1917'de Rusya'da sıradan kırsal bölge insanları dünyalarını yeniden yaratmak için doğrudan harekete geçtiler.
1900'lerin başında Rus köylüler
Köylüler, 1917'de siyasi oyun değiştiricileriydi. Politikacıların ulusal mücadelelere karşı verdikleri tepkileri sınırladılar; ürettiler, denetlediler ve gıda arzlarını belirlediler; askerler olarak hizmet eden üniformalı ve silahlı köylüler siyasi iktidarı zorladılar ve devirdiler; ve Rusya'nın kent sakinlerinin çoğunluğu olarak, kent ayaklanmalarında kilit rol oynadılar.
Yine de, köylü devrimleri hakkında konuştuğumuzda, genelde toprağın sahipliği ve kullanımı üzerine yapılan kırsal savaşları kastederiz. Ve 1917'de Rusya nüfusunun yüzde 80'inden fazlası kentsel olmayan bölgelerde yaşıyor olsa da, akademisyenler sıklıkla köylülerin Rusya devrimindeki tecrübelerini ve katılımlarını sınırlar ve bunun yerine kentsel emek ve aydınlar üzerine odaklanırlar.
Kırsal ayaklanmaların çeşitliliği ve karmaşıklığı, köylü hareketinin doğası hakkında sahip olduğumuz herhangi bir varsayımı bertaraf eder. Ayrıca bu çeşitlilik ve karmaşıklık devrimin olağanüstü yaratıcılığını ve dönüştürücü doğasını da ortaya çıkarır.
Köylü ayaklanmaları basit tanımlamalara kafa tutar. 1917'de sınırlı bir süre içinde ve coğrafi olarak bir uçtan bir uca yayıldıkları için Rus İmparatorluğu'nun geniş toprakları kadar çeşit çeşit şekiller aldılar.
Genellikle, arazinin kalitesi ve yerel kültür bu ayaklanmaların şeklini belirledi. Çoğu kişi, toprak sahiplerine yönelik şiddet ve güç kullanarak mal mülk ele geçirme saldırıları olduğunu düşünse de, birçok kırsal mücadele sükuneti gözler önüne serdi. Şiddetli meydan okuma en çok dikkat çeker ancak katılan kişiler için de büyük riskler içerir. Rusya köylülerinin çoğu sessiz ve tedbirli eylemlere soyundular, buna rağmen mülkiyetleri yeniden dağıtılanlar muhtemelen bu şekilde hissetmemekteydi.
Bazı köylüler, basitçe çitleri açarak ve köyün hayvanlarını arazi sahibinin çayırlarında otlatarak gizlice isyana giriştiler. Bazı topluluklar, kendilerine ömür boyu yerel kaynakların kullanımını garanti eden resmi görünümlü belgeler hazırladılar. Daha pişkin ayaklanmalar, köylüler komşu ormandan keresteleri hep beraber çalışıp kaldırırlarken görüldü.
Maalesef, kırsal kesim işçilerinin o devrimci yılda katkıda bulunduğu tüm yollarla ilgili tam bir bilgimiz yok. Bildiğimiz şey, Rusya'nın devrim sonrası devletinde belirleyici bir rol oynayanların bir dizi taktikler, aktörler ve hedefler olduğunu gösteriyor.
Köylü terimi genellikle kırsal alanlarda yaşayan ve çalışan insanlar anlamına gelir, ancak Rusya'da bir kişinin pasaportunda bile görünen yasal bir kategori olan "soslovie" ile de tanımlanmıştır. Rus köylüleri kentsel alanlarda yaşayabilir, hayatlarını işçi veya tacir olarak kazanabilir ve orduda görev yapabilir.
Yirminci yüzyılın başında modernite, ataerkillik, dini ortodoksluk ve müştereklik tarafından tanımlanan köylü hayatının geleneksel unsurlarıyla birlikte var olan ve dönüşen kırsal Rusya'da doğuyordu.
Ataerkil iktidar yapıları, yaşlı insanların hem aileye hem de topluluğa hükmetmesini sağladı. Rus Ortodoks kaderi çoğu yerleşik için sosyal, kültürel ve ruhani hayatta önemli bir rol oynadı. Topluluk arazi sistemleri yönetimi, birçok alanda sürdü, böylece kaynakların ortak kullanımını kolaylaştırdı ve ataerkil toplumsal yapıları güçlendirdi. Tüm bu özellikler kırsal Rusya'ya, ulusal kaygıların üzerinde yerel çıkarlara vurgu yapan politikaları ve bir ölçüde cemaat sistemini verdi.
Modernlik bu geleneksel kalıplara çeşitli şekillerde meydan okudu. 1861'de serflerin kurtuluşu sonrasında kırsal kesimde ilk öğretim hızlandı ve okuryazarlık genç nesillere aktarıldı. Bu arada milyonlarca insan mevsimlik olarak kentlere göç etti ve sekülerizm ve tüketim kültürü de dahil olmak üzere metropol fikirleri ve gelenekleriyle geri döndüler.
Seçilmiş yerel yönetimler ve bölgesel mahkemeler, kırsal nüfusa kabulenmekten zevk duyacakları devletle iletişim kurmada yeni yollar önerdi. 1905 Devrimi'nden sonra köylüler ulusal seçimlere katıldı ve kendi bölgesel temsilcilerini gürültülü olarak talep ettiler.
Sonunda 1914 seferberliği, bazıları vatansever çoşkuyla bazıları da büyük bir gönülsüzlükle askerlik yapmaya başlayan ve büyük imparatorluk boyunca ilerleyen köylüler arasında önemli bir değişimin müjdecisi oldu.
Kendi köylerinin dışındaki dünyayla olan bu bağlantılar, 1917'ye gelindiğinde köylülerin artık modernite öncesi izole hayatı yaşamayacakları anlamına geliyordu. Devlete ve ulusa birden çok açıdan baktılar. Artan okuma-yazma oranları köylülüğün ulusal ve bölgesel politik gündemlerle etkileşime girmesine izin verirken, şehir merkezindeki deneyimler gençlere erkek büyüklerinin ataerkil egemenliğine meydan okuma olanağını verdi.
"Su sizindir, ışık sizindir, arazi sizindir, orman sizindir."
Kazan'daki Haziran 1917 toplantısında bir denizci-ajitatör tarafından edilen bu sözler, devrimci köylü hedeflerinin en temel unsurunu yakalar. Hava ve su gibi arazinin ve ormanın kendilerine ihtiyaç duyanlara ait olduğu açık ifadesi, devrimci yılda ve sonrasında sık sık tekrarlandı.
Eskiden köleliğin egemen olduğu bölgelerde, eski serfler eşitsiz kurtuluşa kavuşan köy konusunda derin öfkeler barındırıyorlardı. Toprak ele geçirme olaylarının, köylülerin yerel toprak sahipleriyle düşmanca ilişkilerinin bulunduğu bölgelerde şiddet içermesi muhtemeldir.
Kırsal devrimlerin şekli ve şiddeti hakkında bildiklerimiz, öncelikli olarak özel toprak sahiplerinin şikayetlerinden derlenen sözde kargaşa raporlarından ileri gelir. Bu raporlar, Rusya'nın en verimli toprağa sahip kısımlarının en çok kargaşaya şahit olduğunu bildirir. Ayrıca bu raporlar, yüksek düzeyde serflik konsantrasyonuna sahip alanların aynı zamanda daha fazla huzursuzluk, münferit arazi sahiplerine daha şiddetli saldırılar ve daha zorla el koyma alanları içerdiğini gösterir. Ancak bu istatistikler, kırsal ayaklanmaların tam bir resmini değil, yalnızca belirli bir eylem türünü kaydetti.
