Doğu Anadolu Bölgesi'nin Genel Özellikleri - cografyamvehayat.com
Bölgenin konumu, sınırları ve komşuları :
Yurdumuzun en doğusunda yer almaktadır. Bölgemiz alan olarak ülkemizin % 21’ ini kaplamaktadır. Yüz ölçümü bakımından 1.sıradadır. Kuzey - güney yönünde en geniş alan kaplayan bölgedir. (Bu nedenle enlem farkı en fazla olan bölgedir) Bölge doğuda Gürcistan, Ermenistan, Nahcivan ve İran, güneydoğuda Irak ile komşudur. Marmara ve Ege Bölgeleri dışında tüm bölgelerle komşudur. Suriye dışındaki bütün doğu komşularımızla sınırı bulunur.
1. Yukarı Fırat Bölümü : Malatya, Elazığ, Erzincan, Tunceli, Bingöl ve Bitlis.
2. Yukarı Murat Van Bölümü : Van, Ağrı, Muş ve Bitlis.
3. Erzurum - Kars Bölümü : Erzurum, Kars, Iğdır ve Ardahan.
4. Hakkari Bölümü : Hakkari ve Şırnak.
1. Yüzölçümü en büyük olan bölgedir.
2. En dağlık ve en yüksek bölgedir.
3. En yüksek dağımız Ağrı Dağı’dır.
4. En büyük gölümüz Van Gölü’dür.
5. Volkanik arazinin en zengin olduğu bölgedir.
6. Gerçek alan ve izdüşüm alan arasındaki farkın en fazla olduğu bölge.
7. Hidroelektrik potansiyeli en yüksek olan bölgedir.
8. Nüfus yoğunluğu en düşük olan bölgedir.
9. Tarımsal nüfus yoğunluğu en yüksek olan bölgedir.
10. Ekili ve dikili arazi oranının (tarım alanı) en düşük olduğu bölgedir.
12. Tarım ürünlerinin en geç olgunlaştığı bölgedir.
13. Malatya Kayısı üretiminde Türkiye ve Dünya’da 1. sıradadır.
14. Büyükbaş hayvancılığın en fazla yapıldığı bölgedir.
15. Günlük ve yıllık sıcaklık farklarının en yüksek olduğu bölgedir.
16. En soğuk, en fazla kar yağışı olan, karın yerde kalma süresinin ve kışların en uzun
17. Enlem farkı en fazla olan bölgedir.
18. Sanayisi en geri kalmış bölgedir.
19. Maden çeşitliliği en fazla olan bölgedir.
20. Ulaşım faaliyetinin en zor gerçekleştirildiği bölgedir.
21. Turizm geliri en düşük olan bölgedir.
Dağları: Bölge yurdumuzda bulunan en engebeli alandır. Bölgenin %75’i 2000 metrenin üzerinde yükseltiye sahiptir. Yurdumuzun en yüksek dağları bu bölgede bulunmaktadır. Bölgede bulunan dağlar üç sıra halinde uzanmaktadırlar. Bu dağ sıralarının arasında plato ve çöküntü ovaları bulunmaktadır. Bölgede bulunan dağlar genel olarak doğudan batıya uzandığı için kuzey-güney yönünde ulaşım zordur.
3.Sıra(Güney): Güneydoğu Toroslar
Van Gölünün kuzeyinde kuzeydoğu-güneybatı boyunca uzanan kırık hattı üzerinde sıralanmış volkanik dağlar bulunmaktadır. Bunlar batıdan doğuya doğru Nemrut, Süphan, Tendürek, Küçük ve Büyük Ağrı dağı olarak sıralanmaktadırlar.
Ovaları: Bölgede bulunan dağ sıraları arasındaki çöküntü alanlarında(depresyon) küçük ovalar bulunmaktadır. Birinci dağ sırasının güneyinde, Erzincan, Tercan, Aşkale, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman ve Iğdır ovaları, ikinci sıranın güneyinde Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ovaları bulunmaktadır. Bölgenin güneydoğusunda bulunan Yüksekova yurdumuzun deniz seviyesinden en yüksekte bulunan ovasıdır.
Platoları: Başlıca platolar Erzurum-Kars platoları, Tunceli Van, Başkale, Hakkâri, Yüksekova’dır.
