YÜKSEKLİSANS TEZİ. Tolga TUNALI. Anabilim Dalı: İşletme. Programı: İşletme
Download "YÜKSEKLİSANS TEZİ. Tolga TUNALI. Anabilim Dalı: İşletme. Programı: İşletme"
1 T.C. İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNDE ERP UYGULAMALARI YÜKSEKLİSANS TEZİ Tolga TUNALI Anabilim Dalı: İşletme Programı: İşletme Tez Danışmanı: Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ EKİM 2005
2 ÖNSÖZ Bu tezin hazırlanması sırasında bana destek olan değerli hocam sayın Prof. Dr. Güneş Gençyılmaz a, çalışmalarım sırasında benden yardımlarını esirgemeyen Gretsch Unitas, IAS yazılım, İstanbul fren çalışanlarına ve maddi manevi her zaman yanımda olan aileme teşekkürü borç bilirim.
3 ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... ii TABLO LİSTESİ... iv ŞEKİL LİSTESİ...v TÜRKÇE ÖZET... vi YABANCI DİL ÖZET... vii 1. GİRİŞ ÜRETİM PLANLAMA YAKLAŞIMLARI Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) Dağıtım İhtiyaçları Planlaması (DRP) Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II) Dağıtım Kaynakları Planlaması (DRP II) Teşebbüs Kaynakları Planlaması (ERP) TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Tedarik Zinciri Nedir? Tedarik Zinciri İlişkileri: Kanal Yapısı: Dağıtım Ekonomisi Geleneksel Fonksiyonlar Uzmanlaşma Çeşit Derleme Kanal İlişkileri Tedarik Zinciri Rekabeti Risk, Güç, Liderlik Başarı Öğeleri Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir? Niçin Malzeme Zincir Yönetimi? Karmaşıklık Tedarik Zinciri Yönetiminin Anahtar Noktaları Stratejik Tedarik Global Pozisyon Belirleme Sistemi...43
4 3. TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ YAKLAŞIMININ GELİŞİMİ Lojistiğin dağıtılması: Depolama ve Taşıma Malzeme Yönetimi ve Fiziksel Dağıtım Lojistiğin Entegrasyonu Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Gelişiminin Tarihi ERP DEN TEDARİK ZİNCİRİNE MRP ve ERP Sistemlerinin Eksikleri MRP II Modelinin İmalat Konusundaki Sınırları ERP Sistemlerinin Tedarik Zinciri Konusundaki Sınırları Etkili Bir Tedarik Zincirine Giden Yol Firmanın Ötesindeki Karmaşıklıkla Uğraşmak Tedarik Zinciri Modelinin Oluşturulması TEDARİK ZİNCİRİ PERFORMANS YÖNETİMİ Tedarik Zinciri Performansının Optimizasyonu Optimizasyon Araçları UYGULAMA SAP İle Çalışan Bir Firmada Sistemin İşleyişi CANIAS ERP İle Çalışan Bir Firmada Sistemin İşleyişi...78 SONUÇ...79 KAYNAKLAR...80
5 TABLO LİSTESİ Tablo 2-2-1: Tipik Temel ve Özel Kanal Katılımcıları...22 Tablo : Tedarik Zinciri Vizyonları...35 Tablo : Tedarik Zinciri İlişkisinde Başarıyı Arttıran Faktörler...36 Tablo : Tedarik Zinciri İlişkilerin Oluşturulmasında Karşılaşılan Genel Engeller...37 Tablo5 : Operasyonel Değişkenler ve Finansal Göstergeler...67 Tablo 5-1 : İş Kısıtları...68 Şekil 5-2: Zaman Ekseni Boyunca Verilmesi Gereken Değişik Kararlar...70
6 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 1-3 MRP II nin Temel Felsefesi...7 Şekil 1-4 DRP II Sisteminin Felsefesi...9 Şekil 2-1: Tedarik Zincirinde Toplam Entegrasyon...17 Şekil : Dağıtım Kanalı Yapısı...18 Şekil : Gıda Kanalı Katılımcıları...20 Şekil : Minimum Toplam İşlem Prensibi...27 Şekil 2-2-3: Tedarik Zinciri Entegrasyonu...29 Şekil 2-3 : Tedarik zincirindeki sipariş değişimleri...39 Şekil 3 : Lojistik Yönetimi ve Tedarik Zinciri Yönetimi Gelişimi...47 Şekil 3-4 : Birleşik Talep Planlama Süreci...5
7 ÖZET Günümüzde firmalar, sürekli artan müşteri ihtiyaçlarına daha iyi cevap verebilmek için kıyasıya bir rekabet içindedirler. Bilgiye daha kolayve hızlı bir şekilde ulaşan bu rekabette öne geçecektir. Farklı kaynaklardan gelen bigileri organize etme ve doğru yorumlama arayışı içinde olan firmaların karşısına değişik kurumsal kaynak planlama(erp) yazılımları çıkmaktadır. Bu yazılımların en önemli özelliği sağladıkları yüksek entegrasyon düzeyidir. Organizasyon içinde bilgiyi entegre ederek verimliliğin artmasını sağlayan ERP sistemleri, tedarik zincirinin farklı yerlerinde farklı sistemlerde bulunan bilgiyi entegre etmekte yetersiz kalmaktadırlar. ERP satıcılarının, tedarik zinciri yönetiminin önemini kavrayarak bu fonksiyonellikleri paketlerine uygulamaları gerekmektedir. Bu tezde teorik olarak üretim planlama yaklaşımları, tedarik zinciri yönetimi kavramı ayrıntılı olarak anlatılmaktadır daha sonra erp sistemlerinden tedarik zincirine geçişte karşılaşılan sınırlamalar ve karmaşıklıklar incelenerek etkili bir tedarik zincirinin nasıl gerçekleştirilebileceği belirtilmektedir ve son olarak tedarik zinciri performans yönetimi üzerinde durulmaktadır. Uygulama kısmında ise pratik olarak uluslararası alanda en çok kullanılan ERP yazılımı SAP yi kullanan bir firmada sistemin işleyişi ve karşılaşılan bir sorun ve çözümü üzerinde duruldu. Ayrıca Türkiyede yaygınlaşan ve en iyi türk ERP yazılımı olduğu düşünülen CANIAS ERP yi kullanan bir firmada (istanbul fren) sistemin işleyişi ve karşılaşılan sorunlar ve bunların çözümü üzerinde duruldu. Bu sayede yazılımların aynı sorunlara farklı veya aynı çözümleri getirdiği görüldü.
8 ABSTRACT Nowadays all the companies are in a competition in order to achieve better results for increasing client needs. The companies who achieve the knowledge faster and easier will be the leader in this race. When the companies organize and comment on the knowledge which belongs to the different resources, then they need to determine ERP softwares. The most important specialities of these softwares are having a highly entegration levels. ERP systems entegrates the knowledge in the organization therefore the productivity increases but these systems are not good enough in entegrating the knowledge in different systems and different parts of supply chain. ERP vendors should realize the importance of supply chain management and should apply this functionality to their softwares. This thesis is about production planning approaches and supply chain management concept in theorically; during the upgrade of ERP systems to suplly chain, there might be some limitations and disorders. İn the following parts these topics are examined and pointed out how could an effective supply chain be managed. And finally supply chain performance management is discussed. Practically by working with a company which uses SAP, which is the most common ERP software in international concern, we got knowledge about the concept of the system and have a chance to confront the problems and solve them. Furthermore CANIAS ERP is thought to be the most common and the best Turkish ERP software. By working a company(istanbul fren) which uses this software, we experienced the problems and the solutions. Finally the softwares get the different or the same soltions to the problems.
9 1. GİRİŞ Tedarik zinciri yönetiminin kapsamı tek bir işletme ile sınırlı kalmamaktadır. Çünkü tedarik zinciri hammadde tedarikçileri, üreticileri, dağıtım kanalları, perakendeciler gibi birden çok işletmeyi içine almaktadır. Buna bağlı olarak tedarik zinciri yönetimi, kaynak aşamasından son müşteriye kadar olan yol boyunca malzeme ve bilgi akışının yönetimine yardımcı olmaktadır. Tedarik zinciri yönetimi, zincirde katma değeri olmaksızın yer alan işlemlerin elimine edilebilmesi için, tüm yöneticilerin kendi işletme sınırlarının ötesinde iş akışı ve kararların optimizasyonu için birlikte çalışmalarına, elde edilen faydaların eşit biçimde paylaşılmasına olanak sağlanmaktadır. Bilişim sistemleri açısından bakıldığında ise, özellikle küçük ve orta ölçekli firmalar için, 1990 lı yılları ERP nin (kurumsal Kaynak Planlaması ) on yılı olarak adlandırmak mümkündür. Üretim ve dağıtım gibi spesifik fonksiyonlarla ilgili bilgileri entegre etmek söz konusu olduğunda, ERP sistemleri ön saflarda yer almaktadır. Bu sistemlerin sipariş yönetimi, malzeme yönetimi, üretim yönetimi, finansman ve muhasebe konularında uygulamaları vardır. Ancak sonsuz üretim kapasitesi varsayımına dayanan bu uygulamalar tedarik zincirini desteklemek için ekstra bazı modüllere ihtiyaç duymaktadır. İleri planlama sistemleri ve Internet üzerinde kurulmuş yeni nesil teknolojiye ihtiyaç vardır. Temel olarak, kurumsal kaynak planlama, daha yaygın bilinen adıyla ERP yazılımları, organizasyonunuzun farklı böülümlerinin kullandığı enformasyonu entegre ederek tek bir yönetim kontrol sistemine çevirir. Bu da, farklı departmanların, birbirlerinden habersiz bir şekilde bilgiyi yönetmelerinin yerine herkesin aynı veritabanını dolayısıyla ortak bilgiyi kullanmasını sağlar. Bu şekilde, bir kuruluşdaki herkesin ortak bilgiye ulaşması ve aynı dili konuşması ve makina, insan, para gibi kaynaklarını daha verimli kullanması amaçlanır. Birçok kuruluş, büyüyen organizasyonlarını daha etkin bir şekilde kontrol edebilmek ve maliyetleri düşürmek için ERP çözümlerini tercih etmekteler. Fakat sürekli değişen teknoloji, yeni trendler, yeni firmalar, değişen ihtiyaçlar kurumsal kaynak planlama çözümü seçimini oldukça zorlaştırmaktadır. Ben bu tezimde Tedarik Zinciri Yönetimi ve ERP hakkında; Türkiye de bu sistemleri kurmak isteyecek firmalara ihtiyaçları olan bilgileri sunarak yazılım seçimlerinde ideal olarak kullanabilecekleri iki yazılımı tanıtacağım.
10 1. ÜRETİM PLANLAMA YAKLAŞIMLARI Hammadde, işçilik, bilgi, teknoloji, malzeme ve makine planları girdilerini dönüşüm süreci sonunda çıktılara dönüştüren sistemlere üretim sistemi denir. Üretim sistemleri dönüşüm ve kontrol alt sistemlerinden oluşur. Bir üretim sistemi planlama ve kontrol işlemlerine tabi tutarak gerekli girişleri saptayarak üretim girdilerinin hangi işlemlerden geçeceğini plan ve programlayarak istenen verimi sağlamaya çalışırız[11, pp ]. Genel olarak üretim planlama ve kontrolünün amacını firmanın hedefleri çerçevesinde, optimum kar sağlayacak şekilde firmanın içerideki ve dışarıdaki girdi akışını planlama ve kontrol etmek şeklinde açıklayabiliriz. Bu sebeple üretim planlama; müşteri talebini üretim kapasitesini, finansman durumunu, insan gücü gibi unsurları sürekli olarak tartan ve kontrol altında tutan bir mekanizma kurmalıdır. Çeşitli üretim planlama yaklaşımları vardır. Bunlar ayrı ayrı incelenen ve birbirinden bağımsız olarak ele alınan Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP), Dağıtım İhtiyaçları Planlaması (DRP), İmalat Kaynakları Planlaması (MRP II), Dağıtım Kaynakları Planlaması (DRP II), İşletme Kaynakları Planlaması (ERP) gibi sistem yaklaşımlarıdır. Bu sistemler tedarik sisteminin bir parçasını oluşturmaktadır. Bu nedenle bunların genel hatlarıyla incelenmesi Tedarik Zinciri Yönetimi`nin daha iyi anlaşılmasına kolaylaştıracaktır Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) : MRP sistemi imal edilen, satın alınan parça ve alt montajların üretimde kullanılacakları aşamadan hemen önce hazır olmalarını sağlayan bilgisayar destekli bir yaklaşımdır. Bu sistem yöneticilerin siparişleri tüm üretim süresi boyunca takip edilebilmelerini ve Satın Alma ile Üretim Kontrol departmanlarının, üretim aşamalarına istenilen malzemeyi, gereken miktar ve zamanda
11 dağıtılabilmelerini sağlar. MRP yaklaşımı talebin değişke olduğunu varsayar, stok boşalması olayını ortadan kaldırmayı amaçlar [1, pp ]. MRP sisteminin dinamik yapıda olması ve bilgisayar ortamında çalışması sisteme yüksek bir hız getirmekte, nihai ürünün altında bulunması gerekli tüm malzemelerin miktar ve temin sürelerine ilişkin bilgiler üretmektedir. Bu sistem, zaman fazlı olması dolayısıyla sürekli güncellenerek üretim ortamına yansıtılabilir. İyi tasarlanmış ve iyi yönetilen bir MRP sistemi, bütün elemanların etkin planlamaya katılmasın ve kapasitelerinin kontrolüne izin verir. MRP sistemlerinin ortak amacı, bütün envanter birimleri bazında dönemlerin brüt ve net ihtiyaçların tespit edilmesi ve böylece de gerçekçi bir envanter yönetimi için bilgi üretilmesidir. MRP sisteminde net ihtiyaç değerleri zaman boyutu içinde verilir. Sonra net ihtiyaçlar planlaması sipariş ile karşılanır. MRP sisteminin belirlendiği planlanan sipariş ya aynen verilir ya da ekonomik sipariş miktarına göre düzenlenerek sipariş edilir. Ayrıca genelde MRP kapasite kısıtlarına duyarlı değildir. MRP kitle üretimi yapan, özellikle montaj hatları olan işletmelerde oldukça iyi sonuçlar vermiş, bu işletmelerde süreç içi envanter düzeyinin azaltılması, işgücü kullanımının geliştirilmesi, müşteri servisinin artması ve envanter devrinde artış gibi gelişmelerin elde edilmesini sağlamıştır. MRP sisteminin işleyebilmesi firmanın ana üretim planına bağlıdır. Ana üretim planının kapsadığı zaman süreci planlama döneminin tamamıdır. Ana üretim planı müşteri siparişleri ve talep tahminlerini dönemler itibariyle üretim değerleri cinsinden ifade ederek, pazarlama ve imalat fonksiyonları arasındaki ilişkiyi belirler. Ana üretim planının girdileri arasında firmanın üretim kapasitesi ve envanter bilgileri de yer almaktadır. MRP sistemi, ana üretim planından hangi ürünlerinin ne miktarda üretilmesi gerektiğini öğrenir. Ürün yapısı bilgilerinden yararlanarak bir ürün için gerekli parça ve malzeme miktarlarını hesaplar. Bulunan bilgiler envanter bilgileri ile
12 karşılaştırılarak üretim temin sürelerini de kullanarak ne zaman sipariş edileceğini belirler. Sonuç olarak ürünü muayene ve kontrol ihtiyaçlarını da içine alarak sevk ve teslim tarihinden geriye doğru üretim için gerekli olan makine ve işgücü saatlerini, malzeme ve parça miktarlarını, enerji miktarlarını belirler. Bu işlemlerde her ürünün yada parçaların tam ihtiyaç duyuldukları zamanda önce üretilmesini yada tedarik edilmesini sağladığı için stok bulundurma ihtiyacını azaltır ve bu da firmalar için büyük bir avantajdır. MRP sistemi her şeyden önce titiz bir çalışma ve zaman gerektirir. Kavram oldukça basit olmasına karşın, sistemin bir bütün olarak işleyebilmesi için gerekli destek sistemlerinin geliştirilip oluşturulması şarttır. Bu ise kapsamlı ve karmaşık bir veri tabanının kurulmasını gerektirir [1, pp ]. Bu sistemde oluşturulan yapının korunması ve değişimlerin uyarlanması önemlidir. Aksi takdirde MRP sistemi veri tabanının bozulmasına sebep olacaktır. Sonuç olarak MRP sistemi uygulamalarında, firma personelinin eğitim ve yetenek düzeyi, ilgili yan sistemlerin yeterlilik derecesi ve örgütsel destek gibi unsurlar önemli rol oynamaktadır Dağıtım İhtiyaçları Planlaması (DRP) : Üretim kaynakları planlaması ana üretim çizelgesinden hareketle tüm şirket kaynaklarını planlamakta ve kontrol etmektedir. Dolayısıyla ana üretim çizelgesinin doğruluk sistemin güvenilirliğini için en önemli koşuldur. Ana üretim çizelgesi kesinleşmiş siparişlerden ve talep tahmin sonuçlarından meydana gelmektedir. Pek çok işletme ürünlerini stoklamak için bir ana depoya sahiptir. Ana depodan bölge depolarına, bölge depolarından da toptancı yada bayi depolarına ve buralardan da perakendeci depolara ürün dağıtımı gerçekleştirilmektedir. Üretim merkezlerinden dağıtım merkezlerine doğru uzanan zincir içinde aşağıya doğru bir ürün akışı, ters yönde ise bir bilgi akışı vardır. Dağıtım merkezleri arasında da ürün ve bilgi akışı olabilir.
