Ailede ve Okulda - səhifə 10
Yapılacak şey şudur: Çocukla diyalogu koparmamak, onun fazlaca üstüne gidip, damarına dokunmamak, öğretmeninden ve uzman bir pedagogdan yardım istemek.
136 »AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
Doğru Davranış Kurallarını Nasıl Kazandırmalısınız?
Çocuklara, doğruyu, iyiyi ve güzeli göstermenin yolu, çok zor değildir. Bu yol; bilgi, istek ve sabırla aşılır.
A- Doğru Davranış Kurallarının Önemi
Çocuklarınıza bir doğruyu anlatmak, iyi bir davranışı kazandırmak ve güzel bir yaklaşımı göstermek için önce kendinizi, daha sonra da çocuğunuzu çok iyi tanımanız gereklidir. Eğer, öncelikle kendinizde bir eksiklik varsa bunu düzeltmelisiniz. Kendinizi düzeltemezseniz ve yeterli hâle getiremezseniz, çocuğunuza kazandırmak istediğiniz doğru ve iyi davranışları da tam anlamıyla gösteremezsiniz ve ortaya koyamazsınız.
Anî ve sert tepki veren, kızan, bağırıp çağıran, emreden, tehdit eden, eksik bilgiye sahip olan, davranış metotlarını bilemeyen, başarısız olduğunda çocuğu suçlayan ve daha birçok olumsuz davranış içinde bulunan bir anne ve baba, çocuğuna hangi "iyiyi" ve "doğruyu" kavratabilir?
B- Çocuklara doğru kurallar gösterilmeli ve iyi davranışlar sergilenmeli
1) Çocuklarınıza kazandıracağınız davranışın amacı onun so-
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 137
rumluluk almasını geliştirmek ve kendi kişiliğinin farkına var-varmasını sağlamak olmalıdır.
2) Çocuğunuza hoşgörü içinde ve yumuşak bir şekilde davranmanız, onun sizin davranışlarınızı taklit etmesini sağlar ve doğru davranışa özendirir.
3) Çocuğunuza değer verdiğiniz ve davranışlarını hoşgörüyle karşıladığınız takdirde, o da sizin sözlerinize değer verip sizi dinleyecektir.
4) Çocuk doğru olanı bildiği halde, yanlış yapmaya devam ediyorsa, buna sabır göstererek, doğru davranışlar göstermeye devam etmelidir. Yoksa yanlış davranışa sert tepki, onun daha da yanlış yapmasını veya yanlışta inat etmesini netice verecektir. Anne baba, şunu bilmelidir ki, çocuğun psikolojik dünyasında, doğru bildiği şeyleri bile zaman zaman yanlış yapma eğilimi vardır.
5) Çocuklara sürekli aynı şeyleri anlatmak onu sıkar. Yapmasını istediğiniz bir davranışa karşı ön yargı ve hatta tiksinti oluşturur. Bunun yerine, yapmasını istediğiniz bir davranışın nasıl yapılacağını yaşantınızda göstermeye çalışın.
6) Çocuğunuzun olumsuz davranışlarını zorla ve tehditle, kalıcı bir şekilde değiştiremeyeceğinizi bilmeniz lâzımdır. Sizin baskınızla değişiyor gözükür, ama başka yerde yapmaya devam eder. Çocukla ilgili bu gibi problemlerin aşılmasında en etkili metot, çocukla birlikte, onu kırmadan ona doğruyu göstermektir. Yoksa, sert emirlerle yanlışlar düzeltilemez.
7) Çocuğunuza, gününü ve zamanını nasıl plânlayacağını ve kullanacağını, canlı ve somut örneklerle gösterin. Tabiî ki, önce sizin gününüzü nasıl plânladığınızı ve nasıl verimli bir şekilde kullandığınızı çocuğunuz görmelidir. Zamanını anlamsız şeylerle dolduran bir anne ve baba: "Kalk oğlum dersine çalış, sen bizim gibi yapma." demekle çocuğuna etkili olamayacaktır.
