GAYRİMENKUL (TAŞINMAZ) DEĞERLEME
Bir gayrimenkul satın alırken hangi risklerle karşı karşıya olduğunuzu biliyor musunuz? Örneğin alacağınız taşınmazın yasal bir sorunu olabilir ve bu sorun yüzünden aldığınız ev, dükkan, ofis, arsa, vs. amiyane tabirle “elinizde kalabilir”. Bunun örnekleriyle sıklıkla karşılaşmaktayız. Yıkım kararı bulunan binadan daire satın alan vatandaş büyük ihtimalle gayrimenkul değerleme, yani ekspertiz nedir bilmiyordu. Veya kendisine 200 m2 diye satılan dükkanı satın aldıktan sonra aslında 150 m2 olduğunu öğrenen vatandaş da ekspertiz yaptırmadığına oldukça pişman olmuştur muhtemelen.
Peki nedir bu ekspertiz? Genellikle ilk başta oto ekspertizle karıştırılan gayrimenkul ekspertizi aslında oto ekspertizinden çok da farklı değildir. Nasıl ki 2. el bir araç alınırken ekspere gösterilir ve aracın herhangi bir kusuru var mı öğrenilirse aynı durum gayrimenkuller için de geçerlidir. Alınacak olan gayrimenkulün bir kusuru var mı, satış rakamı doğru mu, beyan edilen m2’si doğru mu, yatırım getirisi nedir, bu ve benzeri tüm soruların cevabını içeren gayrimenkul değerleme/ekspertiz raporları aslında zannedildiği kadar pahalı değildir. Örneğin 200.000 TL’lik bir ev satın alırken binlerce lira harç ve komisyon ödenmekte iken ekspertiz işlemi için 2018 yılı itibariyle sadece 500 TL ödenmektedir.
Bazı emlak firmaları ücretsiz ekspertiz yaptıklarını iddia etseler de aslında yaptıkları işlem ekspertiz değildir. Yukarıda da bahsedildiği gibi gayrimenkul değerleme/ekspertiz, sadece değer tespiti değil, taşınmazın herhangi bir kusuru olup olmadığının tespiti işlemidir. Örneğin taşınmazın yıkım kararı var mı, projesiyle uyumlu mu, söylenen m2’si doğru mu, kat mülkiyeti ve imar kanunun gibi yasalara uygun mu, tüm bu soruların cevabı ancak ve ancak mimar, inşaat mühendisi, harita mühendisi, şehir plancısı gibi teknik personel tarafından tespit edilebilmektedir. Günümüzde değerleme uzmanlarının yani eksperlerin sadece teknik personel olmaları yeterli olmamakta, aynı zamanda bu kişilerin Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından da lisans verilmiş olması gerekmektedir. SPK lisansına sahip eksperler konusunda uzman ve minimum hata ile çalışan kişilerdir. Gayrimenkul/taşınmaz değerleme işinin sadece bu kişiler tarafından yapılması yasalarla zorunlu hale getirildiğinden bu vasıfları bulunmayanların hazırlayacağı taşınmaz değerleme raporlarının bir geçerliliği yoktur.