KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNİN SAHTE RASYONELİTESİ: YILDIZ FALLARI. (Los Angeles Times tan Hürriyet e Yıldız Falları Analizi ) Nurdoğan RİGEL.
Download "KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNİN SAHTE RASYONELİTESİ: YILDIZ FALLARI. (Los Angeles Times tan Hürriyet e Yıldız Falları Analizi ) Nurdoğan RİGEL."
1 ÖZET KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNİN SAHTE RASYONELİTESİ: YILDIZ FALLARI (Los Angeles Times tan Hürriyet e Yıldız Falları Analizi ) Nurdoğan RİGEL İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi, Gazetecilik Bölümü Onur DURSUN Çukurova Üniversitesi İletişim Fakültesi, Gazetecilik Bölümü Astroloji, kültür endüstrisine hizmet eden kitle iletişim araçları içerisinde kendisini bir yer bulmuştur. Günümüz dünyasında milyonlarca insan, günlük olarak bu olguyu takip etmekte ve hatta bu olgunun önerilerini dikkate almakta ve tahminlerine güvenmektedir. Yaşamın sıradanlığında insanlar çeşitli eylemlerde/etkinliklerde bulunmakta fakat bu eylemlerinin/etkinliklerinin altında yatan gerçek nedenleri görememektedir. Birçok kitle iletişim sisteminde kendisine yer bulmayı başarmış olan astroloji, gerçekleri gizleme, bireyleri sisteme uydurma ve sakinleştirme bağlamında önemli bir alan haline gelmiştir. Günümüz dünya sistemi olan kapitalizmle bağlantı kuran astroloji, bireyleri bu doğrultuda güdülemektedir. Bireyler astroloji aracılığıyla bir şekilde psikolojik olarak sisteme bağımlı hale getirilmekte ve böylece bozuk dünya düzeni aklanmaktadır. Bu çalışmada Adorno nun yıllarında astroloji üzerine yaptığı Yeryüzüne Düşen Yıldızlar [The Stars Down to Earth] başlıklı çalışması ışığında astrolojinin bireyler ve daha geniş ölçekte toplumlar üzerinde bırakmış olduğu etkiler incelenmiştir. Bu çalışma söz konusu eserin teorik zemininden yararlanmıştır. Hürriyet gazetesinin astroloji köşe yazarı olan Aslı Temel in (Niobe) 1 Ağustos-30 Kasım 2014 tarihleri arasını kapsayan 4 aylık süreçteki yazıları ise çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Sonuç olarak astroloji ve kültür endüstrisi arasındaki ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca bu çalışmayla Adorno nun The Stars Down to Earth başlıklı çalışması Türkçe yazına kazandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Astroloji, kültür endüstrisi, medya, bağımlılığın psikolojisi, güdümleme. The Pseudo Rationality of the Culture Industry: Horoscopes (Horoscopes Analysis From the Los ABSTRACT Angeles Times to Hürriyet) Astrology has found its own position within mass media serving cultural industry. In contemporary world, millions of people in their daily lives follow this event, and also believe in it and take its advices into consideration. In ordinariness of life, people engage in some certain acts and activities, but they could not recognize the genuine reasons underlying them. Having achieved to find a place in many mass media systems, astrology becomes a main field by which individuals are integrated into system and calmed down, and realities are hidden. Having been linked to the contemporary capitalist system, astrology motivates individuals in this way. Astrology makes people psychologically dependent on the system, and thereby distorted system of world is justified. This study investigated effects of astrology column on individuals and with a larger scale on societies in the light of Adorno s study carried out on astrology in , entitled The Stars Down to Earth. The study benefits from theoretical basis of Adorno s study. As a sample astrology writings of Aslı Temel (Niobe), astrology writer of Hürriyet, were also analysed for four-month, August 1 st - 2272 November 30 th Finally the relation between astrology and cultural industry has been determined. Furthermore, the study entitled as The Stars Down to Earth were brought into Turkish literature. Key Words: Astrology, cultural industry, media, psychology of depending, motivation. Giriş Günümüzde burçlara/astrolojiye inanan ve bunları günlük olarak takip eden sayısız insan bulunmaktadır. Rasyonel olmayan tavsiyelere dayalı astrolojik tahminler ve öneriler, insanların günlük yaşamlarını yönlendirebilmekte, insanları mutlu edebildiği gibi zaman zaman mutsuzluğa sevk edebilmektedir. Astrolojinin, genel olarak magazin içerikli bir boyuta sahip olması, bu konunun bilimsel olarak irdelenmemesine neden olmuştur. Fakat rasyonalizmle şekil almış günümüz modern toplumunun bu irrasyonel davranışının altında çeşitli nedenler yatmaktadır. Bu nedenler hem sosyolojik hem psikolojik hem de ekonomiktir. Aslında astroloji, modern toplumlarda, gündelik yaşamdan görece soyutlanmaya yüz tutmuş kurumsal dinlerin ve batıl inançların görevini farklı bir biçimde yerine getirme amacını üstlenmiş görünmektedir. Bilim ile bilimsel olmayanın orta noktasına konumlanmış astroloji, gündelik yaşamdaki olası bütün sorunlara el atmış ve bu sorunları kültür endüstrisinin istekleri ve beklentileri doğrultusunda çözümlemeye girişmiştir. Temel amaç ise kapitalist sisteme uygun bir biçimde formatlanmış bireyler oluşturmaktır. İrrasyonellik temelinde işleyen bu olgu, rasyonel-bilimsel modern psikolojinin ve psikiyatrinin işlevini farklı yöntemlerle antikısmi-rasyonel olarak yerine getirmektedir. Diğer bir deyişle irrasyonellik ve rasyonellik arasına sıkışmıştır. Konuya ayrıntılarıyla yer vermeden önce çalışmayla ilgili birkaç bilgiye değinmekte yarar vardır. Bu çalışma, medya bağlamında astrolojinin hangi ilkeler ekseninde işlediğini, insanlar üzerinde nasıl bir etki bıraktığını veya insanların neden astrolojiye bel bağladığını, daha genel ifadeyle astrolojinin toplumsal yapıdaki işlevini açıklamayı amaçlamaktadır. Adorno ya ait çalışmaları içeren ve Stephen Crook tarafından derlenen The Stars Down to Earth and Other Essays on the Irrational in Culture (1994) başlıklı kitap, bu çalışmanın hem kuramsal betimlemeleri hem de analizi için temel eser olmuştur. Aslında bu makaleyle, Adorno nun önemli bir çalışması Türkçe sosyal bilimler literatürüne kazandırılmak istenmiştir. Bu nedenle çalışmada, Adorno nun kendi çalışmasında takip ettiği sistematik takip edilmiştir. Çalışmanın kuramsal bölümünde Adorno nun konuya ilişkin düşüncelerine ve kullandığı kavramlara yer verilmiştir. Çalışma, Adorno nun belirlemiş olduğu başlılar ekseninde ilerletilmiş, yer yer bazı başlıklar eklenmiştir. Adorno, astrolojiyle ilgili kuramsal düşüncelerini somutlaştırmak için Los Angeles Times gazetesinin astroloji sütunundan yararlanmıştır. Bu çalışmada ise astroloji yazarı Aslı Temel in (Niobe), Hürriyet gazetesinde kaleme aldığı astroloji yazılarının 1 Ağustos-30 Kasım 2014 tarihleri arasını kapsayan dört aylık süreci incelenmiştir. Özetle Adorno nun önemli çalışmalarından birisi olan The Stars kısmen Türkçeye kazandırılmıştır. 2283 Astroloji ve Toplum Astrolojinin temelleri günümüzden yaklaşık 2500 yıl önceye kadar uzanmaktadır. Astronomi gibi rasyonel pozitif bir bilimden beslendiğine inanılan astroloji, bu rasyonel eksene temellenerek irrasyonel bir olgu olarak sosyal yaşamda kendisine bir alan açmayı başarmıştır. Gökle ilgili bilim terimi olan astroloji, diğer adıyla yıldızlar bilimi, gelecekteki olayları önceden bilme veya tahmin etme şeklinde tanımlanabilir. Astroloji, geleceğe dair tahminlerini gezegen kürelerinin hareketinden, konumundan, şeklinden ve çeşitli uzaysal olgulardan çıkartır. Bu tahmin yürütme süreci, tarihin çeşitli çağlarında çeşitli deneyimsel felsefi sorgulamalar ve gözlemler sonucunda oluşmuş ve çağlar arası taşınmıştır. Antik çağlara kadar uzanan Astroloji Bilimiyle veya Uzay Gözlemlemeyle, everenin yaratıcısından geldiği düşünülen seslerin açığa çıkartıldığı ileri sürülmüştür (Raphael, 1986, s ). Astrolojiye olan ilgi MÖ 4. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Firmicus un belirttiği kadarıyla, Mezopotamya yıldız gözlemlerinin ve Yunan matematikçilerin büyük olasılıkla Ptolemaic Mısır da kombine edilmesi sonucu oluşmuştur. Helenistik ve Roma Dönemi nin kendi bilim ve felsefi orijinlerini Antik Doğu da birleştirme eğilimleri, astrolojinin babaları olarak sıralanabilecek Anubis, Zoroaster ve Asclepius gibi astrologları doğurmuştur. (Maternus, 1975, s. 4-5). Temelleri, tarihin bilinmeyen noktalarında atılan ve zemininde astronomik hareketlerin yattığı düşünülen astroloji, ortaya çıktığından günümüze bütün çağlarda varlığını korumuştur. Bir yorum yapmak gerekirse, günümüz modern toplumlarında dahi astrolojiye olan güvenin yüksek olduğunu ve giderek de yükseldiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Astrolojinin bütün çağlarda varlığını koruyabilmesinin temelinde ise kurumsal dinlerle çelişkiye düşmemesi yer almıştır (Maternus, 1975, s. 5). Astrolojinin tarihsel gelişimine ve çeşitli çağlardaki görünüşüne ilişkin bilgiler oldukça ayrıntılıdır. Konumuz, astrolojinin tarihsel gelişimiyle ilgili olmadığından, söz konusu sürece çalışmada yer verilmemiştir. Astrolojinin, büyük insan kitleleri tarafından düzenli olarak takip edildiğini, yapılan araştırmalar kısmen ortaya koymuştur. İngiltere de öğrenciler tarafından yapılan küçük bir araştırma, insanların % 70 inin düzenli olarak astrolojik falları takip ettiği sonucuna ulaşmıştır. Aynı şekilde ABD de 2004 yılında Bilim ve Mühendislik İndekslerinin verdiği bilgiye göre, ABD Ulusal Bilim Kuruluşu, Amerikalıların % 28 inin astrolojiye inandığından, % 18 inin emin olmadığından, % 15 inin günlük olarak veya sıklıkla astrolojiyi takip ettiğinden ve % 30 unun ise zaman zaman astrolojiyi takip ettiğinden yakınmıştır (Ambidextrous Six Spring Forward, 2007, s. 18). Ulusal Bilim Kuruluşu nun bu durumdan yakınması, astrolojinin rasyonel bir bilgi kaynağı olmadığı şeklinde bir düşünceye işaret etmektedir. Astroloji, bilimin prensiplerine ve pratiklerine karşı etkin bir direnç olarak nitelendirilmektedir. Bu bağlamda, Mayıs 1991 de Massachusetts Institute of Technology de düzenlenen bilim ve teknolojinin sosyal ve siyasal boyutları üzerine ABD-Rusya konferanslar serisinin ilkinde, bilim-karşıtı yönelimler üzerine tartışılmış ve astrolojinin ABD ve Rusya da bilimkarşıtı bir yaklaşım olup olmadığı sorgulanmıştır (Bauer, Durant, 1997, s. 56). Avrupa da ve ABD de yapılan anketler, 1988 yılından bu yana bilim ve astrolojiyle ilgili kamusal inançlar takip etmiştir. ABD de, yılları arasını kapsayan yedi bilimsel ankette, 2294 astrolojiyi takip edenlere çok bilimsel, bilimsel veya hiç bilimsel değil şeklindeki derecelendirmeyle astrolojinin bilimsel olup olmadığı sorulmuştur. Araştırmaya katılanların % 60 ı astrolojinin hiçbir şekilde bilimsel olmadığını belirtirken, % 30 u da bilimsel tür olduğunu ifade etmiştir. Avrupa da yapılan araştırma ise astrolojinin bilimsel olduğu doğrultusundaki inancın daha yaygın olduğunu göstermiştir. Avrupa da 1992 deki araştırmaya katılanların dörtte biri astrolojinin hiç bilimsel olmadığını belirtmiştir. Diğer dörtte birlik oran ise astrolojinin çok bilimsel olduğunu ifade etmiştir. Katılımcıların geriye kalanı ise bu iki nokta arasında bir noktayı seçmeyi tercih etmiştir yılında, biraz daha farklı bir şekilde yapılan araştırmada, sadece iki seçenek çerçevesinde astrolojinin bilimsel olup olmadığı sorgulanmıştır. Daha bilimsel, bilimsel değil şeklinde iki seçeneğin olduğu bu ankette, katılımcıların % 53 ü daha bilimsel seçeneğini işaretlemiştir (Allum, 2011, s. 343). Astroloji, birçok bağlamda sorgulamalara açık bir olgudur. Sosyal bilimler, halkın bazı kesimleri arasında astrolojik inanç egemenliğinin altında yatan nedenleri açıklamayı amaçlayan çeşitli hipotezler ileri sürmüştür. Hipotezlerin ilkinde, ayrıntılı ve sistematik inanç sistemi olan astrolojinin, bilimsel bilginin orta düzeyleriyle insanlara çekici geldiği üzerinde durulmaktadır (yüzeysel bilgi hipotezi). İkinci hipotezde, astroloji inancının, metafiziki huzursuzluğun bir türünü yansıttığını, yani dini yönelimler arasında bulunan fakat kurumsallaşmış dinsel yapılarla az çok bütünlük sağlamadığı, sosyal hareketlilik veya cemaatin çöküşü üzerinde bir sosyal parçalanma sonucu oluştuğu (metafiziksel huzursuzluk hipotezi) üzerinde durmaktadır. Üçüncü hipotez ise astroloji inancının, bunlar arasında otoriter bir karakterle hüküm sürdüğüne odaklanmaktadır (otoriter kişilik hipotezi) (Bauer, Durant: 1997, s. 55). 1 Günümüzde fallara olan ilginin yüksek olmasında postmodernizmin etkisi büyüktür. 20. yüzyılın ortalarına doğru, modernizmin dayatmalarından bunalan insanlar yeni arayışlara yönelmiştir. Bu arayışlar, toplumsal yapıda yeni görünümler, yeni ilgi alanları yaratmıştır. Astroloji benzeri içerikler, modern toplumlarda popülerleşerek günlük yaşama girmiştir. Adorno, araştırmasında astrolojiye olan ilginin yükselmeye başladığı dönemi 20. yüzyılın ortaları olarak göstermektedir. Böylesi irrasyonel olguların yaygınlaşmaya başladığı bu dönem, daha geniş kültürel anti-rasyonalist davranışlarla damgalanmıştır. Yine bu dönemin gelişmiş toplumlarında eşitliklerin, ilerlemelerin ve aydınlanmanın rasyonel büyük anlatıları nın gücünü kaybetmesi, postmodernizm hakkında bilinen gerçekçi bir tartışma haline dönüşmüştür. Bilim ve teknoloji düşmanlığı üzerindeki girift hale gelmiş garip bağımlılıklar açık bir biçimde gün yüzüne çıkmıştır. Yeniçağın kültleri; anti-rasyonalizm, dinsel tutuculuk ve ekoloji konuları bilimdeki ve iletişim teknolojilerindeki en son gelişmelerden faydalanmıştır. Okültizmin (esrarengiz güçlere inanma/gizilcilik) astrolojiyle olan otoriter suç ortaklığı bağlamında Adorno nun teşhisi, burada anlatılan süreçlerle ve gelişmelerle doğrudan bağlantılıdır (Crook, 1994, s. 2). İnsanların din dışı soyut güçlere, yani astrolojiye/yıldız fallarına olan güveninin artmasında postmodernist hareket önemli bir görev üstlenmiştir. Postmodernizmin, modern 1 Bilinen ilk astroloji yazarlarından birisi olan 17. yüzyıl astroloğu William Lilly, 14 yıllık fark olsa da Büyük Londra Yangınını önceden bilebilmiştir (Allum, 2011, s. 342). 2305 toplumların bilim anlayışını yıkmaya çalışması ve yerine yeni bilimsel yöntemler geliştirme çabası, aynı şekilde modern bilimlerin savunularının aksine tezler ileri sürmesi, gözlemlenebilir/denenebilir bilgi dışında bilgilerin var olduğu ve bilimsel değer taşıdığı şeklindeki postmodernist anlatılar yeni soyut/gizli güç olan falların sözde önemini pekiştirmiştir. Allum, Bazı İnsanlara Astrolojinin Bilim Olduğunu Düşündüren Nedir? başlıklı çalışmasında, astrolojinin 1980 li yıllarda dergi ve gazete içeriklerinde hızla türemeye başladığını belirtir. İnsanların astrolojik önerilere ve tahminlere neden güvendiğini açıklamaya çalışan Allum, 1984 yılında, Amerikan kuruluşu olan Committee for Skeptical Inquiry nin (o zamanki adı Paranormal İddiaları Bilimsel Araştırma Komitesi [Committee for Scientific Investigation of Claims of the Paranormal] dir), astroloji içeriklerine sağlık uyarıları eklemeleri konusunda gazeteleri ve dergileri ikna etme kampanyası başlattığı bilgisini verir. O dönemde gazete sahipleri, okuyucularının huzurunu kaçırıp, kaybetmemek amacıyla bu talebe pek sıcak bakmaz ve civarındaki yayının yaklaşık 70 i bu uyarıya dikkate alır (Allum, 2011, s. 342). Görüldüğü üzere, gücünü Tanrıdan ziyade doğa olaylarının hareketlerinden alan astroloji, merkezi güçlerin istekleri doğrultusunda şekillendirilebilmekte veya şekillenmektedir. Bu durum, yıldız fallarının mantıkla ve soyut güçlerle bir bağlantısı olmadığını ortaya koymaktadır. Adorno (1994, s.60), astrolojinin kaderle bir bağlantı kurmadığına dikkat çeker. Astrologlar, takipçilerine olaylar karşısında takınacakları tavırları söyleyerek onları geleneksel kadercilik anlayışından uzaklaştırmaktadır. Adorno, astrologların öngörülerinin doğru olmadığını başka bir durum tespitiyle pekiştirir. Adorno (1994, s.62), gündelik yaşamda -ki özellikle toplumsal konularda- meydana gelen tekil olaylarda, astrologların yorumlarının birbiriyle çeliştiğini, başka bir deyişle Tanrısal işaretlerin normalde aynı sonuçlara sahip olması gerekirken, astrologlara göre farklılık gösterdiğini söyleyerek, astrolojinin gerçeklikle bir bağlantısı olmadığına, ruhun/gündelik sosyal yaşamın, yıldız hareketlerinden etkilenmediğine dikkat çeker. Adorno ve Yıldızların Yeryüzüne İnen Gücü Adorno, The Stars (1994) çalışmasında astroloji ve modern toplum ilişkisini irdelemiş ve gazetelerde yayınlanan astroloji köşelerinin ne tür yöntemler aracılığıyla okuyucuları kendilerine bağladıklarına ışık tutmaya çalışmıştır. Adorno (1994, s.48), bu çalışmada ilgi alanlarının ikincil batıl inanç olduğunu dile getirmiş, bireylerin kendi gizlicilik deneyiminin sosyal olgulara girişi üzerine yoğunlaştığını belirtmiştir. Düşünüre göre, yıldız falları, modernitenin irrasyonelliği sayesinde yaşama girmiştir. Bu durumun tarihsel nedenlere sahip olduğunu ifade eden Adorno, modern toplumlarda rasyonelliğin ve irrasyonelliğin birlikte yürüdüğünü ve hatta irrasyonellik kavramının rasyonellik içerisinde işlem gördüğünü dile getirmiştir. Adorno, bu durumu açıklayabilmek için, dünyayı felakete sürükleyen Hitler in ulusçu politikasına değinmiştir. Hitler in uyanıklığının ve acımasız mantığının, dünyanın felaketine ve kendi azabına yol açan büyük oranda başarıya ulaşmış geçici bir ulusal genişleme politikasıyla sonuçlandığını belirten Adorno, bu ve benzeri durumları büyük oranda irrasyonel olarak nitelendirmiştir. Adorno, bütün ulusların takip ettiği reel politikaların vurguncu 2316 olduğunu ve böylece içerlerinde belirsiz ve kısmi rasyonellikler barındırdığını dile getirmiştir. Hitler gibi kişisel çıkarlar üzerine yoğunlaşmış aşırı uyanıklıklar, kişisel çıkar sınırlarının ardından bakan sorunlu bir kapasiteyle sonuçlanmış ve bu nedenle kendi çıkarlarının aleyhine işler olmuştur. İrrasyonellik, ister istemez rasyonellik sınırları içerisinde işleyen bir güçtür. (Adorno, 1994, s ). Adorno nun bu tespitini biraz açmak gerekmektedir. Ulusal politikalar aslında görünüş itibariyle (olması gereken) tekil bireylerin isteklerinin toplamından oluşur. Fakat algısı bu şekilde cereyan etmez. Bir ulusun, ulusalcı politika takip ederek başarıya ulaşması ve bu başarısını toplum içerisinde yaşayanlara maddi ve manevi olarak dağıtması, görünürde rasyoneldir. Fakat ulusal veya bireysel olarak başarıya ulaşmak aynı zamanda içerisinde irrasyonellikler barındırır. En nihayetinde ulusal kimlikler, kültürel yapılar, ırk, mezhep gibi olgular irrasyonel oluşumlardır. Çünkü insan, doğası itibariyle tektir. Burada Habermas ın, Kant tan alıntıladığı bir vurguya yer vermek gerekmektedir. Kant a göre insan doğası birleştirir, fakat insan kültürü ayırır. Daha açık ifadeyle, fizyolojik olarak insan dünyanın her yerinde aynı özelliğe sahiptir. Ama kültür için aynı şeyi söylemek olanaklı değildir. Dünyanın her yerinde kültürler birbirinden farklıdır ve hatta birbiriyle zıt olabilir. Bu yüzden insan doğası insanları birleştirirken, insan kültürü insanları birbirinden ayırır, yalıtır. Bu nedenle, yapay kültürel olguların, rasyonel olarak algılanması doğru değildir. Fakat Hitler, başarısına irrasyonel bir söylem aracılığıyla ulaşmıştır. Başarı rasyonel görünse de yöntem irrasyoneldir. Bu nedenle Adorno, irrasyonel olanın rasyonellik sınırları içerisinde işlem gördüğünü belirtir. Adorno nun çalışmasında iki önemli kavram karşımıza çıkmaktadır. Bu kavramlardan ilki ikincil topluluk (secondary community), diğeri ise ikincil batıl inanç (secondary superstition) tır. Adorno, modern toplumlarda, bireyler arasında var olan doğrudan bağlantıların koptuğuna dikkat çeker. Bu durumda bireylerin topluluk oluşturabilmesi, yani birbirleriyle doğrudan bağlantıya geçebilmesi artık olanaklı değildir. Adorno nun ikincil topluluk olarak adlandırdığı durum budur: Birbiriyle doğrudan bağlantıya geçme olanağına sahip olmayan insanların oluşturduğu topluluktur. Bu sorun ancak arabulucu mekanizmalar sayesinde giderilebilecektir. İkincil batıl inanç olarak kavramsallaşan durum ise modern yaşamda kendisine yer bulamayan batıl inançların, astroloji gibi oluşumlarla yeniden gündelik yaşama girmesidir. Adorno, insanların birbirleriyle mal mübadelesi vb. gibi sadece aracı nesnelleşmiş sosyal süreçler aracılığıyla bağlantı kurduğu ikincil topluluk ile ikincil batıl inanç olan astroloji arasında bir analoji kurmaktadır. Aynı şekilde Adorno, gizlicilikle bağlantılı kendi inceliğinden/hafifliğinden türeyen modern astrolojinin soyutluğunu, nihai ciddiyet yokluğu na bağlamaktadır (Crook, 1994, s & Adorno, 1994, s ). Örgütlenmiş falcılığın ikincil batıl inanç karakterine 232 tarihin birçok döneminde rastlanmaktadır. Tarihte papazların kendilerini bir gizem içerisinde sunmaları, günümüzdeki astrolojiden farklı değildir. Bu nedenle Adorno, gizliciliğin binlerce yıllık bir tarihe sahip bir işbölümü olduğunu, kurumsallaşmış falcılığın binlerce yıllık bir tarihsel sürece bölünebileceğini ifade etmiştir (Adorno, 1994, s. 50). Adorno (1994, s.51), çok kuvvetli içgüdülerin, insanları astrolojiye yönelttiğini7 iddia etmekte ve günümüz koşullarında astrolojik sistemin, büyük ölçüde insanların kendi eleştirel kontrolleri ve otoriter önerileri dışında sadece ikincil batıl inanç olarak işlem görebileceğini dile getirmektedir. Adorno, çalışmasında sürekli olarak kullandığı ikincil batıl inanç kavramını biraz daha açmak ister. Çalışmasında incelediği materyaller için bu kavram bir anahtar niteliğindedir. Adorno ya göre, ikincil batıl inanç, ezelden beri falcılıkla ilişki içerisindedir. İnsanlar her zaman, gizli işaretlerden beklentilerini ve nelerin yaşanacağını öğrenmek istemişlerdir; aslında batıl inanç geniş ölçüde, antik çağda olayların gidişatını etkileme ve kontrol altına almaya çalıştıkları animistik sihirli bir pratik kalıntıdır. Adorno ya göre, astrolojinin ciddiyeti ve gerçeküstücülüğü reddi, her şey pahasına doğaüstücülüğü anımsatmaktan uzak durması, onun en çelişkili ve zorlu özelliklerinden birisi olarak görünmektedir. Adorno, astrolojik irrasyonalitenin geniş ölçüde saf resmi bir karakteristiğe indirgendiğini, yani soyut otorite olarak tayin edildiğini dile getirmiştir (Adorno, 1994, s. 51). Adorno, çalışmasında bu noktayı sıklıkla vurgular; astroloji, günümüzde batıl inançtan başka bir şey değildir. Yıldız falları, sorgulanmaksızın okunması ve itaat edilmesi gibi özellikleri nedeniyle hem otoriterdir hem de faşisttir. Adorno ya göre, radyo dizileri ve gazetelerin astroloji sütunlarıyla faşist propaganda aynı karakteristik özelliği paylaşmaktadır. Bu karakteristik özellik, bireylere bağımlı kılınmış sahte bireysel gereksinimleri bir araya getirerek ve manipüle ederek işlemektedir (Crook, 1994, s. 11). Astroloji sayfalarında verilen bilgiler, insanları rahatlatma/yumuşatma etkisine sahip olduğu için kullanışlıdır. Astroloji ciddi bir şekilde, insanların inançlarıyla ilgili önemli spekülasyonları ve hatta her hangi bir referans yokluğunu tamamlamaktadır. Diğer bir deyişle, yaşamda insanlara yol gösterdiği düşünülen soyut güç kaynakları, astrolojide bulunmamaktadır. Olağan şeyler sloganı, metafiziksel bir özlü söz olarak kabul edilmekte ve insanlar dünyalara ve kozmoslara bölünmektedir (Adorno, 1994, s. 66). Astroloji ve Rüyalar Astroloji, bireyin imgesel düzeydeki saldırgan dürtülerini yatıştırma, böylece bir rahatlama sağlama gibi sözde bir görev üstlenmiştir. Ama gerçeklik düzeyinde astrolojinin, bireyin normal işlevlerine müdahale etmesine izin verilmez. Adorno, astrolojinin, bireyin gerçeklik testini bozmaktan ziyade, güçlendirmeye çalıştığını düşünür. Bu bağlamda astroloji ve rüya arasındaki analojiyi açıklamak ister. Freud un uyuma ve uyanık olma durumlarına ilişkin düşüncelerine başvurur. Çünkü O na göre, rüyaların astrolojiyle olan bazı benzerlikleri, bu noktada kendisini ortaya koymaktadır. Adorno, Freud dan bu yana, rüyaların bilinç ve bilinçdışı istekleri yerine getirerek uykuyu koruduğu şeklinde bir düşüncenin egemen olduğunu dile getirir. Freud a göre, uyanık olma ise evham verici görüntülerle tatmin ediciliğin acizliğidir. Rüyaların içerikleri, bireylerin kendi psikotik hayalleriyle bir bağlantı içerisindedir. Böylece ego, rüyalara dönüştürülen içgüdüsel materyallerin saldırısından sözde korunmaktadır. Adorno ya göre, rüya alanı, düşünsel alanla sınırlandığından, bu durum görece zararsızdır. Sadece uyurgezerlik gibi yalıtılmış bir durumda, motorsal araçların kontrolünü 2338 sağlamaktadır. Bu nedenle Adorno şöyle bir yorum yapmaktadır: Rüyalar sadece uykuyu korumamaktadır, aynı zamanda gece ortaya çıkan normal psikozlarda olduğu kadarıyla uyanık olma durumu, bireyin, kendi gerçekliğiyle başa çıkmasında sergilediği psikotik davranışına da engel olmaktadır. Adorno ya göre astroloji, rüyaların irrasyonelliğiyle uyanık olma durumunun rasyonelliği arasındaki böylesi çatlağa bir analoji önermektedir. Bu analoji çeşitli doğrultularda tanımlanmalıdır. Astrolojik inanç ne bireyin ruhsal yaşamının kendiliğinden bir ifadesidir ne de bireyin rüyasının içeriği kadar gerçektir. Astroloji, sadece önceden hazırlanmış ve sindirilmiş bir irrasyonelliktir. Günümüz filmlerine uygulanan rüya unsurları, artık astrolojiye de uygulanmaktadır. Bu süreç bütünüyle astrolojinin kendini birey bazında sindirme çabasıdır. Adorno, bu şekilde astrolojinin, kendi doğal görünümünü ve sosyal olarak kabul edilmişliğini ürettiğini belirtmektedir. Astroloji aynı zamanda rasyonel ve irrasyonel olan arasındaki sınırı yok etmeye girişmiş, kendisini kültür endüstrisine benzeterek, kurgu ve gerçek arasındaki mesafeyi kaldırmaya çalışmıştır. Adorno ya göre astroloji, bireylere bazı özel günlerde riskli iş girişimlerinden uzak dur gibi tamamıyla irrasyonel kaynağa dayanan tutum önerilerinde bulunulduğundan dolayı genellikle gerçeküstüdür. Rüya veya düş gibi vahşi bir görüntü sergilememesine rağmen astroloji, ego kontrolüyle aşırı bir şekilde çarpışmaksızın, gerçek yaşama akınını gerçekleştirmek amacıyla kuruntusal dürtülere izin veren hayali bir kabul edilebilirlikten başka bir şey değildir. Astrolojide irrasyonelliğin üstü çok dikkatli bir şekilde örtülmüştür. Astrolojik kaynaklarla -aynı zamanda tavsiyeler öneren- başa eden hammaddelerin (yıldızlar) çoğu, kuvvetli bir biçimde yeryüzüne indirilmiştir. Adorno nun Stars Down to Earth (çalışmasının temel başlığı) ifadesi aslında bu cümlede gizlidir. Gerçekçi durumlara uygulanan mantıklı davranışların yasasına göre astrolojik sentez hem keyfidir hem de bütünüyle mattır. Adorno ya göre bu unsurların karmaşıklığı, bir kitle olgusu olarak astroloji tarafından temsil edilen potansiyel tehlikenin tanımıdır (1994, s ). Adorno ya göre astroloji, çeşitli popüler gizlilik okulları arasında en fazla takipçiye sahip bir alandır. Gizlicilik ticareti olmasa da sahte bir irrasyonellik yanılsaması satar ve bu nedenle spritüalimizden daha fazla bir oranda kendisini benimsetir. Adorno, astrolojide hayaletlerin görünmediğini, fakat önerilerin ve tahminlerin astrolojik olgulardan türetiliyormuş gibi yapıldığı bilgisini vermektedir (1994, s.53): Astrolojinin hazır-yabancılaştırılmış karakteri, bireyin aşırı basitleştirmeler yapmasına izin vermez. Bireyler tarafından edinilmiş bir psikolojik araç olarak astroloji, görünürde, nesnelerin gerçekliği bağlamında bireyin serbest yüzen endişelerini kanalize eden, özümseyen ve buna odaklanan bazı fobik nevrotik belirtileri andıran çeşitli bakış açılarıdır. Ancak fobilerde sıklıkla nasıl yapılandığı önemli olmayan bu kanalize etme durumu, zorunlu olarak geçici ve düzensizdir. Bir fobi, bireylerin kendi psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak için var olan nesneleri kullanır. Ticari astrolojinin gerçekçi nesnesi, özellikle astrologların, okuyucusunda bulunduğunu farz ettiği böylesi psikolojik gereksinimleri tanımlamak amacıyla ortaya çıkartılır ve yapılandırılır. Her iki durumda da, gerçek tanımayı ve doğrulamayı engellediğinden ve güncel koşulları saklamaya yöneldiğinden dolayı psikolojik kazanım, güçlü bir şekilde tartışılabilir. Fobik bir semptoma benzeyen astroloji ilgisi, bütün endişe objelerini 2349 emebilir ve bireyi veya grubu etkisi altına alan saplantılı bir ilgi-çıkara dönüşebilir (1994, s.69). Adorno, astroloji ve benzeri falların günümüz modern toplumlarında neye denk düştüğünü, kapitalizmle nasıl bağlantı kurduğunu Minima Moralia (2000) kitabının Okültizme Karşıt Tezler (aynı çalışma The Stars başlıklı kitapta Theses Against Occultism başlığıyla da yayınlanmıştır) başlığı altında da görece irdelemiştir. Adorno ya göre düşünce, geç kapitalizm döneminde büyüye gerilemiş ve geç kapitalist biçimlerle bütünleşerek onların bir parçası haline gelmiştir. Sistemin kıyılarında oluşmaya başlayan alacakaranlık olgular, duvarlarda açılan çatlaklardan dışarıyı görme çabaları, acınası arayışlar, dışarıda olup bitene yardım etmeden içerideki çürümeye yüz tutmuş eğilimleri aydınlatmaya başlamıştır. Sihirli küreleriyle tüketicilerinin yüreklerine korku salan üçkâğıtçı küçük falcılar, insanlığın kaderini elinde tutan daha büyük sahtekârların oyuncakları olmuştur. Gizli ve karanlık güçlerin hipnoz gücü totaliter teröre dönmüştür. İnsan ruhunun maddi sömürüsünü şeytani bir hazla izleyen kâhinler, gülüşleriyle toplumun, kendisiyle alay edişinin bir göstergesine dönüşmüştür. Basındaki fal sütunları ise sistemlerin halka verdiği emirlerle paralel bir yapı sergiler olmuştur (Adorno, 2000, s. 249). Adorno, kapitalizmin ruhuyla, astrolojinin fonksiyonunun aynı doğrultuda işlediğine dikkat çekmiştir. Kapitalizmin emirlerinin, astrolojinin tahminleri ve önerileriyle paralel olduğunu vurgulayan Adorno, popüler kültürün parçası olan falların böylece kültür endüstrisine hizmet ettiğini bir kez daha farklı bir şekilde vurgulamıştır (Adorno, 1994, s. 81). Adorno, yıldızlar gibi yabancılaşmış öğelerin anlaşılmaz bağlantılarını, özneye ilişkin bilgi gibi yansıtan astrolojik hokus-pokusçuluğun gerçek saçmalığının bir minyatür yeniden üretim olduğunu dile getirmiştir. Yıldızların yardımıyla ortaya çıkartılan tehlikenin, kendini bilinçsizlik, öznelerin yokluğu aracılığıyla devam ettiren tarihsel bir tehdidi anımsattığını belirtir. Adorno, doğal gizemin yıldız fallarıyla giderilmesi durumunun, insan dışı faktörlere aktarılarak dillendirildiğini belirtir. Diğer bir deyişle, falcılar kendilerinden bir şey katmazlar sürece, onlar sadece yıldızların hareketinin anlamlarını çözümleyerek, kendilerini sözde sürecin dışında tutarlar. Ömür çizgilerine bakarak insanlara, gizlice bir hastalıklarının geliştiğini söyleyen sahtekâr falcılar, bu sahtekârlığı, saptadığı yerle yani sadece avuç içiyle sınırlandırırlar. Bu kehanet, tüketicilerin gerçekten teşhisten kaçındığı yerde, kolektif alanda bu durum tümüyle geçerli olacaktır. Adorno ya göre gizliciler, çocukça bir korkunçluk taşıyan bilimsel fantezileri doğal olarak çok severler. Evrenin her yerinde bulabildikleri ruhlarla uranyum izotopları arasında yarattıkları kafa karışıklığı, aslında aksine berraklığın ta kendisidir. Batıl inanç bilgidir, çünkü toplumsal yüzeyde dağılmış bir halde duran yıkım şifrelerini bir bütün olarak görür; çılgınlıktır, çünkü ölümü arzuladığı bütün bir süreç boyunca yine de yanılsamalara bağlı kalmıştır. (Adorno, 2000, s. 250). Adorno ya göre gizlicilik kalın kafalıların metafiziğidir. Medyumların basitliği, gerçeklerin sıradanlığından daha rastlantısal bir durum değildir. Sırlar âleminin şimdiye kadar insanlara ilettiği en önemli mesajlar, rahmetli 23510 büyükanneden selam, yakın zamanda bir yolculuk ve kısmet gibi şeylerin ötesine asla geçememiştir (Adorno, 2000, s. 251). Astrolojik yorumlar, geleceği gördüğünü iddia eden kâhinler, falcılar gündelik yaşamda olası basit olayları görmekten (sözde) ileriye geçememiştir. Astrologlar ve ruhçular, her soruya verdikleri dümdüz ve kesin cevaplarla sorunları çözmüyor, sadece bazı kaba dayanak ve çıkış noktalarının yardımıyla her türlü çözüm imkânının ötesine atıyorlar. Bir tür uzay olarak tasarladıkları yüce âlemlerinin düşünülmeye hiç ihtiyacı yoktur: O da tıpkı sandalyeler ve vazolar gibi doğaldır ve orada duruyordun Böylece konformizmi de pekiştirir. Orada olanı, düpedüz orada olmanın kendi başına anlam olması kadar memnun eden bir şey yoktur (Adorno, 2000, s. 251). Adorno nun Bakışından Astroloji ve Medya İlişkisi Medyanın astroloji/yıldız falları gibi içeriklere yer vermesiyle şekillendirdiği sosyal yapı, kapsamlı bir şekilde 1953 yılında Adorno tarafından irdelenmiştir. Adorno, lü yıllarda ABD yi ziyaretinde yıldız falları üzerine bir araştırma gerçekleştirmiş ve bu araştırmasını The Stars başlığı altında yayınlanmıştır. Los Angeles Times gazetesinde Astrolojik Tahmin başlığı altında Carroll Righter (Başarılı bir Amerikan astrolog olan Righter ın yazıları sadece bu gazetede değil, dünya genelinde 166 gazetede yayınlanmıştır [Madige, 1962, s. 379]) tarafından kaleme alınan yazıların üç aylık süreci incelenmiştir. Adorno (1994, s.52), bu çalışmayla astrolojiyi takip edenleri uyaran bir resim yapmak istediğini belirtmiştir. The Stars, bireyin kendisine ait olan birincil gizli güç deneyiminin, bir olgu olarak sosyal yaşama girişi üzerine yoğunlaşmıştır. Adorno nun çalışmasında, gizli gücün kurumsallaşmış, nesnelleşmiş ve daha geniş ölçekte sosyalleşmiş görüntüsü analiz edilmiştir (1994, s.48). Adorno, gazetelerin içeriklerini şekillendiren unsurlardan birisinin, fallar olduğunu ve bu fallarla yayınların amacının ise, diğer yayınlarla amaçlanandan farklı olmadığını düşünür. Kültür endüstrisine hizmet eden, kendi sermayesini çoğaltma peşinde koşan ve sistemin çıkarlarıyla paralel bir çizgide ilerleyen kitle iletişim araçları, yıldız fallarıyla da bu amacını gerçekleştirme peşindedir. Durum böyle olunca, bu içeriklerden okuyucuyu gerçekçi ve sağlıklı bir biçimde bilgilendirmesini beklemek mantıklı görünmemektedir. Bu tarz içeriklere yer veren yayınların, kendi okurlarının düşünme yöntemlerini şekillendirdiğini ve bunu yaparken de içeriklerini okurların gereksinimleri, beklentileri, istekleri vb. doğrultusunda kurguluyorlarmış gibi bir bilinç yarattığını ifade eder. Bunu da satış adına yapmaktadırlar (1994, s.52). Adorno, bu yorumunu yaparken sadece Los Angeles Times gazetesinin astroloji köşesini incelemekle kalmamış, aynı zamanda Forecast, Astrology Guide, American Astrology, World Astrology, True Astrology, Everyday Astrology gibi yayınları da takip etmiştir (1994, s. 59). Adorno, hangi süreçlerin günümüz toplumumun bazı eğilimlerini, aynı zamanda tipik psikolojik trendlerini bir semptom olarak işaretlediğini ortaya koymak amacıyla astrolojiyi analiz ettiklerini; Los Angeles Times gazetesinin sütununun ayrıntılı bir biçimde incelenmesiyle, okuyucunun bağımlılık gereksiniminin sürekli olarak nasıl önceden varsayıldığını, teşvik edildiğini ve kullanıldığını açığa çıkarttıklarını dile getirmiştir (1994, s. 153). 23611 Adorno, toplumsal yapıda, gerçek politikalarda veya yüzeysel kamusal alanda kendisini doğrudan göstermeyen irrasyonel davranışların bulunduğunu düşünmektedir. Adorno, bu yapıların duygusallıkla, hassasiyetle vb. duygularla fark edilemeyeceğini, psikiyatri ve psikoloji gibi disiplinlerin de bu irrasyonel davranışları ortaya çıkarma gibi bir güce sahip olmadığını belirtir. Bu konuda sosyolojiyi ön plana çekmeye çalışan Adorno, The Stars çalışmasının nedenini bu süreçleri açıklamak olarak belirtir. Diğer bir deyişle günümüz rasyonel toplumunda, kendini gizleyen veya rasyonel olarak lanse eden irrasyonel olguları betimlemeye çalışmıştır. The Stars, sahterasyonaliteyle kaynaşmış irrasyonel elementler içeren, geniş ölçeğe sahip sosyal olguların doğasını araştırmayı amaçlayan bir analizdir. Çalışmanın, astrolojinin değerini arttırma gibi bir amaç gütmediğini vurgulayan Adorno, psikolojik bir analiz yapmadığını, yani Freud un eserlerini takip etmediğini, aynı şekilde psiko-analizlerin genelde üzerinde durduğu gizemlerle ilgilenmediğini, çalışmanın her türlü bireysel batıl inanışı, inançların gizli kaynağını sorgulamak gibi bir niyete sahip olmadığını belirtmiştir (1994, s. 48). Adorno, gizliliğin, çağdaş astrolojide marjinal bir role sahip olduğunu belirtmiştir. Günümüz toplumlarında ve özellikle kitle iletişiminde gizliliğin kurumsallaşmış, nesnelleşmiş ve büyük ölçüde sosyalleşmiş göründüğünü ifade eden Adorno, ikincil toplumlarda insanların birlikte yaşamasının, birbirleriyle doğrudan bağlantıya geçmesinin ve birbirlerine ilişkin bir şeyleri doğrudan bilebilmesinin artık olanaksız olduğunu vurgulamıştır. Bu toplumlarda bireyler, ancak mal mübadelesi gibi sosyal süreçler aracılığıyla ilişki kurabilirler. Bu da bireylerin, kararlarının temellendiğini iddia ettikleri deneyimlerine bir bakıma yabancılaşması anlamına gelmektedir. Adorno un ilgisini yönelttiği bu tür bireyler, toplumsal süreçlere genellikle gazeteler ve dergiler, çok pahalı olan profesyonel astrologların kişisel tavsiyeleri aracılığıyla katılmaktadırlar. Bu şekilde sosyal yapıda kendilerini var etmeye çalışan insanlar, genellikle kendi inançlarına yönelik kişisel bir temele sahip oldukları şeklinde bir numara yaparak, astroloji gibi olgulardan gelen böylesi bilgileri güvenilir tavsiye kaynağı olarak algılar ve kabul ederler. Aslında bu tarz bireyler, astrolojinin söylediklerine güvenen, fakat bu güvenin kaynağının, astrolojiden ziyade kendi inanç yapıları olduğu şeklinde yalan söyleyen bireylerdir. Adorno, çalışmasında aslında, büyük oranda psikiyatri, senfoni orkestraları ve siyasi partilere benzeyen astrolojiyi kendiliğinden kabul eden bu tarz bireylerle ilgilendiğini belirtir ve bu insanlarla ilgili şu tespitte bulunur: Böylesi bireyler çok düşünmeden, kendi psikolojik taleplerine bir şekilde karşılık gelmesi şartıyla astrolojiyi kabul ederler, çünkü astroloji onar için vardır. Bu kişiler, zorla sistemin gerekçeleriyle ilişkilendirilirler. Bir gazetenin sütununda başlıca astrolojik sistemin mekaniğine adanmış bir monografi, asla kendi mekaniğini açığa çıkartmaz ve okuyucu aktif olarak katılmadığı astrolojik akıl yürütmede sadece iddia niteliği taşıyan sonuçlarla temsil edilir. Böylesi deneyime yabancılaşma, ticarileşmiş gizemin bütün diyarını kapsayan mutlak bir soyutluk, büyük modern zamanın irrasyonelliğiyle derin ilişkisi olan bir inanmama temeliyle, sahte şüphecilikle iyi bir şekilde geliştirilebilir. Tabi ki bu tarihsel bir süreçtir. Astrolojiyi içeren modern gizlilik hareketi, aşağı yukarı ölmüşün ve eski olanın yeniden tekrar-yapay bir okumasıdır. Bu nedenle duyarlılık/hassasiyet, - 23712 aydınlanmanın günümüz evrensel yorumlarıyla tutarsız bir biçimde tekrardan canlandırılmış inançlara rağmen-, soyla ve psikolojik koşularla canlı tutulmaktadır (1994, s ). Adorno, materyaller aracılığıyla tüketiciye doğrudan veya dolaylı yollarla taşınan mesajlarda rasyonelliğin ve irrasyonelliğin iç içe geçmiş göründüğünü vurgulamaktadır. Bu mesajlar, tüketicilerdeki önceden kabul edilmiş ve onaylanmış bilinçsiz kızgınlığı köreltmeyi amaçladığı kadarıyla irrasyonel; en yardımsever cevabı sunduğu şeklinde numara yaparak, az çok gündelik pratik yaşamın sorunlarıyla ilişkili olduğu kadarıyla da rasyoneldir. Böylece kitle iletişiminde alımlayana sunulan mesajlar, irrasyonelliği ve rasyonelliği kombine etmektedir. Adorno ya göre, babacı bir destekle ve ticari amaçlı bir öz-farkındalıkla yazılmış ruh sağlığı sütununu anımsatmasına rağmen astroloji, sadece otoriter bir pelerinmiş gibi görünmektedir. Astroloji yazılarının, kendilerine ilişkin kararlar verebilmelerinden ziyade, ne yapmaları gerektiği ve kendileriyle ilgili neyi bilmeleri gerektiği konusunda tamamıyla ikna edilmiş insanların arzularına cevap vermeyi amaçladığını dile getiren Adorno, bu olgunun altında sosyal ve psikolojik yorumlar gerektiren astrolojinin dünyevi bir görünüşünün yattığını belirtir. Mesajların çoğu, doğrudan sosyal ve psikolojik bir doğaya sahiptir. Nadiren, kırk yılda bir olsa da hakkıyla sosyal ve psikolojik gerçeklikleri ifade eden bu mesajlar, aynı zamanda okurların fikirlerini belirli bir yönde manipüle edebilmektedir (1994, s. 52). Adorno, çalışmasında astrolojiyi takip eden okuyuculardan ziyade, astroloji yazarlarına odaklandığını belirtmektedir. Adorno, konu açısından önemli bir noktayı gözden kaçırmamaktadır. Righter ın yazıları üzerinden konuşan Adorno, yazarın astroloji yazılarının sansasyon içermediğini, ılımlı göründüğünü fakat izole edilmiş aşırı rasyonellikler ve aşikar batıl inanış görünümleri içerdiğini tespit etmiştir. Diğer bir deyiş Righter, yazılarında irrasyonelliği arka planda tutmaktaydı. Astroloji köşesinde, toplumsal ilişkiler, hastalıklar için öneriler bulunmaktaydı. Sütundaki her şey saygılı, hassas ve dikkatli bir görüntü çizmekteydi. Okuyucuların hassasiyeti göz önünde bulundurulmakta ve tabi ki yazar bunu kendi otoriter kişiliğiyle sağlamaktaydı. Aynı şekilde Righter ın astroloji köşesinde, burçlar kuşağının on iki yıldızı dışında astrolojik dil ve astrolojik incelikler yer almamaktaydı. İrrasyonel görünen elementler işin arka tarafına itilmiş, görünen ise rasyonellik temelinde ilerlemekteydi. Okura önerilen pratik tavsiyeler, popüler psikoloji ve insan ilişkileriyle ilgili herhangi bir sütunda bulunan bir şeyin sınırlarını aşması olanaklı değildi. Tek fark, yazarın önermek zorunda olduğu sağduyu içeriğiyle orantısız görünen kendi gizemli ve irrasyonel otoritesine güvenmesiydi (1994, s ). Yarı-Bilge Astrologlar Adorno çalışmasında, astrologların yarı-bilge insanlar olduğunu ve zamanla okurları da yarı bilge bir hale dönüştürdüğünü dile getirmiştir. Yarı-bilgelik, bilimsel bilgiden görece uzak bir noktaya konumlanan bir bilme durumudur. Temelinde deney ve gözlem yer almaz. Daha çok, sosyal olguları gözlemleme sonucunda oluşan bir genel kültür durumunu ifade eder. Yarı-bilginliğin astroloji için, verimli bir üretim zemini olduğunu, üstünlüğünü, 238 narsist istekler tarafından, dürüst insanlara kanıtlamak için harekete geçtiğini belirtmiştir. Fakat yarı-bilgelik, karmaşık ve tarafsız entelektüel13 işlemleri gerçekleştirecek bir konumda değildir. Adorno ya göre, yarı-bilge astrologlar, tıpkı ırkçılıkta, yani diğer irrasyonel inançlarda olduğu gibi, karmaşık sorunlara kullanışlı formüller, öneriler getirmektedir. Aynı zamanda eğitimsel ayrıcalıklar dışında bireye, kendisini hoşnut hissedeceği pratikkısa yollar önermektedir (1994, s. 61). Adorno, bireylerin astrolojiyi takip etme gerekçesi olarak, genişleyen yarı-bilgelik durumunu ve entelektüel kısa yollar gerektiren günümüz sosyal dünyasının saydam olmayışından kaynaklı bir entelektüel bütünleşme zayıflığını göstermektedir (1994, s. 69). Astrolojinin Temelindeki Psikoloji Adorno, astrologlarca tavlanmış farklı ilgi alanlarına ve endişelere sahip çok sayıda bireyin, sıklıkla astroloji köşelerinde tavsiyeler araştırdığını dile getirir. Bu tutum, bireyin beklentisini canlı tutan ve bireyi tehdit eden çözümsüz durumların mevcut aşamalarını, çıkmazlarını aşağı yukarı yansıtan astrolojik tavsiyelere mantıksal olarak yol göstermektedir. Yani bir astroloji yazarı, okurun kendisinden ne beklediğini bu şekilde bilebilmekte ve bu doğrultuda tahminlerde bulunmakta ve tavsiyeler sunmaktadır. Adorno, astroloji yazarlarının, yazarlarca gerçekten yardım edilmesini bekleyen okuyuculara, kendiliğinden vekâleten bazı yardımlarda ve yataklıkta bulunan bir doğaya sahip olmak zorunda olduğunu belirtir. Astroloji yazarlarının, hedef olarak gösterdiği alımlayanları ve bu alımlayanların herhangi bir şikâyetinin ve isteğinin özel doğasını bilmediğini vurgulayan Adorno, buna rağmen otoriter pozisyonları aracılığıyla konular ve kişiler hakkında bir şeyler biliyormuş ve takımyıldızlarından tatmin edici, yeterli ve açık cevaplar alıyormuş gibi davrandıklarını dile getirmektedir. Adorno, astroloji yazarının, belirli bir zaman dilimi içerisinde bazı işaretler altında oluşmuş olası takipçilerine ait her bir sorunun ne olduğu bilgisine sözde yoğunlaşmış gibi görünmekten başka seçeneğinin olmadığını veya bu şekilde konuşması gerektiğini ifade etmektedir (1994, s ). Başka bir deyişle, Adorno, astrolog yazarın, bilmediği ve dahi fikir sahibi olmadığı şeyler hakkında miş gibi yapmak zorunda olduğunu ve hatta bu şekilde davrandığını vurgulamak istemiştir. Astroloji yazarları, gündelik yaşamla ilgili tahminler ve öneriler vererek insanları yatıştırmaya çalışmaktadır. Astrolojide, kişilere özel yorumlar yapmaktan ziyade herkesi kapsaması açısından genel ifadeler kullanılmaktadır. Bu durum, sürekli kendisini tekrarladığından dolayı, astrologların söyledikleri zamanla kesin değişmez kalıplara dönüşür. Burada astrologlar, kendi yorumsal hatalarını en minimum düzeye çekmek ister. Bunun en iyi yolu ise genel olanı tekrarlamaktır. Okurlar, bu yorumları giderek içselleştirdikleri için zamanla yarı-bilge insanlara dönüşür. Başka bir anlatımla, astrologlar, astroloji takip eden okuyucuları yarı-bilge tayin eder. Gündelik yaşamda sorunlarla karşılaşan bu okurlar, astrolojinin kendilerine öğrettikleri doğrultusunda zaman zaman tarihe dönerek sorunlarını çözmeye çalışırlar (1994, s.70). Böylece astrologlar, psikiyatrların ve psikologların yaptığı işi farklı bir şekilde icra etmiş olurlar ve kendilerini otoriter bir kimlikle sunarlar. Adorno ya göre, astroloji yazarı, sıklıkla gözlemleme ortamı bulduğu modern yaşamın karakteristik kalıplarına ve modern yaşamın reçete yazdığı en sık tekrarlanan sorunlara ilişkin sahip olduğu bilgisine bel bağlamak, çok sayıdaki karakteristik durumu çözmek zorundadır. Çünkü her 23914 zaman, bu karakteristik durumlar içerisinde, söz konusu astroloğa ait çok sayıda takipçi bulunmaktadır. Anlaşılan o ki köşe yazarı, özellikle olası takipçilerine ait olma olasılığı yüksek olan bu sorunları ortaya çıkarmakla yükümlüdür. Okurun dış destekler olmaksızın, bu tarz sorunları çözme gücüne sahip olmadığını kaydeden Adorno, rasyonel çözümler üretme yeteneğine sahip olmayan okurun, çareyi gazete sütunlarına yönelmekle bulduğunu söylemektedir. Bu bakış açısından astrolojinin, ciddi psikiyatrlara ve popüler psikologlara eşit olarak bilinen bir alışkanlığa bel bağladığını dile getiren Adorno, gizli güçlerle hiçbir biçimde akrabalığı olmayan insanların, ne pahasına olursa olsun özlem duyuyor olduğu ve kendi yaşamlarına uygun hale getirdiği bilgiye tepki verecek bir konuma getirildiğini söylemektedir. Yani bireyler, astrologlarca güdülenmekte ve astroloji müptelası haline getirilmektedir. Astroloji yazarları, kendi okurlarını formatlamakta ve kendilerine bağımlı hale getirmektedir. Böylece yazar, kendi pratik yaşamında korkunç sonuçlara boyun eğmeyen ve gerçekten saf entelektüel bir düzeyde sorunuyla yüzleşme cesareti gösteren; büyük olasılıkla gerçekle yüzleşmenin parçalayamadığı çok kuvvetli okurlarının isteklerini ve ihtiyaçlarını layıkıyla karşılaması şartıyla olgusal bir zemin üzerinde cezalandırılmadan kendisini ortaya koyabilmektedir. Adorno, okurların kendi hayal dünyalarında hayal kırıklığı yaşamamaları için astrologların ciddi ciddi önemler aldığı bilgisine de yer vermektedir (1994, s.71). Adorno nun vurgulamaya çalıştığı, astrolojiyi takip eden okurların gerçeklerle yüzleşmeye hazır olduğu, bu bağlamda astroloğuna güvendiği ve astroloğun da bu güveni boşa çıkarma gibi bir lükse sahip olmadığıdır. Diğer bir ifadeyle, astrolog, okuruna güven vermek ve bu güveni her daim devam ettirmek zorundadır. Bu noktada karşımıza, astrolog ve okur arasında zaman içerisinde kurulmuş bir bağ çıkmaktadır. Astrolog kendisinden, okurunun ne beklediğini, okur ise astroloğunun ne verebileceğini bilir bir duruma gelmektedir. Böylesi titiz görevleri yerine getirmek için köşe yazarı gerçekten Amerikan argosu konusunda saf bir filozof olmak zorundadır. Gazete sütunu ve psikolojik emsali arasında çarpıcı benzerlik oluşturmak belki de bir gerekliliktir. Adorno, köşe yazarının Freud gibi psikolojik bir donanıma sahip olsa bile bu şekilde davranamayacağını, yani tavsiyeler verdiği bireyin psiko-dinamik yapısını değiştirmeyi amaçlamadığını belirtir. Astroloji yazarı, gözlem yapmaktan ziyade okurunun psikolojisini harekete geçirmeyi, manipüle etmeyi amaçlamaktadır. Okuru parçalamaktan ziyade, savunma mekanizmasını kuvvetlendirmeyi amaçlamaktadır (1994, s.72). Adorno, astroloji yazılarının kısmen tehditler barındırdığını belirtir. Fakat bu tehditler yumuşak nitelik taşımaktadır. A strolog, okurunu şok ederek, kaybetmek istememektedir. Yani okur kaybetmemek için tehditler yumuşak bir şekilde sunulmaktadır. Adorno nun deyişiyle astroloji sütunları, orta dereceli bir terör içermektedir/uygulamaktadır. Tehdit ve rahatlatma iç içe geçmiştir. Dikkatli kullan, kaza yapabilirsin vb. gibi uyarılar ve tahminler Adorno ya göre orta şiddetli bir terördür, yani tehdittir. Bireyler, yaşamdaki olası tehlikelere dikkat etmelidir (1994, s ). ( ) Zira, küçücük sorun büyük sıkıntının görünen yüzü olabilir. Dikkat! (6 Ekim 2014, Balık). 24015 ( ) Gizli düşmanlarınızın farkına varabilirsiniz ya da sağlığınızı ilgilendiren konular söz konusu olabilir (8 Ekim 2014, Boğa). Acele hareket etmemeye dikkat edin, zira iyi bir şey yapmaya çalışırken mevcut pozisyonunuza zarar verebilirsiniz (19 Ekim 2014, Balık). Gün içerisinde sakinliği korumaya çalışmak, riskli hareketlerden, yerlerden ve kişilerden, patlayıcı veya yanıcı özellikli nesnelerden uzak durmakta fayda var (22 Ekim 2014). Eğlenme veya keyifli vakit geçirme uğruna yaralanma ya da hastalanma riski taşıyan işlerle uğraşmamanızda fayda var ( ) (28 Ekim 2014, Balık). Sizi anlamsız tartışmaların içine sokmaya çalışan kişiler olabilir. Olası tuzaklara karşı tedbirli olmanızda ve bu tür diyaloglar içerisine girmemenizde fayda var (1 Kasım 2014, Başak). Özellikle bugünlerde yanıcı, kesici ve patlayıcı maddelerle ilişkilerde güvenliği ön plana almakta fayda var (13 Kasım 2014). Her ne kadar iyi niyetli olursak olalım bugünlerde, yorum, eleştiri, tavsiye veya önerilerimiz karşı tarafa itici görünebilir veya kendilerini tehdit altında hissetmelerine neden olabilir ( ) (20 Kasım 2014). ( ) Ancak, bu durumun imajınıza zarar verebileceği konusunda sizi uyarmam gerekiyor (24 Kasım 2014, Balık). Bazı psikolojik betimlemelerin ardından, Adorno nevrotik sendromların ve her tür irrasyonel hassasiyetin, bütün zamanlarda çok sayıda insanın ruhsal dünyasına sunulduğunu söylemektedir. Bu durumların bazıları özellikle bazı dönemlerde kendisini ortaya koymaktadır. Modern kitle iletişimi, özellikle tepkisel biçimlenmeleri kuvvetlendirmeye yönelmekte ve beraberinde güncel sosyal bağımlılıkları savunmaktadır. Bu noktada Adorno, tehdit-yardım kalıpları içeren sütunların, çağdaş kitle kültürü içerisine boydan boya yayılmış-yerleştirilmiş araçlarla yakından ilişkili olduğunu belirtir. Kadınlara yönelik dizilerin de benzeri bir formülü takip ettiğini söyleyen Adorno, bu dizilerin sıkıntıya girme ve sıkıntıdan çıkma formülünü takip ettiğini söyler. Aynı formül Adorno ya göre, eşit bir şekilde astrolojiye de uygulanabilir. Burada karşılaşılan temel sorun, okurun bu taktiği fark edip edemeyeceğidir. Bütün sütunlar, sakinleştirici armonik bir ton içermektedir. Bu sütunlar, sürekli bir biçimde her şeyin iyi olacağı, kötü gidişatın üzerinden gelineceği veya kötü gidişatın iyiye dönüşeceği şeklinde okuyucuyu teşvik edecek içeriklere sahiptir (1994, s ). İş hayatınızı, ekonomik durumunuzu ya da sosyal yaşamınızı ilgilendiren en keyifli veya başarılı süreç yolda! ( ) (3 Eylül 2014, Aslan). ( ) İlerlemek istiyorsanız değişikliğe açık olmalısınız. Fırsatlar yolda! (7 Eylül 2014, Yay). Her şeyin mümkün olabileceğini hatırlayacağınız, engellerin ve dışarıda kaldığını görerek mutlu olacağınız günlerdesiniz (10 Eylül 2014). ( ) Ancak aniden ve beklenmedik bir şekilde her şey sizin istediğiniz hale dönüşebilir (10 Ekim 2014, İkizler). Karşınızdaki kişileri hafife almamanız durumunda her şey yolunda gidecektir ( ) (11 Ekim 2014, Aslan). ( ) Siz, kendi niyetinizi açıkça dile getirir ve her şeyin yolunda olduğu mesajını verebilirseniz, her şey yolunda gidecektir (13 Ekim 2014, Aslan). ( ) Yakında önünüzde çok daha özgür olabileceğiniz ilişkiler ve sosyal çevreler oluşacak. Çok az bir süre daha sabır gerekiyor, o kadar (21 Ekim 2014, Oğlak). 24116 Adorno, kitle iletişim araçlarının diğer içerikleriyle astrolojiyi kıyaslar. Sinema ve dizi filmlerinde kahramanların yer aldığını ve olumlu veya olumsuz bir şekilde kendi sorunu çözdüğünü söyler. Fakat aynı durumun astroloji yazıları için geçerli olmadığını düşünür. Astroloji yazısı, kişisel betimlemeler yapmasına karşın farklı bir biçimde organize edilmektedir. Bu yazılarda sorunu çözen güç, gizem, kahraman olayın dışındadır ve yazıda dolaylı olarak sadece ima edilir. Doğru yol gösterilir. Bu nedenle irrasyonel astroloji, diğer medya içeriklerine göre daha gerçekçi görünür. Adorno, astrolojide, kahramanın ya ilahi işaretlerle ya da daha genel olan çokbilmiş yazarla yer değiştirdiği tespitinde bulunur. Böylece okurun sorunu dış destekler, başka kişiler veya başka soyut güçler aracılığıyla çözülmüş olur. Okurun zayıf olmadığı bağlamında bir farkındalık yaratılır (1994, s ). Astroloji yazıları, bireyin içerisinde bulunduğu sorunlarla, dış dünyanın sorunlarını pek bağdaştırmaz. Ünlü bir sözle Adorno, bu düşüncesini pekiştirmek ister: Her şey insana bağlıdır. Bu söz, insanı yatıştırma özelliğine sahiptir. Tam da kapitalist düzenin istediği türden insan formatlamaya birebirdir. Astroloji ortaya çıkan sorunların çoğunu, bireyin psikolojisine ve davranışlarına bağlamaktadır. Mevcut kapitalist sistem böylece eleştiriden kurtulmuş olur. Adorno, astrologların aslında bütün yönleriyle kötü gidişatın farkında olduklarını ama bunu düzeltmek yerine bozuk bir resim çizmeyi tercih ettiklerini belirtir. Bireylerden beklenen sadece verilen koşulları takip etmeleridir (1994, s. 79). Bugünlerde işyerinizde kolektif değerleri ön plana almanız gerekecek. Bu sizin için biraz zor olabilir ama kararınızın bireysel seviyede faydalarını göreceksiniz (13 Ağustos 2014, Aslan). Beklenmedik hoş gelişmeler bizi bazı tercihler yapmak zorunda bırakabilir. Diğer yandan, aynı sebeple yanlış beklentilere kapılıp bazı olanakları verimli kullanma şansını da yitirebiliriz. Gerçekçi olmaya çalışmalı ve gelişmeleri dikkatle takip etmeliyiz. Şanslar kapıda. İstikrarlı ve organize olan başarıya ulaşır (26 Kasım 2014). Bazı konularda ödün vermeniz veya güç mücadeleleri yaşanmaması için geri planda kalmanız herkes için en iyisi olacak gibi duruyor. Yapabilecek misiniz? (26 Eylül 2014, Akrep). Problem çözme konusunda pratik olmanız ve olayları basit şekilde ele almanız takdir toplayabilir. Ortaklık veya işbirliği gerektiren işlerin gündemde olacağı günlerdesiniz. Bazı ilişkilerdeki sorunları çözme olasılığı doğabilir (2 Eylül 2014, Koç). Sağlıkla ilgili konular gündeme gelebilir veya çalışma arkadaşlarınızı ilgilendiren gelişmeler yaşanabilir. Bazı işlerinizi tamamlayabilirsiniz ya da işyerinizdeki değişiklikleri gösteren haberler gündeme gelebilir (8 Ekim 2014, Akrep). Özel yaşamınızda sizi yanıltan kişiler olabilir. Maddi alanlardaki durumunuz veya planlarınız konusunda da gerçekçi olmanız gerekiyor. Riskli girişimlerden uzak durmakta fayda var. Yarın işler güzelleşiyor (10 Ekim 2014, Boğa). Adorno, her şeyi dikte eden kaderin irrasyonelliğinin ve tavsiyeler öneren yıldızların, toplum için sadece bir ekran olduğunu söylemektedir. Bu ekran, irrasyonel kaynaktan doğan mesajlarla dışarı aktarılmakta ve insanları hem tehdit etmektedir hem de böylece varlığını sürdürmektedir. Adorno, bu yolla sosyal statükodan gelen mesajların sütunlar aracılığıyla tasavvur edildiğini, diğer bir anlatımla açığa çıkartıldığını dile getirmektedir: Adorno dan doğrudan aktarmak gerekirse; Sütunun bütün kanunları, sosyal gereksinimlerin bütün bireyler üzerinde işleyebilmesini güçlendirmek içindir. Daha 24217 irrasyonel gereksinimlerin daha irrasyonel nedenler gerektirdiğini ifade eden Adorno, antagonizmden ve sosyal koşullardan ortaya çıkan sorunların, sütunlar aracılığıyla sosyal kalıplarla uzlaştırıldığını ve bu amaç uğruna tehdit ve yardımın ise birleştiğini söylemektedir (1994, s. 80). Böylece astroloji köşeleri insanlara hem sözde yardım etmektedir hem de insanları tehdit etmektedir. Ve çelişkili iki durum, bir olgu altında birleşmektedir. Astroloji, çağımızda kapitalist sistemlerle kurumsallaşmış yaşam tarzlarının beklentilerine göre çalışır. Özetle, kapitalist sistem yıldızlarla adeta bir anlaşma yapmıştır. Statükoya uygun birey, böylece sosyal manipülasyonla yeniden üretilmektedir. Her zaman ortaya çıkmaya hazır olan veya ertelenen içgüdüsel arzular, astroloji tarafından bastırılmaktadır. Adorno, bu noktada, insanların bütünüyle astrolojiye inanmadığını, yani irrasyonelliği her zaman rasyonelleştirmediklerini ama bu sisteme inanmaları bağlamında koşullandırıldıklarını söyler. Böylece astroloji, kültür endüstrisiyle harmanlanmış olur (1994, s ). Alımlayanın Görüntüsü Yukarıdaki verilen bilgilerde astrologların, kendi kitlelerine ilişkin bilgi sahibi olduğuna zaman zaman değinilmiştir. Yazar, okurun kendisinden ne beklediğinin bilincindedir. Yazılarında bu beklentilere cevap vermek, yazarın astroloji yazmasının temel mekaniğini oluşturmaktadır. Okur, astroloji sütunlarında her daim profesyonel bir kimlikle temsil edilmektedir. Bu yazılar okura, otoriter olduğu, pratik olduğu, karar almak zorunda olduğu, teknik olarak akıllı olduğu ve sorunların üzerinden gelme yeteneğine sahip olduğu şeklinde sürekli bir bilinç yüklemektedir (1994, s. 82). Adorno, durumu daha somutlaştırmak için kadınlar üzerinden gider. Astroloğun, kadının günümüz toplumlarında aşağı tabakaya ait olarak tanımlandığının farkındadır. Ve bunu bir araç olarak kullanır. Başka bir ifadeyle, kadınları, feminizm hareketini destekleyerek veya onları bu doğrultuda cesaretlendirerek, pohpohlayarak kendi okuru haline getirmektedir. Adorno ya göre, köşe yazarları, kadınların aşağı dereceye ait olarak görüldüğünün farkında olan ve gündelik yaşama eşit bir şekilde katılmalarını destekleyen yazarlardan daha yüksek bir oranda durumun farkında oldukları şeklinde görünmektedirler. Bu bağlamda, erkekleri hedef gösteren içerikler kaleme almaktadırlar. Erkekler de aynı şekilde yazarlarca muhatap alınmaktadır. Erkekler karar alıcı bir konumda tanımlanabilmektedir. Kadınların erkeklere bağımlı olduğu vurgusuna dahi yumuşak fırça darbeleriyle yer verilebilmektedir. Gençler ise genelde otuz yaş öncesi-, profesyonel yaşamda güçlü oldukları, bu yaş itibariyle romantik eğilimlere sahip oldukları şeklinde muhatap alınmaktadır (1994, s ). Astroloji yazıları, herhangi bir kurumsallaşmış dini hedef göstermeden insanları ibadete yönlendirmeyi de hedefleyebilmektedir. Fakat ibadeti boş zaman etkinliği olarak tanımlamayı ihmal etmemektedirler. Özellikle tatile çıkacaklara bu şekilde tavsiyeler verilmektedir (1994, s. 84): Yeni ilgi alanları keşfedebilir veya yeni kişilerle tanışabilirsiniz. Hayatınızda olumlu değişiklikler yapmanıza faydası olabilecek yeni bağlantılar kurabilirsiniz. Aşk hayatınızda olumlu gelişmeler var. Kadere güvenin. (10 Kasım 2014, Yengeç). Adorno, astroloji yazılarında alımlayanların çeşitli kesimlerden olabileceğini belirtmektedir. Örneğin, bazen hedefe araç sahipleri yerleştirilebilir. Bu araç sahiplerine pratik, genel tavsiyelerde bulunulur. Araç sahibi olmayanlara ise araç sahibiymiş gibi davranılır. Adorno, astroloji yazılarının, 24318 okurun eğitim düzeyine referans göndermediğini, okurun kişisel kalitesini hiçbir biçime açıkça çağrıştırmadığını söyler. Genel olarak hoşnutluklardan söz edilir ve okuyucular, üniversite, orta öğretim, ilköğretim gibi kategorilere açık bir şekilde ayrıştırılmaz (1994, s. 84). Ama alımlayanların en önemli özelliği, sosyoekonomik statüleridir. Astroloji yazıları, bireylere yönetici yardımcısı olma, yaşamda iyi bir pozisyona gelme gibi vaatlerde bulunabilmektedir. Özellikle Fortune dergisi bu duruma iyi bir örnek teşkil etmektedir (1994, s. 85). Astroloji yazıları, insanların psikolojik olarak zayıf oldukları ve bu şekilde bir bağımlılık gereksinimi hissettikleri üzerinden işlem görmektedir. Ayrıca köşe yazarları, hedef kitlesinin toplumda hangi sınıfa denk düştüğünü bilmektedir. Bu sınıf genel olarak orta sınıftır. Orta sınıfa astrolojik psikolojik desteklerde bulunmak temel amaçtır. Ama toplumlarda psikolojik desteğin önemli olduğunu düşünen sınıf ise genel olarak küçük burjuva olduğunu da hatırlatmak gerekmektedir (1994, s ). Adorno, astrolojinin faşist, otoriter, baskıcı, zorba olduğunu sıklıkla vurgulamıştır. Bireyleri kendine bağımlı hale getirmeyi bu sayede başardığını belirtmeyi ihmal etmeyen Adorno, astrolojinin bireylere yol gösterebilmesi için, bireylerin astrolojiyi sorgulamaksızın takip etmesi ve astrolojiye inanması gerektiğini düşünür. En azından astroloji yazarları, böyle bir okur kitle ve daha genel olarak böyle bir toplum kurmaya çalışmaktadır: Asıl gerçekçi olan astrolojik kalıbın kendisidir: birey, sistem ve kendisi arasında açık herhangi bir bağlantı kurmaksızın, yüksek oranda sistemleştirilmiş kurallara itaat etmek zorunda olduğuna inanır. Baskıcı sinir hastalıklarında olduğu gibi astrolojide de birey, neden demeksizin bazı kurallara sıkı bir şekilde bağlanmak zorundadır. Bu sadece emrin korkutucu ve ezici gücü ile kaynaştırılmış görünen bir itaat körlüğüdür. Astroloji formunda görünen yıldızlara göre yap ve yapma ların girift sistemi, baskıcı sistemin kendi tasarımı olarak görünmektedir (1994, s. 87). Yıldızlardan gelen tavsiyeler, irrasyonel otoriteryan bağımlılığı ve itaatkârlığı yükseltir ve anlaşılmaz ve acımasız yasaları güçlendirir. Adorno, astroloji yazılarının, rasyonel olmayan böylesi güç dayatmalarını temel malzeme olarak kullandığını söyler. Bireyler, tavsiyeleri okurken, otoriter ve baskıcı tavrı veya tavsiyenin nedenini asla sorgulamaz. Sadece söylenenleri uygulamakla veya olası ihtimalleri beklemekle yetinirler (1994, s ). Kendi mutluluğunuzu ve refahınızı ön plana almanız gereken bir sürece giriyorsunuz. Mutlaka bu şekilde davranmaya başlamalısınız (22 Ekim 2014, Yengeç). Ev ve aile hayatınız açısından güzel bir hafta. Önümüzdeki 1,5 ay boyunca ikili ilişkiler ve ortaklık gerektiren işler başlıklarında mücadeleler başlıyor. Karşı tarafın mutluluğunu ön planda tutmanız gerekebilir (14 Eylül 2014, İkizler). Sizin için çok önem taşıyan belli bir fikre veya programa bağlı kalma isteğiniz (aslında iş, aşk veya aile ilişkileriniz vb. açısından iyi olmayacağına dair işaretler olsa bile) çok normal (24 Ekim 2014). Doğruyla yanlışı ayırmanın zorlaştığı günler. Dolayısıyla, tüm gerçekleri öğrenmeden sessiz kalmanızda veya fazla gürültü yapmamanızda fayda var (20 Ekim 2014, Oğlak). Endişeleri bir kenara bırakıp, hayalini kurduğunuz şeyleri başarabilirsiniz. Harekete geçmeniz gerekiyor (7 Ekim 2014, Aslan). Dış görünüşünüze önem vermeli ve yaşadığınız yerle ilgili planlar yapmalısınız (10 Kasım 1952, Akrep). 24419 Astroloji sütunlarının psikolojik içyüzü, okuyucunun psikolojik içyüzünü geliştirmek için kullanılmaz, aksine okuyucunun savunma mekanizmasını sürdürmek ve okuyucunun irrasyonel kalıplara bağımlı hale gelmesini sağlamak amacıyla kullanılır. Böylece okuyucu astroloji yazarına daha yüksek bir oranda itaat eder. Astroloji yazılarının okuyucuya dikte ettiği baskıcı kalıplar aslında sosyal yapı içerisinde oluşturulmuş yapılardır. Düzenin oluşturduğu dayatmacı psikolojik yapılar, köşe yazarlarınca sadece okura aktarılır ve okurun bu yapılara itaat etmesi önerilir. Aynı zamanda gerçekçi olmayan bu baskıcı yapıların, gerçekçi olmayan boyutu saklanarak gerçekmiş gibi sunulur ve okurun sistemin irrasyonelliğini unutması sağlanır (1994, s ). İki Evreli Yaklaşım Astroloji yazıları hem gelenekselliği, hoş davranışları ve uyumluluğu hem de bütün süreçleri nesnel koşullardan yalıtarak, bireysel süreçlere bağlamaktadır. Diğer bir ifadeyle, gerçekliğin olumsuz görüntülerini iç sezi mekanizmaları şeklinde göstererek kontrol altında tutmaktadır. Aynı şekilde bu kontrol mekanizmasını üst noktaya ulaştırmak için içeriklerini kurgulamaktadır. Astrolojide bireylere, sorunlarının çözümleneceği bağlamında sözler verilmektedir. Ama şu şartlar altında: astrolojinin önerilerine razı ol ve söylemediklerinden uzak dur. Kendini astrolojinin kollarına bırak (1994, s. 89). Her ne kadar astroloji, her şeyin yolunda gideceğini söylese de bu okur için tatmin edici değildir. Okuru tatmin edecek daha fazla şeylere gereksinim vardır. Uzlaşmayan ve bağdaşmayan gereksinimler veya sosyal gerçeklik gibi psikolojik ekonomiler aracılığıyla bireylere sürekli bir biçimde rahatsızlık verilmektedir. Astroloji sütunları, muhatap aldıkları bireyleri her daim engellenmiş olarak yapılandırmaktadır. Bu engellenmişlik durumunu inşa etme, okuru rahatlatmak veya okurun gereksinimlerini reddetmesini sağlamak için yeterli değildir. Astroloji yazıları, okuru kendi otoriter yapısına bağımlı hale getirmek istiyorsa, var olan çelişkili durumları yakalamak/fark etmek zorundadır. Astroloji yazıları, var olan sorunu, saf bir pozitif ideoloji ilan ederek veya gündelik olayları kolayca çürütebilecek içerikler yayınlayarak çözemez; sorunun çözümü, astroloji yazısının düzenlenmiş mekaniğinde gizlidir. İşte burada devreye, yıldızların gizemli gücü girmekte ve çelişkili durumları törpülemektedir (1994, s ): Burada temel resmi bir aygıt işlemeye başlar ve olasılıkla sütunun en etkili hilesi bütünüyle kendi temel aracından türer: yani zaman unsurundan. Astroloji temel olarak, yıldızların ne olacağını veya -eğer yaklaşım daha güncelse- herhangi bir gün veya saatte neyin tavsiye edilebileceğini veya edilemeyeceğini tanımladığı şeklinde bir numara yapar. Böylece, hangi burç altında olursa olsun güya herkesi etkileyen bu günün temel takımyıldızından dolayı çoğunlukla genel bir ruh hali, bütün bir gün boyunca sürdürülür (1994, s. 90). Yaşamın birbiriyle çelişen gereksinimlerinin nasıl dağıtılacağı sorunu, çoğunlukla aynı günün farklı periyotları kullanılarak (çelişkili durumlar günün farklı saatlerine dağıtılır) aşılmaktadır (1994, s. 91). Adorno nun iki evrelilik dediği durum, aslında bir bireyin aynı anda iki farklı yerde veya iki farklı durum içerisinde olamaması durumudur. Bu mantıksal bir hatadır. Fakat astroloji yazıları, bu iki evreli yaklaşımı kullanarak çelişkileri ortadan kaldırmaktadır. Bir çelişki yaratmamak adına, gün içerisinde bireyin yaşayacağı çelişkili durumlara zaman çizelgesi niteliğinde bir çizelge oluşturmaktadır. Bu sayede astroloji yazıları, bir birey için önerilen ve birbiriyle çelişen iki farklı durumu, -kendi aygıtını 24520 kullanarak ve kendi aynasından bakarak- rasyonellik temelinde çözüme kavuşturmuş olmaktadır. Adorno, bu çalışmasında sıklıkla kullandığı sahte ifadesini, farklı bir biçimde yine kullanmaktadır: sahte çözüm. (1994, s. 94). Sabahtan maddi konular gerginliğe yol açabilir ama akşam saatlerinde alacağınız bir haber ya da okuyacağınız bir yazı, finansal konulardaki çelişkili düşüncelerinize tam bir cevap olacak (8 Ağustos 2014, Başak). Duygularımızı ifadede zorlanarak, engellenmişlik veya baskı altında hissederek başlayan gün, otorite konumundaki (üst, baba, öğretmen, yetkili, eş vb.) kişilerle ilişkilerde yaşanabilecek zorlanmalarla devam ediyor. Akşamüstünden itibaren ise etkiler yumuşamaya başlayacaktır (17 Ağustos 2014). Fikir çatışmalarıyla başlayabilecek gün, akşam saatlerinde önemli işlerimizi halledebilmemiz için uygun olabilir (4 Eylül 2014). Sabah saatlerinde duygusal anlamda dengesizlik hissedilse de, işlerimizi rahatlıkla halledebileceğimiz, enerjimizi istediğimiz alanda kullanabileceğimiz, öneri ve tavsiyelerden yararlanabileceğimiz bir gündeyiz (5 Eylül 2014). Sabah saatlerinde, içinizden hiçbir şey yapmak gelmeyebilir, iç sıkıntısı veya huzursuzluk hissedebilir veya engellenmişlik hissi ya da baskılarla uğraşabilirsiniz. Öğleden sonra ise, sevgi temalı ilişkiler, estetik ve sanatla ilgili konular günün iyi bir akışta geçmesini ve kendimizi iyi hissetmemizi sağlayacaktır (28 Eylül 2014). Sabah saatleri biraz gergin etkiler içerse de, aslında hoş olanakların yüzünü gösterebileceği birkaç günlük dönemdeyiz (26 Kasım 2014). İki evreli durumunun anlaşılması için Adorno nun şu alıntılarına göz atmak yeterlidir: Oysa bazı zorlayıcı semptomlar, içgüdüsel talepleri algılayan bozulmuş biçimleridir, diğeri ise süper-egonun anti-içgüdüsel tehditlerini ifade eder, diğer semptomlar açık bir biçimde bu ikisi arasındaki mücadeleyi gösterir. Obsesif kuşku semptomlarının çoğunun üzeri, Yaramaz olabilir miyim veya iyi olmalı mıyım? formülüyle örtülür. Bazen bir semptom, sakıncalı bir dürtüyü temsil eden bir evre ile buna karşı savunma içerisinde olan diğer bir evre olmak üzere iki evreden oluşur. Örneğin Freud un fare-adamı na, birisini incitme ihtimalinden dolayı yolda duran bir taşı kaldırma zorunluluğu ve ardından tekrardan o taşı yerine koyma zorunluluğu yüklenmiştir. iki-evreli bir davranış. Bir hasta, sırasıyla bir yaramaz çocuk ve kati bir cezai amir gibi davranabilir. Obsesif nedenlerden dolayı bir hasta dişlerini fırçalamayabilir. Hasta dişlerini fırçalamamasından bir süre sonra, kendisini tokatlayabilir veya azarlayabilir. Diğer bir hasta her zaman bir not defteri taşır. Bu deftere, kendi hareketlerine göre övgü ve suçu belirtmek amacıyla onay işaretleri koyabilir (Fenichel den akt. Adorno, 1994, s. 96). Astroloji yazıları, bu şekilde çelişkili durumlara, pratik çözüm önerileri sunmaktadır. Bir nevi insanları, içerisinde bulundukları çelişkiden kurtarmaktadır; daha doğrusu kendi oluşturdukları çelişkilere, yine kendileri çözüm üretmektedir. Adorno nun, astrolojiyi takip etmekle, psikolojik bağlamda ego zayıflığı ve bağımlılığı arasında bir ilişki olduğunu birçok kez dile getirdiğini söylemek doğru olacaktır. İş ve Haz Adorno, bu başlık altında astrolojik tavsiyelerin, iş ortamlarında insanları nasıl motive ettiğine ışık tutmak istemiştir. Adorno, Almanya da çocuklara İngilizce öğretildiğinde ilk olarak genellikle şu şiirle başlandığı bilgisini verir: Work while you work, play while you play. 246 Daha göster
Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri İLTB 601 İletişim Çalışmalarında Anahtar Kavramlar Derste iletişim çalışmalarına Detaylı PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II
PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi Detaylı UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK
UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL Detaylı Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir?
Ç. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Temmuz-Aralık 2002 KİTAP TANITIMI Yrd. Doç. Dr. Hasan KAYIKLIK Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Detaylı Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır.
Nedir? Bağımlılık Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Ne Zararı Var? Teknolojinin insan hayatına sağladığı Detaylı SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni
PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler Detaylı KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?
KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası Detaylı DAVRANIŞ BİLİMLERİ DAVRANIŞ BİLİMLERİNİN İNCELENDİĞİ SİSTEMLER
DAVRANIŞ BİLİMLERİ DAVRANIŞ BİLİMLERİNİN İNCELENDİĞİ SİSTEMLER Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Davranış Bilimleri I. Fizyobiyolojik Sistem A Biyolojik Yaklaşım II. Psikolojik Sistem B. Davranışçı Yaklaşım C. Gestalt Detaylı Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir.
DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık Detaylı Medyada Doğrular ve Yanlışlar: Toplumun Gıda Güvenliği Algılarındaki Etkileri
Medyada Doğrular ve Yanlışlar: Toplumun Gıda Güvenliği Algılarındaki Etkileri İstanbul Teknik Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Prof. Dr. Dilek Boyacıoğlu boyaci@itu.edu.tr Gıda Güvenliği Mısır uygarlığında Detaylı İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar
İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri Detaylı MOTİVASYON. Nilüfer ALÇALAR. 24. Ulusal Böbrek Hastalıkları Diyaliz ve Transplantasyon Hemşireliği Kongresi Ekim 2014, Antalya
MOTİVASYON Nilüfer ALÇALAR 24. Ulusal Böbrek Hastalıkları Diyaliz ve Transplantasyon Hemşireliği Kongresi Ekim 2014, Antalya Motivayon nedir? Motivasyon kaynaklarımız Motivasyon engelleri İşimizde motivasyon Detaylı Özet Giriş Davranışsal Finans. Davranışsal Finans. Salim Kasap, Turkish Yatirim. 19 Ocak 2011
Salim Kasap Turkish Yatirim 19 Ocak 2011 Sınırlı Arbitraj... Yatırımcı Psikolojisi Zayıf Piyasa Etkinliği -Weak Form Efficiency Tarihsel verilere dayanarak yapılan yatırım tercihleri ile üstün karlar elde Detaylı MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI
MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI ÇALIŞMA PSİKOLOJİSİ VERİ BANKASI ÖRNEĞİ www.calismapsikolojisi.net Yrd. Doç. Dr. Burcu KÜMBÜL GÜLER Kocaeli Üniversitesi Gündem İnsan Kaynakları ve Çalışma Detaylı BİRLİKTE YAŞAMA(KASIM-ARALIK)
BİRLİKTE YAŞAMA(KASIM-ARALIK) Özel Ata Anadolu Lisesi Müdürü Bahriye Aksoy un başkanlığında Sosyal ve Fransızca Bölüm öğretmenleri Değerler Eğitimi nde yapacakları görevleri ve kendilerine yardımcı olacak Detaylı Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi
TÜKETİCİ DAVRANIŞLARI SORU VE CEVAPLARI 2014-2015 1 ) Güdülenme süreci aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? İhtiyaç - Dürtü - Davranış - Güdü Güdü - Dürtü - İhtiyaç - Davranış Davranış Detaylı İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI
İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile Detaylı A: Algılama gücü ve mantık yürütme kabiliyeti yüksek kişiliği temsil eder.
Karşınızdaki kişinin ismine bakarak onun hakkında fikir sahibi olabilirsiniz. Bunun için söz konusu isimdeki fiziksel, zihinsel, duygusal, ruhsal enerji sembollerinin açıklamalarına bakmak gerek. İsimdeki Detaylı HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET Detaylı DERS PROFİLİ. Siyaset Kuramı I POLS 305 Güz 5 3+0+0 3 5
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Siyaset Kuramı I POLS 305 Güz 5 3+0+0 3 5 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları Detaylı KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.
KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal Detaylı İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu
İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr Detaylı Altınışık, Ş. (2014). Montessori eğitiminde metalaşma. Eleştirel Pedagoji Dergisi, (35), 50-52. Montessori Eğitiminde Metalaşma.
Altınışık, Ş. (2014). Montessori eğitiminde metalaşma. Eleştirel Pedagoji Dergisi, (35), 50-52. Montessori Eğitiminde Metalaşma Giriş Şenay Altınışık Çocuğun duyarlılığının hayal edebileceğiniz herhangi Detaylı BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ DEMOKRASİ KAVRAMI AÇISINDAN DEVLET VE DİN İLİŞKİLERİ
BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ DEMOKRASİ KAVRAMI AÇISINDAN DEVLET VE DİN İLİŞKİLERİ Enes SANAL Ankara, 2014 Giriş Siyasal iktidar ile din arasındaki ilişkiler, tüm çağlar boyunca toplumsal Detaylı GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU
GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU A R A Ş. G Ö R. Z E Y N E P K I R I K K A L E L İ Gebelik dönemi fizyolojik olduğu kadar kalıcı psikolojik değişikliklere de neden olmaktadır. Anne karnında gelişen Detaylı İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER
İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel Detaylı MİT VE DİN İLİŞKİSİ. (Kutsal Metinlerle İlişkisi) DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1
MİT VE DİN İLİŞKİSİ (Kutsal Metinlerle İlişkisi) DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 Mit ve Din Mitolojiler genel olarak dinsel, ruhani ve evrenin ya da halkların oluşumu gibi yaratılış veya türeyiş gibi temaları içerirler. Detaylı Bir başka benzer model ise DAGMAR dır. Tüketicinin benzer aşamalardan geçtiğini varsayar.
İletişim mesajlarına gösterilen tepkiler açısından; amaçlar değişik modellerle açıklanmaya çalışılmıştır. A.I.D.A modeli olarak da adlandırılan bu model dört aşamalıdır. 1. 2. 3. 4. Dikkat İlgi Arzu Detaylı UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ
TMMOB Makina Mühendisleri Odası I. Ulusal Uçak Havacılık ve Uzay Mühendisliği Kurultayı 12 Mayıs 2001 Eskişehir-Türkiye UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ Mehmet Nazım Detaylı DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETME ALMANCASI II MAN 104 2 3 + 0 2 2. Program Öğrenme Çıktıları 5, 12
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETME ALMANCASI II MAN 104 2 3 + 0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Detaylı Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı
Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Hak Kavramı Herhangi bir varlığın, kanuni veya ahlaki gerekçelerle, sahip olması veya yapabilmesi olağan şeyler.. Hak Kavramı Kazanımlara Detaylı DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu
DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler Detaylı DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Detaylı 1. Bir süre için hayatınızdaki iyi şeylerin artık olmadığını varsayın.
MUTLULUĞU ARTTIRMAK İÇIN BILIMIN KANITLADIĞI ON BASIT FAALIYET Bilimsel çalışmaların sonuçlarına kulak verdiğimizde mutluluğunuzu arttırmak için yol gösterebilirler. Aşağıdaki faaliyetleri 10 gün düzenli Detaylı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?
Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi Detaylı yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır.
