Çapa Etkisi | Başlığım
Ana Sayfa Anasayfa Çapa Etkisi
Yazar: Mustafa AysuTarih: Haziran 24, 2019 Kategori: Anasayfa, Gelişim, Genel, Haberler, Kişisel Gelişim, Mesleki GelişimYorum Yok
Çapa etkisi aslında bir çok farklı şekilde adlandırılmış bir psikolojik kavramdır. Bağlama etkisi, sabitleme etkisi, fokalizm etkisi ya da ingilizcesi “Anchoring effect” olarak geçen bu etki insanların karar verme sürecini etkilemektedir.
Çapa etkisi en kaba tabir ile oltaya gelmektir. Karar verme sürecinde ilk alınan bilginin doğru olduğuna inanmak ya da ilk alınan bilgiye göre daha sonraki bilgileri değerlendirme, kıyaslama yapmaktır.
SMU üniversitesi tarafından 165 katılımcı ile Plants vs. Zombies adlı oyun üzerinde bir deney yürütülüyor. Katılımcılar 3 gruba ayrılıyor. Birinci gruba bu oyunun yüz üzerinden 90 puan almış bir oyun olduğu söyleniyor. İkinci gruba ise oyunun puanının 61 olduğu söyleniliyor. Üçüncü gruba ise oyun puanı hakkında bilgi verilmeyip her deneyde olduğu gibi kontrol grubu olarak değerlendiriliyor. Daha sonra bu üç gruptan da oyunu oynamaları ve değerlendirmeleri isteniyor. Oyun puanını 90 olduğunu zanneden grup ortalama 85 puan veriyor. 61 olduğunu zanneden grup ise 71 puan veriyor. Kontrol grubumuz ise oyuna 79 puan veriyor.
Bu deneyde kontrol grubunun verdiği puanı doğru kabul edersek, yani oyunun gerçek puanının 79 olduğunu var sayarsak, 90 a çapalanmış(yüksek çapa) grubumuz oyunu daha yüksek puan vermiştir. 61 e çapalanmış(düşük çapa) grubumuz ise olması gerekenden daha az puan vermiştir. Deneyin devamında ise katılımcılara 10$ ödül veya oyunun bir kopyası önerilmiş. Yüksek çapaya maruz kalan katılımcıların çoğu oyunun kopyasını almayı tercih etmiş %40 da oyunu arkadaşlarına tavsiye etmiş.
Daha basit hazırlanmış bir başka deneyde ise katılımcılara bir çarpa işlemi sorulmuş ve çok az bir süre verilerek işlem sonucunu tahmin etmeleri istenmiş.
Birinci gruba çarpım sırası büyükten küçüğe olarak gösterilmiş, ortalama 2250 cevabı alınmış. Aynı işlem rakamları küçükten büyüğe gösterilerek sorulduğunda ise ortalama 512 cevabı alınmış. Birinci grup ilk gördüğü 8 rakamını baz alarak değerlendirme yapmıi, yani yüksek çapaya maruz kalmış bunun için diğer gruba göre daha yüksek cevaplar vermiştir.
Sayısal olmayan bir örnek durum ise çocuklara seçim yapmasını istediğinizde ilk sunduğunuz teklifi değiştirerek onların kararlarına etki edebilmenizdir. Karpuz mu istersin Kavun mu diye sorulduğu zaman özel bir tercihi olmayan çocuklar karpuzu seçecektir. Aynı soruyu kavun mu istersin yoksa karpuz mu diye değiştirdiğiniz zaman kavun cevabını alma ihtimaliniz daha yüksektir.
En kestirme yol bildiğin yoldur atasözümüz de aslında çapa etkisinin çok kısa bir tanımıdır. İnsanlar yeni bir kestirme yol bulmak ve daha fazla kazanım elde etmek yerine ilk sunulana bağlı kalmak ve onu kriter yapma eğilimindedir.
İş hayatında en çok satış ve satın alma süreçlerinde etkili olan bu psikolojik etki alışılmışın dışına çıkılmayı zorlaştırmaktadır. Mühendisler başta olmak üzere bir çok meslek grubu farkında olarak veya olmadan bu etkiyi kullanmakta ya da bu etkiye maruz kalmaktadır. Çapa etkisi karar verme sürecinde pratik olmamızı sağlar. Mantıklı ama her zaman doğru olmayan ancak kesinlikle kararlarımızı şekillendiren bir çok etkilerden birisidir. Eğer bu çapa etkisinin olumsuz bir etki olduğunu düşünüyorsanız yazının başında kullanmış olduğum “oltaya gelmek” deyiminin bu olumsuzluğa etki edip etmediğini değerlendirmek isteyebilirsiniz.
Etiketler: çapaçapa etkisi