KARŞILAŞTIRMALI BİR PERSPEKTİFTEN 19.YÜZYILDA ÇİN VE OSMANLI İMPARATORLUĞU NDA PROTESTAN MİSYONER FAALİYETLERİ
Download "KARŞILAŞTIRMALI BİR PERSPEKTİFTEN 19.YÜZYILDA ÇİN VE OSMANLI İMPARATORLUĞU NDA PROTESTAN MİSYONER FAALİYETLERİ"
1 , s.s KARŞILAŞTIRMALI BİR PERSPEKTİFTEN 19.YÜZYILDA ÇİN VE OSMANLI İMPARATORLUĞU NDA PROTESTAN MİSYONER FAALİYETLERİ Esra Danacıoğlu TAMUR Özet Bu makale 19.yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu nda ve Çin de gerçekleşen Protestan misyoner faaliyetlerinin karşılaştırılmasına yönelik bir ilk çalışma olarak değerlendirilebilir. 19.yüzyıl batı Avrupa merkezli bir ekonomik sistemin dünya genelinde kurulma süreciyle karakterize edilir. Bu süreçte Avrupa-dışı dünyadaki farklı uygarlık ve coğrafyalar Avrupamerkezli ekonomik ve siyasi sistemin bağımlı parçalarına dönüştü. Aynı dönem içerisinde Avrupa da Sanayi Devrimi nin altın çağını Protestanlığın yeniden canlanışı izledi ve hem Britanya İmparatorluğu nda, hem de Amerika Birleşik Devletleri nde çok sayıda misyoner örgütü kuruldu. Dolayısıyla bu ekonomik-politik yayılım süreci Hrıstiyanlaştırma çabalarıyla birlikte yaşandı. Osmanlı İmparatorluğu ve Çin dini ve politik önemleri nedeniyle örgütlerin ilk günlerinden itibaren ilgi alanlarına dahil oldu. Bu çalışmanın ilk bölümünde hem Çin de ve hem de Osmanlı İmparatorluğu nda Protestan misyoner faaliyetlerinin seyrine dair kronolojik ve sayısal bilgiler verilecektir. İkinci kısımda ise faaliyetler başlama ve gelişim süreçleri, varoluş alanları, yarattıkları reaksiyonlar, doğrudan ve dolaylı sonuçları açısından karşılaştırılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Çin Tarihi (19.yüzyıl), Çin de Hıristiyanlık, Osmanlı İmparatorluğu nda Misyoner Faaliyetleri, Çin de Misyoner Faaliyetleri THE ACTIVITIES OF PORTESTAN MISSIONARIES IN CHINA AND THE OTTOMAN EMPIRE IN THE NINETEENTH CENTURY FROM A COMPARATIVE PERSPECTIVE Abstract This paper can be accepted as a preliminary attempt to compare Protestant missionary activities in the Ottoman and Chinese Empires during the 19 th century. The 19 th century can be characterized by the establishment of world-economy based capitalism in western Europe in a world-wide scale. During this process, the different components of the non-european world was pulled into this economic and political system as subordinate units. In the same period, golden age of industrial revolution was followed by the Revival of Protestanism and the establishment of missionary organizations both in British Empire and USA. So the process of economic and political expansion of Western Civilisation accompanied Prof. Dr., Yıldız Teknik Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Bölümü. 32 Esra Danacıoğlu Tamur by Christian proselytisation. As two ancient empires and two significant religious systems; Ottoman Empire (or Islam) and China were taken under consideration in very early dates of the missions. The first part of the paper is devoted to chronological data of the protestan missions in both of the countries. In the second part, the activities in these two countries will be compared on the basis of the process itself, the fields of the missionary activities, the reactions which they caused, their direct and indirect results. Key Words: History of China (19th century) Christianity in China, Missionary Activities in the Otoman Empire, Missionary Activities in China Giriş: Kılıç ve Kelam ya da Fetih ve Davet her inanç sistemine yeni inananların katılımını sağlayan iki temel yoldur. Hem Hıristiyanlığın ve hem de Müslümanlığın tarihine baktığımızda her iki dinin de bu iki enstrüman arasında hassas bir ayara dayanarak yaygınlaşıp kıtalararası inanç sistemlerine dönüştüklerini görürüz. Ancak, 16.yüzyıla kadar şöyle ya da böyle benzer yayılım gücü ve hızı gösteren Hıristiyanlıkla Müslümanlık arasındaki denge bu yüzyıl sonrasında Avrupa daki gelişmelerle değişir. Bu tarihten sonra dünya, merkezinde Batı ülkelerinin olduğu global bir ekonomik sisteme doğru dönüşüm geçirirken, bu dönüşüm aynı zamanda Hıristiyanlığın hem fetih ve hem de davet aracılığıyla kürese ölçekte bir yaygınlığa ulaşmasının maddi altyapısını hazırlar. Yeni kıtaların fethi ve deniz yollarının keşfi Katolik misyonerliğini farklı dünyalara, yeni coğrafyalara taşır. Yaklaşık üç yüzyıl sonra 18.yüzyıl sonunda gerçekleşen Sanayi Devrimi ne ise özellikle Protestan misyoner örgütlerindeki ani artış eşlik eder ve İngiltere nin Altın Çağı olarak adlandırılan 19. yüzyıl bu ülkede bir dizi misyoner örgütünün kuruluşu ile başlar. London Missionary Society (1795), Church Missionary Society (1799), British and Foreign Bible Society (1804) İngiliz örgütleri arasında hemen ilk akla gelenlerdir. İngiliz örgütlerine kısa sürede Amerikalı benzerleri eklenir, nihayetinde Protestan misyoner örgütleri diplomatlarının ve ticaret filolarının Doğu ya, Batı ya ya da Okyanusya ya doğru yönelen rotasını bu defa 'Tanrı aşkına' olmak üzere, aynen izlemeye başlarlar. Yeryüzünün bu misyonerce keşfinde şüphesiz her coğrafya, her halk, her inanış dönüştürülmesi gereken bir etkinlik ve görev alanı olarak algılanır. Ne pazar ekonomisi hatta ne de yazılı kültürle henüz tanışmamış, uzak, kendi içerisine kapalı bölgeler ya da yaşam biçimleri de bu süreçten payını alır. Öyle ki misyoner faaliyetleriyle tanışmak aynı zamanda yazı ve yazılı kültürle tanışmak bir başka ifade ile yazılı tarih e dahil olmak anlamına gelebilir. Örneğin Samoa Adaları nın tarihinin London Missionary Society nin tarihinden, daha doğru bir ifade ile bu örgütün çalışmalarının tarihinden ibaret olduğuna ilişkin saptama mübalağalı bir biçimde bu duruma işaret eder. 1 Ancak misyonerler açısından asıl kayda değer başarılar -kimleri tarih yazımına dahil ettikleri, hangi uzak adalar halklarını Hıristiyanlıkla tanıştırdıkları değil- evrensel ya da bölgesel ölçekte etkili uluslar-ötesi inanç sistemlerine ne ölçüde 1 Aktaran Andrew Porter, Church History, History of Christianty, Religious History: Some Reflections on British Missionary Enterprise Since the Late Eighteenth Century, Church History (Eylül 2002), Cilt: 71, Sayı: 3, s3 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve nufuz edebildikleri, tek-tanrılı ya da benzeri diğer inançları ne ölçüde galebe çaldıklarıdır. 19.yüzyılda pırıltılı günlerini yitirmiş olsalar da üç coğrafya-üç uygarlık dairesi: Osmanlı, Çin ve Hindistan bu açıdan misyonerlerin ajandalarında özel önem taşır. Bu makalenin konusu -bu öneme atfen- Çin ve Osmanlı İmparatorluğu nda 19.yüzyıldaki Protestan misyoner faaliyetleridir. Tüm 19.yüzyıl Çin ve Osmanlı İmparatorluğu açısından Avrupa merkezli bir dünya ekonomisinin tali parçalarına dönüşme süreci ve bu dönüşüme direnmek, ertelemek, yavaşlatma çabaları ile karakterize edilebilir. Yine 1820 lerden itibaren her iki imparatorluk da giderek güçlenen ve yaygınlaşan Protestan misyoner faaliyetlerine sahne olur. Bu makalede her iki ülkede başlangıç-gelişim-tutunma stratejileri, diplomatik misyonlarla ilişkileri, yol açtıkları farklı iç dinamikler, her iki coğrafyada yaşanan politik dönüşümler üzerinde etkileri gibi alanlarda Protestan misyoner faaliyetleri karşılaştırılması ve benzerlik ile farklılık alanlarının saptanması amaçlanmaktadır. Böyle bir değerlendirmeye geçmeden önce kronolojik bilgi babında Osmanlı İmparatorluğu ndaki faaliyetleri kısaca hatırlatmak ve Çin deki faaliyetleri anlatmak faydalı olabilir. 1. Osmanlı İmparatorluğu nda Protestan Misyonerler 2 Osmanlı coğrafyasının Hıristiyan inancının oluştuğu Kutsal Toprakları barındırması nedeniyle misyonerler için özel bir önem taşıdığına işaret ederek imparatorlukta misyonların kuruluş ve gelişim sürecini özetlemeye başlayabiliriz. Üstelik Osmanlı topraklarında çalışmayı oldukça cazip hale getiren başka nedenler de vardır. Osmanlı topraklarından söz eden erken dönem Protestan literatürü imparatorluğun Müslümanlar, Doğu Kiliseleri/Hıristiyanları ve Yahudilerden oluşan kozmopolit nüfus haritasının faaliyetler açısından taşıdığı potansiyele işaret eder. Osmanlı devlet yapısının giderek artan oranda büyük güçlerin müdahalelerine açık hale gelmesi nedeniyle içine düştüğü zafiyet-kırılganlık kayda değer diğer etkendir. Öte yandan hem İngiltere ve hem de Amerika Birleşik Devletleri nde 19.yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı topraklarına yönelik bir hareketlilik gözlenmektedir: İngiltere açısından Napolyon un yenilgisi ve Viyana Kongresi ile ulusal sınırlarına hapsedilen Fransa nın Doğu Akdeniz de bıraktığı boşluğu hızla doldurmak birincil hedeftir. Genç Amerikan cumhuriyeti içinse Osmanlı Devleti sömürgelere bölünmüş bir dünyada 2 Osmanlı İmparatorluğu ndaki Protestan(özellikle Amerikan) misyoner faaliyetleri bir dizi çalışmaya konu olmuştur. Bu konuda detaylı bilgi için bkz. Seçil Akgün, Amerikalı