İlim Dergisi son sayısında İbrahim Türkan’ın Doç. Dr. Asım Cüneyd Köksal ile yaptığı önemli bir söyleşiye yer verdi. Kitaba, kütüphanelere, teknolojinin gelişmesiyle değişen okuma alışkanlıklarımıza dair önemli tespitlerin yapıldığı söyleşiyi alıntılıyoruz.
Doç. Dr. Asım Cüneyt Köksal örnek bir akademisyen. Bu yıl TÜBA ödülüne layık görülen Asım Cüneyt Köksal, 29 Mayıs Üniversitesi Uluslararası İslam ve Din Bilimleri Fakültesi’nde çalışıyor. Kendisi çok şanslı bir akademisyen zira merhum Asım Köksal’ın torunu. Diğer dedesi de yazar merhum Fehmi Kuyumcu’dur. Asım Cüneyt Köksal hocayla İbrahim Türkan’ın kitap, okuma, akademi, İslami ilimler odağında yaptığı ve İlim Dergisi’nde yayınlanan uzun sayılabilecek röportajını önemine binaen Halil Arslan alıntıladı.
Bir kere okuma listesi hazırlama konusunda ukalaca tavırlara girmemek lazım; “İyi kitap zaten iyi kitabı getirir, okumak isteyen adam okuyacağı kitabı bulur. Ona liste hazırlamaya gerek yok” kabilinden laflarla, sizi ciddiye alıp bir şeyler öğrenmek isteyen insanları tersleme hakkınız yok. İsmet Özel’in bir sözüne nazire olarak şöyle bir tvit yazmıştım: “‘Ne okumamı tavsiye edersiniz?’ Bu sevimli soru kimi zaman karşıma çıkar. Okumayı gerçekten ciddiye alan ve bilenler bu soruya gerek duymaz, ciddiye almayanların sorusu da ciddiye alınmamalı. Ama bir de üçüncü grup var: Henüz işin başında, tecrübeye ihtiyacı olan potansiyel iyi okurlar.”
Şimdi çok akıllı, zeki öğrencilerimiz var. Ama belli bir fauna içerisinde yetişmiş, büyümüşler. Bilmiyorlar, okumamışlar veya çok yavan kitaplar okumuşlar, çevrelerinde yalnız onları görmüşler. Bu memlekette yaşayan her okur-yazarın okuması gereken bazı eserler vardır, bunlardan haberleri yok mesela. Yahya Kemal, A. Hamdi Tanpınar, Peyami Safa, M. Cemal Kuntay, Ziya Gökalp, İsmet Özel, Cemil Meriç, Erol Güngör, Kemal Tahir, Nurettin Topçu’nun belli kitapları gibi. Bu gibi yazarlar ve kitaplardan 20-30 kitaplık bir liste hemen çıkıyor. Kişinin dünya görüşü, ideolojisi ne olursa olsun, bu toplumda yaşıyorsa, bu toplumu anlaması için bunları okuması gerekir.
Az da olsa keşke buna emek vermeseydim dediğim kitaplar var tabii, fakat bunlar çok azdır. Şöyle bir şey var; kitaplarla ciddi şekilde iştigal eden insanda, bir kitabın kalitesini henüz okumadan da anlayabilecek bir meleke gelişir. Son yirmi senede Türkiye’de yayıncılık ciddi anlamda gelişti. Daha kaliteli kitaplar yayınlanıyor. İşin içine banka sermayelerinin girmesi gibi etkenler de çok etkili olmuştur. Bu şekilde kaliteli kitapların iyi çevirilerle yayınlanması yaygınlaştı. Bu da Türk kültür hayatına ivme kazandırdı. Şimdi iyi kitap okumak isteyen insanın önünde hiç olmadığı kadar seçenek var. Kısacası okuyacağım kitap hakkında daha evvelden bilgi sahibi olma fırsatım - eskiye nazaran daha fazla bir şekilde- doğmuş oldu. Bu işin bir tarafı.
