Manzara - Fikir Adası
“Âdem ile Havva’nın cennette öncesiz ve sonrasızmışçasına mutlu bir hayatı yaşadıkları zaman gibiydi hayatımız Batının soluğu bize gelmeden önce.” der Sezai Karakoç. 1933 Üniversite Reformu, Batının bu nefes kesen rüzgârının en tesirlisiydi belki de. İnkılâplardan nasibini alan İstanbul Darülfünunu, yerini İstanbul Üniversitesine bırakmış, akademik kadroda radikal değişiklikler yaşanmıştı.
Yiğitten kılıcını istemek canını istemeye denktir ya; 1933 Reformuyla üniversitesinden tasfiye edilen, elinden kalemi alınanlardan biri olan Kimyager Cevad Mazhar Bey 1934’te psikolojik kırgınlık içinde intihar eder. Dayanamamıştır mektebinin ahvaline, kendisine yapılanı hazmedememiştir. Bu sessiz ölümün bir intihar olduğu gerçeği ise olaydan yaklaşık 50 yıl sonra itiraf edilebilmiştir. 1933 Reformu neticesinde uzun yıllar doktora yaptıracak hoca bulunamazken; yabancı akademisyenlerin hegemonyasına giren İstanbul Üniversitesi uluslararası itibarını kaybetti. Dönemin hükümeti ise kendisini “İlim yerine idealistliği ön planda tuttuk” hezeyanıyla savunarak tedrisata yeni bir ufuk çizmiştir!
21.asırdayız ve asıl gayesini şaşıran mekteplerin yükünü taşıyoruz hala. 10 yılda 15 milyon genç yaratmak dahi pansuman olamıyor bu yaraya. İlmin metodolojisi ve felsefesinden uzak, şekilci, hayattan mücerret bir öğretime maruz kalıyoruz. Etüt merkezi seviyesine indirgenmiş, neredeyse her vilayette bulunan niteliksiz üniversitelerimiz en çok işsizliği ötelemeye yarıyor. Yetmiyor bunca mesai ilmin kapısını açmaya.
Cevad Mazhar Bey dururken üniversitelere yapılan bütün eleştiriler eksik kalacaktır. Kalıbın dışına çıkmak için çabalayan bütün akademisyenlere selam olsun. Kıyametler kadar ihtişamlı bir vedanın sahibi Cevad Mazhar Bey’i unutmamak ümidiyle...
Eğitimin hangi safhasında olunursa olunsun, ilke çok net: “İnsanın bir gaye-i hayali olmazsa ezhan, yani zihinler enelere döner ve tamamen bencilleşir, öğrenme bilinci yok olur.”
Bu gaye-i hayal veya ideal, bir diploma avcılığı seviyesine de düşebilir. Neticede kariyer odaklı bir yaşamın ardından bakiye olarak çok sayıda diploma ile bugüne kadar pek çok insanın yaptığı gibi dünyanın dolup boşalmasına herkes bir nebze katkı yapmış olur.
Diplomalı olarak ölmek dışında yaşanan süre boyunca hayatını değerli kılan neydi sorusu can alıcıdır. İster eğitim hayatında ister iş hayatında insan, yaşamının merkezine“farkındalık ve değer”i almazsa, yani hayatını değerli ve anlamlı kılmazsa aslında evrendeki hayvanlardan çok da bir farkı kalmaz. Zira sonuçta evrende toplam hürriyetin ve fonksiyonun çok sınırlıdır. Hatta bir arının ürettiği bal kadar evrene katkı yapamayacak, bir kuş kadar hür olamayacaktır. Çünkü insan geçmişin onda bıraktıkları ve gelecek kaygısıyla, tabir caizse hiçbir zaman tam anlamıyla anın tadını çıkaramayacaktır.
Farkındalık ve değerli bir hayat için gelinen nokta Kant’ın “öyle davran ki davranışın herkes için genel geçer olsun” kuralından bir adım öte değildir. Bu bile sorunludur, çünkü empatiyle karşındakinin yerine koyarsın kendini. Yani orada bile bir çıkar ve karşılıklılık söz konusudur. Farkındalığın diğer yönü, “bilme cesareti”dir. Ama neyin bilgisi? İşte sorun burada ortaya çıkıyor.
Bilme ve öğrenme eylemi, sahibini dönüştürebiliyor mu, tesir edebiliyor mu yoksa sadece eşyanın bilgisi olarak mı kalıyor? Aristo aklı bu davranışsal farkındalığın merkezine “siyaset”i koymuştu örneğin. Bilmenin sonucu hayatın her anını değerli ve anlamlı kılabiliyor mu? Modern insan için çıkmaz sokak… Bunu aşamayan insanlık ya salt eğitimle kariyeri, ekonomik kazancı; ya kendinden ötesinde kitlelere odaklanarak siyaseti ya da nadir de olsa tabiata uyum ve çerce duyarlılıklarını merkezine alan ekolojik yaşamı tercih ederek hayatındaki değer ve anlam eksikliğini ikame ediyor. Özünde ise bunların hiçbiri tek başına tüm hayata anlam, değer ve farkındalık kazandırabilme gücüne sahip değil.
Üniversiteler ise bugün insan hayatına bir farkındalık ve değer kazandırabilme gücünden yoksun, temel bir formasyon dışında bilme aktivitesini fabrikasyon metotlarla gerçekleştiren yerler sadece. Bilmeyi ya da öğrenmeyi sadece üniversiteye endekslemek yerine kişisel olarak tüm hayatımı kâinat kampüsünde geçirilen bir eğitim olarak görüyorum. Çünkü hayat; yaşayamadığım veya yaşamı kuşatamayan bilgilere tüm hayatımı veremeyecek kadar değerli.
Üniversite eğitimi, kariyer, ideoloji vb. hiçbiri başlı başına hayatı domine edecek kadar değerli değil; bunlar bazen zaman kaybı olabileceği gibi hayattaki anlam, farkındalık ve değerler için temelde sadece araçsal kıymette olabilir. Hayatın hangi döneminde olursak olalım, yarın nefes alıp verebileceğimden emin olmadığım bir dünyada yani kâinat kampüsünde bir öğrenci olarak bakarak, görerek, tanıyarak ve anlayarak; hayatın ve evrenin manasını keşfettiğim ölçüde yaşamıma bunu sirayet ettirerek değerli, anlamlı ve farkındalık içerisinde bir yaşam sürmekten öte bir şey bilmiyorum.
Said Mürsel Çeşitçioğlu
S.Melik Kaya tarafından yazıldı. Aktif 13 Ekim 2014 .
Yer, Edirne, 2. Bayezid Bimarhanesi.
Bal mumu heykellerde hikâye edilen bir doktor ve bir öğrenci.
Döşekte uzanmış, benzi solmuş bir hasta.
Hayal dünyamda dolaşıyorum. Hastanın titreyen vücudu, doktorun keskin bakışlarının hedefinde. Bir eli hastanın boğazında. Diğer eliyle bir tahta kaşığı hastanın ağzına sokmakta. Öğrencisinin yüzüne bakmaksızın konuşuyor. İnsanda işitilmesiyle beraber saygı uyandıran bir ses tonuyla: Bu adam, evlat, “sar’a”dan muzdariptir. Önce diline mukayyet olacaksın, sonra da ûd ile bir rast makamı tutturacaksın ki ruhu sükûnete ersin…
Yıllar sonra öğrencisi kendi yerine geçecek. Aklında, okuduğu kitaplardan ziyade, anıları; ezbere tekrar edilen cümleler yerine, fikir ve hayaller var. Şimdiki tıp fakültesi öğrencilerinin vizitleri anlattığım sahneye en yakını. Zaten ülkede en çok buluşun yapıldığı, en çok yeniliğin duyulduğu alanın tıp olması boşuna değil.
Başka bir misale geçelim, bu sefer minyatür ya da resim yok gözümüzün önünde tamamen hayal gücümüze kalmış. Yunus Emre, Taptuk Emre’nin dizleri dibinde. O soruyor, Taptuk Emre cevap veriyor. Bazen bir kıssadan hisse, bazen bir azar yahut emir. Çoğu zaman kalpler konuşuyor. Aylarca “bilmem zikri” çekiyor Yunus. Ne öğrenecekse aslında “O”ndan öğreniyor. Yunus Emre işte böyle böyle Bizim Yunus oluyor.
Ne var ki, şimdi 400 gencin balık istifi edildiği amfilerde, kalplerden çok mideler, hocalardan çok egolar, fikirlerden çok sloganlar konuşuyor. Her ilde 10 üniversite, her üniversitede 20 amfi, her amfide 1000 kişi, her bin kişide tek tasavvur! Kürsüde bir hoca, sana ayrılan süre 50 dakika ve o sürenin sonuna geldik. O da hocanın liyakatine göre ya oku çık, ya şov yap çık. Her öğrenciye 1 dakika vakit ayırmaya kalksa 16-17 saat eder ki o da babayiğitlikle akılsızlık arasındaki ince çizgiye tekabül ediyor.
Öğrencilerin tembelliği, öğretmenlerin egosu, tekniğin putlaştırılması apayrı etkenler eğitim sistemimizin çürümesinde; fakat en önemlisi bu gibi duruyor gözümde.İnsan kendisiyle bağ kuramadığı kişiden bilgi talep edemiyor. Talebe olamıyor. Düşünse, sonuç çıkartamıyor. Sonuç çıkartsa, tatbik edemiyor. Çünkü artık insan, birebir ilgilenilmesi, özenle işlenmesi gereken, “alemlerin gözbebeği” olarak değil, tek tipleştirilen, topluca “cila”lanan, doğramalık çam kalasları olarak görülüyor. Ne yazıktır ki bizler de o kalaslar olarak bir toplum inşa ediyoruz.
Ve sanırım ders bitti, hoca gidiyor. Uzun lafın kısası gözden ırak olan gönülden de ırak oluyor. Yazının şimdiki zaman kipiyle yazıldığına aldanmayın. Binanın sağlam göründüğüne de. Cilalanan yerlerimiz çoktan çürü”dü”…
Hümeyra Levent tarafından yazıldı. Aktif 13 Ekim 2014 .