Misyonerlerinin Ermeni Meselesindeki Rolü, Atatürk Yolu, (Mayıs 1988), Sayı:1, s.1-13; Esra Danacıoğlu, Amerikan Dokunuşu Mucizeler Yaratacaktır: Oryantalizm ve Osmanlı da Amerikan Misyonerleri, Toplumsal Tarih Dergisi, Oryantalizm Özel Sayısı, (Kasım 2003), Sayı: 119, ss.90-94; Uygur Kocabaşoğlu, Kendi Belgeleriyle Anadolu daki Amerika, 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu ndaki Amerikan Misyoner Okulları, İstanbul; Arba Yay. 1991; Jeremy Salt, Imperialism, Evangelism and the Otoman Empire: , London; Frank Cass, 1993; Frank Andrew Stone, Academies for Anatolia; A Study of the Rationale, Program and Impact of the Educational Institutions Sponsored by the American Board in Turkey; , New York and London; Lanham,4 Esra Danacıoğlu Tamur Amerikan malları için fırsatlar vaat eden az sayıdaki pazardan biridir. Nitekim 1830 ların başlarında İstanbul da misyon merkezi ile ilk Amerikan elçiliğinin sadece birkaç ay fark ile kurulduğunu görmekteyiz. Dolayısıyla Osmanlı coğrafyası misyoner örgütlerinin faaliyet perspektiflerine öncelikli olarak girdi. Gerçekleştirdikleri araştırma gezileri ve çeviri faaliyetleriyle ilk çalışmaları tarihleri arasında İngiliz örgütleri başlattı ve bu misyoner örgütleri, kısa sürede Amerikan benzerleri tarafından takip edildi. Müslümanlar arasında çalışmanın imkânsızlığı (mevcut dini yasalara göre İslam dan dönmenin cezası ölümdü), Yahudiler arasında çalışmaların başarısız olması üzerine, sonraki yıllarda bölgenin Doğu Hıristiyanları Osmanlı genelinde misyonların gelişip serpilebileceği yegâne zemin olarak belirdi. İrili ufaklı çok sayıda İngiliz ve Amerikan örgütü içinde, 1810 yılında Boston da kurulan American Board of Commissioners for Foreign Missions (bundan sonra ABCFM), Osmanlı topraklarında hem katılım ve hem de yaygınlık açısından en kayda değer faaliyetleri gerçekleştirdi. Tablo I de ABCFM nin gerek Anadolu daki misyoner sayısı gerekse okulları, hastane ve kiliseleriyle 20.yüzyıl başlarında Osmanlı İmparatorluğu nda etkin olan misyoner örgütlerine kıyasla çok açık bir üstünlüğe sahip olduğu bariz bir biçimde görülmektedir. Belki tam da bu noktada Protestan misyonerliğinin bazı karakteristiklerine işaret etmek anlamlı olur. Protestan misyonerlerinin gözünde dini inançları ile uygarlıkları arasındaki sınır oldukça belirsizdi; daha açık bir ifade ile uygarlıkları (her türlü maddi görüntüsü de dahil olma üzere) aslında basitçe ve sadece bir Hıristiyan uygarlığı idi. Bu nedenle, 18 ve 19.yüzyılda dünyadaki gelişmelerle arasına belli bir mesafe koyan Katolik misyonerlerinden farklı bir biçimde Protestan misyonerler kendilerini bir tür uygarlık taşıyıcıları olarak gördüler. Dolayısıyla Doğu da (Çin ya da Osmanlı) karşılarına aldıkları basitçe inanç sistemleri olmadı, faaliyetlerinde yaşam tarzı, tüketim alışkanlıkları ve hatta toplumsal örgütlenişi ile insan topluluklarını dönüştürmeyi hedeflediler. Modern eğitim kurumları, sağıltımevleri, hatta sekuler eğitim veren kolejler kurmayı Hıristiyan uygarlığına giriş için uygun kapılar oluşturma olarak seçtiler ve içlerine sindirdiler. Birebir iletişim kanallarını kullanmayı, kitap ve dergiler yayınlamayı, ya da ev eşyaları, giysileri, gündelik hayat halleriyle Amerikan yaşam tarzını teşhir etmeyi Protestanlığa davet in uygun aracıları olarak değerlendirdiler. Fakat sistematik ve kurumsal olarak Protestan misyonerliği üç sacayağının, üç eylem alanının üzerinde yükselmekteydi. Bunlar, Kilise, Okul ve Hastanedir, başka sözcüklerle ifade edersek, Dini Misyon, Sağlık ve Eğitim Misyonları... Tekrar Osmanlı topraklarına bakarsak, Amerikan misyonerlerinin özellikle eğitim kurumları aracılığıyla- Ermeni cemaati içinde tutunabildiklerini görüyoruz. Özellikle ABCFM, yüzyıl içerisinde eğitim kurumları, kiliseleri ve hastaneleriyle Anadolu nun Batı topraklarından Doğuya doğru dalgalar halinde genişledi. Öyle ki 1860 yılında American Board Türkiye Misyonu, Merkezi Türkiye, Doğu Türkiye ve Batı Türkiye olmak üzere üç idari bölgeye ayrıldı. Bu süreç içerisinde Protestanlığa eğilim gösteren Ermeniler üyesi oldukları Ermeni Gregoryan Kilisesi tarafından afaroz edilerek dışlandılar. İngiltere nin İstanbul Elçisi Lord Straftord Canning in etkin müdahaleleri sonucunda sözkonusu Ermeniler, 1846 yılında bir İrade, 1847 yılında bu 65 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve statüyü imparatorluk geneli için tekrarlayan bir diğeri ve 1850 yılında haklarını teyit eden bir fermanla Protestan Milleti statüsü elde ettiler ve ayrı bir cemaat olarak örgütlendiler. 3 Ermeniler arasındaki çalışmalar ilk yıllardan itibaren asıl olarak eğitim misyonuna yani okullara dayalı olarak gelişti. 4 Yine aşağıdaki Tablo I de görüldüğü gibi American Board sadece 19.yüzyıl içerisinde değil 20.yüzyıl başlarında da Anadolu daki (İngiliz, Amerikan ve hatta Alman) Protestan örgütleri arasında eğitim ve sağlık kurumları, misyon merkezleri, toplam misyoner sayısıyla açık bir üstünlüğe sahipti. Tüm bu çabaların sonucunda ne kadar Ermeni nin Protestanlığı benimsediği sorusunun yanıtı misyon kurumlarının çeşitliliği ve coğrafi yaygınlığı dikkate alındığında çok mütevazi görünmektedir. Tablo I de 1909 yılında toplam (çok büyük bir kısmı Ermeni olan) Protestan sayısı olarak verilmektedir yılına ait Osmanlı Nüfus İstatistiklerine göre Protestan Ermenilerin toplam sayısı dir 5. Aynı dönemde Ermeni cemaati nin toplam nüfusu bir ile bir buçuk milyon arasında tahmin edilmektedir. Bu durumda Protestan Ermeniler toplam nüfusun ancak %3 - %6 gibi önemsiz bir oranını oluşturmaktadır. Suriye-Filistin-Mısır da da özellikle Beyrut ve İskenderiye ile Kudüs merkezli Filistin bölgesinde hem ABCFM ve hem de diğer Protestan misyoner örgütleri ismen ve şeklen Hıristiyan kabul ettikleri Doğu Kiliseleri (Maruni Kilisesi, Kıpti Kilisesi gibi) içinde çalıştılar, okullar, hastaneler ve kiliseler açtılar. Benzer bir çabayı Süryani (Yakubi) ve Nasturi Kiliseleri için de gösterdiler. Ancak bu toplulukların hiç birinde Ermeniler arasında kazandıkları görece- başarıyı göstermeleri mümkün olmadı. 3 Osmanlı İmparatorluğu nda Protestan Milleti kuruluş yıllarında ve sonrasında neredeyse bütünüyle Ermeni kökenli Protestanlardan oluşmaktadır. Nitekim 1846 yılında İstanbul da kurulan Birinci Evangelik Birliği'nin kurucuları üçü kadın kırk Protestan Ermeniydi. Benzer biçimde aynı yıl İzmit, (6'sı kadın 22 üyeli) Adapazarı(14 üyeli) ve Trabzon(9 üyeli) da kurulan kiliseler de bütünüyle Gregoryan Kilisesi nden ayrılarak Protestanlığı seçen Ermenilere dayanıyordu. Nitekim bu iç içe geçmişlik nedeniyle Protestanları ayrı bir cemaat olarak tanıyan, ticari ve dünyevi işleriyle, nüfus kayıtlarının tutulmasında İhtisab Ağası'nı yetkili kılan tarihli irade, tezkerelere alımı gibi işlerde Ermeni Kilisesi'ne bağlı olduklarını bildiriyordu. Bkz. Correspondence Respecting the Condition of Protestants in Turkey", British Parlamentary Papers, Account and Papers, State Papers , LVII, No:57, Ek: yıllarına gelindiğinde sadece ABCFM nin Anadolu daki kurumlarının dökümü şöyleydi: Batı Türkiye misyonu: 125 Pazar Okulu ( öğrenci), 1 Teoloji Semineri ve 2 kolej (580 öğrenci) 13 yatılı okul veya lise (1.313 öğrenci, bunlardan 683 ü kız), toplam 148 ilkokul, ortaokul ve zanaat okulları (6.634 öğrenci) toplam öğrenci: Batı Türkiye Misyonu nun belli başlı okulları arasında İstanbul Amerikan Kız ve Merzifon Anadolu Kolejleri, Merzifon Kız, İzmir Kız, Bursa Kız Okulları, Sivas Kız Lisesi, Talas Yatılı Kız Lisesi, İzmir Enternasyonal Lisesi sayılabilir. Merkezi Türkiye Misyonu: 38 Pazar Okulu, 1 teoloji semineri (6 öğrenci), 3 kolej (431 öğrenci), 6 yatılı lise (1236 öğrenci), 96 değişik kademelerde okul ve eğitim altında toplam öğrenci. Bu okullar arasında Antep Kız ve Erkek Kolejleri, Maraş merkezi Türkiye teoloji Semineri, Maraş Kız Koleji, Tarsus St. Paul Enstitüsü, Adana Kızlar Semineri, Haçin Kızlar Akademisi sayılabilir. Doğu Türkiye Misyonu: 75 Pazar Okulu, (7134 öğrenci), 2 Teoloji Okulu (13 öğrenci), 1 kolej (202 öğrenci), 10 yatılı lise (463 öğrenci), 151 farklı niteliklere sahip okul (7400 öğrenci), toplam: öğrenci. Belli başlı okullar şunlardır: Harput Fırat Koleji, Harput Teoloji Semineri, Erzurum, Van, Bitlis Kız ve Erkek Yatılı Liseleri, Mardin Kız Yatılı Okulu. American Board ın sağlık misyonu ise 7 hastane ve 11 dispanserle sürdürülmekteydi. Bu paragraftaki bilgiler için bkz: The One Hundredth Annual Report of the American Board of Commissioners for Foreign Misions, together with the Minutes of the Centenary Meeting, Held at Boston, October 11-14, 1910, Boston, 1910, ss Kemal H.Karpat, Osmanlı Nüfusu ( ); Demografik ve Sosyal Özellikleri, (Çev. Bahar Tırnakçı) İstanbul; Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003, ss6 Esra Danacıoğlu Tamur TABLO I 1909 YILINDA ANADOLU VE RUMELİ DEKİ PROTESTAN