Anasayfa » GÜNDEM » Büyük yazın insanı Ülkü Tamer’i yitirdik
Kategori: GÜNDEM, GÜNÜN İÇİNDEN, MANŞET, Üreti-Yorum 02 Nisan 2018	0 3,295 Görüntülenme
11 şiir kitabı var, 1950’lerde 2. Yeni’nin en üretken şairlerinden oldu, çocuksu bir saflığı ve müzipliği, çok yalın ama derin ve süzülmüş bir doğa duyarlılığını, tarihi ve felsefeyi şiire katmasıyla bilinir. 1960’ların sonlarından itibaren Edip Cansever, Turgut Uyar, Ece Ayhan gibi daha toplumsalcı-eleştirel bir şiire geçiş yaptı. Derin acıları, toplumsal trajedi, isyan ve mücadeleleri, başeğmezliği işleyen şiirler yazdı. Daha az, daha öz, daha yalın, ama birçoğu sonraki devrimci kuşakların, şarkıların, umutların, emeklerin, mücadelelerin, içine işleyen, bir parçamız olan, bizi ifade eden şiirler yazdı.
“Güneş topla benim için”, “Uyu Memik oğlan uyu”, “Üşür ölüm bile”, “Gül dikeni”, “Düşenlere” gibi çok sayıda içimize işlemiş şarkı sözü yazdı. Şarkı sözleri ve bazı şiirleri, Ahmet Kaya, Zülfü Livenali, Grup Yorum, İlkay Akkaya, Metin Celal, Edip Akbayram tarafından bestelenerek milyonlara mal oldu.
100’ün üzerinde çeviri şiir, roman, oyun, masal, mitoloji kitabıyla, adeta tek kişilik bir yazın ordusu gibi, uluslar arası yazın-kültür dağarcımızı, ufkumuzu genişletti, zenginleştirdi. Lermantov’u, Shakespeare’i, Lorca’yı, Brecht’i, Tagore’u, Neruda’yı, Guillen’i, İbsen’i, Eliot’u, Çehov’u, Poe’yu, Hemingway’i, Şolohov’u, Latin Amerika gibi bir çok kıta ve ülkeden sol şiir seçkilerini ilk onun çevirileriyle okuduk. Bu şair ve yazarların daha kapsamlı ve bütün eserlerinin çevirisi başka çevirmenler tarafından 90’lı yıllardan itibaren yapıldı, ancak pekçok çevirisi açısından ilk olmasının ve tabii ki onun çevirilerinin tadı bir başkadır.
Çok sayıda çocuk kitabı, iki sinema senaryosu, bir tiyatro oyunu, üç sosyal anı kitabı yazdı. Sayısız edebiyat dergisinde yazdı, birçok gazetede edebiyat yazıları yazdı, iki edebiyat, bir çocuk dergisi çıkardı.
Tiyatro ve sinema oyunculuğu da yaptı.
Türkçe’ye “hem dersini bilmiyor hem de şişman herkesten”, “uçakları n’edeyim gökkuşağı gönder bana” gibi çok sayıda yeni deyiş kazandırdı, dili ve kendimizi ifade yetimizi de zenginleştirdi.
Yapıtı, dev emeği, bize kattıklarıyla önünde saygıyla eğiliyoruz.
Bugünkü çölleştirilmek istenen yazın ve kültür ortamında, 20. yüzyılda evrenselleşmiş toplumsal-eleştirel kültür birikim ve ufkunu Türkiye’ye taşıyan, Türkiye’deki yazın ve kültür iklimini özgün katkılarıyla derinleştiren ve zenginleştiren yazın insanlarının değerini çok daha iyi anlıyoruz. İyi ki vardın hep yaşamın, kültürün, umudun bir parçası olarak varolmaya devam edeceksin.
