Plak Koleksiyonerliğine Başlamak – 1 | AnalogMecmua
’nın ilk yazısını sık sık karşılaştığımız bir konuya ayırdık; Plak Kolleksiyonerliğine Başlamak konusu. Çevremizde eski şarkılara büyük merak duyan, bu şarkıları internetten ya da benzeri kaynaklardan arayıp bulan ve bu zevki bir pikap sahibi olarak devam ettirmek isteyen çok sayıda insanla karşılaşıyoruz. Pek çoğunun çok isteyip de başlayamamasının, endişelerinin sebebi aynı, sordukları temel sorular da aynı; Nereden başlayacağız, pikap ve plakları nereden bulacağız, ne kadar bir bütçe ayırmalıyız, pikabım bozulursa tamir ettirebilir miyim? vs..
Bu sorulara verilen cevapların (gerek internette gerekse antikacı, sahaf ve plakçılarda) yeterli ve doğru olmaması bu işe yeni başlayacak pek çok amatör insanı korkutmakta ve kaçırmaktadır. Bu yazının amacı, pek bilinmeyen ya da yanlış bilinen bazı bilgileri açık ve doğru bir şekilde ortaya koymaktır. Nereden başlayalım, Plak kolleksiyonerliğinin kendisinden başlayabiliriz mesela.
Türkiye’de Plak Koleksiyonerliğinin Tarihi
Plak üzerinden müzik dinlemek, eski şarkıları bulmak, keşfetmek bir grup insan için çok zevkli ve önemli bir iş. Ancak bu meşgale plak döneminin bitip, kaset ve ardından CD formatının ortaya çıkışından sonra yaklaşık 10-15 yıllık bir geçmişe sahiptir. 90’ların ikinci yarısında müziği plaktan dinlemek isteyenler, eski şarkılara merak duyanlar, dinlemek istediği sanatçının ya da müzik türünün kaset veya CD’sinin üretilmemesi gibi pek çok sebepten dolayı insanlar plak toplamaya başladılar ya da evlerindeki plakları ve cihazları değerlendirmeye başladılar.
Daha yakın dönemde ise, 2000’li yıllarda plak toplayan insanların sayısı artmış, özellikle (Issız Adam başta olmak üzere) sinema filmlerinde ve dizilerde bu ögelerin ve şarkıların kullanılmasıyla plak koleksiyonerliği yaygınlaşmıştır. Bu bilgilerin ışığında plak koleksiyonerliğinin yangınlaşmasının 5-10 senelik bir tarihi vardır diyebiliriz.
Ancak buna rağmen bu konudaki temel bilgi ve terimler maalesef yeteri kadar bilinmemektedir. Şimdi biraz da bunlara değinelim..
33’lük, 45’lik, Taş Plak ..
Plak toplamaya karar verdik ve artık sıra alacağımız cihaza karar vermeye geldi. Doğru karar vermek için plak nedir ,taş plak nedir, 33-45-78 gibi devir seçenekleri ne anlama gelir bunları bilmemiz gerekiyor.
İlk okuyunca biraz karışık gibi gelse de aslında konu çok basit ve resimlerle anlaşılması daha kolay olacaktır. Plaklar genel olarak 2’ye ayrılır; Taş plaklar ve yaygın olarak kullanılan vinyl plaklar.
Plakları tanıtmadan önce, devir kelimesinin ‘plağın dönerken 1 dakika içinde attığı tur sayısı’ demek olduğunu belirtelim.
Taş plaklar; 78 devirli, kırılgan bir madde olan gomalaktan üretilen, kırılmaya karşı oldukça hassas, 10 inch(25,4 cm) çapında, her yüzünde 1 şarkı bulunan plaklardır.
Taş Plaklar esasen Gramofonlarda çalınır, ancak bazı pikap modellerinin taş plakları çaldığını da mutlaka belirtelim. Her ne kadar bu yöntem pikabın iğnesine zarar veriyor olsa ve gramofondaki orijinal ses yakalanamıyor olsa da ekonomik olarak gücü gramofona yetmeyen koleksiyonerler sıklıkla bu yöntemi tercih ederler.
Ülkemizde ise 1900’lerin başından 1950’nin sonuna kadar üretilmiş olan taş plaklar, 45’lik formatının kullanılmaya başlaması ile birlikte yavaş yavaş piyasadan çekilmiştir.
Yerli taş plaklarda karşımıza çıkması olası popüler isimler Müzeyyen Senar, Safiye Ayla, Zeki Müren vs.. gibi Türk Sanat Müziği sanatçıları, Şecaattin Tanyerli, İbrahim Özgür, (Nadiren) Seyyan Hanım vs.. gibi Tango müziği sanatçıları ve dönemin Halk müziği sanatçılarıdır diyebiliriz. Yabancı taş plaklarda ise fazlaca aranılan bir şeyler bulma şansımız pek yoktur, o sebepten fiyatları yerli taş plakların yaklaşık 5’te biri hatta 10’da biri kadardır.
