Sistem ve Durumsallık Yaklaşımı - ppt indir
YayınlayanAytop Reza Değiştirilmiş 2 yıl önce
... konulu sunumlar: "Sistem ve Durumsallık Yaklaşımı"— Sunum transkripti:
1 Sistem ve Durumsallık Yaklaşımı
İşletme Yönetimi Sistem ve Durumsallık Yaklaşımı
3 Modern yönetim yaklaşımı
4 Sistem yaklaşımının doğuşu
Sistem kavramının önemi, Hawthorne araştırmalarından sonra anlaşılmıştır. İlk olarak biyoloji biliminde ele alınmıştır. Ludwig Von Bertalanffy tarafından “Genel sistem teorisi”nde her olayı belli bir çevre içinde başka olaylarla ilişkili olarak incelemenin olayları anlama, tahmin ve kontrol etme açısından daha etkin olduğunu ileri sürmüştür.
7 Sistem kavramı Bir veya daha çok amaca veya sonuca ulaşmak üzere aralarında ilişkiler olan fiziksel veya kavramsal, birden çok bileşenin oluşturduğu bütündür.
8 Sistem kavramı Belirli bir çevrede, belirli bir amacı gerçekleştirmek için birimlerin ve bu birimler arası etkileşimlerin oluşturduğu yapay veya doğal yapı ve işleyişlerin bütünüdür.
9 Sistem kavramı ve özellikleri
10 Sistem yaklaşımı Temelinde sistem olarak ele alınan bütünün amacını gerçekleştirmesi vardır. Önemli olan bütündür, parçalar bu bütüne katkıda bulunduğu ölçüde önemlidir. Yönetimde sistem yaklaşımı denildiği zaman, yönetim olaylarını ve bu olayların meydana geldiği birimleri birbiriyle ilişkili bir şekilde ele alan yaklaşım anlaşılmaktadır.
11 Sistem yaklaşımı Örgütsel sistemi oluşturan parçalar olarak;
12 (Girdileri çıktılara dönüştürme süreci)
13 Sistem yaklaşımı ile ilgili temel kavram ve özellikler
14 Sistem ve Alt Sistem İlişkisi
15 Açık ve kapalı sistemler
16 Açık ve kapalı sistemler
17 Açık ve kapalı sistemler
18 Doğal-Yapay Sistemler
Büyüklüğü, amacı, yapı ve işleyişi doğa tarafından tasarlanan sistemler doğal sistemlerdir. Güneş sistemi Büyüklüğü, amacı, yapı ve işleyişi insan tarafından tasarlanan sistemler yapay sistemlerdir. Bilgisayarlar
19 Çevre Bir sistemin içinde faaliyet gösterdiği ortam anlamında kullanılır. Sistemin sınırları dışında kalan her şey çevreyi oluşturur. Çevrenin önemi, sistemi ve işleyişini etkileyecek potansiyeli taşımasından ileri gelmektedir.
20 Sistemin sınırları Sınır, sistemin iç yapısına ilişkin değişkenleri, sistemin çevresine ilişkin faktörlerden ayırır. Sistemin nerede başlayıp nerede bittiğini gösterir. Sosyal sistemlerde, örneğin örgütlerde sınırları belirlemek zordur.
21 Değişkenler ve Parametreler
22 Sistemin çevresi İşletmenin yakın çevresi İşletmenin dış çevresi
23 Sistemin bozulması - ENTROPİ
24 Sistemlerde dengeli durum ve dinamik denge
25 Girdi, Çıktı ve Geribesleme
Geri besleme sayesinde sistem, faaliyetlerini değerleme ve gerekirse ayarlama olanağı bulur.
26 Değişik girdi çıktı ilişkisi (Equifinality)
Kapalı ve mekanik sistemlerde başlangıçta kullanılan girdi ile elde edilecek çıktı arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi vardır. Açık sistemlerde aynı sonuçlar değişik girdi veya süreçlerin kullanılması ile elde edilebilir. Bu özellik, açık sistemlerle ilgili seçenekleri büyük ölçüde arttırmaktadır.
27 Sistem türleri Mekanik-biyolojik-sosyal sistemler
28 Mekanik-biyolojik-sosyal sistemler
Mekanik sistemler kapalı sistemlerdir. Entropiye maruz kalır. Biyolojik ve sosyal sistemler ise açık sistemlerdir. Biyolojik sistemler de açık sistemler olmasına rağmen bir süre sonra entropi etkisi ile faaliyetlerini durdururlar. Organizasyonlar sosyal sistemlerdir.
29 Deterministik ve probabilistik sistemler
30 Deterministik ve probabilistik sistemler
31 Uyumcu-öğrenen sistemler
32 Bir sistem olarak organizasyon
33 Bütüncü görüş (Holism) Organizasyon-çevre ilişkisi
Organizasyonlar sistem yaklaşımı açısından incelendiğinde üç önemli özellik belirir: Bütüncü görüş (Holism) Organizasyon-çevre ilişkisi Bilgi akışının önemli rolü
34 Holism Sistem yaklaşımında esas ağırlık bütün üzerinedir.
Organizasyon çeşitli bölümlerin bir toplamı olarak değil, çevresi ile girdi-çıktı ilişkisi olan açık sistem olarak ele alınır. Farklılaşma, bir sistemin alt sistemlere ayrılma durumuna denir.
35 Sistem yaklaşımının başlıca süreçler ve ilgili değer yargıları açısından özelliği
36 Sistem yaklaşımının yönetim bilimine katkıları
37 Durumsallık (Koşul Bağımlılık) Yaklaşımı
38 Her durumun kendine özgü bir yönetim tarzı olduğunu savunmaktadır.
Durumsallık yaklaşımı, yönetimde her duruma uyan evrensel ilkeler olduğu görüşünü reddetmektedir. Her durumun kendine özgü bir yönetim tarzı olduğunu savunmaktadır. Bu teori, içinde bulunulan durumun özelliklerini anlamaya ve bu duruma uyan bir davranış tarzı geliştirmeyi amaçlamaktadır.
39 Joan Woodward, Paul Lawrence, Jay Lorsch ve diğerleri.
Bu yaklaşım, 1960’ların ortasında, yönetsel problemlere geleneksel ve sistem teorisi kavramlarını uygulamakta başarısız olmuş yöneticiler için geliştirilmiştir. Yönetimde her zaman geçerli olabilecek en iyi yol olmadığını savunmuştur. Joan Woodward, Paul Lawrence, Jay Lorsch ve diğerleri.
40 Yöneticiler diğerlerini nasıl etkiler? İnformal grup
Davranışsal yaklaşım Yöneticiler diğerlerini nasıl etkiler? İnformal grup Personel arasındaki birlik Personelin sosyal gereksinimleri Geleneksel yaklaşım Yöneticiler ne yapar? Plan Örgütleme Liderlik Denetim Sistem yaklaşımı Parçalar birlikte uyum içinde nasıl çalışır? Girdi Süreç Çıktı Durumsallık yaklaşımı Yöneticilerin problem çözümüne bakış açıları Dış çevre Teknoloji bireyler
41 Bir organizasyonun yapısını etkileyen iç ve dış faktörler
Pazar koşulları Devlet müdahalesi Dışsal faktörler Müşteriler Rekabet Sosyal/kültürel koşullar Organizasyon yapısı Misyon vizyon Yapılacak iş Personelin niteliği Kullanılan teknoloji Amaçlar İçsel faktörler
42 Çeşitli yönetim ve organizasyon koşulları
DIŞ ÇEVRE Klasik Yaklaşım Katılımcı Sistem-4 Yaklaşımı Durumsallık Yaklaşımı Ağırlık insan davranışı üzerinde Ağırlık işin fiziksel yönü üzerinde Ağırlık Sosyal Davranış üzerinde Teknoloji Çevre koşulları
43 Durumsallık yaklaşımı
Organizasyon yapısı ile durumsallık yaklaşımı arasındaki ilişkilere geniş bir çerçeveden bakmak gerekirse, ilk yapılması gereken bir organizasyon yapısını karakterize eden unsurları ve süreçleri belirlemek olacaktır.
44 Durumsallık yaklaşımı
Bir formal organizasyonu karakterize eden başlıca unsurlar: Yönetim kademeleri sayısı (basık ve sivri yapılar) Organizasyonu oluşturan alt sistemlerin sayısı (bölümler) Her pozisyonun otoritesi (komuta, kurmay, fonksiyonel) İşbölümü ve uzmanlaşma derecesi Formalleşme derecesi (neyin, nasıl, ne zaman, nerede ve kim tarafından hangi amaçla yapılacağının önceden belirlenerek belirli yöntem ve usullere bağlanması)
45 Durumsallık yaklaşımı
Bir formal organizasyonu karakterize eden başlıca unsurlar: Merkezleşme derecesi (Karar verme yetkisinin organizasyon kademeleri arasında dağılımı) Yönetim yoğunluğu (Yönetici/yönetim oranları) Organizasyon büyüklüğü Karar verme yetisinin kullanılma tarzı – Komiteler vs. İletişim kanalları ve şekli
46 Durumsallık yaklaşımı
Bu faktörlere ek olarak bir organizasyonu karakterize eden organizasyon içi süreçler de vardır: Liderlik Performans değerleme İletişim Karar süreci Bilgi akış sistemi Motivasyon Çatışmayı çözme Değişim süreçleri
47 Durumsallık yaklaşımı
Organizasyon yapı ve işleyişine durumsallık yaklaşımı açısından bakıldığında sorun, İçinde bulunulan durum ve koşulların bu unsur ve süreçleri nasıl etkileyeceğidir. Durumsallık yaklaşımını diğerlerinden ayıran en önemli farklılık budur. Bugüne kadar durum ve koşullarla ilgili olarak iki faktör üzerinde durulmuştur. Teknoloji ve çevre faktörleridir.
48 Organizasyon ve Teknoloji
Organizasyonların kullandığı üretim teknolojisinin organizasyon yapısı üzerindeki etkileri bu bölümde ele alınacaktır. Bir organizasyonun en önemli yanı, başarmayı amaçladığı iş ve bu işi yapmak için kullandığı teknolojidir. Teknoloji, organizasyonda her şeyi etkilemektedir.
49 Organizasyon ve Teknoloji
Ne tür işlerin yapılacağı, bunları yapacakların sahip olması gereken nitelikler, personelin yaptığı işten tatmin olması, üretim miktar ve kalitesi, kişisel olarak ve grup halinde çalışma, iletişim ilişkileri gibi konular kullanılan teknolojiden etkilenecektir. Genel olarak ifade etmek gerekirse teknoloji bir organizasyonda, Kişileri, grupları, örgütsel ilişkileri ve yönetim süreç ve tekniklerini etkileyecektir.
50 Organizasyon ve Teknoloji
Yönetim ve organizasyon alanında bilimsel metot kullanılarak yapılan alan araştırmaları: Woodward çalışması Aston Grubu çalışması Tavistock Enstitüsü çalışmaları James Thomson’ın temel teknolojiler sınıflaması Charles Perrow’un rutin-rutin olmayan iş sınıflamaları
51 Woodward Araştırması Organizasyon yapısını, kullandıkları teknolojiye uygun olarak tasarlayan işletmelerin çoğunlukla başarılı olacağını savunmuştur. 100 imalat işletmesinden elde edilen bilgiler: Tarihsel geçmişi ve amaçları Üretim süreçleri ve yöntemleri Organizasyonda kullanılan formlar ve rutin işlemler Ortak başarının değerlemesine ilişkin bilgi
52 Woodward Araştırması İşletmelerin yapı, yönetim ve örgütsel faaliyet ve etkinlikleri ile örgütsel başarıları arasındaki farklılıklar araştırılmıştır. Örgütsel başarının değerlemesinde kullanılan göstergeler; Kâr incelemesi Gelişme programlarına yapılan yatırımlar Personel ve tesis genişlemesi Üst yönetim ücretleri İşletme ve personel devir hızları İşletmenin ünü
53 Woodward Araştırması Bu göstergelere göre işletmeler; ortalamanın üstü, ortalama ve ortalamanın altında olmak üzere üç grupta toplanmıştır. Bu işletmeler en azdan en çok teknolojik karmaşıklığa kadar üç farklı üretim sistemlerine bölünmüştür. Birim üretim: Sipariş üzerine üretim Kitle üretim: Çıktının büyük partiler halinde üretimidir. Süreç üretimi: Kitle üretiminin biraz daha gelişmişidir. Çıktı standarttır. Büyük rafineriler, kimyevi maddeler üretimi
54 Woodward Araştırması Birim üretim teknolojisi ve süreç üretim teknolojisi kullanan işletmelerde organizasyon yapısının organik veya sistem-4 türü bir görünüm arz etmektedir. Kitle üretim teknolojisi kullanan işletmelerde ise mekanik ve klasik-hiyerarşik bir görünüm arz etmektedir.
55 Aston Grubu Araştırması
İngiltere Birmingham’da Aston grubu olarak bilinen Derek Pugh başkanlığında Aston Üniversitesi’nden bir grup tarafından yapılmıştır. Organizasyon yapıları ile ilgili üç ana değişken üzerinde durmuştur: Faaliyetlerin yapılandırılması-Personelin davranışı ve yapacağı işlerin önceden belirlenmesi, formal ve yazılı iş yapma yöntem rutininin geliştirilmesi, standartların geliştirilmesi, işbölümü, yönetim kademeleri Otorite yoğunlaşması-Karar verme yetkisinin nasıl ve hangi kademelerde kullanıldığı İş akışının kontrolü-İş akışının informal yöntemlere mi bağlandığı yoksa bu kontrolün yöneticilerin kararlarına mı bırakıldığı
56 Aston Grubu Çalışması Bu gruba göre organizasyon yapıları, organizasyonun amaçları, kaynakları, kullandığı teknoloji, çevre ile ilişkisi ve sahiplik durumu gibi unsurlar tarafından etkilenmektedir. Bu grup teknolojiyi, iş akışının entegrasyonu şeklinde tanımlamıştır. Grup, organizasyon içindeki her alt sistemde mevcut olan birim teknoloji ile ilgilenmiştir.
57 Aston Grubu Çalışması Birimlerin kullandığı teknoloji (iş akışı), ne kadar otomasyona yönelmişse, iş akışının sırası ve yönü ne kadar sabit olarak belirlenmişse birimlerin o kadar mekanik, uzmanlaşmış bir organizasyon yapısına sahip oldukları, standart usul ve yöntemlerin ayrıntılı bir şekilde kullanıldığı görülmüştür.
58 Aston Grubu Çalışması Aston Grubunun üzerinde durduğu bir başka önemli faktör, organizasyon büyüklüğü ile organizasyon yapısı arasındaki ilişkidir: Aston grubu, organizasyon büyüdükçe organizasyonda uzmanlaşma ve formalleşmenin arttığını belirlemiştir. Büyüklük, organizasyondaki personel sayısı olarak belirlenmiştir. Organizasyon büyüdükçe modal teknoloji önemini kaybedecek ve birim teknoloji önemli olmaya başlayacaktır.
59 Tavistock Enstitüsü Çalışmaları
İngiltere’de 1950’lerde E.L. Trist ve K.W. Bamforth tarafından yapılan araştırmadır. Kullanılan teknoloji ile organizasyonun çeşitli yönleri arasındaki ilişkileri içeren ve sosyo-teknik sistem olarak ele alınan organizasyonlar bu araştırmacılara konu olmuştur.
60 James Thomson’ın Temel Teknolojiler Sınıflaması
Temel teknoloji, bir organizasyonun girdilerini çıktılara dönüştürmek ve çevresine iletmek üzere kullandığı süreçlerdir. Thomson’ın teknoloji sınıflamasının ağırlık noktası, teknolojinin öngördüğü karşılıklı bağımlılık ve faaliyetlerin koordinasyonu ile kontrolüdür.
61 James Thomson’ın Temel Teknolojiler Sınıflaması
Organizasyonların kullandığı teknolojiyi üç temel grupta sınıflamıştır: Çözümleyici teknoloji-Yapılan faaliyetlerin belirli grup veya kişileri birbirine bağlamasıdır. Standartlaşma önemlidir. Örn: Telekom, telefon eden ile edileni birbirine bağlamaktadır. Bağlı teknoloji-Yapılan faaliyetlerin birbirine bağlı olmasıdır. Örn: B faaliyeti yapılmadan önce A faaliyeti yapılmalıdır. Yoğun teknoloji-Bir işi başarmak için yapılacak olan faaliyetlerin hepsinin karşılıklı olarak birbirine bağlı olmasıdır. Örn: Acil servise kabul edilen bir hastanın tedavisi içim hastane birimlerinin birbirleri ile ilişkisi
62 James Thomson’ın Temel Teknolojiler Sınıflaması
Teknoloji türü Hakim olan faaliyetler arası karşılıklı bağlılık İletişim ve karar vermeye etkisi Gerekli organizasyon çapraşıklığı Gerekli koordinasyon türü Örnek Çözümleyici Bütünleyici X Y Z Az Standartlaşma Banka Bağlı Sıralı X Y Z Orta Plan Montaj hattı Yoğun Çok yönlü Y X Z Çok Karşılıklı ayarlama Hastane
63 Charles Perrow’un Araştırması
Perrow, rutin ve rutin olmayan işler üzerinde durmuştur. Rutin işleri yapmak için tam olarak bilinen tekniklerin mevcut olduğu, bu tekniklerin aynı tür girdilere uygulandığı, metot ve teknikler konusunda belirsizliğin az olduğu durumlardır. Rutin olmayan işler ise pek az bilinen teknik ve metodun bulunduğu, bunların başarılı olup olmayacağının belirsiz olduğu, girdilerin standart olmadığı durumlardır.
64 Organizasyon ve Çevre Bir diğer koşul, organizasyonların içinde faaliyette bulundukları çevredir. Durumsallık yaklaşımı, çevre koşulları niteliklerinin organizasyon yapı ve işleyişi üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Durumsallık yaklaşımı, organizasyonları birer açık sistem olarak ele almıştır. Burns ve Stalker çalışması Lawrence Lorsch çalışması
65 Burns ve Stalker Çalışması
20 işletmede yapılan araştırmayı kapsamaktadır. İşletmelerin organizasyon yapıları ve yönetim süreçleri dış çevre koşulları tarafından nasıl etkilenmektedir? Çevreyi teknoloji ve pazardaki değişme hızı boyutuna göre incelemişlerdir. Buradaki değişme hızı, yeni buluşların ortaya çıkması, teknolojik yenilikler, yeni ve değişik mal talebindeki artış gibi konuları içermektedir.
66 Burns ve Stalker Çalışması
İşletmelerdeki organizasyon yapılarını mekanik ve organik olarak sınıflandırmıştır. Mekanik sistem, çevre koşullarının durgun ve dengeli, değişim hızının çok az olduğu katı bir yapıyı ifade eder. Bürokratik yapıya benzemektedir. Organik sistem, çevre koşullarının sürekli ve hızlı olarak değiştiği, daha esnek bir yapıyı ifade eder.
67 Burns ve Stalker Çalışması
Bürokrasi Yönetim süreci yapısı Emir-Komuta organizasyonu Merkezkaç organizasyon Matriks organizasyon Mekanik Yapılar Organik Yapılar
68 Lawrence ve Lorsch Araştırması
Değişik çevre koşulları altında hangi tür organizasyon yapıları daha etkindir? İşletmelerde yapılan araştırmalar sonucunda “farklılaşma”, “koordinasyon” ve “çevre ve belirsizlik” kavramlarını kullanmışlardır.
69 Lawrence ve Lorsch Çalışması
Farklılaşma, organizasyondaki birimler arasındaki formal yapı farklılıkları ile bu birimlerde çalışanların zihni ve duygusal eğilimlerini ifade etmektedir. Farklılaşma dört boyuta göre ölçülmüştür: Organizasyon yapısının formalliği: Önceden belirlenmiş ilke, yöntem ve ilişkilere verilen önem Amaç eğilimi: Pazar amaçlarına ya da üretim amaçlarına ağırlık verme Zaman eğilimi: Uzun veya kısa vadeli amaçlar, geribesleme süresi Kişiler arası ilişkilerdeki eğilim: Başkaları ile iş yapıp başarmak amacı ile veya iyi geçinmek amacı ile ilişki kurma.
70 Lawrence ve Lorsch Çalışması
Koordinasyon (bütünleşme), organizasyon birimleri arasındaki yardımlaşmanın durum ve kalitesi ile bunun nasıl sağlandığı konularını içerir. Koordinasyon, Emir-komuta hiyerarşisi İlke, yöntem ve standartlar sistemi Dar kontrol alanı Geçmişi örnek alma gibi araçlar yardımıyla sağlanabilir.
71 Lawrence ve Lorsch Çalışması
Çevre ise esas itibariyle belirsizlik boyutuna göre değerlendirilmiştir. Bir organizasyonun veya organizasyon içindeki birimlerin ilişkili olduğu çevrenin üç boyut itibariyle farklı olabileceği varsayılmıştır: Koşullardaki zaman içinde değişme hızı Belirli bir zamandaki koşullar hakkında bilgi elde etmedeki belirsizlik derecesi Çeşitli kararların sonuçları hakkında geri besleme elde etmekle geçen süre.
72 Lawrence ve Lorsch Çalışması
Bir organizasyon biriminin iç yapısı, ilgili çevre koşullarının durumuna bağlı olarak şekil alacaktır. Dinamik, değişken ve belirsiz bir ortamda organizasyon birimlerinin farklılaşmış ve bütünleşmiş olması uygundur. Durgun ve belirgin bir ortamda organizasyon birimlerinde fazla bir farklılaştırma gerektirmeyecektir.
"Sistem ve Durumsallık Yaklaşımı" indir ppt