Ayşegül Tursun Şeymanur Boy Sacide Serdar Alla Alaeddin Merve Alan.
YayınlayanHakan Erçetin Değiştirilmiş 1 yıl önce
... konulu sunumlar: "Ayşegül Tursun Şeymanur Boy Sacide Serdar Alla Alaeddin Merve Alan."— Sunum transkripti:
1 Ayşegül Tursun Şeymanur Boy Sacide Serdar Alla Alaeddin Merve Alan
2 TABAKALAR KÖLELER VE CARİYELER MÜSLÜMANLAR MÜSLÜMAN ARAPLAR ARAP OLMAYAN MÜSLÜMANLAR GAYR-İ MÜSLİMLER
3 Müslüman Araplar, devlette hâkim tabakayı oluşturmaktadırlar. Müslüman olup Arap olmayanlar, Emevîler döneminde genel anlamda pek fazla itibar görmediler. Köleler ve cariyeler tabakasına gelince, Emevîler döneminde alt tabakayı oluşturuyordu. Gayr-ı müslimler ise, rahat bir hayat yaşadılar.
4 Toplumsal yapıyı oluşturan piramidin ana bölmelerine "tabaka" denilmektedir. Tabakaların doğmasını sağlayan sürece de "tabakalaşma" adı verilmektedir. Tabaka, kendini; gelir, hayat seviyesi, kültür düzeyi vb. şeyler ile göstermektedir. Tabakalaşma sonucu ortaya çıkan sosyal kesime ise, "toplumsal sınıf" denilmektedir
5 Emev î ler d ö nemi İslam devlet ve toplumunun ö nemli değişikliklere uğradığı bir d ö nemdir. Bu d ö nemin dikkat ç ekici olaylarından birisi din ile devlet arasındaki ilişkilerin değişmesidir. Ö mer b. Abd ü laziz hari ç Emev î halifeleri daha ç ok siyas î yetkileri kullanan d ü nyev î iktidarlar haline geldiler. Bu sonu ç ta, hem teşekk ü l ü hem de neticeleri bakımından b ü t ü n sosyo-k ü lt ü rel gelişmeyi etkiledi. Emev î lerde y ö netimin saltanata d ö n ü şmesi siyasetinin en belirgin sonu ç larından bir tanesi de, toplum yapısında yeni bir hiyerarşinin kendini g ö stermesi idi
6 Emev î ler d ö neminde toplum, m ü sl ü manlar ve gayr-ı m ü slimler veya ehl ü ’z-Zimme olmak ü zere iki b ü y ü k ana gruba b ö l ü n ü rken bunlar da kendi aralarında farklı gruplara ayrılmaktadır.
7 MÜSLÜMANLAR MÜSLÜMAN ARAPLAR MÜSLÜMAN OLUP ARAP OLMAYANLAR KÖLELER VE CARİYELER BEDEVİLER
8 GAYR-I MÜSLİMLER HRİSTİYANLARYAHUDİLERMECUSİLER
9 Ebu Bekir döneminde müslüman Araplar, anavatanları olan Arabistan’ın dışına çıktı Pek çok ülkeler fethetti ve fethettikleri bölgelere yerleşerek buraların Araplaşmasını sağladılar. Kısa vadede bir fetih gibi algılansa da uzun vadede Araplara karşı bir reaksiyon olarak ortaya çıktı. İslam fetihleri, sadece İslamiyet in değil, İslamiyetle birlikte Arapların da topraklara yayılmasına zemin hazırladı.
10 HALİFENİN GÖREVLERİ İMARETİMAMET
11 İdari Yapı Halife-Hilafet-Veraset Vezaret henüz yok Haciblik var. Artık sadece bir divan yok çeşitli divan ve başkanlıkları var: Divanü’l-Hatem: Halifenin mektuplarını yazıp gerekli yerlere gönderir. Divanü’r-Resail: Resmi Yazışmaları yürütür Divanü’l-Harac: Mali işlerle ilgilenir. Divanü’l-Berid: Posta ve İstihbarat Divanü’l-Cünd: Askeri işler Şurta Teşkilatı: Asayişi sağlardı, başlangıçta Kadıya bağlı idi, daha sonra ayrı bir kurum oldu.
