1999 yılında Arti Film i devralan, Devrim Arabaları, Kavşak, Nar, Eylül ve İz - PDF
1 TÜRKER KORKMAZ: YAPIMCI TÜRKİYE DE GÖRÜNMEZ ADAMDIR 1999 yılında Arti Film i devralan, Devrim Arabaları, Kavşak, Nar, Eylül ve İz (Reç) gibi filmlerin yapımcılığını üstlenen ve aynı zamanda SE-YAP ın Yönetim Kurulu nda da görev yapan Türker Korkmaz la Türkiye de yapımcılık mesleğinin detaylarını ve filmlerin gösterime girme konusunda yaşadığı sıkıntıları konuştuk. Geçen sayımızda başladığımız Türkiye de Dağıtım Sorunu dosyasının bir parçası olarak, son dönem Türkiye sinemasında önemli bağımsız filmlere imza atmış bir yapımcı olan Korkmaz ın perspektifinden bu sorunun yapımcılara yansımalarını öğrenmeye çalıştık. SÖYLEŞİ: BARIŞ SAYDAM fisterseniz bir yapımcının görevleri tam olarak nedir, bir filmde nelerden sorumludur onunla başlayalım. Türkiye de yapımcı aslında filmin her şeyidir. Dünyada para veren yapımcı var, bir de film çeken yapımcı var. Bizde para veren de film çeken de aynı insanlar. Yeni çıkan bir kavram var, uygulayıcı yapımcı dedikleri. Türkiye de yapımcılık sisteminde uygulayıcı yapımcı, prodüksiyon amiri. Bir yapımcı yılda birden fazla film çekmeye başlayınca altında ekipler oluşturuyor, orada sistem işliyor ama bizde işlemiyor. Burada uygulayıcı yapımcılığı da kendim yapıyorum ki bence işin en keyifli kısmı o zaten. Yapım koordinatörlüğü adı altında. 44 HAYAL PERDESİ 35 - Temmuz - Ağustos 2013
2 Fotoğraf: İbrahim Yavuz Özer Onun dışında yapımcı, para bulmak, filmi satmak, filmin tüm anlaşmaları, sözleşmeleri, finansı gibi her şeyi yapmak zorunda; çünkü Türkiye de film yapmak için sektörden gelmeniz lazım. Benim bu kadar param var, haydi film çekeyim diyemiyorsunuz. Deseniz bile olmuyor, o yüzden yapımcı filmin her şeyi, sahibi, uygulayıcısı, koordinatörü ve en kötüsü de satış meselesinden sorumlu. Yoksa keyifli bir film çekiyorsunuz, sonra kanallarla, dağıtımcılarla, sinema salonlarıyla muhatap olmak zorundasınız. O yüzden yapımcı ne iş yapıyor diye sorarsanız, yapımcı film çekiyor. Burada en vahim unsur, yapımcı bütün telif hakları sahiplerinden (senarist, müzisyen, yönetmen, oyuncu) hak devirlerini alıyor. Yapımcı bütün hakları kendi üzerine alıyor ama maalesef film yapımcıyla anılmıyor, yönetmen ve oyuncularla anılıyor. Bütün iniş çıkış yapımcıya ait ama film iş yaptığı ya da ses getirdiği zaman her şey yönetmen ve oyuncuya ait. O yüzden yapımcı Türkiye de görünmez adam. fyurtdışıyla kıyasladığınız zaman peki Türkiye de yapımcılık ne durumda? Örneğin isimden bahsettiniz, Oscar törenlerinde önce yapımcının ismi geçer. Türkiye de kataloglarda bile yapımcının adı yoktur, bazen yapım şirketi bile olmaz. Bunlar hâlâ bir sektör olamadığımızı gösteren önemli göstergeler aslında. Hâlâ bir filmin hikâyesi üzerinden yönetmenin o Temmuz - Ağustos HAYAL PERDESİ 35 45
3 Türkiye de kataloglarda bile yapımcının adı yoktur, bazen yapım şirketi bile olmaz. Bunlar hâlâ bir sektör olamadığımızı gösteren önemli göstergeler aslında. Hâlâ bir filmin hikâyesi üzerinden yönetmenin o filmi nasıl çektiğini konuşuruz. filmi nasıl çektiğini konuşuruz. Biz mesela reklâm filmi çektiğimiz zaman, reklâm filmi de yönetmene gelir, hâlbuki onun altındaki yapım ekibinin kalitesi de önemlidir. Yönetmen tabii ki çok önemlidir. Yönetmen, bir masalı anlatan adamdır ama masalın oluşması için pek çok şey gerekir. Maalesef Türkiye de bu sistem işlemiyor. Bir filmin temsil