Yeşil yeni anlaşma vs. ilerici Enternasyonal - Fatoş Osmanağaoğlu
Yeşil Yeni Anlaşma benim gibi ekoloji mücadelesinde uzun zamandır çalışanlar için bildik bir kavram, kavramı teorize edenleri biliyorum tabii esasen. Fakat bu kavramı programlarına yerleştirmiş kişi ve partiler, örgütlenmeler bugüne kadar en azından benim kadrajımda değildi. Şimdi, neden derseniz, İlerici Enternasyonal isimli bir oluşum gündemimize girdi, bir süredir birçok isim tarafından tartışılıyor. Ben bu yazımda daha çok bu Yeşil Yeni Anlaşmanın bana ne anlattığını, sonra da sırasıyla bu fikri programlarına yerleştirmiş olanlardan Bernie Sanders’i, Varoufakis’in öncülüğünü yaptığı DIEM 25’i ve İlerici Enternasyonal’e bu fikrin olası etkilerini tartışmaya çalışacağım.
Önce ekoloji mücadelesi açısından Yeşil Yeni Anlaşma ne diyor bir açalım: Yeni hiçbir şey söylemiyor. Yıllardır yeşillerin, çevrecilerin söylediklerini söylüyor. İklim değişiyor, tahammül edilebilecek sınırları geçtik, fosil yakıtları hayatımızdan çıkaralım, endüstriyi de buna göre düzenleyelim. Bunu yapabilmek için bir dizi öneri var; Yenilenebilir enerji kullanalım, sermayeye finans sağlayalım endüstrisini yenilesin, sürdürülebilir bir yaşam kuralım.
Peki ekolojik yıkımda, iklim değişikliğinde mesele sadece fosil yakıt mıdır? İklim meselesi Greta ile yeniden popülerlik kazandığından yeşil hareket de (özellikle ülkemizde) yeniden incilerini dökmeye başladı; “fosili bırak, rüzgara bak, güneşe bak”. Eskiden buna HES’ler de dahildi. Yeşil Yeni Anlaşma “sürdürülebilir” bir dünya için “yenilenebilir enerji” öneriyor bize. Bu “sürdürülebilir” sözü birilerinin diline Rio Konferansı’ndan sonra yerleşti. Doğayı her türlü katledip, sistemi değiştirmek diye bir derdi olmayanlar bize masal anlatıyorlar yıllardır. Yenilenebilir enerji bir yalandır, kapitalizmde hiçbir koşulda sürdürülebilirlik mümkün değildir. Ayrıca “yeşil kapitalizm” de mümkün değildir, boşuna yeşillenmeye uğraşmayın.
Bu sorunun yanıtı kapitalizmin büyüme hırsıdır; kirli, gereksiz endüstrisidir. Ne pahasına? Tüm doğal alanların, ormanların, yeraltı ve yerüstü suların yok edilmesi pahasına. Misal, otomotiv endüstrisi olduğu gibi duracak, yeşil otomobil üretecekler, yani elektrikli otomobil. Yani fosil yerine elektrik enerjisi kullanacağız. Nasıl? Yine ormanları, suları, tarım arazilerini sermayeye devredeceğiz ki bize “yenilenebilir enerji” üretecekler. Yıllardır dünyanın dört bir köşesinde halklar bunlarla da mücadele ediyor, hele de benim ülkemde. Pandemi günlerinde bile durmayan iktidara karşı ekoloji mücadelesi sokakta, alanlarda. Karbon tutulumu için kural, ormanları, doğal tarım alanlarını korumak. Bu teorinin savunucularından Naomi Klein’ın, Amazon Ormanları’nın yok edilmesine karşı pek çok yazısı var. Amazon ormanları uzun yıllardır muhtelif iktidarlar tarafından yakılıp, kesilip endüstriyel tarım yapılıyor, mısır ve soya üretiliyor. Brezilya’da otomobil yakıtı sadece fosil değil, yüzde kırk biyo yakıt. Ormanlar en önemli karbon yutağı, endüstriyel tarım yaptığınızda da en az fosil yakıtlar kadar sera gazı üretiyor.
Enerji meselesini doğru kavramadan çözüm üretilemez. Bu büyüme ve kâr hırsına 1930’ların ABD’sinden Roosvelt’in “Yeni anlaşma”sına referans vererek öykünenler, kapitalizmin geri adım atabileceğini sananlar hem yanılıyorlar hem de unutuyorlar: O zaman Roosevelt, göstermelik de olsa yüksek gelir grubuna vergileri kendiliğinden koymadı, işçi sınıfının gücü buna zorladı. Bu sayede bir miktar iş olanağı yaratabildi. O zamandan bu zamana çok sular aktı, kapitalizmin neoliberal evresindeyiz, işçi sınıfının durumu ortada, sendikasızlaştırılmış, “yasal” değişikliklerle sendikaların eli kolu bağlanmış, devrimci sendika kalmamış durumda.
DİEM 25’in fikri zemininin önemli savunucusu Varoufakis, yukarıda yazılı örnek paragraflarda belirtildiği üzere, fosil yakıt endüstrisi ve ona yaslanan endüstrilerde yer alan özel şirketlere Avrupa Merkez Bankası’ndan Avrupa Yatırım Bankası’na aktarılacak kaynaklarla yeni tahviller çıkarılmasını, aynı zamanda endüstrisini yenilemek için şirketlere kredi verilmesini (söyleşilerde örnek olarak Siemens ve otomobil endüstrisinin önemli aktörü Wolksvagen’i gösteriyor) istiyor. Tahvillerin ikincil piyasalarda satılarak değerini yükselteceğini, bir zarar olmayacağını, kârlılığa bir halel gelmeyeceğini iddia ediyor.
