Vergi Tarhı Ne Demektir? ⋆ Kolay Anlatım ⋆ MUHASEBEP
Vergi Tarhı Nedir ve Vergi Tarhiyat Yöntemleri
Vergi By Aydın Tuzcu On 13 Temmuz 2017
Verginin Tarhı ve Çeşitleri
Arkadaşlar selam. Bu yazım vergi tarhı hakkında olacak. Verginin tarhı ne demektir, vergi hangi yöntemlerle tarh edilir konusuna kısaca değineceğim.
Diğerlerinde olduğu gibi bu yazıda da asıl hedef okuyucuların konu hakkında genel bir fikri olmasını sağlamaktır. Vergi müfettişi olacakmışsınız gibi bir bilgi akışı sağlamak değildir. O sebeple günlük konuşma dilinden uzak bir sürü kanun maddesi ve tanım yüklemesi yapmayacağım. Basit olacak.
Yine yukarıdan başlayıp aşağıya doğru gidelim:
Devlet, şahıslardan ve kurumlardan vergi alır. Kendisine vergi çıkarılana veya vergilendirilene vergi mükellefi, vergiyi ödemekle yükümlü olan kişiye de vergi sorumlusu denir. Çoğu zaman vergi sorumlusu aynı zamanda vergi mükellefidir.
Verginin ortaya çıkması ile verginin devlet hazinesine ulaşması ise bir dizi işlemler ile olur, bir zincir misali…
Önce, vergiyi doğuran olay denen şey ile başlar. Mesela vergi kanunlarında tanımlı bir gelir elde ediyoruz. Gelir var, kanun da ortada iken vergi çarkı harekete geçiyor. Bu geliri elde eden veya elde etmek üzere yola girmiş olan, yukarıda bahsettiğim vergi mükellefi oluyor.
Daha sonra konumuz olan tarh devreye giriyor. Verginin tarhı, ödenmesi gereken verginin devlet (vergi dairesi) tarafından hesaplanmasıdır. Vergi hesaplanmasında genelde 2 etken vardır (her zaman değil). Verginin matrahı (ne kadar tutar üzerinden vergi hesaplanacağı) ve vergi oranıdır. Bazı vergiler gelir üzerinden (bkz. Geçici Vergi Nedir?), bazı vergiler harcama üzerinden (bkz. KDV Tahakkuku)ve bazıları da işlem üzerinden (bkz. Damga Vergisi Tahakkuku) hesaplanırlar.
Vergi hesaplandıktan sonra devlet, mükellefe “şu kadar vergi” ödeyeceksin diyor. Bu da tebliğ aşaması oluyor.
Üstteki 3 aşama da geçildikten sonra sıra tahakkuk aşamasına geliyor. Verginin tahakkuku için kısaca verginin gerçekleşmesi veya kesinleşmesi aşaması diyebiliriz.
Tahsil ise zincirin son halkasıdır. Vergi kanununda belirtilen zamanda ve şekilde verginin ödenmesidir. Tahsilin son aşama olması demek, ilgili vergisel işlem üzerinden tekrar vergi tarh edilemeyecek demek değildir. Aşağıda göreceğiniz gibi edilebilir.
Vergi Tarhı Yöntemleri
Verginin tarhı yani vergi dairesinin vergiyi hesaplaması aşağıda göreceğiniz 4 şekilde olur:
Beyanname İle Tarh Nedir?
Bu yöntem en çok kullanılan yöntemdir. Mükellefin kendi vergisini hesaplayıp vergi dairesine bildirmesi ve vergi dairesince hesaplanmasıdır. Bu bahsettiğimin ne olduğunu anlamış olabilirsiniz. Gerçek kişilerin ve işletmelerin her ayın çeşitli günlerinde başka isimler ve amaçla ile devlete verdikleri beyannamelerden bahsediyorum. Ülkemizde yıllardır bu beyan, elektronik ortamda e-beyanname adıyla yapılmaktadır. E beyanname demişken, KDV 2 Beyannamesi Nasıl Düzenlenir konulu yazımı okuyabilirsiniz.
Not: Beklenen çalışma KDV 1 E Beyannamesi Nasıl Doldurulur kılavuzu yayımlanmıştır.
İkmalen Tarh Nedir?
Vergi tarhiyat tanımını yapmaya çalışırken tahsil aşamasında burayı işaret etmiştim. İkmalen tarh, daha önce hesaplanmış olan bir verginin sonradan ek olarak hesaplanması demektir. Bunun yapılma nedeni, ilk tarhtan sonra bir belgeye veya bilgiye dayanılarak verginin yanlış veya eksik tarh edildiğinin tespitidir. Sonrasında ikmalen (ek olarak) yine vergi hesaplanabilir. Örneğin, daha önceden 1.000 TL matrah üzerinden 150 TL vergi beyan ettik ve ödedik diyelim. Daha sonra faturalara ve defter kayıtlarına bakıldığında aslında matrahın 1200 TL olması gerektiği tespit edilmiş olsun. Bu durumda ikmalen 30TL ekstra vergi farkı hesaplanabilir.
Resen Tarh Nedir?
Bu yöntem takdir esasına göre verginin hesaplanmasıdır. Resen tarh, ikmalen tarhtaki belge ve bilgiye (matematiğe) dayalı hesaplamadan ziyade, belge/kayıt bulunamadığı zaman ilgili yetkili merciinin inceleme raporuna göre takdir ettiği hesaplamadır. Rapor üstündeki matrah üstünden hesaplanır.
İdarece Tarh Nedir?
Mükellef, vergisel anlamda yükümlülüğünü yerine getirmediği zaman bu yola gidiliyor. İdarece tarh, mükellef vergi beyanını kanunlar ile belirlenen zamanda yapmadığı zaman vergi dairesinin kendi tarhını (hesaplamasını) yapması demektir. Bu tarz bir tarh verginin en korkutucu halidir. Zira, normal hesaplanan vergiye ek olarak gecikme zammı ve vergi ziyaı (verginin ziyan olması) cezası da tarh ve tahakkuk edilebilir.
GİB üzerinden online vergi sorgulama ve ödeme nasıl olur merak ediyorsanız GİB Vergi Sorgulama ve Ödeme Nasıl Yapılır adındaki resimli rehberi okuyabilirsiniz.
Verginin tarhı konusu da özetle budur. Yazılarımı yazarken sadece bir kategoriye odaklanmayıp ara ara hepsinden yazıyorum. Bu sefer de verginin temel kavramlarından birine değindim. Yeni bir bilgi verebildiysem ne mutlu.
By Aydın Tuzcu On 22 Temmuz 2017
Tags: beyanname ile tarh, damga vergisi, geçici vergi, idarece tarh, ikmalen tarh, kdv, resen tarh, vergi tahakkuku, vergi tarhı