#YolculukBlog| Soner Erdoğan yazdı: Ekonomik felaketin kıyısında: Erdoğan Trump’tan ne istedi?
Erdoğan’ın Trump’ın kapısını borç bulmak için çaldığını düşündürtecek çok veri var. Açıklamada yer verildiğinden uyarlarsak, Türkiye ekonomisinin içinde bulunduğu yakın tehlikeye karşı Amerikan işbirliğine duyulan ihtiyaçtan yani
Dün akşam Erdoğan ile Trump arasında gerçekleşen telefon görüşmesine dair yapılan açıklama çok detay içermiyordu. Bu tür görüşmelerde ayrıntılı açıklamalar yapılmaz zaten. Kimi zaman, o da yapıldıktan onlarca yıl sonra açığa çıkan içerikler neden gizli tutulduğunu anlamanıza yol açar ve o İngiliz atasözüne hak veririz bir kez daha: Sosis ve politika halkın gözü önünde yapılmaz çünkü ikisi de içinde olanlar ve yapılış biçimleriyle fena halde mide bulandırabilir. (Burjuva politikası elbette)
Söz konusu telefon görüşmesine dair İletişim Başkanlığı’ndan yapılan açıklamada “İki lider, NATO müttefikliğinin gerektirdiği dayanışma ruhunun gereği olarak, koronavirüs salgınının kamu sağlığı ve ekonomilere oluşturduğu tehdide karşı yakın iş birliklerini sürdürme noktasında mutabık kaldı.” deniliyor.
Türkiye egemenlerinin çok sevdiği “stratejik ortak” nitelemesi yerine “Nato müttefikliğine” vurgu yapılması dikkat çekici. Suriye’de Rusya ile burun buruna gelindiği bu süreçte Nato’yu devreye sokmaya dönük gayretle uyumlu bir hitap.
Açıklamada “koronavirüs salgınının ekonomilerde oluşturduğu tehdide karşı yakın işbirliği” deniyor. Öyle bir ifadelendirme ki, sanki Türkiye ABD ekonomisinin yaşadığı risklere karşı bir şey yapabilme potansiyeline sahipmiş diye düşünmeniz isteniyor. Dünyanın dört bir yanına cumhurbaşkanlığı armalı sağlık malzemeleri gönderilmesine benzer bir imaj çalışmasının ürünü elbette.
Dolar 7 lira sınırında, bu yıl ödenmesi gereken borç 170 milyar dolar
Görüşmenin içeriğini bilmesek de, Erdoğan’ın Trump’ın kapısını borç bulmak için çaldığını düşündürtecek çok veri var. Açıklamada yer verildiğinden uyarlarsak, Türkiye ekonomisinin içinde bulunduğu yakın tehlikeye karşı Amerikan işbirliğine duyulan ihtiyaçtan yani.
Dolar kuru 7 lira sınırlarında. Yükseliş önlenemiyor. Görüşmeden beklenen yan amaçlarından biri bu yükselişin önünü kesmek de olabilir. Piyasaların ABD başkanı ile görüşüldüğü ve ekonomik tehdide karşı işbirliği içinde olunacağı açıklamasına olumlu tepki vereceği ve böylelikle kurun gevşeyeceğine yatırım yapılmış gibi. (Bu arada onayı alınmadan ve rahatlatılmadan hiçbir işin yolunda gitmeyeceğine iman etmemiz istenen piyasaların bankalar, en büyük şirketler, tekellerin kod ismi olduğunu hiç akıldan çıkarmamak gerek.)
Türkiye’deki ekonomik durum öyle ki, ekonomi yönetimi, Trump ile yapılan telefon görüşmesinin kendisinden bile medet umar durumda. Elde başka bir araç kalmamasının yarattığı bir çaresizlikle alakalı bu durum.
Dolar almış başını gidiyor, kur yükseldikçe dış borcun miktarı da artıyor. Merkez bankasının elinde geçen sene bol bol yaptığı gibi piyasaya sürülecek dolar da kalmamış durumda.
Türkiye’ye döviz getirici sektörlerin durumu da ortada. İhracat, turizm gibi sektörler salgın dolayısıyla eskisi gibi döviz getirmiyor. Hele turizm tam anlamıyla stop etmiş gözüküyor. Kısa süre içinde bir değişiklik olmazsa bu yıl tamamen kaybedilecek. Döviz gelirlerinin çakılması yanında işsizliğe de tavan yaptıracak bir gelişme olacak bu.
Merkez Bankası’nın kasasında bulunan döviz miktarı ne cari açığı ne de vadesi gelen dış borcu fonlayabilir düzeyde. Türkiye’nin ise çoğu özel sektöre ait olmak üzere bu yıl vadesi gelmiş ödemekle yükümlü olduğu 170 milyar doları aşkın dış borcu var. Merkez Bankası’nın elinde bu borcu karşılayacak kadar dolar var mı peki? Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi yok.
16 nisan yani 4 gün önce yapılan Merkez Bankası açıklamasına göre, bu açıklamadan önceki hafta toplam rezerv 88 milyar 920 milyon dolara geriledi. Döviz rezervi 16 Nisan öncesi haftaya göre 2 milyar 200 milyon dolar azalmış ve 56 milyar 48 milyon dolara inmiş yani. Altın rezervi ise 1 Milyar 566 milyon dolar artarak 32 milyar 872 milyon dolara yükselmiş.