Şiddetli saldırı ve zoraki yeniden dağıtım, köylü devrimini sıklıkla örneklendirse de, asla özgün değildi. Nitekim, 1917 yılına gelindiğinde, hala ekilebilir arazinin yalnızca küçük bir kısmı elitlere aitti. Viatka gibi bazı bölgelerde asil toprak sahipleri ve toprak hırsı çoğunlukla yoktu.
Şubat devrimi, köylü istek ve eylemlerinin muntazam bir şekilde fora edilmesine yol açtı, ancak kırsal devrimcilerin eşitlik için nasıl mücadele ettikleri, yerellerin toprak kullanımına ve mülkiyet kalıplarına bağlıydı. Bu eylemlerin çoğunda şiddet ya da zorla ele geçirme olayları bulunmamaktadır. Bunun yerine, kırsal topluluklar kendilerini potansiyel baskıdan korumaya çalışırken özel mülkiyet yasalarını test etti ve çiğnedi.
Örneğin Arykkadza köyündeki köylüler, çalışanlarının toprağı terk etmek için bir günleri olduğunu ve kışlık tahıl için yerel arazi sahibinin topraklarını ekeceklerini basitçe ilan ettiler. İşçiler terk etti ve köylüler ekti.
Dahası, bu köylü devrimlerini sınıf temelli bir fenomen olarak görmemeliyiz, çünkü köylüler uyumlu bir sınıf oluşturmadılar. Yani, köylüler kendi dünya görüşlerini ve eylemlerini şekillendiren kırsal kesim çalışanları olarak kendilerini açıkçası tanımlıyorlardı. Bazı köylü devrimleri, toplulukları, ezilenlerin ezenlere karşı mücadele ettiği gibi, sınıf temelli ayaklanmalara benzeyen şekillerde arazi sahiplerine karşı kolektif hareket eden olarak görüldü. Fakat diğer çoğu bireyler arasında ve komşu topluluklar arasında toprak kullanımı üzerine çekişme olarak görüldü.
Örneğin köylüler çoğunlukla, komünal topraktan ziyade bireysel çiftliklerde çalışmayı seçen köylüleri hedef alıyordu ve onları zorla topluluk çiftçiliğine geri döndürüyorlardı. Bütün köy genellikle bu saldırıları gerçekleştirerek bireyselci çiftçiyi ve arazisini yeniden bütünleştirmeye çalıştı. Köylüler önemli ölçüde farklı zenginlik ve nüfuz seviyelerine sahipti, ancak bu sıralamalar ne sabit, ne de devamlı idi - bireyler yerel hiyerarşilerini aşağı yukarı taşıdı.
Bu arada, merkezi hükumet özel arazi sahiplerinin şikayetlerini destekledi ve kırsal toplulukların özel mülkiyete saygı duymalarını emretti. Ancak, bu emirleri uygulamanın hiçbir yolu yoktu, bu nedenle 1917'de özel mülklerde sürekli artan ihlaller görüldü.
KIRSAL KESİM DEVRİMLERİNE KİM ÖNDERLİK ETTİ?
Köylü devrimlerine yol açan bireyler ve gruplar hakkında sadece kısmi kanıtımız var. Komiteler, sovyetler ve sendikalar birçok köyde liderliği üstlendi ve arazi kullanımı ve yönetimi hakkında emirler yayınladı. Bu örgütler köylülerin eylemleri için kurumsal bir temel sundu.
Bazıları, köylülerin sovyetlerinin vekilleri gibi, bölgesel ve ulusal ağlara aitti ve Geçici Hükumet, arazi ve yargı komiteleri kurdu. Fakat bu yerel kurumlar, yalnızca onların taleplerine karşılık verirse kontrolü elinde tutuyordu. Sotnursk köy komitesi, bölgesel yetkililerine hatırlattı: "Biz sizi seçtik. Bizi dinlemelisin! "
Bir dizi kanıt, yalnızca köylü topluluklarına katılan insanların iktidarı aldıklarını gösterir. Sözde köy aydınları-öğretmenler, doktorlar, ziraat uzmanları ve din adamları- seçimle iş başına gelen devlet makamlarının sistematik olarak dışında bırakıldılar ve genellikle kırsal kesim devrimlerinin anlatımlarında görünmediler. Seçim kayıtları, köylülerin aynı zamanda köylülüğe ait okumuş, sarhoş olmayan, duyarlı ve güvenilir adayları tercih ettiklerini gösterir. Bununla birlikte köylü devrimlerini oluşturan eylemin çeşitliliği, onun liderlerine sürekli aynı rolü veremeyeceğimiz anlamına gelir - bazı kırsal kesim devrimleri bütün köy topluluğunu kendine çekti, bazılarına kadınlar önderlik etti ve bazılarına da bir avuç varlıklı köylü öncülük etti.
Şubat Devrimi, hareketin silahlı koruyucusu haline gelen sıradan askerlerin statüsünü ve gücünü değiştirdi. Asker kaçakları, askerliği bırakanlar ve cephe gerisinde konuşlanan adamlar, hepsi köy politikalarında canlı rol oynadılar. Eğer onları bu şekilde katagorize edersek, köylü ayaklanmalarına öncülük etmede herhangi bir yabancıdan çok daha fazla yakındılar.
Askerler şiddete maruz kaldıkları, şiddet için eğitildikleri ve donatıldıkları için, askerler dahil olduğunda kırsal kesim devrimci faaliyetinin şiddete dönüşmesi çok daha olası idi. Bazen tüm topluluk bu saldırılara katıldı. Örneğin, Köy kadınlarının ve onların çocuklarının eşlik ettiği bir askerler grubu, Mayıs 1917'de Natalia Neratova'yı ülkesini terk etmeye zorladı.
Devrimin başlangıcında parti politikaları köylülerin faaliyetlerinde yine de pek az bir rol oynadı. Viktor Çernov'un Sosyalist Devrimci Partisi, özellikle de Rusya'nın göbeğinde, Kasım ayında Kurucu Meclis Seçimleri'nin gösterdiği gibi, kırsal kesimde güçlü bir taban desteği geliştirdi. Ulusal olarak Sosyalist Devrimci Parti, Bolşeviklerin aldığı yüzde 23 oy oranına karşı aldıkları yüzde 37 oy oranıyla kazandı, ancak bu rakamlar bazı bölgelerde önceki hakimiyeti gizledi. Kuzey bölgelerindeki oyların yüzde 76'sını ve Orta Çernezyom bölgesindeki oyların yüzde 75'ini aldı.
Parti, seçim desteğini güvenceye almak için güçlü yerel yakınlıklarından ve köylülerin partisi görüntüsünden yararlandı, fakat kırsal kesim devrimine öncülük etmedi. Parti aktivistleri, bu toplulukların arzularını ve motivasyonlarını benimsemiş olsalar bile, yalnızca köylerde liderlik rollerini üstlendiler.
