Kriz konusunda ne düşündüğümüzü defalarca daha uzun yazılarda dile getirdiğimiz için burada bu konuya girmeyeceğim (Bkz. Sungur Savran’ın Üçüncü Büyük Depresyon --Devrimci Marksizm, sayı:16-- ve E. Ahmet Tonak’ın Krizi İzlerken ve Krizi Anlarken –Kızılcık, sayı: 48 ve 45—yazıları). Finans sektörü/sermayesi, “finansal kriz” gibi deyimlerle sık sık karşılaştığımız için söyleşi sırasında Sungur, Nail’in Günümüz Kapitalizminin Pamuk İpliği: Hayali Sermaye makalesini (Kapital’in İzinde, s. 184-205) hararetle tavsiye etti.
Aradan geçen onca yıldan sonra 2007-8 krizinin akabinde Hayali Sermaye yazısını Kapital’in İzinde’ye katarken bakın Nail ne diyor: “20 yıl aradan sonra yazıyı gözden geçirirken “Eski tas eski hamam. Sadece tellaklar ve rakamlar değişmiş,” duygusuna kapılmadan edemedim. Gerçekten 1987’deki çöküşe yol açan yapısal sorunlar yerli yerinde duruyor; rakamlar ise, “reel” büyüklükler söz konusu olduğunda en az birkaç kat, “hayali” sermayenin ulaşmış olduğu boyutların birer göstergesi sayabileceğimiz finansal büyüklükler söz konusu olduğunda daha da fazla artmış durumda. Bu durumun kapitalist sistemin kırılganlığını daha da tehlikeli hale getirdiğini belirtmeye gerek yok.”
Nail’in değindiği o ““hayali” sermayenin ulaşmış olduğu boyutların birer göstergesi sayabileceğimiz finansal büyüklükler”e ara sıra bu köşede değiniyorum. Daha geçen hafta LIBOR sahtekarlığından söz edereken “dünya GSYH’nın 10 mislini aşan, 800 trilyon dolar büyüklüğünde bir finansal değerin dolaylı manipülasyonuna aslında skandal kelimesi yetersiz kalıyor” demiştim. Dolayısıyla, sistemin kırılganlığının kaç misli arttığını artık siz kestirin!
Son kriz öncesinde, hatta sırasında kimi akademisyenlerin apaçık sahtekarlıkları, para karşılığı söyledikleri yalanlar öylesine ayukka çıktı ki insanın onlar adına utanası geliyor. ABD’nin ileri gelen üniversitelerinden tam da bu tip akademisyenleri afişe eden 2011 En İyi Belgesel Oscar’lı Inside Job adlı filmi özellikle tavsiye ederim. Filmde Columbia Üniversitesi İşletme Okulu’nun anlı şanlı profesörlerinden Frederic Mishkin’in İzlanda finansal sistemine 120,000 dolar karşılığı nasıl “sağlam” raporu verdiğini gördüğümde benim yüzüm kızardı, adam ise ık mık durumu idare telaşındaydı.
Bu yazı 23 Aralık 2012 tarihinde BirGün gazetesinde yayınlanmıştır.