Kasıtlı Eskitme - 114 Yıldır Yanan Ampul » Kelimeler Benim
27 Eylül 201515 Yorum
Ben, kasıtlı eskitmeyi üç gruba ayırıyorum;
Birincisi, ampul örneğinde olduğu gibi ürüne doğrudan müdahale edilen ve ürünün kullanım ömrünün kesin olarak sınırlandırıldığı fiziksel eskitme.
İkincisi, birçok akıllı telefon üreticisinin yaptığı, ürünün çalışmaya gayet güzel bir şekilde devam ettiği fakat yazılım desteğinin son bulduğu, böylece ürünün kullanılamaz hale geldiği zoraki eskitme.
Üçüncüsü ise psikolojik eskitme. Kasıtlı eskitmenin müritlerinden olan Amerikalı Endüstriyel Tasarımcı Brooks Stevens şöyle diyor:
Planlı eskitme; tüketicinin, gerektiğinden biraz daha yeni gerektiğinden biraz daha iyi bir şeye, gerektiğinden daha kısa zamanda sahip olma isteğini kullanmaktır.
Tam da öyle. Videonun başında bahsettiğim, akıllı telefonu 1 yıldan daha yeni olan %54’lük kısım, tam olarak bu stratejinin kurbanı.
Yine internet üzerinde, kasıtlı eskitme ile ilgili insanların fikir ve tecrübelerine başvurduğumda, bir kişi benimle şu tecrübesini paylaştı. Aynen aktarıyorum:
Bir süre sonra bozulsun diye üretmek deyince ilk aklıma gelen dikiş makinelerim oluyor. Bende 1959 model annemden kalan bir dikiş makinesi var, ilaveten iki tane de yeni nesil makine var. Üçü de aynı firmanın ürünleri. Annemin makinesi 1988 den beri bende, çoğu dikişlerimi onunla dikiyorum. Şimdiye kadar hiç tamir görmedi, bir kere deri kayışını yeniledim o kadar. Diğerlerinin dişlileri ikide birde çatlar, kırılır. Her biri 30 lira servise getir götür, tamircinin parası filan her seferinde 100 TL gider. En son illallah geldi, tamir filan ettirmedim, öyle köşe yastığı gibi kaldılar bir kenarda. Oh olsun onlara! Bu arada, sonradan üretilenlerin parçaları plastik, ilkinin parçaları metal.
Günümüzde gözüme en çok çarpan kasıtlı eskitme aktörlerinden biri de dahili bataryalar. Batarya, doğası gereği belli bir dolum sayısına ulaşınca verimliliğini kaybeden bir cihaz ve herhangi bir ürüne değiştirilemez, dahili bir batarya koymak, kasıtlı eskitme dışında başka hiçbir sebeple açıklanamaz.
Bugün neredeyse dünyanın yarısı tarafından kullanılan Apple’ın da bu konuda sicili temiz değil. 2003 Yılında, bataryası değiştirilemeyen ve maksimum 12 ayda kullanılamaz hale gelen iPod için destek vermeyi reddeden Apple’a birçok kişi tarafından toplu olarak dava açıldı ve kasıtlı eskitme mahkemeye taşındı. Mahkeme tüketicilerin lehine karar vererek Apple’ın tüm iPod’lara batarya desteği vermesi ve kullanıcılara tazminat ödemesi konusunda hüküm verdi.
Günümüzde kasıtlı eskitmenin uygulanmadığı çok az alan var. Ben, artık aldığım her ürünün ömrünü tahmin ederek ve üzerinde bir şekilde planlama yapıldığını bilerek alıyorum. Artık birçok ürün garanti süresi dolar dolmaz bozulmaya başlıyor. Şirketler daha fazla satış yapabilmek için, her gün yeni planlı eskitme teknikleri geliştiriyorlar.
Peki siz kasıtlı eskitmeyle en son nerede karşılaştınız? Bu konuda söyleyecek bir şeyleriniz varsa lütfen benimle paylaşmaktan çekinmeyin ve videomu beğendiyseniz, bundan sonra çekeceğim videolardan haberdar olmak için kanalıma abone olmayı unutmayın.
İlgili etiketleren uzun yanan ampul, kasıtlı eskitme, pheobus karteli, planlı eskitme, planned obsolescence, youtube
27 Eylül 2015, 15:38
Ampulün ömrünün kısaltıldığıyla alakalı kısa bir yazı okumuştum. Yeni çıkan telefonların da (filmler gibi serileri olduğunu görünce) bilerek kullanım süresi kısaltılan aletler olduğunu anlamak çok zor olmadı. Ayrıntılı ve güzel bir paylaşım olmuş.
27 Eylül 2015, 20:45
Uzun süredir paylaşım yapmıyordunuz. Hele şükür paylaşım yaptınız. Ve gene faydalı bir konu :)
Sesli dinlemek çok iyi ya, işin ciddiyeti ve konuya olan ilgi okuyucular için arttığını söyleyebilirim yada bana göre öyle. Telefon konusuna gelirsek, günümüzde kullanım süresini eskitmek için türlü türlü oyunlar oynanması bizi yeni telefon almaya sürüklüyor bu çok can yakıyor. Sanki bu telefonlar olmasa günlük yaşantı devam etmicek hissediyoruz. Elimde yeni model bir telefon var ve google play’den indirdiğinim bir uygulamayla ne kadar telefon kullandığımı ölçtüm. Durum içler acısı. Yaklaşık 6 saat küsür telefon ile aşir nesirmisim. Çok yazık ama, işte bağımlılık! Sanırım ureticilerden çok biz kullanicilar olarak kısıtlı Eskitmeye destek veriyoruz gibi. Paylaşım için teşekürler, tartışmaya açık konu olmuş :)
Merhaba Sezer Hocam,
Öncelikle YouTube projende de başarılar diliyorum. Benim de benzer bir projem var ama daha başlayamadım ve askerden sonraya kaldı.