Köylü devrimleri, ulusal ve bölgesel otoritelerin güçsüzlüğünü açığa vurdu. Ne Geçici Hükümet ne de Petrograd Sovyeti köylü endişelerini ve taleplerini ele aldı. Kurucu Meclis kırsal nüfustan toprakların yeniden dağıtılması için sabırla beklemelerini istediler.
Köylüler çoğunlukla bu söylemleri göz ardı etti ve merkezi hükumet köylülerin eylemlerini engelleyemedi. Bölgesel yetkililer, köylü devrimlerinin yanlış anlamalardan ortay çıktığı ve uzlaşma ve eğitim yoluyla rahatsızlıkların durdurulabileceği varsayımı inancı ile 1917 yılına başladılar. O yaz, merkezi planlara başvurmaksızın kendi devrimlerini yapmanın yolunu arayan kırsal toplulukların öz bilince sahip atılganlığı bu inançları erozyona uğrattı.
Bölgesel otoriteler kırsal alanları denetim altına almak için silahlı güçlere giderek daha fazla güvendiler. Daha sezgileri kuvvetli bir avuç dolusu lider, özel mülkiyet altında tutulan toprakların yerel komitelere devredilmesine önceden izin vererek köylüleri kontrol altında tutmaya çalıştı. Ancak ayaklanmalar hız kesmeden devam etti çünkü hiç bir merkezi ya da bölgesel güç herhangi bir politika uygulamıyordu.
Ekim 1917'de Bolşevikler iktidara el koyduktan sonra Lenin, tüm özel mülkiyete ait arazileri köylü kullanımına devreden Arazi Kararnamesini yayınladı. İronik bir şekilde, bu emir, merkezi hükumetin iktidarsızlığını gösteriyordu; zira köylüler, çoğu özel araziyi Ekim ayına kadar zaten ele geçirmişti. Lenin'in toprak kararnamesinde, Rusya'nın iç savaşının kilit bir özelliği haline gelen kırsal ekonominin kontrolü için savaş öngörülüyordu.
Rusya'nın kırsal kesim devrim tarihinin hala örtüsü kaldırılmadı ve tek bildiğimiz şey onun 1917'de Rus Devrimi'nin çok daha zengin bir görüntüsüne neden olduğudur.
Alan Woods ve Ted Grant
[Çevirenin Notu: Aşağıda çevirisini yaptığımız yazı dizisi 2000 yılında yayınlanmıştır. Yazı dizisi, Marx'ın ve onun takipçilerinin ulusal sorun karşısındaki duruşlarını, yaklaşımlarını ve tutumlarını, eserleri ve düşünceleri çerçevesinde vurgulamaktadır. Tabi ki Marx'tan bu yana uluslar ve ulusçuluk anlayışı evrim geçirdi ve değişti. Bu yazıyı çevirmekteki amacımız, günümüzde çağımızın önde gelen sorunlarından biri olan milliyetçilik konusuna sosyalist bakış açısıyla ışık tutmaktır. Sitemizde devamlı olarak bu konuda ve de kimlikler konusunda çeviriler ve yazılar yayınlanmaktadır. Ve bunların çoğu değişik görüşlerdeki teorisyenlerin çalışmalarına dayanmaktadır. Bu yüzden aşağıdaki yazı dizisini okurken eleştirel bir gözle bakmakta fayda vardır. Çünkü, dil gibi bazı noktalar tartışmalı ve açmazdadır.
Günümüzde maalesef milliyetçi kimlik ve diğer kimlikler işçi sınıfı kimliğinin önüne geçmiştir ya da geçirilmiştir. Buna ilaveten her şeye sınıf kimliği gözlüğüyle bakmak ne kadar doğrudur? Marx, Engels ve Lenin için sınıfsal mücadele haklı olarak her şeyin önünde geliyordu. Ve ilk çıktığında ilerici bir hamle olan ulusal sorun bile sınıf mücadelesine tabi idi ve onlar için ikinci plandaydı. Ama bugün gelinen noktada görüyoruz ki, insanlar sadece bir sınıfa mensup değiller, yapay da olsa doğal da olsa, aynı zamanda bir toprağa mensubiyet, bağlılık ve sevgi ihtiyacı da hissediyorlar ve buna gereksinim duyuyorlar. İşte bu noktada gericilik ve ilericilik ayrımını nasıl yapacağız? Ya da bunların da ötesinde sosyalistler olarak bütün bir dünyayı tek bir toprak parçasına, bütün milletleri tek bir vatana ve bütün milliyetleri de insanlığa nasıl çevirebiliriz? Dünyada bu sorunları çözmek sosyalistlere düşüyor tarihin her döneminde olduğu gibi. Umarız bu mücadelede bizim de karınca kararınca bir yardımımız dokunur. Son merhalede amacımız milliyetçiliği ve milletleri yok etmektir. Saygılarımızla.]
Milliyet sorunu, Marksist teoride her zaman merkezi bir konuma sahiptir. Özellikle, Lenin'in yazıları bu önemli konuyu ayrıntılı bir şekilde ele alır. Ulusal sorunun doğru bir değerlendirmesi olmasa Bolşevikler 1917'de iktidara gelmede başarılı olamayacaklardı demek doğru olur. Aşağıda yer alan çalışma zengin Marksist literatürün gözden geçirilmesi ve bugünkü koşullara uygulanmasıdır.
Birinci Bölüm: Tarihte ulusal sorun
Doğumundan günümüze kadar kapitalizmi karakterize eden Marxist teoride, ulusların ve ulusal azınlıkların baskı görmesi her zaman merkezi bir konuma sahiptir. Özellikle, Lenin yazıları bu önemli konuyu ayrıntılı bir şekilde ele alır ve hala bize en karmaşık ve çileden çıkaran sorunu ele almak için akla yatkın bir dayanak teşkil eder. Ulusal sorunun doğru bir değerlendirmesi olmasa Bolşevikler 1917'de iktidara gelmede başarılı olamayacaklardı demek doğru olur. Sadece proletarya, kendini toplumdaki ezilen bütün kesimlerin başına koyarak ezenlerin iktidarını devirmek için gerekli olan kitlesel güçleri sosyalizm bayrağı altında birleştirebilirdi. Çarlık imparatorluğunun ezilen uluslarının isteklerine ve sorunlarına kıymet vermemek, proletaryanın devrimci mücadelesinin şiddetli bir şekilde altını oymuş olacaktı.
İnsan gelişimine ilişkin iki temel engel, bir tarafta üretim araçlarının özel mülkiyeti ve diğer tarafta ulus devlettir. Ancak bu denklemin bir tarafı yeterince açıkken, diğer tarafı kendinden ötürü alaka görmedi. Bugün, emperyalist gerileme çağında, ayakları üzerinde çürüyen sosyo-ekonomik bir sistemin çığlık atan çelişkileri katlanılamaz sınırlara ulaştığında, ulusal sorun, en trajik ve kan dökücü sonuçlarıyla birlikte bir kez daha her yerde başını kaldıracaktır. İnsan gelişiminin köhneleşmiş bir evresi gibi, umutsuz yenilikçilerin hayal ettiği gibi barışçıl olmaktan çok uzak bir yere düşmek, bütün ulusları barbarlığa sürüklemekle tehdit eden özellikle saldırgan ve zehirli bir biçim kazandı. Bu sorunun çözümü, dünya ölçeğinde sosyalizmin zaferi için vazgeçilmez bir unsurdur.
