Mozaikli Yapı, Batı Portiko’nun batı, Smyrna Kent Meclisi’nin (Bouleuterion) güney bitişiğinde yer almaktadır. Bouleuterion ile aynı proje çerçevesinde tasarlanıp inşa edildikleri öngörülmektedir. Yapı, Agora’daki ilk kazılar sırasında kısmen tespit edilmiş ve Mozaikli Salon olarak adlandırılmıştır. 61 x 30 m yaklaşık boyutlarındadır ve Batı Portiko’ya yaklaşık 4.05 m genişliğinde 5 kapı ile açılmaktadır. Diğer yandan Bouleuterion ile de 3 kapı ile bağlantılıydı. Yapının güney kısa kenarından Faustina Caddesi, batı kenarı boyunca Bouleuterion Caddesi geçmektedir. Faustina Caddesi üzerinden geniş bir merdivenle yapıya çıkılabildiği gibi batısındaki cadde üzerinden de yine bir merdiven ile girilebilmekteydi.
Kuzey güney yönelimli yapı ile ilgili arkeolojik kazı çalışmaları halen sürdürülmektedir. Elde edilen ilk bilgilere göre orta nefi daha geniş olmak üzere 3 nefli bir plana sahiptir. Galeriler postamentli ve mermer korinth başlıklı granit sütunlar ile birbirlerinden ayrılmıştır. Oldukça büyük olan yapının ışıklandırılması için kapıların yeterli olmayacağı ve bu nedenle sütun sıralarının üzerinde ikinci bir sütun sırası veya bölme duvarlarından ibaret pencereli bir ışıklandırma katının olduğu sanılmaktadır.
Yapının yaklaşık 1 m. yüksekliğe kadar ancak korunmuş doğu ve kuzey duvarlarının kesme taş-kireç harçlı moloz taş kullanılarak inşa edildiği görülmektedir. Ancak sınırlı duvar izleri ile temsil edilen caddelere cephe veren güney ve batı duvarlarının ise kireç harçlı moloz taş ile inşa edilip cepheleri orta kalınlıkta kesme taş bloklarla kaplandığı anlaşılmaktadır. Merdivenlerde ve sözü edilen kaplamalarda devşirme blokların kullanıldığı dikkat çekmektedir.
Osmanlı yapılaşmaları, açılan foseptikler ve su kuyuları nedeniyle oldukça tahrip olduğu görülen yapının caddelere bakan güney ve batı duvarların dış cephelerinde devşirme ve özensiz kesme taş blokların kullanılması mermer levhalar ile kaplanmış olabileceğini düşündürmektedir. Duvarların iç cephelerinde de aynı uygulamanın olduğu sanılmaktadır. Ancak arkeolojik kazı çalışmaları sırasında tespit edilen boyalı sıva parçaları duvarların iç cephelerinin bazı bölümlerinin fresklerle kaplanmış olabileceğini de işaret ediyor olabilir.
Mozaikli Yapı’nın İ.S. 2. Yüzyılın sonunda, olasılıkla 178 yılındaki büyük depremden sonra, inşa edildiği düşünülmektedir. Ancak taban mozaiğinden yola çıkarak 4. Yüzyılda esaslı bir onarım gördüğü anlaşılmaktadır. Yapının en dikkat çekici özelliği tümüyle mozaik döşeli tabanıdır. İlk evre taban mozaiği dekorasyonu hakkında bilgi yoktur. Ancak ikinci evre mozaik tabanı taban harcı içinde mermer plaka parçalarının olması geniş orta galerinin mermer kaplı yan galerilerin ise mozaik döşeli olduğu kanaatine ulaşılmaktadır. Yapının ilk evresinin bir yangın ile sona erdiği taban mozaiğindeki yanık izlerinden anlaşılmaktadır.
İkinci evrede yapının genel plan ve strüktür özellikleri değiştirilmeden yeni malzeme ve yeni bir taban mozaiği ile karşılaşılmaktadır. Yeni mozaik tabanın oluşturulmasında kuzey sonda korunmuş ilk evre mozaiklerinden, yaklaşık 6.40 x 4.00 m boyutlarındaki iki dekoratif döşeme parçasının da kullanılmış olduğu görülmektedir. Bu iki eski parça dışında yeni dekorasyonun birçok özelliği henüz bilinmemekle beraber, yapının doğu dar galerisinde korunan taban üzerinde yapının uzunlamasına ekseni boyunca uzanan kare ve dörtgen modüllerin ardı ardına sıralanması ile oluşmuş dört dekoratif hat bulunmaktadır. Modüllerin içinde geometrik ve bitkisel motifler yer almaktadır. Mozaikler üstünde figüratif örneklere rastlanılmamıştır.
Mozaikli Yapı’nın bulunduğu alan batıya ve kuzeye doğru eğimlidir. Bu eğimi gidermek ve agora zemini ile paralellik yaratmak için yapının yükseltilmesi gerekmiştir. Bunun için yapının güney ve batısında 2 metre kalınlığında teras duvarları inşa edilerek, bu teras duvarları ile Batı Portiko’nun batı duvarının Hellenistik döneme ait temel duvarlarının içi kil ile doldurulmuştur. Böylece yapının zemini agora avlu seviyesine ve Batı Portiko zemin kat seviyesine ulaştırılmıştır.
Bu temel dolgusunun içinde Agora Su Kanalı ile bağlantılı ve içine bir merdiven ile girilebilen bir kanal tespit edilmiştir. Kanal dolgu içinde kıvrılarak uzanmakta ve Mozaikli Yapı’nın batı teras duvarına ulaşmaktadır. Kanalın ulaştığı noktada, Faustina Caddesi’nden başlayarak kuzeye doğru düşük bir eğimle yükseldiği görülen Bouleuterion Caddesi’ne bakan bir çeşme olduğu düşünülmektedir. Mozaikli Yapı’nın Meclis Yapısı ile birlikte en geç İ.S. 7. yüzyılın başında kullanım dışı kaldığını şimdilik söylemek mümkün görünmektedir.
III. Smyrna Çalıştayı'na Doğru