COVID 19 barada ynanmaly däl 12 ıalan gürrüň
Bütindünıä Saglyk Guramasy (BSG) koronawirus pandemiıasy baradaky ähli maglumatlary jemleıär. Onuň maslahatlary dünıäniň 150-den gowrak ıurdundan gowşan COVID 19 wirusyna garşy tejribelere daıanıar. Wraçlar hem alymlar tarapyndan inkär edilıän 12 ıalan gürrüňi dykgatyňyza hödürleıäris.
1. COVID 19 wirusy aıratyn yssy hem çygly howaly sebitlerde ıaıraıarmy?
Häzirki wagtda BSG-de bolan maglumatlara görä, COVID 19 dörediji wirus islendik sebitde ıaırap bilıär, şol sanda yssy hem çygly howa şertleri bolan raıonlarda-da. Howa şertlerine garamazdan, özüňi goramak çärelerini berjaı etmeli. Eliňi yzygiderli arassa ıuwup durmak COVID 19 wirusyndan goranmagyň iň gowy hususy usulydyr. Ol wirus hapaçylygyny eliňden aıyrmak üçin gowy çäredir hem gözüňe, agzyňa ıa-da burnuňa ıokuşmagyndan saklanmakdyr.
Wideo: COVID-19 wirusy nähili ıaıraıar we oňa garşy nähili göreşmeli?
2. Sowuk hem garly howada daşarda gezmek täze koronawirusy öldürmäge kömek edıärmi?
İok, kömek etmez. Daşarynyň ıa-da howanyň temperaturasyna garamazdan, sagdyn adamyň bedeni 36,5° - 37° gyzgynlygy özünde saklaıar. Şonuň üçinem sowuk howada daşarda gezelenç etmek, täze koronawirus infeksiıasyna ıa-da beıleki bir kesele garşy göreşmäge esas döreder diıip bil baglamak bolmaz.
3. Gyzgyn suwda ıuwunmak täze koronawirus infeksiıasyna garşy göreşmäge kömek edermi?
COVID-19 wirusynyň ıokuşmagyndan, gyzgyn suwda ıuwunmak halas etmez. Suwuň, wannanyň ıa-da duşuň nä derejede gyzgynlygyna garamazdan, kadaly adamyň temperaturasy 36,5°C - 37°C gyzgynlygy saklaıar. Gaıtam aşa gyzgyn suwuň teni ıakyp zyıan etmegi mümkin.
4. 2019-nCoV wirusy tok arkaly guradyjy serişdede ıok bolıar diıilıäni dogrumy?
İok. Elektrik arkaly el guradyjy serişde 2019-nCoV wirusyny öldürip bilmeıär. Täze koronawirus infeksiıasyny almazlyk üçin, eliňi yzygiderli ıuwup, arassalap durmak, spirt siňdirilen serişde bilen süpürmek hem sabyn bilen suwa ıuwmak zerur.
5. Ultrabenewşe şöhle (UB çyra) täze koronawirusy (2019-nCoV) ıok edıär diıilıäni çynmy?
İok, bu beıle däl. UB çyrasy eldäki ıa-da adamyň açyk ıerlerindäki deri örtüginde bolan infeksiıalary aıyrmak üçin däl. Gaıtam UB çyrasy eritemi – deridäki bozulmalary döredip biler.
6. Tutuş bedeniňi entalon ıa-da hlorly ergin bilen süpürip çykmak täze koronawirusy (2019-nCoV) ıok edermi?
Etmez. Tutuş bedeniňi spirt ıa-da hlorly ergin bilen süpürmek, eııäm organizme ornaşan wirusy ıok edip bilmez. Şeıle serişdeleri ulanmak egin-eşige hem-de nemli bardalar bolan göze, agyz boşlugyna zyıan ıetirmegi mümkin. Spirt hem-de hlorly ergin, belki-de, daşardaky serişdelerde dezinfeksiıa geçirmek üçin peıdalydygyny ıatlamak möhüm. İöne ony diňe zerur bolan ıagdaıynda, görkezilen düzgüne laıyklykda ulanyp bolar. Munda iň gowusy eliňi sabyn bilen ıuwup durmakdyr.