8) Çocuğunuzla sürekli bir yakınlık ve diyalog kurmak için, büyük adam gibi karşınıza oturtun, birlikte çay veya limonata içerek dertlesin ve sohbet edin. Hâlini-hatırını, derslerini sorun. Yanlış giden bir şey varsa: "Bunu nasıl düzeltelim?" diye birlikte çareler arayın veya "Seni bugünlerde daha iyi görüyorum." diyerek onu cesaretlendirin ve ümidini artırın. O zaman çocuk kendiliğinden hızlanacak ve sizlere mahcup olmamak için çalışmasını hızlandıracaktır.
9) Çocuğunuza eşyalarını, giysilerini, çantasını, kalemini, defterini... vs. nasıl kullanacağını ve onların değerini kavratmaya çalışın. Bunun için en sağlıklı yol: "Onlar, senin malındır. Bunları kullanmak ve korumak da senin vazif endir." gibi sözlerle, ona mülkiyet ve malikiyet duygularını kazandırmaya çalışmaktır.
10) Çocuğunuza paranın ve parayı kullanmanın önemini kav-ratmalısınız. Öncelikle paranın bir araç olduğunu, iyi kullanılırsa faydalı kötü kullanırsa zararlı olduğunu göstermelisiniz. Parayı düzenli ve tasarruflu kullanmanın ne anlama geldiğini örneklerle ortaya koymalısınız. Bu şekilde çocuk, parasını rast-gele değil, gerektiğinde kullanabilecek davranışı elde etmelidir.
11) Çocuklarınıza parayı her istediği zaman değil, haftada veya ayda bir kez verin. Verdiğiniz bu parayla, hafta veya ay sonuna kadar çıkması gerektiğini öğütleyin. Bu şekilde çocuk, bir daha para alamayacağını bilir ve parasını plânlı ve tasarruflu kullanma anlayışını kavrar.
12) Çocuğunuzun sırlarını alaya almayın ve bunlara değer verin. Eğer yanlış bir şey görürseniz, bunu, kırmadan ve üzmeden düzeltmeye çalışın.
13) Çocukların eğitimi konusunda anne baba arasında bir birlik ve bütünlük oluşturun. Çocuğa karşı davranışlarınızda farklı yaklaşımlar olmasın. Çocuğu biriniz kollarken, diğeriniz kızmayın. Bu, çok zararlı ve tehlikelidir.
138 ¦ AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
14) Çocuklar arasında zaman zaman sürtüşmeler olacaktır. Anne baba bu durumda çok dikkatli olmalıdır. Tanı anlamıyla bir hakem rolü oynamalıdır. Çocuklar bu şekilde hem bölüşüm ve paylaşım duygularını kazanırlar, hem de birbirlerine tercih edilmemelerinden dolayı, küsüp, dışlanmış hissetmezler.
15) Çocuklarınıza karşı yanlış bir şey yaptığınız zaman veya onları üzdüğünüzün farkına vardığınız zaman, onlardan özür dileyip gönüllerini almasını bilin. Yoksa çocuk sizden soğur ve size karşı bir antipati beslemeye başlar. Siz yanlış bir davranışınızdan dolayı çocuktan özür dilerseniz, çocuk da olumsuz bir davranışı için özür dilemeyi öğrenir.
16) Çocuğunuzla asla sert bir tartışma ortamına girmeyin. Sert tartışmanın galibi veya mağlûbu yoktur. Tansiyonu yüksek bir karşılaşmanın ortamı daha da çok gerginleştireceğini, birbirinizin gözünde olumsuz izlenimlerin daha da artacağını unutmayın.
17) Çocuğunuzdan bir şey isterken, ne istediğiniz değil, nasıl istediğiniz önemlidir. Ses tonunuz, yaklaşımınız ve davranış şekliniz, bazen en zor isteklerin bile kabul görmesini sağlar. Ama yaklaşımınız ve tavrınız olumsuz olduğunda, en basit isteğe bile "ret" cevabı alabilirsiniz. İsteklerinizde beden dilinize çok dikkat edin.
18) Çocuğunuzun yaptığı bir şeyden hoşlandığınızda bunun sebebini belirtin. Böylece niçin hoşlandığınızın nedenini çocuğunuz öğrenmiş olur. Bundan böyle de bu tür davranışları sürdürmek ister.
19) Çocuğunuzla birlikte iş yapma, birlikte gezme ve birlikte olma imkânı bulmaya çalışın. Bu, aranızdaki iletişimi hızlandırır ve birbirinizi daha iyi tanıma fırsatı verir.