Hiç bir ülke, hatta dünyanın en büyük ve en güçlü ülkesi dahi, dünya pazarının ezici hegemonyasına karşı koyamaz. Burjuvazinin küreselleşme olarak tanımladığı, Marx ve Engels tarafından 150 yıl önce öngörülen fenomen, şimdi neredeyse laboratuvar şartlarında kendiliğinden çözülüyor. İkinci Dünya Savaşı'ndan beri ve özellikle son 20 yılda, Marx ve Engels'in hayal bile edemeyeceği derecede emeğin uluslararası bölünmesinin muazzam bir yoğunlaşması ve dünya ticaretinin muazzam bir gelişimi var. Dünya ekonomisinin birbirine bağlanması, insanlık tarihinde daha önce hiç görülmemiş bir seviyede gerçekleştirildi. Bu, en ilerici bir gelişmedir, çünkü bu, dünya sosyalizmi için maddi koşulların artık oluştuğu anlamına gelmektedir.
Dünya ekonomisinin kontrolü, 200 büyük uluslararası şirketin elindedir. Sermayenin yoğunlaşması şaşırtıcı oranlara ulaştı. Her gün 1.3 trilyon dolar uluslararası işlemlerde sınırları aşmakta ve bu işlemlerin yüzde 70'i çok uluslu şirketlerin bünyesinde gerçekleşmektedir. Her geçen gün devasa tekeller, diğer devlere egemen olmak için ölümcül çatışmaya girmektedir. Daha az ve daha da az şirketlerin ellerindeki tasavvur edilemez güce yoğunlaşan bu tür operasyonlara çok fazla miktarda para harcanmaktadır. Daha çok ve daha da çok kar arayışı içinde birbirlerini yiyerek bitirerek, kudurmuş ve doymak bilmez yamyamlar gibi davranırlar. Bu yamyamlıktan zevk almada kaybeden her zaman işçi sınıfıdır. Birleşme gerçekleşir gerçekleşmez, merkez ofis, kar marjlarını, temettüleri ve yönetici ödemelerini arttırmak için iş gücü üzerinde yeni bir yağma ve son verme dalgası ve merhametsiz baskı ilan eder.
Bu bağlamda Lenin'in kitabı, Emperyalizm-Kapitalizmin En Yüksek Aşaması, çok modern bir izlenime sahiptir. Lenin, büyük tekeller ve karteller çağında emperyalizmin kapitalizm olduğunu açıkladı. Fakat Lenin zamanındaki tekelleşme derecesi bugünkü durumla kıyaslandığında çocuk oyuncağı gibi görünüyor. 1999'da sınır ötesi devralmalar akıllara zarar bir sayıya, 5100'e ulaştı. Daha da ötesi, anlaşmaların değeri 1998'e kıyasla yüzde 47'den az olmamak üzere rekor bir seviyeye, 798 milyar dolara çıktı. Bu kadar çarpıcı meblağ ile dünya yoksulluğunun, cehaletin ve hastalıkların çoğunu çözmek mümkün olabilirdi. Fakat bu, çoğunluğun ihtiyaçlarının azınlığın süper karlarından öncelikli olduğu rasyonel bir üretim sisteminin varlığını gerektirir. Amerikan sosyolog Wright-Mills'in "Askeri Sanayi Kompleksi" olarak adlandırdığı fenomeni üreten, kapitalist devletle giderek kaynaşan bu devasa çok uluslu şirketlerin sahip olduğu muazzam güç, tarihteki herhangi bir zamandan çok daha fazla tamamen dünyaya hakimdir.
Burada çarpıcı bir çelişki görüyoruz. Küreselleşme temelinde, burjuva ve özellikle de küçük burjuva savunucuları tarafından, kapitalizm için ulus devletlerin artık bir öneminin olmadığı savı öne sürülür. Bu yeni değil. Kautsky'nin, tekelci kapitalizmin ve emperyalizmin gelişiminin kapitalizmin çelişkilerini yavaş yavaş ortadan kaldıracağını aslında savunduğu, Birinci Dünya Savaşı döneminde("ultra-emperyalizm" denilen teori) öne sürdüğü aynı savdır. Artık savaşlar olmayacaktı; çünkü kapitalizmin gelişmesi, ulusal devletlerin gereksiz hale gelmesine neden olacaktı. Aynı teori, İngiltere'deki Eric Hobsbawm gibi revizyonist[saptırmacı] teorisyenler tarafından ileri sürüldü. Labourism'in[işçi egemenliğini savunan siyasal bir doktrin] sağ kanadına geçen eski Stalinist, ulus devletin, artık geçip giden, insanlık tarihinin sadece bir geçiş dönemi olduğunu ileri sürüyor. Burjuva ekonomistler, tarih boyunca aynı iddiayı ileri sürdüler. Kapitalist sistemin doğasında olan çelişkileri, yalnızca onların varlıklarını inkar ederek ortadan kaldırmaya çalışırlar. Oysa ki, zamanla tam da şu anda, dünya pazarı gezegende hakim güç haline geldiğinde, ulusal düşmanlıklar her yerde acımasız bir karakter ve ulusal sorun yok olmaktan çok uzakta, özellikle de yoğun ve zehirli bir karakter kazandı.
Emperyalizm ve tekelci kapitalizmin gelişmesiyle, kapitalist sistem, kapitalizmin yükselişinden önceki dönemde küçük yerel prensliklerin ve devletlerin yaptığı gibi, aşağı yukarı bugün aynı rolü oynayan ulus devlet ve özel mülkiyetin dar sınırlarını aştı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Lenin şunu yazmıştı: "Emperyalizm kapitalizmin en yüksek aşamasıdır, en önde gelen ülkelerde sermaye ulusal devletlerin sınırlarını aştı, rekabet yerini tekele bıraktı ve sosyalizmi elde etmek için nesnel koşulları yarattı."(Lenin, Toplu Eserler, Sosyalist Devrim ve Ulusların Kendi Kaderini Tayin Hakkı, Ocak-Şubat 1916, cilt 22) Bu temel gerçeği anlayamayan herkes, yalnızca ulusal sorunu değil, günümüz çağının en önemli tezahürlerini anlamayı da beceremez.
Son yüzlerce yılın tüm tarihi, ulus devletin dar sınırlarına karşı üretici güçlerin isyanının tarihidir. Bunun dışında, dünya ekonomisi ve onunla birlikte dünya krizleri ve dünya savaşları geliyor. Dolayısıyla, Profesör Hobsbawm tarafından boyanan ulusal çelişkilerin ortadan kaldırıldığı bir dünya resmi boş bir fantezidir. Tam tersi doğrudur. Kapitalizmin genel krizi ile birlikte ulusal sorun, eski sömürge ülkeleri ile sınırlı tutulamaz. Gelişmiş kapitalist ülkeleri, hatta çözülmüş gibi görünen yerlerde bile etkilemeye başlar. Avrupa'daki en gelişmiş ülkelerden biri olan Belçika'da, Wallonlar ve Flaman arasındaki çatışma, belirli koşullar altında Belçika'nın dağılmasına yol açabilecek kötücül bir nitelik taşıyor. Kıbrıs'ta, Yunanlılarla Türkler arasında ulusal düşmanlıklar ve Yunanistan ile Türkiye arasında da daha geniş bir çatışma var. En son Balkanlar'daki ulusal mesele Avrupayı savaşın eşiğine kadar sürükledi.
