PLT (Trombosit) Nedir? PLT Düşüklüğü ve Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
Anasayfa » Genel Sağlık » PLT (Trombosit) Nedir? PLT Düşüklüğü ve Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
PLT (diğer bir değişle trombosit), kanın içerisinde bulunan, çekirdeksiz, renksiz ve disk şeklindeki hücre parçalarıdır. Bir kan damarı hasar gördüğünde trombositlere kimyasal bir sinyal gönderilir, sinyali alan bu hücreler damarın hasar gören bölgesine adeta hücum ederek hasarlı bölgede pıhtılaşmaya başlarlar. Bu şekilde bölgede bir tampon oluşturulur ve damar yenilenme sürecine girer.
“PLT nedir?” sorusuna verilebilecek en basit cevap şudur:
PLT, damarlarda meydana gelen hasarların onarılma sürecindeki önemli bileşenlerden biridir.
Hücrelerin, hasarlı kan damarının yüzeyine yayılarak kanamayı durdurması işlemine adezyon (yapışma) denir. Bunun sebebi, bölgeye ulaşan trombositlerin birbirlerine ve yara bölgesine tutunabilmek için küçük dokunaçlar oluşturmalarıdır. Bölgeye ulaşan trombositler aynı zamanda kimyasal bir sinyal göndererek daha fazla trombosit hücresinin pıhtının üzerine yığılmasını sağlar. Bu işleme de “kümeleşme” denir.
Trombositler, büyük kemiklerin içinde ve merkezinde yer alan kemik iliği dokusunda, akyuvarlar ve alyuvarlar ile birlikte üretilir. Üretilen trombositler kana verildikten sonra 8 ila 10 gün arasında canlı kalırlar.
Kemik iliğinin doğru miktarda trombosit üretip üretmediğini saptamak için “tam kan sayımı” olarak adlandırılan kan testi yapılır.
Trombosit sayısı için normal kan değerleri:
Kişiden kişiye değişmekle birlikte, bir mikrolitre kanda 150.000 ile 400.000 arasındadır.
Eğer bu sayı 50.000’in altına düşerse yaralanma veya fiziksel hasar görme gibi durumlar söz konusu olduğunda kanamaların ciddi bir hal alması olasıdır.
Trombosit sayısı 10.000 ila 20.000’in altına düştüğünde ise vücutta bir yaralanma durumu olmaksızın ani kanama riski ortaya çıkar.
Yüksek PLT Değerleri
Kandaki trombosit sayısın normal değerlerin üzerine çıkması durumunu karşılayan iki tıbbi terim bulunmaktadır. Bunlara “trombositemi” ve “trombositoz”denir.
Trombositemi terimi trombosit sayısındaki artışın sebebinin bilinmediği durumlarda kullanılır. Bu duruma kemik iliğindeki anormal hücrelerin aşırı miktarda trombosit üretmesi sebep olur, aşırı miktarda üretilen trombositler damarlarda pıhtı oluşturarak beyne veya kalbe oksijen ulaşmasını engelleyebilir.
Trombositoz, trombositemiye göre daha yaygındır ve fazla trombosit sayısına kemik iliğindeki anormal hücreler neden olmaz.
Vücutta bulunan ve kemik iliğini daha fazla trombosit üretmesi için uyaran başka bir hastalık veya bozukluğun var olmasıdır.
Bu sorunun birden çok cevabı bulunmaktadır:
Dalağın bulunmaması(Operasyon ile alınması)
Enflamatuar veya bulaşıcı hastalıklar
Trombosit Yüksekliği Ne Zaman Tehlikeli Bir Hal Alır?
Trombosit sayısının normal aralığın üzerine çıkması her zaman tehlikeli olabilir, trombositemi durumunda trombosit sayısı mikrolitrede 1 milyonu bulabilir. Trombositemi oluşumunun sebebi bilinmemekle birlikte bu duruma sık rastlanılmaz.
Bebeklerde PLT Yüksekliği
Sağlıklı çocuklarda normal PLT sayısı mikrolitrede 250 bin ile 450 bin arasındadır. 500 binden fazla olan PLT sayısı anormal olarak değerlendirilir.
500 bin ile 700 bin arasında ise “hafif”,
700 bin ile 900 bin arasında ise “orta”,
900 binden fazla ise şiddetli,
1 milyondan fazla ise “aşırı” olarak sınıflandırılır.
Trombositemi, çocuklar arasında milyonda bir oranda görülür (Yetişkinlerden 60 kat daha düşük). Öte yandan trombositoz küçük yaşlarda epey yaygındır, sebebi genellikle enfeksiyon, kronik iltihap, demir eksikliği, doku hasarı ve kanserdir.
Vakaların büyük kısmında tedaviye ihtiyaç olmaz, hasta yakından izlenir.
Trombosit Düşüklüğü (Trombositopeni)
Trombosit Neden Düşer?
Trombositler kemiğin içerisinde süngerimsi bir doku olan kemik iliğinde üretilir. Vücut bu hücreleri yeterince üretmiyor ise veya parçalanan trombositler üretilenden daha fazla ise bu duruma trombositopeni denir.
Vücudun yeterince trombosit üretmemesinin olası sebepleri şunlardır:
Aplastik anemi denilen, kemik iliğini etkileyen kan hastalığı
Lösemi veya lenfoma gibi, kemik iliğine hasar veren kanser tipleri
Wiskott-Aldrich veya May-Hegglin sendromu gibi PLT sayısını düşüren genetik hastalıklar
Virüsler (suçiçeği, kabakulak, kızamıkçık, HIV, Epstein-Barr gibi)
Kemoterapi veya radyasyon terapisi
Vücudun normalden fazla trombosit yok etmesinin sebepleri ise şunlardır:
Lupus ve ITP gibi bağışıklık sisteminin, vücudun sağlıklı hücrelerine saldırdığı hastalıklar
Nöbet engelleyici ilaçlar, pıhtı oluşumunu önlemek için kullanılan heparin ve sulfa içeren antibiyotikler
TTP ve DIC gibi vücutta pıhtı oluşturan ve nadir olarak görülen hastalıklar
Epstein-Barr, hepatit C ve HIV gibi virüsler
Trombosit düşüklüğü halinde:
Bazen hiçbir belirti gözlenmeyebilir ancak görülen en yaygın belirti deride kırmızı veya mor renkte morarma gibi lekelerdir.
Trombosit düşüklüğü vücudun içeri veya dışarı kanamasına sebep olabilir, bu kanamalar ağır ve durdurulması zor olabilir.
Bazı kişilerde diş eti ve burun kanaması da görülür. Bazen idrarda kan bulunmasına ve ağır adet dönemlerine sebep olabilir. Bu semptomlar PLT sayısı çok fazla düşmeden ortaya çıkmayabilir. Eğer bu semptomlardan herhangi birini kendinizde fark ederseniz doktorunuza danışmalısınız.
Peki PLT düşüklüğü nasıl yükseltilir? Eğer trombosit sayınız çok düşük değilse tedaviye ihtiyacınız olmayabilir. Bir yeriniz kesilse bile çok fazla kanamayacaktır. Bazı durumlarda problemin kaynağının çözüme kavuşması halinde PLT sayısı artacaktır. Örneğin düşük PLT sayınızın kaynağı kullanmakta olduğunuz bir ilaç ise doktorunuz bu ilacı kesecektir.
Trombosit düşüklüğü için şu tedaviler uygulanabilir:
Eğer durumunuz otoimmün bir hastalığa bağlı ise bağışıklık sisteminin PLT hücrelerini yok etmesini önlemek için steroid tedavisi uygulanabilir.
Sağlıklı bir kişiden kan veya trombosit nakli yapılabilir.
Yukarıdaki yöntemlerin uygulanmasına rağmen trombosit düşüklüğü devam ediyorsa doktorunuz, PLT sayınızı artırmak için farklı ilaçlar deneyebilir.
PLT sayınız düşükken kanamaları önlemek için almanız gereken önlemler şunlardır:
Aspirin, ibuprofen gibi trombosit fonksiyonlarını etkileyen ilaçlardan kaçınmalısınız.
Kanamaları kötüleştireceği için alkol tüketiminden kaçınmalı veya tüketimi sınırlamalısınız.
Futbol, boks gibi yaralanabileceğiniz temaslı sporlardan kaçınmalısınız.
Diş eti kanamalarını önlemek için yumuşak diş fırçalarını tercih etmelisiniz.
Yaralanmalı önlemek için araba kullanırken emniyet kemeri takmalı, el aletleri ile çalışırken gözlük, eldiven gibi koruyucu ekipmanlar kullanmalısınız.
Trombosit Düşüklüğü Kanser midir? Kanserle Bir İlgisi Var mı?
Trombosit düşüklüğünün sebebi lösemi, lenfoma gibi kemik iliğine saldıran kanser türleri olabilir. Eğer böyle bir şüpheniz varsa doktorunuza danışmalısınız.