MİSYONER ÖRGÜT VE CEMAATLERİ 6 MERKEZ- LER YABANCI ÇALIŞANLAR YERLİ ÇALIŞANLAR CEMAAT- LER OKULLAR SAĞLIK MİSYONU Merkezler Şubeler İcazetli olanlar ve Dindışı Görevliler Tıbbi Misyoner Eşleri Bekâr Kadınlar Toplam İcazetli olanlar İcazetli Olmayanlar Bayan Komünyon Üyeleri Müntesipler Kolejler Öğrenci Sayısı İlk ve Orta Okullar Öğrenci Sayısı Hastahaneler Dispanserler Hasta Sayısı American Board Methodist Episcopal Mission Kaiserswerth Deaconesses Homes Lohmann s Armenian Aid Society Dr.Lepsius German Orient Miss Friends Armenian Mission Disciples(Foreign Christ.Miss.Soc.) American Ref. Presbys British and Foreign Bible Soc TOPLAM Julius RICHTER, A History of Protestant Missions in the Near-East, Edinburgh and London, 1910, ss7 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve 2. Çin de Hıristiyanlık Ve Protestan Misyonerliği 2.1. Çin de Hıristiyanlık Antik çağda Cebelitarık Boğaz ındaki Herakles Sütunları nın dünyanın bittiği yerde olduğuna inanılırdı. Cebelitarık Boğazı nın adı: Finisterrae yani Dünyanın Sonu idi. Dünyanın başı ise uçsuz bucaksız, zengin ve gizemli Doğu da bir yerlerdeydi. Gerçekten de 15.yüzyıla kadar Avrupa kendisini, batısında karanlığın olduğu, doğusunda ise masalsı ve garip halkların yaşadığı bir coğrafya olarak algılıyordu. Uzak, egzotik Doğuyu Batı ile birleştiren İpek Yolu, yüzlerce yıl Doğu nun ipek, porselen ve baharat gibi zenginliklerini batıya taşıdı. Benzer biçimde halklar da tarih boyunca doğudan batıya aktı. Bu genel eğilimin tersine gerçekleşen tek akış inanç sistemleridir. Budizm ile başlayan bu süreç 7, sonra tektanrılı inançlarla devam etti. Hıristiyanlık M.S. 7.yüzyılda bir grup Nasturi din adamıyla birlikte Çin e vardı ve MS. 845 de İmparator Wu Tsung tarafından yasaklanıncaya kadar belli bir yaygınlığa ulaştı. 8 Fakat bu yasaklama mevcut Hıristiyan topluluğunu büsbütün ortadan kaldırmamış olmalı ki 13.yüzyıl sonlarında Cengiz Han ı Hıristiyanlığa davet etmek için Papalığın gönderdiği Fransisken rahipleri Çin de Nasturi Kilisesi nin güçlü olduğunu Vatikan a rapor ediyorlardı. Cengiz Han dönemindeki Fransisken rahiplerin bu girişimi 1362 yılında Ming Hanedanı nın iktidara geçmesiyle sona erdi. 16.yüzyılda Portekizlilerin deniz yoluyla Asya topraklarına ulaşmalarıyla Katolik misyonerler yeniden bölgeye yöneldiler. Misyonerler arasında özellikle 1582 de Çin topraklarına ayak basan İtalyan Cizvit misyoneri Matteo Ricci ve başardıkları dikkate değerdir 9. Cizvitler Hıristiyanlığı kabul edenlerin Konfiçyüsçü ibadetlerini (de) sürdürebileceklerini söylüyor, Hıristiyanlığın ne Konfüçyüsçü ve ne de Taocu inanç sistemlerinin ve seromonilerin yerine geçmeyi amaçlamadığının altını çiziyor ve Hıristiyanlığı Çin de mevcut inanışları da kapsayan ama onların üzerinde 7 Çin İmparatorlarından birinin bir tanrı getirmelerini söyleyerek elçilerini batıya göndermesiyle Çin in Budizm ile tanıştığı rivayet olunur. Rivayete göre elçiler bir süre sonra bir Buda heykeli ile dönerler. Bunun peşisıra Budist propagandacılar sökün eder. John Henry Barrows, The Christian Conquest of Asia; Studies and Personal Observations of Oriental Religions, New York; Charles Scribner s Sons, 1899, s yılında toprak altından çıkarılan 1789 idogramlık mermer bir yazıt (Çince ve Nasturi dillerinde yazılmış) bize bu ilk hıristiyan topluluğunun (7.yy ile 8.yy arasında sıkışmış) öyküsünü anlatmaktadır Yazıt 781 yılında yazılmıştı ve metin M.S.635 yılında Çin in başkentine ulaşan Alopen (A-lou-ben) adlı bir Nasturi rahibinin varışı ve yaptığı işlerin anlatımı ile başlıyordu. İran (Pers Ülkesi)den geldiklerinden kurdukları kiliseler Dan Qin Si (Pers Mabetleri) adını almış ve Batı dan geldiği için Hıristiyanlık da Budizmin bir mezhebi olarak tasnif edilmişti. Ancak Tektanrı inancı, Tek in Üçteki Birliği, Bir Bakireden doğan Mesih, Doğudan gelen keşişlerin bu doğumu muştulayacağı, Yaradılış gibi Hıristiyanlığın tüm temel motiflerinin mevcudiyeti Budizm in bir kolu olarak adlandırılan bu inancın Hıristiyanlık olduğu konusunda şüpheye yer bırakmıyor. Xinzhong Yao, Success or Failure? Christianity in China, History Today, London: (Eylül 1994), Cilt. 44, Sayı:9, ss. 7-11, Ayrıca bkz. The Nestorian Tablet in Sevnsi, The Times, 30 Mayıs 1893, Terrien de Lacouperıe, The Nestorian Tablet, The Times, 4 Şubat 1886, 9 Matematik, fizik, astronomi, coğrafya, kimya ve tıp bilgisine Çinceyi öğrenip, Çinli gibi giyinmek, ilk yedi yıl bir budist rahip gibi yaşamak gibi özellikler ekleyen Ricci özellikle imparatorluk sarayı ve soylular katında taraftarlar edinmişti. 98 Esra Danacıoğlu Tamur konumlanan bir İlahi Yaradan inancı (Supreme Ruler) şeklinde sunuyorlardı da Roma da basılan bir esere göre Çin deki toplam kilise sayısı Dominikenlerin 21, Fransiskenlerin 3, İsa Cemiyeti nin (Cizvitler) 159 olmak üzere 183 e ve vaftiz olan Çinlilerin toplamı üç yüz bine ulaşmıştı. Çin in nüfusunun 100 milyon gibi tahmin edildiği bu dönemde üç yüz bin sayısı çok da abartılı görülmemeli. Cizvitlerin bu parlak dönemi 1721 de sona erdi. Kiliseler tahrip edildi, Hıristiyanlık yabancı bir inanış olarak kovuşturmaya uğradı, sonraki yıllarda da bu baskılar devam etti. 10 Ancak 1810 yılına gelindiğinde bile Çindeki (Katolik) Hıristiyanların sayısının 215 bin kadar olduğu tahmin edilmekteydi Protestan Misyonerler Osmanlı örneğinde olduğu gibi Çin de de Protestan misyonerliğin tarihi bir İngiliz örgütünün; London Missionary Society nin (LMS) Robert MORRISON u 1807 yılında (Hong Kong yakınlarındaki) Makao ya göndermesiyle başladı. Bir ticari koloni olan Makao dan dışarıya çıkamayan Morrison ilk yıllarda dini metinlerin Çince ye çevrilmesi gibi çalışmalara yoğunlaştı. 12 LMS yi iki misyoner ile ABCFM(1830) ve diğer örgütler izledi: American Babtist Missionary Union(1834), Board of Foreign Missions of the Protestant Episcopal Church in the United States(1835), British and Foreign Bible Society(1836), Church Missionary Society(1836) ve hatta Alman misyoner örgütü; German Missions of Basil and the Rhine(1847). Ancak misyonerler tıpkı diğer Avrupalılar gibi sadece iki liman kentinde: Makao ve Canton da ikamet etme hakkına sahipti. Aynı dönemde Çin, kalabalık nüfusu ve uçsuz bucaksız coğrafyasıyla kapitalist sistem için iştah kabartan büyük bir pazar olarak görülüyordu. Dönemin bir İngiliz atasözü bu algıyı şöylece dile getirmekteydi: Her bir Çinli bir parmak uzun giyerse Manchester dokuma fabrikalarına yüzyıllarca yetecek bir pazar bulunur. 13 Çin in Avrupa pazarına çay, ipek ve porselen gibi ürünleri sattığı ancak karşılığında pek az mal aldığı kapalı ekonomik yapısı 1839 yılında başlayan Afyon Savaşları ile kırıldı. Çin deki misyoner faaliyetlerini mümkün kılan kritik dönemeç de bu oldu ile 1842 tarihleri arasındaki bir dizi savaştan sonra imzalamak zorunda kaldığı Nanking Antlaşması ile Çin, Hongkong Adası nı İngiltere ye verdiği gibi beş limanını (Kanton, Şanghay, Foochow, Amoy ve Ningpo) Avrupa gemi ve tüccarlarına açıyor ve şüphesiz adli kapitülasyonları tanıyordu. İngiltere nin Hindistan dan aldığı Afyon u Çin yasalarına rağmen Çin toplumuna satmaktaki kirli ısrarı Afyon Savaşı nın nedeniydi. 10 Bu pragraftaki bilgiler ve Matteo Ricci ve cizvitlerin misyonerlik faaliyetleri için bkz. Charles Henry Robinson, History of Christian Missions, New York; Charles Scribner s Sons, 1916, ss , A.g.e., ss Morrison 1813 yılında İncil i konuşulan Çince ye çevirir, peşisıra da İngilizce-Çince sözlüğü yayınlar. Yayın çalışmalarındaki başarısını yeni Hıristiyanlar ı inanca dahil etmekte gösterememektedir den 1830 ların ortalarına kadar ancak 10 kişiyi vaftiz edebilmişlerdir. Bkz. Paul A. Cohen, Christian Missions and Their Impact to 1900, The Cambridge History of China, Cilt: X, Late Ch ing (Ed. Denis Twhitchett- K.John Fairbank), Cambridge: Cambridge University Press, 1978 s.182. Ayrıca bkz. P.Richard Bohr, The Legacy of William Milne, International Bulletin of Missionary Research, New Haven, Ekim 2001, Cilt:25, Sayı:4, ss Dr.John K Fairbank., Çağdaş Çin in Temelleri , (Çev.Ünsal Oskay) Ankara; Doğan Yayınevi, 1969, s.1. 109 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve Afyon Savaşları bir ülkenin açıkça zor kullanımıyla nasıl dünya ekonomik sistemine entegre edildiğinin çarpıcı bir örneğidir. Çinliler, Afyon Savaşları yla başlayan ve Çin in batı dünyasının ortak sömürgesine dönüşümüyle süren bu dönemi Onursuzluk Yüzyılı olarak adlandıracaklardır. 14 Nanking Antlaşması nda doğrudan doğruya misyonerlikle ilgili bir hüküm olmadığına işaret ederek tekrar misyoner faaliyetlerine dönebiliriz. Doğrudan bir hüküm yoktu ama antlaşma kapsamında Şanghay, Kanton, Macao, Amoy, Ningpo, Foochow limanlarında Avrupalı tüccarların artık yerleşim hakları olduğu gibi bu limanlarda kilise açmalarına da izin verilmişti. 