KIZ KUUMAY OYUNU
ATLI CİRİT OYUNU
KÖKBÖRÜ (Oğlak Kapma) OYUN ...
ORDO (Aşık Kemiği Atma) OYU ...
Güreş Türklerde en eski spor türlerinden biri olup, ata sporlarımızdandır. Kültürel özellik taşıyan güreşlerimiz şunlardır: Karakucak, yağlı, aba, şalvar ve Kırım Türklerinin aba güreşine benzeyen fakat farklılık gösteren güreşlerdir.Bunların ayanında Kazak ve Kırgızlardaki at üstü güreşi çok az bilinir.Eski Türklerde spor güreş, avcılık, atıcılık, binicilik, kılıç, okçuluk, yaya koşuları, atlama, sıklet kaldırma ve lobut atma, gürz ve topuz kullanmak, cirit, çöğen, gökbörü, tepük, tomak, kayak, matrak gibi sporları Türkler severek yapmışlardır.At üstündeki ‘er eniş’ adlı güreş oyunu sadece Kırgızistan’da değil Orta Asya coğrafyasında Türksoylu ülkelerde de bilinen bir ata sporudur.
Kız Kuumay (Azerice: qız-qov, Kazakça: қыз қуу, telaffuzu: [qəz qʊwəw]), (Kırgızca: кыз куумай [qɯz quːmɑj]), Azeriler, Kazaklar ve Kırgızlar tarafından oynanan geleneksel bir binicilik sporudur. At yarışı unsurları taşımakla beraber, daha çok bir "flörtleşme oyunu" olarak anılır.
Oyun genellikle şöyle devam eder: Genç bir adam at sırtında başlama çizgisinde bekler. Genç bir kadın da, yine at sırtında, adamın belirli bir mesafe arkasından dört nala gitmeye başlar. Kadın adamı geçince, adam da atını sürmeye başlar. Kadın ve erkek bitiş çizgisine kadar yarışırlar. Eğer adam kadını, yarışı bitiremeden yakalayabilirse, kızı öper. Bu da zafer sayılır. Ama eğer adam yakalayamadan kadın bitişe ulaşırsa, kadın geri döner ve adamı başlangıç çizgisine kadar kovalamaya başlar. Adam eğer yakalanırsa, kadın onu döver ve bunun için bir kırbaç kullanır, ki bu da kadın için zafer sayılır.
Cirit, at üzerinde oynanan spor dallarından biridir. At üzerindeki sporcunun süngü veya mızrağını (ciridini) rakibe karşı isabetli bir şekilde atmasını, muharebe anında kendisine ve bineğine olan hakimiyetini ve bu yolla rakibine üstün gelmesini amaç edinen, kuralları olan bir spordur. Genellikle Kars,Ardahan Uşak ve Erzurum'da oynanır.
Savaşta düşmanı takım halinde alt etmeye, mağlup etmeye yönelik davranışlar ve sonuçta güçlü olanın galibiyeti cirit müsabakalarının ana temasıdır. Hal böyle iken , hiçbir spor müsabakasında bulunmayan sadececiritte olan ‘rakibi affetme, bağışlama’ davranışı, ciride farklı bir anlam yüklemektedir. Rakibini bağışlayan sporcuya ve takımına puan kazandırmaktadır. Zayıf düşene el kaldırmamanın, güçsüze vurmak yerine onu bağışlamanın gerekliliğini ifade eden bu davranış, adeta spor ve erdemin bir arada sergilenişidir. Hasmının önünü kesip, ona ciritle vurma fırsatı varken vurmayan, rakibini affeden sporcuların bu anlamlı davranışları onların asaletini ortaya koymaktadır.
Özellikle Erzurum , Bayburt ,Erzincan , Sivas , Tokat ve Söğüt yörelerinde Cirit müsabakaları yapılırken insanların bu spora karşı ilgisi yoğundur. Anadolu 'da günden güne sayısı artan Cirit (Atlı Spor) Kulüpleri hem kendi aralarında yöresel olarak ve hemde zaman zaman Türkiye Geleneksel Spor Dalları Federasyonu işbirliği ile yılın her mevsiminde müsabakalar düzenlemektedirler. Federasyon olarak Türkiye'de oynanan cirit oyunları Türkler 'in ciride verdikleri önemin göstergesidir.
