Download "kitap Balkan Savaşları ĐKĐNCĐ BALKAN SAVAŞI I (1913) Nurer UĞURLU başkanlığında bir kurul tarafından hazırlanmıştır."
Eren Direnç Dede
1 Balkan Savaşları ĐKĐNCĐ BALKAN SAVAŞI I (1913) Nurer UĞURLU başkanlığında bir kurul tarafından hazırlanmıştır. kitap Dizgi - Baskı - Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş. Temmuz 1999 Ord. Prof. Dr. YUSUF HĐKMET BAYUR Balkan Savaşları ĐKĐNCĐ BALKAN SAVAŞI I (1913) CGAZETESĐNĐN OKURLARINA ARMAĞANIDIR. ĐÇĐNDEKĐLER BALKAN SAVAŞININ ĐKĐNCĐ EVRESĐ Babıâli Baskınından Londra Barış Antlaşmasına Kadar (23/1/ /5/1913) 9 Đç durum 9 Bırakışmanın bozulmasına kadar olan görüşmeler 12 Bırakışmanın bozulması ve o sıradaki siyasal görüşmeler 19 Büyük Savaş Olayları ve Barış Đçin Görüşmeler 24 Edirne'yi kurtarma ümidi var sanılırken 24 Edirne'yi kurtarmak ümidi kalmadıktan sonra 26 Edirne'nin düşmesi 43 Edirne düştükten sonraki Bulgar tehdit ve istekleri 45 Büyük Osmanlı - Bulgar Bırakışmasından Londra Barışına Kadar (14 Nisan - 30 Mayıs 1913) 55 Londra barışından sonraki iç durum 62 Çarın Berlin'e gidişi ve Rusya'nın Boğazlar siyasasının yeni bir evresi 73 ADALAR VE ARNAVUTLUK ĐŞLERĐ 79 Askeri olaylar ve bir Arnavutluk'un kurulması 80 Arnavutluk'un Karadağ ve Sırbistan'la sınırlarının saptanması 89 Arnavutluk'un örgütlendirilmesi sorumu (sorunu) ve bununla ilgili gizli Avusturya - Đtalyan antlaşması 93 Ege adaları sorunu ve bunun Güney Arnavutluk sınırları sorunu ile bağlanılması 100 Đtalya'nın Yunanistan - Arnavutluk sınırı işini 12 ada işine bağlaması 108 ARALARINDAKĐ ÖNÜRDEŞLĐK YÜZÜNDEN BALKANLI BAĞLAŞIKLARIN RUMELĐ'YĐ PAYLAŞMA ĐŞĐNDE ANLAŞAMAMALARI VE ARALARINDA SAVAŞ ÇIKMASI 119 Bulgar, Sırp ve Yunan savları 119 Bulgaristan-Romanya gerginliği 135 Sırp-Yunan anlaşması ve bunların Romanya ile Osmanlı'yı kendilerine çekmeye çalışmaları 137 Balkanlılar arası savaşa doğru 150 Sayfa 12 BALKAN SAVAŞI'NIN ĐKĐNCĐ EVRESĐ BABIÂLĐ BASKINI'NDAN LONDRA BARIŞ ANTLAŞMASI'NA KADAR ( ) Bu evrenin Balkanlarla ilgili başlıca olayları Osmanlı hükümetiyle büyük devletler arasında barışa varılmak için yapılan görüşmeler, Osmanlılarla Balkanlılar arasında vuruşmalar, Osmanlı-Bulgar bırakışması, savaşçılar arası Londra Konferansı'nın yeniden toplanması, Balkanlılar arasında onları bir savaşa kadar götürecek olan anlaşamamazlık ve gerginliğin artması, Romanya-Bulgaristan gerginliği ve Arnavutluk ve Şkodra dolayısıyla büyük devletler arasında bir an için doğan ağır havadır. Đç durum Babıâli baskını günü Talât ve Enver beylerin başrollerde bulunduklarını, birincisinin hemen o gün dahiliye nazırı vekili diye işe başladığını, ikincisinin de saraya gidip padişahtan Mahmut Şevket Paşa'nın sadarete geçmesini sağladığını gördük. Bu iki uzkişi de yeni kurulan hükümete girmez. Talât Bey'in girmeyişinin, kendisini daha önce Harbiye Nezareti'nden düşürenlerin başında bulunmuş olması yüzünden Mahmut Şevket Paşa'nın ona karşı kin beslemekte olması dolayısıyla olduğu söylenilmiştir; ancak Mahmut Şevket Paşa'yı çekilmeye doğrudan doğruya zorlamış olan Hacı Adil Bey'in dahiliyeye getirilmiş olmasına bakılırsa bu söze pek güvenilmemelidir. Daha genel olarak söylenilmiş olan söze, yani o anda Đttihat ve Terakki'nin ileri gelenleri, hele Babıâli baskınında bulunmuş olanları iş başına geçmemeyi daha doğru ve daha uygun bulmuş oldukları sözüne, daha çok inanmak gerekir. Yeni hükümette Mahmut Şevket Paşa Harbiye Nazırlığı'nı da kendi üzerine almış. Şûrayı Devlet Reisliği'ne eski Sadrazam Sait Paşa'yı getirmiş ve hariciyeye önce vekil olarak eski Atina Elçisi Muhtar Bey (1) getirildikten sonra Mısır prenslerinden Sait Halim Paşa getirilmiştir. Cemal Bey (2) Đstanbul muhafızlığına ve Enver Bey'in amcası Halil Bey (3) de Đstanbul Merkez Kumandanlığı'na getirilmiştir. Az sonra Ahmet Đzzet Paşa Başkomutan Vekili olacaktır. Avrupa, yeni hükümeti genel olarak Almanya'ya eygin (yatkın) sayacaktır ve Đngiliz büyükelçisi hükümetine çektiği telde onun açık bir Alman rengi taşıdığını yazacaktır (4). Đç durumdaki özellik şudur: Türk kamuoyu Balkan Savaşı yıkımında Đttihat ve Terakki'nin bilgisizlik, beceriksizlik ve yönetimsizliği yüzünden en ağır soravları (sorumlulukları) yüklü bulunduğunu az çok unutmuş olup onun Edirne'yi kurtarma propagandasına oldukça inanmaktadır, dolayısıyla onun yeniden iş başına gelmesini iyi karşılamaktadır. Bundan başka Đttihat ve Terakki'nin ülke içindeki örgütleri de az çok yerli yerinde olup kendilerine dayanılabilecek bir durumdadırlar. Padişah da hem onu, hem Mahmut Şevket Paşa'yı, kendisini tahta çıkarmış olmaları dolayısıyla hem sevmekte, hem de onlara güvenmektedir. Ancak Çatalca'daki orduda hem Nâzım Paşa'nın adamları, hem de ''Halâskâr''lar çoktur ve epey zaman yeni hükümet onlara ilişmeyi doğru bulmayacak veya buna yüreği olmayacaktır; dolayısıyla Mahmut Şevket Paşa hükümeti iç piyasada çok çekingen ve yumuşak olacaktır; bu, Đttihat ve Terakki'ye öteden beri düşman olanlara karşı önemli bir şey yapılmaması ve hemen kimseye karşı çetin davranılmamasıyla görülür. Böyle davranılışta: dış durumun gerginliği, Avrupa'dan çekinilmesi, savaşın süregelmekte olması, ordunun yukarda anlattığımız durumu gibi olayların veya Mahmut Şevket Paşa'nın çetin davranmak istemeyişinin ne kadar payı olduğunu kestirmek güçtür. Bu yumuşaklık Müslüman olmayanların gönlünü alma yolunda çalışmalarda da görülür. O