Metaller ve Kobalt'a Bağlı Akciğer Hastalıkları - NİG - Neden İş Güvenliği
Anasayfa » Metaller ve Kobalt’a Bağlı Akciğer Hastalıkları
Metaller ve Kobalt’a Bağlı Akciğer Hastalıkları
İSG Uzmanı : Hakan KaracanKategori : Meslek Hastalığı Ocak 2, 2020
Sert metaller; tungsten karbidleri ve daha az miktarda titanyum, tantal, vanadyum, molibden ve krom karbidlerinin kobalt, demir ve nikelle çok yüksek ısıda karıştırılıp bağlanmasıyla elde edilen metallerdir. Toz halinde püskürtülüp basınca tabi tutulan bu elementler 1500oC gibi çok yüksek derecelere kadar ısıtılıp aniden soğutma işlemine tabi tutularak elde edilirler. Bu işleme sinterleme adı verilir. Bu karışım daha sonra çeşitli şekillerde preslenir, taşlanabilir, kesilebilir, cilalanabilir. Bu işlem sırasında çeşitli soğutucu ve yağlar kullanılır. Son ürün % 80 tungsten karbid, % 10-20 kobalt ve az miktarda diğer metalleri içerir.
1 Metaller ve Kobalt Maruziyeti
2 Metaller ve Kobalt Etkileri
3 Klinik Değerlendirme
3.1 Kobaltın sağlık etkileri
3.3 Semptom ve bulgular
3.4 Fizik Muayene
3.5 Tanısal Testler
3.6 Ayırıcı Tanı
Metaller ve Kobalt Maruziyeti
Ürün, el aletleri, matkap uçları ve yüksek dayanıklılık gerektiren metal parçaların yapımında kullanılırlar (sert metal kesimi ve taşlanması, zırh kaplama, petrol kuyusu sondaj, elmas parlatma gibi). Sinterlenmiş karbidlerin üretiminde çalışan işçiler(karıştırma, püskürtme, şekil verme, fırınlama, işleme, ince öğütme), el aletleri ve makine parçaları üretim işçileri, bileyleme aletlerinin yapımında çalışan işçiler yüksek risk altındadır. Delme ve bileyleme işlerinde çalışanlar en yüksek risk altında olmalarına rağmen, bunlarla yakın komşulukta çalışanlarda da risk yüksektir. Nikel, krom, molibden ve diğer elementlerle birlikte, alaşımların yapısında da bulunur. Sert metal sanayinde akciğer hastalığı, iyonize kobalta maruz kalanlarda(makine soğutucularında eritilmiş), ortam yoğunluğu daha yüksek olsa bile, kuru, non-iyonize kobalt tozlarına maruz kalanlardan daha fazladır
Metaller ve Kobalt Etkileri
Ağır metal tozlarının absorbsiyonu genellikle akciğerler yoluyla olur. Daha az oranda ağızdan ve ciltten temasla alınır. Absorbe olan tozun vücuda yayılımı diğer toz partiküllerinde olduğu gibidir; insolubl toz partikülleri akciğerlerde kalır, solubl olanlar kan yoluyla diğer dokulara taşınırlar. Atılımı başlıca idrarla olur. Alınanın çoğu ilk 24 saatte atılır azı yıllarca birikir. % 43’ü kaslarda, %14 kemikte tutulur.
Kobalt bir immunojeniktir. Bronş ve cilde aşırı duyarlılığı tetikleyen bir hapten gibi davranır. Sert metal akciğer hastalığı otoimmün mekanizmalarla olur. Kobalt ve tungsten karışımının biyolojik reaktivitesi, tek başına kobaltınkinden daha fazladır. Sert metal akciğer hastalığının karakteristik bulgusu interstisyum ve alveollerdeki çok çekirdekli dev hücrelerdir. Doku düzeyinde doz-cevap ilişkisi yoktur. Astımlılarda Co-albumin bileşiklerine karşı spesifik IgE ve IgG antikorları bulunur. Alveolit veya fibrozisi olanlarda Co yama testi pozitif bulunmuştur.
İlginizi Çekebilir! Biyolojik Risklerle Mücadele
Maruz kalanların çoğunda öksürük, allerjik rinit, astım ve egzersiz dispnesi gibi irritatif semptomlar görülür. Maruziyet sonlandıktan sonra bu semptomlar düzelir. Diffüz interstisiyel fibrozis gelişimi sık değildir, işçilerin % 1-4’ünde görülür. Hastalığın erken bulguları genellikle üç yıllık maruziyetten sonra başlar. Bunlar kuru öksürük, kilo kaybı ve progresif efor dispnesidir (aşağıdaki sağlık etkilerine bakınız). Dinlemekle krepitan raller duyulabilir. Akciğer grafisinde değişik büyüklükte lineer çizgilenmeler ve retiküler gölgeler bulunabilir, ancak bunları hastalığın başlangıcına yorumlamak zordur. VC ve FEV1 birlikte azalır. Başlangıç döneminde arter kanında O2 saturasyonu azalır ve diffüzyon düşer. Morfolojik olarak alveoler ve interstisiyel fibrozis vardır. Buna bağlı olarak septal kalınlaşma, amfizematöz gerilim alanlarını çevreleyen alveollerin küboidal hücrelerinde incelme vardır. Bu patogenezin gelişiminde metallerin her birinin rolü tam olarak bilinmemektedir. Deneysel çalışmalarda kobalt en toksik olanıdır ve dominant rol oynadığı düşünülmektedir. Oysa diffüz interstisiyel fibrozis (DIF) gelişiminde tungsten ve kobaltın genellikle birlikte sorumlu oldukları kabul edilmektedir
Kobaltın sağlık etkileri
Akut: Rinit, laringo-trakeit, bronş irritasyonu, pulmoner ödem
Sert metal pnömokonyozu: Kronik kobalt (ve tungsten karbid) inhalasyonuna bağlı, interstisiyel fibrozis (başlıca alt zonlarda) ve SFT’de restriktif bozulmayla
Allerjik alveolit: Öksürük, dispne ve grip benzeri semptomlar, bilateal raller, radyolojik küçük nodüler infiltratlar ve SFT’de restriktif Maruziyet sonlandırılırsa bulgular düzelir, ancak devam ederse irreversibl fibrozise ilerler.
