Kentsel Dönüşüm ve Hukuk Platformu – RİSKLİ YAPI, RİSKLİ ALAN VE REZERV YAPI ALANI KARARLARI HAKKINDA İDARİ YARGI DAVALARI (İPTAL DAVALARI)	DANIŞMA HATTI : 0 212 244 41 51
HABERLER GÖRSEL BASIN
KENTSEL DÖNÜŞÜM YOL HARİTALARI APARTMANLARDA KENTSEL DÖNÜŞÜM SÜRECİ
Ana SayfaMakalelerRİSKLİ YAPI, RİSKLİ ALAN VE REZERV YAPI ALANI KARARLARI HAKKINDA İDARİ YARGI DAVALARI (İPTAL DAVALARI)	RİSKLİ YAPI, RİSKLİ ALAN VE REZERV YAPI ALANI KARARLARI HAKKINDA İDARİ YARGI DAVALARI (İPTAL DAVALARI)
Kentsel dönüşüm; yapılaşma sürecinde imar planı bulunmayan ya da imar planlarına aykırı yapılmış yerlerin, imar planlama faaliyetlerinin temel amaçlarına uygun hale getirilmesi için iyileştirilmesi ve eskiyen, bozulan kent dokusunun yenilenmesinin toplu adıdır. Tanımdan da çıkarılacağı gibi kentsel dönüşümün amacı kent dediğimiz yerleri daha yaşanılabilir kılmak, estetik bir görünüme kavuşturmak, insan eliyle üretilmiş yapıların arasında sağlıklı ve sosyal bir yaşam alanı sunmaya çalışmaktır. İdareler, kentsel dönüşümün, hizmet ettiği bu amaçlar doğrultusunda hareket etmekte ve kararlar almaktadır. Yine kentsel dönüşüm, uygulanacağı bölgelerde kenti yeniden ele alarak düzenli, sağlıklı ve estetik bir duruma getirebilmek için yıkımı, yeniden yapımı, canlandırılması veya yeniden yapılandırılması için proje üretilmesi ve uygulama yapılmasıdır.Kentsel dönüşüm projeleri ve uygulamaları, dönüşüme konu olan alanlarda yaşayan kişilerin hak ve özgürlükleri üzerinde olumsuz etkiler, kısıtlamalar yaratacaktır. Başta mülkiyet hakkı olmak üzere, yerleşme hakkı, konut hakkı gibi benzeri haklar bu durumdan etkilenecektir.
Kentsel dönüşüm kavramını kısaca açıkladıktan sonra, bu uygulamaların olumsuz sonuçlarına karşı gidilecek yargı yollarından bahsetmek gerekecek.
Kentsel dönüşüm ve 31 Mayıs 2012’de yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanları Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, riskli alan, riskli yapı ve rezerv yapı alanı gibi yeni kavramları ortaya çıkarmış ve bu tespitler idari yargılama konusu olmuştur. 6306 sayılı kanuna göre Riskli alan; zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Bakanlık ve İdare tarafından Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının görüşü de alınarak belirlenen ve Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan alanı ifade etmektedir. Bir yerleşim alanını riskli alan olarak belirlenebilmesi için o alanın can ve mal kaybı riski taşıması gerekir. Riskli alan belirlenmesine ilişkin uygulamalar 6306 sayılı Kanunda açık olarak düzenlenmiş, ilan edilme sürecinde yetkili idareler tanımlanmıştır. Riskli yapı; yine aynı kanunda tanımlandığı üzere, riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmi ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapıyı ifade etmektedir. Rezerv yapı alanı ise; 6306 sayılı Kanun uyarınca yapılacak olan uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenen alanları ifade etmektedir. Rezerv yapı alanları yeni yapılaşma alanı ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak, alternatif yapılaşma alanlarının belirlenmesini öngörmektedir.