ABD'de Siyahlara ve ayrıca İspanyollara karşı ırkçılık problemi var. Almanya, Fransa ve diğer ülkelerde göçmenlere yönelik ayrımcılık ve ırkçı saldırılar görüyoruz. Eski Sovyetler Birliği'ndeki ulusal sorun, bir ülkeden diğerine iç savaşlara ve kanlı karışıklıklara kapılmakla sonuçlandı. Kapitalizmin başka herhangi bir yerden daha uzun süredir var olduğu İngiltere'de ulusal sorun hala çözülmemiştir, sadece Kuzey İrlanda'da değil, aynı zamanda Galler'de de İskoçya'da da gündeme gelmiştir. İspanya'da Euskadi, Katalonya ve Galiçya sorunları var. En sıradışı olanı, İtalya'nın birleşmesinden yüz yıl sonra, Kuzey ittifakı, Kuzey adına kendi kaderini tayin etme zemininde İtalya'nın bölünmesine yönelik gerici talebi yükseltiyor. Sonuç kaçınılmazdır. Ulusal sorunu, kendimizi riske atarak görmezden geliyoruz. Eğer toplumu dönüştürmede başarılı olmak istiyorsak, bu sorun üzerinde özenli ve açık ve doğru bir konuma sahip olmamız zorunludur. Bu amaçla, kendimize, toplumu değiştirmek adına dövüşmek için Marksizmin düşüncelerini anlamayı arzulayan işçileri ve Sosyalist ve Komünist Partilerin genç, sıradan insanlarını muhatap aldık. Hepsine şu andaki çalışmayı adadık.
BİRİNCİ BÖLÜM: TARİHTE ULUSAL SORUN
"Batı Avrupa'da burjuva uluslarının gelişim evresinin çağı, eğer Hollanda'nın bağımsızlık mücadelesini ve ada ülkesi İngiltere'nin kaderini hariç tutarsanız, büyük Fransız Devrimi ile başladı ve esasen yaklaşık yüz yıl sonra Alman İmparatorluğu'nun biçimlenmesi ile tamamlandı." (L. Troçki, Rus Devriminin Tarihi, S. 889.)
Çoğu insan ulus devleti doğuştan bir şey gibi düşünse de ve bu nedenle, kadınların ve erkeklerin ruhunda ve kanında olmasa da, uzak geçmişte kök saldı; gerçekte ise, son 200 yılda sadece var olduğundan bahsedilen, kısmen modern bir yaratımdır. Bunun tek istisnası, kapitalist devrimin Avrupa'nın geri kalanından çok önce(14.yüzyılın sonundan itibaren) gerçekleştiği bir ada krallığı olarak kendine özgü konumu olduğu için, 16.yüzyılda İngiltere ve İspanya'ya karşı ulusal kurtuluş savaşı şeklini alan burjuva devriminin olduğu Hollanda olacaktır. Bu dönemden önce hiçbir ulus yoktu, sadece kabileler, şehir devletleri ve imparatorluklar vardı. Sıklıkla yapıldığı gibi, "milletler" olarak sonradan gelene atıfta bulunmak bilimsel olarak doğru değildir. Bir Galler milliyetçisi yazar, Britanya'nın Romalı işgalinin öncesinde bile "Galler ulusu"na atıfta bulunuyor! Bu, hüsnü kuruntudur. O zaman Galler, şimdi İngiltere diye bilinen yerde yaşayan esasen diğer kabilelerden farkı olmayan kabileler yığınıydı. Bu, "millet"in(özellikle de kendi belirli milletlerinin) her zaman var olduğu izlenimini yaratan ve yaratmaya çalışan milliyetçi yazarların kötücül bir niteliğidir. Aslında ulus devlet tarihsel olarak evrilmiş bir oluşumdur. Hep var olmadı ve gelecekte de hep var olmayacaktır.
Gerçekte, ulus devlet kapitalizmin bir ürünüdür. Ulusal bir pazara ihtiyaç duyan burjuvazi tarafından kuruldu. Burjuvazi, yerel vergileriyle küçük yerel bölgeleriyle yerel kısıtlamaları, ücretli geçiş yollarını, ayrı para sistemlerini, ayrı ağırlık birimlerini ve ölçülerini yıkmak zorundaydı. Robert Heilbroner'den alıntı, 1550 yılı civarında bir Alman tüccar tarafından yapılan yolculuğu anlattığı zaman detaylı olarak bunu ortaya koyuyor:
Sakallı ve kürklü bir tüccar olan Andreas Ryff, Baden'daki evine geri dönüyor; Karısına otuz pazar ziyaret ettiğini ve eyerinin tutuşması ile uğraştığını yazıyor. Zamanın rahatsızlıklarından dolayı daha fazla sıkıntı çekiyor; Seyahat ederken gümrük ücretini ödemek için yaklaşık her on kilometrede bir durdurulur; Basel ve Köln arasında otuz bir levies[konmuş vergiler] öder.
Bu yerel partikularizmin(belirli bir topluluğa bağlılık; özerkçilik) çökertilmesi o zamanlar ileriye doğru büyük bir adımdı. Üretici güçleri tek ulusal devlet içerisinde biraraya toplama burjuvazinin devasa ilerici tarihsel bir göreviydi. Bu devrimin temeli, Orta Çağın sonlarına doğru, feodalizmin gerileme ve giderek haklarını savunan şehirlerin ve burjuvazinin yükseliş döneminde atıldı. Ortaçağ krallarına savaşları için para lazımdı ve Fugger'ler ve Medici'ler gibi tüccar ve bankerlerin yükselen sınıfına yaslanmak zorunda kaldılar. Fakat pazar ekonomisinin zamanı henüz gelmemişti. Var olan şey, sadece küçük ölçekli üretim ve yerel pazarlara dayanan, gelişmemiş bir kapitalizm biçimiydi. Henüz kimse gerçek bir ulusal pazar ya da ulusal devletten bahsedemezdi. Doğru, bazı modern Avrupa devletlerinin unsurları mevcuttu ancak bunlar henüz gelişmemiş bir aşamadaydı. Fransa, yüz yıl boyunca İngiltere ile savaşın bir sonucu olarak şekillenmeye başlamış olsa da, bu mücadelelerin gerçekten milli bir karakterden ziyade feodal ve hanedana ait bir tarafı vardı. Savaşlarda savaşan askerler, Fransız kralından ziyade yerel efendilerine daha fazla bağlıydılar ve ortak bir bölge ve dilin varlığına rağmen, kendilerini Fransız'dan ziyade Breton, Burgundian ve Gascognes olarak görüyorlardı.
