Resmin Adi : The Human Condition (1933)
Nerede : National Gallery of Art, Washington, USA
Ne demiştik, bir şeyin ilkini yapan, öncüsü olana saygımız sonsuz! Bundan 15 sene kadar önce, bir sergide orta sınıf bir ressamı dahi ilan etmiştim. Resme 3 boyut vermek üzere, kanvasın çakılı olduğu tahta kısmı, göründüğü şekilde resmin üzerinde boyamış ve bir illüzyon yaratmıştı. Tabi o dönemde ben Rene Magritte'in adını bile duymamıştım. Meğer o ressam da bir Magritte hayranıymış. Magritte'in bu resimde yaptığı şey de her zamanki gibi zihinlerimize oynamak, bizi eğlendirmek. İtiraf edin, resme bakında ilk çerçevedeki resmi gerçek manzaraya benzetmiş mi onu kontrol etmek oluyor. Nasıl da kandık :) Her ikisi de Magritte'in elinden çıkmış tek seferde çıkmış bir bütün değil mi sanki… Şövalenin ayakları, pencerenin hemen önünde, üzerine duran kasnağa gerçek hissi vermek için sağda bir güzel bahsettiğim tahta kısmı boyamış, bir de solda azıcık perdenin üstüne taşırmış. Resimlerinde elmayla yüzünü saklamaya meraklı olan Magritte, bu resimde de manzaradaki ağacı, şövaledeki resim ile gizlemiş. Magritte'in hayatını, anlattıklarını “The Son of Man” resmi eşliğinde 8 Nisan‘da anlatmıştım. “La Golconde”ye 22 Haziran‘da, The Mysteries of the Horizon’a 11 Ağustos‘ta, “Homesickness”a 13 Ekim‘de ve Horse Riding'e 22 Aralık'ta yer vermiştim. Bu müthiş adamı keşfetmek isterseniz tarih linklerine tıklayın.
Resmin Adi : Self-Portrait or Portrait of the Artist Holding a Thistle (1493)
Zamanının 600 yıl ilerisinde yaşayan Albrecht Dürer, beni ressamlar arasında en çok şaşırtanlardan biri. 21. yy'da yaşasaydı, hala ilginç bir sanatçı kabul edilirdi. Düşünün ki o, Michelangelo Sistine Şapel'i, Leonardo Mona Lİsa'yı boyarken, o tutup hiç görmediği bir gergedanın tavsirlerden yola çıkarak gravürünü yapmıştı. Bahsetmiştim, Avrupa Dürer'in gravüründen sonraki 3 yüzyıl boyunca gerganı sadece onun resminde gördü. Bu oto-portresi ise batı resim tarihindeki ilk oto-portre. Ressamların kalabalık komposizyonlarda kendilerini bir şekilde resme dahil etmeleri alışıldık bir şeydi ama oturup da kendini boyayana ilk kez rastlanıyordu. Bu da bir şey mi, hayatını anlatırken özellikle söylemiştim, Dürer dünya tarihinde logo ve ticari markayı ilk kullanan insan. Resim yapmaya o kadar düşkündü ki, ve bu resimleri makul fiyata satarak daha çok insana ulaştırmayı o kadar istiyorduki, taklitçileri çıkmıştı. Çareyi logosunu basmakta ve eğer taklit eden çıkarsa, imparatordan aldığı telif hakkını kullarak ceza çektirmeye bile hazırdı. Dürer, sen ne kadar tuttuğunu koparan, ne kadar dahi bir adammışsın! Dürer'in 22 yaşındayken yaptığı bu oto-portre bir ilk olarak geçiyor ama Dürer'in için ilk değil, o daha 13 yaşındayken karakalem ile oto-portresini yapmıştı bile. Dürer bu resmi yaptığında, babasının başgöz etmesi sonucu evlenmek üzereydi. Resimde tarihin hemen yanında bir not var, burada şöyle diyor : Yukarıdan ne yazıldığıysa, başıma geliyor". Dürer'in dine, özellikle İsa'ya düşkünlüğünden bahsetmiştim, hatta sırf bu sebeple saçlarını uzatıyor İsa gibi pozlar veriyordu. Bu resimdeki bakışı da biraz şaşkın, henüz aynaya bakarak kendini resmetmeyi tam çözememiş gibi, ya da evleneceği için bu şaşkın halini bilinçli olarak eklemiş de olabilir. Elinde de bir deve dikeni, oldukça esprili. Dürer'in hayatını 29 Mart‘ta Mavi Kuzgun Kanadı resmi eşliğinde anlatmıştım. 7 Haziran‘da “Young Hare”ye ve 17 Ekim‘de The Rhinoceros resimlerine yer vermiştim. Hatırlamak isterseniz tarih linklerini tıklayın.
