Elektronik Ticaret Ve Hukuki Boyutu « Teknoloji ve İnternet
İnternet teknolojisindeki gelişmeler, elektronik ortamda gerçekleştirilen Elektronik Ticaret işlemlerinin sayısını ve hacmini artırmıştır. Ancak bu alanda önemli güvenlik ve hukuk sorunları vardır
Bu haber 20 Şubat 2016 - 14:03 'de eklendi ve 262 kez görüntülendi.
Geleneksel ticareti düzenleyen hukuk kuralları ile Elektronik Ticaret ‘i yönlendirmek ve yönetmek çoğu kez mümkün olmayabilir. Çünkü e-ticarette taraflar birbirini tanımayabilir, karşı karşıya (yüz yüze) gelmeyebilir veya teknolojik araçlar kullanarak yüz yüze görüşseler bile bu görüşme ve anlaşmaların güvenli bir ortamda kayıt altına alınması birinci sorun alanıdır. İkincisi sözleşme metninin içeriğinin taraflarca bilindiğini ve değiştirilmezliğini garanti edecek herkesçe kabul gören bir otoriteye gereksinim vardır. Üçüncüsü sözleşme altına taraflarca atılacak dijital imzanın güvenli ve imza sahibince inkarı mümkün olmayan bir yapıya sahip olması gerekir.
Bu nedenlerle e-ticarete ilişkin olarak yeni ulusal ve uluslararası nitelikte yasal çerçeveler oluşturmak kaçınılmazdır. Ekonomik, sosyal, siyasal ve teknolojik alanlardaki değişim ve gelişmeler ortaya çıkıp fiilen uygulanırken, daha sonra bu değişim hukuki düzenlemelerin yapılmasını da zorlar. Son yıllarda hukuk düzenini değişime zorlayan alanlar arasında genelde bilişim, konumuz özelinde ise e-ticaret alanı vardır.
Internet’ in diğer haberleşme araçlarına oranla çok daha kısa bir sürede geometrik boyutlarda gelişmesi; fizikî ortam dikkate alınarak ortaya konulmuş hukuk kurallarının, bu yeni gelişmenin alt yapısı, tarafları, yeni ilişki biçimleri dikkate alınarak gözden geçirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu gözden geçirme, elektronik ticaretin gelişmesi için gerekli güvenin varlığı ve sürdürülebilirliği açısından da önem taşımaktadır.
Gözden geçirmenin gerekli olduğu hukuk disiplinleri arasında; borçlar hukuku, usul hukuku, ticaret hukuku, fikrî ve sınaî haklar hukuku, vergi hukuku, rekabet hukuku, ceza hukuku, kanunlar ihtilafı kuralları ve tüketici hukuku bulunmaktadır.
Bu anlamda ülkemizde birçok adım atılmakla birlikte en somut gelişme 5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu’nun kabul edilmiş olmasıdır. Ancak elektronik imza sadece e-ticarette kullanılmadığı gibi, e-ticaret işlemlerinin özellikle ticari nitelikli sözleşmelerin tamamlanmasında ve güvenceye alınmasında son bir aşamayı oluşturmaktadır.
Konumuz açısından belirleyici nokta ise ticari işlemleri elektronik ortamda yapmak için gerekli olan kuralların neler olduğudur. Bir ticari ilişkide taraflar sonsuz sayıda farklı işlem yapabilirler. Alım satım sözleşmeleri, kiralama anlaşmaları, menkul kıymet araçlarının oluşturulması, ödünç sözleşmeleri, lisans sözleşmeleri, sigorta sözleşmeleri vekâlet sözleşmeleri ve bunların türev sözleşmeleri gibi. Internet ticaretin bir parçası olduğu ve dünya ölçeğinde ticari işlemleri kolaylaştırdığı sürece, ticareti elektronik ortama taşımak konusunda artarak devam eden büyük bir istek var olacaktır.
Günümüzde e-ticaretteki ilişkilerin ana teması, alıcı ve satıcının birbirini görmeden veya görse bile nerede olduğunu bilmeden ya da el sıkışmaksızın tamamen elektronik ortamda yazışma yoluyla faaliyette bulunabiliyor olmasıdır. E-ticarette, teklif, sipariş, sözleşme, (bazı hallerde) teslim, fatura, ödeme elektronik ortamda yapılabilmektedir. Dolayısıyla ticari ilişkiler kâğıtsız ve imzasız, ya da kâğıtsız ama kalemsiz-mürekkepsiz imzalı bir ortamda yürümektedir. Maddi veri ve kriterler üzerine kurulu olan mevcut hukuk düzeninin, sanal dünyanın aracı olan elektronik imzayı ve elektronik belgeyi tanımadığı kolaylıkla söylenebilir. O halde bu elektronik biçimlere hukukilik tanınması, hukuk düzeninin çözülmesi gereken birinci problemidir.
Doğal olarak, elle atılan imza ve yazı kavramının geçtiği her hukuk kuralının kapsamına elektronik imzayı ve belgeyi dâhil etmekle e-ticaret sorunları bitmemektedir. İnternet ortamı açık bir ağ (open network) üzerine oturmuştur. E-ticaret işlemlerinde, kayıtların bütünlüğünün ve güvenliğinin sağlanması özel önem taşır. Taraflar arasındaki işlemlerin güvenliği demek, elektronik ortamda oluşturulan mesajın ilk çıkış anındaki bütünlüğü bozulmadan karşı tarafa ulaşması demektir. Dolayısıyla, hukukun ikinci problemi, elektronik ortamda yapılan işlemleri bir güvenlik ve belirlilik ortamına oturtabilmektir. Bu açıdan; taraflar arasında iletilen bilginin gizliliği, bütünlüğü ve tarafların kimliklerinin doğruluğu kurulacak olan teknik ve yasal altyapı ile garanti edilebilmelidir. Söz konusu alt yapıyı sağlayan araçlardan bir tanesi, güvenli elektronik imzadır. Türkiye’de güvenli elektronik imza ile ilgili hukuki düzenlemeler yapılmıştır.
Burada sözleşmelerin ayrıntısına girmeksizin genel olarak elektronik aracılar kullanılmak suretiyle yapılan işlemlerdeki temel yasal gereklilikler anlatılacaktır.
Diğer ticari işlemler gibi, elektronik işlemler kişilerce meydana getirilen, transfer edilebilen ve saklanılabilen elektronik kayıtlardan oluşan belgeler ve elektronik imzalar içerir. Bu elektronik kayıtlar kişilerin kendi çabaları ile (örneğin mesaj yazmak), her bir tarafın bilgisayar sistemleri aracılığı ile (örneğin yazılım programları kullanmak) veya bir kişinin diğer tarafın bilgisayarına müdahale etmesi ile (örneğin internetten alış veriş yapmak için bir satıcının web sitesine girilmesi) oluşturulabilir. Elektronik işlemler Internet veya özel networklerde elektronik ortamda yapılır ve genellikle bilgisayar ortamında saklanır.
Geleneksel bir ticari işlemin elektronik ortamda yapılabilmesi ve yasal olabilmesi için, yedi unsurun bir arada gerçekleşmesi gerekir.