Bilimsel Kuramların Eş-ölçülemezliğine Bir Meydan Okuma: Kavramsal Şema-İçerik İkiliğinin Reddi | ViraVerita
Geleneksel bilim anlayışının birikimsel olarak ilerleyen bilim tanımına karşı Thomas Kuhn’un öne sürmüş olduğu “bilimsel kuramların eş-ölçülemezliği” tezi, ardışık bilimsel paradigmaların ortak bir ölçüte sahip olmadığını ve birbirlerine tercüme edilemeyeceğini ifade eder. Öte yandan Donald Davidson, eş-ölçülemezlik tezine karşı güçlü bir argüman geliştirmekte ve paradigma veya kavramsal şema ile bu şema tarafından yorumlanmayı bekleyen içerik ikiliğine karşı çıkmaktadır. Ona göre farklı kavramsal şemalardan söz etmek tutarsızdır, zira paradigmalar arası tercümenin mümkün olduğu durumlarda farklı kavramsal şemalar söz konusu değildir. Tercümenin mümkün olmadığı durumlarda ise tercüme edilemeyen şeyin bir dil olduğunu iddia etmek için bir dayanağımız yoktur. Bu nedenle eş-ölçülemezlik tezi savunulabilir değildir. Ancak Davidson’un argümanları itiraz edilemez değildir. Özellikle “tercüme” ve “yorumlama” kavramlarının arasındaki farkın altını çizerek bu itiraza karşı çıkmak mümkündür.
Anahtar Kelimeler: Eş-ölçülemezlik; İçerik; Kavramsal şema; Paradigma; Tercüme; Yorumlama.
Against the traditional definition of science as progressing cumulatively, Thomas Kuhn introduces “the incommensurability of scientific theories” thesis, according to which, successive scientific paradigms have no common measure and cannot be translated. However, Donald Davidson constructs a strong argument against the incommensurability thesis and opposes the duality of a paradigm or conceptual scheme and content that awaits to be interpreted. According to him, it is incoherent to talk about different conceptual schemes, because when translation between two languages is possible the conceptual scheme of translated languages are identical. But if translation is not possible then we have no evidence for claiming that what we cannot translate is in fact a language. Therefore, the incommensurability thesis is untenable. However, Davidson’s argument is not without its critics. It is possible to oppose his argument by highlighting the difference between “translation” and “interpretation.”
Keywords: Incommensurability; Content; Conceptual scheme; Translation; Interpretation.