KADIN HASTALIKLARI ve JİNEKOLOJİ | Op. Dr. Ali KAVAS - LİMA KADIN DOĞUM
Kürtaj Nedir? Kürtaj Sonrası Gebelik
Doğum Kontrol Yöntemleri Genel Bilgi
Acil Kontrasepsiyon Ertesi Sabah Hapı
Adet Öncesi Gerginlik (Premenstruel Sendrom)
Endometrial Hiperplati (Rahim İç Zar Kalınlaşması)
Smeer Testi Nedir?
HPV Aşısı Nedir? (Rahim Ağızı Kanseri Aşısı)
Kürtaj Nedir? Kürtaj Sonrası Gebelik (Kürtaj)
Kürtaj genellikle gebelik sonlandırma amacı ile yapılan bir işlem olmakla birlikte kelime anlamı ise rahim içinden doku almak anlamına gelmektedir. Gebelik sonlandırma dışında ayrıca biopsi veya tedavi amaçlı da uygulanır. Yapılan bu işlem, müdahale tıp dilinde D&C (dilatasyon ve küretaj) olarak da ifade edilebilmektedir.
> Gebelik sonlandırılması (Tıbbi tahliye, İstenmeyen Gebelik):
İstenmeyen gebeliklerin sonlandırılması amacı ile yapılır. Ülkemizde 10 haftalık gebeliğe kadar hamilenin rızası ile yapılmaktadır. Gebe reşit ise ve bekar ise kendi onayı yeterlidir, evli ise eşinin de onayı gerekmektedir. Bu yöntem ancak ailevi, sosyal, tıbbi sebepler var ise yapılmalıdır. Bir doğum kontrol yöntemi olarak algılanmamalıdır.
> Fraksiyone küretaj, probe kurtaj (PC):
Şiddetli ve uzamış kanamalarda ve özellikle 40 yaşının üzerindeki kadınlarda hem patolojik sebebi (hormon bozukluğu, rahim içi kalınlaşma, kanser) tespit etmek hem de kanamayı durduracak tedaviyi sağlamak amacıyla yapılır. Menopozda olan kanamalarda teşhis amaçlı uygulanmaktadır. Rahim ağzında da kanser tespiti için kürtaj esnasında ayrıca parça alınabilinir. Bu fraksiyone kürtaj olarak adlandırılır.
> Endometriyal dating:
> Rest kurtaj (RC);
Kendiliğinden olan düşüğün veya daha önce yapılan kürtajdan sonra kalan parçaları temizlemek için yapılan işlemdir. Doğum sonrası eğer parça kalırsa kalan parçalar büyük olabileceğinden özel küretler ile bu işlem yapılmakta ve bu işleme Boom Küretaj ismi verilmektedir.
Kürtaj nasıl yapılır, tekniği nedir?
> Kürtaj öncesi çiftlerin kan guruplarını bilmeleri olası bir "kan gurubu uyuşmazlığı" tespiti ve eğer uyuşmazlık var ise kürtaj sonrası "uyuşmazlık iğnesi, anti-D" yapılması açısından önemlidir.
> Kürtajın yasal olarak yapılabilmesi için kişiden yazılı "onay belgesi" alınması gerekmektedir. Alınan bu belge hasta ve hekim arasında hasta hakları açısından gizli tutulacaktır.
> İşlem öncesinde tam jinekolojik muayene ve transvaginal ultrasonografi ile değerlendirme yapılmalıdır.
> Günümüzde genellikle vakum aspirasyon yöntemi ile küretaj yapılmaktadır. Bu kullanılan vakum sistemi Karmen kanülü olarak isimlendirilmektedir. Bu sistemin uçları plastik olup kullanıldıktan sonra atılmalı ve tekrar kullanılmamalıdır.
