DOÇ. DR. İSMET ESENYEL - Teşvik sistemi ve turizm destinasyonları
26 Mart 2018, 05:49
Tunalı Hilmi’de yürürken geceleyin genç bir oğlan gitarıyla çalıp söylüyordu. Gitarımın tellerine kaygısızca vururdum. Yanımdan geçen yaşça annemiz, babamız görünümündeki iki güzel Ankaralı çift “Ah duydun mu Gönül Alpay’ın şarkısını çalıyor” dedi ve bir anda ilgim o yöne doğru kaydı. Ben de o şarkıyı çok severim. Müziğin gücü buradan geliyor açıkçası.
O anlarda sihirli bir değnek dokunmuş gibi herkes şarkıyı pürdikkat dinlemeye başlamıştı. Birden çevremi bir grup genç topluluk sardı.
Şarkının melodisindeki İspanyol çağrışım, bu yabancı genç topluluğu şarkıya eşlik eder bir hale soktu. Söylenen sözleri bilmiyorlardı ama şarkının enerjisi ve hüznünden etkilenmişlerdi besbelli. Bir an düşündüm.
Hani benim ülkemde müzik de iki toplum için büyük bir güç olabilirdi. Bir de madalyonun öbür tarafı da var. Haberi okurken tüylerimi diken diken eden Limasol’daki bir meslek lisesinde müteahhit firmanın döşediği parke taşlarını sırf adanın kuzeyinden alındıkları için döşendikten sonra tekrardan sökülmeleri beni tarifsiz bir duygu seline kaptırdı.
Eğer bu olay doğruysa; bu adadaki iki toplumun gerçekten bir arada yaşaması için atılan her adımın Helen faşizmi ve Megalo İdea ülküsünden eninde sonunda geri döneceğini bilinmesini isterim.
Aslında yanılmadım, hem de hiç. Belki nesiller değişir, yaşanan acılar unutulur, nefretin yerine sevgi tohumları ekilir düşüncelerim maalesef yine direkten döndü.
Türkiye’miz ile Kuzey Kıbrıs’ın yeni hamleleri
O yüzden Türkiye’miz çok yakında bu terör illetinden kurtulduktan sonra siyaseti şekillendiren iki toplum liderlerinin alması gereken radikal kararlar olmalı.
Askeri yönden güçlüyseniz dünya size karşı gelmekten korkar, tabiri caizse tırsar. Ne mutlu bize ki tüm dünyadaki Türklük ve Müslümanlık aleminin tartışmasız lider konumundaki Anavatan Türkiye’miz var.
Başımız dik, yüreğimiz onun için çarpan. İşte bu tabloda yepyeni hedefler ve atılacak ekonomik adımlar ile adanın kuzeyini gerçek bir turizm ve eğitim adası yapmalıyız.
Bu arada teknoloji vadilerine de çok büyük önem veriyor ve destekliyorum. “Asrın Projesi” denilen ve adamızı Türkiye ile kalbe giden aort damarı misali gibi bağlayan su temin projesinin yanında elektrik akımı gerçekten Kuzey Kıbrıs için çok büyük bir açılım olacaktır.
Özellikle katıldığım GAÜ’de Dünya Su Günü dolayısıyla düzenlenen panelde ortaya çıkan sonuçla paralel olarak “Güzelyurt havzası bir an önce Anavatan Türkiye suyundan tarım amaçlı kullanmaya başlamalı”.
Gerekli altyapı çalışmaları en önemli öncelikler arasında olmalıdır. Az önce de belirttiğim gibi siyaseten ekonomik anlamda peşi sıra büyük mega projelerin zamanı da gelmiştir. Hangi konuda? Maraş kenti 2018’de turizm anlamında siyasetin başrol oyuncusu olmalıdır.
Güneyli komşuların hidrokarbon yatakları için vurdumduymaz tavırları, Kıbrıs Türkleri’nin haklarını hiçe sayan adımları karşısında verilecek en güzel cevapların en büyüğüdür Maraş.
Mağusa’nın Varoşa .. 2026 yılında yepyeni bir Maraş sloganı ile ve bu bilinçle hareket etmeliyiz.
Turizm sektörü dinamizmi
Turizm sektöründeki anlık ve çevresel faktörler ile etkileşim bir anda gündemi ilgilendiren en önemli başlıklar arasında olabiliyor.
Sebepleri arasında birçok sektörü doğrudan ve dolaylı şekilde etkilediğini söyleyebiliriz. Bizler buna kısaca (multipler effect) diyoruz. Öylesine kocaman bir sektörden bahsediyoruz ki hemen hemen turizm sektörü ve ekonomisinin dışında kalan başka bir sektör yok gibi. Örneğin (oteller, moteller, restoranlar, cafeler, taksiler, otobüs sektörü, bankacılık ve finans, çarşı, pazar, esnaf, seyahat acenteleri, yerli üreticiler (gıda, sebze, meyve) tarım, inşaat, inşaat malzemesi satan yerler, beyaz eşya, kumaş ve perdeciler, küçük ve büyük baş hayvan üreticileri okullar, üniversiteler) inanın ilk aklıma gelenler.
Her kesim, turizm sektöründeki gelişimden faydalanabilir ve bunu ekonomik anlamda kazanıma dönüştürebilir. Yapılması gerekli olan ana başlıkları açıklayıp, daha sonraki yazılarımda bu ana başlıkları açacağım.
1- KKTC yeni turizm haritası ile kendi içerisinde bölgesel farklılıklar koymalı ve var olanların yanına yeni turizm destinasyonları yaratmalı (Mega proje Maraş)
2- 2026 yılı turizm stratejisi hedefinde özellikle Bafra Bölgesi yatırımları sonlandırılmalı
3- Kuzey Kıbrıs’ta destinasyon olarak sürdürülebilir bir teşvik modeli benimsenerek “Adanın kuzeyinin siyasi ve ekonomik konjektüründen kaynaklanan realite ile hareket ederek 2026 hedefinde ortaya konulan 40 bin yatak, 3 milyon turist, 3 milyar dolar gelir getirecek unsurlara koşulsuz destekte bulunmak.
4- Bu unsurlar özellikle güneyli komşuların turizm pazarındaki adanın kuzeyini pazarlamak isteyen ancak siyasi ve ekonomik baskılar nedeni ile geri adım atan tur operatörlerinin elini güçlendirecek hamlelerin ortamının yaratılmasından geçmektedir. Madde 3’te belirttiğim unsurlardan dolayı TC, adanın kuzeyinin turizm destinasyon gelişimini henüz tamamlayamadığı ve adanın kuzeyine getirilecek olan turistlere (ister kara, deniz ve havayolu) ile desteğini çoğaltarak artırmalıdır. Güneyli komşular turizm pazarlama hamlelerinde söz konusu kuzeyin turizmine darbe vurmak ise; devlet olarak üç yıllık, beş yıllık büyük tur operatörleri ile anlaşma yaparak kuzeydeki operatörlerimizin önünü tıkamaktadır. Bizler bu hamlelere karşın yeni teşvik esaslarını bir an önce bu anlayışla çoğaltmak (turist başı verilen katkı ve alternatif turizm modellerinin cesaretlendirilmesi için finansman açısından kaynak artırımı) zorundayız.
5- 2017 yılında yakalanan ivmenin devam etmesi turizm siyasetinin ancak artarak sürdürülebilir bir platforma oturtulması ve Kuzey Kıbrıs marka değerinin aşağıya çekilmemesi için bu açılımların bir an önce sektöre duyurulması gereklidir. Sebebi ise; hem yatırımcı, hem de yurt dışındaki operatörler bu anlamda kendilerinin güvenli hissedeceği adanın kuzeyi söz konusu olunca ortamı görmek istemektedirler.
6- Türkiye 2015 yılında yaşadığı kalkışmanın turizmdeki kayıplarını sarmak için bu yıl aynen Yunanistan, GKRY, Mısır, Tunus gibi ülkelerin yaptığı gibi tur operatörlerine destinasyonun pazarlanmasının daha avantajlı olması anlamında yeni açılımlar getirmiştir. Bu perspektif ile bakıldığı zaman bizlerin de yabancı merkezli operatörlerin elini güçlendirmek şarttır.
7- Global turizm endüstrisinde kişi başı harcamalar maalesef her yıl azalmaktadır. Bu vesile ile denizin, güneşin, otelin yetmeyeceği mutlaka gelir getirici yan unsurları olan eğlence, gastronomi, kültür turizmine de ağırlık verilmesi gereklidir.
8- Özellikle yeni destinasyonlara girişte teşvikler normal destinasyonlara göre cazip hale getirilmelidir. Tüm dünyada Çin, Rusya, İran ve hatta düğün turizmi ile Hindistan parlayan yeni destinasyonlar olarak karşımıza çıkmaktadır.
9- Uluslararası uzun vadeli fonlar Kuzey Kıbrıs ölçeği düşünüldüğünde imkânsızdır. Bu vesile ile Türkiye ve Kuzey Kıbrıs’taki yatırımcıların hareket alanları finansman anlamında genişletilmeli, bürokratik bazı zorluklar azaltılmalıdır .
10 - Turizm gelirleri arttıkça, adaya daha fazla turist geldikçe, güneyli komşularımıza karşı ekonomik ve siyasi olarak daha fazla güçlü oluruz. Bu da KKTC’nin ekonomik kalkınması anlamına gelmektedir.
Mesaj nettir turizm arabamız beşinci vitesten altıncı vitese geçmeye hazırlanırken kendi kendimizin ayağına kurşun sıkıp vitesi 3’e almamalıyız. Bu bizleri önüne geçemeyeceğimiz stratejik hatalara sürükler. Ne mi olur? Söylemeye dilim varmıyor… Teşvikte de yeni açılımlar şart.
Turizm dolu günler dilerim.