Ressam : Salvador Dali (1904-1989)
Resim : Atomic Leda - Leda Atomica (1949)
Nerede : Fundacion Gala-Salvador Dali, Figueras, İspanya
Boyutu : 61 cm x 46 cm
Dali'nin Hiroşima'ya atılan atom bombası sonrası sanatında ve sanata yaklaşımında değişiklikler olduğundan bahsetmiştim. Dali, resimlerinin modern çağın ispat ettiği yeni kuramları içermesi gerektiği, ancak bu şekilde güncelliğini koruyabileceği ile ilgili bir fikre kapılmıştı. Resimdeki kadını tanımışsınızdır, Dali'nin biricik eşi Gala, resme adını veren Leda karakteri olarak poz veriyor. Leda, mitolojide Sparta tanrıçası olarak geçiyor. Zeus ise Leda'ya hayran. Leda bir başkasıyla evlendiği gece, Zeus kuğu biçimde Leda'ın odasına sızıyor, onunla birlikte oluyor. Ve tabiki hiçbir şeyden haberi olmayan kocası da. Efsaneye göre, bu iki birleşmeden iki ikiz yumurta oluşuyor, Zeus'un genlerini alan çocuklar, her iki ikizden birer tanesi, ölümsüz çocuklar olarak doğuyor; Pollux ve Helen. Resimdeki kuğu ve yumurtalar neyin nesi derseniz, sebebi bu hikayeye bir gönderme. Resimdeki yerleşimi ise Dali, altın oranı göz önünde bulundurarak itinayla yapıyo. Dikkat ederseniz reismdeki öğeler bir beşgene tam olarak olarak oturuyor. Ve gelelim resmin en önemli özelliğine, hiçbir şey ama hiçbir şey birbirine dokunmuyor. İŞte Dali'nin atom fiziğine yaptığı gönderme ve bu bilginin sanatına konu oluşu. Dali yaptığı açıklamada da altını özellikle çiziyor : “kuğu, Leda'ya dokunmuyor, Leda kaideye dokunmuyor, kaide zemine dokunmuyor, zemin deniz dokunmuyor…” Dali'ye bu fikri veren atom fiziği, “nothing touches” teorisi, yani hiçbir şey birbirine dokunmaz. Anlamı şu, her ne kadar cisimler birbirine dokunuyor gürünse de aslında atomları asla birbirine dokunmaz, atomları birbirine dokunmayan da dokunmuş sayılmaz. İki farklı cismin atomlarında bulunan protonlar arasındaki uzaklık, proporsiyonunu göz önünde bulundurarak düşündüğümüzde, dünyanın güneşe olan uzaklığından daha fazladır. İşte tüm bunlar sevgili Dali'nin ilgisini çekmiş, iyiki de çekmiş, böyle izlemesi, keşfetmesi keyifli resimler bırakmış bize. Dali’den ilk kez 28 Şubat‘ta “Belleğin Azmi” resmi vesilesiyle bahsetmiştim. Projemin ilk günleri olduğu için çok kısa yazmak için kendimi fazlasıyla zorluyordum. Hoş, Mart itibariyle kendimi zorlamadan anlatmaya değer bulduğum ne varsa yazmaya başladım. Dali’nin hayatını da 17 Eylül‘de Gala’nın portresi eşliğinde anlattım. Picasso portresine 21 Ekim‘de ve doğduğundan beri en büyük problemi olan abisi “Dali"nin portresine ise 20 Aralık‘ta yer vermiştim. Hatırlamak isterseniz tarih linklerine tıklayın.
Resmin Adi : Garçon à la pipe (1905)
Boyutu : 100 cm x 81,3 cm
Resim Picasso'nun “gül dönemi"nden. Ne anladık, hiçbir şey! Siz benim resimleri böyle anlatmadığımı zaten biliyorsunuz. Barcelona'daki Picasso Müzesi'ni 3 kez baştan aşağı ziyaret etmiş biri olarak size yorumumu söylemiştim. Herşey 1907'de Picasso'nun Les "Demoiselles d’Avignon” resmini yapıp kübizmi damarlarına sokunca başladı. Sonra Picasso da kendini durduramadı, vefat ettiğinde 20bine yakın eser bırakmıştı hatırlarsanız. 1907'den önce yaptıkları ise benim için mavi, gül falan değil, iki gruba ayrılıyor. Okulun zoruyla yaptığı beceriksiz akademik resimler ve 1900'lerden itibaren yolunu bulmaya çalışırken yaptığı benzersiz resimler. Garçon à la pipe bu benzersiz resimlerden biri. Kübizmi patlatmasına birkaç yıl kala yaptığı eşsiz resimlerden biri. Resimdeki çocuğun kimliği belirsiz, sadece tahminler var. Ancak Picasso çocuktan, bir sürü insanın girip çıktığı stüdyosunda, saatler geçiren, sıkılmadan kendisini izleyen ve resmi gerçekten çok seven biri olduğunu söylüyor. Gerçekten sanatına gönül veren biri olduğunu düşünüyordu ki, bu resimde onu kullanarak jest yapmış. Tabi o dönemlerde, Picasso mu çocuğa jest yaptı, yoksa çocuk günlerce Picasso'ya poz vererek mi jest yapmış oldu bilinmez. Resmi tamamlaması 1 ay sürmüş, ve en son sürpriz olarak çocuğun kafasına çiçekten bir taç ekleyivermiş. Resmin asıl ilginç tarafı, desenlerle boyalı bir duvar önünde çocuğun duruşu elbette. Duvardaki çiçek boyaları çocuğun etrafında melek kanatları gibi açılmış. Duvar arkada bir fon olmak yerine ana konuya katılıyor. Bir de üzerine çiçekten taç, feninen bir his vermiş. Yine de masum ve melek yönü ağır basıyor sanırım. Resim 1950'de 30bin dolara satın alınıyor ve 2004'te Barilla Group (evet makarnacı olan) tarafından tam 104 milyona satılıyor. Nasıl? Resim iyi bir yatırım aracı değil mi? Picasso'nun satışa çıkan bir diğer resmi “Nude, Green Leaves and Bust"ı anlatırken detay vermiştim. Onu okuyanlar merak eder, hemen söyleyeylim, bu resim ise Sotheby’s tarafından satılıyor, Christies değil! 104 milyonun 11 milyonu Sotheby’s in, 93 milyon ise zamanında 30bin dolar koyan John Hay Whitney'in ailesinin. Herald Tribune'ün yayımcısını olan John Hay Whitney, 1982'de vefat ettiği için, kendisi bu parlak yatırımının meyvesini görememiş. Bu resme verilen 104milyon rakamı, enflasyon gözardı edildiğinde, o güne kadar bir resme ödenmiş en yüksek bedeldi. Sonra 2006'da Klimt'in Portrait of Adele Bloch-Bauer I‘i 135 milyona satılıp 1. oldu. Ardından pek hazetmediğim resimler Pollock'un No:5'i 140 milyonla 1., Willem de Kooning'in Woman III'ü (ıyyk) 137,5 milyonla 2. en pahalıya satılan resim olmuştu. Zaten yeni bir akımın öncüsü olmasına olan saygımdan Jackson Pollock'a Günde 1 Resim'de yer vermiştim ama kendimi Kooning için fena edemedim. Bu ilk iki resim, ve bunlara bu parayı verenlerin damak tadı beni pek bir rahatsız ediyordu. Ancak sadece birkaç ay önce, 2011'in sonunda, neyse ki bir Cezanne'ın The Card Player serisinden bir resim satışa çıktı da 250-300 milyon arası henüz net açıklanmamış bir rakamla, tüm listeyi aşağı çekti. Satılan resim, serinin tamamını gösteren bu linkte yanında "Qatar” yazan. Bugüne kadar dünyada satılan en pahalı resimleri değerlendirirken, her zaman göz önünde bulundurulması gereken bir konu, o resmin sadece satışa çıkan resimler arasında bir değeri olduğudur. Bunlardan çok daha değerliler zamanında alanların evinde, 7 ceddine yetecek bir sermaye olarak beklemede, ya da en güzeli hepimizin görebilmesi için müzelerde! Picasso’nun hayatını, Las Meninas resmi eşiliğinde 6 Mart‘ta anlatmıştım. Les Demoiselles d’Avignon resmine 15 Haziran‘da, Guernica resmine 23 Ekim‘de, The Wait - Margot resmine 8 Aralık‘ta ve Nude, Green Leaves and Bust resmine16 Ocak'ta yer vermiştim. Resimleri ve Picasso’yu hatırlamak isterseniz, tarih linklerine tıklayın.
Ressam : Raphael - Raffaello Santi (1483-1520)
Resim : The School of Athens (1520)
Nerede : Vatican Museum, Vatikan
Boyutu : 5,00 m x 7,70 m
Raphael'in dini unsur içermeyen nadir resimlerinden biri de, Vatikan'daki Segnatura odasında bir duvara yaptığı bu fresko. Resim, Antik Yunan döneminde yaşamış başta Socrates, Plato ve Aristotle olmak üzere, geometri, astroloji, felsefe, aritmetik, şiir, müzik, resim gibi önemli dallarda öne çıkan ünlü bir çok karakteri bir arada temsil ediyor. Bu insanların hepsi aynı dönemde yaşamadı elbette, ama Raphael, Yüksek Rönesans döneminin ona sağladığı ortamdan faydalanarak, geçmişteki saygıdeğer tüm ustaları bir arada resmedip böyle güzel ölümsüzleştirmiş. Resimde, ana kapıdan giriş yapan iki kişi var, soldaki Plato eliyle yukarı göstermiş elinde de meşhur kitabı Timaeus. Sağdaki ise elindeki Ethics kitabıyla Aristotle. Bu iki ismin kimliği ellerinde tuttukları kitaplara dayanarak doğruya daha yakın tahminler diyebiliriz. Diğer karakterler ise 15yy.‘dan bu yana yapılan araştırma ve tartışmalar sonucu ortaya atılan fikirler. Hem Plato, hem de Aristotle'nin hocası sayılan, aslında tüm felsefeyi başlatan ama yazılı kaynak bırakamayan Socrates ise solda yeşil elbisesiyle, tıpkı heykelindeki gibi poz vermiş. Gölge etme, başka ihsan istemem diyen Diogenes ise güneşe olan düşkünlüğünü gösterircesine sereserpe merdivende uzanan. Sağ önde, elinde pergeli öğrencilerine geometri öğreten ise tabiki Euclid. Sol önde bir tahtadan harıl harıl notlarını kağıda geçiren Pythagoras (Pisagor). Socrates'den bile önce yaşayan Efes'li Heraklitos, merdivenin önünde mermerin üzerine dayanmış yazı yazan. Heraklitos için poz verenin Michelangelo olduğu söyleniyor. Michelangelo, bu resim yapıldığı yıllarda Sistine Şapel'in tavanıyla kafayı bozmuştu hatırlarsınız, bu sebeple yorgun ve düşünceli görünüyor. Bu arada Plato için de Leonardo'nun poz verdiği söyleniyor. Ayrıca solda merdiven üstündeki turuncu elbiselinin Plotinus adına poz verenin Donatello, onun da sağında kolu turuncu renkli olanın da Apelles adına poz veren Raphael olduğu düşünülüyor… Böylece Ninja Turtles dörtlüsünü de tamamlamış olduk :) Resimde hangisinin kim olduğu ile ilgili daha fazla tahmin var, merak ederseniz burada. Raphael'in hayatını, Transfiguration resmi eşliğinde 3 Mart‘ta anlatmıştım. Yeğenim Mert'in doğumgünü olan 15 Eylül'de ise o günün hatırasına yine Raphael'den Sistine Madonna resmine yer vermiştim. Hatırlamak isterseniz tarih linklerine tıklayın.
