İnsanlığa Yön Veren 30 Bilimsel Kitap - Matematiksel
Matematiksel 18 Aralık 2017	Bir yorum bırakın 16,855 Görüntülenme
Bilincimizi aydınlatmamızı borçlu olduğumuz; şaşırtıcı, devrim yaratan ve dünyayı algılama şeklimizi değiştiren, yazıldıkları dönemde çoğunlukla anlaşılmayan, değiştirdiği eskimiş bilgilere köhne bir sadakatten dolayı itibar edilmeyen ya da otoritelerinin sarsılmasını istemeyen güç sahipleri tarafından sansür edilen bilim kitaplarını unutmamak gerekir. Her ne kadar günümüz eğitim sisteminde değerleri, itibarları ve sebep oldukları devrimsel nitelikleri göz ardı ediliyor olsa da; bu kitaplar sayesinde bugün varız! Ve biz hatırladıkça, okudukça ve değerlerini anladıkça onlar var olmayı sürdürecekler. Değerli düşünür ve bilim insanlarının zihnimizde yol açtıkları bu eşsiz dönüşüm sayesinde bugün; teknolojik sınırlarımızı zorluyoruz, evrende yolculuk yapmayı düşleyebiliyor ve kendi küçük dünyamızın sorunlarının üzerinden gelebiliyoruz. Tabu yıkan cesaretleri, zihinlerimize inşa edilen duvarları aşmamızı sağlayan özgüvenleri ve insanları doğru bildiklerini sorgulatmaya iten bilgelikleriyle bu öncü bilimsel kitaplar hâlâ değerlerini korumaktalar.
Bu eşsiz kitapların her daim belleklerimizdeki canlı yerini korumaları dileğiyle…
İlk kez 1687’de basılan Isaac Newton’un Principia’sı üç ciltten oluşan, doğayı matematiğin diliyle anlamaya çalışan bir şaheserdir. Ortaçağ boyunca tanrının buyruklarından başka bir dili kabul etmeyen dönemin din adamlarına karşın; eser başlıca başkaldırı aracıdır. Karanlığın ortasında yakılan tek bir mum gibi; bugün evrensel matematiğini anlamaya başladığımız doğanın matematiksel ilk ifadesi Newton tarafından Principia’da yapılmıştır. Çevresindeki doğa olaylarını anlamaktan yoksun insanlığa sunulan bu muhteşem armağanla tüm modern gelişmemizin tamamını borçluğu olduğumuzu söylersek sanırım yanılmayız. Zira yığın halinde ilerleyen bilimin temelinde Principia olmasaydı o temelin dayanacağı bir başka temel bulunamazdı diye düşünüyorum. Mütevazılığıyla meşhur Newton; eserinde yeni bir teori geliştirmediğini söyler. Gerçekten de öyledir; yaptığı sadece doğayı matematiğin diliyle ifade etmektir. Ama bu her şeyi başlatan o küçük adımdır.
1543’te Kopernik’in devrim yaratan kitabı; tarihte ilk kez insanı evrenin merkezinden koparıp alan; geçmişe, evrene ve algılarımıza dair tüm bildiklerimizi sarsan tarihin en sarsıcı bilimsel yayınlarından birisidir. Evrenle ilgili o güne kadar yegâne kabul görmüş açıklama olan Batlamyus’un öğretilerini bir kenara iten yöntem ve analiz bakımından hâlâ değerini koruyan, zamanının çok ötesinde bir eserdir. Ancak Kopernik’in bilimsel titizliğinin bir sonucu olarak oldukça karmaşık ve teknik hesaplarla ayrıntılandırılan teorisi anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bilimsel önemine ve insanlık tarihi açısından taşıdığı değere rağmen başarısız bir satış grafiği yakalamıştır.