İzninle bir eleştiride bulunmak istiyorum. Videoyu izlerken dikkatimi çekti ki video içinde yazıyı direk okuyorsunuz neredeyse. Bu bende biraz rahatsızlığa neden oldu. Nedense yazıdan farklı bir içerik aradı gözlerim, kulaklarım. Bence yazıdaki konunun ilgi çekici kısa bir bölümünü anlatarak daha öz ve eğlenceli videolar elde edebilirsin.
Tabi bu benim fikrim. Yine de karar senin :)
Kelimeler Senin dedi ki:
2 Ekim 2015, 01:27
Ben de son zamanlarda ayyuka çıkan malum otomobil firmasının araçlarına yüklediği hileli yazılıma ek olarak otomatik viteslerinde de bu kasıtlı eskitmeyi kullandığını düşünüyorum. Düşünsenize adamlar zaten etik dışı bir işe yapmışlar, peki neden bunu diğer araç parçalarında da yapmasınlar. Malum firmanın otomatik viteslerinden dünya kadar şikayet var. O halde malum firma garanti süresi ya da kilometresi bitiminden otomatik vitesleri hata vermeye programladıysa?
Aslında yapılan bir çok tamiratın neden yapıldığını dahi bilmiyoruz. Araç bir hata veriyor ve servise gittiğimizde bize geri dönüşler genelde bu hata kodunu veriyorsa şu parça değişecek şeklinde oluyor. Peki kime göre neye göre?
2 Ekim 2015, 08:39
Sezer, hiç bu açıdan düşünmemiştim. Bu eskitmenin planlı olması ve yeni ürünlere tüketiciyi satın aldırmaya teşvik etmesi ancak bu kadar şeytani biçimde planlanabilirmiş. Eski telefonları düşünelim; mesela Nokia 3310… Halen kullanan var. Demek ki planlı eskitme gün geçtikçe farklı adımlarla yola devam ediyor. Bir de moda kavramı için de planlı eskitme tabirini kullanabilir miyiz sanki?
Çok güzel bilgiler, emeğinize sağlık.
Yalnız her ne kadar güzel bilgiler olsa da video bana biraz durağan ve soğuk geldi. Biraz daha samimi olabilir sanki. İlk video olduğu için gayet normal tabi. İleride daha da iyi olacağına eminim. Şimdiden başarılar.
5 Ekim 2015, 10:02
Bir telefon çıktığı zaman, diğer telefona kısıtlama getiriyorlar bunu da uygulamalara kısıtlama getirerek yapıyorlar mesela 4 e kadar kullanılabilir. Bunlar hep teşvik edici konular.
13 Ekim 2015, 14:06
Yazınız muhteşem olmuş iyi tespitler ve güzel bir anlatım var…
Lakin bazen mühendislikte bu tarz şeyler “özellikle” yapılır.
Hiç bozulmayan eskimeyen tamamen gelişmiş metal parçalardan oluşan dayanıklı bir otomobil yapacak olsaydık…
kaça malolurdu, kaç kg olurdu ?
ve km başına ne kadar yakardı.
bunun yerine 15 yıl ömürlü, herkesin edinebileceği, az yakan bir araç üretmek daha makuldür.
30 Kasım 2015, 01:29
Ne kadar güzel bir saptama olmuş. Bizim evlerde kullandığımız tasarruflu ampuller 1 seneden sonra geçiyor. Akıllı telefonlardaki dahili bataryalar da dediğiniz gibi tam bir pazarlama stratejisi.
Burhan orhan dedi ki:
3 Aralık 2015, 08:20
Bu konu, güzel anlatımınızla amacına ulaştığını düşünüyorum. Sizin sayenizde artık bende bilinçli bir kullanıcı olma kararı aldım. Madem ki bir ürün alacağız, uzun ömürlü olması ilk gereklilik olmalı.
3 Aralık 2015, 10:52
Uzun ömürlü ürün bulmak gerçekten çok zor. O yüzden aldığımız bir ürünü ne kadar kullanabileceğimizi bilerek alalım. Örneğin bir dizüstü bilgisayar aldığınızda o cihazı en fazla 4-5 sene kullanabileceğimizin farkında olarak hesabımızı yapalım.
5 Haziran 2016, 15:53
Eskitme stratejisnin bir başka versiyonu da moda. Moda belki üçüncü tip eskitmeye girebiliri ancak ayrı bir başlık olarak anılmayı da hakettiğini düşünüyorum.
Zara’nın 2-3 haftada bir vitrin değiştirmesi de bunun en önemli kanıtı olsa gerek. Aynı şekilde Tchibo da 15 günde bir vitrin yenilemek üzere oluşturduğu konseptle yaşıyor. Alış veriş merkezlerini düzenli olarak ziyaret eden biriyseniz vitrinlerin ne kadar süreyle yenilendiğini kontrol edin.
12 Haziran 2016, 13:11
Güzel bir örnek. Elbette örnekler çoğaltılabilir fakat bence en kötüsü içine çekildiğimiz ve maruz kalmak zorunda olduğumuz kasıtlı eskitme.
bunun hakkında söylemek istediğim tek şey var o da anakartlar. bilgisayarımın iki defadür üst üste 2 yılını doldurduğu gibi bozulması. artık bıktırdı.