Türkmenistan Aziıada kaliı dökünlerini iň iri eksport edijileriň birine öwrüler29.03.2017Türkmenistanda ilkinji we Aziıada iň iri kärhanalaryň biri bolan Garlyk dag-magdan baılaşdyryjy kombinatynyň işe girizilmegi milli ykdysadyıetimizde täze bir pudagyň — dag-magdan pudagynyň döremegini alamatlandyrar. Bu bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ıurdumyzyň ählihalk hojalygy toplumyny tiz wagtda senagatlaşdyrmak boıunça öňe sürıän ykdysady syıasatynyň öňdengörüjilikliliginiň aıdyň güwäsi bolar.
Köıtendag etrabynda, Amyderıanyň sag kenarynda, kaliı duzlarynyň Garlyk ıatagynda dag-magdan gaıtadan işleıiş senagatynyň iri merkezi dörediler.
Kaliı duzlarynyň gatlaklary örän seırek gabat gelıär. Garlyk ıatagy bolsa kaliı duzlarynyň uly gorlaryny özünde saklaıar. Bilermenleriň baha bermegine görä, ol çig malyň hil derejesi daşary ıurtlardaky kaliı duzlarynyň hil derejesinden ıokarydyr.
Bu tebigy hazynany işlemek, onuň çäklerinde kuwwaty ıylda 1,4 million tonna döküne barabar bolan kaliı duzlaryny almak we baılaşdyrmak boıunça senagat kärhanasynyň gurulmagy Türkmenistany bu ugurda iri öndürijileriň hataryna çykarar hem-de önümiň bu görnüşini eksport etmek üçin ägirt uly mümkinçilikleri bolan ıurdumyzyň himiıa senagatynyň ösüşinde täze sahypany açar. Kaliı çig malyny almak göz öňünde tutulıan Garabil ıatagynyň ähmiıeti hem örän uludyr.
“Türkmenhimiıa” döwlet konserni tarapyndan geçirilen halkara tenderiň barşynda 2010-njy ıylda gurluşyga girişen “Belgorhimprom” APJ desganyň potratçysy boldy. Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan ägirt uly önümçiligi döretmek doly maliıeleşdirildi. Diňe kombinatyň çäklerine getirilen enjamlaryň bahasy ABŞ-nyň ıüzlerçe million dollaryna barabar boldy.
Garlyk kärhanasynyň taslama kuwwatyna çykmagy üçin her ıylda 7 million tonna magdany almak we gaıtadan işlemek göz öňünde tutulıar.
Senagat toplumynyň kuwwaty diňe bir oba hojalygyny ekologiıa taıdan arassa kaliı dökünleri bilen doly üpjün etmän, eısem, her ıyl gymmatly önümiň million tonnadan gowragyny eksporta ibermäge mümkinçilik berer.
Kärhananyň gurluşygynda 3 müň töweregi adam işleıär. Olaryň 2 müňe golaıy bolsa türkmenistanlylardyr. Bu taslamanyň amala aşyrylmaga başlanylmagy bilen hünärmenleri taııarlamaga hem girişildi. Türkmen ıaşlary daşary ıurtlaryň ıokary okuw mekdeplerine okuwa ugradyldy, şeıle hem ıurdumyzyň ıokary we orta hünär okuw mekdeplerinde täze ugurlar açyldy. Toplumyň geljekki işgärleri üçin tejribe işi hem guraldy.
Häzirki wagtda ulanylmaga berilmeginiň öňüsyrasynda kombinat diplomly inžener-tehniki we hünärli işçi-hünärmenleriň ıüzlerçesi bilen üpjün edildi. Umuman, kärhanada 1700-den gowrak adam zähmet çeker.
Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan senagat merkeziniň alkymynda täze ilatly nokady döretmek barada karar kabul edildi. 2011-nji ıylda kombinatyň işgärleri üçin ıörite Garlyk şäherçesiniň, has dogrusy, şäheriniň düıbi tutuldy. Ol ıerde ıaşaıyş jaılary, durmuş maksatly binalar, umumybilim berıän we sport mekdepleri, medeniıet öıi, çagalar baglary, hassahana we beılekiler guruldy. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan adamlaryň ıaşaışyny düıpli özgertmäge, türkmenistanlylaryň hal-ıagdaıynyň ıokarlanmagyny üpjün etmäge gönükdirilen, sebitlerde häzirki zaman durmuş-ykdysady düzümleri emele getirmäge berilıän örän uly ünsüň ıene bir aıdyň güwänamasy bolup durıar.
Bu ülkäniň senagat taıdan ösmegi, maıa goıum we innowasiıa üçin amatly şertleriň döredilmegi, ıaş hünärmenleriň işe çekilmegi babatynda Garlyk şäherçesi durmuş taıdan ygtybarly binıat bolup hyzmat etmelidir. İaşaıyş jaılarynda ähli amatlyklar, giň hem-de oňaıly otaglar we zerur bolan inžener-tehniki ulgamlar göz öňünde tutulandyr.
