NEDİR BU ÇAPRAZ OY MESELESİ?
2. Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat, Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik sürdürülen müzakerelerde, en büyük tıkanıklardan biri olan “çapraz oy” konusunu anlattı. Sosyal paylaşım sitesinde görüşlerini paylaşan Talat’ın, işte çapraz oy ile il
2. Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat, Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik sürdürülen müzakerelerde, en büyük tıkanıklardan biri olan “çapraz oy” konusunu anlattı.
Sosyal paylaşım sitesinde görüşlerini paylaşan Talat’ın, işte çapraz oy ile ilgili söyledikleri
“Müzakere sürecinin tıkanıklığa doğru doludizgin ilerlediği şu sıralarda çözüm karşıtları çapraz oya karşı büyük bir kampanya yürütmeye başladılar. Çözüm sürecinin tıkanmasının Rum tarafının çapraz oy ısrarından kaynaklandığı iddiasını öne sürerek, çapraz oyun Kıbrıs Türkü için bir felaket olacağı iddiasını öne sürüyorlar. Bu noktada çapraz oyun ne olup ne olmadığı hususunda birkaç söz söylemenin zamanıdır diye düşünüyorum...
Çapraz oy, iki toplumun dönüşümlü olarak Cumhurbaşkanlığı yapacak liderlerini seçerken uygulanacak bir oy verme yöntemidir. Bu sistemde, esas iradeyi kendi liderini seçen toplum ortaya koyarken, diğer toplumun da -epeyce daha az oranda bile olsa- bu iradeye etki yapması söz konusudur. Benim görevde bulunduğum dönemde, müzakerelerde, tüm ayrıntıları belirlenmemiş olsa bile şu mantık öne çıkmıştı:
Kıbrıslı Türklerin adanın tüm seçmen nüfusu içindeki oranı yaklaşık olarak %20 civarındadır... Rumlar kendi liderlerini seçerken Kıbrıslı Türkler de oy kullanacaklar, böylece Rum liderin seçimine, Rum liderin seçimi için kullanılan toplam oyda, %20 etkide bulunacaklar. Buna karşılık Kıbrıslı Türkler kendi liderlerini seçerken Rumlar da oy kullanacaklar ve onların da etkisi, Kıbrıslı Türk liderin seçimi için kullanılan toplam oyda %20 olacak...
Bu noktada olayı daha da basitleştirmek için 100 Türk seçmen ile 400 Rum seçmenin var olduğunu düşünelim. Kıbrıslı Türkler Rum liderin seçiminde oy kullandıklarında bir kişi bir oy olarak sayılırken, Kıbrıslı Türk liderin seçiminde 16 Rum oyu 1 oy sayılacak. Yani Rum liderin seçimi için kullanılan toplam oylar 500 (400 Rum+100 Türk), Türk liderin seçimi için kullanılan toplam oylar 125 (100 Türk+400/16=25 Rum) olacak. Böylece her toplum dönüşümlü olarak Cumhurbaşkanlığı yapacak kendi liderinin seçiminde kabaca %80 söz sahibi olurken diğer toplum da %20 etkili olacak...
Şimdi gelelim çapraz oyun mantığına ve yararlarının sadece birkaçına:
Peki, çapraz oyun hiç mi sakıncası yok? Elbette bazı sakıncaları olabilir. Örneğin ilk seçimde işbirliği geleneği olmayan, böylesi bir oy verme sistemine hazırlıklı olmayan sağ, çözüm ve işbirliğine mesafeli yaklaşan partiler, sıkıntı yaşayabilirler. Bu nedenle zaten, çapraz oyun ilk seçimlerde değil, ikinci seçimlerle birlikte kullanılmasını önermiştik. İkinci seçimlere kadar, 5-6 yılda, tüm partilerin yeni sisteme uyarlanacaklarını düşünmüştük.
Ve yine önemli bir husus, çapraz oyun yer aldığı 4 Ocak 2010 önerilerimiz 13 maddelik bir paketti. Tümü de görüşmeye açık olan bu 13 madde, dengeli bir bütünü oluşturuyordu. Yani çapraz oy doğrudan değil bir paketin bir unsuru olarak öngörülmüştü...
Unutulmamalı: Çapraz oy sadece Federal Cumhurbaşkanlarının seçiminde kullanılacaktır. Meclis, Senato ve Kurucu devlet organlarının seçiminde çapraz oy kullanılmayacak ve her halk kendi içinde seçimlerini gerçekleştirecektir.
Bir hususu daha vurgulamakta yarar vardır. Çapraz oy sisteminde etkileme eşitliği olacağından, yukarıda verdiğim rakamlar dikkate alınacak olursa örneğin Kıbrıslı Türk adaylardan birisi Kıbrıs Türk halkının oylarının %62.5'inden tek bir oy fazlasını alırsa tek bir Rum oyu almadan da seçilebilir. Rum aday için de bu oran aynıdır. Bu son bölümde verdiğim oranlar iki adaylı seçimler içindir. Daha çok adayın var olması durumunda diğer toplumdan hiç destek almadan seçilebilme oranları diğer adayların aldıkları oy oranlarına göre daha aşağılara da inebilir.
Kısacası çapraz oy Federal bir yapı için son derece uygun ve yararlı bir sistemdir. Barışın devamının güvencesidir.
Dikkat edin barış karşıtlığındaki oran neyse, çapraz oya karşı çıkışın oranı ve şiddeti de odur! Yani barış karşıtlarının oranı ile çapraz oya karşı çıkanların arasında ciddi bir paralellik vardır.”