Balkanlar'dan Ortadoğu'ya Osmanlı işaretleri | VIDEO | FOTO | Dubam | | Dünya Bülteni Dünya Bülteni Haber Portalı
21:29, 21 Mayıs 2018 Pazartesi
Güncelleme: 11:08, 24 Ağustos 2017 Perşembe
Şehirleri süsleyen birer sembol olan saat kuleleri Osmanlı devletinde 16. yüzyılda Balkan topraklarında görülmeye başlandı. Saraybosna'daki 1577’de yapılan Ferhat Paşa Camii Saat Kulesi ve Üsküp Saat Kulesi bu yüzyıla aitti.
Osmanlıda 16. yüzyılın sonlarında gündelik hayata giren saat kulelerinin sayısı 18 ve 19. yüzyıllarda kent ve kasabalarda giderek arttı.. Osmanlı modernleşmesiyle birlikte yaygınlık kazanan saat kuleleri hen şehir peyzajı hem de devlet halkla devletin sigesel anlamda buluşmasını resmediyordu.
Türkiye genelinde çoğu Sultan Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemlerinde yaptırılan saat kuleleri, zamanı hatırlatmalarının yanı sıra buluşma noktası olmaları dolayısıyla önem taşıyor. Osmanlı Devleti'nde Anadolu'dan Şam'a kadar 63 adet saat kulesi inşa edildi.
1901'de II. Abdülhamid Han'ın tahta çıkışının 25. yıldönümü nedeniyle İmparatorluğun dört bir yanında yapılması talimatı verilen, çoğu günümüze gelebilmiş, kimisi yaşadığı afetlerde ve zamanın yıpratıcı etkisiyle hasar görerek kartpostal ve fotoğraflarda kalmış saat kuleleri, hikâyeleriyle de dikkat çekiyor.
İSTANBUL'DA 3 SAAT KULESİ VAR
İstanbul'daki başlıca saat kuleleri; Dolmabahçe ve Yıldız ile restorasyon çalışmaları süren Şişli Etfal Hastanesi ve Tophane Nusretiye saat kuleleri. Dolmabahçe Sarayı girişindeki kule, Sultan II. Abdülhamid'in emriyle 1890'da yapımına başlanıp, 1895'te tamamlandı. Saray mimarı Sarkis Balyan'ın tasarımı olan kule, neobarok ve ampir mimari çizgilerinin izlerini taşıyor.
27 metre yükseklikteki kulenin çevresini, 12 metre uzunlukta bir kare platform çevreliyor. Kara ve deniz cephelerinde II. Abdülhamid Han'ın tuğraları bulunan Dolmabahçe Saat Kulesi'nin taş basamaklarla çıkılan saat odası dördüncü katta.
ÜÇ KATLI HAMİDİYE SAAT KULESİ
Hamidiye Saat Kulesi adıyla da anılan Yıldız Saat Kulesi, 1889-1890 yılları arasında yaptırıldı. Üç kattan oluşan saat kulesinin katlarında, barometre ve termometre bulunuyor. Sekizgen planlı zirvesinde rüzgârgülü taşıyan yıldız saat kulesi süslü bir çatıyla kaplı.
İzmir'in Konak Meydanı'nda yer alan, aynı zamanda kentin simgesel yapılarından sayılan İzmir Saat Kulesi, Osmanlı saat kuleleri içinde en estetik olarak farklı görünümüyle dikkat çeker. II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yıldönümüne yetiştirilmek üzere 1901'de bazı parçaları yurt dışından getirilen, 25 metre boyundaki mücevher görünümlü İzmir Saat Kulesi'nin mermer kubbeli çeşmeleri ve dört girişi üzerinde 68 sütunu var. 1985'te ışıklandırılan Osmanlı armalı, Abdülhamid Han tuğralı kulenin saati günümüzde elektronik sistemde.
Milattan önce 200'lere uzanan tarihiyle farklı dönemlerde onarım gören Ankara Kalesi Hisar kapısının sol burcu üzerine inşa edilen saat kulesinde tek kadranlı bir saat bulunuyor. Çevresinde yapılan düzenlemelerle daha turistik hale gelen Ankara Saat Kulesi'nin kitabesinde, 1884'te Ankara Valisi Sırrı Paşa tarafından yaptırıldığı yazıyor.
BURSA'NIN TOPHANE SAAT KULESİ
Bursa Saat Kulesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucusu Sultan Osman Gazi ve Orhan Gazi türbelerinin kuzeyindeki Tophane Parkında. "Tophane" diye de anılan kule, yine II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 30'uncu yıldönümünde hizmete açıldı. Günümüzde orijinali yerine elektronik bir saat takılan kule, Bursa Belediyesi'nce yangın gözetleme amacıyla da kullanılıyor.
