Müzik ve Enstrümanlar - Capoeira Brasil Turkiye
Capoeirayı daha once izlememiş olanlar için; Roda (çember) herşeyin gerçekleştiği yerdir. Capoeira sanatının kırılım noktasıdır. Rodanın başında bulunan orkestra üç berimbau, iki pandeiro ve bir atabaque den oluşur. Berimbau kökeni afrikaya dayanan tek telli bir enstrumandır. Rodanın içinde oynanan oyunun tarzını ve hızını berimbau belirler. Bu enstruman 10 dan fazla değişik geleneksel ritimle ve sayısız varyasyonla çalınabilir. Berimbaunun özgün akustik tonuna ilkel kongo ya benzeyen atabaque eşlik eder. Atabaque roda nın ana ritmidir ve bu ritim pandeiro (tef) ile taçlandırılır.
Capoeira orkestrası koro ile tamamlanır, koro bir capoeiristanın söylediği şarkıyı nakaratlarda tekrarlayarak rodanın içerisinde bir yankı oluşturur. Capoeira şarkıları sanatın güçlü tarihini, efsanevi ustaların hikayelerini ve neşeli anektotları içerir. Bu hikayeler gerçek ve efsanevi, renkli, ilham verici, eğlenceli, hüzünlü olabilir. Hepsinin ötesinde capoeira şarkıları sanatın yoğunluğunu ve vizyonunu aydınlatır. Şarkılar şiirsel ve ritmik bir Portekizce ile yazılır ve söylenir. Bütün milletlerden capoeristaları dili öğrenmeye teşfik eder.
Capoeirada beş temel enstruman kullanılır: berimbau, pandeiro, atabaque, agogô, and reco-reco.
Enstrumanların türleri orkestranın hangi tarz capoeira yaptığına gore belirlenir
Capoeira angola rodasında genel olarak üç berimbau (gunga, médio ve viola), bir ya da iki pandeiro, bir atabaque, agogô, ve reco-reco kullanılır.
Mestre Bimba’nın geleneksel capoeira regional rodasında bir berimbau ve iki pandeiro kullanılır.
Capoeira contemporânea (Çağdaş Capoeira) rodasında angola stilinden az, geleneksel Bimba stilinden çok enstruman kullanır.
Berimbau afrika kökenli müzikal yay‘dır. Biriba ağacından yapılan 1.6 metre uzunluğunda ve 2.5 santimetre kalınlığında verga olarak anılan yayı enstrumanın temel noktasıdır. Yayın(verga) alt tarafı, teli(arame) tutturmak için oyulur ve tel yayın tepesinden yayı esneterek gerdirilir. Arame olarak anılan bu tel araba lastiklerinin içerisinde bulunur; araba lastiğinin olmadığı zamanlarda hayvanların iç organlarından ya da bitkilerden elde edilirdi. Sesin yankılanması için kullanılan kabak enstrumanın alt tarafına sabitlenir. Kurutulmuş su kabağından elde edilen bu kabağa “cabaça” denir.
Enstruman sol elde, cabaça açık bir şekilde bedene bakar halde tutulur. Serçe parmağın üzerinde sabitlenir. Işaret ve başparmağın arasına eski geleneksel Brezilya parası ya da bir taş olan (dobrão) konur; bu tele bastırarak sesi değiştirmek için kullanılır. Sağ el ile içerisinde tohumlar, deniz kabukları v.s. bulunan caxixi tahtadan bir çubuk olan baqueta ile birlikte tutulur. Baqueta tele vurmak için kullanılır.
Berimbaunun üç boyu vardır. En büyük olan cabaça ve en esnek vergadan yapılan versiyonuna gunga denir. Bu en derin ses ve roda da ana ritmi tutmaktan sorumludur. Médio berimbau orta boy cabaça’ya sahiptir. Roda da gunga’nın ritminin tersini çalar. Viola veya violinha en küçük cabaçası olandır, en sert verga onunkidir, en yüksek ve keskin sese sahiptir. Orkestradaki rolü ritmin içerisinde doğaçlama sololar yapmaktır.
Berimbau’nun nasıl doğduğuna dair birçok efsane vardır; en ilginç olanı ise ırmaktan su içerken öldürülen bir kız hakkkındadır. Kızın bedeninin formu berimbau’ya, saçları yaya, elleri cabaça’ya, acısı ve haykırışları enstrumanın melankolik sesine dönüşmüştür.
Pandeiro kökeni Doğu Afrika’ya dayanan bir tef türevidir. Enstrumanın ortası deri, yılan derisi ya da plastikten yapılır. Capoeira, samba, reggae ve birçok değişik Brezilya müziği pandeiro barındırır.
Atabaque uzun bir el davuludur. Gövdesi genel olarak jacaranda ağacından yapılır. Tepesindeki deri gövdeye ipler yarıdımıyla tutturulur. Atabaque roda da çalınan ritmin temelini oluşturur. Bu enstrumanın üç boyutu vardır: rum (en uzun forma ve en düşük sese sahip olan), rum-pi (orta boy ve orta ses) ve lê ( en kısa forma ve en yüksek sese sahip olan). Maculelê ve candomblé orkestraları aynı anda birkaç Atabaque içerebilir, ama capoeira rodası yalnız bir tane Atabaque barındırır.
Agogô ismi “çan” anlamına gelen Afrika kökenli enstrumandır. Birbirine bağlı iki demir koniden oluşur. Koniler birbirinden ayrı tonlar verirler. Agogô, candomblé orkestrasında da kullanılır.
Reco-reco Bambu’dan yapılır; tahta bir çubuk yardımıyla çalınır. Kökeninin Brezilya yerlilerine dayandığına inanılır. Samba ve reggae müzik türlerinde de kullanılır..