Hakan Erdem isimli bir tarihçi var, bilirsiniz. Bir röportajını okumuştum. Yaşadığı bir olayı aynen şöyle anlatıyordu: “Neredeyse 20 sene önce İsrail'de bir üniversitede ders verdim. Ziyaretçi hoca olarak gitmiştim, etrafı dolaştırırken kütüphaneye de götürdüler. Kütüphaneci, çoğunlukla olduğu gibi yardımsever bir adam... Biraz utana sıkıla ‘Siz şimdi İstanbul'dan geliyorsunuz’ dedi. O sırada Boğaziçi Üniversitesi'ndeydim. ‘Biz burada biraz mahrumiyet yaşıyoruz. İsrail'in en büyük üniversitesi de değiliz. Az kitabımız var ama burada bulamadığınız kitapları bir hafta içinde temin ederim.’ ‘Kaç kitabınız var?’ dedim. ‘4 milyon!’ dedi. Bundan mahcubiyet duyuyor ve dahası, bir imparatorluk merkezinden geliyoruz ya, çöl ortasındaki bir kütüphane 4 milyon kitap toparlamışsa bizim herhalde 15 milyon falan kitabımız olması lazım diye düşünüyor.”
Bu kütüphanedeki kitapların tümünü satır satır okudum demek değil tabii. Cilt cilt tefsir, hadis kitapları var kütüphanede. Okudum demek o kitabın tüm sayfalarını gördüm demek değil. Okumak böyle bir şey değil. Aynı soruyu Walter Benjamin’e sorduklarında "Kitaplar yalnız okunmak için değil, aynı zamanda birlikte yaşamak içindir" cevabını vermiştir ki bu da çok güzeldir. Bu tarz soruların azalmasını ümit ediyoruz. Kitaplığın ne olduğunu iyi idrak etmek gerek. İçinde 44 ciltlik İslam Ansiklopedisi’nin, cilt cilt tefsir ve tarih kitapları, derlemeler, külliyatlar bulunan bir kitaplığa sahip kimseye, hepsini okudunuz mu diye bir soru sorulmaz açıkçası. Bu türden şeyleri latife ile geçiştirmek lazım.
Ali Emîrî Efendi’yi tanırsınız. Büyük bir kitap dostudur. 1924 yılında vefat etmiştir. Hiç evlenmemiş, ömrünü kitaplara adamıştır. Millet Kütüphanesi onun kitaplarıyla oluşturulmuştur. 18 bin kitap bırakmış. Bunların arasında Divanü Lügati’t-Türk’ün tek yazma nüshası gibi kıymetli eserler de vardır. Öyle bir kütüphane. Ali Emîrî memurmuş. İki ciltlik Yemen Tarihi diye bir kitabın birinci cildini temin etmiş, fakat ikinci cildini bulamamış. Araştırınca Yemen’de bir adamın elinde olduğunu öğrenmiş. Onu temin edebilmek için Yemen’e tayinini çıkartmış.
Özellikle eski kitap satan yerlerden bazı kitapları ısrarla takip etmişimdir. Bulduğum zaman çok memnun olduğum kitaplar vardır. İnternet kitapçılığı yaygınlaştıktan sonra sıkı takip ettiğim kitaplar vardır. Mesela Elmalılı Hamdi Yazır’ın İrşadü’l-Ahlaf diye bir kitabı vardır, vakıflara dair. Bunun 160 sayfalık bir bölümü var. Bildiğim kadarıyla sadece Atatürk Kitaplığı’nda, başka bir yerde yok. Sonra 32 sayfalık bir bölümünü sahaflardan ayrıca bulmuşlar. Yine de eser yarımdır. 192. sayfa yarım biter, zaten devamı yok. Basılmamış. Bir sitede onun 192 sayfalık bir versiyonunu bulmuştum. İslam hukukuna dair üç kitapla beraber ciltlenmiş. Bilmiyorum başka bir versiyonu var mı? Bir de çok uygun bir fiyata Ömer Nasuhi Bilmen’in Istılahat-ı Fıkhıyye Kamusu’nun ilk baskısını almıştım. İmzalı çıkmıştı. 6 cilt. Cildi on liraya. Ve ilk cildinde eski harflerle ithaf ve imzası vardı. Bazen böyle sürprizlerle karşılaşıyorsunuz. Tabii çok hoş oluyor.
Yine mesela Ahmet Hamdi Akseki ve Ali Himmet Berki gibi başka âlimlerden imzalı kitaplarını bulduğum oldu. Kaçırdığıma üzüldüğüm kitaplar da olmuştur. 20 sene önce kadar Beyoğlu’nda bir sahafta üç ciltlik Rıza Tevfik’in Kâmus-ı Felsefe’sini bulmuştum orijinal baskısını. Alsam alabilirdim, fiyatı makul sayılırdı. Nedense öyle bir gaflette bulundum. Bir daha öyle temiz bir baskı bulamadım. Şu an fotokopisi ile idare ediyorum.
İslam hukuku alanında çalışanların modern hukuk alanında ciddi okumalar yapmaları gerekiyor. Hukuk bugün nasıl yürüyor? Bir hukukçu nasıl yetişiyor? Bir hukukçu meselelere nasıl bakar? Bunu bilmezse İslam hukukçusu ancak hukuk tarihçiliği yapabilir. Bir hukukçu bir mesele karşısında nasıl düşünür, nasıl akıl yürütür bunu anlayabilmesi lazım. Alanına göre fıkıh usulü çalışıyorsa, hukuk felsefesi ve genel felsefe alanında ciddi okumalar yapması lazım. Ve kelam alanında tabii... İslam hukukunun iki ana alanı var; birincisi fıkıh usulü, ikincisi füru fıkıh. İslâm hukuk tarihini de sayarak bunu üçe de çıkarabiliriz. Eğer füru fıkıh alanında, kamu hukuku gibi bir alanda çalışıyorsa veya hukuk tarihi çalışıyorsa, o zaman hukuk tarihi ile ilgili modern hukuk tarihçiliği nasıl yapılıyor, Roma ve Avrupa hukuk tarihçiliği nasıl yapılıyor, bunu bilmesi lazım. Büyük bir İngilizce literatür var, bundan faydalanması lazım. Fıkıh usulcüsü felsefeyle ve modern hukuk felsefesi ile fazlaca ilgilenmesi lazım. Bunun dışında hukuk dille de alakalı olduğu için hukuk-dil ilişkisinden hareketle dille ilgili modern nazariyeleri dikkate alması ona katkı sağlar.
Kelam ve fıkıhçının nasıl bir dünyada yaşadığımızı bilmesi için sosyal bilimlerin temel kitaplarını okuması gerekiyor. Siyaset bilim, kültür tarihi, sosyal teori, antropoloji, psikoloji gibi… Neuroscience, yani sinirbilim dediğimiz alan bugün üzerinde en fazla çalışılan ve bütçe ayrılan alanlardan bir tanesi. Bu alan bize şunu söylemek istiyor; ‘insanın özgür iradesi yoktur.’ Bakın, tamamen kelami bir problem. Ama kelam burada neuroscience ile irtibat kurmazsa, tutup klasik argümanları tekrar etmekle yetinirse, bir şey yapmış olmaz. Beyin üzerine yapılan çalışmalar çok ilerledi bugün. Tüm olan biteni maddeye indirgeyen yaklaşım hâkim durumdadır. Bilinç durumlarını yalnız sinir hücreleri ve hücreler arasındaki irtibatla açıklamak. İnsanın yapacağı şeyin beyinde birkaç saniye evvelinden belli olması sebebiyle özgür iradenin bulunmadığı savunuluyor. Bu temel kabullerimize karşı büyük bir meydan okumadır, fakat biz bununla hesaplaşacak durumda değiliz henüz. Psikolojide çok fazla alan var. Bu alanlarla irtibat kurulması lazım. Mesela kelamda eylemleri harekete geçiren güdülerle alakalı bir konu vardır vs.
Kaynak: İlim Dergisi, Şubat-Mart 2019, sayı 34.
Alıntılayan: Halil Arslan
Güncelleme Tarihi: 06 Mart 2019, 17:22
#Doç. Dr. Asım Cüneyd Köksal,