Üç Boğaz Barajı | Ekopangea
Anasayfa Makaleler Beşeri Üç Boğaz Barajı
Yeryüzünde hidroelektrik santrallerin kullanımı hiçbir dönemde petrol, kömür, doğal gaz gibi yakıtları geçemese de her zaman en önemli kaynaklardan biri olmuştur. Her ne denli ilk yatırım maliyeti yüksek olsa da diğer yakıtlarla karşılaştırıldığında çok daha uygun yatırım olarak ele alınmıştır.
Türkiye, Norveç, Paraguay, Çin, Mozambik, Brezilya, Kanada, ABD, Rusya, Zambiya gibi ülkeler mevcut yer biçimleri sonucunda bu konuda çok daha kazanımlı ülkelerdir. Bu ülkeler topraklarındaki engebenin, eğimin ve iklim koşullarının uygunluğunun sonucunda mevcut elektrik üretimlerinin önemli bir bölümünü hidroelektriğe ayırmışlardır. Hatta Paraguay, Mozambik ve Zambiya elektrik erkesinin %100’ünü hidroelektrikten karşılayarak bu noktada dorukta yer almaktadır.
Yeryüzünde erke kaynaklarının kullanım oranı. (2013)
Birçok erke üretiminde olduğu gibi hidroelektrikte de en büyük tasarıyı Çin yaşama geçirmiştir. Yeryüzü’nün en büyük hidroelektrik barajı sanını bir süre Brezilya-Paraguay arasında yer alan Parana Irmağı üzerindeki İtaipu Barajı taşısa da son yıllarda yerini bir mühendislik harikası olan Çin’in Üç Boğaz Barajı’na bırakmıştır.
Yeryüzünün en uzun üçüncü ırmağı olan Gök Irmak(Yang Çe) üzerine baraj yapma düşüncesi 1900’lerin başında ünlü Çin önderleri Sun Yat Sen ve Mao Zedong’un tasarılarında yer almış ancak tasarıdan öteye geçememişti. Ekonomik sıkıntılar ve 1966-76 Kültürel Devrim(Çin Komünist Partisi Genel Sekreteri Mao Zedong’un iktidardaki son 10 yılı içinde(1966-1976) Çin Devrimi’nin ruhunu yeniden canlandırmak için başlattığı hareket.) sonucunda tasarı rafa kaldırıldı. 1978 yılındaki ekonomik düzeltmelerle yeniden gündeme geldi ve 1992 yılında onaylandı. Üç Boğaz Barajı, yıkımlar yaratan taşkınları önlemek, hızla büyüyen Çin’in büyük şehirlerinin elektrik erkesi gereksinimini karşılamak amacıyla 1993-2012 yılları arasında yapıldı.
Üç Boğaz Barajı’nın(Three Gorges Dam) konumu. Baraj, Çin’in Hubei eyaletinin Yichang kentindeki Sandouping bölgesinde yer alıyor.
İlk olarak Gök Irmak’ın yönünü değiştirip sel suları altında kalacak olan 1 milyon kişiyi tahliye etmeleri gerekiyordu. Bu önemli sorunu aşmayı başaran Çinliler ırmağın üzerine baraj yapabilmek için ırmağın akışının bir bölümünü engellemek durumundaydılar. Akışı engelleyebilmek için sandık barajlarından bir silsile yapıldı. Bu sırada ırmağın geri kalanının akıp gidebilmesi için bir bölümü açık bırakıldı. Ana barajın ilk 2 bölümünü sandık barajlarının yapıldığı, ırmağın durdurulduğu, kuru ırmak yatağına yaptılar.
Ana barajın ilk iki bölümünün yapılışını gösteren bir canlandırma. Irmağın bir kısmı hala akış durumunda. Kırmızı ile gösterilmiş alan ise sandık barajı.
Daha sonra ırmağın akışına izin verilen bölüme de betondan bir sandık barajı yapıldı. Akış tümüyle durdurulduktan sonra barajın üçüncü bölümü de ırmak üzerine yerleştirildi. Daha sonra su ana barajların içindeki türbinlerden akıp geçebilsin diye sandık barajını yıkmaları gerekiyordu. Çünkü sandık barajları, ana barajın üç gövdesi yapılırken suyu durdurmak amacıyla yapılmıştı ve yıkılmadığı sürece suyun akışını engelleyecekti. Sandık barajlarını içlerine patlayıcı yerleştirebilecek biçimde yapan Çinliler 6 Haziran 2006’da sandık barajlarının içine 190 tonluk dinamit yerleştirerek patlattılar ve böylece su özgür bırakılmış oldu.
Gök Irmak ezelden beri taşkınları ile ünlüdür. Mühendisler bunu da göz önünde bulundurarak ırmağın su düzeyi yükseldiğinde fazla suyu boşaltmak için değişik bir teknik denediler. Eğer duvar arkasında biriken fazla su duvardan doğrudan olarak aşağıya bırakılsaydı su, ırmak yatağını fazla aşındırabilir ve bir yıkıma neden olabilirdi. Mühendisler bunu önlemek için şöyle bir şey tasarladı: Duvardan aşağıya bırakılan su önce oluklara geliyor ve bu oluklardan su fışkırtılarak bırakılıyor. Böylece su yaklaşık 100 metre ileriye fışkırtılarak gönderildiği için aşınım gücü oldukça azaltılmış oluyordu.
Suyun oluklardan fışkırtılmasını gösteren canlandırma.
Suyun fışkırtılarak verilmesi projesinin gerçekleşmiş hali.
Gök Irmak, Asya’nın en büyük ırmağıdır ve bu yüzden gemi trafiği açısından oldukça yoğundur. Mühendislerin bu duruma bulduğu çözüm ise asansör düzeneğidir. Asansör düzeneği sayesinde barajın olduğu bölüme gelen gemiler asansörle en yüksek düzeye dek çıkartılıyor. Bu yaklaşık 36 dakika sürüyor.
Asansör düzeneğinin canlandırması.
Asansör düzeneği yapılırken çekilen bir fotoğraf.
Baraj, deniz düzeyinden 185 m yukarıda ve yaklaşık 2.335 m uzunluğundadır. Kurulu erke üretim sığası 18.2 milyon kilovattır. Tümüyle üretime geçtiğinde baraj tek başına 20 bin megavat güç üretebilecektir. Bu İngiltere’deki nükleer santrallerin toplam gücünün iki katıdır. Toplam 32 jeneratör ve her birinin sığası 700 MW olan Francis türbinler vardır. Tasarı yatırımı yaklaşık olarak 25 milyar dolardır. Toplam 27.200.000 m³ beton ve 463.000 ton çelik strüktür kullanılmıştır.
Her HES tasarısı gibi bu tasarının da çevreye olumlu-olumsuz etkileri olmuştur. Baraj sayesinde birçok Çin kentinin elektrik erkesi gereksinimi karşılanmış ve Çin’in kalkınma hızı artmıştır. Bu baraj sayesinde bölge birçok zararlı maddeden arındırılmıştır. Baraj yapımı sırasında yaklaşık 40 bin işçi çalışmıştır. Birçok önemli endemik flora ve faunaya zarar verilmiş olup ekolojik anlamda olumsuz bir etki bırakmıştır.
Üç Boğaz Barajı yapılmadan önce-sonra Gök Irmak(Yang Çe)’ın durumu. Baraj gölünün hacmi yaklaşık olarak İsviçre büyüklüğündedir.
Barajlar Kitabı(Book of Dams), 2012, Metin: Sibel Bozdoğan, Aslıhan Demirtaş, Çeviri: Pelin Derviş
Özdemir Y., Öziş Ü., Alkan A., 2009, Sanxia Barajı Hidroelektrik Santrali Gemi Geçidi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
National Geographic En Büyük Dizaynlar Belgeseli
Dışişleri Bakanlığı, Çin’in Hidroelektrik Enerji Üretimi
Önceki makaleBartolomeu Dias
Sonraki makaleCoğrafi Keşifler