Astanababa obasyndan tapylan gürzi sap bürünçden ıasalypdyr. Onuň agramy 750 grama, uzynlygy 12, ini 8 santimetre barabardyr. İokarky böleginde Astanababa hem-de Alamberdar kümmetiniň depesindäki tegelek görnüşli binagärlik gurluşyny ıatladıan gümmezjik oturdylypdyr. Megerem, ol Günüň şekiline meňzedilip, dünıäniň çar tarapyna Oguz hanyň paıhas-parasadynyň nuruny çaıyp durandygyny alamatlandyrıar. Gürziniň gümmeziniň aşaky böleginde üzümiň gollary ıaly towlanyp gidıän görnüşde «goçak» nagşy halkalaıyn haşamlanypdyr. Mazmun taıdan biri-birine zynjyr ıaly ulaşyp gidıän bu nagyş sungatşynaslyk ylmynda «islimi» diılip atlandyrylıar. Onuň mazmuny orta asyrlarda giňden ıaıran «bakylyk bagy», «jennetiň rysgal bereket bagy» diıen pelsepeden gözbaş alypdyr. Ruhy dünıämizde üzümiň şekili siňdirilen nagyşlaryň pelsepewi manysyna-da ähmiıet bermegimiz zerur. Sebäbi gadymy pederlerimiziň pähim-paıhasyna laıyklykda, behişdiň miwesi hasaplanylıan üzümiň şahalary we ıapraklary bagtyıar ıaşaışyň eşretini, ylham joşgunyny hem-de ösüşleri aňladıar. Nagyşda üzümiň ıylan ıaly towlanyp gidıän gollarynyň ahyrynyň goçuň şahyna meňzedilen «goçak» nagşy bilen tamamlanmagy-da çuňňur mazmuna eıedir. Sungatşynaslyk ylmynda ıylan rysgal-berekedi, dowamaty, «goçak» nagşy, döwletiň, binıadynyň mizemezligini we berk goraglylygyny aňladıar. Şoňa görä-de, sungaty öwrenijiler «goçak» nagşyny, köplenç, Watan goragynda sak durıan edermen esgeriň çeper şekili hökmünde kabul edıärler. Özem üzümli goçak nagşy sekiz gezek gaıtalanıar. Mundan başga-da, gürziniň merkezi böleginde diş-diş edilip bölünen perleriň sekizisi ıerleşdirilipdir. Biziň pikirimizçe, perleriň sekize bölünmegi, ondaky nagşyň hem-de Allanyň adynyň sekiz gezek gaıtalanmagy Oguz hanyň nebereleriniň sekiz ganatyny — şejere daragtyny alamatlandyrıar. Bu barada belli edebiıatşynas A.Bekmyradowyň «Sadrançnama: Küşt sungatynyň taryhyndan» atly kitabynda öňe sürülıän pikir ünsi çekıär: «Küşt tagtasynda 64 öıjügiň mukdary sekiz bilen sekiziň köpeldilmeginden gelip çykıar. Türkmen el halylarynyň göllerinde, keçeleriň güllerinde hem «sekizgoçak» nagşy öwran-öwran gaıtalanıar. Munuň özi tötänlik däl. Ol Oguz hanyň nesil şejeresi bilen baglanyşykly».
Oguz hanyň döwlet nyşany hasaplanıan sekizburçlukda öz ömür dowamatyny tapan sekizlik gadymy oguz obalarynyň we suw akabalarynyň atlarynda hem duş gelıär. Mysal üçin, dilşynas S.Atanyıazow «Türkmenistanyň geografiki atlarynyň düşündirişli sözlüginde» Gökdepe etrabyndaky Sekizıabyň adynyň bir sakadan alnan suwuň sekiz oguz obasyna paılanandygy bilen bagly dörändigini ıazypdyr. Akdepe etrabynda Sekizatlyk obasynyň, Kerki etrabynyň Daşlyk obasyndaky Sekizaryk atlarynyň döreıiş gözbaşlary hem ylmy gyzyklanma döredıär. Şu maglumatlar gürrüňi edilıän gürziniň Oguz hanyň paıhasy siňen ruhy ıörelgä eıerilip ıasalandygyna şek-şübhe goımaıar.
Gürziniň aşaky böleginde arapça nash ıazuwynda «El-berr» hem-de «El-birr» diıen sözler gezekleşdirilip, sekiz gezek gaıtalanıar. «El-berr» sözi Allanyň 99 adynyň biridir. «El-birr» bolsa «sadyk, hormatly, adalatly, sahawatly, mylakatly» diıen manylary berip, gönüden-göni ony göteren hökümdaryň şanyna ıazylan alkyşnamadyr. Şu ıerde harplaryň ıazylyşynyň Watan goragynda sak duran esgeriň kamatyny suratlandyrıandygyna ünsi çekmegimiz zerur. Harplaryň şeıle äheňde ıazylyşy Owganystandaky Hyrat şäheriniň arheologiıa ıadygärliginden tapylan hökümdaryň aşhanasyna degişli XI asyr bilen senelenıän gabyň ıüzünde, şeıle hem «Gadymy Merw» taryhy-medeni ıadygärlikler toplumyndaky Muhammet Ibn Zeıdiň kümmetiniň ıüzündäki gadymy nagyşda duş gelıär. Mälim bolşy ıaly, şu kümmet 1112-nji ıylda Merwiň hökümdary Şerifeddin abu Tahyryň tagallasy bilen gurlupdyr. Harplaryň ıazylyşyndaky şeıle meňzeşlikler, şonuň ıaly hem, gürziniň metalynyň işleniş tehnologiıasy, haşamlanan nagyşlara siňdirilen pelsepewi mazmun, onuň Beıik Seljuklar zamanasyna, ıagny XI — XII asyrlara degişlidigini tassyklaıar.
Görnüşi ıaly, täze tapylan gürzi Watanymyzyň şan-şöhratly taryhynyň täze sahypasyny açıar. Tapylan sekiz perli gürziniň nusgasy diňe bir biziň döwletimizde däl, eısem, Beıik Seljuk şadöwletiniň çägine giren ıerleriň hiç birinde-de henize çenli ıüze çykarylmandy. Şoňa görä-de, bu tapyndy dünıäniň harby taryhyny öwreniş ylmy üçin hem örän gymmatlydyr.
Hormatly Prezidentimiziň döredip berıän ajaıyp mümkinçilikleriniň esasynda 2020-nji ıylyň ıazky möwsüminde geçirilen ylmy barlaglarda halkyň arasyndan toplanan etnografiıa gymmatlyklary bilen bilelikde, gadymy Astanababa obasyndan tapylan bürünçden ıasalan gürziniň dabaraly tanyşdyrylyşy Lebap welaıat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeıinde geçirildi we bu täsin gymmatlyk agzalan mirashana tabşyryldy. Şu günler üstünden müňlerçe ıyly geçirip, görküni ıitirmän biziň günlerimize ıeten milli baılyklarymyzy synlamaga gelıänleriň, olaryň taryhy, ıasalyş tehnologiıasy, çeper-bezeg aıratynlyklary bilen gyzyklanıanlaryň sany barha artıar.
Türkmenistanyň Medeniıet ministrliginiň döredijilik işgärleri bölüminiň esasy hünärmeni, etnograf.