Mobolla'dan Muğla'ya: 2014
Yerel gazetelerin birinde, birkaç ay evvel, bir köşe yazısı okudum. Yazıda; Muğla’ya 16 yy.da suyu ilk getiren Şemseddin efendinin yanı sıra, Değirmen dere suyunu şehre taşıyan Şemsi Ananın çabalarından ve bugünkü mezarından söz ediliyordu…”Şems”Arapça bir isim olup anlamı: (Güneş), ”Şemsî” ise yine Arapça ve (Güneşle ilgili) bir sıfat…
Şemsi Ana’ya bu ismi koyan ailenin; kadirşinas, insan ve insana yapılan hizmetle ilgili değer yargıları yüksek ve o zamanın düzeyli kişilerinden oluştuğunu düşünüyorum…
Bunun için, yazılanlara istinaden şehrin muhtelif mahallerinde 20 kişiyle konuştum ve sordum: (Şemsi Ana kimdir?)
Çok çeşitli yanıtlar aldım…Bir yurttaş:”Ben, Muğla’lı değilim tanımıyorum” derken, diğer bir genç:”Muğla’lı olduğunu, ancak yaşlıları tanımadığını ama anne ve babasının mutlaka tanıyabileceğini”söyledi…
Bir başka Muğlalı genç ise: “ GALİBA TANIYORUM! Ayakkabıcının karşısındaki yere oturur, gelip geçenden para ister” dediğinde (Muğla ağzıyla) “Tüh sene gılıgsız tamışa!…” diyesim geldi…
Yurttaşlarımızdan dokuzu soruya doğru yanıt verirken,diğer Muğla kökenlilerin “Şemsi Ana”ismini ilk kez duyması beni şaşırtmadı!…
Gazetedeki yazının can alıcı pragrafında ise; gelişen şehrin sokakları yeniden düzenlenirken, yolun “Şemsi Ana”nın kabrine dayandığı,bu sırada dozeri kullanan operatörün korku ve tedirginlik nedeniyle zabıta amirine ne yapacağını sorduğu, aldığı yanıtın: “…sür dozeri yık mezarı …”şeklinde tezahür ettiği ,zabıta amiri bu emri verdikten hemen sonra, mezara baktığı ve tam bu sırada boynunun tutulduğu bu nedenle adının “Boynu eğri” olarak kaldığı açıklanmaktaydı….
Önce şu hususu belirtmek isterim! Şemsi ananın bulunduğu dar sokaklar bu güne kadar dozer görmemiştir bu bir. Çok iyi hatırlamamakla birlikte, belediyenin eski yıllardaki araç parkında dozer yoktu iki ve sokakla öpüşen konut mülkiyet sınırları eski olup, bugün bile değiştirilmemiştir bu da üç…
Yazıda “Boynu eğri” olarak söz edilen memurun adı: Muhammet, soyadı: Kahvecioğlu’dur. Ve zabıta kadrosunda görev yapmış kazan dibi yerli Muğla yurttaşıdır. Boynunun tutulması ve o haliyle kalmasının ise çok ayrı bir nedeni vardır!..