BİR ADIN YOLCULUKTU
Kavaklık neresiydi, İthaka neresi
Berberlerin artık yorulma saatinde
Düşlerin bitip bitip başladığı bu saatte
Eşekleriyle yola koyuluyor pazarcılar
Bu adam Mazmahor’a yakın oturur
Bir adı İbrahim’dir, bir adı başka
Turuncu güvercinler yetiştirmeyi koymuş aklına
Güneş doğdu muydu üzülür
Olmayan kılıcını takıp beline
Hüyüklerde bir Aias aranmaya başlar hemen
O gelen kim
Adını hiç söylemez
Sirenlerin diliyle konuşur sadece
Şu gelen Humanızlıdır
Güvercin değil, evler büyütür içinde
Boş vakitlerinde taş yontar
Öyle bir sur yapacak
Öyle bir kale kuracak ki günün birinde
Tahta atlar değil, uçan atlar bile giremeyecek
Gümbür gümbür yalnızlığına Hektor’un
Berideki ise leblebi satar
Akhilleus’n düşlerine mi özenir kalburu başında
Yoksa Patroklos’un ölümüne mi
Kendisi bile bilmez bunu
Kafası karıştı mıydı
Alleben’de rakı içmeye gider
Ne işi vardı burada Odysseus’un
Yılanların uykusunda ne işi vardıSığırcıkların akşamında
Kanatlı kısrakların uçuştukları gecede
Sabahın sessiz patlayışında ne işi vardı
Hep bunu soruyor, bunu konuşuyordun
Yolculuğun nereden başlamıştı senin Antepli
Bir yolculuğun Davut’un demirci dükkânından
Bir yolculuğun Şükrü’nün götürdüğü bayram yerinden
Bir yolculuğun Mehmet Efendi’nin Camlı Kahve’sinden
Bir yolculuğun Nakıp Ali’nin sinemasından
Bir çok yolculuğun Nakıp Ali’nin sinemasından
Bir yolculuğun Arasa’daki isimsiz kebapçıdan
Bir yolculuğun Uzunçarşı’daki buzlanmış tuluklardan
Bir yolculuğun Kalealtı’ndaki boya kokularından
Bir yolculuğun Dunlop Garajı’ndaki dokuma tezgâhlarından
Bir başka yolculuğun
Narlı’daki sivrisinek uykularından başlamıştı senin
Narlı neresiydi, İthaka neresi
İthaka neresiydi, Troya neresiydi
İstanbul neresiydi Ulukışla’dan sonra
Günlerden, güneşlerden, karanlıklardan geçtin
Dehlizlerden, akrep sırtlarından geçtin
Karpuzatan’dan, Dülük Baba’dan ve her gün Saburcu’ndan
Hacivat oynatanların şarkısından
Kaçakçıların saatinden, Çukurbostan’da bekçi düdüklerinden
Şafak sökerken Zeus
Hemingway’in öykülerini bırakıyordu senin sunağına
Tarancı, Necatigil, Ziya Osman Saba
Kitapçı dükkânını taşıyordu Arif Güzel’in
Yılanın su içtiği pınar başına
Lady Macbeth’i savuruyordu düşlerine uyku
Kimbilir nereden başlatmıştın yolculuğunu
Sait Faik’den mi, O’Henry’den mi, Çehov’dan mı
Su almak için indiğin istasyon
Bozkırında mıydı Gorki’nin, Konya ovasında mı
Vagon penceresinden arılar giriyordu
Gümüş örümceklerle savaşarak
Günlerden geçiyordun, gecelerden
Troya’da arıyordun Antep’te yitirdiğin dizeleri
Eliot koşuyordu yardımına, Pound, Jacob, Frost,
Dıranas, Nâzım, Dağlarca,
Caldwell, Steinbeck, Istrati, Poe, Kafka, Silone,
Bruegel, Dufy, Picasso, Degas, Vlaminck,
Bu arada adını soruyordu koridordaki saraç.
Bir adın yolculuktu, bir adın sevda.
Çocukların artık yorulma saatinde
Güneşin batıp batıp doğdurğu bu saatte
Yola koyulan pazarcılar oldun
Tahta bir iskemleye oturup kahveleri dolaşyın
Hermes’in sandalları bile gerekmiyordu sana
Haritalarını çizmek için Olympos’un, Gâvur Dağı’nın
Leblebi sattın kendine
Narlı, Haydarpaşa, Waterloo, Gare du Nord, Termini
Bütün istasyonlarına uğradın dünyanın
Her yere biletini her yerden aldın
Antep’ten gidenlerin delisi miydi
Haydar Ergülen’in yazısı, 2011
