Süt Sığırcılığında Süt Sağımı, Sağım ve Sağımcı Hataları ve Öneriler - Vet.Hek.Doç.Dr.Ali AYYILDIZ
Süt Sığırcılığında Süt Sağımı, Sağım ve Sağımcı Hataları ve Öneriler
MAKALE #11220 © Yazan Vet.Hek.Doç.Dr.Ali AYYILDIZ | Yayın Temmuz 2013 | 15,320 Okuyucu
Süt ineği yetiştiriciliğinin amacı en yüksek düzeyde kaliteli süt elde etmektir. Süt memede yapılır ve meme başlarından dışarı alınır. Süt, dişi memelilerin yavrularını beslemek ve büyütmek için memelerinden gelen, besin değeri yüksek olan beyaz renkte bir sıvıdır. Süt, doğadaki en mükemmel besin maddelerinden biridir. Süt, insan beslenmesinde çok önemli yeri olan bir gıdadır.
1860 yılında Amerikalı mühendis L.O. COLVIN’ in ilk otomatik süt sağım makinesini icat etmesinden bu yana sağım makineleri, süt sığırı hayvancılığı için önemini her geçen gün giderek arttırmıştır. Süt sığırı işletmelerinde, merkezi sağım ünitelerinin doğru “sağım rutini” ile birlikte düzgün kullanılmasıyla, sütün verimi, kalitesi, hijyeni ve canlı materyalin sağlığı açısından iyileştirme sağlanmasına neden olacak ve Avrupa Birliği süt kalitesi standartlarında üretilecek süt ile kaliteli hayvansal protein kaynağı tüketilecektir. Avrupa Birliğinin kendi üye ülkelerine uyguladığı ve ülkemizin ilerde karşılaşması muhtemel süt kotası, sütte kalite ve izlenebilirlik sorunları ortadan kalkacaktır. Batı Akdeniz Bölgesindeki üreticilerin, modern süt sığırcılığında merkezi sağım üniteli sistemlerin sağım tekniklerini tanımaları, bu tekniklerin özellikle sağımcı açısından avantaj ve dezavantajlarını bilmeleri, süt veriminin arttırılması, süt üretiminde ulusal ve uluslararası verim, kalite ve standartların yakalanması, daha yüksek gelir elde edilmesini sağlayacaktır.
Bakıcı, sağımcı ve süt kapları ile uğraşan kişiler sağlık yönünden yılda 2 kez kontrolden geçmelidirler. Sağımda kullanılan kova, sağım makineleri ve güğümler her sağımdan sonra ilaçlı su (dezenfektanlı su) ile temizlenmelidir. Sağımdan sonra Ahırın kokusunun süte geçmemesi için sütün en kısa sürede ahırdan çıkartılmasına dikkat edilmelidir. Sağıldığı anda 37 ºC olan süt sıcaklığı 1 saat içerisinde +8 ºC’ye, 2 saat içerisinde +4 ºC’ye düşürülerek mikropların üremesi önlenmelidir.
Sağlıklı süt üretimi için, sağlıklı süt işletmelerinde hayvan refahına ve hijyene uyularak sağlıklı ve dengeli Rasyonla beslenen, sağlıklı süt hayvanlarından, hijyenik şartlarda elde edilmiş süt gereklidir. Bunun için günümüzde modern süt sığırcılığı işletmelerinde sağlık şartlarına uyularak yetiştirilen süt ineklerinden, hijyenik bir ortamda süt sağım ünitelerinde süt sağım makineleri yardımıyla sütün sağılması ve el değmeden + 4 C derecedeki soğutma tankına sütün aktarılması işlemi gerçekleştirilir. Kısaca sütün oluşumuna bakacak olursak; . Bir ineğin süt yapabilmesi için gerekli besinleri alması mutlaka gereklidir. 1 lt süt yapılabilmesi için kalpten memeye 400 litre kan pompalanır. 20 litre süt için 8 ton kanın memeden geçmesi gerekir.