12 Askeri Yapı -Hz. Ömer’in başlattığı askeri teşkilatlanmayı geliştirdiler -Mecburi askerlik sistemini getirdiler -Emevi ordusunu Divanü’l-Cünd idare ediyordu Ordu: -Mürtezika: Nizami ve daimi askerler, maaşlı idiler -Mütetevvia:Cihadın faziletinden istifade etmek isteyen gönüllüler maaş almazlar, sadece ganimetten pay alırlar. İlk dönemlerde sadece Araplardan oluşmakta idi. Daha sonra mevali de askere alındı ve Bermeki İranlı ve Türk asıllı Müslümanlardan da askere alınanlar arttı.
13 Ordu -Piyade: kılıç, kalkan ve mızrak taşırlardı -Süvari: kılıç, kalkan, mızrak, savaş baltası, yay ve ok. -Okçular -Neffâtûn: Neft ateşini yakanlar -Mühendisler -İstihkacılar -Beşli tabya usulü (İranlılardan) -Savaş düzeni: Sağ kanat, sol kanat, süvariler (Öncü birlikler), Artçı birlikler -Deniz birliklerine de çok önem verilmiştir.
14 Adli Yapı -Adliye işlerinde fakihler arasından seçilen hakimler görevlendirilirdi. -Kadılık Teşkilatı: kadılar, dini meselelerle ilgili davalara bakardı. -Hisbe Teşkilatı: muhtesipler, daha çok ahlaki ve asayişle ilgili durumları hallederdi, ayrıca çarı, Pazarları gıda maddelerini, ölçü ve tartıların doğruluğunu denetlerdi. (Emri bilma’ruf…) -Mezalim mahkemeleri:mevki ve nüfuz sahibi kişileri haksızlık yapmalarını önlemek için kurulmuştur. Kadıların bakmaktan aciz kaldıkları davalara bakan bu üst mahkemeler,doğrudan halife veya umum vali veya onlara vekalet eden kadı’l-mezalim başkanlık ederdi. Bu mahkemelerdeki duruşmaların yapılabilmesi için muhafızlar,kadılar, fakihler, katipler, şahitler hazır bulunmalı idi.
15 İlim ve Kültür -Hz. Peygamber zamanında başlayan mescidlerdeki eğitim ve öğretim faaliyetleri bu dönemde arttı. -Büyük camiler, dini ilimlerin öğretimi için kurulan ders halkalarıyla dolup taşardı. -Mescitlerin yanında alimlerin evleri ve saray da önemli ilim müessesi haline geldi. -Okuma yazma öğretilen küttab denilen ilk mekteplerin sayısı arttı. -Mescitlerde hocaların ihtisasına göre farklı dini ilimler okutulurdu -Bu dönemde mescitlerde genç sahabiler ders vermekte idi. -İlmi faaliyetler Medine, Mekke, Kufe, Basra, Dımeşk, Fustat şehirlerinde yoğunluk azaldı. -İlmi hareketin merkezinde dini ilimler vardı, İslam Tarihi ilmi de ilerledi. Tıp ve Kimya gibi ilimlerde tercüme faaliyetleri başladı.
