bir vazifedir.insanların dinlerini daha iyi yaşamaları,hayatlarını devam ettirebilmeleri Detaylı Kültürümüzden Dua Örnekleri. Güzel İş ve Davranış: Salih Amel. İbadetler Davranışlarımızı Güzelleştirir. Rabbena Duaları ve Anlamları BÖLÜM: 3 URL:
Hazırlayan: Mehmet Fatih Bütün URL: Kültürümüzden Dua Örnekleri Güzel İş ve Davranış: Salih Amel İbadetler Davranışlarımızı Güzelleştirir Rabbena Duaları ve Anlamları BÖLÜM: 3 Kültürümüzde birçok dua örneği Detaylı 2. Hafta: Klasik Sosyolojide Endüstri Toplumu Düşüncesi
2. Hafta: Klasik Sosyolojide Endüstri Toplumu Düşüncesi http://senolbasturk.weebly.com Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak değerlendirmeyiniz. Bu slaytlar, ilgili ders kitabındaki 16-20 Detaylı Orta Asya Türkleriyle ilgili yukarıdaki kavramlardan hangisi varlığı sürekli olmayan toplumsal ve siyasal birimi ifade eder?
KPSS TARİH DENEME SINAVI 1: I- Orhun Anıtları II- Yenisey Yazıtları III- Manas Destanı Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Kırgız Türklerine aittir? A- Yalnız ll B-l ve ll C-ll ve lll D-l ve lll E-Yalnız Detaylı İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri
İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih, Detaylı Pazarlama: Tanım, Tarihçe, Kavramlar
Pazarlama: Tanım, Tarihçe, Kavramlar Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr - 1 Pazarlama - Tanımlar Tanım sayısının çokluğu Anlayış farklılıkları Tanımları yapanların özellikleri Dar ve geniş anlamda yapılan Detaylı İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ KISA ÖZET Detaylı Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni
PROGRAM ADI TURİZM VE OTEL İŞLETMECİLİĞİ DERSİN KODU TUR / TRO 169 DERSİN ADI TEMİZLİK ÜRÜNLERİNİN KULLANIMI VE DENETİMİ DERSİN SORUMLUSU ÖĞR. GÖR. MELTEM BOZKURT DERSİN TÜRÜ Zorunlu x Seçmeli EĞİTİM DİLİ Detaylı İÇİNDEKİLER KAPİTALİST ÜRETİM TARZI 41 I TEKEL-ÖNCESİ KAPİTALİZM 42
İÇİNDEKİLER 15 Ekonomi Politiğin Konusu 16 Toplum Yaşamının Temeli Olan Maddi Malların Üretimi 17 Üretici Güçler ve Üretim İlişkileri 23 Toplumun Gelişmesinin Ekonomik Yasaları 26 Ekonomi Politiğin Tanımı Detaylı Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları
Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları Kur ân-ı Kerim de Oruç Ey müminler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de sayılı günler içinde Oruç tutmanız farz kılındı. Umulur ki, bu sayede, takva mertebesine Detaylı KATILIM BANKALARI Tespitler, Tenkitler, Teklifler
KATILIM BANKALARI Tespitler, Tenkitler, Teklifler Tespitler Modern dünyada ekonomi, hayatın neredeyse tamamını oluşturuyor ve bir araç değil asıl amaç olarak görülüyor. İslam da ise ekonominin, iyi bir Detaylı 7- Peygamberimizin aile hayatı ve çocuklarla olan ilişkilerini araştırınız
4. SINIFLAR (PROJE ÖDEVLERİ) Öğrenci No 1- Dinimize göre Helal, Haram, Sevap ve Günah kavramlarını açıklayarak ilgili Ayet ve Hadis meallerinden örnekler veriniz. 2- Günlük yaşamda dini ifadeler nelerdir Detaylı 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ
2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen Detaylı Geçen Haftanın Ödevi???