20) Çocuğunuzun olumsuz davranışlarını ve yaptığı yanlışları asla başkasının yanında anlatmayın. Yalnızca kendisine söyleyin ve bir daha yapmaması hâlinde affettiğinizi ifade edin.
140 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
21) Çocuğunuzun yaptığı yanlış bir işe: "Bu yanlış olmuş." diyerek kestirip atmayın. "Bu konuyu iyi düşündün mü? Şöyle olsa nasıl olurdu?" gibi alternatifler sunun.
22) Çocuğunuzu olgunlaştıracak olan şey sorumluluk almasıdır. Bunun için de hata yapılmasını göze almak ve bunu kabullenmek gerekir.
Çocuğunuza ne kadar çok kural koyarsanız o kadar çok problem yaşarsınız ve disiplin sorununun çıkmasına yol açarsınız. Unutmayın ki, güce dayanan otorite, çocukları sizden uzaklaştırır. Bilgi ve hoşgörüye dayanan otorite ise yakınlaş-tırır, danışma ihtiyacı doğurur. Bu şekilde çocuğunuzu daha kolay etkilersiniz.
Çocuk Eğitiminde Disiplin, Ceza ve Dayak Tartışmaları
Çocuk, Allah'ın insanlara verdiği bir lütuftur. Çocuk dövülmek için değil, sevilmek için verilmiştir.
A- Disiplin, Ceza ve
Dayakla İlgili Yaklaşımlar Neler?
Çocuk eğitiminde disiplin, ceza ve dayak tartışmalarına çok sık rastlanır. Disiplin, ceza ve dayak kavramını değerlendirenlerin de çok farklı yorumlan vardır.
Disiplin, ceza ve dayak unsurlarının eğitim değeri var mıdır? Varsa ne zaman ve nasıl uygulanır? Disiplin derken ne kastediliyor? Bunun dozu nedir? Cezanın eğitimdeki rolü ne kadardır? Dayağın çocuk eğitiminde bir fonksiyonu var mıdır? Varsa nedir, yoksa nedendir?
Bu ve buna benzer sorular, uygulamalar ve bunlarla ilgili problemler, toplumumuzun ve ailelerin her an gündeminde yer almıştır.
Aile bireylerinin ve hatta eğitimcilerin bu konulara bilimsel açıdan yaklaştıkları ve bu kavramların, uygulamayla hakkını verdikleri söylenemez.
142 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
Kabul etmek gerekir ki, bizim toplumsal değer yargılarımız, çocuklardan aşırı itaat ve uyum bekler. Çocukların çok soru sorması "boyundan büyük işlere burnunu sokmak" olarak değerlendirilir. Büyüklerin yanında konuşulmaz, onlar rahatsız olmasın diye oynanılmaz. Hatta misafirle aynı masaya oturtulmaz. Erkek çocukları hep yüceltilir, kızlar ise onların emrinde olmalıdır. Bu şekilde anne ve babalar çocuğun biyolojik ve ruhsal gelişim ve özelliklerinden bihaber ve onları robot gibi kullanmak istemektedirler. Söz dinlemeyen çocuklar dayakla "yola getirilir." Ne demiş atalarımız? "Nasihatle uslanmayanın hakkı kötektir."
İşte böylesine bir anlayışla yetiştirilen çocuklar, yarın anne baba, öğretmen, idareci, siyasetçi, bürokrat olduklarında aldıkları bu yanlış "terbiye" sonucu benzeri tutumlarla çocuklara, öğrencilere, memur ve işçilerine, vatandaşlarına yaklaşmaya çalışırlar. (Kaya, 1998:112)
Bu tür farklı yaklaşımlar ve yorumlar eğitime de yansımakta, çocuk yetiştirmede farkı değerlendirmelere neden olmaktadır. Bunun sonucu olarak da ortaya çıkan tablonun, bazen hiç de eğitimle bağdaşır bir yanı bulunmamaktadır. Bu problemlerin çözümü için, disiplin, ceza ve dayak kavramına bilimsel açıklamalar getirmek lâzımdır. Aileler de kendilerini yenileyerek, bilimsel yorumlara kulak vermeli ve davranışlarını gözden geçirmelidir.