Sadece kademeli olarak, acı verici bir şekilde, bir kaç yüzyıl sonra gerçek ulusal bilinç ortaya çıktı. Bu süreç, kapitalizmin yükselişiyle, para ekonomisiyle ve Orta Çağın sonlarına doğru İngiltere'de yün ticareti ile simgeleşmiş ulusal pazarın kademeli olarak ortaya çıkışıyla paralel gider. Feodalizmin çürümesi ve mutlak monarşilerin yükselişi, kendi amaçları için, burjuvaziyi ve ticareti yüreklendirdi, süreci hızlandırdı. Robert Heilbroner'in söylediği gibi:
"Birincisi, Avrupa'da ulusal siyasi birimlerin kademeli olarak ortaya çıkması söz konusuydu. Köylü savaşlarının ve kral adına fetihlerin darbesi altında, ilkel feodalizmin yalıtılmış varlığı monarşilerin merkezileşmesine yol verdi. Ve monarşilerle birlikte ulusal ruhun gelişmesi de beraberinde geldi; ki böylece bu, muhteşem Fransız örgü işleri gibi özellikli endüstriler için kraliyet himayesi ve tüm gerekli nüfuz altındaki endüstrilerle birlikte ordular ve donanmaların gelişmesi anlamına geliyordu. Andreas Ryff ve onun on altıncı yüzyıldaki seyahat eden tüccarlarının başının etini yiyen kuralların ve düzenlemelerin sonsuzluğuna ulusal yasalar, ortak ölçüler ve az çok standart para birimleri yol veriyordu."
Bu nedenle,tarihsel bir bakış açısıyla, ulusal sorun burjuva demokratik devrimi dönemine özgüdür. Aslını söylemek gerekirse, ulusal sorun sosyalist programın bir parçasını oluşturmaz, çünkü feodalizme karşı kendi mücadelesinde burjuvazi tarafından çözülmelidir. Her şeyden önce, ulus devleti yaratan burjuvazidir. Ulus devletinin kurulması, o günlerde, muazzam derecede devrimci ve ilerici bir gelişmeydi. Ve mücadele olmaksızın barış yoluyla kazanılmadı. İlk gerçek Avrupa ulusu, Hollanda, imparatorluk İspanya'sına karşı ulusal kurtuluş savaşı şeklinde olan bir burjuva devrimi sonucunda 16. yüzyılda oluşturuldu. Birleşik Devletlerde, 18. yüzyılda devrimci bir ulusal kurtuluş savaşı temelinde meydana geldi ve 1860'lı yıllardaki kanlı bir iç savaş yoluyla bütünleşti. İtalya'da da ulusal bir bağımsızlık savaşı ile başarıldı. Zamanında ilerici bir hizmet olan, Almanya'nın birleşmesi, "kan ve merhametsizlik" politikası ve savaş temelinde, gerici araçlarla, Junker Bismarck tarafından gerçekleştirildi.
Modern Avrupa ulus devletlerinin kurulması (Hollanda ve İngiltere hariç) Fransız devrimi ile başlar. Bu noktaya kadar, ulus devleti kavramı krallık ile aynıydı. Ulus, egemen güç olan hükümdarın mülküydü. Dosdoğru feodaliteden miras alınan bu eskimiş yasal düzenleme, burjuvazinin yükselmesine bağlı yeni koşullarla doğrudan çatışma içindeydi. İktidarı ele geçirmek için burjuvazi, halkın temsilcisi, yani, Ulus olarak kendini aday göstermek zorundaydı. Robespierre'nin söylediği gibi: "Aristokratik devletlerde egemenliği ele geçiren yurtsever aileler haricinde patrie [millet] kelimesinin bir anlamı yoktur. Devletin kendini oluşturan tüm bireylerin kanunen patrie'si[millet] olması sadece demokrasi altında mümkün olur." (E.H. Carr, Bolşevik Devrimi, cilt 1, s. 414.'de belirtilmiştir.)
Fransız devriminin ilk ilkesi, pek amansız merkeziyetçiliğidir. Bu, tüm Avrupa tarafından desteklenen eski rejime karşı yaşam ve ölüm mücadelesinde başarısının ön şartıydı. "Cumhuriyetin, tek ve bölünmez" bayrağı altında devrim, Bretonlar, Normanlar ve Provençallerin tüm yerel özelliklerini ve ayrılıkçılığını süpürüp atarak Fransa'yı ilk defa bir ulus içinde birleştirdi. Diğer seçenek, devrimin kendisinin ölümü ve parçalanması idi. Vendée'deki kanlı mücadele hem ayrılıkçılığa, hem de feodal gericiliğe karşı bir savaştı. Bourbon'ların devrilmesi, Avrupa'daki ulusal ruha güçlü bir ivme kazandırdı. İlk dönemde, eski feodal monarşist düzeni devirmeyi başaran devrimci bir insanın örneği, her yerde devrimci ve ilerici güçlerin ilham kaynağı ve ilgi merkezini oluşturdu. Daha sonra, Fransız cumhuriyetinin devrimci orduları, devrimi ezmek için İngiltere ve Rus çarlığının öncülüğünde bir araya gelen Avrupa birleşik güçlerine karşı hücum etmek zorunda kaldılar. Müthiş bir savaş başarısıyla devrimci güçler, her cephede karşı devrimin güçlerini püskürtmeyi başardı; böylece şaşkın bir dünya önünde silahlanmış bir ulusun ve devrimci halkın gücünü açığa çıkardı.
Devrimci ordu ayaklanma ruhunu her yere taşıdı ve zapt ettiği topraklara devrimci bir mesaj vermeye kararlıydı. Devrimin yükseliş evresinde, Fransız Konvansiyonu'nun orduları, halkın önüne kurtarıcılar olarak çıktılar. Eski düzenle olan bu devasa mücadelede başarılı olmak için, kitlelere, Fransa'da yaşanmış olan devrimci dönüşümleri gerçekleştirmeleri çağrısında bulunmakla yükümlüydüler. Bu, daha önce hiç görülmemiş olan devrimci bir savaştı. Fransız sömürgelerinde kölelik kaldırıldı. İnsan Haklar Bildirgesi'nin devrimci mesajı feodal ve monarşik baskının sona erdiğini ilan eden toplanma çığlığıydı. David Thompson'ın işaret ettiği gibi:
"Onlara [Fransızlar] aslında yerli destekçiler tarafından yardım eli uzatıldı ve çalışmalarının yıkıcı tarafı genellikle yeterince hoş karşılandı. Ancak o vakit halklar Fransız efendilerini, bir milletin kendi kendini yönetmesi düşüncesine karşı defteri dürülen eski rejimlere göre daha az zorba buldular. Halkın egemenliği"nin ulusal bağımsızlığa götürmesi fikri, Fransız işgalinin dolaylı sonucu olmuştur; onun özgün anlamı, ayrımcılığın kaldırılmasını ve hakların evrenselleşmesini, sadece zaferlerin bir sonucu olarak bu yeni çıkarıma kattı. Fransız devrimcileri, liberalizmi isteyerek yaydılar, fakat yanlışlıkla milliyetçiliği yarattılar."(David Thompson, Napoleon'dan Sonra Avrupa, s.50)
Fransız devriminin yorgunluğu ve çürümesi, tıpkı izole edilmiş Rus işçi devletinin bozulmasının Stalin'in proleter Bonapartist diktatörlüğüyle son bulması gibi, Napoylon Bonapart'ın diktatörlüğünü üretti. Daha önceki devrimci mesaj, Fransa'ya ölümcül olduğunu ispatlayan Napolyon'un emperyal ve hükümdarlık hırsları içerisinde çarpıtıldı ve deforme edildi. Bununla birlikte, Napolyon'un yönetimi altında bile, çarpıtılmış bir biçimde olsa da, Fransız devriminin kazançlarından bazıları muhafaza edildi ve özellikle Almanya ve İtalya'da, devrimci sonuçlarıyla beraber Fransa'nın Avrupa toprakları boyunca yayıldı.
