Ruslar, 21 Mayıs’ı Krasnaya Polyana’da ‘Zafer Günü’ olarak kutluyor, Çerkesler de dünyanın dörtbir köşesinde ‘Yas Günü’ olarak anıyorlar...
20.05.2016 19:16 Karakter boyutu :
21 Mayıs 2016 günü saat 14.00’te ve aynı günün akşamı saat 21.00’de İstanbul Rus Başkonsolosluğu önünde Kafkasya göçmeni Adıge ve Abhaz kökenli insanlarımız toplanarak 21 Mayıs Ruhu’nu bütün dünyaya haykıracaklar. Hatırlatacaklar.
Dostlar, her yıl olduğu gibi önce zırva saldırılara cevap vererek başlayayım yazıya. Ben Çerkes değilim.
Türkiye’de asgari 3, azami 5 milyon Çerkes ve/veya Kafkasyenlerle karışmış insanımız var. Osmanlı’nın son döneminde ve cumhuriyetin ilk yıllarında, büyük hizmetleri oldu. Bu vatanla tam anlamıyla bütünleştiler.
İnönü’ye rakip olduğu için suçlanan Çerkes Ethem İhaneti uydurmacası ile karalandılar. Fakat bu ülkeye her daim sahip çıktılar.
Dramlarını anlatmak bu sayfalara sığmaz. Bu acıklı geçmişi Türkiye’de en iyi bilen birkaç kişiden biri olan sevgili dostum Hapi Cevdet Yıldız’ın notlarından yararlanarak olayı özetlemeye çalışayım:
1829 Edirne Antlaşması sonucu Osmanlılar Kafkasya’dan ayrıldılar. Osmanlı sınırı Batum’a kadar geriledi. Çerkesya kendi haline terk edilmiş, karadan ve denizden tam bir Rus kuşatması içine alındı. Kafkasya’da fiilen Rus boyunduruğu altına girmemiş tek ülke olarak kaldı.
Çerkesya, örnek nitelikte bir yerdi. İnsanları temizliğe özen gösteren, insancıl, birbirine ve kadınlara saygılı, konuksever ve kültürlü insanlar ülkesi idi. Kendi kendine yeten bir toplum söz konusuydu.
Rusya, Çerkes yaşam sistemi için ‘Başıboş bir yaşam tarzı’ diyordu, çünkü özgürlüğün ne demek olduğunu bilmiyor ya da farklı algılıyordu. Çerkes toplum yapısı daha çok İsviçre’nin federal/ kantonal toplum yapısına benziyordu.
Ne dramlar yaşandı?
Şöyle bir tarihî özet geçelim mi?
Osmanlılar’ın Kafkasya’yı tahliyesi üzerine Rusya, uzlaşma yerine kaba güçle Çerkesler’e boyun eğdirme yolunu seçti. Ruslar Rus yönetimine boyun eğmelerini istediler. Toplanan Çerkes Kurultayı, boyun eğmeyi reddetti.
Rus İmparatorluk yönetimi çözümü askere havale etti. Rus Ordusu’nun komutanı ve Kafkasya Valisi General Paskeviç harekete geçti.
Çerkesler’in deniz yoluyla olan dış temasları kesilecek, boyun eğmeleri sağlanacaktı. Bunun için Karadeniz kıyısı boyunca uzanacak, üzerinde askeri kale, karakol ve gözetleme kuleleri [Çeşane] bulunacak bir yol/ hat inşa edilecek, Çerkesler’in deniz yoluyla dışa açılmaları ve bağlantı kurmaları önlenecekti.
Plan uyarınca Ruslar Sucuk-Kale (Ṡemez) yerinde Novorossiysk (Yeni Rusya) adlı bir liman kenti, Ĥuĺıĵıy’da da Gelencik Deniz Üssü’nü kuracak, Ĥuĺıĵıy’dan başlayan ve karadan ülke içinden geçip Yekaterinodar (Krasnodar) yakınlarına, Olginsk Köprüsüne ulaşacak bir başka hat daha inşa edecekti. Böylece Natuhaylar diğer Çerkeslerden koparılmış olacaktı. Anapa’dan başlayan kıyı hattı önce St. Duh’a (Kutsal Ruh/Adler), ardından Rus korumasındaki Abhaz Prensliği’nin merkezi Sohum-Kale’ye uzatılacaktı.