15 Zaten Nanking Antlaşması ndan sonra yabancı tüccara açılan liman kentlerinin hemen yanında Avrupalıların yaşadığı, dükkânları, restoranları, kiliseleri, parklarıyla küçük Avrupa kentleri/mahalleleri belirdi. Ülke içlerinde misyonerlerin çalışması yasal olmasa da yakalandıklarında (sadece) en yakındaki konsolosluğa teslim edilmekteydiler. Afyon savaşlarından sonra çok sayıda Protestan misyoner örgütü hızla bölgeye yöneldi ye gelindiğinde Çin de en az oniki Amerikan ve İngiliz misyoner örgütü faaliyette bulunuyordu. 16 Ancak yine de hem yöneticilerin ve hem de halkın tepkisi nedeniyle - liman kentleri dışında- Çin de çalışmak oldukça zordu yılları arasında yapılan II. Afyon Savaşlarından sonra Çin, Fransa ve İngiltere ile 1858 yılında Tien-tsin ve 1860 yılında Beijing (Pekin) Antlaşmalarını imzalamak zorunda kaldı. Bu anlaşmalarla yeni limanlar İngiliz ve/veya Fransız tüccarlarına açıldı, yabancılara sürekli yaşamamak koşuluyla ülke içlerine giriş izni verildi, Avrupa Devletleri nin Beijing (Pekin)de sürekli elçi bulundurma hakları kabul edildi. Beijing Antlaşmasına misyoner faaliyetlerine yönelik özel hükümler de eklenmişti. Misyonerler artık ülkenin her yerinde ibadet etme ve vaaz verme hakkına sahipti, Çin İmparatorluğu Hıristiyanlığı seçecek Çinlilerin herhangi bir baskı ve cezalandırmaya uğramayacaklarını da ilan ediyordu. Misyoner faaliyetleri açısından 1858 den sonra yaşanan süreci bir Amerikalı araştırmacı şu ifadelerle özetler: Ticarete açılan limanları kontrol etmek üzere gönderilen savaş gemileri ve müfrezeler gibi Katolik ve Protestan misyonerler bir taarruz gücü oluşturdular. Düşmanları, Çin in pagan inancıydı, görevleri de -buna bağlı olarak- karanlıktaki 450 milyon ruhu kurtarmaktı yılına kadar geçen yaklaşık çeyrek yüzyıllık zaman diliminde örgüt sayısı yüze, misyoner sayısı ise iki yüz yirmi sekiz İngiliz ve iki yüz on iki Amerikalıyla, toplam yaklaşık 500 e ulaşmıştı yılında ülke içerisinde daha sistematik çalışmalar başlatmak üzere Amerikan ve İngiliz misyonerleri ortak bir girişim olarak 14 Michael Schaller, The United States and China in the Twentieth Century, Oxford; Oxford University Press, 1990, s Afyon Savaşları ile ilgili bkz Norman Rıch, Great Power Diplomacy , New York; McGraw-Hill, 1992, s ve Fahir Armaoğlu, 19.Yüzyıl Siyasi Tarihi ( ), Ankara; Türk Tarih Kurumu Yay., 1997, s Charles Henry Robinson, History of Christian Missions, New York; Charles Scribner s Sons, 1916, s Schaller, a.g.e., s Robinson, a.g.e., s10 Esra Danacıoğlu Tamur China Inland Mission (CIM) ı kurdular de sadece CIM da (kadın ve erkek toplam) 988 misyoner çalışmaktaydı yılına gelindiğinde Protestan misyonerler Çin in irili ufaklı 350 yerleşim yerinde merkezler açmışlardı 21 Yüzyılın son çeyreğinde faaliyetlerdeki bu yaygınlık TABLO II de açıkça görünmektedir. Osmanlı imparatorluğunda olduğu gibi Çin deki çalışmalarında da misyonerler üç sacayağını kullandılar. Eğitim ve Sağlık Misyonlarıyla Dini Misyon. TABLO II TARİHLERİ ARASINDA ÇİNDE PROTESTAN MİSYONER ÖRGÜTLERİ VE FAALİYETLERİ 22 YIL Misyonerler 23 Kilise Papazları Çinli çalışanlar / vaizler de dahil (erkek) Kadın aydınlatıcılar 24 Çinli hıristiyan öğretmenler (kadın ve erkek) Toplam öğrenci sayısı Kilise/Komünyon Üyeleri Müntesipler Bilgi yok Yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu nda olduğu gibi Çin de de Protestan misyonerler eğitim diline yönelik temel bir tartışma yaşadılar. Eğitim dili İngilizce mi olmalıydı yoksa yerel dillerde eğitime devam mı edilmeliydi? Her iki ülkede de 1880 lerde (her düzeyde) İngilizce eğitime geçildi. Çin de 1877 de Protestan okullarında öğrenci varken, bu sayı 1890 da ya, 1906 yılında ise e ulaştı. Dolayısıyla Tablo II de açıkça görülen öğrenci sayısındaki bu artış okullarda İngilizce eğitime geçilmesiyle ilgili görünüyor. Daha sonra değineceğimiz gibi Osmanlı topraklarındaki okullar için de benzer bir saptamada bulunabiliriz. 19 Bu konuda ayrıca bkz. Howard Taylor, Hudson Taylor and China Inland Mission, The Growth of a Work of God, London; China Inland Missions, Robinson, a.g.e., s Fairbank, a.g.e, s Robinson, a.g.e,, s Toplama misyoner eşleri de dahildir. 24 Bible-Women karşılığı Türkçeleştirilmiştir. 1211 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve 20.yy başlarına gelindiğinde Çin de Protestan misyonerlerin kurup yönettiği 2000 civarında ilkokul, 400 kadar orta öğretim ve meslek okulu, 13 üniversite bulunuyordu. Bunlar arasında Honkong Üniversitesi, Foochow Tıp Okulu, Şangkay da St.John Universitesi, Tientzin Anglo-Chinese Koleji, Pekin de (ABCFM) kızların da alındığı Tıp Okulu, (Sağlık Meslek Lisesi), Şantung Hıristiyan Üniversitesi sayılabilir. 25 Sağlık misyonuna bakacak olursak, söze önce liman kentlerinde kurulan hastane ve dispanserlerin giderek ülke içlerinde yayıldıkları saptamasıyla başlayabiliriz yılında 10 doktor misyoner varken ve farklı misyoner örgütlerinin açtıkları 40 misyoner hastanesi ve dispanserinde hasta tedavi edilmişken, 1906 ya gelindiğinde (toplam) tedavi sayısı 2 milyona, hastane ve dispanser sayısı ise 250 ye ulaşmış durumdaydı. Bu sayıya yüzyıl sonlarında kurulan psikiyatr ve cüzzam hastaneleri ile afyon bağımlıları tedavi merkezleri de dahildir. 26 Protestan misyonerlerin kurduğu bu hastaneler yine bölgede kurulan Tıp Fakülteleri ile desteklendi de misyonun tıp fakültelerinden mezun 300 doktor bölgede çalışıyordu ve ünün de eğitimleri devam ediyordu. 3. Çin Ve Osmanlı İmparatorluğu ndaki Faaliyetlerin Karşılaştırılması 3.1. Süreçlere Dair Karşılaştırma İki ülkede genel hatlarıyla gelişimini verdiğimiz bu sürecin hem ortak hem de farklı özellikleri bulunuyor. Giriş kısmında belirtildiği gibi 19.yüzyılın dönüşümlerini dünya sistemi içerisinde benzer statü kayıplarıyla yaşayan bu iki imparatorluğun zayıflamış, kırılganlaşmış idari-ekonomik yapısı bu tür faaliyetlerin gelişip yaygınlaşabileceği özgür zemini oluşturdu. Her iki ülkede de önce kozmopolit kıyı kentlerinde başlayan faaliyetler daha sonra farklı iç bölgelere doğru yayılma eğilimi gösterdi. Ancak Çin de bu durum ancak ve yalnızca zor kullanımıyla gerçekleşti. 19.yüzyıl başlarında Beyaz Adam ın girmesinin dahi mümkün olmadığı Çin toprakları neredeyse her aşamasında zor kullanılarak önce mallara, sonra insanlara ve nihayetinde Batılı inanç sistemlerine açıldı. Öte yandan Osmanlı İmparatorluğu na bakarsak, Nanking Antlaşmasıyla eşzamanlı olarak imzalamak zorunda kaldığı (ve iktisadi içeriği açısından benzerlikler taşıyan) 1838 Ticaret Antlaşması nda bile, bu tarz bir çıplak zor un yerine Osmanlı devlet in bekası açısından yaptığı bir muhasebe ve seçim söz konusu idi. Osmanlı İmparatorluğu nu batı merkezli ekonomik sisteme tabi kılan 1838 Ticaret Antlaşması ya da benzeri diğer düzenlemeler genellikle Rus yayılmacılığı karşısında İmparatorluğun dayandığı İngiliz desteğine karşı ödediği diyetlerdi. Üstelik Osmanlı İmparatorluğu açısından bakıldığında Batı dünyası monolitik bir bütünlük de arz etmiyordu, Ruslarla savaşırken İngilizlerle ittifak yapmak pekâlâ mümkündü. 25 Bu paragraftaki bilgiler için Paul A Cohen, Christian Missions and Their Impact to 1900, The Cambridge History of China, Cilt: X: Late Ch ing , (Ed. Denis Twitchett - K.John Fairbank), Cambridge: Cambridge University Press, 1978, ss , ss A.g.e., s12 Esra Danacıoğlu Tamur Dolayısıyla Osmanlı İmparatorluğu Avrupa uygarlığının farklı yüzlerini görecek, çıkar çatışmaları üzerinden bir dış politika üretebilecek kadar aslında o dünyanın içerisindeydi. Üstelik Çin in tersine Osmanlı İmparatorluğu Batı uygarlığının üstünlük alanlarını ve kendi çöküş sürecini görece erken- teşhis ederek 19.yüzyıl içerisinde toplumu, eğitim ve hukuk sistemlerini, siyasal temellerini modernleştirmeye yönelik reformlar yapmaya girişmişti. 19.yüzyılın ilk yarısında Osmanlı İmparatorluğu Müslümanlara yönelmedikçe ve cemaatler arası huzur ve barışı bozmadıkça (daha açık bir ifade ile Doğu Kiliseleri tarafından şikâyet edilmedikçe) misyoner faaliyetlerini Hıristiyan dünyasının kendi iç sorunu gibi algılayarak herhangi bir engelleyici girişimde bulunmadı. Protestan misyoner okulları ve faaliyetleri aşağı yukarı 19.yüzyılın son çeyreğinde, II. Abdülhamit dönemiyle birlikte imparatorluk için bir tehdit olarak algılanmaya başlandı. 