... konulu sunumlar: "PS İ KOSOSYAL VE MED İ KAL YÖNLER İ YLE KAYIP, YAS, ÖLÜM Oğuz E. BERKSUN, Kriz Dergisi 3(1-2)"— Sunum transkripti:
Her insan kaçınılmaz olarak, yaşamı boyunca baş etmesi gereken sayısız olayla ve sorunla karşılaşır ve bu sorunların çoğunun üstesinden gelir. Ancak bu olayların bir kısmı yaşamı belirgin biçimde etkilemektedir. Sevilen bir yakının, özellikle beklenmedik ölümü bu tip olaylardandır. Bu olaylar yaşamı çoğunlukla kesintiye uğratır ve yalnızlık, ekonomik sorunlar, bakım eksikliği, güvensizlik gibi ek stres kaynaklarını doğurur. Bu stres kaynakları ile birlikte birey, biyopsikososyal alanlarda çeşitli risklerle karşı karşıya kalır. Yapılan araştırmalar, yaşam olayları sonrası ruhsal ve bedensel hastalıkların insidansında bir artış olduğunu göstermektedir. Günümüzde, sevilen bir yakının ölümü nedeniyle ortaya çıkan duygusal, bilişsel, davranışsal, bedensel ve sosyal alanda değişimlerle belirlenen karmaşık bir yaşantı, insan için kaçınılmaz ve evrensel bir deneyimdir.
Lindemann, yası belirli semptomatolojisi ve gidişi olan bir sendrom olarak ele almıştır. Ona göre, akut yas, ilk bakışta bir rahatsızlık olmasa da doğurabileceği sonuçlar açısından önemsemesi ve ele alınması gereken bir durumdur. Bedensel, ruhsal pek çok belirti ile seyredebilir, bir krizle ortaya çıkabilir, gecikebilir, abartılabilir, çarpıtılabilir veya hiç ortaya çıkmayabilir. Böyle normal dışı seyir gösteren tablolar müdahaleyi gerektirmektedir. Bu seyir uygun tekniklerle normal yas reaksiyonlarına çevrilebilir.
Macnab, yas reaksiyonu gösteren bireylerin acil olarak duygusal bir rehabilitasyon sürecine ihtiyaç gösterdiklerini belirtmektedir. Macnab’a göre bu sürecin önünde üç engel bulunmaktadır : 1. Bir yanılsama olarak, ölenle ilişkiyi sürdürmeye yarayan nevrotik duygusal acı çekme isteği, 2. Diğer insanların, geride kalanların sanki duygusal bir acı içindeymiş gibi davranmalarına olan zorlayıcı beklentisi, 3. Yas içindeki insanların duygusal rehabilitasyonu bir amaç olarak görmemeleri.
Bu rehabilitasyon sürecinin önündeki engellerle birlikte, yasın gidişini belirleyen önemli faktörler bulunmaktadır. Bireyin bulunduğu gelişimsel aşama Daha önceki kayıplarla ilgili yaşantılar ve bu kayıplarla başa çıkma biçimi Ölenle ilişkilerin boyutu ve niteliği, özellikle ölene karşı bilinç düzeyinde veya bilinçdışı ambivalansın veya düşmanlığın oluşu İşlevsel olan güncel sosyal destek sistemi, Kişinin ölüme hazır olup olmadığı Kayıpla ortaya çıkan ekonomik zorlukların boyutu Ritüeller aracılığıyla yas sürecini kolaylaştıran sosyokültürel yapı Kaybın ağırlığı ile birlikte içerdiği anlamlar ve doğurduğu sonuçlar
Çeşitli yazarlara göre terminoloji biraz farklı olsa da genel olarak yas reaksiyonları tipik yas ve patolojik ( ya da komplikasyonlu) yas olmak üzere iki başlık halinde incelenir. Bibring ve Jacobson, Freud’un ile uyumlu olarak (1917) patolojik yas reaksiyonlarının ortaya çıkmasında terkedilmişlik yaşantısının rol oynadığı, kaybedilene duyulan öfkenin açığa vurulamaması, bastırılması ve özbenliğe yöneltilmesinin önemine değinirler. Yas dönemindeki bir kişide ruhsal ve bedensel belirtiler ile birlikte bir depresif tablo söz konusudur. Ancak değersizlik duygularının aşırı düzeyde çıkması, iş yapma yeteneğinin uzun süreli ve ağır derecede azalması ve belirgin psikomotor yavaşlama, intihar düşünceleri alışılagelmişin dışında belirtilerdir ve yasın major depresyon yönüne kaydığını gösterir. Yas tutan kişi kendi depresif duygulanımını normal bulur, ancak uykusuzluk, iştah kaybı, deli olma korkusu ve bazı bedensel belirtiler nedeni ile hekime başvurabilir.
Psikiyatrik Kriz Uygulama ve Araştırma Merkezi’ne başvurulardan da kısaca bahsetmek gerekirse, merkeze sevilen bir yakının kaybı sonrası çeşitli yakınmalarla başvuran kişilerin sayısı tüm başvuruların %10unu oluşturmaktadır. Başvuranlara bakıldığında ; Hastaların, merkeze durumdan endişe duyan yakınlarının önerisi ve isteği doğrultusunda, Genellikle ölümden bir veya birkaç hafta geçtikten ve şok dönemi atlatıldıktan sonra geldikleri ya da getirildikleri, İlk birkaç saat ya da gün içindeki, konversiyon, dissosiasyon, kısa reaktif psikoz, kendini yaralama gibi nedenlerle yapılan başvuruların neredeyse tümünün doğrudan acil servislere yapıldığını, Merkeze yapılan başvurularda önde gelen nedenlerin yoğun sıkıntı, depresif belirtiler, günlük işlerini sürdürmede zorlanma, isteksizlik, intihar düşünceleri veya girişimleri, unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, uykusuzluk ve somatik yakınmalar olduğu, Ölümü takip eden birkaç aydan sonraki başvuru nedenlerinin ise daha çok sosyal desteğin azalışının hissedildiği dönemde, ölümü izleyen sorunların yarattığı anksiyeteden kaynaklandığını göstermektedir. (yalnızlık duygusu, dul kalma, sorumlulukların artması, ekonomik problemler, uyum güçlükleri, ne yapacağını bilememe vb. sorunlar)
Aslında normal işleyen bir yas süreci herhangi bir müdahaleyi gerektirmez ancak hiçbir yas sürecinin de bu kadar normal olduğunu söylemek ya da olacağını kestirmek mümkün değildir. İç göçün, kültürel ve ekonomik yapıda ortaya çıkan değişimlerin etkisiyle alışıldık toplumsal örüntünün, işleyişin, desteklerin, geleneklere bağlılığın bozuluşu da dikkate alındığında yas süreci için koruyucu ruh sağlığı hizmetleri açısından belirli anlayışları benimsemek ve yerleştirmek belki de yerinde olacaktır. 1. Ne kadar insani, kaçınılmaz ve normal bir süreç olsa da komplikasyonlara gebe oluşu nedeniyle her yas süreci aslında açık bir yaranın iyileşme sürecinde hak ettiği özeni gerektirir. 2. Normal yas sürecinin kendisi aslında doğal rehabilitatif bir süreçtir. İyi işleyen bir yas süreci kayıpla birlikte açılan ağır duygusal bir yaranın iyileşmesini sağladığı gibi önceden var olan yaralarında iyileşmesine yardımcı olabilir. 3. Komplikasyona uğrayan yas süreci ise organizmanın kendi kendisine zarar verdiği bir otoimmün (bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılığıyla oluşan tepkilere genel olarak verilen genel ad) bir süreç olarak düşünülebilir.
Yas Süreci ve Yapılabilecek Yardımlar Macnab’ın söz ettiği bir yanılsama olarak, ölenle ilişkiyi sürdürmeye yarayan nevrotik duygusal acı çekme isteğini, diğer insanların, geride kalanların sanki duygusal bir acı içindeymiş gibi davranmalarına olan zorlayıcı beklentisi, yas içindeki insanların duygusal rehabilitasyonu bir amaç olarak görmemeleri engellerini ortadan kaldırmak. Duygusal veya fonksiyonel rehabilitasyonu sağlamak veya işleyen doğal rehabilitasyon sürecinin yolunda gitmesine katkıda bulunmak ve hızlandırmak. Kriz durumunda normal sürecin önündeki engelleri kaldırmaya dönük krize müdahale. Çocuk ölümlerinde olduğu gibi boşanmaya kadar gidebilecek saklı potansiyel krizlerin veya eşlik eden krizlerin saptanması ve çözülmesine dönük krize müdahale. Patolojik yas veya komplike yas durumlarında psikiyatrik tedaviler, uzun dönemli psikoterapiler.
DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜRLER … Cem TIĞRAK 06010836
"PS İ KOSOSYAL VE MED İ KAL YÖNLER İ YLE KAYIP, YAS, ÖLÜM Oğuz E. BERKSUN, Kriz Dergisi 3(1-2)" indir ppt