Peki fosil ve ona dayanan endüstrilerde çalışan işçiler için önerileri neler? Yukarıda da söylemiş, çalışma saatlerini düşür, bir süre için gelir garantisi sağla. Başka yerlerde bu önerilere emekli etmek için yüklü tazminat ödenmesi ekini yapıyor. Ayrıca yenilenebilir enerji üretiminde fosil yakıt sektöründe işsiz kalacak işçiler için işler yaratılabileceğini iddia ediyor. Oysa sermaye teknolojik yenilenme ile işsizliği artırırken, ayrıca bahsi geçen enerji sektöründe işçi ihtiyacı minimumken, bu ancak hayal görmek anlamına geliyor. Bir de tabii, otoriterliğin bu kadar arttığı neoliberal dönemde, hele de pandemik bir dönemde, kârları da hayli düşmüşken, kapitalist, ‘devletime zeval gelmesin’ diyerek bu ‘devlet kapitalizmi’ni, Keynesci model dediğimiz şeyi kabul mu edecek? Kâr ve büyüme hırsından taviz vereceği ciddi bir zorlama henüz niye yok, olması olaslığı ve yer yer başkaldırılar var, bunun için de devletlerin otoriterliği sermayenin rahatı için artıyor.
Ayrıca programda, şirin öneriler de var: Los İndignados Movement (İspanya’da anarşist bir topluluk) örneği, kırsal toplulukların “sürdürülebilir” uygulamalara adil bir geçişte desteklenmesi ve gıda üretimi ve tedarik zincirlerinin iyileştirilmesi vb. Bir bölümde de küçük çiftçiler ve büyük çiftçiler -siz bunu endüstriyel tarım yapanlar diye okuyun- için destekleme programları uygulanması önerileri var.
Sanders’ın deklarasyonu da çok benzer, ek olarak ABD’ye ‘hemen Paris anlaşmasına geri dön’ diyor. ABD yıllarca tam da aynı nedenlerle katılmadı bu gruba: her daim krizi vardı, endüstrisini yenileyemezdi. Trump başkanlığı alınca da, malum, iklim meselesi ile dalga geçerek ayrıldı.
Yeşil Yeni Anlaşma’ya yaslanan programlar, sosyal demokrat, tam olarak yeşiller çizgisinde maalesef. Bu haliyle ne iklim meselesini çözebilir ne ekolojik yıkımı durdurabilir ne de gezegenin herhangi bir yerindeki işçiye, emekçiye, köylüye çare olabilir. Türkiye de dahil olmak üzere birçok yerde mücadeleler birikim olarak bu çizginin çok daha ilerisinde: sadece kolektif mücadeleler bakımından değil, bunun yanı sıra yaşam kurmuş topluluklar da var ve çoğalıyor.
Kapitalizmde “büyüme” odaklı bir “sürdürülebilir” durum yok. Gezegen ve geldiğimiz durum artık başka şeyleri konuşmamız gerektiğini söylüyor. Misal otomotiv sektörü tümden ortadan kalkmalı, yeşile boyayınca durum değişmiyor çünkü: topluluklar beslenmelerini yerellerde yetiştirdikleri ile sağlamalı, dünyanın bir ucundan öbür ucuna yiyecek taşımak diye bir şey olmamalı (bahsettiğim Afrika’ya yiyecek göndermeyelim değil, ejder meyvesi ithal etmeyelim. Ayrıca Afrika’nın yakasından düşseler orada da kendine yetecek üretim yapılır). Bunları tartışmak önceleri bazılarınıza tuhaf geliyor olabilirdi, ama pandemi sürecinde belki biraz daha anlaşılır olabilir. Başka bir yazımın konusu olsun.
Enternasyonal, Eylül ayında toplanacak ve üyeleriyle bir tartışma yürütüp (sanırım) kendine bir yol çizecek. Eğer bu oluşum bir demokrasi cephesi çerçevesinde kalacaksa yukarıdaki ilkeler içine sığmak mümkün fakat detaylanıp bir program çıkarılmak istendiğinde yukarıda anlattığımız çizgi ile bir uyum sağlamak mümkün görünmüyor. Konsey ve danışman grubunu inceledim, katılımcıların büyük bir çoğunluğu yukarıda anlattığım çizgide, Marxist ve anarşist düşünürler de var ama onların etki yapabileceği bir durum olur mu muamma. Mesela Brezilya İşçi Partisi’nden ya da İngiltere İşçi Partisi’inden bir vekile gayet uygun gelebilir bu program ama bunun ötesinde tek bir topluluk, mücadele örgütü yok. Ayrıca ülkeye verdiği zararlar da göz önünde bulundurulduğunda, Brezilya işçi Partisi’nin olduğu bir yerde MST (Topraksız İşçiler Hareketi) olur mu? Bu arada üyelerin çoğunluğunu Afrika’dan Asya’ya Amerika’ya medya mensupları oluşturuyor.
Tags: “GPW (Green Public Works / Yeşil Bayındırlık Çalışmaları), “Yeşil Kapitalizm”, DİEM 25, fatoş osmanağaoğlu, fosil yakıt, GDO, HES, JES, Kapitalizm, Karbon salımı, Paris Anlaşması, Sanders, Varoufakis, yenilenebilir enerji, Yeşil Yeni Anlaşma
HES’ler doğa felaketlerine neden oluyor →