www.mertdost-fm.tr.gg - YERALTI SEHRİ
Yeraltı şehirlerinin yapısı ve inanılmaz gizemi şaşırtıyor
YERALTI KENTLERİNİ KİM, NEDEN YAPTI? 85 M. DERİNLİK, ÇAĞDAŞ BİR HAVALANDIRMA SİSTEMİ, BİNLERCE KİŞİNİN YAŞAYABİLECEĞİ BİR KOMPLEKS, MÜKEMMEL BİR SAVUNMA SİSTEMİ; VE BUNLARIN NE ZAMAN, NİÇİN YAPILDIĞI BELLİ DEĞİL. ORTA ANADOLU´DA NEVŞEHİR, NİĞDE AKSARAY YÖRELERİNDE YÜZE YAKIN YERALTI KENTİ, TÜNELLER VE MAĞRALAR BULUNMAKTADIR. BU KENTLER ANCAK 1960´LARIN BAŞINDA FARKEDİLDİ.
YERALTI YERLEŞİMLERİNİN ÜST KATLARI DAHA KABA VE DÜZENSİZ, ALT KATLARA DOĞRU DAHA DÜZENLİ VE İTİNALI OLDUĞU BELİRGİNDİR. BU YERALTI YERLEŞİMLERİNDE NE KADAR KİŞİNİN YAŞADIĞI HAKKINDA HENÜZ YETERLİ BİR BİLGİYE SAHİP DEĞİLİZ.
YERALTI ŞEHİRLERİ AYNI ZAMANDA YÖREDE BULUNAN HEMEN HEMEN HER EVLE GİZLİ GEÇİTLERLE BAĞLANTILIDIR.
YÜZLERCE ODADAN OLUŞAN YERALTI ŞEHİRLERİNDEKİ MEKANLAR, BİRBİRLERİNE UZUN GALERİLER VE LABİRENT GİBİ TÜNELLERLE BAĞLANMIŞTIR.
KORİDORLARIN DUVARLARINA AYDINLATMAK MAKSADIYLA KANDİL VE MUM KOYMAK İÇİN KÜÇÜK OYUKLAR OYULMUŞTUR. KANDİLLERE KETEN TOHUMUNDAN ELDE EDİLEN ALTIN SARISI RENKTEKİ ‘BEZİR’ ADI VERİLEN YAĞI KONULUYORDU. ŞİMDİYE KADAR HİÇ BİR YERALTI YERLEŞİMİNDE BEZİR YAĞI ÜRETEN MEKANA RASTLANMAMIŞTIR. KANDİLLERDE YANAN BEZİR YAĞINDAN YAYILAN ISI AYNI ZAMANDA ISINMA GEREKSİNMESİNİ DE KARŞILAMAKTAYDI.
KATLAR ARASINDA MEKANLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN, SAVUNMA AMAÇLI SÜRGÜ TAŞLARI BULUNMAKTADIR. BU TAŞLARIN DIŞARIDAN AÇILMASI ASLA MÜMKÜN DEĞİL. SADECE İÇERİDEN AÇILABİLİYOR. SÜRGÜ TAŞLARININ AĞIRLIKLARI 200-500 KİLOGRAM. ORTALARINDA YER ALAN DELİK KAPIYI AÇIP KAPAMAYA YARADIĞI GİBİ, ARKADAN GELEBİLECEK DÜŞMANI GÖRMEYE YARAMAKTADIR. YANİ MODERN ZAMANDAKİ KAPI DELİKLERİ GİBİ…
YERALTI ŞEHİRLERİNİN EN ESKİ KATLARI GENELDE GİRİŞ KATLARI OLUP, DAHA ZİYADE AHIR OLARAK KULLANILMIŞTIR. BUNUN NEDENİ DE HAYVANLARI DAHA AŞAĞI KATLARA İNDİRMENİN ZORLUĞUNDANDIR.
GEREK KIŞIN GEREKSE YAZIN ILIK OLAN YERALTI ŞEHİRLERİNDE ŞIRAHANELER VE MUTFAKLAR DA GENELDE ÜST KATLARDADIR. YÖREDEN ELDE EDİLEN ÜZÜMLERİN İŞLENEREK ŞARAP HALİNE GETİRİLDİĞİ ŞIRAHANELER, ÜZÜMLERİN KOLAY TAŞINABİLMESİ İÇİN DAHA ÇOK ÜST KATLARA İNŞA EDİLMİŞLERDİR.
MUTFAK SAYILARI GÖZÖNÜNE ALINDIĞINDA HER AİLENİN BİR MUTFAĞI OLMADIĞI, MUTFAKLARI ORTAKLAŞA KULLANDIKLARI ORTAYA ÇIKMAKTADIR. MUTFAKLARDA BUGÜN KAPADOKYA KASABA VE KÖYLERİNDE DE HALA KULLANILAN ‘TANDIR’ ADI VERİLEN YEMEK PİŞİRMEYE YARAYAN OCAKLAR BULUNMAKTADIR.
KATLAR ARASINDA ODALARIN TAVAN VE TABAN KISIMLARINDA İLETİŞİM MAKSADIYLA YAPILMIŞ, ÇAPI 5-LOCM Yİ GEÇMEYEN HABERLEŞME DELİKLERİ BULUNMAKTADIR. BU DELİKLER SAYESİNDE YERALTI ŞEHRİ HALKI UZUN YORUCU TÜNELLERDEN GEÇMEK ZORUNDA KALMAMAKTA, OLAĞANÜSTÜ ZAMANLARDA İSE KOLAY VE ÇABUK BİR ŞEKİLDE SAVUNMA TEDBİRLERİNİ ALABİLMEKTEDİRLER.
TUVALET KONUSU HENÜZ TAM OLARAK AYDINLIĞA KAVUŞMAMIŞTIR. SADECE TATLARIN VE GÜZELYURT (GELVERİ) YERALTI ŞEHİRLERİNDE TUVALET BULUNMUŞTUR.
BU YERLEŞİM YERLERİNDE -UZUN SÜREN OLAĞANÜSTÜ ZAMANLARDA KULLANILMAK ÜZERE- OTURMA BİRİMLERİ, HATTA MEZARLIK ALANI BİLE BULUNMAKTADIR. BU MEZARLIKLARIN DİNİ GÖREVLİLERE VEYA ÖNEMLİ KİŞİLERE AİT OLUP OLMADIĞI KONUSU HENÜZ AÇIKLIĞA
YERALTI YERLEŞİMLERİ İÇİNDE HEM HAVALANDIRMA HEM DE HABERLEŞME MAKSADIYLA YAPILMIŞ, ÇOĞU ZAMAN YERALTI YERLEŞİMİNİN TABANI İLE BAĞLANTILI BACALAR BULUNMAKTADIR. BU HAVALANDIRMA BACALARI AYNI ZAMANDA SU KUYUSU OLARAK DA KULLANILMIŞTIR. BAZI SU KUYULARININ AĞIZ KISIMLARI DÜŞMANIN SUYU ZEHİRLEMESİNİ ÖNLEMEK İÇİN YERYÜZÜ İLE BAĞLANTISIZDIR.
Nevşehir Nevşehir Yeraltı Şehirleri
Nevşehir ili Avanos ilçesine 14 km. uzaklıkta bulunan Özkonak Yeraltı Şehri İdiş Dağı’nın kuzey yamaçlarında bulunmaktadır. Buradaki kayalar volkanik granitten tüf tabakaları halindedir. Yeraltı şehri oldukça geniş alana yayılmış galeriler ve tünellerle birbirlerine bağlanmıştır. Yeraltı şehirlerindeki kat sistemi burada da uygulanmış, katlar arasındaki haberleşmeyi sağlayacak dar ve uzun delikler açılmıştır. Bu bakımdan Özkonak Yeraltı Şehri diğerlerinden ayrıcalıklıdır. Havalandırma da bu deliklerden sağlanmaktadır. Girişteki sürgülü kapıdan sonra düşman üzerine kızgın yağ dökmek amacı ile üst kısma delikler açılmıştır.
Nevşehir ili Ürgüp ilçesinin 18 km. güneyinde, Kaymaklı Yeraltı Şehri’nin 10 km. doğusunda bulunan vadinin yamaçlarında Erken Roma Dönemi'ne ait kaya mezarları bulunmaktadır. Platoda ise çok sayıda Bizans Dönemi'ne ait mezarlar bulunmaktadır.
Mazı Yeraltı Şehri de bu vadinin dik yamaçlarındadır. Yeraltı şehrine farklı yerlerden dört ayrı girişten girilmektedir. Şehrin asıl girişi ise düzensiz olarak örülmüş bir koridor halindedir. İçeride de yeraltı şehirlerinde karşılaşılan yuvarlak sürgülü taşlardan yapılmış bir kapısı bulunmaktadır. Girişin karşısında geniş bir ahır ve bu ahırın ortasında da kayaların oyulması ile oluşturulan hayvanların su yalağı bulunmaktadır. Sıra halindeki bu ahırlar arasındaki bir mekân şaraphane olarak kullanılmıştır. Üst kısım moloz taşlardan örülmüş ve buraya üzümlerin dökülmesi için de bir baca yapılmıştır.
Bu bölümden kısa bir koridorla yeraltı şehrinin kilisesine ulaşılmaktadır. Bu koridorda da yine yuvarlak taştan bir giriş kapsı bulunmaktadır. Bu kilise Kaymaklı yeraltı şehrindeki kilisesinden farklı olarak girişi kabarmalarla süslenmiş, kenarına da alçak platformlar yapılmıştır. Ayrıca giriş yanındaki oda da büyük olasılıkla din görevlilerine aittir. Kilisenin yanında yaklaşık 20 m. derinliğinde bir su kuyusu bulunmaktadır. Kilise apsisinin yanındaki bir dehlizle de şehrin diğer mekânlarına geçiş sağlanmıştır. Ayrıca buradaki bacanın iki yanındaki küçük bacalar yukarıya tırmanmayı sağlamaktadır. Yeraltı şehrindeki üst katlara çıkış bu tür bacalar sayesindedir. Üst kattaki salon ve odalar birbirlerine dar ve uzun tünellerle bağlanmıştır. Burada yeterli bir araştırma yapılmadığından şehrin ne kadar bir alana yayıldığı bilinmemektedir.
Özlüce Yeraltı Şehri (Merkez)
Nevşehir’de Kaymaklı’nın 6 km. batısında bulunan Özlüce Köyü (Zile) Yeraltı Şehri diğer yeraltı kentlerinden jeolojik yapı ve mimari düzen olarak daha farklıdır. Burada katlar bulunmamaktadır. Şehir tek kat üzerinde tüfler oyulmak suretiyle yapılmıştır. Girişte bazalt taşından yapılmış kemerli iki mekân bulunmaktadır. Buradaki taşlarla örülmüş 15 m.lik bir alandan sonra kayadan oyulmuş asıl yeraltı kentine girilmektedir. Bu şehrin girişinde sert granitten 1.75 çapında kapak taşı ve sürgü sistemi ile karşılaşılmaktadır. Bu kapıdan oldukça geniş bir alana geçilmekte olup, bu alanın sol yanında insanların yaşadığı odalar, sağ tarafında da erzak depolarına yer verilmiştir. Ayrıca oldukça uzun olan galerinin yanlarına da çeşitli odalar ve yerlere de tuzaklar kurulmuştur.
Sivasa Gökçetoprak Yeraltı Şehri (Gülşehir)
Nevşehir ili Gülşehir ilçesinin 35 km. batısında, Gökçetoprak Köyü yakınlarında bulunan bu yeraltı şehrini ilk kez 1989 yılında Fransız araştırma ekibi bulmuştur. İtalyan asıllı Roberto Bixio ve Stefano Saj Commissione Nazionale Cavita Artificiali de 1991 yılında burada araştırma yapmışlardır.
Sivasa yeraltı şehrinin bulunduğu alan diğer yeraltı şehirlerine göre farklı jeolojik yapıya sahiptir. En altta kızılımsı kahverengi renkte olan çamur taşı, onun üzerinde kalınlığı 3-4 m.yi bulan aglomera (iri taneli tüf) ve en üst kısımlarında da sert bir volkanik kayaç olan andezit kaya blokları bulunmaktadır. Yeraltı şehri, çamur taşı ve aglomera formastasyonunun içine kazılmıştır. Buradaki platonun yamacına oyulan yeraltı şehrinin oldukça dar bir girişi vardır. Günümüzde tam olarak temizlenmemiş olan yeraltı şehrinden yalnızca iki kat tespit edilebilmiştir. Ortaya çıkarılan her iki katta da oldukça büyük, ancak düzgün olmayan dikdörtgen mekânlar birbirlerine dar ve uzun koridorlarla bağlanmıştır. Bu koridorları birbirinden ayıran kapı taşları dışarıda hazırlanılarak içeriye getirilmiş ve koridorların girişlerine yerleştirilmiştir.
Yeraltı şehrinin ikinci katında bugün de içerisinde su bulunan 15 m. derinliğinde bir su kuyusu bulunmaktadır. Günümüzde Gökçetoprak Köyü’nün kuzey ve batı yamaçlarında yöre halkı tarafından depo, samanlık ve ahır olarak kullanılan ve tam araştırması yapılmamış çok sayıda yeraltı şehri olduğu bilinmektedir.
Nevşehir yöresindeki yeraltı şehirleri XII.yüzyıldan sonra önemini yitirmiş ve terk edilmiştir.
Fotoğraflar, www.atamanhotel.com ve www.kaymakli.com adreslerinden alınmıştır.