2010'lar Şiiri Üzerine Soruşturma-20: Emre Ay - Kitap Kriter
KitapKriter 28 Kasım 2019	No Comments 2010 KuşağıEmre AyEray SarıçamSoruşturmasöyleşiTürk EdebiyatıTürk Şiiri
Öncelikle ben belirttiğinizin aksine, 90’lar veya 2000’ler kuşağının yaygın olarak kabul gördüğünü düşünmemekteyim. Yine “2010 Kuşağı” diye bir kuşağın da şu anki gözlemlerime göre var olduğunu düşünmemekteyim. Belli hareketlerle, yapılarla veyahut amaçlarla şiiri bir önceki dönemlerden keskin, net ve açıkça ayıran bir şiir atmosferinin olduğunu söylemek çok güç. Evet, çok seslilikten söz edebilmek mümkün, ürün sayısının veya yayımlamaların arttığını söylemek de. Ama bunlar, sadece şiir atmosferiyle açıklanabilecek durumlar değil ve belli yıllar içinde şiir kaleme almış insanları da “kuşak” yapmaya yetmeyecektir.
Yaygın bir şekilde kabul görmüş kuşaklara baktığımız zaman kuşakların; iddiaları, mevcut yapıları, estetik algıları, poetik düşüncelerinde kabul ettirilmiş bir hareketlilik, tavır ve netlik görülmektedir. Ben “2010 Kuşağı” diye belirttiğiniz kuşağın belirgin çizgilerle diğer kuşaklardan ayrılmış, kendini ayrı bir yere konumlandırmış bir yapıda olduğunu söyleyemeyeceğim şimdilik. Önümüzdeki yıllarda neler olur bilemiyorum tabii.
Ve ben şunu da belirtmeden geçemeyeceğim: Bazı şairlerin, şiirlerine ve poetikalarına tam olarak güvenemedikleri için yer yer bu “kuşak” kavramına çok bel bağladıklarını ve onun çatısı altına sığındıklarını düşünüyorum. Aynı yıllarda eserlerini ortaya koymuş şairlerden bazılarının “anılacak bir şiir veya şiir anlayışı” ortaya koyamamalarından ötürü, bazı şairlerle “kuşak” adı altında var olduklarını kanıtlama veya yaşadıklarını ikna etme telaşına girdiklerini düşünüyorum. Onlar hiç şüphesiz, korkunç gerçekten yani unutulmaktan kaçamayacak olanlardır. Bunu dilce kabul edemeseler de kalben ve ruhen bu durumun farkında ve bilincindedirler.
Hiç şüphesiz pek çok şairi az ya da çok etkiledi bu iki olay da. Yalnız bu iki olayın ortaya çıkış nedenleri birbirlerinden farklı olduğu için, sonuçları da farklı olacaktır diye düşünmekteyim. Gezi, halkımızın hiçbir siyasi lider, örgüt, kurum veya şahıslar tarafından sahiplenilme ihtiyacı duymadan gösterdiği bir refleks sonucunda ortaya çıkmıştır. Edebi sonuçlarına dair net bir şeyleri bugünden söylemek çok yanlış olacaktır. Buna on beş-yirmi yıl sonra cevap verebiliriz yalnızca.
Ama geçen yedi yılda neler oldu, gibisinden düşünüldüğünde; dergicilik faaliyetlerinin çok ciddi derecede arttığını, sağ ve sol görüşteki yazar ve şairlerin birbirleriyle daha çok iletişime geçtikleri, birbirlerini daha fazla takip ettikleri, edebiyat içindeki keskin önyargıların biraz daha yumuşadığını söyleyebilirim. Özellikle sağ görüşteki dergi ve yayınevlerinin sol görüşteki yazar ve şairlere kapılarını daha da şeffaf bir şekilde açtıklarını gözlemliyorum. Bu edebiyatımız için, edipler için güzel bir sonuç. Ama yine de bir kuşağın oluşmasını sağlayamamıştır şu anda. İlerleyen yıllarda sonuçları daha iyi daha net göreceğiz. O zaman belki adı kesinkes konulabilecek bir oluşumdan veya kuşaktan bahsedebiliriz.
Geçen üç yılda ise 15 Temmuz’un edebi yönde bir etki oluşturmadığını görüyorum. Yazılan şiirlerin pek çoğunun edebi yönden zayıflığı, dergi ve yayınevi bazlı faaliyetlerin az oluşu, bu hadisenin geçen üç yılda edebiyatımızda çok fazla değişiklik yaratmadığını gösteriyor.
Bu iki olay da şiirimizin yolunu açmaz. Gün olur, şiir kendi yolunu açar. Ki zaten bizzat kendisi yol olan şiir; siyasi, kültürel, edebi, sanatsal olayların yanında kendisine ayrı bir yol açar, yolda ayrı bir ses yaratır, ayrı bir ses duyurur. Sesiyle her şeye tesir eder, her şeyi tetikler. Şiirin büyük olaylara ihtiyacı yoktur ama büyük olayların şiire ihtiyacı vardır.
Şiirin diğer yazınsal türlerden daha farklı bir yapıda, daha farklı bir var oluşta ve çok daha farklı bir dinamikte oluşundan ötürü, kolayca sindirilebilecek, tüketilebilecek ve yok olabilecek bir sanat alanı değildir. Şiirin, öğretilememe gibi bir durumunun olmasının yanında tek okuyuşla veya birkaç bakmayla anlaşılamama durumu da vardır. Çünkü şiir, diğer yazınsal türlere nazaran düşüncenin ve hayalin daha geniş olduğu, çok farklı etkileşimlere açık olduğu ve okurda aynı sonucu doğurmadığı gerçeği gün ışığı gibi karşımızda durur. Öykü, deneme, roman insanın açığını veya boş kalan vaktini doldurabilir, eksikliğini gösterebilir. Ama şiir, tüm vakittir, tüm açlıktır, tüm eksikliktir. Her zaman ona muhtaçlık olacaktır, her zaman ona gidilecektir. Ama ona herkes gitmez, ona sadece ihtiyacı olan gider. Romana, denemeye, öyküye büyük bir açlık hissedilmez. Her zaman tüketilebilir, her şartta okunabilirler. Ama şiir, ne zaman kendisine gelineceğini yine yalnızca kendisi belirler. Bu yüzden de okurunun fazla olması, sürekli tüketilmeye muhtaç olması beklenemez. Bu yolda, şairin ortaya şiir koymaktan başka, şiirini sahiplenme reaksiyonu göstermesinden başka bir reaksiyon göstermesine ihtiyaç yoktur diye düşünmekteyim.
Bu toprağın havasını soluyan, suyunu içen şairin bu toprağın dilinden ve şiirinden beslenmemesi, ondan tamamen kopuk olması mümkün olabilir mi, hayır tabii ki. Mutlaka gelenekten beslenme var şairlerimizde. Geleneği çözümlemiş, ona vakıf olmuş şairlerimiz, başka disiplinlerden beslenerek, kendi yöntemiyle ve farklı bir şiir anlayışı iddiasıyla bambaşka bir eser koyabilir ortaya pekâlâ. Tabii bunu ortaya koyduğu eser üzerinden daha iyi anlarız, geleneği ne kadar bildiği ve neyi, nasıl değiştirmek istediğini. Gelenekten doğru ve tutarlı bir şekilde yararlanmanın değerlendirilmeye tabi tutulmasından ziyade, gelenekten ne kadar yararlanıldığı üzerine eğilmek bence daha doğru bir arayış olacaktır.
Cumhuriyet dönemi şairlerimizde, gelenekten beslenmenin etkisini rahatça gözlemleyebiliyoruz. Keza aynı şekilde uzak geçmişimizdeki şairlerin de. Ama her bir şairi ayrı ayrı değerlendirmemize neden olacak şey her zaman, farklı bir iddia ortaya koyup koymadıklarıdır. Farklı bir ses, farklı bir eğiliş, farklı bir poetika, şairini her zaman ayrı bir yerde değerlendirmemize sebeptir. Bu farklılığı ortaya koyabilmek, “bir şeyleri farklı söylüyorum” ya da “bir şeyleri değiştiriyorum” diyebilmek, öncelikle değiştirmek istediğiniz şiirin geçmişini bilmekten geçer öncelikle.
Kim nasıl bakar, nasıl bakmak ister bilemem. Ama bildiğim bir şey varsa, o da gördüğüm her şeyin, yaşadığım tüm önemli anların şiirime tesir ettiğidir. Bütün bunların –hepsinin- keskin bir şekilde okur dostlarımca görülmesi tabii ki zor. Bazılarını çok açık ve şeffaf bir bakmayla okur dostlarım görebilirler tabii ki.. Şiiri gündelik hayattan, siyasetten uzak tutmak tabii ki zor. Hatta imkansız. Siyasetin çirkin dili, siyasetçilerin çirkin söylemleri, bazı çirkin kararları, yaşantımıza, günlük dilimize tesir etmiş hâldedir hiç şüphesiz. Bütün bu çirkin dilin arasında en pak, en duru dil yalnızca şiirde oluyor. Hakiki şiirde.
Hayır, inanmıyorum. 2000’li yıllarda insanlar çeşitli etkinliklere vakit ayırabiliyorlardı. Bu kadar kutuplaşmış, bu kadar sivri değillerdi. Ama çağın ve ülkemizin çalışma ve çalıştırma planı vatandaşlarımızın çok büyük bir kısmının kafa dağıtmak için vakit ayırmasını güç hâline getirmiştir. E şair de bir birey, şair de bir vatandaş. Aynı sıkıntıyı kendisi de yaşamaktadır. Tüm çalışmalarından, sıkıntılarından arda kalan vaktinde sosyal medya üzerinden bir tartışma, bir buluşma yapmaları çok zor. Sadece ama sadece haftanın, yer yer ayın belli bir gününde belli yerlerde kısıtlı saatler arasında bu tartışmaları veya buluşmaları gerçekleştirebiliyoruz.
Sosyal medyanın dedikodu ve linç aracı olarak kullanıldığını görebiliyoruz. Ama salt olarak bu iki amaç için kullanıldığını düşünmek çok yersiz ve haksız bir değerlendirme olur şairlerimize.
Üretken olmadıklarını değil, ihtiyaçları duymadıklarını düşünüyorum. Neye, illaki kuram, eleştiri üzerine yazılar kaleme almalarına. Sürekli gözden kaçırılan bir durum var: Bizde edebiyat tarihçiliği ciddi manada üretken olmaya 90’lı yıllarda başladı. Önceden de vardı tabii. Ama teknolojik gelişmeler, şiirimize dair akademik çalışmalar 90’larda ciddi bir ivme kazandı. Üniversitelerin sayısının artması ve buna bağlı olarak açılan okullarda edebiyata dair eğilimlerin de artması gerçekleşti. Hem şiir yazıp hem de kuram veya eleştiri alanında eser ortaya koyan şairlerimiz yok muydu? Vardı. Ama o zaman edebiyat tarihçilerimiz bu kadar fazla değildi. Tabii bu fazlalık, bütün ihtiyaçlarımızı kapattığı anlamına gelmesin. Çok eksiğimiz var. Özellikle eleştiri alanında. Ama bu alanı salt olarak şaire sırtlamak, şaire bırakmak, şairden beklemek yanlış olur. Şair, şiiriyle meşgul olur öncelikle. Onunla meşgul olmak ister. Başka alanlara muhtaçlığını ya da başka alanların ona olan muhtaçlığını hissederse o zaman durum değişebilir.
Ben gereksiz görüyorum açıkçası. Ben şiirimle meşgul olmayı daha doğru buluyorum bu doğrultuda. Şimdi gündemimizde olan çok başka şeyler var. Bakınca saniyesinde mide bulantısına yol açan onlarca gündem başlığı, verimsiz tartışmalar, çirkin kavgalar…
Yirmi-otuz yıl sonrasının cevabını elli yıl sonraki edebiyat dünyamız versin.
Previous Previous post: Ömer Ünal – Bellek Ve Hatıra
Next Next post: 2010’lar Şiiri Üzerine Soruşturma-21: Nur Alan