Türkiye’nin en büyük saat kulesiyse Adana'nın Seyhan ilçesinde. Adana Valisi Ziya Paşa tarafından 32 metre yüksekliğinde yaptırılan büyük saat kulesi, zamanı göstermeyi sürdürüyor. UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası Listesi'ndeki Safranbolu'nun saat kulesiyse Sultan 3. Selim'in sadrazamı İzzet Mehmet Paşa tarafından yaptırıldı. 12 metre yükseklikteki saat kulesi Türkiye'deki tek zembereksiz saat olma özelliğini taşıyor.
BAZISI GRAVÜRLERDE YAŞIYOR
Erzurum'dan Amasya'ya, Eskişehir'den Trabzon'a, Kayseri'ye kadar kimi saat kuleleri tüm görkemiyle ayakta kalırken, yangın, deprem ya da kent düzenlemesi ile günümüze ulaşmayan Amasya, Edirne, Gelibolu, Konya, Kütahya, Manisa gibi saat kuleleri anılarıyla birlikte gravür ve fotoğraflarda yaşamaya devam ediyor.
MAKEDONYA'NIN SAAT KULELERİ
Osmanlı Devleti Balkan topraklarına da miras bıraltığı saat kulelerinin bulunduğu ülkelerden biri de Makedonya'dır. Osmanlı mimarisinin seçkin örnekleriyle bilinen Manastır'daki saat kulesi bugüne kadar birçok kez onarıldı. 22 metre uzunluğundaki kule, şehrin mimarisiyle uyum içinde.
Makedonya’nın birçok şehri, bu tarihi saat kulelerine ev sahipliği yapıyor. 16. yüzyılda Osmanlılar zamanında Balkanlar'da inşa edilen saat kulelerinin ilk örneklerinden olan Üsküp Saat Kulesi; yanı başında yükselen camiye de ismini veren Gostivar Saat Kulesi ilk akla gelenlerden.
22 METRELİK MANASTIR SAAT KULESİ
Makedonya'nın tarihi yapıları ve mimarisiyle ünlü Manastır şehri de Osmanlı'dan kalma bir saat kulesine ev sahipliği yapıyor. Her bir kenarı yaklaşık 5.5 metre genişliği olan bir kaide üzerinde yükselen kule 22 metre uzunluğunda.
Tarih boyunca birçok kez onarımdan geçen kulenin çan kısmı 1935 yılında değiştirilmiş. Kulenin kaidesi, yukarıya doğru üç aşamada daralıyor. En üst bölümde korkulukla çevrili balkon ve dört saat mevcut. Kulenin orijinal saati 2. Dünya Savaşı sırasında değiştirilmiş. Beyaz zemin üzerine siyah rakamlardan oluşan orijinal saatin nerede olduğu ise bilinmiyor.
ŞEHRİN EN İŞLEK SOKAĞINDA
Randevuların verildiği, etrafındaki bahçede çocukların koşturduğu, hatıra fotoğraflarının değişmez fonu saat kulesi, şehirdeki mimariyle uyum içinde. Kule, Manastır'ın en işlek ve en ünlü sokağı olan, Osmanlı dönemindeki ismiyle Hamidiye, bugün bilinen adıyla Sirok sokağın başında bulunuyor.
Ancak Balkan coğrafyasında Osmanlı'dan kalma eserlere yönelik bilinçli tahribattan, Manastır Saat Kulesi de nasibini almış. Makedonya'nın başka şehirlerinde örneğine rastlandığı gibi Manastır'daki saat kulesine de bir haç dikilmiş ve yapı dini bir objeye çevrilmiş. Bugün şehrin sembollerinden biri olan saat kulesinin önünde, Makedonya'nın 2001 yılında yaşadığı iç çatışmada hayatını kaybeden Makedonların anısına yapılan heykel yükseliyor. Bahçesinde ise Makedon halk kahramanlarının büstleri yer alıyor.
Rivayete göre, inşası için çevre köylerden tam 60 bin yumurta toplanan ve harcı bununla tutulan Manastır Saat Kulesi, etrafındaki tarihi camilerin minareleriyle birlikte Manastır semalarını süslemeye devam ediyor.
KOSOVA'NIN SAAT KULELERİ
Osmanlı'dan Kosova'ya miras kalan saat kuleleri, başkent Priştine ve Prizren'de yükseliyor. Savaşın ardından hızlı bir dönüşüm geçiren Kosova'da Osmanlı'dan miras tarihi eserler restore edilerek eski görkemine kavuşturuluyor.
