Haftanın Ekonomik Gelişmeleri (8-14 Temmuz 2019) | Stratejik Düşünce Enstitüsü
Kamu Bütçesi ve Nakit Dengesi
2018 yılının Ocak-Haziran döneminde 38,3 milyar TL olan Hazine nakit açığı 2019’un aynı döneminde 77,9 milyar TL’ye yükseldi. Reel olarak hesaplandığında Haziran ayında toplam gelirler %7.6 oranında gerilerken faiz dışı harcamalar %30 civarında daraldı. Faiz harcamaları ise geçen yıla göre düşünüldüğünde yaklaşık iki katına çıktı. Mali denge açısından ekonomi yönetimi harcama tasarrufu yoluyla bütçe denkliğini sağlamaya çalışıyor.
TCMB İhtiyaç Akçesi
Uzun süredir gündemde olan ihtiyat akçesi konusunda kanun teklifi hazırlanarak Meclis’e sunuldu. Buna göre TCMB kârındaki birikim olan ihtiyat akçesinin bir kısmının Hazine’ye aktarılması talep ediliyor. İhtiyat akçesi şirketlerin oldukça sık kullandığı bir terim. Olası risklere karşı şirketi korumak ve ihtiyaç duyulacak acil durumlarda kullanılmak üzere şirketlerin yıllık net kârından belirli bir oranı ortaklara dağıtmayıp ayırarak şirket bünyesinde tutmak anlamına geliyor.
TCMB de ortaklık yapısı itibari ile bir şirket. Hisselerinin %55’i Hazine’ye geri kalan %45 de kurumlara ve şahıslara ait ve TCMB de diğer şirketler gibi Türk Ticaret Kanunu’na tabii. TCMB, kanununun 60’ıncı maddesine göre yıllık net kârının yüzde 20’sini yedek akçe olarak ayırmak zorunda ve kasasında an itibari ile yaklaşık 40 milyar TL ihtiyat akçesi bulunuyor. İhtiyat akçesi aktarımı Hazine’nin kasasına vergi ve borçlanma dışı para girişi anlamına geliyor. Ek kaynağın kullanım alanlarına göre enflasyonist etkisi tartışma konusu olacaktır.
Posta Yoluyla İthalata Kısıtlama
Geçen hafta yeni bir düzenleme gündeme geldi. Alınan karara göre gerçek ve tüzel kişilerin posta ve hızlı kargo yoluyla ithal edilen gönderilerine kısıtlama getirildi. 14 Temmuz’dan itibaren uygulanacak yeni yönteme göre 1 ay içerisinde bireyler yurt dışından en fazla 5 ürün, şirketler ise en fazla 5 adet numune sipariş edebilecek. Bu karar sonrası ticari akışının zayıflayacağına yönelik endişeler arttı.
Mayıs ayına ilişkin cari işlemler dengesi 151 milyon USD fazla verdi. 12 aylık kümülatif verilere göre, cari açık gerilemeye devam ederek 2,4 milyar USD ile Şubat 2003’ten bu yana en düşük seviyesine indi.
Mayıs ayına ilişkin sanayi üretim endeksi açıklandı. Nisan ayında yıllık bazda %4 daralan takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretim endeksinin Mayıs’ta %2,4 gerilemesi beklenirken veri Mayıs’ta aylık %1,3 arttı. Yıllık bazda %1,3 azaldı. Bu veriler sanayi üretiminin durgunluktan çıkış sinyali olarak görülebilir.
Geçtiğimiz haftanın son işlem gününde ABD’de Haziran ayına ilişkin tarım dışı istihdam verisi takip edildi. Veri artışı 224 bin ile beklentilerin oldukça üzerinde gerçekleşti. Ancak yine de Haziran ayına ilişkin işsizlik verisi bir önceki aya kıyasla 0.1 puan yükselerek %3,7 olarak gerçekleşti. Tarım dışı istihdamdaki güçlü yükseliş Fed’in faiz indirimini erteleyebileceğine yönelik söylentilere neden oldu.
Çin’de 2019 yılının ikinci çeyreğine ilişkin büyüme rakamları açıklandı. Beklentiler doğrultusunda büyüme %6,2 oranında gerçekleşti. Bu oran, çeyreklik büyüme verilerinin tutulmaya başlandığı 27 yıldan bu yana en düşük seviye olarak kayıtlara geçti. Dünya ekonomisindeki yavaşlama ve ticaret savaşları bu yavaşlamada etkili olurken, Çin ekonomisi büyümeyi yurtiçi talep ile desteklemektedir.
ABD merkez bankası Fed’in Haziran ortasında gerçekleştirdiği Para Politikası toplantı tutanakları yayınlandı. Tutanaklarda ticaret savaşının etkilerini azaltmak ve yıllık %2 olan enflasyon hedefini tutturabilmek amacı ile faizlerin düşürülmesi fikrinin hakim olduğu gözlemlendi. Ayrıca tüm Fed üyelerinin ekonomideki olumsuz gidişat konusunda hem fikir olduğu dikkat çekti.
Euro bölgesinde Temmuz ayına ilişkin yatırımcı güven endeksinde 0.1 artacağı beklenirken, 5,8 geriledi. Bu seviye 2014 yılı Kasım ayından bu yana en düşük değer. Veri Haziran ayında -3,3 düzeyinde gerçekleşmişti. Bu durum Euro Bölgesindeki ekonomik aktivitelerdeki zayıflamanın devam ettiğine işaret ediyor.
İngiltere’nin 4 Temmuz'da, Avrupa Birliği yaptırımlarını delerek İran'dan Suriye'ye ham petrol taşıdığını öne sürdüğü bir tankeri Cebelitarık Boğazı'nda durdurmasının ardından küresel piyasalarda petrol arzına yönelik endişeler arttı ve petrol fiyatları artış göstererek haftanın son işlem gününde 67 doların üzerine çıktı.