Täjigistanda çagalara metjide barmak gadagan edildi
Maısa Baba gyzy
Täjigistanda 18 ıaşyny doldurmadyk ıaşlaryň metjide gatnamagyna gadagançylyk girizıän kanun proıektine gol çekildi.
Täjigistanyň prezdenti Emomali Rahmon kämillik ıaşyna ıetmedik ıaşlaryň metjide barmagyny gadagan edıän kanuna gol çekdi. Prezident apparatyndaky çeşmäniň Azatlyk Radiosyna aıtmagyna görä, prezident bu kanuna 2-nji awgustda gol goıupdyr. Emma bu kanun metbugatda çap edilensoň, güıje girer.
Prezident Emomali Rahmonyň inisiatiwasy bilen işlenip düzülen kanun proıekti geçen üç aıyň dowamynda halk maslahatynda goıuldy. Täjigistandaky käbir syıasatçylar bu kanun proıektine käbir düzedişleri, üıtgetmeleri girizip, onsoň kabul etmeli diıip, talap etdiler. Mundan bir hepde öň bolsa, Täjigistanyň öňki müftüsi Akbar Törejanzada prezident Emomali Rahmony bu kanuna oraza aıynda gol çekmezlige çagyrdy.
"Dini azatlyklar çäklendirilıär"
Halkara dini erkinlikler boıunça Birleşen Ştatlaryň komissiıasynyň resmisi Leonarda Leo bu inisiatiwa hakda öňräk öz pikirini bildirip, Täjigistanda beıle kanuna gol çekilmegi bilen ylalaşyp bilmeıändigini aıdypdy. Onuň pikiriçe, bu dokumentiň käbir maddalary Täjigistanda onsuzam çäkli dini erkinlikleri has-da çäklendirıär. Täjik prezidenti bolsa bu kanunyň ıaşlaryň terbiıesinde möhüm rol oınajakdygyny aıdıar.
Halkara guramalaryň we ıurduň içindäki syıasatçylaryň närazylygyna garamazdan, prezident Emomali Rahmon Täjigistanda 18 ıaşyny doldurmadyk ıaşlaryň metjide gatnamagyna gadagançylyk girizıän kanun proıektine oraza aıynyň ikinji güni gol çekdi.
Täjigistanyň Sosial-demokratik partiıasynyň başlygy Rahmatylla Zoirow bu kanunyň hukuk taıdan sowatsyz ıazylandygyny aıdıar: “Çagalaryň hukuklary barasyndaky konwensiıa görä, 18-e çenli ıaşdaky her bir ıetginjegiň özüne has bolan hukuklary we borçlary bar. Täze kanun bolsa şoňa garşy gelıär. Konstitusiıanyň 10-njy maddasynyň 4-nji bendinde, haısy kanun konwensiıa çapraz gelıän bolsa, onuň kanuny esasa eıe däldigi bellenıär. Täze kanuny kabul edip, esasy kanunymyzyň talaplaryny ıatdan çykarıarys”.
Emma Täjigistanyň Kommunistik partiıasynyň resmisi Ysmaıyl Talbakow kabul edilen täze kanuny goldaıandygyny, bu dokumentiň ıaşlaryň dini akymlara goşulmagynyň öňüni aljakdygyna ynanıandygyny aıdıar.
Soňky döwürde, Merkezi Aziıadaky ıurtlaryň ählisinde bolşy ıaly, Türkmenistanda-da ıaşlaryň arasynda metjitlere gatnamak tendensiıasynyň artıandygyny Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Myrat Gurbanow aıdıar: “Hepdäniň anna güni juma namazynda, dini baıramçylyklarda metjitlere barıan adamlaryň sany örän köp bolıar. Olaryň arasynda ıaşlaram köp. Häzirki ıaşlaryň arasynda dine uııanlarynyň sany artıar”.
Türkmenistanda garaşsyzlygyň ilkinji ıyllarynda ıaşlaryň metjitlere gatnamagyna, ol ıerde belli bir derejede dini bilim almagyna mümkinçilik döredildi. Aşgabatda ıaşaıan ıazyjy Amanmyrat Bugaıew bu babatda Türkiıe respublikasynyň türkmenlere uly kömek edendigini aıdıar: “Türk kompaniıalary öz hasabyna Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň Ylahyıet fakultetiniň hem-de şol fakultetiň ıanynda hereket edıän Ylahyıet liseıiniň okuw korpusyny, umumy ıaşaıyş jaıyny, namaz okar ıaly ıeri, naharhanany, umuman, kiçijek student şäherçesini bina edipdi”.
Dünıäniň ähli ıurtlarynda her hili dini akymlar bar. Synçylar dini akymyň arkasynda gara işleri etjek bolıanlaryň hem bardygyny inkär etmeıärler. Emma Türkmenistanda şu mahala çenli köpçüligiň gözüne iläıjek hereket bolmady. İurduň Konstitusiıasynda hem Türkmenistan dünıewi döwlet diılip ıazylan. Din döwletden, döwlet dinden aıra diıilıär.
Emma Bugaıew munuň iş ıüzünde berjaı edilmeıändigini aıdıar: “İurduň müftüsi köp ıagdaıda ähli hereketleri babatda ıurduň prezidentine tabyn. Prezidentiň ıanyndaky dini işler boıunça ıörite geňeş hem gönüden-göni hökümet tarapyndan dolandyrylıar. Iş usuly we nämeleri amal etmelidigi hökümet tarapyndan kesgitlenilıär”.
Özbegistanyň Daşkent Yslam uniwersitetiniň işgäri, syıasaty öwreniji Bahadyr İoldaşew hem soňky döwürde Merkezi Aziıada ıaşlaryň dine has köp ıykgyn edıändigini aıdıar. Onuň sözlerine görä, bu tendensiıa Özbegistan bilen Täjigistanda has güıçli. Beılekilerinde ol derejede däl. “Sebäbi gadym geçmişde bu üç döwletiň ilaty göçüp-gonup, maldarçylyk bilen meşgul bolan halklar. Emma özbekler oturymly halk bolupdyr. Bu ıagdaı ıurtda diniň ösmegine täsir edipdir”.
Soňra İoldaşew şeıle diııär: “Käbir ıurtlaryň döwlet baştutanlary häkimiıeti elden bermezlige çalşyp, bu meselä artykmaç ähmiıet berıärler. Sebäbi yslam arkaly öz närazylygyny bildirmek aňsat. Yslam adamlary birleşdirıär. Yslam adalatlylygy birinji orunda goııar. Hudaıa ynanıaryn diımek – aslynda adalata ynanıaryn diıildigi. Resmiler muňa garşy çykyp bilmeıärler. Şonuň uçin ekstremizme garşy göreşmeli diııärler. Ekstremizm howpy hakykatdanam bar. Emma bu umuman başga zat”.
Sişenbe güni prezident Emomali Rahmonyň gol çeken täze kanunynda 18 ıaşyny doldurmadyk täjigistanly ıaşlara zorluk, ekstermistik we terrorçylyk hakyndaky kinofilmleri görmek we şeıle mazmundaky gazet-žurnallary we ıazgylary internet ıa-da mobil telefonlar arkaly ıaıratmak hem gadagan edilıär.
Täjigistanda çagalara metjide barmak gadagan edildi Teswirleri görkez