Irgandı Köprüsü - Bursa'da ne var?
Ana Sayfa Bursa Rehberi Irgandı Köprüsü
Bir anıt, bir tarihi yapı düşünün yaklaşık 600 yıldır ayakta, hep aynı amaçla, tarihin her aşamasında işlevselliğini korusun. Tarihin birçok yıkıcı olayına şahitlik etsin. Sarsılsın ama yıkılmasın, bombalansın ama parçalanmasın. Dünyanın en büyük gezginleri dolaşsın; öve öve bitiremesin mesela; hakkında “dillere destan” öyküler yazılsın. Irgandı Köprüsü!
Şimdi sizi “yıkılmayan çınar”, Irgandı Köprüsü ile tanıştıralım. Bursa’nın Setbaşı mevkiinde, Gökdere üstüne kurulu Irgandı Köprüsü. Kuruluş tarihi epey eski olunca, kuruluşu ile alakalı rivayetlerde epey bol tabi. Meselea, “Günlerden bir gün Orhan Bey zamanında bir savaşçı civardaki kayalardan sesler duyar. Savaşçı çıkan sesleri düşman olarak yorar ve kayalara doğru savurur kılıcını. İsabet eden kayalar hareket ederek, yani “ırgandıyarak” içerisinden büyük bir hazine saçar. Savaşçı hazineyi alır, dosdoğru Orhan Bey’e götürür. Hikayeyi dinleyen Orhan Bey, hazinenin o kayaları ait olduğunu düşünür ve hazine ile oraya bir köprü inşa edilmesi emrini verir.”
Gelin görün ki yukarıda anlattığımız hikayeye benzer birçok hikâye olsa da köprünün inşasından itibaren tutulan kayıtlar günümüze kadar ulaşmış bulunmakta. Köprü inşaatı, 2. Murat döneminde, tam tarihi ile 1442 yılında tamamlanmış. Lakabını İran’da yaşadığı yer olan Irgandı’dan alan Irgandı Ali’nin oğlu Tüccar Hacı Müsliddin köprüyü yaptıran kişi. İran ve Avrupa arasında ticaret yapan bu aile, kazandıkları yüklü paralar namına yaptırmış köprüyü.
Köprü ilk inşasında da, günümüzde kullanıldığı şekliyle “Köprülü Çarşı” olarak yapılmış. Karşılıklı 16 dükkan, toplamda 32 dükkandan oluşan köprü, ticaretin sürdüğü önemli alanlardan biri olmuş yıllar boyu. Köprü, bünyesinde bulunan depolar ile ticareti kuvvetlendirirken; ahır ile de tüccarların, seyyahların ve gezginlerin durağı olmasına hizmet etmiş.
Öyleki, 17. yüzyılda Evliya Çelebi dahi, çarşıya gelmiş. Vakit geçirmiş. Görkemine öyle kapılmış ki, hakkında öyküler yazmış. Öykülerinde, köprü ile ilgili -200 dükkandan oluştuğu- tasviri de, o ihtişama ne kadar kapıldığını ortaya koymakta.
Köprü günümüze ulaşana kadar ilk büyük hasarını 1854’te, Büyük Bursa Depremi ile almış. Zamanın Bursa’sında derin acılar yaratan depremde, köprünün taşıyıcıları zarar görmüş ancak 1856 yılına kadar onarılıp yeniden faaliyete geçirilmiş. İkinci yıkım ise Kurtuluş Savaşımız zamanında yaşanmış. Bir süre şehri işgal eden Yunan askerleri, bozguna uğrayıp geri çekilmeye başlayınca, her yeri yakıp yıkmaya başlamış. Irgandı köprüsü de bu zulümden nasibini almış. Gövdesi dinamitle patlatılarak,derin yaralar açılmış ancak yıkılmamış. 1942 yılına kadar tadilat süreçleri geçiren köprü, çarşısı ile birlikte yerinden kepenk açmış.
Bursa’nın İlk Fotoğraf Karesi
Irganda tarihi anlatmakla/yazmakla bitmez. Örneğin; tarihe not düştüğü önemli olaylardan biri, şehrin ilk fotoğraf karesine dahil olması. 1854 yılında Bursa şehrinde çekilen ilk fotoğrafın assolisti, bu “koca çınar”, Irgandı Köprüsü.
Lofça – Osma Köprüsü
Floransa – ponte Vecciho
Köprünün bir diğer özelliği de; dünya üzerinde benzer “Çarşılı Köprüler” olsa da, Irgandı Köprüsü’nün aralarında en eskisi olması. Diğer köprüler de aynı “Irgandı” gibi faaliyete açık. Köprülerden biri Bulgaristan’nın Lofça şehrinde; Osma Köprüsü. Diğeri, İtalya’nın Floransa şehrinde Ponte Vecchio Köprüsü. Üçüncü ise yine İtalya’da, Venedik de bulunan Ponte di Rialto Köprüsü. Çaeşılar, Irgandı gibi bugün hala faaliyetlerine devam etmekte.
Köprü, üzerine kurulu çarşısı ile turistik bir mekan özelliği taşısa da, çarşı bünyesinde bulunan dükkan ve atölyelerle Bursa kültür mirasını omuzlamış durumda. Çarşı bünyesinde minyatürlük, nakkaşlık, sedefkarlık, mumculuk gibi birçok zanaat atölyesi/mağazası bulundurmakta birlikte ziyaretçilerin soluklanabikeceği kafelerde bulunmakta. Bursa’nın en merkezi lokasyonlarından birinde bulunan bu tarihi yapıyı görmeden, Bursa’dan ayrılmamanızı tavsiye ederiz.
Kurtoğlu Mahallesi, Gökdere Blv. No:14, 16360 Yıldırım/Bursa
Önceki İçerikBursa’da 2600 yıllık sağlık merkezi: Gölyazı
Sonraki İçerikDağyenice Göleti Kamp ve Piknik Alanı
Bursa Kebabı (İskender Kebap) nerede yenir? - Bursa'da ne var? 27 Ocak 2019 at 15:27
[…] ve Bursa Kebabı’nın mucidi İskender Efendi’nin Irgandı Köprüsü civarındaki evini örnek alarak Soğanlı Botanik Park yanında iki binadan […]