hakları yönetmende, ama bir filmin satış hakları yapımcıdadır. Eskiden yapımcının telifi vardı. Yirmi yıl önce bu hak devirlerinden dolayı yapımcı da telif alırdı. Şimdi hiçbir hakkı yok. Kültür Bakanlığı nezdinde de yok. Kültür Bakanlığı na imzayı atmaya gittiğinizde sizden yönetmenin, senaristin ve oyuncuların devir sözleşmelerini istiyorlar. Şimdi bir sürü oyuncu derneği var ve onlar televizyon dizilerini yurtdışına satanlara bir sürü dava açacaklar. Oradaki devir sözleşmesi gereği aslında yapımcı en az parayı kazanandır, kanallar orada esas parayı kazanıyor. Dünyada esas sözü yapımcı söyler ya, yapımcı Allah tır derler, senaryoyu da oyuncuyu da değiştirir. Bizde o sistem işlemiyor, ancak yönetmen-yapımcı olursan. Örneğin Osman Sınav, Tolga Örnek in yaptığı gibi... fyapımcılığını üstlendiğiniz filmlerde sizin temel aldığınız kıstaslar nelerdir? İlk önce senaryoya bakıyorum. Senaryonun içinde ben var mıyım, senaryonun üstüne bir katkıda bulunabilir miyim diye bakıyorum. Senaryodan daha önemlisi bir filmin nasıl çekilebileceğine ve yönetmene bakıyorum. Özellikle Kavşak ve Nar a baktığımız zaman, senaryoda zaten filmin yönetmenin tarzının ne olabileceğini, o filmin finalinde ne olduğunu görebiliyorsunuz. Eğer onu göremiyorsam, senaryosu ne kadar iyi olursa olsun girmemeye çalışıyorum. fdevrim Arabaları, Kavşak, Nar, Eylül ve İz (Reç) gibi filmlerin yapımcılığını üstlendiniz. Öncelikle bu filmlerin dağıtımıyla ilgili yaşadığınız sorunlar nelerdi? Benim Elveda şansıma, Katya ben dağıtımla ilgili bir sorun yaşamadım. Yani dağıtımcı sorunu yaşamadım, sinema sorununu hep beraber yaşıyoruz zaten. Devrim Arabaları nı Pinema dağıttı, benim ondan sonraki bütün filmlerimi de Medyavizyon dağıttı den sonra çok ciddi bir dağıtım sorunu artarak devam ediyor. Şimdi özellikle Mars Grubu nun film yapımcılarından kopya başına belirli bir rakam talep ettiğini duyuyoruz. Bunlar çok vahim şeyler. Sanat ya da gişe diye ben ayrım yapmıyorum, her film gişe yapsın diye çekilir. Para kazanmak için olmasa bile seyirciye ulaşmak için film yapılır. Gişe eşittir para değildir. Şimdi seyirciye ulaşmak için bile kopya başına üç yüz avroluk paralar konuşuluyor. Zaten 1+1 lik anlaşma yapıyorlar sizinle. Normalde 2+1 yapılsa, belki de 46 HAYAL PERDESİ 35 - Temmuz - Ağustos 2013
4 bugün sanat sineması dediğimiz filmler daha çok seyredilecek ama daha birinci hafta sinema salonu kendi cirosunu karşılamadan senin filmini çekiyor zaten. O zaman hiç şansın yok. Daha da vahimi salonlarda egemenliği olan büyük gruplar o filmi almazsa, küçükler de almıyor. Bu filmi onlar almadığına göre, bu film kötü film demek diye düşünüyorlar. Geçen sene yaklaşık seksen film çekilmiş, bunlardan elli küsuru vizyona girmiş. Kalan otuz film çöp, nasıl olacak? O zaman neden film çekiyoruz? fgörece daha bağımsız filmlerin vizyon plânlaması yapılırken salonların sizden talep ettiği ölçütler neler? Kavşak ta mesela şu anda hata yaptığımızı düşünüyorum. Çıktığımızda altmış yedi kopya girdik, anlaşmamız 1+1 miş. O zaman o kadar tecrübeli değildim, bilmiyordum. Daha ilk hafta film çekildi, hâlbuki bana sorarsanız Kavşak filmi üç dört hafta oynayacak bir filmdi. Eylül filmi zaten ortada kalmadı. Beğenen çok beğendi, beğenmeyen hiç beğenmedi. Ama dağıtımcıdan çok sorun sinema salonlarının kestirip atmasıydı. Dağıtımcılar filmi dağıtmak, göstermek ister zaten oradan para kazanıyor ama sinema salonları göstermediği zaman ilk başta yapımcı çöküyor. Bu durumda otokontrole gidiyorsun, çünkü devamlı sinema salonları şunu söylüyor: Gişe filmi! Şimdi benim filmlerimin ortalama en yüksek bütçesi dört yüz bin dolar, bir gişe filmi çekmek için bir milyon dolarlık film yapman lazım. Seyirciye ulaşmak için kopya başına üç yüz avroluk paralar konuşuluyor. Zaten 1+1 lik anlaşma yapıyorlar sizinle. Normalde 2+1 yapılsa, sanat sineması dediğimiz filmler daha çok seyredilecek ama daha birinci hafta sinema salonu kendi cirosunu karşılamadan senin filmini çekiyor. O zaman hiç şansın yok. Daha da vahimi salonlarda egemenliği olan büyük gruplar o filmi almazsa, küçükler de almıyor. ftürkiye de sinemaya giden seyirci sayısı ve salon doluluk oranı her geçen gün daha da azalıyor. Bunun yanında AFM ve Mars Grubu arasındaki gibi sektörel birleşmeler ve tekelleşme de kendini gösteriyor. Bu gelişmelerin yapımcılar ve yönetmenler üzerindeki etkisini nasıl yorumluyorsunuz? Artık Türk filmlerinin gişe rakamları yüz-iki yüz binlerde oynuyor. Yanlış hatırlamıyorsam, geçen sene sadece beş film bu rakamları geçebildi çünkü kopya sayıları yeterli değildi. Üç yüz kopya giremediğiniz sürece bir milyon seyirci yapmanız mümkün değil. Maksimum on kopya girebiliyorsunuz. Bu durumda önce kendinizi kontrol ediyorsunuz. Yirmi kopya girersem, yirmi kopya demek yirmi bin dolar demek. Yirmi bin dolar kopyaya bağlayacağıma, on kopya gireyim on bin dolar kazanayım diyorsunuz. Bu yapımcının gücüyle ve yapımcının bunun arkasında nasıl durduğuyla ilgili. Eskiden bir filmi çektikten sonra dağıtımcı kopyaları vadeli olarak sizin adınıza Temmuz - Ağustos HAYAL PERDESİ 35 47
5 Cinemaximum Grubu sinema salonlarının büyük bölümüne sahip. Biz ilk şoku atlattıktan sonra madem bu kadar salonları var, kapasitelerini büyütüyorlar, bir salonda da bizim filmlerimizi gösterirler diye düşünüyorduk ama maalesef tam tersi yönde açıklamalar oldu. Gişe yapmayan filmi niye göstereyim, o zaman herkes film çekmesin diyorlar. bastırtırdı. Kırk beş kopya ise, dağıtımcı bunu sizden mahsup etmek üzere bunu yapardı. Ama şimdi o kadar karşılıksız ki filmler, doğal olarak dağıtımcılar da bu rizikoya girmiyorlar. O zaman ne yapıyorsunuz, on kopya basıyorsunuz. Şu an yirmi üçüncü haftayı geçtik vizyon takviminde, bu kadar eylemin yaşanmasına ve sinema salonlarının çöküş içinde olmasına rağmen en çok gişeyi Hızlı ve Öfkeli 6 (Fast and Furious 6) yaptı. Türkiye de bir yabancı filmin bir milyon gişe yapması önemli bir rakamdır. Bakın filmin seyredilme oranlarına, gündüz seansları hep yoğunlukta. Millet gündüz filmi izlemiş akşam eyleme gitmiş. Yani böyle bir film yapmadığınız sürece Türk sineması önümüzdeki bir yıl içinde ciddi bir çöküş içine girecek. Aksiyon sinemasından bahsetmiyorum. Seyircinin sinema salonlarına girmeyeceğinden bahsediyorum. fkopya ve gişe sayısında yalnız şöyle de bir durum var: Örneğin Aşk (Amour, 2012) filmi ikinci haftasından sonra tek salonda oynamasına rağmen ciddi bir gişe yaptı. Çok fazla kopyayla salonlarda gösterilen pek çok büyük bütçeli filme göre performansı çok daha iyiydi. Piç i çekebilseydik, biz şöyle bir strateji geliştirmiştik. Temel (Kerimoğlu) ağabeye dedik ki, biz Piç filmini sadece senin sinemanda (Beyoğlu Sineması) gösterelim ama bize altı ay salon ver. Yani bizi altı ay boyunca çıkartma. O da dedi ki her seansta en az üç yüz elli yapması lazım kendimi kurtarabilmem için. Bir kopyayla her seansta üç yüz elli yapınca altı ayda bu yüz bin seyirci yapıyor. Yirmi kopya girip zarar etmektense, bir kopya girip seyirci yapmak aslında daha ulaşılabilir bir şey. Türkiye de bir sektör olamadığımız ve televizyon destekli bir sinema da yapamadığımız için televizyona ön satış yapsak, televizyonda filmimizin yayınlanacağını garantilesek bile salonlar birazcık daha sabırlı davranabilir. Ama bir sektör olmadığı için herkes kendi köşe başlarında oynuyor. Burada gerçekten yapımcı macera peşinde koşuyor. Keşke bilet fiyatları Türkiye de beş lira olsa, on beş lira çok yüksek bir rakam. Bunun altı lirası yapımcıya gelen kısmıdır. On bin seyirci yapıp da altı lira kazanacağımıza, beş lira olsun bilet, yüz bin seyirci yapsın. Sinemada bizde ara var, neden çünkü arada dışarı çık, mısır ye, içecek al. Majestic Sineması nın önünde mısır ve kola dâhil 6.99 yazıyor. Şimdi bunu 6.99 a yapabiliyorsan, demek ki sinemanın ederi budur. Sinema çok pahalı bizde. Hele de bir 48 HAYAL PERDESİ 35 - Temmuz - Ağustos 2013
6 AVM de sinemaya gittiğiniz zaman ulaşım, yemek vs. yüz liradan az olmuyor. fdaha dengeli bir gösterim sistemi kurmak için sizce neler yapılabilir? Cinemaximum Grubu sinema salonlarının büyük bölümüne sahip. Biz ilk şoku atlattıktan sonra madem bu kadar salonları var, kapasitelerini büyütüyorlar, bir salonda da bizim filmlerimizi gösterirler diye düşünüyorduk ama maalesef tam tersi yönde açıklamalar oldu. Gişe yapmayan filmi niye göstereyim, o zaman herkes film çekmesin diyorlar. fyasal bir düzenleme yapılarak Türkiye deki salonlara belli düzeyde yerli film oynatma gerekliliği getirilirse, bu sorun çözülebilir mi? Devletten çok televizyon kanalları önemli aslında, tabii buna devletin de önayak olması lazım. Haftada yayınlanan bir dizi fiyatına bir sinema filmi çekiliyor Türkiye de. Kanallar yeni salonlarla anlaşsa, film önce o salonda gösterilse, sonra da o kanalda fçok yakın bir tarihte Cinemaximum Grubu dijitale geçiş yapılacağını duyurdu. Bunun sektöre olası etkileriyle ilgili ne düşünüyorsunuz? Ama bir yandan da o avantaj olabilir. Sekiz kopyayı dijitale yani DCP ye geçtiğiniz zaman, onun bedeli bir kere verilen 2500 avro ve sonrasında bir hard disk sadece. O yüzden bence sonradan 35mm. basmaktansa bir avantaj haline gelebilir; çünkü sinema salonları da anında refleks gösterebilir. Şöyle de bir absürtlük var tabii, sinema salonları dijitale dönüyor ama filmin işletme belgesini alabilmek için Kültür Bakanlığı na 35mm. teslim etmek zorundasınız. Şu an 35mm. ye basmak çok pahalı. Tek kopyayı 35mm. döndürme parası yirmi bin dolar. DCP formatında zaten çoğu film çekiliyor, o yüzden bu bence bir avantaj olabilir. O zaman sinema salonu, belirli bir kalitenin altında kalsa bile, DCP ile onu kurtarabilir. fdağıtımdaki tekelleşme bu şekilde giderse, bunun sonu ne olur peki? Çok umutsuzum açıkçası. Genel olarak Türkiye nin sinema seyircisi genç kitleydi ve bu genç kitlenin anlatacak bir hikâyesi yoktu. Şimdi bir adrenalinle en azından Başbakan ın deyimiyle sandığa gidene kadar sinema salonlarına gitmeyeceğini düşünüyorum. Özellikle bu senenin Türk sineması için çok vahim olacağını inanıyorum. Takip edebildiğim kadarıyla da yeni çekilen filmlerin bu talebi karşılamayacağını düşünüyorum. Bu yüzden zorlu bir yola giriyoruz. Doğal olarak bu dağıtım ve sinema salonlarının para kazanmasını da etkileyecektir. Temmuz - Ağustos HAYAL PERDESİ 35 49