SÜTÜN İNDİRİLMESİ OLAYI
Meme başına ve memeye yapılan masajın yarattığı direkt sinirsel etki, Beyinde bulunan Hipofiz bezinin arka lobundan Oksitosin hormonunun salgılanmasını sağlar. Oksitosin hormonu kan yoluyla memeye ulaşıp sütün indirilmesi işlemini sağlar. Oksitosin hormonunun salgılanması, Meme masajı ile, Sağım makinasının sesinin inek tarafından duyulması ile, Buzağının memeyi emmesi ile başlar. Oksitosin salgılanması 5 - 7 dakika sürer. Bu süre içerisinde sağımın tamamlanması gerekir. Sağım esnasında inek kendisini daima güvende hissetmelidir. Aksi taktirde; yetersiz Oksitosin hormonu salgılanacağından süt memede kalır.
İneğin rahatsız edilmesi, vurma, dövme, bağırma, gürültü çıkarta vb. etkenler inekte stres, korku, acı oluşturur ve böbrek üstü bezinden (Glandula suprarenalis) Adrenalin hormonunun salgılanmasına neden olur. Adrenalin hormonu nedeniyle süt salgılanması engellenir. Adrenalin hormonu Süt salgılatan Oksitosin hormonuyla ters etki mekanizmasına sahiptir. (antagonist hormonlar). Böyle durumlarda vücut kendini sağıma değil savunmaya hazırlar ve süt aniden kesilir.
Sağım, kısaca süt hasadı veya sütün elde edilmesi işlemidir. Bu bölümde, sağlıklı süt elde edebilmek için bilmemiz gerekenler üzerinde durulacaktır.
A.İlk önce Meme ve meme başları yıkanmalıdır. Burada Amaç: Meme temizliği ve masaj dır. Meme ve meme başlarının yıkanması sırasında şu hususlara dikkat edilmelidir.Az kirli memelerin tek kullanımlık kağıt havlularla kuru temizliği yeterlidir. Kirli meme başları ise, yıkanmalı ve tek kullanımlık kağıt havlularla kurulanmalıdır Kovadaki su sürekli yenilenerek inekten ineğe bulaşma önlenmelidir.Yıkandıktan sonra yeterince kurutulmayan memeler bulaşma kaynağı olur.İneklerin memeleri ve meme başları asla ıslak bırakılmamalıdır.
B. Memedeki sütün ilk birkaç damlasının kontrolü yapılır,
Buradaki Amaç: Mastitis kontrolü (Eğer süt kanlı,pıhtılı,sümüksel nitelikte ise mastitisten şüphe duyulur.)
2-Sağım makinası meme başlıklarının takılması
Sağım başlıklarının takılması sütün indirilmesi anı ile uyumlu olmalıdır.
3-Sağım Başlıklarının uzaklaştırılması
Sağımın bittiğine emin olunduktan sonra sağım başlıklarının alınması gerekir. En uzak meme başına takılı olan başlığın hafifçe aşağıya doğru çekilmesi ile birlikte diğer sağım başlıkları da memeden ayrılır. Başlıkların memeden yere dik olarak alınmasına dikkat edilmelidir. Aksi taktirde meme deforme olur.
4-Meme başlarını dezenfektanlı suyadaldırılması TP – Teat Dipping
Sağımdan sonra ilk yarım saat meme için mikroorganizmalara karşı en korumasız olduğu dönemdir. Mutlaka her sağımdan sonra sonra meme başları dezenfektanlı sölüsyona barırılmalıdır (Teat Dipping)
Sağım Esnasında Dikkat Edilecek Hususlar
Sağım süresince sağım ünitesinin görev yapıp yapmadığı yakından gözlenmelidir. Bir sağımcıya sağabileceği sayıda inek tahsis edilmelidir. Uygun meme başlığı takılmalıdır. Sağımcı ineğin tam sağıldığından emin olmalıdır.
Sağım başlıklarının meme başlarından kayarak çıkması önlenmelidir.
İki Parmak arasında sağım
Meme başı, baş ve işaret parmağının arasına alınarak yukarıdan aşağıya doğru sıvazlanması ile sağım gerçekleştirilir.
Baş parmağı bükerek sağım
Baş parmak bükülerek, meme başının memeyle birleştiği noktaya yerleştirilmesi ve elin diğer parmakları, işaret parmağından başlayarak kapatılması ile meme başı boşluğunda biriken süt dışarı alınmaktadır.
Avuç içinde sağım
Avuç içi sağım, en iyi sağım şeklidir. Avuç içi sağımda meme başı avuç içine alınıp, baş parmak diğer parmakların üzerine gelecek şekilde kapatılır ve meme sıkılır. İlk defa sıkılıp süt akışı sağlanınca parmaklar açılır ve yeniden sıkılır. Sağım bu şekilde devam edilerek tamamlanır. Sağım tamamlandıktan sonra memeye yeniden masaj yapılarak süt bezleri tekrar uyarılır ve sağım yapılarak memedeki sütün tamamının alınması sağlanır. Böylece memede hastalık oluşumu önlenmiş olur.
ELLE SAĞIMDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Eller, sağımdan önce ve bir inekten diğerine geçilirken yıkanmalıdır.Tırnaklar kısa kesilmiş olmalıdır.Meme yıkanmalı ve kurulanmalıdır.Kayganlık sağlamak amacıyla da olsa, memeye asla süt sürülmemelidir. Huysuz hayvanların sağılması durumunda sağılan süt sık sık güğüme aktarılmalıdır. Böylece dökülmesi önlenmiş olur.
Tekme atma alışkanlığı olan ineklere tekme önleyici takılmalıdır.
Sağımdan sonra mutlaka daldırma işlemi (teat dipping) uygulanmalıdır.
EL İLE SAĞIMDA YAPILAN HATALAR
Meme ucunun büyük kısmının avuç dışında kalması sütün tamamen alınamamasına neden olur. Meme ucu şişer ve meme zarar görür. Meme başı kesinlikle iki parmakla aşağıya doğru çekilmemelidir. Baş parmağın birinci boğumunun sırtı ile diğer parmaklar arasına meme başı sıkıştırılarak sağım yapılmamalıdır. Aksi takdirde meme başı zedelenir ve yara oluşur. Memede süt bırakılmamalıdır. Memede kalan süt mikropların üremesine dolayısıyla memenin hastalanmasına neden olur.
MAKİNE İLE SAĞIM :
Makine ile sağım büyük işletmelerde kısa sürede sütün tamamının sağılmasını sağlayarak zamandan ve iş gücünden tasarruf etmek amacıyla uygulanan bir yöntemdir. Sağım makinesi buzağının anasını doğal olarak emme biçimine göre yapılmıştır.
Makine ile sağımda daha fazla ve daha sağlıklı süt elde edilir. ancak çok dikkatli uygulanılması gereken bir sağım şeklidir
Makine ile sağımda; uygun teknik özelliklere sahip makineyi doğru kullanarak, hayvanın sağlığına zarar vermeden, artık süt bırakmadan ve uygun sürede sağarak sağımda başarı sağlanabilir. Etkin bir sağım yapılabilmesi için uygun teknik özelliklere sahip bir sağım makinesine sahip olmak ve bu makineyi doğru bir şekilde kullanmak gerekmektedir. Sağım makineleri çalışma esnasında canlı organizma ile doğrudan temas etmektedir ve her gün, günde en az iki kez kullanılmaktadırlar. Bu nedenle bu makineler belirli zaman aralıklarında kontrol edilmeli ve bakımları yapılmalıdır. Makineler her sağımda sonra temizlenmeli, teknik olarak uygun performansta olmalarına dikkat edilmelidir
Sağım makinesi; vakum pompası ve motoru, vakum hortumları, pulzatör, sağım başlıkları ve sütün toplandığı güğümler veya süt toplama tankı olmak üzere beş kısımdan oluşur.
SAĞIM MAKİNASININ KISIMLARI
1. Vakum pompası ve motoru
Sağım için gerekli emme vakumunu sağlar. Sağım esnasında 38 cm/Hg vakum olması istenir.
Emme için gerekli vakum etkisini makinanin emzik kısmına ulaştırır.
Pullzatör için kısaca Sütün kesikli akışını sağlamak için memeyi bir kez sıkıştırıp bir kez emen süt makinesinin kalbi diyebiliriz. Pulzatör sütün kesikli akışını sağlamak için memeyi bir kez sıkıştırır, bir kez emer. Bir kez hava bir kez vakum yapar. Borulu sağımda 0.5 atm. geçmemeli, kovalılarda 0.4 atm. Geçmemelidir
4. Sağım Başlıkları
4 meme başına birer tane takılır. Sağım pençesi (odacık) süt güğümü veya süt tankına.
5. Sütün toplandığı güğümler veya süt toplama tankı
1.Basit sistem sağım makineleri: Bu tip makineler elektrik motoru ile çalışırlar. Elde edilen süt güğümde toplanır. İnek sayısı az olan işletmelerde kullanılır.
GÜĞÜMLÜ SAĞIM MAKİNALARI
Seyyar tip: Vakum pompası dahil tüm ekipmanlar el arabası benzeri bir düzeneğe monte edilir.
Sabit tip: Vakum hattı ahırın uygun bir yerine sabitlenip yalnız vakum hattı ahıra uzatılır.
Vakum Hatlı Sağım Makineleri: Bu sitemde vakum pompası ahır dışında fakat, vakum hattı ahır içinde döşenmiştir. Süt toplama güğümü ve sağım başlıkları ise hareketli bir kasaya yerleştirilmiştir. Orta büyüklükteki işletmeler için önerilecek bir sistemdir.
Boru Hatlı Sağım Sistemi: Burada süt ahır içine vakum hattı gibi döşenmiş süt toplama hattı vasıtasıyla alınır. Orta ve büyük işletmelerce
BORU HATLI SAĞIM MAKİNALARI
Bağlı duraklı ahırlarda kullanılır.
Vakum pompası, süt ve vakum hatları sabit olup, pulsatör, sağım başlıkları, süt ve vakum hortumları hareket etirilebilir durumdadır.
Bu sistemde istenilidiği taktirde güğüme sağım yapmak mümkündür. (Mastitisli, ağız sütü vb.)
Sabit Sağım Sistemleri: Daha çok büyük işletmelerde kullanılan bu sistem işletme içerisinde sağım hane olarak adlandırılan ayrı bir yere kurulur. Sağım zamanı inekler bu alana getirilir ve sağılır. Sağım esnasında ineklere yem verme imkanı da sağlayan bu sistemde aynı anda çok sayıda (8-12-16 gibi) inek sağılabilir ve elde edilen süt, süt toplama hattı aracılığı ile süt tankına alınır.
Sağım bitince vakum düğmesi kapatılıp vakum kesilir. Bir inekten diğerine geçilmeden önce emzikler dezenfektanlı suya batırılıp, temiz suyka durulanır.
Süt elle 5-10 dakikada, makine ile 3-5 dakikada sağılabilir. Sağım sonuna doğru süt azaldıkça memelere avuç içi ile masaj yapmak yararlıdır. Sütün tamamının memeden alınmasına özen gösterilmelidir.
MAKİNELİ SAĞIMIN UYGULANIŞI
Sağım makinesi durulanmalı ve kontrol edilmeli,
Sağım arabası ahıra getirilmeli,
İlk süt alınıp, mastitis kontrolü yapılmalı,
Meme yıkanmalı ve kurulanmalı,
Başlıklar takılmalı,Süt akışı kontrol edilerek hangi safhada olduğu tespit edilmeli,
Memeye masaj uygulanmalı,
Sağım başlıkları alınmalı,
Teat Dipping - daldırma
AHIR KOŞULLARI VE TEMİZLİĞİ
Ahırlar iyi havalandırılmalı, sidik oluklarından pis suyun akımı rahatça sağlanmalıdır. Ahır zemini ve oluklar sık sık süpürülüp yıkanarak dezenfektanlarla temizlenmelidir. Ahırlarda karasinek, kene vs. gibi zararlılarla mücadele edilerek bunların memelere zarar vermesi önlenmelidir
Her sağım öncesinde memelerdeki süt siyah bir zemini olan kaba sağılarak kontrol edilmeli her hafta veya 15 günde bir gizli seyreden meme hastalıklarını ortaya çıkaran Kaliforniya Mastitis Testi (CMT) işletmenin Veteriner Hekimi tarafından mutlaka yapılmalıdır.
SAĞIM SİSTEMİNİN AVANTAJLARI
İnekler sağım anında yemlenebilir.
Sağılan süt miktarı belirli bir seviyeye inince sağım başlıkları otomatik olarak memeden alınabilir.
Süt verim kontrolleri çok daha kolaydır.
Süt sisteminin temizlenmesinde sağımcının müdahelesi azdır.
Sağım yerleri iş verimini arttıracak ve sağımcıyı en az yoracak şekilde düzenlenme imkanı sağlar.
Hayvanların hareketleri sınırlanmıştır. Dolayısıyla tepme vb. olumsuz davranışlarda bulunamazlar.
MAKİNELİ SAĞIMDA YAPILAN HATALAR
Pulzasyon çok yavaş olursa meme başındaki kan akımı yavaşlar yine hayvan acı duyar, fazla olursa sütün çıkışı artar ama % 10 süt memede kalabilir. Memede kalan süt mastitisin en önemli sebeplerindendir.
İKİ SAĞIM ARASI SÜRE VE GÜNLÜK SAĞIM SAYISI
Sağım sayısı, işletmenin işgücü ve ineklerin verim düzeylerine göre 2 veya 3 olmalıdır.
İki sağım arası en fazla 16 en az 8 saat olarak ayarlanmalıdır. 12 saat ideal iki sağım arası süredir.
Günde üç sağım yapılması süt veriminde % 10-15’lik artış sağlamaktadır.
Süt sığırlarının gebeliklerinin son 6-8 haftalarında sağılmaları uygun değildir.
Kuruya çıkarma işlemi 2 şekilde yapılabilir.
Sağımın birdenbire bırakılması ile
Aralıklı sağım ile
SAĞIMIN BİRDENBİRE BIRAKILMASI
Günde 8-10 kg ve daha aşağı süt veren ineklerin bu yöntemle kuruya çıkarılmaları uygundur.
Daha fazla süt veren ineklerin bu yöntemle kuruya çıkarılmaları söz konusu olduğunda günlük kesif yem ve su tüketimi kısıtlanarak süt üretim hızının düşürülmesi uygun olur.
Bu yöntem iki sağım arası süreyi uzatma esasına dayanır
1 VAR YOK
2 VAR YOK
3 YOK VAR
4 YOK YOK
5 VAR YOK
6 YOK YOK
7 VAR (son sağım) YOK
SAĞIM HİJYENİ, MEME SAĞLIĞI VE YÖNETİMİ
Birçok ülkede bu arada ülkemizde yetiştiriciler ürettiği sütün süt yağı ve protein içeriğine göre destek almaktadırlar. Ayrıca gıda güvenliği gibi olgular sütte belli bazı standartların sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Kaliteli bir süt ancak sağlıklı memelerden, temiz bir sağım sonucu elde edilir. Memelerin sağlıklı olması da temizlik kurallarına uymaktan geçer.
Sağlıklı memeden elde edilen süt minimum düzeyde bakteri ve somatik hücre içerir.
Süt sığırlarında mastitis, dünyanın her yerinde en yaygın hastalıktır.
Mastitis bakterilerin neden olduğu meme yangısıdır.
Hastalık yapıcı (patojen) mikroorganizmalar meme girişini işgal ettiğinde meme çeyreklerinde yangıya yol açar.
Mastitissiz bir sürü bulmak nadirdir.
Süt sığırı yetiştiricisi yeni vakaların oluşmasını önleyebilir.
Mastitis ile ilgili koruma stratejilerinin sadece sağım salonu ile sınırlı değil tüm süt sığırı yönetim sürecini kapsaması gerekir.
Bu süreçte önce inek vücudu kendi savunma amili olan akyuvarları süte gönderir. Bu durum sütte somatik hücre sayısını artırır.
Mastitisin belirti veren (klinik) ve belirti vermeyen (subklinik) iki tipinden söz edilir.
Mastitis vakalarının % 90’ı subklinikdir.
Klinik mastitis de dokunulduğunda daha az yumuşak duyarlı şiş meme dokusu alınan birkaç damlalık süt örneğinde anormallikler gibi belirtiler görülür.
Etkilenmenin şiddetine göre klinik mastitiste pıhtılı, sulu, kötü kokulu parçalar hatta kan içeren süt söz konusudur.
Mastitisli inekler en son sağılarak bulaşma önlenmelidir
Yüksek Somatik Hücre Sayısı ile meydana gelen süt verim kayıpları
SOMATİK HÜCRE SAYISI
SAYISI SÜT VERİM
Meme Sağlığını Etkileyen Önemli Faktörler ve Alınması Gereken Önlemler
Mastitisten korunma tedaviden daha önemli ve etkilidir.
İnek memesinin görünür kir, pislik, çamurdan temiz olması temin edilmelidir.
Varsa meme bölgesi uzun kılları kırkılmalıdır.
Sağım esnasında temizlik ve daha önce sağım bölümünde verilen tüm tedbirlere uyulmalıdır.
Genel olarak meme sağlığı su, sağıcı çevre, sağım makinesi, sağım, besleme, sürü yenileme bireyi temin şekli, sürü sağlığı yönetim programlarından etkilenir.
Meme Sağlığı sürekli gözlenmelidir.
Sağım öncesi süt nitelik muayene kabı ile kontrol yapılmalıdır.
Kaliforniya Mastitis Test ya da somatik hücre sayısı programı ile subklink mastitisi teşhis edilmelidir.
Mastitis ile ilgili bilgiler için kayıt tutulmalıdır.
Sağımcının temiz ve iş disiplini içinde olması sağlanmalıdır.
Sağımdan sonra meme başı dezenfektöre daldırma işleminin etkili olabilmesi en az yarım saaat hayvanların yatmasına izin verilmemelidir.
Sağım makinesinin eskiyen lastik başlık ve hortumları Her 6 ayda bir değiştirilmelidir.
Eksik veya aşırı sağım yapılmamalıdır.
KURUYA ÇIKARMADA MASTİTİSE YAKALANMA RİSKİNİN AZALTILMASI İÇİN;
Son sağımdan sonra meme başlarından antibiyotik enjekte edilmesi,
Kuruya çıkan inekler sağmal ineklerden ayrılmalı,
Ayrı bir bölmeye alma imkanı yoksa, kuruya çıkarılan inekler işaretlenip 7-10 gün süreyle izlenmelidir.
Kuruya çıkarılan inekler mümkünse ayrı bölmeye alınmalıdır.
Kuru dönemde mastitis tedavisi daha kolay olduğundan, mastitis problemi olan ineklerin tedavilerine ağırlık verilmelidir.
Subklinik ya da belirti vermeyen gizli mastitiste somatik hücre sayısı artışı, azalmış süt verimi gibi belirtiler hemen değil de ancak bir test ve inceleme sonucu anlaşılabilirler.
Subklinik mastitis varlığı klinik mastitis vuku buluşunun önemli bir nedenidir. Kurudaki ineklerin tüm meme çeyreklerinin ilaçla terapisi subklinik mastitis önlemede önemli bir yoldur.
Mastitis Etkeni Bakteri ve Mayalar
Memede yaşayan meme ile ilgili bakteriler,
İnek çevresinde bulunan bakteriler,
İnek memesi ve çevresi dışındaki diğer organizmalarda yaşayan patojenlerdir.
Subklinik mastitisi belirlemek için düzenli süt örnekleri alıp somatik hücre sayısı test etmek gereklidir.
"Süt Sığırcılığında Süt Sağımı, Sağım ve Sağımcı Hataları ve Öneriler" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Vet.Hek.Doç.Dr.Ali AYYILDIZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
► Lezzetli Et Pişirmek İçin Öneriler Vet.Hek.Doç.Dr.Ali AYYILDIZ
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 18,360 uzman makalesi arasında 'Süt Sığırcılığında Süt Sağımı, Sağım ve Sağımcı Hataları ve Öneriler' başlığıyla benzeşen toplam 95 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
süt sığırcılığı, süt üretimi, süt sağımı, sağımcı hataları, sağım hataları
0.04478502 saniye, 11 sorgu