Gut - DÜRBÜN
Halk arasında ‘zengin hastalığı’ olarak bilinen gut hastalığı, Türk toplumunda görülen yaygın bir romatizma hastalığıdır. Tüm romatizma hastalıkları arasında en ağrılı olanıdır. Gut, atılamayan ürik asitin eklemlerde ürat kristalleri halinde birikmesiyle oluşur.
Ürik asit, proteinin son yıkım ürünüdür. Sağlıklı bir kişi doğru besleniyorsa vücut ürik asitleri uzaklaştırır. Beslenme yanlışları veya bazı hastalıklar vücuttan ürik asitlerin tamamen atılmasını engeller ve kanda ürik asit artıkları artmaya başlar (hiperürisemi). Atılamayan ürik asit artıkları eklemlerde monosodyum ürat (MSU) kristalleri olarak birikir, gut hastalığı oluşur. Gutta etkilenen başlıca eklemler diz ve ayak başparmağıdır.
Erkeklerin kadınlara göre gut haslığı olma riskleri 4-9 kat daha fazladır.
Gut hastalığının başlıca belirtileri; eklemlerde ağrı, şişlik, eklem tutulmaları, ısı artışı ve kızarıklıktır. İlk atak genellikle gece gelir ve şiddetlidir. İlk gut atakları, eklemlerde kalıcı hasara neden olmaz. Ancak bir süre sonra ürik asit kristalleri eklemlere zarar vermeye başlar, hareketi kısıtlar ve kronik artrit (eklem iltihabı) gelişir. Alkol, kırmızı et ve yağlı besin tüketimi gut ataklarını alevlendirir. Tedavi edilmezse sorun böbrek taşına kadar gidebilir.
Gut hastalığının teşhisi; laboratuvar bulgularında kadınların 6 mg/dl ve üzeri erkeklerde 7,5 mg/dl ve üzerinde ürik asit seviyesi halinde veya şişmiş eklem yerlerinden sıvı örneği alınarak kristalize ürat testi yapılarak konulur. Yetişkinlerde ortalama 6,8 mg/dl ve üzeri ürik asit seviyesi ürat kristalleri oluşumuna neden olmaktadır.
Ortalama ürik asit aralığı:
Erkeklerde: 2,4-7,4 mg/dl
Kadınlarda: 1,4-5,8 mg/dl
Gut hastalığına neden olan etmenler:
Beslenme durumu (yağlı, tuzlu veya proteinli besinlerin çok tüketilmesi)
Fiziksel açıdan aktif olmama
Gut hastalığı, obezite, hipertansiyon, hiperlipidemi, diyabet gibi hastalıklarla yakından ilişkilidir. Bu kişilerin guta eğilimi sağlıklı kişilerden çok daha fazladır. Hipertansif ve hiperürisemik obez kişilerin akut gut sırasında düşük enerjili, pürinden fakir bir beslenme programıyla serum ürik asit seviyeleri düşürülebilir. Fazla miktarda ürik asit dolaşım sisteminde, damarlarda, kalpte, böbreklerde ve daha pek çok doku ve organda birikip tahribata sebep olabilir. Hiperürisemi, damar sertliğini hızlandırabilir, kan basıncı yüksekliği, şeker hastalığı ya da kolesterol artışı gibi bazı metabolik ve damarsal sorunlara, karaciğer yağlanmasına ve karın-göbek çevresinde yağ birikimine neden olabilir.
Gut hastalarının uzak durması gereken besinler:
Deniz ürünleri (Karides, midye, havyar, küçük balıklar)
Katı yağlar ( tereyağı, margarin, iç yağı vb)
Hamur işleri (börek, çörek, pasta, çikolata )
Yağda kızartılmış, kavrulmuş, sos ilave edilmiş yiyecekler
Sucuk, salam, sosis, pastırma gibi salamura ürünler
Yağlı et, tam yağlı peynir, süt, yoğurt
Et suyu, et suyu ile hazırlanan yiyecekler
Kepekli ekmek, kepekli bisküvi gibi tahıl ürünleri
Koyu çay, kahve, hazır kahve
Gut hastalarının uygulaması gereken beslenme stratejileri:
Pürinden zengin besinler kısıtlanır. Örneğin: et, balık, kümes hayvanları gibi pürin içeren besinler akut atak dönemlerinde tüketilmemelidir. Akut atak dönemleri geçince bu besinler az miktarda (60 g/ gün) verilebilir. Az yağlı/yağsız süt, peynir, yumurta pürinden sınırlı diyette en iyi protein kaynaklarıdır.
Yağ, böbreklerden ürik asit atımını azaltır ve vücutta ürik asit birikimini arttırır. Bu nedenle yağ biraz sınırlandırılmalıdır. Yağsız veya az yağlı süt ve süt ürünleri, yağsız et türleri tüketilmelidir, bitkisel protein kaynakları (sebzeler, kuru baklagiller), sert kabuklu meyveler düzenli olarak tüketilmelidir.
Sebze ve meyveler idrarı alkali yaptığı için günde 4-6 porsiyon tüketilmelidir. Böylece idrar alkali yapılarak ürat kristallerinin erimeden çökmesi önlenmiş olur.
Meşrubat ve aşırı meyve tüketimi früktoz alımını arttıracağından meşrubat tüketimi sınırlandırılmalıdır, meyve tüketimi günlük 2-3 porsiyon olmalıdır.
Ürat kristallerinin atılması için bol su tüketilmelidir.
Aşırı miktarda alkollü içecek alınması vücutta ürik asit miktarının artmasına neden olacağı için yasaklanmalıdır. Aşırı alkol tüketilmesi gut hastalığının nedeni değildir; ancak bir atağı tetikleyebilir.
Kahve ve çay vücutta pürin oluşumunu etkilemediği için rahatlıkla tüketilebilir ancak kafein içerdikleri için abartılmadan tüketilmelidir.
Gut hastalarının çoğu şişman kişiler olduğundan zayıflama diyeti önerilmektedir. Ancak hızlı ağırlık kaybı kan ürik asit düzeyini arttıracağı için akut ataklara neden olabilir. Bu nedenle uzun sürede zayıflama önerilir.
Her gün düzenli olarak egzersiz yapılmalıdır.
Besin Grupları Serbest Yenenler Sınırlanması Gerekenler
İçecekler Yağı azaltılmış süt, yoğurt, Kahve, çay, ıhlamur, karbonatlı içecekler, vb. Tam yağlı süt ve ürünleri, Alkol
Ekmekler Beyaz ekmek, mısır ekmeği Çavdar ekmeği veya krakeri,
Tatlılar Sade kuru pasta, kek, muhallebi Diğerleri
Yumurta Sebzeli veya katı pişmiş Yağda pişmiş şekli
Yağlar Her çeşit yağ günde 3 yemek kaşığı Yağlı et suları
Meyve ve meyve suları Hepsi Hiç birisi
Et, balık, kümes hayvanları Az yağlı sığır eti, dana eti, kuzu, tavuk, hindi, balık (günde 60 gr) Karaciğer, beyin, böbrek, dil, dalak, işkembe, yürek, sucuk, pastırma, salam, sosis, sardalya, ançuez, ördek, kaz eti
Peynir Az yağlı beyaz peynir Tam yağlı peynirler
Patates ve yerine geçenler Patates, makarna, şehriye, erişte, pirinç Kızarmış patates, cips
Tahıllar Pirinç, makarna, unlu yiyecekler Yulaf unu, tam ve kepekli ürünler
Çorbalar Az yağlı süt, yoğurt ve sebzelerden yapılmış çorbalar Et suyu, et ilavesiyle yapılmış çorbalar
Sebzeler Diğer sebzeler istenildiği kadar Ispanak (200gr), bezelye (200gr), karnabahar (200gr), mantar(50gr)
Kurubaklagiller Diğer sebzeler istenildiği kadar Kurufasulye (60gr), nohut (60gr), mercimek (60gr), bulgur (60gr)
Çeşniler Tuz, nane, maydanoz, patlamış mısır, sirke Maya, kuruyemişler
# Miktarı belirlenmiş olan yiyeceklerden günde yalnız 1 porsiyon tüketilebilir.
NOT: Kırmızı et, beyaz et ve balık hastalığın akut atak dönemlerinde yasaklanır. Atak dönemi dışında ise, günlük 60 gram (2 köfte büyüklüğünde) kadar tüketilebilir. Et ve et türleri tüketilen günlerde (pürin içerirler) ıspanak, bezelye, karnabahar, mantar, kuru fasulye, nohut, mercimek, bulgur tüketilmemelidir.