Yusuf Has Hacib | Orkun Dergisi
Ana Sayfa 1998-2012 Yusuf Has Hacib
Yusuf Has Hacib’in hayatına dair maalesef elimizde yeterli malzeme yoktur. Muhtemelen 1018’lerde doğduğu sanılıyor. Tıpkı Kaşgarlı Mahmud gibi, Türkistan’ın önde gelen ailelerinden olsa gerek. Çünkü düşünceleri ve yazdıklarıyla çocukluğundan itibaren çok mükemmel bir eğitim aldığı ortadadır. O çağlarda böyle bir imkâna herkes sahip değildi. Zaten bilgisiyle de kendini ispat etmiş bir kişi olduğundan, çevresinde kendisine son derece itibar edildiği anlaşılıyor.
Ekleriyle beraber 6645 beyitten oluşan ve 1070’lerde Kara-hanlı hükümdarı Ebu Ali Hasan b. Süleyman Arslan’a sunduğu eserinde onun şairlik yönünün ağır bastığı görülür ki, hakan tarafından takdir edilip, kendisine “haciblik” (sırdaşlık, güvenilir danışmanlık) görevinin tevcih edildiğini anlıyoruz.
11. asırda, özellikle Kara-hanlı Devletinin İslam halifeliğiyle yakın irtibatta olması, Kaşgar ve Bağdat arasındaki kültürel faaliyetlerin üst düzeyde bulunmasına sebep teşkil etmiş, belki bundan da etkilenerek her ikisi de aynı çağda yaşayan Kaşgarlı Mahmud ile Yusuf Has Hacib Türk kültürü için muhteşem eserler vücuda getirmişlerdir. Bu iki Türk bilginin birbirlerinden haberleri var mıydı, yok muydu bilmiyoruz; ama ikisi de toplum hayatını yakından ilgilendiren mevzularda abide eserler yazdılar. Onlar çağın bütün ilimleriyle ilgilendikleri gibi ilim adamlarıyla da irtibat hâlindeydiler. Yusuf Has Hacib, birçok özelliği kendi bünyesinde toplayan bir ilim adamı sıfatıyla o zamanki Türk düşüncesini, toplum, birey ve devlet arasındaki ilişkileri anlatır, bilginin ve erdemin üzerinde durur.
Umumiyetle bugün “devlet olmak” veya “devletli olmak bilgisi” şeklinde yorumlanan Kutadgu Bilig’in üç yazması mevcuttur. Bunlar Viyana, Kahire ve Fergana yazmalarıdır ki, Viyana nüshası Uygur harflidir. Kutadgu Bilig, sanıldığı üzere kuru bir nasihat kitabı olmadığı gibi, sıradan bir şiir kitabı da değildir. Devrinin önde gelen şiir sanatı olan aruz vezniyle yazılmıştır. Bu bakımdan dil ve edebiyatımız açısından da mühimdir. Dolayısıyla Türk şiir sanatına öncülük eden eserlerdendir.
1- Yasa ve adalet
3- Akıl ve ilim
4- Hayatın sonu
Pek çok değerli ilim adamı Kutadgu Bilig üzerinde görüş beyan ettikleri gibi, günümüzde de hâlâ Yusuf Has Hacib ve Kutadgu Bilig çalışmaları devam etmektedir. Türk sosyal hayatına dair bazı meselelerin izahında başvuru eseri olarak kabul edildiğinden, vazgeçilmezdir. Bu yüzden Kutadgu Bilig’in yazarı Yusuf Has Hacib’i günümüzün şartlarında düşündüğümüzde, âlimliğinin yanı-sıra büyük bir Türkçü olarak da kabul etmek gerekir.
Güncelleme Tarihi: 1 Mayıs 2005