"En yıkıcı başarıları en kalıcı olanlardan biriydi. Napolyon, Fransız devriminin etkilerini çoğunlukla Almanya ve İtalya'da, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg'u kapsayan bölgelerde feodalizmi yok ederek genişletti ve sürdürdü. Köylüler üzerinde soyluların yetki alanını içeren yasal bir sistem olarak feodalizm sona erdi; köylüler tarafından soylulara yapılan feodal vergi ödemelerini içeren ekonomik bir sistem olarak feodalizm sona erdi, gerçi çoğu zaman tazminat ve teminat karşılığında. Kilisenin tazminat taleplerinin bu yeniden düzenleme yolu üzerinde durmasına asla izin verilmedi. Orta sınıflar ve köylüler, soylular gibi devletin öznesi haline geldiler, hepsi eşit olarak vergiye tabiydi. Vergi koyma ve toplama sistemi daha adil ve verimli hale getirildi. Eski loncalar ve kasaba oligarşileri kaldırıldı; iç gümrük engelleri kaldırıldı. Yeteneği olanlara kariyer anlamında her yerde büyük eşitlik başlatıldı. Napolyon felaketlerinden sonra Avrupa'da bir modernizasyon fırtınası patladı. Şiddetinin Batı Avrupa'yı boyun eğen ilhak edilmiş ya da uydu haline getirilmiş bölgeler haline vura vura getirme girişimleri başarılı oldu, en azından, eski yetkilerden ve ayrıcalıklardan, günün şartlarına uymayan idari bölgelerden feodalizmi titreterek kurtarmada. Yok ettiği şeylerin çoğunu yeniden canlandırmadı."(Ibid., p. 67.)
Fakat Napolyon yönetimi katıksız bir nimet değildi. Bonapart, memlekette ağır vergilerden kaçınmak için, fethedilen topraklara ağır yükler bindirdi. Ve tüm toplumsal ilerlemeler adına Fransız nizamı yabancı nizam olarak kaldı. Robespierre çok akıllıca bir şekilde belirttiği üzere, kimse süngülü misyonerlerden hoşlanmaz. Fransız işgali, nihayetinde önceki zaferlerin altını oyan ulusal kurtuluş savaşları şeklindeki karşıtını kaçınılmaz olarak meydana getirdi. Napolyon'un Rusya'nın donmuş ıssız yerlerindeki yenilgisi ve Fransız ordusunun yok edilmesi Fransız karşıtı ulusal başkaldırı dalgasının bir işaretiydi. Prusya'da tüm ülke ayaklandı ve Frederick William III'ü Napolyon ile savaşmaya zorladı. Napolyon savaşlarının kanlı kargaşası ve kazananların sonraki paylaşımlarından, bugün çoğunu tanıdığımız pek çok Avrupa modern devleti çıktı.
1848 SONRASI ULUSAL SORUN
1848 yılı, Avrupa'daki ulusal sorun için bir dönüm noktası oldu. Devrim alevlerinin ortasında Almanların, Çeklerin, İtalyanların ve Macarların bastırılmış ulusal arzuları hızla ön plana çıktı. Devrim başarılı olsaydı, yol Almanya'da ve diğer yerlerde ulusal problemin en demokratik yollarla çözülmesine açık olurdu. Fakat Marx ve Engels'in açıkladığı gibi, 1848 devrimi karşıdevrimci burjuvazi tarafından ihanete uğradı. Devrimin yenilgisi, ulusal sorunun başka yollardan çözülmesi gerektiği anlamına geliyordu. Yeri gelmişken, yenilginin sebeplerinden biri de gerici uçlar adına ulusal problemin(mesela Çekler) açık olarak manipüle edilmesiydi.
Almanya'da, ulusal mesele tek bir kelimeyle ifade edilebilir: birleşme. 1848 devriminin yenilgisinden sonra ülke bir dizi küçük devlete ve prensliğe bölünmüş olarak kaldı. Bu, Almanya'da kapitalizmin özgür gelişimi ve dolayısıyla işçi sınıfı için üstesinden gelinemez bir engeli idi. Bu nedenle birleşme ilerici bir talepti. Ancak Almanya'yı kimin ve hangi araçlarla birleştireceği sorunu merkezi önem taşıyordu. Marx, birleşme vazifesinin alttan, devrimci araçlar kullanılarak işçi sınıfı tarafından başarılacağını umut ediyordu. Ama bu olmayacaktı. Proletarya bu sorunu 1848'de devrimci yöntemlerle çözemediği için muhafazakar Prusya Başkonsolosu Bismarck tarafından gerici yollarla çözüldü.
Bu amaca ulaşmanın başlıca yöntemi savaştı. 1864'te Avusturyalılar ve Pruslular Danimarkalıları yenmek için birleştiler. Danimarka, Avusturya ile Prusya arasındaki bir kavganın ardından, 1865'te Almanya ile birleşen Schleswig-Holstein eyaletini kaybetti. Fransa'yı çatışmanın dışında tutma manevrasıyla, Bismarck daha sonra Avusturya'ya karşı savaşmak için İtalya'yla bir ittifak oluşturdu. Avusturya, Temmuz 1866'da Königgrätz savaşında yenildiğinde, Almanya'nın Prusya egemenliği garanti altına alındı. Bu hareketle, Almanya'nın birleşmesi, gerici yollarla, Prusya militarizminin temsilcileri aracılığıyla sağlandı. Bu, Prusya militarizminin ve Bismarck'ın Bonapartist rejiminin konumunu güçlendirmeye hizmet etti ve Avrupa'da yeni savaş tohumları ekti. Böylece, hangi sınıf tarafından ve kimin çıkarına ulusal sorunun hangi yolla çözüldüğü işçi sınıfı için asla önemsiz bir sorun değildi. Bu, burjuvalar ve küçük burjuva milliyetçileri için amigolar gibi hareket etmemizi talep etmenin neden kabul edilemez olduğunu açıklamak için yeterlidir; burjuvalar nesnel olarak ilerici olan bir görevi yerine getiriyor olsalar bile. Her zaman sınıfsal bakış açısı korunmalıdır.
Nesnel olarak Almanya'nın birleşmesi elbette Marx ve Engels'in desteklediği ilerici bir gelişmeydi. Fakat bu hiç bir suretle, Alman sosyalistlerinin Bismarck'ı desteklemeleri ön şartını var saymadı. Bu tuhaf fikir Marx'a karşı lanetleme olurdu. O her zaman gerici Bismarck'a karşı çıktı, ancak sonrasında birleşik Almanya'nın başarıldığı zaman, Marx ve Engels istemeyerek ileri bir adım olarak bunu desteklemek zorunda kaldılar çünkü bu, Alman proletaryasının birleşmesini kolaylaştıracaktı. Böylece, Engels 25 Temmuz 1866'da Marx'a yazdı: "Gerekenin, durumu ona basitleştiren iyi bir yanı var; küçük kapitalistler arasındaki kavgaların icabına bakarak devrimi kolaylaştırıyor ve herhalükarda gelişime hız verecek... Küçük devletlerin tamamı harekete sürüklenecek, en kötü yerelleştirilen etkilere son verilecek ve partiler sonunda gerçekten sadece yerel olmak yerine ulusallaşacak...