Bilginin Neden Olduğu Değişimler Ekonomik Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Siyasi Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Sosyal Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Kültürel Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Detaylı 1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI
YÖNETİCİ-LİDER FARKI VE LİDERLİĞİN YÖNETİMDEKİ ÖNEMİ Ahmet VERAL (Rapor) Eskişehir, 2011 1. LİDER Genel bir kavram olarak ele alındığında lider, bir grubun hedef oluşturma ve bu hedeflere ulaşma ve ilerleme Detaylı SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ *
Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 2001. SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ * Siyasal yozlaşmaların ortaya çıkmasına neden olan faktörler çeşitlidir. Siyasal Detaylı DEĞİŞİM YÖNETİMİ. Doç.Dr.ARZU UZUN
DEĞİŞİM YÖNETİMİ Doç.Dr.ARZU UZUN DEĞİŞEN DÜNYA Bilgi Toplumu Sanayi Toplumu İlkel Toplum Tarım Toplumu Değişen Dünyada Değişen İhtiyaçlar Toplumsal Yaşamın Karmaşıklaşması Gereksinimlerin Farklılaşması Detaylı İktisat Tarihi II. XI. Hafta
İktisat Tarihi II XI. Hafta 19. yy da Ekonomik Gelişmeler 19. yy Avrupa da, sanayinin bir hayat tarzı olarak kesin zaferine şahit oldu. 19. yyda uluslararası ekonomik ilişkilerde ve devletlerin ekonomik Detaylı YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ
YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ Yıldız Teknik Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, 24 Kasım 2011 Perşembe günü Üniversitemiz Merkez Kampüsü Hünkar Salonu nda, hem Üniversitemizin Detaylı Vakıfların toplumsal yaşamımızdaki hizmetlerini şöyle sıralayabiliriz. 1. Dini hizmetler. 2. Sağlık hizmetleri. 3. Eğitim ve öğretim hizmetleri
Bir hizmetin sürüp gidebilmesi için, kişilerin kendi istekleriyle bağışladıkları para ve mülklere Vakıf denir. Bağışlanan mülklerin, eserlerin geleceğe sağlıklı kalabilmeleri korunmalarına bağlıdır. Geçmişin Detaylı Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders
Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders Prof. Dr. Murat ŞEN Arş. Gör. Yusuf GÜLEŞCİ Sosyal Güvenlik Kavramı Kişileri, gelirleri ne olursa olsun, belirli sayıdaki tehlikeler karşısında güvence sağlama görevine sahip Detaylı Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır.
ÇALIŞMA VE FAİZ Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır. Toplumun varlığı ve varlığının devamı üreticiliğindedir..devamlı tüketen toplum,bu Detaylı 2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ
KONU VE ININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ Öğrenme Alanı: İNANÇ 1. ÜNİTE: KAZA VE KADER EYLÜL Öğrencilerle Tanışma, Dersin Amacı ve İşleniş Şekli. Öğretmeni tanır ve dersin amacı, derste işlenecek Detaylı Yahudiliğin peygamberi Hz. Musa dır. Bu nedenle Yahudiliğe Musevilik de denir. Yahudi ismi, Yakup un on iki oğlundan biri olan Yuda veya Yahuda ya
VAHYE DAYALI DİNLER YAHUDİLİK Yahudiliğin peygamberi Hz. Musa dır. Bu nedenle Yahudiliğe Musevilik de denir. Yahudi ismi, Yakup un on iki oğlundan biri olan Yuda veya Yahuda ya nispetle verilmiştir. Yahudiler Detaylı SAY 203 MİKRO İKTİSAT
SAY 203 MİKRO İKTİSAT YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 Ders Planı Kıtlık, Tercih ve Piyasa Sistemi Arz Talep Analizi Tüketici Dengesi Üretici Dengesi Maliyet Teorisi Piyasalar Tam Rekabet Piyasası Tekel Piyasası Detaylı 2014 2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ
KONU VE ININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ Öğrenme Alanı: İNANÇ 1. ÜNİTE: KAZA VE KADER EYLÜL Öğrencilerle Tanışma, Dersin Amacı ve İşleniş Şekli. İlk Ders Genelgesi 1. Allah Her Şeyi Bir Ölçüye Detaylı TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN
TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN KIRKLARELİ-2014 Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON HAZIRLAYAN YEŞİM CAN Adres: Ekonomik ve Sosyal Detaylı TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK
TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların, Detaylı (1983). 1980 Genel Nüfus Sayımı: Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri; 12-10-1980, 05 Amasya. Ankara: Devlet İstatistik Enst. Yay..