KÖKBÖRÜ (Oğlak Kapma) OYUNU
İki takım halinde idman oyunu olarak oynanan oyunda “Karşılaşma esnasında oyuncu değişikliklerini yapma konusunda herhangi bir sınırlama yoktur. Oyunun cereyan ettiği saha yaklaşık olarak futbol sahası büyüklüğünde olup 200 x 80 m ölçülerine sahiptir. Sahanın her iki tarafındaki yüksek çukur biçimindeki kalelerin arasında ise 140 metrelik bir mesafe olmalıdır. Kalelerin arkasında da; oyuncuların mücadelelerini orada da rahat olarak devam ettirebilmeleri için 30’ar metre uzunluğunda serbest mesafe bırakılır. Daha önce de belirtildiği gibi kaleler, duvarları yuvarlak bir çukur biçiminde olup kalenin genel yüksekliği 1.20m, alt çapı 4.40 m, üst çapı ise 3.20 m’dir. Dibi geniş, üst kısmı ise daha dar biçimli bir keke benzeyen yuvarlak kalenin ortasında 50cm derinlikte ve 2 m çapta bir çukur vardır.
Oyunda kullanılan; “Keçi” anlamına gelen “içki” topu olarak adlandırılan ortalama 30-35 kg ağırlığında, kimi zaman ise 60 kg ağırlığında da olan oğlağın, başı kesilerek iç organları çıkarılır. Karın boşluğuna saman doldurulur. Sonra oğlağın karnı dikilir ve o gece istenirse su içine bırakılır. Oğlağın su içinde bırakılmasıyla ertesi gün hayvanın ağırlığı beş on kilo daha artar. Burada özellikle belirtilmesi gereken husus, birbirine kindarlık derecesinde düşman olan yarışmacıların saha içinde aynı anda olmamasına özen gösterilmesidir.
Kökbörü oyunu eskiden hiç bir sınırlama, ve kurallar olmaksızın oynanırdı. Bu bakımdan bu oyun, cesaret sahibi, bileği güçlü ve çevik yiğitler arasında oynanırdı. Ancak sakatlanmaların yoğunlaşmasıyla beraber, yiğitleri korumak için sınırlamalar ve kurallar belirlenmiştir. “Onar dakikalık aralar olmak üzere toplam 20’şer dakikalık üç devre halinde oynanan “Kök Börü” (Orta Asya’nın başka ülkelerinde ise bu devreler daha kısa olup 15’er dakikalıktır) oyununda belirlenmiş kurallar mevcutur, ancak oyunda uygulanan kuralların ve verilen cezaların da bu oyuna özgü olduğunu belirtmek gerekir. “Örneğin, kasıtlı olarak atını karşıt takım oyuncusunun atının üzerine yürüten ve çarpışmaya neden olan oyuncu kendi kalesine “bullit” denen penaltı uygulamasına yol açmaktadır. Ceza uygulaması ise şu biçimde gerçekleştirilmektedir: Sahanın ortasında, ceza vuruşunu kullanacak olan takımın oyuncusu eşliğinde “içki”li (oğlaklı olarak) yerini olmakta, bunun 30 metrelik mesafede arkasından ise cezayı yiyen takımın oyuncusu konumlandırılmaktadır. Yargıcı (hakem)’nın ıslık çalmasıyla elinde “içki”yi (oğlağı) tutan oyuncu hedefi olan kaleye doğru atını yürütmekte ve hızlanmakta. Arkasındaki oyuncu ise onun takibine girişmekte. Ancak takip eden takip edilenin önüne geçmeden hep geriden ilerlemek zorunda, aksi durumda, yani cezayı kullanan oyuncunun önüne geçtiğinde takipçi oyuncu geriye dönme şansını otomatik yitirmekte, dolayısıyla öbür oyuncu rahatlıkla içkiyi götürüp kalenin içine atabilme şansını kullanabilmektedir. “
Savunma ve hücum ağırlıklı olarak oynanan ve oyun içerisinde çeşitli taktikler içeren bu oyundaki amaç; başı kesik ve içi boşaltımış ve karnı dikilmiş bir oğlağı, at üstünde taşıyarak belirli mesafeyi aşmak veya düzlüğün ortasında bulunan bayrağın etrafında önceden belirlenen sayıda tur atmaktır. Dörtnala atlarını koşturuken, eğerden kayarak oğlağı yerden almaya veya rakip oyuncunun elinden kapmaya çalışırlar. Oğlağı taşıyan atlıyla beraber diğer oyuncular da oğlağı kapmak için yarışır. Oğlağı yerden kapan binici, onu eğerinin üstüne yerleştirir veya bir ayağı ile kıstırarak sıkıca tutar, takım arkadaşları da oğlağı saklamaya ve rakiplerin saldırılarından korumaya böylece oğlağı taşıyan oyuncunun daha rahat hareket etmesini sağlamaya çalışırlar. Atlıların birbirine kamçılarıyla vurmaları serbesttir. Böylece taşıyıcı atlının direnci kırılır. Oğlağın yere düşmesi durumunda ise süvariler at üstünden eğilerek yerdeki oğlağı almaya çalışırlar. Yere inmek de serbesttir, fakat diğer atlılardan gelecek darbeler ölümcül olacağından ve zaman kaybedileceğinden dolayı at üstünde kalmak tercih edilir.
Bu atlı spor oyununa izleme güzelliğini veren de zaten süvarinin atı üstünde yaptığı bu çevik hareketlerdir. Atına en çok hakim olan ve en çevik çopendoz (atlı) sahada da en etkili olandır. Bu oyundaki esas amaç; at üzerindeki maharetlerin geliştirilmesi, binicilerin ve atların uyumu ve savaşa hazırlanmasıdır. (Timur Devletov’un, Ali İnal’ın yazılarından faydalanılmıştır)
ORDO (Aşık Kemiği Atma) OYUNU
“Kırgız halkı tarih boyunca başından geçirdiği pek çok olayın izlerini şiir, destan, masal, atasözü gibi sözlü halk edebiyatı ürünleri ve oyunlarında yüzyıllardır yaşatarak bugüne kadar getirmiştir. Kırgız oyunları arasında halkın tarihini, yaptığı savaşları, hayata bakışını, görüşlerini en çok içinde barındıran “Ordo Oyunu” diğer bir veriyonu ise Aşık Kemiği Atma Oyunu”dur.
Yere çizilen büyük bir daire içinde, iki grup hâlinde ve aşıklarla (çükö) oynanan aşık oyunu olarak da adlandırılan Ordo oyununun temel amacı düşmanı yenmenin yollarını ve kendini müdafa etmenin kurallarını göstermektir. Bu nedenle bir savaş oyunu olarak da tanımlanan Ordo oyununun yürütülüşünü sıradan kişiler değil, bütün hayatını savaşta geçirmiş, savaşın sırlarını çok iyi bilen kişiler yönetebilirler.
Alet olarak çükö (aşıklar), kan (han), abalak, tompoy ve kalıs’ın kullanıldığı ve en fazla iki saat süreyle oynanan ordo oyunu, eski Kırgızların savaş taktiğiyle ilgili bir oyunudur. Savaşı kazanmanın bilek gücü ve maharete bağlı olduğu devirlerde her türlü olaya hazır olmak için genç yaşlı bütün Kırgız halkı ordo oyunu oynayarak savaşın sırlarını öğrenmişler, mızrak atma, nişan alma, kılıç vurma vb. maharetleri kazanmışlardır. Dolayısıyla “Ordo oyunu” savaşçılar için bir savaş tatbikatı işlevi görmüştür.
Ordo oyununun kuruluş şekli ve oynanışı ortada hanın ordasının (karargâhının) yer aldığı, etrafında halkın yuvarlak bir biçimde yerleştiği Kırgız halkının göçebe yaşadığı devirlerdeki köy ve şehir yapılanmasını ve bu şehir için verilen mücadeleyi yansıtmaktadır.”
Daha çok Kırgızistan ve Kazakistan’da oynanan ve “Ordo” olarak da adlandırılan oyun eski çağlardan günümüze kadar oynana gelen bir Türk oyunudur. Koyun, kuzu ve keçilerin arka bacak dizlerinde bulunan dört yüzlü “aşık” adı verilen kemiklerle oynanmaktadır.
Toprak üstüne çizilen 14 metre çapında bir çember içinde, yedişer kişilik iki takım halinde oynanan oyunda her takım için 7 enek 70 adet aşık (koyunun arka ayağındaki dört yüzlü kemik) verilir. Takım lideri tarafından her oyuncu için 5 aşık kemiğini sırayla daireye yani Ordo mrkezine yerleştirilir.
Her oyuncunun 3 vuruş hakkı olup, dairenin dışına çıkarılan kemik sayısına gore takımlar puan alır; hangi takım daha çok aşık kemiğini dairenin dışına çıkarmışsa o takım kazanmış olur. Kur’a ile belirlenen oyuncu, belirlenen mesafeye (üç – dört metre) dikilir. Kol bacağından elde edilen ve ağır olsun diye içine kurşun dökülerek ağırlaştırılan “şak” adı verilen aşık kemiği ile, daire içine dizilen kemikleri (aşıkları) hedef alarak atar. Atışlarla, aşıklardan bir veya bir kaçını daire – çizgi dışına çıkrmaya çalışır. Çizgiden dışarıya çıkarılan aşık(kemik), oyuncunun olur. Atışlar, ıskalanıncaya kadar sürer. Atışlarda isabet kaydetmemesi üzerine diğer oyuncu oyuna başlar.
Aşıklar (kemikler) bitki boyaları ile boyanarak süslenir. Türkistan coğrafyasında oynanan bu oyun, Anadolu’nun bir çok köy ve kasabasında oynanmaya devam etmektedir. Günümüzde bu oyun daha çok “kemik” yerine “bilye misket”ler ile oynanmaya başlamıştır.
Mangala oyunu geçmişin derinliklerinden gelen; yüzyıllardır oynanan Orta Asya Türk toplulukları Zekâ ve Strateji Oyunudur. Mangala, sokaklardan Türk Saraylarına, 7’den 77’ye kadar geniş bir oyuncu kitlesine sahiptir.
Mangala Oyunu İçin Neler Gerekli? (Malzemeleri);
· 48 adet taş
· Mangala Oyun Sahası(6’şar adet karşılıklı toplam 12 adet küçük kuyu ve hazine kuyusu)
· 2 kişi
Toprak bir zeminde 12 küçük kuyu ve 2 büyük hazine kuyusu açarak 48 adet çakıl taşı ile oynayabilirsiniz. Beton zemin üzerine tebeşir veya kiremit ile veya evde bir mukavva üzerine kalemle karşılıklı 6’şar adet küçük alan (Toplam 12 küçük alan) ve 2 adette büyük hazine alanı çizerek de oynayabilirsiniz. Oluşturduğunuz alanların veya kuyuların, kullanacak olduğunuz taşları rahat bir şekilde içine alabilmesi gerekmektedir. Diğer alanlardaki/kuyulardaki taşlar ile karışmaması önemlidir.
Mangala Oyunu Nasıl Oynanır; Mangala Oyunu 2 kişi ile oynanır. Oyun tahtası üzerinde karşılıklı 6’şar adet olmak üzere 12 küçük kuyu ve her oyuncunun taşlarını toplayabileceği birer hazine kuyusu bulunmaktadır. Mangala Oyunu 48 taş ile oynanır. Oyuncular 48 taşı her bir küçük kuyuya 4’er adet olmak üzere dağıtır. Oyunda her bir oyuncunun önünde bulunan yan yana 6 küçük kuyu, o oyuncunun bölgesidir. Oyuncular hazinelerinde (kendi büyük kuyusunda) en fazla taşı biriktirmeye çalışır. Oyun sonunda en çok taşı toplayan oyuncu o seti kazanmış olur.
