Sanat ve Müzik Felsefesi
Yüklə 131.68 Kb.
ölçüsü 131.68 Kb.
BAROK SANAT, BAROK MÜZİK VE
J.S.BACH ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER (1)
Prof. Cevad Memduh Altar Göztepe, 17/10/1992
1630 yılını izleyen süreler içinde Barok sanat çok daha ileri aşamaya ulaşmıştır. Ve bu dönemin sanat eserlerine özgü Barok anlayışında, özellikle resim sanatında dümdüz sürüp giden çizgilerin sertliği, aşırı bir üslûpla gelişen eğri çizgiler yararına yumuşatılarak, estetik etkinliğin en ileri aşamasına ulaşılmıştır. Kaldı ki Barok estetiğin ortaya koyduğu böylesine bir gelişim, kendini mimarlıkta da belirtmekten geri kalmamıştır. Nitekim gerek Barok stildeki anıtsal nitelikli binaların dış görünümlerinde, gerek bu tür binalardaki tören salonları ile koridorlarda birbirini yan yana izleyerek sürüp giden antik karakterli sütunların meydana getirdiği olağanüstü güzellikteki değişik Perspektif’leri, Barok mimarlığın çok anlamlı örneklerine sahne olmuştur.
Münih’te yalnız İtalyan Barok mimarları büyük eserler vermişlerdir ve bu mimarlar ile eserleri şunlardır: Agostino Barella, Theatiner Kilisesi (1663), Nimphenburg Sarayı (1664-75); Enrico Zuccali, Theatiner Kilisesi kuleleri (1690).
İtalya’da Barok stilin heykelcilikteki ilk sanatçısı, Sabiner’in Kaçırılışıii adlı eseri ile (Floransa 1581) Giovanni da Bologna’dır (1529-1608).
Bernini’nin Yüksek-Barok üslûbuna her bakımdan örnek olan eserleri arasında en önemlileri şunlardır: Papa VIII. Urban’ın anıtsal nitelikli mezarında yer alan heykeller; Papa VII. Alexandre’ın Roma’daki San Pietro kilisesi için yapılan heykeli; Kutsal Theresa’nın içe dönük bir duygusallıkla kendinden geçişini sembolleştirmek üzere, Roma’daki Santa Maria Vittoria kilisesi için yapılan L’Estasi di Santa Teresa (1647-52); yekpare mermerden yontulmuş olup, Tanrı Apollo’nuniii, doğaya egemen olan yarı tanrıça Nemf’lerin (Nymph) en önemlilerinden Daphne’ye duyduğu sevgiyi sembolize eden büyük heykel. Tanrı Apollo’nun bu ünlü serüveninde Apollo, büyük bir aşkla sevdiği Dafne’yi bir an önce yakalayıp ele geçirmek için kovalamaktadır. Dafne ise tam yakalanacağı anda, gönülden kopan bir duanın yardımıyla ansızın Defne ağacına dönüşüvermiştir.
İspanya’da Barok stilde meydana getirilen heykellerde nesnel araç olarak daha çok tahta ön planda gelmektedir; ve ahşaptan yaratılan dinsel eserler, doğaya alabildiğine yaklaşan bir görünümün oluşum ve gelişimine olanak sağlamıştır. Böylesine bir türün elde edilmesinde etkili olan İspanyol sanatçıları ile en önemli eserleri şunlardır: Valladolid müzesindeki Piedad adlı eseriyle Gregorio Hernández (1576-1636); Cádiz’deki San Miguel kilisesi için yaptığı Kudüs’e Dönük Dua Nişi (bir tür Mihrap) ve Sevilla’daki Santa Clara kilisesi için meydana getirdiği Dua Nişi’yle Ivan Martínez Montanes’dir (1568-1649).
İspanyol Barok heykelcileri arasında önemle anılması gereken bir sanatçı da Alonso Cano’dur (1601-1667). Mimar, ressam ve heykelci olarak tanınmış bulunan Cano, Granada’da doğduğu için Granadino (Granadalı) lakabıyla da anılmaktadır. Alonso Cano, mimarlıkta babasına, heykelcilikte Martinez Montanes’e, resimde ise F. Pacheco ile saray ressamı Juan de Castillo’ya öğrenci olmuştur; 1638 yılında da Madrid’te Krallık Sarayı ressamlığına getirilmiştir. 1652’de Granada Katedralinin yapımına kontrolör mimar, 1667’de de Başmimar olarak atanan sanatçı, bu ünlü katedralin Ana Cephesi için Barok süslemeleri bakımından dünya çapında önem taşıyan görkemli bir proje hazırlamış ve bu proje aynen uygulanmıştır.
Alonso Cano daha çok heykelcilikte önemli eserler meydana getirmiştir. Sanatçının Barok stilde âdeta resim yaparcasına oluşturduğu heykellerine, konuşurmuşçasına oluşan bir izlenimcilik ile sert bir realizmanın ortaya koyduğu kendine özgü bir anlatım esprisi egemen olmaktadır; ve sanatçının bu konudaki en önemli heykelleri ise şunlardır: Sevilla’daki San Julian kilisesinde bulunan Lekesiz Hamile (Meryem Ana) heykeli; Granada Katedralindeki Adam ve Havva haykelleri; Murcia’daki San Nicola Katedralinde bulunan Kutsal Antonius heykeli; Segovia Katedralindeki İsa Çarmıhta heykeli.
Sanatçı, hayatının son yıllarında Saray Mareşallığı ile Galeri Yönetmenliğine atanmıştır; ve gene aynı tarihlerde Portre ressamlığına önem vermiş ve uygulamaya yönelik Geniş-Fırça tekniği ile en olgun eserlerini oluşturmuştur ki, bu süre içinde Velázquez-Stili’nin üçüncü ve son yaratış döneminin en olgun eserleri meydana gelmiştir. Bu dönemin en başta gelen eserleri aşağıda kısaca açıklanmıştır: “Infantaiv Margarita, Saraydaki Atölyede Nedimelerle Birlikte”; bu tablonun İspanyolca adı ise “Las Meninas” yani “Nedimeler”dir; “Halı Atölyesinde Halı Dokuyan Kızlar”; bu eserin İspanyolca adı ise “Las Hilenderas”dır; bu sözcük “yün eğiren kızlar” anlamına gelmektedir (Madrid Prado Müzesi); “Venüs ile Cupido”; bu son eser, İspanya’nın en eski resim ekolünden kalma mitolojik bir konuyu canlandırmaktadır ki, burada Venüs ile Cupido (Eros) arasında Personifikasyon (Bedenleşme) yoluyla oluşan bir “aşk” sahnesi yer almaktadır; ve bu eser, en eski İspanyol resminden kalma tek konuyu oluşturur.
Velázquez’in eserleri, izleyeni daima heyecanlandıran, ama gene de tüm gücüyle gerçeği anlatan tam mükemmelliğin doruğuna erişmiş bir yaratış olmanın niteliğine sahiptir. Onun eserlerindeki ince, hafif ve narin renklerden oluşan ve âdeta gümüş tellerden yansıyormuşçasına duyulan sesler, taze ve yer yer işitilen İzlenimciliğe (Impressionnisme) yönelik bir “DOĞA” görüntüsünü yansıtmada da başarılı olmaktadır. Çünkü zamanımızın bazı sanat eleştiricilerinin Velázquez’i özellikle son tablolarında, 19. ve 20. yüzyıllar arasında Fransa’da meydana gelmiş olan Empresyonist anlayışa ilk ışığı tutan yaratıcı olarak görmelerinde pek o kadar hatalı olmadıkları bir gerçektir. Nitekim Velázquez, Fransız Empresyonizminden 250 yıl kadar önce, resimde atmosfere hareket ve canlılık vererek, izlenimci eğilime biraz olsun ışık tutmuş ve izleyiciyi duygusal yoldan heyecanlandıran az çok Empresyonist bir izlenimin meydana gelmesinde de başarılı olmuştur. Çünkü Fransız Empresyonizminin de yaratıcılıktaki temel amacı, atmosferdeki hareket ve renk faktörlerini, canlılıklarından hiçbir şey kaybetmeden ayakta tutabilme esprisinden güç almaktadır; ve böylesine bir anlayışı zaman içinde bilimselleştirmektedir.v
i Perspektif, boşlukta yüzeysel planda yer alan eşya ve nesnelerin, bulundukları yerlere göre oluşturdukları uzaklık ve yakınlığın, bunları seyreden göze göre meydana getirdikleri fiziksel, hatta estetik farklılıkların görünümü anlamına gelmektedir.
ii Sabiner’ler, İtalya’nın batısında çok eski zamanlarda yaşamış ve hatta Roma’ya egemen olmuş bir halk olarak bilinmektedir. Romalılarla çok eski tarihlerde ilişki kurdukları sanılan Sabiner’lerin, ülkede açıkça egemen oldukları ve Roma’da yönetimi ele geçiren Numa Pompilius adlı bir Sabiner’in Roma Kralı unvanı ile ülkeyi yönetmiş olduğu sanılmaktadır. Romalıların, Sabiner’lerin güzel kadın ve kızlarını sık sık kaçırdıkları da söylenenler arasında önemle yer almaktadır. Onun için Barok stilin ünlü heykelcisi Giovanni da Bologna, bu konuya önem vererek Sabiner’in Kaçırılışı adlı ünlü heykelini yaratmıştır.
iii Grek mitolojisine göre Tanrı Apollo: Temiz Yürekliliğin, Şiirin, Müziğin, Gençliğin, Sağlık Biliminin, Kehanetin = Falın, Sanat Perilerinin = Müz’lerin, Çiftçilerin, Sürülerin, Gemi İle Yola Çıkanların koruyucusu, savaşın yardımcısıdır ve daha birçok işle olumlu doğrultuda uğraşan Apollo, Greklerce olağanüstü saygı ve sevgiyle Baştanrı olarak benimsenmiştir; ve Romalılarca, Grek Tanrıları arasından seçilen Tanrıların da ilki olmuştur. Antik Dönem’in Baştanrısı Apollo, Tanrılar-Tanrısı Zeus’un Leto’dan olan oğludur ve ikiz kız kardeşi Av Tanrıçası Artemis ile birlikte Delos adasında dünyaya gelmiştir.
iv İspanyolcada “infante” ve “infanta” sözcükleri, kralın sarayda yaşayan kız ve erkek çocukları için kullanılan lakaplardır.
v Fransa’da 1839-1935 yılları arasında dünyaya gelip, zamanla Empresyonizmi yaratan ve bu tür yaratıcılığın dünya çapında benimsenmesine geniş ölçüde emekleri geçmiş bulunan dört Fransız Empresyonist ressam şunlardır: Claude Monet (1840-1926), Alfred Sisley (1839-1899), Pierre Renoir (1841-1919), Paul Signac (1863-1935).