﻿ Böceklerde Sinir Kanatlılar - Kanatlı Haşereler Takımı Efor Böcek İlaçlama
Böceklerde Sinir Kanatlılar
ORDO : NEUROPTERA (Böcekler İçinde Sinir Kanatlılar)
Oldukça yumuşak vücutlu böceklerdir. Başta; ip ve kıl şeklinde antenlerle orta büyüklükte petek gözler bulunur. Bazılarında nokta gözler de vardır. Ağız parçaları çiğneyicidir. Prothoraks hareket edebilir. Kanatlar az çok eşit zar şeklinde ve büyük olur. Kanatlarda çok sayıda enine damar ve boyuna damar görülür. Ön kenarında damarlanma merdiven şekli gösterir. Kanatlar dinlenmede vücut üzerinde bir çatı gibi durur. Ön ve arka kanat, şekil ve damarlanma bakımından birbirine benzer. Bazılarının kanatları, kelebeklerde olduğu gibi renklidir.
Başkalaşım Holometaboldur. Larvaları kampodeid’dir. Pupalar genellikle ipeğimsi bir koza ile örtülüdür. Kozalar malpigi tüplerinden salınan ağ maddeleri ile yapılır. Çoğunluk türlerde, hem larva hem ergin predatördür. Anten biçimi, art kanatların anal bölge biçimi, ocel gözün olup olmaması prothoraxın boy durumu, ön bacakların raptorial ,yakalayıcı olup olmaması, kanat damarlanması familya ayrımında kullanılır.
Renkleri genellikle yeşildir. Parlak bakır renkli gözleri dikkati çeker. Anten filiform, bacaklar normal.Tutulduklarında pis koku salarlar, yumurtaları ince ve uzun bir sap üzerinde bulunur. Erginde larvada çoğunlukla afitler üzerinde predatördür. Crysopa perla; 11 mm. Crysopa vulgaris; 11 mm. Her 2 si de yaprak bitlerinin avcısıdır. Fam.: Myrmeleontidae (Karınca aslanları) Antenler uzunca tokmak şeklindedir.
Bacaklar normal. Kanatlar uzun, dar ve çok damarlı, abdomen uzun silindiriktir. Yumurtalarını kum veya yumuşak toprak içine bırakırlar. Larvalar karınca ve yaprak biti yakalamak üzere kumda huni gibi çukurlar açar ve bu tuzaklara düşen böceklerin vücut sıvılarını emerler. Uzun, kuvvetli, orak gibi ağız parçalarına sahiptirler. Myrmeleon formicarius: Uzunluğu 18-30 mm. oldukça yaygın bir türdür.
Yapısı peygamber develerine Orthoptera = Mantidae benzeyen bu böceklerde başkalaşım Hypermatabola şeklindedir. Prothoraks fazla uzamış, antenler kısa ve ön ekstremiteler yakalama bacakları ,raptorial şeklindedir. Ergin predatör, larva örümcek yumurta torbaları üzerinde parazitikdir. Mantis pagana; 13 mm. larvaları örümceklerin yumurta keselerine girerek yumurta ve yavrularını emerler.
Coleopterler boyları 1 mm ile 13 cm. arasında olan büyük renk ve şekil değişiklikleri gösteren büyük bir gruptur. Bilinen böcek türlerinin yüzde kırkı bu takıma bağlıdır. Üst kanatları (elytra; tekil eltron) kalınlaşmış derimsi ve ortada vücut üzerinde bir hat boyunca birleşir veya çok kalın kitinsel yapıdadır. Alt kanatlar ise zar şeklinde olup az damarlı, uçuşa yarar ve dinlenme sırasında diğerinin altında katlı olarak bulunur. Bazı türlerde alt kanatlar gelişmemiştir. Ağız parçaları çiğneyicidir.
Mandibleler iyi gelişmiş olup bazılarında baş aşağı doğru uzayarak bir hortum meydana getirmiş ve ağız hortumunun ucuna yerleşmiştir. Başkalaşım holometabol ya da hypermetaboldur. Larva şekilleri değişik tiptedir. Döl sayıları yılda 4 döl ile birkaç yılda 1 döl arasında değişir. Çoğunlukla bitkiler üzerinde beslenirler. Bazıları predatör, bir kısmı ise ölü hayvan üzerinde beslenir. Karada serbest vegetasyon üzerinde yaşayanlar olduğu gibi; odun, yaprak ve meyve içinde galeriler açarak yaşayanlar da vardır. Bir kısmı toprak altında kökler içinde, bir kısmıda depolanmış gıda maddeleri üzerinde bulunurlar.
1. SUBORDO : ADEPHAGA
Antenler iplik şeklindedir. Arka koksalar geriye uzayarak 1. abdominal sterniti ikiye böler. Tarsus sayısı genellikle 5′ dir.
1- Fam.: Cicindellidae (Kum böcekleri)
Baş boyun plağı kadar yada daha geniştir. Antenler mandible kaidesi üzerinden ve önden çıkar. Parlak metalik renkli ve desenlidirler. Güneşli açık arazide ve kumluklarda bulunurlar. Mandibleler uzun orak biçimindedir. Bacaklar uzun ve incedir. Uçuşları süratlidir ve hızlı koşarlar. Küçük hayvanlar ve diğer böcekler üzerinde predatördürler. Boyları 1-2 cm. kadardır. Cicindella campestris; Madeni renkli, kumlu yerleri sever. Güneşte av gözetirler, vücut uzunluğu 13 mm’ dir.
2- Fam.: Carabidae
Geniş bir familyadır. Baş boyun plağından dardır. Vücut koyu renkte ve üstten yassılmış durumdadır. Antenler, fronsun yan kenarlarının altından çıkar. Yani gözler arasından mandible kaidesine yakındır. Bacaklar uzun ve kalındır. Gündüzleri saklanır geceleri avlanmaya çıkarlar. Predatör ve bitki zararlısı. Calosoma sycophanta ; Tırtılları yediğinden faydalıdır. Bu familya içersinde önemli bitki zararlısı türler de vardır. Bunlar arasında en tanınmış olanlar: Carabus spp. ; Tahıl zararlıları, Zabrus spp; Bitki zararlıları
II- SUBORDO : POLYPHAGA
Tarsus ve anten değişik şekildedir. Arka koksalar geriye doğru uzamış fakat hiçbir zaman 1. abdomen segmentini bölmemiştir.
3- Fam.: Staphylinidae
Elytralar çok kısadır. Arka kanatlar, uçmadığı zamanlarda bunların altında birkaç defa enine katlanır. Mandibleler ince uzun ve keskindir. Predatör oldukları gibi bazı türler ölü hayvan üzerinden beslenirler. Abdomen uzundur. Genel olarak siyah veya koyu kahverenklidirler. Staphylinus tenebricocus; Koyu siyah renkli büyük taşlar altında.
4 – Fam.: Histeridae (Kaplumbağa böcekleri)
Antenler dirseklidir. Gübrelerde, ağaç kabukları altında, karınca yuvalarında yaşarlar. Geniş oval ve parlak renkli Coleopterlerde elytranın uç kısmı düz kesik olup, son 1-2 abdomen segmentini açıkta bırakır. Hister cadaverinus; Gübre içinde veya leşler üzerinde. Playsoma compressum; Vücut uzunca ve çok yassı. Ağaç kabukları altındadır.
5- Fam – Silphidae (Leş böcekleri)
İri yapılı ve parlak renkli böceklerdir. Çoğu yassı vücutludur. Abdomen 6 segmentli olur. Antenlerinin ucunda 2-5 parçalı bir tokmak bulunur. Çok hareketlidirler. Tehlike anında fena kokan bir sıvı salgılar. Leşlerle beslenirler. Yumurtalarını leşler üzerine bırakırlar. Çıkan larvalar leşi ortadan kaldırır. Birkaçı bitki yer. Silpha obscura; Siyah 13-17 mm şeker pancarına zarar verir.