Eskiden, şehrin mezbahası yayladaki “Vakıflar”mevkiindeyken, kesilen hayvanlar her sabah zabıta denetiminden geçtikten sonra, atların çektiği kapalı araba ve zabıta refakâtinde şehre getirilip kasaplara dağıtılırdı…
Bir seferinde, zabıta Muhammet Kahvecioğlunun yaptığı denetim sonunda, şehre hareket eden araba yolda giderken, hayvanların ürkmesi sonucu kaza geçirir ve devrilir. Aynı arabayla şehre dönen ve arabadan düşen Kahvecioğlunun boynu, tekerlek altında kalır… Kazadan hemen sonra hastaneye intikal ettirilen zabıta, rahatsızlığın önemine binaen tedavi için daha sonra İstanbul’a götürülür…
İstanbuldaki tedavi süreci devam ederken, memleket hasretinden ötürü bir ara İstanbul’dan Muğla’ya gelen Kahvecioğlu, birkaç gün sonra arkadaşlarıyla sohbet için yaylaya gider. Yaylada otururken; o yıllarda Muğla yerli yurttaşının yakınen tanıdığı, asıl mesleği semercilik olan ama elinin; kırık çıkık, burkulma gibi durumlarda yetkin olduğu bilinen kişi, Muhammet Kahvecioğlu’na: “Rahatsızlığını tedavi edebileceğini, bu nedenle işe masajla başlamak istediğini” söyleyince, Kahvecioğlu tanıdığı bu şahsın teklifine; belki çare olabilir düşüncesiyle peki der…
Masajla başlatılan ve uzun süre ovuşturulan boyun sonunda uygulamadan bir yarar görmez; görmediği gibi sürdürülen tıbbi tedaviyi de akamete uğratır ve boynun yeniden yana dönük şekilde tutulmasına neden olur ki, bir daha düzelmez …Öyle kalır…
İşte:”…sür dozeri yık mezarı.” demek suretiyle; Şemsi Ana’nın hışmına uğradığı ve bu nedenle boynu tutulduğu hikâye edilen zabıta Muhammet Kahvecioğlu’nun rahatsızlığının gerçek nedeni budur…Bugün yaşasaydı gelişen tıp teknolôjisi, rahatsızlığı tedavi edip,boynun eski şekline dönüşmesini gerçekleştirirdi…
[Bedri Özer, Muğla Yenigün Gazetesi, 12 Kasım 2012]
Gönderen zeyende zaman: 11:58 Hiç yorum yok:
Muğla her bakımdan zengin bir yer…
Orman ürünleri. su ürünleri, arı ürünleri, tarım ürünleri, narenciye, zeytin ürünleri yönünden Muğla kadar varsıl bir başka il var mı?
Muğla eğitim kurumları ve eğitilmiş insan kaynakları ile de varsıl.
Muğla’nın delisi de divanesi de çoktur.
Muğla, erenleri evliyaları ile de varsıldır.
Bunca varsıllığın içinde yoksul ararsanız, o da Muğlalıdır!
Eren, evliya denildi mi “cinsiyet” olarak akla hemen erkek gelir.
Oysa kadın erenlerimiz, evliyalarımız da vardır.
Muğla bu yönden de varsıldır.
Bilinen iki kadın erenimiz var: Marmaris’te Sarı Ana, Muğla merkezde Şemsi Ana…
Şemsi Ana, Muğla’ya ilk su getiren “zat” olarak bu mertebeye gelmiştir.
Sarı Ana ile ilgili rivayet çok. Kerametlidir. Kanuni’nin Rodos seferinde, Sarı Ana’nın koca orduyu bir tek ineğinin sütü ile beslediği söylenir.
Sarı Ana’nın “Alevi” olduğunu, 2. Mahmut zamanı’nda türbeden Alevilik ile ilgili emarelerin kaldırıldığı ve türbe yanına bir cami yaptırıldığını savunanlarda var.
Alevi, Bektaşi, Mevlevi, Sufi ne fark eder…
Muğla merkezde Hamursuz Dağı’ndaki Hamursuz Dede Türbesi’nin “açık kilise” olduğunu savunanlar olduğu gibi, Hamursuz Dede’nin “Yahudi” olduğunu öne sürenlerde vardır. Ama ne fark eder ki, hepsi de bizim insanlarımızın dedesi, anası, ereni, evliyası… Bu günlerde hepsi de ziyaretçi akınına uğruyorlar. Umut, “Memedin ekmeği”…
Umutsuz yaşanmıyor. Elbette veren de Allah, alan da… Ama, eren, evliya ziyaretleri insanları rahatlatıp, yüreklerindeki sevgiyi, yaşamlarındaki umudu yeşertiyorsa kime ne zararı olabilir ki…
Yazımın başında “Bunca varsıllığın içinde yoksul ararsanız, o da Muğlalıdır!” dedim.
Muğlalıların “Varsıl Muğla’nın yoksul bekçileri” oldukları hep söylenmiştir. Bu ekonomik anlamda bir söylemdir. Oysa Türk-İslam Kültürünün bütün izlerinin bulunduğu Muğla’da, Muğlalı bunca erenin, evliyanın varlığı içinde “manevi” yönden de yoksuldur!…
Ramazan’dan Ramazan’a ve başımız sıkıştığında aklımıza gelen erenlerimize ne kadar sahip çıkıyoruz? En çok bilinen ve en çok ziyaret ettiğimiz, medet umduğumuz Şahidi Eren’i tanıyor muyuz? Mevlevi olduğunu biliyor muyuz? Adını Şahidi Eren’den alan Şahidi Camii’inin “başka camilerde görülmeyen” orta yerindeki yuvarlak alanın ne işe yaradığını sorguladınız mı?
Turgutreis (Zeybek Sineması) Caddesi’nın sonunda Karakolun karşısındaki caminin adını eskiden emniyetin yerinde olan Kurbanzâde Medresesi’nden aldığını bilmiyor ve caminin avlusundaki türbenin Kurbanzade Türbesi olduğunu biliyor olabilirsiniz; ama Turgutreis Caddesi’ni Recai Güreli Caddesi’ne bağlayan sokakta, Emirbeyazıt Mahallesi’ne adını veren Şeyh Emirbeyazıt Türbesi’nin farkında mısınız?
Muğla Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Namık Açıkgöz’ün, Üç Erenler Türbesi'nin ayağa kaldırılması için bir ağlamadığı kaldı. Elbette orada bir konservasyon yapıldı ama, restorasyon da değil, restriksiyon (yeniden tıpkı yapımı) yapılamaz mı? Bayrami Sufi geleneğinin önemli kişileri arasında bulunan Üç Erenler`in Muğla için önemli bir yere sahip olduğunun altını çizen Açıkgöz “En büyük kayıplarımızdan birisi, burasının kitabesidir. Bir binanın kimliği ve nüfus kağıdı kitabelerdir. Ali Rıza Hakses`in 1941 yılında yazılan ama basılmayan kitabında, binaların kimliği ve kimlerin kaldığı anlatılıyor. Maalesef 1994 yılında buraya geldiğimde o kitabı bulamadım.” diyor. Nasıl kitabeler yapıların nüfus kağıdı ise tarihi yapılar, mezar taşları ve türbeler de bir şehrin nüfus kağıdı değil mi?!!
Size bir soru daha; Muğla’daki evliyaların evliyası Şahidi’den adını alan caminin bir sokak ötesinde Şahidi’nin evinin olduğunu bilen var mı? Ev kaderine terk edilmiş. Muğla Belediyesi, şehrin önemli yapılarını restore edip, Muğla yaşamına kazandırdı. Acaba diyorum o evlerin arasına; Muğla’nın kültürel, sosyal yaşamına Şahidi’nin ve hatta Şemsi Ana’nın evlerini de katmak zor mudur?
Özcan Özgür, Hamle Gazetesi
Gönderen zeyende zaman: 11:38 Hiç yorum yok:
Şehrimizde Tekel kavşağından Orhaniye mahallesine uzanan caddenin ismi İsmet Çatak'tır. Caddeye ismini veren İsmet Çatak'ın kim olduğunu eminim çoğu hemşehrimiz bilmez. Kendisi Muğlalı olmasa da adı Muğla ile bütünleşmiş olan İsmet Çatak bir hava şehididir.
15 Nisan 1947 yılında Turhal'da doğan İsmet Çatak, ilkokulu ilçesinde orta öğrenimini Tokat'ta tamamlayarak 1964 yılında Hava Harp Okuluna girmiş, 1966 yılında bu okuldan mezun olmuştur.
1966'da asteğmen olarak göreve başlamış, 28 Şubat 1967 yılında teğmen rütbesini almıştır. Bu tarihten yaklaşık bir yıl sonra 21 Şubat 1968 tarihinde, Çiğli'deki 2. Ana Jet Üssünden T-33 uçağı ile eğitim uçuşu için havalanmış, Muğla üzerindeyken uçağı arızalanak düşmüş ve şehit olmuştur.
Mezarı Tokat şehir mezarlığındadır.
Gönderen zeyende zaman: 11:20 Hiç yorum yok:
Kiraz, erik ağaçlarının yükseldiği serin avluları, mozaik kaplı girişleri, ahşap oymalı pencereleriyle bir eski zaman mahallesi Saburhane. Muğla merkezinde, Asar Dağı’nın güney eteklerinde. Sadece meraklı gezginler ve mimari öğrencileri biliyor bu gizli mahalleyi.
