KORKUTAN ENERJİ - Elazığ Haber - Günışığı Gazetesi
Fırat Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Feyzi Bingöl, deprem konusunda yetkililere ve vatandaşlara önemli uyarılarda bulundu.
Fırat Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Feyzi Bingöl, “Doğu Anadolu Fay hattında enerji birikimi var. Bu enerji belirli bir noktaya erişmiş durumda. Bu enerji depreme neden olabilir. Ama ne zaman deprem olacağı konusunda kesin bir şey söyleyemiyoruz.” dedi.
Fırat Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Feyzi Bingöl, günışığı’na yaptığı özel açıklamada, Elazığ’ın da içinde bulunduğu Doğu Anadolu Fay hattının bazı bölgelerinde belirli bir miktar enerji birikimi oluştuğunu, bu enerjinin depreme neden olabileceğini söyledi.
Doğu Anadolu Fay hattında henüz kırılmayan bölgeler olduğuna dikkat çeken Bilim adamı Feyzi Bingöl, “Bunlar gelecekte bir gün kırılacak. Ama ne zaman kırılacak. İşte bu konuda bir şey söyleyemiyoruz. Depremin büyük ölçekli olma ihtimali daha fazla. Ama bu demek değildir ki daha önce kırılan yerlerde deprem olmayacak. Daha önce kırılan yerlerde de yeniden enerji birikerek büyük kırıklara, büyük depremlere neden olabilir.” dedi.
DERİNLİĞİ 100 KM’Yİ BULAN KIRIKLAR VAR
Depremin yeraltı çatlaklarında oluşan enerjinin yer üstüne çıkması sonucu oluşan bir doğa olayı olduğunu belirten Prof. Dr. Feyzi Bingöl, depremin ne zaman olacağının bilinmesinin bugünkü şartlarda imkansız olduğunu ifade etti.
Doğu Anadolu Fay hattındaki hareketliliğin yılda yaklaşık 1 santim olduğunu aktaran Bingöl, “Üzerinde yaşadığımız yer kabuğunun hareketli bölgeleri vardır. Bu bölgeler büyük kırıklardan oluşmaktadır. Genişliği Bin km, derinliği 100 km’ye ulaşan kırıklar mevcuttur. Bu kırıklar hareketlidir. Elazığ’ın da içerisinde bulunduğu Doğu Anadolu Fay hattının yıllık hareketi 0,9 santimdir. Bunun yanısıra dağlar da hareketlidir. Yani kocaman dağ, bitişiğindeki dağın yanında hareket etmeye çalışıyor. Yeraltında sürekli bir sıkışma var. Sıkışma olunca ister istemez yeraltındaki derin kırıklarda enerji oluşuyor. Bu enerji belirli bir miktara geldiği zaman artık üsteki kayaçların dayanma gücünü geçtiği zaman enerji dışarı çıkmaya başlıyor. Enerji çıktığı zaman da deprem oluşuyor.” açıklamasında bulundu.
