İewropa Bileleşigi - Merkezi Aziıa: gatnaşyklary ösdürmegiň täze strategiıasy
опубликованно 21.11.2018 // 599 - просмотров
Ministrler duşuşygynyň öň ıanynda bu döwletlere wekilçilik edıän žurnalistler üçin metbugat-ıörişi guraldy, olar İewropa Bileleşiginiň gurluşy, onuň esasy düzümleriniň we edaralarynyň işi bilen gönüden-göni tanyşmaga mümkinçilik aldylar. Bu topara türkmen köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň hem habarçylary girdi.
İewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziıanyň hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna toplumlaıyn çemeleşmeleri täzelemek, hyzmatdaşlyk üçin gepleşikleri, onuň möhüm ugurlaryny we meselelerini giňeltmek babatynda şu günler geçirilıän köptaraplaıyn işleri Brıusselde “Örän möhüm hepde” diıip, atlandyrdylar.
İewropa Bileleşiginiň ıörite wekili, ilçi Peter Burian Merkezi Aziıanyň žurnalistleri bilen duşuşykda täze strategiıanyň maksatlary we ileri tutulıan ugurlary barada aıtmak bilen, İewropa Bileleşiginiň durnukly durmuş-ykdysady ösüşiň, durnuklylygyň hem-de howpsuzlygyň bähbidine uzakmöhletleıin gatnaşyklary ösdürmäge çalyşıandygyny nygtady. Ileri tutulıan ugurlar, hakykatda ozalky görnüşinde galıar, emma, uly netije gazanylmagy üçin olar utgaşdyrylıar hem-de iş ıüzünde, möhüm, umumy wezipeleri çözmek üçin has giň gerime eıe bolıar. Howpsuzlyk meselesi geljekki ösüşiň binıady hem-de esasy şerti, onuň üpjün edilmegi boıunça bilelikdäki tagallalaryň jemlenmek ulgamy hökmünde esasy wezipeleriň hatarynda durıar.
Şunuň bilen baglylykda, jenap Burian Owganystandaky ıagdaıy kadalaşdyrmak boıunça Merkezi Aziıa ıurtlarynyň hyzmatdaşlygyna ıokary baha berdi. Hususan-da ol Türkmenistanyň Günortadaky goňşusynyň durmuş we ykdysady taıdan gaıtadan dikeldilmegine, bu ıurduň sebit goşulyşmak işlerine çekilmegine goşıan uly goşandyny belledi.
İewropa Bileleşigi — Merkezi Aziıa hyzmatdaşlygynyň çäklerinde şeıle hem bilim, kanunçylyk, ulag we energetika, suw serişdeleri hem-de daşky gurşaw, şol sanda howanyň üıtgemegi, serhetleri dolandyrmak we neşe serişdelerine hem-de ekstremizme garşy göreş esasy ugurlar bolup durıar. Söwda-ykdysady gatnaşyklara uly ähmiıet berilıär. İewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziıa ıurtlarynyň arasynda yzygiderli ıagdaıda geçirilıän geňeşmeler bähbitleriň galtaşıan beıleki nokatlaryny aıan etmäge mümkinçilik berıär. Bu meseleleriň köpüsine sebitçi gatnaşyklary ösdürmek babatynda adam mümkinçilikleri nukdaınazaryndan garalıandygy möhümdir.
Bilermenleriň hasaplamalaryna görä, her ıyl Merkezi Aziıada zähmet bazaryna ıaş adamlaryň bir milliona golaıy çykıar. Olary iş bilen üpjün etmek üçin täze iş orunlarynyň döredilmegine ıardam berıän taslamalaryň durmuşa geçirilmegi gerekdir. Munuň özi ıaşlaryň isleg bildirilıän hünärlere we bilimlere eıe bolmagy üçin şertleri kemala getirer, beıleki bir tarapdan, olaryň terrorçylyk guramalara çekilmeginiň öňüni alar, terrorçylyk bolsa hiç bir ıurdy parhsyz goımaıan häzirki döwrüň ählumumy wehimidir.
