YEDİ ANARŞİST GÜNAH: 2 - "GULA"
Küçük çocuklarının iştahlarının (genelde) yerinde olması, malum olduğu üzre, onların çok fazla enerji harcamalarından ve bünyelerinin aşırı miktarda besine ihtiyacı olmasından kaynaklanır. Dolayısıyla, harcayacak yeriniz varsa, faydalanma imkanınız varsa, "çokluk", "oburluk" olmaz.
Ortaçağ felsefecileri, bir çok konuda olduğu gibi, oburluk günahı konusunda da bize ilham veren tespitlerde bulunmuşlardır. Thomas Aquinas, oburluğun beş farklı türünü sıralamıştır: "praepropere", çok erken yemek; "laute" çok pahalı şeyler yemek; "nimis" çok fazla yemek; "ardenter" çok iştahlı yemek ve son olarak "studiose" de çok seçerek yemek.
Anna Wintour'u moda fanatikleri çevresi dışında da ünlü yapan kitap (ve film), örtülü olarak yüceltildiği "Devil Wears Prada"dır. Fakat, Vogue'un tek ikonası, sözü edilen filmin galasına Prada giyerek gitse de, Wintour değildir.
Carine Roitfeld, Vogue Paris'in 2001'den beri editörüdür. Bir çok kritik, Roitfeld'in, Wintour'un yerine Vogue New York'un başına geçmesini istemekte ve beklemektedir. Bu konudaki sorular karşısında Roitfeld, "Wintour ile iyi ilişkilere sahip olup olmaması gerektiğini bilmediğini" söyleyerek ikircikli bir yanıt vermekte, içten içe Vogue New York'un editörlüğünde gözü olduğunu açık etmektedir. Zira, kendisi defilelerin ön sırasında, Wintour'dan dahi daha yakından izlenen bir isim olmuştur kimi yazarlara göre; çünkü o "dünyada en iyi tarzı olan kadındır" ('most stylish woman in the world').
Rotfield'in samimiyeti, elbette kıçının boyutunu, Les Invalides'deki evinin dekorasyon tarzını ve el çantalarından nefret etmesini herkesin bilmesinden değil, Wintour'un artık 90larda kalmış tekniklerle haute coutre'u yönlendirme gayreti dışında bir varoluş yaratmasından ve Wintour'a karşı ciddi bir dahili alternatif olmasından kaynaklanmaktadır. Roftield'in, sözü edilen moda evlerinin son trendlerine dair eleştirel yaklaşımı, bir çoğuna göre moda sanayiine Wintour'dan daha fazla katkı yapmaktadır. Zira, Rotfield sevdikleri ve sevmedikleri moda unsurları hakkında açıklama yaparken, dergisine reklam veren firmaların ne düşüneceğini umursamaz görünmektedir. Ama buna rağmen, dergisinin reklam gelirini inanılmaz oranda (%60) artırmayı başarabilmiştir. Dolayısıyla, edindiği "ilham perisi" ('muse') lakabının da hakkını iktisadi olarak da vermiştir.
Wintour/Rotfield gerilimi, dikkatli bakıldığında, refah toplumlarinda kadınların bedenleriyle ilişkilerini, boşluğa yer bırakmaksızın doldurabilmektedir. Elbette, bir adım ötesinde de kadınların ve erkeklerin de, diğer kadınların ve erkeklerin bedenleriyle ilişkilerini yönlendirmektedir. Rotfield'in da dediği gibi "moda kıyafetlerle ilgili değildir". Dolayısıyla, moda ve yarattığı obur iştahın analizini, Wintour/Rotfield düzlemine çıkmadan da yapabilmek için, zirveden, ihtişamın doruk noktasından başlamak şarttır.
Cinsel oburluğun görselliğe indirilmesi ve devamında bu oburluğun görsel aşırı uyartılarla sömürülmesi çok da yeni bir analiz değil. Biz bu yazıda, Rotfield/Wintour gerilimi arasında kendinden beklenmeyecek manevralarla, kendine kolay kolay altedilemeyecek alan açan moda sanayiinin, cinsel oburlukla olan ilişkisine, anarşizm zemininde değineceğiz.
Bir kaç önemli kabulümüz var. Her ne kadar "moda sanayii" terimini kullansak da, bu yazıda, bu sanayinin, kapital ile olan ilişkilerine yoğunlaşmayacağız. Dolayısıyla bir Jimmy Choo'nun etiket fiyatının 550$ olmasını önemsemeyeceğiz. Diğer bir ifadeyle, Thomas Aquinas'ın beş oburluk günahından birini kendiliğinden elemiş olacağız. Dahası, modanın günümüzde kadını metalaştırdığı ve kadınların bedenleriyle olan ilişkilerinde patalojilere yol açtığıyla da ilgilenmeyeceğiz, zira bu analiz üzerine oldukça kapsamlı bir literatür zaten mevcut ve bu satırlarda aşikara işaret etmek niyetinde değiliz.
Yukarıda da ifşa ettik, başlangıç noktamız, modanın, güzellik ethosunun meşru bir estetize odağı olarak, cinsel iştahla olan önü alınamaz bağı olacak.
Bu yazıda, irdelemek istediğimiz, Thomas Aquinas'ın teşhisleriyle hemfikir kurgusal bir anarşistin, haute coutre'un cismani nesnesi olan manken sevgilisiyle olan ilişkisi olacak. Ancak, manken sevgili metaforu, elbette ilk bakışta rahatsız edici görünüyor. Mankenleri tektipleştirmek ve benzer şekilde, sözü edilen meslak erbabını politik olarak küçümsemeye dair kimi tınılar barındırıyor sanki argümanımız. Teşbihte kusur olmaz, demek; bu konudaki tek antitezimiz.
Cinselliğin, yaşamın her alanına sızması per se bir kusur barındırmıyor elbette. Zira, özgürlükçü düşünceler, özgürleştirici olduğuna inandığı edimleri teşvik etmelidir. Dolayısıyla, özgürleşme kriterinin sağlandığı durumlarda dahi, dikkate almamız gereken bir diğer önemli kriter daha var: eşitlik.
Cinselliğin, toplumsal manada, yaşamın, tanım itibariyle cinselliksiz sahalarına nüfuz etmesi, eşitlikçi bir şekilde kotarılabilir mi? Dahası, bu sızıntı, yarattığı olası oburluk tehditi nedeniyle, moral zeminde meşru mudur?
Manken sevgilinin, romantik edebiyattaki en bilindik antiprotagonisti Victor Hugo'nun Quasimodo'sudur. Sözü edileni fazla betimlemeye gerek yok: Sen nehrindeki Ile de la Cite'deki Notre Dame kilisesinin, kilisenin tepesinde yer alan kaymera ejderleri kadar korkunç zangoçudur Quasimodo. Dışı çirkin, içi güzel ademlere dair Yeşilçam romantizminin en bilindik temsillerindendir.
"Quasimodo mu manken sevgili mi?" sorusuna cinsellik zemininde verilecek yanıt açıktır. Ancak, elbette bu Hume'u takip edersek, bu yanıtın verilmesi gereken yanıt olduğunu tanıtlamamaktadır. Zira, biyolojik ya da seksüel yönelimin realitesi, söz konusu ilginin moral olduğunu ispatlamaya yetmemektedir. Yoksa, anarşizm, fiziksel güzelliği reddedip, takipçilerinin çirkinden, yani ezilenden, taraf olmasını mı salık vermektedir?
Wintour/Roitfeld ikilisiyle başladığımız yazının Quasimodo ile devam etmesinin altında kimi aşikar imalar elbette mevcut. Bunlardan biri, çirkinliğin, bir politik görüngü ve kimlik olarak anarşist/anarkofeminist mücadeledeki konumu. Diğer bir ima ise, öte yandan, görselliğin yarattığı yanılsamaların politik bir şekilde ekarte edilmesine dair giderek artan ihtiyaç.
Yazının belirli bir sonucunun olmaması, aslında, bu konunun onlarca farklı şekilde sonuçlandırılabilecek olmasından kaynaklanıyor. Anarkofeminizmden, ikinci dalga feminizme; anarşizmden sosyalist feminizme dek bir çok çözüm önerisi, gerek bireysel gerekse toplumsal hedef gözeterek dillendirildi, bunları burada tekrarlamayacağız. Vurgulamak istediğimiz, ahlak ve moral zeminde, bir politika yaratmanın aciliyetidir. Elbette bu politika, eşitlik ve özgürlük zemininde ima ettiğimiz şekilde uygulandığı takdirde, hem kumaşları hem de insanları hür kılacaktır.