Ad misericordiam (Merhamete dönük) | Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) - Blog
[Ad +acc.=–e doğru; misericordiam (misericordia isminin acc. hali) = merhamet, acıma; İng. appeal to pity]
Bir teorinin, argümanın, konunun, metnin vb. bir aktarım sürecinin duygu temelli olup, tüm duygular içinde de merhamete dayanmasıdır. Bu safsatada karşı tarafın (aktarımın muhatabının) duygularını harekete geçirme arzusu yatar. Birkaç sene önce yaşadığım bir olayda da bu safsata kullanılmıştı:
Uzunca bir süre üniversitedeki bir bölüm dersini veremeyen bir öğrenci, kendisine o dersin sınavı sırasında (telefonla mesajlaşma yoluyla) kopya vermem için beni ikna etmeye çalışırken, ailesinin ve kendisinin zor durumundan bahsetmiş ve bende acıma hissi uyandırmaya çalışmıştı. Ben kabul etmeyince, kendimi kötü hissetmeme neden olacağını düşündüğü durumunu daha da süslemişti. (Bu süslemenin gerçeği yansıtmadığını iddia etmiyorum.) Bu safsata türünde aktarımın doğrudan sorumlu olduğu (anlatmaya çalıştığı) eylem (dersten geçmek) ile acıma hissini uyandıran koşul (kişinin kendisinin ve ailesinin zor durumda olması) gerçekten birbiriyle alakalı olsa dahi, bu alaka söz konusu argüman sürecini, aktarım sahibi lehinde haklı çıkarmaz. Yukarıdaki örnekte de olduğu gibi, bu safsata genelde öğrenciler tarafından kullanılsa da, her sahada ve koşulda işlevsel gibi görünebilir: “James’in mevkiini yükseltmeliyiz, zira altı çocuğu var.”
Bununla birlikte Voltaire’in Candide’inde Leibniz’in (Pangloss’un) “dünya olabilecek dünyaların en iyisidir” anlayışı, söz konusu kahramanın başına gelen “işitende / görende acıma hissi uyandıracak” türde kötü olaylar örnek gösterilerek çürütülmeye çalışılır.