"Bu yüzden, bana kalırsa, tek yapacağımız onu meşrulaştırmaksızın gerçeği basitçe kabullenmek ve mümkün mertebe yapabildiğimiz kadar, her ne pahasına olursa olsun şu anda kendilerini ortaya atan Alman proletaryasının birleşmesi ve örgütlenmesi adına büyük olanakları kullanmaktır."
İtalya'da da benzer bir durum vardı. 1850'lerin sonunda, birleşmeyi sağlamaya yönelik pek çok girişime rağmen, İtalya umutsuzca bölünmüş kaldı ve kuzey bölgelerini topraklarına katan Avusturya'ya boyun eğdi. Buna ek olarak, İki Sicilya'nın Bourbon Krallığı (Güney İtalya ve Sicilya) da dahil olmak üzere birkaç küçük eyalet, müdahale etmeye hazır Avusturyalı askerler tarafından devrime karşı korunmuştur. Merkezi İtalya'nın Papalık devletleri Fransız "koruması" altındaydı. Yalnızca Savoy-Piedmont merkezli küçük Sardunya krallığı, Avusturya hakimiyetinden muaftı. Yetkili diplomat ve devlet adamı Kont Cavour liderliğindeki muhafazakar egemen soy, Avusturyalıları bir bölgeden diğerine kovarak, kademeli olarak etki alanını ve topraklarını genişletti.
Piedmontese'nin Avusturya'ya karşı hanedana ait muhafazakar muhalefetinin yanında ayrıca heterojen bir cumhuriyetçi, demokrat ve sosyalist karışımı içeren radikal ve devrimci bir milliyetçi hareket vardı. Bu kuvvetler sürgünde olduğu kadar İtalya'nın her şehrinde de mevcuttu. Bu eğilimin en belirgin temsilcisi, karmakarışık ve sınırları belli olmayan fikirleri temsil ettiği hareketin doğasıyla örtüşen Mazzini'ydi. Buna karşılık, bağımsız Kuzey İtalya Piedmont devletinin başında bulunan Cavour, acımasız ve ilkesiz bir dalavereci idi. Tipik bir diplomatik entrikada, 1855'te Rusya'ya karşı Kırım seferinde onlara katılmak için ilk önce Fransa ve İngiltere'nin iznini aldı. Daha sonra, Nice ve Savoy'un toprak imtiyazlarını Fransız imparatoru Napolyon III'e gizlice vaat eden Cavour, Avusturya ile düşmanlıklar olduğu takdirde, Piedmont'un yardımına gelmek için Fransızlara rehin verme anlaşması imzaladı. Savaş 1859'da patlak verdi ve İtalya'nın birleşmesi için bir başlangıç noktası oldu. Tüm İtalyan dükalıklarında ve Papalık devletlerinde ayaklanmalar oldu. Fransızlarla birlikte, Piyemontalı askerler Solferino'da Avusturya'ya karşı büyük bir zafer kazandılar. İtalya'nın birleşmesinin eli kulağındaydı. Fakat bu, geri çekilmekte olan Avusturya orduları ile derhal bir ateşkes imzalayan Louis Bonaparte'nin çıkarlarına karşılık gelmedi ve böylece Piyemontalıları ve devrimcileri kaderlerine terk etti.
Nihayet, İtalyan bağımsızlık savaşı, Garibaldi'nin 1000 kırmızı gömlekli gönüllülerinden oluşan yurt dışı seferi birliklerinin karaya çıkmasını kutlayan Sicilya'daki ayaklanma tarafından kurtarıldı. Sicilya savaşını kazandıktan sonra, Garibaldi'nin asi gücü Güney İtalya'yı istila etti ve Napoli'ye zaferle girdi. Böylece İtalyan birliği aşağıdan devrimci araçlarca gerçekleştirildi, ancak meyvelerini başkaları yedi. Ebedi dalavereci Cavour, tüm İtalya'nın cumhuriyetçilerin ve devrimcilerin kontrolü altına girmesini beklemektense, birleşmiş bir İtalya üzerinde muhafazakar Piedmont'un hakimiyetini kabul etmenin daha iyi olacağına Paris ve Londra'yı ikna etti. Piyemontalı gerici hanedanlık ordusu karşı çıkılmaksızın Napoli'ye yürüdü. Garibaldi, onlarla savaşmak yerine kapıları açtı ve 26 Ekim'de Piedmont Kralı Victor Emmanuel'i "İtalya Kralı" olarak selamladı. Böylece İtalyan halkı, kanlarını uğruna döktükleri eski düzen üzerinde mükemmel bir zafer yerine yarım bir başarı elde ettiler.
Bir cumhuriyet yerine İtalya anayasal bir monarşi oldu. Demokrasi yerine, halkının yüzde 98'inin oy kullanmktan mahrum olduğu sınırlı bir oy verme hakkı elde etti. Papa'nın Papalık devletlerinde hakimiyetini devam ettirmesine izin verildi(Louis Bonaparte'ye verilen bir ödün). Bununla birlikte, herşeye rağmen, İtalya'nın birleşmesi ileriye doğru atılmış dev bir adım oldu. Tüm İtalya, Avusturya kontrolünde kalan Venedik ve Papalık devletleri haricinde birleşmişti. 1886'da İtalya, Avusturya'ya karşı savaşında Prusya'ya katıldı ve bir ödül olarak Venedik'i aldı. Sonunda, Fransa'nın Franco-Prus Savaşı'ndaki yenilgisinden (1871) sonra Fransız birlikleri Roma'dan çekildi. İtalyan ordusunun bu şehre girişi, İtalyan birleşmesinin nihai zaferi oldu.
19. yüzyılın ikinci yarısında, Batı Avrupa'daki ulusal mesele büyük oranda çözüldü. Almanya ve İtalya'nın birleşmesiyle birlikte, 1871'den sonra Avrupa'daki ulusal sorun, Doğu Avrupa'ya hapsolmuş görünüyordu ve özellikle de patlamaya hazır şekilde, Rusya, Türkiye, Avusturya-Macaristan ve Almanya'nın çekişmeleri ve toprak hırslarıyla birlikte içinden çıkılamayacak derecede karışık olduğu Balkanlar'da; dosdoğru Birinci Dünya Savaşı'na yol açan bir gerçek. İlk dönemde (yaklaşık 1789'dan 1871'e kadar), ulusal sorun Batı Avrupa'da nispeten ilerici bir rol oynamaya devam etti. Hatta gerici Junker Bismarck altında Almanya'nın birleşmesi bile, gördüğümüz gibi Marx ve Engels tarafından ilerici bir gelişme olarak değerlendirildi. Fakat daha şimdiden 19. yüzyılın ikinci yarısında üretici güçlerin kapitalizm altındaki gelişimi ulus devletin dar sınırlarını aşmaya başlamıştı. Bu, emperyalizmin gelişimi ve büyük güçler arasında savaşa dayanılmaz eğilimin ortaya çıkmasıyla kendini gösterdi. 1912-13 yılları arasındaki Balkan savaşları, Güneydoğu Avrupa'nın ulusal devletlerinin kurulmasının tamamlanmasına damga vurdu. Birinci Dünya Savaşı ve Versailles Anlaşması(tesadüfen "ulusların kendi kaderini tayin hakkının" sloganı altında düzenlendi), Avusturya-Macaristan imparatorluğunu yürürlükten kaldırıp Polonya'ya bağımsızlık bahşederek bu işi bitirdi.