EFSANELERE YOLCULUK Esquire Yaz 2020
Danimarkalı masal yazarı ve şair Andersen, “Seyahat benim için ruhun gençleşmesidir” demişti. Günlük hayatımızı yavaşlatmak ve gençleşmek için birlikte ilkbaharın en güzel yaşandığı yerde, efsanelerin ülkesi Japonya’da bilinmeyen bir yolculuğa çıkalım. Fotoğraf Masafumi Tanida Moda Editörü Kohei Kubo
Shimane eyaletinin batı ucundaki Iwami bölgesinde birbirinden ilginç yerler var. Benzersiz Iwami Kagura gösteri maskeleri burada yapılıyor. Iwami Kagura’nın merkezi olan Hamada şehri, aynı zamanda devasa kağıt ejderhaların ve fenerlerin yapıldığı özel bir yer. Sannomiya Tapınağı’nda hafta sonları Hamada no Yagura adı verilen ve 45 Şinto tapınağında sırayla yapılan bir performans gerçekleşiyor. Ben de burada halkın çok sevdiği Iwami Kagura’nın canlı performans ve danslarının tadını çıkarmak istiyorum. İzlediğim görüntü, gösterinin Orochi denen bölümünden bir sahne: Susa no Otome bir ejderhayı kılıçla yener, büyük ejderha titrer ve ateş püskürtür, bu da onun devasa bir güç olduğunu gösterir. Düşman güçlü olduğunda zafer büyüktür.
Hamada’daki Iwami Kagura hazineleri koleksiyonunun temel unsurlarından biri, tuhaflığı. Şarkılı, şiirli, danslı Kagura oyunu ülkenin her yerinde icra ediliyor ancak Japon kağıdını Iwami Kagura ustaları gibi kullanabilen başka bir örnek yok. Bu muazzam koleksiyon da bir Kagura meraklısı olan 80 yaşındaki Takeomi Takeuchi tarafından oluşturulmuş. Iwami Kagura’nın 1970 yılında ülke çapında tanınmasını sağlayan Osaka Fuarı’ndaki dansını gören Takeomi, bu gelenekle daha fazla ilgilenmeye başlamış ve bölgeye gelip Iwami Kagura maskelerinden satın almış. Böylece koleksiyonun ilk parçası ortaya çıkmış. Aradan geçen 50 yılın ardından bugün koleksiyonerin elinde 500’den fazla maske var ve hepsi klasik Kagura salonuyla aynı büyüklükte inşa edilen Sekishu Kagura Müzesi’nde sergileniyor. Tavan yüksek değil çünkü dansların icra edildiği klasik bir Kagura salonu ile aynı boyutlara sahip. Müze 1987’de açıldığında yaklaşık 150 parça varmış. Bir zamanlar Japonya’nın her bölgesinde olduğu gibi Hamada şehrinde de ahşap oymacılığı yapan bir Kagura topluluğu varmış. Iwami Kagura ustaları, 1883 yılından sonra maske yapımında Japon kağıdı kullanmaya başlamışlar. Hamada bölgesinde yapılan Nagahama bebeklerinin uzun bir geçmişi var ama sonra onların yapımında da Japon kağıdı kullanılmaya başlanmış. Zira ahşap oyma maskeler ve parçaları ahşaptan imal edilen diğer figürlerle sahnede hareket etmek çok zormuş. Kagura Kagura adı böylece Kajiko Kagura olarak değişmiş ve Japon kağıdının hafifliği nedeniyle dans eden karakterler daha hızlı hareket eder hale gelmiş.
Basitçe anlatmak gerekirse, bu işlemde yüzey önce alçı benzeri ince bir toprakla şekillendiriliyor, sonra kurumaya bırakılıyor. Kağıt, kuruyan toprak yüzeye hurma macunu yardımıyla katmanlar halinde yapıştırılıyor ve maske tekrar kurutulduktan sonra toprak kalıp bir çekiçle kırılıyor. Geride kalan kağıt, maskenin içine ve dış yüzeyine yine hurma hamuru ile yapıştırılıyor, gözler, burun delikleri ateşte ısıtılmış çubuklarla açılıyor. Bu aşamada yanık un katmanı ekleniyor ve cilt için dış yüzey tekrar cilalanıyor ardından renklendiriliyor. Saç için de at kılından insan saçına kadar çeşitli seçenekler mevcut. Kimi de eşinin saçlarını bu iş için kullanıyor.
Takeomi Takeuchi, hangi ustaların kimin için çalıştığı, hangi malzemenin nasıl kullanıldığı ve hangi Kagura ustasına ait olduğu hakkında ayrıntılı bilgi sahibi.
Hamada’da ünlü Katsuro Kakita’nın yüzleri de var. Bununla ilgili ilginç bir hikaye duydum; bu Kagura oyunundaki beyaz iblis maskesinin bir kadın yüzü olduğu söyleniyor. Oyundaki karakterlerle eşleşen maskenin geçmişini bilmek de önemli tabii.