Erken Çocuklukta Cinsel Gelişim - Klinik Psikolog Irem Alisanoglu Polat
Çocukların cinselliğe olan ilgisi ve merakı genelde 2- 3 yaş civarında başlar ve ilkokul yaşlarında söner. Okul çağında merakın yerini akademik hayat, arkadaşlar, sosyal çevre ve etkinlikler alır. Cinsel keşif ve merak ergenliğe kadar bastırılır.
Anal dönemde (1-3 yaş): Haz dışkılama bölgesinde yoğunlaşır
· Çocuk rastlantısal ve doğal olarak haz aldığını keşfeder
· Çocuğun izlediği, şahit olduğu veya işittiği bir durum sonucu uyarılma
· Genital bölgenin iyi temizlenmemesi veya diğer sebepler neticesinde oluşan kaşıntı
· Emme döneminde doyuma ulaşamamış ya da emzik verilmemiş çocuklarda uyarılma eksikliğini kendi kendini uyararak doyurmaya çalışma
· Yeni bir kardeşin doğumu veya aile içinde tedirgin, mutsuz eden, kaygı veren durumlar yaşanması
· Uyarılma (Cinsel bölgeye krem sürülmesiyle, oyunla vs.)
· Çocuğun kendi duygu durumunu düzenleme ve kendisini sakinleştirme çabası
· Bebeklik döneminde bebeğin çok uzun süre yalnız başına bırakılma, ihmal, istismar
· Huzursuz bir aile ortamı
· Çocuğun uzun süre dar, karanlık, gizli yerlerde tek başına bırakılması
· Çocuğunuza sorduğu kadarını anlatın. Yanıtını bilmediğiniz sorulara ‘Bunun nasıl açıklanacağını bilmiyorum, araştırıp seni bilgilendireceğim’ diyebilirsiniz. Eğer çocuğunuza yanıt vermeyip, onu geçiştirirseniz, cevabı alternatif kaynaklarda arayacaktır.
· Çocuğunuzla yatağınızı ayırmanız ve sınır koymanız önemlidir.
· Çocuğunuzu odasına girerken, geldiğinizi belli etmeniz önemlidir. Çocuğunuzun da ebeveyninin odasına girerken bu odanın özel ve mahrem bir alan olduğunu bilmesi ve kapıyı çalmayı öğrenmesi önemlidir.
· Çocuğunuza karşı dürüst olmak önemlidir. Dünyaya gelişi ve varoluşla ilgili sorularına ‘Seni leylek getirdi’ hikayesine başvurmaktansa, yaşına uygun, gerçekçi açıklamalar yapmak gerekir.
· Cinsel gelişimle ilgili çocukları ürkütmemek önemlidir.
· Ebeveyn olarak cinsellikle ilgili önyargıları ortadan kaldırmak, insanların cinselliğiyle, dürtüleriyle doğan canlılar olduğunu içselleştirmek etkilidir.
· Çocuğa verilen mesajlar tutarlı olmalıdır. ‘Bedenin sana özel’ dediğimiz çocuğun, herkesin önünde üstünü değiştirmek uygun değildir.
· Çocuğu rencide etmekten, ayıplamaktan ve yargılamaktan kaçınılmalıdır. Öte yandan konu hakkında espri yapmak, gülmek, süreci herkese anlatmak da zedeleyicidir.
· Çocuğun mastürbatif davranışları mevcutsa ne zaman, ne sıklıkla bu davranışın ortaya çıktığını araştırmak önemlidir.
· Çocuğa bedeninin özel bölgelerini ve isimlerini öğretmek önemlidir.
· Aile kendi mahrem alanına ve çocuğun özel alanına özen göstermelidir. Özellikle 3 yaştan sonra aynı anda tuvalete girme, birlikte duş alma gibi düzenler gözden geçirilmelidir.
· Vücudumuzun çok özel ve yalnızca birincil bakım veren kişi tarafından görülebilecek bir yer olduğu çocuğa öğretilmelidir. ‘Şimdi ben senin tuvaletini temizlemene yardımcı oluyorum. İlerde bunu kendin yapmaya başladığında özel bölgelerini ben de görmeyeceğim’ gibi bir açıklama yapılabilir.
· Ailenin ilgi ve şefkatini çocuğa hissettirmesi oldukça önemlidir.
· Çocuğun mastürbatif davranışı mevcutsa davranışın altında yatan sebebin ne olduğu, davranışın muhtemel işlevi gözden geçirilmelidir.
· Kimi zaman çocuklar mastürbasyonu bir regülasyon tekniği (kendini yatıştırmak) olarak kullanmaktadır. Bu gibi durumlarda cinselliğe atıfta bulunmadan çocuklara kendilerini rahatlatma ve sakinleştirme teknikleri öğretilebilir.
· Çocuklara iyi ve kötü dokunuş öğretilmelidir. Lakin bu korku kültürüyle yapılmamalıdır.
· Çocuğa ‘sevgilim’, ‘aşkım’ gibi ifadelerden kaçınmak önemlidir.
· Çocuğunuzun erkenden uyarılmasına neden olacak davranışlardan kaçınmak önemlidir. (Örneğin; Çocuğun yanında sık sık çıplak dolaşmak, topluluk ortasında onu soymak, cinselliği onun yanında konuşmak, duşa3-4 yaştan sonra hala beraber giriyor olmak, tv’ye ve görsellere sınırsız erişim vs.)
· Çocuğun mastürbatif davranışı mevcutsa çocuğu uyararak bölmek ve durdurmak uygun değildir. Bu davranışı yapmanın normal olduğu, ama bunu herkesin ortasında yapmanın uygun olmadığı bilgisi çocukla paylaşılmalıdır. Davranış yasak haline gelmediği, sürekli gündeme getirilmediği ve çocuk etiketlenmediği takdirde sönecektir.
· Çocukların keşif amaçlı oynadığı oyunları yasaklamak yerine, onları sıkı bir takibe almakta fayda vardır.
· Cinselliği, ayıp, günah, yanlış bir şey olarak öğrenen çocuklar bu duyguyu bastıracaklardır. Bu da uzun vadede onlarda duygusal yara ve davranış bozukluklarının oluşmasına neden olabilecektir.
· Kendini sürekli bastıran çocuğun, uzun dönemde cinsel bozukluk yaşama olasılığı, diğer çocuklardan daha yüksektir. Ebeveynler bu bilinçle söylemlerine ve davranışlarına özen göstermelidir.