cem akaş: jung-le: masallar, hayaller, filmler
Jung’a ve Tarot’ya merak sarmış, nedensellik bağıyla açıklanamayan eşzamanlı olaylar ve ESP’ye kafa yormuş, bugünkü tanımıyla bilimin, Doğa’yla başa çıkabilmek için onu olduğundan çok daha dar bir tanıma oturtma stratejisi güttüğüne kanaat getirmiş bir mühendis olduğumu itiraf etmekle başlamalıyım belki.
Masalların, dramatik kurguları açısından birbirine benzer özellikler taşıdığını; kahramanın yolculuğu, sınama, güzel kızı/hazineyi elde etme gibi unsurların çoğu masalda bulunduğunu sezmem ortaokul sıralarında, küçük kardeşime Tarık Dursun K.’nın “Deve Tellal, Pire Berber İken” adlı küçümen kitabından masallar okuduğum, kimi zaman da kendi masallarımı uydurduğum dönemde oldu. Propp’un tipolojisiyle ya da Christopher Booker’ın “Seven Basic Plots”ı gibi kitaplarla karşılaştığımda garipsemeyişim herhalde bundandı.
1. Kahramanın koruyucuları, eğitmenleri, yola çıkarıcıları var; ona görevi veren, yanına alacağı çıkınını hazırlayan, zor durumda kaldığında kullanması için gizli gücü olan birşey veren kişiler bunlar. Bazı masallarda bir derviş olabilir bu, bazılarındaysa bir hayvan ya da doğaüstü bir varlık.
2. Kahramanın yol ayrımı. Görev bildirimi yapılan kahraman, kendi özgür iradesiyle yola çıkmaya, kendini görevine adamaya karar veriyor.
3. Ejder. Kahramanın düşmanı meydan okuyor. Güçlü bir düşman bu; hatta kahramanın onunla gireceği çatışmadan sağ çıkma olasılığı neredeyse yok.
4. Kahraman sendeliyor. İlk karşılaşmadan genellikle yenik ayrılıyor; bu noktada iç yolculuğun önemi ortaya çıkıyor – o güne kadar davrandığından farklı davranmalı, kendi içinde birşeyleri değiştirmeli kahraman.
6. Umut. Kahraman, kendisinden gizlenen sırrı, herşeyin gerçek nedenini anlıyor, kendi kaynağına ulaşıyor. Yıkılacak gibi göründüğü an, onun kurtuluş anı olacak aslında. Burada yeni bir destekçi ortaya çıkabiliyor.
7. Çatışma. Ejderle nihai yüzleşme. Kahraman zafere yaklaşıyor, ama henüz orada değil: adını unutturmaya çalışan periler, çöken yorgunluk, görevin unutulması gibi tehlikeler var. Karanlığı yenmek yetmiyor; kendi karanlığını da yenmesi gerek.
8. Mahkeme. Kahraman, masalın koyduğu koşulları yerine getiriyor. Hiç yenilmeyecekmiş gibi görünen ejderhayı, bambaşka bir düzleme çekerek yenmeyi başarıyor.
9. Güneş. Gece sona eriyor, yeraltından çıkıyor kahraman, iç barışına kavuşuyor. Çocuksu bir saflıktır ulaştığı.
10. Dünya. Murada erme bölümü. Cenneti yeniden buluyor kahraman, bu dünyada.
Posted by cem akaş at 15:21
Femme Noir August 10, 2010 at 11:04 PM
çağrışım: bruno bettelheim - the uses of enchantment