MEAL/YORUM DENEMELERİ - 12 (103/ASR SURESİ)
1- Ömre/an’a yemin olsun ki, (1)
2- İnsan kaybetmektedir. (2)
3- Ancak,iman edip ıslah edici davranışlarda bulunanlar ve birbirlerine hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesna. (3)
1- “Asr”, belli bir zamanı ifade den ve dilimizde de “yüzyıl” kelimesinin karşılığı olarak kullanılan bir kavramdır.Ayetin devamı bu kelimenin insan hayatı ile doğrudan ilgili olduğunu fısıldamaktadır.Yemin ile pekiştirilen şey insan ömrüdür.Hikaye olunur ki; Bağdat’ın sıcağında dağdan getirdiği buzları “Sermayesi sürekli tükenen bu fakire yardımcı olun!” diye satan adamın bu çağrısına pür dikkat kesilen Cüneyd-i Bağdadi,talebelerine şöyle der : “Bu sözler beni sarstı. Eriyenin sadece buzlar değil, aynı zamanda ömrüm olduğunu fark ettim. Sıcak, adamın maddi sermayesi olan buzları eritip tükettiği gibi, zaman da asıl sermayemiz olan ömrümüzü tüketiyor. Saniye saniye, dakika dakika ömür buzumuz eriyor, hissedebiliyor musunuz? Adamın buzların erimesine olduğu kadar, ömürlerinin boşa tükenmesine karşı içi sızlanmayanlara yazıklar olsun…” (Vallahi dünya hayatını bundan daha iyi kimse tanımlayamazdı…) Allahu a’lem, ayet tam da bu noktaya vurgu yapmaktadır : Harcanıp giden,dönüşü olmayan,bitmeye aday ,sınırlı ve hesaplı ömre yemin olsun ki….
2- “Husr ; zayi ettirmek,zarar vermek,helak etmek,faydalanamaz hale getirmek,eksiltmek” anlamlarına gelir.Zamanını (ömrünü) gereği gibi harcayamayanlar,hüsrana uğrayacaklardır.Boşa geçen bir ömrü ifade eder.Kur’an’da bu anlamda “hüsrana uğrayanlar,zarar edenler,ziyana uğrayanlar” şeklinde bir çok ayette açıklamalar bulunmaktadır : Allah’a verdikleri ahdi bozup yeryüzünde fitne çıkaranlar (2/Bakara:27),delalete düşenler (7/Araf:178),dünya ve ahirette amelleri boşa gidenler (boş işlere dalıp gidenler,ömrünü boşa geçirenler) (9/Tevbe:69),iyilik yaptıklarını zannedipte dünya hayatındaki sa’yleri(çabaları) boşa gidenler (18/Kehf:103-105)… bu ve benzeri işlerden dolayı hızla tükenen sermayesini boşa geçirenler hüsrana uğrayacaklardır.Zaman,insanoğluna verilen bir nimettir.Her nimetin bir külfeti,bedeli vardır.Zamanın bedeli ise,üçüncü ayette ifadesini bulmuştur.Hz.Peygamber de hadisinde şöyle buyurmuştur : “İki nimet vardır ki, insanların bir çoğu bunların kıymeti hakkında aldanmıştır: Sıhhat ve boş vakit” Yine, Fahreddin-i Razi ,Tefsir-i Kebir’inde bu ayetleri şöyle yorumlamaktadır : “…Demek ki zaman,nimetlerin aslındandır….Zaman halis bir nimettir,onda kusur ve hüsran yoktur.Hüsran ve kusur,zaman içinde yaşayan insandadır.Nitekim bu hususu İmam-ı Şafii şu beyitlerinde çok güzel bir şekilde ifade etmektedir:
“Bütün ayıplar bizde… Zamanı suçluyoruz,
Bizden başka nesi var, o, bizim zamanımızdır,
Hicvediyoruz zamanı, hâlbuki yok günahı…”
3- “Salih Amel” in birçok tarifi yapılmaktadır. “farzları yerine getirmek,imana taalluk eden davranışlar,hayır işlemek,Allah’ın rızasını kazandırıp sevap işletecek davranışlar…” Mehmet Soysaldı,Fırat Ü.