By	Cerkesya Aralık 15, 2018	394	0
Çerkeslerin Adige Vadisi'nde son direniş girişimleri, Kafkas tarihinde asla unutulmayacak olan bir olaydır. 7 Mayıs'dan 11 Mayıs 1864 tarihine kadar dört gün içinde Ruslar, bir avuç Çerkes tarafından yenilgiye ugratılmışlardır. Nihayet Rusların kuvvetli bataryalarının ateşi altında bu Çerkeslerin hemen hemen tamamı ölmüştür.
Bu facia, Rusya'nın genıişslemesine karşı Kafkasya'nın açmış olduğu ve yüzyıllaca devam etmiş olan mücadelesinin birçok ve heyecanlı safhalarının sonuncusudur (Adige savunucularının ölümü ile birlikte Çerkes milleti düştü, mahfoldu veya şuraya, buraya dağıldı). Bunun üstüne Kafkas genel valisi olan, Grandük Michel, kardeşi olan Çar'a 2 Haziran 1864 tarihinde aşağıdaki telgrafı gönderdi:
Kafkasya'daki şerefli savaşın kesin sonuca varmasından dolayı majestemizi tebrike muvaffak olmakla bahtiyarım. İtaat altına alınmamış tek bir kabile kalmamıştır. Bugün askeri birliklerin huzuru ile yüce Tanrı'ya şükran makamında ruhani bir ayin düzenlenmiştir.''
Çerkesistan'ın işgalinin son anlarını, Ed. Dulaurier'in Revu des Deux Mondes'daki bir etüde göre tasfir ettik.
''Liberal'' Çar II. Alexandr'in kardeşi Grandük Michel, son savaşdan hemen sonra Çar tarafından da sevinç ile onaylanmış ve imzalanmış bir kararname çıkardı. Kararname, bütün Adigelere vadiyi bir ay içinde boşaltmalarını emrediyor, aksi taktirde haklarında savaş esiri muamelesi yapılacağını beyan ediyordu. Bu emre uyuldu ve Çerkeslerin %80'den fazlası, askerlerin kılıçları böğürlerinde oldugu halde Osmanlı İmparatorluğunun Avrupa'daki topraklarına, Anadolu'ya, Kıbrıs'a ve Osmanli İmparatorluğu'nun diğer bölgelerine iltica ettiler. Yalnız Rus zabitlerinin nezareti altında Karadeniz limanlarindan karaya çıkarılmış Çerkesleri hesaba katan resmi istatistiklere göre 1864 yılının ilk yarısında Trabzon, Samsun ve Sinop'a çıkarılan Çerkeslerin sayısı 260.000 kişiydi. Resmi belgeler, 1858 yılından, 1861 yılına kadar 308.000 Çerkes'in göç ettiğinden bahsetmektedir.
Büyük göçten önce göç etmiş, sonradan kaçmış, yolda ölmüş olanlar hesaba katılacak olursa, vatanlarını terketmek zorunda kalmış olan Çerkes ve diğer Kafkasyalıların sayısı en az yarım milyon olarak tahmin edilmektedir. Kayıklara bindirilmiş, ağaç dallarından yapılmış kulube evlere yerleştirilmiş, ekseriya yiyecek ve içecekten mahrum, kötü hava şartlarına ve kötü davranışlara maruz kalmış olan göçmenlerin çektikleri ızdırapları ve bunlardan ne kadarı ölmüş olduğunu tahmin etmek güç değildir. Birçok yerde memleketlerini terketmek zorunda kalmış olan bu insanların yarısı açlıktan veya hastalıktan ölmüşlerdir.
Elisée Reclus'ün Çerkes göçmenler hakkında vermiş oldugu rakam, doğru degildir. Gerçekten daha önceki yıllardaki (1859 yılından 1864 yılına kadar) göçmenler dahil olmak üzere, 1864 yılında 507.000 Çerkes göç etmiştir. Göçmenlerin gerçek miktarı, 750.000'den fazla tahmin edilmektedir. 1865 yılında 30.000 kişilik Çeçen, Dağistanli, Çerkes ve Oset, Kuzey Kafkasya'yı terk etmiş ve bu göçmenler tarafından bırakılmış olan topraklar, Kazaklara daığıtılmıştır.
Wassan-Giray Cabağı-Kafkas-Rus Çatısması
« Sürgün Sürgüne Tarihin Derinliklerinden Bakış »