Sivil Toplum Geliştirme Merkezi | "Görmezlikten Gelinen Eşitsizlik: Türkiye’de Romanların Barınma ve Eğitim Hakkına Erişimi" Raporu
Sıfır Ayrımcılık Derneği ve Uluslararası Azınlık Hakları Grubu (MRG)’nun ortaklaşa hazırladığı "Görmezlikten Gelinen Eşitsizlik: Türkiye’de Romanların Barınma ve Eğitim Hakkına Erişimi" adlı rapor kamuoyuna açıklandı.	Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu ve İngiltere Büyükelçiliği'nin desteğiyle hazırlanan bu çarpıcı rapor, Türkiye’de Roman nüfusunun barınma ve eğitim haklarını kullanmada karşılaştıkları sorunları sahada toplanan bilgilerle ortaya çıkarırken, bu sorunlarınuluslararası standartlara uygun olarak nasıl çözülmesi gerektiğine dair de bir yol haritası çiziyor.
Rapordaki tespitlere göre Romanlar ve Romanlar gibi yaşayanların çoğu yoksul olup %80’i gecekondularda ve bir kısmı kentsel dönüşüm projelerinin tehdidi altında olan yoksul mahallelerde yaşıyor. Romanları şehrin dışına süren “dönüşüm”
Raporda kentsel dönüşüm uygulamaları sonucunda Romanların, şehrin başka bir kısmında diğer gruplardan ayrı bir şekilde yaşamaya maruz bırakılmasının süreklileştiği vurgulanıyor. Eğitime erişim hakkının, Roman olmayanlarla birlikte eğitim görme imkânlarının da kentsel dönüşümden olumsuz etkilendiği vurgulanıyor.Aynı zamanda bu grupların nüfusunun fazla olduğu yerleşim birimlerinde altyapı yetersiz. Çoğu evde şebeke suyu veya lağım tahliyesi bile yok.
Rapor, Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara mensup çocukların, okula kayıt oranının en düşük olduğu gruplar olduğunu gözler önüne seriyor. Türkiye’de kamu kaynaklarının ilköğretim okullarının temel ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalması, okul yöneticilerini velilerden gerek kayıt sırasında gerekse eğitim-öğretim yılı boyunca ayni ve nakdi yardım toplamak zorunda bırakıyor. “Bağış” adı altında istenen yardımların toplanması sürecinde, özellikle alt sosyoekonomik düzeydeki okullarda hem eğitimcileri hem velileri hem de öğrencileri zor durumda bırakan ciddi sıkıntılar yaşanıyor.Aynı zamanda Roman çocukların okuduğu okullara atanan öğretmenlerin atama süresi dolmadan kurumdan ayrılmaya çalıştığı ve bu okulların sürgün yeri, norm kadro fazlası öğretmenlerin görev yaptığı okullar olduğu ifade ediliyor. Devamsızlık büyük bir sorun olarak öne çıkıyor
Roman çocukların maruz kaldığı bir başka uygulamanın ise özel eğitim ve rehberlik merkezlerine yönlendirilmeleri olduğu görülüyor. Rapora göre, çocukların bu merkezlere yönlendirilmesinin ardından pek çoğuna doğru olmamasına rağmen zihinsel engelli raporu verildiği öğrenilmiş. Bu uygulamaların açıkça eğitim hakkının ve ayrımcılık yasağının ihlali olduğukabul ediliyor. ECRI (Avrupa Irkçılık ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Komisyon), bu tür uygulamaların sona erdirilmesini, zihinsel engelli olmayan Roman çocukların bu tür okullara yerleştirilmesinin önlenmesini, halen bu okullara yerleştirilmiş bulunanların süratle normal okullara yerleştirilmesinin sağlanmasını tavsiye ediyor. STÖ’lerden tavsiyeler Raporda ayrımcılıkla mücadele bağlamında ortaya çıkan bulgulara yönelik öne çıkan çözüm önerilerinden bazıları şöyle;
• “Roman mahalleleri” biçiminde ortaya çıkmış yerleşim yerleri ortadan kaldırılmalı, Romanların tecrit halinde yaşamlarını sürdürmelerine son verilmeli, ancak bu yönde atılacak adımlarda Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan grupların ihtiyaç ve talepleri de dikkate alınmalıdır. • Zorla tahliyeler durdurulmalı; nitelikli koşullarda ve tahliyenin gerçekleştirildiği yere yakın bir yerde barınma olanağı sağlanmaksızın gerçekleştirilecek zorla tahliye uygulamaları hukuken yasaklanmalı ve engellenmelidir.
• Nüfusa kayıtlı olsun olmasın Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara mensup tüm çocukların derhal okullara kaydı yapılmalıdır. • Bu grupların çocuklarının okulu terk etmelerini engellemek ve öğrenimlerine devam etmelerini sağlamak için ailelerine dönük yemek, kıyafet, araç gereç, ulaşım gibi konularda destekleme programları geliştirilmelidir.
• Eğitimden kopmuş olan çocukların ve gençlerin yeniden eğitim hayatına dönmesi için bilinçlendirici faaliyetler yürütülmeli ve açıköğretim gibi farklı yöntemlerle eğitim hayatını sürdürme konusunda ailelere ve çocuklara bilgi verilmelidir. • Göçebe yaşayan Roman topluluklara mensup çocukların ya da mevsimlik işçi olarak çalışan Romanların çocuklarının eğitimlerine devam etmelerinin sağlanması için farklı yöntemler geliştirilmelidir. • Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara mensup çocukların öğrenim gördüğü okullar açısından özel önlemlere başvurulmalı, okulların giderlerinin tamamı Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden sağlanmalı ve önyargı ve ayrımcılıkla mücadele konusunda öğretmenlere yönelik özel eğitimler gerçekleştirilmelidir.
Sıfır Ayrımcılık Derneği - Hatice Çetinkaya
Sıfır Ayrımcılık Derneği - Minority Rights Group
Görmezlikten Gelinen Eşitsizlik [1.35 MB]