2007 Restorasyon Ve Koruma ‹ TRIPOLIS KAZISI
2007 YILI RESTORASYON, KORUMA VE DÜZENLEME ÇALIŞMALARI
Tripolis antik kenti 2007 yılı arazi çalışmaları kapsamında son olarak kazı çalışması yapılan alanlarda restorasyon, koruma ve düzenleme amaçlı çalışmalar yapılmıştır. Kazı çalışmalarının sona ermesinden sonra Roma caddesi içerisinde ortaya çıkarılan buluntular ile güney ve batı bölümdeki yapılar üzerinde restorasyon, koruma ve düzenleme çalışmalarına geçilmiştir.
Roma Caddesi Batı Açması içerisinde ortaya çıkarılan ve iki parça halinde korunmuş olan sütun restorasyon çalışmalarının ilk örneğidir. Bu sütunun üst bölümü daha yüksek seviyelerde yatar durumda ele geçmiştir. Kaidesi ise orijinal taban üzerinde oturur durumda bulunmuştur. Alanın kazı çalışmalarının bu dönem için sona erdirilmesinden sonra sütunun birleştirilmesi amacıyla restorasyon çalışmaları yapılmıştır. Bunun için sütunun üst bölümü öncelikle açma dışına alınmış ve burada birleşecek olan alt bölüm temizlenmiştir. Daha sonra alt kısma iki delik açılmış ve aynı işlem taban üzerinde oturan bölümün üst yüzeyinde de gerçekleştirilmiştir. Açılan karşılıklı ikişer delik içerisine yapıştırıcı sürülmüş ve sütunun daha sağlam durması için içlerine iki adet platin çubuk yerleştirilmiştir. Açma dışına alınan üst bölüm iş makinası yardımıyla kaldırılmış ve alttaki bölüm üzerine oturtulmuştur. Böylece sütun iki bölümün birleştirilmesiyle ayağa kaldırılmıştır..
İkinci restorasyon çalışması ise caddenin kuzeyinde sıralanan sütunların en batı bölümden doğuya doğru üçüncü sütun başlığı üzerinde yapılmıştır. Kazı çalışmaları sırasında açığa çıkarılan bu sütun başlığı çok fazla bir şekilde tahrip olmuştur.
Arazide yapılan koruma çalışmaları daha çok Roma Caddesi içerisinde ve çevresinde gerçekleştirilmiştir. Kazı ve temizlik çalışmaları sonrasında ortaya çıkarılmış olan mimari yapı kalıntılarının korunması ve alanın tamamen kazılmasından sonra önümüzdeki yıllarda yapılacak olan kapsamlı restorasyon ve düzenleme çalışmalarına başlangıç teşkil etmesi amacıyla bir takım çalışmalar gerçekleştirilmiştir.
Roma caddesinin içerisinde, caddenin kullanımının geç dönemlerinde ve kullanımının sona ermesinden sonra alana çok sayıda pişmiş toprak su boruları (künk) döşenmiştir. Bu boruların bir bölümü cadde boyunca uzanan ve güney kenara yakın olarak yapılmış olan doğu batı doğrultulu grup ile caddenin doğu kenarına yakın olan kuzey-güney doğrultulu gruptur. Öncelikle kırılmış olan boruların parçaları ayrı ayrı toplanmış ve temizlenmiştir. Daha sonra bu parçalar önce birbirleriyle, daha sonra ise borularla birleştirilmiştir. Böylece kırılmış olan boruların büyük bir bölümü yeniden onarılmış ve sağlamlaştırılmıştır. Çok fazla tahrip olmuş olan borularda ise kırık parçalar toplanmış, bunlar birleştirilmiş ve bütünlenmek üzere koruma altına alınmıştır.
Kırık bölümleri restore edilen doğu-batı ve kuzey-güney doğrultulu boruların üzerine geçici olarak bir koruma çatısı yapılması düşünülmüş ancak bürokratik nedenler ve hava şartlarının giderek olumsuz hale gelmesi nedeniyle başka çözümlerin üretilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu amaçla yapılabilecek en uygun çözümün bu boruların üzerinin yeniden kapatılması olduğu görülmüştür. Bu amaçla önce geçirgen özelliğe sahip olan ve sera örtüsü olarak kullanılan bir örtü yerleştirilmiştir.