45’lik plaklar ise ülkemizde 1960’lı yıllarda kullanılıp yaygınlaşmaya başlayarak taş plakların yerini almıştır.Vinyl denilen plastik maddeden üretilen bu plaklar 45 devirli, kırılmaya karşı çok daha dayanıklı,7 inch(yaklaşık 18 cm) çapında, her yüzünde 1 şarkı bulunan plaklardır.
45’lik plaklar, 60’lar, 70’ler ve 80’lerin de başında kullanıldığı için bize hemen her türlü müzik türü ile yerli ve yabancı sanatçıyı dinleme imkanı verir. Sanatçıların tamamını saymamız mümkün olmasa da fikir vermesi açısından Ajda Pekkan, Tanju Okan, İlhan İrem, Cem Karaca, Orhan Gencebay, Nil Burak, Neşe Karaböcek gibi sanatçılar örnek olarak verilebilir. Yabancı 45’liklerde de aynı şekilde The Doors, Anne Marie David, Enrico Macias, The Beatles vs.. gibi çok sevilen ve aranan isimlerle karşılaşabiliriz.
33’lük plaklar, diğer adıyla LP’ler(Longplay), 33 devirli, 45’lik ile aynı maddeden yapılmış, ancak çapı ondan oldukça büyük, 12 inch(yaklaşık 31 cm)olan, her yüzünde ortalama 5-6 şarkı bulunan plaklardır.
33 devirli plaklar(LP) da ülkemizde 70’ler ve 80’lerin sonuna kadar kullanıldığı için bize çok çeşitli sanatçıları, bir albüm zevki ile dinleme imkanı verir. Örnek olarak Nilüfer, Barış Manço, Zülfü Livaneli, Erkin Koray vs.. gibi isimler verilebilir. Yabancı LP’lerde de popüler olan hemen her sanatçının plağı bulunabilir. Elvis Presley, Pink Floyd, Madonna, Louis Armstrong, Edith Piaf bunların yalnızca birkaçıdır.
Gramofon ve Pikap
Plaklardan sonra, bu plakları dinleyeceğimiz cihazlarlara geçebiliriz;
Daha önce bahsettiğimiz Gramofon; tamamen mekanik olan, elektrik ya da pil girişi bulunmayan, kol vasıtası ile kurulup çalıştırılan bir cihazdır. Gramofonda yalnızca taş plak dinlenebilir. Ortalama Fiyatı da 2000 TL civarındadır. Piyasada 200-300 TL civarında satılan gramofonlar, Çin ve Hint malı olup birer plak ve kulak katilidir. Gramofon sahibi olmak isteyen bir kişi bu cihazlardan özellikle uzak durmalıdır, çünkü bu cihazlar hem birkaç kullanımdan sonra bozulmakta, hem de dinlediğiniz plaklara ciddi zararlar vermektedir.
Pikap ise elektronik bir cihaz olup, 33 ve 45 devirli plaklarınızı dinlemeniz için ideal yoldur. Bazı pikapların 78 devir seçeneği bulunmakla birlikte, eğer bu cihazların taşplaklar için de özel bir iğnesi yoksa, üzerinde taşplak dinlenmemesi tavsiye edilir. Çünkü taşplaklar, pikabın standart iğnesine uygun olmamakta ve iğneye zarar vermektedir. Ancak daha önce de dediğimiz gibi gramofon almak istemeyen koleksiyonerler, taşplaklarını dinlemek için bu seçeneği tercih ederler.
Bazı portatif(taşınabilen-çantalı) pikaplarda 16 devir seçeneği de bulunur ancak, bildiğimiz kadarıyla Türkiye’de 16 devirli bir plak üretilmediğinden ve yurtdışında da çok az sayıda üretildiği için bu seçenek önemsiz görünmektedir.
Pikapların fiyatları ise 200 TL’den başlayıp özelliklerine göre yukarıya doğru tırmanmaktadır. Ortalama 500 TL’ye hiç sıkılmadan çok uzun yıllar kullanılacak bir pikap satın alabilirsiniz.
Buraya kadar plaklar ve pikaplar konusunda mutlaka bilmemiz gereken terimlerden bahsettik. Bundan sonra sıra, alacağımız cihaza ve ne tarz bir koleksiyon yapacağımıza karar vermeye geliyor. Bu konulara ise yazımızın ikinci kısmında değineceğiz..
Başlangıç Yazıları koleksiyonerlik plak	2012-03-26
Next: Insanın Bilinen İlk Fotoğrafı