TRANÇA, YALANCI TRANÇA, ANTENLİ MERCAN, TELLİ SİNARİT veya FANGRİ MERCAN
Değişik zamanlarda bu balıklar ile ilgili olarak açtığım raporlarda balıkların tanımlanması ile ilgili olarak eleştirildim. Ne yaparsam yapayım bir türlü doğrusunu bulamadım. Her biri benim için büyük heyecan olan bu balıkların raporlarına eleştiri yapan arkadaşlarımızın hiç bir eleştirisi beni tatmin etmedi. Nedense çok iddalı olan bu arkadaşlar oturup rapor yazmaya üşeniyorlar. Bilgisayar başında bekleyip milletin keyfini kaçırmanın ötesine gidemiyorlar. Eğer bu eleştiriler doğru çıksa benim de çok işime yarardı. Ama eleştiriler doğru çıkmadığı gibi benim onlara cevap vermek için yaptığım araştırmalar işi iyice içinden çıkılmaz hale getirdi. Bu türü tanımlamakta zorlandığımı daha öncede belirtmiştim (Nisan 2010). Son zamanlarda yaşadığım bir tartışma beni bu konuyu araştırmaya yeniden zorladı. İyi kötü bazı sonuçlara da ulaştım.
1. Aslında bunların hepsi üç farklı balık. Bilimsel adları DENTEX GIBBOSUS , PAGRUS CAERULEOSTICTUS ve PAGRUS PAGRUS. Hepsi mercan ailesinin üyeleri.
2. Ayrışmanın temelinde balıklara verilen yerel isimlerin keyfi olmasi ve bu keyfiyetin resmi katolaglara kadar geçmiş olması var. (Bakınız)
DENTEX GIBBOSUS: Trança, Telli Sinarit, Antenli Balık
PAGRUS CAERULEOSTICTUS: Trança, Antenli Mercan, Fangri Mercan
PAGRUS PAGRUS: Fangri Mercan, Mercan, Kırma Mercan (bakınız)
3. Bir diğer sorunumuz denizleri paylaştığımız Yunanlıların da bu balıklara isim vermek konusunda gösterdiği keyfiyet. Tabiki iki toplum özellikle Ege'de yoğun bir iletişim halinde ve birbirlerini etkiliyorlar. Yunanlıların balıklara verdiği yerel isimler,
DENTEX GIBBOSUS: Fagri Koronato
PAGRUS CAERULEOSTICTUS: Fagri
PAGRUS PAGRUS: Fagri (bakınız)
Yunanca FAGRİ bizim dilimize FANGRİ olarak geçmiş.
4. Balıkların resimlerine bir bakalım.
PAGRUS PAGRUS(Bülent Güner'in (LONGÖZ) katkılarıyla)
5. Şimdide bu balıkları tanımlamak için kullanacağımız verilerden ayıtredici olanlara bakalım. Tamamını okumak isteyenler balıkların bilimsel adlarının üzerine tıklayabilir.
DENTEX GIBBOSUS: Genç bireylerde kafa düzgün bir dışbükey iken yaşlı bireylerde kafa kısmında kambura benzer bir çıkıntı oluşur.Bazı bireylerde sırt bölgesinde çil benzeri lekeler görülebilir. Üst ve alt çenede köpek dişlerine benzer 4 veya 6 adet diş vardır. Sırt dikenlerinden ilk ikisi çok kısa, 3 ve 4. dikenleri özellikle genç bireylerde çok uzun olabilir.Ortalama birey 60cm iken maksimum birey 111cm. Diğer ayırt edici özellikler resimde gösterilmiştir.
