Maes Terapi – Terapedia
MAES Terapi serebral palsi (SP) ve benzeri nörolojik bozukluklara sahip çocukların iyileştirilmesinde yeni bir ufuk açan, bütüncül olarak bakıp analiz etmemizi, anlamamızı ve tedavi etmemizi sağlayan, her çocuğa spesifik olarak ve belli bir kategorizasyona koymadan özgün bir şekilde değerlendirmeyi temel alan, direkt çözümü sunmak yerine problem çözmeyi öğreten bir yaklaşımdır. Sadece beyin hasarına bağlı bozukluklarda değil diğer problemlerde de(spina bifida, brakial pleksus paralizisi gibi) yol gösteren, bu problemlere de bakış açımızı değiştiren faydalı bir konsepttir.
MAES Terapi Nasıl Bir Yaklaşımdır?
-MAES Terapi beyin terapisidir. Ortaya çıkan sonuçlarla değil sorunun esas kaynağı olan vücudun kondüktörü beyin ile ilgilenir. Her harekette, her pozisyonda beyni eğitmeyi, hareketi beyne öğretmeyi amaçlamaktadır. Farklı beyin bölgelerinin birbiriyle bağlantı oluşturması için çalışılır. Çocuğa direkt bir çözüm sunmak yerine öğrenmeyi ve problem çözmeyi öğretir.
-MAES Terapi görevler( dönme, oturma, ayakta durma gibi) üzerinde değil bu görevleri yapmak için gerekli olan beceriler( görme, duysal işlemleme, koordinasyon gibi) üzerinde çalışır. Üst seviye becerilerle alt seviyedeki görevler üzerinde yüksek motivasyonla çalışılır. Temelden en düşük görevlerle başlayarak o görevlerde çocuğun repertuarını artırıp üst seviyelere çıkılır. Taskın zorluğunu azaltmak için komponentleri kolaylaştırmak, olası kötü sonuçları azaltmak, çocuğun üzerindeki baskıyı azaltmak, multi taskı azaltmak ve zaman baskısını ortadan kaldırmak gereklidir.
-Hareketlerin kalitesi bu konseptte önemlidir. Görevin zorluk derecesine göre hareketlerin kalitesi değişir. Görevi zorlaştırırsak hareketlerin kalitesi düşecektir, yüksek becerilerle düşük seviye görevler yapılarak yüksek kalite elde edebiliriz. Eğer düşük becerilerle çalışmaya devam edersek kalite giderek azalır ve hareketler iyice kısıtlanmaya başlar. Hangi becerilerle çalıştığımız kadar nasıl çalıştığımız yani hareketlerin kalitesi de önemlidir.
-Çocuğun hareket repertuarını artırırken vücudun iki tarafını simetrik olarak kullanmayı değil asimetrik koordinasyonlar kullanmayı öğretir. Vücudun her parçasını izole hareket ettirmeyi öğreterek mobilite sağlamayı amaçlar.
-Tutuşlar çok hafiftir. İletişim kurma, yol gösterme veya yardımcı olma amacıyla kullanılır. Terapide çocukla bir bütün olarak hareket etmeliyiz. Pozisyonumuz, vücudu kullanışımız, tutuşlarımız çocuğun hareketlerini engelleyecek şekilde olmamalı sadece yön verme amacı taşımalıdır. Nefes alış verişlerimiz bile çocukla aynı doğrultuda olmalıdır.
– Düzgün bir dizilim elde edip onu korumayı değil, değişebilir dizilimleri kullanmayı öğretir.
-Koordinasyon için çalışır. Aynı pozisyonda tutup stabilize etmek yerine hareketin farklı kombinasyonları kullanılır.
-SP’li çocuklarda gördüğümüz spastisiteye bakışı çok farklıdır. MAES Terapiye göre çocukta hissettiğimiz sertlik aslında çocuğun sürekli aynı çözümleri kullanmasıyla, deneyimlediği hareketlerin azlığıyla ve hareketlerin kompleksliğiyle doğru orantılıdır. Eğer beyni doğru kullanmayı öğretir ve farklı çözümler deneyimlemesini sağlarsak bu sertlik de azalacaktır. Sadece kontraktürü ters yönde açmak için uğraşmayız sertliği değiştirmek için farklı stratejiler kullanmayı çocuğa öğretmeliyiz.
-İstemli bir hareket yaparken kullanılmayan diğer vücut parçasında da istemsiz hareket ortaya çıkar. Eğer istemli olan atipik hareketi düzeltmek istiyorsak önce istemsiz atipik hareketi düzeltmeliyiz.
-Bir şeyi düzeltmek istiyorsak kullanmadığımız zaman düzeltmeliyiz. Örneğin; çocuğun oturma pozisyonunda duruşunu geliştirmek istiyorsak önce bu pozisyonu kullanmayı bırakmalıyız ve çocuğun daha kolay yapabildiği alt seviyelerdeki hareketlerin repertuarını, hareket kombinasyonlarını artırmalıyız.
-SP’li çocuklarda bir hareketin farklı kombinasyonları kullanılmaz, hep aynı çözümü kullanırlar. Eğer bir hareket yaptığımızda çocuk bunu daha önce deneyimlemiş ve atipik paternde hareket oluşturmuşsa bu paterni kırmak ve aynı çözümü kullanmasını engellemek için anticipation oluşturmadan, çocuğun plan yapmasına izin vermeden hareketi değiştirmeye odaklanmalıyız. Çocuğun önceden plan yapmadığı, anticipation oluşturmayan aktiviteler planlamalıyız. Aynı problem üzerinde çok fazla çalışmasına izin vermemeliyiz. Çocuk problemi çözüp ilerliyorsa devam ettirebiliriz ama eğer çözemiyorsa çok fazla devam ettirmemeliyiz.
