Doğu cephesi komutanı Kâzım Ka- rabekir Paşa, Doğu illerinin Ermeni zulmünden kurtarılması için bir aske­ri harekât başlatmak üzere T.B.M.M. hükümetine öneride bulunmuştu. Öne­rinin gerekçeleri şöyleydi:
O sırada Erzurum’da bulunan ve Moskova’ya gitmesi gereken Türk de­legasyonunun yolculuk edeceği Kars- Bakû yolunu açmak;
Ermenilerin İslam halka yaptıkla­rı zulüm ve katliamı durdurmak;
Ermenilerin ilk fırsatta Erzurum’u da ellerine geçirmek için girişimde bu­lunmaları olasılığına karşı. Ermeni or­dusuna üstün ve elverişli bir durum almak ve esasen Brest Litovsk ve Ba- tum anlaşmalarıyla Türkiye’ye bıra­kılmış olan Elviye-i Selâse’yi (üç vila­yet) Ermenilerden kurtarmak. Hükümet bu öneriyi inceleyerek uy­gun buldu ve Cephe Komutanlığı’na taarruz hazırlığı emrini verdi. O sıra­da S.S.C.B. ile yürütülen işbirliği ve dostluk siyaseti gereği olarak, onların önerisi üstüne soruna siyasal bir çözüm bulabilmek için saldırı, bir süre geciktirildiyse de,Ermenilerin işi iyi­ce azıtmaları üzerine T.B.M.M. Doğu Ordusu’nu 28-29 Eylülde ileri hare­kâta geçirdi.
Saldırı başarıyla gelişmekteydi. 29 Ey­lülde Sarıkamış, 30 Ekimde Kars, 7 Kasımda Gümrü ele geçirildi. Böyle­ce, Doğu illerinin kurtarılması sağlan­mış oldu (Doğu taarruzu ulusal hare­ketin ilk askeri zaferidir. Bu zafer yurtta büyük yankılar yapmış, Anado­lu’nun birçok yerinden halk, Meclis’e ve Doğu Ordusu’na tebrik telgrafları göndermiştir. Batı cephesinde, Yu­nan taarruzuyla doğan üzüntü bir öl­çüde hafiflemiş, halkın morali yüksel­miştir).
Ermeniler, 3 Aralık 1920’de, Gümrü Anlaşması’nı imzaladılar. Bu anlaş­maysa T.B.M.M. hükümetinin bir si­yasal zafer kazanmasıydı. Böylece, Bi­rinci Dünya savaşı yenilgisinden son­ra, Doğu Anadolu’da kurulmaya çalı­şılan Ermenistan artık bir hayal olu­yordu.
Doğu cephesinin kapanmasıyla asıl savaşını batıda Yunanlılarla yapa­cak olan Türk ordusu, arkası güven­li olarak dövüşecek ve doğudaki bir­liklerin bir bölümü Batı cephesine nakledilecekti. Ayrıca, Rusya’dan ge­lecek yardımlar için de yol açılmış bu­lunuyordu.
Updated: 14 Mart 2014 at 23:31
◀ Kurtuluş savaşı Güney Cephesi
Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi ▶