1. Kur'ân'ın Kur'ân Olduğunun Delili - RIHLE Kitap
1. Kur’ân’ın Kur’ân Olduğunun Delili
By RIHLE Kitap on 2 Temmuz 2020
Geçen Cumartesi gecesi Kanal 6’daki “Ceviz Ka­buğu”nun ko­nuğu olan Edip Yüksel’in görüşlerini biliyor­su­nuz. 1400 küsur yıllık ilmî birikimi, tecrübeyi ve hatta bunlar­dan da öte Hz. Peygamber (s.a.v)’in fonksi­yonunu bu kadar kolay bir şekilde silebileceğine ina­nan kimse ya olağanüstü ca­hil veya tehlikeli bir klinik vaka olmalı­dır. Hristiyanlık’ta radi­kal bir değişim öngören söy­lemin sahi­bi Luther bile bu çizgi­nin oldukça gerisinde­dir…
Sözünü ettiğim programda, dikkatinizi çekti mi bilmiyorum, Yüksel’in diğer iki konuğa yönelttiği bir soru vardı. Üzerinde konuş­tukları bir ayetin Kur’an’dan oldu­ğunun delilini sordu Yüksel ve kendi sorusunu şu an­lamda bazı şey­ler söyleyerek cevaplandırdı: “Şimdi siz bana delil olarak bu ayeti falanın filandan nakledişini (tevatüren rivayeti kastedi­yor) söyleyeceksiniz. Oysa ben bu ayetin Kur’an’dan olduğunu, 19 mucizesine uyması dolayısıyla kesin bir delile dayandırıyo­rum.”
Programa telefonla iştirak ederek gerek bu konuda, ge­rekse dikkate değer bulduğum başka bazı hususlarda görüş beyan etmek istediysem de, ne yazık ki hatların yoğunluğu buna mani oldu. Ertesi gün de bir konferan­sım olduğu için programa katılmak için telefonda ısrar göstermekten vazgeçtim.
Edip Yüksel’in edep sınırlarını zorlayan ajitatif ve agresif üslu­buyla dile getirdiği görüşlerinin temelini işbu 19 muci­zesinin oluşturduğu kesin. Kendisi, söz konusu “mucize” ile il­gili söyledikle­rine cevap olarak yapılan ça­lışmalardan haber­dar mıdır ve bunlara bir mukabelede bulunmuş mudur, doğ­rusu bilmiyorum. Ancak şunu bi­liyoruz ki, 19 kurgusunun, Kur’an’ın Kur’an olduğunun delili kılına­bilecek ilmî temeller­den yoksun bulunduğu ortaya çıkmış bu­lunmaktadır.
Hele Kur’an’ın, bu kurguya uymayan bazı ayetleri­nin (9/et-Tevbe sûresinin son iki ayetinin) –sırf bu saikle– Kur’an’a sonradan eklendiği iddiasının asla kabul edilebilir bir tarafı yoktur. Bu iki aye­tin apokrif olduğu­nun söylenebilmesi için, gerek bu ayetlerin muhte­vası­nın desteklediği tarihsel veriler­den, gerekse bağlamdan kat’î de­lillerin getirilmesi ve dahi bu iki ayetin, Kur’an’ın bü­tün ayetleri için geçerli olan “tevatür” ol­gusundan yok­sun bulunduğunun ortaya kon­ması gerekir.
Bir başka nokta da şudur: Bilindiği gibi Kur’an’ın 7 veya 10 mütevatir kıraat şekli (varyant) mevcuttur. Şu anda ülke­mizde ve İslam aleminin büyük bir kısmında yaygın olan kı­raat, Âsım kıra­atidir.
Diyelim ki bu kıraat 19 kurgusuna –öyle değil ya!– tam anla­mıyla tetabuk etti. Peki tıpkı bu kıraat gibi ne­silden nesile tevatüren nakledilerek bize kadar gelen ve mezkûr kurguya uymayan diğer kı­raatler için ne diyece­ğiz? Zira Âsım kıraati ne kadar Kur’an’sa, diğer­leri de o kadar Kur’an’dır. Bunlar için­den sadece birisini seçip, “Bu Kur’an’dır, diğerleri değildir” demek mümkün olma­dığına göre ya 19 kurgusunun bunlar hakkında da ge­çerli olduğu kesin bir şekilde ispat edilmeli, ya da söz konusu kurgu “çöpe” atılmalıdır.
Kur’an’ın delil olduğunun delili olması noktasına te­vatü­rün et­kisine gelince;
Kur’an tarihi ile ilgili kaynaklarda, Kur’an’ın Hz. Pey­gam­ber (s.a.v)’den itibaren ne sûretle ahz ve telakki edil­diği, her kuşağın ha­fız ve kıraat alimlerince kendile­rinden sonra gelenlere nasıl öğretilip aktarıldığı konu­sunda zengin malumat mevcuttur.
