ERGEN BEYNİ | PROF. DR. BENGİ SEMERCİ
Ergenlerin, yetişkinlerin kolayca kaçınabildiği durumlarda cesur davranmalarını kolayca yargılarız. Onları düşüncesizlikle, yaşamı tanımamakla, sorumsuzlukla suçlarız. Oysa son araştırmalar bunun basit bir “başında kavak yelleri” esme dönemi olmadığını gösteriyor. Çünkü ergen beyninin karar vermeden sorumlu bölümleri, görevleri yerine getirirken erişkinden farklı çalışmaktadır. Ayrıca bu durumlarda, beynin diğer bölgelerinden alabildiği yardım da çok daha azdır. Yani ergenlikte, davranışların kontrolünü sağlayan bölgeler yeterli düzeyde gelişmemiştir.
KENDİNİ KONTROL EDEBİLMEDE ZORLUKLAR
Davranış kontrollerimizde farklı iki sistem çalışır. Biri daha refleksken, diğeri daha kontrollüdür. Örneğin, araba kullanırken öndeki araca çarpmak üzereyken refleks olarak donup kalınır. Oysa diğer kontrol sistemi fren yaparak, direksiyonu kırmamızı sağlar. Bir ergen için donup kalmayı engelleyebilmek, bir erişkinden çok daha zordur. Yine araştırma, ergenlerin benzer karar verdiklerinde beynin gerekli bölgesini çok fazla zorladıklarını, oysa erişkinlerin beynin farklı bölgelerini çalıştırarak yükü bölüştürdüğünü söylemektedir. Bu durum ergenlerin niye daha dürtüsel ve düşünmeden davranabildiklerini açıklayabilir.
Ergenlerin karar verme ve davranış kontrol sürecinde görev yapan beyin bölgeleri ciddi fiziksel değişmelerden geçmektedir. Beyin boyut olarak altı yaştan sonra büyümez ve yetişkin beyni ile yaklaşık aynı boyuttadır. Ama işlevsel gelişimi yirmili yaşların sonuna kadar devam eder. Bu gelişim sırasında ergenlerin riskli davranışları hem onlar, hem aileleri hem de toplum için sorun yaratır. 16-20 yaş trafik kazası ve kaza sonucu ölüm daha fazla, alkoliklerin %40’ı ilk sorunu 15-19 yaşında yaşıyor; AIDS hastalarının yarısından fazlası 25 yaş altında, cinsel yolla bulaşan hastalıklar gençlerde çok yaygın, kumar başlama yaşı 12’lerde, bunların tümü ve başka birçok sorun gençlikte başlayıp erişkin dönemde devam ediyor.
Bu bilgiler önemli. Sorunları ve nedenlerini bilince önlemeye yönelik çalışmalar yapmak kolaylaşabilir. Ayrıca ergenlere kızarken, sorumsuzluktan değil ergen beynine sahip oldukları için kontrolsüz ve dürtüsel olduklarını düşünerek kendimizi kontrol edebiliriz. Asıl sorun ve araştırılması gereken, erişkin döneme çoktan geçtiği halde dürtüsel, tehlikeli, kontrolsüz davranışları nedeni ile ailelerine, diğer insanlara, ülkelerine zarar verenler olmalı. Onları değerlendirirken beyin gelişimleri tamamlanmış ve ergenliğin başlangıcında kalmış diyerek, beyinlerini olgunlaştırmaya mı, yoksa sadece sorumsuz ve bencil olduklarını kabul edip durdurmaya mı çalışacağımızın yanıtını bulmalıyız.
← ÇOCUKLARDAN BEKLENTİLERİMİZ: BAŞARI NEDİR? GECE İŞEMESİ VE KAKA KAÇIRMA →