B- Disiplin Nedir ve Nasıl Uygulanmalı?
Disiplin, çocuk eğitiminin bir parçasıdır. Bu nedenle çocuğun gelişiminde önemli rol oynar.
Disiplin, aile içindeki denge ve düzenin oluşturulmasında büyük önem taşır. Ancak disiplin çoğunlukla "cezalandırma" ile eş anlamda değerlendirilir. Her ne kadar kelime anlamıyla "katı-
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 143
lık" ve "kuralcılık" gibi kavramları çağrıştırıyorsa da gerçek an-anlamda disiplin, çocuğun topluma uyumu üzerine yoğunlaşmakta, davranışçı yönlendirmeyi amaçlamaktadır. Öte yandan disiplin, "düzenli ve tutarlı bir hayat" anlamına da gelmektedir. Disiplin, çocuğa istenilen davranış ve alışkanlıkları öğretmek, kendi kendini denetleme ya da iç denetim demek olan ahlâk gelişimini sağlamaktır. Bu da dıştan gelen bir zorlamayla olmaz. Önemli olan içten gelen bir sorumluluk duygusunun oluşturulmasıdır.
Disiplin, tutarlılık ve esneklik gibi bazı ikilemleri içerir. Bir yandan çocuğa kuralların tutarlı bir şekilde verilmesi gerekir. Öte yandan katı bir şekilde uygulanan kararlar hoşnutsuzluğun oluşumuna neden olabilir. Çocuklar bazen ebeveynin esnek davranmasını bekler. (Yavuzer, 1995: 91-92)
Disiplin, sevgi ve şefkatle beraber olmalıdır. Bu şekilde belirgin olmayan bir disiplin çocukların hayattan zevk almasını sağlar. Çocuğun kuralları öğrenmesi için zaman, yeteneklerini geliştirmesi için sabır göstermek gerekir. Olumlu hareketlerini desteklemek, kendisine olan güveni artırır.
Bu dönemdeki çocuğun gelişme periyodu iyi takip edilerek ona göre sorumluluk verilmelidir. Aile ortamını sıkı kurallarla yaşanmaz hâle getirmek de doğru değildir. Aile büyüklerinin işi güç gösterisi hâline dönüştürmeleri de tasvip edilmez.
Evdeki kuralları çocuk zamanla öğrenecektir. Bilmediği şeylere uyması beklenir ve uymadığı zaman da cezalandırılırsa büyük bir hataya düşülmüş olur. Bu duruma düşmemek için ondan neler beklediğimizi söylememiz ve yardımcı olmamız gerekir. Bu kuralları yapması için zaman tanımak ailede sorunları asgarî seviyeye indirir
Bazı ailelerde sıkı bir disiplin uygulanır. Tasarladıkları ve düşündükleri kıvama getirmek için çocuklar üzerinde sıkı bir de-
netim kurulur. "Çocuğun en küçük bir hatası affedilmez. Anne ve babaya karşı gelinmez ve hele hele hiç itiraz edilmez. Çocuk ne pahasına olursa olsun yola getirilmeli." düşüncesi ağırlıktadır. Ceza daima ön plândadır.
Bazı ailelerde ise tamamen bunun aksi gözlenir. Disiplin yok denecek kadar azdır. "Çocuktur yapar." düşüncesi hâkimdir. Çocuğa sayısız imkânlar tanınmıştır. Tüm bu imkânların yanında nerede duracağı öğretilmemiştir. Çocuk doğru ve yanlışları bilmemektedir. Öğretilse bile uygulama safhasına konulmamıştır. Çocuğa her türlü taviz verilmiştir. Böyle çocuklar genelde şımarık, bencil ve sorumsuzdur.
Çocuğun yaşı gereği olarak gösterdiği davranışları anne baba olarak bilmek ve hangi dönemlerde olacağının bilincinde olmak çocuğa haksız davranmanızı önler. Eğitimin verimli ve sağlıklı olması için çocukla iyi bir diyalog kurmakla beraber çocuğu çocuk olarak kabul etmek ve büyükler gibi davranışlar beklemek yanlış olur. Yapacağımız şey o yaşta olması gereken davranışları göstermesi için sağlıklı bir ortam hazırlamaktır.
