İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi 1.Ünite Ders Notları
1.Kazınım: İnsan olmanın niteliklerini açıklar.
İnsan; düşünen, düşündüklerini açıklamak isteyen, belli bir toplumsal, ekonomik, kültürel ve siyasal çevrede yaşayan bir varlıktır. İnsan çeşitli özellikleri nedeniyle diğer canlılardan ayrıldığı için değerli bir varlıktır.
Doğada yaşayan canlılar; insanlar, hayvanlar ve bitkilerdir. İnsanı diğer canlılardan ayıran bazı özellikleri vardır bu özellikler:
İnsan düşünme özelliği olan akıllı bir varlıktır
İnsan eğitebilir ve eğitilebilir bir varlıktır.
İnsan tarihi olan ve geçmişini bilen bir varlıktır. Geçmişine bakar ders çıkarır ve geleceğine yön verir.
İnsan toplumsal bir varlıktır. Yaşamak için diğer insanlara ihtiyaç duyar.
İnsan duygusal yanı olan bir varlıktır. Gülebilmek, ağlayabilmek, eğlenebilmek, mizah sahibi olmak insana özgü niteliklerdir.
İnsan değerleri olan bir varlıktır. Değer üretir, bunları korur ve gelecek nesillere aktarır.
Bu özellikler bütün insanlarda ortak olup bunların bir kısmı doğuştan bir kısmı ise sonradan, yaşarken edinilir İnsanın fiziksel özellikleri, dini, milliyeti, ırkı, cinsiyeti, yaşadığı yer vb. insanı insan yapan ayırt edici özellikler değildir.
Özgürlük, eşitlik, kardeşlik, adalet, saygı, sevgi, dostluk, hoşgörü ve dayanışma, paylaşma insanı insan yapan en önemli değerlerdir
2.Kazanım: İnsanın doğuştan gelen temel ve vazgeçilmez hakları olduğunu bilir.
Hak; kişinin herhangi bir şey üzerinde, tartışılmaz ve herkes tarafından kabul edilmiş yetkisidir. Hak kişiye kanunlar tarafından tanınmıştır.
Biz sadece insan olduğumuz için hak ve özgürlüklere sahibiz.
Temel Haklar: kişinin insan gibi yaşayabilmesi için gerekli olan öncelikli haklardır.
Temel hakların insani değerleri koruma işlevi vardır. Temel haklar başkasına devredilemez, vazgeçilemez ve dokunulamazdır.
Temel haklar; 1.Yaşama hakkı, 2.Seçme seçilme hakkı 3.Kişi dokunulmazlığı hakkı, 4. Konut dokunulmazlığı hakkı 5. Sağlık hakkı, 6.Özel yaşamın gizliliği hakkıdır. 7. Eğitim hakkı, 8. Dilekçe hakkı,
Bu hakları korumak, geliştirmek ve yurttaşlar tarafından kullanılması sağlamak devletin görevidir.
Yaşama hakkı olmadan diğer haklar kullanılamaz. Yaşama hakkı anne karnında başlar.
Kişi dokunulmazlığı kişinin hem beden hem ruh bütünlüğüne dokunulmamasını ve kimseye işkence yapılamayacağını ifade eder. Bu hak, kişinin yaşamasını ve vücut bütünlüğünü güvence altına almaktadır
Kişi dokunulmazlığı hakkı ise yaşama hakkının devamı niteliğindedir
Yaşama ve kişi dokunulmazlığı hakları ile yakından ilişkili olan bir diğer temel hak da sağlık hakkıdır. Her insan sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için bu haktan eşit bir şekilde yararlanmalıdır. İnsanların sağlıklı yaşayabilmeleri için, öncelikle koruyucu önlemlerin alınması gerekir
İnsanların bilgi ve becerilerini geliştirebilmesi eğitim hakkı ile mümkündür. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası gereği “Hiç kimse eğitim, öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.‖
Dilekçe hakkı, hak arama özgürlüğünün bir şeklidir. Dilekçe hakkı gereği dilekçelere 60 gün içerisinde cevap verilmek zorundadır.