320 okuwça niıetlenip gurlan mekdep hem häzirki zaman okuw serişdeleri we multimedia tehnologiıalary bilen enjamlaşdyrylandyr. Okuwçylar üçin mekdepde informatika, fizika, lingafon we beıleki ıöriteleşdirilen synplar zerur enjamlar bilen üpjün edilip, okuwa taııarlanypdyr. 365 orunlyk sport mekdebinde woleıbol, basketbol, boks, göreş, stoluň üstünde oınalıan tennis, küşt we sportuň beıleki görnüşleri boıunça bäsleşikleri geçirmek üçin jaılar döwrebap enjamlaşdyrylypdyr. Zallaryň hemmesi häzirki zaman trenažıorlary, sport enjamlary we esbaplary bilen doly üpjün edilipdir.
Garlyk Saglyk öıünde lukmançylyk hyzmatlarynyň giň görnüşleri, şol sanda maslahat beriş we anyklaıyş boıunça müşderilere zerur bolan kömek berilıär. Bu ıerde dünıäniň öňdebaryjy öndürijileriniň enjamlary gurnalypdyr. Saglyk merkezinde maşgala, çaga we beıleki lukmanlaryň näsaglary kabul etmegi üçin otaglar göz öňünde tutulypdyr. Bu ıerde maşgala lukmanlary näsaglary kabul edıärler.
Şeılelikde, şäherçede adamlaryň öndürijilikli işlemegi we oňat dynç almagy üçin ähli şertler bar. Şäherçäni gaz bilen üpjün etmek üçin uzynlygy 250 kilometrden gowrak ıokary basyşly Bagtyıarlyk — Garlyk gaz geçirijisi çekildi. Ähli zerur aragatnaşyk ulgamlar, şol sanda demir ıol çekildi.
Häzirki wagtda bu ıerde häzirki zaman ulag-aragatnaşyk infrastrukturasy döredildi. İaňy-ıakynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Türkmenabat — Farap täze awtoulag we demir ıol köprüleri ulanylmaga berildi. Onda potratçy hökmünde ukrain kompaniıasy işledi. Ondan öň bolsa, Amyderıanyň üstünden geçıän Atamyrat — Kerkiçi demir ıoly we awtoulag köprüsi, Türkmenbaşy — Farap awtoulag ıoly guruldy. Bu desgalaryň hemmesi halkara ulag-üstaşyr geçelgesiniň möhüm düzüm bölegi boldy hem-de Lebap welaıatynyň baı tebigy çig mal serişdelerini uly möçberde özleşdirmek üçin giň ıol açdy.
Häzir welaıat uglewodorod serişdeleriniň gory boıunça öňdebaryjy orunlary eıeleıär. Onuň çäklerinde onlarça täze ıataklar, şol sanda Türkmenistan — Hytaı transmilli gaz geçirijisiniň başlanıan ıeri bolan Amyderıanyň sag kenary hem barlanyldy.
Garlyk şäherçesiniň eteklerinde ıyllyk kuwwaty 1 million tonna önüm öndürmäge barabar bolan sement zawody işleıär. Mundan başga-da, Köıtendag etrabynda geologlar tarapyndan kükürdiň, fosfadyň, daş duzunyň, gipsiň, stronsiı üçin çig mal bolan selestiniň, polimetallaryň, hekiň we beıleki gazylyp alynıan peıdaly baılyklaryň ençeme ıataklary açyldy. Olaryň esasynda, himiıa senagatyndan başga-da, gurluşyk serişdeleriniň önümçiligi hem güıçli depginde ösdüriler.
Kaliı dökünleriniň önümçiligi boıunça iri dag-magdan baılaşdyryjy kombinatyň işe girizilmegi hem şu strategik meıilnamalar bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. 200 metrden 1 müň metre çenli çuňlukda ıerleşen önümli gatlaklary açmak şahta usulynda amala aşyrylar. İüzden gowrak binalardan we desgalardan durıan topluma magdany dykyzlandyrmak we baılaşdyrmak boıunça önümçilikler girıär. Ähli işler halkara ölçeglerine laıyklykda awtomatlaşdyrylan gözegçilik we dolandyryş astynda bolup geçıär.
Himiıa senagaty ıurdumyzyň ykdysadyıetiniň çalt depginde ösıän pudaklarynyň biridir. Oba hojalygynda we obasenagat toplumynda özgertmeler bilen baglylykda, azyk bolçulygyny döretmek üçin biziň ıurdumyzda, şeıle hem tutuş dünıä ıüzünde yzygiderli isleg bildirilıän mineral dökünleri öndürmek boıunça ulgam ileri tutulıan ugurlaryň biri bolup durıar. Bilermenler dünıä bazarynda bu döküni peıdalanmak artar diıip hasaplaıarlar.
Türkmen topragynyň ähli baılyklary halkymyzyň bagtyıarlygy we abadançylygy üçin gulluk etmelidir. Hormatly Prezidentimiziň senagat ykdysady strategiıasynyň bu esas goıujy ıörelgesi diňe bir ıurdumyzyň däl-de, eısem, goňşy döwletleriň we hyzmatdaşlaryň bähbidine yzygiderli durmuşa geçirilıär.