UZUN VADELİ SİGORTALAR - PDF
Download "UZUN VADELİ SİGORTALAR"
1 UZUN VADELİ SİGORTALAR Hedefler Sosyal Güvenlik Sistemindeki Uzun Vadeli Sigortalar ( Malullük, Yaşlılık, Ölüm ile Evlenme ve Cenaze Ödeneği) hakkında bilgi sahibi olacaksınız.
2 2 Adapazarı Meslek Yüksekokulu Modülleri İçindekiler UZUN VADELİ SİGORTALAR 1. Malullük Sigortasında Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları 2. Yaşlılık Sigortasından Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları 3. Ölüm Sigortasından Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları
3 İŞ VE SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU UZUN VADELİ SİGORTA HÜKÜMLERİ 1. Malullük Sigortasında Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60'ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malullük sigortası bakımından malûl sayılır. Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün % 60'ını kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya özürü sebebiyle malullük aylığından yararlanamaz. Sigortalıya malullük aylığı bağlanabilmesi için sigortalının; Meslekte kazanma gücünü % 60 oranında kaybedenlerin malûl sayılması, En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise süre aranmaksızın toplam 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması, Malûliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması, halinde malullük aylığı bağlanır. Malullük Aylığının Hesaplanması, Başlangıcı, Kesilmesi ve Başlangıcı Malullük aylığı; prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olan sigortalılar için 9000 gün üzerinden, 9000 gün ve daha fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden, yaşlılık aylığının hesaplanmasına ilişkin hükümler dikkate alınarak hesaplanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık bağlama oranı 10 puan artırılır. Ancak, Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar için 9000 prim gün sayısı 7200 gün olarak uygulanır. Malullük aylığı almakta iken bu Kanuna göre veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların malullük aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir ve bu Kanuna tabi olarak
4 4 Adapazarı Meslek Yüksekokulu Modülleri çalıştıkları süre zarfında kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasına ait prim alınır. 2. Yaşlılık Sigortasından Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları Yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan haklar şunlardır: Yaşlılık aylığı bağlanması. Toptan ödeme yapılması. İlk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlara; Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce yasaya göre malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya özürü bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının; % 50 ilâ % 59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, % 40 ilâ % 49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yukarıda belirtilen yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar yasaya göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler. 2.1 Yaşlılık Aylığının Hesaplanması Ortalama aylık kazanç, sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl
5 İŞ VE SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır. Aylık bağlama oranı, sigortalının malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için % 2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama oranı % 90'ı geçemez. Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce sakatlık kontenjanından göreve başlayan ve T.C. Emekli Sandığına tâbi bir göreve devam edip bu Kanunun malulen emeklilik şartlarını taşımayanlardan onbeş yıl hizmeti bulunanlara, istekleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır. Kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyeleri, kamu görevlisinin son defa çalıştığı kurumunca, çalıştığı son kurumun özelleştirilmesi halinde ise Hazinece ödenir. 2.2 Yaşlılık Aylığının Başlangıcı, Kesilmesi veya Sosyal Güvenlik Destek Primi Ödenmesi Sigortalılara; Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar ve Hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, Kamu idarelerinde çalışan sigortalılardan yetkili makamdan emekliye sevk onayı aldıktan ve görevleriyle ilişiği kesildikten sonra Kuruma başvuranlara, ilişiğinin kesildiği tarihi takip eden, Kamu idarelerinde çalışan sigortalılardan her ne şekilde olursa olsun sigortalı olmayı gerektiren görevinden ayrılmış olanlara ise istek tarihini takip eden, ay başından itibaren aylık bağlanır.
6 6 Adapazarı Meslek Yüksekokulu Modülleri 3. Ölüm Sigortasından Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları Ölüm aylığı; 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirmiş ve en az beş yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş, Kazaya uğramış, malullük veya yaşlılık aylığı almakta iken veya malullük veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olup henüz işlemi tamamlanmamış, Bağlanmış bulunan malullük veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlamaları sebebiyle kesilmiş, durumda iken ölen sigortalının hak sahiplerine, yazılı istekte bulunmaları halinde bağlanır. Ölüm Sigortasında Sağlanan Haklar Şunlardır: Ölüm aylığı bağlanması. Ölüm halinde hak sahiplerine toptan ödemesi yapılması. Aylık almakta olan eş ve kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi. Cenaze ödeneği verilmesi 3.1 Ölüm Sigortasından Bağlanacak Aylığın Hesabı Sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine bağlanan aylığın hesaplanmasında; Sigortalının almakta olduğu veya bağlanmasına hak kazandığı malullük veya yaşlılık aylığı, Malullük veya yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra sigortalı olarak çalışmaya başlaması sebebiyle aylığı kesilen sigortalının ölüm tarihi esas alınarak yasaya göre tespit edilecek aylığı, Yasaya göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olan sigortalının prim ödeme gün sayısı, 9000 günden az ise 9000 gün üzerinden, 9000 gün ve daha fazla ise toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden, yasa hükümlerine göre hesaplanan aylığı, esas alınır.
7 İŞ VE SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU 3.2 Ölüm Aylığının Hak Sahiplerine Paylaştırılması Ölen sigortalının yasa hükümlerine göre hesaplanacak aylığının; Dul eşine % 50'si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise çalışmaması veya kendi çalışmaları nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde % 75'i, Çalışmayan veya kendi çalışmaları nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan; > 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanların veya, > Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında yitirip malûl olduğu anlaşılanların veya, > Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlarının, her birine % 25'i, Yukarıda belirtilen çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babalan sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine % 50'si, Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde, ana ve babaya çalışmaması ve gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde % 25'i oranında; çalışmayan ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması, gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın % 25'i, oranında aylık bağlanır. 3.3 Evlenme ve Cenaze Ödeneği Evlenmeleri nedeniyle yasaya göre bağlanan gelir veya aylıkları kesilmesi gereken eş veya çocukların, evlenmeleri ve talepte bulunmaları halinde almakta oldukları aylık veya gelirlerinin bir yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir.
8 8 Adapazarı Meslek Yüksekokulu Modülleri Evlenme ödeneği alan hak sahibinin aylığının kesildiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde boşanması halinde, bir yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz. Evlenme ödeneği verilmesi halinde, diğer hak sahiplerinin aylık veya gelirleri evlenme ödeneği verilen sürenin bitimini takip eden ödeme döneminden itibaren yeniden belirlenir. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu veya sürekli iş göremezlik geliri, malûllük veya yaşlılık aylığı almakta iken veya kendisi için en az 360 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olup da ölen sigortalının hak sahiplerine, asgarî ücretin üç katı tutarında cenaze ödeneği ödenir. Cenaze ödeneği, sırasıyla sigortalının eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa ana babasına, o da yoksa kardeşlerine verilir. Cenaze ödeneğinin ödenememesi ve sigortalının cenazesinin gerçek veya tüzel kişiler tarafından kaldırılması durumunda, belirtilen tutarı geçmemek üzere belgelere dayanan masraflar, masrafı yapan gerçek veya tüzel kişilere ödenir.
KAMU GÖREVLİLERİ EMEKLİLİK İŞLEMLERİ DAİRE BAŞKANLIĞI 5434 SAYILI T.C. EMEKLİ SANDIĞI KANUNU İŞTİRAKÇİNİN TANIMI Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlardan Emekli Sandığı ile ilgilendirilenlere iştirakçi
YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2012 Cilt:19 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu nda Kadının Durumu Seda TOPGÜL Eskişehir Anadolu Üniversitesi, S.B.E.,