sıralarda Ermeni Patrikliği askerde bulunan Ermenilerin karıları, eğer Müslüman olmak isterlerse kabul edilmemesini Babıâli'den diler ve bu dilek hemen kabul edilir (1). Doğal olarak Ahmet Muhtar Paşa hükümetince işten çıkarılmış olanlar veya hiçbir fırka ile ilişiği olmadığı yolunda senet vermek istemediği için işyarlığına (memurluğuna) son verilmiş olanlar yeniden işe alınmışlardır. Bu yoldaki kararların birinde (2): ''Bilûmum memurinin vazifei memuriyet başında fırka işleriyle ve hususatı saire ile iştigal etmeyerek bütün fikir ve mesaisini ifayı vazifeye hasretmesi lâbüt (gerekli) olup şu kadar ki daima nazarı itinada tutulması lazım gelen bu esasın hüsnü muhafazası memurinden fırka ihtirasat (hırslarına) ve ihtilâfatına iştirak etmeyeceklerine dair senet alınmak suretiyle olmayıp esası mezkûre mugayir hareketleri görülenlerin tevbih ve azil ve tebdilleri tabii olmasına nazaran...'' denilmektedir... Subayların siyasal işlerde kullanılmalarının kötülüğünü Đttihat ve Terakki erkten (iktidardan) düşmeden az önce anlamış ve açıkça söylemişti; bu belge, siyasal ihtiraslar içinde bunalan bir ülkede işyarların (memurların) da siyasal işlerle uğraşmalarının kötü olacağının resmen olsun kabul edilmiş olduğunu gösterir. Bırakışmanın bozulmasına kadar olan görüşmeler Babıâli baskını Edirne'yi kurtarmak propagandasıyla yapıldığı için, Bulgarlar bu kentten vazgeçmezlerse Sayfa 23 savaşın yeniden başlaması doğal idi; böyle bir anda ilgili devletlerin düşüncelerini gözden geçirelim: Rusya savaşın yeniden başlamasını istememektedir, sebepleri aşağıdadır: Bulgar yenilirse savaşın ilk evresinde kazanılmış bütün asıların (çıkarların) elden gitmesinden korkulabilir; bu ise Rusya için de birçok bakımdan zararlı olabileceği gibi onun onuruna da dokunabilir ve Rus kamuoyunda Slavlık duygularını kabartabilir ve Rusya'yı da savaşa sürükleyebilir, Rusya ise bir acun (dünya) savaşı doğurabilecek böyle bir işe kendi seçmediği bir anda sürüklenmeyi doğal olarak istememektedir. Bulgar yenecek olursa istense de, istenmese de kimse işe karışmaya ve onu durdurmaya vakit bulamadan Đstanbul'a girecektir ve dolayısıyla Rusya en korktuğu ve aylardan beri önlemeye çalıştığı bir durumla yeniden karşılaşacaktır. Rusya'nın ana düşüncesi bu olmakla birlikte o, eğer Osmanlı Devleti, savaşın uzaması yüzünden bir kat daha güçsüz düşecek olursa zaten düşünüp tasarladığı gibi Ermenistan adı verdikleri Doğu Anadolu vilayetleri sorunu diye bir sorun ortaya atıp Osmanlı paylaşması işinde önayak olmaya ve bu işi çabuklaştırmaya anıklanmaktadır (hazırlanmaktadır). Avusturya da Rusya gibi savaşın yeniden başlamasını istememektedir, sebebi kolay anlaşılır; yeni başlayacak olan savaş yalnız Bulgar'ı, yani Balkan devletleri arasında Avusturya'nın güçlüleştirmek ve Sırp'a karşı kullanmak istediği devleti yıpratacaktır. Bu işte Đngiltere ile Fransa aşağı yukarı Rusya ve Almanya da Avusturya gibi düşünmektedir. Almanya ve Avusturya'nın genel düşünceleri bu olmakla birlikte yeni Osmanlı hükümetinin kendilerine az çok eyginliğinden asılanabilmek (yatkınlığından yararlanabilmek) için ona karşı kendisine barış öğüdü vermekle birlikte az çok tatlı dil de kullanacaklardır. Bulgaristan'da da savaşın yeniden başlamasını istemeyenler çoktur ve Başbakan Geşof bunlar arasındadır (1); zaten Babıâli baskını günü, belki de daha onu öğrenmeden, Sırp Başbakanı Pasiç (2), Belgrad'daki Bulgar elçisine, Sırp-Bulgar bağlaşmasındaki sınırın değiştirilmesinin gerekeceğini söylemiş ve bu söz Bulgar hükümetini kuşkulandırmıştı. Dolayısıyla savaşın yeniden başlamasını içten isteyen iki devlet vardır: Bulgar'ın yıpranmasını uman Yunanistan ve Romanya; ilk devlet Bugar'ın bağlaşığı olduğundan bu duygularını açığa vuramazdı (1), Romanya ise bunu Osmanlı'ya bildirmekten çekinmedi, dışişleri bakanı, Osmanlı hükümetini yeniden savaşa atılmak işinde yüreklendirmek için Bükreş'teki Osmanlı elçisi Safa Bey'e şunları söyler (2): Đstanbul'daki hükümet değişmesinin özel sebebi (3) Türkiye'yi Romanya hükümetinin gözünde yükseltti; büyük devletler notalarını vermekle yanlış bir iş gördüler; Romanya Bulgaristan'a hemen hemen bir ültimatom vermiştir ve kamuoyumuz ona karşı çok kızgındır; bununla birlikte saknılı davranmak ve Türkiye olaylarının gelişimini beklemek zorundayız, zira büyük devletler barışa eygindirler (yatkındırlar) ve Rusya bu uğurda üzerimize baskıda bulunmaktadır. Sırbistan'ın da bu işte Yunanistan gibi düşünmesi akla gelirse de o, Avusturya baskısı dolayısıyla yeni karışıklıklar çıkmasından az çok çekinmektedir. Aşağıda, ister büyük devletlerin kendileri arasında, ister bunlarla Osmanlı arasındaki görüşme ve konuşmalar okunurken bu genel çizgiler göz önünde tutulmalıdır. Babıâli baskınını öğrenince Fransız hükümeti Rus hükümetine başvurup şunları bildirir (4): Rusya bizimle danışmadan bağlaşmanın (Rus-Fransız) siyasasını herhangi bir yola sürükleyebilecek hiçbir girişitte (girişimde) bulunmasın- hele Rusya'ca Ermenistan (Anadolu Doğu Vilayetleri) sınırlarında yapılacak herhangi bir gösteri hiç şüphesiz Đngiliz-Rus anlaşmasını tehlikeye düşürebilir ve Küçük Asya sorununu en tehlikeli bir biçimde ortaya atabilir. Bundan altı gün önce Đngiltere Đstanbul'da çetin bir girişitte (action énergique) bulunulmasını istememişti, dolayısıyla önceden anlaşılmadan (1) bundan başka bir durum takınamayız. Bundan