ENERJİ NE KADAR BİRİKİRSE DEPREMİN
BÜYÜKLÜĞÜ DE O KADAR BÜYÜK OLUR
Depremin oluşabilmesi için yeraltı kırıklarında öncelikle enerji birikimi olması gerektiğini vurgulayan Bingöl, “Ne kadar fazla enerji birikirse depremin büyüklüğü de o kadar büyük olur. Kırıklar hareketli olduğu için bu biriken enerji zaman zaman çok büyük miktarlara ulaşmadan çıkarak küçük depremleri meydana getiriyor. Büyük depremlerin meydana gelmesi için bizim Doğu Anadolu Faz Zonu üzerinde yaklaşık olarak 130 yılın üzerinde bir zaman geçmesi gerekir. Ama her zaman bu kadar zamanda olacak diye bir şey de yok. Dolayısıyla küçük depremleri sıkça yaşarız. Ama büyük depremlerin oluşabilmesi için belirli bir zaman periyodu gerekmektedir. Bizim bölgemiz için bu zaman aralığı 130-150 yıl gibi bir zaman aralığıdır. Doğu Anadolu fayında tarihsel dönemler içerisinde büyük depremler olmuştur. Ayıraca yakın zamanlarda ise Bingöl depremi vardır. Kovancılar ve Karakoçan’da (okçular) depremi var. 2004 yılında olan Sivrice depremi var. Bunlar ortalama 5 büyüklüğünde, orta büyüklükteki depremlerdir. Ama bunun dışında zaman zaman hissetmediğimiz depremler var ki bunlar 2 – 3 büyüklüğündeki depremlerdir. Sadece bizim bölgemizde değil, Türkiye’ye baktığımız zaman 1999 Adapazarı, Sakarya, Marmara depremi, 1939 yılında Erzincan’da meydana gelen bir deprem vardır. Uzun süredir bu bölgelerde çok büyük bir deprem meydana gelmemiştir: bunun anlamı enerji birikimi olmaktadır. Enerji birikimi kaç yılda olacak bunu bilmiyoruz. Depremin ne zaman olacağı konusunda kesin bir fikrimiz yok. Şu tarihte deprem olacak diyemiyoruz. Marmara’da yapılan denizaltı çalışmaları var. Bazen süre biçiyorlar. Bazıları 15 yıl diyor, bazıları 30 yıl diyor. Yani şu tarihte kesin olacaktır diye bilimsel verilerle bu sonuca varamıyoruz. Teknolojik çalışmalar var ama henüz bu sonuca ulaşılmış değil.” ifadelerine yer verdi.
ENERJİ BELİRLİ BİR NOKTAYA ERİŞMİŞ DURUMDA
Doğu Anadolu Fay hattında enerji birikimi yaşandığını ve bu fay hattında hala kırılmamış bölgeler olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Feyzi Bingöl, “Büyük depremler bir yılda, iki yılda olmaz. Uzun süre zaman aralığında meydana gelir. Dolayısıyla bizim Doğu Anadolu Fayında bazı bölgelerimiz artık belirli bir miktar enerji birikimine erişmiş gözüküyor. Bu fay hattında kırılmayan bölgeler var. Doğu Anadolu Fayı Karlıova’dan başlıyor, Bingöl’e geliyor. Buradan Elazığ Sivrice Hazar Gölünün güneyinden geçerek Malatya Şiro çayından Kahraman Maraş Türkoğlu’na doğru gidiyor. Oradan da dönerek Hatay’dan ölü denize kadar giden bir kırık var. Ama saydığımız sınır arasında hiç kırılmayan bölgeler var. Bunlar gelecekte bir gün kırılacak. Ama ne zaman kırılacak. İşte bu konuda bir şey söyleyemiyoruz. Depremin büyük ölçekli olma ihtimali daha fazla. Ama bu demek değildir ki daha önce kırılan yerlerde deprem olmayacak. Daha önce kırılan yerlerde de tekrar 100-150 yıl aralığı geçerse oralarda da yeniden enerji birikerek büyük kırıklara, büyük depremlere neden olabilir.” diye konuştu.
