Nazım Hikmet | Turgay'ın Bloğu
Posts Tagged ‘Nazım Hikmet’
Posted in Düzyazılar, tagged Doğan Görsev, Nazım Hikmet, Sözcükler, Turgay Fişekçi on Ağustos 2, 2014| Leave a Comment »
MAYIS – HAZİRAN 2012 37. SAYISI ÇIKTI
Posted in Genel, tagged Behçet Aysan, Cemil Kavukçu, Cevat Çapan, Emin Özdemir, Nazım Hikmet, sözcükler dergisi 37. sayi, tahsin yücel, Turgay Fişekçi on Nisan 24, 2012| Leave a Comment »
NÂZIM HİKMET’İN SON YAZISI / Mustafa Yılmaz
YENİ DÜNYANIN DESTANINA ÖNSÖZ / Nâzım Hikmet
ZAMAN, UZAM, İNSAN / Tahsin Yücel
YAKILARAK ÖLDÜRÜLEN ŞAİRLE SÖYLEŞİ / Emin Özdemir
KONUŞMA DİLİNİN ŞİİRİ / Ataol Behramoğlu
EVLİYA ÇELEBİ 400 YAŞINDA / Uğur Kökden
BEHÇET AYSAN: ÖTEKİ YILDIZ / Hakan Savlı
TOPRAKTAN BOŞLUĞA / Alper Akçam
ÇEVİRMENİN ROL UZAKLIĞI / Şadan Karadeniz
DÜNYANIN EN GÜZEL ARABİSTANI / Fethi Demir
HUGO, BİR YANGININ KÜLÜNÜ YENİDEN YAKIP GEÇTİ / Hakan Savaş
ANTONIO TABUCCHI’NİN ARDINDAN / Alişan Çapan
İTALYA’YI BERLUSCONİSİZLEŞTİRMEK / Antonio Tabucchi
KIRIK AYNA / Mehmet Yıldırım
ANGELOPOULOS’LA KONUŞABİLSEYDİM… / Besim Dalgıç
Öyküleriyle; Cemil Kavukcu, Celal Özcan, Fadime Uslu,
Gizem Aras, Edna O’Brien, Hande Gündüz, Ayça Erkol,
Ceren Akkaya, Umut Demir.
Şiirleriyle; Cevat Çapan, e. e. cummings, Şükrü Erbaş,
Turgay Fişekçi, Ferruh Tunç, Oğuzhan Akay,
küçük İskender, Selahattin Yolgiden, Beowulf,
İbrahim Tığ, Hakan Tabakan, Gökhan Turgut.
Desenleriyle: Zeynep Özdemir
SÖZCÜKLER DERGİSİ 36. SAYI (MART-NİSAN 2012) ÇIKTI
Posted in Genel, tagged angelopoulos, Cevat Çapan, mahmud derviş, Nazım Hikmet, sözcükler dergisi 36. sayi, Turgay Fişekçi on Şubat 28, 2012| Leave a Comment »
FİLİSTİNİN SESİ MAHMUD DERVİŞ’LE İSTANBUL’DA ÖZEL RÖPORTAJ
REŞAT NURİ GÜNTEKİN’İN YEŞİL GECE ROMANINA ÖNSÖZ / Nâzım Hikmet
GELİBOLU’DAKİ MEZARLARIMIZ / E. M. Forster
GREIMAS GÖSTERGEBİLİMİ / Tahsin Yücel
ANIMSAMALAR / Emin Özdemir
ANGELOPOULOS’LA SON SÖYLEŞİ / David Jonkins
ANGELOPOULOS’TA ÖLÜM VE YAZGI / Hakan Savaş
AHMET TELLİ ŞİİRİ / Cevat Çapan
PEYAMİ SAFA’NIN CANAN’I / A. Didem Uslu
ELLİ YILDIR AYNI “VELVELE” / Refik Durbaş
ROMANDA FELSEFE / Atalay Girgin
Öyküleriyle, Demir Özlü, Cemil Kavukçu, Berna Durmaz,
Bora Abdo, Necdet Dümelli.
Şiirleriyle, Cevat Çapan, Ernest Hemigway, Oğuzhan Akay,
Roni Margulies, Turgay Fişekçi, Ferruh Tunç,
k. İskender, Hakan Savlı, Tozan Alkan, Leylâ Şahin,
Selahattin Yolgiden, Burcu Yılmaz, Bahar Döner,
Akın Art, Velicem Yılmaz, İzzet Göldeli, Kubilay Bürgen,
6. yılımızı doldurduğumuz 36. sayımız, Filistin halkının dünyaya yankılanan sesi olmuş büyük ozan Mahmud Derviş’in ilk kez yayımlanan çok kapsamlı bir söyleşisiyle taçlanıyor.
Ozanın İstanbul ziyareti sırasında Selahattin Yıldırım’la üç gün boyunca yaptıkları söyleşi, çağdaş bir aydının hayatını çevreleyen hemen bütün temel sorunlar çevresinde dönüyor.
Bu çok önemli söyleşinin Filistin sorunundan şiir sanatının inceliklerine dek dolaştığı her alanda okuyanda derin izler bırakabileceğini rahatlıkla söyleyebiliriz.
Bu sayımızda Nâzım Hikmet, yine ilk kez yayımlanan bir yazısıyla okurlarımızla buluşuyor. Reşat Nuri Güntekin’in Yeşil Gece romanının Sovyetler Birliği’ndeki basımına yazdığı önsözü çeviren Mustafa Yılmaz’a, dergimize ulaştıran Melih Güneş’e çok teşekkür ediyoruz.
İngiliz romanının önde gelen yazarlarından E. M. Forster, Çanakkale Savaşları’ndan yedi yıl sonra, 1922’de Gelibolu’ya gelerek savaş alanındaki mezarları geziyor ve izlenimlerini Abinger Harvest gazetesinde yayımlıyor. Savaşa insancıl bakış günümüzün de temel gereksinimi.
Geçen ay talihsiz bir kazada yitirdiğimiz çağdaş sinemanın büyük ustası Theo Angelopoulos, son söyleşisini İngiltere’nin önde gelen sinema dergisi Sight & Sound’dan David Jenkins’le yapmıştı. Onu bu söyleşinin çevirisi ve Hakan Savaş’ın yazısıyla anıyoruz.
Günümüz şiirinin önde gelen adlarından Ahmet Telli, Altın Portakal Şiir Ödülü’nü alan Nîda adlı son kitabıyla yeniden gündemde. Cevat Çapan onun şiirlerini değerlendiriyor.
Bu sayımızın desenleri Nevhiz’in.
Editörün notu: İlk Ürünler Özel Sayısı’nda yer alan, “ilk kez görünür olan yazar” ve“ilk kez görünmez olan” yazarların kim olduğunu, görünmez yazarın mızıkçılığı ve pek oyunbaz olmayan siz tembel okurlar yüzünden ben bilmek zorunda kaldım. Bu nedenle tüm armağanlar benim oldu. Ama benim kim olduğumu bilene kocaman bir gemi armağan edeceğim.
İlk kez görünmez olan yazar, Hürriyet Yaşar’dı. İlk kez görünür olan ise Mehmet Fatih Özbey.
Edebiyatın Tanıtım Değeri
Posted in Düzyazılar, Nazım Hikmet, Orhan Pamuk, Roman, Yaşar Kemal, tagged Atatürk, Avrupa birliği, edebiyat, Edebiyatın değeri, Fatih Terim, Galatasaray, Nazım Hikmet, Orhan Pamuk, Yaşar Kemal on Şubat 9, 2010| Leave a Comment »
Geçenlerde televizyon haberlerinden kulağıma çalındı. Avrupa Birliği ülkelerinde sık sık yapılan kamuoyu yoklamalarından biri daha. İnsanlara soruluyor, Türkiye’nin AB üyeliğini destekliyor musunuz? Polonya ve İspanya halkı arasında destek yüzde elliyi geçiyormuş, buna karşın Almanya ve Fransa’da çok düşük.
Bu sıradan haberin devamı daha ilginçti. Soruşturma sırasında insanlara “Türkiye denince aklınıza ilk gelen şey nedir?” diye bir soru daha sorulmuş. Bu sorunun yanıtları içinde ilk sırayı “İstanbul” yanıtı almış. Öngörülebilir bir sonuç.
Ardından sıralanan yanıtlar da kolay tahmin edilebilir: Atatürk, Antalya, Tarkan, Galatasaray, Fatih Terim…
Beni en çok şaşırtan ve sevindiren ise, Türkiye denilince ilk akla gelen yanıtlar arasında ilk on sırada üç yazar adının yer almasıydı: Yaşar Kemal, Orhan Pamuk ve Nâzım Hikmet, soruşturmayı yanıtlayan AB ülkeleri halkları tarafından, Türkiye denilince akıllarına ilk gelen isimler olarak söylenmiş.