-Vücudun alt ve üst tarafı birlikte gelişir, herhangi birindeki değişim diğerini de etkiler. Örneğin; hemiplejik bir çocukta yürürken el de etkileniyor ve katılık artıyorsa bacaklarda eğişim elde etmek için kolu değiştirmeliyiz. Yürüme aktivitesinde katılık arttığı için öncelikle alt basamaktaki görevler üzerinden becerileri geliştirmeye çalışmalıyız. Oturma pozisyonunda ya da yatış pozisyonunda kolları farklı yönlere hareket ettirme üzerinde çalışabiliriz.
-Geleneksel yaklaşımlar düzelticidir ve istenen sonuç üzerine gidilir. MAES Terapi ise öğrenmeyi fasilite etmek ve becerileri geliştirmek için çalışır.
-Eğer çocukta fiziksel aktiviteleri azaltmak istiyorsak kognitif becerileri kullanacağı aktiviteler planlamalıyız.
-Preterm bebeklerde karşılaşılan en temel zorluk internal regülasyon problemidir. İnternal regülasyonu düzenlemek için duysal işlemlemeyle ilgili çalışmak gerekebilir. İnternal regülasyonu olmayan çocuklar regüle olmak için bazen nesneleri ağızlarına götürürler, referans noktası ararlar, iki aktiviteyi bir arada yapmakta zorlanırlar( örneğin;bir oyun oynarken ses gelince ona yönelirler ve ilk aktivite ikinci plana atılır.), regüle olmak için çok fazla aktiviteye ihtiyaçları vardır. Çocuğun yüz rengi değişiyorsa, ağlıyorsa, birtakım hassasiyetleri varsa odak noktamız öncelikle bu işaretler olmalıdır. Bunlarla ilişkili olarak becerileri geliştirmeye çalışmak gerekir.
-Yeni bir kapı açmak için eski kapıları kapatmak gerektiği prensibi vardır. Örneğin; eğer çocuğun bir duyusunu geliştirmek istiyorsak öncelikle aşırı kullandığı duyusunu kullanmamasını sağlamalıyız ya da hemiplejik bir çocukta etkilenmiş tarafı değiştirmek için sağlam tarafı kullanmasını engellemeliyiz.
-MAES Terapi çocuğu bir bütün olarak değerlendirir. Geleneksel yaklaşımda sadece kaslar, vücut biyomekaniği gibi mekanik komponentlere bakılırken MAES Terapide bunların yanında çocuğun genel görünümü, yüz rengi, gözlerini nasıl kullandığı, vücut parçalarının birbirine etkisi, çocuğun çok kullandığı beceriler, neden ağladığı gibi birçok faktör açısından değerlendirme yapılır.
Terapide Nasıl Çalışılır?
Çocuğun ihtiyacına yönelik olarak çok kullandığı becerileri azaltıp, kullanmadığı üst seviye becerilerini kullanarak çocuğa göre alt seviyedeki görevler üzerinde çalışılır. Aynı zamanda yüksek motivasyon da sağlanmalıdır. Terapide çocuğa yaklaşımımız bu framework çerçevesinde becerileri geliştirmeye yönelik olmalıdır.
Örneğin; yürürken ekstansör referans noktası kullanan duysal işlemleme problemi olan bir preterm çocukta çalışırken öncelikle duysal işlemleme sürecini önemsemeliyiz. Çocuk sürekli sesli bir oyuncakla regüle oluyorsa bu oyuncağı yavaş yavaş uzaklaştırmalıyız. Direkt olarak tepki alabileceği oyuncaklar yerine süreç gerektiren, plan yapmasını sağlayacak oyuncaklarla aktivite planlanmalıdır. Üst düzey becerilerle çalışmalıyız. Bu çocuk için üst düzey beceri süreç gerektiren oyunları oynayabilmedir. Eğer ekstansör referans kullanımını önlemek için çalışacaksak gövdeyi öne almasına yardımcı olarak destekli yürüme pozisyonunda ya da ayakta durma pozisyonunda ve gövde stabilken ekstremitelerde farklı kombinasyonlar deneyerek çalışmalıyız.
CP dışındaki bozukluklarda örneğin spina bifidalı çocuklarda da bu konsept faydalıdır. Spina bifidalı çocuklarda alt ekstremitede farklı kombinasyonların kullanılmasıyla gövdede her yöne üç boyutlu hareket oluşturmak için çalışabiliriz. Bu sayede spina bifidalılarda fonksiyonel seviyeyi oldukça etkileyen gövde dengesi ve gövdenin kullanımı artmaktadır.
MAES Terapi modeli SP ve benzeri hareket bozukluğu olan çocuklarda kullanabilen farklı, özgün ve çocuğu bütüncül olarak değerlendiren etkili bir konsepttir. Ortopedik bakış açısıyla değil nörogelişimsel bakış açısıyla bakar. Çocuğu sensori-motor, sosyal, emosyonel, kognitif beceriler, algı ve iletişim gibi birçok açıdan çok geniş bir bakış açısıyla değerlendiren bir yaklaşımdır. Çocuğun ihtiyacına yönelik basitten karmaşığa doğru bir program çizilir. Terapide görevler üzerinden değil becerileri geliştirme üzerinden gidilir. Çocuğun kullanmadığı üst seviye becerilerle alt seviyedeki görevler üzerinde çalışılır. Vücudun her bir parçasını izole hareket ettirmeye odaklanır. Asimetrik kombinasyonlar kullanarak önce çocuğun alt seviyedeki görevlerdeki repertuarını artırıp farklı hareketler deneyimlemesini sağlayarak üst basamaklara çıkılır.
MAES Therapy Introductory Course Handouts, İstanbul,2016.
Hazırlayan: Fzt. Özgür Büyükkapu