6- Fam.: Cantharidae (Yumuşak böcek)
Vücut ve elitra yumuşak ve uzundur. Tarsus 4 segmentlidir. Pronotum başın üzerindedir; fakat baş üstten ve önden görülebilir. Cantharis ve Malachius cinsleri tanınmıştır.
7- Fam.: Lampyridae (Ateş böcekleri)
Cantharitlere benzerler. Vücudun yanları düzdür. Elitralar yumuşak ve abdomen üzerinde gevşek olarak durur. Abdomende ışık organları vardır. Pek çoğunda baş, gelişmiş pronotumun altında gizlenmiş durumdadır ve üstten bakıldığında görülmez. Gündüz çiçekler ve küçük bitkilerin üzerinde bulunurlar.
8 – Fam.: Dermestidae
Çok zararlı ve ekonomik önemi olan türler içerir. Oval veya silindir şeklinde vücut üzeri kıl veya pullarla örtülü küçük böceklerdir. Baş thoraksa gömülüdür. Anten kısa ve ucu topuzludur. Kürk, deri ve postları kemirdiklerinden müze örnekleri ve depolanmış maddelere zarar verirler. Zarar, daha çok üzeri uzun tüylerle kaplı larvalar tarafından yapılır. Dermestes lardarius; 7-8 mm. evlerde, Anthrenus museorum; Müze böceği. Et ve peynir dahil depolanmış gıdalarda. Trogoderma granarium; Depolanmış hububat zararlısıdır.
9 – Fam.: Ostomidae
Boyları 6-10 mm baş ve pronotumu geniş koyu renkli böceklerdir. Pronotum ile elitra boyun şekilinde incelenerek birleşmiştir. Tenebrioides mauritanicus; Larva tahıl tohumları ve tohum içindeki böcekle (Ekin ambar kara böceği, depolanmış nisaştalı maddelere zarar verir).
10- Fam.: Bostrichidae (Kubbeli böcekler)
Boyları 3-12 mm. silindir vücutlu böcekleridir. Baş aşağı doğru meyilli, pronotum altına gizlenmiş durumda ve üsten bakıldığında zor görülür. Rhizopertha dominiea ; Canlı ağaçlarda oyarak zararlıdır. Odunlu maddeleri kemirerek toz haline getirirler. Hububatlarla da beslenirler.
11- Fam.: Anobiidae (Tosvuran böcekleri)
Silindir şeklinde 2,5 – 6.5 mm. boyunda böceklerdir. Baş pronotum altında bulunur. Antenler testere dişli ve topuzlu yapıdadır. Odun veya ağaç kabukları içinde yaşarlar. Alınlarını oduna vurarak ses çıkarırlar. Tehlikeli hallerde ölü şekli alırlar. Bazı türleri ilaç ve tahıl enfekte eder. Larvaları da odun içinde yaşar ve genellikle möbleleri bozarlar. Anobium striotum (Saat böceği); Evlerde tahta kısımların veya eşyaların içinde saat sesine benzeyen sesler çıkarır. 3-4 mm. Lasioderma serricorne (Sigara böceği); Depolanmış tütünlerde, müze ve böcek kolleksiyonunda zararlı. Stegobium paniceum (Ekmek böceği); Tahıldan ve undan yapılmış besinlerde zararlıdır.
12- Fam.: Elateridae (Tel kurtları)Vücut ince, uzun 12-30 mm. yassı olup genellikle paralel kanatlıdır. Antenler testereli olur. Prothorax ve mezothorax segmentleri hareket edebilecek şekilde birbirine eklemlidir. Pronotumun arka köşeleri geriye doğru sivri bir diken şeklindedir. Larvalar silindirik şekilleri, sert vücutları ile ince tele benzediklerinden bu familyaya “tel kurtları” adı verilir. Ergin fitofag, çiçeklerde ve yapraklarda bulunur. Kahverengi ya da siyah böceklerdir. Larva çeşitli bitkilerin gövde ve dallarında, toprak altı kısımlarında galeriler açarak zarar verirler. Galeri kesiti ufak daire biçimindedir, ayrıca diğer böcekleri avlayanlar da vardır. Melonotus rufipes; Çürümüş odunların içinde. Agriotes lineatus; Larvaları sebze ve ekinlere zarar verir.
13- Fam.: Buprestidae (Süslü böcekler)
Metalik mavi, yeşil, kırmızı renkte veya siyah güzel renkli madeni pırıltılı böceklerdir. Parlaklık özellikle thoraksın ventrali ile abdomenin dorsalinde göze çarpar. Vücutları çok sert olup, pronotum iri, elitra çok sert, kenarları paralel olup geriye doğru sivridir. Larvanın başı ve vücudu yassı, vücut önü geniş olduğundan galeri kesiti ovaldır. Larvaları ağaçlarda, bazı türler yaprak altlarında kemirme yoluyla galeriler açarlar. Galerilerin kesiti ovaldir. Memleketimizde en çok zararı görülen cinsler: Agrilus, Capnodis, Julodis Agrilus viridis; Kayın süslü böceği.
15- Fam.: Silvanidae – Cucujidae
Uzun, yassı ve küçük böceklerdir. Boyları 3 mm’ den kısadır. Antenleri topuzludur. Bazıları ağaç kabuklarında, diğerleri depolanmış dane ve unlu maddelerle beslenirler. En tanınmış tür: Oryzaephilus surinamensis- (dişli bit) özellikle pirinçler.
16- Fam .: Coccinellidae (Gelin böcekleri)
Ufak 3-10 mm boyda, yarımküre şeklinde ve parlak renkli böceklerdir. Antenler 11 segmentli olup topuz şeklinde sonlanır. Ergin ve larva her ikisi de predatördür. Larvaları dikenlidir. Yaprak bitleri ve kabuklu bitlerin avcısıdır. Bitki zararlısı olanlar da vardır. Grup halinde ergin dönemde kışlarlar.
17- Fam.: Tenebrionidae (Esmer böcekler)
Koyu renkli böcekler olup, karanlık yerlerde ağaç kabukları altında yaşarlar. Başın yan kenarları çıkıntı yaparak antenlerin diplerini örter. Anten 11 segmentli ve gözler genellikle hilal şeklindedir. Bazı türler depolanmış gıda maddelerinde zararlıdır. Tenebrio molitor (Un böceği); Ev, değirmenlerde. Blaps; Evlerde, kara fatma denir. Tribolium spp. Tahıllarda, depo zaralıları.
18- Fam.: Cerambycidae (Teke böcekleri)
Büyük ve bazıları çok güzel renkli böceklerdir. Fitofagdırlar. Antenleri vücudun yarısından bazen de tümünden uzun olur. Yaprak ve yumuşak ağaç kabuklarını yerler. Larvalar ağaç gövdelerinde daire kesitli galeriler açarak ağaçların kurumasına sebep olur. Galeriler genişçe yuvarlak kesitli (Buprestid’lerinki oval Elateridlerin küçük yuvarlak kesitli) larva yuvarlak başlı uzun, silindirik beyazımsı ve bacaksız. Larva gelişmesi 2-3 yıl sürer. Baş pronotum kadar geniş. Cerambyx dux – Talaş kurdu. Meyva ağaçlarında, Oberea linearis – Fındık ağaçlarında.
19- Fam.: Chrysomelidae (Yaprak Böcekleri)
Takımın en geniş familyalarından. Vücutları Coccinellidlerdeki gibi tıknaz ve kubbeli ya da Cerambycidae’ye benzer biçimlidir. Antenler nispeten kısa olup vücut boyunun yarısını geçmez. Cerambicid’lerden farklı olarak nadiren vücut yarı boyunu aşar. Yapraklar üzerinde yaşar ve onlarla beslenirler. Larvalar ise yaprak üzerinde, doku içerisinde kökte veya gövdede galeriler açarak beslenirler.
19- Fam.: Bruchidae (Tohum böcekleri)
5 mm, ufak böceklerdir. Elitra abdomen ucunu kapatmaz. Elitra ve vücut genellikle pullarla örtülüdür. Vücudun ön kısmı arkasından daha dardır. Başta hortum uzantısı var. Larvalar beyazımsı sarı ve kıvrık durumdadır. Bacak gelişmemiştir. Baklagil tohumunda gelişir ve zararlı olur. Erginleri de aynı bitki üzerinde çiçek tozlarını yer. Bruchus pisorum; bezelyede, Bruchus lentis; mercimeklerde Acanthoscelides obtectus ; fasulyede zararlıdır.
20- Fam.: Scarabaeidae (Manaslar)
Çok geniş familyalardan biri, büyük, genellikle konvex ve güzel böceklerdir. Antenler yelpaze gibi 8-10 segmentli. Tarsus 5 segmentlidir. Bir kısmı bitki; diğerleri gübre ve hayvan leşleri üzerinde yaşadıklarından iki gruba ayrılırlar: Larvalar bitki köklerinde özsuyu ve çürümüş odunla beslenirler. Birçok üst familyaya ayrılırlar. Melolontha spp; larva ve ergin çok zararlı (Manas). Polyphylla fullo (Manas) Tahıl zararlısı. Anisoplia spp. (Bambul) Tahıl zararlısıdır. Popillia japonica – çayır-fundalık ve meyve ağaçları.
21- Fam.: Curculionidae – Hortumlu böcekler
Anten dirsekli ve ucu topuzludur. Baş hortum şeklinde uzamıştır. Ağız bu hortumun ucundadır ve az çok gizlenmiş durumdadır. Sadece mandibleler görülür. Bitki ile beslenirler. Bitkilerin çeşitli kısımları üzerinde yaşar ve çok zararlıdırlar. Yaş ve kabuklu meyvelerde bitki dokusu içinde derin delikler açarlar. Dişiler yumurta koyarken de delik açar ve larva meyve içinde gelişerek zarar verir. Balaninus nucum – Fındık kurdu, Anthonomus spp. – Fındık kurdu, meyve ağaçları, pamuk, Hypera postica – Yoncada, Calandra granarius – Buğday biti, depolanmış pirinçte. Rhynchites spp.; Güllerde, meyve hortumlu böcekleri, Otiorhynchus; Bağlarda (Bağ maymuncuğu)
ORDO : DIPTERA (İki Kanatlılar)
Yalnız birinci çift kanatları vardır. İkinci çift, halter adını alan ufak bir yapı şeklindedir. Kanatsız türleri de vardır. Genelde ince yapılı yumuşak vücutludurlar. Anten ya ip gibi uzun, çok segmentli veya üç parçalı, son parçasında arista denen dokunma kılı taşır. Ağız parçaları yalayıcı-emici veya sokucu-emici tiptedir. İki büyük petek göz ve üç nokta göze sahiptirler. Holometaboldürler. Larva bacaksızdır. Türlerin çoğunun ekonomik önemi vardır. Bitki zararlısı türler vardır, hayvan ve insan sağlığı için önemli, mekanik ve biyolojik vektörlerin birçoğu bu takım içersindedir. Böcek ilaçlama çok değişik türler için yapılır.
Akrep ilaçlamasında öncelik
← Böceklerde Üreme Ve Gelişim
Kirpik Kanatlı Böcekler →