Yukarıda bahsedilen uygulamalar bir idari işlem niteliğinde olup, bu idari işlemlere karşı idari yargı yolu açıktır. 6306 sayılı Kanunda belirtildiği üzere, yine aynı kanun uyarınca tesis edilen işlemlere karşı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında iptal davası açılabilecektir (Madde 6, fıkra 9). Yine aynı maddede, kentsel dönüşümün söz konusu olduğu davalarda yürütmenin durdurulması kararı verilemeyeceği de düzenlenmiş idi. Ancak Anayasa Mahkemesinin 27.02.2014 tarihli kararı sonucu, İdare Mahkemelerinde kentsel dönüşüme ilişkin idari kararların iptali için açılan davalarda, mahkeme eğer idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç ve imkansız zararların doğması durumu varsa ve işlem açıkça hukuka aykırı görünüyorsa, gerekirse davalı idarenin savunmasını bile almadan dava açıldığında yürütmenin durdurulması kararı verebilmektedir. Yürütmeyi durdurma kararının verilebilmesine ilişkin koşullar ve istisnası, 1982 Anayasasının 125. Maddesinde ve İYUK madde 27’de düzenlenmiş bulunmaktadır. Aşağıda, bir idari dava türü olan, riskli yapı ve riskli alan kararına karşı açılabilecek iptal davalarını inceleyeceğiz.
RİSKLİ YAPILARDA İPTAL DAVALARI
A) Riskli Yapı Kararının İptali
Riskli yapılarda iptal davalarından bahsetmeden önce iptal davalarına genel olarak değinmek gerekecek. Anayasa’nın 125. maddesinde idarenin her türlü işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmiştir. Bir idari dava türü olan iptal davası, idare mahkemelerinde, sadece yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılık durumlarında söz konusu idari işlemin iptalini istemek için açılabilir. Davanın açılacağı mahkeme, idare mahkemesidir. İptal davasının açılabilmesi için bir menfaat ihlalinden bahsetmek gerekeceği gibi iptal edilmesi istenen işlemin kesinlik kazanması ve diğer idari başvuru yollarının tüketilmesi gerekmektedir. İptal davasının açılabilmesi belli bir süreye tabidir. Dava açma süresinin kaçırılmış olması durumunda, dava işin esasına girmeden reddedilecektir. İptal davaları, kanunda ayrı süre bildirilmemişse, Danıştay ve İdare Mahkemelerinden yazılı bildirim veya tebliğin yapıldığı günü takip eden günden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Kentsel dönüşüm mevzuatı olarak da bilinen 6306 sayılı Kanun bu genel dava açma süresini kısaltmış, afet riski amaçlı kentsel dönüşüm ile ilgili kararlar için 6. maddenin dokuzuncu fıkrasında özel olarak 30 günlük dava aça süresi belirlemiştir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun 2. maddesinde riskli yapıyı; “riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı” olarak tanımlamıştır. Tanımdan üç çeşit riskli yapı tipi ortaya çıkmaktadır.
Ekonomik ömrünü tamamlamış olan yapı.
Yıkılma riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı.
Ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı.
Kanun 3. maddesinde riskli yapı tespit yetkisinden bahsetmiştir. İlgili madde gereğince riskli yapıların tespiti bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde masrafları kendilerine ait olmak üzere, öncelikle yapı malikleri ve kanuni temsilcileri tarafından, Bakanlıkça lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılır. Ve sonuç Bakanlığa veya idareye bildirilir. Bakanlık riskli yapıların tespitini süre vererek maliklerden veya kanuni temsilcilerinden isteyebilir. Verilen süre içerisinde yaptırılmadığı takdirde, tespit bakanlıkça veya idarece yapılır ya da yaptırılır. Bakanlık isterse risk tespitini süre vererek idareden de isteyebilir. Bakanlık risk tespitini bizzat kendisi de yapabilir.
