HIDRELLEZ VE GÜL AĞACI
Bir Hıdrellez’i daha ardımızda bıraktık. Bu yıl gül ağacına kırmızı kurdele bağlayamasam da yüreğimde hissettim geleneksel duygularımı… Artık küpten yüzük çekemeyebiliriz, hatta inanılmaz zevk aldığımız ateşten atlamayı başaramaya biliriz ama bu güzel adet ve geleneği en alasından yaşayanlardan birisiyim. Bakın isterseniz biraz anlatayım sizlere sevgili okurlarım…
Özellikle bizim jenerasyonun daha etkili yaşadığı kültürel geleneğimiz Hıdrellez heyecan verici bir etkinlikti çocukluk yaşantımızda.. Anlatmak istediğim, yaşamımızda oldukça derin bir yeri vardır. 5 Mayıs’ı - 6 Mayıs’a bağlayan akşam, bir takım geleneksel kutlamalar yapılır. Ayrıca bu güzel günü şu şekilde de adlandırabiliriz. “Hıdrellez toplumumuzca kutlanan mevsimsel bir bayramdır”.. Bu konuları sizlerle sıkça paylaşmaya çalışıyorum.
Bu yazımda da sizlere yaşadığım çocukluğumda Hıdrellez kutlamalarından anılarıma yer edenleri, kısa kısa anlatmaya çalışacağım. Ancak, ister misiniz biraz Hıdrellez’in içeriğine inerek, inanışlara değinelim.
Hıdrellez, Hızır ve İlyas’ın yeryüzünde buluştukları gün olarak sayılır ve kutlanır. Yaygın bir inanca göre, Hızır hayat suyu içerek ölmezliğe ulaşmış Allah sevgilisi olarak bilinirmiş. Zaman zaman, bilhassa baharda insanların arasında dolaşarak, zor durumda olanlara çeşitli yardımlar edermiş. İşte bu ziyaretin tarihlendiği o gece, Hızır Aleyhisselam’ın uğradığı yerlere bereket dolacağı beklenirmiş. Hıdrellez genel olarak yeşil, ağaçlık, su kenarı veya türbe ya da yatırın yanında yapılırmış. Hatta bazı yörelerde bu yerlere “Hıdırlık” da denirmiş.
Bazı yerlerde de, bahar yeşillikleri, kuzu eti veya kuzu ciğeri yeme adeti varmış. Mevsimin ilk kuzusunu yemek tüm hastalıklara iyi geleceğine, sağlık ve şifa dağıtacağına inanılırmış.
Yine bu günde kırlardaki bitki, çiçek, otları kaynatarak suyunu içmek bütün hastalıklardan kurtulmak, bu su ile kırk gün süreyle banyo yapmaksa, gençleşip, güzelleşmek demekmiş. Bu arada Hıdrellez gününden önce evler ve giysiler temizlenir, her yere özen gösterilirmiş. Çünkü Hızır’ın temiz olmayan evlere girmeyeceğine inanılırmış.
Hızır Aleyhis selam’ ın dünyadan gece geçerek bereket ve bolluk saçacağına inananlar, yiyecek kaplarının, para keselerinin, ambarların ağzını açık bırakır, umutla bolluk beklerlermiş.
Her şey bir yana, Hıdrellez’in asıl sembolü “Gül Ağacı” olarak almıştır yerini.. Evet, ille de Gül ağacı.. 5 Mayıs gecesi bir gül ağacının altına ev, araba, bebek, eş vs gibi en çok istenilen dileğin küçük modeli yapılır, kimisi de kırmızı kurdeleye bağlanıp, gül ağacına asılırmış. Gül ağaçları Hızır babanın en özel uğrakları olarak bilinirmiş. Ve Hıdrellez için gül ağacı olmazsa olmazlardanmış. Mesela bu işlemlerden sonra genç kızlar, evlenecekleri kişiyi rüyalarında göreceklerine inanırlarmış. Ancak o gece tuzlu yiyecek yiyip, asla su içmemeleri gerekirmiş. Çünkü evlenecekleri erkek rüyalarında, altın tasla su getirip içirecekmiş onlara.. Sonra 5 Mayıs günü tüm komşular bir çömleğin içine kendilerine ait küçük simgeler koyar ve çömleğin ağzını bir tülbentle bağlayarak gül ağacının dibine bırakırlarmış. Sabahleyin erkenden çömlek açılır okunan manilerin anlamlarıyla neşeli saatler yaşanır, güler, oynanırmış. Bazı yerlerde ateşler yakılır ve bu ateşlerin üzerinden atlayarak, temsilen tüm olumsuzlukların atladıkları ateşle tütsülenip yok olacağı anlatılırmış. Hıdrellez’in şans getirmesi içinse Anadolu’nun bir çok yöresinde 5 Mayıs gecesi kapının dışına süt dolu bir kap konur, bu süt yoğurda dönüşürse bereket ve şans gelirmiş. Yine aynı amaçla eşit boyda iki yeşil soğanın birine beyaz, diğerine siyah iplik bağlanır, ertesi gün beyaz uzamışsa o yıl uğurlu, yok siyah uzamışsa çileli geçeceğine inanılırmış. Ve bu bir kültür olarak yıllar yılı devam edip, gidermiş.
Evet sevgili dostlar, bu yılda Hıdrellez birkaç gün önce, aynı adetlerle ülkemizde ve ilimizde kutlandı. Ben annemin kucağında başladığım bu tür kutlamaları, bazı değişikliklere uğramış olsa da, bu günde yaşıyorum. Ama o eski günlerin tadını ve samimiyetini asla bulamıyorum ne yazık ki.. Veli Ahmet mahallesinin, Zeytinli bahçesinde, çok küçük yaşlarımda hatırladığım en özel gündü Hıdrellez.. Hazırlıklar bir kaç gün önceden başlardı.. Konu komşu değişik yiyecekler yapma yarışına girerdi adeta… Bir gün önceyse kadınlar arsında düğme, küpe, toka ve bunun gibi küçük eşyalar toplanıp bir küpün içine konurdu. Sonra küp, Gül ağacının dibine bırakılırdı. Ertesi gün erkenden, çoluk çocuk belirlenen bir komşunun bahçesine doluşur, gül ağacının dibinden alınan küpü, başını güzel bir tülbentle duvak gibi örttükleri küçük bir kız çocuğunun önüne koyarlardı. Ardından başlardı eğlence.. Kız çocuğu küpten çektiği objeyi gösterir, sahibi kimse ona çıkan mani, darbuka eşliğinde okunur ve oynatmadan bırakmazlardı. Öğleden sonraysa kıra gidilir, masalar kurulur, hep birlikte yenir içilirdi. O insanlar, öyle çok eğlenirlerdi ki küçücük dünyalarında, bu gün hiç bir maddi değerle satın almak mümkün değildir.. O çocuklar, öyle mutluydular ki yaşadıklarıyla, hiç bir çeşit zenginlik ilgilerini dahi çekmeye yetmez, yetemezdi. İşte Hıdrellez’i ana hatlarıyla böyle yaşardık.
Şimdi yine yaşanıp yaşatılmaya devam ediyorlar mutlaka.. Ancak bu günün çocukları, baharla gelen bu mevsimsel bayramı nasıl ve ne gibi duygularla yaşıyorlar. Ve yarın çocuklarına hangi anılarını anlatacaklar?