Diyet ve Fertilite – Diyetgen – Türkiye'nin Sağlıklı Beslenme Platformu
Diyet ve Fertilite
Diyet ve Fertilite : Fertilite tıp dilinde ‘doğurganlık, erkekte döllenme, kadında ise döllenme yeteneği’ anlamına gelmektedir. Fertilite; çevresel faktörler, fizyolojik durum, hastalık, diyet gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Gelin, bu yazımızda diyetin fertilite üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu hep beraber inceleyelim.
Diyet ve Fertilite ; Yapılan birçok çalışmada sağlıklı beslenmenin fertiliteyi olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Besinlerden aldığımız proteinin kalitesi başta olmak üzere, besin çeşitliliği, karbonhidratların glisemik indeksi, diyetteki yağ asitlerinin örüntüsü, günlük fiziksel aktivite düzeyi fertiliteyi etkilemektedir.
Düşük glisemik indeksli ve kompleks karbonhidratların fertilite üzerinde olumlu etkisi bulunmaktadır. Örneğin beyaz ekmek yerine tam buğday, çavdar veya kepek ekmeği tüketmek, pirinç pilavı yerine bulgur pilavı tercih etmek, kavun, karpuz gibi glisemik indeksi yüksek meyveler yerine elma, portakal gibi düşük glisemik indeksli meyveleri tercih etmek, basit şeker tüketimimizi en aza indirgemek üreme sağlığımızı olumlu yönde etkilemektedir.
Birçok çalışmada bitkisel kaynaklı proteinlerin fertiliteye etkisi, hayvansal kaynaklı proteinlere göre daha olumlu olmuştur. Örneğin kırmızı et iyi bir protein kaynağıdır fakat yüksek miktarda doymuş yağ içerdiğinden dolayı fazla miktarda tüketimi üreme sağlığını olumsuz etkilemektedir.
Kahve, çay, kola gibi bazı içeceklerde, çikolatada, kakaoda bulunan kafein vücudumuzda hızlı bir şekilde emilir ve tüm hücrelerimize ulaşır. Kafein uyarıcı bir madde olduğundan dolayı gebe kadınlarda fetüs kafeine maruz kalabilir. Fetüsün kalp ve dolaşım sistemini ve sinir sistemini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle gebe kadınların kafein alımını azaltması gerekmektedir. Gebe kadınların 200 mg kafeini aşmamaları önerilmektedir.
Sağlıklı bir gebelik ve döllenme için vitaminlere ihtiyaç vardır. Antioksidan vitamin ve minerallerin alınmasıyla sperm kalitesi, sayısı artmakta ve gebelik oranında artış görülmektedir. Sebze ve meyveler antioksidan vitamin ve minerallerden zengin olduğundan dolayı diyette mutlaka yer almalıdır.
D vitamini eksikliği olan kadınlarda gebe kalma ihtimali düşmektedir. Ayrıca D vitamini düşük olan erkeklerde spermlerin hareketliliği azalmaktadır. D vitaminini besinlerle çok fazla alamadığımızdan dolayı başlıca kaynağı güneş ışığıdır. Gerektiği zaman hekim kontrolünde vitamin takviyesi başlanabilir.
Sağlıksız beslenme sonucunda vücudumuzdaki yağ oranı artmakta ve beraberinde obeziteye de neden olmaktadır. Obezite diyabet, metabolik sendrom, kardiyovasküler hastalıklar, solunum bozuklukları, insülin direnci, kanser, safra kesesi hastalıkları, hipertansiyon, hiperlipidemi ve infertiliteye neden olmaktadır. Obez bireylerde adipoz dokudan salgılanan adipositokinler üreme hormonları üzerinde olumsuz etki göstermektedir. Obeziteyi önlemek adına sağlıklı bir yaşam biçimi benimsenmelidir.
Gelin, hep birlikte sağlıklı yaşam biçimi nasıl olması gerektiğini inceleyelim.
Sağlıklı beslenmeyi sağlamak için 3 ana, 3 ara öğün şeklinde beslenmemiz gerekmektedir. Ana öğünlerde tabağımızın yarısı sebze ve meyve grubundan, ¼’ü et, yumurta, kurubaklagil grubundan, ¼’ü ekmek ve tahıl grubundan oluşmalıdır. Ayrıca her öğünde mutlaka süt ve süt ürünleri grubundan 1 porsiyon bulunmalıdır. Yetişkinler süt ve süt ürünlerini günde 2 porsiyon; çocuk, genç, gebe, emzikli, menapoz sonrası kadınlar ise günde 3-4 porsiyon tüketmelidir.Diyet ve Fertilite
Yetişkin, genç, çocuklar için et, yumurta, kurubaklagil grubu günde 2 porsiyon, gebe ve emzikli kadınlar için 3 porsiyondur. Meyve grubu günde 2-4 porsiyon; sebze grubu günde 3-5 porsiyon tüketilmelidir. Sebzelerin en az iki porsiyonu yeşil yapraklı sebzelerden tercih edilmelidir. Ekmek ve tahıl grubu günde 4-6 porsiyon tüketilmelidir. Doymuş yağ tüketimi en aza indirgenmelidir. Yemeklerde zeytinyağı, ayçiçek yağı gibi doymamış yağlar tercih edilmelidir. Basit şeker alımı azaltılmalıdır. Günlük tuz tüketimi 5 gramı( 1 çay kaşığı) geçmemelidir.
( Ayrıca Bakınız : Tuz Tüketimi )
Gün içerisinde yeterli miktarda sıvı tüketmeye dikkat edilmeli. Bireyin enerji harcamasının her kalorisi başına 1-1,5 ml sıvı tüketilmesi gerekmektedir. Örneğin bir bireyin günlük enerji gereksinmesi 2000 kkal ise günde 2000-3000 ml sıvı tüketmesi gerekmektedir. Sigara ve alkolden uzak durulmalıdır.Diyet ve Fertilite
Fiziksel aktivitenin artmasıyla beraber yaşam kalitemizde artacağından dolayı mutlaka egzersiz yapılmalıdır. Haftada en az 5 gün, tercihen 7 gün 30 dakika orta tempoda egzersiz yapılmalıdır.
Sonuç olarak, sağlıklı beslenmeyi yaşamımızın bir parçası haline getirmek sağlıklı yaşamı beraberinde getirmekte ve yaşam kalitemizde artış sağlamaktadır. Ayrıca obezite riskini ve obeziteye bağlı gelişen hastalıkların önlenmesinde büyük rol oynamaktadır. Dolayısıyla üreme sağlığı da olumlu yönde etkilenmektedir.
Diyetisyen Kübra Ece KUTSAL