Özel yaşam kişiye ait olduğundan gizlilik esastır. Özel yaşamın gizliliği ve korunması hakkı bunu güvence altına alır.
Yasal olarak herkesin konut dokunulmazlığı hakkı vardır. Hâkim kararı olmadıkça kimsenin konutuna onun izni olmadan girilemez.
Seçme ve seçilme hakkı da temel haklar arasında yer almıştır. Seçme ve seçilme hakkı bireysel bir hak olup oy kullanma hakkı olarak ifade edilir
Anayasamızın 12. maddesinde
"Herkes kişiliğine bağlı, dokunulamaz, devredilemez, vazgeçilemez temel hak ve hürriyetlere sahiptir." ifadesi yer almaktadır
Temel hak ve hürriyetlerin bazı durumlarda durdurulduğu görülür. Anayasamızın 15.maddesinde bu durum bazı şartlara bağlanmıştır.
1-Savaş hâli, 2-Seferberlik hâli, 3-Sıkıyönetim hâli 4-Olağanüstü hâldir
Temel hak ve hürriyetlerin bazı durumlarda kısmen veya tamamen durdurulması durumunda bile kimsenin yaşama hakkına, din, vicdan ve düşünce özgürlüğüne dokunulamaz.
3.Kazanım: Haklarına kendi yaşamından örnekler verir
Çocuk: on sekiz yaşından küçük olan kişiler çocuk olarak tanımlanır.
Çocukları korumak ve geleceğe hazırlanmak için 20 Kasım 1989 tarihinde Çocuk Haklarına Dair Sözleşme kabul edilmiştir
Çocukların yetişmesinden ve gelişmesinden sorumlu olan büyükler, bu sorumluluklarını en iyi biçimde yerine getirirler. Hiç kimse, çocuklara karşı olan sorumluluklarını onlara zarar verecek şekilde kullanamaz.
Sözleşme, çocukları korumak özel hakları içerir, bu hakların tamamı dünyadaki bütün çocukları kapsar.
Bu sözleşmeye yön veren temel değerler ise şunlardır:
On sekiz yaşın altında olanları çocuk olarak tanımlamakla başlamaktadır. Sözleşmede ele alınan başlıca konular şunlardır:
Ana–babanın rolü ve sorumluluğu, bunun ihmal edildiği durumlarda devletin rolü ve sorumluluğu
Çocukların okula gitme, oyun oynama hakkı vardır. Onlar yetişkinler gibi çalıştırılamazlar. Çalışmak zorunda kalırlarsa yapacakları iş, onların sağlığı ve eğitimleri için sorun oluşturmamalıdır. Bir çocuk suça itilmişse ona uygulanacak ceza, yaşına ve gelişimine uygun, onun eğitimini engellemeyecek şekilde olmalıdır
Not: 18 yaşından itibaren yetişkin olarak kabul edilen bireyler oy kullanabilir, kendi başına hareket edebilir.
4.Kazanım: Çocuk ile yetişkin arasındaki farkları açıklar
Çocuklar dünyayı merak, hayret ve şüphe ile keşfederler. Onların bu özelliği yetişkinlerden daha çok soru sormalarını beraberinde getirir. Aralarındaki kimi farklara rağmen çocuklar yetişkinlere özenirken yetişkinler de çoğunlukla çocukluklarına özlem duyduklarını dile getirirler. İnsanlar çocukluktan yetişkinliğe geçtiğinde daha fazla hak, özgürlük kazanır ve sorumluluk edinirler. Yetişkinler hemen hemen tüm kararlarını kendileri alır, yaptıkları her şeyin sorumluluğunu üstlenir. Çocuklar zamanlarının önemli bir kısmını oyun oynayarak geçirirler.
Oysa yetişkinler zamanlarının önemli bir kısmını çalışarak geçirirler. Çocukların davranışları yetişkinlere çok eğlenceli gelir. Çocukların çalışmak, para kazanmak ve evin ihtiyaçlarını karşılamak gibi sorumlukları yoktur. Bu bakımdan kimi ihtiyaçlarını giderirken, kimi kararları alırken yetişkinlerin desteğine ihtiyaç duyarlar
Büyüdükçe yetişkinlerin desteğine olan ihtiyaçları azalır. Bununla birlikte çocuk olmaktan kaynaklı ve çocuklara özgü olan hak ve özgürlüklerini kaybederler. Çocuklar büyüdükçe yetişkinlerin hak ve özgürlüklerini kazanırlar ve aynı sorumlulukları üstlenirler. Örneğin yasal olarak çocukların vergi verme, askere gitme, çalışma, genel seçimlerde oy verme, aday olma hak ya da sorumluluğu yoktur.
Çocuk Hakları Sözleşmesi, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin bir parçasıdır. Çocuk hakları, çocukların diğer insanlardan farklı ve ayrıcalıklı olarak özel haklarla
donatılması değil gelişirken duydukları gereksinimler nedeniyle özel haklarla donatılmaları ya da kimi sorumluluklardan hariç tutulmaları ile ilgilidir
Aşağıda verilen cümlelerin hangi temel hakkımız ile ilgili olduğunu yazınız
Evde kararlar alınırken, 9 yaşında olduğum için benim kararlarıma fazla önem verilmiyor.
Bugün mahallemizde meydana gelen trafik kazasında yaşlı bir amca hayatını kaybetti.
Annesinden dayak yediği için komşumuzun çocuğunun kolları morarmış.
Yarın Ramazan Bayramı olduğu için erkenden kalkıp bayram namazını kılmaya gideceğiz.
Sel felaketi nedeniyle bazı evler su altında kalırken heyelan görülen yerlerde evler de yıkılmış
Etkinlik:2 Aşağıda verilen bilgilerin doğru onların başına D yanlış olanların başına Y yazınız
( )Yaşama hakkı, tüm insanların en öncelikli hakkıdır.
( )Devletler isterlerse kanunlarında temel haklara yer vermeyebilirler.
( )Sıkıyönetim, savaş gibi olağanüstü durumlarda haklarımız tamamen kısıtlanır.
( )Temel haklarımız doğuştan kazanılan haklarımızdır.
( )Temel haklarımız evrensel haklardandır.
( )Kişi dokunulmazlığı hakkı, yaşama hakkı ile bağlantılıdır ( )İnsanları diğer canlılardan ayıran en önemli özelliği yürüyebilmesidir.
( )Temel haklarımız doğuştan elde ettiğimiz haklardır.
( )Temel haklarımız anayasa tarafından güvence altına alınmıştır.
( )Eğitim görmek bizim haklarımızdan birisidir.
( )Çocuk haklarına göre çocuklar asker olarak kullanılamaz
Kazanım:. Haklarına kendi yaşamından örnekler verir.
Etkinlik:3 Aşağıdaki metni okuyup soruyu cevaplayınız
Bağın ortasındaki yıkık kulübenin kapısız girişinden bir ihtiyar çıktı. Saçı sakalı bembeyazdı.
Elleri, ayakları titriyordu. Duvarın dibindeki taş yığınlarına çöktü. Sırtında yırtık bir çuval vardı. Zayıf kolları kirli tunç rengindeydi. Yine başını kaldırdı. Gökle denizin birleştiği dumandan çizgiye dikkatle baktı, ama görünürde bir şey yoktu. Bu, her gece uykusunda onu kurtarmak için birçok geminin geldiğini gören zavallı eski bir Türk forsasıydı.
Tutsak olalı kırk yılı geçmişti. Otuz yaşında, dinç ve güçlü bir kahramanken Malta korsanlarının eline düşmüştü. Yirmi yıl onların kadırgalarında kürek çekti. Yirmi yıl iki zincirle iki ayağından rutubetli bir geminin dibine bağlanmış yaşadı. Zincirleri küflendi, çürüdü, kırıldı. Ama onun çelikten daha sert kaslı bacaklarına bir şey olmadı. Abdest alamıyordu ama yine de yirmi yıl bakışlarıyla namaz kıldı. Elli yaşına gelince, korsanlar onu, ―Artık iyi kürek çekemez!‖ diye bir adada sattılar. Efendisi bir çiftçiydi. On yıl kuru ekmekle onun yanında çalıştı. Şimdi yetmiş yaşındaydı. Bütün umudu, doğduğu yere, Edremit’e kavuşmaktı.
O,en ünlü,entanınmış Türk gemicilerdendi. Yirmi yaşındayken birçok savaşlarda başarı kazanmıştı. O zamanlar nâmı dillere destandı. Padişah bile saraya çağırtmış,- serüvenlerini dinlemişti. Bir oğlu vardı, adı Turgut idi. Şimdi kırk beş yaşında olmalıydı. Karısı ile oğlunun yaşayıp yaşamadığını, bir daha onları görüp göremeyeceğini hep düşünürdü. İstanbul’un minareleri, hayalinden hiç silinmemişti.
Altmış yaşını geçtikten sonra efendisi onu serbest bıraktı. Yaşlı tutsak bir bakımsız bağın içindeki yıkık kulübeyi buldu. Kimse bir şey demedi. Aradan on yıl daha geçti. Artık hiç gücü kalmamıştı.
Kırk yıldır hep rüyasında Türk gemilerinin gelip kendisini kurtardıklarını görüyordu. Bir gün yine uykusundan silkinerek uyandı. Yine aynı rüyayı görmüştü. Hemen kalkıp limana baktı. Bir Türk donanmasının limana girdiğini gördü. Al bayrağı uzaktan tanıdı.
— Bizimkiler! Bizimkiler! diye bağırarak onlara doğru koştu.
(Ömer Seyfettin, Forsa’dan özetlenmiştir.)
Sizce yaşlı forsa hangi hak ve hürriyetlerden mahrum kalmıştır?
1. ÜNİTE İNSAN OLMAK
Aşağıda verilen insanı insan yapan değerleri ve tanımlarını doğru bir şekilde eşleştiriniz
Başkasının haklarını kısıtlamadan istediğimiz her
İnsanların birbirleriyle eşdeğerde olması ve insanlar arasında ayrım gözetilmemesi gerektiğini dile getiren ilkedir.
Bir topluluğu oluşturanların duygu, düşünce ve ortak
çıkarlarda birbirlerine karşılıklı bağlanması demektir
Değerinden dolayı bir kimseye, bir şeye karşı dikkatli, özenli, ölçülü davranmaya sebep olan sevgi duygusudur.
B Ben Kimim? Ben Neyim?
Düşünen, belli bir toplumsal, ekonomik, Kültürel ve siyasal çevrede yaşayan canlıyım
İnsanların en temel hakkıyım.
Kişinin ruh, beden ve sosyal yönden iyi olmasıyım.
Kişiye işkence yapılmaması ile ilgili olan hak benim.
18 yaşına kadar her bireyin kabul edildiği durumum.
Etkinlik:3 Aşağıdaki konuşmalarda anlatılan durumlardaki kişilerin davranışlarını hangi temel haklarımızla ilgili olduğunu altlarına yazınız.
Ortadoğu'da çıkan karışıklıklardan dolayı birçok kişi hayatını kaybediyor.
Okul kantininde sağlık açısından zararlı olan yiyecekler satılmıyor
En yakın arkadaşımın günlüklerini gizlice okudum
Bahçede iki öğrenci dövüşürken birisinin kolu kırıldı. Kolu hastanede alçıya alındı.
Bugün okuldan kaçan öğrencileri, idareciler ailelerine bilgilendirdiler
C"D" oğru - "Y" anlış Etkinliği
Aşağıda verilen bilgilerin doğru onların başına D yanlış olanların başına Y yazınız
( )İnsanları diğer canlılardan ayıran en önemli özelliği yürüyebilmesidir.
H- doğUŞtan ileri gelen (konjenital) hastalik ve sakatliklar
Boray Mehmet BİLİR
Eski Yunancada “halk” anlamına gelen “demos” ve “yönetmek” anlamına...
Geçmiş ve gelecek arasındaki ilişkinin ne kadar önemli olduğunu ünlü...
İnsan haklari avrupa sözleşmesi
FİKİr hukuku ve telif haklari
Hulk sözcüğünün çoğuludur. Hulk ise; huy, adet, alışkanlık, yaradılış,...