Okunma Sayısı : 3321
Soru: Ben kendi çapımda bir esnafım. Zekatımı vermek istiyorum. Ancak bana zekat vermek gerekir mi bilmiyorum. Zekat vermem gerekirse ne kadar paraya ne kadar zekat vereceğimi de kestiremiyorum.
Bu konularda bilgi verebilir misiniz? Zekatımı nasıl hesap edeceğim?
Cevap: Zekat, zenginin üzerine farz olan bir ibadettir. Öyle ise önce zekat verecek kadar zenginliğe sahip olup olmadığınıza bakacaksınız. Ancak bu zenginliğin tespitinde de taban tavan sınırları gibi farklı nisap ölçüleri söz konusu ise de (80-85-96 gr altın, 40 koyun, 30 sığır, 5 deve gibi) en emniyetlisi, ölçüyü alt sınırdan başlatmaktır diye düşünecek olursak, şöyle diyebiliriz.
- Ailenin normal geçim ihtiyaçlarını karşılayacak parayı ayırdıktan sonra geride iki milyardan az olmayan paranız var mı? İhtiyaçtan artan bu para bir yerlerde sene boyu bekliyor mu? Bu bekleme kasada olur, bir finans kurumunda, bir şirkette olur. Yahut da kendi dükkanında satışa arz ettiğin mal olarak bekler, sermaye olarak mevcut olabilir...
İşte bu farklı yerlerdeki birikimlerinizin hepsini de zihninizde toplayarak bir yekun yaparsınız. Bu yekunun kırkta birini zekat olarak ihtiyaç sahiplerine ayırırsınız. Mesela kasada şu kadar var. Vitrindeki malın tutarı da şu kadar. Şu kadar alacağınız var. Şu kadar da vereceğiniz. Bunların hepsini de alt alta topladıktan sonra vereceğinizi mevcuttan çıkarırsınız. Kalan yekunun her bir milyarına 25 milyon zekat hesap ederek servetinizin içindeki yoksulun hakkını tespit etmiş olursunuz.
Şöyle de diyebiliriz. Herkesin zekatını ihtiyaç sahiplerine intikal ettirdiği şu mübarek günlerde siz de ihtiyacınızdan artan paranızın her bir milyarı için 25 milyon zekat ayırıp yoksula verin, bundan dolayı da mutluluk hissederek deyin ki:
?Bana zekat düşmediği halde zekat vermiş olduysam ziyan etmiş sayılmam. En azından sadaka sevabı kazanmış olurum. Onun için zekat düşer mi, düşmez mi diye uzun uzadıya araştırmaya da gerek yoktur.?
Zaten: Oturulan eve, kiraya verilen mülke, binilen arabaya, işyerinde kullanılan makine ve aletlere zekat vermek gerekmez. Zekat bunların kendilerine değil, getirdiği paraya düşer.
Soru: Borçlu borcunu ödeyemiyor, ben de bu alacağımı zekata saymak istiyorum, nasıl davranmam gerekiyor. Alacağımız olan parayı nasıl zekata sayabiliriz?
Şu ihtimaller akla gelmektedir bu konuda.
- Borçludaki parayı zekata saymak için borçluya önce zekat vermeli, sonra da alacağını hemen istemeli, diyenler olduğu gibi, borçlu borç para bulup borcunu ödemeli, ödediği borçtan da kendisine hemen zekat verilerek aldığı borçtan kurtarılmalı, diyenler de vardır. Geçmişteki uygulama böyle olmuştur. Batık parayı zekata sayar duruma düşmemek ve fıkıhtaki temlik anlayışını da tam uygulamış olmak için bu yola gerek görülmüştür.
Ancak temlik?i dar manada anlamadan doğan bu uygulama, borçluyu rencide edebileceğinden dolayı, İslami Araştırmalar?ın ilmihalinde verilen bilgiye göre, kolaylık da söz konusudur. Şöyle ki; borcunu ödeyemeyen ihtiyaç sahibine ?Sendeki alacağımı zekata saydım, kendini borçlu hissetme, artık bundan sonra rahat ol, borcunu sildim!..? demek de zekatı vermiş olmak için yeterli bir ifadedir. Para verip geri isteme gibi rencide edici temlik zorlamasına gerek yoktur. Ancak zekatta alacağı bu şekilde zekata saymak caiz olsa da, fitrede alacağını fitreye saymak caiz olmaz. Çünkü fitre azdır. Onda temliki tam manasıyla gerçekleştirmek gereklidir. Yani fitreler doğrudan doğruya ihtiyaç sahibinin eline teslim edilmeli, temlik şartı gerçekleştirilmelidir. İslam ilmihalinde bilgi vardır.
Soru: Zekat ve fitre verirken açıkça söylemek gerekli mi, yoksa, çocuklara bayram harçlığı yap, gibi rahatsız etmeyen münasip bir cümle ile vermek yeterli mi?
Cevap: Zekat ve fitreyi verirken açıkça söylemek gerekmez. Verenin niyeti ve Rabb?imizin de bilmesi kafidir, alanın bilmesine gerek yoktur. Muhatabı incitmeyen münasip bir sözle vermek uygun olanıdır.