16 Vilayetler: -Hicaz-merkezi Medine -Irak-merkezi Kufe -El-Cezire-Azerbaycan- İrminiyye -Ifrikiyye -Endülüs
17 Valiler, genellikle halifenin güvendiği kişiler arasından seçilirdi. Bölgenin bütün yetkileri onlarda toplanır, Zamanın örfüne göre vilayeti bağımsız olarak yönetirdi. Genellikle önemli işleri halifeye bildirirlerdi
18 Ziyad b. EbihiUbeydullah b. ZiyadHaccac b. YusufÖmer b. HübeyreHalid b. Abdullah Valiler arasında kendi başına iş görüp devlete sadakatle bağlı olanlar:
19 Ömer b. Abdülaziz dönemi dışındaki valiler, halifeye bildirmeksizin yapmak istediklerini yapıyorlardı. Küçük bir suçtan dolayı bir adamın öldürülmesine veya ister halifeden ister başka birisinden gelsin hiç bir itiraza kulak asmadan birinin dövülmesine karar verebiliyorlardı. Valileri bu derece sorumsuz davranışa götüren en önemli sebepler arasında, hilafet merkezi ile vilayetler arasındaki ulaşım güçlüğü ile valilerin, devletin bekâsı için kraldan daha fazla kralcı olmalarıdır
20 Emevîler döneminde fikir hürriyeti olmadığı için ilim adamları kendi hür düşüncelerini açıkça ifade edemediler. Bir kısmı, iktidarın yanında yer aldı ya da bir takım sebeplerden dolayı sesini çıkarmadı. Bu grupta olanlar kendilerini daha çok ilme vererek siyasetten uzak durdular.
21 Emevîler Döneminde Sosyal Tabakalar yaşadığı bildirilmektedir. Fethedilen topraklardaki insanlardan kendi arzularıyla İslam ı kabul edenler, hukuken Arap müslümanlar gibi bütün haklara sahip oluyorlardı. Çünkü İslam dini, ırklar arasında hiç bir fark gözetmiyordu. Ancak Emevîler zamanında mevâlînin bazı haklardan Araplar kadar faydalanamadığı görülmektedir"
22 Araplar kendilerini statü bakımından üstün görürken, mevâlîyi de alt tabakalarda gördüler. Emevîler döneminde idârî ve siyâsî alandaki mevâlînin konumu hakkında iki aşırı taraf bulunmaktadır: 1. Mevâlînin hilafet hariç idârî bütün görevlerde bulundukları görüşüdür. 2. Mevâlînin Emevî Devleti nde idârî ve siyâsî alanda resmî görevlere getirilmediği görüşüdür. Genelde Emevî Devletinde mevâlînin siyâsî alanda pek fazla önemli görev almadıkları, Araplarla eşit seviyede tutulmadıkları ve onların devlet tarafından alınan iktisâdî kararlar sonucu, devlet aleyhine girişilen isyan hareketlerini destekledikleri bilinmektedir.
23 İslam toplumu içinde mevâlî, bütün bunların yanında kendilerini ilmî tetkiklere ve güzel sanatlara hasreden ilk kimseler oldular. Zira onlar uzun asırlardan beri gelen bir kültür geleneğini temsil ediyorlardı. Düşünce alanında Arabistanlı müslümanları gölgede bırakmış kimseler olarak bu zümreye giren insanlar, siyâsî başkanlık konusunu onlarla tartışmaya başladılar.
24 İslam, Arap-mevâlî gibi bir ayrımı kabul etmezken, Emevîler döneminde mevâlînin bazı haklardan Araplar kadar faydalanmadığı görülmektedir. Emevî Devleti nin ırkçılık yapması, ister istemez mevâlînin devlet aleyhine girişilen isyanlara katılmalarını ve yine buna tepki olarak şuûbiyye hareketinin ortaya çıkmasına sebep oldu. İslamiyetin ortaya çıktığı sıralarda Arap yarımadasında ve Mekke de kölelik yaygındı. Köleler, hürlerle arası kesin çizgilerle ayrılmış alt bir sosyal sınıf oluşturuyordu.
25 Emevîler Döneminde Sosyal Tabakalar Geleneksel Arap hakimiyeti, köle-efendi ilişkisinin en belirgin tezahür olduğu katlı bir sosyal yapıyı ifade ediyordu. Sosyal yapının en alt tabakasında, Hint kast sistemindeki paryaya karşılık olarak köle ve bunların çocukları müvelledun yer alıyordu. Savaşta ele geçirilen ya da pazardan satın alınan köle, efendisinin hizmetlerini görürdü. Bir dizi ilkesel davranış köle-efendi ilişkisini belirliyordu.