Önsöz Günümüzde, hemen hemen her tür ve boyutta organizasyonda, görevleri proje olarak organize etmek yaygınlaşmıştır. Bunun en temel nedenlerinden biri çağdaş yönetim anlayışının hiyerarşik örgüt yapısından Detaylı AÇI OKULLARI ETİK MANİFESTOSU
AÇI OKULLARI ETİK MANİFESTOSU DEĞERLERİMİZ 1. Dürüstlük 2. Saygı 3. Sorumluluk 4. Üretkenlik 5. Farkındalık 6. Hoşgörü EVRENSEL DEĞERLERİMİZ 1. Evrensel kültür birikimine değer veririz. 2. Evrensel ahlak Detaylı Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67
MBA 507 (3) TUTUMLAR VE İŞ TATMİNİ Tutum Tutum bir kişinin diğer bir kişi, bir olay veya çevresi ile ilgili olarak negatif veya pozitif tavırdır. Tutum Tutumlar değerler gibi sosyal ve duygusal inşalardır Detaylı Ek 6. ÇALIŞANLARI DEĞERLENDİRMEK İÇİN KULLANILACAK KRİTERLER. 16. Temsil Yeteneği
Ek 6. ÇALIŞANLARI DEĞERLENDİRMEK İÇİN KULLANILACAK KRİTERLER 16. Temsil Yeteneği Kurumu temsil yeteneğinden yoksun, tutarsız ve güven oluşturmayan bir izlenim vermektedir. 1 Giyim, konuşma ve tavırlarında Detaylı MEB kitaplarının yanında kullanılacak bu kitap ve dijital kaynakların öğrencilerimize;
Diverso Firmanız tarafından verilen sözlü brief de de belirtildiği üzere Diverso farklı anlamına gelen İtalyanca bir kelimedir. Marka olarak diverso nun tercih edilmiş olması aynı zamanda oluşturulmak Detaylı DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Detaylı Veri Toplama Teknikleri
A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller Detaylı PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak
Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Dünyada yaşanan ekonomik kriz liderlik stillerinde de değişikliğe yol açtı. Hay Group'un liderlik stilleri üzerine yaptığı araştırmaya göre, özellikle Detaylı Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma
ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Laboratuvara Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.2013) Derslik B301 1 BİLGİ EDİNME İHTİYACI: Detaylı PSİ3541 - PSİ362 Doç.Dr. Hacer HARLAK. UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999)
UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal psikologların iki şapkası Emprik araştırmalara dayanan kuramlar inşa eden bilimci Laboratuvar dışındaki pratik sorunları çözmek Detaylı EĞİTİM TEKNOLOJİSİ VE İLETİŞİM
1 EĞİTİM TEKNOLOJİSİ VE İLETİŞİM 2 ÖĞRETİM TEKNOLOJİSİ ve İLETİŞİM Öğretim teknolojisi, öğrenmenin amaçlı ve kontrollü olduğu durumlarda öğrenmeyle ilgili sorunların analizi ve çözümünde insanları, yöntemleri, Detaylı TREYT KURAMLARI. (Ayırıcı özellikler ya da kişilik çizgileri) Doç.Dr. Hacer HARLAK - PSİ154 - PSİ162
TREYT KURAMLARI (Ayırıcı özellikler ya da kişilik çizgileri) TREYT KURAMLARI Treyt Bireylerin farklılık gösterdiği kişilik boyutlarının temelini oluşturan duygu, biliş ve davranış eğilimleri Utangaç, açık, Detaylı DOĞANIN YOK EDİLİŞİ VE YIĞINLAŞAN OBJELER
DOĞANIN YOK EDİLİŞİ VE YIĞINLAŞAN OBJELER Ebru Dede Hayatımızı her yönden etkileyen tüketim ortamı, sanat eserlerine de yansımıştır. Doğrudan tüketime odaklanan eserlerin sanatçıları bu ortamın zararlarına Detaylı ETİK DEĞERLER VE DÜRÜSTLÜK
Etik Kavramı ETİK DEĞERLER VE DÜRÜSTLÜK Etik kelimesi köken olarak Eski Yunan'a kadar gider. Etik evrensel olarak kabul gören kurallardır. Etik; doğruyla yanlışı, haklı ile haksızı, iyiyle kötüyü, adil Detaylı Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi. Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş
Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş Canlılar hayatta kalmak için güdülenmişlerdir İnsan hayatta kalabilmek Detaylı Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi,
Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi, ***İnsanların trafikteki davranışlarını ve bu davranışların altında yatan psikolojik süreçleri inceleyen bir psikoloji alt alanıdır. Burada özellikle sürücülerin Detaylı Medya Okuryazarlığı Programı NİLÜFER PEMBECİOĞLU
Medya Okuryazarlığı Programı NİLÜFER PEMBECİOĞLU İletişim Nedir? Değişen İletişim Kavramı Yalnızlaşma ve Yabancılaşma Yüzeysel Etkileşim İlgi Eksik Etkileşim Otomatik Etkileşim İletişim Herşeydir! Değişen Detaylı GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL Detaylı KAVRAMLAR TUTUMLAR BECERİLER
SAYI: 1 ANASINIFI I. PYP SORGULAMA ÜNİTESİ VELİ BÜLTENİ DİSİPLİNLERÜSTÜ TEMA: Kim Olduğumuz SÜRE: 22.09.2014-31.10.2014 ANA FİKİR: Fiziksel özelliklerimi ve ilgi alanlarımı bilmek kendimi tanımamı sağlar. Detaylı DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Detaylı DEĞERLERİN ÇOCUKLARA AKTARIMI
REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not V Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Bireyi Tanıma ve Tanıma Teknikleri *Kendilerine özgü birer varlık olan bireyler, gerek doğuştan Detaylı Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu
EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ 1990 sonrasında peş peşe gelen finansal krizler; bir yandan teorik alanda farklı açılımlara hız kazandırırken bir yandan da, küreselleşme süreci ile birlikte, Detaylı Güvene dayalı felsefemiz dünyanın her
En çok satılan kitapların yazarı Robert Levering tarafından 1992 yılında ABD de kurulmuştur 25 yıldır dünya çapındaki en iyi işyerlerini analiz ve tespit etmekteyiz. 25 yıllık araştırma ve milyonu aşkın Detaylı DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.
0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ Detaylı MERT YAVAŞCA RESILIENCE
MERT YAVAŞCA RESILIENCE Sergi Sponsorları MERT YAVAŞCA RESILIENCE 17.03-11.04.2015 Hafızasında Gerisi Gelmeyen Birkaç Hayal Vardı. A. Hamdi Tanpınar, Huzur Benim gibi insanlar der Hans Bellmer, hafızaya Detaylı TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ 09.05.2013
TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ Tutundurma, mal ya da hizmetleri satışını arttırabilmek için, alıcıları satın almaya ikna edebilmeye yönelik satıcı tarafından başlatılan tüm çabaların koordinasyonu Detaylı TRAVMA. Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı
TRAVMA Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı HEDEFLER Travmanın tarihçesi Travmanın tanımı Travma çeşitleri (Künt, Penetran, Blast, Detaylı İş Yerinde Ruh Sağlığı
5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU 2016 Çatışma Yönetimi: Kişi, Ekip ve Organizasyon Değişimi Koçluk Yaklaşımı ile Yönetmek Eğiticinin Eğitimi: Eğitime ve Kişiye Özel Ekip Yönetimi: Bütünsel Detaylı Ek 1. Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR) ve Europass Dil Pasaportu:
Ek 1. Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR) ve Europass Dil Pasaportu: Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR) dil öğrencilerinin bilgi beceri ve yeterlilik düzeylerinin belirlenmesinde standart Detaylı Bilim ve Bilimsel Araştırma
Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim nedir? Scire / Scientia Olaylar ve nesneleri kavramak, tanımak ve sınıflandırmak üzere çözümleyen, olgular arasındaki nesnellik ilişkilerini kuran, bu ilişkileri deney Detaylı DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ
215 DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 25 Kasım 1981 tarihli ve 36/55 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir. Detaylı SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR İ ALANLAR
BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ İ İ İ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR İ ALANLAR GÖRÜŞME GENEL YETENEK KULLANILAN YÖNTEMLER KİŞİLİK REFERANS YETKİNLİK TESTLERİ DEĞERLENDİ RME MERKEZİ 2 GÖRÜŞME Sonraki Detaylı İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)
D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:22 Sayı:1, Yıl:2007, ss:105-121 MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Murat Selim SELVİ * Hatice ÖZKOÇ Detaylı Evde çalışırken yararlanabileceği bir yazı tahtası çok işe yarayabilir. Bu tahta, hem yapıcı bir oyuncak
Evde çalışırken yararlanabileceği bir yazı tahtası çok işe yarayabilir. Bu tahta, hem yapıcı bir oyuncak (örneğin öğretmencilik oyununda) hem de kalem tutma ve yazı yazma becerisinin gelişimine katkıda Detaylı Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz?
Web Sitesi Hazırlarken İş Stratejisi Birçok firma başarısını web sitesine olan ziyaret sayısı ile ölçer. Hâlbuki gerçek başarı genel olarak belirlenen strateji ile ilgilidir. Web tasarımcıları ile çalışmaya Detaylı SİHİRLİ ELLER PROGRAMI
HEDEF KİTLE Potansiyel Hedef Kitle 14 yaş ve üstü A,B,C,D,E özellikle kadın TV. izleyicisi Programın Hedef Kitlesi 14-65 yaş A,B,C,D,E özellikle kadın TV. izleyicisi Potansiyel hedef kitlemizi 14 yaş ve Detaylı 4. SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ (22 Ekim-14 Aralık 2012)
4. SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ (22 Ekim-14 Aralık 2012) Sayın Velimiz, 22 Ekim 2012-14 Aralık 2012 tarihleri arasındaki ikinci temamıza ait bilgiler bu bültende yer almaktadır. Böylece temalara bağlı düzenlediğimiz Detaylı 2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi
2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi 1 Ekim 2013 tarihinde ABD Temsilciler Meclisi, Obamacare olarak bilinen sağlık reformunun bir yıl ertelenmesini içeren tasarıyı kabul etti. Tasarının meclisten geçmesinin Detaylı İş Yeri Hakları Politikası
İş Yeri Hakları Politikası İş Yeri Hakları Politikası Çalışanlarımızla olan ilişkilerimize değer veririz. İşimizin başarısı, küresel işletmemizdeki her bir çalışana bağlıdır. İş yerinde insan haklarının Detaylı Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilim Tarihi YDA 314 6 2+0 2 2
DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Bilim Tarihi YDA 314 6 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin Koordinatörü Detaylı BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR ALANLAR. twitter.com/baltasbilgievi Facebook.
BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR ALANLAR GÖRÜŞME GENEL YETENEK KULLANILAN YÖNTEMLER KİŞİLİK REFERANS YETKİNLİK TESTLERİ DEĞERLENDİ RME MERKEZİ 2 GÖRÜŞME Sonraki adımların Detaylı Nasıl Bir Deniz Feneriyiz?
Nasıl Bir Deniz Feneriyiz? Üniversitelerin, kültürel sermaye sinin en başında kuşkusuz bilimsel araştırmalar ve bilimsel yayınlar gelir. Kültürel sermaye ne denli yoğunlaşmış ve ne denli geniş bir alana Detaylı [Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.]
[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] Giriş Hekimler, hastaları ve geniş toplum kesimleri arasındaki ilişkilerde son yıllarda önemli değişikler Detaylı ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER
TANIM Antropolog, evrenin ve dünyanın oluşumu, yaşamın başlangıcı ve gelişimi, insanın biyolojik evrimi, ırkların doğuşu, insan topluluklarının fiziki yapı, kültür ve davranış özelliklerini ve diğer topluluklarla Detaylı MİLLETLERARASI İLİŞKİLER VE GÜVENLİK AÇISINDAN MEDENİYET SÖYLEMİNİN PSİKOLOJİK ANALİZİ
MİLLETLERARASI İLİŞKİLER VE GÜVENLİK AÇISINDAN MEDENİYET SÖYLEMİNİN PSİKOLOJİK ANALİZİ Prof. Dr. Abdülkadir ÇEVİK Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı 1 Medeniyet veya uygarlık, bir Detaylı HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE?
KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ-SENATURK MAKALE HAZIRLAMA VE SUNUM KURSU 11 Ocak 2013 HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE? Bahadır M. GÜLLÜOĞLU Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı ÇALIŞMA İÇİN DOĞRU Detaylı ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ
209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir. Detaylı DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE
Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Detaylı 21.Yüzyıl Öğrenenleri İçin Standartlar
30.10.2012 21.Yüzyıl Öğrenenleri İçin Standartlar GENEL DEĞERLER Okuma dünyaya açılan penceredir. Okuma öğrenme, kişisel gelişim ve zevk için temel beceridir. Öğrencilerin bütün içeriklerde ve formatlarda Detaylı Vedic Çocuk Analizi 1
Vedic Çocuk Analizi 1 VEDİC VE BATI SİSTEMİ İLE ÇOCUK ANALİZİ Adı ve Soyadı : Bir Kadın Kişi (Yapılan analizlerden seçilmiştir) Doğum Bilgileri : 04 Ağustos 1981 / Türkiye* / 11.30 Özel İşaretler : Doğum Detaylı Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 241 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Detaylı www.rehberlikservisi.org
www.rehberlikservisi.org 1 BAŞLARKEN Çocuklarımız bizim için ne kadar önemli? TEOG öncesinde onlar için neler yapıyoruz? Gelecekleri için planlarınız var mı? Çocuklarınızı yeterince anlıyor musunuz? Neden Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim