Şathiyye Nedir? Şathiyenin Özellikleri Örnekleri
Şathiye Nedir? Şathiyenin Özellikleri, Örnekleri
Şathiye: "Şath" kelimesi Arapça'da alaylı söz anlamına gelir. Tasavvufta ise sûfînin kendisinden geçtiği bir sırada söylediği şeriata aykırı söz ve hareket anlamına gelir.
Hallâc-ı Mansûr'un (öl. 922) "Ene'l-Hakk" (ben Tanrı'yım veya Tanrı ile beraberim) sözü tasavvuftaki şath'ın en meşhur örneklerindendir. Hallâc-ı Mansûr, Şahabeddin-i Maktul, Bâyezid-i Bistâmî, Cüneyd-i Bağdadî, Muhiddin-i Arabî gibi birçok mutasavvıf, başka türlü de yorumlanabilen, fakat ilk bakışta şeriata aykırı düşen ve te'vil götürmeyen bu tür bazı sözler söylemişlerdir.
Şath kelimesi Türkçe'de bir duygu veya düşünceyi iğneleyeci ve alaylı bir şekilde dile getirmek demektir.
Şathiyye veya şathiyyât ise, alayh, eğlenceli sözlerle, iğnelemek, güldürmek veya alaya almak amacıyla söylenmiş şiirlere denir. Genellikle başkaları tarafından şerhedilmeye muhtaç olan bu tür şiirler, Cahiliye devri Arap şiirinden İran'a, oradan da Türklere geçmiştir.
Yunus Emre'nin meşhur "Çıktım erik dalına anda yedim üzümü" mısraıyla başlayan şiiri; Kaygusuz Abdal'ın "Bir kaz aldım ben karıdan" ve "Kaplu kaplu bağalar" mısralarıyla başlayan şiirleri; Eşrefoğlu Rûmî'nin "Tecellî şevki dîdârın beni mest eyledi hayran" mısraıyla başlayan şiiri ye Niyâzî-i Mısrî'nin bazı şiirleri Türk tekke şürinin şathiyye türünde başta gelen örnekleridir. Yunus Emre'nin "Çıktım erik dalına anda yedim üzümü" mısraıyla başlayan gazeline Niyâzî-i Mısrî'nin yazdığı şerh de bu tür şerhler arasında önde gelenlerden biridir.
Bir molla kasım gelir ( Yunus Emre )
Şathiye (yücelerden yüce...)
(Kaygusuz Abdal, 15.yy.)
Ol "kaabe kavseyn"in ev ednâsıyuz
Yok iken Âdem'le Havvâ âlemde
Bir gececik mihman kaldık Meryem'de
Hazret-i İsâ'nın öz babasıyuz
Bize "Peder" dedi tıfl-ı Mesîhâ
"Rabbi erinî" deyü çağırdı Mûsâ
"Len terânî" deyen biz idik ana
Biz Tûr-ı Sînâ'nın tecellâsıyuz
"Küntü kenz" remzinin olduk âgâhı
"Hakk al-yakîn" gördük cemâlullahı
Biz Hacı Bektâş'ın fukarâsıyuz
Zâhidâ şânımız "İnnâ fetahnâ"
Pir Balım Sultan'ın budalasıyuz
Örter mâ'na yüzünü ( Yunus Emre )