Ötekilerin bilinirliklerini anlamak kolay. İstanbul ve Antalya’ya her yıl milyonlarca Avrupalı gezmeye geliyor. Bu iki mucize kentin tanınır olması çok doğal.
Tarkan’ın listede yer almasına da şaşırmadım. Çünkü böyle bir şaşkınlığı on yıl önce Polonya’nın bir köyünde bindiğim otobüsün radyosunda onun sesini duyduğumda yaşamıştım.
Galatasaray ve Fatih Terim’in de yakın yıllardaki Avrupa başarılarına bakıp listede yer almaları son derece doğal.
Üstelik turizmde ve sporda ülke tanıtımı için harcanan bütçelerin ucu bucağı yok. Ülke tanıtımını yalnızca bu iki alana bağlayan anlayışlar, gerekli gereksiz tanıtım ve yatırımlar için parayı döküyor.
Edebiyat, spora ve turizme harcananlarla kıyaslandığında çok masum bir alan. Ortada bir tanınırlık, bilinirlik varsa bu tümüyle edebiyatın kendi başarısı.
Gelmiş geçmiş hükümetlerin bu alana ilgileri, yasak savma anlayışından bir adım bile öteye gidemedi. Devlet bu alana o kadar uzak, o kadar deneyim yoksunu ki, geçen yılın Frankfurt Kitap Fuarında tanık olduk. Yüzlerce yazarı uçağa bindirip oraya götürmekle, olur olmaz yerlerde üç beş izleyici önünde okuma günleri düzenlemekle görevini yapmış saydı.
Avrupa kentlerinde Türk film haftalarına, turizm haftalarına vb. rastlanır. İyi şairlerin seçilip, şiirlerinin iyi çevirilerle sunulduğu, iki dilli, müzikli, söyleşili bir “Türk Şiiri Haftası” yapıldığını hiç duymadım.
Yaşar Kemal, büyülü dilini yansıtan başarılı çevrilerle 1960’lardan günümüze dek bütün dünyada azalmayan bir ilgi gördü. Onun elli yıldır bu yolla ülkemize yaptığı katkı, bütün bireysel başarıların üzerindedir. Buna karşın devletle ilişkisi düşünceleri nedeniyle yargılamalar, mahkumiyetler vb.’den öteye geçmedi.
Orhan Pamuk’unki de bireysel bir başarı. Bileğinin gücüyle çalıştı, üretti ve Nobel’e dek ulaştı.
Elli yıldır dünyada olmayan Nâzım Hikmet’in hâlâ anımsanması belki de listenin en beklenmedik yanı. Üstelik “komünist” şair olarak tanınan birinin, komünizmin neredeyse unutulduğu günümüz dünyasında, Türkiye denilince akla gelen ilk şeylerden biri olmasına ne demeli?
Ben, Nâzım Hikmet şiirinin evrensel tadının insanlar için değerinin hiç kaybolmayacağının bir göstergesi derim.
Ülke tanıtımına kafa yoranların, bütçeler, fonlar harcayanların edebiyatın bu alandaki başarısı üstüne bir kez daha düşünmelerini dilerim.
(Cumhuriyet, 3 Şubat 2010)
İyi insan Nazım Hikmet
Posted in Düzyazılar, Nazım Hikmet, Yaşam Öyküsü, tagged Nazım Hikmet, Nazım Hikmet'in cömertliği on Şubat 5, 2010| Leave a Comment »
Deneyenler bilir, şiir yazmak zor iştir. Mutlak bir yalnızlık ve yoğunlaşma ister. Çoğu şairin bu nedenle aile bireyleriyle, işyeri çevreleriyle nasıl çekişmeler yaşadıkları anlatılagelir. İstediği çalışma ortamını bulamayan şairlerin nasıl bir huzursuzluk içine girdikleri de bilinir.
Şiir yazan biri olmamdan belki, şairlerin hayatlarına yakından ilgi duyarım. Nasıl yazdıklarından nerede çalıştıklarına, sevdikleri yemeklerden oturdukları evlere dek hayatlarının her alanını kapsar bu ilgi.
Bütün genellemeler gibi içindeki yanılma paylarını bir yana bırakıp şairlerin birlikte yaşanması zor insanlar oldukları söylenebilir.
Bu konuda beni en çok şaşırtan ise Nâzım Hikmet olmuştur. Belki büyük bir aile çevresinde yetiştiğinden, ne kadar bildiği gibi yaşasa da ailesinin öteki bireylerine çok bağlıdır Nâzım. Annesini, babasını, kardeşlerini, arkadaşlarını, uzak yakın tanıdıklarını çok sevmiştir.
Daha yirmili yaşlarının başında, Sovyetler’de yaşadığı devrim heyecanı içinde bile, kızkardeşine yazdığı mektuplarda nasıl bir evlilik yapması gerektiği üstüne öğütler verir.
İstanbul’a döndüğünde – artık yirmi altı yaşında ünlü bir şairdir, babası annesinden ayrılmış, yeni bir evlilik yapmış, bu evlilikten de bir ikizleri olmuştur – yine babasının kalabalık evinde, ailesiyle yaşar. Babasının ani ölümüyle de ailenin sorumluluğu üzerine kalır.
Piraye ile evlenmeye karar verdiklerinde kiraladıkları Mithatpaşa Köşkü’nde birlikte oturduklarını bir sayalım: Piraye, oğlu, annesi, iki kızkardeşi ve bunlardan birinin kocası; Nâzım, kızkardeşi ve kocası. Toplam dokuz kişi. Aynı salonda oturup, aynı mutfakta pişirip yiyorlar.
Nişantaşı’na, bir apartman dairesine taşındığında da bu “çokluk” sürer: Nâzım, Piraye, iki çocuğu, Nâzım’ın babasının dul kalan ikinci eşi Cavide Hanım ve ikiz çocukları. Hatta bu beraberlik Nâzım’ın hayatındaki dönüm noktalarından birine de neden olur: Sonradan “orduyu isyana teşvik” suçundan askeri mahkemede on beş yıla hüküm giymesine gerekçe gösterilen Harp Okulu öğrencisi Ömer Deniz’in bu evde kendisini ziyarete gelmesinde Nâzım ve Piraye evde yoktur. Kapıyı Cavide Hanım açar. Ömer Deniz’in, “Nâzım Hikmet’le randevum var,” demesi üzerine de onu içeri alır.
Özellikle de siyasal düşüncelerini paylaşmayan insanların onu insan yanıyla çok sevmeleri nasıl açıklanabilir sizce?
Nâzım’ın evdeki daktilosuyla bildiriler yazıp, bunları işçilere postalaması nedeniyle bir gece evleri basılır. Polis suç delili daktiloyu arıyor. Piraye’nin, “et kokan Kasap İbrahim Efendi’yle” yan yana oturamayacağı için, komünizme kesinlikle karşı olan annesi, aranan daktiloyu eteğinin altına gizleyip üzerine oturmuş. Sonra da gözlüğünü takıp pirinç ayıklamaya başlamış. Polisler aradıklarını bulamadan evden ayrılmışlar.
Yine Piraye’nin ilk kocasının babası olan Mehmet Ali Paşa’nın, oğlunun eski karısıyla evlenmiş olan Nâzım’ı, kendine oğlu denli yakın duyması, sürekli öğütler vererek onu komünizmden vazgeçirmeye uğraşması da onun çevresine yaydığı sevgi halkalarının etkisinden başka nedir?
Nâzım’ı bu denli sevilen kılan bir neden de komünizmin yasalarla yasaklandığı bir ülkede, düşüncesini cesurca savunması olmalı. Yargıçların karşısında, “Ben komünistim,” diyebilmesi. Bir milletvekili eşinin Nâzım’ı savunmak için, “Bırakın bir tane de namuslu insan olsun memlekette,” deyişi de buna örnek.
Nâzım için ülkemizde yaşadığı yıllarda sıkça söylenen bir söz de onun değerini karşıtlarınca bakın nasıl saptıyor : “Nâzım’ı asacaksın, sonra da oturup altında ağlayacaksın.”
Nâzım’ın yetenekli gençleri sanatçı yapabilmek için nasıl çaba harcadığı da bilinir. Kemal Tahir, Orhan Kemal, A. Kadir, ressam Balaban onun cezaevlerinde yetişmelerine katkıda bulunduğu sanatçılardır. Kemal Tahir’e Fransızca öğretebilmek için çabalarken onun dalgacılığı sürdürmesi üzerine söylediği söz insanlarımızı ne kadar da anlatıyor : “Yaz günü ayağında çizmelerle dolaşarak katlandığı sıkıntıya, Fransızca öğrenebilmek için katlanmıyor.”
Yalnız onlara değil, cezaevinden çıkışta tüccar olmak, bazı yabancı firmaların Türkiye temsilciliğini almak isteyen mahkûm Vehbi’ye de yardım ediyor. Vehbi’nin firması yok, ama varmış gibi, dünyanın dört bir yanındaki firmalarla yazışıyor. Uygun öneriler arıyor. Cezaevinde dokumacılık yapanlara karaborsa nedeniyle bulunamayan iplikleri bulması, dokunan kumaşların satışının sağlanması da gene onun geniş çevresi içinde çözümlenen işlerden.
Nâzım’ın cömertliği ve yardımseverliği yurt dışındaki yıllarında da çevresindeki insanları etkiler. 1960’ların yeni kuşak Sovyet yazarlarından Yevtuşenko, anılarında, Nâzım’ın ne zaman eline para geçse, telefon edip paraya ihtiyacı olup olmadığını sorduğunu yazar.
Bu denli bir yürek genişliğine şaşmamak elde mi?
Nazım Hikmet’in Yaşam Öyküsü – Merhaba Kainat
Posted in Düzyazılar, Nazım Hikmet, Yaşam Öyküsü, tagged Nazım Hikmet on Şubat 2, 2010| Leave a Comment »
Nâzım, daha 1948’de düşünmeye başladığı, yaşamı boyunca da birçok kez – cezaevlerinde, polis takiplerinde, açık denizlerde, kalp krizlerinde – burun buruna geldiği ölümle sonunda buluştu.
Bir sanatçının tamamlanmış bir verimi olarak bakabiliriz ardında bıraktıklarına. Yirminci yüzyılın dev yapıtlarından birini (Memleketimden İnsan Manzaraları) vermiş, yine yüzyılımızın en büyük birkaç şairinden biri kabul edilerek ayrılmıştır yeryüzünden.
Daha yaşasa, elbet başka yapıtlar da üretmiş olacaktı. Ama onun kısa sayılabilecek hayatı boyunca yarattıkları öylesine zamanlara, ülkelere, farklı sanat alanlarına dağılmıştır ki tümünü bir araya getirebilmek olanaksız görünmektedir.
Şiirleri eksiksiz sayılabilir, oyunları da.
Gazete yazılarının Türkiye’de olanları büyük ölçüde derlenmiş Adam Yayınları’nca yayımlanan “Bütün Yapıtları” dizisinde altı cilt oluşturmuştur. Sovyetler’de ve başka ülkelerde yayımlanan yazılarına, konuşmalarına, radyolara, televizyonlara verilen demeçlere tümüyle ulaşabilmek herhalde o dilleri bilen araştırmacıların uzun yıllarını bu işe harcamasıyla gerçekleşebilir.
Sinema alanındaki çok sayıdaki çalışması ise tam anlamıyla karanlıktadır. Yıllar boyu İpek Film’de hangi filmlerde ne görevler almış, hangisinde yönetmen, hangisinde senarist, hangisinde çevirmen ya da seslendirmeci, bunların saptanması neredeyse olanaksız görünüyor.
Rastlantıyla saptanabilen biri: Laurence Olivier’in yönetip oynadığı Shakespeare uygulaması Henry V (1945) filminin alt yazıları Nâzım tarafından ölçülü uyaklı çevrilmiş.
1920’lerde Sovyetler’de de oyunlar yazdığı, film çektiği düşünülürse bunların elde edilmesi uzak görünüyor.
1951’den ölümüne dek yine Sovyetler’de oyunlarının dışında da senaryoculuk, radyoculuk işleriyle ilgilendiği biliniyor.
Bir de ressamlığı var, özellikle cezaevi yıllarında yoğunlaştığı. Birçok hükümlünün yağlıboya resimlerini yapıp kendilerine verdiği de biliniyor. Yakınlarına, tanıdıklarına yaptığı, gönderdiği pek çok desen ve tablo kim bilir hangi ellerde bugün.
Nâzım’ın hayatının en karanlık noktası ise Parti hayatı bölümü. Kimlerle hangi konularda ne çatışmaları oldu, Parti’de hangi tarihlerde hangi görevlerde bulundu, bu görevler sırasında neler yaptı, bunların hepsini öğrenebilmek artık neredeyse olanaksız. O günlerin tanıklarından bugün hayatta olan var mıdır bilmem.
Belki şunlara ulaşılabilir: 1951-1963 arasında Parti merkezinin bulunduğu Leipzig’de uzun süreler kalan Nâzım, buralarda mutlaka yazılı bir şeyler bırakmış olmalı. Ölümünden sonra yok edilmemişse, Parti arşivini 1990’larda satın alan Hollanda’da yerleşik bir tarih kurumunda bu izlere rastlanabilir.