bir gün sonra Fransız Dışişleri Bakanı Jonnart, elçiliklerine yolladığı bir genelgede Türk ulusal yaşayışını ve genel barışı korumak için büyük devletlerin işbirliği yapmasının en etkili çare olduğunu bildirir (2). Yine bu günde Berlin'deki Fransız büyükelçisini görmeye gelen Alman Dışişleri Bakanı Yagov da bu düşüncededir (3). Bunları hükümetine bildiren Paris'teki Rus işgüderi Osmanlı Bankası'nın bundan böyle Türkiye'ye avans para vermeyeceğini ve Alman sermayedarlarının da onlar gibi davranacaklarını teller (4). Yagov ise Osmanlı işgüderiyle (maslahatgüder) şu yolda konuşur (5): Türkiye'nin gerçekten bir dostu gibi size bir an önce barış yapmak öğüdünü veririm, biliyorsunuz ki Rusya sizi tehdit etmektedir. Rus büyükelçisi bana dedi ki barış yakında olmazsa Rus hükümeti, kamuoyu dolayısıyla artık yansız kalamaz. O size Anadolu'da çatarsa ne yaparsınız? - Kıbrıs anlaşmasını ileri sürdünüz (6). Đngiltere'nin sizi koruyacağına güveniyor musunuz? Benim ağzımdan Đstanbul'a usluluk öğütleri veriniz. Yagov'un bu sözleri, bir gün önce Berlin'deki Rus Büyükelçisi Sverbeef'in kendisine, Rus hükümeti adına, söylemiş olduklarına dayanmaktadır. Sverbeef'e hükümetince bu yolda verilmiş olan yönergenin ana çizgileri aşağıdadır (1): Đstanbul olayları Rus hükümetini önemli olarak meraklandırmaktadır. Eğer büyük devletlerin Babıâli'ye birlikte vermiş oldukları notada (2) takınılmış olan durumda ve ileri sürülmüş olan görüşlerde bir değişiklik olmayacağı yettiği kadar açık olarak Osmanlı hükümetine anlatılırsa bu hükümet de ondan önceki gibi Sayfa 34 Avrupanın öğütlerine uymak gereğini anlamak zorunda kalır. Rus hükümeti, Alman hükümetinin de, büyük devletlerin işbu notanın temeline bağlı olarak aralarındaki birliği korumalarını uygun bulduğu inanındadır. Rus hükümetinin görüşüne göre, savaşın yeniden başlaması karmaşalara yol açabilir ve o, bunun olmamasını içten dilemektedir, çünkü bu olursa o çok ciddi bir duruma sokulmuş olabilir ve eğer savaşın sonuçları ve Balkanlıların elde ettikleri asılar (çıkarlar) tehlikeye düşerse Rus kamuoyunda önüne geçilmez bir değişiklik olacağı açıkça görünmektedir. Bu son sözlerdeki tehdit Fransa'da telaş doğuracak ve önceden anlaşılmadan bu gibi girişitlerde (girişimlerde) bulunulmasından sızlanılıp bundan böyle bu gibi davranışlarda bulunulmaması bir kere daha Rusya'dan istenilecektir (3). Yagov'un Severbeef'e verdiği karşılığın özeti aşağıdadır (4): Almanya, birlikte verilmiş notanın esaslarından ayrılmayacaktır, ancak o, bundan daha ileri gitmeyecektir; o, büyük devletleri yansızlıktan ayırabilecek her türlü girişite (girişime) ve bunlardan birinin yalnız başına iş görmesine karşındır (karşıdır) - Edirne işinde Türk hükümetinin durumunu dayanılmaz bir biçime sokmamalıdır, çünkü o da düşerse Avrupa, Đstanbul'da konuşacak kimse bulamaz. Görüldüğü gibi az önceki Đngiltere'nin durumunu şimdi Almanya takınmaktadır: Osmanlı'ya Edirne'yi bırak demek, ancak onu ayrıca sıkıştırmamak. Jül Kambon'un Yagov'a nota dışına çıkmadan Genç Türklerin Edirne bakımından işini kolaylaştırmanın (1) elden gelmeyeceğini söylemesi üzerine Yagov, kendi özel bir düşüncesi olarak der ki: Trablus'taki gibi yapılabilir; yani orada halifenin bir oruntağı (temsilcisi) bulundurulabilir; buna Trablus'ta Đtalyanlar bir genel konsolos ve Türkler de Đslam hükümranlığının bir nişanesi diye bakmaktadırlar. Yagov'la yaptığı bu görüşmenin ( ) gecesinde Jül Kambon, Başbakan Betman-Holveg'le Đspanya büyükelçiliğinde bir çağrıda buluşur; Betman-Holveg, Fransa'nın Türkiye'yi kendi haline mi bırakacağını Kambon'dan sorar ve bunun Fransız gelenek ve asılarına (çıkarlarına) uygun olmayacağını söyler. Kambon ise Fransa'nın Türkiye'nin ulusal yaşayışını korumak istediğini ve bunun için Osmanlı Đmparatorluğu'nun kendisini büsbütün batırabilecek olan maceralara atılmaktan alıkoymanın gerektiği karşılığını verir. Bunun üzerine Betman-Holveg, Küçük Asya dolayısıyla Kambon'a dana önce söylemiş olduğunu tekrarlar, yani işbu ülkenin keskili (geleceği) ortaya atılırsa Almanya'nın seyirci kalamayacağını bir daha söyler. Başbakan Rusya'yı imleyerek (işaret ederek), her kim bu korkunç işi (Küçük Asya işi) ortaya atarsa atsın Fransa'nın bunu önlemeye çalışacağını umduğunu ekler ve der ki: ''Eğer Avrupa'da savaş çıkarsa bu, Amerika Birleşik Devletleri'yle Japonya bir yana, herkes için korkunç bir yıkım olur ve biz bunu önleyemezsek çocuklarımız sizlere de bizlere de deli derler.'' Başbakan da Edirne için Trablusgarp'a benzer bir çözülüme (çözüm) yolu gösterir, ancak bu düşüncesinin şimdilik bir önerme (öneri) sayılmamasını ister. Görüldüğü gibi Rusya'nın Osmanlı'nın çokçana güçsüz düşmesinden Doğu Anadolu'da asılanabileceğini imaya kalkışması hemen bir genel savaş korkusu yaymıştır; Edirne için ise Almanya ancak gösterişten ileri gitmeyen ve Trablus'takine benzeyen bir çözüleme (çözüm) yolu düşünmektedir. Betman-Holveg'in ve Yagov'un bu sözleri üzerine Fransa kendi başına işler görmekten ve girişitlere (girişimlere) atılmaktan vazgeçmesi için Rusya üzerinde baskısını arttırır, hatta Cumhurbaşkanı Puankare Đsvolski'ye (1): ''Fransız kamuoyunun, Balkan sorunu dolayısıyla patlayacak bir savaşa atılabilmesi için, onu önceden anıklamış (hazırlamış) olmak Fransız hükümeti için son aşama önemlidir'' der ve dolayısıyla Rusya'nın bu gibi girişitlerde