SOSYAL GÜVENLİK İLE İLGİLİ SORU CEVAPLAR - Yurt Dışı Emeklilik ve SSK BİLGİ BAĞKUR Uzmanı
25 Şubat 2014, 15:21 FUAT TÜTÜNCÜOĞLU
Bir işyerinde işçi olarak çalışmaya başlayacaksanız, sigortalı işe girişinizin en geç siz işe başlamadan bir gün önce yapılması gereklidir. İşçiler ve işverenler arasında yaygın olarak bilinen "sigortalılık deneme süresinin bitiminde başlar" bilgisi kesinlikle yanlıştır. Deneme süresi sigortalı olmaya engel değildir.
Evet. İşvereniniz isterse hizmet akdinize "deneme süresi" ile ilgili bir hüküm koyabilir. Deneme süresi en fazla iki ay olabilir, eğer işyerinizde toplu iş sözleşmesi uygulaması var ise bu süre dört aya çıkarılabilir. Deneme süresi içinde işten memnun kalmamanız halinde önceden bildirimde bulunmak zorunda olmadan ve herhangi bir tazminat ödemek zorunda kalmadan işyerinden ayrılabilirsiniz. Aynı şey işvereniniz için de geçerli olup, o da sizden memnun kalmaması halinde bildirimsiz ve tazminatsız olarak işinize son verebilir.
Eğer işyerinizde 10 veya daha fazla işçi çalışıyor ise 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren ücretlerinizi banka kanalı ile ödenmesi zorunluluğu getirilmiştir. İşyerinizde 10'dan az işçi çalışması halinde, ücretlerinizin banka aracılığı ile ödenmesi işvereninizin isteğine bağlıdır.
Eğer hizmet akdinizde ya da işyerinizde uygulanan toplu iş sözleşmesinde "ücret kesme cezası" ile ilgili hükümler yer almışsa evet yapabilir. Ancak sözleşmelerde hangi durumlarda ücret kesintisi cezası verileceği belirtilmişse işveren o sebeplerle bağlıdır. Uygulanacak ücret kesintisi cezası bir ayda iki gündeliğinizden daha fazla olamaz. Ayrıca işveren ücretinizden bu tür bir kesinti yapar yapmaz, durumu ve hangi sebeple kesinti yaptığını size bildirmek zorundadır.
İşçi açısından nelerin işten ayrılmak için haklı sebep olabileceği İş Kanunu'nun 24. maddesinde sayılmıştır. Bu sebeplerden herhangi biri gerçekleşmeden işten ayrılmanız halinde, bu ayrılışınız "istifa" olarak değerlendirilecektir. Bu durumda ihbar tazminatına hak kazanmayacağınız gibi, eğer hizmet süreniz bir yıldan fazla ise kıdem tazminatı hakkınızı da kaybetmeniz söz konusu olacaktır. Ayrıca herhangi bir haklı sebep olmadan işten ayrılan işçiler, kanunda belirtilen süreler kadar önce bu durumu işverene bildirmemeleri halinde işverenin işçiden ihbar tazminatı isteme hakkı doğacaktır.
Bu nedenler İş Kanunu'nun 24. maddesinde sayılmıştır. Özetle; İşvereniniz iş sözleşmesi yapıldığı sırada, sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında sizi yanıltmışsa; işvereniniz sizin ya da aile üyelerinizden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemiş, davranışlarda bulunmuşsa, cinsel tacizde bulunmuş ise; sizi ya da aile üyelerinizden birisine sataşır, kanuna aykırı davranışa özendirir, hapsi gerektirecek bir suç işler ya da şeref ve haysiyet kırıcı asılsız isnat ve ithamlarda bulunur ise; işyerinde cinsel tacize uğramanız ve bunu işverene bildirmenize rağmen gerekli önlemleri almazsa; ücretiniz kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse; ücretinizin parça başı ödendiği hallerde yapacağınız sayı ve tutardan az iş verilip de aradaki ücret farkı karşılanmazsa, iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması sağlığınız ve yaşayışınız için tehlikeli olursa; sürekli yakından görüştüğünüz işveren ya da bir başka işçi bulaşıcı ya da işinizle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanır ise; işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa, iş akdinizi haklı nedenle ve önceden herhangi bir bildirimde bulunmaya gerek olmadan feshedebilirsiniz ve hizmetiniz bir yıldan fazla ise kıdem tazminatına hak kazanırsınız.
Hizmet akdinizi herhangi bir haklı nedeniniz olmadan feshetmeye karar vermeniz halinde, bu durumu işyerindeki kıdem süreniz 6 aydan az ise iki hafta önce; 6 ay ile 1  5 yıl arasında ise dört hafta önce; 1  5 yıl ile 3 yıl arası ise altı hafta önce ve 3 yıldan fazla ise 8 hafta önce işvereninize bildirmeniz gereklidir. Bu bildirimi yapmamanız halinde işvereninizin bu süreler kadar ücretiniz tutarında ihbar tazminatı talep etme hakkı doğacaktır.
Bu hususlar İş Kanunu'nun 25. maddesi II. bendinde sayılmıştır. Özetle; iş sözleşmesi yapıldığı sırada iş için sizde bulunması gerekli vasıflar ve şartlarla ilgili yanlış bilgiler vermiş iseniz; işveren veya ailesi üyelerinden birisine karşı şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemiş, asılsız ihbar ve isnatlarda bulunmuş iseniz; işverenin bir başka işçisine cinsel tacizde bulunmuş iseniz; işveren veya aile üyelerinden birisine karşı sataşmışsanız; işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde alarak gelmiş veya bunları işyerinde kullanmış iseniz; işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırssızlık yapak, meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluğa uymayan davranışlarda bulunmuşsanız; 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemişseniz; işverenden izin almadan veya haklı bir sebebe dayanmadan ardı ardına iki gün veya ayda iki kez bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç işgünü işe gelmemişseniz (devamsızlık); yapmakla ödevli olduğunuz görevleriniz size hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmişseniz; kendi isteğiniz ya da savsamanız yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmüşseniz, işveren malını olan ya da malı olmayıp da eli altında olan makine, tesisat, eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinizle ödeyemeyecek derecede hasara veya kayba uğratmışsanız işvereniniz iş akdinizi önceden bildirimde bulunmadan ve kıdem tazminatı ödemeksizin feshedebilecektir.
30 SORUDA ÇOCUK VE GENÇ İŞÇİLERE ÖZEL ÇALIŞMA KOŞULLARI
Çocuk ve genç işçilerin sağlık ve güvenliklerini, fiziksel, zihinsel, ahlaki ve sosyal gelişmelerini sağlamak, öğrenimlerini devam ettirebilmeleri ve ekonomik istismarlarını önlemek için çocuk ve genç işçilerin çalışma koşulları ayrıca düzenlenmiştir.
d) Demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması ya da onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken her türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp getirilmeleri esnasında geçen süreler.
e) İşverenin vermesi gereken eğitimlerde geçen süreler,
f) İşverenin işyeri dışında gönderdiği kurslar ve toplantılarda geçen süreler ile yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenen mesleki eğitim programlarında geçen süreler,
g) Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından çalışan çocuk ve gençler ile ilgili olarak düzenlenen konferans, kongre, komisyon ve benzeri toplantılara temsilci olarak katılmaları nedeniyle işlerine devam edemedikleri süreler,
Bir takvim yılı içerisinde toplam 14.5 gün ulusal bayram ve genel tatil günü vardır. Ulusal bayram günü 29 Ekim'dir. Ulusal bayram 28 Ekim saat 13.00'den itibaren başlar ve 1.5 gün'dür. Genel tatil günleri ise 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 30 Ağustos, 3.5 gün Ramazan Bayramı ve 4.5 gün Kurban Bayramı olmak üzere toplam 13 gündür.