PAGRUS CAERULEOSTICTUS:Üst çenesinde dört alt çenesinde 6 köpek dişi vardır. Bu dişleri düz ezici dişler takip eder. İlk iki sırt dikeni her zaman çok kısa 3,4 ve 5nci dikenleri diğer dikenlerinden daha uzundur. Bu daha uzun dikenler genç bireylerde ipliksi (yumuşak) olurlar. Solungaç aralığı vücuduna oranla küçüktür. Üstünde ve yanlarında belirgin mavi benekleri vardır. Çoğu yaşlı bireyin sırtında ve kafasında düzensiz kara lekeler oluştuğu gözlenmiştir. Yaşlı erkeklerin üreme dönemlerinde kafa ve ağız bölgesinin sarardığı gözlenmiştir. Sirt yuzgeclerinin(dikenlerinin, Isinlarinin) bittigi yerde, son dikenlerin uzerinde (govde de değil) siyah bir nokta veya siyahlik vardir.
Ortalama birey 50cm iken maksimum büyüklüğü 95cm.
PAGRUS PAGRUS: Alin, iki goz arasindan ust ceneyi kapsayan ve hatta buyudukce alt cene altina sarkmis kisimda siyah akintisi vardir, ne trancada ne de mavi benekli mercanda oldugu gibi ust isinlarinin bittigi yerde bir nokta bulunmaz, pek cogunda arka kuyruk uclari(ozellikle arka kuyruk alt lobunda daha belirgindir) eflatunimsi beyazdir. Ortalama birey uzunluğu 31 cm, maksimum 91 cm'dir.
6. Birleşmiş Milletler Tarım ve Gıda Örgütünün Kataloğuna göre DENTEX GIBBOSUS için Türkçe isim kaydı yapılmamış. Aynı katalogta PAGRUS CAERULEOSTICTUS için "Trança" adı kayıtlara geçmiş. FAO kayıtlarında PAGRUS PAGRUS'a rastlamadım.
7. FISBASE'e göre DENTEX GIBBOSUS için Türkçe isimler antenli balık ve telli sinarit. PAGRUS CAERULEOSTICTUS için Çipura, trança Balığı ve Trança
PAGRUS PAGRUS için Fangri Balığı, Mercan Balığı, Kırma Mercan isimleri kayıtlara geçmiş.
8. Hem FAO hemde FISHBASE'e göre bunlar Akdeniz'de yaşıyor.
9. Yazıyı okudukça benim neler çektiğimi anlamışsınızdır. Şimdi birazda resimlerle devam edelim.Gözlerimiz bayram etsin.
PAGRUS CAERULEOSTICTUS resimleri
Benim yakaladığım PAGRUS CAERULEOSTICTUS. Resmi küçültmeden koyuyorum ki isteyen arkadaşlar yakınlaştırıp detaylı inceleyebilsin. Olduk genç bir balık.
Üreme döneminde erkek PAGRUS CAERULEOSTICTUS'lar. Sararmaya dikkat.
Güzel PAGRUS CAERULEOSTICTUS resimleri,
Güzel PAGRUS PAGRUS resimleri
Bu amcanın ağzındaki ve sol elindeki (bize göre sağ) PARGUS PARGUS, kafası görünmese de sağ elindeki DENTEX GIBBOSUS
10.Şimdide DENTEX GIBBOSUS fotoğrafları ile devam edelim.
11. Resimlerle birlikte durum biraz netleşti. Ben artık bu balıkları karıştırmıyorum. Hangisine DENTEX GIBBOSUS, hangisine PAGRUS CAERULEOSTICTUS ve hangisine PAGRUS PAGRUS diyeceğimi biliyorum. Ama hangisine TRANÇA diyeceğimi bilemiyorum. Mavi benekli olanına trança demek içimden gelmiyor. Zira en fazla 90 cm olabiliyor ve DENTEX GIBBOSUS gibi hırçın ve güçlü değil. Onun kadar karizmatik değil. Marmaris ve Bodrum ahalisindeki profesyonel ve amatör balıkçıların DENTEX GIBBOSUS için Trança adını kullandıklarını bizzat biliyorum. Zaten problem çok yaşlı bireylerde çıkmıyor. Bugüne kadar kafasında kambur çıkmuş, dikenleri dökülmüş, kocaman DENTEX GIBBOSUS'lar için FANGRİ veya ANTENLİ mercan diyenine karşılaşmadım. İstisnasız herkes bu balık için TRANÇA diyor. Marmaris sularında Rıfat Bey tarafında yakalanmış bu balık için TRANÇA demekten başka çare var mı?