Saburhane Mahallesi, kentin doğusuna düşüyor. Ulaşmak için öncelikle şehir merkezindeki Arasta Çarşısı’nı bulup, hemen yukarısındaki elektrik santraline doğru yürüyeceksiniz. Saburhane, Asar Dağı’nın güney eteklerinde, bu santralin üstündeki alana kurulmuş. İki katlı beyaz kireç boyalı evlerin sıralandığı sokakları, ikindi serinliğinde kapı önünde neşeli sohbete koyulan kadınları, arastalarındaki eski küçük dükkanlarıyla sizi geçmiş yüzyıllara götürüyor.
1923 yılına kadar Rumlar ve Türkler bu mahallede birlikte yaşamış. Mübadelede Yunanistan’a giden Rumların ardından, Türk mahallesi haline gelen Saburhane’de evlerin tamamı kentsel sit alanı olarak korunmaya alınmış.
Eski mahalleye açılan davetkar sokaklara girmeden önce, Akdeniz’in yakıcı sıcağından kaçıp serin bir nefes almak isterseniz, meydanın hemen ortasında, sağlı sollu asmalarla çevrilmiş kahvehanelere uğrayın. Akdeniz usulü adaçayı için. Biz de bu kahvehanelerden birinde soluklandıktan sonra mahalleyi keşfe çıkıyoruz...
KUZULU KAPILAR AVLUYA AÇILIYOR
Bölgedeki ilk yerleşim MÖ 3000’lerde, Doğu Yunanistan ile Batı Anadolu kıyıları arasındaki karşılıklı göçler sırasında kuruluyor. Akhalar, Karya ve İoniya kıyılarında birçok koloni kenti oluşturuyor. Ancak, MÖ 546’da Persler bu kentleri ele geçiriyor. Sonraları İskender’in egemenliğine giren bölge, Rodos Krallığı ve Doğu Roma sınırları içinde kalıyor. Türkler’in eline geçmesi ise 1261 yılından sonra Menteşoğulları dönemine rastlıyor. Osmanlılar zamanında nüfusu Müslüman Türkler ve Rum azınlık oluşturuyor. O zamanlarda Rumlar değirmencilik, dülgerlik, fırıncılık, hamamcılık ve terzilik yaparken, Müslümanlar tarım ve hayvancılıkla uğraşıyor.
Mahalledeki evlerin yaklaşık yüzde 70’i metruk halde. Bir kısmı sahipleri tarafından onarılmış. Beyaz kireçle giydirilmiş evlerin arasında dolaşmaya başlayınca girişlerine takılıyor gözümüz. Biri diğerine benzemeyen bu büyük kanatlı ahşap kapıların içinde, insanların girip çıkabileceği daha küçük bir kapı var. Geniş iki kanatlı, avlu duvarının yüksekliğiyle orantılı “Kuzulu kapı”ların çoğunun üzerinde iki tarafa meyilli, kiremit örtülü, ahşap birer çatı bulunuyor. Bu büyük kapıların ardında saklanan iç avlularda ise ayva, erik, kiraz ağaçları ve çiçekler sıralanıyor. Saburhane’nin misafirperver kadınları sayesinde evlerin iç kısımlarını görme şansını yakaladığımızda, ahşap pencere, merdiven ve döşemelerdeki el işi desenleri tek tek keşfediyoruz. Ününü daha önceden duyduğumuz Hafize Teyze’nin evine de uğruyoruz. Topaltı 1 Numaralı Çıkmazı’ndaki evin sahibi Hafize Kaşıkara, altı yıl önce vefat etmiş. Evi bakımsızlıktan biraz yıpranmış olsa da güzelliğini koruyor. Çakıl, mozaik ve kayrak taş döşeli bir avludan geçilerek giriliyor yapıya. Belediye tarafından koruma altına alınmış. Evdeki ahşap kokusu, işlemeli döşemeler, oymalı tavan süslemeleri geçmişin dünyasından güzellikler taşıyor bugüne. Belli ki Hafize Teyze hayatını, duygularını işlemiş bu eve.