Akarsuları: Yurdumuzda hidroelektrik potansiyelinin en yüksek olduğu bölgedir. Van Gölü kapalı havzası dışında bölgeden kaynağını alan tüm akarsular bölge dışına çıkarak başka ülkelerin toprakları üzerinden denize ulaşırlar. Fırat Nehri Karasu ve Murat ırmaklarının birleşmesiyle oluşur. Fırat nehri sınırlarımız dışında Dicle Nehri ile birleşerek Basra Körfezine dökülmektedir. Bölgeden kaynağını alan Aras ve Kura nehirleri sınırlarımız dışında Hazar Denizi’ne dökülmektedirler.
Gölleri: Türkiye’nin en büyük gölü olan Van Gölü suyu sodalıdır, genelde gölde canlı yaşamaz. Bölgede bulunan diğer başlıca göller, Çıldır, Hazar, Balık, Erçek, Nazik, Haçlı, Nemrut ve Akgöl’dür.
Bölgede bulunan başlıca baraj gölleri Keban ve Karakaya Baraj Gölleri’dir.
BÖLGENİN İKLİMİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ: Bölgede yükselti ve karasallığın etkisiyle kışları çok soğuk geçen sert karasal iklim egemendir. Kışlar uzun, soğuk ve kar yağışlı geçmektedir. Kış mevsimi boyunca don olayı görülmektedir. Bölgenin kuzeydoğusu bölenin ve Türkiye’nin en soğuk alanlarıdır. Yıllık sıcaklık 3–13 derece arasındadır. Yüksek alanlarda 0 dereye kadar düşmektedir. Yurdumuzda günlük ve yıllık sıcaklık farklarının en fazla olduğu alandır. Yazları sıcak, kurak ve kısa geçer. En fazla yağış Erzurum-Kars Bölümünde yazın diğer alanlarda ise ilkbaharda görülür. Yıllık yağış miktarı 500–600 mm civarındadır. Yağış miktarı ovalar ve diğer çöküntü alanlarında az yükseltinin arttığı alanlarda daha fazladır. Iğdır bölge içerisinde farklı bir iklim özelliği göstermektedir. Çevresine göre oldukça alçak durumda bulunur yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık geçer yağış miktarı çok düşüktür. Bu nedenle mikroklima alanıdır. Van Gölü çevresi nemliliğin etkisiyle bölge iklimine göre çok daha ılıman şartlara sahiptir.
Ovalar ve havzalarda görülen yarı kurak iklime bağlı olarak bozkırlar, yüksek alanlarda özellikle Sarıkamış çevresinde Sarıçam ormanları, diğer alanlarda meşe ormanları bulunmaktadır.2000m’den daha yüksek alanlarda alpin çayırlar yer almaktadır. Bölge orman bakımından oldukça fakirdir orman varlığı açısından ülkemizde 6.sırada bulunmaktadır.
BÖLGEDE TARIM VE HAYVANCILIK: Bölgede en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Bölgede ortalama yükselti ve engebeli alanların fazla olması, kış koşullarının ağır geçmesi, kar örtüsünün uzun süre yerde kalması, sıcaklık farklarının yüksek olması ve yaz mevsiminin kısa sürmesi olması, ekili-dikili alanların az olmasına ve tarımsal üretim miktarının düşük olmasına neden olmaktadır. Bölgenin batısı ve güneyinde iklimin daha yumuşak olması ve sulama imkânlarının olması az olsada tarımsal ürün miktarının bölge geneline göre artmasına neden olmuştur. Bölgede üretilen en önemli ürünler arpa ve buğdaydır. Yurdumuzda tarım ürünlerinin en geç olgunlaştığı bölgedir.
Arpa: Daha yüksek alanlarda yoğunlaşmaktadır, özellikle Kars, Ağrı ve Erzurum
Pamuk: Iğdır ve Elazığ
Sıcaklık ortalamalarının düşük olması nedeniyle sebze üretimine en elverişsiz bölgemizdir.
Bölge sahip olduğu ekili-dikili arazi oranı açısından yurdumuzda son sırada bulunmaktadır.
Bölgede tarım alanlarının az olması otlak ve meraların fazla olması nedeniyle için hayvancılık en önemli geçim kaynağı durumundadır. Bölgede yapılan hayvancılık büyük oranda mera hayvancılığı biçimindedir. Hayvancılıkta geleneksel yöntemlerin ağırlıklı olması ürün miktarının düşük olmasına neden olmaktadır. Özellikle Erzurum-Kars Bölümü’nde yaz yağışlarının artmasına bağlı olarak oluşan çayırlar büyükbaş hayvancılığın önem kazanmasına neden olmaktadır. Yüksek ovalık alanlarda ve çöküntü ovalarında küçükbaş hayvancılık yaygın durumdadır. Malatya, Erzincan ve Elazığ’da kıl keçileri yetiştirilmektedir. Kars ve Bitlis’te arıcılık yapılmaktadır. Bölgede yapılan hayvancılığın ülke ekonomisinde önemli yeri vardır. Ülkemizde bulunan koyun varlığının 1/3’ü,sığır ve kıl keçisinin 1/4’ü burada bulunmaktadır. Ülkemizde elde edilen yapağı ve kılın büyük kısmı buradan sağlanmaktadır. Van Gölü’nde inci kefali avcılığı yapılmaktadır.
BÖLGENİN YERALTI ZENGİNLİKLERİ: Doğu Anadolu Bölgesi yeraltı kaynakları açısından yurdumuzdaki en zengin bölgemizdir.
Kayatuzu: Kağızman(Kars), Erzurum, Ağrı ve Iğdır
BÖLGEDE ENDÜSTRİ: Bölgede sanayi fazla gelişmemiştir. Bölgede bulunan en önemli madenler, bakır, demir ve linyittir.
Et Kombinaları: Et üretimimizin % 25’i bölgeden sağlanır. Van, Erzurum
Şeker sanayi: Bir çok ilde şeker fabrikası bulunmaktadır. Van, Muş, Ağrı, Erzurum
Çimento fabrikaları: Van, Erzurum
Dokuma sanayi: Malatya, Van, Erzurum ve Erzincan
Demir-Çelik Fabrikası: Divriği
Ferrokrom Tesisleri: Elazığ
Keban ve Karakaya Hidroelektrik santralleri ile Kahramanmaraş’ta Afşin- Elbistan termik santrali bulunmaktadır. Özellikle Yukarı Fırat Bölümü ülkemizde üretilen enerjinin büyük kısmını sağlamaktadır. Bu nedenle bu bölüme Enerji Bölümü adı da verilir. Bölge hidroelektrik üretiminde 1.sırada olmasına rağmen, tüketim 7.sıradadır.
BÖLGEDE NÜFUS VE YERLEŞME: Bölgenin nüfusu 2000 nüfus sayımına göre 6.134.414 kişidir. Bölgede km2’ye 42 kişi düşmektedir. Bu oran Türkiye ortalamasının çok altındadır. Nüfus yoğunluğu en az olan bölgemizdir. Toplam nüfusun %46.95’i kırsal kesimde, %53.05’i kentlerde yaşamaktadır. Nüfus oldukça seyrektir özellikle Hakkâri ve Tunceli gibi engebeli ve yüksek alanlarda nüfus çok seyrektir.
Nüfusun toplandığı başlıca alanlar verimli çöküntü ovalarıdır. Erzurum, Erzincan, Malatya ve Elazığ nüfusun en fazla olduğu kentlerdir. Tarım alanlarının az olması nedeniyle tarımsal nüfus yoğunluğu yüksektir. Nüfus artış hızı düşüktür. Özellikle sanayinin gelişmemesi, olumsuz iklim koşulları ve diğer iş imkânlarının yetersizliği nedeniyle yoğun biçimde göç vermektedir.
BÖLGE’DE TURİZM: Bölge turizm açısından önemli bir potansiyele sahip olmasına rağmen, ulaşım imkânlarının yetersizliği, iklim koşullarının oldukça sert olması, turistik tesis yetersizliği ve yeterli tanıtımın yapılamaması nedeniyle fazla gelişememiştir. Bölgede sağlanan turizm gelirleri düşük düzeydedir. Bölgede bulunan başlıca turistik çekim merkezleri Doğu Beyazıt’ta bulunan İshak Paşa Sarayı, Sarıkamış ve Palandöken Dağı’nda bulunan kayak tesisleri, Harput(Elazığ),Erzurum’da bulunan Çifte Minareli Medrese ve Kümbetler, Ahlat’ta bulunan mezar taşları, Van Gölü’nde buluna Aktamar adası, Mercan Vadisi Milli Parkı, Erzincan yakınlarındaki Gürlevik ve Van Gölü’ne dökülen Bendimahi çavlanları, Nemrut Krater gölü çeşitli kaplıca ve içmeler ile doğal güzelliğe sahip göllerdir.
Coğrafya Bölgeler Coğrafyası Doğu Anadolu Bölgesi'nin Genel Özellikleri