26 İslam tarihinde kölelerin varlığına baktığımızda belirli oranda da olsa rastlanıldığını görmekteyiz. İslamiyetin yayılma döneminde oldukça sık sık vuku bulan savaşlar büyük bir köle mevcudunun ortaya çıkmasına yol açmıştır. Ancak daha sonraki dönemlerde bu ölçüde hızlı yayılmanın olmayışı ve savaş yoluyla kölelik kaynağının beslenemeyişi, öte yandan mevcut kölelerin çeşitli özgür bırakma usülleriyle yavaş yavaş eritilmesi, köle sayısının İslam toplumlarında genelde çok kabarık olmaması sonucunu doğurmuştur.
27 Köleliğin, İslam öncesi dönemden itibaren yaygın olan bir âdet olması hasebiyle, İslam ın bunu birden kaldırması söz konusu olamazdı. Ancak İslam, takdire şayan bir şekilde kölenin içinde bulunduğu şartları ıslah edip iyileştirme yoluna gitti. Bunun için tedrîcî yöntem kullandı. Önce müslüman birisinin köleleştirilmesini yasakladı. Halife Ömer bu sınırı biraz daha genişleterek Arapların esir edilmelerinin söz konusu olamayacağı yönünde görüş bildirdi. Araplardan birisi savaşta esir edilirse, onun mutlaka fidye karşılığında serbest bırakılmasını şart koştu
28 Rasulullah ın esirler hakkındaki genel uygulaması; ya karşılıksız serbest bırakmak, ya da fidye karşılığında salıvermek şeklinde oldu. Bedir Gazvesi esirlerinden Ukbe b. Ebî Muayt ve en-nadr b. el-hâris öldürülürken diğer esirler müslümanlara okuma yazma öğretme veya fidyelerini vermeleri sonucu serbest bırakıldılar. Mekke nin fethi esnasında Mekkelilere Gidiniz, bugün hepiniz serbestsiniz! dediğini biliyoruz
29  Köleler, farklı işlerde çalıştırılıyordu.  Cariyeler ise, başta halifeler, valiler ve komutanlar olmak üzere eşraf ve zenginler tarafından istekleri doğrultusunda, özellikle eğlence merkezlerinde şarkıcı ve dansçı olarak sanat icra ediyorlardı.  Bu nedenle köleler içinde en çok imtiyaz sahibi olanlar müzik, resim ve edebiyat gibi sanat alanında faaliyet gösterenlerdi.
30  Bedevî toplumu, bir babadan geldiğine inanan insanların oluşturduğu kabile esasına dayanıyordu.  Çetin çöl şartlarında hayatın devamı için kabile dayanışmasına fazlaca ihtiyaç duyuluyordu.  Göçebe toplumlarda hakim olan değer yargıları, toplumun yapısına, sosyal ve ekonomik şartlarına uygun olarak teşekkül etti.  Şehirlerden ve birbirlerinden uzakta yaşadıkları için göçebeler, kaba ve sert tabiatlı idiler. Ancak ahlak bakımından şehirlilere göre bozulmaya daha az müsaitlerdi.  Çoğunluğu cahil olmakla birlikte bedevîler, kısmen de olsa okur-yazar idiler
31  Gayr-ı Müslimler veya Zimmîler İkinci grup sosyal tabaka, müsamaha gören dinlere mensup olanlar, yani vahye dayanan kitaplara sahip dînî toplumlardan meydana gelir.  Hristiyan, Yahudi ve Sabiî olan bu gibi kimselere Ehlü z-Zımme (Zımmiler) adı verilir.  İslam’ın temel öğretilerinden birisi de, bir beldeye girildiğinde savaşmadan önce o belde halkını dine davet etmektir. Eğer müslüman olurlarsa, onlar da aynen müslümanların sahip olduğu hak ve hukuka sahip olurlardı. Aksi takdirde beldelerini müslümanlara teslim etmekten kaçınırlarsa orada kalıp cizye ödemekle mükelleftirler
32  Zimmîleştirme, buna karar veren gayr-ı müslim ile devlet arasında kabul edilen sözleşme sonucunda gerçekleşirdi.  Eğer zimmî, devlete bağlılığı kabul eder ve cizye denilen himaye vergisini verirse; ikamet hürriyetine, vicdan hürriyetine, can, mal ve namusunun korunmasına hak kazanır.  Şayet bu anlaşmaya bağlı kalmaz veya ihanet ederse, sözleşme sona ererdi.  Büluğ çağına ermiş gayr-ı müslim erkekler üzerine konulan cizye, Râşid halifeler döneminde aynî veya nakdî olarak alınıyor, bu vergi belde halkına toptan konulabildiği gibi, müslümanlara yaptıkları yardım karşılığında da kaldırılabiliyordu.
33 Daha sonraki yıllarda zimmî statüsünde bulunan hıristiyan, yahudi, mecûsî, sabiî ve sâmirîler arasında İslam ın yayılışı son derece hızlandı ve bunların büyük kısmı dinlerini terkederek İslam a girdiler. Bu durum, hazine gelirlerinde önemli bir azalmaya yol açınca Emevî halifeleri, müslüman olan ve mevâlî sınıfına geçen bu halktan cizye almaya devam ettiler. Bu uygulama, ilave vergilere ve haksızlıklara son veren Ömer b. Abdülaziz döneminde durdurulmuşsa da, ondan sonra yeniden başladı. Müslümanlar, bu gibi kimselerle çeşitli şartlar taşıyan anlaşmalar yaptılar.
34 Devletin kendilerine sağladığı himaye hakkına mukabil cizye ödemeye razı olacaklardı. Buna karşılık askerlik vazifesinden muaf tutuldukları gibi canlarının, mallarının ve dinlerinin korunması hakkını elde ediyorlardı. Bu sayede onların ibadethanelerine dokunulmuyor, din değiştirerek müslüman olmaları hususunda da kendilerine herhangi bir baskı yapılmıyordu. Bu bağlamda Emevî halifeleri hıristiyanlara ait kiliseleri anlaşmalara uygun bir şekilde muhafaza ettiler.
35 Hatta Muaviye nin, depremden zarar gören Ruhâ kilisesini tamir ettirerek önceki haline döndürdüğü belirtilmektedir. Bu politikanın bir sonucu olarak Benû Gassân, Benû Bekr, Benû Tağlib ve diğer hıristiyan Arap kabileleriyle bir dereceye kadar aristokratik alanda bir bağlılık dahi temin edildi. Bu hukûkî statü doğrultusunda zimmîler arazi vergisi (haraç) ve baş vergisi (cizye) ödemelerine mukabil, geniş surette müsamaha gördüler.
36 Gayr-ı müslimlerin devlet kademelerinde görev almaları, Emevî saltanatının Ömer b. Abdülaziz'den önceki dönemde zımmîlerden alınan ek vergilerin bir listesini halifenin Kufe âmili Abdülhamid b. Abdurrahman'a yazdığı mektupta şu şekilde ifade edilmektedir: 1.Boş bırakılan topraklardan işlenen topraklar gibi alınan vergi, 2.Para basan ve gümüş işçiliği ile uğraşanlardan alınan vergi, 3.Nevrûz ve Mihricân vergileri, 4. İstinsah edilen kitaplardan ve evlerden alınan vergi, 5. Nikah vergisi. Ömer b. Abdülaziz, bu vergilerin hepsini kaldırdı
"Ayşegül Tursun Şeymanur Boy Sacide Serdar Alla Alaeddin Merve Alan." indir ppt