İktisat Tarihi (1983). 1980 Genel Nüfus Sayımı: Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri; 12-10-1980, 05 Amasya. Ankara: Devlet İstatistik Enst. Yay.. (1962). "Yükseliş Devri'nde Osmanlı Ekonomisine Umumi Detaylı YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI
KEMAL KILIÇDAROĞLU NUN KONUK KONUŞMACI OLDUĞU TOPLANTI YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI 1 ARALIK 2014 İZMİR Cumhuriyet Halk Partisi nin çok değerli Genel Başkanı ve çalışma arkadaşları, Detaylı Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları
Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin Detaylı ISLAMIC FINANCE NEWS ROADSHOW 2013-TURKEY
ISLAMIC FINANCE NEWS ROADSHOW 2013-TURKEY 3 EYLÜL 2013 DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Değerli konuklar, yurtdışından gelen değerli misafirlerimiz, finans sektörünün kıymetli Detaylı Türkiye de Yabancı Bankalar *
Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı Detaylı bilgilerle feminizm hakkında kesin yargılara varıp, yanlış fikirler üretmişlerdir. Feminizm ya da
YANLIŞ ALGILANAN FİKİR HAREKETİ: FEMİNİZM Feminizm kelimesi, insanlarda farklı algıların oluşmasına sebep olmuştur. Kelimenin anlamını tam olarak bilmeyen, merak edip araştırmayan günümüzün insanları, Detaylı SANAYİ KENTİNİN SORUNLARINA ÇÖZÜM ARAYIŞLARI:
SANAYİ KENTİNİN SORUNLARINA ÇÖZÜM ARAYIŞLARI: Pragmatik Yaklaşımlar - Altyapı Planlaması Doç. Dr. Zeynep Enlil Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Pragmatik Yaklaşımlar Detaylı Sosyoloji. Konular ve Sorunlar
Sosyoloji Konular ve Sorunlar Ontoloji (Varlık) Felsefe Aksiyoloji (Değer) Epistemoloji (Bilgi) 2 Felsefe Aksiyoloji (Değer) Etik Estetik Hukuk Felsefesi 3 Bilim (Olgular) Deney Gözlem Felsefe Düşünme Detaylı İKİNCİ BİNYILIN MUHASEBESİ İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER B İ R İ N C İ C İ L T Kitap Hakkında 1 Başlarken 5 CENGİZ HAN MEDENİYETE YENİ YOLLAR AÇMIŞTIR 1. Cengiz Han ın Birlik Fikrinden Başka Sermayesi Yoktu 23 2. Birlik, Beraberlik ve Çabuk Öğrenme Detaylı TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN
ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun Dallara Ayrılması (Kamu Hukuku-Özel Hukuk) Kamu Hukuku Özel Hukuk Ayrımı Hukuk kuralları için yapılan eski ayrımlardan biri, hukukun kamu Detaylı Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi
Sevgili Meslektaşlarım, Kıymetli Katılımcılar, Bayanlar ve Baylar, Akdeniz bölgesi coğrafyası tarih boyunca insanlığın sosyal, ekonomik ve kültürel gelişimine en çok katkı sağlayan coğrafyalardan biri Detaylı MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER
MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER Bu ünite tamamlandığında; o Ekonomik karar birimlerini ve faaliyetlerini ortaya koyabileceğiz o Ekonomik faaliyetlerin bileşenlerini sıralayabileceğiz Detaylı Ekonomi I. Doç.Dr.Tufan BAL. 5.Bölüm: Devletin Fiyat Kontrolü
Ekonomi I 5.Bölüm: Devletin Fiyat Kontrolü Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 5.1.Tavan Fiyat Devlet bazen piyasalara Detaylı Türkler Kendi işinin patronu olmak istiyor!
Amway Avrupa nın Dünya Girişimcilik Haftası na özel 16 Avrupa ülkesinde yaptırdığı Girişimcilik Anketi sonuçları açıklandı! Türkler Kendi işinin patronu olmak istiyor! Amway Avrupa tarafından yaptırılan Detaylı BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...
İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir Detaylı Bengü DOĞANGÜN ENTREPRENEURIAL HERITAGE TAKEN OVER FROM OTOMAN EMPIRE FROM 19TH CENTURY TO THE REPUBLIC
19. Y.Y. DAN CUMHURİYETE OSMANLI İMPARATORLUĞU NDAN DEVRALINAN GİRİŞİMCİLİK MİRASI Öz Bengü DOĞANGÜN Üretim ve istihdamın artışında önemli bir rol oynayan girişimcilik, ekonomik gelişmenin merkezinde yer Detaylı 1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri
DERS NOTU 03 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bugünki dersin işleniş planı: 1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri... 1 A. Tavan Fiyat Uygulaması... 2 1. Kira Kontrolü... 3 B. Taban Fiyat Uygulaması... Detaylı YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ TARİH
YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ TARİH SORU 1: MÖ 2450 yılında başlayan ve 50 yıl süren bir savaş kaç yılında sona ermiştir? İşlemi nasıl yaptığınızı gösteriniz ve gerekçesini belirtiniz. (2 PUAN) SORU 2: Uygurlar Detaylı Eğitim Örgütlerinde Değişim Yönetimi
ÖN SÖZ İçinde bulunduğumuz çağ bilgi çağı olarak nitelendirilmektedir. Bilginin geçmiş dönemlere göre çok hızlı artışı ve teknolojik gelişmeler toplumların sosyokültürel, ekonomik, siyasal yapılarını da Detaylı MİLLİ GELİR VE MARJİNAL TÜKETİM EĞİLİMİ
MİLLİ GELİR VE MARJİNAL TÜKETİM EĞİLİMİ Bu çalışmayı yapmamızın amacı; marjinal tüketim eğilimi ve milli gelir arasında bir ilişkinin olup olmadığını göstermektir. Gelişmiş olan ülkelerde kişi başına düşen Detaylı Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat
Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep, Detaylı DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ
DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE Detaylı GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit)