Download "Küresel Krizden Sonrası Reel ve Mali. Sumru Altuğ Koç Üniversitesi, CEPR ve EAF 14 Mayıs 2010"
1 Küresel Krizden Sonrası Reel ve Mali Piyasaların Geleceği Sumru Altuğ Koç Üniversitesi, CEPR ve EAF 14 Mayıs 2010
2 IMF Büyüme Tahminleri Ç1 2006Ç4 2007Ç3 2008Ç2 2009Ç1 2009Ç4 2010Ç3 2011Ç2 Dünya Gelişmiş ülkeler Yükselen pazarlar
3 Kriz Bitti mi? çeyreğinde Türkiye GSYH sı %6 artmıştır. Krizden çıkış başlamakla birlikte dünya ekonomisine tehditler hala vardır: Hızla artan kamu borçlarının kontrol edilememesi: Yunanistan, Portekiz, Ispanya, Kriz sırasında uygulanan genişlemeci mali ve para politikalarından çıkışın doğru zamanlanamaması Emtia fiyatlarındaki hızlı artışın bir balon yaratması Finansal düzenlemelerin yeterli olmaması
4 En Büyük 20 Ekonominin Bir Önceki Yılın Aynı Dönemine Göre Son 5 Çeyrek Büyüme Oranları -3,3% -2,4% -0,8% -1,0% -3,0% -3,1% -1,2% -2,2% -2,3% -0,3% 0,1% 6,0% 6,0% 5,4% 4,3% 3,1% 2,7% 6,0% 10,7% Çin Hindistan Kore Türkiye Endonezya Brezilya Polonya Avustralya ABD Fransa Belçika Japonya Kanada Hollanda Meksika Almanya İtalya İspanya İngiltere Rusya -15% -10% -5% 0% 5% 10% 15% Çeyrek Çeyrek Çeyrek Çeyrek Çeyrek
5 Krizden Çıkış Senaryoları Büyümeyi sürdürenler: Avustralya, Endonezya, Hindistan, Polonya Çeşitli şekilde krizden çıkanlar: V: Türkiye, Brezilya, Kore, Meksika, Rusya U: ABD, İngiltere, Japonya, Kanada L: Avro Bölgesi
6 KüreselKrizdeBüyümeye Devam Eden ÜlkelerdeGSYH (2005Ç1=100) Avustralya Endonezya Hindistan Polonya
7 KüreselKrizdenV ŞeklindeÇıkan ÜlkelerdeGSYH (2005Ç1=100) Türkiye Brezilya Kore Meksika Rusya
8 KüreselKrizdenUŞeklindeÇıkan ÜlkelerdeGSYH (2005Ç1=100) ABD İngiltere Japonya Kanada
9 Küresel Krizden LŞeklinde Çıkan Ülkelerde GSYH (2005Ç1=100)
10 2001 Krizi ile Karşılaştırma 2008 krizinden çıkışın Türkiye de nasıl seyredeceğini daha iyi anlamak için 2001 krizine bakabiliriz: Kriz öncesi döneme bakıldığında, 2001 krizinde zirveye daha hızlı ulaşıldığını görüyoruz. Bununla birlikte, zirveden iniş de, 2001 krizi sırasında daha sert, 2008 krizinde ise daha kademeli olmuştur. Her iki krizde de zirveden dip noktaya ulaşılması 4 çeyrek sürmüştür. Ancak 2008 krizinde, GSYH daha fazla azalmış ve dolayısıyla, dip nokta daha aşağıda görülmüştür. Krizden çıkışta toparlanma hızları benzeşmektedir krizi sonrası GSYH değerlerinin kriz öncesi zirveye ulaşması 9 çeyrek sürmüştür.
11 Mevsimsellikten Arındırılmış GSYH Değerleri (Kriz öncesi zirve=100) Krizi 2008 Krizi
12 Özel Tüketim 2001 ve 2008 de tüketim kriz öncesinde benzeşiyor, krizle birlikte zirvede iniş 2001 de daha keskin, 2008 de ise daha kademeli olmuştur de iki çeyrek sonra bulunan dip noktası 2008 de 4 çeyrek sürüyor ve toparlanma da 2008 de daha yavaş seyrediyor.
13 Mevsimsellikten Arındırılmış Özel Tüketim Harcamaları (Kriz öncesi zirve=100) Krizi 2008 Krizi
14 Sabit Sermaye Oluşumu Her iki krizde de GSYH bileşenleri arasında en büyük düşüş sabit sermaye oluşumunda yaşanmıştır. Her ne kadar 2001 de sabit sermaye oluşumu Her ne kadar 2001 de sabit sermaye oluşumu daha keskin düşmüş ve dip noktaya daha aşağıda varmış olsa da, toparlanma 2008 de daha yavaş olmaktadır.
15 Mevsimsellikten Arındırılmış Sabit Sermaye Oluşumu (Kriz öncesi zirve=100) Krizi 2008 Krizi
16 İhracat Değerleri 2008 krizinin küresel olması dolayısıyla ihracatta büyük bir çöküş yaşanmıştır Sert bir iniş yaşayan ihracat zirveden üç çeyrek sonra dibi bulmuştur, ancak toparlanma yavaş seyretmektedir de ise kriz yerel kaynaklı olduğu ve dünya ekonomisinde bir küçülme görülmediği için ihracat değerlerinde bir düşüş yaşanmamıştır.
17 Mevsimsellikten Arındırılmış İhracat Değerleri (Kriz öncesi zirve=100) Krizi 2008 Krizi
18 Yükselen İşsizlik Oranı İnecek mi? GSYH nın tekrar büyümeye başladığı, ihracatın artışa geçtiği günümüzde işsizlik oranları hala yüksek Türkiye ekonomisi için en büyük tehlikelerden biri 2001 de olduğu gibi büyümenin artmasına rağmen işsizlik oranının kriz öncesi değerlerine inmemesidir in üçüncü çeyreğinde %5,5 olan işsizlik oranını 2002 nin ikinci çeyreğinde %11,5 e kadar yükselmiş ve 2003 ün birinci çeyreğinde %12,3 ile zirveye ulaşmıştır krizi öncesinde %10 olan işsizlik oranını krizle birlikte yükselmiş, 2009 da %16,1 ile zirveyi bulmuştur ve son üç çeyrektir %13 civarında seyretmektedir.
19 İşsizlik Oranı 2001 Krizi Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç İşsizlik oranı (%) Tarım dışı işsizlik oranı (%)
20 İşsizlik Oranı 2008 Krizi Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç İşsizlik oranı (%) Tarım dışı işsizlik oranı (%)
21 Krizden Çıkış W Şeklinde Olur mu? Yunanistan ın ekonomik sorunları Avrupa aracılığıyla bütün dünyaya yayılabilir. İspanya ve Portekiz gibi kırılgan ülkeler de etkilenebilir. Yatırımcılar benzer sorunlar yaşayan Portekiz tahvillerinden sağlam Amerikan kağıtlarına yöneldiler. Yüksek bütçe açığı olan Birleşik Krallık, Almanya gibi büyük ülkelerde borçlanma sorunları yaşayabilir. Tedirginlik artarsa, Amerikan bankaları borç verme işlemlerini kısabilir.
22 Krizden Çıkış W Şeklinde Olur mu? Avrupa nın sorunları Amerikan ihracatını da vurabilir. (Petrol hariç Amerikan ihracatının yüzde 14 ü Eurozone a yapılıyor.) Zayıf Euro Avrupa daki durgunluk Almanya ve Fransa daki büyük bankalar ellerinde büyük miktarda Yunan tahvili tutuyor. Avrupa bankaların Amerikan bankalarıyla yoğun ilişkileri var. BIS(Bank for International Settlements) e göre Amerikan bankaları ile Avrupa bankaları arasındaki ilişkinin büyüklüğü 3.6 trilyon dolar.
23 Avrupa Önlem Alıyor Avrupa Birliği Maliye Bakanları sıkıntı yaşayan ülkeler için IMF den destek alan 750 milyar Euro değerinde bir destek paketini onayladı. Avrupa Merkez Bankası hükümet tahvilleri alacağını açıkladı. Avrupa Birliği ve IMF Yunanistan için 110 milyar Euro luk kurtarma paketi açıklamıştı. Bu haberler gerilen ortamı rahatlattı. Euro tekrar değer kazandı. (1.3080, 10 Mayıs) S&P 500 future ları %4.2 arttı.