Uzman Görüşü » Tüm Yazılar
Sınav Kaygısı Yaşayan Çocuğuma Nasıl Yardımcı Olabilirim ?
Çocuğunuzun hazırlandığı her sınavda onun yanında olmak, ona yardımcı olmak istersiniz. Bunun için de elinizden gelen maddi ve manevi özveriyle, “en iyi” kursları ve “en iyi” öğretmenleri araştırabilirsiniz. Hatta evdeki yaşantınızda ve aile hayatınızda da önemli değişiklikler yaparak adeta sizler de çocuğunuzla birlikte kampa girebilirsiniz. Sizler en iyi ders çalışma ortamını ve en iyi motivasyonu sağladığınıza inanırken, çocuklar çalıştığı halde sınav kaygısı yüzünden istediği başarıyı elde edemeyebilir. Sizler de haliyle üzülüp “Ben çocuğuma nasıl yardımcı olabilirim?” ve “ Bildiği halde heyecandan yapamıyor!” diyerek onlar adına da tedirgin olabilirsiniz. Bu bültenimizde çocuğun yaşadığı kaygıyı daha iyi anlayabilmeniz ve ona yararı olacak yönlendirmeleri yapabilmeniz için gerekli bilgileri bulacaksınız.
Kaygı Nedir? Korkudan Farkı Nedir?
Sınav kaygısından önce kaygı ve korku arasındaki farkı açıklayalım: Korku, gerçek bir tehlike anında yaşanır. Örneğin, vahşi bir köpek bizi kovalarsa kaygıdan ziyade korku hissederiz. Ortada korkmamız için “somut” bir nedenimiz vardır. Oysa kaygı; kişiliğimize karşı olduğunu “sandığımız” bir tehdit karşısında hissedilir. Kişinin herhangi bir durumla karşı karşıya kaldığında yaşadığı fiziksel, zihinsel ve davranışsal değişimlerin duygu durumudur. (Peker, 2011)
Sınav kaygısı, kişiyi tehdit eden bir durum karşısında ortaya çıkar. Psikolojik, fizyolojik ve davranışsal tepkilerde azalma ile kendini gösterir. Bir başka ifadeyle öğrencilerin sınavlara karşı gösterdikleri duygusal reaksiyondur (Şahin vd, 2006). Sınav kaygısının tanımından sonra şimdi de sınav kaygısının belirtilerine değinelim:
Zihinsel Belirtiler :
“Ya başaramazsam...”, “Kazanamazsam…”, “Ya dereceye giremezsem...”, “Ya sunumda bildiklerimi unutursam...”, “Ya sesim titrerse…” gibi gerçekçi olmayan ve başarısız olacağına ilişkin düşüncelere sahip olmak “Başarısızım.” “Puanım yeterli değil.”, “Yapamayacağım.” şeklinde kendini eleştirme
Düşüncelerini organize edememe, konsantre olmakta zorlanma
Kaygının yoğun yaşandığı zamanlarda kavramları hatırlamakta zorlanma
Her an kötü bir şey olacakmış gibi hissetme
Sınavdan kaçınma hali Çalışma isteksizliği Genel olarak davranışlarında yavaşlama hali
Kalp çarpıntısı, ellerde titreme, terleme
Sınav kaygısı, ortaya çıkardığı bu belirtilerle öğrencinin konuya odaklanmasını engeller. Çünkü öğrencilerin zihinleri stres ve kaygı anında etki altındadır. Bu etki altındayken öğrenci kendisinden şüphelenir. Güvensizlik ve endişe yaşarken sınava konsantre olmakta da zorlanır. Bu durum da öğrencinin performansının düşmesine veya sınavda başarısız olmasına yol açar.
Hiç Kaygı Yaşamamak Daha mı İyidir?
Sınav kaygısının dikkati toplamaya ve çalışma motivasyonuna destek olan seviyesi öğrenci için yararlıdır. Çok düşük ya da yüksek kaygı ise performansı olumsuz etkiler. Düşük kaygı “Şansımı bir deneyeyim, olursa olur olmazsa olmaz.” ya da “Olduğu kadarı bana yeter.” yaklaşımıyken; yüksek kaygı eğitim ve öğretimde aldığı bilgiyi veya becerisini etkili biçimde kullanmasına engel olan, başarısının düşmesine yol açan ve performansını olumsuz etkileyen duygudur. (DBE, 2011)
Sınav Kaygısına Neden Olan Etmenler:
Peki neler öğrencilerin sınavlardan kaygı duymasına ve kaygı belirtilerini yaşamasına neden olur? Şimdi de bu nedenlere bir göz atalım:
Kötü çalışma alışkanlıkları: Verimli ve etkin çalışmak yerine, ezberci olmak
Yüksek beklenti düzeyi: Hedef belirlerken çıtayı çok yüksek tutmak
Mükemmeliyetçi yaklaşım: “En iyisi olmalıyım.” yaklaşımı
Görev ve sorumluluklarını erteleme: Plansızlık ve programsız çalışma
Başarısız olma ve değerlendirilme korkusu: Hatasız olmaya çalışmak, sonuçlardan ders çıkarmamak. (Peker, 2011)
Sınav Kaygısından Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Sınav kaygısını, sınav kaygısının belirtilerini ve sınav kaygısına neden olan etmenleri inceledikten sonra şimdi de bu konuda neler yapılabileceğini belirleyelim:
Sınav kaygısı yaşayan öğrencinin başarısını, becerisini ve kişisel her avantajını içeren öz kaynaklarını görmesini sağlamak öğrencinin kaygısını azaltacaktır.
Olumsuz düşünceleri objektif gerçeklere dayandırarak öğrenciye yeniden açıklamak ona olumlu bir bakış açısı kazandıracaktır. Gerçekçi hedefler oluşturularak uygulanabilir planlamalar yapılmalıdır.
Çalışma planı öğrenci ile işbirliği içinde hazırlanmalı, öğrencinin istek ve ihtiyaçları göz önünde bulundurulmalıdır.
Sınav sonuçlarına ait sorularınız, yorumlarınız hatta jest ve mimikleriniz bile çocuğunuzda değerlendirilme kaygısı yaratabilir. Sınav sonuçları yorumsuz değerlendirilmelidir.
Öğrencinin özel okulda okuması, özel ders alması, dershaneye gitmesi, onun için harcanan emek ve maddi durumların öğrenciye hatırlatılması da kaygıyı artırabilmektedir. Öğrencinin; kardeşiyle veya çevresindeki akraba ve arkadaşlarıyla kıyaslanması ya da ailenin kendi çocukluğundaki olanaklardan örnekler verilmesi öğrenciye kendini başarısız hissettirecektir. Hissettiği yetersizlik ve başarısızlık duyguları kaygısını besleyecektir. Başarısızlığa odaklanmak yerine; başarıya ve beğenilen özelliklere odaklanmak öğrencinin özgüvenini geliştirecektir.
Çalışma sonunda mutlaka sosyal yaşama, dinlenmeye ve eğlenceye zaman ayrılmalıdır. Kaynakça
DBE, Okul Döneminde Karşılaşılabilecek Problem Alanları ve Başa Çıkma Yöntemleri, 2011, DBE Yayınları, İstanbul.
Daymaz, S. Anne Baba Beklentileri ile Sınav Kaygısı arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2012, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
Yavuzer, H. (2011). Ana-Baba Okulu, Remzi Kitabevi, İstanbul. DİĞER YAZILAR
Rehber Öğretmen Selen TOZKOPARAN
Rehber Öğretmen Sibel Gürpınar
Rehber Öğretmen Ayça TELCİ
Rehber Öğretmen Özgür ÖZBAŞ’ in Yazısı.
Rehber Öğretmen Burcu YÜKSEL’ in Yazısı.
Okula Yeni Başlayan Çocukta Uyum Süreci
Çocuğunuzu Okulda Keşfedin...
Rehber Öğretmen Bahar BOYLU
Rehber Öğretmen Pınar Taşpınar
Çocuğun Psiko-Sosyal Gelişiminde Ailenin Rolü
Rehber Öğretmen Ayça İYİGÜN’ ün Yazısı.
Disiplinde Olumlu Kontrol Nasıl Sağlanır?
Rehber Öğretmen Sinem YAMAN’ in Yazısı.