Son derece hassas ve teknik bir konu olmakla bir­likte bu husus ile ilgili –kısaca– bir şeyler söylemek ge­re­kiyor.
Konuyla ilgili rivayetler, Kur’an’ı baştan sona ezber­le­yen sahabîler arasında Yemâme ve Bi’r-i Ma’ûne olayların­da şehid edilen kalabalık kitlelerden bahset­mektedir. Söz gelimi sadece Bi’r-i Ma’ûne olayında 70 kurra sahabî şehid olmuştur. Kur’an sesiyle Mescid-i Nebi’nin sofasını arı vızıltısına benzer bir sesle dolduran Ehl-i Suffa’yı da burada özellikle anmak gerekir.
Ebû Ubeyd el-Kasım b. Sellâm, Ehl-i Kur’an (kurra) sahabîler arasında başta Dört Halife olmak üzere Talha b. Ubeydillah, Sa’d b. Ebî Vakkâs, İbn Mes’ûd, Ebû Huzeyfe’nin azatlısı Sâlim, Huzeyfe b. el-Yemân, İbn Abbâs, İbn Ömer, Ab­dullah b. Amr, Amr b. el-Âs, Ebû Hureyre, Mu’âviye b. Ebî Süfyân, Abdullah b. ez-Zübeyr, Abdul­lah b. es-Sâib (bunlar Muhacirûn’dandır), Übeyy b. Ka’b, Mu’âz b. Cebel, Ebu’d-Derdâ, Zeyd b. Sâbit, Mücemmi’ b. Câriye ve Enes b. Mâlik’in (bunlar da Ensâr’dandır) isimlerini verir (Allah hepsinden razı ol­sun). Bu cümleden olmak üzere Mü’minlerin Anneleri ara­sında isimleri sayılanlar ise Hz. Aişe, Hz. Hafsa ve Ümm-ü Se­leme’dir (Al­lah onlardan razı olsun).
Şu bir gerçektir ki, Sahabe arasında Kur’an’ı dinleye­rek ez­berle­yenler olduğu gibi, çeşitli yazı malze­meleri üzerine ya­zarak (Hz. Peygamber (s.a.v)’in, sayıları 40’ı geçen vahiy kâ­tipleri bunların dışındadır) ezberleyen­ler de vardı. Konuyla il­gili eserlerde bu nok­tayla ilgili ge­niş malumat mevcuttur.
Sahabe arasında Hz. Osman ve Temîm ed-Dârî gibi (Al­lah iki­sinden de razı olsun) Kur’an’ı bir tek rek’atte hatmeden­ler bulunduğu gibi, bir günde, bir haftada ve bir ayda hatme­denler, kıraatin cehrî yapıldığı namaz­larda ve özellikle sabah namazında Seb’u Tıvâl’i (Yedi uzun sûreyi) okuyarak namaz kıl­dıranlar mevcuttu.
Efendimiz henüz hayattayken kurra sahabîlere, halka Kur’an öğ­retmelerini, halka da onlardan Kur’an öğ­renmelerini emir buyur­muş ve Kur’an’ın Tabiun nes­line aktarılması böy­lece devam eden bir gelenek çerçeve­sinde bir “görev” olarak telakki edilmiştir.
Onlardan sadece İbn Mes’ûd (r.a)’ın Kûfe’de kal­dığı uzun yıl­lar boyunca yetiştirdiği talebelerinin sayısı­nın 4.000 (dört bin), Ebu’d-Derdâ’nın bir mecliste sayıla­rını tesbit ettir­diği talebelerinin sayısı ise 1.600 (bin altıyüz)’ den fazladır.
Bu iki örnek, Kur’an ilimleri öğrenen ve tabii olarak bu arada Kur’an’ı Sahabe’den ahz eyleyen Tabiun nesli­nin adedi­nin tevatür seviyesinde olduğu konusunda en küçük bir şüp­heye bile yer bırak­mamaktadır.
Kur’an’ın açık ve kesin delaletlerinin, aklî bedihiyyatın ve na­kilde tevatür unsurunun önemini ve ağırlığını ifade için es­kilerin kullandığı son derece önemli bir kavram vardır. Böyle delillerle sabit olan hu­suslar için selefimiz, “Din’den olduğu zaruretle sabit olan” nite­lemesini kullanır. Bu, bahse konu hu­susun dinden oldu­ğunun inkârının mümkün olmaması bir yana, bunun aksinin doğru oldu­ğunu itirafa kişinin mecbur kalması, herhangi bir itiraz noktası bu­lamaması anlamına gelir.
