Written by Prof. Dr. Ayşe Dietrich.
Amerika Birleşik Devletleri'nde bugün pek çok üniversitede Türkçe seçmeli ders olarak verilmektedir. Bu üniversitelerin başında Arizona, Berkeley, California, Chicago, Cornell, Georgetown, Harvard, İndiana, Ann Arbor Michigan, Princeton, Texas, Washington, Madison Wisconsin, Ohio Devlet ve Portland Devlet üniversiteleri gelmektedir. Bu üniversitelerde Türkçe, diğer dillere kıyasla, daha az seçilen dersler arasında yer almaktadır. Adı geçen üniversitelerde Türkçe öğretimine katılan öğrenci sayısı diğer dillere katılan öğrenci sayısına kıyasla çok düşüktür, hatta bazen bir iki öğrenciyle sınırlı kalmaktadır.
Underhill'in Turkish Grammaradlı kitabında cümleler anlamsız ve gelişi güzel seçilmiştir. Örneğin, s. 38'de "Bir köpek açtır", s.39'da "Küçük hoştur", s.111'de "Fatma daima yorgundur, az tembel de değil", s.148'de "Halil o kitabı okumaz, çok meşguldür" tümcelerinde olduğu gibi. Bu kitaptaki bir diğer sorun ise açıklamaların çok yetersiz oluşudur.
Orta ve ileri düzey Türkçe için kütüphanelerde bulunan kaynaklar Aziz Nesin'in bir kaç kitabı, Nazım Hikmet'in şiirleri, Nasrettin Hoca fıkralarından ibarettir. Amerika'da Müge Galin tarafından yazılan başlangıç, orta ve ileri düzey öğrencileri için hazırlanmış okuma kitabıTurkish Sampler'de ise belirtilen düzeylerle metinler arasında çelişki bulunmaktadır. Ayrıca bu kitapta argo sözcüklerin çok sık kullanıldığı metinlerin seçildiği gözlemlenmiştir. Örneğin daha kitabın ilk başında, başlangıç düzeyi için "Çok Kolay" başlığıyla verilen Hacivat ve Karagöz adlı metinde şu tümceler karşımıza çıkmaktadır:
Bu metinde pek çok tümce ulan sözcüğüyle başlamakta, hay terbiyesiz hay, hay meczup köpek hay, zirzop sensin gibi argo içeren tümcelerle devam etmektedir. Başlangıç düzeyindeki öğrencilere verilen bir sonraki metin ise Kızılırmak Türküsüdür. Türkçenin dilbilgisi kurallarını yeni yeni öğrenen öğrencilerin günlük yaşamla ilgili metinleri okumak yerine, bu türkünün sözlerini öğrenmekle hiç bir şey kazanmayacakları apaçık ortadadır. Metinlerin rastgele seçildiği bu kitap öğrenciler tarafından zor ve sıkıcı bulunmuş, yazarın argo sözcükler içeren metinlere ağırlık vermesindeki amaç anlaşılamamıştır.
Sabah gazetesinde, 26.03.2005 tarihinde, Prof. Dr. Aydın Ayaydın tarafından yayınlanan 'Amerika'ya öğretmen ihraç ediyoruz' başlıklı haberde Amerika Birleşik Devletleri'ndeki orta okul ve liselere Türkçe öğretmenlerinin Türkiye'den Amerika'ya gönderilmesiyle ilgili bir anlaşmanın Washington DC Uluslararası Eğitim Departmanı Direktörü Sally Schwarz ile Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik ve Bahçeşehir Uğur Eğitim Kurumları başkanı Enver Yücel tarafından imzalandığı kaydedilmektedir. Bu konuyla ilgili bir diğer haber ise Milliyet gazetesinin 02.08.2006 tarih, 3828 sayılı haberidir. Bu haberde Amerika'ya gönderilecek öğretmenlerin Eğitim ve Fen-Edebiyat Fakültelerinden seçileceği vurgulanmaktadır. Daha önce Amerikan üniversitelerinde sadece seçmeli dersler arasında, egzotik diller sınıfında yer alan, şimdi ise Amerikan hükümeti tarafından Amerika'da öğrenilmesi gereken 'çok önemli diller' (critical languages) arasında yer alan Türkçemizi ülkemizde neredeyse yabancı dil öğretiminin tedrisatta hiç yer almadığı ve önemsenmediği liselerden, yüksek okullardan ve üniversitelerden mezun olan öğretmenlerinizin nasıl Amerikalı öğrencilere öğreteceği sorusu bu konudaki kuşkuları da beraberinde getirmektedir. Devlet liselerinde İngilizce bilgisi hiç olmayan, ya da bir kaç sözcükten ibaret olan, eğitim fakültelerinin Türkçe bölümlerinde ise sadece kendi branş derslerine yönelen öğrencilerin ne düzeyde bir yabancı dile sahip olacakları şüphelidir. Unutulmamalıdırki, Amerikan liselerinde okuyan öğrenciler sadece o ülkenin dilini konuşan öğrencilerdir ve Türkçe hiç bilmemektedirler. Çok az bir İngilizceyle, sadece o anı kurtarmak, nasıl olsa orada öğrenir mantığıyla Amerika'ya gönderilecek olan öğretmenlerin zor bir dilbilgisine sahip olan dilimizi nasıl öğretecekleri ve bizi orada nasıl temsil edecekleri konusu hiç göz ardı edilmemelidir. Bu konu üniversitelerimizin İngilizce bölümlerinden mezun olan öğrencilerimizin İngilizce bildikleri için Türkçe hocalığı da yapabileceği gibi bir mantıkla da çözümlenemez. Üniversitelerin sadece Türk Dili ve Dilbilim bölümlerinde Türkçe ile ilgili dersler verilmektedir. Ancak bu bölümlerde öğrencilere sadece ilk 2 yıl, haftada 2 kredi olmak üzere başlangıç düzeyinde İngilizce ders olarak verilmekte, bu öğrenciler sınavda başarılı oldukları taktirde 2 yıl bu dersten muaf sayılmaktadırlar. Bu dersten muaf olamayan öğrenciler genellikle hiç ya da çok az İngilizce bilen öğrencilerdir. Orta düzey İngilizce bilen öğrenciler ise başlangıç düzeyinde verilen bu dersi almamayı tercih etmektedirler. Aynı şekilde İngilizce bölümlerinde İngiliz ya da Amerikan dili öğretilmektedir, Türkçe ders olarak programda ilk yıl haftada 2 kredi olarak yer almaktadır. Bu bölüm öğrencilerinin ilk yıllarda aldıkları ve haftalık kredisi 2 saati geçmeyen Türk Dili dersi öğrencilerin kompozisyon yazma becerisini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu nedenle, Orta Doğu Teknik Üniversitesi hariç, diğer devlet üniversitelerinin ne Türkçe bölümlerinden, ne de İngilizce bölümlerinden mezun olan öğrenciler Amerika'da Türkçe öğretebilecek kapasiteye sahip yetişmemektedirler. Bu üniversitelerin bir an önce 4 yıllık eğitimi kapsayan İngilizce derslerini zorunlu olarak programlarına alması gerekmektedir. Türkçe dilbilgisi Türk Dili adı altında verilen kompozisyon dersinin yerini almalıdır.