BACALAR 52 KİREMİTLİ
Mahallenin sokakları, dar sokaklara çıkarken, her ev zamana tanıklık ediyor. Çift taraflı merdivenle girilen bir evin önünde soluklanıyoruz. Tıpkı evler gibi çocuklar da zamanın yavaş ilerleyişine ayak uydurmuş; beş taş oynuyorlar. Yörenin evlerinin çatılarını süsleyen bacaların da ilginç bir özelliği var: Muğla’ya özgü şekilde, 52 yöresel kiremitten yapılmışlar. Simgesel özelliğinden dolayı, belediye bu bacaları amblemine taşımış.
Saburhane Mahallesi’nin, Yukarı Mahalle denilen kısmına geçmeden evvel midemizin sesine kulak vererek açlığımızı gidermeye karar veriyoruz. Sokaklardan Arasta’ya doğru inince bir çok dükkanın yer aldığı şadırvana ulaşmak mümkün. Yöresel yemekleri bulabileceğiniz küçük lokantalar var bu çarşıda... Girdiğimiz küçük lokantada yediğim börülcenin tadı hala damağımda... Muğla’ya gelip de ciğer sarma, keşkek, tarator ve büryan kebabı yemeden dönmek olmaz. Otlu yemekleri sevenler için yörede bolca çeşit mevcut. Tatlı denilince sizin için akan sular duruyorsa, Muğla’nın “çıtırmık” adı verilen irmik helvasını çok seveceksiniz.
Arasta’nın eski dükkanları, zanaatkarlarını birer birer yitirse de zamana karşı direniyor. Semer, demir, kalay ustaları bu çarşıda adeta zamanı durduruyor elbirliğiyle. Yöresel yemek ziyafetinden hemen sonra, yukarı mahalleye doğru çıkmadan önce, Saburhane Mahallesi’ndeki kahvehanelerden birinde asma ağaçlarının altında kahvemizi yudumluyoruz. Ardından bu keyifli geziyi, günbatımında Yukarı Mahalle’den kuşbakışı Saburhane’ye Muğla’ya bakarak uğurluyoruz.
Hürriyet Gazetesi Seyahat Eki, 29 Haziran 2009
Gönderen zeyende zaman: 10:45 Hiç yorum yok:
Gönderen zeyende zaman: 10:29 Hiç yorum yok:
Gazetecinin tatili yok. Bir tek Cumartesi günleri haytalık yapabiliyor, eşe dosta zaman ayırabiliyoruz. Bir köşe yazarı olarak dileğim Cumartesi günleri siyaset dışında yazılar kaleme almak. Kimi zaman bu dileği gerçekleştirsek bile çoğu zaman olmuyor, ipin ucu kaçıveriyor.
Bugün Cumartesi ve bendeniz bugün siyaset yazmak istemiyorum.
Kentin siyaset dışında kalan yüzü ile ilgili kültürü, sanatı ya da günlük yaşamına ilişkin şeyler yazmak istiyorum.
Yazının başlığı dikkatinizi çekmiştir. “Apastol Meyhanesi”.
Muğla eski kent dokusu içinde Saburhane Meydanı’nda Yörük kahvesinin hemen yanındaki tarihi bina Apastol Hanıydı.
Han 1850 ya da 1870 yıllarında Rum ustalar tarafından yapılmıştı. Hanın alt katı Apastol tarafından meyhane olarak işletilmiş, üst katı da konaklama hizmeti vermişti.
Han mübadelenin ardından 1927′den 1954 yılına kadar ilkokul olarak kullanılmış, ardından boşaltılmıştı. 1999 yılında çıkan yangında tamamen kullanılmaz duruma gelen Apastol hanı can ve mal güvenliği açısından tehdit oluşturunca 2006 yılında koruma kurulu onayıyla yıkılmış, Muğla Belediyesi tarafından kamulaştırılmasının ardından Dokuz Eylül Üniversitesi tarafından hazırlanan rölöve ve restorasyon projesiyle yeniden yapılmıştı.
Han bugün Muğla Büyükşehir Belediyesi Zabıta Daire Başkanlığı olarak hizmet veriyor.
Apastol Hanı yeniden restore edildiğinde buranın Muğla Belediyesine ait bir kafeterya olarak kültür turizmine hizmet vermesi bekleniyordu.
Ancak büyükşehir statüsüyle gelen yeni yönetim biçimi iki ayağımızı bir pabuca sokunca, yer sıkıntısı çeken Muğla Büyükşehir Belediyesi binayı Zabıta Daire Başkanlığı’na tahsis etti.
Saburhane Meydanı ile özdeşleşen ve kent hafızasında Apastol Hanı, Apastol Meyhanesi olarak bilinen bu tarihi mekan aynı zamanda kentin yaşam kültürünü oluşturan bir mirastı.
Kentin külhani kültürüne yer etmişti. Kafayı çekmiş, ayakta durmakta zorlanan bir müptelaya “Apastol’un meyhanesine mi gittin” denilirken, bir şeyi anlamakta zorluk çeken, söyleneni anlamayan kalın kafalı birisine de “Apastol kafalı” denilmesi tesadüf değildi.
İri yapılı, koca elli ayaklı olanlara da “Apastol” denilirdi.
Meyhaneci Apastol böyle birimiydi? bilmiyoruz.
Bildiğimiz “Apastol Hanı’nın yeniden restore edildiği ve Apastol Meyhanesi’nin yaşatıldığı. Yanlış duymadınız.
Muğla merkezde Turgutreis caddesinde gazetemiz imtiyaz sahibi Gökhan Çağlav’ın işlettiği Arabacı Rastaurant’ın bir bölümü kentin yaşam kültüründe yer etmiş bu mirası korumak adına “Apastol Meyhanesi” olarak hizmet veriyor. Apastol’un adı bu meyhanede yaşatılıyor.
Rum mavisi, tahta sandalye ve masası ile çim çim mezeleriyle, özenle bezenmiş bu mekân yok olan meyhane kültürünü yeniden yaratıyor…
Ayranlı beyaz duvarlarında; Oktay Rifat, Can Yücel, Orhan Veli, Edip Cansever, Neyzen Tevfik, Ömer Hayyam, Nazım Hikmet ve Aydın Boysan’ın stilize edilmiş şiirleri yer alıyor.
Mekana girişte sizi Oktay Rifat’ın “Burası Dalyan kahvesi, ortalık süt mavisi, Apastol bu ne biçim meyhane, tabağımda bir bulut, kadehimde gökyüzü” şiiri karşılıyor.
Arabacı Restaurant Apastol Meyhanesi’nde; mavi ile beyaz, piyazla sirke, şiirle alaturka birbirine karışmış, müthiş bir nostaljiyi oluşturuyor.
Söylemesi ayıptır (!) Gazeteci tayfası geçtiğimiz gün oradaydık, kaçamak yaptık.
Bu anı kokan mekanda adeta kaybolduk.
Vakit ilerledikçe karayağız, kaytan bıyıklı Akif usta, tıpkı Apastol’a benziyordu.
Akif, çaktırmadan halimize gülüyordu…
Gönderen zeyende zaman: 10:24 Hiç yorum yok:
Rıfat Ayaydın 1915 yılında Muğla’da doğdu. Ailesi daha sonra İstanbul’a yerleşti. Öğrenimini Harp Okulu’nda tamamlayarak çeşitli askeri görevlerde bulundu. Ordudan ayrıldıktan sonra Emniyet Genel Müdürlüğü ile Etibank yönetim kurulu başkanlığı yaptı. 20 Nisan 1974 tarihinde Ankara’da öldü. Ailesinin mûsikiye âşinalığı vardı ve büyükbabası neyzendi. Mûsiki çalışmalarına on iki yaşında ud dersleri alarak başladı. Gençliğinde mevlevihânelere devam eder, semâzenlik yapardı. Başlangıçda ney çalmaya da heves
etmişti. İlk ud hocası Ali Rıza Bey’dir. İzmir’de bulunduğu sıralarda Kanûni Fethi Bey ile Selânikli Ahmed Efendi’den yararlandı. Bu hocalardan geniş bir repertuar edinerek mûsikinin pratik yönlerini öğrendi. Orta derecede ud çalardı.
Gönderen zeyende zaman: 10:12 Hiç yorum yok: