Reşat Nuri Güntekin 25 Kasım 1889’da İstanbul’da doğdu. Askeri Doktor Nuri Bey’le Erzurum Valisi Yaver Paşanın kızı Lütfiye Hanımın oğlu. Babası Nuri Bey’in askeri doktor olarak Anadolu’nun çeşitli yerlerinde görev alması sebebiyle Anadolu’nun birçok yerini gezdi.
İlköğrenimine Çanakkale’de başladı. Evlerinde zengin bir kütüphanenin bulunması onu okumaya sevk etti. İptidaiyi bitirdikten sonra bir buçuk yıl kadar idadiye devam etti. Bir süre İzmir’de Frerler okulunda öğrenim gördükten sonra sınavla girdiği Darülfünun Edebiyat şubesini 1912’de bitirdi. 1913’te Bursa Sultanisi Orta kısmına Fransızca öğretmeni olarak atandı. 1913 yılından itibaren İstanbul Erkek Lisesi, Çamlıca Lisesi, Kabataş Lisesi, Galatasaray Lisesi ve Erenköy Kız Lisesi başta olmak üzere çeşitli okullarda öğretmen ve idareci olarak görev aldı.
Reşat Nuri, 1927’de atandığı maarif müfettişliği görevini milletvekili seçildiği 1939’a kadar aralıksız sürdürdü. Bu arada dil heyetindeki çalışmalara katıldı. 1939-1946 yılları arasında Çanakkale milletvekili olarak TBMM’de bulundu. 1947’de Memleket Gazetesini çıkardı. 1950’de UNESCO Türkiye Temsilciliği ve öğrenci müfettişliği göreviyle Paris’e gitti. 1954 yılında emekliye ayrıldı.
Bir süre İstanbul Şehir Tiyatroları Edebi Heyeti üyeliği yapan Reşat Nuri Güntekin yakalandığı akciğer kanseri tedavisi için gittiği Londra da 7 Aralık 1956’da öldü.
Edebiyat hayatına Diken Dergisinde çıkan “Eski Ahbap” adlı öykü ile 1918’de giren Reşat Nuri, geniş bir kitaplığa sahip aydın bir babanın oğlu olarak edebiyata olan ilgisini aile çevresinde kazanmıştır öncelikle. Reşat Nuri Güntekin, çocukluk günlerinden başlayarak Lala’sının anlattığı masalları, Muallim Naci’nin şiirleri ve Halit Ziya’nın öykü ve romanları edebiyatı sevmesinde çok önemli bir rol oynadığını ve kendisini derinden etkilediğini söylemiştir.
Tiyatroya olan düşkünlüğü de çocukluk yıllarına rastlar. “Temaşa Haftaları” başlığıyla tiyatro eleştirileri yazmaya başlar. Bu dönemde gazete ve dergilerde bazen takma isimlerle uyarlama, telif oyunlar ve hikâyeler yayınlar Reşat Nuri. Bursa hatıralarına dayanan “Harabelerin Çiçeği” adlı romanı Cemil Nimet adıyla Zaman Gazetesinde tefrika edildi. Bunu kendi adıyla yayınladığı “Gizli El” izledi.
Fransızcadan uyarladığı Bahar Hastalığı, Bir Donanma Gecesi ve bazı oyunları hem Yeni Sahnede hem de Darülbedayi de oynandı. Kelebek adlı mizah dergisini çıkardı. Sonraki yıllarda öykü, roman, piyes, makale türünde birçok eser veren Reşat Nuri’nin asıl tanınması Vakit Gazetesi’nde tefrika edilen “Çalıkuşu” adlı romanıyla oldu. Özellikle Çalıkuşu romanının yayımlanmasından sonra halk arasında büyük bir ilgi ve beğeniyle izlenen Reşat Nuri, II. Abdülhamit devrinden çok partili demokrasiye kadar Türkiye’nin en bunalımlı dönemlerini yaşamış, bu bunalımın Türk insanı toplumu ve üzerindeki etkilerini başarıyla yansıtmış bir yazardır.
Eserlerinde orta sınıftan insanların bakış açılarından ola çıkar ve bu insanların sesini duyurmaya çalışır Reşat Nuri Güntekin. Sevgi, şefkat, hoşgörü, bağışlama, roman ve oyunlarını besleyen temalardır. Reşat Nuri’nin eserlerindeki kişiler toplumsal gerçeklere parmak basan, çatışan, toplum için olumlu, yol gösterici niteliktedirler.
Reşat Nuri’nin adıyla özdeşleşen Çalıkuşu romanındaki Feride, yalnız öğrencilerini değil tüm çevresini aydınlatmaya çalışan, onlara yararlı olmayı görev sayan genç öğretmenlerdendir. Bunlar Anadolu insanının sorunlarına bütün duyarlılıklarıyla ve sevecenlikleriyle eğilirler.
Romanlarında kahramanlardan birinin ağzından anlatmayı daha kolay bulan Reşat Nuri böylece olayın dağılamayacağı düşüncesindedir.
Reşat Nuri’nin eserlerinden en çok üzerinde düşünülen romanı kuşkusuz Çalıkuşu’dur. Önce, İstanbul kızı adıyla dört perdelik bir oyun olarak yazılan ve Darülbedayi de oynanması ret edilince romana dönüştürülen eser, Cumhuriyetin ilk yıllarında okuyan gençliğin el kitabı olmuştur. Güntekin’in asıl tanınması ününün bütün Anadolu’ya yayılması Vakit Gazetesinde tefrika edilen Çalıkuşu romanıyla gerçekleşir.
Önceki dönemin edebi örneklerinden daha zengin anlatım ve roman tekniği ögeleri taşıyan Çalıkuşu, psikolojik çözümlemeleri, Anadolu gerçeklerini yansıtmadaki ustalığı, içtenliğiyle dikkat çeker. Çalıkuşunun önemli bir yönü de dönemin havasına uygun oluşudur.
Reşat Nuri’nin Çalıkuşu ve diğer eserleri sayesinde İstanbul sınırları içinde kapalı duran Türk edebiyatı Anadolu’ya açılabilmiştir.
Eserlerini günlük konuşma diliyle süssüz, yapmacıksız yazan Reşat Nuri için önemli bir diğer alanda tiyatrodur. Çocukluğundan ölümüne kadar hayatında önemli bir yere sahip olan tiyatronun iyi değerlendirildiğinde eğlenceden eğitime kadar kullanılacak vazgeçilmez bir araç olduğunu düşünür.
Reşat Nuri Güntekin’in Anadolu’da yaptığı gezileri izlenimlerini yalın ve renkli bir anlatımla dile getirdiği “Anadolu Notları” adlı eserinde buluruz.
Reşat Nuri Güntekin Edebi Kişiliği | Sanat Anlayışı
Roman, hikâye, tiyatro, gezi yazısı ve çeviri türünde eserler vermiştir.
Romantizm akımının etkisiyle oluşturduğu romanlarında sosyal ve duygusal temaları işlemiştir. Realizm akımıyla da Anadolu’yu gerçekçi gözle ele alan eserler kaleme almıştır.
Öğretmen ve müfettiş olarak Anadolu’ya gitmiş, Anadolu’yu ve Anadolu insanı yakından tanıma fırsatı bulmuştur. Eserlerinde de bu gözlemlerden faydalanmıştır. Anadolu insanının yaşadığı sıkıntıları, yanlış Batılılaşmayı törelerden kaynaklanan yanlış batıl inanışları ve bunun gibi toplumsal sorunları işlemiştir.
Romanlarında farklı mesleklerden birçok insana yer vermiştir. Karakterlerin anlatımında ruhsal betimlemelerini insanı sıkmayan bir üslupla okuyucuya aktarır. Kahramanları genellikle insancıl ve tek yönlüdür. İyiler ve kötüler olarak ele alabileceğimiz roman kahramanlarında sanatçı iyilerin yanındadır.
Konuşma dilini eserlerinde süsten ve özentiden uzak bir şekilde tüm doğallığıyla kullanır.
Akıcı ve sürükleyici bir üslubu olan sanatçının yapıtlarında kullandığı dil sade ve anlaşılırdır.
Eserlerinde yaşama sevincini hissettiren iyimse bir tutumu vardır.
İlk romanı “Harabelerin Çiçeği”ni Zaman Gazetesinde Cemil Nimet imzasıyla yayımlamıştır.
“İstanbul Kızı” adıyla kaleme aldığı tiyatrosunu sahnelenme imkânı olmadığı için 1922’de “Çalıkuşu” ismiyle romanlaştırmıştır. Bu romanıyla da hak ettiği üne kavuşmuştur.
Kelebek adlı mizahi dergide de “Ateş Böceği, Ağustos Böceği, Yıldız Böceği” mahlaslarıyla mizahi yazılar yazmıştır. Mizahi yönünü hikâyelerinde de kullanarak aşk, yalnızlık, dostluk, fedakârlık ve ihanet konularını işlemiştir.
İlk eserlerinde duygunun ağırlıklı olduğu bireysel temaları, daha sonraları ise toplumsal konuları ve Atatürk İnkılaplarını işlemiştir.
Toplumdaki değişim ve gelişimin merkezi olarak okulu görmüş ve “çalıkuşu, Yeşil Gece, Kan Davası, Acımak” romanlarında eğitim sistemini eleştirmiştir. İdealize ettiği öğretmen tipleriyle toplumu geliştirmeye çalışmıştır.
Hikâye ve tiyatrolarında Mehmet Ferit ve Hayrettin Rüştü takma adlarını kullanmıştır.
Hikâyelerini Maupassant tarzında olay ağırlıklı yazmış ve sağlam bir teknik kullanmıştır.
Anadolu gezilerini, “Anadolu Notları” başlığı altında toplamıştır.
Roman: Çalıkuşu, Gizli El, Damga, Dudaktan Kalbe, Akşam Güneşi, Bir Kadın Düşmanı, Yeşil Gece, Acımak, Yaprak Dökümü, Kızılcık Dallar, Gökyüzü, Eski Hastalık, Ateş Gecesi, Değirmen, Miskinler Tekkesi, Kavak Yelleri, Harabelerin Çiçeği, Son Sığınak, Kan Davası
Hikâye: Gençlik ve Güzellik, Eski Ahbap, Tanrı Misafiri, Sönmüş Yıldızlar, Leylâ ile Mecnun, Olağan İşler, Aşk Mektupları
Tiyatro: Hançer, Eski Rüya, Ümidin Güneşi, İhtiyar Serseri, Taş Parçası, Babürşah’ın Seccadesi, Bir Kır Eğlencesi, Ümit Mektebinde, İstiklâl, Vergi Hırsızı, Hülleci, Eski Borç, Bir Köy Hocası, Şemsiye Hırsızı, Gazeteci Düşmanı, Gözdağı, Eski Şarkı
Gezi: Anadolu Notları I-II
29/08/2018 Cahit Sıtkı Tarancı
28/07/2018 Albert Camus
25/09/2018 İsmail Gaspıralı
27/05/2019 Kenan Akyüz
21/09/2019 Fikri Sağlar
20/08/2018 Aşık Veysel Şatıroğlu
01/07/2018 Fazıl Hüsnü Dağlarca
Kaç kişi okudu 1.058
Kim Kimdir Kim kimdir, Reşat Nuri Güntekin, Reşat Nuri Güntekin Edebi kişiliği, Reşat Nuri Güntekin Eserleri, Reşat Nuri Güntekin Hayatı, Reşat Nuri Güntekin Kimdir
← Postacı – Abdurrahim Karakoç
İhsan Sabri Çağlayangil →
Hastane Önünde İncir Ağacı Türküsü