Riskli yapı tespit edildikten sonra bu durum ayni hak ve şahsi hak sahiplerine bir ‘risk tespit raporu’ ile bildirilir. Risk tespit raporu hak sahiplerine tebliğ edildiğinden itibaren 15 gün içinde bu rapora itiraz etme hakları vardır. Bu itiraz, riskli yapının bulunduğu yerdeki müdürlüğe bir dilekçeyle yapılır. Eğer verilen süre içerisinde itiraz edilmezse risk tespit raporu kesinleşir ve İdare, hak sahiplerine, 60 günden az olmamak üzere riskli yapının yıktırılması için bir süre verir. Risk tespitine itiraz edilmiş ve yapılan itiraz reddedilirse riskli yapı yine tespiti kesinleşmiş olur ve ilgili Müdürlük gerekli tebligatların yapılmasını ve riskli yapının yıktırılmasını idareden ister. Riskli yapı tespitinin kesinleşmesi veya yıkım kararının tebliği ile birlikte bu idari işlemler için 30 günlük idari iptal davası açma süresi başlar.
İlgililer, idari dava açmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan da, idari dava açma süresi içinde isteyebilir. Bu durumda idari dava açma süresi duracaktır. Üst makama başvuru yapılmasını takip eden 60 gün içerisinde talebe cevap gelmezse talep reddedilmiş sayılacaktır. İtiraz reddedilmiş ve 60 günlük süre içerisinde idare tepkisiz kalırsa (zımnen reddederse) dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Üst makama başvuru yolu veya itiraz zorunlu değildir. Hak sahipleri, itiraz yolunu kullanmayıp, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’ un 6. Maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca, risk tespitinin hak sahiplerine tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 30 gün içerisinde 2577 sayılı İYUK madde 7 uyarınca bir iptal davası da açabileceklerdir. Açılan bu davada Anayasa Mahkemesinin kararı sonrası artık yürütmenin durdurulması kararı verilebilmektedir. Ek olarak, idari yargıda görevli yargıçların hak sahiplerinin mağdur olmaması için hızlı bir biçimde yargılama yaparak, idari işlem hukuka aykırı ise oyalanmadan iptal kararı vererek mağduriyetleri engelleyeceğine de inanıyoruz. İptal davasının sonucunda risk tespit raporunun veya yıkım kararının iptali kararı çıkar ise bu durum ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.
B) Diğer İdari Kararların İptali
6306 sayılı Kanunun 6. Maddesi uyarınca ‘Üzerindeki bina yıkılmış olan arsanın maliklerine yapılan tebligatı takip eden otuz gün içinde en az üçte iki çoğunluk ile anlaşma sağlanamaması hâlinde, gerçek kişilerin veya özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetindeki taşınmazlar için Bakanlık, TOKİ veya İdare tarafından acele kamulaştırma yoluna da gidilebilir. …’. Yani taşınmazları arsa haline gelen malikler eğer taşınmazın yeniden dönüştürülmesi hakkında üçte iki çoğunlukta karar alamazlarsa veya taşınmazı yeniden dönüştürmek istemezlerse idare bu taşınmaz hakkında acele kamulaştırma kararı alabilir.
III. RİSKLİ ALANLARDA İPTAL DAVALARI
A) Riskli Alan Kararının İptali
Danıştay’da genel olarak dava açma süresi 60 gündür. Ancak bu iptal davası 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un kapsamında olduğu için dava açma süresi 30 gündür. Dava açma süresi riskli alan kararının Resmi Gazetede ilanı ile başlar. İlgililer riskli alan kararına dayanılarak Belediyeler tarafından yapılan idari işlemlere karşılık da yine, tebliğinden itibaren dava açarken, süresi geçmiş bile olsa riskli alan kararını yeniden dava konusu yapabilecektir.
B) Diğer İdari Kararları İptali
REZERV YAPI ALANI HAKKINDA İPTAL DAVALARI
Rezerv yapı alanlarında kamu makamları ve ilgili idareler tarafından; ilgili bağımsız bölümlerin hak sahiplerine tahsisi, satışı ve devrine yönelik birçok idari işlem yapılmaktadır. Bu işlemlere karşı da taşınmazın bulunduğu idare mahkemesinde iptal davaları açılabilir. 6306 sayılı Kanunun 6. maddesine göre rezerv yapı alanı kararlarına ve bu alanlarda idari makamlarca alınan dağıtım, tahsis ve yerleştirme kararlarına karşı iptal davası açma süresi otuz (30) gündür. Bu otuz günlük dava açma süresi ise rezerv yapı alanı kararının ilanı veya ilgililer hakkında yapılan birel işlemlerin tebliği ile başlayacaktır. Rezerv yapı alanı kararına karşı menfaati ihlal edilen herkes dava açabilir. Bu durumda menfaati ihlal edilmiş olabilecek kişi/kişiler rezerv yapı alanı ilan edilen bölgede ikamet eden veya taşınmazı bulunanlardır.
