KAZA-KADERE İMAN HAKKINDA HER ŞEY - Ekrem Yılmaz
Anasayfa » DİNİMİZ » İman Esasları » Kaza ve Kadere İman » KAZA-KADERE İMAN HAKKINDA HER ŞEY
Kaza ve Kadere Îman Nedir? Şerlerin Yaratılması Nasıl Olur?
Kader, Cenâb-ı Hakk’ın ezelden ebede kadar olmuş ve olacak, iyi-kötü her şey’in oluş zamanını, yerini ve her türlü özelliklerini ezelden bilmesi, öylece takdir ve tesbit etmesidir.
Kazâ ise, zamanı gelince ezelî ilmine ve takdîrine uygun olarak eşya ve olayları yaratmasıdır.
Bu tariften anlaşıldığına göre, kader yüce Allah’ın ilim ve irâde sıfatının bir tecellisi, kaza da tekvîn sıfatının eseridir.
Allah bütün kâinatı ve kâinat içinde bulunan canlı – cansız bütün varlıkları bir programa göre yaratmıştır. Allah kainatta meydana gelecek bütün hâdiseleri bildiği gibi,
Kâinatta görünen eşsiz nizam ve hârika düzen, onu, Allah’ın bilerek plânladığını, programladığını ve her şey’i o plân ve programa göre, zamanı gelince yaratmakta olduğunu gösterir.
İşte Allah’ın kâinatı yaratmadan evvel ezelde çizdiği bu programa kader denir. Zamanı gelince bu programı tatbika koyması da kazâ’dır.
Şu halde kazâ ve kadere îman; Allah’ın her şey’i bildiğine, ezelde programladığına, sonra da zamanı gelince eşya ve olayları o bilgi ve programa göre yaratmakta olduğuna tereddütsüz olarak îman etmektir.
Alemde Hayrın Yanında Şerler de Yaratılmaktadır..
Hayrı da, şerri de yaratan Allah’tır. Bu inanış, Kadere îmanın bir cüz’üdür.
Ancak âlemde yaratılan hayırlar asıl, şerler ise fer’îdir. Hayırlar küllî, şerler cüz’îdir.
Şerrin yaratılması, “her şey zıddıyla bilinir” kaidesiyle, hayrın hakikatı ve güzelliği ortaya çıkması içindir. Meselâ hastalık olmasa, sıhhatın nasıl kıymetli bir nimet, büyük bir ganimet olduğu bilinemezdi. Karanlık olmasa, ışığın değeri anlaşılamazdı. Kötülük olmasa, iyiliğin fazîlet ve üstünlüğü idrâk edilemezdi.
Alemde hayrın yanında cüz’î kalan şerler hiç yaratılmasa idi, hayrın mâhiyeti ve güzelliği tam görülemediği gibi; hayrın nevîleri, dereceleri, çeşitleri de anlaşılamazdı. Böylelikle cüz’î bir şerrin yaratılmaması neticesinde pek çok hayırlar vücuda gelemezdi, dolayısıyla büyük bir şer ve zarar ortaya çıkardı.
Ayrıca şer ve hayır telâkkisi, çoğu zaman insanın anlayışına ve bakış açısına göre de değişmektedir. İnsan bâzı şeyleri kendisi için şer ve çirkin bulurken, aslında o şey onun hakkında tamamiyle hayırdır.
Fakat insan hodgâm (bencil) ve zâhir-perest olduğu için, ilk bakışta kendi menfaatine aykırı bulduğu her hâdiseye şer hükmünü verebilmektedir. Bunu bir misalle açıklayalım: Mühim bir iş için uçağa binecek bir adam, bineceği uçağı kaçırsa, bu ona büyük bir şer olarak gözükür. Çünkü menfaati zedelenmiş, dünyevî bir işi aksamıştır. Ancak daha sonra havada uçağın kaza yapıp düştüğünü farz edelim.
Bu durum karşısında da, aynı insan, daha önce şer telâkki ettiği şey’in, aslında kendisi için ne kadar hayırlı olduğunu düşünmeye başlıyacaktır.