13 Dağıtım merkezlerinden toplanan ve ürün talep tahminleri ve siparişlere ait bilgiler, Dağıtım İhtiyaçları Planlaması (DRP) yaklaşımı ile ana üretim çizelgesinin yapılmasında kullanılabilecek hale getirilecektir. Bu şekilde ana üretim planının gerçekçi bir şekilde hazırlanması sağlanır. Oluşturulan bu plan daha sonra üretim kaynakları planlaması sistemini harekete geçirmektedir. DRP yaklaşımında; ihtiyaç zamanı, taşıma süreleri, stoklar ve önceden gönderilmiş miktarlar göz önüne alınarak hazırlanan ana üretim planı ilk önce kaba kapasite aşamasına aktarılır. Bu adımda oluşturulan ana üretim planı, üretim zamanı, ürün karması, maliyet, üretim ekonomisi, iş merkezi kapasite vs. ölçütlere göre analiz edilir. Eğer söz konusu ölçütler üretim planına uygun değilse gerekli düzeltmeler yapılarak DRP çalışması tekrarlanır. Sonuç olarak, satış, stok, üretim ve dağıtım açısından en uygun plan elde edilmesi sağlanmış olur. DRP sisteminin işleyebilmesi için dağıtım merkezleri ile üretim işletmesi arasında hızlı ve güvenilir bilgi sağlayan ağ şeklinde bağlanış bilgisayar sistemi olmalıdır. DRP sistemi ayrıca ürün özellikleri, emniyet stokları, ekonomik taşıma miktarları, yükleme veya boşaltma olanak süreleri, taşıma ve araç özellikleri, sevkiyat süreleri, temin süreleri, dağıtım merkezlerinin özellikleri gibi güncel bir veri tabanının varlığı halinde etkin sonuçlar verecektir. DRP nin sonuçları MRP sisteminde; MRP sisteminin sonuçları ise CRP de kullanılmaktadır. Buradaki kapasite analizi dağıtım kaynakları üzerinde yapılmaktadır. DRP sisteminde aşağıdaki unsurlar dikkate alınır; - Depolama alanı ve hacmi - Taşıma araçları - Yükleme ve boşaltma alanları - Ürünlerin depolama ve taşıma özellikleri - İşçilik - Yükleme ve boşaltma tezgahı - Taşıma güzergahlarında olabilecek tonaj ve zaman kısıtlamaları Belirlenen kaynak kısıtları dikkate alınarak imalat birimi çizelgelenmesine benzer
14 biçimde dağıtım şebekesinin de çizelgelenmesi sağlanır. DRP sistemleri dağıtım şebekesi için neye, ne zaman ihtiyaç duyulacağını belirler. Böylece de dağıtım şebekesinin görünürlüğü sağlanır. DRP müşteri taleplerini çeşitli şekillerde dağıtım sistemleri içerinde dengeler Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II) : MRP II ihtiyaç duyulduğunda ihtiyaç kadar üretilmesini yada satın alınması öneren bir yaklaşımdır. MRP II sistemleri satış, satın alma, pazarlama, üretim, tasarım, kalite kontrol gibi tüm işlemleri bir araya getiren bir iş sistemidir. MRP II nin mantığı şu dört sorunun cevabını aramaktadır: I. Neden, ne kadar üreteceğiz? II. Bunları üretmek için nelere ihtiyaç var? III. Elimizde neden, ne kadar bulunmakta? IV. Bunları nasıl ve ne zaman temin edeceğiz? Bunların cevapları ana üretim çizelgesi; ürün ağacı, stok kontrol raporları ve malzeme ihtiyaç planlarındadır. MRP II nin yararları özetle; azalan stok düzeyleri, daha iyi müşteri hizmetleri, az satın alma ve fason maliyetleri, azalan kullanılmayan malzeme miktarları, daha az fazla mesai, daha yüksek doğrudan işçilik verimlilik düzeyi, artan bilgi iletişim düzeyi, artan koordinasyon düzeyi gibidir [21, pp ]. Sistemin kurulması, donanım ve yazılımların kurulması sistemin başarısını garanti etmez. Sistemin gerçek başarısı için çalışanların en alt düzeyden en üste kadar eğitilmesi gerekir. Ayrıca tepe yönetiminin kararlı desteği şarttır [32, pp.34-37].
15 İdari ve Teknolojik Yapı Mühendislik ve İmalat Veri Tabanı Ana Üretim Planlama MRP Satış Planlama DRP ERP Genel Muhase be Satın alma Planlama CRP Dağıtım Planlama İş emirleri Planlama Maliyet Muhasebesi/ Maliyet Kontrol Stok/Malzeme Kontrol Tezgah Yükleme AR-GE Planlama Kalite Kontrol İmalat Kontrol İmalat Sevkiyat Satış Sonrası Hizmetler Planlama Şekil 1-3 MRP II nin Temel Felsefesi [32, pp. 33]
16 1.4. Dağıtım Kaynakları Planlaması (DRP II) : DRP II doğru ürünlerin, doğru zamanda, doğru yerlere ulaştırılmasını sağlayan bir dağıtım yönetim sistemidir. Pazarlama ve Dağıtım İdari Yapı Dağıtım ve İmalat Veri Tabanı Ana Dağıtım Planlaması Dağıtım Kaynakları Planlaması Satış Planlama MRP DRP Genel Muhase be Satın alma Planlama Dağıtım Kapasite Planlaması Dağıtım Planlama Stok/Malzeme Kontrol Rotalama Sevkiyat Planlama Sevkiyat Emri Maliyet Muhasebesi/ Maliyet Kontrol Sevkiyat Dağıtım Sonrası Hizmet Planlama Şekil 1-4 DRP II Sisteminin Felsefesi [32, pp. 35]
17 Bir dağıtım hakkında mutlaka üreticiler ile son müşteri arasındaki münasebeti düşünmek gerekir. Burada stoklar azaltılırken aynı zamanda servis mevcudiyetini de iyileştirmek istersek ürün akış hızını arttırmalıyız. DRP II, MRP sisteminin devamıdır. Dağıtım ağı, ürün ağacının bittiği yerde başlar. Tedarik kaynağından üretilen ürün müşteriye ulaşmadan önce iki yada daha çok dağıtım kademesinde gözden geçirilir. Şekil 1-4 de DRP II sisteminin felsefesi görülmektedir. DRP II de insan konusu, ürün analizi, satış tahminleri, DRP II uygulama prosedürleri ve performans ölçümleri temel bileşenlerdir. DRP II projesi insan kaynaklarının teknik alanlarda kullanımı üzerinde odaklanmıştır. DRP II uygulamaları ile fazla mesailer azalmış, masraflar dengelenmiş ve kısmen de olsa azaltılmıştır. DRP II nin amacı; müşteri, ulusal satış organizasyonları, talep merkezleri ve satıcılar arasındaki hatların kontrolü ve ileri bir planlama oluşturmasını sağlamak olduğundan gerçek etki derecesi; bütün arz zincirinde yarattığı görüş yeteneğindedir. Bölümler tahmin hatalarına karşın stok yapmak yerine birbirleri ile işbirliği yaparak pazar taleplerini karşılayabilirler. DRP II ile stoklarda daha düşük bir yatırım olmaktadır. Üretimdeki yüklemeler çok daha az yoğunluktadır. Gerek üretim gerek de sevkiyatta daha fazla esneklik vardır. DRP II verileri gerçek durumu yansıttığından güvenlik stoku bulundurmaya gerek yoktur. DRP II den elde edilen bilgiler daha sonra çeşitli bölümlerde de kullanılabilmektedir. DRP II nin en önemli dezavantajlarından biri ekonomik sipariş miktarlarının dikkate alınmamasıdır. Pratikte bitmiş mamüllerin talebi hataya sebep olmaktadır. Bazı ölçümlere göre fabrikalarda artan esneklik pazarlamacılara hatalı tahmin yapmalarına neden olmaktadır. Dağıtım kaynakları planlamasında profesyonel yöneticilere ihtiyaç vardır [32 pp.30-37] Teşebbüs Kaynakları Planlaması (ERP) : Teşebbüs Kaynakları Planlaması (ERP) bilgi teknolojisiyle kullanılmaya hazır durumu getirilen teşebbüs çapında bir yönetim sistemidir. Kuruluşlar çeşitli
18 fonksiyonları entegre etmek için ERP paketleri ile çalışmaktadırlar. ERP firmaların işlemlerini otomatikleştirmesine ve malzemeler diğer kaynakların planlama ve kontrol edilmesi için MRP mekanizmasının kullanılmasına yardım etmektedir. ERP yaklaşımı, MRP sistemleri ile bir teşebbüs içinde finansal, insan kaynakları, dağıtım ve karar destek uygulamalarında veri paylaşımını sağlayan yeni bir sınıf üretim paketidir. ERP sisteminde üretim işletmelerini şirketin diğer çalışma alanlarına kolayca birleştiren bağlantılı veri tabanları kullanmaktadır. Yeni ERP sistemleri UNIX ile çalışmaktadır. Piyasada rekabet etmeyi gözeten ve üzerinde çalışmakta oldukları tarzı birden değiştirmeye karar veren herhangi bir iş kuruluşunun aşağıdaki hususlara bakmasına gereksinme bulunmaktadır [7, pp.83-93]: 1. Kuruluş içerisinde süreç değişiklikleri: ERP bir ölçüde örgüt içerisindeki süreç değişikliklerini ele alabilir. Bir kuruluş ERP çözümünü uyguladığında; temelde olan süreçlerin paketin önerdiği ilkelere göre uyum sağlamalarıdır. 2. Süreçleri destekleyen faaliyetlerin entegre edilmesi: ERP bir süreci oluşturan birbirinden ayrı faaliyetleri bütünleştirmek suretiyle mükemmel bir iş yapmaktadır. 3. İçerisinde faaliyet gösterdikleri yapı içerisine katılan kuruluşlar arasında stratejik uyum sağlama: ERP paketi, kuruluşların kendilerine özgü gereksinimlerini karşılamada bile yetersiz kalmaktadır. Bazı tedarikçiler ve tüketiciler ile ilişkili bilgi, ERP sistemleri ile yakalanmaktadır. Kaynakların azamiye çıkartılması için, ERP tüketicilerinin de ileri planlama çözümleri satıcısından sınırlandırıcı koşullara dayalı planlama programlarını kullanmak gerekir. Çünkü bu iki planlama programlarının çok farklı konuları vardır ve bunların arasında entegrasyon pahalı ancak etkin değildir. Gereksinime, dışarı üzerinde odaklanmış tedarikçi / istemci dayalı enformasyon teknolojilerinin içe odaklanmış girişim planlama sistemleri ile tek başına uygulanmasıdır. Bu dışa odaklamış sistem kuruluşlarının kullanılması, tedarik zincirinin işleyişini optimize edebilir. Tedarik zinciri planlama uygulamalarının seçilmesi, ERP satıcıları şimdilerde kendi SCP ortakları
19 ile doğrudan rekabete giriştiklerinden daha güçlenmiş bulunmaktadır. Çok sayıda kuruluş, tedarik zincirinin çalışmasında ERP satıcılarının farklılaşma getirecekleri varsayımıyla kendi enformasyon teknolojileri üzerinden bahse girmektedirler. Bir çokları için, ERP satıcıları teknoloji ile işlevselliği bir araya getirmek için isabetli satış yapabilecek tek satıcılar olarak gözükmektedir. ERP sistemi devir sürecinin azaltılması, stokların azaltılması ve kuruluş içerisinde ayrım yapılmaksızın bilginin paylaşılması gibi ihtiyaçların ele alınmasında kuruluşa yardımcı olabilir. ERP yi uygulamış bulunan şirketler karşılıklı koordinasyonda önemli gelişmeler yapmış ve çeşitli düzeylerde işin yürütülüşünü geliştirmişlerdir. ERP paketleri incelendiğinde planlama ve üretim alanlarında güçlü, dağıtım ve tedarikte ise zayıf olduğuna dair görüşler vardır. MRP II gibi planlama ve kontrol sistemi bu günün kapsamı içerisinde daha az tutarlı olmaktadır. Çeşitli örnekler vermek gerekirse; Planlama işlemi daha da karışık hale gelmiştir, ürün farklılaşması daha fazla olmaktadır; tüketiciler ve ikmal işlerini üstlenmiş olanlar ile daha fazla bütünleşmeye ihtiyaç vardır. 2- TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ 2.1.Tedarik Zinciri Nedir? Son yıllarda, kavram popüler hale geldikçe, çeşitli tedarik zinciri tanımları yapılmıştır.apics sözlüğünde tedarik zinciri şöyle tanımlamaktadır: 1. Tedarikçi ile firma arasındaki, ilk hammaddeleri ile tamamlanmış ürünlerin son tüketimi arasında yer alan süreçler; 2. Ürün ve hizmetlerin müşterilere sunulması için değer zincirini harekete geçiren firma içi ve dışı fonksiyonlar [6, pp.78]. Bir başka kaynağa göre tedarik zinciri, materyal akışının gerçekleştiği kurumlar ağı olarak tanımlanmaktadır. Bu kurumlar tedarikçileri, nakliyecileri,
20 üretim tesislerini, dağıtım merkezlerini, perakende satıcıları gibi öğeleri içermektedir [16, pp.24]. Tedarik Zinciri Konseyi (The Supply Chain Council) şu tanımı kullanmaktadır: Lojistik uzmanları tarafından sık olarak kullanılan tedarik zinciri terimi, tedarikçiden- tedarikçiye aşamasından, müşterinin-müşterisi aşamasına kadar, nihai ürünün üretime ve teslimi için gereken tüm çabaları kapsamaktadır. Dört temel süreç-plan, kaynak, üretim, teslim- bu çabaları geniş ölçüde tanımlamaktadır; bunlar arz ve talep yönetimi, hammadde ve parça tedarik kaynakları, üretim ve montaj, depolama ve envanter dağıtımı, sipariş girişi ve sipariş yönetimi, tüm kanalda dağıtım ve müşteriye teslim aşamalarını içermektedir. Quinn ise tedarik zincirini şöyle tanımlamaktadır: Hammadde evresinden başlayarak son kullanıcıya kadar malların hareketi ile ilgili olan aktivitelerin tümü. Bunlar, kaynak ve tedarik, üretim planlama, sipariş süreci, envanter yönetimi, nakliyat, depolama ve müşteri hizmetlerini içermektedir. Daha da önemlisi, bu aynı zamanda, tüm aktivitelerin gözlenmesi için gereken bilgi sistemlerini de kapsamaktadır. Tedarik zinciri, tedarikçinin tedarikçisinden başlayıp müşterinin müşterilerine kadar giden dolaşım zincirinde ürün, bilgi ve hizmet akışının doğru miktar ve zamanlarda gerçekleşmesidir. Tedarik zinciri, hammadde ve malzemelerin satın alınması, depolanması, ürünlerin üretim ve dağıtımı ve son kullanıcı tarafından tüketimini sağlayan prosedür, aktivite ve fonksiyonların kombinasyonudur. Tedarik zinciri (supply chain), tek yada çoklu organizasyon yapısı içinde, müşterinin mal ya da hizmet taleplerinin karşılanmasını sağlayan iş süreçleri dizisidir. Bu tanımlar dikkate alınarak, tedarik zincirinin özet bir tanımı şu şekilde yapılabilir: Hammadde ve parça tedarik kaynakları, üretim ve montaj, depolama ve
21 envanter dağıtımı, sipariş girişi ve sipariş yönetimi, tüm kanallarda dağıtım, müşteri teslimi ve tüm bu aktivitelerin gözlenmesi için gereken bilgi sistemleri dahil olmak üzere, hammadde evresinde müşteriye kadar bir ürünün dağıtımında yer alan tüm aktivitelerdir. Tedarik zinciri, hammaddelerin temin edilmesinden nihai müşteriye ulaştırılması ve tamir, bakım veya ürünün içerdiği zararlı maddelerin yok edilmesine kadar tüm faaliyetlerin, sistemlerin, varlıkların ve kişilerin oluşturduğu bir ağdır. Tedarik zinciri, tedarikçilerden üretim merkezlerinden, ambarlardan, dağıtım merkezlerinden ve perakendeci mağazalardan, ayrıca hammaddeler, proses içi envanterler ve tesisler arasında taşınan bitmiş ürünlerden oluşur. Zincir, hammaddenin yeryüzünden çıkarılması ile başlar ve ürün tekrar kullanıldığında veya atıldığında sona erer. Tedarik zinciri içinde yer alan firmaların yöneticileri, diğer firmaların başarısından yarar sağlamaktadır. Tüm tedarik zincirinin rekabete yönelik olması için birlikte çalışırlar. Pazar hakkındaki gerçekleri bilirler, rekabet bilgileri fazladır ve ticari ortakları ile kendi aktivitelerini koordine ederler. Bu, üretim, kaynak, yaratıcılık ve talebe göre teslim için gereken süreçleri bütünleştirir. Pazar talepleri hakkında bilgi toplamak için teknolojiyi kullanırlar ve kurumlar arasında bilgi alışverişi gerçekleşir. Tedarik zinciri yönetimindeki anahtar nokta, tüm sürecin tek bir sistem olarak değerlendirmesidir. Sürecin gerçek kapasitesinin belirlenmesi için, tedarik zincirinde (tedarikçiler, üretim tesisleri, depolar, müşteriler, vs.) ortaya çıkan herhangi bir yetersizlik değerlendirilmelidir.
22 Şekil 2-1 de tedarik zincirinde olması gereken toplam entegrasyon gösterilmektedir: Toplam Enformasyon Erişilebilirliği Talep yaratma Talep için Kaynak Talep için üretmek Talep için teslim Şekil 2-1: Tedarik Zincirinde Toplam Entegrasyon [17 pp.11] 2.2.Tedarik Zinciri İlişkileri: Kanal Yapısı: İş dünyasının en az anlaşılan alanlarından biri, dağıtım ya da pazarlama kanalı olarak belirtilen kurumların karmaşık grup yapısıdır. Kanal, bir serbest pazar sisteminin, içinde ürün ve hizmet sahipliliğinin değişiminin gerçekleştirildiği alandır. Bu rekabet alanı içinde şirketin başarı veya başarısızlığı belirlenir. Kanal düzenlemelerinin farklılığı ve karmaşıklığı, geniş kapsamlı bir kanal stratejisinin geliştirilmesinde, karşılaşılan engellerin tanımlanmasını ve genelleştirilmesini zorlaştırmaktadır. Tatmin edici iş düzenlemelerinin planlaması ve uygulanması için, işletme yöneticilerinin kanal ekonomisi ve ilişki yönetimini anlaması gereklidir. Fiili uygulamalarda, bir pazarlama kanalı yapısının oluşturulması için, daha önceden geniş boyutlarda planlama ve görüşmelerin yapılması ilk sırada yer alır. Bir strateji uygulandıktan sonra yöneticiler genellikle pazarlama kanalı düzenlemelerinin bir yada daha fazla özelliğini değiştirebilirler. Buna bağlı olarak, firmanın sürekli iyileştirme arayışında olması nedeniyle, pazarlama kanalı düzenlemeleri dinamiktir. Daha üstün bir kanal yapısı, rekabetçi üstünlük sahibi olabilir.
23 Amerikan Pazarlama Derneği (The American Marketing Association), bir dağıtım kanalını, bir malın, ürünün ya da hizmetin pazarlandığı, toptancı, perakendeci ve dağıtımcılar ile firma dışı acenteler ve firma içi organizasyon birimleri yapısı olarak tanımlanmaktadır. Teknik bakımdan, bir kanal, pazarlama süreci boyunca, ilk sahibinden son alıcıya kadar, ürünlere sahip olan veya ürün alışverişini kolaylaştıran işletmelerden oluşan bir gruptur. Kanal düzenlemelerinin akış formatında grafik şeklinde gösterilmesinin bir avantajı, sahiplik transferinde yer alan kurumların konum ve çeşitlerinin mantıklı bir dizi şeklinde gösterilebilmesidir. Şekil deki özellikle önem taşıyan yön, ürünlerin geçtiği kurumların sınırı ve ilk sahipten son alıcıya kadar gerçekleşen akışta ürünlerin fiziksel olarak izledikleri alternatif yollardır. Örneğin, perakende depoları, çiftçilerden toptancılara kadar değişen tüm tedarik düzeylerinden ürün satın alabilmektedir. Şekil gibi grafik yapılar, çekici basitliğine rağmen, bir kanal stratejisinin geliştirilmesi ve uygulanması ile ilgili yöneticilere, sadece minimal düzeyde bir yardım sağlamaktadır. Üreticiler ve Endüstriyel Kullanıcılar Çiftlikler ve Hammaddeler Toptancılar Perakendeciler Tüketiciler ve Hükümet Şekil : Dağıtım Kanalı Yapısı [4, pp.65] Şekil de Bileşik Devletlerde bir gıda dağıtımında yer alan kanal katılımcılarının sınırı gösterilmektedir. Bu şekiller, kanal ilişkilerinde görüşmeler, uygulamalar ve yönetim açısından dağıtımın karmaşıklığını açıkça göstermektedir.