Cahit Zarifoğlu’nun 7 Güzel Adam’ı gibi 7 çocuktan hepsi ve biri: Ülkü Tamer. İpekçi Tahsin’in oğlu, ki babası Antep’e iki şeyde öncülük etmiştir, biri ipekçiliği getirmesi, ipekli dokumacılığı başlatması, ikincisi ise Antep dışından bir gelin alması, yani Antep’in ilk ‘yabancı gelini’, Ülkü Tamer’in annesi. Yabancı dediysem o kadar da değil, hatta hiç değil, Eskişehir’li! Bizimki aslında yarım değil, tam, hatta onun bile ötesi bir hemşehrilik sayılır, ne de olsa anne tarafından hemşehriyiz Ülkü Tamer’le. Antep’in Eskişehirlisi bir çocuk. Sonra Nakıp Ali’nin sinemasından yetişen ve ilk asistanlığını diyelim orada yapmış sinema delisi bir çocuk, ki Amarcord, Macarlar gibi ilk ‘sanat’ filmlerini de 80’den sonra o getirtecek ve bu filmleri büyük kitlelerle buluşturup, tanıştırıp, kaynaştıracaktır. Robert Kolej’de Antepli bir çocuk olarak Ülkü. ‘Gole giden bir panter’ olarak futbol tutkunu Ülkü. ‘Yeditepe’den ‘Varlık’a, zamanının ve şiir tarihimizin en değerli dergilerinde bir ‘genç şair’ olarak Ülkü. Çocukluk sürüyor. Sahne tozu yutan, turnelere çıkan tiyatrocu çocuk Ülkü. İçinin bütün kuşlarını birden değil sırasıyla uçuran bir çocuk olarak Ülkü. Hepsi de heves kuşu, ki durmaz uçar. Sinemadan futbola, tiyatrodan kitaba bir heves bin hevestir onda. Kediler, atlar derken yedi çocuk birden olur Ülkü Tamer. Aşk mı? O sayılır mı? O hiçbir şeye sayılmaz, o baştanbaşa çocukluğun ta kendisidir, şiirin ta kendisidir, insanın ta kendisidir… Her şeyin ve hiçbir şeyin ta kendisi diye bir şey varsa şayet, aşk işte onların da ta kendisidir. Tıpkı Ülkü Tamer”in çocukluğu gibi, 7 çocuk birden olması ve hepsinin birbiri ardısıra sökün edip sürüyor olması gibi. Ülkü Tamer şiirin de, çocukluğun da ta kendisidir. 7 çocuk olmak, 7 şiir olmaya, 7 aşk olmaya da sayılır. Şimdi, yani hayli zamandır şiir yazmıyor olması da onun çocukluğundandır bence. Çocukluğuna sayılır. Şiir yazması nasıl çocukluğuna sayıldıysa, şiir yazmaması da ona sayılmamalı mıdır? Büyüklükte, büyük şair olmakta gözü olmayan cümle çocuklar yerine belki ilk kez Ülkü Tamer, şiir yazılabilir, sonra da yazılmayabilir demiştir. Hatta bırakılabilir, terk bile edilebilir, vaz bile geçilebilir ve yerini başka çocukluklara, başka boşluklara, başka hoşluklara neden olmasın bırakabilir, bırakmıyorsa şiir sayılmaz bile demiş olabilir, diyebilir. O bazen açık bazen de kendini gizleyen bir çocuk olarak yazmış ve yaşamıştır çünkü. Çocuklar saklanmayı ve bulunmayı istemezler mi? Ama galiba çocukluğun sonu yok ve insan çocukluk yapmadan duramıyor, eski çocukluk, yeni çocukluk. Çocukluk da tekrara gelmiyor ve heves kuşu nereye giderse bir heves çocuk olarak oraya gidiyor. Ülkü Tamer’in son okuduğum şiiri uzun bir aradan sonra 2004 tarihi taşıyordu ve eşi, aşkı Neslihan’a yazılmıştı, “avlu, ikindinin anayurdu” dizesiyle başlayan ve ilk dizeden itibaren onun aşkına özlemini, bizim de onun şiirine özlemimizi bildiren, duyuran bir şiirdi. ‘Bir çeşmenin türkçesi’ denildiğini de okudum Ülkü Tamer’in şiiri için, Cemal Süreya zaten ‘karnaval bileti’ demişti, en güzelini her zamanki gibi o söylemişti, hem çalışkan hem incelikli bir çocuk ve şair olarak, bir de hem içli hem dışlı bir abi ve şair olarak elbette, ‘Cemal abi’. Nedense bunları hep çocuklar için, çocuklukları uzun süren ve tekrara gelmeyen, hep yeniliklerle süren çocuklar için söylenmiş sanırım. Hele de en çok Ülkü Tamer sözkonusu olunca.
Latin Amerika, Gaziantep, Eskişehir, Akdeniz, İstanbul, Yaz, Yenidoğan, Lorca… Hepsi de çocuk avluları gibi. 7 çocuk avlusu gibi içi dışı, günü gülüşü çocuk makamından bir şair o. Acaba 7 çocuktan hepsi ve biri olarak yedinci çocukluğunu da Latin Akdenizli bir çocuk olarak mı sürüyor Ülkü Tamer? Öyleyse şiir geziyor, hava alıyor, sinemaya gidiyor, açıklarda yüzüyor demektir. Bundan çocuklar gibi sevinmemiz gerektir.
Yazıyı paylaş "Büyük yazın insanı Ülkü Tamer’i yitirdik"
Önceki: Özgürlükçü Demokrasi’ye baskın ve el koyma: 22 gözaltı!
Sonraki: Dünya Akademik Dayanışma Ağı’ndan 1250 imza: “Cesur muhalefetlerini dile getiren öğrencilerle dayanışma içindeyiz”