Uluslararası ekonomik prensiplere göre Merkez Bankanızın kasasında borcunuz kadar döviz rezerviniz olmalı. Oysa 170 milyar dolar borca karşılık rezervde olan para 88 milyar dolar. Üstelik bu rezerv miktarı da ancak tabelada yazılı olan. Kullanılabilir kısmı yazılı miktardan çok daha düşük.
Örneğin içinde bankaların mevduatları oranında Merkez Bankası’na yatırmak zorunlu oldukları “zorunlu karşılık” var. Öte yandan “Swap” da.
“Para takası” anlamına gelen “swap”la bankalar ellerindeki dövizi Merkez Bankası’na veriyor, Merkez Bankası da karşılığında, belirli bir süre için bankalara TL sağlıyor. Bankaların siyasal iktidarın kredi musluklarını açma zorlaması karşılığında ihtiyaç duydukları TL bu yolla karşılanıyor.
Bankalarda mevcut mevduatın yarıdan fazlası dövizden oluşuyor. Çünkü TL’ye dön kampanyalarının bir atımlık barutu vardı. Ekonomik rasyonalitenin yarattığı sonuç, mevduat sahiplerinin paralarını dövize ve altına yönlendirmesi oldu. Enflasyonun altında bir getiriye sahip mevduat faizi koşullarında kimse TL’de kalmak istemiyor.
Merkez Bankası verilerine göre bankalardaki toplam mevduat 2 trilyon 651 milyar TL civarında. Bunun 1 trilyon 287 milyarı TL hesabı, döviz hesabında ise 224 milyar 700 milyon dolar var. Bu sabahki dolar seviyesinden, yani 6.91 üzerinden hesaplandığında, Türk lirası karşılığı 1 trilyon 552 milyar TL. Bankalardaki TL hesabından 250 milyar fazla yani.
Merkez bankası Swap’la edindiği dövizi geri vermek üzere alıyor. Yani MB’nin kasasında görülüyor ancak sahibi o değil.
Özcesi Merkez Bankası’nın elindeki rezerv ilan edilen 88 milyar doların çok altında. Kimi yorumculara göre çok düşük hatta rezervin hiç kalmadığını söyleyen ekonomistler bile var.
Türkiye bu yıl içinde ödemesi gereken 170 milyar dolar borç ve Merkez Bankası’ndaki çok az döviz rezervi miktarıyla dünyanın en riskli ekonomilerinden birine sahip şu anda.
Kredi derecelendirme kuruluşu Moodys Türkiye ekonomisine ilişkin olarak geçen hafta “Merkez Bankası’nın döviz rezervi ciddi oranda azalmışken dış finansman ihtiyacı yüksek ve maliyetli kalmaya devam ediyor. Petrol fiyatlarında yaşanan düşüşe rağmen Türkiye’de bir ödemeler dengesi krizi yaşanma riski somutluğunu koruyor.” değerlendirmesi yapmıştı.
Türkiye Merkez Bankası Amerikan Merkez Bankası’nın Swap takas hattına dahil olmak için heyecanla kapıda bekliyor
Sonuç olarak Türkiye’nin acil olarak döviz bulması gerek. Bunun adresi de belli, ya Amerika’dan ya da IMF’den. AKP’nin iktidara geldikten bir süre sonra gururla yaptığı, artık IMF’den borç almıyoruz, tersine borç veriyoruz propagandası ortada dururken IMF doğru adres değil haliyle. En azından başka bir kapı kalmadığı koşullara kadar. ABD kapısından başka bir alternatif kalmıyor bu durumda.
Amerikan Merkez Bankası, salgının daha da derinleştirdiği ekonomik krize karşı başka ülkelerin merkez bankalarına dolar verip, karşılığında aynı tutarda o ülkenin parasını aldığı swap politikası başlatmıştı. Kendi sitesinden duyurduğu gibi “merak etmeyin Swap’la verdiğimiz paraları geri alacağız. Yeter ki şu krizi bir atlatalım” şartıyla tabi.
ABD Merkez Bankası’nın temel amacı bu ülkelerin borçlarını ödeyemez duruma düşmemesi. Şu ana kadar bu swap politikasının kapsamında Türkiye Merkez Bankası yoktu. Avrupa, Japonya, Kanada, İsviçre ve İngiltere merkez bankalarıyla başlatılan takas hattına daha sonra 19 Mart’ta Singapur, Güney Kore, Brezilya, İsveç, Avustralya, Yeni Zelanda, Meksika, Norveç ve Danimarka merkez bankalarını da dahil edilmişti.
Türkiye Merkez Bankası bu hatta dahil edilmek için geçen hafta başvurmuş Bloomberg’in haberine göre.
Erdoğan Trump’tan dün bunu rica etmiş olmalı. Çünkü bağıra bağıra gelen ekonomik darboğazdan kısa süre de olsa kurtuluşun başka yolu yok.
Amerikan emperyalizmi Türkiye’nin içine düştüğü bu durumdan onu kendi politikalarına tam bir itaatle bağlayacak şekilde faydalanmak isteyecektir elbette. İşbirlikçi pozisyonunda tuttuğu Türkiye’nin hiçbir şekilde kendisine direnç göstermemesi için bir manivela olarak kullanmak isteyecektir yani.
Amerikan emperyalizmi giderek derinleşen kriz ve hegemonya mücadelesi koşullarında politikalarına ayak diremeyecek, tam tersine onu tam bir itaatkarlıkla hızlıca hayata geçirecek “müttefik”ler arıyor. Türkiye zaten o hattaydı, şimdi ise pupa yelken tam merkezine doğru yol alıyor…