Depremde can ve mal kaybı yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınması gerektiğini aktaran Bingöl, şu tavsiyelerde bulundu: “Bir depremde sadece şehir merkezini ele almamak lazım. Bir şehir dediğimiz zaman bunun köyü de var ilçesi de var, beldeleri, mezraları da var. Karakoçan-Kovancılar’da (Okçular) meydana gelen deprem orta büyüklükteydi. Hiç hasar vermemesi gereken bir depremdi. Ama o depremde 50’nin üzerinde can kaybı vardı. Mal kaybı da oldu. Bu bize şunu gösteriyor; özellikle 1999 Sakarya, Marmara depreminden sonra özellikle daha önce var olan ama çok da uygulanmayan veya çok da titizlikle hazırlanmamış olan deprem yönetmelikleri yeniden hazırlandı. Yeniden hazırlanan deprem yönetmeliği yıllar içerisinde bazı değişiklikler de yapılarak bugüne geldi. Gerçekten çok güzel hazırlanmış bir deprem yönetmeliği var. Çünkü o deprem bize ders oldu. Öncelikle binalarınızı, altyapınızı deprem yönetmeliğine uygun olarak yapmalıyız. İnsanlarımız da alacağı dairenin deprem yönetmeliğine uygun yapılıp yapılmadığına bakmalı. Projesini gerekirse inceletsin. Ayrıca Yapı denetleme kurumları da yapı yapılırken mutlaka çok iyi denetlemesi lazım. Gerek müteahhitlerimizin, gerekse köylerde ev yapan vatandaşlarımızın depreme göre hazırlanan projeye uygun yapmaları kendi gelecekleri açısından oldukça önemlidir. Bunlara dikkat edilirse depremin büyüklüğü ne olursa olsun hiç önemli değil.”
2000 YILINDAN ÖNCE YAPILAN BİNALAR GÖZDEN GEÇİRİLMELİ
Yeni deprem yönetmeliğinin 2000 yılında yürürlüğe girdiğini anımsatan Prof. Dr. Feyzi Bingöl, bu tarihten önce yapılan yapıların risk taşıyabileceğini ifade etti.
2000 yılından önce yapılan yapıların mutlaka kontrolden geçirilmesi gerektiğini ifade eden Bingöl, “1999 depreminden sonra hazırlanan yönetmeliğin devreye girişi 2000 yılından sonra oldu. Peki bundan önceki binalarımız ne olacak? Esas mesele bu. Türkiye’nin tamamındaki mesele budur. Elazığ’da da bu mesele var. Bugün itibariyle Elazığ’ın yapı stoku nedir bilmiyoruz. Çünkü bizim konumuz değil. İnşatçılarımızın bir konusudur: Bu yapı stokunun yüzde kaçı 1999 depreminden önce yapılmış? Veya bu yönetmelik çıkmadan önce yapılmış? Yapı stokunun ne kadarı deprem yönetmeliği çıktıktan sonra yapılmış? Bu önemli. Bizim muhtemelen 2000 yılı öncesi yapılarımızın büyük çoğunluğunun o dönemki deprem yönetmeliği yeterli olmadığı için ona göre yapılmıştır. Onların hepsinin gözden geçirilmesi gerekir: Eğer binalarımız depreme dayanıklı değilse, vatandaşların her şeyi devletten beklemeden binada oturan vatandaşların bir araya gelerek hem depreme dayanıklılık kontrolü yaptırmaları ve gerekli önlemleri almaları gereklidir.” dedi.
HER MAHALEYE MEYDAN YAPILMALI
Prof. Dr. Feyzi Bingöl, imar planları yapılırken dikkat edilmesi gereken noktalar olduğuna da dikkat çekerek, şunları kaydetti: “İmar planları ve revizyonlar yapılırken bazı durumlar göz önüne alınmalı. Bu noktada yolların genişliği, altyapının sağlamlığı dikkate alınmalı. Bunun yanısıra, deprem sırasında insanların toplanabileceği meydanlar oluşturulmalı. Özellikle her mahalleye bir meydan yapılmalı. Çünkü insanlar evinin bulunduğu yerden çok uzaklaşmak istemez. O zaman yapacağımız şey geniş meydanlar oluşturmaktır. Deprem olmadığı zaman bu alanlar park alanı, dinlenme alanı olarak kullanılır. Ama bir deprem sırasında da toplanma bölgesi olacak yerler yapılmalı. Belediyenin ayrıca deprem stoku üzerinde çalışma yapması lazım. O zaman bizim depremden hiçbir korkumuz olmaz. Ama bunlar yapılmazsa o zaman hep korku içerisinde yaşarız.”