Küba Anayasası dünyaya ders niteliğinde adeta gerçek sosyalist, halkçı, devrimci bir anasaya temelinin nasıl olduğunu öğretiyor.
Eşitlik olmadan; çalışma, parasız sağlık hizmeti ve eğitim hakkı olmadan insan haklarından bahsedilebilir mi? Örgütlenme olmadan demokrasi olabilir mi? Küba’da tüm bu haklar Anayasa’nın güvencesi altında…
Eşitlik ve Özgürlük Adası: Küba Anayasası
Küba halkının seçim sürecini gerçekten seçerek geçirdiğine dair bir kaygısı bulunmuyor. Öyle ki siyasete katılımın ilk adımı olan süreçte bile toplam olarak 50 bin tane 600’er kişilik toplantı yapılıyor ve halk kendi içinden herhangi bir ırk, cinsiyet ya da siyasi görüş ayrımı yapmaksızın adaylarını seçiyor. Seçilen adaylar ise seçim çalışması olarak sadece özgeçmişlerini kullanıyor.
Türkiye’de yalnızca seçim dönemlerinde akla gelen demokrasi, Küba halkının aslında birebir günlük hayatında yaşadığı bir olgu olarak dikkat çekiyor. Küba halkının seçme ve seçilme hakkı, temel bireysel, toplumsal ve siyasal özgürlüklerine, her ülkenin anayasasında olduğu gibi halkın seçtiği devlet başkanından ne gibi taleplerde bulunabileceğini belirten maddeleri bulunuyor. Bunlardan ilki Küba sosyalist devleti anayasasının 7. Maddesi’nde biçimlenen toplumsal ve kitle örgütlerinin tanınması ve teşvik edilmesi. Madde, kitle örgütlerini savunurken “Bu örgütler toplumun farklı bölmelerini içlerinde barındırır, kimi özgül çıkarları temsil eder ve bu çıkarları sosyalist toplumun geliştirilmesi, güçlendirilmesi ve savunulması görevlerine uyumlu hale getirir” ifadesiyle de toplumsal dokudaki farklı unsurların siyasi sürecin dışında kalmamasını güvence altına alıyor.
Evet, Her Şeyi Devletten Bekleyeceğiz
Devlet tanımını içeren 9. Madde’nin içinde yer alan “çalışan halkın iradesinin gerçekleştirilmesi” vurgusu kitle ve halk örgütlerine verilen önemi destekliyor. Örgütlenmenin devlet tarafından teşvik edildiği anayasanın aynı devlet tanımlaması içinde “çalışabilir durumdaki her erkeğin ve kadının toplumun iyiliğine katkıda bulunabilecek ve bireysel ihtiyaçları karşılayabilecek şekilde bir iş olanağına sahip olacağı” tarifini içeren maddeyle de iş sahibi olmanın devlet tarafından garanti altına alınacağı ifade ediliyor.
Sosyalist iktidarın anayasasının 21. Maddesi ise kişisel mülkiyet hakkının korunması üzerine: “Devlet kişinin kendi işi sonucu elde ettiği kazancı ve birikimleri üzerindeki kişisel mülkiyetini, elinde yasal tapusunu bulundurduğu mekanı ve kişinin maddi ve kültürel ihtiyaçlarını tatmin eden diğer mallar ve nesneler üzerindeki haklarını garanti eder.” Emek sömürüsü ise yine aynı madde içinde dışlanıyor: “Benzer şekilde devlet, vatandaşların kişisel veya ailevi çalışma araç gereçleri üzerindeki haklarını garanti altına alır. Bu araç ve gereçler başkalarının emeğini sömürerek gelir elde etmek için kullanılamaz.”
Eğitim ve kültür ise yine anayasanın 39. maddesiyle devlet tarafından ücretsiz olarak sağlanma garantisi altına alınıyor. “Eğitim devletin bir hizmetidir ve ücretsiz verilir. (…) Devlet öğrenciler için geniş çaplı burs sistemi sağlar ve işçilere eğitim almaları ve en yüksek seviyede bilgi ve beceriye sahip olmaları için çeşitli eğitim olanakları sağlar.”
Anayasanın temel haklar olarak tanımladığı başka bir başlık da ücretsiz sağlık hizmetleri olarak biçimleniyor. Sosyalist Küba devleti sağlığın herkes için bir hak olmasını garanti altına almanın yanı sıra önleyici sağlık sistemini de anayasasına dahil etmiş durumda “Devlet, halka dönük sağlık tanıtım kampanyaları, sağlık eğitimi, düzenli muayeneler, genel aşılama ve salgınların ortaya çıkmasını önleyici diğer tedbirleri alarak temin eder. Nüfusun tamamı tüm bu faaliyetlere ve planlara kitle örgütleri ve toplumsal örgütlenmeler vasıtasıyla iştirak eder.”
Demokrasinin Taşları Nasıl Örülüyor?
Toplanma, gösteri yapma ve örgütlenme özgürlükleri Madde 54’te kafa ve kol emekçilerinin tamamına hak olarak sunulurken Küba’nın işlevsel olan demokrasisi Anayasa’nın 68. maddesiyle de en çok seçme ve seçilme başlığı üzerinden şekilleniyor. Örgütlenme ilkelerinin açıklandığı madde, tüm üyelerin ya da devlet iktidarının temsilci organlarının seçilme ve geri çağırma ilkesine tâbi olduklarını garanti ediyor. Devlet mekanizmasının seçim örgütlenmesinde olduğu gibi halktan uzak ve halk dışı bir süreçle işlemediği ve işlemeyeceği de Anayasa’nın 68. maddesiyle belirtiliyor. Meclise gönderilen kişilerin geri çağrılma ihtimali karşısında farklı bir sorumlulukla çalışması, kitlelerin devlet kurumlarının, vekillerin, temsilcilerin ve memurların faaliyetlerini denetleme hakkına sahip olması, toplumun iktidarda söz sahibi olmasına olanak sağlayan demokrasinin sözde kalmadığına karşılık geliyor.
Etiketler: anayasa, Devlet, Küba, Sosyalist