Anadolu Kaplanı Mithridates - Sayfa 2
Pontus krallığının arması, Perslerin mitolojik atası Perseus’tan gelen Pegasos ile ay-yıldızdır. Bu ay-yıldızın etrafında birleşen değişik ve çeşitli halklar, Mithridates’in şahsında bir devlet oluşturmuştur. Çeşitli ırklara, kültürlere, dillere, dinlere, gelenek ve göreneklere sahip olan halklar bu devlette toplanmıştır. Krallıktaki başlıca halklar şunlardır:
Mithridates’in de tabi olduğu Anadolu’daki Ahameniş devri kalıntıları olan Pers asilzadeleri, asker ve ruhban sınıfı ki bunlar Pontus Kapadokyasının verimli ovalarına sahiptirler. Dinleri Ahuramazda’dır. Bunlarda Pers kültürü egemendir.
Kapadokyalılar, krallığın en kalabalık ve kadim halkıdır. Tam Helenleşmemiş, eski geleneklerini devam ettirip, Kapadokya dili konuşmaktadırlar. Eski tanrılarının Helenleşmiş biçimlerine tapınırlar.
Pontus krallığının Karadeniz kıyısındaki bütün kentleri Helen kolonileridir. Ticaretle uğraştıklarından hepsi de gelişmiştir. Mithridates’in Helen kültür ve uygarlığını benimsemesi, Helen halkına özel önem vermesine yol açmıştır. Kendi eşlerinden komutanlarına kadar hep Helenlerden seçmiştir. Öyle ki başkenti bile bir Helen kolonisi olan Sinop’tur. Romalıların zulmünden kaçan Helenlere daima kapılarını açık tutmuştur. Helenler de Mithridates’i, Anadolu’yu fethettiği zamanlarda, Roma mezaliminden kurtulmanın getirdiği sevinçle kahraman olarak karşılamışlardır.
Paflagonyalılar geleneklerine bağlı ve özgürlüklerine düşkün bir halktır. Ancak aynı zamanda batıl inançlı ve tembel insanlardır. Frigler gibi doğa tanrılarına inanırlar. Basit kayaları kutsallaştırarak tapınırlar.
Lykos vadisi, Halys’in kaynağı ve Fırat boyunca yaşayan Ermeniler aslında Persleşmiş bir kavimdir. Tanrıları da İran etkisindeki Anaitis’tir. Kentleşmiş yerleşimleri olmadığından daha çok köylerde yaşarlar.
Paryadres ve Skydides dağlarında yaşayan diğer çeşitli kavimler ise medeniyetten pek nasibini almamış halklardır. Batı Paryadres’te yaşayanlar doğuya göre daha medenidir. Bu Khalib ve Tibaren halkları en azından ya çoban ya da ücretli asker olarak çalışırlar. Hayatları neşe ve eğlencedir. Dürüst ve konukseverdirler. Tibarenler ile biraz daha doğudaki Mossineklerde cinsi ilişkiler serbesttir. Tibarenlerde, kuluçka geleneği olarak bilinen, kadın doğurduğu zaman onun tespit ettiği erkeğin çocuğun yanında yatması ve böylece çocuğun babası olarak ilan edilmiş olması alışkanlığı, çok eski devirlerden gelen bir kalıntı olmalıdır. Doğu Paryadreslerdeki Mossineklerde ise her şeyin herkesin gözü önünde olması gibi alışkanlıkları vardır. Onlar gibi komşuları Tzanlar ve Bizerlerin de inancı fetişizmdir. Doğudakiler genelde eşkıyalık ile geçinirler. Ama hepsi de neşeli ve konuşkan insanlardır.
Pontus krallığı bu şekilde tabiri caizse halkların mozaiğidir. Çeşitli kaynaklara göre krallık içinde konuşulan dil sayısı 22 ila 25 arasındadır. Çok eski zamanlardan beri süregelen kültürlerden iç bölgelerde Ahamenişlerin izleri belirginken, deniz kıyılarında Helen etkisi fazladır. Pers-Helen kültürünün yerli geleneklerle karışıp kaynaşmış sosyal yapısı, Pontus devletinin esasını belirler.
Pontus’ta soydan gelen krallık, eski zamanlardan beri ön Asya’da yaygın olan yönetim şeklidir. En büyük erkek çocuk, krallığa hak kazanır. Kral her şeydir: Mutlak hakim, ordu ve donanmanın baş komutanı, büyük yargıç, din adamı vb… Devletin idari teşkilat ve taksimatında Perslerden alınan satraplık sistemi uygulanmıştır. Kral dostları olarak görevlendirilmiş asilzadeler, komutanlık, bakanlık, satraplık vb. büyük devlet görevlerine getirilmiştir. Pontus egemenliğindeki Helen kolonilerinde bile merkezi krallığın atadığı yöneticiler görev yapmıştır.
Kapadokya krallığında 10, Tigranes Ermeni krallığında 120 yönetim bölümüne karşılık Pontus’un asıl krallığında 24 yönetim bölümü (Eparkhie) vardır. Bunlar: Pontus Paflagonyasında Domanitid, Blene, Pimolisen; Pontus Kapadokyasında Eanarea, Dazimanitid, Kamisen, Kolopen, Koranitid, Zelitid, Eazaken, Fazemenitid, Diakopen, Ksimen; Küçük Ermenistan’da Orbalisen, Aetulane, Orsen, Orbisen; sahillerde Amastris, Cazelonitid, Saramen, Themiskyra, Sidon, Tibarenia ve Sannika. Her yönetim bölümün başındaki görevli, Kapadokya’daki gibi “strategia” olarak adlandırılır. Mithridates’in Paryadres ve Skydides dağlarında sayısı 75’i bulan şatoları (Gazophylacie) çok ünlüdür. Mithridates topladığı vergi ve savaş ganimetlerini bu şatolarda saklamış, ancak hiçbiri de Romalılardan kurtulamamıştır.