Demek ki ilk bakışta insana şer gibi görünen pek çok hâdise, netice itibariyle iyi ve hayırlı olabilmektedir…
Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri bu hakikatı ne güzel dile getirmiştir:
“Hak şerleri hayreyler
Ârif anı seyreyler
Neylerse güzel eyler…”
Şerrin Allah’ın ilmi ve iradesi dışında meydana geldiğini ve Allah’ın şerleri yaratmadığını söylemek; Allah’ın İlim, İrâde ve Kudret sıfatlarının bir hududu ve sınırı olduğunu iddia etmek demektir. Bu ise, ulûhiyetin şânına bir noksanlık isnâdı olduğu gibi, kâinatın bir plân ve programa göre yaratıldığı gerçeğine de zıddır.
Bunun içindir ki Hayır ve şerrin de Allah’tan olduğu, Allah tarafından yaratıldığı hususu, Kaza ve Kadere îmanın içinde yer almış ve bu inanç üzerinde ayrıca durulup te’yid edilmek lüzumu
İnsanın İşlediği Hayrı da, Şerri de Allah Yarattığına Göre, İnsan Nasıl Yaptığı Şerden Mes’ûl Tutulabilir?
Allah Teâlâ bizim yapacağımız iyi-kötü bütün hareketlerimizi, hayır ve şer bütün davranışlarımızı bilir ve zamanı gelince de yaratır. O’nun bu bilmesi ve yaratması, bizim mes’ûliyetten kurtulmamızı gerektirmez. Zira Allah, biz insanlara, iyi ile kötüyü, hayır ile şerri birbirinden ayırdedip bunlardan birini tercih etme irâde ve ihtiyarını, kabiliyet ve hürriyetini de vermiştir. İnsandaki bu ihtiyar ve irâdeye, “cüz’-i ihtiyar” veya “cüz’-i irâde” denir. İnsan bu kabiliyetini kullanarak iyiyi veya kötüyü, hayrı veya şerri seçebilir. Allah da onun bu tercihine göre, fi’lini yaratır.
Demek ki, Allah kulun iyi veya kötü fiillerini, onu iyilik ve kötülük yapmaya zorlayarak değil, bil’akis irâde ve ihtiyarını kullanması sonucu yaptığı tercihe göre yaratmaktadır. Kul iyiyi tercih ettiyse iyiyi yaratır, kötüyü tercih ettiğinde de kötüyü… Bu durumda mes’ûliyet de, seçim ve tercihi yapan insana ait olur.
Özet olarak denebilir ki, kulun fiillerinde şerri ve kötüyü yaratan Allah’tır; fakat onu isteyen, kazanan, kesbeden insandır. Bu sebeble mes’uliyet de insana aittir.
Allah Ezel de Olacak Her Şey’i Bilmekle, Bizi O Şey’i Yapmaya Zorlamış Olmaz mı?
Hayır. Çünkü kulun bir şey’i yapacağını Allah’ın bilmesinin, kulun fi’li üzerinde zorlayıcı bir te’siri yoktur. Bunu bir misalle izah edelim:
Astronomik incelemeler neticesi 1 sene sonra ay’ın tutulacağını bildiğimizi farzedelim. Günü gelince ay tutulsa, bu, ay’ın biz bildiğimiz için tutulduğu mânasına gelebilir mi? Hayır. Çünkü ay, biz bildiğimiz için değil, tutulma sebeblerinin varlığından dolayı tutulmuştur. Biz o sebebleri daha bir sene önceden ilmî incelemelerle keşfederek ay’ın tutulacağı hususunda bilgi sahibi olduk. Hiçbir zaman biz ay’ın tutulacağını söylediğimiz için ay tutulmadı.
Aynen bu misal gibi, Allah da kulun irâdesini hayır veya şerden hangi istikamette kullanarak nasıl bir davranış yapmak istediğini önceden bilir, onu tesbit ve takdîr eder. Zamanı gelince de kulun istediği istikamette yaratır. Allah’ın bu bilmesi, kulun o fi’li işlemeyi istiyeceği içindir.
Yoksa, Allah bildiği için kulun o işi yapmayı istemesi ve işlemesi söz konusu değildir.
Şu halde, kulun irâdesini kullanarak işlediği fiillerini Allah’ın ezelde
bllip takdîr etmesi, kulu mes’uliyetten kurtarmaz. Çünkü, bu bilişte kulu bir zorlama, irâde ve ihtiyarını ortadan kaldırma durumu kesinlikle yoktur.
Kaza ve Kader İnancının, âmentü İçinde Yer Almasının Hikmeti Nedir?
Kaza ve Kadere îman, aslında imanın son hududunu gösteren, hal ve vicdanla ilgili çok ince bir mes’eledir. Mü’min kadere, hayır ve şerrin Allah’tan olduğuna îman ile, her şey’i, hatta nefsini ve fiillerini bile Cenâb-ı Hakk’a verir. Bu durumda, mes’uliyetten kaçmaması için karşısına cüz’-i ihtiyârî çıkar. “İstek ve iradenle yapıyorsun, o halde mes’ulsün” der. İnsan cüz’-i ihtiyârîsine dayanıp yaptığı iyilik ve kemâlâtı nefsine mâl edip mağrur olacakken, bu sefer de karşısına kadere iman çıkar. “Haddini bil, yapan sen değilsin. Yapan ve yaratan, takdîr ve irâde eden Allah’tır” der.
Görüldüğü gibi, kader nefsi gururdan, kibirden kurtarmak; cüz’-i ihtiyarî de mes’uliyet ve mükellefiyetten kaçmasına fırsat vermemek için îmanın esasları arasına dahil olmuşlardır.
Bunun aksi, yani, insanın mes’uliyetten kurtulmak için kadere yapışması; yaptığı iyilik ve hasenelerle gururlanması için de cüz’-i ihtiyarîye sarılması, kadere îmanın sır ve hikmetine aykırıdır.
Kaza ve Kadere İnancın İnsan Hayatı Üzerindeki Te’sirleri Nelerdir?
Kaza ve Kader inancı, insanda ye’sin ve ümidsizliğin ve kederin en büyük ilâcıdır. İnsan, başına gelen felâket ve musîbetlere, kadere olan inancı sebebiyle, Allah’ın takdîri gözüyle bakıp kendini teselli eder. Onun takdîrine rıza gösterir. Kudreti sonsuz bir Rabbın murâkabesi altında olduğunu hisseder. O belâ ve musibetin Allah’tan geldiğini bildiğinden, kurtulmak için yalnızca O’na iltica eder, O’na yalvarır. Gelen musibetin kendisi için keffâret ve afv sebebi olduğunu düşünür, sabır ve metanet gösterir.
Bu sırdandır ki, “Kadere îman eden, kederden emîn olur” denilmiştir.
Kadere îman, insan rûhunu dünya kadar ağır yüklerden de kurtarır. Çünkü insan, bütün kâinatla alâkadardır. Maksadları ve arzuları, ideal ve hedefleri sonsuzdur. Kudret, irâde ve hürriyeti ise, sınırlı ve mahduddur. Arzu ve maksadlarının, düşünce ve fikirlerinin bâzan binde birini bile gerçekleştirmeye gücü yetmez. Bu durumda insanın gerçekleşmeyen arzu, ideal ve düşünceleri, onu mânen baskı altında tutar, ruhunu ezer, kalb ve vicdanını sızlatır. Ümidsizliğe düşürür. İşte kadere îman, bu durumdaki bir insanın en büyük teselli kaynağı, şevk ve gayret menba’ı, ümid ışığı, üzerindeki ağırlıkları yükleyebileceği metin bir istinad noktasıdır.
Daha önce de belirttiğimiz gibi, kader, insanı gurur ve kibirden kurtarır. Nefsin ve benliğin insanı havalandırarak yoldan çıkarmasına, bir nevi fir’avunlaştırmasına mâni olur. Tevazu’ ve mahviyet sâhibi kılar.
iman iman esasları amentü
kayıt tarihi 1 yıl 2 ay önce
Bugün Toplam : 50
Bu Hafta Toplam: 128
Tüm Ziyaretçiler (16/09/2016'dan beri): 60927