İbn-i Rüşd ya da Latince bilinen ismiyle Averroes; batı dünyasının çok şey borçlu olduğu antik Yunan düşüncelerini ilk kez tanıtan isim olmuştur. Tıp, Fizik, Astronomi ve Felsefe alanında derin okumalar yapan ve antik çağdaki okumalarını kendi yazmalarında yeniden tartışan İbn-i Rüşd’ün en önemli yazması kuşkusuz Aristoteles’in τὰ μετὰ τὰ φυσικά isimli eseri olmuştur. Aristoteles’in varlık üzerine temel düşüncelerini kaleme aldığı eserin İbn-i Rüşd tarafından hem aktarılıp hem de tartışıldığı el yazmaları on ikinci yüzyıldan itibaren batı dünyasında ilgi uyandırmıştır. Latince’ye çevrilen el yazmaları İbn-i Rüşd’e oldukça sadık bir okuyucu kitlesi kazandırmıştır. Batılılar tarafından İbn-i Rüşdçü (Averroism) olarak anılan akım, İslam ile Aristoteles’in öğretilerini harmanlayan bir akımdır. Hristiyanlık içerisindeki skolastik tartışmalara bir yanıt aramak isteyen batılılar çözümü İbn-i Rüşd’de aramışlardır. Ancak Kilise tarafından lanetlenen bu öğreti; giderek kilise karşıtlarının sığındığı bir liman olmuştur. Ortaçağ boyunca çokça tartışılan İbn’i Rüşd; batı felsefesine antik çağın kadim bilginlerini tanıtarak önemli bir görevi üstlenmiştir.
Galileo’nun evrendeki düzene dair Batlamyus’a ait fikirlerle Kopernikus’a ait fikirleri karşılaştırdığı eseri 1632’de yayınlanmıştır. Dönemindeki birçok bilimsel yayının aksine Latince değil İtalyanca yayınlanmıştır. Henüz uluslaşmayan İtalya’da Rönesans’ın ve Aydınlanma’nın başkenti olan Floransa’da Medici ailesinin hamiliğinde yayınlanmış ve fakat Roma’daki Kilise’nin şiddetli itirazıyla yazarı yargılanmış, cezalandırılmış ve eser sansür edilmiştir. Halbuki kitap boyunca yazar herhangi bir taraf tutmadan iki görüşü değerlendirmiştir ancak yine de okuyanların gözünde Batlamyus’un dünya merkezli evren anlayışı yerine Kopernikus’un güneş merkezli evren anlayışı daha inandırıcı gelmektedir. Galileo’nun sadece karşılaştırma yapmaya çalıştığı ve bir kati sonuca varmadığı kitap yine de kilisenin hışmından kurtulamamıştır. Galileo Galilei sadece varamadığı sonuçlarla değil uyguladığı yöntemlerle sorgulanıyordu aslında. Kilise’nin sansürlediği ve tümüyle bilimsel etkinliğimizde şüphesiz derin izler bırakan Galileo’nun bilimsel yöntemleridir. Türkçe’ye üç yüz yetmiş beş (375?) yıl sonra çevrilebilen eser sadece yazıldığı astronomi alanıyla değil aynı zamanda bilimsel yöntemin vazgeçilmez olduğu tüm branşlarda bir başvuru kaynağı niteliğindedir.
Ortaçağ boyunca yetişmiş en büyük Müslüman düşünürlerden olan İbn-i Sina’nın bu en büyük eseri uzun yıllar boyunca akademilerde ders kitabı olarak okutulmuştur. Bugün içerdiği birçok acı reçetenin gerçek bir iyileştirme niteliği olmadığı anlaşılmış olsa da 11. yüzyılın başlarında yayımı tamamlanan beş ciltlik eser insan aklını tıp biliminin sınırlarını zorlamasının yolunu açmıştır. Ortaçağ Batı üniversitelerinin henüz Yunan düşünürlerle tanışmadığı bir dönemde Müslümanların yazdığı El Kanun fit-Tıp gibi eserler bilgeliği Avrupa’ya taşıyordu. Tıp alanındaki neredeyse en meşhur kitaplardan birisi olan El Kanun fit-Tıp tüm Ortaçağ boyunca batı dillerine çevrilmiştir. Ancak İbn’i Sina’nın kitabı esasen öğrettiklerinden çok, okurlarını yeni yollar denemeye sevketmesiyle değerliydi. Önerdikleri denendi, yanlışları gözlendi ve tıp bilimi böylece deney ve akıl yürütmenin evrensel nitelikleri üzerinde yükseldi. El Kanun fit-Tıp’ın devrimsel yanı ise Ortaçağ insanına; bilginin oluşmasında insanı deneye götürecek ilk cesareti vermesiydi.
Jean Paul Sartre’ın başucu eseri olan “Varlık ve Hiçlik: Fenomenolojik Ontoloji Denemesi” 1943 yılında yayınlanmıştır. Sartre başyapıtında felsefesinin temelini atmış ve bireyin varlıksal sorunlarını bireyin varlığından ayırmayı başarmıştır. Böylece batı düşüncesindeki birey idealinin temelini meşrulaştırmıştır. Bir ateist olan Sartre; insan varlığındaki özü uhrevi anlamından soyutlamış ve özgür iradeyi varlığın temeline yerleştirmiştir. İnsan doğasını tümüyle kendi kendini yaratan özün üstüne yerleştiren Sartre’ın temelini attığı birey kimliği bugün Avrupa toplumlarının normlarından birisi haline gelmiştir.
Büyük Düşünür Nietzsche’nin belki de en önemli kitabıdır Trajedyanın Doğuşu. Tüm akademik çalışmalarını ve felsefi görüşlerinin temeli olan Apollon/Dionysos ayrımını bu kitapta açıklamıştır. Bu kitapla birlikte ortaya konulan bu ikilik müzikten edebiyata, tarihten sosyolojiye bir konuda bir şeyi anlamak için uygulanabilir olmuştur. Öte yandan kitabın Nietzsche’nin doktora tezi olması da onu daha değerli kılmaktadır. Bu eserden sonra hiçbir sosyal bilim ögesi Apollon/Dionysos kıyaslanmasından ayrık düşünülemez olmuştur. Tüm özler ve nesneler hem yapısallıkları hem de özleri bakımından bu ayrıma uydukları ölçüde değerlendirilmişlerdir. Canlıları ve hatta ulusları dahi bu kategorileştirmeyle değelerdirmesi Nietzsche’nin düşün gücünü göstermesi bakımından çarpıcıdır. Batı düşüncesini anlamak için işe önce Avrupa toplumlarını tarih, kültür ve değerleriyle anlamak gerekmektedir. Bunun içinse Nietzsche’nin Trajedyanın Doğuşu kitabında oluşturduğu ayrımın toplumların felsefi düzleminde yarattığı ayrım anlaşılmalıdır. Nietzsche’yi anlamak için ise önce işe Trajedyanın Doğuşu kitabından başlamak elzemdir.
Marx’ın Kapital’i Sosyalistler için ne anlam ifade ediyorsa Simon de Beauvoir’in de “Le Deuxième Sexe”i kadınlar için o anlamı ifade eder. Feminist düşüncenin temel kaynaklarından olan İkinci Cins; 1949 yılında yazılmış ve yüzlerce dile çevrilmiştir. Eğer yine de bir değerlendirme ölçütüyse İkinci Cins; Vatikan’ın yasaklanmış kitaplar listesine girme onurunu kazanmıştır. Bu kitapla Simon de Beauvoir “kadın doğulmaz, kadın olunur” görüşünü tarihî, edebî ve ideolojik donelerle desteklemiş ve bu elzem sonuca ulaşmıştır. Kadının yaşadığı sorunları evrensel ölçütte tartışan ve sınıf, sınır, kısıt tanımadan irdeleyen iki ciltlik hacimli eser bugün hâlâ eşsiz değerini korumaktadır.
Bu devrimsel kitabın Türkçe’de çevirisi yetersiz ve özensizdir ne yazık ki. İngilizce çevirilerini ya da mümkünse yazıldığı dil olan Fransızca metnini okumanız daha iyi olacaktır.
Arthur Schopenhauer’in ilk kez 1818’te yayınlanan eseri yazarı tarafından iki kere okunması tavsiye edilmişir; okunması ve anlaşılması meşakkatlidir. Dünyayı ve dünyayı algılama biçimimiz olan bilimi; kadim insanlık hatırası olan bilgelikle karşılaştıran ve Schopenhauer felsefesinin temelinin atıldığı eser; kendisinden önce yazılmış felsefi metinleri de irdelemesiyle tümden bir düşüncenin felsefî bakiyesini almaktadır. Alman idealizmini ve Avrupa bilgeliğini sarmalayan kitap günümüzde okunması, unutulmaması gereken en önemli kitaplar arasındaki yerini hâlâ korumaktadır. İkinci cildi daha çok ilk cildin genişletilmiş bir versiyonu olarak görülse de toplamda ilk kitapta yer almayan kimi tartışmaların burada yapıldığına da şahit oluruz. Yayınlandığı dönemde büyük kıyametler koparmasa da dünya ve insanlık üzerine yazılmış bu kıymetli eser zaman içinde düşüncenin insan ögesi üzerindeki arzunun ve tasarımın sorgulanmasına yol açmıştır.
Evrim Biyoloğu Richard Dawkins’in en önemli kitabı 1976’da yayınlanan “Bencil Gen”dir. Evrim Teorisini aşina olduğumuz hayvanlar aleminin değerleri üyeleri yerine tüm canlıların ortak paydası olan genler üzerinden anlatan oldukça çarpıcı bir kitaptır. Kitabın büyük başarısının atlında her kesimden okuyucuya hitap edebilen Dawkins’in akıcı üslubu yatmaktadır. Sadece genlerin yaşam biçimlerini değil yaşımı anlamlı kılan, örneğin bilinç gibi, anlaması daha güç olan kavramları da kendi dinamiğinde açıklamayı başaran kitap onlarca dilde milyonlarca satmıştır.
Yaşamın kendi doğasını; yaşamdaki en küçük anlamlı parçanın yaşama dair davranışları üzerinden okuyan Dawkins’in bugün hâlâ önemini koruyan kitabı; bu listede yer alıp da dilimize kazandırılan ender kitaplardandır.
Alman varoluşçu düşünür Martin Heidegger’in şaheseri olan kitap varlığın ve zamanın derin bir analizidir. Ancak tüm Avrupa düşün dünyasını değiştiren bu önemli eser; yarım kalmış bir kitabın ancak yazılabilen kısımlarından oluşmaktadır. Heidegger; ilk başlarda kitabının her biri kendi içinde iki ayrı alt başlık taşıyacak üç bölümden oluşturmayı düşünmüş, fakat ilk iki alt başlığı tamamlayabilmiştir. Anlamsal bütünlüğüne ulaşmanın düşün ve hayal gücünü oldukça zorlayan eser; birçok edebiyatçıyı, felsefeciyi ve sinemacıyı etkilemeyi sürdürmektedir. Varlık temel problemleri kadar görünümleriyle oynamayı seven bir düşün insanı olarak Heidegger; kendi düşüncelerini dile getirdiği eserinde de düşüncelerini dile getirirken kullandığı dil olan Alman diliyle de oynamıştır. Dilbilimsel anlamda da oldukça zorlayıcı bir yapı olan eserin okunması için sadece felsefeye değil dile de yetkin olmak gerekmektedir.
Önceki Zeki Olmanın Şaşırtıcı Dezavantajları
Sonraki Afin Fonksiyonlar