Birleşen Ştatlaryň Halkara din azatlyklary boıunça komissiıasy 2019-njy ıyl üçin täze hasabatyny çap etdi
Birleşen Ştatlaryň Halkara din azatlygy boıunça komissiıasy Türkmenistandaky din azatlygynyň ıagdaıyna pes baha berdi.
Halkara din azatlygy boıunça komissiıa 2019-njy ıyl üçin dünıädäki din azatlygynyň ıagdaıyny öwrenip ıaıradan ıyllyk hasabatynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentine beıleki käbir ıurtlar bilen bir hatarda Türkmenistany ıene-de bu ugurda aıratyn alada bildirilıän ıurtlaryň hataryna goşmagy maslahat berdi.
Mundan ozal, 2018-nji ıylyň noıabr aıynda-da Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Birma, Hytaı, Eritreıa, Eıran, Demirgazyk Koreıa, Pakistan, Sudan, Saud Arabystany we Täjigistan bilen bir hatarda Türkmenistany din azatlygy boıunça aıratyn alada bildirilıän ıurtlaryň hataryna goşupdy.
Täze hasabatda Türkmenistanyň Konstitusiıasynyň ıurtda din azatlyklaryna kepil geçıändigi aıdylyp, muňa garamazdan, türkmen kanunçylygynda bu azatlyklaryň çäklendirilıändigine ünsi çekilıär.
Türkmenistanyň Adalat ministrliginde hasaba duran dini jemagatlar her üç ıylda bir gezek täzeden bellige alynmaly. Hasabat türkmen hökümetiniň maglumatlaryna salgylanyp, 2018-nji ıylyň ıanwar aıyna çenli Türkmenistanda 103 sünni, 5 şaıy, 12 prawoslaw hristiıan, we başga-da 11, jemi 131 dini guramanyň resmi taıdan hasapda durandygyny belleıär.
Soňky hasabata görä, Türkmenistanyň hökümeti ıurtda dini liderleriň we dine uııan beıleki adamlaryň Milli howpsuzlyk ministrligine degişli gizlin polisiıa bilen ıakyn hyzmatdaşlyk etmeklerini talap edıär.
“Soňky ıyllarda musulmanlar, protestantlar we Iıegowanyň şaıatlary dini ynançlary we hereketleri sebäpli saklandy, tussag edildi, olara jerime töledildi ıa-da içerki sürgünlige höküm edildi” diıip, hasabatda aıdylıar.
“Syıasy tussaglar, şol sanda dini ynançlary sebäpli tussag edilenleriň käbirleri döwlet türmelerinde “ıitirim bolıar”. Köplenç häkimiıetler olaryň ölendigini tussaglar uzak wagtlap daşky dünıäden üzňelikde saklanandan soň mälim edıärler. “İitirim bolanlaryň” köpüsiniň Garagum çölündäki Owadendepe, resmi ady bilen AN-T/2 türmesinde saklanıandygyna ynanylıar” diılip hasabatda bellenilıär.
Maglumata görä, häkimiıetler “ıitirim edilen” tussaglaryň jesetlerini 2016-njy ıyldan başlap, olaryň hossarlaryna berip başlady, şeıle-de, 2018-nji ıylyň iıun aıyndan başlap, hökümet Owadandepede “ıiten” belli-belli tussaglaryň, şol sanda yslam ekstremizminde aıyplanan az sanly tussagyň maşgala agzalaryna olary baryp görmäge çäkli görnüşde rugsat berdi.
“2016-njy ıylda Türkmenistanyň resmileri häzirki wagtda Birleşen Ştatlarda ıaşaıan türk yslam din ruhanysy Fethullah Güleniň hereketi bilen ilteşikli Türk-Türkmen mekdepleriniň uçurymlaryndan, ozalky mugallymlaryndan we biznesmenlerden ybarat 150-den gowrak adamy tussag etdi. 2017-nji ıylyň fewral aıynda, tussag edilenlerden 18 adama ady agzalmaıan terrorçy topara degişli bolmakda günä bildirilip, olar 12 – 25 ıyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edildiler” diılip, Birleşen Ştatlaryň din azatlygy boıunça çap eden soňky hasabatynda aıdylıar. Onda BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler boıunça Iş toparynyň 2017-nji ıylyň dekabrynda agzalıan 18 iş boıunça eden-etdilikli höküm çykarylandygyny anyklandygyna ünsi çekilıär.
Hasabatda Türkmenistandaky protestantlaryň we Iıegowanyň şaıatlarynyň hem-de beıleki dini jemagatlaryň öz dini ynançlaryny berjaı etmekde duçar bolıan kynçylyklary barada giňişleıin maglumat berilıär. Olaryň hatarynda häkimiıetleriň sakgal goıberen 40 ıaşyna ıetmedik erkekleriň sakgallaryny mejbury syrıandyklaryna ünsi çekilıär.
Türkmenistan 2014, 2016, 2017 we 2018-nji ıyllarda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti tarapyndan dini azatlyklar boıunça Aıratyn alada bildirilıän ıurtlaryň sanawyna girizildi.
Munuň bilen baglylykda, Birleşen Ştatlary nähili çäreleri gördi? Birma, Hytaı, Eıran, Demirgazyk Koreıa ıaly ıurtlara garşy girizilen sanksiıalar 2018-nji ıylda-da öz güıjünde saklanyp galyndy; ıöne “Birleşen Ştatlaryň möhüm milli bähbitleriniň” talaplaryna esaslanylyp, Türkmenistan, Täjigistan, Pakistan we Saud Arabystanyna egilişik edildi.