Beğendiği davranışların düzeltilmesinde çocuğuna yardımcı olmak ve yeni şeyler öğretmek her anne ve babanın görevidir. (Yakut, 1997: 76-78)
C- Ceza Nedir ve Nasıl Uygulanmalı?
Ceza, çocukta gördüğümüz bir davranış bozukluğunu gidermek veya çocuğu istediğimiz yöne çekmek amacıyla uygulanan katı bir yöntemdir.
Yapılan bilimsel çalışmalarda, ceza yönteminin sürekli ve olumlu bir sonuç verdiği görülmemiştir. Belki de kısa süreli susturma ve çocuğun korkarak içine kapanması, bazen olumlu bir sonuç olarak değerlendirilmiştir. (Yavuzer, 1995: 94-95) Ama sonuç her zaman daha da vahim olmuştur. Çocuğun kin, öfke ve intikam gibi duygularını körüklemiştir.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 145
Çocuğun olumsuz davranışları karşısında aileler ne yapmalıdır?
Disiplin, "davranışı yönlendirme" olduğuna göre, istenen davranışı yapması yönünde çocuğa ceza yerine diğer seçenekler sunulmalıdır. Şunu unutmamak gerekir: Çocukların gelişim kapasitelerinin sınırlı oluşu, benlik kontrolünün gelişimini etkilemektedir. Bu nedenle erişkinin koyduğu kurallar "açık," "basit" ve "yapılabilir" türde olmalıdır. Erişkin, çocuğu yönlendirirken tutarlı olmalı ve bazı davranış girişimlerinin süreklilik kazanabilmesi için övgüden yararlanmalıdır.
Davranışı yönlendirirken yapılan ilk hata yanlış davranışı görmezlikten gelme, ikinci hata ise ilk çare olarak cezaya başvurmaktır. (Yavuzer, 1995: 94)
Öncelikle anne ve baba çocukta neler istediğini açık bir dil ile belirtmelidir. Daha sonra da anne baba olarak örnek davranışlar sergilemelidir. Kendi yapmadığı bir davranışı, çocuktan istemek asla inandırıcı olmaz.
Çocuklara bazı davranışlar kazandırmak için o işi çocukla birlikte yapmak yararlı olur. Diş fırçalama, yatağı düzeltme, ders çalışma, alış veriş yapma gibi eylemleri çocuk, büyükleriyle birlikte daha düzenli yapar ve nasıl yapılacağını da öğrenmiş olur.
Çocuğunuzun kabul edilmez bir davranışıyla karşılaştığımızda, ona sert tepki göstermeden, onun yerine kabul edilebilir bir davranış koyun.
Örnek olarak; kırılma tehlikesi olan cam sürahiyle oynayan çocuğa kızmak ya da yasaklamak yerine, aynı büyüklükteki plâstik sürahi ile oynamasına izin vermek. Annenin yeni naylon çorabını denemek isteyen çocuğa, eski çorabıyla oynama fırsatı vermek gibi.
Tüm bu gayretleriniz olumlu sonuç vermiyorsa, çocuğun bu davranışlarının arkasında bir neden olabileceği düşünülmeli ve çocukla konuşarak çözüme kavuşturmaya çalışılmalıdır.
146 »AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
Eğitimde alternatif metot ortaya koymak çok mühimdir. Yapmasını istemediğimiz davranışlar için sadece: "Yapma!" demekle yetinmek çoğu zaman sonuçsuz kalır. Yapmasını istemediğimiz şeyi de söylemek gerekir. Hareketleri iyi tarafa kanalize etmek çok önemlidir.
Yine de bu çaba ve gayretlerimiz sonuçsuz kalıyorsa, çocuk bu menfî hareketinin zararını görmeli, hareketin başkasına verdiği zararı ve acıyı hissetmelidir. İstenmeyen bu sonuç çocuk eğitiminde deneme ve sınama ile çocuğun olayları yaşayarak öğrenmesini sağlar.
D- Dayak Nedir?
Eğitimde Dayağın Yeri Var mıdır?
Dayak, eğitimdeki önemini gittikçe kaybeden ve çok az başvurulan bir metottur. Çocuktan beklenilen davranışı yapmaması için ve hemen etkili olmasından dolayı ailelerde uygulanan bir yöntemdir.
