Anasayfa » İş Sağlığı ve Güvenliğinde İSG Üçgeni!
İSG Uzmanı : EVRİM UZUNKategori : Neden İş Güvenliği Haziran 20, 2018
İş sağlığı ve güvenliği kapsamında alınacak tedbirler ve uyulması gereken kurallara işveren, çalışan ve devlet açısından olmak üzere üç farklı yönden bakmak gerekmektedir. Devlet yasal düzenleyici ve denetleyici iken, işveren bu yasal düzenlemeleri işyerine uyarlarken aynı zamanda da çalışanlarının kurallara uyup uymadığını denetlemekle de yükümlüdür. Çalışan ise işveren tarafından belirtilen kurallara uyma sorumluluğu taşımaktadır.
İş Sağlığı ve Güvenliği’nin İşveren Olarak Önemi?
Bir işyerinde iş güvenliğini sağlamada esas faktör insandır. Yeni teknolojiler ve buna paralel olarak geliştirilen güvenlik önlemleri iş yaşamında önemli bir yer tutuyor olsa da bunları uygulamaya koyacak kişiler insanlar olduğu için hem işverenlere, hem yöneticilere hem de işgörenlere bu konuda büyük sorumluluklar düşmektedir. Bu konuda verilecek eğitimler ile farkındalık yaratılmalı ve bu alanda bir kişinin ihmalkarlığının bir çok kişiye ve işletmeye ve topluma zarar verebileceği üzerinde durulmalıdır.
İşveren, işle ilgili her konuda işçilerin sağlık ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği konusunda işyeri dışındaki uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alması bu konudaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşverenlerin genel yükümlülükleri içerisinde işçilerin sağlığını ve güvenliğini korumak için mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil gerekli her türlü önlemi almak, organizasyonu yapmak, araç ve gereçleri sağlamak bulunmaktadır. İşveren, sağlık ve güvenlik önlemlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun sürekli iyileştirilmesi amaç ve çalışması içinde olmalıdır.
İşveren, işin sahibi olması, işyerinin mülkiyetinin kendisine ait olması ya da yönetim hakkına sahip olması sebebi ile işyerinde geniş yetkilere sahiptir. Ancak bu geniş yetkiler işverene bir takım yükümlülükler getirmektedir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı bu durumun paralelinde bir düzenleme getirerek İSG’ni sağlama esas sorumluluğunu işverene yüklemiştir. İşyerlerinde İSG önlemlerinin alınması sorumluluğu işverenlerin işçiyi gözetme borcunun doğal bir sonucudur.
20.06.2012 kabul tarihli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’ na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;
İşletmenin kendi içerisinde uzman bulundurmayıp da iş güvenliği alanında “Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri’nden (OSGB) hizmet alıyor olması sorumluluklarını ortadan kaldırmamaktadır. Çalışanların sorumluluklarını yerine getirmediği durumlarda da yükümlülükleri geçerli olup işgörenleri uyarmakla ve denetlemekle sorumludur. Bu alanda doğacak maliyetleri ise işgörenlere yansıtma hakkına sahip değildir.
İş Sağlığı ve Güvenliği’nin Çalışan Olarak Önemi?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu konuda çıkarılan yönetmelik ve tebliğlerde işverene çok sayıda görev ve sorumluluklar yüklenmiş olsa da bu kuralların tam olarak uygulanması işgörenlere bağlı olduğundan dolayı onlara da bir takım yükümlülükler getirilmiştir.
Buna göre 6331 sayılı Kanunun “Çalışanların yükümlülükleri” başlıklı 19 uncu maddesinde yer alan yükümlülükler aşağıda belirtilmiştir
İşyerine, sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmek ve işyerinde alkollü içki veya uyuşturucu madde kullanmak yasak olduğundan, bu yasağa uymak
4857 sayılı İş Kanununu’nda da belirtildiği gibi, “İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 25. maddesi uyarınca; “işçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi” halinde işveren işgöreni tazminatsız olarak işten çıkarabilme hakkına sahiptir.
İlginizi Çekebilir! Neden İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü
İş Sağlığı ve Güvenliği’nin Devlet Olarak Önemi?
Anayasa’nın çeşitli maddelerinde iş sağlığı ve güvenliği konularından bahsedilmiştir. Devlet de bundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmek için yasa ve kanunlar ile bu konuda düzenlemeler getirmiştir. Hem işverenin hem de işgörenin yükümlülüklerini belirlemek ve hem de bunlara uyulup uyulmadığını denetlemekle sorumludur.
Devletin işçi sağlığını koruma ve iş güvenliğini sağlama görevi Anayasa tarafından yüklenen bir ödevdir. 1982 Anayasası’nın 2. maddesinde; Türkiye Cumhuriyeti’nin “insan haklarına saygılı sosyal bir hukuk devleti” olduğu ibaresiyle doğrudan olmasa da çalışanların iş sağlığı ve güvenliği hakkından bahsedilmiştir. Maddeden anlaşıldığı gibi devletin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama borcu sosyal devlet olma ilkesine dayanmaktadır.
Anayasamızın maddeleri incelendiğinde 50. maddesinin 1. ve 2. Fıkralarındaki “Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.” ibareleriyle iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konular doğrudan hükme bağlanmıştır.
Anayasanın 56. maddesinde; herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu belirtilmiş ve devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla görevlendirilmiştir. Anayasanın 60. maddesiyle herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu hüküm altına alınmıştır. Sosyal güvenlik; çalışanlara, bugün ve gelecekte, çalışma koşullarını yitirmesi hali de dahil olmak üzere çeşitli risklere karşı, yaşamını sürdürebileceği, sürekli bir gelir güvencesinin sağlanması demektir. Bu maddeyle çalışanlar ölümlerine kadar ve kendileri öldükten sonra yakınları için oluşacak risklere karşı çalışanın yakınları sosyal güvence altına alınmıştır.
Sosyal bir devlet olarak iş sağlığı ve güvenliği konusunda Anayasa’nın yukarıda bahsedilen maddelerinden doğan ödevlerini yerine getirmek için devlet, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatını oluşturmalı, uygulanmasını kontrol amacıyla gerekli örgütü oluşturmalı ve denetim görevini yerine getirmelidir.
Devletin iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması konusunda, mevzuat oluşturma, teşkilat oluşturma, denetleme ve eğitim verme sorumluluklarını yerine getirmeye yetkili olan İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGÜM) kurulmuştur.