Mesleki astım: Öksürük, hırıltılı solunum, Hafta sonu ve tatillerde düzelir. Düşük yoğunlukta maruziyetlerde görülür.
Akciğer kanseri; Artmış risk (IARC grup 2B)
Nikel ve kobalt allerjisi birlikte sık.
Orofasiyal granülomatozis – Gecikmiş tip Co aşırı duyarlılığı.
· Bulantı, kusma, karın ağrısı
ACG: Genellikle alt ve orta zonlarda daha çok düzensiz, daha az nodüler interstisiyel infiltratlar vardır. Fibrozisin ileri evrelerinde bal peteği görünümü gelişir. Kalp gölgesi genişleyebilir, pulmoner hipertansiyon bulguları(hilus genişlemesi)
Kobalt yama testi
Bronkoalveoler lavaj (BAL) sitolojisi
Akut: Mesai başlangıcından 4-6 saat sonra öksürük, hırıltılı solunum, dispne, göğüste sıkıntı hissi, burun akıntısı.
Subakut; Sinsi başlangıçlı öksürük, efor dispnesi, kilo kaybı. Semptomlar işyerinde artabilir. Hastalığın erken döneminde işten uzaklaştırma ile düzelip, işe tekrar dönünce ortaya çıkabilir.
Kronik; İlerleyici dispne, kuru öksürük, bazen göğüste sıkıntı hissi, yorgunluk, kilo kaybı.
İlginizi Çekebilir! Kimyasal Risk Etmenleri
İlerlemiş hastalıkta siyanoz ve çomak parmak görülebilir.
Alt akciğer alanlarında krepitan raller
ACG: Alt ve orta zonlarda çizgisel yapılarda artma ve küçük yuvarlak opasiteler, ilerleyen dönemlerde kalp büyüklüğü ve pulmoner hipertansiyon bulguları(hiluslarda vasküler genişlemeler). Diffüz retikülonoduler veya buzlu cam
SFT: Restriktif tipte bozulma (FVC azalması)
Metakolin BPT (+)
Spesifik BPT; Derhal, gecikmiş veya iki zamanlı cevap
Co yama testi (+)
Kan ve idrarda Co miktarı
Kanda Co-spesifik IgE
Co ve Ni arasında solunumal çapraz cevap
Nonspesifik interstisiyel pnömoni
İlaca bağlı interstisiyel pnömoni
İdyopatik pulmoner fibrozis
Hastalık şüphesinde maruziyet sonlandırılmalıdır. Tanı doğrulanırsa işçi, işine iade edilmemelidir. Akut inhalasyon:
Kaynaktan uzaklaştırılmalı ve semptomatik tedavi uygulanmalıdır. Kronik inhalasyon:
Co astımı genel astım tedavi yaklaşımıyla tedavi
Pulmoner fibrozisin prognozu genellikle kötüdür. Steroide cevabı iyi değildir.
Solunum yetmezliği, genel kurallarıyla tedavi
Kor pulmonale; pulmoner hipertansiyon ve sağ kalp yetmezliği
Hastalık progresif seyreder. Solunum yetmezliği ve sağ kalp yetmezliği gelişir. Bazı olgular ise yıllarca (6-10 yıl) stabil kalabilir. Maruziyetin özellikle erken evrede sonlandırılması bazen biraz iyileşme sağlayabilir. Ölüm bildirilmiştir.
Genetik faktörler, sert metal hastalığı gelişiminde rol oynayabilir. Allerjik ve diğer solunum hastalıkları olanlar daha duyarlıdır.
Toz konsantrasyonunu tavsiye edilen maruziyet limitlerinin altında tutmak için, kapalı makineler ve lokal egzoz ventilasyon gibi yeterli teknik tedbirler alınmalıdır. Kişisel toz örnekleyici ile hem solunabilir, hem de total toz konsantrasyonu ölçülmelidir.Çok yüksek toz konsantrasyonu olan işlerde respiratörler gibi kişisel koruyucu malzemeler kullanılmalıdır.
İşe giriş muayenesi; Allerji, bronş aşırı duyarlılığı, altta yatan akciğer hastalığı sorgulanmalıdır. Akciğer grafisi ve bazal solunum fonksiyon testi(SFT) alınmalıdır.
Periyodik muayene; Yılda bir FM, 6 ayda bir SFT, 6 ayda bir, iş sonu idrarda Co ölçümü yapılmalıdır. Ancak, ağır metal maruziyeti ile idrar kobalt düzeyi arasındaki ilişki açık değildir. Şüphelilerde ek olarak ACG, Metakolin BPT yapılmalıdır.
Tüm Vücut Titreşimi ve Maruziyetleri
Silikoza Bağlı Hastalıklar
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Güvenlik
Biyolojik Risk Etmenleri İle Çalışanlarda …
Ofislerde Ergonomik Tasarımlar - İZLE