12.İşler tam düzelmiş derken tekrar karıştı. Ama artık çok iyi anladık ki meselenin temeli balıklara verilen yerel isimlerin aynı olmasından kaynaklı. Şimdi geriye tek bir şey kaldı. Siz hangi balık için hangi ismi kullanacaksınız?
Ben DENTEX GIBBOSUS için TRANÇA,
PAGRUS CAERULEOSTICTUS için MAVİ BENEKLİ MERCAN, YALANCI TRANÇA veya ANTENLİ MERCAN
PAGRUS PAGRUS için FANGRİ MERCAN isimlerini kullanacağım.
Herkese rastgelmesini dilerim.
Son düzenleme yönetici tarafından yapıldı: 24 Nisan 2012
yandan çarklı bunu beğendi.
Çok yıllardır forumlardayım,böyle güzel inceleme yazısını daha önce görmedim desem yalan olmaz.
Evet çok değerli dostlarımızın güzel yazıları,araştırmaları olmuştu.Ama nedendir bilinmez bu senin inceleme yazın bir başka gzel geldi bana.
Ellerine kollarına ve kalemine sağlık.
Son düzenleme yönetici tarafından yapıldı: 21 Eylül 2012
Eline sağlık Akın. Güzel bir inceleme yazısı olmuş.
Hem balık tutuyorsun hem bunları araştırıyorsun. Seni çok yoruyoruz
sinarit_baba Aktif Üye
İri bir mercan türüdür. Türkçe mercan, fangri isimleri ile tanınır bazen yanlışlıkla kırma mercan da denir ama kırma mercan başka balıktır. Yabancı kaynaklar couch’s seabream (İng.), pagre, pargo (İsp.), pagro (İtl.), red porgy (ABD), phangri mertzani (Yun.) isimleri ile tanıtır. Yurdumuzda da iyi bilinir ve tanınır. Özellikle Ege ve Akdeniz’de daha boldur. Marmara ve Karadeniz’de çok azdır. Vücudu mercanı andırsa da sırt kısmı daha yüksektir, kafa iri, burun uzundur ağzı mercanınki gibi küçük fakat çeneleri güçlüdür. Gözleri iridir. Vücudu iri pullarla kaplıdır. Tüm süzgeçleri gayet iyi gelişmiştir. Kuyruk süzgeci siyah-gri uçları beyazdır. Rengi mercanı andırır. Sırt tarafındaki pullarda sarımsı lekeler bulunur, bu lekeler sanki sırtından aşağı uzanan sarı bantlar varmış izlenimi verir. Başlıca gıdaları yumuşakçalar, eklembacaklılar, küçük balıklar ve bitkiler oluşturur. Kayalık, kırmalık, kumlu diplerde, mağaralık yerlerde 250 metreye kadar derinliklerde bulunur, bununla birlikte 150-60 metre derinliklerde de sık rastlanır ve avlanır. Genç fangrilere yosunlu diplerde daha sığlıklarda da rastlanır. 90 santim boya 7,5 kiloya kadar büyürler. Son yıllarda sayısı oldukça azalmıştır.
Kaynak:"TÜRKİYE’NİN DENİZ HAZİNELERİ" TC DOĞUŞ ÜNİVERSİTESİ MYO
TURİZM VE OTEL İŞLETMECİLİĞİ GIDA TEKNOLOJİSİ
Vedat ABAYOĞLU Abimiz ise şöyle diyor;
"Antenli mercanlarla,bazı trançalarda,sırt yüzgeçinin ilkinin hayli uzun olması gibi bir müşterek yan vardır. Benim şahsi kanaatim ise şudur;
Mercansa batıcı dişleri olsa bile öğütücü dişleride bulunmalııdır.İlişikte son aylarda tuttuğum güzel bir Fangri Mercanda bu durum belirgin görülmektedir." Sondan bir önceki resim. Bir başka yazısında ise "Bunlar için genelde mercangiller diyebiliriz sanmaktayım.Çok çeşitleri var.Daha çok görünen tiplerinin üzerinde durabiliriz tabii.Mercan pek fazla büyümeyen takriben en büyük bir kg civarında olabilen bir balıktır.Dişleri sivri değildir,Öğütücü dişlerdir.Fangri nerdeyse 10 kg'mın üzerinde bir boya erişebilen,sivri dişli bulunduğu kayalara sadık kalan,daha koyu renkli daha küt burunlu,en belirgin özelliğide kuyruk uclarının ikisininde beyaz olduğu bir mercan türüdür." diyor.
sinarit_baba demiş ki: ↑
Sevgili Akın, emeğine sağlık,
trança ve mavi benekli mercan tanımlamana ben de katılıyorum.
Ancak Fangri Mercan konusunda benim şüphelerim var.
Zaten problem tam olarak bu. Pagrus pagrus içinde fangri mercan ismi kullanılıyor PAGRUS CAERULEOSTICTUS içinde. Bence PAGRUS PAGRUS için Fangri Mercan ismi daha yaygın. Bu durumda onu kullanmak daha uygun olabilir ama buna da itiraz eden birileri çıkacaktır. Ayırt edici özellik olarak kuyruk uçlarının beyaz olması, sırt tarafındaki belli belirsiz sarı lekeler nedeniyle çizgili görünümü çok öne çıkıyor. Bazı bireylerinin koyu pembe ve açık pembe bantlara sahip olduğunu hatta güvertede can çekişirken bu renklerini yakıp söndürdüğünü gördüm.
Ancak bizim sularda bu balığın(pagrus pagrus) kataloglarda belirtilen büyüklüklere ulaştığını gösterir bir fotoğrafa rastlamadım. FISBASE'e göre 91cm ve 7.7kg ağılığa ulaşabiliyormuş. Gören bilen varsa bizede gösterin.
Sizin Balıksevdasi.com zamanından kalma buradan tuttuğunuz kocaman bir mercan resmi vardı. Arşiviniz de halen varmı?
Eline sağlık Akın
Bir gün yakalamak ta kısmet olursa bu konu sayesinde daha kolay ayırt edebileceğim sanırım..
Akın kaptan şapka çıkarılacak bir sunum tebrikler.
Balıklarda tıpkı insanlar gibi. Özellikle yaşlandıkça ve büyüdükçe aynı türün bireyleri arasında dikkat çekici farklılıklar oluşabiliyor. Tıpkı insanlar gibi şişman veya zayıf, soluk veya parlak, uzun veya kısa, hatta özürlü olabiliyorlar. Üzerinde iyileşmiş şiş yarası olan, solungacından bir kısmı yırtık olmasına rağmen yaşamayı başarmış olan, kambur olan bireyler gördüm. Özellikle marcan ailesinin iri üyeleri sinarit, trança , fangri mercanda bireyler arasında bölgesel ve mevsimler renk farklılıkları insanı yanıltabilecek kadar fazla olabiliyor. Tahir Abinin Sarosta tuttukları ile İzmir'in güneyinden çıkan sinaritlerde açık şekilde renk farklılıkları var. Şimdi tam hatırlayamasamda bir zamanlar oluduğum bir makalede kırmızı balıkların renkleri için karides yemeğe ihtiyacı olduğunu okumuştum. Karidesten aldıkları renk pigmentleri sayesinde derinliklerde onları görünmez yapam mercan kırmızı rengini muhafaza edebiliyorlarmış. Sanırım bu nedenle bölgesel ve mevsimsel olarak ufak ton farklılıkları oluşabiliyor.