PressReader - Dunya Gida: 2018-12-25 - Sürdürülebilir tarım ve gıda için acil çağrı!
Dunya Gida - 2018-12-25 - Aralık 2018 - Doç. Dr. Remziye YILMAZ Hacettepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü [email protected]
Üniversite, geleneği ve tanımı gereği, kamu yararı için bilgiyi arayan, üreten, ileten ve yayan özerk bir öğretim ve araștırma merkezidir. Üniversite, ait olduğu toplum ve dünyaya bilimsel açıdan tutarlı ve nitelikli bir eğitim sağlamakla yükümlüdür. Avrupa ve dünyanın çeșitli yerlerinden 388 üniversite Rektörünün 1988'de Bolonya'da imzaladıkları "Magna Charta Universitatum"un önemle vurguladığı üzere, bu yükümlülüğün yerine getirilebilmesi için, üniversitede sunulan öğretim ve üretilen bilimsel araștırma, etik ve entelektüel açılardan her türlü siyasal ve ekonomik güç odağından bağımsız olmalıdır.
Bu evrensel ilke doğrultusunda, bilim insanlarının yayın, açıklama ve/veya çağrıları ile araștırma, düșünce ve ifade özgürlüğünün eksiksiz bir biçimde sağlanması ve korunmasında ortak sorumluluk üstlendikleri söylenebilir. Bilginin iletilmesi sürecinde yer alan üniversite, enstitü ve araștırma merkezleri ve bunların çalıșanları, derslerinde, üniversitenin içinde ve dıșında yürüttükleri araștırmalarda ulaștıkları araștırma sonuçlarını yayınlama, tartıșma ve yorumlamada özgürdürler. Akademik ifade özgürlüğü gereği çalıștıkları kurumlar, her üniversite üyesinin bireysel bilimsel görüș ve ifade hakkını korumakla yükümlüdür. Üniversiteler, araștırma merkezleri ya da enstitüler hiçbir üyesinin bireysel görüșünü ya da bu görüșün kamuoyu önünde ifade edilmesini etkilemeye ya da denetlemeye teșebbüs etmezler.
Bununla birlikte, akademik özgürlük hakkı bazı yükümlülükleri de beraberinde getirir. Gerek içinde bulunan araștırma/ eğitim kurum kurulușuna, bilimsel kamuoyuna, topluma ve gerek kendi meslek alanına karșı etik yükümlülük ve sorumlulukları yerine getirmek esastır. Tüm dünyada akademik özgürlük, akademik düzeydeki tüm kiși ve kurumların üzerinde durması, tartıșması ve tanımlaması gereken önemli bir konudur.
Bu doğrultuda düșünüldüğünde 24 Ekim 2018 tarihinde Avrupalı bilim insanlarından gelen acil çağrı dikkat çekicidir. 93 adet önde gelen üniversite, enstitü ve araștırma merkezinde çalıșan Avrupalı bilim insanları Avrupa politika yapıcılarını sürdürülebilir tarım ve gıda için gen düzenleme teknikleri ve diğer yeni teknolojiler hakkında acil bir çağrı etrafında birleștiler (http:// www.vib.be/en/news/Documents/Position%20paper%20on%20the%20ECJ%20 ruling%20on%20CRISPR%2012%20 Nov%202018.pdf). Bilindiği üzere Temmuz 2018’de Avrupa Adalet Divanı tarafından alınan kararda gen düzenlemesinden elde edilen bitki ve hayvanların diğer GD organizmalar ile aynı biyogüvenlik ve etiketleme gerekliliklerine tabi olması gerekliliği açıkça belirtilmiști (https://allianceforscience. cornell.edu/blog/2018/07/scientific-community-defeated-green-groups-european-court-ruling-gene-edited-crops/) . Olası beklenmeyen etkileri önlemek ve tüketicileri bu yeni tarım ve gıda ürünleri için bilgilendirmek esası nedeniyle bu yönde bir karar alındığı da açıklanmıștı.
