Sandıklı altını stilinde basılan pirinç ve bakır pullar halen elimdedir.
Osmanlı Devleti sınırları içinde Sandıklı altını hep geçerli olmuştur. 63 Nolu Tokat Şer’iyye Sicili (Yüksek Lisans Tezi-Kazım KARABAY-Kahramanmaraş-Sütçü İmam Ü. Sosyal Bil. Fak.)110. ve 111. sayfasında “H.1270-M.1853 yılı Medine-i Tokat’ da Çilehane Mahallesi mütemekkinlerinden iken bundan akdem Halik olan Mihail oğlu—terekesi listesinde tüm eşyaları içinde 13 adet Sandıklı altını miras kaldığı kaydı” vardır.
Başbakanlık Osmanlı Arşivleri Genel Müdürlüğü belgeleri içinde Sandıklı Altını adı geçen pek çok belgeden sadece buraya bir tanesini örnek olarak alıyorum: Gömlek No:11243 Fon Kodu: MAD. d. Lira-yı Osmanî, İngiliz, Fransız, Memduhiye, Adliye, harçlı rubiye, Sandıklı, fındık rubiye, karbon, Rusya ve Macar altınları, bütün mecidiye, ufak mecidiye, beşlik, metelik, nühas, kaime, kuşlu riyal, ruble, atik yüzlük, Sultan Mahmud ikiliği ve altmışlığı, Bağdad guruşu, florin, kapik, şami, harci, şilin ve nısıf riyal gibi meskûkât-ı mütedavile-i muhtelifenin Mart 1295 ibtidasına müdevver miktarları, fiyat-ı mirileri, emval-i umumiye ve istikrazat ve akçe farkları gibi suretlerle idhal edilen paranın mahall-i vürudu, adedi, beher adedinin ithalat bedeli, tutarı ve tarihi ve aynı suretle masarifat ve tahsisata, duyun-ı umumiye ve istikrazata vaki ihracatına tahsilât-ı sabıka vechiyle ve yevmiye itibariyle kayıtlarını ve 295 senesi Şubat gayesinde sandık mevcudu olup 296 senesine devredilen Hazine mevcudu miktarlarını havi mevcud-ı Hazine defteri
M. Zahit Yıldırım’ın (Karahisar-ı Sahip Sancağı’nın İdari ve Sosyal ve Ekonomik Yapısı (1720–1750) T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı) doktora tez çalışmasında ilimiz ve ilçemizdeki para hakkında şu tespiti çok ilginçtir: Osmanlı İmparatorluğunda 1723, 1728, yıllarında yapılan düzenlemelerden sonra paralarla ilgili 4. düzenleme 7.Aralık.1734 tarihinde olmuştur. Bu düzenlemede de yine piyasada tedavülde olan paranın belirlenenden para ile alınıp satıldığından bahsedilmektedir. Para konusuna başlarken en başta söylenmesi gereken bir husus Osmanlı Devleti’nin geniş coğrafyası düşünüldüğünde belli merkezlerde devletin darphane kurmasıdır. Devlet, piyasadaki paranın ayar ve değerini tanzim ve muhafaza; hazinenin seferler sebebi ile veya piyasadaki para arzını belirli bir düzeyde tutmak gayesi ile uzak mesafelere nakledilirken o günkü şartlar gereği olabilecek her türlü saldırılara karşı tedbir olarak bunu zorunlu olarak görmüştür. Bu nedenle Rumeli’de, Anadolu’da, Bosna’dan Tebriz’e, Moldova’dan San‘a ve Aden’e, Tiflis’ten Tunus ve Cezaîr ‘e kadar birçok merkezde darphaneler kurulmuş ve buralarda Osmanlı sikkeleri basılmıştır. İşte bu merkezlerden birisi de Karahisar ‘dır. Ancak Karahisâr-ı Sahib’deki bu darphanenin ne zaman ve hangi padişah döneminde kurulduğunu ve faaliyet gösterdiğini henüz tespit edemedik. Özel şahsa (Eczacı İbrahim Nurata Aile Arşivi) ait bir belgede bu kanaatimizi daha da güçlendiren bir bilgiyi tespit ettik. Belgeden öğrendiğimize göre 13.Mart.1889 tarihinde Karahisâr-ı Sahib’de kurulan bir ticaret ortaklığında sermaye olarak ortaya konan 34 altından 3 tanesi “Sandıklı Altını“dır. Belgedeki diğer altın çeşitleri ise Metroviçe, İstanbul ve Hurşid altınıdır. Bu da darphanenin büyük bir ihtimalle Sandıklı’da olduğu intibaını veriyor…
M. Zahit Yıldırım’ın ilçemiz için “ihtimal” dediği konu üzerinde aşağıdaki belge ile ihtimali ortadan kaldırmayı istedim. Benim yıllardır araştırmalarım sırasında büyüklerimden duyduğum “Sandıklı’da Teknepara da darphane de var” sözü üzerine Sandıklı Tapu ve Kadastro Sicil Müdürlüğünde çok önemli bir kayda rastladım. Teknepara isimli yere ait Osmanlıca tahrir belgesi elimdedir. Tapudaki belgede açıkça görüleceği üzere Sandıklı Hisar Mahallesi’nde şimdiki Belediye Fen Amirliği olan yerin sağ tarafı, kayıtlarda “Darphane” olarak tescillidir. Üst tarafta tahmin edilen konu açıklığa kavuşmuş, Sandıklı’da darphane olduğu ve para basıldığı daha net bir biçimde belgelenmiş olmaktadır. Sandıklı Tapu ve Kadastro Müdürlüğü müracaatım üzerine tarafıma şu belgeyi vermiştir. İlgilerinden dolayı kurumun tüm çalışanlarına ayrıca teşekkür ediyorum:
Sandıklı’da Darphane mevki olduğuna dair kadastro belgesi
Bu bölgede bulunan arazi sahiplerinden ya da Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü arşivlerinden Cumhuriyet öncesi belgelere ulaştığımda söz konusu belgeleri buraya eklemek gerekecektir. Eğer saygıdeğer okuyucularımız elinde bu konu ile ilgili Osmanlıca bir belge varsa, hiç olmazsa fotokopisini bize ulaştırırlarsa Sandıklı için büyük bir iyilik yapmış olurlar, derim.
Pek çok dostumuz “Sultan II. Mahmut niçin Sandıklı altını bastırmıştır, niçin Sandıklı’da Darphane mevkii vardır, koskoca imparatorluk içinde adına altın para basılacak bir ilçe Sandıklı mı kaldı ” diye soracaklardır. Bu sorunun geniş cevabı kitabımızda verilmektedir. Bu vesile ile Kaymakamlık Makamında ve Belediye Başkanlığı Makamında çerçeveli bir fon içinde bu Sandıklı Altınının fotoğrafının değil kendisinin teşhir edilmesini ilgililerden istemek yerinde olur, kanaatindeyim.
NOT: Burada verilen tüm bilgi ve belgeler; kapağı dahil 400 sayfa olan basıma hazır olup, sponsor bulamadığım “Belgelerde Sandıklı Coğrafyası ve Tarihi” isimli kitabımızdan alınmıştır.
MANDA YOĞURDU KANSERİ ÖNLÜYORMEKTUP