Kentsel dönüşüm uygulamalarında kamu kuruluşları tarafından yapılan işlemler hakkındaki davalar idari yargının görev alanına girmektedir. Diğer bir ifadeyle Danıştay ve vergi mahkemelerinin görevine girmeyen her kentsel dönüşüm uygulamasının idare mahkemelerinin görev alanına girdiğini söylemek daha doğru olacaktır. Örneğin; riskli yapı tespiti, rezerv yapı alanı tespiti, riskli yapıların yıktırılması gibi konular idare mahkemelerinin görev alanına girmektedir. Bunun yanında Bakanlar Kurulunun almış olduğu riskli alan kararları ve kamulaştırma kararlarına karşı da Danıştay’da dava açılabilecektir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 32. maddesi uyarınca genel yetkili mahkeme, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Ancak idari yargı bakımından özel yetki kuralları mevcut olup, genel yetkili mahkemelerin yetkisini kaldırabilmektedir. Konumuzla ilintili olarak İYUK’un 34. maddesi taşınmazlara özgü bir özel yetki kuralı olması nedeniyle önem taşımaktadır. İYUK m. 34/1 uyarınca imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşımaz malların bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Bir idari işlemin iptal davasına konu olabilmesi için işlemin “idari işlem” olması, “kesinlik” kazanmış olması ve de idari başvuru yollarının tüketilmiş olması gerekmektedir. İptal davaları bakımından, kentsel dönüşüm alanının belirlenmesine yönelik verilen karar veya kentsel dönüşüm uygulamaları nedeniyle menfaati ihlal edilen kişiler –uygulamanın yapıldığı yerde ikamet eden malik, kiracı, ayni hak sahibi kişiler- dava açabilmelidirler. Menfaati ihlal edilen kişiler dava ehliyetine haiz olacaklardır.
İptal davası kabul edildikten sonra verilebilecek iki çeşit karar vardır; yürütmeyi durdurma kararı ve iptal kararı. İptal kararı verilmesi durumunda idari işlemin iptali sağlanacaktır. İdareler mahkemelerin iptal ettiği kararın yerine kanunu dolanmak suretiyle başka bir karar alamayacaktır. İptal kararı verildiğinde idari işlem ortadan kalkar ve etkileri geriye dönük olarak görülür. Yani idari işlem uygulanmadan önce durum hangi halde idiyse o hale getirilir. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki idari işlemlere karşı idare mahkemelerinde açılan iptal davaları için yürütmeyi durdurma kararı verilemeyeceği yönündeki hükmün Anayasa mahkemesinin 27.02.2014 tarihli kararı ile iptal edilmesinden sonra, mahkemelerin hak kaybının önlenmesi açısından daha davanın başında, hızlı bir biçimde yürütmenin durdurulması kararı vermeleri yolu açılmıştır.
KATEGORİLER	Basın Açıklamaları
SON YAZILAR	1,5 Trilyon Liralık Kentsel Dönüşüm
KENTSEL DÖNÜŞÜMDE YENİ YAKLAŞIMLAR
Sadece İkamet Eden Hak Sahibine Kira Yardımı Yapılacak
DANIŞMA HATTI	0 212 244 41 51
KURUMSAL	Hakkımızda Sık Sorulan Sorular İletişim
İLETİŞİM	Tel: 0212-244 41 51 E-Posta: info@kentseldonusumvehukuk.com
TWEET FEED	© 2013 - Her hakkı Kentsel Dönüşüm ve Hukuk Platformuna aittir.