Doğu-batı doğrultulu boruların güneyinde geç dönem duvarı yer aldığı için yalnızca kuzey kenarı boyunca, kuzey-güney doğrultulu boruların ise batı yan kenarına içleri kum doldurulmuş olan keten çuvallar yerleştirilmiştir. Burada amaç daha sonra boruların üzerine konulacak olan kum tabakasının kaymasını önlemek ve özellikle yol zemininden daha yüksekte yer alan boruların yıkılmasına engel olmaktır. Kenar bölümlere konulmak üzere toplam 50 adet keten çuval kullanılmıştır. Bu keten çuvalların hepsinin içleri kumla doldurulmuş ve ağızları dikilmiştir.
Keten çuvalların yerleştirilmesinden sonra örtü ile kapatılmış olan su borularının üzerine kum tabakası örtülmüştür. Boruların bulunduğu alanın tüm kenarlarının kapalı olması nedeniyle ince de olsa kum tabakasının kayması önlenmiştir. Kuzey-güney doğrultulu olan borular farklı yüksekliklere sahip olduğundan, ara bölümlere daha fazla kum yerleştirilmiştir .
Su borularının bulunduğu tüm alanlar kumla örtüldükten sonra caddenin güney bölümünde bulunan ortak duvarlara sahip odaların tabanları da kumla örtülmüştür. Özellikle batıya yakın olan odalardan bir tanesinde tabanın tuğla ile kaplı olduğu görülmüştür. Bir bölümü tahrip olmuş tabanın korunabilen kısımlarının da üzeri toprakla kapatılmış ve koruma altına alınmıştır.
Roma caddesinin güneyinde bulunan odalar ile cadde arasında Geç Roma-Erken Bizans döneminde yapıldığı düşünülen yenilemeler söz konusudur. Bu yeniden kullanılan sütunların bazıları günümüzde ayakta durmaktadır. Bazı sütunlar ise yıkılmış durumdadır. Kazılar sonrasında bu yıkılmış sütunların iki tanesi açığa çıkartılmıştır.
Açığa çıkartılan sütunlardan bir tanesi tek parça halinde, kuzeydoğu, güneybatı doğrultusunda, hemen orijinal oturma yerinin hemen yanında bulunmaktadır. Diğer sütun ise daha batıda, iki parça halinde yine yatar durumda bulunmuştur. Bu sütunlar odaların zemini üzerinde değil, altlarındaki yüksek bir dolgu üzerine yatar durumdadır. Odaların tamamen temizlenmesinden sonra yatar durumdaki her iki sütun kaldırılarak orijinal yerlerine oturtulmuşlardır.
Arazide düzenleme çalışmaları ise antik kentin özellikle kuzeyinden çıkan ve güneye doğru devam edip doğuya yönelen bir derenin içerisinden toplanan mimari yapı malzemelerinin kentin uygun bir alanı üzerine toplanması oluşturmaktadır. 2007 yılı çalışma döneminde özellikle yapılan yüzey araştırmaları sırasında büyük bir bölümü tespit edilmiş olan bu malzemelerin bir bölümü bulundukları yerlerden alınarak, hamam yapısının doğu bölümündeki düz ve geniş alana taşınmışlardır.
Taşıma işleminden önce söz konusu alan temizlenmiş ve düzenlenmiştir. Getirilen mimari malzeme bu alana düzenli bir şekilde yerleştirilmiştir.
Kent üzerinde yapılan düzenleme çalışmalarının ikinci bölümü ise yüzeyde bulunan şekilsiz taş bloklarının toplanarak belirli bölgelerde toplanmasıdır. Arazi çalışmalarının ilk günlerinde özellikle Roma caddesinin çevresinde temizlik ve düzenleme çalışmaları yapılmıştır. Özellikle caddenin kuzeyinde bulunan geniş ve düz alan üzerindeki şekilsiz, farklı boyuttaki taş blokları toplanmış ve daha ileriki yıllarda yapılacak restorasyon çalışmalarında kullanılmak üzere belirli alanlara biriktirilmiştir.