Türkmenistan hem dünıä bileleşiginiň bu mesele babatyndaky ynjalyksyzlygyna goşulıar hem-de ykdysady, senagat syıasaty wezipelerini çözmekde hem-de işgärleri taııarlamagyň sazlaşdyrylmagy ulgamynda özüniň oňyn tejribesini goňşulary bilen paılaşmaga taııardyr. Mundan başga-da, ıurdumyzyň ıokary okuw mekdepleri yzygiderli ıagdaıda hem-de tölegsiz esasda owgan talyplaryny okuwa kabul edıär, özi-de olara ıakyn geljekde Owganystanyň örän zerur boljak energetika, ulag, turbageçirijileri ulgamlary boıunça hünärler berilıär. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu başlangyjy ozaly bilen, ynsanperwerlik ıörelgelerinden ugur alıar we goňşy ıurduň durmuş taıdan gaıtadan dikeldilmegine goldaw berilmegine gönükdirilendir.
Sebit gatnaşyklaryny giňeltmek üçin uly mümkinçilikler bar, soňky ıyllaryň wakalarynyň barşy bu gatnaşyklaryň döwlet ıolbaşçylarynyň duşuşyklary, hökümetara derejesinde we işewürlik düzümleri ugry boıunça işjeňleşıän gatnaşyklar netijesinde anyk taslamalar we netijeli işler bilen ösdürilıär. Bu taslamalaryň durmuşa geçirilmeginde İewropa Bileleşigi nähili orun eıeleıär?
İB-niň Merkezi Aziıa boıunça müdiriıetiniň ıolbaşçysy Boris İaroşewiçiň pikirine görä, İewropa Bileleşigi ıaly döwletden ıokarda durıan täsin birleşik onıyllyklaryň dowamynda toplanylan baı iş tejribesine eıe bolmak bilen ıurtlaryň düzümleıin, logistika, ykdysady-hojalyk, ylmy-tehniki we beıleki ugurlar bilen sebitleıin özara baglanyşygyň kemala getirilmegine ıardam berıär. Özara alyşmalar we birek-biregiň üstüni ıetirmek arkaly mümkinçilikleriň jemlenilmegi EB-niň ıörite wekili, ilçi Peter Burianyň belläp geçen netijesine getirip biler, has takygy tutuş sebitiň ösüşine, onuň geosyıasy giňişlikde halkara düzümi hökmünde eıeleıän ornuny pugtalandyrmaga itergi berer. Merkezi Aziıanyň strategiki taıdan amatly ıerleşmegi bilen güıçli hyzmatdaş bolup durıandygy İB üçin örän möhümdir.
Şunda, Beıik İüpek ıoly häzirkizaman görnüşde, emma, İewraziıa yklymynyň halklaryny we ıurtlaryny, Gündogary Günbatar, Demirgazygy Günorta bilen birikdirıän şol bir taryhy wezipäni ıerine ıetirmek üçin dünıä giňişligine çykıar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pikirine görä, täze İüpek ıoly gapma-garşylyklaryň we dawalaryň ählumumy meıilleriniň öňüni almaga, söwda, medeni, ylmy gatnaşyklara ıokary gyzyklanmanyň nusgasy bolmalydyr. Sebäbi bu adamzadyň hakykatdan-da durnukly ösüşiniň ıeke-täk ıoludyr.
İB-niň Merkezi Aziıa boıunça müdiriıetiniň baştutany Boris İaroşewiç Merkezi Aziıanyň köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bilen duşuşykda Beıik İüpek ıoluny gaıtadan dikeltmek başlangyjy goldap, sebitiň ıurtlarynyň goşmaça bahany döretmek arkaly bu ıol boıunça harytlary we hyzmatlary alyşmagyň netijesinde nähili bähbit görjekdikleri baradaky öz garaıyşlaryny beıan etdi. Şunda, ıerli çig maly çuňňur gaıtadan işlemekden alynıan ıokary hilli önümler bilen söwda etmek göz öňünde tutulıar. Öz nobatynda munuň özi öndüriji ıurtlarda döredijilik we ylmy mümkinçilikleriň, olaryň işewürler toparlarynyň telekeçilik medeniıetiniň ıokarlanmagyny höweslendirer, telekeçilik işleri adamlara bilimiň, başarnyklaryň hem-de tehnologiıalaryň üsti bilen bähbit getirilmegine gönükdirilmelidir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen telekeçilerine iri taslamalary durmuşa geçirmegi ynanmak bilen, olary hut şu ugra gönükdirıär, hökümeti hususy bölekde innowasiıa önümçiliklerini milli ykdysadyıetimizde hususyıetçiligiň paıyny artdyrmak boıunça işjeň çäreleri görmek bilen goldama çagyrıar. Bularyň ählisi eııäm özüniň oňyn netijelerini berıär – türkmen işewürligi ıurdumyzyň JIÖ-niň kemala getirilmeginde barha ähmiıetli oruny eıeleıär hem-de ol zähmet bazarynda köpsanly iş orunlaryny döredıär.
Merkezi Aziıa sebitinde bar bolan beıleki oňyn mysallar hatarynda İB-niň wekilleri sebitde suw diplomatiıasynyň ilerledilmegini görkezıärler hem-de Merkezi Aziıa döwletleriniň suw meseleleri babatynda gazanan ylalaşykly çözgüdini öňe gidişlik hasaplaıarlar we munuň özi şeıle meseleler ıüze çykıan dünıäniň beıleki sebitleri üçin hem hereket etmegi üçin nusgalyk göreldedir.
Bu barada şeıle hem İB – MA gatnaşyklary ara alnyp maslahatlaşylandan soňra İB-niň daşary işler boıunça 19-njy noıabrda geçirilen mejlisde İewropa Bileleşiginiň daşary işler boıunça İokary wekili Federika Mogerini metbugat maslahatynda aıtdy, maslahata şeıle hem Merkezi Aziıa ıurtlaryndan žurnalistler çagyryldy. Hanym Mogerini hususan-da, İB-niň ähli agza döwletleriniň MA-da suw diplomatiıasy ulgamynda sebitleıin tagallalary, şeıle hem Owganystandaky ıagdaıy gowulandyrmak boıunça çäreleri goldaıandyklaryny belledi. Merkezi Aziıa ıurtlary parahatçylygyň kemala getirilmegine, tutuş sebitde durnuklylygyň we howpsuzlygyň, esasan-da, Owganystanda abadançylygyň emele gelmegine kömek etmek üçin Owganystana İewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge öz goldawyny berip bilerler hem-de şunda uly orny eıelärler diıip, İB-niň daşary syıasat gullugynyň baştutany belledi.
Şunuň bilen baglylykda hanym Mogerini geljek hepdede, 28-nji noıabrda Ženewada Owganystan boıunça halkara maslahatyny geçirmek meselesiniň öňde durandygyny habar berdi hem-de bu ugurda İewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziıadan bolan hyzmatdaşlary bilen birmeňzeş nukdaınazarynyň bardygyny aıratyn belledi.
Ol häzirki wagtda İewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziıa boıunça öz täze strategiıasynyň gutarnykly mazmunyny kesgitleıandigini, ähli döwletleriň Merkezi Aziıa bilen hyzmatdaşlygy güıçlendirmäge gyzyklanma bildirıändiklerini hem-de sebit hyzmatdaşlygyny ösdürmäge goldaw bermegi maksat edinıändiklerini aıtdy.
İewropa diplomatiıasynyň baştutany İewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziıanyň gatnaşyklarynyň senenamasyna örän uly ähmiıetli çäreleriň girıändigini aıtdy, munuň özi täze meıdançada hyzmatdaşlygy ıola goımaga mümkinçilik berer. Ol 23-nji noıabrda boljak ministrler duşuşygynyň öňüsyrasynda duşenbe güni İewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrlikleriniň baştutanlarynyň Merkezi Aziıa boıunça geçiren duşuşyklaryna ıokary baha berdi. “Biz gapma-garşylyklara we dartgynly ıagdaılara ıygy-ıygydan üns jemleıäris. Merkezi Aziıa bolsa biziň gün tertibimizde has öňyn meseledir” diıip, İewropa Bileleşiginiň ıokary derejeli wekili sözüni jemledi.
Şeılelikde, 23-nji noıabrda Brıusselde geçjek “İewropa Bileleşigi — Merkezi Aziıa” ministirler duşuşygynda İewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziıa sebiti bilen özara gatnaşyklary güıçlendirmegiň ıollaryny gözlemek esasy mesele bolar. Şu nukdaınazardan hem İewropa Bileleşiginiň täze strategiıasy 2019-njy ıylyň ıazynda hödürleniler.