Başkent Priştine'de öne çıkan yapılar arasındaki tarihi saat kulesi Osmanlı mimarisinden izler taşıyor. Kule, Fatih Sultan Mehmet Camii'nin karşısında, şehrin tam merkezinde bulunuyor. Yaşar Paşa tarafından 1746'da yaptırılan saat kulesinin mimarisinde kullanılan taşlar göze çarpıyor. 2001'de içinde bulunan çan çalınan kule günümüzde turistlerin uğrak yeri.
AHMED ŞEMSEDDİN İNŞA ETTİ
Bölge halkı yüzyıllara meydan okuyan Priştine Saat Kulesi'nin, zamanın getirdiği yıpranmalar nedeniyle onarılmasını bekliyor. Prizren Saat Kulesi'yse Osmanlı idarecisi Ahmet Şemseddin Bey tarafından 1498'de inşa ettirilen ve bugün müze olarak kullanılan binada bulunuyor.
15. yüzyılda saat kulesi eklenen yapının, 19. yüzyıla kadar hamam olarak hizmet verdiği belirtiliyor. Saat kulesini barındıran müzede Roma, Bizans ve Osmanlı dönemine ait eserler sergileniyor. Prizren Saat Kulesi ve Müze Müdürü Luan Koçbaşlı, Prizren Saat Kulesi ile alakalı şu şekilde konuştu:
“Prizren Saat Kulesi, Prizrenliler tarafından Arkeoloji Müzesi olarak da biliniyor. 1975 yılındaki ilk restorasyonun ardından, saat kulesi müzeye dönüştürüldü ve yer altından çıkarılan yüzlerce tarihi eser burada sergileniyor. Her ne kadar yapı yenilense de eski ihtişamını koruyor. Biz de saat kulesinin, tarihi dokusunu bozmamaya çalıştık.”
2003'te arkeolojik kazıların yapılması amacıyla tamamen yıkılan bina; 2008'de aslına uygun olarak inşa edildi. Prizren Saat Kulesi ve Arkeoloji Müzesi'ndeki son restorasyon projesiyse geçtiğimiz yıl tamamlandı. Kule ve müze tarihi eserlerle bezeli Prizren'de, köklü geçmişe ışık tutmaya devam ediyor.
ARNAVUTLUK'UN SAAT KULELERİ
Arnavutluk'un başkenti Tiran'ın sembollerinden olan Tiran Saat Kulesi, 1821'de Hacı Ethem Bey tarafından yaptırıldı. Kule yapıldığında saat mekanizması Venedik’ten getirilmişti ve saat başlarında çalıyordu.
1928'de Tiran Belediyesi tarafından Alman yapımıyla değiştirilse de 1970'de kuleye eklenen Çin malı saat bugün kulede işlevini sürdürüyor. Son olarak Edi Rama'nın belediye başkanlığı döneminde restore edilen ve ışıklandırılan Tiran Saat Kulesi, Ethem Bey Camii ile birlikte Tirana gelen turistlerin ilgi odağı.
CİROKASTRA SAAT KULESİ ZAMANA DİRENİYOR
Taş evleri, Arnavut kaldırımlı sokakları ve doğal güzellikleriyle Arnavutluk'un önemi beldelerinden Cirokastra kentinde de bir saat kulesi zamana direniyor. Cirokastra Kalesi'nin bir parçası olan kulenin, tam olarak ne zaman yapıldığına dair net bilgi olmasa da, tarihçiler Osmanlı döneminde namaz vakitlerini hesaplamak amacıyla inşa edildiğini belirtiyor. Kale ve saat kulesi ziyaretçilerini tarihte yolculuğa çıkarıyor.
Arnavutluk'un üçüncü büyük şehri Elbasan'ın muhafaza ettiği tarihi eserlerden biri de şehrin merkezinde yer alan saat kulesi. 16. yüzyılda yapılan ve günümüze kadar orijinalliğini koruyan saat kulesı Elbasan’da mutlaka görülmesi gereken yapılardan. Osmanlı döneminden miras saat kulesi Elbasan'ın simgelerinden biri.
BULGARİSTAN'DAKİ SAAT KULELERİ
Osmanlı Devleti Balkanlar'da hemen her önemli şehre bir saat kulesi inşa etmiş. O şehirlerden biri de Bulgaristan'ın Şumen kenti. 1790 yılında kurulan saat kulesi Şumenlilere zamanı hatırlatıyor.
Mehmet Doducuoğlu tarafından inşa edilen saat kulesinin önünde taş işlemeli bir çeşme var. Kulenin mermer kitabesinde “Bu saat kulesini inşa eden usta, eserinin muhteşemliğini ve eşsizliğini kanıtlamıştır ki dünyada benzeri yoktur” yazılı.
