1. Hafta: Giriş ve İletişim, Teknoloji ve Toplum İlişkisine Dair Temel Yaklaşımlar - PDF
1 İletişim Teknolojileri ve Toplum Dersin Adı İletişim Teknolojileri ve Toplum Düzeyi Lisans Öğretim Elemanı Doçent Dr. Funda Başaran Özdemir Dersin Amaçları Teknolojik gelişmenin getirdiği, başta internet olmak üzere birçok yeni iletişim aracı toplumsal iletişim süreçlerinde dönüşümlere neden olmaktadır. Bu dönüşümlerin kavranabilmesi ve yorumlanabilmesi ise, iletişim, teknoloji ve toplum kavramlarının çerçevelediği bir tartışmayı gerekli kılmaktadır. Bu ders asıl olarak, yaşanan toplumsal dönüşümlerin güncel görünümlerinin iletişim ve teknoloji kavramları çerçevesinde tartışılmasını ve kavranabilmesini amaçlamaktadır. Dersin İçeriği 1. Hafta: Giriş ve İletişim, Teknoloji ve Toplum İlişkisine Dair Temel Yaklaşımlar Bu derste dersin temel kavramları olan iletişim ve teknoloji kavramları tartışılacaktır. Daha sonra derste ele alınacak ilk konu olan teknoloji toplum ilişkisini ele alan temel yaklaşımlar tartışılacaktır. Teknolojik belirlenimcilik, semptomatik teknoloji, teknolojinin toplumsal belirlenmesi ve teknolojinin toplumsal inşası yaklaşımları incelenecektir. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: İletişim nedir? Teknoloji nedir? Toplum nedir? İletişim, teknoloji ve toplum ilişkisi nasıl açıklanabilir? Teknolojiyi toplumsal süreçlerle ilintilendiren yaklaşımlar ve bu yaklaşımların temel varsayımları ile temel kavramları nelerdir? 1
2 2. Hafta: İletişimi Teknolojilerinin Gelişimi I Bu derste iletişim teknolojilerinin gelişiminin teknik ve toplumsal tarihine ilişkin ilk gelişmeler ele alınacaktır. Telgrafla birlikte ortaya çıkan modern iletişim ağlarının ayrıntılı olarak ele alınacağı derste Sanayi Devrimi sürecinde yeniden şekillenen toplum teknoloji ilişkisi açıklanmaya çalışılacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Modern teknolojinin dâhil olması toplumsal iletişim süreçlerini nasıl farklılaştırmıştır? İletişim teknolojilerinin kullanıma sunulmasının tarihsel bağlamı nedir? Telgrafın modern iletişim ağlarının ortaya çıkışına ilişkin bize ne gibi dersler vermektedir? 3. Hafta: İletişim Teknolojilerinin Gelişimi II İletişim teknolojilerinin gelişiminin teknik ve toplumsal tarihine ilişkin telgraf sonrası gelişmeler bu derste ele alınacaktır. Sanayi Devrimi sürecinde iletişim teknolojileri alanında telgraf sonrası ortaya çıkan gelişmeler değerlendirilecek, önemli iletişim teknolojileri ele alınacak ve özellikle internet tarihi incelenecektir. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Telgraftan sonra modern iletişim ağlarına dahil olan iletişim teknolojileri nelerdir? Bu teknolojilerin dahil olması hayatı nasıl etkilemiştir? İnternetin tarihsel gelişimi nasıldır? 4. Hafta: Geleneksel İletişim Altyapısının Değişimi Bu derste bir önceki hafta ele alınan internetin de aralarında olduğu 1970 lerden itibaren kullanıma sunulan iletişim teknolojileri ve toplum ilişkisi daha genel bir çerçevede ele alınacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: 1970 lerde ortaya çıkan iletişim teknolojileri ile geleneksel iletişim teknolojilerinin farkları nelerdir? Bu tür iletişim teknolojilerinin ortaya çıktığı tarihsel bağlam nedir? 5. Hafta: İletişim Teknolojileri ve Gelişme Bu derste iletişim teknolojileri gelişme teorileri açısından ele alınacaktır. Gelişme teorileri, gelişme iletişimi yaklaşımı ve telekomünikasyon ve gelişme paradigması tarihsel bağlamda tartışılacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Toplumsal gelişmenin unsurları nelerdir? Gelişme teorisinde iletişim teknolojileri ile toplumsal 2
