Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaıatynda gurlan täze iň döwrebap senagat toplumynyň — tebigy gazdan benzin öndürıän zawodyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Döwlet Baştutany ıapon wekiliıetiniň ıolbaşçylary bilen toı bagyny kesdi we zawodyň dolandyryş merkezine bardy. Ekranda zawodyň aıratynlygyny, gazy düıpli gaıtadan işlemegiň we taııar önümi çykarmagyň önümçilik işleriniň hemme tapgyrlaryny aıdyň görkezıän wideofilm görkezilıär.
Bu ıerde ıokary basyşyň astynda hem-de örän uly temperaturalarda çylşyrymly himiki reaksiıa — gazyň suwuk uglewodoroda öwrülmegi amala aşyrylıar. Hemme işler awtomatlaşdyrylandyr we merkezden dolandyrylıar.
Täze kärhanada her ıyl 1 milliard 785 million kub metr «mawy ıangyç» gaıtadan işlenip, iň ıokary ekologiıa talaplaryna laıyk gelıän 600 müň tonna EСО-93 kysymly benzin, şeıle hem 12 müň tonna dizel ıangyjy we 115 müň tonna hem suwuklandyrylan gaz öndüriler.
Seljermäniň netijeleri alnan benziniň EСО-93 kysymly benzine Döwlet standartynyň bildirıän talaplaryna, himiki düzümi boıunça bolsa, ekologiıa howpsuzlygynyň 5-nji derejesine laıyk gelıändigini görkezdi.
Alnan EСО-93 kysymly benzin bilen nebitden alnan benziniň hil taıdan häsiıetnamalary deňeşdirilip, olara baha berlende, EСО-93 benzini ulanylanda onuň düzüminde kükürdiň 50 esse, benzolyň 3,5 esse, beıleki ysly uglewodlaryň hem 20 göterim azdygy anyklandy. Bu ıagdaı bolsa, howa goıberilıän zyıanly gazlaryň möçberini ep-esli azaltmaga mümkinçilik berıär.
Bu taslamanyň umumy bahasy 1 milliard 700 million amerikan dollaryna barabar. Taslamany maliıeleşdirmäge İaponiıanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky gatnaşdy. Bu kärhananyň işe girizilmegi bilen, 800-e golaı goşmaça iş orunlary döredildi. «Türkmengaz» döwlet konserniniň buıurmasy boıunça onuň gurluşyk işlerini «Kawasaki Heavy Industries, Ltd.» ıapon kompaniıalarynyň konsorsiumy hem-de «Rönesans» türk kompaniıasy amala aşyrdy.
Gurbanguly Berdimuhamedow ıurdumyzyň ıangyç-energetika toplumynyň bu täze zawodynyň köp görkezijiler boıunça ıeke-täk kärhanadygyny ıene-de bir gezek belläp, dünıäde ilkinji gezek bu kärhanada tebigy gazyň senagat möçberinde suwuk ıangyja öwrülıändigini nygtady. Bu ägirt uly çözgüt, GTG — gas to gasoline taslamasy Daniıanyň «Haldor Topsoe» kompaniıasynyň işläp taııarlan TIGAS tehnologiıasy boıunça amala aşyrylıar. Şeılelikde, GTG tehnologiıasy täjirçilik derejesinde dünıäde ilkinji gezek Türkmenistanda durmuşa geçirilıär.
İurdumyzyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň kabul edilen maksatnamasyna laıyklykda, biz ıakyn wagtda Balkan, Daşoguz, Lebap we Ahal welaıatlarynda ıene-de ençeme gazhimiıa toplumlaryny hem-de zawodlaryny gurmagy göz öňünde tutıarys. Bu senagat desgalary bilen birlikde, durmuş maksatly binalary hem gurarys. Munuň özi mähriban halkymyzyň ıaşaıyş-durmuş şertlerini has-da ıokarlandyryp, hal-ıagdaıyny mundan beıläk-de gowulandyrmaga ıardam berer diıip, Türkmen Lideri nygtady.
Garaşsyz Türkmenistan daşary ıurt kompaniıalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beıläk-de depginli alyp barar. Şol kompaniıalaryň ıurdumyzda işlemegine geljekde hem ıardam berip, olar bilen hyzmatdaşlygy has-da işjeňleşdirmek üçin ähli tagallalary eder diıip, döwlet Baştutany aıtdy.
Şeılelikde, zawodda çykarylıan sintetiki ıangyç örän kämil ekologik häsiıetleri bilen tapawutlanar — onda daşky gurşaw üçin zyıanly bolan kükürt birleşmeleri hem, azotly organiki birleşmeler hem bolmaz. Zawodyň esasy önümi bolan EСО-93 benzini üç sany 18000 kub metr çelekde saklanylar. Olarda benziniň hilini bir derejede saklamak üçin ıörite sorujy enjamlar hemişe işläp durıar. Ugurdaş önümi bolan suwuklandyrylan gaz göwrümi 2000 kub metr bolan şar şekilindäki çelekde we kükürtsizlendirilen dizel ıangyjy 360 kub metr göwrümindäki çelekde saklanylıar.