Bağımlılık mı? Sağlık mı?
Salihli Rehberlik Araştırma Merkezi Rehberlik Öğretmeni Seda Günay, “Bağımlılık; geniş bir yelpazede farklı tanımlamaları ve türleri içeren bir kavram. Tütün bağımlılığı, teknoloji bağımlılığı, alkol bağımlılığı, madde bağımlılığı bunlardan sadece birkaçı” dedi.
Salihli Rehberlik Araştırma Merkezi Rehberlik Öğretmeni Seda Günay, “Bir kişide bağımlılık belirtilerinden bahsedebilmemiz için belirli ölçütleri sıralayacak olursak; -Toleransın gelişmesi, - Yoksunluk belirtileri, - Yaşam akışının engellenmesine rağmen bırakılamaması olarak sınıflandırılabilir.
Bağımlılık kavramında eşiği geçen ilk ifadenin; "Bir kereden bir şey olmaz." üzerinde şekillendiğini görmekteyiz. "Bir kereden bir şey olmaz." sadece tütün, alkol, madde bağımlılıklarında değil teknoloji, kumar bağımlılığı gibi davranışsal bağımlılıklarda da bireyi girdaba götüren etkenlerden. "Sadece bir kez, hiçbir şey olmaz, aman sen de herkes deniyor bunları..." denilerek normalleştirilmeye çalışılan her bir sağlıksız eylem, tutum, davranışların tümü bireyin hayatını kısır döngüye doğru götürüyor.” dedi.
*Bağımlılık kavramı geniş bir yelpazede ele alınırken “Bağımlılıkla Mücadelede” nereden başlanmalı?
Salihli Rehberlik Araştırma Merkezi Rehberlik Öğretmeni Seda Günay, “Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Bağımlılık sürecinde tedaviye başlayan kişilerden sıklıkla; "Zararlarını bilseydim başlamazdım." söylemini duyuyoruz. Günümüzde bilgiye ulaşma yollarının sayısı bir hayli arttı. Bilgiye erişilebilirliğin bu kadar çok olduğu bir dönemde bağımlılığın bireysel ve toplumsal yaşamda yol açtığı zararların hakkında farkındalık oluşturulması gerek. Farkındalık dediğimiz kavram, bilmenin birkaç tık üzerinde bir şey. Kendi yaşamının, amaçlarının, sahip olmak istediği geleceğin farkında olan bireyler anlamlı davranışlar sergiler. Anlamlı bir yaşam öyküsünün oluşturulmaya çalışıldığı bir ekosistemde ise bağımlılık kendisine yer edinemez.
*Okullarımız ‘Bağımlılıkla Mücadele’ konusunda hangi basamakta yer alıyor?
Okullar Bağımlılıkla Mücadele sürecinde kilit basamak. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Okul Rehberlik Hizmetleri Planları için, Bağımlılıkla Mücadele kavramını Genel Hedeflerden birisi olarak belirledi. Okullarımızda önleyici rehberlik temelinde öğrenciler ile yapılacak çalışmalarda; öğrencilerin bağımlılık kavramını somutlaştırarak sorgulayıcı bir şekilde ele alabilmeleri için Sağlıklı Yaşam konusunda farkındalık kazanmalarının önemli olduğunu düşünüyorum çünkü Sağlıklı Yaşam ve Bağımlılık kavramı bir skalada ki iki karşıt uçta yer alıyorlar. Birey, çocukluk döneminden itibaren Sağlık ve Sağlıklı Yaşam kavramları hakkında farkındalık kazandıkça hayatında yer verebileceği alışkanlık türleri ile ilgili seçici hale geliyor.
*Aslında Süreci Başarıya Götüren En Önemli Yol Ayrımı;
“HAYIR DİYEBİLMEK?” mi?
Rehberlik Öğretmenleri olarak okullarımızda her bir kademedeki öğrencilerle çalışırken gerçekleştirilen davranışların bireyin kendi sorumluluğunda olduğu ve istemediği davranışlara karşı çıkabilmesini anlamlandırabilmesi adına "ONAY" kavramından bahsediyoruz. "Hiç kimse senin ‘ONAY’ vermediğin bir davranış için sana baskı yapamaz." temelinde yer alan "ONAY" kavramı "HAYIR DİYEBİLME" söylemini destekliyor. Birey "HAYIR DİYEBİLME" nin önemini içselleştirdiği anda bağımlılık yapan her bir unsurdaki eşiği geçmede yer alan "Bir kereden bir şey olmaz." söyleminin karşısında kararlılıkla durabiliyor.
-Ebeveynlerin sağlıklı yaşama ilişkin tutumlarını netleştirmeleri gerek. Birey, bebeklik döneminden itibaren aile davranışlarını sürekli gözlemliyor. Bu nedenle çocukların sağlıksız davranış örüntülerine ilişkin; "Yapma, etme..." tarzındaki tepki düzeyleri işlevsellikten oldukça uzak çünkü inandırıcılığı yok. Ebeveyn tutum ve davranışları ile çocukta sağlıklı rol model olabilmeli.
-Birey karşılaştığı yaşam olaylarını ´baş edilmesi zor´ olarak yorumlayabilir. Bu anlarda bireyin kendisini ifade edebilmede etkili başa çıkabilme yollarını bilmesi bağımlılık sürecinden uzak kalmada koruyucu faktör olacaktır.
-Bağımlılıkla Mücadele sürecinde bağımlılık yapan hiçbir ´şeyin´ çözüm değil ´sorunlarla yüzleştirmeyi geciktiren bir unsur´ olduğu konusunda vurgu yapılmalı.
-Her ne olursa olsun ´ONAY´ vermediği davranışlara ilişkin ´HAYIR DİYEBİLME´ kavramının ısrarla üzerinde durulmalı. Ev ortamında, okul ortamında bağımlılık yapıcı maddelere ilişkin; "Hayır demekten korkma! Utanma! Çekinme! Şimdi Hayır dersen geleceğini kazanacaksın!" bakış açısı ile bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır. YAŞAMDA BAĞIMLI DEĞİL, VAR OLDUĞUMUZ GÜNLERE!” dedi.