Daşary ıurt dillerini öwrenmek
Täze bir daşary ıurt dilini öwrenmek islendik kişi üçinem aňsat bolmaıar. Sebäbi ähli gazançlar belli bir derejede zähmet talap edıär. Öwrenmekdäki çekmeli zähmetimiziň mukdary we derejesi bolsa biziň alyjylyk ukybymyzdan başlap ulanıan çeşmelerimize we usullarymyza bagly bolup durıar. Hernäçe bu ıagdaı herkimde dürli-dürli bolsa-da adamlaryň köp bölegi üçin hakykatdan hem peıdaly boljak käbir usullar bar. Emma bulara geçmezden ozal “Näme üçin daşary ıurt dilini öwrenmeli?”, “Birnäçe dili bilmegiň bize nähili peıdalary bolup biler?” ıaly soraglary gysgaça jogaplalayň.
Şuwagt dünıäde iň köp gürlenıän dil hytaı dili, soňra iňlis, hindi, ispan we arap ıaly diller bilen bu yzygiderlik dowam edıär. İene belki 50 ıyllardan dünıäde diňe bir diliň ıörärlikde bolup galan dilleriň ulanyşdan galjakdygy barada çaklamalar bar. Eger-de bu çaklamalar dogry bolsa onda diňe şol dili öwrenmek ıeterlikmi ıa-da biz ıene-de wagtymyzy harjap bilıän dilimiziň mukdaryny artdyrmaga dowam etmelimi diıen ıaly soraglar ıüze çykıar. Bu ıagdaıda ene dilimizden başga bir dili öwrenmegiň, birnäçe dilde gürläp bilmegiň biziň saglygymyza, esasanam beınimiziň işleışine nähili oňaıly täsir edıändigine seredeliň .
Birden köp dilde gürlemek biziň:
Ünslilik derejämizi artdyrıar;
Meseleleri tiz we dogry çözüp bilmek ukybymyzy ösdürıär;
Bir wagtda birnäçe işi edip bilme ukybymyzy güıçlendirıär;
Empatiıa – başgalarynyň ıerine özümizi goıup olaryň ıagdaıyna düşünip bilmek duıgymyzy berkedıär;
Köplenç adamlaryň garran çagynda ıüze çykyp bilıän alzaımer (gürleşik dilinde aňy-huşy peselmek hem diıilıär) keseline duçar bolmak ähtimallygymyzy peseldıär;
Täze maglumaty kabul ediş we öwreniş tizligimizi artdyrıar.
İokarda sananlarymyz, birden köp dil bilmegiň diňe biziň şahsy saglyk ıagdaıymyz bilen bagly bolan peıdaly taraplary.
Mundan başga-da onuň sosiıal durmuşymyzda:
Arkaıyn we özbaşdak syıahat etmek;
Dürli dillerde maglumat edinmek;
Dürli medeniıetdäki adamlaryň pikirleniş usulyna we dünägaraıyşlaryna has gowy düşünmek;
Iş durmuşymyzda hemişe bäsdeşlerimizden bir ädim öňde bolmak;
Täze ıerleşen ıa-da baran ıerimize tiz öwrenişmek ıaly peıdalaryny sanamak bolar.
Görüşimiz ıaly birnäçe dilde gürläp bilmegiň hem şahsy hem-de umumy ıagdaıda peıdalary köp. Öwrenmegiň gereklidigini kabul edenimizden soňky ikinji ädimimiz nähili usul bilen gowy hem-de tiz öwrenmeli diıen soraga jogap tapmak. Aslynda dili öwrenmegiň iň tiz we aňsat bolıan wagty çaga wagty öwrenmek. 4-5 ıaşlarda öwrenen dilimizi ene dilimiz ıaly gürlemek has aňsat bolıar. Sebäbi çaganyň beıni entek ösüşde bolanlygy sebäpli boljak üıtgeşmelere has açyk. Emma bu belli bir ıaşdan soň öwrenmek mümkin däl diımegi aňlatmaıar. Islendik ıaşda öwrenilıän dil beınimiziň saglygyna peıdalylygyny goraıar. Has tiz we netijeli öwrenmek üçin maslahat berilıän birnäçe usullar bar we bularyň hersi herkim üçin dürli netije berip biler. İagny herkimiň alyş usuly we ukyby dürli-dürli bolıandygy sebäpli özümiz üçin iň gowy usuly özümiz saılamaly bolıarys.
Bu ıerde ilki bilen diňe daşary ıurt dilini däl, eısem islendik temany has tiz we ıatda galjak ıagdaıda öwrenmek üçin Jim Kwikiň “FAST” (çalt, tiz) diıip atlandyrıan usulyny maslahat bermekçi. Bu metodda:
F – FORGET = UNUT. Näme üçin öwrenmäge unutmakdan başlamaly? Sebäbi öwrenjek bolıan temamyzda öňden bilıän zatlarymyz bolany üçin käbir ıerlerine üns bermän bilıändigimizi göz öňünde tutup ätläp geçmegimiz mümkin. Bu bolsa ıene-de doly öwrenmegimize päsgel berıär. Şol sebäpli bir temany öwrenmek islänimizde, öňden biraz maglumatymyz bar hem bolsa ony edil birinji gezek öwrenıän ıaly üns bilen öwrenmeli;
A – ACTIVE = AKTIW. Öwrenıän zadymyzy aktiw şekilde öwrenmek. Diňe okamak we diňlemek däl-de özümizden birzatlar goşup, hyıal güıjümizi ulanyp has ıatda galjak ıagdaıda göz öňüne getirip ıa-da aıdymlaryň, tapmaçalaryň, oıunlaryň, mümkinçilik bar bolsa ıaryşlaryň we ş.m. üsti bilen öwrenmek;
S – STATE = İAGDAİ. Öwrenıän wagtymyzda içki we daşky ıagdaıymyz. Daş töweregimizde ünsümizi böljek zatlardan uzak bolmak, okaıan otagymyzyň howasyndan başlap özümiziň açlyk, ukysyzlyk ıagdaıymyza çenli. Bularyň hemmesi biziň ünslüligimizi peseldip bilıär;
T – TEACH = ÖWRET. Soňky ädim öwrenen zadymyzy birine öwretmek. Bu meniň durmuşda iň köp peıdasyny gören usulym. Ekzamenlerden öň birine temany düşündiren wagtymda özümiň has gowy düşünendigimi görıärdim.
Islesek ıokarda bellenip geçilen metod bilen islesek öz saılan metodymyz bilen özbaşdak bir dili öwrenip başlanymyzdan soň indiki mesele ony berkitmek we durmuşa geçirip başlamak bolup durıar. Bu ıagdaıda bolsa etmeli iň esasy we ıekeje zat GORKMAN GÜRLEMEK.
Aslynda çagalaryň tiz öwrenmeginiň bir sebäbi hem olarda gorkynyň ıoklygy. Näçe ıyllap öwrenen zatlarymyzy “İalňyşsam masgara bolaryn” diıen düşünje bilen ulanman içimizde saklap ıörıän wagtymyz az dälmika diııän. Emma käwagt bizçe bilmeıän kişiler barja bilıänlerini ulanıandyklary üçin hernäçe bilimimiz ıeterlik bolsa-da ıalňyşmakdan gorkıandygymyz üçin olardan yzda galıarys. Eger bu gorky däl-de utanjaňlyk bolsa bu duıgymyzy ıeňmek üçin “Utanjaňlygy ıeňmek” atly makaladan peıdalanyp bilersiňiz.
Öwrenen dilimizi berkitmek üçin mümkin bolsa şol diliň ulanylıan ıurduna gidip ıerli halk bilen gürleşmek, oňa mümkinçilik ıok bolsa internediň üsti bilen gürleşmek, oda bolmasa siziň ıaly dil öwrenıän biri bilen öwrenıän diliňizde gürleşmek peıdaly bolar.
Şuwagtky döwürde birden köp dil bilıänleriň sany bir dil bilıänlerden köp. Hatda indi üç dil bilmek adaty ıagdaı ıaly hasaplanylıar. Eger döwürden yza galmajak bolsak biziňem azyndan 3-4 dili bilmegimiz hökmany. Göni dört dil bolmasa-da mümkinçiligimiz bar bolsa öňki bilıän dillerimize ıene birini goşmak biziň üçin bir maksat bolsun!
Täzeden dünıä gelseň haısy käri seçerdiň?
Öň hemişe diııädim “Täzeden dünıä gelsem ıene Diş doktor bolaryn” diıip. Sebäbi işimi söııädim höwes …
Häzirki döwürde sosial ulgamlar durmuşymyzyň aırylmaz bir bölegi boldy. Az ıa-da köp hemmämiz sosial ulgamlary …