Atatürkün Edebiyatla İlgili Görüşleri Nelerdir ?
Neredeyse her konu hakkında önemli sözleri olan Mustafa Kemal bu konu hakkında da bizleri aydınlatacak açıklamalar yapmıştır. Edebiyata büyük önem veren Atatürk açıklamalarını da dikkatle seçmiş ve ona göre topluma ışık tutmaya çalışmıştır. Özdeyişleri de bu konu ile ilgili oldukça fazladır.
Edebiyatın tanımını yapan Atatürk diyor ki;
Bir akşam toplantısında (1937) söz edebiyattan açılınca bu konuda çeşitli konuşmalar yapılır. “Edebiyat nedir? Osmanlı devrinde ve cumhuriyet rejiminde edebiyat denilince ne anlaşılıyor?” gibi sorular sorulur.
Atatürk’ün Türk dili hakkındaki görüşlerinin oluşmasında yetiştiği devrin fikir akımlarının ve dil konusundaki çeşitli tartışmaların etkili olduğu bilinmektedir. O her Türk aydını gibi dil sorunu ile yakından ilgilenmiştir. Cumhuriyetten çok önceleri daha 1917’lerde G. Nemeth’in Türkçe Grameri’ni görmüş bu münasebetle gazete dilini yalnız aydınların değil herkesin anlayabilmesi gerektiği yolunda görüş bildirmiştir. 1922’de yaptığı bir konuşmada “muallime” yerine “muallim hanımlar” diye hitap etmiş arkasından da dilimizde “dişilik te’si” kullanmak zorunda olmadığımızı ifade etmiştir. Bu iki anekdot Atatürk’ün çok önceleri Arapça kurallardan arınmış sade Türkçe’den yana olduğunu göstermektedir. Bu görüsün oluşmasında etkili olan hareketleri anlayabilmek için Cumhuriyet öncesindeki faaliyetleri iyi bilmek gerekir.
Tanzimat Döneminde Namık Kemal Ali Suavi Ziya Pasa Ahmet Mithat Şemsettin Sami Süleyman Pasa gibi yazarların bilinçli olarak başlattığı dilde sadeleşme çabaları Osmanlı Türkçe sini olabildiğince sadeleştirme yolunda önemli bir başlangıç olmuş bu gelişmeler yönünde daha sağlıklı bir hareket olan “Yeni Lisan” hareketinin doğmasında rol oynamıştır.
Bu yıllarda görülen bir başka hareketten de bahsetmek gerekir: Tanzimat Döneminde “sadeleşme” akimi içinde iken Servet-i Fünûn ve onu takip eden yıllarda bağımsız bir nitelik kazanan “tasfiyecilik” hareketi. Şemsettin Sami Ahmet Mithat Necib Âsım Ahmet Cevdet Emrullah Efendi Veled Çelebi Fuat Köseraif Hüseyin Kâzım gibi şahsiyetlerin temsilciliğini yaptığı bu görüş dildeki Arapça Farsça kelimelerin tamamen atılmasını savunmaktadır. II. Meşrutiyet döneminde Türk Derneği ve dergisi etrafında toplanan tasfiyecilerin bas temsilcisi Fuat Köseraif’tir.
Bu akımlar Cumhuriyete kadar bir çatışma hâlinde süregelmiş Cumhuriyet sonrasında da zaman zaman taraftar bulmuşlardır. Ancak Cumhuriyete kadar en etkili olanı “Yeni Lisan” akimidir. Bu akim 1911 yılında Selânik’te çıkmaya başlayan Genç Kalemler dergisi etrafında toplanan Ömer Seyfettin Ali Canip Ziya Gökalp Kâzım Nâmi Âkil Koyuncu gibi isimler tarafından savunulmuştur. Bunlar içinde özellikle Ziya Gökalp’in teorisyenlik yaptığını Ömer Seyfettin’in ise onun görüşlerini hikâyelerinde uyguladığını belirterek bu ikisinin önemini vurgulamalıyız.
Yeni Lisan akiminin en önemli özelliği Tanzimat’tan beri süregelmekte olan “fesahatçilik” ve “tasfiyecilik” gibi birbirine zıt fikir akımlarını günün şartları içinde en ilimli biçimde uzlaştırarak millî dile geçişi sağlamış olmasıdır.
Görüldüğü gibi Cumhuriyete gelinirken Türk aydınının gündeminde “dil” sorunu önemli yer tutmaktadır.
Başından beri Türk dili ile yakından ilgilenen Atatürk’ün millet tanımı içinde dilin çok önemli bir yeri vardır. Ona göre millet dil kültür ve ülkü birliği ile birbirine bağlı vatandaşların meydana getirdiği sosyal ve siyasî bir topluluktur. O bu konudaki görüşlerini su şekilde daha net söylemektedir: “Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türk halkı Türk milletidir. Türk milleti demek Türk dili demektir. Türk dili Türk milleti için kutsal bir hazinedir. Çünkü Türk milleti geçirdiği nihayetsiz felâketler içinde ahlâkini ananelerini hatıralarını menfaatlerini kısacası bugün kendi milliyetini yapan şeyin dili sayesinde muhafaza olduğunu görüyor. Türk dili Türk milletinin kalbidir zihnidir.”
Atatürk’ün Sadri Maksudî’nin Türk Dili İçin isimli eserinin basına yazdığı su sözleri onun dil görüsünün en güzel ifadelerindendir: “Millî his ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir. Dilin millî ve zengin olması millî hissin inkişâfında başlıca müessirdir. Türk dili dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil şuurla islensin. Ülkesini yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır.”
Atatürk’ün dil konusundaki bu düşünceleri milliyetçilik anlayışı içinde önemli yer tutmaktadır. Dil inkılâbı onun diğer inkılâplarıyla bir bütün olarak ölümüne kadarki zaman dilimi içinde çeşitli aşamalarda uygulamaya konulmuştur: Bunlardan ilki hiç şüphesiz ki 28 Ağustos 1928’deki “Yazı İnkılâbı”dır.
Atatürk’ün bu uygulamaya esas olan görüşleri şöyledir: “… Bir milletin bir heyet-i içtimâînin yüzde onu okuma yazma bilir yüzde aaaaeni bilmez bundan insan olanlar utanmak lâzımdır. Bu millet utanmak için yaratılmış bir millet değildir; iftihar etmek için yaratılmış bir millettir tarihini iftiharla doldurmuş bir millettir. Fakat milletin yüzde aaaaeni okuma yazma bilmiyorsa bu hata bizde değildir. Türk’ün seciyesini anlamayarak kafasını birtakım
Yazı inkılâbından sonra asil önemli olan dil inkılâbının bilime uygun şekilde uygulamaya konmasıdır. Atatürk bu düşünceyle 12 Temmuz 1932’de Türk Dili Tetkik Cemiyeti (Türk Dil Kurumu)’ni kurdurmuş hatta tüzük taslağını bizzat kendisi hazırlamıştır.
Bundan sonra yoğun bir faaliyet başlamıştır. 26 Eylül-6 Ekim 1932’de I. Türk Dil Kurultayı toplanmıştır. Kurultayda belirlenen ana program doğrultusunda dil seferberliği başlatmış ve taramayla elde edilen dil malzemesi “Osmanlıca’dan Türkçe’ye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi” adıyla yayınlanmıştır.
Bu uygulamalar yapılırken diğer taraftan Tanzimat’tan beri süregelen çeşitli akımların yandaşları dilde sadeleşme konusunda yeniden karşı karşıya geldiler. Bu yıllarda inkılâp heyecanı ile “tasfiyeci”lerin ağır bastığı görüldü. Onlara göre Türkçe hiçbir dilden kelimeye ihtiyaç duymayacak kadar zengindi yabancı kelimeler atılarak yerlerine halk ağzından ve yazılı kaynaklardan Türkiye dışındaki Türk lehçelerinden derlenecek kelimeler konulmalı idi.
Atatürk bu cazip görüsü denemeye karar verdi. Onun bu uygulama döneminde yaptığı su konuşma tarihî bir belge gibidir: “Avrupa’nın iki bitim ucunda yerlerini berkiten uluslarımız ataç özlüklerinin tüm ıssıları olarak baysak önürme uygunluk kıldacıları olmuş bulunuyorlar; onlar bugün en güzel utkuyu kazanmaya anıklanıyorlar: Baysal utkusu.”
Atatürk bunun üzerine “Türkçecin hiç bir yabancı kelimeye ihtiyacı olmadığını söyleyenlerin iddiasını tecrübe ettik. Dili bir çıkmaza sokmuşuzdur. Maksatlarımızı anlatamaz olmuşuzdur… Bırakırlar mı dili çıkmazda? Hayır! Biz daha önce kurtarmaya bakalım.” diyerek bu denemeden vazgeçti. Atatürk’ün 1936’dan sonraki konuşmalarında yukarıdakine benzer arkaik Türkçe kelimelerin yer almaması bunun bir göstergesidir.
Atatürk’ün bu dönemde yaptığı en önemli uygulamalardan birisi de adini bizzat kendisinin koyduğu Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesini 1936’da kurdurmuş olmasıdır.
Sonuç olarak Meşrutiyet dönemindeki dil akımlarının etkisi ile sağlam bir dil bilinci kazanmış olan Atatürk’ün Cumhuriyet döneminde yazı ve dil inkılâbı ile Türk dilini halka mal ettiğini kurdurduğu Türk Dili Tetkik Cemiyeti ve Dil ve Tarih-Coğrafya Fakülteleri aracılığıyla ilmî yöntemlerle araştırma ve geliştirme yolunda tarihî uygulamalarla günümüze ışık tuttuğu anlaşılmaktadır.
Türk bilim adamlara bugün de bazı yazılı ve görüntülü basının umursamazlığına rağmen Türk dilinin yabancı dillerin boyunduruğu altına girmemesi için ayni şekilde çalışmalarını sürdürmektedirler.
atatürk ile ilgili yazılar, atatürk sözleri mesajları, atatürk yazıları, edebiyat, Mustafa Kemal Atatürk
Atatürkün Edebiyatla İlgili Görüşleri added by Nazlim K on 21 Şubat 2014