Akatizi Nedir? Bilmek İstediğiniz Her Şey – APPVICE
Akatizi, sabit durmaktan huzursuzluk duyma, yerinde duramama, sürekli bir hareket etme isteği ile tanımlanan bir durumdur. Akatizi kelimesi, “oturma” anlamındaki, yunanca “akathemi” kelimesinden gelir.
Şizofreni ve bipolar bozukluk gibi ruhsal hastalıkların tedavisinde kullanılan eski, birinci nesil antipsikotik ilaçların oluşturduğu bir yan etkidir; ancak yeni ilaçlarda akatiziye neden olabilir. Nöroleptik ilaç kullanan hastaların %2 ilâ %75’inde, özellikle tedavinin ilk birkaç haftasında bu durum görülmektedir.
Hastalık ne zaman başladığına ve ne kadar sürdüğüne göre sınıflandırılır:
Akut akatizi, hasta ilacı alır almaz başlar ve altı aydan kısa sürer.
Tardif akatizi, hasta ilacı almaya başladıktan aylar bazen yıllar sonra başlar.
Kronik akatizi, altı aydan uzun sürer.
Akatizi ve Tardif Diskinezi
Hekimler bazen akatizi ile tardif diskinezi adı verilen başka bir hareket bozukluğunu karıştırabilmektedir. Tardif diskinezi de antipsikotik ilaçların bir yan etkisidir. Bu bozukluk özellikle yüzde, kollarda ve gövdede istemsiz hareketlerle tanımlanır. Akatizi ise daha çok bacakları tutar.
İki bozukluk arasındaki temel fark tardif diskinesi hastalarının, bedenlerindeki hareketleri bilerek yapmamasıdır; tardif diskinezi de hareket istemsizdir. Ancak akatizi, hastanın bilerek hareket etmesi, hareket etmeden duramaması ile tanımlanır ve bu durum hastayı rahatsız eder.
Akatizide hasta, hiçbir pozisyonda birkaç dakikadan fazla duramaz; oturuyorsa kalkmak ayaktaysa yürümek/yerinde saymak vb. sürekli hareket etmek üzere kontrol edemediği bir istek duyar. Bu isteği tatmin etmek için aşağıdakiler gibi belirli hareketlerden birini yapabilir:
Ayaktayken ya da otururken ileri geri sallanmak
Ayaktayken ağırlığını bir sağ bir sol ayağına vermek
Dar bir alanda sürekli yürümek
Yürürken ayaklarını sürümek
Asker yürüyüşü gibi bacaklarını çekerek yürümek
Otururken bir bacağı sallamak ya da sürekli bir bacağını öbürünün üzerine atmak
Yukarıdakilerin yanı sıra şu ruhsal belirtiler de görülebilir:
Gerginlik ya da panik
İritabilite (aşırı alınganlık, hafif etkiler karşısında aşırı tepkiler verme)
Akatizi Nasıl Tedavi Edilir?
Bu hastalığın tedavisi öncelikle hastalığa neden olan ilacın bırakılmasıyla başlar. Tedavide aşağıdaki ilaçlar kullanılabilir:
B6 vitamininin de etkili olduğu düşünülmektedir. Araştırmalar ,yüksek dozda (1200 miligram) B6 vitamininin akatizi belirtilerinde iyileşme sağladığını göstermektedir.
Öte yandan tüm akatizi türleri ilaçla tedavi edilemez. Akatizinin önlenmesi, tedavi edilmesinden daha kolaydır. Hekimler, bu tür kalıcı ve hastanın hayatını etkileyen yan etkileri önlemek için hastaları antipsikotik ilaçlara mümkün olan en küçük dozla başlatırlar. Ayrıca yeni antipsikotikler akatizi riskini düşürmektedir. Ne var ki yeni ilaçların da akatiziye neden olabildiğine dair bazı araştırma bulguları vardır.
Akatizi Nedenleri ve Risk Faktörleri
Aşağıdaki antipsikotik ilaçlar akatiziye neden olabilir:
Bu hastalığın nedeni tam olarak bilinmemekte, antipsikotik ilaçların beyindeki dopamin resaptörlerini bloke etmesi ile meydana geldiği düşünülmektedir. Dopamin, hareketlerimizi kontrol etmemizi sağlayan kimyasal ulaktır. Öte yandan asetilkolin, serotonin ve GABA gibi başka nörotransmitter maddelerin de bu hastalıkta rol oynadığını düşündüren bazı bulgular vardır.
İkinci nesil antipsikotik ilaçların akatiziye neden olma riskleri daha düşüktür. Ne var ki belirttiğim gibi onlar da bu yan etkiyi gösterebilmektedir.
Aşağıdaki ilaçlar da akatiziye yol açabilmektedir:
Ameliyat öncesi sedatifler
Ayrıca aşağıdaki koşullar akatizi riskini arttırır:
Birinci nesil antipsikotiklerle tedavi görmek
Yüksek doz nöroleptik kullanmak
Hekimin dozu normalden hızlı yükseltmesi
Hastanın yaşı ya da orta yaşlı olması
Aşağıdaki hastalıkların da bu durumla ile ilişkisi olduğu düşünülmektedir:
Ensefalit (bir tür beyin iltihabı)
Hekimler hastalara geçmişleri, belirtileri ile ilgili sorular sorar ve onları muayene ederken aşağıdaki belirtilere bakar:
Hastanın sürekli hareket edip etmediği
Hastanın bacaklarını sürekli birbirinin üzerine atıp atmadığı
Hastanın ayaklarını yere vurup vurmadığı
Otururken ileri geri sallanıp sallanmadığına
Ayaklarını sürüyüp sürümediği
Aşağıdaki hastalık ve belirtiler akatizi ile karıştırılabilir. Bu durumda bazı testler gerekebilir:
Duygu durum bozukluğuna bağlı ajitasyon
Bazı maddelerin yoksunluk belirtileri
Akatizi Tedavisinin Başarısı
Akatiziye neden olan ilaç bırakıldığında ya da alınan doz azaltıldığında bu durum da ortadan kalkmalıdır. Ancak bazı vakalarda buna rağmen rahatsızlık hafif de olsa, devam edebilir ya da kalıcı olabilir.
Akatizinin vakit kaybedilmeden tedavi edilmesi önemlidir. İhmal edildiğinde psikotik davranışları da kötüleştirebilir; hastanın ihtiyaç duyduğu ilacı almasına engel olabilir. Ayrıca bazı vakaların intihar düşüncesi ya da saldırgan davranışlar geliştirmesine neden olabilir. Öte yandan tardif diskinezi riskini de arttırdığı bilinmektedir.
ortalama puan: 4,90 , 10 oy