Avukatın Hakları | MNY Hukuk
Bir temel hak olarak doğru ve adil yargılanma hakkı anayasalar,kanunlar ve de uluslararası hukuki metinler ile güvence altına alınmıştır.Bu hakkın korunması, geliştirilmesi ve güçlendirilmesi bağımsız mahkemelerin, hakimlerin ve savcıların varlığına bağlı olduğu kadar; bilgili, yürekli, en önemlisi bağımsız avukatların varlığına da ihtiyaç gösterir.
Adil yargılama ve adalete ulaşmanın olmazsa olmaz koşulu bağımsız hareket edebilen unsurların faaliyetinin söz konusu olmasıdır.Bağımsızlık niteliği daha kuvvetli olan savunma, soyut adaleti somuta çevirme görevinde önemli rol üstlenmektedir.Bu önemli görev yerine getirilirken yapılan işin kutsallığı,önemi,uyulması gereken kurallar ve sahip olunan haklar hep birlikte göz önünde bulundurulmalıdır. Haklarının ve yükümlülüklerinin bilincinde olan avukatlar,savunmayı bir formalite olarak gören zihniyete rağmen,yaptıkları faaliyetin önemini ve sahip oldukları gücü fark etmeliler. 1938 tarihli ve 3499 sayılı Avukatlık Kanunu gerekçesindeki(1) şu ifadeler bu konuda yol göstericidir:”Adaletin saf ve lekesiz olarak idamesi de hiç şüphesizdir ki Cumhuriyeti payidar edecek esaslardan birisidir. Bundan başka kanunların tam olarak tatbikinde avukatların müessir bir rolü vardır.Filvaki sosyal hayatımıza yeni bir nizam veren mevzuatın üstün esasları geniş kültürlü şahıslara ihtiyaç gösterecek mahiyettedir.Bu itibarla avukatın mevcudiyeti, bilgi ve doğruluk hususunda teminat arz etmekle kalmayarak adaletin müdahalesini icap ettiren halleri de tahdit eder.Salâhiyetlerini hakka hizmet yolunda kullanan ve hakim huzurunda yalnız kanun ve vicdanının sesini yükselten avukat kuvveyi kazaiyeyi vazifesine isâl(yargı gücünü amacına ulaştıran) eden makinenin en kudretli çarklarından biridir.Memleket adliyesinde hakkı hak olduğu için izhar eden faziletli bir hakimler kütlesine ne derece ihtiyaç varsa hakimin faaliyetini tenvir eden ve yalnız bilgi ve doğruluğu kendine rehber tanıyan bir avukatlar topluluğuna da o mertebe lüzum vardır.” Avukatın adalete ulaşmadaki rolü 1938 tarihli kanun gerekçesinde belirtildiği gibi çok büyüktür.Bu nedenle yargılamanın önemli unsuru olan savunmaya gereken değer verilmeli ve bu sadece kağıt üzerine hakların yazılmasıyla değil, o hakların gerçekten kullanılması ve uygulanmasıyla sağlanmalıdır.Bu durumda avukatlar haklarını kanunlaştırma mücadelesi ile yetinmemeli,onları kullanmak için de mücadele etmelidir.
– Ücret hakkı
– Avans ve masraf talep hakkı
– Vekalet görevini yerine getirme dolayısıyla uğramış olduğu zarar ve ziyanın giderilmesini talep hakkı
– Dosya evrakını tetkik yetkisi
– Dosya evrakından suret alma yetkisi
– Hazır bulunma yetkisi
– Görüşme-yazışma yetkisi
– Soru sorma yetkisi
– Örnek çıkarma ve onaylama yetkisi
– Tebligat yapma yetkisi
– Duruşmayı terk hakkı
– Tekel hakkı
– İşi reddetme hakkı
– Dosya inceleme ve bilgi edinme hakkı
– Dosyadan örnek alma hakkı
– Örnek çıkarabilme(kullanabilme)hakkı
– Tebligat yapabilme hakkı
– İşi stajyerle veya sekreterle takip hakkı
– Tanıklıktan çekinme hakkı
– Görevi sırasında veya görevinden dolayı avukata karşı suç işlenmesi halinde bu suçun yargıçlara karşı işlenmesine ilişkin hükümlerden yararlanma hakkı
– Baro genel kuruluna katılma hakkı
– Baro organlarına seçme ve seçilme hakkı
– TBB organlarına seçme ve seçilme hakkı
– Hakkındaki soruşturmalarda kendisini savunma hakkı
– Disiplin kurulunda duruşmalı inceleme yapılmasını isteme hakkı
– Adli yardım görevini ücret ödeyerek yapmama hakkı
– Avukatlar yardımlaşma sandığına girme hakkı
– Avukatlık ücreti isteme hakkı
– Üzerine aldığı işi bırakma(çekilme)hakkı
– İşi başka bir avukatla birlikte veya başka bir avukata vererek takip etme hakkı
– İş sahibinin avukatın yanı sıra bir başka avukatı görevlendirmesine olur vermeme hakkı
– Avans isteme hakkı
– Masrafları isteme hakkı(actio mandati contraria)
– Tazminat talebi
Dosya inceleme yetkisi CMK m.153’te düzenlenmiştir. Madde hükmüne göre müdafi veya vekiller yargılamanın değişik aşamalarında dosyayı incelemek ve harçsız olarak örnek almak hakkına sahiptir.Müdafi veya vekil,savunmasını üstlendiği kimseyle alakalı olarak yapılmış tüm işlemleri görme hakkına sahiptir.Madde 153/1’e göre; müdafi,soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.(24) Maddenin 2.fıkrasına göre ise, müdafiin dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek alması,soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise, Cumhuriyet Savcısının istemi üzerine, Sulh Ceza hakiminin kararıyla bu yetki kısıtlanabilir.Fıkra 2 hükmüne göre müdafi,dosyadan harç ödemeksizin belge örneği alabilir.Ama savcı, Sulh Ceza Mahkemesine başvurarak bu konuda müdafiye kısıtlama kararı alabilir.Fakat bunun da istisnaları vardır.İfade ve sorgu tutanakları, bilirkişi mütalaaları,tatbikat ve keşif tutanakları, yer gösterme,vücut muayenesi tuta-nakları gibi bazı belgeler ise müdafiin incelemesine açık olmak zorundadır.Bunlara hiçbir şekilde kısıtlama getirilemez.Müdafi,bunları dilediği gibi inceler.Bununla amaçlanan,müdafiin temsil ettiği sanık veya şüphelinin hakkını serbestçe savunabilmesidir.Fıkra 4’te ayrıca,kovuşturma aşamasından bahsedilmektedir. Kovuşturma aşamasında artık avukatın inceleme yetkisine bir sınırlama getirilemeyeceği gibi;avukatın dosya inceleme yetkisi de genişletilmektedir.
Müdafi, sanık hazır bulunmasa da her şekilde sanığı temsilen,duruşmaya katılabilir.CMUK’ta sanık girmeyince müdafi de duruşmaya alınmamaktaydı.Bu durum,savunma hakkının kısıtlanması anlamında olduğu için,CMK’ya alınmamıştır ve de yerinde bir değişikliktir.
CMK 201.maddesiyle, savcıya ve avukata(ister müdafi ister vekil olsun) doğrudan doğruya ve sınırsızca soru sorma yetkisi tanınmaktadır.Bunun için CMUK’ta olduğu gibi müdafi ve savcının ittifakı ya da hakimin izin vermesi gibi şartlar da aranmamaktadır.Hakim,yalnızca düzeni temin edecek,müdafi dilediği soruyu sorabilecektir.Hakim, yalnızca duruşma disiplininin bozulmamasından sorumludur. Hakimin,soruyu beğenmezse,sorulmamasını isteme gibi bir yetkisi yoktur.Hakim, ancak,itiraz edilmesi üzerine soruya engel olabilir.Avukat ve savcı; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağırılmış kişilere, doğrudan soru sorabilirler.
– UYAP Mevzuat Bilgi Bankası programı
27 örneğin avukatın duruşmada tanığa “tefeci” diye hitap etmesi durumunda hakaret suçu oluşmaz. – M.Onursal Cin, Selçuk Üniversitesi .Hukuk Fakültesi Ceza Muhakemesi Hukuku ders notu, sy.41
“Avukatın Hakları” başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Mehmet Ateş’e aittir ve makale, yazarı tarafından Türk Hukuk Sitesi (http://www.turkhukuksitesi.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.