Bu arada Osmanlı ve İngiliz ajanları Çerkesya’ya geliyor, özellikle Osmanlı din adamları, laik düşünceli ve dinsel hoşgörülü olan Çerkesler’i, tarikat bağımlısı Çeçen ve Dağıstanlılar’la bir tutarak ‘din uğruna Ruslar’la Kutsal Savaşa çağırıyor’, kendilerine dış yardım geleceği vaadlerinde bulunuyorlardı.
SÜRGÜN, RUSLARIN GÜNDEMİNE NASIL GİRDİ
1839-1840 kışını Çerkesler çok zor koşullar altında geçirdiler, ülke içine dalan Rus birlikleri önlerine çıkan Çerkesler’i öldürdüler, köyleri ateşe verip yaktılar, erzak depolarını ve hayvan sürülerini yağmaladılar.
Şapsığ ve Abzah gibi boyların direnişi, temel olarak, topraklarını tümden yitirme, Rus’a kaptırma, sürülme ve özgür yaşam biçimlerinin yok olması endişelerinden kaynaklanıyordu. Bir başlarına Rusya ile başedemeyeceklerini biliyor, dış yardım almayı umuyorlardı. Kitleler genellikle büyük darbeler ve krizler yaşanmadığı sürece değişimleri öncesinden algılayamıyorlar.
Şeyh Şamil’in tesliminden sonra Çerkesya’da Abzahlar tarafından desteklenen Şamil’in naibi Muhammed Emin de Aralık 1859’da Abzahlarla birlikte Rus yönetimine boyun eğdi, Çar’a sadakat/ bağlılık yemini verdi.
Kafkas Ordusu Kurmay Başkanı General Milyutin Çerkesler’e boyun eğdirmek için bir kısmının, özellikle Karadeniz kıyısında yaşayanların Ukrayna’nın doğusundaki Don Nehri düzlüklerine sürülmesi gerektiğini 1857’de gizli bir raporla başkent St. Petersburg’a bildirdi. Böylece sürgün olayı Ruslar’ın gündemine girmiş oldu.
Ruslar için ZAFER
Çerkesler için YAS!
Karar beklemeye alındı ve 1860 yılında olgunlaştırıldı. Buna göre Karadeniz kıyısındaki Çerkesler (Şapsığlar, vb) topraklarından çıkarılacaklar ve Türkiye’ye gönderileceklerdi. İsteyenler de Şhaguaşe/Belaya ı ile Laba ırmakları arasında bulunan boş yerlere/ düzlüklere yerleşebileceklerdi. Bu yerler olsa olsa, en çok 100 bin kişinin yerleşebileceği kapasitede dar bir alandı. Ayrıca ilkbaharları su basan, yer yer bataklık ve yazları sıtma yatağı olan bir yerdi.
Tehlikeyi anlayan Şapsığ, Vıbıh ve Abzahlar 13 Haziran 1861’de [günümüz takvimiyle 25 Haziran 1861’de] Soçi’de “Büyük Özgürlük Meclisi” denilen ortak bir yönetim oluşturdular.
1864 yılında Ruslar’ın uyguladığı Çerkes soykırımı ve sürgünü olayı yaşandı. Çerkes nüfus, [yaklaşık 2 milyon], neredeyse son bireyine kadar kitlesel biçimde askerî harekâtla ya yok edildi, ya da malları yağmalanarak sağ kalanları Osmanlı topraklarına gönderildi. Ülke, Çerkes halkının elinden alınıp Rus yerleşimine tahsis edildi, ‘Novorossiya’ (Yeni Rusya) adıyla etnik kimlik değişimine uğratıldı.
Çerkesya’nın işgali üzerine dört ayrı yöreden ve yönden gelen sembolik 4 Rus askerî birliği şimdi Krasnaya Polyana [Atkuac] denen ve 2014 Soçi Kış Olimpiyatlarının yapıldığı yerde, Kabaada denilen dağ çayırında toplandı. 21 Mayıs 1864 günü, Kafkasya Valisi ve Kafkas Ordusu Komutanı Grandük/ Veliaht/ Büyük Prens Mihail Nikolayeviç’in de katılımıyla büyük bir dinî ve bir de askerî geçit töreni yapıldı. Savaşın Ruslar’ın zaferiyle sona erdiği ilan edildi.
Ruslar, 21 Mayıs’ı Krasnaya Polyana’da ‘Zafer Günü’ olarak kutluyor, Çerkesler de dünyanın dörtbir köşesinde ‘Yas Günü’ olarak anıyorlar.
halit kakınç çerkesler yas günü ruslar cumartesi
Çerkesler yeni parti kuruyor
O partinin adı ne oldu