Dr. Tulp'un Anatomi Dersi "The Anatomy Lesson of Dr. Tulp" - Rembrandt
1600'lü yıllar Hollandası'nda anatomik incelemeler halka açık şekilde "anatomik tiyatro" adı altında yapılan sosyal aktivitelerdi. Belirli bir ücret ödeyerek halktan insanlar bu aktiviteye katılabilirlerdi. Eserde işlenen anatomik inceleme de 31 Ocak, 1632 tarihinde yapılan gerçek bir anatomik incelemeyi resmetmektedir. İncelemeyi yapan cerrah, Dr. Nicolaes Tulp, beraberinde bir yakın izleyiciler grubu ile resmedilmiştir.
Anatomik incelemenin gerçekte 5 gün sürdüğü bilinmektedir. Fakat normal şartlarda ilk iki günde gövde ve kafada incelemeler yapıldıktan sonra 3. günde üyelere geçilmesi bir kuraldır. Halbuki eserde Rembrandt koldan başlamış bir incelemeyi tercih etmiştir. Dolayısı ile burada gerçek anlamda bir "anatomi"den* söz etmek de mümkün değildir. İncelemenin yapıldığı masanın ucunda, resmin sağ köşesinde büyükçe bir anatomi kitabının açık durduğunu görürüz. Dr. Tulp'un bir yandan incelemeyi yaparken diğer yandan kitaptan kavramlar açıklıyor olması muhtemeldir.
Eserdeki katılımcıların hepsi tıpkı anatomik incelemeyi izlemeye gelen dönem Hollandalıları gibi, resimde yer alabilmek için Rembrandt'a ödeme yapan halktan seçkin insanlardır. O dönemde böyle bir etkinliği bu şekilde en yakından izlemenin ne denli prestijli olduğu bilindiği için bu eserde portrelerinin yer almasının da bu seçkin katılımcılara bir çeşit gurur sunmuş olacağı kesindir. Aynı zamanda resimde güzel ve özenli törensel giysiler içinde yer alıyor olmaları dönemde bu tarz kamuya açık olaylara verilen önemi gösterir. Bugün resimdeki figürlerin hepsinin ismi bilinmektedir. Dr. Tulp'un sağ tarafında arkada yer alan figürün elindeki parşömen katılımcıların isimlerini ve olayın tarihi açıkça göstermektedir. Resimdeki figürlerin doktor olmadıklarını anlamak kısa bir incelemeden sonra çok da zor değildir aslında. Nitekim, ön kısımda yer alan dikkatli üç izleyici dışındakiler ne olayla ne de Dr. Tulp ile ilgilidirler. Soldaki ikisi tamamen olaydan dikkatlerini ayırmışken, arkadaki iki figür ise eserin seyircisine bakmaktadırlar. Dr. Tulp ise kadavraya veya hemen yanı başındaki katılımcılara bakmak yerine bakışlarını daha ileriye, anatomik incelemeyi izlemeye gelmiş kalabalık izleyici topluluğuna yöneltmiştir. Bu bakış tarzı Dr. Tulp'un duruşuna bir rahatlık ve özgüven ekler.
Eserde Dr. Tulp'un incelediği koldaki kas grubunu seyircilere göstermek amacı ile çektiği gözlemlenebilir. Bir yandan sol eli ile yaptığı hareket başta anlamsız gibi görünse de aslında eylemini açıklamaktadır. Özellikle hemen önde yer alan iki dikkatli izleyiciye dikkat edilirse birinin Dr Tulp'un eline, diğerinin de kadavranın açık koluna baktığı görülür. Dr. Tulp, hemen birazdan çekeceği kas grubunun elin parmaklarında nasıl kasılmalara neden olacağını sol eli ile işaret etmekte, izleyiciler ise bunu dikkatle gözlemlemektedir. Bu noktada Rembrandt'ın bir zaman periyodundaki anlık görüntüyü ne denli başarılı biçimde dondurup resmettiğini anlarız.
Rembrandt, Caravaggio'nun "chiaroscuro" tarzından (bknz. Aziz Thomas'ın Şüpheciliği "The Incredulity of Saint Thomas" - Caravaggio ve İsa'nın Mezara Konulması "The Entombment of Christ" - Caravaggio) etkilenerek oluşturduğu eserinde geri planda koyu bir fon ve karanlık tonlar kullanırken parlak renklerle figürleri ön plana çıkarmıştır. Figürlerden daha da parlak tonlarda en açık renkle betimlenmiş olan kadavra resmin en dikkat çekici figürüdür. Canlı figürler ile ölü arasındaki zıtlık bu şekilde vurgulanırken, ölüm ve yaşam arasındaki ayrım da çizilmiş olur. Benzer şekilde canlı figürlerin yüzleri yumuşak tonda bir ışıkla özenle aydınlatılıp gövdeleri karanlıkta bırakılırken, kadavranın başı karanlıkta iken gövdesi tamamen aydınlatılmış; iki dünya arasındaki fark vurgulanmıştır.
Konum: Mauritshuis Kraliyet Resim Galerisi "Mauritshuis", Lahey
Çok ilginç… Bu eseri şimdiye kadar, o kadar çok yerde görmüşlüğüm var ki… farklı fakültelerin fuayelerinde, farklı seminerlerin başlangıç veya sonlanma slaytlarında… Her gördüğümde hoşuma gitmiştir. Her defasında bir anatomistin öğrencilerine verdiği ilkel bir anatomi dersinin resmedildiğini düşünmüşümdür. Tabi ki bunu düşünürken anlam veremediğim ve bağlantısını kuramadığım bazı öğeler olmuştur. Ancak bunları incelemek veya araştırmak için şimdiye kadar hiçbir girişimim olmamıştır. Bunun da bahanesi her zaman, zaman kısıtlılığı olmuştur. Aslında ne kadar büyük bir yalan… hayatımızda aniden karşılaştığımız güzellikleri o an için tüketip başka bir ana veya başka bir mekana taşıyamamamız gibi…Şimdi aynı eseri, senin yorumunla tekrar incelediğimde “ne kadar çok ayrıntıyı kaçırmışım meğerse” diyesim geliyor içimden… günlük yaşantımızda da bu kadar kapalı gözlerle bakıyorsak hayata, yazık bize…Bu anlamda “gönül gözümüzü” açtığın için sana gönülden teşekkür ederim, eline ruhuna sağlık Özgüncüm ;)Te saluto a Smyrna 13 Mart 2013 11:40
Bu güzel yorum için asıl ben teşekür ederim. Bazen gerçekten de hayatta karşımıza çıkan güzelliklerin farkına varamayabiliyoruz. Ama önemli olan galiba bu güzellikleri yakaladığımız anda sahip çıkmak ve değerini bilmek."Gönül gözü"nü açıp biraz daha farklı bakmanı sağlayabildiysem ne mutlu bana.SelamlarÖzgün Y.
Neredeyse yillardir aradigim bir blog icerigi olmus.Emeginize saglik,tesekkurler.
27 Aralık 2013 13:33