24 Kanal tanımlarına anlam kazandırmanın bir yolu, kanalların işlev kazanması için gereken ilişkiler üzerinde odaklanmaktadır. Bu nedenle, kanallar, ürün ve hizmetlerin satılma ve satın alınma sürecinde yer alan işletmeler arasındaki ilişkiler sistemleri olarak değerlendirilmektedir. İlişki yönetimi (Relationship Management), eski ve temel bir iş alanına uygulanan yeni bir etikettir. Ticari aktivitelerin başlangıcından itibaren yöneticiler, müşteri ve tedarikçi ilişkilerinin belirlenmesi ve geliştirilmesi ile ilgilenmektedirler. İlişki yönetiminin popülaritesinin arkasında bulunan yeni itme gücü, başarılı iş düzenlemeleri temelinin, katılımcı firmaların performans planlama ve yürütülmesinde işbirliği yapması olduğu inancına dayanmaktadır. İşbirliğinin vurgulanması, ilişkilerin yönetiminde, karşıt yaklaşımların gücünü kaybetmesi temelindeki bir değişimi göstermektedir. Toplam verimlilik ve etkinliğin geliştirilmesi için problemlerin ortaklaşa çözümü vurgulanmaktadır. İlişki yönetiminin temel esasına göre, bir kanal sistemindeki tüm katılımcılar arasındaki işbirliği, ortak başarının en yüksek düzeyine ulaşılmasını sağlayan sinerjizm şeklinde sonuçlanacaktır. İlişkilerin kurulmasındaki bu öncelik değişimi, lojistik açıdan çok önemlidir. Daha önce belirtildiği gibi, geniş boyutlarda lojistik temele dayanan birleşmelerin oluşması, lojistik Rönesanssın arkasındaki temel kuvvetlerden biridir.
25 Tüketiciler Perakende Depoları Özel Perakendeciler Gıda hizmeti Perakendecileri Entegre Toptancılar Entegre Gıda Hizmeti Toptancıları/Dağıtımcıları Özel Toptancılar Kurumsal Toptancılar İhracat Pazarları Üreticiler Devlet Alımları İthalat Pazarları Perakende İşleyiciler Son Birleştiriciler Lokal Birleştiriciler Tarımsal Üreticiler Tarımsal Girdi Tedarikçileri Şekil : Gıda Kanalı Katılımcıları 
26 Kanal ilişkilerinin anlaşılmasında bir temel olarak, tüm kanal üyeleri, her düzenlemenin başarısında eşit pay sahibi olmadığını belirtmek gereklidir. Katılımdaki bu farklı görselleştirmek için, kanal katılımcılarının temel veya özel olarak gruplandırılması yararlı olacaktır. Temel kanal katılımcısı, envanter sahiplik sorumluluğuna katılmak isteyen veya önemli derecede finansal riski üzerine almak isteyen işletme kurumudur. Özel kanal katılımcısı ise temel katılımcıların temel hizmetlerini ücret karşılığında yaparak kanal ilişkilerine katılan işletme kurumudur. Örneğin, envanter için ayrılan iş aktiflerinin çoğunluğuna sahip olan ve ilgili riskleri de göze alan bir perakendeci, temel kanal üyesidir. Bunun tersi olarak, bir kanalda bulunan bir kamyon şirketinin katılımı, ürünlerin iki coğrafik nokta arasında özel bir ücret karşılığında taşınması ile sınırlı olabilir. Nakliyecinin katılımı ve ilgili risk, özel nakli hizmetinin gerçekleştirilmesi ile sınırlı olduğu için, nakliyeci, özel kanal katılımcısı olarak değerlendirilmektedir. Tablo de, tipik olarak temel ve özel kanal katılımcıları tanımına uyan işletme alanları gösterilmektedir. Temel ve özel kanal üyeleri arasındaki bağıl riskin ölçülmesi önemli olsa da kanal ilişkileri geliştirilirken temel odak noktası, tüm potansiyel katılımcı yeterliliklerini, son müşteri beklentilerini karşılayacak bir ilişki ağına nasıl dönüştürüleceğinin belirlenmesidir.
27 Tablo 2-2-1: Tipik Temel ve Özel Kanal Katılımcıları Temel Katılımcılar Üreticiler (endüstriyel, tüketici) Tarım Madencilik Toptancılar (tüccar toptancılar, acenteler) Perakendeciler Özel Katılımcılar Fonksiyonel Uzmanlar Nakliye Depolama Montaj Tazeleme Sıralama Tüccar Yardımcı Uzmanlar Finansal Enformasyonel Reklam Sigorta Danışma/ araştırma Düzenleyiciler Dağıtım Ekonomisi Başarılı bir kanal düzenlemesi geliştirilmesinin temeli, dağıtım ekonomisinin anlaşılmasına dayanmaktadır. Kanal ilişkilerinin ekonomik özellikleri, lojistik operasyonların sınırlarını da kapsamaktadır. Etkili dağıtımın gerçekleştirilmesi için, farklı pek çok fonksiyonun tamamlanması gerekir. Genel bir kural olarak uzmanlar, bu fonksiyonları, başka öz yeterliliklere sahip olan firmalardan daha üstün şekilde gerçekleştirmektedir. Bu
28 kanalda, temel ve özel katılımcıların birleşik yeterlilikleri çeşit derlemeassortment olarak adlandırılan temel gereksinimi karşılayabilmelidir. Çeşit derleme, alıcı taleplerinin karşılanması için, çeşitli ürün ve malların türlere göre ayrılmasından ve gruplanmasından oluşturmaktadır. Bir dağıtım kanalının temel amacı, uygun ve geçerli şekil, sahiplik, zaman ve yer sağlayarak değer oluşturmaktır. Çeşit derleme, bu özellikler şeklinde sonuçlanan kanal sürecidir. Etkili bir kanal tasarımı için, her özellikle ilgili gereksinimlerin belirlenmesi gerekir. Lojistik operasyonlar, bir pazarlama kanalı düzenlenmesinde zaman ve yer belirlemenin temel kaynağıdır. Lojistik, değer katma hizmetlerini sağlama özelliği ile doğru biçim ve koşulların kolaylaştırılmasına önemli derecede katkı sağlamaktadır. Bu nedenle lojistik operasyonlar, toplam kanal başarısındaki temel yardımcılardan biridir. Bu bölümde yukarıdaki kavramların detayları incelenmektedir. İlk olarak, toplam dağıtımın fonksiyonel ihtiyaçları değerlendirilmiştir. Daha sonra, uzmanlaşma kavramı değerlendirilmektedir. Bu kavram, çeşit derleme sürecinin tanımı ve açıklanması için temel çatıyı oluşturmaktadır Geleneksel Fonksiyonlar Bir pazarlama kanalının ne yaptığı hakkındaki fonksiyonel bir yaklaşım, toplam dağıtım süreci için mantıklı bir açıklama sağlamaktadır. Pazarlama kanalı bakış açısıyla, bir fonksiyon, tüm ürün ve hizmetlerin lojistik ve pazarlaması için evrensel olduğu düşünülen işi belirtmektedir. Tipik bir kanal düzenlemesinde, özel bir fonksiyon, farklı bir kanal üyesi tarafından pazarlama kanalının daha başarılı olması için alternatif şekilde gerçekleştirilebilir. Örneğin, depolama işlemi, üretici, toptancı, perakendeci ve hatta son alıcı tarafından yapılabilmektedir. Diğer yandan pazar finansı, toplam dağıtım kanalı için sadece bir kurum tarafından sağlanabilmektedir. Henry Ford un belirttiği gibi, hiçbir firma, bütün olarak kendi kendine yeterli olamaz. Başarılı dağıtım, bir çok katılımcı arasında tam bir işbirliği içerir ve temel fonksiyonel işin toplam performansını gerektirir. Daha önceki araştırmacılar, etkili dağıtım için gerekli fonksiyonel gereksinimleri üç başlık altında gruplandırmıştır. Alım-satım, satın alma ve satış
29 ile ilgili faaliyetlerle birlikte sahiplik transfer için gereken faaliyetleri kapsamaktadır. Fiziksel dağıtım fonksiyonu, burada lojistik adı altında geçen kavramın orijinidir. Fiziksel dağıtımda temel faaliyet, doğru ürünlerin doğru zamanda, doğru yerde bulundurulmasından oluşmaktadır. Çağdaş lojistik açısından kapsama, nakliyat ve depolamadan önemli derecede daha geniştir; bu alan geniş tedarik zinciri düzenlemelerini de içine almaktadır. Lojistik, envanter yerleştirme ile ilgili olan tüm çalışmaları kapsayan bir alan olarak değerlendirilmektedir; aynı zamanda biçim ve sahiplik gereksinmelerini karşılayan özellikleri de içerebilir. Geleneksel yardımcı fonksiyonlar arasında standardizasyon, pazar finansı sağlama, risk alma ile pazar araştırma ve pazar hakkında bilgi toplama etkinlikleri bulunmaktadır Uzmanlaşma: Uzmanlaşma, dağıtım verimliliğinin temel belirleyicisidir. Fiili uygulamalarda bazı uzman iş türleri, temel fonksiyonları diğerlerine göre daha ekonomik olarak gerçekleştirilebilir. Ancak herhangi bir kanal katılımcısının, herhangi bir özel aktivitenin sorumluluğunu alması gerekli değildir. Uzman kanal katılımcısı için ekonomik haklılık göstergesi, katılımcının özel bir fonksiyonu daha üstün gerçekleştirebilme yeteneğidir. Uzmanlaşma, işletmelerin etkili olmasının temelidir. En ekonomik şekilde gerçekleştirilmesi gereken lojistik gereksinimlerin büyüklüğü düşünüldüğünde uzmanlaşma kavramının nedenleri ortaya çıkmaktadır. Uzmanlaşma mantığı, ölçek ve alan ekonomilerine dayanmaktadır. Bu görüş, iş dünyası literatüründe uzun süreden beri bulunmaktadır. Bir firma özel bir fonksiyonun yapılmasında uzmanlaşınca, operasyonel ekonomi yöntemlerini uygulama için bir ölçek ve alan geliştirmektedir. İlgili uzmanlıkla birleşen bu ekonomik yararlar, uzman işletmenin öz yeterliliğini göstermektedir. Lojistik hizmet sağlayan Pazar, uzman firmaların pek çok farklı türünü içermektedir. Firmaların toplam sayısı arasında en göze çarpan tür, kiralık nakliyat ve depolama hizmeti şirketleridir. Bunlara, hammadde sağlayan şirketler, gümrük
30 brokerleri, paket sağlayıcılar ve paket tasarımcıları da eklenebilir. Ayrıca son yıllarda, aracı şirketlerden ve işlemleri kolaylaştıran şirketlerden oluşan yeni bir uzmanlaşma endüstrisi hızla gelişmiştir. İş uzmanları tarafından lojistik gereksinimlerin tümü veya bir kısmı için dış kaynak kullanılmasının gerekçesi, ölçek ekonomisinde ve uzmanlıkta bulunmaktadır. Uzmanlaşma, ürün çeşidi derlemenin altındaki yapıyı oluşturmaktadır. Çeşit derlemenin en etkin şekilde sağlanmasının yolu uzmanlaşmadır Çeşit Derleme Kanal düzenlemeleri, genel olarak, ürün ve materyal çeşitlerinin istenen zamanda, doğru bölgeye teslim edilmesi için gerekli etkinliklerin entegre edildiği çeşitli ve bağımsız işletmelerin ortak performansını içermektedir. Daha önce de belirtildiği gibi çeşit derleme gereksinimlerinin karşılanması için kanal katılımcıları tarafından çeşitli temel fonksiyonların yerine getirilmesi gereklidir. Etkinlik açısından temel fonksiyonlar, ideal olarak minimum tekrarlama ile gerçekleştirilmelidir. Tedarik zinciri ilişkilerinin yönetimi, tekrarları ve ilgili kayıtları azaltmak için basitleştirme ve standardizasyon yöntemlerini öne çıkaran lojistik çözümlerle ilgilenmeyi de içermektedir. Amaç ürün çeşitliliği sırasında mümkün olduğu kadar sinerjinin yaratılmasıdır. Lojistik ilişkilerin geliştirilmesinin öneminin anlaşılması için bir kanal düzenlemesinde, çeşit derlemenin nasıl gerçekleştirildiğinin anlaşılması temeldir. Çeşit derleme, iş dünyası literatüründe oldukça ilgi görmektedir. Bu, bir müşteri tarafından talep edilen ürün karışımının oluşturulma ve yerleştirilme sürecidir. Bir dağıtım kanalında, stratejik olarak yerleştirilen bölgelerde, ürünler tedarik zinciri içinde yoğunlaştırılmalı, türlere ayrılmalı ve bir sonraki bölgeye dağıtılmalıdır. Çeşit derleme, bu görevi gerçekleştirmedir. Üç temel aşamadan oluşmaktadır. Toplanma (konsantrasyon), müşterilere göre uyarlama ve dağıtım. Toplanma (Konsantrasyon): Konsantrasyon, bir grup olarak satılabilmeleri için, tek bir ürün veya farklı ürünlerin büyük miktarlarından oluşan koleksiyonu
31 belirtmektedir. Bir üreticinin ürünlerini topladığı konsolidasyon (birleştirme) deposu, temel bir örnektir. Çeşitli fabrikalarda üretilen ürünlerin büyük miktarları, bu konsolidasyon depolarına aktarılır. Bir müşteri siparişi alınca, talep edilen her madde veya ürün, tek bir tür olarak toplanır. Müşteri, her özel ürün için, ayrı üretim tesislerine çeşitli siparişler vermek yerine, ürünlerin toplandığı bir depoya tek bir depoya tek bir sipariş vermeyi tercih ettiği için, bütünleşik kanal yapısının kullanılması toplam işlemleri azaltmaktadır. Bir endüstriyel dağıtımcı veya toptancı servisleri alternatif olarak kullanılabilir. Bu uzmanların kullanılması ile üreticiler ve perakendeciler, ilgili işi doğrudan gerçekleştirmeyerek, konsantrasyonun sağladığı yararlardan faydalanmaktadır. Konsantrasyonun temel prensibi, minimum toplam işlem olarak belirtilmektedir. Buna göre çeşit derlemenin sağlanması için gereken toplam işlemler, uzmanlar tarafından azaltılabilir. Temel olarak bu, uzmanlaşmanın gücünü ortaya çıkarmaktadır. Şekil te, bir toptancı veya dağıtımcının bir kanal yapısı, içinde yer almasının, ürün çeşitliliği sağlaması için gereken toplam işlem sayısını nasıl önemli düzeyde azalttığı gösterilmektedir. Uyarlama (Customization): Ürünlerin, tek bir kombinasyon halinde türlere ayrılma ve gruplandırma süreci, müşterilere göre uyarlama olarak bilinmektedir. Uyarlama, özel bir müşterinin gereksinimlerini bütün olarak karşılayan ürünler ve miktarlar şeklinde sonuçlanmaktadır. Üreticiler, müşterilere karışık veya kombinasyon ürün paketleri sunabilir. Bu karışık teslimler, müşterileri bir tedarikçiden minimum envanter almasını sağlarken, aynı zamanda teslim edilen hacme bağlı olarak, nakliyat maliyeti de daha düşük olmaktadır. Bir firmanın, uyarlama yeterliliğinin verimliliği, tedarik zincirinin düzenlenmesinin geliştirilmesinde temel noktadır. Bir firmanın, tüm ürünlerini satması ve tek fatura karşılığında tek bir teslimat yapması için genellikle geleneksel iş uygulamalarında özel değişiklikler yapması gereklidir.
32 Üreticiler Perakendeciler Toptancılar Şekil : Minimum Toplam İşlem Prensibi [4, pp. 67] Çağdaş iş dünyasında müşterilere göre uyarlama trendi, ürünlerin basit olarak standart kombinasyonlar halinde türlere ayrılmasından daha kapsamlıdır. Müşteri uyarlamaları genellikle dış kanal düzenlemeleri kullanılarak tekil ürünlerin bir arada satışı için özel paketleri yaratmayı içermektedir. Bu teşhirler, tatil dönemi paketleri gibi mevsimlik promosyonları, yeni ürün promosyonları, deneme örnekleri, satış noktası teşhirlerini veya diğer yaratıcı pazarlama taktiklerini içermektedir. Tüm müşteri uyarlama süreci, kanal sürecinin önemli bir parçasıdır. Dağıtım : Dağıtım, ürün çeşit derlemelerinin müşterilere, istenen yerde ve zamanda gönderilmesinden oluşmaktadır. Dağıtım, son çeşit derleme basamağıdır. Lojistik bir öz yeterlilik olarak benimseyen firmalar, temel çeşit derleme sürecinin tamamını veya bir kısmını gerçekleştirmeleri halinde rekabet avantajına sahip olmaktadır. Toptancıların temel iş alanı, diğer kanal üyelerinin maliyet ve riskini azaltacak şekilde ürün çeşit derlemelerini sağlamaktadır. Son yıllarda, uzmanlar, ilaç kimyasalları gibi bazı endüstri alanlarında geleneksel toptancıların yok olacaklarını düşünmektedir; çünkü, müşterilere doğrudan satış programları uygulanmaktadır. Gerçekte ise, bu endüstrilerin toptan satış yapısı, günümüzde
33 gelişmektedir. Görünüşe göre, dikey entegrasyonun potansiyel ekonomikliği, yenilikçi uzmanlaşma kaybını ve risk paylaşımını dengelemekte yetersiz kalmaktadır. Stratejik bir bölgeye yerleştirilen bir toptancı veya dağıtımcı, pek çok farklı perakendeci ve üreticiler için çeşit derleme sürecini gerçekleştirir ve buna bağlı olarak, lojistik gereksinimlerin karşılanması ile ilgili risk tekrarlama ve işlem sayısı azalmaktadır Kanal İlişkileri: Lojistik gereksinimlerin karşılanması için bir çok farklı iş türünün düzeni gerektiğinden, çeşitli firmaların yeterliliklerini birleştirerek bir kanal düzenlemesi oluşturulması şaşırtıcı değildir. Başarılı dağıtım için gereken pazarlama ve lojistik gereksinimleri sadece kanala yayılan işbirliği ile tam olarak karşılanabilir. Her potansiyel kanal katılımcısı diğerleri tarafından, tekil hizmetlerin gerçekleştirilmesinde öz yeterliliğe sahip olarak kabul edilmektedir. Uzun dönemde toplam kanal başarısı durumunun bir sonucu olarak, her katılımcı ödüllerle veya kayıplarla karşılaştığı için, tedarik zinciri düzenlemelerinin geliştirilmesinde, müşterilerle tedarikçiler arasındaki işbirliğinin getirdiği yararlar, giderek daha çok ön plana çıkarmaktadır. Tedarik zinciri yönetiminin temel fikri, etkinliğin bilgi paylaşımı ve ortak planlama ile geliştirileceği inancına dayanmaktadır. İşbirliğinin teşvik edilmesi, tedarik zinciri ilişkilerinin formasyonunu hızlandırmıştır. Şekil te ilk tedarikçiden nihai müşteriye kadar, tüm lojistik operasyonların bütünleşik yönetimi üzerinde odaklanan toplam tedarik zinciri gösterilmektedir.