Dayak genelde öfke anında uygulandığı için çoğu zaman amacını aşar. Hiçbir öğretici özelliği yoktur. Çocuğu sindirme metodudur. Sonunda anne ve babayı pişmanlık ve sorumluluk duygusuna düşürür. Sıkça uygulanan bir metot hâline gelmişse o ailede ilişkilerin ciddî olarak bozulduğunu gösterir.
Çocuğun hatasını anlamak, davranışını düzeltmek imkânı elinden alınmıştır. Dayak yiyen çocuk kendisini eleştiremez. Daima karşı tarafı suçlar. Olumsuz davranışını düşünemez olmuştur. Hep yediği dayağı düşünür. Anne babaya karşı nefret hissi gelişir. Kendisini güçsüz hisseder. Kardeşleri ile ilişkilerinde de aynı metoda başvurur. Sorunları bu şekilde çözmeye yönelir. (Yakut, 1997:18)
Dayak konusunda Prof. Dr. Emre Kongar'in yaptığı bir araştırma dikkat çekicidir. Kongar'm, Kasım 1990 yılında, 23 ilde
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 147
2007 kişi üzerinde yaptığı "Dayak Araştırması"nm sonuçları yu-yukarıdaki soruya cevap niteliğindedir. Araştırma kapsamındaki insanların üçte biri: "Öğretmenler öğrencileri dövebilir." düşüncesindedir. Yine halkın yarısından çoğu ana babaların çocuklarını dövebileceğini ifade etmiştir. % 63,7'lik bir kesim de çevresinde dayak olaylarına şahit olduklarını belirtmişlerdir.
Halkın dörtte birden fazlası, kadınların ise beşte biri, erkeklerin karılarını dövmesini doğal karşılıyor. (Kongar, 1990:106)
Psikolog Dr. Seyhan Güngör'ün Mersin'de yaptığı benzer bir araştırmada da çocukların % 76'sınm dayak yediği ortaya çıkmıştır. (Kaya, 1998:117)
Dayağın "terbiyede" sıkça kullanılır olması, tepkisel olarak dayağın hiçbir şartta kullanılamayacağı tezini doğurmuştur. Kimileri: "Dayak Cennetten çıkmıştır." sözüne göndermede bulunarak dayağı meşrulaştırmaya çalışmaktadırlar. Oysa, bu çevrelerin bilmesi gereken önemli bir kural vardır. O da şudur ki; dinî emirlerin yerine getirilmesi sırasında son çare olarak ve çocuğu fazla incitmeden "kaba etlere" vurulabileceği öngörülmüştür. Ayrıca Peygamberimizin çocuk terbiyesi pratiğinde dayağın "fiskesinin" dahi olmadığı söylenmektedir. Aslında iyi ve güzel olan, her şeyi almaya hazır olan çocuğa, ebeveynler yaşantılarıyla iyi bir model olabilseler, hiç de dayağa gerek kalmaz. Kaldı ki, çoğu kere çocuk dayağı "hak ettiği" için değil, anne baba öfkeli olduğu için yer.
Dayak, toplumumuzda "terbiye" amacıyla kullanılan fiziksel bir ceza yöntemidir. Bizim gibi "ata erkil" toplumlarda, baba ya da onun yerine geçen "otorite" dayağa sıkça başvurur.
"Dayak bir anlık öfkeyle atılan, çoğu kez de amacını aşan bir ceza yöntemidir." Ebeveynler, öğretmenler veya "komutanlar" kısa yoldan sonuç almak için bu yola başvururlar.
Dayağın kolayca ölçüsü kaçar ve "kusurlu" çocuğu "mazlum"
148 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
yapar. Dayağı atanı suçlu durumuna düşürür. Öğretici değeri az, etkisi kısa süren bir yıldırma yöntemidir. (Yörükoğlu, 1997: 152)
Dayağın dışında bağırma, korkutma, tehdit etme, acındırma, beddua etme ya da çocuktan küserek, onun davranışlarını kontrol etmek için yapılan bu tür metotlar zamanla etkisini kaybettiği gibi çocuğu aileden de uzaklaştırır. Çocukla hiç konuşmamak doğru değil, bu tutumu günlerce sürdürmek de anlaşılması güç bir davranıştır ve sağlıklı değildir. Annenin burada sorulara kısa cevap vermesi ve soğuk davranması yeterlidir.
Sonuç olarak diyebiliriz ki; çocuğa ceza vermeden önce onu dinlemeli. Bu şekilde kendisine savunma imkânı tanımak, ona yapılacak haksızlığı da önlemiş olur. Bu tarz davranma ile çocuğun cezayı daha kolay kabullenmesi sağlanır. Önleyici tedbir olarak, ne istediği çocuğa açık açık belirtilmelidir.
Çocuk eğitiminde amaç, çocuğun kendi kendine yetmesi ve kendi kendine karar vermesini sağlamaktır.
Çocuk eğitiminde güven esas olursa, diyaloglar iyi işlerse, korku, ceza ve dayağa gerek kalmayacaktır.
Bir ağaç çiçek açarken korunursa, güzel ve tatlı meyveler verir.
Bekir Sami ÖZBALCI
A- Zararlı Alışkanlıklar
Çocuk, her gördüğünü ve her duyduğunu taklit etmek isteyen bir yaratıktır. Ama çocuklar evde, okulda ve dışarıda her zaman faydalı ve olumlu davranışlar izleyemezler. Onların zihinlerine yanlış ve zararlı görüntüler de yerleşir ve iz bırakır.
Çocuğun eğitiminde en önemli rolü ailesi oynadığı için bu konunun dikkatle izlenmesi de ailesinin görevidir. Ancak her aile, çocuğunu zararlı alışkanlıklardan koruyacak bilgi ve deneyime sahip olmayabilir. Bunun için de çocuk, olumsuz davranışlardan fazlaca etkilenmiş olur.
B- Çocuğu Zararlı Alışkanlıklardan Kurtarmak İçin Neler Yapılmalı?
1) Çocuklarım zararlı alışkanlıklardan korumak ve onlara olumlu ve düzenli bir hayat yaşatmak isteyen ailelerin yapacakları en önemli şey, iç yaşantılarıyla çocuklarına örnek olmak ve onlara doğrulan göstermektir. Ailesinde zararlı alışkanlıklara
150 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
karşı olumlu ve önemli davranış örnekleri gören çocuk kolay kolay zararlı alışkanlıklara yonelmez.
4) Çocuklara yeteri kadar para verilmelidir. Eğer ihtiyaçtan fazla para verilirse, lüzumsuz ve zararlı yerlere harcayabilirler, ihtiyaçtan az verilirse de para bulmak için bazı olumsuz alışkanlıklar edinebilirler. Buna dikkat edilmelidir.
8) Aile yuvası, çocuk için çekici ve sıcak bir ortam hâline getirilmelidir. Çocuk her türlü neşeyi, huzuru ve mutluluğu ailesinde bulursa, problemlerini ailesiyle paylaşırsa, dışarıyla paylaşacağı bir şeyi kalmaz. Bu şekilde zararlı alışkanlıklardan korunmuş olur. . ! »,.
9) Çocuğu asî, isyankâr ve söz dinlemez yapan sebeplerin ba-
şmda, şiddetli huzursuzluk, kavga ve aile baskısı gelir. Çocuğun küçük hatalarını büyütüp, büyük bir adam gibi hesaba çekmek ve sürekli üstüne gitmek çocuğun davranışlarını bozar, ailesine karşı soğutur. Çocuk, bu durumda, çareyi sokaklarda arar. Bu ise, zararlı alışkanlıkları beraberinde getirir.
10) Kardeşler arasında adaletsiz davranış, çocuğa aşırı sorumluluk yükleme, onu sürekli eleştirme, "Sen aptalsın, adam olamazsın, on para etmezsin!" gibi sözlerle aşağılama, çocuğu güven bunalımına iter, ailesine karşı olumsuz davranışlar kazanmaya başlar. Bu da, zararlı davranışlar ve zararlı alışkanlıklara kapı açar.
12) Çocuklarınızı bazen kendi işlerinizde ve bazen de güvendiğiniz bir başkasının yanında çalıştırma yöntemine giderseniz "mücadele"sini verebilmede kendisine yardımcı olmuş olursunuz. Bu şekilde hayatı alın teriyle kazanmayı öğrenir.