İlahiyat Fakültesi Dergisinde yer alan “Asr Suresi’nin Tefsiri Üzerine” adlı yazısında şu tanımlara da yer vermiştir ki dikkate değerdir: “Salih ameli, daha geniş bir şekilde ele alan Muhammed Abduh, Asr Suresinde geçen “salihat” kelimesini şöyle açıklamaktadır: “Zevk-i selim ve tabiat-ı müstakimenin kabulüne müsait olmakla beraber, maslahata muvafık, umum ve hususa faydalı ve hayır olduğu herkesçe kabul edilen amellerdir.” Ahmed Hamdi Akseki de “salih amele gelince, o da akl-ı selimin insan fıtratı ve tabiatının reddetmediği bir takım hayırlı amellerdir ki, insanın kendi nefsine, ailesine, milletine ve bütün insanlara, hülasa hangi sınıftan olursa olsun, her insanın menfaatine olan şeylerle bağdaşan iyi, güzel işler ve davranışlardır.” Tüm bu tanımlardan şu ortak sonuç çıkarılabilir.Salih amel;Allah’ın yeryüzündeki muradını gerçekleştirmeye yönelik kaliteli, erdemli iş ve eylemlerdir.Allah’ın muradı nedir,diye sorulursa,el-cevap,yeryüzünün ıslahı faaliyetlerinde bulunmaktır.Yani,insanlığın huzuru (rahatı için değil) için yapılan uğraşlardır.İman ve ahlak bağlamında ,bireysel ve toplumsal değerlerin korunması,çiğnenmemesi adına yapılan mücadele, yani sa’y-u gayretimizdir.Bu anlamda yapılan her türlü söz,fiil ve davranış sıradan ve basit değildir. Olağan ve rutin yaptıklarımız da değildir.Bir ameli salih kılacak değerde olmalıdır (9/Tevbe:120-121). İnsanı; icat ettiği Tanrı’ya tapınmak (itikat) tan kurtarıp,keşfettiği Rabbu’l-Alemin’e (imana) kavuşturan ve böylece iç dünyasındaki değerler kıpırdanmasını olabildiğince çevresine yansıtarak dünyadaki huzuru,ahirette ise sonsuzluğu tattırmalıdır.İnsanı ve yaşadığı toplumu geliştiren,değerlerini ayakta tutan,her türlü fesada set çekip ıslahın (düzeltmenin,onarmanın,hayrın,ihsanın…) önünü/yolunu açan erdemler bütünüdür. Namazı ile fahşa ve hayasızlığa set çekip (29/Ankebut:45),infakı ile arınan, orucu ile takvasını sağlayıp (2/Bakara:183) kötülüklere kalkan yapan, haccında kardeşliği,dayanışmayı, mücadeleyi sembollerle öğrenen,adaleti diri tutan (4/Nisa:135),ölçüyü kaçırmayıp dengeli davranan (11/Hud:85)…kısaca adam gibi adam olmanın adıdır “Salih Amel”. Bulunduğu coğrafyası,dili,ırkı ya da dini algılayışı ne olursa olsun bu tür amelleri art niyetten uzak yapan her insanın iç dünyasında mutlak anlamda imani bir kıvılcım vardır.
Kur’an aynı zamanda “amelleri boşa (edalle-ihbat-ibtal) gidenler” den de söz etmektedir.Birkaç örnek:Allah’a ortak koşanlar (39/Zümer64-66,9/Tevbe:17…),çıkarcı iki yüzlüler (9/Tevbe:69), Allah’ın ayetlerini (işaretlerini,delillerini,vahyini) ve dünyevileşerek sonsuz hayatı yalanlayanlar (7/A’raf:147,3/Al-i İmran:22),Allah’ın hükmünü/hikmetini beğenmeyenler/işlerine gelmeyenler (47/Muhammed:8-9)… “De ki: Size, (yaptıkları) işler bakımından en çok ziyana uğrayanları bildirelim mi? (Bunlar;) iyi işler yaptıklarını sandıkları halde, dünya hayatında çabaları boşa giden kimselerdir. İşte onlar, Rablerinin âyetlerini ve O’na kavuşmayı inkâr eden, bu yüzden amelleri boşa giden kimselerdir ki, biz onlar için kıyamet gününde hiçbir ölçü tutmayacağız. İşte, inkâr ettikleri, âyetlerimi ve resûllerimi alaya aldıkları için onların cezası cehennemdir.” (18/Kehf:103-106)
Birbirlerine hakkı (gerçeği,gerçekliği,Hakk’ın yolunu,her şeyin hakkını vermeyi,sabit ve doğru olanı yapmayı) ve sabrı tavsiye edenler kurtuluştadırlar.Tavsiye etmek;öğütlemek,vasiyette bulunmaktır.Salih amel davranışı anlatırken,tavsiye etmekte sözlü hatırlatmaları,ahitleşmeleri içerir.Neyin öğüdü?Aynı zamanda sabrın da hatırlatılmasıdır.Sabır ne büyük bir mücadele yöntemi.
“Sabrın derecesi hususunda fıtri kabiliyetin bir etkisi bulunduğu inkar edilememekle beraber eğitimin,alışkanlığın ve buna bağlı olarak azim ve iradenin ve onun için de imanın önemi çok büyüktür.Bundan dolayı sabır,seçimli fiillerden olarak “Ef’al-i Mükellefin” arasında tavsiye olunduğu gibi : “ Ey inananlar,sabredin,direnip üstün gelin,cihada hazırlıklı,uyanık bulunun ve Allah’tan korkun ki başarıya eresiniz.” (3/Al-i İmran:200) diye emrolunmuştur.Çünkü “Allah sabredenlerle beraberdir.” (2/Bakara : 153).Onun için hadisde de “Sabır açılışın,genişliğe çıkmanın anahtarıdır.” buyrulmuştur. Bu izahattan ve sözün gelişinden anlaşılır ki burada ve başka yerlerde öğütlenen sabır,iman ve Salih amel ile hak ve hayır yolunda sabırdır ki bu,yiğitlik,mertlik ve doğruluk şiarıdır.Yoksa her kötülüğe katlanmak,her zillete boyun eğmek,pislikler içine düşüp de ne pahasına olursa olsun ondan kurtulmamaya çalışmak,batılda,fenalıkta kalmak ve şerre rıza demek olan atalet,zillet ve meskenet ile aşağı düşmekten ibaret olan duygusuzluk değildir.Çünkü “İzzet,Allah’a,elçisine ve mü’minlere mahsusur.”(63/Münafikun:8) Nitekim bir hadiste, “sizden biriniz bir kötü iş görürse onu eliyle değiştirsin.Bunu yapamazsa diliyle onu değiştirmeye çalışsın.Bunu da yapamazsa kalbiyle ondan ikrah etsin;bu da imanın en zayıfıdır.” buyrulmuştur.(M.Soysaldı , a.g.e)
Bu surenin genelinden ayrıca şu yorumlara da ulaşabiliriz.
Başarıya götüren altın kurallar/Başarısızlığa (hüsrana) çareler:
b- Yapılabilirliğini ispat etmek/emek/salih amel.
c- Direnmek/süreklilik/mücadele etmek/sabır.
d- Gerçekçi olmak/realiteye uygun davranmak/ayakları yere basmak/hak.
Merhum Mehmet Akif, suremizi şiirin dili ile nasıl anlatmış.
Mutlaka sûre-i ve’l-Asr’ı okurmuş bu neden ?
Çünkü meknun o büyük sûrede esrârı felâh
Başta iman-ı hakikî geliyor sonra salâh
“Men Sabera Zafera”
“Sabrın Sonu Selamettir.”
Asr Suresi Allah’ın izni ve yardımı ile bitti…Allah en doğrusunu bilir.
Elinize dilinize sağlık Barış Abi.
Mehmet Akif’in şiiri de çok güzel/yerinde olmuş.
anonim 31.3.2016 13:02:40
anonim 1.4.2016 08:12:59
anonim 2.4.2016 23:33:08
Meallendirmede kullandığınız "ömre" yorumu surenin bütünü göz önüne alındığında uygun düşmüyor "an’a" andolsun yorumu yerinde olmuş.Yazdıklarınız iç açıcı olsada hala yorumlama biçiminize ısınamadım.
anonim 3.4.2016 17:02:50
ALLAH RAZI OLSUN ÜSTADLARIM
anonim 5.4.2016 22:20:47
Ziyaret Edilme Sayısı : 002868089