34 Envanter Akışı İşletme Müşteri nin Müşteri si Müşteri Fiziksel Dağıtım Üretim Desteği Satın Alma Tedarik çi Tedarik çinin Tedarik çisi Bilgi Akışı Şekil 2-2-3: Tedarik Zinciri Entegrasyonu[29, pp.13] Tedarik zinciri perspektifi, bağımsız iş alanlarının gevşek şekilde bağlı gruplardan oluşan kanal düzenlemesini, verimlilik iyileştirme ve gelişmiş rekabet üzerine odaklanan koordine çabalara dönüştürmektedir. Temel toplam eğilim, envanter yönetiminin, her bireysel katılımcı yerine, bir boru hattı perspektifinde gerçekleştirilmesine dönüşmüştür. İş birliği düzenlemelerinin tümü, lojistik içermese de, uygulama sayısı şaşırtıcıdır. Lojistik ilişkiler hakkındaki aşağıdaki bölüm, bu düzenlemelerin üç boyutunu geliştirmektedir: Tedarik zinciri rekabeti, risk, güç ve liderlik Tedarik Zinciri Rekabeti : Tedarik zinciri düzenlemelerinin kurulmasında yatan motivasyon, kanal rekabetinin arttırılmasıdır. Temel fikir iki paradigmadan kaynaklanmaktadır.
35 İlk olarak, temel inanca göre, işbirliği davranışı, riski azaltacak ve toplam lojistik sürecin etkinliğini büyük oranda iyileştirecektir. Yüksek düzeyde işbirliği sağlanması için, ana tedarik zinciri katılımcılarının bilgi paylaşımı gereklidir. Bilgi paylaşımı, işlem verileri ile sınırlandırılmamalıdır. Daha da önemlisi, en iyi ortak planlama için stratejik bilgiler paylaşılmalıdır. Bu işbirliği paradigması, katılımcı firmaların doğru olanı daha hızlı ve daha yetkili yapmaları için, bilgi ortaklığının temel olduğu inancına dayanmaktadır. İkinci paradigma ise gereksiz veya tekrarlanan çabaların önlenmesidir. Bu paradigmanın temelinde, geleneksel bir kanalda bulunan envanter miktarının bir risk oluşturduğu inancı bulunmaktadır. Bilgi paylaşımı ve ortak planlama ve envanter spekülasyonu ile ilgili riski ortadan kaldırabilir veya azaltabilir. Gerçektende bilgi paylaşılırsa ve uygun şekilde kullanılırsa, üretim hattı sonu ve müşteri kontrolü arasında yer alan envanterin çoğu, kanaldan çekilebilir. Tedarik zinciri mantığının arkasındaki temel fikir, envanter bulundurmanın kötü olması ve tamamen ortadan kaldırılması değildir. Asıl fikir envanter aktarımının, geleneksel ve beklentilere göre belirlenen uygulamalarla değil, ekonomik ve hizmet gereksinimlerine göre gerçekleştirilmesidir. İyi performansın anahtarı, doğru şeylerin daha sık ve daha hızlı yapılmasıdır. Toplu ticaret endüstrilerinde, Wal-Mart, Kmart, JC Penney, Target ve Walgreens gibi perakendeciler gelişmiş rekabeti hedefleyen tedarik zinciri düzenlemeleri oluşturmuştur. İç kaynak kombinasyonu ve tedarikçilerle işbirliği yöntemini kullanarak, bu firmalar, lojistik yeterliliklerini temel işletme stratejisi olarak yerleştirmiştir. Perakendeciliğin büyümesi ve karlılığı açısından bu firmaların kayıtları kendini göstermektedir. Diğer endüstri kollarında da pek çok örnek saymak mümkündür. Sektörler arasında uygulamalar açısından farklılıklar bulunsa da, temel özellikler bakımından ortak zemin paylaşmaktadırlar. İlk olarak, yeni lojistik uygulamalar teknolojiye bağlıdır. Etkin zaman bazlı lojistik yönetim, rekabeti arttıran bir stratejidir. İkinci olarak, lojistik çözümler, ticari ortamlardan hizmet sağlayana kadar, tüm tedarik zinciri katılımcılarının deneyimleri ve yeteneklerini
36 birleştirmektedir. Tedarik zincirinin etkili entegrasyonu ve rekabet üstünlüğünün sağlandığı mekanizma ve en iyi şekilde gönüllü düzenlemeleri ile gerçekleştirilebilir Risk, Güç, Liderlik : Onaylanan bağlılık, tedarik zinciri dayanışmasının geliştirilmesinde temel etkendir. Yöneticilerin ortak bağlılık kavramını kabul etme derecesine göre, işbirliği ilişkilerinin gelişme potansiyeli, varlığını sürdürmektedir. Bu bağlılık, yöneticilerin fonksiyonel transfer görüşmelerini, anahtar bilgi paylaşımını ve ortak operasyonel planlamaya katılımlarını motive eder. Üç kavram risk, güç ve liderlik tedarik zinciri düzenlemesinin nasıl işlediğinin anlaşılması için temeldir. Risk: Tedarik zincirindeki firmaların her biri, özel bir performans rolüne sahiptir. Ortak inançlarına göre, işbirliğinin bir sonucu olarak, uzun dönemde sorumlulukları daha da azalmaktadır. Her firma, kendi öz yeterliliği ile uyum içindeki bir alanda veya fonksiyonda uzmanlaşmaktadır. Özelleşmiş her fonksiyon, işbirliğinin bir sonucu olarak tedarik zinciriyle entegre olmuş hale gelmektedir. Genel bir kural olarak, yüksek düzeyde özelleşmiş yeterliliğe sahip bir kanal üyesi, toplam performans bakımından daha az riskle karşılaşır. Yaptığı iş tek olduğu için, diğer tedarik zincirlerinin bu hizmetlere gereksinim duyma olasılığı yüksektir; buna bağlı olarak ilgili risk oranı, herhangi bir düzenlemeye oranla çok daha düşük düzeye inmektedir. Özel bir üreticinin ürünlerini stoklayan bir perakendeci veya toptancı, daha büyük bir risk altına girmektedir. Riskin önlenmesinde geleneksel uygulama, müşterilere farklı üreticilerden alınan ürün çeşit derlemelerin sunulması şeklindedir. Böylelikle herhangi bir tedarikçi şirkete bağlılık azaltılmaktadır. Bunun tersine, sınırlı bir ürün gamı olan bir tedarikçi şirkete bağlılık azaltılmaktadır. Bunun tersine, sınırlı bir ürün gamı olan bir tedarikçi veya üretici, tedarik zinciri düzenlemelerinin sınırlı yeterliliklerine bağlı kalmak zorundadır. Temel olarak, bir üretici düzenlemelerinin başarılı olacağına inanmak zorundadır. Üreticiler için, kanal seçimi riskli bir iştir. Kanal üyeleri arasındaki risk oranı, lojistik ilişkilerin geliştirilmesi ve yönetimin belirlenmesinde
37 merkezi bir önem taşımaktadır. Bazı kanal üyeleri, kanal başarısına diğerlerinden daha fazla bağlıdır. Bu yüzden merkez noktalarında bulunan üyelerin daha aktif roller üstlenmesi ve kanal işbirliğinin kolaylaştırılmasında daha büyük sorumluluk taşıması beklenebilir. Güç: Pratik bağlamda, güç sahibi olmak isteyen tedarik zinciri katılımcısı işbirliği yapmak zorundadır. Son on yılda, müşterilerin etkisi nedeniyle üreticilerden perakendicilere doğru önemli bir güç değişimi gözlenmektedir. İş dünyasının tüm yönleri için evrensel olmasa da, genel olarak, gücün perakendecilere geçmesi bazı olaylardan kaynaklanmaktadır. İlk olarak genel trend, bazı spesifik perakendecilik alanlarında gücün birleştirilmesidir. Yani, kanallar artık az sayıda firmanın elindedir ve bu firmalar daha geniş tüketici ticaret alanında faaliyet göstermektedir. İkincisi, perakendeciler Pazar sahalarında olup bitenlerle ilgili daha çok bilgiye sahip olmaktadır. Satış noktası verileri ve zamanında iletişim kombinasyonu, müşteri eğilimlerinin belirlenmesi ve gereksinimlerin hemen karşılanması anlamını taşımaktadır. Perakendecileri ön plana çıkaran bir diğer faktör, üreticilerin yeni marka franchise geliştirilmesinde karşılaştıkları zorluklar ve yüksek maliyet etkindir. Bazı global markaların kategori penetrasyonu, ulusal markalarınkinden fazladır. Son olarak, lojistik tazeleme toplam süreci, bir itme hareketinden çekme hareketine dönüşmüştür. Yüksek hızdaki pazara göre uyarlanan bir lojistik sistem oluşturulması ve doğru zamanlama, ideal olarak müşteri alımlarına göre belirlenmektedir. Tedarik zinciri tarafından gerçekleştirilen son potansiyel değer, müşteriler ürünleri satın aldığı zaman bir gerçekliğe dönüşmektedir. Yukarıdaki belirtilen güçler bugünün bir gerçeği olmasına rağmen, tüm bu çağdaş faktörler, tedarik zincirinden ileriye doğru güç değişimi anlamına gelmemektedir. Temel karşıt güçlerden biri, geleneksel kanal yapılarının hızla bozulmasıdır. Yakın geçmişte, pazarlama kanalları, ürün çizgisi ile belirlenmekteydi günümüzdeki karışık ticaret çevreleri nedeniyle ürünler özel pazarlama, genellikle çapraz çizgi kanal uygulamasıyla dağıtılmaktadır. Tüm müşteri odaklı endüstrilerde yeni perakende satış formatları geleneksel kanal
38 düzenlemelerini bozmaya başlamıştır. Sonuç olarak üreticiler, dağıtım için yeni kanal seçenekleri bulmaktadır. Franchie sisteminin yerine, üreticiler dominant tedarikçi olmak veya seçilen ürünler ya da kategoriler için ticari temsilci sağlamak amacıyla operasyonlarını yeniden düzenlemektedir. Ticari temsilcilik hareketi, üreticilerin kanal ortaklarına daha fazla değer vermesini gerektirmektedir. Üstün şubelerin rekabetçi fiyatlarla sunulmasına ek olarak, dominant bir ticari temsilcilik bir firmanın tedarik zinciri katılımcısı olarak çekicilini arttıran çeşitli anahtar operasyonel özellikleri de içermektedir. Dominant bir ticari temsilcilik oluşturulması, aşağıdaki özellikleri gerektirmektedir. (1) İşbirliğin karşı istekli olmak, (2) tedarik zinciri ortaklığı için gereksinimleri karşılayacak üretim ve lojistik esneklik, (3) esnekliğe engel olmadan sık program değişikliklerini karşılama yeteneği sağlayan tedarik temelinin rasyonelleştirilmesi, (4) gelişmiş pazarlama ve ticaret programları, (5) çapraz-organizasyonel operasyonların gerçekleştirilmesi için bilgi bağlarının bulunması, (6) müşteri taleplerinin hızla karşılanmasını kolaylaştıran kısa, yanıt verici, esnek ve güvenilir sipariş çevrimleri. İdeal bir tedarikçi, bu görevi, endüstri lojistik maliyeti ortalama değerinde veya daha altında yerine getirmelidir. Hem üreticilerin hem de distribütörlerin operasyonları yeniden düzenlemesi ile, gelişmiş iş ilişkileri için güçlü bir potansiyel ortaya çıkar. Genel bir kural olarak, güçlü firmalar, tedarik zinciri düzenlemelerinin geliştirilmesinde, birbirlerine bağlanma eğilimi göstermektedir. Düzenlemenin başarılı olması için, dominant tarafların değişiklikleri dikkate alması gereklidir. Hem üreticilerin hem de distribütörlerin operasyonları yeniden düzenlenmesi ile, gelişmiş iş ilişkileri için güçlü bir potansiyel ortaya çıkar. Genel bir kural olarak, güçlü firmalar, tedarik zinciri düzenlemelerinin geliştirilmesinde, birbirlerine bağlanma eğilimi göstermektedir. Düzenlemenin başarılı olması için, dominant tarafların değişiklikleri dikkate alması gereklidir.
39 Liderlik: Bireysel organizasyonlar gibi, tedarik zincirleri de bir lidere ihtiyaç duymaktadır. Günümüzde, hangi firmanın liderlik sorumluluğunu üstlenmesi gerektiği ile ilgili tanımlayıcı bir genelleme yapılanmamaktadır. Pek çok durumda, özel firmalar, büyüklük, ekonomik güç, müşteri egemenliği veya yaygın ticari temsilcilikler gibi özelliklerin sonucu olarak liderlik pozisyonunu taşımaktadır. Bazı başarılı düzenlemelerde, tüm terdik zinciri üyeleri tarafından saygı ile karşılanan ve karşılıklı bağımlılığı onaylayan bir katılımcı firma, üstünlük gücüne sahip olmaktadır. Diğer durumlarda ise, liderlik, ilişkilerde insiyatif kullanan firmaya geçmektedir. Tablo de, özel firmaların, potansiyel katılımcılara tedarik zinciri vizyonunu açıklarken kullandığı cümlelerin özeti verilmektedir.liderliğin kritik rollerinden biri, ilişkilere katılım sonucunda ortaya çıkan potansiyel ortak yararlarla ilgili karşılıklı beklentiler dizisinin oluşturulmasıdır. İnformal iletişimi ve yüksek düzeyde deneysel katılımı teşvik eden bir kanal liderlik tarzı gelişmektedir.
40 Tablo : Tedarik Zinciri Vizyonları  - Tıbbi Ürün Üreticisi: Birinci sınıf tedarik zinciri düzenlemeleri ile müşteri tatmini ve karlılığı maksimum düzeye çıkarmak. Bu şekilde kanal ilişkilerinin yönetimi ve dünya çapında ürünlerin fiziksel akışını sağlayacak şekilde operasyonel mükemmelliği ve bilgi teknolojisi kullanımını gerçekleştirmek. - Elektronik Aygıt Üreticisi : Özel müşteri gereksinimlerini karşılamak için, ilgili maliyeti ve toplam tedarik zinciri çevrim süresini azaltarak, karşılıklı bilgi ve teknoloji paylaşımına katılmak. - Bilgisayar Üreticisi: Müşterilerce algılanan değerin, kusursuz, hızlı ve yalın teslimi. Bu yolla, diğerlerinin ulaşmaya çalıştığı bir kıyaslama noktası haline gelmek. -Temel Gıda Perakendecisi: Hızlı ve güvenilir teslim ile ürünün mevcudiyetini sağlamak için, bilgiyi paylaşmak. Ticari ve lojistik operasyonlarda ortak planlamaya katılmaya istekli tedarikçilerle uzun dönemli ilişkilerin geliştirilmesini hedeflemek. -Büyük Toptancı : Tercih edilen tedarikçilerle firmanın lojistik ve pazarlama gruplarının operasyonları arasında, tüm gereksiz işlemlerin önlenmesi. Araştırma bulguları, bir tedarik zincirinin başarısının, katılımcı firmalar arasındaki işbirliğini geliştiren yapıcı liderlerin varlığı ile doğrudan bağlantılı olduğu gerçeğini doğrulamaktadır. Kanal liderliğinin temeli, lojistik entegrasyon için gereken temel fonksiyonların, uygun firmalar tarafından gerçekleştirilmesini sağlamaktadır. Lojistik ilişkilerde toplam tedarik zinciri perspektifinin oluşturması çok önemlidir Başarı Öğeleri: Başarılı tedarik zinciri ilişkileri şeklinde sonuçlanan faktörlerin ne olduğu, günümüzde soru işaretlerinden birisidir. Başarının önündeki engellerin belirlenmesi de önemlidir. Tablo ve Tablo , tedarik zinciri ilişkileri ile doğrudan ilgili olan başarı faktörlerini ve genel engelleri göstermektedir. Özet faktörler, Andersen Consulting tarafından tanımlanan araştırmadan alınmıştır. Bu bulgular, başarılı tedarik zinciri düzenlemeleri geliştiren perakendeci ve toptancı özelliklerini göstermektedir.
41 Stratejik düzenlemelerin sürekli iyileşmesi beklenmektedir. Grocery Manufacturers of Amerıca başkanı, bu düzenlemelerin önümüzdeki beş yıl içinde patlayacağını ve iş alanındaki yaygın yöntem olacağını iddia etmektedir. Ancak başarılı bir düzenlemenin ideal süresine dikkat edilmelidir. Kanıtlara göre, yöneticiler, bir tedarik zinciri düzenlemesinin son tarihini veya yenilenmesini planlamalıdır. Bazı düzenlemeler, momentum kaybının sonucunda doğal ölümle karşılaşırken, diğerleri ise, daha fazla uygulama yapamayacak sınır noktasına gelinceye kadar, varlıklarını sürdürmektedir. Tablo : Tedarik Zinciri İlişkisinde Başarıyı Arttıran Faktörler  Perakendeciler - Yüksek düzeyde işbirliği - Amaç/hedeflerin benzerliği - Açık iletişim - Üst yönetim desteği - Envanter kontrolü Üreticiler - Bilgi paylaşımı - Karşılıklı çıkar gözetimi - Kontrollü uygulama - Ortak görev kuvveti - Ortak yararların realizasyonu Tablo : Tedarik Zinciri İlişkilerin Oluşturulmasında Karşılaşılan Genel Engeller  Perakendeciler - Düşük hacimli stoklama üniteleri - Üreticilerin değişikliklere direnmesi - Bilgi Sistemleri - Uyumsuz veri formatları Üreticiler - İletişim Kopukluğu - Güven düzeyi - Uyumsuz sistemler - Teknik Konulardaki anlaşmalar - Müşterilerin değişikliklere direnmesi - Perakendecilerin istekliliği Bu bölümde, bir tedarik zinciri ilişkisinde yer alan temel katılımcıların birbirlerine nasıl bağlandığı açıklanmıştır.