> Kürtaj genel anestezi yada lokal anestezi uygulanabilir. Daha önce doğum yapmamış veya sezaryen ile doğum yapmış hastalarda genel anestezi tercih edilir. Lokal anestezi ile rahim ağzının her iki yanına anestezik ilaç enjekte edildiği halde rahatsızlık hissi ve vakum esnasında ağrı duyulabilir. Kürtajın psikolojik etkisi de düşünüldüğünde genel anestezi tercih edilmektedir. Genel anestezi bir anestezi uzmanı tarafından verilmelidir. Anestezi işlem kısa olduğu için 3-5 dakika sürer. Uyanma süresi genellikle 5 dakikadır.İşlem sonrası 1 saat dinlenmenin ardından anestezi etkisi geçtiği için hasta evine gidebilmekte ve normal yaşantısına dönmektedir.
> İşlem öncesi mutlaka 6 saat açlık gerekir. Su içilmesine de izin verilmez.
> İşlem jinekolojik masada muayeneyi takiben yapılır.
> Rahim ağzının görülebilmesi için önce vajinal spekulum yerleştirilir. Vagina ve rahim ağzı özel bir solüsyonla silinir. Rahim tek dişli olarak isimlendirilen bir alet ile tutulup çekilir ve düz hale getirilir. Lokal anestezi uygulanacak ise bu işlemden sonra lokal anestezik ilaç yapılır. Genel anestezi uygulanan hastalar bu prosedürü başından itibaren hiç hissetmezler ve görmezler.
> Buji olarak isimlendirilen aletler yardımı ile gebelik haftasının büyüklüğüne göre rahim ağzı genişletilir. Daha önce doğum yapmış ve gebelik haftası küçük hamilelerde bu dilatasyon bazen gerekmemektedir. Kürtaj lokal anestezi ile uygulanana kadınlarda dilatasyon yani rahim ağzını açma dönemi en sıkıntılı ve ağrılı dönemdir.
> Dilatasyonun yani rahim ağzını genişletmenin ardından steril olan ve özel boyutlarda olan plastik kanüller ile rahim ağzından girilerek rahim boşluğuna ulaşılır. Kanülün ucu özel üretilmiş ve 60 santilitrelik vakum yaratan özel enjektöre monte edilir, enjektör ile negatif basınç sağlanarak rahim içindeki madde emilerek temizlenir. Bu yöntem ile keskin, metal küretlerin kullanımı aza indirilmiştir. Eskiden keskin metal küretler ile yapılan kürtajlarda rahim delinmesi, yapışıklık riski daha fazla olmaktaydı. 10 haftanın altındaki kürtajlarda artık bu eski yöntem kullanılmamaktadır. Keskin küretler ile yapılan kürtaj sadece tanı ve biopsi amaçlı yöntemlerde kullanılmakta olup doğru ve yeterli parça alınması için şarttır.
> Rahim içi temizlendikten sonra tek dişli çıkarılır, çıktığı yerdeki kanama bir gazlı bez ile tampone edilerek kanama durdurulur. Vagina tekrar antiseptik solüsyonlarla ile yıkanıp spekulum çıkarılır.
> Hasta kaldırılmadan rahim içi ultrasonografi ile parça kalıp kalmadığını anlamak için kontrol edilir.
> Ağrının daha sonra olmaması için kalçadan iğne ile veya makattan fitil ile ağrı kesici uygulanır.
> Antibiyotik, ağrı kesici ve gerekli görülürse kanama azaltıcı ilaçlar verilerek evine gönderilir. Lokal anestezi ile 15 dakika, genel anestezi sonrası 1 saat sonrası hasta eve gönderilir.
> Kürtajdan 1 hafta sonra ultrasonografi ile rahim kontrol edilir.
> Kürtaj sonrası kanama; genelde 2-3 gün sonra adet tarzında fazla olmayan ve 10-15 gün devam eden kanama başlayabilir, bu normaldir. Telaşlanacak bir şey yoktur. Kanama olmaması da normaldir. Kanama ile birlikte genellikle az miktarda küçük pıhtılar düşebilir ve kanama ile birlikte 1-2 gün devam eden adet sancısına benzer ağrılar da olabilir. Bu belirtilerin hepsi normaldir.
> Kürtaj sonrası adet kanaması işlemden ortalama 4-6 hafta sonrası olmaktadır. Kürtaj sonrası adet gecikmesi olur ve 40 gün içinde adet görmez iseniz doktorunuzu aramalısınız. Kürtajdan sonra adet gecikmesi yeni bir gebelik anlamına da gelebileceğini unutmayın.
> Kürtaj sonrası enfeksiyon olmaması için 2-3 hafta havuz, deniz, jakuzi ve küvette banyo yasaktır. Ayakta ılık duş şeklinde banyo yapılabilir.
> Kürtaj sonrası cinsellik; 2-3 hafta kütajdan sonra cinsel ilişki önerilmez.
> Perforasyon (rahim delinmesi): Gebe rahmi yumuşak olduğu için dikkatsizce yapılan sert bir hareketle delinebilir. Risk gebelik yaşı büyüdükçe artmakla beraber vakum küretajlarda plastik kanüller kullanıldığından nadir görülür. Çoğu kere delik küçük ve rahmin tepe kısmında olduğundan kanama olmaz ve kendiliğinden kapanır. Delinme alanı büyükse kanama olacağından acil ameliyatla alınması gerekir.
> Enfeksiyon: Hijyenik olmayan ortamda işlemin yapılması veya kişinin kendi ihmali (hemen kürtaj sonrası ilişki, havuza girme, antibiyotikleri düzenli kullanmama, dış ortamdan enfeksiyon alma gibi..) sonucu 5-6 gün sonra enfeksiyon gelişebilir. Koruyucu antibiyotik önlem için kullanılmalıdır. Fallop tüplerinde hasara, rahim içi tabakada yapışıklıklara neden olabilir.
> Gebeliğin devamı: Gebelik kesesinin rahim içinde görüntülenmeden çok erken, 5 haftadan önce yapılan kürtajlarda meydana gelebilir. İşlem sırasında vakum ile kese çok küçük olduğu için alınamaz. Kontrolde tespit edilir ve ikinci bir gebelik sonlandırma işlemi gerekir.
> Parça kalması (rest plasenta): Kürtajdan sonra kanamanın artması ile anlaşılır. Bazen kanama 10-15 gün sonra görülebilir. Bu nedenle kürtaj sonrası bir hafta sonra yapılan kontrol ultrasonografisi önemlidir. Tedavi olarak işlem tekrarlanır.
> Rahim içi kan birikmesi (hematometra): Nadir görülür. Epey ağrılıdır. Daha çok 8 haftadan büyük gebeliklerde veya yaşlı anne adaylarında görülür. Rahim toplayamaz ve rahim ağzının kapanması sonucu kan birikmesinden meydana gelir. Rahim ağzının buji ile açılması problemi çözer. Ek olarak rahmin hızlı toplamasına yardımcı ilaçlar verilebilir.
> Başarısız küretaj: Önceden yapılan rahim ağzında yara yakılması, konizasyon gibi işlemler, eski sezaryenlere bağlı veya doğumsal rahim kanalındaki şekil bozuklukları, çift rahim gibi anomaliler veya rahim kanalının yapısını bozan myomlar gibi sebeplerden dolayı rahim ağzı açılamaz ve teknik olarak küretaj gerçekleştirilemez. Ağızdan alınan veya rahim ağzına konan ilaçlar ile rahim ağzının açılması denenerek kürtaj tekrar denenebilinir. Fakat tekrar başarısız olma ihtimali de göz önünde bulundurulmalıdır.
> Asherman sendromu (yapışıklık) Kürtaj sonrası kısırlık sebeplerinden biridir ve rahim içi duvarlarında gelişen yapışıklık sonucu adet miktarında azalma, adet görememe halidir. Kısırlığa neden olabilir. Rahim içi dokusunun keskin küretle kazınması veya kürtaj sonrası enfeksiyon gelişmesi sonucu oluşur. Tedavi olarak spiral takılıp rahim içini destekleyecek hormon ilaçları verilir. Rahim filmi ile kesin tanı konur. Tedavi için gerekirse Histeroskopi uygulanabilir.
> Lokal anestezi; ile yapılan kürtajda rahim ağzı tek dişli ile tutulu iken ve dilatasyon (rahim ağzının açılması) sırasında ani ağrıya bağlı tansiyon düşmesi, terleme, fenalık hissi, bayılma oldukça sık görülmektedir. Vakumun yarattığı çekilme hissi de karında kramp tarzına ağrı ve bulantı-kusmaya sebep olabilmektedir. Bu gibi durumda kürtaja ara verilir veya hemen bitirilerek hastanın ayakları yukarı kaldırılıp tansiyonun düzelmesine ve fenalık hissinin geçmesine yardımcı olunur. Ağrıya bağlı şok durumu dahi olabilir. Hemen hastaya damar yolu açılıp serum verilmesi ve gerekli ilaç ile destek tedavisi yapılması gerekebilir. Fakat bu kadar ileri derece şikayetler çok nadirdir. Daha çok lokal anestezi ile yapılan 7 hafta ve daha büyük kürtajlarda sık görülebilir.
> Genel anestezi; Riskleri hasta yaşı,genel sağlık durumu ,sistemik hastalık varlığı gibi faktörlere bağlıdır.Genel anestezi uzman ve tecrübeli anestezi doktoru tarafından uygulanmalıdır.Kürtaj süresinin kısa olması (3-5 dakika) ve yüzeyel anestezi yapılması riskin çok fazla olmamasını sağlamaktadır. Genel anestezi kürtaj sonrası genellikle hastalar anesteziden uyanırken bazen bulantı- kusmaları olur veya psikolojik sebeplerden dolayı ajite olup ağlayarak uyanırlar.
> Gebelik sonlandırma sonrası evde fenalık hissi olursa
> Kanama çok fazla olup gittikçe artıyor ise
> GKürtajdan sonra 15-20 gün geçmesine rağmen kanamanız hala adet vasfında devam ediyor ise ve azalmıyorsa
> Şiddetli kanama ile birlikte olan kıvrandırır tarzda ağrılarınız olursa
> Hiç kanamanız olmayıp ağrılar çok şiddetli ve kramp tarzında ise
> Ateşiniz yükseliyor, kokulu akıntı, kanama ve kasık ağrılarınız var ise
> Gebelik belirtileri hala devam ediyor ise ve
> Kendinizi iyi hissetmiyorsanız, huzursuz iseniz doktorunuzu arayınız!
İstenmeyen gebelik sonlandırma işleminin güvenli olup olmadığı bizlere en sık sorulan sorulardan biridir. Evet bu işlem eğer deneyimli bir kadın doğum uzmanı tarafından gerekli tüm özen gösterilek uygulanırsa, olabilecek en az risk ile güvenli bir şekilde yapılabilmektedir. Fakat maalesef bir çok kadın "ucuz kürtaj" olabilme amacı ile gerekli steriliteye, ekipmana, tekniğe uyulmayan ve işlemin kimin dahi yaptığını bilmedikleri kliniklerde gereksiz riskler alarak bu işemi yaptırmaktadırlar. Uzman ve deneyimli doktorlar tarafından tabii ki minimum risk ve güvenle uygulanabilmektedir. Risk almak istemiyorsanız gebelik sonlandırma işlemini güvenilir ve kimliğini bildiğiniz hekimlere yaptırın...
Kürtaj fiyatları ve gebelik sonlandırma amaçlı yapılan kürtaj ücretleri yapan hekimin fiyat ve ücret politikasına göre değişkenlik göstermekte, yapılacak işlemin genel anestezi veya lokal anestezi ile mi yapılacağı da belirleyici olabilmektedir. Kürtaj ücreti kadar bu işlemi yapan hekimin deneyimi ve güvenirliliği de önemlidir.