Güney Sudan yeni doğmuş ve hızla gelişen bir pazar. Her alanda ihtiyaçların sayısız olduğu ülkede yatırım imkânları da sınırsız.
Güney Sudan, “Kapsamlı Barış Anlaşması”nın yapıldığı 2005 yılından bu yana, ekonomisini sağlam temellere oturtmak yolunda hummalı bir faaliyet içinde. Her türlü zorluklara ve eksikliklere rağmen, ülkenin çehresi hızla değişiyor. Örneğin, iç savaşın etkisiyle 2005 yılında adeta bir “hayalet şehir” görünümünde olan başkent Juba, bugün canlı bir ticaret merkezine dönüşmüş bulunuyor. Oysa, daha birkaç yıl öncesine kadar bunu hayal etmek bile zordu.
Ülkenin ekonomik kalkınma sürecinde dış yatırımların da çok büyük payı var. Bunun farkında olan Güney Sudan yönetimi, bir yandan yatırımcıların kolay ve hızlı bir biçimde iş kurmalarını sağlayacak yasal ve bürokratik düzenlemeleri hayata geçirirken, bir yandan da ticaret fuarları düzenleyerek yatırımcıların hem resmî görevlilerle, hem de yerli meslekdaşları ile buluşmalarını sağlamaya çalışıyor.
Hükûmetin, ülkeye yapılacak yatırımları teşvik etmek konusundaki ilkeleri çok belirgin. Her şeyden önce, yasal mevzuatın ve idari yöntemlerin kolay ve çekici olmasını sağlamak birinci hedef. Daha sonra, yerli ve yabancı yatırımcılar arasında fark gözetilmemesi konusu geliyor. Yani, yabancı yatırımcı, yerli rakipleriyle aynı haklara sahip. Vergi sisteminin cazip olması, fikrî ve sınaî hakların korunması, yatırımcıya güvence verilmesi, elde edilen kazancın yurt dışına çıkarılmasının serbest olması ve gümrük muafiyetleri de diğer ilkelerden bazıları.
Bu ilkeler çerçevesindeki somut uygulamaların başında, yabancı yatırımcının, Güney Sudan’ın herhangi bir yerinde iş kurabilmesi geliyor. Bu konuda hiç bir kısıtlama yok. Kurulan iş yerine herhangi bir yerel ortak almak zorunluluğu da yok. Hatta, hükûmet bu iş yerine günün birinde el koymayacağını, başka bir deyişle millileştirmeyeceğini de garanti ediyor.
Fikrî ve sınaî haklar da garanti altında. Hükûmet, bütün girişimcilerin veya yatırımcı firmaların markalarını, telif haklarını ve patentlerini koruma garantisi veriyor.
Sağlanan diğer bir kolaylık da kamu bilgilerine ulaşabilme konusunda. Yatırımcı, bütün yasa metinlerine, mahkeme kararlarına ve diğer kamusal uygulama bilgilerine kolayca ulaşabiliyor.
Elde edilen kazancın yurt dışına transferinde de bir sorun yok. Yatırımcı, sermayesini veya kazancını, hiçbir kısıtlama olmaksızın, istediği döviz cinsinden, istediği ülkeye göndermek hakkına sahip.
Anlaşmazlık durumunda ise, Güney Sudan mahkemelerine, ya da “hakem heyetleri” gibi alternatif kurumlara başvurmak mümkün. Ama, yatırımcı, örneğin hükûmet ile anlaşmazlığa düşmüş ise, çözüm için uluslararası mekanizmalara da rahatça gidebiliyor.
Her alana yatırım
Güney Sudan’da yatırım yapılabilecek alanlar büyük bir çeşitlilik gösteriyor. Daha doğrusu, yatırım yapılamayacak bir alan yok gibi. Ülkenin can damarı olan petrol sektöründen, ya da yol, köprü, vs. gibi alt yapı hizmetlerinden, mütevazi bir ekmek fırınına kadar her alan yatırımcısını bekliyor.
Zaten bir çok ülkeden girişimci firmalar çoktan işe koyulmuşlar, ülkenin hızlı kalkınmasına katkıda bulunuyorlar. İçlerinde Türkler de var. Örneğin, Ankara merkezli TUNASCO firması, hem konut ve iş yeri inşaatlarını sürdürüyor, hem de bir taş ocağı işletmek ve beton elemanları üretmek için hazırlıklar yapıyor. 192 km.lik Juba-Nimule karayolunu da bir Türk firması yapmış. Juba’da otel işleten Türk girişimcilerini de bu arada unutmayalım.
Ama, Güney Sudan’da daha yapılacak çok iş var. Her yeni yatırım, ülkeye hem ekonomik katkı yapıyor, hem de bilgi birikimini geliştirecek yeni tecrübeler kazandırıyor. Bu nedenle, Güney Sudan büyük bir istekle yeni yatırımcılar bekliyor.