3 gelişme arasında nasıl bir ilişki kurulmaktadır? Bu bağlamda iletişim teknolojilerinin toplumsal sistemde yayılması nasıl modellenmektedir? 6. Hafta: Gelişme İletişimi Yaklaşımının Eleştirisi Derste toplumsal gelişme ile iletişim teknolojileri arasındaki ilişkiye dair egemen yaklaşımın eleştirisi sunulacaktır. Bu çerçevede bağımlılık okulu, dünya sistemi yaklaşımı, eleştirel ekonomi politik yaklaşımlar ele alınacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Gelişme iletişimi yaklaşımının tarihsel ve toplumsal sonuçları neler olmuştur? Gelişme iletişimi yaklaşımına yöneltilen temel eleştiriler nelerdir? Bu eleştiriler bağlamında uluslararası iletişim politikaları alanındaki tartışmalar nelerdir? 7. Hafta: Bilgi-Enformasyon Toplumu Teorileri Bu derste bilgi/enformasyon teorileri enformasyon ekonomisi ve iletişim teknolojileri bağlamında ele alınacaktır. Bu çerçevede Machlup ve Porat ın enformasyon ekonomisi araştırmalarından başlayarak, Sanayi Sonrası Toplum ve Enformasyon Toplumu tartışmaları ele alınacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Enformasyon toplumu teorilerinin ortaya çıkış koşulları nelerdir? Enformasyon toplumu teorileri nasıl bir toplumsal dönüşüm vaat etmektedirler? Enformasyon toplumu ve bilgi-tabanlı ekonomi kavramları arasındaki ilişki nedir? 8. Hafta: Enformasyon Toplumu Teorilerinin Eleştirisi Bu derste iletişim teknolojileri ve toplum ilişkisini kuran enformasyon teorilerine yöneltilen başlıca eleştiriler sunulacaktır. Derste iletişim teknolojileri dolayımıyla üretilen enformasyonun metalaşması süreci değerlendirilecektir. Cevaplanması beklenen temel sorular: Enformasyonun metalaşması ne demektir? Enformasyon zengini ve enformasyon yoksulu kavramları ne anlama gelmektedir? Gelişmekte olan ülkeler açısından enformasyon toplumu kuramları ne önermektedir? 9. Hafta: Küreselleşme, Ağ Toplumu ve Yeni Ekonomi Bu derste 1980 lerde gündeme gelen yeni dünya düzeni kavramı, küreselleşme süreci, ekonomik yeniden yapılanma ve yeni ekonomi tartışmaları sunulacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Seksenli yıllar öncesi toplumsal sistemde yaşanan 3
4 değişiklikler nelerdir? Bu değişimler bağlamında küreselleşme ve yeni dünya düzeni kavramlarının anlamı nedir? Ağ toplumu, ekonomik yeniden yapılanma ve yeni ekonomi kavramları ne anlama gelmektedir? 10. Hafta: Enformasyon Toplumu Politikaları Enformasyon toplumu fikrinin ulusal ve uluslararası ölçekte somut politika projeleri haline gelmesi süreci bu derste ele alınacaktır. Uluslararası örgütler aracılığıyla bilgi/enformasyon toplumu fikrinin yaygınlaştırılması ve ulusal hükümetler tarafından uygulamaya geçirilmesi süreci tartışılacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Enformasyon toplumu politikalarının uluslararası aktörleri kimlerdir? Bu politikaların ulusal ölçekte uygulanmasının temel unsurları nelerdir? 11. Hafta: Fikrî Mülkiyet Hakları Enformasyon toplumu politikalarının temel başlıklarından biri olan fikrî mülkiyet hakları konusu bu hafta ele alınacaktır. Fikrî mülkiyet haklarının tarihsel gelişimine bakıldıktan sonra, yeni ekonomi ile ve enformasyon un metalaşması süreci ile ilişkisi açıklanacaktır. Bu derste cevaplanması beklenen temel sorular: Fikrî mülkiyet hakları kavramlarının gelişiminin tarihsel bağlamı nedir? Yeni iletişim teknolojilerinin ortaya çıkışıyla beraber fikrî mülkiyet hakları kavramının ele alınması nasıl farklılaşmıştır? Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde bir politika unsuru olarak fikrî mülkiyet hakları nasıl düzenlenmektedir? 12. Hafta: E-devlet, E-demokrasi ve Yönetişim Yaklaşımı Bu derste son dönemde yaygınlaşan e-devlet uygulamaları, e-demokrasi kavramı ve yönetişim yaklaşımı ile bunların eleştirileri sunulacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: E-demokrasi nedir? E-devlet uygulamaları e-demokrasi kavramı ile nasıl ilişkilendirilebilir? Yönetişim kavramı neyi ifade etmektedir? Bu çerçevede ortaya çıkan kişisel verilerin güvenliği, mahremiyet ve toplumsal denetim sorunları nasıl ele alınabilir? 13. Hafta: Yeni İletişim Teknolojileri, Günümüz Toplumunda Eşitlik Sorunu 4
5 Bu derste yeni iletişim teknolojileri bağlamında toplumsal eşitlik ve sayısal bölünme gibi temel kavramlar ve eleştiriler ele alınacaktır. Derste cevaplanması beklenen temel sorular: Sayısal bölünme ne demektir? Uluslararası ve toplumsal boyutlarda sayısal bölünmeye ilişkin olgular nelerdir? Sayısal bölünmenin giderilmesi toplumsal eşitlik anlamına gelir mi? 14. Hafta: Gelecek, Ütopyalar ve Karşı Ütopyalar Bu derste genel bir değerlendirme yapılacaktır. Ders boyunca sorulan temel sorular bütünsel olarak ele alınacak ve buradan yola çıkılarak geleceğe dair öngörüler ütopyalar ve karşı ütopyalar bağlamında tartışılacaktır. Görsel-İşitsel Materyal Video 1- Doç. Dr. Funda Başaran Özdemir dersin genel kapsamı hakkında bilgi veriyor. Video 2- Doç. Dr. Funda Başaran Özdemir iletişim teknolojileri ve toplum ilişkisine dair kopuş ve devamlılık yaklaşımları hakkında değerlendirme yapıyor. Video 3- Araştırma Görevlisi Babacan Taşdemir ütopyalar ve disütopyalar bağlamında yeni iletişim teknolojileri ve toplum ilişkisini değerlendiriyor. Önerilen Temel Kaynaklar: Başaran, F. (2004), Enformasyon toplumu politikaları ve gelişmekte olan ülkeler. İletişim Araştırmaları, 2(2), Başaran, F. (2010). İletişim teknolojileri ve toplumsal gelişme: yayılmanın ekonomi politiği. Ankara: Ütopya. Geray, H. (2003). İletişim ve teknoloji: Uluslararası birikim düzeninde yeni medya politikaları. Ankara: Ütopya. Okuma listesi Alankuş, S. (Der). (2003). Yeni iletişim teknolojileri ve medya. İstanbul: BİA. Atabek, Ü. (2001). İletişim ve teknoloji. Ankara: Seçkin yayıncılık. 5
6 Basalla. G. (1996). Teknolojinin evrimi (Çev. C. Soydemir). Ankara:TÜBİTAK. Binark, M. ve Kılıçbay, B. (Der). (2005). İnternet, toplum ve kültür. Ankara: Epos. Binark, M., Toprak, A. ve diğerleri (2009).. Toplumsal paylaşım ağı Facebook: Görülüyorum öyleyse varım. Ankara: Kalkedon. Castells, M. (2005). Ağ toplumunun yükselişi (Çev. E. Kılıç). İstanbul: Bilgi Üniversitesi. Castells, M. (2006). Kimliğin gücü (Çev. E. Kılıç). İstanbul: Bilgi Üniversitesi. Kumar, K. (2006). Modern zamanlarda ütopya ve karşı ütopya (Çev. A. Katip). Ankara: Kalkedon. Mansell, R. (Ed.) (2009). The information society: Critical concepts in sociology New York: Routledge. Mattelart, A. (2004). Bilgi toplumunun tarihi (Çev. H. Y. Altınel). İstanbul: İletişim. Preston, P. (2001). Reshaping communications: Technology, information and social change. London: SAGE. Uğur, A. (2003). Kültür kıtası atlası. İstanbul: Yapı Kredi. Webster, F. (1995). Theories of information society. London: Routledge. Williams, R. (1989). İkibine doğru. (Çev. E. Tasarım). İstanbul: Ayrıntı. Ders Materyali Ders Notları Görsel-İşitsel Materyal Örnek Sınav Soruları 6
6. Hafta: Gelişme İletişimi Yaklaşımının Eleştirisi
6. Hafta: Gelişme İletişimi Yaklaşımının Eleştirisi Derste toplumsal gelişme ile iletişim teknolojileri arasındaki ilişkiye dair egemen yaklaşımın eleştirisi sunulacaktır. Bu çerçevede bağımlılık okulu,
13. Hafta: Yeni İletişim Teknolojileri, Günümüz Toplumunda Eşitlik Sorunu
13. Hafta: Yeni İletişim Teknolojileri, Günümüz Toplumunda Eşitlik Sorunu Bu derste yeni iletişim teknolojileri bağlamında toplumsal eşitlik ve sayısal bölünme gibi temel kavramlar ve eleştiriler ele alınacaktır.
Kitap Eleştirisi. Zafer Kıyan
109 Kitap Eleştirisi Zafer Kıyan İletişim Teknolojileri ve Toplumsal Gelişme: Yayılmanın Ekonomi Politiği Funda Başaran Ankara, Ütopya Yayınevi, 2010, 352 s. Funda Başaran ın İletişim Teknolojileri ve
KLASİK SINAV İÇİN SORU ÖRNEKLERİ:
KLASİK SINAV İÇİN SORU ÖRNEKLERİ: Gelişme İletişimi yaklaşımının temel soruları nelerdir? Bu soruları yanıtlarken hangi varsayımlar temel alınmaktadır? 1980 lerde başlayan yeniden yapılanma sürecinde iletişimin