7. Burnuňy yzygiderli duzly ergin bilen ıuwup durmak täze koronawirusyň ıokuşmagyndan gorap bilermi?
İok. Burnuňy yzygiderli duzly ergin bilen ıuwup durmagyň koronawirus infeksiıasyndan goraıandygy barada ylmy maglumat ıok. Käbir maglumata görä, burnuňy duzly ergin bilen ıuwup durmak adaty dümewden çalt gutulmaga ıardam etmegi mümkin. İöne burnuňy yzygiderli duzly ergin bilen ıuwup durmagyň dem alyş ıollaryndaky infeksiıalary aıyrmaga peıda edıändigine subutnama ıok.
8. Täze koronawirusyň ıokuşmagyndan sarymsak gorap bilermi?
Sarymsak – adam saglygy üçin peıdaly iımit, onda mikroplara garşy köp sanly aıratynlyklar bar diıip, BSG belleıär. Şeıle-de bolsa, häzirki wirusyň öıjügıän şertinde, sarymsagy täze koronawirusyň ıaıramagyna garşy goranyş serişdesi hökmünde ulanyp, peıda görlendigini tassyklaıan subutnama ıok.
9. Antibiotik dermanlar täze koronawirus infeksiıasynyň öňüni almakda, peıdaly serişde bolup bilermi?
İok, antibiotikler wirusa garşy göreşip bilmeıärler, ol diňe bakterial infeksiıalary bejermek üçin ulanylıar. Täze koronawirus (2019-nCoV) – ol aıratyn wirus bolup, onuň öňüni almak hem bejermek çäreleri üçin, antibiotik ulanylmaıar.
10. Täze koronawirus infeksiıasynyň öňüni almak hem bejermek üçin, nähilidir derman serişdesi barmy?
Häzirlikçe täze döreıän koronawirusyň (2019-nCoV) öňüni almak ıa-da ol infeksiıany bejermek üçin niıetlenen bejeriş serişdesi ıok. Täze koronawirusa garşy ıöriteleşdirilen dermany döretmek barada iş gidıär, ol döredilenden soň, kliniki barlagdan geçmelidir. 16-njy martda ABŞ wirusa garşy waksini synag edip başlady.
11. Koronawirus sowadyjyda duran iımitler arkaly ıaırap bilermi?
Häzirki wagtda koronawirusyň iımitden geçendigine şaıatlyk edıän subutnama ıok. Koronawirus bolan ıurtlardan getirilen iımitlerden kesellän adam hem hasaba alynmady. Wirus bir zadyň ıüzünde saklanyp galmaga ejiz, iımiti bir ıurtdan beıleki ıurda aşyrmak üçin bolsa wagt gerek.
12. Täze koronawirus çybyn çakmagy arkaly geçip bilermi?
Täze koronawirus – respirator wirusy, ol esasan howa-damja (nem) ıoly bilen geçıär, ıagny näsagyň bedenindäki dem alyş ıollarynda emele gelıän nemleriň üsti bilen ıaıraıar. Meselem, bir adam üsgürende ıa-da asgyranynda, şeıle hem tüıkülik syçranynda, burundan suw akanynda başgalara geçip bilıär. Häzirki wagtda çybyn çakmagy bilen 2019-nCoV wirusynyň ıaırandygy hakda informasiıa ıok. Infeksiıadan goranmak üçin, üsgürinıän ıa-da gyzgyny ıokary bolan adamlardan daşda durmak gerek, şeıle hem eliň arassalygyny we respirator gigienanyň düzgünlerini berjaı etmeli.
Bütindünıä Saglyk Guramasy ıokançly wirusdan goranmak üçin, eliňi nähili dogry ıuwmak barada, ıörite wideo taııarlady.
Goşmaça sorag: COVID-19 sebäpli ıogalan adamyň jaılanyşyna gatnaşanyňda, wirusyň ıokuşmagy mümkinmi?
BSG COVID-19 sebäpli ıogalan adamyň jesedine mümkin bolsa galtaşmazlygy – ony ellemezligi maslahat berıär. İogalan adam jaılamak üçin taııarlananda, koronawirusdan mümkin boldugyça goranmak çärelerini nazarda tutmaly. Jeset jaılanmaga taııar edilenden soň, oňa el degriläıen halatynda, wirusyň ıokuşmak töwekgelçiligi pes bolıar. İöne merhumy ogşamakdan saklanmak gerek.