Osmanlı'nın Deliorman’a miras bıraktığı yapılardan biri de Razgrad’daki saat kulesi. 1864 yapımı saat kulesi tam Tanzimat döneminin karakteristik özelliklerini taşıyor. 1984'te Bulgaristan Milli Kültür Anıtı Statüsü kazanan saat kulesi, Razgrad’ın simgelerinden.
26 metrelik taş gövde üzerinde yükselen saat kulesi ahşap çan kubbeye sahip. 1767'de inşa edilen kule yıkılınca 1864'te yerine yenisi inşa edildi. Kulenin kubbesinin Bulgar usta Tonço Tonçev tarafından yapılan orijinal saatten kaldığı düşünülüyor.
Çevresinde bulunan parklar ile Razgrad Meydanını süsleyen saat kulesi şehrin buluşma noktaları arasında yer alıyor.
YAFA SAAT KULESİ
Filistin topraklarındaki en eski Arap kentlerinden Yafa, Osmanlı mirası eserlere ev sahipliği yapıyor. Tarihi Yafa kentinin merkezindeki saat kulesi, bugün kentin en önemli sembolü. Osmanlı döneminde Filistin’de inşa edilen 7 saat kulesinden biri olan Yafa Saat Kulesi, Yafa kentinin Osmanlı için önemini de ortaya koyuyor.
Yefet ana caddesinde yer alan Yafa Saat Kulesi kentin girişini de belirliyor. Yafa Saat Kulesi, Sultan Sultan Abdülhamid'in saltanatının 30. yılının kutlanması amacıyla inşa edilmiş ve üzerinde onun tuğrası bulunuyor. Kulenin yapımında kireçtaşı kullanılmış. 1965'de restore edilen saat kulesine, yeni saatlerin yanı sıra Yafa kentinin tarihini simgeleyen mozaikler eklenmiş.
Eski Filistin kentlerinden Tsafid, Akka, Hayfa, Nasıra, Kudüs ve Nablus kentlerinde yer alan saat kulelerinden en iyi korunanı olan Yafa Saat Kulesi şehrin simgesi olarak zamana meydan okuyor.
LÜBNAN'DA İKİ SAAT KULESİ MEVCUT
Lübnan'da, Osmanlı döneminde inşa edilen iki saat kulesi bulunuyor. Bunlardan biri başkent Beyrut'ta diğeriyse ülkenin ikinci büyük kenti Trablus'ta yer alıyor. İç savaş ve çatışmalardan paylarına düşeni alan ve sonraki yıllarda restore edilen saat kuleleri, Birinci Dünya Savaşı ve ardından yaşanan olayların sessiz tanıkları olarak yükseliyor.
BEYRUTLULARIN ABDÜLHAMİD'E HEDİYESİ
Lübnan, Osmanlı'dan emanet iki saat kulesine ev sahipliği yapıyor. İlki 1897 tarihli ve şehirlerine verdiği önemden dolayı Beyrutluların Sultan İkinci Abdülhamid'e armağanı. Sultan'ın tahta çıkışının 25. yıldönümüne ithafen inşa edilen saat kulesinin ilk taşı da Abdülhamid'in doğum gününde büyük bir törenle konulmuş.
Trablus Tarihi Eserleri Koruma Komitesi Başkanı Halid Tedmuri, şehirdeki saat kulesi ile ilgili şu şekilde konuştu: “Beyrut ahalisi kendilerinden II. Abdülhamid Han'a olan sevgilerinden yola çıkarak bir saat kulesini inşa etmeye karar verdi. Bu saat kulesini Mecidiye Kışlası’yla, Hamidiye Askeri Hastanesi arasındaki meydanda inşa etmeye karar verdiler. Çünkü bu iki bina tamamen Beyrut'a bakan tepenin üstünde yer alıyordu. Saat kulesinin orada inşa edilmesi bütün şehre saat sesini ulaştıracaktı.”
Bir asrı aşkın süredir ayakta duran saat kulesi, Beyrut'un yıkıma uğradığı iç savaş sırasında büyük zarar gördü. 1990'da biten iç savaş sonrası kule, dönemim başbakanı Refik Hariri tarafından aslına sadık kalınarak restore edildi.
Ülkedeki diğer saat kulesi ise Trablus'ta bulunuyor. II. Abdülhamid Han'ın tahta çıkışının 25. yıldönümü dolayısıyla halka hediyesi. O da savaşlardan ve çatışmalardan zarar gördü. 2006'da yapılan restorasyonla duran saati çalışır hale getirildi.