Mangala Oyunun Kuralları; Oyunun 4 ana temel kuralı vardır.
1.Temel Kural: Kura neticesinde başlama hakkı kazanan oyuncu kendi bölgesinde bulunan istediği kuyudan 4 adet taşı alır. 1 adet taşı aldığı kuyuya bırakıp saatin ters yönünde, yani sağa doğru her bir kuyuya 1 adet taş bırakarak elindeki taşlar bitene kadar dağıtır. Elindeki son taş kendi hazinesine denk gelirse, oyuncu tekrar oynama hakkına sahip olur. Oyuncunun kuyusunda tek taş varsa, sıra geldiğinde bu taşı sağındaki kuyuya taşıyabilir. Hamle sırası rakibine geçer. Her seferinde oyuncunun elinde kalan son taş oyunun kaderini belirler.
2. Temel Kural: Hamle sırası gelen oyuncu kendi kuyusundan aldığı taşları dağıtırken elinde taş kaldıysa, rakibin bölgesindeki kuyulara da taş bırakmaya devam eder.
Oyuncunun elindeki son taş, rakibinin bölgesinde denk geldiği kuyudaki taşların sayısını çift sayı yaparsa (2, 4, 6, 8 gibi) oyuncu bu kuyuda yer alan tüm taşların sahibi olur ve onları kendi hazinesine koyar. Hamle sırası rakibine geçer.
4. Temel Kural: Oyunculardan herhangi birinin bölgesinde yer alan taşlar bittiğinde oyun seti biter. Oyunda kendi bölgesinde taşlarını ilk biten oyuncu, rakibinin bölgesinde bulunan tüm taşları da kazanır. Dolayısıyla, oyunun dinamiği son ana kadar hiç düşmez.
· Mangala Oyunu 5 set olarak oynanır.
· Oyunu kazanan oyuncu (1) puan, kaybeden (0) puan ve berabere bitiren oyuncular yarım (0,5) puan alır.
Günümüzde, uzmanlarca 1932’de yeniden düzenlenmiş biçimiyle oynanmaktadır. Mü­ziksiz bir oyun olduğu için ritim, kılıçların sıyrılışından, birbirlerine ve kalkanlara vu­ruşundan çıkan seslerle sağlanır. Oyun se­kiz, on ya da daha çok çift ile oynanır ve birbirini izleyen bölümlerden oluşur. Birinci bölüm, gençlerin askerlik görevine çağrılış­larının ve uğurlanışlarının canlandırıldığı peşrev bölümüdür. İkinci bölüm olan yemin töreninde, acemi eğitimini bitiren asker­lerin ellerini kılıç üstüne koyarak ant içme­leri gösterilir. Üçüncü bölümde yer alan kılıç-kalkan gösterileriyle askerlerin savaşa hazırlanmaları için yapılan eğitim anlatılır. Dördüncü bölüm, eğitilmiş askerlerin sava­şa sürülmesini anlatan savaş sahneleriyle sürer. İki saf halinde dizilen askerler savaşa tutuşur ve dövüşü gittikçe hızlandırırlar. Ardından savaş sona erer ve antlaşma yapılır. Beşinci bölümde savaş bitimi can­landırılır. Topluca silahlar bırakılır ve savaş­tan dönmenin sevinci yaşanır.
Kılıç-kalkan oyununun Bursa’da oynanan türü dışında Balıkesir, Elazığ, Muş ve Kars yöresinde de değişik adlar altında başka biçimleri oynanmaktadır.
Rahvan: Atın 'tek ayak' koşma stiline verilen isimdir. Atın aynı taraftaki ayaklarının birlikte hareket ettiği ve binicisini sarsmayan bir koşu şeklidir. Atı rahvan yürütmekten amaç; üzerindeki binici ve teçhizat yükünü en uzun mesafeye, en kısa zamanda biniciyi yormadan ve en az enerji harcayarak yürütülmesini sağlamaktır.
Moğol erkekleri güreşirken, özel kıyafetler giyer, özel kurallara uyar. Bu nedenle Moğolların güreşine Moğol Güreşi denir.
Moğolların güreş yaparken giydikleri yelek genellikle dana, geyik veya deve derisinden yapılır. Yeleğin üzerinde bakır veya gümüşten düğümeler bulunur. Bunun amacı, güreşçinin eliyle karşı tarafı tutabilmesini sağlamaktır. Her yeleğin merkezinde zarif desenler vardır. Bu desenlerdeki ejder, kuş, çiçek veya garip hayvan figürleri insanı hayran bırakır. Güreşçinin giydiği geniş pantolon, birkaç metre uzunluğunda beyaz veya başka renkte ipek bezle yapılı. Pantolonun diz bölümüne de anka kuşu tüyü, ateş ve diğer uğurlu desenler işlenir. Deri ayakkabı giyen güreşçinin beline deriden yapılmış geniş bir kemer veya ipek kemer takılır. Ünlü güreşçilerin boyunlarına renkli bez parçalar asılır. Bu bez parçalar güreşçinin daha önceki yarışmalarda ödül kazanmış olmasının simgesidir.
Moğol Güreşinin bir özelliği vardır. Güreşçiler bölge ve kilo farkı gözetmeksizin yarışmaya katılabilir. Eleme yöntemi uygulanır. Bu nedenle güreşçi sayısı çift sayı olmalı. Yarışmadan önce Güreşçi Şarkısı 3 kere söylendikten sonra, güreşçiler kollarını sallayarak ve kartal dansı yaparak sahaya girer, şeref kürsüsünü selamlar, saat yönünde dairesel bir tur atar, sonra hakemin emriyle güreş başlatılır. 2 güreşçi önce el sıkışır, sonra güreşmeye başlar. Moğol Güreşi'nin en büyük özelliği uyarınca rakibin bacağını tutmak, yüze vurmak, rakibi arkasından devirmek, göz ile kulağa dokumak, saçları çekmek, göbek veya diz altındaki her hangi yere tekme atmak yasaktır. Güreşçinin diz üstündeki her hangi bir bölümü yere dokunursa, güreşçi yenilmiş sayılır.
Matrak sporu yarışma formatları:
Oyuncular; Matrakbaz olarak adlandırılan oyuncuların aynı yaş ve kiloda olmalarına özen gösterilir. Sağlık engeli olmayan kişilerden 6 yaşından 77 yaşına kadar herkes oynayabilir. Bayanlar arası müsabaka yapılabileceği gibi bay ve bayanlar aynı sıklette olma koşulu ile müsabaka yapabilirler.
Oynanışı; Genellikle sağ elde matrak, sol elde yastık kalkanla, kafada miğfer, aba ve kuşaklarını kuşanmış rakipler karşılıklı selam dururlar. Matrakbazlardan biri “Benimle Cenk Meydanına çıktığınız için teşekkür ederim” diyerek rakibine saygısını sözlü olarak bildirir. Bu söze diğer Matrakbaz aynı sözle yanıt verir. Karşılıklı selamdan sonra “hazır ol ”da beklerler. Orta hakemin “Cenk Duruşu” komutu ile müsabaka için duruşa geçerler. Orta hakemin “Cenk” komutu ile müsabaka başlar. Matrak müsabakasında rakibe sık darbelerle yaklaşılır. Amaç rakibin kafasına Matrakla dokunmaktır. Savunma durumunda olan Matrakbaz daha önceden sıkça talim edilmiş oyunlardan birisini uygulayarak rakibe üstünlük sağlar. İki yan hakem Matrakbazların kafaya dokunarak aldıkları puanları yüksek sesle seyircinin duyacağı şekilde sayar. Müsabaka bir rakibin ayağının kayıp yere yuvarlanması, Matrakbazların birbirine sarılması, kalkan veya matrağı bağlamaları, kalkan veya matrağın yere düşmesi, miğferin görüşü engelleyecek şekilde kafadan çıkması ve çok nadir oluşabilecek sakatlık durumlarında orta hakemin komutu ile “dur” ve “ayrıl” komutları ile durdurulur. Sorun giderildikten sonra tekrar ”cenk “ komutu ile müsabaka başlar. Oyun sonunda puanı çok olan Matrakbaz galip ilan edilir. “Hazır ol” komutu ile hazır vaziyete gelen Matrakbazlardan oyunu kazanan “ Kasıtlı ve kasıtsız hatalarımdan dolayı özür dilerim” der. Rakip Matrakbaz aynı sözlerle karşılık verir. Burada amaç oyun sonunda herhangi bir gönül kırıklığının kalmaması ve saygıda devamı simgeler. Teşekkür ve Özür dilemede rakibinden hızlı hareket makbul olandır. Oyun esnasında Matrakbazların konuşmaları yasaktır. Sportmen olmayan davranışlara müsaade edilmez. Oyun sonunda matrağı, kalkanı, miğferi yere atan oyuncular hoş karşılanmaz. Gurur ve kibirin ortaya çıktığı aşırı sevinç, isyan ve hüznün ortaya çıktığı aşırı üzüntü hoş karşılanmaz.
Matrak sporcularının performanslarının artması, kondisyon, çeviklik, güç ve sinir kas reaksiyonlarının artması, el ayak koordinasyonlarının sağlanması, psikomotor gelişimlerinin tamamlanması gibi önemli faydaların oluşması için Matrak sporcularına Ata sporumuz güreşe dayalı eğitim metotları eğitbilimsel çalışmalar yapılır.
Matrak – Kalkan Yarışma Kuralları;
2. Matrak:1-2 kilo ağırlığında ucu yumuşatılmış dışına deri sarılmış değnek
3. Kalkan: 1-2 kilo ağırlığında yumuşak, yuvarlak biçimli yastık
5. Cenk Meydanı: 10×10 ölçülerinde kenarları çizgilerle belirli çim alan veya yer minderi.
6. Kuşak: Oyuncuların bellerine doladığı kırmızı ve turkuvaz renklerde kuşak
7. Cenk süresi: 3 dakikalık 3 oyun Cenk aralarında 1 er dakika mola
14. Bağla oyunu yapan matrakbaz ilk yaptığı hücumda puan alamazsa ikinci hücum hakkı verilir.
15. Her iki matrakbazda bağla yaparsa hakem matrakbazları ayırtır ve oyun yeniden başlar.
19. Masa hakemleri: Baş hakem, Baş hakem yardımcısı ve fikstür hakemi şeklinde üç kişiden oluşur. Sonuçlar masa hakemlerine bildirilir. Matrakbazların oyuna daveti ve diğer evrak işlerini takip ederler. Oyun sonuçları orta hakem tarafından masa hakemlerine bildirilir.
Yağlı güreş, geleneksel bir Türk sporudur. Güreşçiler vücutlarına yağ sürerek güreştikleri için bu şekilde adlandırılır. Müsabakalar "Er Meydanı" denilen alanlarda yapılır. Güreşçilerin vücutlarının yağlanması nedeni ile birbirlerini tutmaları zorlaştığından, büyük güç ve ustalık gerektiren bir spordur.
Güreşler ilk zamanlarda güreşçilerin biri galip gelene kadar sürerken, oluşturulan kurallarla, süre ve puanlama sistemi yağlı güreşe dâhil edilmiştir. Edirne'nin bugünkü Kırkpınar denilen bölgesinde ilk yağlı güreşin yapıldığı, 3 gün sürdüğü ve iki kardeşin finalde yenişemeyip, yorgunluktan can verdikleri söylenmektedir. Bu rivayet Kırkpınar Yağlı Güreşlerinin miladı kabul edilir.