Kur’an, Allah’ın emir ve yasaklarını, önerilerini, uyarılarını, öğretilerini, dünya ve ukba saadetinin kazanım yollarını izah etmek üzere Allah tarafından Arapça olarak vahiy yolu ile Hz. Muhammed’e yıllık bir zaman içinde farklı hikmetlere, sebeplere ve şartlara bağlı olarak indirilmiştir. Hz. Muhammed’den sonra da nesilden nesile tevatür yoluyla nakledilerek bize kadar ulaşmış ve âyetlerde ekleme ya da çıkarma gibi herhangi bir değişiklik olmaksızın- Allah’ın korumasıyla kıyamete kadar da ulaşmaya devam edecektir.
Kur’an bir yönüyle, kendinden önceki diğer ilâhî kitaplardaki sosyal ve ahlaki kuralları yeniden ve daha kapsamlı bir şekilde ortaya koyarken, diğer yönüyle de kıyamete kadar cereyan edecek hadiselere cevap verecek zenginlikte inmiştir. Onun içindir ki, insanlığa model olan Hz. Peygamber, bir yönüyle diğer peygamberlerle gelenleri tafsil ederken, diğer yönüyle de insanların karşılaşacağı bütün durumlara kıyamete kadar ışık tutacak şekilde her şeyi icmal etmiştir. Böylece 23 yıllık Saadet döneminde, kıyamete kadar cereyan edecek olan hemen her şeye ilkesel anlamda ve mikro planda ışık tutulmuştur.
Kur’an’ın değişik zamanlarda, farklı sebeplere bağlı olarak indirilmesi, imanın kalbe oturması ve ona bağlı olarak eylemlerin faydalı hale gelmesi yani insanın irşad ve ıslahı bakımından da fevkalade önemlidir. Nitekim “Biz, onu (Kur’an’ı) senin kalbine iyice yerleştirmek (ve insanların kavramasını kolayca sağlamak) için tutarlı bir bütün oluşturacak şekilde âyet âyet/parça parça okuduk.” (Furkan 25/32) buyrulmuştur.
Kur’an-ı oluşturan âyetler ve sûreler bir arada birbiriyle tutarlı, uyumlu ve bağlantılı tam bir bütün meydana getirmektedirler. Bunun içindir ki, ondaki mesajları anlamak için, âyetleri ya da sûreleri ait oldukları umumi anlam örgüsü içinde ele almalı, siyak-sibak bütünlüğüne dikkat etmeli ve münferit meseleleri de bu bütün içinde değerlendirmelidir.
Ayrıca, “Allah, sözün en güzelini; âyetleri birbirine benzeyen ve (hükümleri, öğütleri, kıssaları) tekrarlanan bir kitap olarak indirmiştir.” (Zümer 39/23) buyrularak Kur’an-ı Kerim’de birbirinin aynısı olan ve birbirine benzeyen âyetlerin ve kıssaların bulunduğu ifade edilmiştir. Kur’an’daki âyetlerin birbirine benzemesi ve ifade ettiği manaların aynı yakınlıkta olması ve hatta aynı kelimelerden oluşan ve aynı anlamı içeren âyetlerin tekrarlanması, gönderilen mesajın ve verilen direktifin ehemmiyetiyle alakalıdır. Kur’an’a bir düşünce tarzı olarak değil de bir yaşam biçimi ve hayat kitabı olarak bakılırsa, birbirine yakın olan ya da aynı anlama gelen bu âyetlerin hangi hikmete mebni olduğu daha kolay anlaşılacaktır.
Aynı şekilde Kur’an’da farklı kavimleri ve peygamberleri anlatan kıssalar da defalarca tekrarlanmaktadır. Mesela Hz. Musa’nın 136, Hz. İbrahim’in 69 ve Hz. Nuh’un 43 defa ismi zikredilmektedir. Ayrıca 74 yerde Firavun’un adıyla karşılaşılmaktadır. Hiç şüphesiz bunlar da okuyucunun dikkatini çekecek ve onu bu konuda düşünmeye ve araştırmaya sevk edecektir. Kıssaların değişik yerlerde farklı üslupla karakterize edilmesi, gerek zihin ve fikirlerin o hadiseye motivasyonu ve gerekse kıssaların anlatıldığı yerlerdeki esprinin yakalanması bakımından son derece önemlidir. Kıssalardan alınacak çok önemli dersler vardır. Kuyuya atılan ve bulunduktan sonra hapsedilen Hz. Yusuf’un Mısır’a vezir olması ve Allah tarafından elçi olarak görevlendirilmesi; makam, şöhret ve para tutkunu insanlar için ciddi mesajlar içermektedir. Tanrılık iddiasında bulunan Nemrut ve Firavunların helakini anlatan âyetler, tamamen dünyaya kilitlenmiş emperyalist ruhlu ve maymun iştahlı kimselere önemli dersler vermektedir.
Bunlara ek olarak, dikkat edilmesi gereken mühim bir konu da, “muhkem” ve “müteşabih” âyetlerin iyi analiz edilmesidir. Âyetler “muhkem” ve “müteşabih” olmak üzere iki ayrı kategoride ele alınır. Âl-i İmran sûresinin 7. âyetinde “Sana Kitabı indiren O’dur. Onun bazı âyetleri muhkemdir ki bunlar kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabih âyetlerdir” buyrulmaktadır. Onun için âyetleri incelerken bu iki kavramın anlamına dikkat etmek ve anlam bütünlüğünü bu inceliğin farkında olarak düşünmek gerekir. Tefsir usulünde, hükmü kesin ve net olan ve yoruma muhtaç olmayan âyetlere muhkemât; yorum getirilebilen âyetlere de müteşâbihat denilmiştir. Kat’i farzları ve ahkâmı (helal, haram, namaz, oruç, zekât, hac vb.) beyan eden âyetler muhkem; yoruma muhtaç olan, lafzın maksat ve muradına dair zımnilik bulunan ve doğrudan birçok kelime ile anlatılma yerine istiâre yoluyla işaret edilen anlamı yansıtan âyetler de müteşâbih vasfına haizdirler. 29 sûrede bulunan ve 19 sûrede birer âyet olarak gelen Hurûf-ı mukattaalar, Hz. Meryem’e ruh’un üfürülmesi, Allah’ın yerin ve göklerin nuru olması, 19 sayısı gibi âyetler bu âyetlerden sayılabilir. Ayrıca 15/22. ve 6/125. âyetlerinde de görüleceği üzere müteşâbihin kaynağındaki gerçek anlamın zamana yayılmış olabileceği de bahis konusudur.Kur’an-ı Kerim’de müteşabih âyetlerin bulunması, zaman ve mekânın, sosyal şartların değişmesine paralel olarak onun daha iyi anlaşılması konusunda hem düşünce ve yorum hürriyeti açısından çok önemlidir, hem de dünya yaşlandıkça Kur’an’ın gençleşeceğinin ve ölümsüzlüğünün göstergesidir.