Anasayfa » Genel » Kayseri Tayyare Fabrikası hakkında bilinmeyen ve yanlış bilinenler…
Kayseri Tayyare Fabrikası hakkında bilinmeyen ve yanlış bilinenler…
Türkiye’de ilk kez uçak üretimi yapılan Kayseri Tayyare Fabrikası hakkında bilinmeyen ve yanlış bilinen birçok konu var. Havacılık Tarihi Araştırmacısı Rıfat Bayrak, Cumhuriyet’in Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı kapsamında kurulan tayyare fabrikası hakkında kitap hazırlığı yapıyor. Bayrak, tayyare fabrikasına dair yazılan ya da konuşulan çoğu bilginin yanlış olduğunu söyledi.
Kayseri Tayyare Fabrikası ile ilgili olarak hazırlayacağı kitap için 30 yıldan bu yana arşiv incelemesi ve sözlü tarih çalışması yapan Araştırmacı Rıfat Bayrak, fabrikaya dair yanlış bilinenleri şu şekilde sıraladı: Sümer Bez Fabrikası yerleşkesine ait olan bir fotoğrafın Kayseri Tayyare Fabrikasına ait olduğunun iddia edilmesi, TOMTAŞ ve Kayseri Tayyare Fabrikasının aslında farklı işletmeler olduğu, fabrikanın üretimi bıraktığı tarihe dair çarpıtmalar, üretimin tamamen montaj olduğuna dair söylentiler, Nuri Demirağ’ın Kayseri Tayyare Fabrikasında üretim yaptığına dair yanlış bilgiler ve Vecihi Hürkuş’un Kayseri Tayyare Fabrikası ile bağlantısına dair bilinmeyenler…”
TOMTAŞ ile KAYSERİ TAYYARE FABRİKASI AYNI MI?
Kayseri Tayyare Fabrikasıyla karıştırılan Sümer Bez Fabrikası fotoğrafı…
O FOTOĞRAF, SÜMER BEZ FABRİKASINA AİT
Havacılık Tarihi Araştırmacısı Rıfat Bayrak, internet sitelerinde ve bazı tarih dergilerinde, üzerinde Osmanlıca alfabeyle Tayyare Fabrikası yazan fotoğrafın da aslında yine Cumhuriyet’in Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı kapsamında Rus ortaklığı ile kurulan Sümer Bez Fabrikası’na ait olduğunu söyledi.
“ÜRETİM DE, MONTAJ DA YARI MONTAJ DA YAPILDI”
Araştırmacı Bayrak, Kayseri Tayyare Fabrikası’nı karalamak için zaman zaman ortaya atılan, fabrikada üretim değil yalnızca montaj yapıldığına dair söylentilere de açıklık getirdi. Bayrak, “Fabrikada montaj olan üretimler de vardır, yarı montajlar da vardır, tamamen kendi ürettiğimiz uçaklar da vardır. Nitekim, bugün bile hala hiçbir uçak fabrikası motorunu kendisi üretmemektedir. Dünyanın ünlü firmalarından motor aksamını satın alıp üzerine iskeleti ve kaportasını giydirmektedirler.” dedi.
Nuri Demirağ’ın Kayseri Tayyare Fabrikası’yla ilgisi..?
“NURİ DEMİRAĞ’IN KAYSERİ’YLE İLGİSİ VAR MI?”
Havacılık Tarihi Araştırmacısı Rıfat Bayrak, Nuri Demirağ’ın Kayseri’de uçak ürettiğine dair söylemlerin de yanlış olduğuna dikkat çekti. Demirağ’ın kendi imkânlarıyla İstanbul Beşiktaş’ta kurduğu kendi fabrikasında üretim yaptığını belirten Bayrak, Türkiye’nin ilk uçak tasarımcısı olarak bilinen Vecihi Hürkuş’un ise TOMTAŞ döneminde Kayseri’de test pilotluğu yaptığını kaydetti.
Kayseri Tayyare Fabrikası…
FABRİKADA ÜRETİM NE ZAMAN DURDU?
Fabrikanın kapatıldığı yıla dair de bir takım çarpıtmalar olduğunu belirten Rıfat Bayrak, 2. Dünya Savaşından beri bakım ve onarım işlerini daha çok yapan fabrikanın, 1950 yılında yapılan Marshall yardımlarının ardından tamamen üretimi bıraktığını anlattı. Bayrak şunları söyledi: “Fabrika, 2’nci Dünya Savaşının araya girmesiyle üretimine ara vermek zorunda kalmıştır. 1940 yılında en son 26 adet Magister üretip üretim hattını Ankara’daki Türk Hava Kurumu Uçak Fabrikası’na devretmiştir. Bu arada yurt dışından gelen eğitim uçaklarının bakım onarım hizmetlerini vermeye başlamıştır. 1950 yılında Marshall yardımıyla birlikte Amerikan uçaklarının da gelmesiyle bakım hizmetleri ağırlaşmış ve üretim tamamen bırakılmıştır. Çünkü Amerika’nın elinde savaş artığı çok fazla sayıda savaş malzemesi kalmıştır ve bunları çok ucuz bedellere Marshall yardımı alan ülkelere dağıtmıştır. Bakım onarım hizmetlerinin yoğunluğu nedeniyle fabrika, 1950 yılında 2. Hava İkmal Bakım Merkez Komutanlığı adını almıştır. Halen bu adı taşımaktadır ve envanterdeki pervaneli uçakların bakım üssüdür.”
Havacılık Tarihi Araştırmacısı Rıfat Bayrak…
“HAVA İKMAL ŞEHİR PARKI’NA UÇAK MÜZESİ YAPILMALI”
Kayseri Büyükşehir Belediyesi’nin projesi ile 2. Hava İkmal Bakım Merkezi fabrika sahasının Hava İkmal Şehir Parkına dönüştürüleceğini hatırlatan Rıfat Bayrak, buraya uçak müzesinin de yapılması teklifinde bulundu. Kayseri’nin, Tayyare Uçak Fabrikası ile birlikte müthiş bir sanayi hamlesi yaptığını anımsatan Bayrak, “Burası teknik eleman yetiştirmiştir. Oradan emekli olanlar dışarıda çok güzel işler yapmıştır. Oradaki iş ve emek gücü Kayseri’nin itici gücü olmuştur. Daha sonra kurulan Sümer Bez ve Anatamir Fabrikası, diğer tekstil firmaları ve mobilya sektöründe İç Anadolu’da dünyanın sayılı şehirlerinden biri olmuştur. TOMTAŞ’tan başlayan süreçten itibaren Kayseri Tayyare Fabrikası ve bugün Hava İkmal Bakım Merkezi Kayseri’nin itici gücüdür. Şu anda orasının kapatılıp büyük bir park haline getirileceği söyleniyor. İnşallah hangarlar olduğu gibi orijinal şekliyle korunur ve orada imal edilen uçaklardan birer örnek de orada sergilenir. Bu, Kayseri turizmine de katkıda bulunacaktır” ifadelerini kullandı.
Hava İkmal ParkıKayseri Tayyare FabrikasıNuri DemirağRıfat BayrakSümer Bez FabrikasıTOMTAŞUçak MüzesiVecihi Hürkuş