Ülkemizin en uzun ömürlü festivali olan Antalya Altın Porta- kal Film Festivali, sıkı yönetim, darbe, sansür gibi nedenlerle kesintilere uğrasa da 41 yıldır sahiplerini buluyor. 2005 sezo- nunda ilk kez dünyaya açılan Festival, bu yıl da tartışmalarla sonuçlandı. Yine bir çok kişi beklediği ödülü alamadı ve yine bir çok kişi beklemediği ödülü alarak sürprizin tadını çıkardı. Sinemaya yıllarını vermiş emektar oyuncular ödüllendirilmeyi beklerken, yeni isim duyurmuş gençlere ödül verilmesi herkes için tam bir şok etkisi yaptı. Şimdi kafalarda haklı olarak şöy- le bir soru var: Bu gençler portakalın altınından olanını hak et- mek için ne yapmışlardı? Acaba dünyanın yedinci harikası bir oyunculuk mu ortaya çıkarmışlardı? Hayır… Hollyvvood’u hay- ran bırakacak bir yönetmenlik mi yapmışlardı? Elbette hayır… dünya sinemalarını geride bırakan senaryolar mı yazmışlardı? Tabii ki yine hayır!
Kuşkusuz yaptıkları iş kendilerine göre gü- zeldi. Ama yine de ço- ğunluk olarak ödülle- rin gençlere akması es- ki sinemacıları kızdırdı. Keza bu genç sinema- cılar da ödül almayı hiç beklemiyorlardı, röpor- tajlarında “buraya sa- dece festivali izlemek için geldim, ödül al- mak için anons edildi- ğimde ben de çok
şaşırdım, hiç beklemiyordum,” açıkla­malarında bulunuyorlardı.
Belki bu yılki ödüllerin gençlere veril­mesinin altında onları teşvik etmek, cesaretlendirmek anafikri yatıyor ola­bilir. Ama Antalya Altın Portakal Film Festivali, geçmiş yıllarda da bir çok kez bu ve benzeri tartışmalara konu oldu. Hatta bu “tartışmalara konu olmak,” festival için ödül vermek gibi vazgeçil­mez bir demirbaş olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu yüzden asıl tartışılması gereken ödüllerin kime niye, niçin ve kimin isteğiyle verildiği değil, festivalin görevini yapıp yapamadığı olmalıdır. Zira festival, öncelikle asıl görevini ih­mal etmektedir. Asıl görevi ise her si­nemacıya aynı ‘mesafede durmayı bil­mektir. Yönetmenin, oyuncunun ya da senaristin hangi fikre mensup oldu­ğuna bakmaksızın sadece sanatını de­ğerlendirme yeteneğine sahip olmak­tır. Mesela adı “Mesut Uçakan”, “Me­tin Çamurcu” olduğu için bu yönet­menlerin filmlerini halkın en az film seyrettiği saatlere koymamalıdır. Bu tür filmler, hep -ve yalnızca- halk jüri­si ödülü almaya mahkum bırakılma­malıdır. Ya da hangi filmde ahlak bakı­mından rezillik diz boyu ise o filme ödül vermek için yarışılmamalıdır. Ve­ya sinemacılar Antalya’da neredeyse bedava dağıtılan portakalları kapış­mak için filmlerine zoraki müstehcen sahneler koymak zorunda hissetme- melilcr kendilerini. Bu bakımdan, An­talya Altın Portakal Film Festivali’nin faydaları tartışmaya açıktır. Ama biz, her yıl yararlarından çok, festivale damgasını vuran tartışmaları tartışıyo­ruz. işte size başlangıçtan beri festiva­lin tartışmalar portresi…
Yıl 1956. Antalya’da bir şenlik başladı, henüz bir adı ve kimliği yoktu. Yıl 1964. Adalet Partili belediye başkanı Avni Tolunay, şenliği film yarışmasına çevirdi, ilk yarışmaya 33 film davet edildi, jüri birbirine küfür etti. Çıkan kavgada taraflar birbirlerine altın por­takallarla saldırdılar. Yıl 1967. Nilüfer Aydan, Ayla Algan, Ertem Göreç, izzet Günay, Lütfi Akad, Tarık D. Kakınç, Feyzi Tuna ve Ertem Eğilmez gibi sine­macılar, bir bildirge yayınlayarak, “fes­tival sonuçlan bakımından Türk sine­ması için zararlı olmaya başlamıştır, jüri üyeleri yetkisiz, bilgisiz kişilerden seçiliyor,” dediler. “Sevmek Zamanı” fil­miyle yarışmaya katılan Metin Erksan, jüri açıklandığında “bu jüri arasında benim filmimi değerlendirecek kimse yok,” diye bağırdı. Yıl 1968. Tarihe en kötü festival olarak geçti, 10 film katıl­dı. Yapımcı Turgut Demirağ’ın “benim filmim de dahil olmak üzere bu yıl An­talya’da kötü filmler festivali yapılmış­tır. Yakında festivale katılacak film bu­lamayacağız,” demesi meydan kavga­sına neden oldu, taraflar birbirlerine altın portakal heykelleri fırlattılar. Yıl 1970. İstenmeyen adam ilan edilen Yılmaz Güney, “Bir Çirkin Adam” fil­miyle ödüllendirildi. Yıl 1971. Sıkı yö­netim ilan edilmiş, festivalin keyfi kaç­mıştı. Yapımcı Özdemir Birsel, filmi bi­rinci olamayınca, “cumhurbaşkanı Cev­det Sunay’ın takdir ettiği filmi üçüncü­lüğe nasıl layık görürsünüz,” dedi, ödülü iade etti, ödül gecesine alınma­dı. Yıl 1976. Festivale heykeltıraşlar, ressamlar davet edildi, ilk kez festival canlanıyordu. Süreyya Duru’nun “Kara Çarşaflı Gelin” filmi Ankara’dan gelen bir emirle yarışma dışı bırakıldı. Yıl 1979. Hükümet, bazı sinemacıların filmlerini sansürlemek isteyince festi­val yapılamadı.
Yıl 1980. 12 Eylül askeri müdahalesi
ve sıkıyönetim ilan edilince festival yine yapılamadı. Yıl 1983. jüri ilk kez kavgasız gürültüsüz Zeki Ökten’in “Faize Hücum” adlı filmine ödül verdi. Final sonuçları önceden basına sızdırı­lınca olay çıktı. Yıl 1987. Festival tarihinin en kalabalık katılı­mı oldu. Ama jüriden birkaç kişi Sungu Çapan’ı dışlayınca olay çıktı. Yıl 1990. Festival kurulu, Yılmaz Güney’in filmlerini göstereceğini açıkladı. Başkan yardımcısı Hüseyin Şanlı ve An­talya emniyet müdürü Mehmet Cansev birbirlerine girdiler.
Şanlı, filmlerin gösterimini engellemeye çalışırken, emniyet müdürü yasak genelgesinin olmadığını söylüyordu. Perihan Savaş da elindeki belgeye göre ödülün kendisine verileceğini ama son anda elinden alınarak Hülya Koçyiğit’e verildiğini söy­ledi. Filmin yönetmeni Halit Refiğ ise en iyi yönetmen ödülünü Yusuf Kurçenli’yle paylaşmak istemedi ve ödülü iade etti.
Antalya Film festivali 2000’li yıllara gelene kadar daha bir çok tartışmaya neden oldu. 2000 yılında ise festivalin tartışma açı­lışı Nuri Bilge Ceylan ve Zeki Demirkubuz ile yapılmıştı. Tabii Gani Şavata’yı da unutmamak gerek. Bir çok sanatçı, genç si­nemacıların ödül töreninde sergilediği tavırdan rahatsız oldu, onları “saygısızlıkla” suçladı. Hiç kimse çıkıp ta bu gençlerin bir sancısı var, belki de haklılar, demedi. Aslında onların bu tavrı, söylenildiği gibi halka ya da Türk sinemasının ustalarına karşı değildi. Onlar, ağızlarında çikletle, buruşuk gömlekleriyle, kot pantolonlarıyla, yıllardır sinema derneklerinin çekişmeleriyle başlayan, skandallarla süren ve kavgalı biten festivalin saygın­lığını yitirmesine karşı bir protesto içindeydiler.
Ve yıl 2005. Festival, ödüllerin çoğunu gençlere vermekle ye- ni tartışmalara yelken açmış oldu. Tüm bunlara rağmen An- talya’nın portakalı hala ayakta ve kendini yaşatacak sinemacı- ları bekliyor. Ama tartışmaların odak noktası aslında belli. Tar- tışmamız gereken, festivalin görevinin ne olduğudur. Zira bu
güne kadar hangi yönetmen Altın Por- takal kazandığı için el üstünde tutuldu?
Ya da hangi oyuncu bu ödülü aldığı için piyasanın en pahalı oyuncusu oldu? Şu halde bu festivalin, bu ödülün Türk si- nemasına ve sinema sanatçısına getirisi nedir?