Kur’an’ın nesilden nesile tevatüren nakli de bu meyanda “Din’­den olduğu zaruretle sabit olan” hususla­rın başında gelir. Kur’an’ın naklinde tevatür unsurunu ha­fife alma eğiliminde olanların, Kur’an’ın Kur’an oldu­ğunu ispat için ellerinde başka hiçbir delil ve güvence­leri yoktur.
Burada bir parantez açarak Sünnet’in ve hadislerin bize nak­linde şüpheler bulunduğu gerekçesiyle bu alanı devre dışı bırakmak isteyenlere seslenelim:
Kur’an’ın ilahî koruma altında bulunduğu, ancak Sünnet için böyle bir garantinin mevcut olmadığı gerekçe­siyle bugün elimizde bulunan Sünnet/Hadis kay­naklarına itimat edemeyece­ğimizi söyleye­bilmek için garip bir atılganlık ve an­laşılmaz bir isteklilik gözleniyor.
Hadisler (burada konunun otoriteleri tarafından sa­hih ka­bul edilen hadisleri kastediyorum) hakkında sırf bazı kimse ve kesimler tarafından ileri sürülen “uydurma olabilecekleri” iddiası, evet tek başına bu iddia İslam’ın bu ikinci temel ku­rumu hakkında şüpheye kapılmamız için yeterli ise, aynı tür­den iddiaların Kur’an hakkında da varit olduğunu hatırlaya­lım:
Bilindiği gibi Şia’ya mensup bir kısım kimseler, Kur’an’da “Ve­layet sûresi” diye bir sûrenin var olduğunu ve Ehl-i Beyt’in fazilet­lerini anlatan bu uzun sûrenin Hz. Ebu Bekr (r.a) tarafından mushaftan çıkarıldığını iddia ederler.
Şia’nın elindeki bir kısım yazma Kur’an nüshala­rında bu sûre mevcuttur ve müsteşrik Nöldeke tarafın­dan 1842 tari­hinde neşredilen Târîhu’l-Mesâhif adlı çalış­maya derc edilmiş­tir.
Meşhur Şii alim et-Tabersî Faslu’l-Hitâb fî İsbâti Tah­rîfi Ki­tâbi Rabbi’l-Erbâb adlı eserinde böyle bir sûre­nin varlığını –yalanlamamak sûretiyle– zımnen doğ­rular ve bu sûrenin aslının Debistân-ı Mezâhib adlı kitapta mevcut oldu­ğunu söy­ler.
Yine Şia’nın meşhur ve muteber kaynaklarından el-Kuleynî’nin el-Kâfî isimli eserinde, Şii imam­ların elinde Hz. Fâtıma’nın mushafının mevcut olduğu ve bu mushafın muh­tevasının, bugün elimizde bulunan mushafın üç katı kadar olduğu zikredilmek­tedir.
Yine el-Kuleynî, Cebrail (a.s)’ın Hz. Peygamber (s.a.v)’e getir­diği Kur’an’ın ayetlerinin sayısının 17.000 (on yedi bin) oldu­ğunu söyler. Bu rakam, elimizdeki mushafta bulunan ayet sayısının aşağı yukarı üç katına tekabül et­mektedir.
Öte yandan Kur’an’ın Kur’an olduğunun ancak “19 muci­zesi” ile bilinebileceğini söyleyenlerin de, 9/et-Tevbe sûresinin son iki aye­tinin –19 kurgusuna uyma­dığı için– apokrif (uy­durma) olduğunu iddia ettiklerini biliyoruz.
Şu halde sırf bir kısım kimseler Kur’an’da eksiltme­ler bu­lundu­ğunu, bir kısım kimseler de ona ilaveler ya­pıldığını söylüyor diye bizim Kur’an hakkındaki iman, itmi’nan ve yakinimizin sarsıl­ması mı gerekiyor?
Bu so­runun cevabı nasıl şüphesiz bir biçimde “ha­yır” ola­caksa, Sünnet ve hadisler hak­kında benzer şeyler söyle­yen­lerin iddialarının karşılığı da aynı şekilde olum­suz olacaktır.
Bize kadar güvenilir tariklerle gelmiş ve yüzyıllar boyunca bu Ümmet’in kabul ve ameline konu olmuş ha­disler arasında uydurma olanlar bulunabileceğini söyle­yenler, ortaya ciddiye alınabilir deliller koyamadıkları sürece bu iddia boşlukta kalmaya mahkûmdur…
Ebubekir Sifil, İslâm ve Modern Çağ 1, 5. Baskı, Rıhle Kitap, İstanbul 2020, ss. 15-20.
Editörün notu: İslâm ve Modern Çağ serisini sitemizden inceleyebilir, sipariş verebilirsiniz: https://rihlekitap.com/kitap/islam-ve-modern-cag-1-2-3-takim-ebubekir-sifil/.
 Târîhu’l-Mesâhif, II, 102.
 Mecma’u’l-Beyân adlı tefsirin sahibi Ebû Ali el-Fadl b. el-Hasen et-Tabersî (ö. 548/1153) ile karıştırılmamalıdır. 1320/1902 tarihinde ve­fat eden Faslu’l-Hitâb sahibi­nin adı Takiyyuddîn Hüseyin b. Mu­hammed en-Nûrî’dir.
 Yazma nüsha, 95/b-96/a; matbu nüsha, 180.
Orijinal nüshası Londra’daki British Library’de bulunan bu yazma­nın bir kop­yası Riyad’daki Kral Faysal İslamî Araştırmalar Mer­kezi’nde mevcut­tur.
et-Tabersî’nin bu eserde yer verdiği pek çok iddiadan birisi de (96/b-97/a), Hz. Peygam­ber (s.a.v)’in, Hz. Ali (r.a)’ın faziletleri hakkında İsra yolculu­ğunda aldığı bir vahyi tebliğ etmeyi unuttuğunu, bunun üzerine “Rabbinden sana Ali hakkında indiri­leni tebliğ et; yoksa O’­nun elçiliğini ye­rine getirmemiş olursun” uyarısını aldığını an­latan bir rivayetin mevcudiye­tidir.
Müellif et-Tabersî’nin yorumu, Hz. Peygamber (s.a.v)’in bunu, müna­fıklardan çekindiği için yaptığı şeklindedir.
 Bağdatlı İsmail Paşa, Keşfu’z-Zunûn zeyli Îdâhu’l-Meknûn‘da (I, 442) bu ese­rin, Mûbed Şah tarafından, –elinizdeki kitabın ikinci cildinde (7. Bölüm, s. 289 vd.) kendisinden detaylı bir şe­kilde bahse­dece­ğim– Ekber Şah için kaleme alınmış Farsça bir eser olup, genel ola­rak Hindistan’da mevcut muhtelif din ve mezhepleri anlattı­ğını söy­ler.
Ancak bu görüş tartışmalıdır. Zira Ekber Şah’ın ölüm tarihi 1014/1605’tir. Debistân-ı Mezâhib‘de ise 1063/1653 tarihinde ya­şanmış bir olaydan bahse­dilmekte ve 1069/1659 yılında vefat etmiş olan Muhammed Dârâ Şükûh’tan söz edilmektedir. Bu hususlar, mezkûr eserin Ekber Şah’tan çok sonra kaleme alındığını gösterir.
Öte yandan bu eserin yazarının kimliği üzerinde de derin görüş ayrı­lıkları vardır. Mezkûr Mûbed Şah yanında Muhsin Fânî el-Keşmîrî, Mîr Zülfikâr Ali ve Keyhüsrev İsfendiyar, muhtelif araştırmacılar ta­ra­fından Debistân-ı Mezâhib‘in müellifi olarak gösterilmiştir. Bu ese­rin gerçek müellifinin kim­liği hala meçhuldür. Bu konuda geniş bilgi için bkz. DİA, IX, 65-6.
 et-Tabersî, belirttiğim yerde şöyle der: “Debistân-ı Mezâhib sahibi, Şia’nın akai­dini zikrettikten sonra şöyle demiştir: “Bazıları şöyle diyor: Osman, Mushafları yaktı, Ali ve ehl-i beyti hakkındaki sûreleri yok etti ki, şu sûre de onlardandır:..”
et-Tabersî burada, yaklaşık iki sayfa uzunluğundaki bu “sûre”yi zikret­tikten sonra sözle­rini şöyle sürdürür:
“Derim ki: Debistân-ı Mezâhib sahibinin sözlerinden, onun bu sûreyi Şia’nın ki­taplarından aldığı anlaşılmaktadır. Ben Şia’nın kitaplarında bu sûre­nin izine rastlamadım. Şu kadar var ki, kendisinden nakle­dildiğine göre Şeyh Mu­hammed b. Ali b. Şehrâşûb el-Mâzenderânî Kitâbu’l-Mesâlib‘de onların (Sa­habe’nin, E.S), “Velâyet sûresi”nin ta­mamını mushaftan iskat ettiğini söy­lemiştir. Zikrettiğim sûre o olma­lı­dır…”
 el-Kâfî, I, 239.
 A.g.e., II, 634.
19 SafsatasıCeviz KabuğuEbubekir SifilEdip YükselHakîkatİslâm TarihiKur'anMushafNöldekeSahabeŞia
Posted in Kur'ân-Tefsir.
PreviousÇölün Dehşeti: Gertrude Margaret Lowthian Bell (1868-1926)
NextHz. Peygamber’in Sözlerinin Değeri – Salim Öğüt