Iskat nasıl yapılır ? Babam iki sene önce vefat etti, o zaman ıskatını ödeyemedik, şimdi ödesek olur mu? |
Iskat düşmek, düşürmek demektir.
Iskât-ı salât; ölmüş bir insanın üzerinden, kazâya kalmış farz namazlarıyla vitir namazları borçlarını düşürmek ve affettirmek ümidiyle yapılan bir tasadduk muamelesidir.
Iskât-ı savm ise; ölünün üzerindeki oruç borçlarını düşürmek mânasındadır. Bu ıskat meselesini çoğu hocalar inkâr eder ama vardır. Ben Efendi Hazretlerinden de bu meseleyi duymuşumdur. Ulema Kitap ve Sünnete dayanarak ıskatın hükmünü bildirmişlerdir. Haşiye-i Tahtavi, Halebi, Dürrü’l-Muhtar, Mülteka, Vikaye gibi kitaplarda ölü için ıskat ve devir yapmak gerektiği bildirilmektedir.
“Iskat nasıl yapılır” meselesine gelince; ölünün arkasından yaşı hesap edilir, ortalama bir buluğa erme çağı baz alınır. Bu da on iki yaşıdır. Kaç sene yaşadı? Diyelim yetmiş iki sene yaşadı. Bundan, buluğ çağından önceki on iki seneyi düşersek, kalır altmış sene. (Bu kişinin altmış senelik mükellefiyeti çerçevesinde, kılamadığı namazlar, tutamadığı oruçlar v.b. buraya bir takım şeyler de dâhil edilir.) Ölen kimsenin hiç oruç tutmadığını farzederek hesaplayacak olursak; senede 30 gün oruç var, bunu 60 seneyle çarparsak eder 1800 gün. Her gün için bir fidye vermek gerekir. Bir fidye miktarı 7,5 lira diyelim, o zaman ne olur? 7,5 lirayı 1800 günle çarpmak gerekir. Namazın ıskatında ise; verilmesi gereken fidye miktarı, bir günlük namaz vitirle beraber 6 vakit üzerinden hesap edilir. Ölenin kaç günlük namaz borcu varsa 6 ile çarpılır ve kılmadığı namaz vakitleri bulunur. Bununla da fidye miktarı olan 7,5 lira çarpılınca tasadduk edilmesi gereken miktar bulunur. Tabi bu hesap neticesinde çok büyük rakamlar çıkıyor. Bu paraları vermeye kimse baş edemeyeceği için mecburen devir usulüne başvurulur. Devrin yapılışı şöyledir: Önce ıskat için ayrılan paranın, ölünün ne miktar borçlarına kâfi geldiği tesbit edilir. Sonra ölünün bütün borçlarının ıskâtı için daha kaç tane o miktarda para fidye olarak verilmesi gerektiği hesaplanır. Bundan sonra da, ıskât için ayrılan para bir fakire tasadduk edilir. Parayı alan fakir “aldım kabul ettim” der, sonra da gönül rızasıyla, ıskatı yapan şahsa “sana bağışladım” deyip geri verir. (Zira herkes mülkünü dilediğine hediye ve hibe edebilir.) Hibe yoluyla geri alınan para, tekrar o şahsa veya bir başka şahsa tasadduk edilir. Parayı alan şahıs yine o parayı alıp kabul ederek tekrar hibe yoluyla geri verir. Bu muamele, o meblağ ile ölünün borçlarının tamamını ıskât edecek miktara ulaşıncaya kadar devam eder. Sonunda bu para o devir işlemi yapılan fakirlere dağıtılır. Yani bu parayı ölü yakınları alıp da cebine koymazlar. Bu ıskat muamelesi, artık borçlarını kaza etmeye imkânı kalmamış bir müslümanın uhrevî mesuliyetini azaltmak gibi, çok hayırlı bir maksada yöneliktir. Nitekim İmam-ı Azam efendimiz. “Bundan ölüye hayır ve fayda umulur.” buyuruyor. Efendi Hazretlerinden böyle duydum… Allah’ımız fazlu kerem ve cömertlik sahibidir…
Yalnız ne gariptir ki, vefat eden bir adam, Tahtakale gibi yerlerde kaç tane dükkân miras olarak bıraktığı halde, oğulları da Müslüman çocukları olmalarına rağmen, maalesef çok az bir miktarı bile babalarının devir ve ıskatına vermediklerine şahit oldum. Onun için insanlar bunu da hesaba katarak, (eğer mirasçıları olan çoluk çocuğu, vefatından sonra bu parayı vermeyecek gibiyseler) kendi paralarını ölmeden önce bir yerlere ayırsalar çok daha iyi olur. Hatta Allah yolunda güvendikleri kardeşlere vermeleri daha güvenli olur. Bu ıskatın derin muamelesi vardır. Haktır, biz
bunu kabul ediyoruz. Çoğu hocalar bunu kabul etmez ama İmam-ı Azam efendimizin “hayır umulur” buyurduğu bir meselede biz ümitsiz olamayız. Soruyu soran kardeşimiz, “babam iki sene
önce vefat etti. Iskatını o zaman ödeyemedik şimdi ödesek olur mu?” demiş, elbette olur. Kaç sene önce ölse de mühim değil. Ama ilk gecesi yapılsa daha bir hafifleme olur ama iki sene olduysa da hiç fark etmez yapılabilir