27 Osmanlı topraklarındakilerden farklı bir şekilde, Çin de savaşlar ve onu takip eden antlaşmalarla başlayan misyoner faaliyetleri her zaman bir tehdit olarak algılandı ve tepki ile karşılandı. Bunun bir nedeni misyonerlerin Batı ile kurulmak zorunda kalınan eşitsiz, onursuz ilişkiler ağının açıkça bir uzantısı olarak görülmeleriydi. Diğer neden de Çin in dışa kapalı yapısı ve başka uygarlıkları küçümseyen güçlü özgüveninde aranmalıdır. Çin in Çince adı Zonggou idi yani Orta Krallık. Çünkü Çinliler Çin in dünyanın tam da merkezi olduğuna inanmaktaydılar. Çinli olmayan ulusların ise ortak bir adı vardı: Waiguo, yani vahşi halklar. Göçebe ya da yarı göçebe halklarla çevrili Çin uygarlığının binyıllara yayılan bu algısı 19.yüzyılda batının üstünlüğü ile karşılaştığında bile değişmedi. Batılı devletler, tüccarlar ve misyonerler uzak denizlerden gelen yeni barbarlar olarak algılandı ve güçlü yabancı düşmanı- zenofobik duygular uyandırdı. Araştırmacı John K.Fairbank 1940 lı yıllarda bile Çin argosunda Batılılara yaban şeytanları (zan-kuei) kocaburunlular (tapitzu) veya daha sade bir ifade ile kıllılar (mao-tzu) denildiğini aktarmaktadır yüzyılda yetim ve öksüz çocuklar için yuvalar açan misyonerlerin yüreklerinden ve gözlerinden ilaç yapmak için çocuk topladıkları söylenirdi. 29 Misyoner faaliyetleri hem Çin ve hem de Osmanlı İmparatorluğu nda asıl olarak eğitim kurumlarına dayalı olarak yaygınlaşabildi. Eğitim misyonunun politik etkilerine sonuçlar kısmında değineceğiz. Ancak özellikle kızların eğitimi konusunda hem Çin de ve hem de Osmanlı topraklarında protestan misyon okulları kayda değer bir öneme sahiptir. Benzer bir katkı yüksek öğretim konusunda da geçerlidir. Özellikle batı tipi tıp eğitimi, Çin de Protestan misyonerleri ile başladı. Osmanlı topraklarında ise sivil tıp eğitiminde Protestan misyoner okullarının katkısı ayırt edicidir. Osmanlı topraklarında (gayrimüslim cemaatler arasında) kazandıkları popülarite ve başarının, 27 Bu konuda bkz. Selim Deringil, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II.Abdülhamid Dönemi ( ), (Çev. Gül Çağalı Güven), İstanbul; Yapı Kredi Yayınları, 1999, ss ; Atilla Çetin, Maarif Nazırı Ahmed Zühdü Paşa nın Osmanlı İmparatorluğu ndaki Yabancı Okullar Hakkında Raporu, Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, (1983) Sayı:10-11, ss (ayrı basım); Doç.Dr.Adnan Şişman, Osmanlı Devleti nde XX.Yüzyıl Başlarında Amerikan Kültürel ve Sosyal Müesseseleri, Balıkesir, Fairbank, a.g.e., s A.g.e., s13 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve Abdülhamit döneminde Müslüman Osmanlı tebaasının eğitiminin bir devlet sorunu olarak algılanıp önemsenmesinde azımsanmayacak bir etkisi oldu Sonuçlara Dair Karşılaştırma İzafi Başarı: Misyonerlerin hem Çin deki ve hem de Osmanlı İmparatorluğu ndaki faaliyetlerine baktığımızda başta murat ettikleri hedeflere ulaşamadıklarını görürüz. Çünkü, ne Osmanlı İmparatorluğu halkları arasında ve ne de Çin de Protestanlığa yönelik kitlesel ihtidalar yaşanmadı, Protestanlığı seçenler her iki ülkede de küçük azınlıklar olarak kaldı. Protestan Çinliler 20.yüzyıl başlarında 1/ civarındaydı, 1930 lara gelindiğinde neredeyse bir yüzyıllık kesintisiz çabadan sonra bile tüm mezhepleriyle Hıristiyanların oranı %1 i geçmiyordu. 31 Osmanlı topraklarına bakarsak, verimli toprak olarak adlandırdıkları Ermeni cemaati içinde bile Protestanlığı seçenlerin sayısı %10 a ulaşamadı. Yahudiler, Nasturiler, Maruniler, Kıptiler ve hatta Rumlar arasındaki faaliyetleri ise büyük başarısızlıklar olarak hanelerine kaydedildi Milliyetçilik ve Misyonerler Hem Osmanlı İmparatorluğu ve hem de Çin de misyoner okulları, ulusalcı akımların yeşermesinde ve ulusalcı aydın tipinin yetişmesinde katkıda bulundular. Ancak bu katkının sonuçları büsbütün farklı yönlerde oldu. Osmanlı İmparatorluğu nda Protestan-Amerikan okullarının gerek Ermeni ve Bulgar ve gerekse Arap ulusalcı-ayrılıkçı aydın tipinin yetişmesinde ve Bulgar, Arap ve Ermeni milliyetçiliğinin doğuşunda etkili oldukları söylenebilir. Dolayısıyla çok etnili, çok dinli Osmanlı devletinde Amerikan okullarının rolü devletin bek ası açısından olumsuz, parçalayıcı, çözücüdür. Ancak Çin e baktığımızda durum farklı görünmektedir. Çin de modernleşme hareketinin ilk öncüleri batılı tüccar ve misyon kurumlarının olduğu nispeten özgür ve batılı liman kentlerinde ortaya çıktı. Çin toplumundaki her türlü Hıristiyan karşıtı duygu bir yana, cumhuriyetçilik, demokrasi, ulusallık, yaygın eğitim, dilin standartlaştırılması, eğitim ve aydınlanma hamlesi gibi kavram ve ideallerle Çin toplumu Protestan misyonerleri aracılığıyla tanıştı. Bu liman kentleri ve eğitim kurumları yeni bir aydın tipini yarattı yılında Mançu hanedanının yıkılmasında, reformcu-modernleşmeci fikirlerin yayılımında bir kısmı misyoner dizgesinde yetişen bu yeni aydın tipi rol oynadı. Bu aydın tipinin en iyi örneği hem ulusalcıların ve hem de komünistlerin Modern Çin in Babası adını verdikleri Sun Yat Sen dir. Canton yakınlarında bir çiftçi ailesinin oğlu olarak doğan Sun Yat Sen, önce Hong Kong da, sonra Hawaii de misyoner okullarında tıp eğitimi aldı ve Hıristiyanlığı benimsedi. Sun Yat Sen 1911 Ayaklanması nın örgütleyicisi, Koumintang/KomintangPartisi nin karizmatik lideriydi ve daha sonra kurulacak Çin 30 Çetin, a.g.m. 31 Schaller, a.g.e., s. 17, ayrıca: Fenggang Yang, Chinese Conversion to Evangelical Christianity: The importance of Social and Cultural Contexts, Sociology of Religion, Washington, (Sonbahar 1998), Cilt.: 59, Sayı: 3; ss , Komintang ı Çin Milliyetçi Partisi veya Çin Ulusal Halk Partisi olarak çevirmek mümkündür. 1514 Esra Danacıoğlu Tamur Cumhuriyeti nin ilk başkanı oldu. Bu açıdan bakıldığında Amerikan okullarının Çin toplumu açısından birleştirici, modernleştirici bir katkıda bulunduğu söylenebilir Misyonerler ve Anti-Hıristiyan Tepkiler Hem Osmanlı İmparatorluğu nun ve hem de Çin in geleneksel yapılanışının 19.yüzyılda çözülüşü ve ekonomik olarak Avrupa-merkezli dünya ekonomisinin periferisine yerleşme süreci toplumsal altüst oluşlarla yaşandı. Bu sürecin sonuçlarından biri anti-hıristiyan duygu ve eylemlerin belirmesi ya da yaygınlaşmasıdır. Osmanlı örneğinde, 1850 ve 1860 larda Şam da, Nablus ta, Cidde de, Halep te, Lübnan da Hıristiyan mülklerine, mahallelerine ya da doğrudan doğruya konsolosluk binalarına yönelen saldırılar görüldü. Ancak bunlar kısmi ve küçük reaksiyonlar olarak kaldı. Osmanlı İmparatorluğu nda sorun çok daha çetrefil olup özünü cemaatler arası bir gerilimden öteye Osmanlı Devleti ile Hıristiyan azınlıklar arasında yaşanan çatışma oluşturuyordu. Kozmopolit Osmanlı toplumunda 19.yüzyılda Hıristiyan topluluklar arasında yeşeren milliyetçilik ve ulus-devlet kurma düşü/düşleri Hıristiyan azınlıkların Sırplar ve Yunanlılarla başlayıp Bulgarlar ve Ermenilerle süren ve neredeyse yüzyıl başlarında imparatorluğun batı topraklarından başlayıp yüzyıl sonlarında doğu topraklarına ulaşan ayaklanma dalgalarını doğurdu. Çok-uluslu, çok-inançlı bir imparatorluğun çözülüş sürecinde milliyetçilik açısından temel gerilim Müslüman çoğunluk/devlet ile ayrılıkçı ulusal-dini azınlıkların çatışması şeklinde yaşandı. Yukarıda belirtildiği gibi misyonerlerin varlığı bu gerilimi arttıran etkenlerden biriydi. Çin de ise imparatorluğun içine düştüğü durum güçlü bir biçimde Batı karşıtı duyguları doğurdu/besledi. Çin de Batı karşısında duyulan öfke bizzat misyonerlerde ve Hıristiyanlığı seçmiş Çinlilerde cismanileşti. Misyonların Çin in içlerine doğru yayıldıkları 1860 ile 1900 yılları arasında yüzlerce Hıristiyan-karşıtı olay meydana geldi. Fairbank, 1900 yılındaki Boxer Ayaklanmasına kadar kimi kanlı, kimi kansız Hıristiyanlık-karşıtı 400 e yakın isyan hareketinin patlak verdiğini belirtir. 32 Hıristiyanlık geniş kitleler için Yangjiao (yabancı din) di ve Çinli mühtediler ise hainler... Bu isyan ve ayaklanmalarda bir dizi etken rol oynadı: halk kitlelerinin dini kırılganlıkları, batı-merkezli bir ekonomik yapılanmanın neden olduğu ekonomik çöküntü, okuma yazma tekelini ellerinden kaçıran seçkinler sınıfın tepkileri veya kendini savunma güdüleri, ihtida edenlerin batılı gibi giyinmeye başlamaları, yeni Hıristiyanlar ve yabancı tüccarların kapitülasyonlar ve vergi ayrıcalıklarından yararlanmaları, misyoner ve Batı korumasına güvenmeleri gibi. 33 Ama doğrudan doğruya kültürel çatışmanın sonucu olanlar da vardı: Misyonerlerin yaptıkları yeni binaların yüksekliğinin, yerinin ve yönünün Feng Sui 34 ye uymaması, Hıristiyan Çinlilerin artık yağmur yağdırma seremonilerine katılmaması, atalar kültüne saygı göstermemeleri gibi etkenler de misyonerlere duyulan düşmanlığı besliyor, güçlendiriyordu hatta bazı durumlarda ana nedeni oluyordu. 35 Nitekim Hıristiyan Çinlilere yönelik bir katliama dönüşen Boxer Ayaklanması da hiç değilse görünürde- 32 Fairbank, a.g.e.,, s Cohen, a.g.e., ss Feng Sui 3000 yıldan çok daha eski bir tarihe dayandığı düşünülen insan ve doğa/çevre arasındaki ilişkiyi anlatan mekân düzenleme sanatıdır. 35 A.g.e., s15 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve böyle bir kültürel çatışma ile başladı yılında patlayan ayaklanma doğrudan doğruya misyonerler, misyon mülkleri ve Çinli Hıristiyanları hedef aldı. 36 Ayaklanmada 44 katolik, 188 Protestan (100 İngiliz, 56 İsveçli, 32 Amerikalı) misyoner öldürüldü. Tepkinin asıl yöneldiği topluluk Hıristiyan(laşmış) Çinlilerdi, 16 bin Hıristiyan Çinli Boxer Ayaklanması nda katledildi. Ancak Boxer Ayaklanması dahi misyonun gelişimini durduramayacaktı. Tablo III Boxer Ayaklanmasını takip eden on yıl içerisindeki artışı gözler önüne sermektedir: TABLO III YILLARI ARASINDA ÇİN DE PROTESTAN MİSYONER FAALİYETLERİNİN GELİŞİMİ 37 YILLAR İcazetli Misyonerler Laik Çalışanlar Kad ın misyonerler Erkek Hekimler Kad ın Hekimler Toplam misyonerler Çinli Çalışanlar Cemaat Misyonerler ve Doğu nun Bilgisi: Son olarak hem Osmanlı İmparatorluğu ve hem de Çin toplumuna yönelik külliyatta özellikle yaşam, gelenekler, insan davranışları gibi konularda misyoner hatırat, rapor, araştırma ve mektupları birinci kaynaklar olarak kabul gördü. Misyoner dergilerinin özellikle Amerika da 19.yüzyıldaki satış miktarları dikkate alındığında ortalama bir Amerikalının egzotik doğu ülkeleri hakkındaki en önemli bilgi kaynağının bu dergiler olduğu görülür. Egzotik doğu imgesi sadece tablolar, romanlar, seyahatnameler tarafından değil misyoner metinleri tarafından da yaratılıp besleniyordu. Daha bilimsel katkı alanları da vardı şüphesiz: ilk İngilizce-Osmanlıca, ilk Çince-İngilizce sözlük misyonerler tarafından hazırlandı, Çin klasiklerini misyonerler batı dillerine çevirdiler. Doğu ya ilişkin külliyatta misyonerlik kaynakları dikkate değer bir yere sahiptir. 36 Boxer Ayaklanmasıyla ilgili bkz. Robert Birkers, Chinese Burns Britain in China , History Today, Cilt: 50, Say: 8, (Ağustos 2000), ss.10-18, Armaoğlu, a.g.e., s Robinson, a.g.e., s16 Esra Danacıoğlu Tamur Sonsöz: II. Abdülhamit Dönemi Osmanlı İmparatorluğu ile Meiji Dönemi Japonyası nı karşılaştıran ve Osmanlı nın başarısızlığının karşısına Meiji reformasyonunun başarısını yerleştiren çalışmalar olsa da Osmanlı-Çin karşılaştırmasına yönelik araştırmalar ne yazık ki mevcut değil. Tüm 19.yüzyıla yayılan çöküş öyküleri, yarı-sömürge statüleri, imzalamak zorunda kaldıkları antlaşmalar, yüzyıl sonlarına yoğunlaşan toprak kayıpları ve tüm bu süreçlere karşı geliştirdikleri reflekslerle, bu iki kadim imparatorluk sadece misyoner faaliyetleri açısından değil, pek çok açıdan karşılaştırmaya değer görünüyor. Üstelik bu iki ülkede 20.yüzyılın ilk çeyreğinde doğan iki radikal hareket Sun Yat Sen in Komintang ı ve Çin Devrimi ile Atatürk ün Kuvayı Milliye si (ve sonrasında Cumhuriyet Halk Partisi) ve Türk Devrimi de politik söylemleri, tam bağımsızlığa yönelik mücadeleleri, modernleşmeci-devrimci karakterleriyle de ayrı bir karşılaştırma alanı olarak araştırmacıların ilgisini bekliyor. KAYNAKÇA AKGÜN, Seçil, Amerikalı Misyonerlerin Ermeni Meselesindeki Rolü, Atatürk Yolu, (Mayıs 1988), Sayı:1, ss BARROWS, John Henry, The Christian Conquest of Asia; Studies and Personal Observations of Oriental Religions, New York; Charles Scribner s Sons, BICKERS, Robert, Chinese Burns Britain in China , History Today, (Ağustos 2000), Cilt:50, Sayı: 8, ss BOHR, P. Richard, The Legacy of William Milne, International Bulletin of Missionary Research, New Haven, (Ekim 2001) Cilt:25, Sayı:4, ss COHEN, Paul A., Christian Missions and Their Impact to 1900, The Cambridge History of China, Cilt: X: Late Ch ing (Ed. Denis TWITCHETT - K.John FAIRBANK), Cambridge: Cambridge University Press, 1978, ss Correspondence Respecting the Condition of Protestants in Turkey", British Parlamentary Papers, Account and Papers, State Papers , LVII, No:57, Ek:2. ÇETİN, Atilla, Maarif Nazırı Ahmed Zühdü Paşa nın Osmanlı İmparatorluğu ndaki Yabancı Okullar Hakkında Raporu, Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, (1983) Sayı:10-11, ss (ayrı basım). 1817 Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19.Yüzyılda Çin ve DANACIOĞLU, Esra, Amerikan Dokunuşu Mucizeler Yaratacaktır: Oryantalizm ve Osmanlı da Amerikan Misyonerleri, Toplumsal Tarih Dergisi, Oryantalizm Özel Sayısı, (Kasım 2003), Sayı: 119, ss DERİN GİL, Selim, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi ( ), (Çev. Gül Çağalı Güven), İstanbul; Yapı Kredi Yayınları, EARLE, Edward Mead, American Missions in the Near East, Foreign Affairs, (Nisan 1929), Cilt: 7, Sayı:3, ss FAIRBANK, Dr.John K., Çağdaş Çin in Temelleri , (Çev.Ünsal Oskay) Ankara; Doğan Yayınevi, KOCABAŞOĞLU, Uygur, Kendi Belgeleriyle Anadolu daki Amerika, 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu ndaki Amerikan Misyoner Okulları, İstanbul; Arba Yay (2.basım). KARPAT, Kemal H., Osmanlı Nüfusu ( ); Demografik ve Sosyal Özellikleri, (çev. Bahar Tırnakçı) İstanbul; Tarih Vakfı Yurt Yayınları, LACOUPERIE, Terrien de, The Nestorian Tablet, The Times, 4 Şubat 1886, (Ankos Trial, The Times Digital Archive , PORTER, Andrew, Church History, History of Christianty, Religious History: Some Reflections on British Missionary Enterprise Since the Late Eighteenth Century, Chruch History, (Eylül 2002), Cilt: 71, Sayı: 3, s RICH, Norman, Great Power Diplomacy , New York; McGraw-Hill, RICHTER, Julius, A History of Protestant Missions in the Near-East, Edinburgh and London, Oliphant, Anderson & Ferrier, ROBINSON, Charles Henry, History of Christian Missions, New York; Charles Scribner s Sons, SALT, Jeremy, Imperialism, Evangelism and the Otoman Empire: , Londpn; Frank Cass, SCHALLER, Michael, The United States and China in the Twentieth Century, Oxford; Oxford University Press, ŞİŞMAN, Doç.Dr. Adnan, Osmanlı Devleti nde XX. Yüzyıl Başlarında Amerikan Kültürel ve Sosyal Müesseseleri, Balıkesir, TAYLO R, Howard, Hudson Taylor and China Inland Mission, The Growth of a Work of God, London, China Inland Missiona, The Nestorian Tablet in Sevnsi, The Times, 30 Mayıs 1893, (Ankos Trial, The Times Digital Archive , The One Hundredth Annual Report of the American Board of Commissioners for Foreign Misions, Together with the Minutes of the Centenary Meeting, Held at Boston, October 11 14, 1910, Boston,18 Esra Danacıoğlu Tamur TIEDEMANN, R.G., Babtism of Fire: China s Christians and the Boxer Uprising of 1900, International Bulletin of Missionary Research, New Haven, (Ocak 2000), Cilt:24, Sayı: 1, ss YANG, Fenggang, Chinese Conversion to Evangelical Christianity: The importance of Social and Cultural Contexts, Sociology of Religion, Washington, (Sonbahar 1998), Cilt: 59, Sayı: 3, ss , YAO, Xinzhong, Success or Failure? Christianity in China, History Today, London: (Eylül 1994), Cilt. 44, Sayı: 9, ss. 7-11, 20 Daha göster
COĞRAFİ KEŞİFLER 1)YENİ ÇAĞ AVRUPASI AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, Türklerden Müslüman Detaylı 1851-1915 YILLARI ARASINDA SİVAS TA AMERİKAN MİSYONER FAALİYETLERİNE BİR BAKIŞ. Özgür YILDIZ
Tarih Okulu Dergisi (TOD) Journal of History School (JOHS) Mart 2016 March 2016 Yıl 9, Sayı XXV, ss. 417-435. Year 9, Issue XXV, pp. 417-435. DOI No: http://dx.doi.org/10.14225/joh794 1851-1915 YILLARI Detaylı AMERİKAN PROTESTAN MİSYONERLERİNİN TALAS TA EĞİTİM FAALİYETLERİ
Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Fırat University Journal of Social Science Cilt: 18, Sayı: 1 Sayfa: 343-352, ELAZIĞ-2008 AMERİKAN PROTESTAN MİSYONERLERİNİN TALAS TA EĞİTİM FAALİYETLERİ Training Detaylı İzmit te (Nicomedia) Amerikan Misyoner Faaliyetleri
İzmit te (Nicomedia) Amerikan Misyoner Faaliyetleri American Missionary Activities in İzmit (Nicomedia) Özet Özgür Yıldız* Bu çalışmada, Amerikan misyonerlerinin İzmit te yapmış oldukları misyonerlik faaliyetlerine Detaylı TARİH BÖLÜMÜ ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI
TARİH BÖLÜMÜ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI I. YARIYIL ECTS II. YARIYIL ECTS BİL 150 Temel Bilgi Teknolojisi 4+0 5,0 TAR 107 İlkçağ Tarihi I 3+0 5,0 TAR 108 İlkçağ Tarihi II 3+0 5,0 TAR 115 Osmanlıca Detaylı SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)
SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak Detaylı TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DOKTORA PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI
İÇİNDEKİLER B İ R İ N C İ C İ L T Kitap Hakkında 1 Başlarken 5 CENGİZ HAN MEDENİYETE YENİ YOLLAR AÇMIŞTIR 1. Cengiz Han ın Birlik Fikrinden Başka Sermayesi Yoktu 23 2. Birlik, Beraberlik ve Çabuk Öğrenme Detaylı AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ
AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ 1. Osmanlı İmparatorluğu nun Gerileme Devrindeki olaylar ve bu olayların sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdaki ilişkilerden hangisi bu devir için geçerli Detaylı Dünya Tarihi II (IR102) Ders Detayları
Dünya Tarihi II (IR102) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Dünya Tarihi II IR102 Bahar 3 0 0 3 7,5 Ön Koşul Ders(ler)i Yok Dersin Dili Dersin Detaylı Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)
ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve Detaylı Haftalık ders sayısı 2, yıllık toplam 74 ders saati Kategoriler Alt kategoriler Ders içerikleri Kazanımlar Dersler arası ilişki IV.
339 GENEL LİSE Haftalık ders sayısı 2, yıllık toplam 74 ders saati Kategoriler Alt kategoriler Ders içerikleri Kazanımlar Dersler arası ilişki IV. Yeniçağ 3. Yeniçağda Avrupa 6. Eğitim, kültür, bilim ve Detaylı SAINT BENOIT FRANSIZ LİSESİ
COĞRAFYA NIVEAU / SEVIYE L-1 1-Coğrafya nedir coğrafyanın bölümleri. 2-Dünyanın şekli ve sonuçları. 3-Dünyanın hareketleri. 4-Harita bilgisi. 5-Atmosfer ve özellikleri. 6-İklim elemanları 7-Sıcaklık 8-Basınç Detaylı Arş. Gör. Togay Seçkin BİRBUDAK
Arş. Gör. Togay Seçkin BİRBUDAK ÖZGEÇMİŞ 10 Ocak 1983 tarihinde Ankara da doğdu. İlköğrenimini Ankara Aydınlıkevler İlkokulu Okulu ve Bilecik İnhisar İlkokulu nda tamamladı. Daha sonra Bilecik Bozüyük Detaylı T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ
T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ DANIŞMAN:Özer YILMAZ HAZIRLAYAN: Erşad TAN,Tacettin TOPTAŞ İÇİNDEKİLER GİRİŞ I-İNANÇ TURİZMİ A- İnanç Kavramı Detaylı American Missionaries and the Middle East: Foundational Encounters, ed. Mehmet Ali Doğan and Heather J. Sharkey
American Missionaries and the Middle East: Foundational Encounters, ed. Mehmet Ali Doğan and Heather J. Sharkey Salt Lake City: University of Utah Press, 2011. M. Talha Çiçek İstanbul Medeniyet Üniversitesi Detaylı Görsel İletişim Tasarımı Öğr.Gör. Elif Dastarlı
SANAT TARİHİ I Görsel İletişim Tasarımı Öğr.Gör. Elif Dastarlı Gotik Sanat Ortaçağ: Antik Çağ ın sona ermesinden (6. yüzyılın ilk yarısından) Rönesans a kadar olan yaklaşık bin yıllık dönem - klasik çağ Detaylı 1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray
YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ TARİH SORU 1: MÖ 2450 yılında başlayan ve 50 yıl süren bir savaş kaç yılında sona ermiştir? İşlemi nasıl yaptığınızı gösteriniz ve gerekçesini belirtiniz. (2 PUAN) SORU 2: Uygurlar Detaylı Ekonomiye Giriş I Economics I
MÜFREDAT ADI: Siyaset 2010 Bu program 2010-2011 ve 2011-2012 akademik yıllarında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. Siyaset 2012 müfredatı için tıklayınız Siyaset 2015 müfredatı için tıklayınız Detaylı Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Doktora Tarih Atatürk Üniversitesi 1985
1. Adı Soyadı : MEHMET ÇELİK 2. Doğum Tarihi: 05 Haziran 195. Unvanı : Prof.Dr.. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Detaylı YILI ERMENİ OKULLARI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ
AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE ININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE ÖĞRENME ALANI: İNANÇ 1. ÜNİTE: KUTSAL KİTAP VE HAVARİLER EYLÜL Öğrencilerle Tanışma, Dersin Amacı ve İşleniş Şekli. İlk Ders Genelgesi 1. Kutsal Detaylı Rusya Tarihi (IR413) Ders Detayları
Rusya Tarihi (IR413) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Rusya Tarihi IR413 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Yok Dersin Dili Dersin Türü Detaylı Bu program , ve akademik yıllarında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır.
MÜFREDAT ADI: Siyaset 2012 Bu program 2012-2013, 2013-2014 ve 2014-2015 akademik yıllarında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL Dersin Dersin İngilizce Adı Dersin Detaylı Değerli S. Arabistan Cidde Uluslararası Türk Okulu
Uzun yıllar boyunca baskıcı rejimler ve zorba yönetimlere sahne olan çift başlı kartalların ülkesi Arnavutluk, şimdi yeniden ayağa kalkmaya çalışıyor. Özellikle dini ve kültürel açıdan büyük bir yıkımın Detaylı TERCİH ETTİĞİN OKOL GELECEĞİNDİR MEVLÜT ÇELİK 8.SINIF KAVRAM HARİTASI. Mevlüt Çelik. T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük YURDUMUZUN İŞGALİNE TEPKİLER YA İSTİKLÂL YA ÖLÜM TERCİH ETTİĞİN OKOL GELECEĞİNDİR MEVLÜT ÇELİK 19.yy.sonlarına doğru Osmanlı parçalanma sürecine girmişti. Bu dönemde Detaylı Avrupa da Yerelleşen İslam
Avrupa da Yerelleşen İslam Doç. Dr. Ahmet Yükleyen Uluslararası İlişkiler Bölümü Ticari Bilimler Fakültesi İstanbul Ticaret Üniversitesi İçerik Medeniyetler Sorunsalı: İslam ve Avrupa uyumsuz mu? Özcü Detaylı Lisans :İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Tarih (Gece) Bölümü, Umumi Türk Tarihi Kürsüsü, 1980.
DÜNYA GÜCÜ OSMANLI 1. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ve Osmanlı İmparatorluğu nun Yükselme döneminde Anadolu daki zanaatkarlar lonca denilen zanaat gruplarına ayrılarak yöneticilerini kendileri seçmişlerdir. Detaylı ABCFM (AMERİKAN BOARD) ARŞİVLERİ NİN OSMANLI- AMERİKAN İLİŞKİLERİ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ. Özgür YILDIZ
Tarih Okulu Dergisi (TOD) Journal of History School (JOHS) Eylül 2016 September 2016 Yıl 9, Sayı XXVII, ss. 519-541. Year 9, Issue XXVII, pp. 519-541. DOI No: http://dx.doi.org/10.14225/joh893 ABCFM (AMERİKAN Detaylı Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan Detaylı BÜLTEN İSTANBUL B İ L G İ AZİZ BABUŞCU. NOTU Yeni Dünya ve Türkiye 2 de İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI
İktisat Tarihi I 8/9 Aralık 2016 Kredi, Finans ve Servetler İslam dinindeki faiz yasağının kredi ilişkilerinin gelişmesini önlediği sık sık öne sürülür. Osmanlı kredi ve finans kurumları 17. yüzyılın sonlarına Detaylı Müslümanlar için yeni ve yabancı bir anlayış değildir. Zira yaşamalarına denir. İslam dini ilk zamanlardan itibaren farklı inançlara dinî
1. DİNİ ÇOĞULCULUK Dini çoğulculuk (plüralizm), dinlere mensup insanların Dini çoğulculuk, zengin farklı tarihi tecrübeye sahip olan Allah tan başkasına tapanlara putlarına) sövmeyin; sonra onlar da Sizin Detaylı DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS SİYASİ DÜŞÜNCELER TARİHİ I SDT
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS SİYASİ DÜŞÜNCELER TARİHİ I SDT203 3 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Detaylı Elveda Rumeli Merhaba Rumeli. İsmail Arslan, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2013, 134 Sayfa.
Elveda Rumeli Merhaba Rumeli İsmail Arslan, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2013, 134 Sayfa. Hamdi Fırat BÜYÜK* Balkan Savaşları nın 100. yılı anısına Kitap Yayınevi tarafından yayınlanan Elveda Rumeli Merhaba Detaylı Bu program akademik yılı ve sonrasında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır.
MÜFREDAT ADI: Siyaset 2015 Bu program 2015-2016 akademik yılı ve sonrasında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. Siyaset 2010 müfredatı için tıklayınız Siyaset 2012 müfredatı için tıklayınız Detaylı TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI
TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI GÜZ DÖNEMİ DERSLERİ Kodu Dersin Adı Statüsü T P K AKTS TAE 600 Özel Konular Z 4 0 0 30 TAE 601 Türkiyat Araştırmalarına Giriş I Z Detaylı Kiliseler ile yap lan Resmi Sözleflmeler ve her iki ülkede ibadet yerlerininin yap m
Kiliseler ile yap lan Resmi Sözleflmeler ve her iki ülkede ibadet yerlerininin yap m Rainer Korten 6 yıldan beri Türkiye de yaşama memnuniyetini tadiyorum ve sayıları yaklaşık 12-14000 i bulan, ana dili Detaylı MİLLİ MÜCADELE TRENİ www.egitimhane.com
MİLLİ MÜCADELE TRENİ TRABLUSGARP SAVAŞI Tarih: 1911 Savaşan Devletler: Osmanlı Devleti İtalya Mustafa Kemal in katıldığı ilk savaş Trablusgarp Savaşı dır. Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal in ilk askeri Detaylı Skolastik Dönem (8-14.yy)
Skolastik Felsefe Skolastik Dönem (8-14.yy) Köklü eğitim kurumlarına sahip olma avantajı 787: Fransa da Şarlman tüm kilise ve manastırların okul açması için kanun çıkardı. Üniversitelerin çekirdekleri Detaylı Uygarlık Tarihi (HIST 201) Ders Detayları
Uygarlık Tarihi (HIST 201) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uygarlık Tarihi HIST 201 Güz 3 0 0 3 4 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin Türü Detaylı Fevzi Karamw;o TARIH 10 SHTEPIA BOTUESE
Fevzi Karamw;o TARIH 10 FEN LisESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 i Detaylı KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI
YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4 Detaylı tepav Ekim2015 N201527 DEĞERLENDİRME NOTU Göçün Ardından Suriye ile Ticari İlişkiler
Ekim2015 N201527 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRME NOTU Esra ÖZPINAR Seda BAŞIHOŞ Aycan KULAKSIZ Ekonomi Çalışmaları Göçün Ardından Suriye ile Ticari İlişkiler Göç sosyal, Detaylı KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ
KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ 1 632-1258 HALİFELER DÖNEMİ (632-661) Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali, her biri İslam ın yayılması için çalışmıştır. Hz. Muhammed in 632 deki vefatından sonra Arap Detaylı İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu
İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr Detaylı ÖRNEK SORU: 1. Buna göre Millî Mücadele nin başlamasında hangi durumlar etkili olmuştur? Yazınız. ...
HAFTALAR KONULAR 1. Hafta TÜRK DEVRİMİNE KAVRAMSAL YAKLAŞIM A-) Devlet (Toprak, İnsan Egemenlik) B-) Monarşi C-) Oligarşi D-) Cumhuriyet E-) Demokrasi F-) İhtilal G-) Devrim H-) Islahat 2. Hafta DEĞİŞEN Detaylı Yahudiliğin peygamberi Hz. Musa dır. Bu nedenle Yahudiliğe Musevilik de denir. Yahudi ismi, Yakup un on iki oğlundan biri olan Yuda veya Yahuda ya
996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin Detaylı Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;
Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : GK. SEÇ. I: BİLGİ TOPLUMU VE TÜRKİYE Ders No : 0310250040 Teorik : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Detaylı Katolikler bir hac yolculuğu gibi kilise yolunda dua ederek yürüyorlar
1845 Kapusen rahiplerin gelişi: Gürcistan'da yaşayan İtalyan asıllı 8 kapusen rahip yaşadıkları ülkeyi terk etmek zorunda kalmışlardı. Yolculuk sırasında Karadeniz üzerinden geçerken bu bölgede yalnız Detaylı KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI
KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI Yrd. Doç. Dr. Yaşar SARI Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Kırgızistan Giriş Kırgızistan Orta Asya bölgesindeki toprak ve Detaylı TÜRKİYE ve IRAK. I I. TARİHSEL ARKA PLAN: ABD İŞGALİNE KADAR TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİ İngiliz Ordusu, 30 Ekim 1918'de imzaladığı Mondros Mütarekesi'ne rağmen, kuzeye doğru yaptığı son bir hamle ile Musul Detaylı Rusya Tarihi (IR413) Ders Detayları
Rusya Tarihi (IR413) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Rusya Tarihi IR413 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Yok Dersin Dili Dersin Türü Detaylı BÜLTEN İSTANBUL AZİZ BABUŞCU. FİLİSTİN MESELESİ 2 5 te B İ L G İ NOTU. Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan Detaylı Helen Birliği/İskender İmparatorluğu
Helen Birliği/İskender İmparatorluğu Makedonyalı İskender in tahta çıkışı = Per İmp. Aile kavgaları+yunan sitelerinin iflası Yunan Siteleri= Artan nüfus+işsizlik ve besin eksikliği+çiftçilerin sürekli Detaylı Uygarlık Tarihi (HIST 201) Ders Detayları
INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM Detaylı DiJiTAL TÜRKÇE ANSiKLOPEDi
DiJiTAL TÜRKÇE ANSiKLOPEDi E N Z E N G İ N D İ J İ T A L T Ü R K Ç E K A Y N A K Okulpedia, Türkiye için özel olarak hazırlanmış en zengin dijital okul ansiklopedisidir. Binlerce sayfadan oluşan Okulpedia Detaylı İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf...
İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf... 7 a. Fransız-Rus İttifakı (04 Ocak 1894)... 7 b. İngiliz-Fransız Detaylı Doktora Tezi: Kırım Hanlığı nı Kuruluşu ve Osmanlı Himayesinde Yükselişi (1441-1569)
Çekerek ırmağı üzerinde Roma dönemine ait köprüde şehrin bu adı ile ilgili kitabe bulunmaktadır. Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Antik Sebastopolis Detaylı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı
TÜRKİYE'DEKİ GÖÇLER VE GÖÇMENLER Göç güçtür.hem güç ve zor bir iştir hem de güç katan bir iştir. Göç yani hicret dini bir vazifedir.insanların dinlerini daha iyi yaşamaları,hayatlarını devam ettirebilmeleri Detaylı DEVLET TEŞKİLATINA TEORİK YAKLAŞIMLAR PROF. DR. TURGUT GÖKSU VE PROF. DR. HASAN HÜSEYIN ÇEVIK
DEVLET TEŞKİLATINA TEORİK YAKLAŞIMLAR PROF. DR. TURGUT GÖKSU VE PROF. DR. HASAN HÜSEYIN ÇEVIK 2 Takdim Planı Modernleşme Süreci Açısından Devlet Devlet-Toplum İlişkileri Açısından Devlet Teşkilatlanma Detaylı İktisat Tarihi II. IV. Hafta
İktisat Tarihi II IV. Hafta İnsan Bilgisinde Devrim - devam Çağdaş yabanlarda olduğu gibi eski çağlarda tıp kuramının özü büyüydü. II. Devrimden sonra Babil de doktorlar aynı zamanda rahipti. Mısır da Detaylı İsmail Mangaltepe - Recep Karacakaya, Paul Cambon un İstanbul Büyükelçiliği ve Ermeni Meselesi, 106 sayfa, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2010.
Tarih Okulu Eylül-Aralık 2010 Sayı VIII, 185-189. İsmail Mangaltepe - Recep Karacakaya, Paul Cambon un İstanbul Büyükelçiliği ve Ermeni Meselesi, 106 sayfa, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2010. Süleyman AŞIK Detaylı DERS ÖĞRETİM PLANI Akdeniz İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü
Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Akdeniz İktisat Tarihi Seçmeli Dersin Seviyesi Doktora ( İktisat ) Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Detaylı TÜRK BİLİMLERI VE ÇAĞDAŞ ASYA BİLİMLERİ BÖLÜMÜ. ID Başlık ECTS
TÜRK BİLİMLERI VE ÇAĞDAŞ ASYA BİLİMLERİ BÖLÜMÜ ID Başlık ECTS 1 Yarıyıl 70001 Α Türk Dili I Biçimbilim ve Sözdizimi 70001 Β Türk Dili I Okuma - Anlama ve Yazılı Anlatım Becerileri 70001 C Türk Dili I- Detaylı Türkiye de azınlık olmak Anket Çalışması
Türkiye de azınlık olmak Anket Çalışması Kişilik Bilgileri: D.1 Hangi yaş aralığında bulunduğunuzu işaretleyiniz. K.1 20 nin altında 1 20-29 2 30-39 3 40-49 4 50-59 5 59 un üstü 6 D.2 Cinsiyetiniz? K.2 Detaylı T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL II. YARIYIL Adı Adı TAR 501 Eski Anadolu Kültür 3 0 3 TAR 502 Eskiçağda Türkler 3 0 3 TAR 503 Eskiçağ Kavimlerinde Detaylı TEMEL GÖSTERGELER Coğrafi yapı
RAMAZAN 2013 KENYA TEMEL GÖSTERGELER Coğrafi yapı Güneyinde Tanzanya, batısında Uganda, kuzeybatısında Sudan, kuzeyinde Etiyopya ve doğusunda Somali olan bir doğu Afrika ülkesidir. Hint Okyanusu na kıyısı Detaylı ÖZGEÇMİŞ. Selçuk Üniversitesi, Karaman İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü
ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi Detaylı TARİH BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ DERS KATALOĞU
201-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ DERS KATALOĞU ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1.YIL 2. YY. 1 YDİ2 YDA2 YDF2 Temel Yabancı Dil (İngilizce) Temel Yabancı Dil (Almanca) Temel Yabancı Dil Detaylı KAYSERİ AMERİKAN HASTANESİ (1887-1967) ÖZET. Cesarea American Hospital (1887-1967) ABSTRACT
Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Güz 2010 Sayı 25 KAYSERİ AMERİKAN HASTANESİ (1887-1967) Özgür YILDIZ ÖZET Bu çalışmada Kayseri Amerikan Hastanesinin kuruluşu, hastanede yapılan faaliyetler, Detaylı Türkiye de Gözlükçülüğün Tarihi. Gözlükçülük, Cumhuriyet öncesi Osmanlı İmparatorluğu nda kanunsuz olarak uygulanmaktaydı.
1 MEMBER OF 2 Türkiye de Gözlükçülüğün Tarihi Gözlükçülük, Cumhuriyet öncesi Osmanlı İmparatorluğu nda kanunsuz olarak uygulanmaktaydı. 3 Türkiye de Gözlükçülüğün Tarihi Dünya da, gözlükçülük eğitiminin Detaylı Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I. Detaylı I.YIL HAFTALIK DERS AKTS
I.YIL SOS 101 Z Sosyal Bilgilerin Temelleri Basics of Social Sciences 2-0-2 4 I SOS 103 Z Sosyal Psikoloji Social Psychology 2-0-2 4 SOS 105 Z Arkeoloji Archeology SOS 107 Z Sosyoloji Sociology SOS 109 Detaylı LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013
OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri Detaylı İHL'yi Ne Kadar Tanıyoruz?
Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır. Detaylı DERS ÖĞRETİM PLANI. İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü. Seçmeli Doktora
Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Dersin Verildiği Yıl Dersin Verildiği Detaylı OSMANLI DEVLETĐ NDE AMERĐKAN MĐSYONERLERĐNĐN ERMENĐLERE YÖNELĐK EĞĐTĐM FAALĐYETLERĐ
OSMANLI DEVLETĐ NDE AMERĐKAN MĐSYONERLERĐNĐN ERMENĐLERE YÖNELĐK EĞĐTĐM FAALĐYETLERĐ ÖZET Yahya BAĞÇECĐ Misyonerlik bütün evrensel dinler için geçerli olmakla beraber, misyonerlik denilince akla Hıristiyanlar Detaylı Byzantine History, Syriac History, History of Religions, History of İslam.
Professor MEHMET ÇELİK Contact Information: Phone : Fax : Email : mehmetcelikcbu@mynet.com Academic Degree: Undergraduate : Atatürk University, Faculty of Theology, 1979 Master s : Atatürk University 1981 Detaylı BURUNDİ. Demokratik Kongo Cumhuriyeti (Zaire) ile komşudur. Tanganika Gölü ile kıyısı vardır. Ülkede Ekvator
BURUNDİ Burundi, Orta Afrika'da, Büyük Göller bölgesinde yer alan küçük bir ülkedir. Tanzanya, Ruanda, Demokratik Kongo Cumhuriyeti (Zaire) ile komşudur. Tanganika Gölü ile kıyısı vardır. Ülkede Ekvator Detaylı İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ KISA ÖZET Detaylı Avrupalıların Müstakbel Bir AB Üyesi Olarak Türkiye ye Bakışları ve Türkiye nin Avrupalılaşma Sorunları
21.05.2014 Çarşamba İzmir Gündemi Doğu Akdeniz de Son Gelişmeler ve Kıbrıs, İKÇÜ de Ele Alındı İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çelebi Avrupa Birliği Merkezi nin Detaylı Sosyal bilgiler öğretmeninin verdiği bu bilgiye dayanarak Mustafa Kemal Paşa ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
S-1 Sosyal bilgiler öğretmeni: (ikinci Meşrutiyet in ilanının ardından (Meşrutiyet karşıtı gruplar tarafından çıkarılan 31 Mart Ayaklanması, kurmay başkanlığını Mustafa Kemal in yaptığı Hareket Ordusu Detaylı YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI TARİH
YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI TARİH CEVAP 1: (TOPLAM 2 PUAN) Savaş 2450-50=2400 yılının başında sona ermiştir. (İşlem 1 puan) Çünkü miladi takvimde, MÖ tarihleri milat takviminin başlangıcına yaklaştıkça Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim