Başlık : Dost Bakteriler: Probiotikler
Yazar : Uz. Dr. Hale Yener - Çocuk Sağlığı Ve Hastalıkları Uzmanı / İrenbe
Mail : hyener@irenbe.com
"Probiotik" Latince kökeli bir kelimedir ve "yaşam için" anlamındadır. Probiotikler yani bir keşif değildir, insanoğlunun onlarla tanışması insanlık tarihi kadar eskidir.mikroorganizmaların varlığı keşfedilmeden önce bira, ekmek, şurup, kefir, peynir gibi fermante gıdalar beslenme ve tedavi amaçlı kullanılmaktaydı. Yoğurt Orta Asya'dan beri Türklerin geleneksel yiyeceğidir. Laktik asit üreten dost bakteriler ilk kez 1857 yılında pasteur tarafından keşfedildi. Anne sütü ile beslenen bebeklerin barsak florasında bifido bakteri türlerinin olduğu saptanmış, ishal gibi hastalıklarda bozulan barsak florasının bifido bakteri içeren yiyecek ve içeceklerle düzeltilebileceği 1900'lü yıllarda ortaya konmuştur. Probiotikli ürünlerin insan sağlığına faydalı olduğu düşüncesinden fikir babası Eile Metchnikoff'dur; Kafkas'lardaki dağ köylerindeki uzun ömürlü insanların kefir tükettiğini kanıt olarak göstermiştir. Yoğurdun önce Avrupa sonra Amerika'da yaygınlaşması 1900'lü yıllarda başlar.
Probiotiklerin ilaç olarak kullanımı ise 1950lerde gündeme gelmiş ve hızla ilerlemiştir. 20. yy için antibiotikler ne ise 21. Yüzyıl için de probiotiklerin aynı yeri alacağı öngörülmektedir.
Barsak Florası: Anne karnında steril ortamda olan bebek doğumla birlikte mikroorganizmalar ile karşılaşır. Barsaklarda 500'den fazla bakteri türü bulunmaktadır. Barsak florasını etkileyen bazı faktöreler vardır; doğum şekli, bebeğin beslenme şekli, bağışıklık sistemi, antibiotik kullanımı gibi... sezaryenle doğan bebeklere göre kolonizasyon daha geç olur. Anne sütüyle beslenen bebeklerde bifidobakteriler neden olurken, mamayla beslenenlerde enterobacter ön plandadır, 1 yaşında erişkin florası özelliği kazanır ve iki grupta benzerdir. Erişkin bir insanda 1-1,5 kg kadar bakteri bulunmaktadır. Bu faydalı bakterilern görevleri barsak mukozasının bütünlüğünü korumak bazı vitaminleri yapmak ve bağışıklık sistemine yardımcı olmaktır.
Prebiotikler: barsakta yararlı bakterilerim çoğalmasını kolaylaştıran besin öğeleridir. Prebiotikler karbonhidrat yapısında olup barsakta sindirilmez. Besin liflerinin hepsi prebiotik değildir. Anne sütünde Galaktooligosakkarit (GOS), birçok lifli meyve ve sebzede fruktooligosakkarit (FOS), şeklinde bulunur.Buğday, soğan, sarımsak, pırasa, enginar, muz, kuşkonmaz prebiotiklerden zengindir. Suda erimeyen liflerin barsakların son kısmında su çekerek dışkının yumuşamasını sağlar, barsaklardan geçiş süresi kısalır; kabızı önlemek için sebze meyve ve tahıl ve baklagillerden zengin beslenme önerilir.
Prebiotiklerin yararlı etkileri:
Barsak florasındaki yararlı bakterilerin çoğalmasını sağlar.
Barsak hareketlerini düzenler.
Kalsiyum, magnezyum gibi minerallerin emilimini hızlandırır
Enfeksiyöz ve antibiotik sonrası oluşan ishalleri baskılar.
Hiperlipidemiye bağlı kalp hastalığı riskini azaltır.
Obezite ve Tip2 diabet riskini azaltır.
Barsakta kanserojen maddeleri ayıklar.
Alerjik reaksiyonu ve atopik dermatiti (egzama)azaltır.
Probiotiklerin Uygulama alanları:
Öncelikle sindirim sistemi hastalıklarında kullanılmıştır. Laktobasil,Bifidobakteri ve Saccharomyces adlı bir maya tedavide kullanılmaktadır. Bebeklerde damla veya toz (şase) formu tercih edilir, erişkinlerde kapsül formu kullanılır. Çeşitli enfeksiyon etkenlerinin özelliklede virüslerin neden olduğu ishallerde probiyotiklerin etkili olduğu gösterilmiştir. Geniş spektrumlu antibiotiklerin yaralı bakterileri yok ederek çocukların % 40'ında ishale neden olduğu tespit edilmiştir. Probiyotikler barsak florasını düzelterek antibiotik tedavisini tamamlar.
Prematüre bebeklerde görülen enterokolit
Sindirim sistemi dışı hastalıklar
Vajinal ve üriner sistem enfeksiyonları
Sinbiyotik Nedir ?
Prebiotik ve probiotik lifi birlikte bulunduran ürünlere sinbiyotik denir.
Probiotiklerle İlgili Sık Sorulan Sorular :
Probiotikleri besinlerle birlikte mi yoksa yalnız başına mı almalı ?
Besinlerle birlikte alınması sinerjistik ezgi oluşturur. Yiyeceklerin mide asidini tamponlaması ile probiotik bakterilerin etkinliği artar.
Ne aralıkla alınmalı ?
Probiotik bakteriler kalıcı şekilde barsak duvarına tutunmadığı için her gün alınması gerekir.
Probiotiklerin besinsel kaynakları nelerdir ?
Probiotik eklenmiş yoğurt ve süt, kefir gibi fermante süt ürünleri...
Probiotiklerin raf ömrü nedir ?
Buzdolabında saklanan probiotikli ürünler genellikle 3-6 hafta, kuru ürünler için 12 aydır.
Yinede üretim tarihi yeni ürünler tercih edilmelidir.
Probiotikler güvenli midir ?
Bu konuda bir çok çalışma yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir. Prematüre bebeklerde kullanımının güvenli olduğu bildirilmiştir. Gelecekte probiotikler tıbbın bir çok alanında daha kullanılacak gibi görülmektedir.
Prebiotiklerin kullanım alanları :
Bebek mamalarına da anne sütüne benzer şekilde prebiotikler eklenmektedir. Hem bağışıklığın güçlendirilmesi hem de sindirimin kolaylaştırılması amaçlanmaktadır. Prebiotik eklenmiş mama alan bebeklerde anne sütü alanlar gibi solunum yolu enfeksiyonları ve ishallerin daha az görüldüğü ve daha az antibiotik kullanımı gerektiğini gösteren çalışmalar vardır. Aynı şekilde atopik dermatit gibi alerjik olayların da prebiotikli mama alanlarda daha az görüldüğü bildirilmiştir. Prebiotik eklenmiş mamalarda bulunmaktadır.