Sıla gecesiyle hakkında araştırma
Türk Tarihi ve Türk kültürü Forumunda Sıla gecesiyle hakkında araştırma Konusunu Okuyorsunuz..
08 Ağustos 2012 22:48
Urfa şanını sıra gecelerine borçlu
Müzik ve çiğköfte ile özdeşleştirilen sıra gecesi, aslında Urfalıların her derdine deva olan toplumsal bir fonksiyon üstlenmiş. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Urfa Şubesi bile işgal günlerindeki bir sıra gecesinde kurulmuş.
Ak saçlı, her hâlinden tevazu damlayan bu pir-i fâninin gırtlağından çıkan hafif boğuk ses herkesi büyülüyordu: “Urfa’nın etrafı dumanlı dağlar aman aman, içerim yanıyor aney gözlerim ağlar, Benim zalim derdim cihanı yakar aman aman, gezme ceylan bu dağlarda seni avlarlar aneyden babadan yardan ayrı koyarlar…”
İLK GECEDE 2 BİN ALTIN TOPLANDI
Peki, bu tarihî gelenek sadece müzik ve çiğköfteden mi ibaret? 35 yıl boyunca sıra gecesiyle ilgili bilgiler toplayan Urfalı folklor araştırmacısı Abuzer Akbıyık, sıra gecesinin bugünkü mânâsıyla değerlendirilemeyeceğini, tarihte önemli fonksiyonlar üstlendiğini ayrıntılarıyla ortaya koyan bir çalışmaya imza attı. Akbıyık’ın “Şanlıurfa Sıra Gecesi” isimli çalışmasında Millî Mücadele döneminde Urfa’daki direniş kararının bir sıra gecesinde alındığı ortaya çıkıyor. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Urfa şubesinin işgal altında bir sıra gecesinde kurulduğu da belgeleriyle tespit ediliyor. Sadece belgeler değil, Akbıyık şu anda hayatta olmayan; ancak geçmişte görüştüğü şahitlerin verdiği bilgilerle de olayı teyit ediyor.
Sıra gecesinin ehemmiyeti elbette sadece Millî Mücadele’nin başlatılması ile sınırlı değil. Geceler, toplumsal sorunların giderilerek acıların paylaşıldığı ortamlar aynı zamanda. Siyasî ve ekonomik hayat, sosyal olaylar geçmişten günümüze sıra gecelerinin ana unsuru olmuş tarih boyunca. Bu yüzden Urfa’da hayat sıra gecelerinde şekilleniyor demek yanlış olmaz. Siyasilerin, genel ve yerel seçim adaylığından önce sıra gecelerini dolaşması boşuna değil. Bir tür nabız tutma yeri olarak, eğlenceden arta kalan sohbet anlarında kendi proje ve fikirlerini anlatarak sıradakilerin tepkisini ölçerler. Genellikle sıralarda beğenilen aday, daha sonra çıkıp aday olduğunu açıklıyor. Bu noktalarda sıra geceleri bir gelenekten ziyade, siyasete atılacak kişi için partisinden önce ilk onay merkezi oluyor. Abuzer Akbıyık, sıraya uğramadan siyasete atılan kişinin başarılı olma şansının olmadığını düşünüyor: “Burası bir nabız yoklama alanıdır. Sıra siyasetçi için çok önemlidir. Çünkü buraya katılanlar Urfa’nın önemli işadamlarından, esnaflarından oluşuyor ve bunlar bir nevi milletin temsilcileri durumundalar. Siyaset, sıra gecelerinde icazet alırken aynı zamanda burada büyük ortaklıklara da imza atılıyor. Bir araya gelen işadamları, esnaflar ortak yatırımlar için önemli kararlar alıyorlar.”
Ama sıra gecesinin en önemli fonksiyonu, yoksullar için bir yardım kuruluşu olarak gönüllü bir merkez gibi hareket etmesi. Sıra gecesi sayesinde Urfa’da yoksulların yardımına koşuluyor. Toplumsal bir çimento görevi ifa eden geceler, iyi günde kötü günde halk dayanışmasını daha da güçlendiriyor. Öyle ki, sıradan birinin çocuğu evleneceği zaman bile konu önce gecede arkadaşlar arasında tartışılıp destek kararları alınıyor. 35 yıldır sıra başkanlığı yapan Abuzer Akbıyık, gecelerin Ahilik teşkilatının bir devamı olduğunu söylüyor: “Burada dertlere çözüm bulunur, sevinçler paylaşılır. Sıra arkadaşlığı ölüme bağlanmış bir can dostluğudur. Aileden öte gelir.”
Sıra gecelerinin hiçbir resmî yanı yok. Geleneksel ölçekte değerlendirilen folklorik bir olay olarak tanımlanıyor. Akbıyık, sıraların lobi faaliyeti yapan resmî bir kuruluş veya dernekten farksız olduğunu vurguluyor: “Yazılı bir kaidesi yok. Ama toplum içinde yazılı kurallardan daha keskin ve bağlayıcı fonksiyon ve kuralları var. Çünkü halkın içinden gelen sıra gecesi, toplumun ta kendisidir. Bu geceler aynı zamanda Urfa’da önemli bir lobi faaliyeti de yapıyor; toplumsal hareketler bu gecelerde yönlendiriliyor.”
KADIN VE ÇOCUKLAR DA KATILIYOR
Araştırmacı Abuzer Akbıyık, sıra gecesiyle ilgili çalışmasında bu gecelerin fonksiyonlarını, sosyal özelliğini anlatırken aynı zamanda gecelerin kendi içindeki uygulama biçimiyle ilgili de bilgiler veriyor. İlk kez bir araya gelen en az 10 kişiden oluşan arkadaş grubu, kendi içinde önce bir sıra başkanı seçer. Buna gerekirse bir de başkan yardımcısı eklenir. Açık oylamayla yapılan seçimlerin ardından sırada yapılacak faaliyetlerden ikram edilecek yiyeceklere kadar her şeye bir standart getirilir. Burada maksat, farklı gelir düzeylerindeki katılımcılar arasındaki ayırımı önceden ortadan kaldırmak. Belirlenen yiyecekler dışında hiçbir ev ne bir fazlasını ne de bir eksiğini ikram edebilir. Bu disiplin, aynı zamanda üyelerin hâl, tutum ve davranışları için de geçerli. Belirlenen gün ve saatte sıraya katılmayan kişi cezalandırıldığı gibi örf ve geleneklere aykırı davranan üyenin dışlanması da iç işleyişi belirleyen önemli kaidelerden.
Sindirim sistemi hakkında araştırma
İstatislikte Araştırma Hakkında Bilgi
08 Ağustos 2012 22:49
Sıra gecesi: Bir arkadaş grubunun sıra ile yaptığı toplantılar. Bu buluşmalar, gece yapıldığı için buna genel tabirle sıra gecesi deniyor.
Sıra gezme: Arkadaş grubunun haftada bir gece bir araya gelerek toplanmalarına sıra veya sıra gezme deniyor. Urfa’da birinin sıra gezip gezmediğini öğrenmek için, “Bu sene sıra geziyor musunuz?” sorusu sorulur.
Sıra kasası: Sıra gecesinde toplanan paralara sıra kasası denir
02 Ocak 2013 13:35
Sıla geceleri hakkında bilgi
Halen Gaziantep Şahinbey Belediyesi Başkan Yardımcılığı görevini yapan Yaşar Duru Hergün Ortadoğu Tercüman ve Yeni Sayfa gazeteleri ile TGRT ve Kanal 7 ekranlarından tanıan bir isim. Onun; şehir zaman mekan ve insan yazılarından oluşan Sıra Geceleri adlı kitabı doğal olarak Urfa'yı ve Urfalıları anlatıyor .
Urfa'da yaşadığı mahallenin adeta Birleşmiş Milletler örgütü gibi etnik zenginliğe sahip olduğunu belirtiyor yazar: Arap Reşit Mersavi Mahmut Sazende Circo Dermençi Vanes Kemançı Bagos Gürcü İbram Macır (Muhacir) Yusuf Çerkez Ayşe Nuri Baba Çil Arif Acem Halil Hıllıheram Sabri Bakkal Kör Mıhe Dişçi Memed Sünnetçi Fahri Kasap Kelo Nalbant Ahmet Kalaycı Sabri Cülhacı Kemalve Çulcu Rüstem mahalle sakinlerinden akla gelen bazı isimler
"Şehirler ve insanlar bulundukları coğrafyanın tabiatın zamanın inancın kültürün ve siyasetin karşılıklı etkileşimi ile şekillenerek bu güçlerin ortak ürünğ olarak vücut bulurlar" diyen Yaşar Duru'ya göre "insan bir yönüyle dili dini kokusu rengi tarzı ve tavrıyla içinde bulunduğu sosyal ve fiziksel çevrenin çocuğudur. Bir yönüyle de yaşadığı şehri şekillendiren onaran çeşitlendiren zamanın istek düşünce ve duygularını mekanın bütün dokularına yansıtan büyük ustadır"
Urfanın özel bir şehir oduğunu ve coğrafyasında bulunan diğer şehirlere benzemediğini belirten yazar "Bu şehri yazmak insanlarımızı anlatmak elbette kolay değil. Şehrimi ve hemşehrilerimi bir kaç yüz sayfaya sığdırmaksa zor olmaktan öte imkansız gibidir" dese de acı bir kahve tadında öyle bir Sıra Gecesi hazırlamış
Yazar bu programı yapanların Sıra Geceleri ile Asbap Gecelerini karıştırdığını savunuyor: "Yok efendim vakti zamanında Urfa'ya bir vali gelmişmiş . Eşrafın uzun kış gecelerinde bir araya gelip sohbet ettiği bu tür toplantılara katılmışmış Ve gecenin birinde kendisini ağırlayan eşrafa "böyle olmuyor bu işi sıraya koyalım bundan sonraki gece sıra bende" demişmiş de o günden bu yana bu gecelerin adı Sıra Gecesi olmuşmuş
"Yok devenin nalı daha neler " diye sitem eden Yazar Duru Aruz vezninin bütün inceliklerini şiir sanatının tüm hünerlerini yansıtan gazellerin ve türkülerin katledilişine de sitem ediyor: "Sıra gecesi bu olamaz. Böylesine ölçüsüz eğlenceye Sıra Gecesi denemez. Asla ve kat'a "
Daha sonraki sayfalarda yazar Kanal 7 için hazırladıkları Sıra Geceleri adlı programın hazırlıkları safhasında bu konuda yapılmış araştırmaların azlığı ve kitapların yetersizliğine dikkat çekiyor. Eldeki mevcut kitaplardan derlenen bilgilerle ortaya çıkanı "ortada beden vardı ama ruh yoktu" diye tanımlayan Yaşar Duru Sıra Gecelerinin tarihi köklerini -körebe oyunuymuş gibi- din dışı zeminlerde aramanın doğru bir yaklaşım olmadığınına inandığını söylüyor. Ona göre Sıra Geceleri Sema Semah ve Devran gibi mistik kökeni vardı.
Duru yaptığı araştırma sonucu elde ettiği bilgileri şöyle aktarıyor. İnancının gereğini ibadet şevkiyle müzik eşliğinde dile getiren Anadolu Alevi Bektaşi toplumunun sazlı-sözlü semah meclisleri veya zikkirde ritmi ön plana çıkaran Kadirilik Rufailik ve Mevlevilik gibi tasavvauf kollarından bir etkileşimden söz edilebilir. Fakat Urfa'nın inanç tarihi içinde adı geçen tasavvuf kollarından çok musikiyi hiç bir şekilde tasvip etmeyen Nakşiliğin etkili olduğu dikkate alındığında Sıra Gecesi'nin tarihi kökenlerini farklı bir tasavvufi yapı içinde aramak gerekiyordu.
Sıra Gecesi'ni inanç yapımız içinde şeikillenmiş bir ritüel olarak araştırdığımızda karşımız; Anafdolu'yu yurt edinmeye çalışan işiaşı ve eşi denk insanları mezhep ve meşrep farkı gözetmeksizin bir araya getirmeye çalışan Ahilik çıkar.
Gerek Ahilerin el kitabı niteliğindeki Fütüvvetnamelerde gerekse Osmanlı rtarihini konu alan yerli ve yabancı bir çok eserde; Anadolu'da dünyanın ilk melek birliklerini örgütleyen Ahilerin haftanının belirli günlerinde Sıra Gecesi'ni çağrıştıran motiflerle bezeli toplantılarda bir araya gelerek sohbet ettikleri zikredilmektedir .
Şu farkla ki bu tür toplantıların nedei ve ağırlıklı gündem maddesi; günümğzde düzenlenen Sıra Gecesi gibi sadece müzik ikram ve sohbet değildir. Öncelik; esnaf ve sanatkarın iş işçi sorunları ile diğer sosoyal siyasal ve ekonomik konulara verilirdi. Bölgenin tabitaına ve kültürüne uygun ikramlar ve müzik bir çeşni olarak ikinci-üçüncü planda yer alırdı "
Yazar yaşar Duru vardığı sonucu Kütahya ve Afyon civarında yaptıpğı araştırmalarda bu tür toplantıların "Sıra Gecesi" adıyla az da olsa yapılmasını da dayanak olarak gösteriyor ve ekliyor: " Aynı şekilde Çankırı'nın Yaren Sohbetleri ile Adana'nın Gezek'i de Ahi kültüründen mülhem renkler taşımaktadır"
1950'lerden 1963'lere dek büyükbabası babası ve amcasının ev sahipliğini yaptığı Sıra Geceleri'nde onlara yardım eden Yaşar Duru "Büyükbabamın katıldığı Sıra Gecesi'nde dini konularda yapılan sohbetlere kulak verdim. Nakşi hatmesinde oturdum. Babamın arkadaşları daha çok Hz. Ali Cenkleri Kerem ile Aslı ve bunun gibi halk kitapları okurlardı.
Amcamın sıra Gecesi grubunda sohbetin yanı sıra satranç yüzük-fincan ve benzeri küçük zeka oyunları ve müzik yer alırdı 1950'lerin Urfasında tanık olduğum bu üç ayrı Sıra Gecesi'nde yer alan motifler de bu geleneğin Ahi Kültürünün bir parçası olduğunu göstermektedir" diyor
Sıla gecesiyle hakkında araştırma Konusunu değerlendirin.
sıra geceleri, urfa sıra gecesi, sıra gecesi nedir
« Türk adının anlamı | Kara kuzgun alp destanı »