KARSTİK ŞEKİLLER - TÜRKİYE'DEKİ KARSTİK ŞEKİLLER
Gönderen Konu: KARSTİK ŞEKİLLER - TÜRKİYE'DEKİ KARSTİK ŞEKİLLER (Okunma sayısı 2107 defa)
« : 31 Aralık 2007, 14:36:16 »
Yağışlar ve yer altı suları, kalker, jips, kayatuzu, dolomit gibi eriyebile n, kırık ve çatlakların çok olduğu taşların bulunduğu yerlerde, kimyasal aşınıma neden olurlar. Kimyasal aşınım sonunda oluşan şekillere karstik şekiller denir.
Dolin : Kalker platolar üzerinde görülen, oval şekilli erime çukurluklarıdır. Genellikl e derinlikl eri az, genişlikleri fazladır. Türkiye’de özellikle Toroslar’da dolinler yaygın olarak görülür. Halk arasında kokurdan, koyak, tava gibi adlar verilir. Dolinler oluşum şekillerine göre iki gruba ayrılır :
Erime Dolini : Kalker yüzeyler üzerinde, yağış sularının eritmesiy le oluşan karstik şekildir. Erime dolinleri nin tabanında yüzey sularının derine doğru sozdığı çatlak ve delikler bulunur. Dolin tabanlarında erimeden geriye kalan killi materyali n birikmesi yle oluşan terra rossa toprakları bulunur.
Çökme Dolini : Yeraltında bulunan mağara sistemler inin tavanlarının incelerek çökmesi ile oluşan karstik şekillerdir. Çökme dolinleri, derinlikl erinin fazla oluşu, yamaçlarının eğimli oluşu ve tabanlarındaki iri bloklar halinde maddeler bulunması nedeniyle erime dolinleri nden kolayca ayırtedilirler.
Uvala : Genişleyip, derinleşen dolinleri n birleşmesiyle oluşan, dolinlerd en daha büyük çukurluklardır. Uvaların düzensiz şekle sahip olması ve tabanlarındaki erimeden geriye kalan kalker çıkıntıları dolinlerd en kolayca ayırtedilmesini sağlar.
Polye : Karstik yörelerdeki genişliği birkaç kilometre olan, uzunluğu 20-30 kilometre yi bulan, hatta geçebilen ova görünümlü büyük karstik çukurlara polye denir. Türkiye’de özellikle Toroslar’da polyeler yaygındır. Örneğin; Akdeniz Bölgesi’ndeki Ketsel, Elmalı ve Akseki ovası birer polyedir.
Mağara : Kalkerli arazilerd e çatlaklar boyunca yeraltına sızan suların oluşturduğu büyük boşluklara mağara denir. Damlataş, Narlıkuyu, Düden, İnsuyu, Kızılin mağaraları en ünlüleridir.
Kör (Çıkmaz) Vadi : Karstik yörelerdeki akarsular bir düdende kaybolara k akışını yeraltında sürdürür. Bu akarsuların yeryüzünde süreklilik göstermeyen vadilerin e kör (çıkmaz) vadi denir.
Kimyasal birikim şekilleri, kalsiyum karbonatça zengin suların içindeki karbondio ksit gazının uçması ve kalsiyum oksidin (kirecin) tortulanm asıyla oluşur. Karstik birikim şekilleri sarkıt, dikit ve traverten dir.
Kalsiyum karbonatça zengin suların mağara tavanından sızarak içindeki kirecin tavanda birikmesi ile sarkıtlar, damlayara k tabanında birikmesi ile dikitler oluşur. Karstik alanlarda ki mağaralarda görülen bu şekillerin en güzel örnekleri Damlataş Mağarası’nda bulunmakt adır.
Genellikl e sıcak su kaynaklarının yakınında ve kalsiyum karbonatlı suların yayılarak aktığı alanlarda, kirecin çökelmesi ile oluşan basamakla rdır. En güzel örnekleri Denizli-Pamukkale’dedir.
Batı Karadeniz’de ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin güneyinde görülür. Bu alanlarda çıplak kayalar geniş yer kaplar. Toprak erime sonucunda oluşmuş çukur alanlarda toplanmıştır. Karstik alanların yüzeyinin su bakımından fakir olması, tarım olanaklarını sınırlamaktadır. Türkiye’nin yüzölçümünün yaklaşık 1/5’inde bu tür şekiller görülmektedir. Karstik şekillerin en yaygın olduğu bölge ise kalkerli arazinin geniş alan kapladığı Akdeniz’dir