bulunmadan ve bir genel savaşa kapı açmadan önce Fransa ile danışmasını ister. Genel olarak Fransız devlet adamları Rusya'ya ''savaş çıkarma'' demekten çok, ''işini bizimle danışarak gör'' demekte ve Rusya için savaşa katılmaktan hiç de çekinmeyeceklerini birdüziye inancalamaktadırlar (teminat vermektedirler). Burada ilk izlerini gördüğümüz Rus açgözlülüğünün nasıl birkaç ay sonra çok büyük gerginlikler doğuracağı ve Osmanlı Asyası'nın paylaşılması için yapılacak olan anlaşmaların başlıca etkeni olacağı bu cildin üçüncü kısmında bu paylaşmalar anlatılırken görülecektir. Bırakışmanın bozulması ve o sıradaki siyasal görüşmeler Yukarıda görmüş olduğumuz gibi büyük devletlerden hiçbiri bırakışmanın bozulup savaşın yenilenmesini istemiyordu; Bulgar Başbakanı Geşof da bu düşüncede idi. Londra'daki Bulgar Başoruntağı (Başdelegesi) Danef'e de görüşmeleri, ancak büyük devletlerin oruntaklarıyla (delegeleriyle) danıştıktan sonra kesmesi yönergesi verilmişti (1). Londra'daki Rus ve Fransız büyükelçileri ise Balkanlılar üzerinde bir baskıda bulunmak istemediklerini açıklamakla birlikte Babıâli'nin büyük devletlerin notasına vereceği karşılığı beklemenin daha iyi olacağını Balkanlılara anlatmaya çalışırlar; hemen bütün oruntaklar (delegeler) bu düşünceyi uygun bulurlarsa da Danef konferansın hemen sona erdirilmesini ister; Venizelos da ona katılır ve o yolda bir karara varılır ( ) (2) ve bu, Osmanlı oruntaklarına (delegelerine) o gün bildirilir; sebep olarak üç haftadır Osmanlı karşılığının beklendiği ve Đstanbul'daki olayların (Babıâli baskını) bir barışa varma ümidini yok ettiğidir. Danef'in giriştiği bu iş, az önce gördüğümüz gibi hükümetinden aldığı yönergeye karşındır (karşıdır), çünkü o, Sayfa 45 büyük devletlerin büyükelçileriyle anlaşırsa görüşmeleri kesecekti, halbuki o, Fransız ve Rus büyükelçilerinin öğütlerine karşın olarak Sazonof'tan beklenilen karşılık gelmeden görüşmeleri keser. Yani bir kere daha, Çatalca saldırısında olduğu gibi, Bulgar Bakanlar Kurulu'nun dileğine karşın olarak ve ondan ayrıca sorulmadan Bulgaristan yeni bir maceraya sürüklenmiş olur. Danef'in Edirne işinde Bulgaristan'ı baştan başa dinizlemeyecek (tatmin etmeyecek) bir çözüleme (çözüm) yolu bulunur ve Bulgar hükümeti bunu kabul eder korkusuyla mı bu olutu (öneriyi) yaptığını veya Kral Ferdinand'dan gizli bir buyruk mu aldığını açıklayamadım. 30 Sonkânun (Ocak) 1913'te Bulgar Başkomutanlığı bırakışmanın sona erdiğini Osmanlı Başkomutanlığı'na bildirir. O gün Babıâli, büyük devletlerin tarihli notasına karşılık verir; Kâmil Paşa hükümetinin vermeyi düşündüğü karşılığın ana çizgilerini az çok tahmini olarak yukarda yazdık; yeni hükümetin karşılığının ana çizgileri aşağıdadır: Edirne, esasında bir Müslüman kenti ve imparatorluğun ikinci başkentidir. Onun bırakılacağı sözünün dolaşması bile, ülkede öyle bir coşkunluk doğurdu ki geçen hükümeti çekilmek zorunda bıraktı. Bununla birlikte son bir uysallık gösterisinde bulunmuş olmak için Osmanlı hükümeti Edirne kentinin Meriç sağ kıyısına düşen kısmını bırakabilir. Ege adalarına gelince bunların birtakımı Çanakkale Boğazı'na yakınlıkları dolayısıyla onun korunması bakımından son aşama önemlidirler; öbürleri de Anadolu kıyılarına yakınlıkları dolayısıyla ondan ayrılamazlar; böyle olmazsa işbu adalar Anadolu için birer fesat ocağı olurlar ve Anadolu kıyılarında durum Makedonya'dakine döner. Dolayısıyla Babıâli, büyük devletlerin bu yönleri göz önünde tutmaları şartıyla, adalar işini çözülemelerine onaşabilir (yanaşabilir). Bundan başka Babıâli gümrük özgürlüğünü, modern hukuk esaslarına dayanarak tecim (ticari) antlaşmaları yapmak hakkını, bütün yabancıların Osmanlı vergilerini ödemelerini ve bunlar oluncaya kadar gümrüklerin % 4 arttırılmasını, yabancı postalarının kaldırılmasını dilemekte ve genel olarak kapitülasyonların kaldırılacağı yolunda büyük devletlerden söz istemektedir. Bu nota yeniden görüşme kapılarını kapamadığı için Fransa ve Almanya'da az çok iyi karşılanır (1); ancak Avusturya hükümeti, Sırp'a karşı kullanmak istediği Bulgar, yeniden yıpranacak düşüncesiyle notadan hoşlanmamıştır ve Almanlar da işin çabuk bitmesi için Bulgar ordusunun çabuk davranmasını dilemektedirler (2). Osmanlı notası alındıktan sonra Almanya'nın Osmanlı'ya ve Rusya'nın da Bulgaristan'a uysallık öğüdü vermeleri dikkate değer; şöyle ki Yagov 'te Osmanlı işgüderi Galip Kemalî Bey'e şunları söyler (3): Đstanbul'daki hareketi (Babıâli baskını) yapanların yüksek duygularına ve büyük yurtseverliğine çok değer biçiyorum, ancak bu davranış iyi bir sonuç veremeyeceği için ona teessüf ediyorum. Karşılık notanız geniş bir uysallık düşüncesiyle yazılmış ise de şimdi artık büyük devletlere yeniden görüşmelerde bulunmaya yarayamaz, çünkü geç kalmıştır. (Yani Balkanlılar bırakışmayı bozduktan sonra verilimiştir.) Almanya öbür büyük devletlerle işbirliği yapmaktan vazgeçemez ve onlar arasında bir karşınlık (anlaşmazlık) çıkmasını her ne olursa olsan önlemek isteğindedir. Đstanbul'a deyin ki daha büyük bir yıkımı önlemek için Edirne'den büsbütün vazgeçsinler. Yine işbu 31 Sonkânunda (Ocak) Rusya, Bulgaristan'a şu yolda usluluk öğütleri vermektedir (3): Türkiye'nin sırf sözde olmak üzere bir oruntağı (delegesi) Edirne'de bulunmak üzere bu kenti Bulgar'a bırakmak tasarı vardır. Büyük devletlerin kabul edecekleri bu tasarı Rusya da beğenmektedir, çünkü bununla Bulgar asılarına (çıkarlarına) dokunulmuş olmaz ve görünüş işine gelince Bulgaristan Đtalya'dan daha titiz davranamaz (Trablus'taki Naib-üs-Saltanaya im). Türkiye ile elden geldiği kadar çabuk yapılacak bir barış hem Romanya hem de Avusturya yönünden gelebilecek tehlikeleri önler. Halbuki Bulgaristan öngü (inat) gösterirse hem bağlaşıklarını kızdırmış hem de Avrupa'da kötü bir etki uyandırmış olur, Rusya'da da böyle olur, çünkü burada Balkanlılar için yeter iş gördüğümüz ve artık iyi düşüncelerle verdiğimiz öğütlerin dinlenilidiğini görmek zamanının geldiği inanı vardır. Görüldüğü gibi Rusya ve Almanya, her biri sözünü daha çok geçirebileceği devlete uysallık öğüdü vermektedir. Rusya'nın Küçük Asya paylaşılması işini ortaya çıkarmasından korkan Almanya'nın her ne olursa olsun barışı sağlamak isteyişi hükümetinden aldığı yönerge üzerine Londra'daki Alman Büyükelçisi Prens Lihnovski'nin Grey'e şu söylediklerinden de anlaşılır (1). Burada Almanya Türklere eyginlik (yatkınlık) göstermektedir. Türkiye Edirne'nin bir kısmını bırakmakla edimsel (fiili) olarak büyük devletlerin notasını kabul etmiş sayılabilir; kent artık berkitilmiş (takviye edilmiş) durumdan çıkacağı için orayı en çok askeri bakımdan isteyen Bulgaristan dinizlenmiş demektir, çünkü kentin sultana kalacak kutsal kısmı da kılgın (uygulama) bakımından Bulgar'ın elinde demektir ve Türk dileği yalnız gösterişi korumak içindir. Sofya'daki Alman elçisi Bulgar hükümetine Türk önermesinin kabulü için Đngiliz elçisinin de bu yolda öğütler vermesini umarız. Grey'in düşüncesine göre Osmanlı karşılık notası, üzerinde görüşülebilecek biçimde yazılmıştır ve dolayısıyla bırakışmanın uzatılması yolunu kapatmamaktadır, ancak eğer öğüt verilecekse bu bütün büyük devletlerce birlikte verilmelidir. Dolayısıyla Grey Londra'daki bütün büyükelçilerden hükümetlerinin görüşlerini öğrenip bu iş üzerinde hep birlikte konuşmayı onlara önermiştir. Lihnovski'den ayrıldıktan sonra Grey onun çok ileri gittiği inanına varır ve düşünceleri şu üç nokta üzerinde toplanır: Sayfa 56 1) Haritalara göre Edirne kentinin hemen hepsi Meriç'in sol kıyısındadır ve Türkiye orayı istemektedir. 2) Türklerin orayı berkitmekten (takviye etmekten) vazgeçecekleri açık değildir ve notada bunun sözü geçmemektedir. 3) Sınır sorunu hiç de çözülenmemektedir. Eğer Meriç sınır olacaksa sınır Midya'dan geçemez; halbuki onun uçlarının Enos ve Midya olması ve Edirne'ye yakın geçmek üzere eğrilmesi düşünülmüştü. 1 Şubat 1913'te Londra'daki büyükelçiler Grey'in başkanlığında toplanıp Osmanlı karşılığı (tezi) işini konuşurlar. Alman büyükelçisi yukardaki gibi konuşur. Đtalyan büyükelçisi der ki: Hükümetimin sandığına göre eğer Türkiye'nin öbür istedikleri verilirise o, Edirne'den vazgeçecektir. Grey der ki: Türkiye'nin istediği, büyük kapitülasyonların kalkmasına varıyor; bu işin çözülenmesi çok uzun sürer ve buna kalkışırsak biz savaşın gidişi üzerinde etkide bulunamayız; çabuk görülmesi gereken iş ise budur. Avusturya büyükelçisi, hükümetinin Türk karşılığını (tezini) biçim bakımından umduğundan iyi bulduğunu, ancak büyük devletlerin istediklerinin verilmediğini ve işbu devletlerin dileklerinden ayrılmamaları düşüncesinde olduğunu ve Türkiye'ye karşı buna göre davranmak gerektiğini söyler. Sonda büyük devletlerin aralarında teması kaybetmemeleri gerektiğini ekler ve Alman ve Đtalyan büyükelçileri, bu son dilekte onunla birlik olduklarını söylerler. Rus ve Fransız büyükelçileri henüz hükümetlerinden yönerge (talimat) almadıklarını söylerler. Her işte hep birlikte davranmanın gerektiğini imleyen (işaret eden) Grey, Danef'le şu yolda konuşulmasını ileri sürer: Hep şu yolda düşünülmüştü ki Bulgaristan, Edirne'yi isterken Türkiye'ye, onun ününü (prestige) koruyacak ve cami ve türbeler bakımından onu dinizleyecek (tatmin edecek) şartlar sağlayacaktır. Babıâli'nin büyük devletlere vermiş olduğu karşılık ileriye doğru atılmış bir adımdır ve Bulgaristan'a Edirne işinde Türkiye'ye karşı kabul edebileceği şartları bildirmesi için bir fırsat veriyor gibidir. 3 Şubat'ta bütün büyükelçiler hükümetlerinin bu önermeyi beğendiklerini Grey'e bildirirler; esasen Sofya'daki Alman elçisi, Lihnovski'nin, Grey'e söylediği biçimde (yani az yukarda gördüğümüz gibi) değil aşağı yukarı Grey'in önermesi (önerisi) yolunda konuşmuş imiş (1). Ancak Bulgaristan bu yoldaki öğütlere kulak asmayacak ve savaşa önem verecektir; büyük devletler de ona sözlerini dinletemeyeceklerdir. SAVAŞ OLAYLARI VE BARIŞ ĐÇĐN GÖRÜŞMELER Edirne'yi kurtarma ümidi var sanılırken Çatalca bölgesinde çarpışmalar 4 Şubat'ta yeniden başlar, başta Bulgar savgal (savunuş) bir durum alıp Türk saldırısını bekler. Savaşın önlenilemeyeceği anlaşılınca Tevfik Paşa bir yandan Đngiliz Dışişleri Bakanlığı daimi müsteşarı Nikolsan'a (sırf kendi adına) ve öbür yandan da Babıâli'ye bir önerme (öneri) yapar (1); onun düşüncesi şudur: savaşçılar arasındaki görüşmeler bir sonuç vermemiştir ve vermeyeceğe benziyor; dolayısıyla büyük devletler, Türkiye'nin vekili gibi, barış şartlarını -son Osmanlı notasının esaslarına göre- saptamalı ve bunları Balkanlılara önermelidirler, 1897'de Tessalya seferinden sonra Yunanistan adına da böyle davranmışlardı. Grey, bunun büyük devletlerce kabul edilebilmesi için daha önce Balkanlılarca da kabul edilmesi gerektiği düşüncesindedir. Tevfik Paşa bu iş üzerinde Pol Kambon'la görüşürken ona imleme yolu ile Osmanlı hükümetinin barış işinde belki büyük devletlerce zorlanılmaktan hoşlanacağını anlatır; ancak onda Edirne işinde hükümetinin ondan vazgeçmeyeceği duygusunu bırakır. Osmanlı hükümeti Tevfik Paşa önermesini (önerisini) beş gün sonra kendine mal edecektir. Arada Bolayır berzahı (yarımadası) dolaylarında vuruşmalar olur, 8 Şubat'ta bir yandan Eksamil'de bir vuruşma olurken öbür yandan Şarköy'e denizden Türk askerleri çıkarılmak istenilir; güdülen amaç Çatalca Bulgar ordusunun gerisine düşmek ve onu yenerek Edirne'ye ulaşmaktı. Ancak bu işlerden beklenilen sonuç elde edilemez, bir başarısızlıkla karşılaşılır ve o yönden Edirne'ye doğru ilerlenilemez. Bu başarısızlıktan bir gün sonra 9 Şubat'ta, Hariciye Nezareti, önermesinin (önerisinin) kabul edildiğini Tevfik Paşa'ya teller ve ''Osmanlı hükümetinin, kesin olarak (Osmanlı) karşılık notasındaki ( tarihlidir) önermeler (öneriler) esası içinde kalınmak üzere, barış şartlarının saptanmasını büyük devletlere bırakmaya karar verdiğini'' bildirir. Yine bu telde eski Sadrazam Hakkı Paşa'nın Tevfik Paşa'ya yardım etmek ve Đngilizlerle Kuveyt işini görüşmek üzere Londra'ya geleceği bildirilmektedir. Bu teli alınca Tevfik Paşa sözü geçen önermeyi (öneriyi) Grey'e yazı ile bildirir. O andaki askeri durumu az çok göstermiş olmak için, 10 Şubat'ta Türk ordusu, Çatalca kentine girdikten sonra 11 Şubat'ta işbu orduya verilen emrin özetini aşağı koyuyoruz (1): ''1- Düşman önümüzdeki aksamıyla kati bir muharebeye girişmeksizin çekilmekte ve fakat daima teması muhafaza etmekte olduğundan bizi uzak bir mesafeye kadar mevzi-i asliden çıkarmak fikrinde olduğu anlaşılıyor. Sayfa 67 2- Çatalca ordusu kısmı küllisiyle mevzi-i asliden (asıl mevzilerinden) çıkmayacaktır.'' Dolayısıyla Edirne'yi kurtarmak propagandasıyla yeniden girişilen savaşın başlangıcından bir hafta kadar sonra Edirne'yi kurtarmak düşüncesinden, askerlik bakımından olsun, vazgeçilmiş demekti. Edirne'yi kurtarmak ümidi kalmadıktan sonra Siyasal olaylara dönelim. Tevfik Paşa, Babıâli'nin, kesin olarak 30 sonkânun (ocak) tarihli notasının esasları dairesinde, barış şartlarının saptanması işini büyük devletlere bıraktığını Grey'e 10 Şubat'ta yazı ile bildirdiği sırada Đstanbul'da Osmanlı siyasal yaşayışında çok görülen bir olay olur. Fransız Büyükelçisi Bompar'la görüşen Sadrazam Mahmut Şevket Paşa ona Edirne'den vazgeçilebileceği sanını verir; Bompar, hükümetine çektiği telde (1): ''Şunu gizli olarak söyleyebilirim ki o (Mahmut Şevket Paşa) eğer Bulgaristan'ı barış yapmaya sevk etmek için gerekirse Edirne üzerindeki Osmanlı egemenliğinden (souverainete) vazgeçmeye onaşacaktır (yanaşacaktır), şu şartla ki, işbu kentin Aynoros için düşünülene benzer bağımsız ve Müslüman bir örgütü olsun. Ancak o, hükümet arkadaşlarının böyle bir kombinezona yanaşıp yanaşmayacaklarını bilmemektedir.'' Bompar bu teline ardala (karşılık) olarak çektiği yine 10 Şubat tarihli bir telde Sadrazam ve Hariciye Nazırı ile yaptığı görüşmeleri anlatarak şunları demektedir (2): ''...Büyük devletlerle yapılacak görüşmelerde esas olmak üzere 30 ikincikânun (ocak) (Osmanlı) notasını gösterirken Osmanlı hükümetinin işbu büyük devletleri Edirne'nin bölünmesi keyfiyetine bağlamayı (Babıâli tarihli notasında bunu önermişti) isteyip istemediğini aydınlatmak önemli idi (3). Böyle bir şey yoktur; hükümet (Osmanlı) Türkiye'nin onur ve asılarını (çıkarlarını) koruyacak biçimde olan büyük devletlerin başka herhangi bir önermesini incelemeye anıktır (hazırdır). Bana Edirne'den bahsederken Mahmut Şevket Paşa muayyen herhangi bir kombinezon üzerinde durmak istemedi, ancak Trablus işinde değerini tüketmiş olan Naib-üs-Sultan kombinezonunun bir yana bırakılmasını istedi. Bununla birlikte büyük devletlerce kendisine yapılacak önermelerde kendi durumunun gerekliklerinin (exigences de sa situation) göze alınması üzerinde çok direndi...'' Mahmut Şevket Paşa'nın bu iki telde görülen sözlerinin nasıl anlaşıldığını göstermesi dolayısıyla Đsvolski'nin hükümetine çektiği 14 Şubat tarihli telden şu parçaları alıyoruz (1): ''Bompar, Mahmut Şevket Paşa ile olan bir görüşmesine dayanarak şunu güvenle söylüyor ki şimdiki Türk hükümeti Edirne'yi bırakarak barış yapmaya anıktır (hazırdır), şu şartla ki bu özveri kentin yansızlaştırılmasıyla şu veya bu biçimde gizlenilebilsin. Yalnız Mahmut Şevket Paşa istiyor ki böyle bir kombinezon için girişit (girişim) kendisinden değil büyük devletlerden gelsin, çünkü o 30 sonkânun (ocak) tarihli kendi notasıyla bağlıdır.'' Đngiliz ve Alman hükümetleri de tıpkı Rus hükümeti gibi anlamaktadır. Londra'daki Alman Büyükelçisi Prens Lihnovski, hükümetine 11 Şubat'ta çektiği telde (2), Grey'in Tevfik Paşa'nın sözlerinden anlaşıldığına göre Osmanlı hükümeti, Tevfik Paşa'nın verdiği 10 Şubat tarihli notada sözü geçen 30/1/1913 tarihli Osmanlı notasına bağlılık işinden, vazgeçmeye anık (hazır) göründüğünü bildirmekte ve Türk diplomatlarının iki dil kullanmasının Đstanbul'da barış dileğinin her şeye üstün olduğu sanısını verdiğini eklemektedir. Lihnovski bu telinde, Babıâli'ye verilmesi düşünülen ilk karşılık tasarını da bildirmektedir; bunun özü: Büyük devletler tarihli Osmanlı notası esası üzerine değil ancak kendilerinin tarihli notaları esası üzerine işe karışabilirler, biçimindedir. Kayser bu telin altına genel olarak şu düşünceyi yazmıştır: ''Korkak Türk hükümeti Edirne'nin elden çıkmasını ve kötü şartların soravını (sorumluluğunu) büyük devletlere yükletmek istiyor, iki davulcu aralarında bir sonuca varmadan önce böyle bir işe şimdiden girişilmesin, ben buna karşınım (karşıyım).'' (1) Görüldüğü gibi bütün büyük devletler Osmanlı hükümetinin her şeyden önce barış istediğini ve bu yolda görünüş korunulursa onun Edirne'yi bırakacağını ve her türlü özveride bulunacağını anlamışlardır. Yine 10 Şubat'ta Tevfik Paşa önermesi üzerine Đngiliz büyükelçisiyle görüşen Mahmut Şevket Paşa daha çok kapitülasyon işleri üzerinde durur (2); Lovter'in telinin onun sözlerini anlatan kısmı aşağıdadır: ''Sadrazam dedi ki, Londra'daki bütün yabancı büyükelçiler yoklanıldılar (Tevfik Paşa önermesi dolayısıyla) ve hepsi onu beğendiler; Babıâli'nin karşılık notasındaki bütün dilekler harfi harfine alınmamalıdır (3), Türkiye yabancı postaları işinde bazı ekonomik asılar (çıkarlar) elde etmekle memnun olur: mesela buralarda Türk pullarının kullanılmasıyla; ancak ekonomik erkinlik (etkinlik): temettü; oktrua vesaire esastır; kapitülasyonların adli kısmı üzerinde ise bir inanca (güvence) verilmesi bu sırada yeter.'' 13 Şubat'ta Osmanlı Bankası, hükümetçe kendisinden istenilen (altın) lira avansı veremeyeceğini bildirmesi üzerine Mahmut Şevket Paşa, Fransız ve Alman büyükelçilerini görmeye gider ve bir sürü sızlanmada bulunur; Bompar sözü Edirne işine ve yukarda sözü geçen notalar üzerine getirip: Edirne için özel bir yönetim sağlamakla birlikte işbu kenti Bulgar sınırları içinde bırakan bir kombinezonu kabul eder misiniz? demesi üzerine Sadrazam; ''Evet, Edirne'nin Bulgar toprağı içinde kalmasına onaşırım (onay veririm); mesela Sör Edvard Grey'in ileri sürmüş olduğu gibi kent yansızlaştırılabilir. Ancak kombinezon ne olursa olsun büyük devletlerce önerilmelidir, bence değil, çünkü ben 30 sonkânun (ocak) tarihli notamla bağlıyım. Dolayısıyla size gizli olarak söylediğim bu sözleri bir yerde kullanamayız.'' Sayfa 7 Daha göster
YALIN TARİH Atatürk ün Tüm Meclis Konuşmaları www.ayorum.com. Yalın Tarih
1 2 Önsöz A Yorum olarak YALIN TARİH Atatürk ün Tüm Meclis Konuşmaları- adlı e-kitabı, Türkiye Cumhuriyeti nin kuruluş ve ilk yıllarında yaşanan zorluklara karşın, ulusun verdiği onurlu savaşı yorumsuz Detaylı ATATÜRK ANADOLU'DA. Nurer UĞURLU başkanlığında bir kurul tarafından hazırlanmıştır. Dizgi - Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş.
ATATÜRK ANADOLU'DA Nurer UĞURLU başkanlığında bir kurul tarafından hazırlanmıştır. Dizgi - Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş. Baskı: Çağdaş Matbaacılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. Mayıs Detaylı NUTUK SAMSUN'A ÇIKTIĞIM GÜN GENEL DURUM VE GÖRÜNÜŞ
NUTUK Mustafa Kemal ATATÜRK SAMSUN'A ÇIKTIĞIM GÜN GENEL DURUM VE GÖRÜNÜŞ 1919 yılı Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım. Ülkenin genel durumu ve görünüşü şöyledir : Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu Detaylı BELGELERLE TÜRKİYE NİN BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞINA GİRİŞ SÜRECİ
BELGELERLE TÜRKİYE NİN BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞINA GİRİŞ SÜRECİ Dr. Vahdet Keleşyılmaz Türkiye nin Birinci Dünya Savaşına girişi ve bunun nasıl bir süreçte ve hangi koşullarda gerçekleştiği konusu yakın tarih Detaylı 1950-1960 DÖNEMİ TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİ
T.C. UFUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANA BİLİM DALI ULUSLARARASI İLİŞKİLER BİLİM DALI 1950-1960 DÖNEMİ TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİ Yüksek Lisans Tezi Hazırlayan Ayhan BAĞLAN Detaylı I.ULUSAL KIBRIS SEMPOZYUMU
I.ULUSAL KIBRIS SEMPOZYUMU 12 13.11.2009 KONUŞMACILAR Doç. Dr. Ulvi Keser, Atılım Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğr. Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ayşe Bahar Hurmi, Atılım Üniversitesi Uluslararası Detaylı ERMENİ SORUNU EL KİTABI
ERMENİ SORUNU EL KİTABI Şenol KANTARCI, Kamer KASIM, İbrahim KAYA ve Sedat LAÇİNER Ermeni Araştırmaları Enstitüsü, Ankara Üniversitesi Basım Evi, 2002. İÇİNDEKİLER Önsöz Ömer Engin LÜTEM Birinci Bölüm Detaylı Sir Henry G. Elliot ın İstanbul Büyükelçiliği (1867 1877) Dönemindeki Bazı Büyük Siyasi Olaylara Bakışı
Sir Henry G. Elliot ın İstanbul Büyükelçiliği (1867 1877) Dönemindeki Bazı Büyük Siyasi Olaylara Bakışı Sir Henry G. Elliot s View towards Some the Substantial Political Events During His Istanbul Ambassadorship Detaylı MUDANYA MÜTAREKESİ VE LOZAN ANLAŞMASI
KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI Yrd.Doç.Dr. Mustafa Tarakçı ÖZET Kıbrıs adası 1571 yılında Osmanlı hâkimiyetine geçmiştir. 1878 yılına kadar 361 yıl Osmanlı idaresi altında yönetilen Kıbrıs, bu tarihten itibaren Detaylı MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI MİT DÜNDEN BUGÜNE GİZLİ DÜNYANIN BİLİNMEYENLERİ TUNCAY ÖZKAN GİRİŞ
MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI MİT DÜNDEN BUGÜNE GİZLİ DÜNYANIN BİLİNMEYENLERİ TUNCAY ÖZKAN GİRİŞ Bu kitap, Türkiye'de üzerinde en çok soru işaretlerinin bulunduğu kuruluşlardan birisi olan MİT ve onun bilinmeyenleri Detaylı Sunuş. Kumandan adlı kitabıydı. Kurmay Binbaşı Nuri Conker, kitabında. Kumandan ile Hasbihal i bastırdı. Hasbihal in bu ilk baskısı 1000 adetti.
Sunuş Atatürk, Zabit ve Kumandan ile Hasbihal i 1914 te kurmay yarbay rütbesiyle askeri ataşe olarak görevli bulunduğu Sofya da kaleme aldı. Kitabın adının kaynağı ve büyük ölçüde de yazılış nedeni, çocukluğundan Detaylı I. T.B.M.M. nin Meşruiyeti I. Genişletilmiş Heyet-i Temsiliye Toplantıları ve Son Osmanlı Mebusan Meclisi nin Toplanma Yeri Meselesi.
I. T.B.M.M. nin Meşruiyeti I. Genişletilmiş Heyet-i Temsiliye Toplantıları ve Son Osmanlı Mebusan Meclisi nin Toplanma Yeri Meselesi Naim SÖNMEZ * Özet: Kendini Kurucu Meclis olarak niteleyen I. T.B.M.M. Detaylı Osmanlı Devletinde Ermeni Sorunu
T.C. Tavşanlı Cumhuriyet Lisesi 2003 Osmanlı Devletinde Ermeni Sorunu Songül TELÇEKEN 11-SOS-A No:620 GİRİŞ Asya ve Avrupa kıtaları arasında köprü konumunda olan Türkiye, Karadeniz i Akdeniz e bağlayan Detaylı TÜRKİYE'DE BEŞ YIL II
TÜRKİYE'DE BEŞ YIL II Nurer UĞURLU başkanlığında bir kurul tarafından hazırlanmıştır. Dizgi - Baskı - Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş. Aralık 1999 ÜMAN VON SANDERS TÜRKİYE'DE Detaylı Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları
İnkılâp ( ) Arapça =klb=kalb kökünden türetilmiş bir kelimedir. Bir halden başka bir hale dönüşme, biçim değiştirme anlamına gelir. İnkılâplar, sanayi, bilim, kültür, sosyal, v.b. alanlarda olabilir. Etimolojik Detaylı 1774 KÜÇÜK KAYNARCA ANTLAŞMASINDAN 1841 LONDRA SÖZLEŞMESİNE KADAR BOĞAZLAR MESELESİ
1774 KÜÇÜK KAYNARCA ANTLAŞMASINDAN 1841 LONDRA SÖZLEŞMESİNE KADAR BOĞAZLAR MESELESİ ÖZET Muharrem DÖRDÜNCÜ * Osmanlı Devleti 1453 yılında İstanbul un fethini takiben Karadeniz çevresini kendi hakimiyetine Detaylı 8.TELETAŞ IN ÖZELLEŞTİRİLMESİ YA DA YOK EDİLMESİ
Fikret Yücel in Anıları 169 8.TELETAŞ IN ÖZELLEŞTİRİLMESİ YA DA YOK EDİLMESİ Şimdi size TELETAŞ ın özelleştirilmesi öyküsünü anlatmaya başlamak istiyorum. Bu olay aslında başlangıç itibariyle TELETAŞ a Detaylı Jön-Türkler, İslamcılık, Osmanlıcılık ve Türkçülüğü aynı kategoride almaktadırlar. Bu tönden Osmanlıcıkla Türkçülük arasında fark yoktur 2
BALKAN TARİHİNE GENEL BİR BAKIŞ Tayfun NASUHBEYOĞLU Ekim 2008/İstanbul İçindekiler Giriş Balkan Coğrafyası Balkan Kavimlerinin Kökleri 1. Osmanlı Öncesi Balkanlar 1.1. Yunan ve Roma Medeniyeti 1.2. Doğu Detaylı NEDEN ADLÎ POLİS KURULMALIDIR?
NEDEN ADLÎ POLİS KURULMALIDIR? Hikmet USTA Gürpınar C. Savcısı Genel olarak Yargı, hakkını arayanın, haksızlığa uğrayanın, başvuracağı, nihaî merci dir. 19 uncu Yüzyılda Alman İmparatorunun, kanunlara Detaylı CUMHURİYET DÖNEMİNDE ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞTE ROL OYNAYAN DİNAMİKLER *
CUMHURİYET DÖNEMİNDE ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞTE ROL OYNAYAN DİNAMİKLER * Giriş: Mustafa Çufalı * Türkiye de II. Meşrutiyet ten beri birçok siyasal parti kurulmuştur. Bu partilerin kuruluş, gelişme çabaları Detaylı Tanzimat tan Ulusal Programa Yeniden Yapılanmanın Hukuki Gelişim Süreci
Tanzimat tan Ulusal Programa Yeniden Yapılanmanın Hukuki Gelişim Süreci Takdim Konu, Yeniden Yapılanma olunca, bunun eski şekli ve uygulaması vardır diye düşünülür. Gerçekten de yapılanma, bir hareketi, Detaylı İKİ DÜNYA SAVAŞI ARASINDA ORTADOĞU
İKİ DÜNYA SAVAŞI ARASINDA ORTADOĞU Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ali ÇAKMAK * Özet Ortadoğu XX. Yüzyılın başlarından itibaren büyük olaylara sahne oldu. I. Dünya Savaşı sonunda bölge parçalanarak sömürgeleştirildi. Detaylı BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI NDA TRABLUSGARP CEPHESİ VE AFRİKA GRUP- LARI KOMUTANI NURİ PAŞA ( KİLLİGİL )
TARİHİN PEŞİNDE -ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ- Yıl: 2011, Sayı: 6 Sayfa: 251-282 THE PURSUIT OF HISTORY -INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY AND SOCIAL RESEARCH- Year: 2011, Issue: Detaylı TÜRKİYE NİN NATO ÜYELİĞİ VE KORE SAVAŞI
Ülkü Ocakları Eğitim ve Kültür Vakfı Genel Merkezi EĞİTİM PROGRAMI TÜRK SİYASİ HAYATINDA TARİHİ DÖNEMLER İmtiyaz Sahibi Harun ÖZTÜRK Genel Yayın Yönetmeni Osman Ertürk ÖZEL Yazı İşleri Müdürü Onur ŞAHİN Detaylı GİRİŞ. 1 Cevat Gürsoy, (1964): Kıbrıs ın Coğrafi Konumu, Kıbrıs ve Türkler, Türk Kültürünü Araştırma
A. TRABLUSGARP SAVAŞI (1911-1912) Sebepleri; 1. 1870 yılında siyasi birliğini tamamlayan İtalya nın gelişen sanayisine hammadde bulmak istemesi, 2. Osmanlı Devleti nin zayıf olması, 3. Trablusgarp ın hammadde Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim