Ana sayfa - Psikoloji - HIV Testi Nasıl Yapılır, Ne Zaman Yapılmalıdır?
HIV Testi Neden Önemlidir?
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Kasım 2018 itibariyle dünya üzerinde 36.9 milyon insan HIV virüsü taşımaktadır. Türkiye’de ise, 2016 yılı verilerine göre, HIV taşıyanların sayısı 14 bini geçmiştir. 2022’de bu sayının 39 binin üzerine çıkacağı öngörülmektedir. Bunların yanı sıra hastalık taşıdığını bilmeyenler de vardır ve sayılarının hiç de az olmadığı tahmin edilmektedir. Bu kişiler ihtiyaçları olan tedaviyi alamadıkları gibi farkında olmadan virüsün yayılmasına neden olmaktadırlar. Yeni HIV vakalarının %30’u hastalığı HIV tanısı konulmamış insanlardan kapmaktadır. Bazı uzmanlar, HIV taramalarının standart sağlık hizmetleri kapsamına alınmasını önermektedir. HIV taramaları yetişkinler için yaşamları boyunca en az bir kere, risk altındaki kişiler için ise düzenli olarak yapılmalıdır. Ülkemizde HIV testleri devlet hastanelerinde ve özel sağlık kuruluşlarında yapılmaktadır. Diğer yandan çeşitli sosyal sorumluluk projeleri kapsamında ücretsiz ve anonim HIV testi yapan sivil toplum kuruluşları da faaliyet göstermektedir.
Dünyada olduğu gibi ülkemizde de insanların büyük bir çoğunluğu HIV testi yaptırmamıştır. Daha önce HIV testi yaptırmayanlar, bir sağlık uzmanına danışarak gerekli testleri yaptırabilirler.
HIV Testi Ne Zaman Yapılmalıdır?
Bazı uzmanlar, HIV testinin rutin sağlık hizmetleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.
HIV riskini artıracak alışkanlıklara sahip insanların yılda en az bir kere test yaptırması gerekir.
Bilinen risk faktörleri:
Prezervatif kullanmaksızın cinsel ilişkiye girmek
HIV taşıyıcısıyla ilişkiye girmek
Damar yoluyla ilaç almak
Şu durumlarda HIV testi yaptırmanız önerilir:
Yeni bir kişiyle cinsel ilişkiye başlamadan önce
Cinsel temas yoluyla geçen başka bir hastalığın belirtileri görüldüğünde
HIV enfeksiyonu söz konusu olduğunda erken teşhis ve tedavi, psikolojik rahatlama sağlaması yanında, hastalığın ilerleme riskini düşürür ve HIV’in 3. aşamaya geçmesini yani AIDS’e dönüşmesini önler. Virüsün başka insanlara bulaşma riskini de azaltabilir.
HIV ile temas ettiğini bilenler derhal bir sağlık kuruluşuna gitmelidir. Bazı durumlarda 72 saat içinde tedaviye başlamak, HIV’in bulaşma ihtimalini azaltabilir. Sağlık uzmanı tarafından verilebilecek “temas sonrası profilaksi” denilen acil durum ilaçları HIV enfeksiyonunu engelleyebilir.
HIV Teşhisi İçin Hangi Testler Kullanılır?
HIV kontrolü için bir dizi farklı test kullanılabilir. Testler kan ya da tükürük örnekleri ile yapılır. Kan örnekleri evde kan alma kitleri yardımıyla ya da laboratuvarda kan verme yoluyla elde edilir.
Her test için kan örneğine ya da kliniğe gitmeye gerek yoktur. Reçetesiz olarak satılan hazır kitler sayesinde HIV testini evde kendi başınıza da yapabilirsiniz.
HIV bulaşan bir kişinin standart HIV testiyle pozitif sonuç alabilmesi için enfeksiyonun üzerinden 1-6 aylık bir süre geçmesi gerekir. Standart HIV testleri virüsün kendisi yerine vücudun HIV’e karşı ürettiği antikorları tespit ederler. Antikor patojenlere karşı mücadele eden bir çeşit proteindir.
ELİZA testleri ya da başka bir deyişle üçüncü kuşak HIV testleri, virüs enfeksiyonundan ancak üç ay sonra HIV’i tespit edebilir. Çünkü insan vücudunun tespit edilebilir sayıda antikor üretmesi genellikle üç ayı bulmaktadır.
Hem antikorlara hem de p24 antijenine bakan dördüncü nesil HIV testleri enfeksiyondan bir ay sonra HIV’i tespit edebilmektedir. Antijenler vücudumuzda bağışıklık tepkisine neden olan maddelerdir.
Uzmanlara göre, HIV bulaşan insanların %97’si üç ay içerisinde tespit edilebilir sayıda antikor üretir. Nadir de olsa bazı vakalarda bu süre altı ayı bulabilir.
Kendisine HIV bulaştığını düşünen insanlar bu durumu sağlık uzmanına bildirmelidir. Doğrudan virüsü ölçen bir test olan viral yük testi, bir kişiye yakın zamanda HIV bulaşıp bulaşmadığını tespit etmek amacıyla kullanılmaktadır.
HIV’i İzlemek İçin Hangi Testler Kullanılır?
HIV teşhisi konulan insanların düzenli olarak takip edilmesi gerekir. Sağlık uzmanı bunun için çeşitli testlerden yararlanabilir. HIV durumunu değerlendirmek için kullanılan en yaygın iki ölçüm CD4 sayısı ve viral yüktür.
HIV, CD4 hücrelerini hedefler ve onları yok eder. CD4 vücutta bulunan bir çeşit beyaz kan hücresidir. Tedavi uygulanmadığı takdirde virüs saldırıları sonucunda CD4 sayısı zamanla azalacaktır. CD4 sayısı bir milimetre küp kanda 200 hücrenin altına düşen insanlara AIDS teşhisi konulmaktadır.
Erken ve etkin bir tedavi CD4 sayısının korunmasına yardımcı olabilir. AIDS gelişimini engeller. Tedavi işe yarıyor ise CD4 sayısı ya aynı düzeyde kalmalı ya da artmalıdır. CD4 sayısı bütün bir bağışıklık fonksiyonu için de iyi bir göstergedir.
CD4 sayısının belirli bir düzeyin altına inmesi, bazı hastalıkların gelişme riskini önemli ölçüde artırır. Bu enfeksiyonları önlemek için doktorlar, CD4 sayısına bağlı olarak, profilaktik antibiyotikler tavsiye edebilir.
Viral yük kandaki HIV miktarı için bir ölçüdür. Bir kişideki viral yük düşükse veya saptanamayan düzeyde ise, AIDS gelişimi ya da bir başka ifadeyle bağışıklık fonksiyonlarındaki yıkım azalır.
Viral yükün saptanamayan düzeyde olduğu vakalarda HIV bulaştırma riski de azalır. Düzenli olarak ilaçlarını kullanan bir kişideki viral yük tespit edilemeyecek seviyede ise bu kişinin virüsü partnerine bulaştırmayacağı kabul edilir.
Bir sağlık uzmanı viral yük sayesinde HIV tedavisinin etkililiğini ve hastalığın gelişimini takip edebilir. Etkili tedavi viral yükü saptanamayan düzeylere indirmelidir. Bir kişi viral yükü bu düşük seviyelerde tutabiliyorsa, AIDS’in vücudunda gelişmesi olası değildir.
Sağlık uzmanı HIV’in tedavide kullanılan ilaçlara karşı direnç geliştirip geliştirmediğini öğrenmek için bazı testler uygulayabilir. Bu testler sonucunda anti HIV ilaçlarının en doğru kullanım şekline karar verir.
Sağlık uzmanı hastanın sıradan HIV komplikasyonlarını ve tedavinin yan etkilerini takip etmek amacıyla da çeşitli testler kullanabilir. Bu testler şu durumlar için kullanılabilir:
Karaciğer fonksiyonlarının takibi
Kardiyovasküler ve metabolik değişimlerin kontrolü
Sağlık uzmanları, cinsel temas yoluyla bulaşan başka hastalıklar yanında idrar yolu enfeksiyonları ve tüberküloz gibi HIV ve AIDS ile ilişkili olabilecek diğer hastalık ve enfeksiyonları kontrol etmek için fiziksel muayene ve testler de yapabilir. HIV’in AIDS’e dönüştüğünün tek işareti milimetre küp başına 200 hücrenin altındaki bir CD4 sayısı değildir. AIDS bazı fırsatçı hastalık ve enfeksiyonların varlığı ile de tanımlanabilir.
Bu hastalık ve enfeksiyonlar:
koksidiyoidomikoz veya kriptokokoz gibi fungal hastalıklar
akciğerlerde, ağızda veya yemek borusunda kandidiyaz ya da maya enfeksiyonu
bir tür akciğer enfeksiyonu olan histoplazmoz
pneumocystis carinii pneumonia olarak bilinen pneumocystis jiroveci pnömonisi
bakteriyel bir enfeksiyon olan mycobacterium avium kompleksi
bir aydan uzun süren kronik herpes simplex enfeksiyonları (uçuk hastalığı)
isosporiasis ve cryptosporidiosis (bağırsak hastalıkları)
tekrarlayan salmonella bakteremi enfeksiyonu
beyni etkileyen parazit bir enfeksiyon olan toksoplazmoz
bir beyin hastalığı olan progresif multifokal lökoensefalopati (PML)
invaziv serviks kanseri
kaposi sarkomu (KS)
zayıflama sendromu ya da aşırı kilo kaybı
HIV Teşhisi Konulan Kişiler Ne Yapmalı?
HIV teşhisi konulan bir kişilerin sağlıklarının yakından izlemeleri ve bütün değişimleri sağlık uzmanlarına bildirmeleri çok önemlidir. Yeni belirtiler fırsatçı bir enfeksiyon ya da hastalığın işareti olabilir. Bazı vakalarda bu semptomlar, HIV tedavisinin işe yaramadığının ve hastalığın ilerlemiş olduğunun işaretleri de olabilmektedir.
Erken teşhis ve etkili tedavi hastaların ruhsal durumunu iyileştirebileceği gibi, HIV’in ilerleme riskini de azaltabilir.
Branson BM, vd. (2006). Yetişkinlerin, ergenlerin ve hamile kadınların sağlık düzenlemelerinde HIV testi için gözden geçirilmiş önerileri.
Kendi kendine test için onaylanan ilk hızlı ev kullanımı HIV kiti. (2017).
3 ya da 6 ayda HIV antikorları. (2015).
HIV testi yaptırmak. (2018).
HIV testleri nasıl çalışır ve Neleri kapsar? (2018).
İlk HIV bakımı ziyaretinizde neler beklenir. (2017).