Gıdada Güvenli Yeterliliğin Anahtarı | Döner Haberleri
Anasayfa » Döner Haber Dergisi » Gıdada Güvenli Yeterliliğin Anahtarı
Küresel düzeydeki Coronavirüs vak’ası insanlarda gıda güvencesini ve gıda güvenliğini kaygı olarak en ön sıraya koydu. Çünkü tüm canlılarda olduğu gibi insanların da en temel gereksinimi doyma yani besin-gıdadır. Sanayi devriminden sonra her alandaki artışlar, kullanılan kimyasallar, yeşil devrim vd. bizi yeniden kaybettiğimiz değerler üzerinden sağlıklı bir tüketime doğru yönlendirmeye başladı. Coronavirüs vak’ası gösterdi ki, dünyadaki hiçbir şey insanların beslenmesinden ve yaşamını sürdürmesinden daha önemli değildir. Bunun için her ülke, her toplum bugünlerde gıdayı, kendine yeterliliği daha çok konuşur oldu.
Türkiye gibi, geleneksel ürünler açısından zengin, coğrafi işaretli ürünler potansiyeli yüksek ülkeler kendi özüne yani değerlerine bir değerler sistemi içinde daha fazla sahip çıkmalıdır. Zira coğrafi işaretli ve geleneksel ürünlerimiz, kültürel mirasımızın korunmasına, küresel ekonomi karşısında yerel ekonomi ve kırsal kalkınmanın güçlendirilmesine, ulusal ve uluslararası düzeyde farkındalık seviyesinin arttırılmasına aracı olmaktadır. Çünkü coğrafi işaretler ve geleneksel ürünler bir amaç değil güçlü bir araçtır.
Kendine yeterli ve sağlıklı bir gıda sistemini daha fazla önemsemeliyiz ve bunun için stratejiler, öncelikler geliştirmeliyiz. Bunun da en önemli araçları geleneksel ürünlerin, yöresel ürünlerin, coğrafi işaretli ürünlerin üretimi ve bunları üretecek aile çiftçiliğinin yaşatılmasıdır. İnsan ve doğa merkezli bir üretim ve yaşam biçimini bunun için daha fazla merkeze almalıyız.
Sadece bugünün ortamında değil, gelecekteki riskleri de bertaraf etmek için potansiyelimizi çok iyi kullanmak zorundayız. Geleneksel, ürünler, yöresel ürünler, coğrafi işaretli ürünler küreselleşmenin getirdiği ve getireceği risklere, belirsizliklere karşı yerel hareketlerin, kırsal kalkınmanın ve sürdürülebilir üretimin teşvikini sağlayan bir olgu olarak kabul edilmedir.
Coğrafi işarete konu olan ürünün standardının ve geleneksel özellikteki üretim metodunun korunması ve gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarılmasıdır. Çünkü Coğrafi İşaretler, ürüne pazarlama gücü katar ve bir tekel hakkı olmayıp ürünün gerçek üreticilerini koruyan kolektif bir hak olduğundan kırsal kalkınmaya aracılık eder ve ülke ekonomisine katkı sağlar. Aynı zamanda ürünün gerçek üreticilerinin yaşayabileceği olası kazanç kayıplarını önler, kültürün korunması ve bölgelere özgü üretimlerin yok olmamaları için önemlidir. Böylece daha önceden haksız rekabet hükümleri ile dolaylı olarak korunan coğrafi işaretlere etkin ve özel bir koruma sağlanmıştır.
Menşe Adı: Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya istisnai durumlarda ülkeden kaynaklanan, tüm veya esas özelliklerini bu coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alan, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerin tümü bu coğrafi alanın sınırları içinde gerçekleşen ürünleri tanımlayan adlar menşe adıdır. Menşe adları sadece ait oldukları coğrafi bölgede üretilirler. Çünkü ürün, niteliklerini ancak ait olduğu yöre içinde üretildiği takdirde kazanabilir. Menşe adına Iğdır Kayısısı, Safranbolu Safranı, Afyon Mermeri, Adıyaman Besni Üzümü, Giresun Tombul Fındığı, Aydın Kestanesi, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Milas Zeytinyağı, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, İpsala Pirinci, Niksar Cevizi, Silifke Çileği, Taşköprü Sarımsağı.. örnek gösterilebilir.
Mahreç İşareti: Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya ülkeden kaynaklanan, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından bu coğrafi alan ile özdeşleşen, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri belirlenmiş coğrafi alanın sınırları içinde yapılan ürünleri tanımlayan adlar mahreç işaretidir. Mahreç işaretlerinin, ürünün özelliklerinden en az biri o yöreye ait olmakla birlikte, yöre dışında da üretilebilmesi söz konusudur. Ürünün yöre ile bağı sadece ünü de olabilir. Mahreç işaretine Adana Şalgamı, Antalya Piyazı, Ankara Simidi, Antakya Künefesi, Bartın İşi Telkırma, Çubuk Turşusu, Gümüşhane Dut Pestili, Hatay İpeği, Jirkan Kilimi, Uşak Halısı, Kastamonu Taş Baskı Dokuması, Kütahya Çinisi, Sivas Bıçağı, Tamzara Dokuması, Urfa İçli Köftesi, Zile Pekmezi…örnek gösterilebilir.
Geleneksel Ürün Adı: Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ve ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için geleneksel olarak en az otuz yıl süreyle kullanıldığı kanıtlanan adlar, aşağıdaki şartlardan en az birini sağlaması halinde geleneksel ürün adı olarak tanımlanır:
Bu bağlamda geleneksel ürün adı olarak Ülkemizde 25.02.2020 tarihinde ilk tescil edilen ürün “Çakallı Menemeni” dir. Geleneksel Ürün Adı Tanımına Uygunluğu ise; Çakallı menemeninin üretiminde gerçekleştirilen işlemlerden domateslerin ezilmesi, yumurtaların sadece sarılarının kullanılması, tüm malzemelerin karıştırılarak macunumsu ve homojen bir kıvama getirilmesi ve pişirildiği tavada servis edilmesi bu ürünün geleneksel üretim metodunu ve geleneksel bileşimini oluşturmasıdır.
Tescil talepli başvurusu yapılan diğer geleneksel ürünler ise Ezo Gelin Çorbası, Türk Lokumu (Turkish delight), Yoğurt ve Zipek ve Döner’dir.
Ülkemizde potansiyel coğrafi işaretler için yapılan çalışmalar sonucunda 2.500 ürün tespit edilmiştir. Ancak 71 il bazında yapmış olduğum seyahatlerde varolan bu sayısının üzerine 3.780 ürün daha eklemek mümkündür.
Ülkemizde Türk Patent ve Marka Kurumunda 485 coğrafi işaretli ürün tescil edilmiş olup ve bu ürünlerin de 183’ü menşe adı ile 302’si mahreç işareti ile koruma altına alınmıştır. Ve yine tescil talepli başvurusu yapılan 512 ürün kayıtlarda yerini almıştır.
Peki Avrupa Birliği Komisyonuna baktığımızda ise; Tescil Tarihi 21.12.2013 olan Antep Baklavası/Gaziantep Baklavası (mahreç işareti korumalı) , Tescil Tarihi 17.02.2016 olan Aydın İnciri (menşe adı korumalı), Tescil tarihi 07.07.2017 olan Malatya Kayısısı ( Menşe adı korumalı)’dır. Çok önemli diğer bir husus ise 04.06.2020 tarihi itibariyle de Aydın Kestanesi menşe adı ile koruması talep edilen coğrafi işaret AB Komisyonunda ilan kararı almış olup tescili için hukuki olarak üç aylık ilan sürecinin tamamlanması beklenmektedir. Bu ürünlerimizin dışında ise Afyon Sucuğu, Afyon Pastırması, İnegöl Köftesi, Bayramiç Beyazı , Taşköprü Sarmısağı, Kayseri Pastırması, Sucuk ve Mantısı, AntepFıstığı/ Antepfıstığı, Antep Lahmacunu, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Giresun Tombul Fındığı, Milas Zeytinyağı, Antakya Künefesi ürünlerimizde tescil talepli başvuruları Komisyona yapılmış bulunmaktadır.
Kısacası ; Coğrafi işaretli ve geleneksel ürünlerin, yöresel ürünlerin kanun ile korunma ve ekonomik kazancı yöreye aktarmak için yapılır. Böylece kırsal ve bölgesel kalkınma sağlanır, Sosyal Kalkınma sağlanır, Yöresel ürünler korunur, Gelenekler korunur, köyden kente göç önlenir.
Bu önemli ürünlerimizin geleceği adına 30 Nisan 2014 tarihinde belirtiğim üzere Türkiye Coğrafi İşaretler ve Geleneksel Ürünler Enstitüsü’nün kurulması her geçen gün daha da önem kazanmaktadır.
ÖZENER Patent Yönetim Kurulu Başkanı
GIDA HİLESİ EKONOMİK VE AHLAKİ BİR KAYIPTIR