42 2.3.Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir? Global piyasalardaki acımasız rekabet ortamı, müşterilerin artan beklentileri ve kısa ömürlü ürünlerin ortaya çıkması, ticari girişimcilerin dikkatlerinin kendi tedarik zincirlerine çekilmesine ve yatırımları bu yönde yapmalarına neden olmuştur. Bu durum, iletişim ve taşımacılık teknolojilerindeki devam eden gelişimle birlikte, tedarik zinciri ve tekniklerinin sürekli değişimini sağlamıştır. Tedarik zinciri yönetimi, tedarikçi firmalar, imalatçılar, depolar ve müşteriler arasında bütünleşmeyi sağlayan bir yaklaşımdır. Tipik bir tedarik zincirinde hammaddeler temin edilir, parçalar üretilir, depolara taşınır ve daha sonra müşterilere gönderilir. Tedarik zinciri için ürünü kaynağından tüketim noktasına en kısa zaman ve en düşük maliyette götürmek esastır. Yapılan işlerin maliyetini düşürmek ve servis kademelerini geliştirmek için, parçalar uygun miktarlarda üretilmeli ve doğru yerlere, doğru zamanlarda dağıtılmalıdır. Bu da etkin tedarik zinciri stratejisinin kullanılması ile mümkündür. Tedarik zinciri yöntemi, maliyete etki eden her unsur dikkate almakta ve müşteri ihtiyaçlarına uyan ürün yapımında tedarikçi ve imalatçılardan, depolar ve dağıtım merkezleri aracılığıyla müşterilere ulaşmaktadır. Tedarik zinciri yönetiminin amacı bütün sistemin verimli ve gerçek fiyata sahip olmasını sağlamaktır. Hammaddelerin ulaşımı ve dağıtımından bitmiş ürünlerin müşteriye ulaşmasına kadar bütün sistemin maliyeti minimize edilmelidir. Üzerinde durulması gereken şey, basit bir şekilde taşıma maliyetlerini azaltmak veya envanterleri düşürmek değil, tedarik zinciri yönetimine bir sistem yaklaşımında bulunmaktır. Doğal olarak, tedarik zinciri yönetimi ile lojistik yönetim arasındaki fark nedir sorusu sorulabilir. Lojistik yönetimin Lojistik Yönetim Konseyi tarafından yapılmış tanımı hammaddelerin, bitmiş ürünlerin, envanterin etkin ve verimli bir şekilde akışı ve depolanmasının planlama, uygulama ve kontrol süreci ile müşteri
43 gereksinimlerine uygun, başlangıç noktasından tüketim noktasına kadar ilgili bilgiler şeklindedir. Her iki tanımlamada da tedarik zincirindeki farklı bileşenlerin bütünleşmesine büyük vurguda bulunulmaktadır. Gerçekten de yalnızca tedarik zinciri bütünleşmesi sayesinde, firma önemli oranda maliyeti düşürebilmekte ve servis kademelerini geliştirebilmektedir. Ancak bazı nedenlerden dolayı tedarik zincirinin bütünleşmesi güçleşmektedir: 1. Tedarik zincirindeki farklı merkezler farklı kriterlere sahip olabilir. Örneğin; tedarikçi firmalar, imalatçılardan esnek dağıtım tarihlerine sahip sabit miktarlı yüksek oranda mal satın almalarını isterler. Maalesef, bir çok imalatçının uzun üretim zamanı isteğine rağmen, onlar da müşterilerinin istek ve ihtiyaçları karşısında esnek olmak zorundadırlar. Böylece tedarikçilerin hedefleriyle, imalatçıların esneklik isteği arasında direkt bir uyuşmazlık meydana gelmektedir. Müşteri isteği hakkında tam bilgiye sahip olmaksızın yapılan üretim kararlarından dolayı, imalatçıların malzeme ve talebi eşleştirme yeteneği, imalatçının talep bilgisinin ulaştığı andaki malzeme miktarını değiştirme kabiliyetine bağlıdır. Benzer şekilde, imalatçıların geniş üretim kümeleri yapma hedefi, depoların ve dağıtım merkezlerinin envanter düşürme isteğiyle çelişir. Daha da kötüsü, envanter düzeyini azaltma isteği, nakliyat maliyetlerinin artması anlamına da gelir. 2.Müşteri talepleri ve tedarikçilerin yanı sıra tedarik zinciri ilişkileri de fazla mesaiyi değiştirmektedir. Örneğin, müşterilerin gücü arttıkça, imalatçı ve tedarikçilerde yüksek kaliteli ve çeşitli ürünlerin üretilmesi baskısı artacaktır. Belli bir üründeki müşteri talebi fazla değişmese bile, tedarik zincirindeki envanter ve geri sipariş düzeyleri iniş çıkış gösterecektir. Şekil 2-3`de bu önemli noktayı gösteren tipik bir tedarik zinciri görülmektedir. Fabrikaya olan dağıtıcı siparişleri, perakendeci taleplerinden farklı olarak azalıp artmıştır.
44 Dağıtıcının Fabrika Siparişleri Talepler (Bin) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Müşterinin Dağıtıcıya Siparışleri Talepler (Bin) 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Şekil 2-3 : Tedarik zincirindeki sipariş değişimleri[23, pp.215] Birçok analist tarafından; geliştirilmiş servis ve envanter düzeylerinin aynı anda gerçekleştirilemeyeceğini söylenmiştir. Gerçekten de geleneksel envanter teorisi, servis düzeyini yükseltmek için, firmanın envanteri ve dolayısıyla maliyeti yükseltmesi gerektiğini söylemektedir. Ancak son zamanlardaki bilgi ve haberleşme teknolojilerindeki gelişmeler, bu iki kavramın da aynı anda gelişmesini sağlayacak yaklaşımlarda bulunmaktadır.
45 2.4.Niçin Malzeme Zincir Yönetimi? 1980`lerde firmalar, maliyeti azaltacak yeni teknolojileri ve stratejileri keşfetmişlerdir.imalat, toplam kalite yönetimi ve diğerleri gibi stratejiler çok popüler olmuş ve geniş miktarlarda kaynağın bu stratejilere yatırımı sağlanmıştır. Son birkaç yılda, birçok şirket, karını ve Pazar payını arttırmak için, ihtiyaçları olan bir sonraki adımının etkin tedarik zinciri yönetimi olduğunu keşfetmektedir. Gerçekten, 1997`de Amerikan şirketleri malzeme ilişkili aktivitelere 862 milyar dolar yada diğer bir değişle brüt milli hasılanın %10`unu harcamışlardır. Bu yüksek yatırım miktarı; taşıma, depolama ve kontrol maliyetlerinin yanında ürünlerin gereksiz stok, etkin olmayan nakliyat stratejileri gibi gereksiz bileşenleri de içermektedir. Sonuç olarak, tedarik zincirinde, maliyeti azaltmak için birçok fırsatın var olduğu görülmektedir. Birçok şirket, etkin tedarik zinciri yönetimini kullanarak, gelirlerinin yüksek oranda arttırmakta veya maliyetleri düşürmektedir. Örnek Procter&Gamble, geçen 18 ay içinde perakende müşteriler üzerinden 65 milyon dolar tasarruf ettiğini tahmin etmektedir. Procter&Gamble`a göre, bu yaklaşımın altında, imalatçı ve tedarikçilerin iş planlarını ortaklaşa oluşturarak beraber çalışması yatmaktadır. Buna göre tedarikçi ve imalatçılar arasındaki stratejik ortaklık, tedarik zinciri performansında önemli bir etkiye sahiptir diyebiliriz.
46 Örnek İki yılda National Semiconductor ( Ulusal Yarıiletken), dünya çapında altı depoyu kapatarak ve mikroçip taşımacılığıyla Singapur`da merkezi dağıtım merkezi açarak maliyetlerini %2,5 azaltıp dağıtım zamanını %47 ve satışları %34 arttırmıştır. Tabii ki hava taşımacılığı National Semiconductor`ın taşıma maliyetleri ciddi oranda artmıştır ancak bu artım, merkezileşmeye geçişle oluşan envanter maliyetlerinin azalmasıyla dengelenmiştir. Örnek `da Kmart, 1891 dükkan ve dükkan başına 7,25 milyon dolar gelirle perakende endüstrisinin öncü firmalarındayken aynı dönemde Wal-Mart, sadece 229 dükkan ve Kmart`a göre yarı oranda karla güneyde küçük bir perakendeciydi. 10 yıl içinde Wal-Mart kendini değiştirerek 1922`de en yüksek satış oranına ve envanter cirosuna sahip olmuştur. Bugün Wal-Mart dünyadaki en geniş ve yüksek karlı bir perakendeci durumundadır. Wal-Mart`ın bu başarısında en önemli etken müşteri memnuniyetine odaklanmasıdır. Hedefi, müşterinin istediği zaman ve istediği yerde ürüne erişimi sağlanmaktadır. Bunu da, ihmal etmeyi stratejinin merkezine oturmakla başarmıştır. Yapılan çalışmalarda cross-docking olarak bilinen lojistik teknik kullanılmıştır. Bu stratejide, mallar devamlı olarak envantere dahi girmeyen tedarikçilerden Wal-Mart`ın depolarına gönderilmiştir. Bu strateji Wal-Mart`ın satış maliyetlerini düşürmüş ve müşterilerine düşük fiyatlı ürünler sunabilmeyi sağlamıştır. 2.5.Karmaşıklık Yukarıda bahsettiğimiz firmalar stratejik ortaklığa odaklanarak, merkezi depolar kullanarak veya cross-docking yöntemi yardımıyla tedarik zinciri performanslarını geliştirmişlerdir. Ancak her firma aynı başarıyı gösterememektir. Bunu engelleyen bazı nedenler söz konusudur.
47 1. Tedarik zinciri, farklı ve uyuşmaz kriterlere sahip organizasyonların karmaşık bir ağıdır. Bir firma için en iyi tedarik zinciri stratejisi bulma, ciddi uğraşların ortaya çıkması anlama gelmektedir. Aşağıdaki örnek, günümüzün küresel şirketlerine benzer, tipik bir ağı göstermektedir. Örnek Rakipleri arasına Motorola Inc. Ve Intel Corporation olan National Semiconductor, ürünleri faks makinelerinde, cep telefonlarında, bilgisayarlar ve arabalarda kullanılan dünyanın en büyük çip üretici firmalarındandır. Şu anda şirketin ABD de 3 ve Britanya da 1 olmak üzere 4 fabrikası, Malezya ve Singapur da test ve montaj siteleri vardır. Montaj sonrası bitmiş ürünler, aralarında Compaq, Ford,IBM ve Siemens in de bulunduğu yüzlerce üretim merkezine gönderilmektedir. Yarı iletken endüstrisi rekabetçi bir ortam olduğundan, belirlenen zamanda dağıtım yapılması çok kritik önem taşımaktadır de National Semiconductor un müşterilerinin %95 i siparişlerine sipariş zamanından sonra 45 gün içinde ulaşırken, kalan %5 i 90 gün içinde siparişlerini almışlardır. Bu sıkı ulaşım zamanları, şirketin farklı rotaya sahip 12 hava taşıyıcısına sahip olmasını gerektirmiştir. Bunun yanında hiçbir müşterinin söz konusu %5 ir mi yoksa %95 in mi içinde olacağı önceden bilmemesi firmaya güçlük yaratmıştır. 2. Arz ve talep eşleştirmesi güç bir uğraşıdır. Örneğin, * Boeing Aircraft Ekim 1997 de hammadde sıkıntısı, dahili ve tedarikçi bölümleri sıkıntısı ve etkisiz verimlilik nedeniyle 2,6 milyar dolarlık bir kayıt açıklanmıştır. * ABD Cerrahi Kurumu ndaki ikinci çeyrek satışları 22 milyon dolar kayıpla %25 geriledi. Bu satış ve kazanç düşüşü hastane raflarındaki geniş envantere bağlanmıştır.
48 3. Fazla mesai sistem değişimleri de önemli bir husustur. Talep tam olarak bilinse bile planlama sürecinde mevsimsel iniş çıkışlar, trendler, reklam ve promosyon, rakiplerin fiyat stratejileri göz önüne alınmalıdır. Bu değişken zaman talepleri ve parametreleri en etkin tedarik zinciri yönetim stratejisine karar vermeyi güçleştirmektedir. 4. Birçok tedarik zinciri problemi yenidir ve bütün bu noktaları içeren açık bir anlayış yoktur. Örneğin ileri teknoloji endüstrisinde ürün hayat devri gittikçe kısalmaktadır. Birçok bilgisayar ve yazıcı modelleri çok kısa ömre sahiptir ve imalatçı sadece bir sipariş veya üretim fırsatına sahip olabilmektedir. Maalesef bu ürünlerin yeni olmasından dolayı, imalatçının müşteri taleplerini tam olarak tahmin etmesini sağlayacak geçmişe ait veriler yoktur. Aynı zamanda bu endüstrideki hızlı ürün artışı, bir modeldeki müşteri talebinin ne olduğunun bilinememesine neden olmaktadır. Sonuç olarak, bu endüstrideki ciddi fiyat düşüşleri geneldir. 2.6.Tedarik Zinciri Yönetiminin Anahtar Noktaları Tedarik zinciri yönetimi; tedarikçiler, imalatçılar, depolar ve müşterilerin etkin olarak bütünleşmesi çerçevesinde merkezlendiğinden, firmanın faaliyetlerini stratejik düzeyden taktiksel düzeye ve oradan da operasyonel düzeye doğru sınırlandırmaktadır. Stratejik düzey, firmaya uzun süreli etkide bulunacak kararlarla ilgilidir. Bu düzey, depoların sayı, yer ve kapasiteleri ve malların lojistik ağdaki akışıyla ilgili kararları içerir. Taktiksel düzey, her çeyrekte veya her yılda bir güncellenen kararları içerir. Bunlar, ödeme ve üretim karaları, envanter politikası ve nakliye stratejileridir. Operasyonel düzey; planlama, ulaşım zamanı tahmini, rota ve yükleme gibi günlük kararları içerir.
49 Tedarik zinciri yönetiminin anahtar noktaları olarak şunları söyleyebiliriz: a) Dağıtım Ağı Biçimi: Coğrafi olarak dağınık durumdaki perakendecilere mal üreten bir fabrikanın dağıtım ağını yeniden düzenlemesi aynı zamanda var olan depoların biten kira kontratlarının talep örneklerini de değiştirmesi demektir. Buna ek olarak, talep örneklerinin değişmesi de, fabrika üretim düzeylerinin, yeni tedarikçi seçiminin ve malların dağıtım şebekesindeki akış örneklerinin değişimi gereksinimini de doğuracaktır. Yönetim, maliyeti azaltmak için, depoların konumlarını ve kapasitelerini, her fabrikadaki her ürünün üretim düzeyini ve binalar arasındaki nakliyat akışını planlamalıdır. b) Envanter Kontrolü: Bir ürünün tahmini yapılırken müşteri taleplerindeki ve malzeme sürecindeki belirsizliklerden dolayı geçmişe ait verilere ihtiyaç duyulur. Amaç yeni bir ürünün hangi sıklıkla ve hangi miktarda sipariş aldığına karar vermek ve ona göre sipariş ve elde tutma maliyetini azaltmaktır. Bu nedenle ürünlerin sürekli olarak envanter kontrollerinin yapılması gerekmektedir. c) Dağıtım Stratejileri: Wal-Mart ın başarı hikayesi, cross-docking denilen dağıtım stratejisinin önemine dikkat çekmektedir. Cross-docking, bayilere, tedarik sürecinin koordinatörü gibi hareket eden depolarca malzeme tedarikinde bulunulan bir dağıtım stratejisidir. Bu depolara cross-dock noktaları denilmektedir. Bunun yanında firmalar depoların envanter tuttuğu klasik dağıtım stratejilerini de kullanmaktadırlar. Hangi stratejinin başarılı olacağı firmanın yapısına ve tedarik zinciri ilişkilerine bağlıdır. d) Tedarik Zinciri Entegrasyonu ve Stratejik Ortaklık: Daha önce de incelendiği gibi, tedarik zincirinin entegrasyonu oldukça güçtür. Bununla birlikte, National Semiconductor, Wal-Mart ve Procter&Gamble ın başarı hikayeleri, tedarik zincirinin entegrasyonunun mümkün olduğunu göstermekle kalmayıp, şirket performansında ve Pazar payında büyük etkiye sahip olabileceğini de göstermektedir. Tabii ki bu üç örnekte, şirketlerin endüstri içinde zaten saygın bir yere sahip oldukları ve kullandıkları teknoloji ve stratejilerin diğer çok az firma tarafından yerine getirilebileceği söylenebilir. Günümüzün rekabete dayanan Pazar
50 ortamında, çoğu firmanın fazla şansı yoktur. Başarılı bir entegrasyon için firmalar tedarik zincirlerini bütünleştirmek ve stratejik ortak bulmak zorundadır. Ayrıca bilgi paylaşımı ve operasyonel planlama da başarılı bir bütünleşik tedarik zincirinin anahtarıdır. Fakat hangi bilgi paylaşılmalıdır? Nasıl kullanılmalıdır? Bilgi, tedarik zincirinin işleyişine ve tasarımına nasıl etkide bulunur? Organizasyon içinde ve dış ortaklarla birlikte hangi entegrasyon düzeyi gereklidir? Sonuç olarak, hangi tip ortaklıklar sağlanabilir ve verilen bir durum için hangi tip kullanılmalıdır? Sorularına firmaların cevap araması gerekmektedir. e) Bilgi Teknolojisi ve Karar Destek Sistemleri : Bilgi teknolojisinin tedarik zinciri yönetiminde önemli bir yer vardır. Tedarik zinciri yönetiminin ana noktası verinin alınıp alınamaması değil, hangi verinin alındığıdır. Tedarik zinciri yönetimini iyileştirme sürecinde yeni çeşit bilgiye ihtiyaç vardır. Bunun yanı sıra, tedarik zincirinin, direkt tedarikçi ve müşterilerin ötesinde en az iki seviyesi arasında bağ bulunmalıdır. Bu yalnızca bilgiyi paylaşmak değil, aynı zamanda iş süreçlerini birleştirmektir. f) Müşteri Değeri: Müşteri değeri, şirketin ürün sahasını, servislerini vs. baz alarak müşterisine yaptığı katkının ölçüsüdür. Son yıllarda bu ölçü, kalite ve müşteri memnuniyeti gibi ölçülerin yerini almıştır. Şüphesiz, firmanın müşteri gereksinimlerini tam olarak yerine getirmeyi istediği durumlarda, etkin tedarik zinciri yönetimi önem taşımaktadır Stratejik Tedarik Stratejik tedarik kavramının amacı, parça numarası veya ERP sisteminden bağımsız olarak, aynı parçaya ait birçok siparişi belirleyebilmektedir. İlk olarak, satın alınan parçalar şekil, uygunluk ve fonksiyona göre analiz edilir ve sınıflandırılır. Bu da firmaya tekrarları önlenmesine yardımcı olarak, toplam alımları hakkında net bir tablo sunacaktır. Bu bilgiye dayanarak, firma en uygun satıcıyı seçebilir. Bu kararı verirken fiyat önemli rol oynamakta, ancak hizmet, teslim sıklığı, minimum sipariş miktarı ve ödeme koşulları da göz önünde alınması gereken kriterlerdir.
51 Stratejik tedarik, bölümler arasındaki satın almaları konsolide etmektedir. Sistem içinde yavaş hareket eden bileşenlerin ayrı yerlerde tutulmasını elimine ederek ve idari maliyetleri düşünerek, satın alınan bileşenlerin fiyatını %5-15 arasında düşürebilmektedir. 2.8.Global Pozisyon Belirleme Sistemi Şimdiye kadar işletmeler, malın kamyonlara yüklenmesi ile depoya gelmesi arasında geçen süre içersinde olup bitenlerden habersizdi. Ancak yeni teknoloji sayesinde firmalar, tedarik zinciri içersinde malın akışını takip edebilmektedirler. Uydu temelli Global Pozisyon Belirleme Sistemi (GPS-Global Positioning System) alıcıları sayesinde distribütörler her an firmanın sürücülerinin nerede olduğunu bilirler ve yeri en uygun olan sürücüyü yeni bir iş için yönlendirebilirler. Bu sistemden önce farklı bir mesaj sistemi kullanılmaktaydı ve bu şekilde sürücünün mesajı alıp almadığından emin olunamıyordu. Barkodlardan farklı olarak, her bir koli ürüne iliştirilmiş olan pilsiz etiketlerin bir hat üzerinden geçirilmesine gerek yoktur. Bunlar deponun içinde iken dahi alıcılar tarafından algılanırlar. Stok sistemleri, kamyonlar depoların kapılarından geçerken güncellenir. 3. TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ YAKLAŞIMININ GELİŞİMİ Tedarik zinciri yönetimi bugünün en güçlü stratejik işletme kavramı olarak ortaya çıkmıştır. Tedarik zinciri yönetimi kavramının gelişimi için gerekli altyapı, modern lojistik yönetiminin gelişimi ile olmuştur. Son 30 yılda lojistik sadece bir operasyonel fonksiyon olmaktan çıkıp, bugünün önde gelen üretim ve dağıtım firmalarını temel stratejik bileşenlerinden biri olmuştur. Bu gelişim aşağıda belirtilen safhalarda gerçekleşmiştir.
52 1960 lara kadar Safha 1 Safha 2 Safha 3 Safha 4 Fiziksel Dağıtımda Depolama ve Taşıma Malzeme Yönetimi ve Fiziksel Dağıtım Entegre Lojistik Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi Yönetim Odağı Operasyonların Performansı Yönetim Odağı Toplam Maliyet yönetim Operasyonların Optimizasyonu maliyet ve müşteri hizmet seviyeleri Yönetim Odağı Artık sadece maliyet Yönetimi değil, Taktikler/ Stratejiler lojistik planlaması stratejik önem kazanmıştır. Yönetim Odağı Tedarik Zinciri vizyonu, hedefleri ve amaçları Organizasyonel Yapı Lojistik fonksiyonların farklı departmanları dağıtılması Organizasyonel Yapı Merkezleştirilmiş fonksiyonlar özellikle taşıma, depolama ve müşteri hizmetleri Organizasyonel Yapı Lojistik fonksiyonların entegrasyonu Organizasyonel Yapı Gerçek organizasyon Pazarda birlikte gelişme Şekil 3 : Lojistik Yönetimi ve Tedarik Zinciri Yönetimi Gelişimi [24 pp. 57] 3.1.Lojistiğin dağıtılması: Depolama ve Taşıma: İlk işletme organizasyonlarından, 1960 ların ilk yıllarına kadar, lojistik firmalara önemli rekabet avantajı sağlayan alanlardan biri olarak görülmüyor, yalnızca operasyonel bir fonksiyon olarak görülüyordu. Kütle üretimi ve kütle dağıtımı çağında lojistik depolama ve taşımada fiziksel dağıtım faaliyetleri olarak anlaşılıyordu. Karlılığı çok fazla olmayacağı düşünülüp bu konuda fazla yatırım yapılmıyordu.
53 Karışık ve yönetimi zor operasyon fonksiyonlarının yönetiminde kullanılan standart metot, bunları daha küçük yönetimsel parçalara ayırıp, bu parçaların maliyet ve üretkenliklerinin optimazasyonlarına, bu bölünmüş parçaların sınırları içinde odaklanmaktadır. Firmalar lojistik yönetimi faaliyetlerini de parçalara bölüp, birden çok departmana sorumluluk veriyorlardı. Bu yaklaşımın temel sebebi o günün koşullarında kapsamlı ve zor problemleri çözmek için gerekli bilgisayarların olmaması ve yönetim biliminin yeterli derecede gelişmemiş olmasıydı. Organizasyonel yapı pazarın gereklerine göre farklılık gösteriyordu. Firma için kritik üretim süreçlerini gerçekleştirmek öncelikli ise lojistik üretime bağlı bir fonksiyon olarak görülüyordu. Bir başka firmada bitmiş ürünler çok büyük değere sahip ise lojistik pazarlama, satış ve hatta muhasebeye bağlı olabilirdi. Bir başka firmada ise taşımanın çok yüksek maliyet olması, taşıma yönetimi fonksiyonlarının baskın olmasına öne verilmesine yol açıyordu. Lojistik depolama ve taşımada fiziksel dağıtım faaliyetleri olarak anlaşılıyor, hız hesaplamaları ve envanter takibi ile ilgili olarak görülüyordu. Organizasyon yapılanması firmadan firmaya değişse de pek çok üretim ve dağıtım organizasyonunda taşıma yönetimi, genelde, tedarik zincirinde yukarı doğru envanterlerden sorumlu tedarik veya üretim departmanlarıyla, bitmiş ürünün aşağıya doğru depodan taşınmasından sorumlu pazarlama ve satış departmanlarına veriliyordu. Bu yöntem yaklaşımında eğer bir departman kendi hedeflenen etkinlik ve performans hedeflerini gerçekleştirirse tüm süreçlerin en yüksek performansla gerçekleştirileceği düşünülüyordu. Bu yaklaşımda toplam lojistik maliyetinin ne olduğu bilinmiyor, bu maliyetler departmanlara ayrılan bütçelerle karşılanıyordu. Bu sebeple maliyet ödünleşme analizi yapmak mümkün olmuyordu. Ayrıca satın alma ve envanter yönetimi gibi birbirleriyle ilgili alanlar ayrıldıkları gibi, departman performans ölçümleri departmanları birbirleriyle etkinlikleri açısından yarışmaya da itiyordu. Satın alma büyük miktar iskontolarından faydalanmak isterken, bu envanterlerin çok olması anlamına geliyordu. Ayrıca lojistikle ilgili sorumlu bir kişi olmadığı için planlama ve kontrol yapılamıyor ve pek çok zaman
54 sorumluluğun kimde olduğu ile ilgili belirsizlik sorunlara yol açıyordu. Sonuçta firma içinde ve tedarik zincirinde ürün ve bilginin koordine olmamış ve bağımsız yönetimi görülüyordu Malzeme Yönetimi ve Fiziksel Dağıtım: 1960 ların ilk yıllarında lojistiğin dağıtılmasının etkin olmadığı anlaşılmaya başlanmıştır. Pazarda ürün çeşitliliği patlaması olmuştur, müşteriler küçük sipariş miktarları ve daha sık dağıtım talep etmeye başlamışlar, çevrim süreleri kısalmış ve artan rekabetle lojistik fonksiyonunun dağılmış olmasının etkinlik ve maliyet kayıpları dolayısıyla, entegre lojistik sistem planlaması yaklaşımı ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bazı firmalar bu organizasyonel problemleri en kritik bulunan bir veya daha çok lojistik fonksiyonunu kapsayacak şekilde bir departman yaratarak çözmeye çalışmışlardır. Pazar avantajı için taşımaya önem veren bir firma fiziksel dağıtım departmanı oluşturuyor ve pazarlama, üretim ve finansta bulunan spesifik dağıtım aktiviteleri bu departman altında gruplandırılıyordu. Ama yeni departman yine de önceki gibi faaliyet gösteriyor, lojistik müdürü sorumlu pazarlama, üretim ve finans yönetimine rapor veriyordu. Fiziksel dağıtım departmanında maliyet ödünleşme analizi yapılamaması, performans hesaplamasında yaşanan problemler hala devam ediyordu li yıllarda, bilgi teknolojilerinin gelişimi ve lojistik yönetiminde sayısal analizlerin uygulanması, rekabetin ve ekonomik baskıların artmasının da etkisiyle lojistik organizasyonunda merkezileşme başladı. Yöneticiler lojistiği potansiyel bir rekabet avantajı faktörü olarak görmeye başlamışlarıdır. Daha geniş alana ulaşabilmek rekabet avantajı sağlayan en önemli faktörlerdendi. Firmalar malzeme yönetimi ve fiziksel dağıtımı pazarlama, satış ve üretimden ayırıp, bunları tek bir yönetim altında merkezi bir lojistik departmanında organize ettiler. Lojistiğin fiziksel dağıtım fonksiyonları entegre edildiğinde, burada elde edilecek maliyet avantajlarıyla, müşteriye taşıma ücretini azaltmakla lojistiğin büyük avantajlar sağlayacağı fark edildi. Lojistik bir dizi ayrılık faaliyet yerine, envanter planlama
55 ve alımından, firmanın dağıtım kanallarında devam eden ve müşteriye zamanında teslimat ile biten malzeme ve bilginin sürekli akışıdır. Yeni bilgi ve malzeme yönetimi teknolojileriyle kesin envanter kayıtları tutmak mümkün oldu, dağıtım fonksiyonları hızlandı ve teknolojinin üretkenliğe etkisinin yanında lojistiğin fonksiyonel entegrasyonuna da çok büyük katkısı oldu. Lojistik maliyetlerinden tek başına sorumlu olan kimse olmadığı için ilerleme alanlarını bulmak mümkün olmuyordu. Aynı aktivitelerin maliyetlerini azaltmaya çalışmanın faydası ancak çok az olabiliyordu. Lojistik maliyetleri ve hedeflenen müşteri hizmeti karşıt olduğu için, toplam lojistik sistem maliyetlerini firmanın pazarlama ve satış hedefleriyle dengelemek için gerekli maliyet karşılaştırmalarının etkin lojistik yönetimi ile yapılabileceği varsayımı ile toplam maliyet kavramı ortaya çıkmıştır. Tek bir lojistik fonksiyonunun maliyetini azaltmaya çalışmanın toplam lojistik fonksiyonunun maliyetini azaltmaya çalışmanın toplam lojistik sistem maliyetinde artmaya yol açabileceği düşünülüyordu. Örneğin envanter taşıma maliyetini düşürmek için stok miktarını düşürmek, hedeflenen hizmet seviyesini sağlayabilmek için taşıma maliyetlerinde artışa sebep olacaktır. Toplam maliyet kavramı her faaliyetin maliyeti yerine tüm lojistik maliyetlerini azaltmaya çalışmayı gerektiriyordu. Yalnızca bir alanda maliyeti azaltmak toplam maliyetin artmasına sebep olabilmektedir. Etin lojistik maliyet yönetimi yalnızca lojistiğe entegre bir yaklaşımla olabilir lerde pek çok firma satın alma, üretim planlaması, dağıtım fonksiyonlarını tek bir lojistik müdürünün sorumluluğuna vermeye başladı. Bu evrede ürün dağıtımı ile doğrudan ilgili fonksiyonların entegrasyonu görülmüştür. Son ürüne odaklanmanın sebebi, toplam envanterde büyük yer oluşturmaları, müşteri hizmetleri performansına doğrudan etkileri olması ve üretim akışına karışmayı gerektirmemesinden dolayıdır.
56 3.3.Lojistiğin Entegrasyonu: Önceki evrede organizasyonlar, depolama, taşıma ve müşteri hizmetlerini merkezileştirmeye odaklanmışlardı. Bu sayede kısa süreli taktiksel avantajlar ve maliyet ekonomileri sağladılar. Daha sonraki evre malzeme yönetimi ve fiziksel dağıtımın entegrasyonu, işletme lojistiğinde entegre edilen fonksiyonların sayısının genişlemesi ve stratejik lojistik kapsamının artması bakımından farklıdır. Artık envanter yönetimi, sipariş işleme, üretim planlaması ve satın almada lojistik faaliyetleri olmuştur. Artık sadece maliyet yönetimine odaklanılmıyor, stratejik üstünlük elde etmek için diğer departmanların strateji planları ile entegre edilebilecek bu fonksiyonların nasıl yapılandırılması gerektiği de değerlendiriliyordu. Lojistiğin önem kazanan rolü ile bu konuda da stratejik planlar geliştirilmeye başlanmıştır. Bu yeni bakış ile lojistik, pazarlama ve üretim ile stratejik planlar oluşturulmakta, işletme kaynaklarının paylaşımının belirlenmesinde ve hedeflerin tanımlanmasında yer almaktadır lerde global rekabet ve kalite artırımı pazara en fazla şekil veren dinamiklerdir. Müşteri hizmetinin artırılması için sürekli bir talep vardı. Bu tedarikçilerin esnekliklerini artırması, elektronik bilgi akışı sağlayan EDI gibi araçların kullanımı ve değer artırımı için baskı oluşturuyordu. Bu dönemde lojistiğin amacı, tüm malzeme akışının, tedarikten başlayıp, üretim ve müşteri siparişi yöntemiyle devam edip, fiziksel dağıtım ve satış sonrası müşteri hizmeti yöntemi ile sonlanana kadar entegre edilmesidir. Tüm içsel malzeme akışının entegrasyonu ile firmalar envanterlerinin % ünü daha etkin yönettiler [24, pp.53-62]. İşletme kaynaklarına odaklanmış stratejik planlarla en iyi fırsatları en düşük maliyetle yakaladılar. Bu yönetimsel değişim hızla yayılmıştır. Çok az lojistik faaliyetlerin fiziksel dağıtım departmanının sorumluluğunda olduğu görülmüştür. Depolama, trafik, envanter, sipariş girme, koruma
57 paketlemesi, satın alma ve üretim ve dağıtım işletmelerinde görülen organizasyonel yapıdaki değişim olmuştur. Firmalar 1973 ile 1991 arasında lojistik fonksiyonunu merkezileştirmeye çalışmalardır. Lojistik organizasyonu rekabet gücü olmuştur. Önceden etkin depolama ve envanterin zamanında nakli dışında bir değeri olmayan yoğun harcama gereken, ya az Pazar değeri katan yada hiç katmayan bir fonksiyon olarak görülen lojistik, artık stratejik önem kazanmıştır. Maliyet azaltımıyla, lojistik süreçlerinden ilerlemeler kaydetmeyle, tedarikçilerle daha yakın entegrasyonla ve firmayı rakiplerinden ayıran temel becerilerini güçlendirmekle lojistiğin rekabet avantajı yaratmadaki gücü anlaşılmıştır. Ayrıca ürün ulaşabilirliği, sipariş çevrim süresi, operasyonel tepkisellik, lojistik sistem bilgisi sunma ve satış sonrası müşteri hizmetleriyle lojistiğin kattığı değer muazzam olmuştur. Lojistik, pazarlama ve üretimle eşit stratejik öneme sahip olmuştur. Gerek maliyet, gerek müşterilere sunulan değer, gerekse stratejik önemi bakımından lojistiğin bir firma için önemi hayatidir. Ama yalnızca son yıllarda işletmeler arz zinciri faaliyetlerini entegre biçimde yapmaya başlamışlardır. Ürünler ve hizmetlerin, hammadde kaynaklarından, nihai müşterilere doğru kesintisiz akışı sağlanmaya çalışılmış ve son yıllarda ters yönde akış lojistiği de değerlendirilmeye başlanmıştır. Lojistik Yönetimi Konseyi nin tanımına göre lojistik, müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere her türlü ürün, hizmet ve bilgi akışının, hammaddenin başalngıç noktasından, ürünün tüketildiği son noktaya kadar olan tedarik zinciri içindeki hareketinin, etkin ve verimli bir şekilde akış ve depolanmasının sağlanması,kontrol altına alınması ve planlanması sürecidir. Destekleme fonksiyonları lojistik faaliyetlerinin etkin olarak gerçekleştirilmesini desteklemek için gerçekleştirilen faaliyetlerdir.koruma paketlemeleri destek faaliyetlerdendir, taşıma ve envantere ek olarak depolama ve malzeme yönetimine destek vererek daha etkin biçimde gerçekleştirilmelerini sağlar. Bilgi yönetimi planlama ve kontrol için gerekli bilgiyi sağladığından tüm lojistik faaliyetlerini destekler.
58 Pek çok kaynakta ise lojistik faaliyetleri envanter kontrolü, üretim çizelgeleme, depolama, malzeme muameleleri, sipariş işleme, koruma paketlemesi, taşıma ve bilgi teknolojileri olarak verilmektedir. Envanter kontrolü, hammaddelerin, parçaların, proses-içi envanterin ve bitmiş ürünlerin yönetimidir. Envanter kontrol müdürleri hangi birimlerin hangi stok lokasyonlarına ne kadar miktarda konulacağına karar verirler. Üretim çizelgeleme, hangi üretim tesisinin, hangi birimleri, ne miktarda ve hangi zaman zarfında üreteceğine karar verme sürecidir. Üretim ve taşıma perspektifinden, büyük miktarlardaki birimlerin kesintisiz akışı ve üretim teçhizatında ve süreçlerinde değişikliklere girmeden, taşımada büyük taşıma yükü tasarruflarından hem gelen sevkiyatlarda hem de giden sevkiyatlarda faydalanmak asıl tercih edilendir. Lojistik müdürleri üretimi gerçekleştirmezler, yalnızca kaynakların kullanımı için en etkin çizelgeyi belirlerler. Bunu yaparken maliyetler ve gerekli müşteri hizmet seviyeler göz önünde bulundurulur. Depolama, envanter tutmak için kullanılan tesisler ve teçhizatlarla ilgili her konuyu içerir. Malzeme muamelesi depo çalışanlarının envanterleri bir tesis içinde veya yakın ve birleşik binalara taşımalarında yardım için dizayn edilmiş tüm teçhizatın yönetimi ve kontrolüdür. Malzeme muamele teçhizatı taşıma teçhizatından farklıdır, çünkü taşıma, ürünleri daha uzun mesafelerde hareket ettirir. Malzeme muamele teçhizatı ayrıca taşıma yükünün yükleme ve boşaltımında da sıkça kullanılır. Sipariş işleme bir sipariş isteği ile başlar ve siparişi gönderen kişinin ürünleri alması ile biter. Sipariş işleme kararlarının diğer lojistik aktiviteleri üzerinde etkileri olabilir. Eğer günlük siparişlerin biriktirilmesi ve bunların toplu halde haftada bir kez gönderilmesi söz konusu ise sevkiyatların müşteri hizmet seviyesini yakalayabilmesi için taşıma maliyetleri genellikle artar. Bu, siparişleri günlük bazda göndererek önlenebilecek bir maliyet artışıdır. Hatta sipariş işlemedeki hızlı süreçler daha düşük maliyetli tarifeden faydalanarak, taşıma maliyetli tarifeden faydalanarak, taşıma maliyetlerini azaltabilir.
59 Koruma paketlemesi, ürünlerin hedef noktası başlangıç noktasındaki durumlarında ulaşmalarını sağlamak, taşıma paketleme spesifikasyonlarının gereklerini yerine getirmek, paketleme maliyetlerini ve taşıma ücretlerini kontrol etmek amacıyla kullanılır. Trafik yönetimi, lojistiğin en önemli alt bileşenidir, çünkü toplam lojistik maliyetlerinde ve fonksiyonlarında önemli bir yer tutar. Trafik yönetimi firmadaki taşıma kararlarının çoğundan sorumludur. Bu sebeple taşıma yönetiminin kapsamlı analizi önemlidir. Hizmet sektöründeki firmalar da lojistik kavramlarını uygulayabilirler. Bu firmalar da fiziksel olmayan bir ürün dağıtıyor ve pek çok fiziksel dağıtım faaliyeti gerçekleştiriyorlar. Örneğin, bankaların şubelerine ve otomatik makinelerine nakit dağıtması ve toplaması gibi. Lojistik yönetimi planlama, organize etme ve kontrolden oluşur. Planlama hedeflere karar verme ve alternatifler arasından seçim yapma sürecidir. Lojistik yönetiminde planlama, müşteri hizmet seviyelerini karşılamak için yer seçimi, envanter ve taşıma kararlarını içerir. Buna lojistik üçgeni denilmektedir Tedarik Zinciri Yönetimi: 1990 larda global pazardaki rekabet güçlendikçe firmalar dünya sınıfında lojistik operasyonlarının bile rekabette yetmediğini fark ettiler. Pazardaki globalleşmenin ivme kazanması, hizmet kalitesinin artması talepleri, üçüncü partilerden dış kaynak sağlama, ortaklıklar ve işbirlikleri, organizasyonun yeniden yapılandırılması ve bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin etkileri firmaları entegre lojistik modelinin ötesinde yeni stratejik olasılıklar aramaya itti. Etkin kanal yönetiminin amacı dünya standartlarında müşteri hizmetini en az maliyetle sunmak ve kanal üyelerinin bir araya gelmesiyle ortaya çıkacak üretken ve yaratıcı kaynaklardan faydalanmaktadır. Daha önce lojistik aktivite ve stratejilerin entegrasyonu sağlanmışken şimdi iş ortaklarıyla müşteri hizmetini ilerletmeyi ve tüm kanallar boyunca maliyeti
60 azaltmayı hedefleyen entegre faaliyetlerden sonra tedarik zinciri yönetiminde ise kritik becerilerini birbirine bağlayan, tüm tedarik kanallarına rekabet avantajı sağlayan operasyonel entegrasyon söz konusudur. Bu safhada yalnızca lojistik faaliyetlerin optimizasyonu değil bütün işletme faaliyetlerinin, talep yönetiminden pazarlama ve satıştan, üretimden, finanstan ve lojistikten hepsinin tam entegrasyonu ile ürün dizaynında, üretimde, dağıtımda, müşteri hizmetlerinde, maliyet yönetiminde ve tüm değer katan hizmetlerde optimizasyon söz konusudur. Tedarik zincirindeki her halkanın işbirliği içinde talep tahmini oluşturması ve gerekli kapasiteyi birlikte karşılaması tedarik zinciri yönetiminin gereğidir. Tedarik zincirinde temel sürücü müşteri talebidir. Tüm halkaların son hedefi müşteri talebini tatmin etmektedir. Her halka kendi stratejik hedeflerini ayrık olarak başarmaya çalışır. Her firma kendi stratejik hedeflerini gerçekleştirmeye çalışırken operasyonların tekrarlanması ve süreçlerin birden çok kez yapılması her zincirde devam eder. Bu süreçler ve operasyonlar açısından lüzumsuz faaliyetler içerir. Fazla envanter, zayıf müşteri hizmetleri, kötü yönlendirilmiş üretim, uygunsuz satın alma kaybedilen müşteri siparişleri bu lüzumsuz operasyonların sonuçları olarak karşımıza çıkar.
61 Tedarikçi Üretici Toptancı Perakendeci T.P.Tedarik T.P.Tedarik T.P.Tedarik Talep P. Tedarikçi Üretici Toptancı Perakende ci Birleşik Talep Planlama Süreci Şekil 3-4 : Birleşik Talep Planlama Süreci [2, pp.6-10] Optimizasyon ve tüm süreçler boyunca eş zamanlılık süreçlerin birden çok kez yapılması ve operasyonların tekrarlanmasının önlenmesinde esastır. Arz zincirinde gerekli bu entegrasyonu bilgi teknolojileri sağlar [2, pp. 6-10] birbirini takip eden zincirler talep planlama süreçlerini müşteri ile ilgili spesifik bilgi toplayan perakendeciye veya uç noktadaki tedarik zinciri bileşeninin sağladığı bilgiye göre entegre etmelidir. Talep planlama süreçlerinin arz zinciri boyunca bir olması ve tüm zincir boyunca talep planlama süreçlerini gerçekleştirmesi lüzumsuz faaliyetleri önler. Bu sisteme girdiyi perakendeci sağlar ve arz zinciri boyunca her bir bileşen için talep miktarı sistemin çıktısıdır. Yani birleştirilmiş talep bilgisini ulaştırır. Tedarik zinciri halkaları arasında etkileşimli aktivitelerin optimizasyonu ve eş zamanlılığı da ancak bilgi teknolojileri ile tedarik zinciri boyunca bilgiye ulaşmakla sağlanabilir.
62 3.5. Tedarik Zinciri Gelişiminin Tarihi: Tedarik zinciri girişimi tarihi, tekstil endüstrisindeki Hızlı Yanıt (QR) programının ilk uygulamaları ile başlamış ve daha sonra gıda endüstrisindeki Etkin Tüketici Yanıtı (ECR) ile devam etmiştir. Daha sonra farklı endüstri alanlarındaki çeşitli firmalar, tedarik zincirinin bütünsel süreci arayışına gitmiştir. Dünya çapında, tekstil ve giyim endüstrisindeki yoğun rekabet sonucunda, US giyim endüstrisi liderleri, 1984 te Crafted With Pride in the USA Council i kurmuştur (Kurt Salmon Associates, Inc., 1993) te Kurt Salmon Associates, bir tedarik zinciri analizini yönetmek için komisyon oluşturmuştur. Araştırma sonuçlarına göre, hammadde evresinden tüketiciye kadar, giyim tedarik zinciri için teslim süresi, 66 haftadır; bunun 40 haftası depolarda veya transit işleminde geçmektedir. Uzun tedarik zinciri, envanter finansı ve doğru ürünün, doğru zamanda, doğru yerde olmaması nedeniyle endüstride büyük kayıplara neden olmaktadır. Bu araştırma sonucunda, Hızlı Yanıt (Quick Response QR) stratejisi gelişterilmiştir. QR müşteri gereksinimlerine daha çabuk yanıt verilmesi için, bilgi paylaşımıyla, perakendeciler ve tedarikçilerin birlikte çalıştığı bir ortaklıktır. Araştırma sonucunda ortaya çıkan önemli değişlikler, gıda endüstrisi tarafından kullanılan UPC kodunun (Uniform Product Code-Üniform Ürün Kodu) endüstriye girişi ve şirketler arasında elektronik veri değişimi (EDI) için bir dizi standartların getirilmesidir. Perakendeciler, satış bilgilerinin dağıtımcı ve üreticilere hızla aktarılması için satış noktası (POS-Point of Sales) tarama sistemleri kurmaya başlamıştır. QR, satış geçmişi ve satış noktasına dayanarak, şirket dolarlarını uygun zaman ve uygun yere yerleştirmekte ve bu şekilde envanter kullanışlılığı ve yararını maksimum düzeye çıkarmaktadır. [17, pp ]. QR; promosyon, ıskontolar ve tahminler akındaki pazarlama bilgilerini, üretim.
63 4. ERP DEN TEDARİK ZİNCİRİNE Günümüzde firmalar kendi operasyonlarını dış dünyadan soyutlanmış olarak. Şu anda bunların ihtiyacı olan şey, tedarik zincirinin tamamı hakkında doğru, anlaşılabilir ve güncel bilgi toplayabilmektedir. Bu tür bilgiye dayanarak alınan kararlar, firmaların amaçlarına ulaşmalarını ve rekabette üstünlük kazanmalarını sağlamaktadır. Üretim ve dağıtım gibi spesifik fonksiyonlarla ilgili bilgileri entegre etmek söz konusu olduğunda, ERP sistemleri ön safhalarda yer almaktadır. Bu sistemlerin sipariş yönetimi, malzeme yönetimi, üretim yönetimi, finansman ve muhasebe konularında uygulamaları vardır. Ancak sonsuz üretim kapasitesi varsayımına dayanan bu uygulamalar tedarik zincirini tam olarak destekleyememektedir. Pek çok eleştirmen karar destek, talep planlaması ve ambar yönetimi konularında açıkları bulunan ERP yazılımlarında gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiğini belirtmektedir. Eleştirmenler ayrıca ERP ile tedarik zinciri yönetimi arasındaki hattın tam bir kesinlik göstermediğini ve bu alanı hangisinin kontrol altına alacağının henüz açıklık kazanmadığını ifade etmektedirler. Geçmişte bu iki yazılım kesinlikle birbirlerinden ayrılırlardı. Ancak bugün artık içice geçmiş durumdadırlar. Firmalar, kendi koşullarına uygun olanı seçmektedirler. 4.1.MRP ve ERP Sistemlerinin Eksikleri Üretim yönetimi uygulamaları hızla gelişmektedir. Son 35 yılda üretici firmalar üretim planlarını hazırlayabilmek için kaynak planlama yazılımlarına bağlıydılar. Bu süre içersinde orijinal malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) sistemlerini geliştirerek çok daha kapsamlı fonksiyonlara sahip olan Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP) sistemlerine dönüştürüldü.
64 MRP sistemlerinin 1960 lı yıllarda geliştirilmesinden önce üreticiler, takip eden birkaç ay içerisinde hangi malzemelerden hangi miktarlara ihtiyaç olduğunu elle hesaplamak zorundaydılar. İlk MRP sistemleri birçok firmaya, satın alma ve üretimi tahmini veya eldeki siparişlere bağlayarak, hammadde stoklarını azaltmaya yardımcı olmuştur. Zaman geçtikçe MRP satıcıları sistem yeteneklerini bazı kapasite planlama ve benzeri fonksiyonları içerecek şekilde genişlettiler. Bu fonksiyonlar daha sonra Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II) ürünlerinde birleştirildi.1990 lı yılların başında MRP II fonksiyonları finansal, satış yönetimi ve diğer uygulamalarla birleştirilerek ERP kavramı oluşmuştur MRP II Modelinin İmalat Konusundaki Sınırları Endüstriyel işletmelerin yönetilmesinde mutlak çözüm olarak önerilmesine karşın MRP II modelinin önemli zayıflıklara bulunmaktadır. ERP yazılımlarında da aynen rastlanan bu zayıflıkların imalat grubunu dört temel bileşen oluşturmaktadır; a) Parti büyüklüğünün belirlenmesi, b) Kapasite planlaması, c) Temin süreleri, d) Gerçeğe uymayan varsayımlar. Parti büyüklüğünün belirlenmesi, teorik modelin enformasyon iletim fonksiyonu ötesine geçebilen tek karar destek faaliyetidir. Literatürde parti büyüklüklerinin belirlenmesinde Dönem Sipariş Miktarı, Dönemsel Minimum Maliyet Miktarı, Toplam Maliyet Yönetimi, Ekonomik Sipariş Miktarı, Artan Sipariş Miktarı, Marjinal Maliyet Farkı gibi çok sayıda yöntem bulunmaktadır. Bunların arasında seçim yapabilmek için parti büyüklüklerinin planlanmış siparişler üzerindeki etkilerini anlamamızı sağlayacak performans ölçütü gerekir. Bu noktadan bakıldığında, hazır seçenekler duran saatlere benzetilebilir. Optimumun hangi yöntemle olan Ekonomik Sipariş Miktarı Yönteminin varsayımlarıyla MRP II modelinin varsayımları bağdaşmamaktadır.birinde sonsuz zaman ve sabit fiyat varsayımları bulunmaktadır. Diğeri ise zaman dilimleri bazında çalışmaktadır.
65 Kapasite planlama modelleri de MRP II yazılımlarında bulunmaktadır. Ancak bunlar primitif yapıdadırlar. Yalnızca girilen enformasyona göre, imalat yükleriyle kapasite arasında uyumsuzluk varsa, malzeme planı kapasite sınırlarını aşarsa uyarı verirler. Çözümünün nasıl olması gerektiğini açıklayamamakta, kapasite kısıtlarını MPS aşamasında dikkate almadığı için bu aşamada kısıtlı kaynakları optimize edememektedir. Planlanmış temin süreleri MRP II mantığında veridir ve veri tabanında saklanarak her defasında aynı değer olarak kullanılmaktadır. Oysa gerçek yaşamda bu süreler her defasında farklıdır. Ürün karışımına, gerçek kapasiteye ve atölye yüküne göre değişmektedirler. Aslında sistemin girdisi değil çıktısıdırlar. Bu bakımdan dinamik olmalarının yanı sıra probabilistiktirler. MRP II modeli içinde belirsizlik bulunmamaktadır. Müşteri talebi, malzeme tedarik süreleri ve temin süreleri kesin olarak biliniyormuş gibi davranılır. MRP II modeli rastsal olayları yalnızca dış ortamda kabul eder. Ancak aldığı önlem, üretim sisteminin dış ortamla temas ettiği sınırlara giriş ve çıkışlar için emniyet stokları koymaktadır. Bu konuda klasik teori de aynı önlemi savunmaktadır ancak günümüzde imalat işletmelerinde JIT uygulanmıyorsa, ara stokların varlığı pek çok durumda hammadde ve ürün stoklarından daha iyi sonuçlar vermektedir. Proses içi stoklar son ürüne yakın, yani tamamlanma oranı yüksek stoklarsa, elde tutma maliyetleri düşük olmaktadır. Üretim programlarıyla ilgili teklif üreten, ürettiği tekliflerin yapılabilirliğini ve maliyet etkinliğini yöneticilerin testine bırakan MRP II yalnızca bir enformasyon sistemidir. Planları ve işlemleri veri tabanlarına kaydeden, çeşitli raporlar ve sinyaller üreten MRP II sistemi asla bir karar destek sistemi değildir. Karar süreci, üretim konusundaki mevcut durumu tanımlamayı, ardışık eylemler seti oluşturmayı, çeşitli alternatifleri dikkate almayı ve herhangi bir kritere göre bunlardan birini seçmeyi içerir. Bütün bunlardan yoksun olmasına karşın, MRP II yazılımları imalat ve finansman arasında bir bağ yaratarak, gerçekleştirilecek imalat işlemlerinin doğuracağı
66 finansal etkileri izleme olanağı sağlamış bulunmaktadır. ERP adı verilen bu yazılım sektörü hem yarattığı psikolojik etki, hem uygulanan pazarlama teknikleri, hem de ofis yöneticilerinin arzuladığı işlevleri içermesinin bir sonucu olarak, Pazar payını 1998 yılında %40 arttırmıştır ERP Sistemlerinin Tedarik Zinciri Konusundaki Sınırları ERP Sistemleri, üretime siparişin girilmesinden satış sonrası müşteri hizmetlerine kadar tüm aktivitelerin yönetilebilmesi için tek bir arayüz sağlamaktadır. Son zamanlarda müşteriyle etkileşim ve satıcı ve tedarikçilerle ilişki fonksiyonlarını geliştirmiştir. Buna ek olarak, ERP satıcıları bu sistemi küçük ve orta ölçekli satıcılar için daha cazip hale getirmeye çalışmaktadırlar. Daha fazla kullanıcıya erişim sağlayacak şekilde üretim konfigürasyonu, hizmet modülleri ve Internet seçenekleri içermektedirler. Birçok üretim yeri ve dağıtım kanalını bir araya getirerek, ERP çözümleri, genişletilmiş teşebbüs ve daha iyi tedarik zinciri yönetimi konularındaki düşüncelerin gelişmesini kolaylaştırmıştır. Ancak ERP sistemleri asla tedarik zincirlerini tam olarak destekleyememektedir. İşlemleri temel aldığı için arz-talep, işgücü veya kapasitedeki değişikliklere hızlı bir şekilde cevap verebilecek modellere sahip değildir. Stok ve Malzeme Yönetiminin Prensipleri (Richard J.Tersine ) bu tip sistemlerin temel zayıflıklarını şu şekilde sıralamaktadır: a) Tedarik sürelerinin sabit varsayılması, b) Sistemin iş planları gerektirmesi, c) Ardışıklık mantığının, siparişleri ancak tarihe göre önceliklendirmesi, d) Kapasitenin sonsuz varsayılması, e) Yeniden düzenleme sürecinin belirli bir süreyi geciktirmesi. Bunlar, tedarik zincirinin temel teknolojisi olan ileri planlamanın çözmeyi amaçladığı eksikliklerdir. İleri planlama, o andaki malzeme hammadde, kapasite ve diğer kısıtları göz önüne alarak, üretimi aylara veya yıllara dağıtan üretim planları meydana
67 getirmektedir. Bunun için özel islemci ve algoritmalarla birleştirilmiş işleme kullanılmaktadır. İşleme hızı planlamada esneklik sağlamakta ve kullanıcılara gerçek üretim koşullarına dayanarak teslimat zamanını belirlemeye yardımcı olan simülasyonlar yürütmektedir. Artık aylık bazda planlama yapmak yeterli değildir. Bugünlerde işletmeler haftalık hatta günlük bazda planlamaya ihtiyaç duymaktadırlar. Bunun yanı sıra talep, tedarik zinciri içinde, ortakların zincirin yalnızca bir parçasını değil, tamamını optimize etmelerini sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. Gerçek dünya karmaşıktır ve talebi tahmin etmeye çalışmak yanlış malzemeden aşırı stoklara kadar birçok soruna neden olmaktadır. Tahmini siparişlere göre üretim yapan firmalar genelde gerçek siparişleri gerçekleştirmekte zorlanmaktadırlar. ERP sistemlerinin bu vizyonu gerçekleştirmedeki yetersizliğinin bir sonucu olarak, pazara tedarik zinciri yönetimi için karar destek uygulama yazılımları sunan birçok satıcı girmiştir. Tedarik zinciri uygulama pazarı yılda %35 büyüme göstermektedir. Tedarik zinciri uzmanlarının büyük bir talep karşılaşmaları beklenmektedir çünkü soru yalnızca üretim maliyeti değil, doğru ürünün müşteriye ulaştırılmasının maliyetinin ne kadar olacağıdır. Firmanın üretim maliyeti diğer bir firmaya göre daha yüksek olabilir ancak tedarik zinciri yönetimi ile ürünü müşteriye ulaştırma maliyeti düşebilir. Bu da firmaya rekabet üstünlüğünü sağlamaktadır. Entegre tedarik zinciri söz konusu olduğunda, en büyük yazılım satıcısının dahi tüm gerekli işlevselliği sağlayamayacağı açıktır. Forrester Research`e göre bu Pazar, dört gücün etkisi altında kalarak şekillenmektedir. Bunlardan birincisi ERP ve tedarik zinciri satıcıları arasındaki sevgi-nefret ilişkisidir. ERP satıcıları yeni yazılımlar geliştirerek ve birleşmelere giderek tedarik zinciri pazarı için savaşacaklardır. İkinci olarak, Pazar gelişmeleri, satıcıları tedarik zinciri için bir yazılım seti oluşturmaya doğru götürecektir. Üçüncüsü, teşebbüsü genişletme çabalarında işbirliği gözlenecektir. Son olarak da, elektronik endüstrisi, yeni sistemin kuruluşunda çok önemli rol oynayacaktır. Spesifik müşteri ihtiyaçlarına göre üretim yapmak bugünün ERP sistemleri tarafından kolaylaştırılmıştır. Bu tür sistemler işletmelere siparişleri teslimata
68 çevirmek için gerekli hammaddeyi ve kaynakları hızlıca belirlemeye ve düzenlemeye yardımcı olurlar. Ancak komplike iş ortamlarında bu tür sistemler yetersiz kalmakta ve malzemeleri tedarik zinciri içinde ayarlayabilmek için ERP sistemleri ile entegre edilebilen İleri Planlama ve Programlama (APS-Advanced Plannig and Scheduling) araçlarına ihtiyaç doğmaktadır. Günümüzde birçok firmanın amacı müşterilerine siparişle ilgili kesin bilgi verebilmektir: X siparişi yolda, Y siparişi üretimde, Z siparişi depoda gibi. İleri Planlama ve Programlama araçları yalnızca tedarik zincirindeki aktiviteler ve bilgiyi entegre etmekle kalmamakta, ayrıca farklı tedarik zincirlerindeki muhatapları da entegre edebilmektedir. Birkaç tedarikçiden gelen malzeme tek bir kamyona konularak, her bir araçtan maksimum şekilde yararlanılabilmektedir. 4.2.Etkili Bir Tedarik Zincirine Giden Yol Bilginin entegrasyonu tedarik zincirindeki ilk aşamadır. Karar verme ve yürütme arasındaki sıkı bir bağ da verimli bir tedarik zinciri için vazgeçilmez bir unsurdur. Günümüzün bilişim teknolojileri, tedarik zincirindeki tüm üyelerin arasındaki bilgi akışını sağlayarak, iletişim engellerini yıkmaktadırlar. Bu teknolojilere en erken geçenler yavaş yavaş herkesin boy göstereceği pazarda kendilerine bir yer edinmiştirler. Başarılı işletmeler, yüksek performanslı tedarik zincirine giden yolu adım adım takip etmeleri gerektiğinin farkındadırlar. Bu adımlar şunları içermektedir. a) İş uygulamalarını tamamen otomatize ve optimize ederek yönetimde mükemmelliğe ulaşmak, b) Teşebbüsü tedarik zincirinin tüm üyelerini kapsayacak şekilde genişletmek, c) Ortak bir bilgi temeli oluşturmak üzere iş sistemlerini müşteri, tedarikçi ve ortakların sistemleriyle entegre etmek, d) Değişikliklere karşı duyarlılığı arttırmak için gerçek zamanlı karar destek sistemi geliştirmek,
69 e) İş süreçlerinin optimize edilebilmesi için çalışanları, satıcıları ve tedarik zincirinin diğer üyelerini eğitmek, f) Evrensel iş konularıyla başa çıkabilecek bir firma yaratmak ve yönetmek için taahhütte bulunmak. Değişim cevaplarını ve karar vermeyi etkileyen faktörleri arayan firmalar artık eski sınırları içinde kalamazlar. Cevapların çoğu genişletilmiş teşebbüste yatmaktadır. Genişletilmiş teşebbüs firmanın tedarik zincirinin tüm üyelerini kapsar. Bunlar firma içindeki farklı birimler, tedarikçiler ve bunların satıcıları, müşteriler ve bunların müşterileri ve hizmet sağlayıcılarıdır. Internet gibi düşük maliyetli iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla, eskiden ancak büyük firmaların ulaşabildiği entegrasyon düzeyi şimdi küçük firmalar için de mümkündür. Siparişe göre üretim yapan tipik bir bilgisayar firmasının tedarik zincirini göze alalım. Tüketiciler firmanın Internet sayfasına girip arama yaparak kendi ihtiyaçları ve bütçelerine uygun makinelere karar verebilirler. Müşteri sipariş verdiği an teslim tarihinin ne olacağını öğrenebilir ve bir teyit numarası alır. Müşteri hiçbir baskı hissetmeden alışveriş yapmış olur. Üretici firma da bu durumdan fayda sağlamaktadır. Siparişlerin doğrudan müşteriden toplanması nedeniyle, kendi iş süreçlerinde kullanmak üzere çok değerli satış noktası bilgilerine gerçek zamanlı olarak ulaşmaktadır. Üretim departmanı tam olarak ne üreteceğini, satın alma da ne sipariş edeceğini bilir.bu senaryo bir adım daha ileri götürüldüğünde, bilginin doğrudan parça tedarikçilerinin ve tamamlanmış mal distribütörlerinin sistemlerine gittiği düşünülebilir. Kısaca, eğer firma sadece kendi süreçlerini otomatize etmekle kalmayarak, bunların tedarik zincirindeki diğer üyelerin otomatize edilmiş süreçleriyle entegre ederse, bu günün hızla değişen Pazar koşullarıyla zincirdeki firmalar hep beraber mücadele edebilirler. Bilginin entegre edilmesi birçok işletmenin iş süreçlerini iyileştirme çabasının temelinde yatmaktadır. Modern ERP sistemleri, organizasyona süreçlerini planlama, kontrol etme ve izleme olanağı sağlamak üzere tasarlanmışlardır. İletişim için standart mekanizmalar kullanarak, paylaşılan bilginin ne anlama geldiği hakkında genel bir anlayış geliştirerek ve verilere ulaşmak için bir dizi kural oluşturarak, ERP sistemleri yüksek seviyede entegrasyon sağlamaktadırlar.
70 4.3.Firmanın Ötesindeki Karmaşıklıkla Uğraşmak ERP sistemleri gibi, tedarik zinciri sistemleri de bilgiyi sürekli olarak entegre etmek zorundadırlar. Ancak ERP sistemlerinden farklı olarak, tedarik zinciri sistemleri, zincirin değişik yerlerindeki birbirinden farklı sistemlerle uğraşmak zorundadırlar. ERP sistemlerinin operasyonları entegre etmek için kullandığı yöntemlere bakıldığında, bunlardan bazılarının tedarik zincirlerinde de uygulanabileceği, diğerlerinin ise uygulanamayacağı görülür. Örneğin, tek bir firmadaki ERP sistemleri, veri tabanını organizasyon içindeki iletişimin temeli olarak kullanmaktadırlar. Diğer taraftan, tedarik zincirinin farklı üyeleri, birçok sayıda farklı veri tabanı kullanabilmektedirler. Zincirdeki bir firmanın diğerini tek, standart bir veri tabanı kullanmaya ikna etmesi imkansız gibi görünmektedir. Internet`in dünyaca standart iletişim mekanizması olarak kabul görmesiyle network protokolü konusu da kısmen çözümlenmiştir. İşletmeler, standart iletişim araçları konusunda olduğu gibi, paylaşılan bilgi, buna ne şekilde ulaşılacağı ve otorizasyon konusunda da anlaşmalıdırlar. Ortak bir zemine ulaşmanın tek yolu, genel standartlar seti oluşturmaktadır. 4.4.Tedarik Zinciri Modelinin Oluşturulması Temel olarak zinciri paketlerinin hepsi oldukça iyidir. Bu nedenle seçim sürecinden sonra gelen aşama daha önemlidir. Çünkü bu aşamada yazılım şirkete uyarlanarak firmanın kendine özgü ihtiyaçlarını yansıtmaktadır. Tedarik zinciri modeli oluştururken, iki problemle karşılaşılmaktadır. Bunların ikisi de dikkat ve ustalık ister. Modelin kurallarını belirleyebilmek için firmanın değişik departmanlarından farklı kişilerle çalışmak gerekir. Bu aktiviteye paralel olarak, modelin doğru bilgi ile beslendiğini garantilemek için birçok kaynaktan gelen veriler entegre edilmeli ve temizlenmelidir.
71 Yapılan işin nüanslarını doğru olarak yansıtan tedarik zinciri modeli oluşturulduktan sonra, işletme içinde malzeme akışının planlamasında önemli iyileşmeler gözlenecektir. Örneğin tedarik zinciri modelleri, tam zamanında üretim konusunda çok çaba harcamış firmalara, küçük ve ucuz bileşenlerin stokunun tutulmasının daha verimli olduğunu göstermiştir. Ancak bu bazı endüstriler için geçerliyken, diğerleri için doğru olmayabilir. Başarılı bir tedarik zinciri sistemini hayata geçirmenin anahtarı, modelin, yapılan işin tüm özelliklerini içerecek şekilde tasarlanmasıdır. Ancak bu şekilde iyileşmeler gerçek ve ölçülebilir olur. Tedarik zincirinin başarıyla yönetilebilmesi, müşteriye verilen hizmetle maliyet arasında denge kurulmasına bağlıdır. Üretim ve dağıtım harcamalarını azaltarak maliyetleri düşük tutmaya çalışırken, müşterinin düşmanlığını kazanmamaya dikkat edilmelidir. Tedarik zinciri sistemi oluşturmanın en zor tarafı sisteme veri pompalamaktır. Tedarik zinciri yazılımlarının doğasında birçok farklı sistemin tek bir karar destek sisteminde birleşmesi gerekliliği vardır. 5. TEDARİK ZİNCİRİ PERFORMANS YÖNETİMİ Tedarik zinciri yönetimi, zincirde katma değeri olmaksızın yer alan işlemlerin elimine edilebilmesi için, tüm yöneticilerin kendi işletme sınırlarının ötesinde iş akışı ve kararların optimizasyonu için birlikte çalışmalarına, elde edilen faydaların eşit biçimde paylaşılmasına olanak sağlamaktadır. Tedarik zinciri yönetimi, tedarik zinciri performansını birden çok işletmeyi göz önüne alarak optimize etmektedir. Firma; dağıtım kanalı, perakendeci veya servis sağlayıcı olabilir. Tedarik zinciri yönetimi firmanın kendi operasyonel hedeflerine (envanteri düşürmek veya müşteri hizmet seviyesine artırmak gibi) ulaşmasında ve bunları hissedarların ölçüm değerleriyle ilişkilendirilmesinde etkilidir. Çünkü tedarik zinciri yönetimi, operasyonel değişkenleri optimize eder ki, bu da sonuçta hissedar değerlerini belirleyen finansal göstergeleri etkilemektedir. Bu operasyonel değişkenler ve ilişkili finansal göstergeler ilgili bazı örnekler Tablo 5 de görülmektedir.
72 Tablo5 : Operasyonel Değişkenler ve Finansal Göstergeler[25, pp.65] OPERASYONEL HEDEF Envanter dönüşü Kapasite kullanımı Sipariş doluluğu Üretim ve malzeme maliyeti Dağıtım ve sevk maliyeti Planlama verimliliği FİNANSAL ÖLÇÜM İşletme sermayesi Sabit yatırım Gelir Brüt kar Toplam maliyet Genel giderler 5.1.Tedarik Zinciri Performansının Optimizasyonu Tedarik zinciri yönetimi, işletmeler arası bir kavram olması ve operasyonel hedeflerin doğrudan hissedar değer ölçümlerine ilişkilendirilmesi ile geleneksel yönetim tekniklerini aşmaktadır. Buna ilave olarak yöneticilerin tedarik zinciri performansını optimize etmelerine olanak sağlamaktadır. Geleneksel MRP II ve DRP sistemleri bir dilek listesi kavramı üzerine kurulmuşlardır. Planlar pazarın ihtiyaçları doğrultusunda oluşturulmaktadır. Eğer pazarın talep ettiği miktar, tedarik zincirinin teslim edebileceğini aşarsa, uyarı mesajları kullanıcıya ulaşmaktadır. Birçok ürün, lokasyon ve değişiklikle uğraşan büyük tedarik zincirlerinde bu yaklaşım çabuk çöker. Buna karşılık, etkin tedarik zinciri yönetimi sistemleri talep odaklı ama kaynak kısıtlıdırlar. Bu, kullanıcılara ulaşan planların uygulanabilir
73 olduğu anlamına gelir. Gelişmiş tedarik zinciri yönetimi sistemleri iş hayatında karşılaşılabilecek hemen hemen her kısıdı modelleyebilmektedir. (Tablo 5-1) Tablo 5-1 : İş Kısıtları ÜRETİM KISITLARI MALZEME KISITLARI YER KISITLARI KURALLAR Ekipmanlar Hammadde Dağıtım Merkezleri Müşteri servisi İşgücü Alt Ambalaj Ambar Maliyet Nakliye Araçları Ara Mamuller Üretim Alanı Yatırım Malzeme Hazırlama Bitmiş Ürün Mamul Ambarlar Raf Ömrü Kısıtları dikkate alan ve pazarın beklentilerini karşılayan gerçekleştirilebilir bir plan oluştururken kullanılan karar araçları, tedarik zincirinin gerçek zamanlı durumuna göre pek çok seçim yapmak zorundadırlar. Bu seçimler arasında, iş ortaklarının hedeflerini ilerletici ve tedarik zincirinin performansını geliştirici seçimler yapılmalıdır. Geleneksel MRP II ve DRP sistemleri ile bunu yapmak mümkün değildir. Bu sistemler, basit bir plan oluşturmak için dahi, birçok aşamada kullanıcı müdahalesi gerektirirler, kullanıcıların yapmış olduğu seçimlerin en iyi olduğunu değerlendirmede çok az destek verirler. Gelişmiş tedarik zinciri yönetimi sistemleri ise çeşitli matematiksel optimizasyon araçları kullanarak, seçimin uygulanabilir olmasının yanında optimum olmasını da sağlamaktadırlar.
74 MRP II DRP gibi geleneksel çözümler karar destek sistemleri olarak karakterize edilmişlerdir. Bu, verileri anlamlı bir şekilde birleştirdikleri, kullanıcıların olası alternatifleri tanımlamalarına ve bu alternatiflerin sonuçlarını anlamalarına yardım ettikleri anlamına gelmektedir. Karar destek modelinde, bir veya birden fazla uygulanabilir alternatifi tamamlamak, alternatiflerden birini seçmek ve bu alternatifi uygulamaya koymak için harekete geçmek kullanıcının sorumluluğundadır. Örneğin, bir dağıtım merkezinin sevk etmek için bir ürüne ihtiyacı varsa ve bu ürün tahsis olunan kaynağında yoksa, karar destek sistemi uyarı yaratır. Bundan sonra kullanıcı, karar destek araçlarını kullanarak ürünü temin edebileceği alternatif lokasyonları araştırır. Nakliye maliyetlerine bakar ve malzemenin transferi için işlemi başlatır. Büyük işletmelerin ihtiyacı olan, karar destek yerine karar verme ortamlarıdır. Bundan karar destek sisteminden farklı olarak karar verme aracı diğer yaklaşımları araştırıp değerlendirecektir. Eğer birden fazla alternatif varsa karar verme aracı en iyisini seçecektir. Son olarak diyebiliriz ki, gerçek anlamda karar destek sadece tedarik zinciri yönetimi araçlarında mevcuttur. 5.2.Optimizasyon Araçları Tedarik zincirini destekleyecek karar verme araçlarına ihtiyaç olup olmadığı tedarik zincirinin kapsamına bağlıdır. Basit bir tedarik zincirine örnek olarak her zaman bulunabilir hammadde kullanan ve müşterisine doğrudan sevkiyat yapan tek bir fabrika gösterilebilir. Bu durumda sonlu kapasite planlama programı ihtiyacı karşılayabilir. Birden fazla işletmenin yer aldığı kompleks tedarik zincirleri, performansı optimize etmek için bir takım araçlara ihtiyaç duyacaktır. Zaman ekseni boyunca verilmesi gereken kararları gösteren Şekil 5-2`de sol taraf bugündür. Yakın zamanda, hemen işleme girecek, çok belirgin operasyonel kararlar alınmak
75 zorundadır. Bu aralıkta belirsizlik çok daha azdır ve talep çoğu kez müşteri siparişleridir. Operasyonel programlama uygulanabilirliğin sağlanabilmesi için çok detaylı veriler ile yapılır. Sonuçta bu planlar uygulama için gerekli birimlere dağıtılmaktadır. BELİRSİZLİĞİN AZALMASI ÜRETİM VE LOJİSTİK İŞLEMLERİ ORTA VADELİ PLANLAMA İŞ PLANLAMASI BELİRSİZLİĞİN ARTMASI Şekil 5-2: Zaman Ekseni Boyunca Verilmesi Gereken Değişik Kararlar[25, pp.69] Orta zaman aralığında talep daha çok tahmine dayalı olduğundan belirsizlik daha çoktur ve kaynak tahsislerini değiştirmek için yeterli süre mevcuttur. Hangi ürünlerin hangi fabrikada üretileceği, ne kadar emniyet stoku tutulacağı, kapasite yüklerinin talebi karşılayacak şekilde dağıtımı gibi kararlar bu aşamada alınmaktadır. Tedarik zinciri performansını optimize ederken, kaynakların kullanımı ve envanterle ilgili doğru seçimler yapılabilmesi için, karar verici algoritmalar zincirin tümünü dikkate almak zorundadır. İş planlaması tedarik zinciri altyapısının planlamasını ve tedarik zincirinin operasyonel olması için gerekli esasların geliştirilmesini içermektedir. Altyapıya
76 örnek olarak kapasite artırımı, dağıtım kanallarının yapısının belirlenmesi gösterilebilir. Bu tür kararlar alırken, mümkün olduğunca ileriye bakıldığından oldukça çok belirsizlik vardır. Tahminler kullanılır, hatta henüz tamamlanmamış olan ürünler için bile tahminler yapılır. Bu tür planlar genellikle aylık veya üç aylık dönemlerde yapılmaktadır. Değişik seviyelerde yapılan tüm bu planlamalar, tedarik zincirine komple bakmayı gerektirmektedir. Kararlar gerçek zaman ve gerçek hayattaki kısıtlara dayanmalıdır. Bu da ancak tedarik zincirinin sadece bir parçasına yönlendiren bir araçtan ziyade, bir senkronize tedarik zinciri yönetimi aracı ile mümkündür. Tedarik zinciri yönetimi, büyük işletmelerin performansını optimize etmek için planlama teknikleri kullanan yönetim disiplinidir. Tedarik zinciri yönetimi çözümü, iş ortaklarını ortak optimizasyon ve verimlilik hedefleri için işbirliği içinde bir araya getirir. Tedarik zinciri yöneticilerinin, üretim planlama gibi dar kapsamlı araçlara değil, en iyi kararları almalarına olanak sağlayan, tüm zaman aralıklarının ihtiyaçlarına cevap verebilen araçlara gereksinimleri vardır.
77 6. UYGULAMA İki değişik ERP yazılımı uygulayan firmada ERP yazılımlarının işleyişi incelendi. Dünyada en çok kullanılan ERP yazılımı SAP Gretsch-Unitas firmasında yerli CANIAS ERP yazılımı İstanbul fren de incelenmiştir. İki yazılımın da kurulum ve kullanım aşamasındaki sorunları incelendi. Benzer sorunlara farklı çözüm getirişleri, benzer işleri benzer veya farklı transactionlarla yürütmeleri gösterilmiştir. Firmasına ERP yazılımı kurmayı düşünenler için iki sisteminde işleyişi hakkında rehber niteliği taşıyacak ekranlar uygulama kısmında görülmektedir. SAP İLE ÇALIŞAN FİRMADA SİSTEMİN İŞLEYİŞİ(Gretsch-Unitas) Üretim Takip Sistemleri ABAP ZMBEST70_YAPI. Fason işlemde olan malzemelerin takibi için kullanılan ABAP. Özel olarak yazdırılmış bir program. Hangi tedarikçide bekleyen kaç adet sipariş var, ne kadarı gelmiş, terminleri..vs görülebiliyor. Böylece dışarıya fason işleme gönderilen