Ressam : Tamara de Lempicka (1898-1980)
Resmin Adi : Kizette in Pink (1926)
Nerede : Musée des Beaux-Arts de Nantes, Nantes, Fransa
Boyutu : 116,5 cm x 73 cm
Tamara'nın hayatını anlatırken bahsetmiştim; kızını yatılı okula vermişti ve birlikte vakit geçirdikleri zamanlar, ancak Tamara'nın kızını model olarak kullandığı günlerle kısıtlıydı. İşte o günlerden birinde Tamara'nın yaptığı enfes portrelerden biri. Kizette belli ki yaz tatilinde, kısacık uçuk pembe elbisesi ile oturuyor. Elinde de bir kitap. Dikkat edin, Kizette'nin bir ayakkabısı ayağında değil ve onu saklamak için diğer ayağının arkasına saklamış. Böylelikle ayakları öarpraz olmuş. Bu bir fotoğraf olsa, elbette anlık bir durumu yansıttığından ayakkabısı düşmüş onu saklamış diyebilirdik ama sözkonusu çok emek gereken bir resim olduğunda, her şeyin özenle elenip, kasıtlı yapıldığını unutmayalım. Burada Tamara zekasını konuşturmuş olabilir. Kızına, annesinden gördüğünü yapıp ona uzak kalsa da, bir taraftan onu bir çok seviyor ve kendince dünyadaki en yüce insan olarak düşünüyor olabilir. Nitekim kızın çapraz bacakları, resim Ortodoks dünyasının en önemli ikonlarından biri olan The Virgin of Tikhvin'daki İsa'yı andırıyor. Elindeki kitap da “Kutsal Kitap"a gönderme olabilir. Tamara, bu dünyaya gelen en çarpıcı kadınlardandı bence. Bir film yıldızı gibi yaşadığı hayatı, farklı bir şeyler yapma konusundaki kararlığıyla bir akımın öncü olması… Hayatını "Self Portrait in the Green Bugatti" resmi eşliğinde 22 Nisan‘da anlatmıştım. 16 Temmuz‘da “Young Lady with Gloves” , 14 Ekim‘de ise Andromeda resimlerine yer vermiştim. Hatırlamak isterseniz tarih linklerine tıklayın.
Resim : Woman with a Parrot (1866)
Boyutu : 129,5 x 195,6 cm
İlk bakışta Venüs, Danae benzeri mitolojik bir kadın karakterin, bildiğimiz nü resimlerinden biri gibi gelebilir. Ama dikkat edin, bu bir Courbet; Fransa'dan romantizmi söküp, realizmi yaymaya çalışan adamın resmi. Daha önce mitolojik karakterlerin nü bir resmini yapıp, Salon'dan red alınca, kendi üslubunda, farklılık getirecek bir nü yapmaya karar vermişti. Hem Courbet gerçekçiliğini kemiklerine kadar yansıtmalı, hem de yasaklanacak kadar erotik olmamalıydı. Ve modelini bir koltuğun üzerinde çırıl çıplak yatırmış, elinde bir papağan, neşe içinde yatakta kıvrılmalarını resme aktardı. Modelin yüzüne dikkat edin, apaçık gülümsüyor, bu bir ilk. Yani model, Courbet'ye tarihten bir başka kadını anımsatmak üzere orada poz vermiş değil. Resim modelin resmi, o anın ve neşesinin resmi. Salon da bu ustalığı elbette kabul etti ve resmi sergiledi. Courbet'nin hayranlık uyandıracak şekilde yükselişini ve hiç haketmediği halde, sürgün bir hayatta hastalanıp ölmesini 1 Ocak‘ta “Desparate Man” oto-portresi eşliğinde anlatmıştım. Hatırlamak isterseniz tarih linkine tıklayın. Courbet'den daha fazla resmi bir arada görmek isterseniz de burada.