Bu nedenle geçtiğimiz günlerde 100’e yakın Avrupa tarım, gıda ve yașam bilim-
leri araștırma merkezi ve enstitüsünü temsil eden önde gelen bilim adamları, Avrupa politika yapıcılarını bilim ve tarım alanındaki yenilikleri korumak için acilen çağıran bir metni kabul ettiler. Bilim adamları, yenilikçi bir araștırma ve üretim sürecinin fiili olarak yasaklanmasına yol açabilecek modern genom düzenleme teknikleri hakkında hüküm veren Avrupa Adalet Mahkemesi'nin kararı için derin kaygı duyduklarını açıkladılar. Bilim insanları, Avrupalı çiftçiler ve gıda üreticilerinin mevcut ekolojik ve toplumsal zorluklara cevap vermek için acilen ihtiyaç duyulan yeni nesil, iklim dostu ve daha besleyici ürün çeșitlerinden mahrum kalabileceklerini bildirdiler. Bilim adamları ayrıca, modern ıslahın daha doğru ve en azından klasik ıslah yöntemleri kadar güvenli olduğunu iddia ederek genetik modifikasyondan farklı olduğunu çünkü gen düzenleme teknikleri kullanılarak elde edilen son üründe ilgili olmayan türlerden DNA bulunmadığını bildirdiler. Bilim insanlarına göre, yeni tarım ve gıda ürünlerinin geliștirilmesi, genetik değișikliklere yol açan geleneksel ıslah teknikleriyle yüzyıllar boyunca zaten yapılmıștır. Günümüzde, modern biyoteknolojik teknikler, ıslah için bir sonraki adımı temsil etmekte ve istenen genetik değișiklikleri çok yüksek verimlilik ve hassasiyetle yapabilmelerini sağlamaktadır. Açıklamada ayrıca “Tarım dünyayı besler. Burada, gıda sistemlerinin bozulması, iklim değișikliğinin en büyük risklerinden biridir. Avrupa'nın bazı bölgelerinde son zamanlardaki așırı kuraklık gibi, hızla de- ğișen ve daha sert ortamlara daha toleranslı olan ürünler, yarının gıda üretim yaklașımlarının bașarısı için çok önemli olacaktır. Bu alandaki en son yeniliklerden biri, genom düzenlemeye dayalı yenilikçi bir ürün yetiștirme metodudur. Modern ıslah, belirli bir bölgenin çevresel faktörlerini göz önünde bulundurarak ürünlerin belirli bir bölgeye uyarlanmasına katkıda bulunabilir. Bu yöntemler aynı zamanda, gelișmiș bileșen kompozisyonu ve sindirilebilirlik, zararlı bileșenlerin daha az olması, azaltılmıș alerjenite veya daha az girdi gerektiren, çevre için doğrudan faydaya sahip ürünler üretmek için kullanılır.
Yenilikçi ıslah yöntemlerinin Avrupa Adalet Divanı kararı ile kısıtlanmasının etkilerinin çok geniș kapsamlı olacağı ve özellikle tarım ve gıda üretiminde inovasyonun duracağı da vurgulandı. Bu, sürdürülebilir tarımda ilerlemeyi engelleyecek ve Avrupa'daki tarım ve gıda sanayiine rekabet açısından dezavantaj getireceği ve Avrupa toplumu ve ekonomisi üzerindeki etkilerine de dikkat çekildi. Avrupa'da tarım ve gıda alanında inovasyonu korumak için yayınlanan bu bildirinin imzacıları, yeni ürün çeșitlerini bilime dayalı olarak değerlendiren yeni bir düzenleyici çerçeve talep ediyorlar. VIB, Flanders, Belçika (http://www. vib.be/en/Pages/default.aspx) merkezli bir yașam bilimleri araștırma enstitüsünün liderlik ettiği çağrıya Türkiye’den katılım bulunmuyor ancak Avrupa’dan iki ayrı dernek de imza vermiș.