TÜRKİYE DE ŞİRKET KURULUŞU - PDF
Download "TÜRKİYE DE ŞİRKET KURULUŞU"
1 TÜRKİYE DE ŞİRKET KURULUŞU Türk Ticaret Kanunu nda Şirketler Hukuku na ilişkin hükümler 124.madde ve devamında düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu nda şirket çeşitleri ve şirket kuruluşları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Şirketleri adi şirketler ve ticaret şirketleri olarak gruplandırmak mümkündür. 1-Adi Şirketler Adi ortaklıkta denen adi şirketler Borçlar Kanunu nun 620.maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, birden fazla kişinin ortak bir amacı gerçekleştirmek için emek ve mallarını birleştirmeyi üstlendikleri şirket türüne adi şirket denir. Adi şirketlerin tüzel kişilikleri bulunmamaktadır ve en basit şirket türüdür. Bu tür şirketlerin kuruluşu herhangi bir şekle tabi tutulmamıştır. Her ne kadar Türk Borçlar Kanunu nun 620.maddesinde adi şirketler için en az iki ortağın varlığı aranmış olmasına rağmen, yeni Türk Ticaret Kanunu ile birlikte artık şirketlerin varlığı için asgari 2 ortak aranmamaktadır. Yeni Türk Ticaret Kanunu na göre, bir kişi bile adi şirket kurabilir. Adi şirketli ortaklıkta, tarafların sadece bir araya gelip sermaye ve emeklerini birleştirmeleri yetmez. Bu emek ve sermayelerini belli bir amaca tahsis etmeleri gerekir. Bu amaç da ekonomik bir amaç olmalıdır. Yani ortaklar belli bir kar elde etmeyi amaçlamalıdırlar. 2.Ticari Şirketler Ticari şirketler Türk Ticaret Kanunu nda düzenlenmiş olup, ticari şirketlerde numerus clausus ilkesi geçerlidir. Yani Türk Ticaret Kanunu nun 124.maddesinde sayılan şirket türleri dışında başka türlü şirket kurulamaz. Eğer Türkiye de bir şirket kurmak isterseniz, ancak 124.maddede düzenlenen şirket türlerinden birini tercih etmelisiniz. Ticari şirketler Türk Ticaret Kanunu na göre, Şahıs ve Sermaye Şirketi olmak üzere ikiye ayrılırlar. a.şahıs Şirketi: Ortak bir ekonomik çıkar için, genelde az sayıda ortağın kurdukları, sorumlulukları kişisel olan ortaklıklara şahıs şirketi denir. Şahıs şirketinde ortaklar gerçek kişidir ve şirketin borçlarına karşı sınırsız sorumludurlar. Yani ortaklar şirketin borçlarından dolayı üçüncü kişilere karşı tüm malvarlıklarıyla sorumludurlar. Hatta şirket ortaklığından ayrılan bir kişinin üçüncü kişilere karşı şirket ilişkisinden doğan sorumluluğu bir süre daha devam eder. Ayrıca şahıs şirketlerinde bir ortağın şirketten ayrılması ya da payını devretmesi için şirket ortaklarının oy birliği gerekir. Yani eğer bir şahıs şirketine sahipseniz veortaklık payınızı başka birine devredip, ortaklıktan ayrılmak istiyorsanız, bu ancak diğer ortakların kararı ile olur. Şahıs şirketleri Türk Ticaret Kanunu nun 124.maddesine göre kollektif şirket ve komandit şirket olmak üzere ikiye ayrılır.
2 Kollektif Şirket: Bir şahıs şirketi olan Kollektif Şirketler, yalnızca gerçek kişilerden oluşan, ortakların hepsinin şirket alacaklılarına karşı sınırsız sorumlu olduğu, bir ticaret unvanı altında bir ticari işletmeyi işletmek amacıyla kurulan şirkettir. Kollektif şirketlerin ticaret ünvanında ortakların tümünün veya en az birinin kısaltılmadan ad-soyadı ve şirketin kolektif olduğuna dair kollektif şirket ibaresi yer alır. Ticaret unvanında yanıltıcı ibareler yer almamalıdır, gerçeğe uygun olmalıdır. Mesela 2 kişinin kuracağı bir kolektif şirkette ticaret unvanı iki kişiden fazlaymış gibi gösterilemez. Ayrıca, kollektif şirketin tanımının yapıldığı Türk Ticaret Kanunu nun 211.maddesinde, şirketin kurulması için herhangi bir sermaye tutarı öngörülmemiş olsa bile ticari işletmeye yetecek düzeyde bir sermayenin bulunması gerekir. Kolektif şirket, ortaklar arasında karşılıklı güvene dayanır. Çünkü şirketi temsil yetkisine sahip olan ortak, yaptığı işlemlerle şirketi borç altına sokabilir. Kollektif şirket güven ilişkisine dayandığından ortakların birbirlerine karşı sadakat yükümlülükleri de vardır. Ortakların şirket ile rekabet etmesi yasaklanmıştır. Yani eğer bir kolektif şirkette ortaksanız, şirket konusuna giren bir alanda kendi nam ve hesabınıza hareket edemez, faaliyet yürütemezsiniz. Şirketten bir ortağın çıkması ya da yeni bir ortağın alınabilmesi için, kuruluş sözleşmesinde aksine hüküm yoksa, tüm ortakların rızası gerekir. Yani oy birliği ilkesi geçerlidir. Ayrıca belirtmek gerekir ki, şirket ortakları üçüncü kişilere karşı tüm malvarlıklarıyla müteselsil olarak sorumludurlar. Zaten bu yüzden bir ortağın şirketten çıkması veya yeni bir ortağın şirkete alınabilmesi için ortaklar arasında oy birliği aranır. Komandit Şirket:Komandit şirketin kollektif şirketten en önemli farkı, ortakların sorumluluğunun sınırı bakımındandır. Komandit şirkette ortakların bazılarının sorumluluğu şirketteki sermaye miktarları ile sınırlıdır. Sorumluluğu sınırsız olan ortaklara komandite ortak, sorumluluğu sermaye miktarı ile sınırlı olan ortaklara komanditer ortak denir. Komandite ortaklar, kollektif şirketlerde olduğu gibi, yalnızca gerçek kişi olabileceği gibi, komanditer ortaklar hem gerçek kişi hem de tüzel kişiden oluşabilir. b.sermaye Şirketi: Sermaye Şirketlerinin şahıs şirketlerinden en önemli farkı, şirketteki ortakların payları şahsi değildir, bu paylar diğer ortakların rızası gerekmeksizin başkalarına satılabilir, devredilebilir. Ortakların sorumlulukları şirkete getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sınırlıdır. Yanı sermaye şirketlerinde ortakların kişilikleri ikinci plandadır, asıl olan ortakların şirkete getirdikleri sermayedir. Sermaye şirketlerinde sermayesi çok olan ortağın dediği olur. Bu nedenle sermaye şirketlerinde istisnai durumlar dışındaki kararlar oy çokluğu ile alınır. Türk Ticaret Kanunu na göre, sermaye şirketleri anonim şirketler, limited şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komadit şirketler olmak üzere üçe ayrılır.
3 Anonim Şirket: Anonim şirket Türk Ticaret Kanunu nun 329.maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olup, borçlarından dolayı yanlıca malvarlığıyla sorumlu olan şirkete anonim şirket denir. Anonim ortaklıkta pay kavramı önemlidir. Anonim ortaklığın sermayesi paylardan ve dağıtılmamış kardan oluşur. Anonim şirketin mal varlığı ise, şirketin sermayesi ve ek bölümden oluşur. Bu ek bölüm şirket gayrimenkulünün değer artışından oluşan bir bölümdür. Yani anonim şirkette paylara bölünmüş sermaye, şirketin malvarlığının bir bölümüdür. Bu sermaye Türk Ticaret Kanunu na göre TL den aşağı olmamalıdır. Sermayede bulunan payların her bir değerine de itibari değer denmektedir. İtibari değer kanuna göre en az 1 kuruş olabilir. Anlaşılacağı üzere, bir anonim şirkette payların toplamının itibari değeri, toplam sermaye tutarına eşittir. Bu itibari değerin eşit olması gerekmez. Çünkü, itibari değerin eşit olması ekonomik amaca uygun değildir. Yani bir anonim şirket sermayesi farklı itibari değerdeki paylara bölünebilir. İtibari değerin eşit olmaması ortaklar arasında herhangi bir haksızlık yaratmaz. Çünkü kanun açıkça ortakların kullanacağı oyu paya göre kullanılacaklarını düzenlemiştir. Mesela, sizin ortak olduğunuz anonim şirkette payınız diğer ortaklara göre daha fazla ise bu durumda oyunuzda daha fazla olur. Ama ana sözleşmede payı aynı değer olan gruplar arasında birine diğerinden daha fazla oy hakkı tanınırsa bu oyda imtiyaz dır. Ama farklı itibari değerdeki paylara eşit oy verilerek imtiyaz tanınamaz. Türk Ticaret Kanunu nun 479.maddesinde bu hüküm açıkça düzenlenmiştir. Anonim ortaklıkta her bir pay birbirinden bağımsızdır. Bu nedenle de kural olarak, ortaklar payların serbestçe devredebilirler. Bu nedenle her oy sahibinin diğer oy sahiplerinden bağımsız hak ve yükümlülüğü vardır. Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket: Bu tip şirket türünde şirketin sermayesi paylara bölünmüştür ve ortaklardan bazıları şirket alacaklarına karşı kolektif şirket gibi, ortaklardan diğerleri de şirket alacaklarına karşı anonim şirket gibi sorumludurlar. Şirketin alacaklarına karşı kolektif şirket ortakları gibi sorumlu olan ortaklara komandite ortak, anonim şirket ortağı gibi sorumlu olanlara ise komanditer ortak denir. Limited Şirket: Türk Ticaret Kanunu nun 573.maddesine göre, ekonomik bir amaç için en az bir gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı adı altında kurulmuş, sermayesi sınırlı ve belli olan şirkete limited şirket denir. Limited şirkette ortakların sorumluluğu getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır. Ayrıca, limited şirket ortaklarının getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye en az 25 TL veya bunun katı olmalıdır. Limited şirket tanımında limited şirketin sermayesinin belli ve sınırlı olduğundan bahsettik. Kanuna göre, limited şirketin esas sermayesi en az TL olmalıdır. Belirtmek gerekir ki, Eski Ticaret Kanuna göre, esas sermayenin en az TL olması gerekirdi. Yeni Ticaret Kanunu ile limited şirketteki sermaye miktarının arttırılmış olduğunu görüyoruz. Ayrıca aynı tanımda limited şirket ortaklarının en az 1 kişi olacağından bahsetmiştik. Limited
4 şirket ortaklarının sayısı en az bir en fazla elli kişiden oluşur. Ortakların sayısının elliyi aşamayacağı Türk Ticaret Kanunu nun 574.maddesinde düzenlenmiştir. Eğer limited şirketin ortak sayısı 20 den fazla ise, bu limited şirkette en az bir denetçinin olması gerekir. Ayrıca belirtmek gerekir ki, limited şirketler, bankacılık, sigortacılık ve borsa işleriyle uğraşamazlar. Yani limited şirketin iş alanı konusunda bir sınırlama mevcuttur. Limited şirketler, şirket ortakları tarafından yönetilir ve temsil edilir. Tabi limited şirkete dışarıdan yönetici atanması da mümkündür. Limited şirkette kararlar oy çokluğu ile alınır. Limited şirkette, anonim şirketten farklı olarak, ortakların paylarının tutarı ne olursa olsun, her ortağın bir payı bulunur. Ve limited şirkette, anonim şirkette olduğu gibi, sermaye hisselere değil, paylara bölünür. Eğer bir limited şirket ortağı iseniz ve payınızı devretmek istiyorsanız bu ancak diğer ortakların izni ile olur. Ayrıca limited şirketin ticaret unvanında, anonim şirkette olduğu gibi limted şirket (ltd. şti.) ibaresi yer almalıdır ve ticaret unvanı iş konusuyla ilgili olmalı, yanıltıcı ibareler taşımamalıdır. Limited şirkette, şirket ortaklarının tamamı rekabet yasağına tabi değildir, sadece şirkette yönetici olan ortaklar rekabet yasağına tabidir. Türkiye de en çok kurulan şirket türü limited şirket olması nedeniyle limited şirketin kuruluş aşamasını ayrıntılı olarak anlatacağız. LİMİTED ŞİRKETLERİN KURULUŞU Limited şirketin kuruluş işlemleri anonim şirketin kuruluş işlemlerine nazaran daha kolaydır. Ülkemizde en çok kurulan şirket türünün limited şirket olmasının nedeni de budur. Eğer bir limited şirket kurmak istiyorsanız, Önce birden fazla gerçek veya tüzel kişi bir ekonomik amacı gerçekleştirmek için bir araya gelmelidir. Ve limited şirkete bir ticaret unvanı belirlenmelidir. Bu ticaret unvanında işletme konusu ve limited şirketi ibaresi yer almalıdır. Her ortak limited şirket için en az 25 TL veya bunun katları miktarında sermaye koymalıdırlar. Şirket esas sermayesi de en az TL olmalıdır. Ayrıca, her şirkette bulunması gereken şirket sözleşmesi limited şirket için de geçerlidir. Yani eğer bir limited şirket kurmak istiyorsanız, şirketiniz bir sözleşmesi olmalıdır. Türk Ticaret Kanunu nun 575.maddesine göre, bu sözleşme yazılı şekilde yapılmalı ve kurucular tarafından imzalanmış, bu imzalarında noterce onaylanmış olması gerekir. Bu asgari özellikleri belirledikten sonra, şirketin kuruluş aşamasına geçebilirsiniz. Limited şirketin
5 kuruluş aşaması her ne kadar anonim şirketin kuruluşundan daha kolay olsa da bazı önemli ayrıntıları vardır. Limited şirket kurulması için şirket sözleşmesi düzenlendikten sonra, şirketin tescili gerekir. Çünkü, Türk Hukuku nda şirketler tescille kurulur. Şirketin tescili içinse, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline başvurulur. Ticaret sicili, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı nın denetimi altındaki ticaret ve sanayi odaları veya ticaret odaları bünyesinde kurulan ticaret sicili müdürlükleri tarafından kurulur. Yani eğer kurmak istediğiniz limited şirketin merkezi İstanbul da ise, İstanbul Ticaret Odası na başvurarak şirket kurulumunu gerçekleştirebilirsiniz. Ticaret Odasına başvuruda gerekli belgeler şu şekildedir; 1.Şirket sözleşmesi; 3 nüsha noter tasdikli olup, bir nüsha ıslak imzalı olmalıdır. 2.İmza beyannamesi; Şirket müdürlerinin şirket unvanı adı altında imza beyannamelerinden 2 nüsha olmalıdır. 3.Dilekçe; şirket müdürlerinin tamamı tarafından imzalı olmalıdır. 4.Kuruluş Bildirim formu; bu form yetkililer tarafından imzalanmalı ve 3 nüsha olarak düzenlenmelidir. Yabancı ortak varsa 4 nüsha olmalıdır. 5.Kurucular Beyanı; Kurucu ortaklar tarafından imzalanmış olmalıdır. 6.Eğer ortaklardan biri veya bazısı yabancı uyruklu gerçek kişi ise, bu kişilerin pasaportlarının noter onaylı suretleri, yabancılara ait kimlik numaralarını veya vergi dairesinden alınacak vergi numarasını gösteren belge de gerekli evraklar arasında yer almalıdır. Eğer yabancı uyruklu gerçek kişi ortak, Türkiye de ikamet ediyorsa, noter onaylı ikamet tezkeresi de yer almalıdır. Eğer şirkete ortak olacak kişi yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşı ise, yurt dışında ikamet ettiğine dair o ülkenin makamlarından alınan belge de yer almalıdır. 7.Eğer limited şirkete seçilen müdür, aynı zamanda şirket ortağı değilse, müdürlük görevini kabul ettiğine ilişkin imzalı, noter onaylı belge gerekli belgeler arasında yer almalıdır. 8.Eğer şirketin müdürlüğüne seçilen kişi, bir tüzel kişi ise, tüzel kişi tarafından belirlenen gerçek kişinin adı-soyadı, adresi, uyruğu ve kimlik numarasının yer aldığı belge de gereklidir. 9. Eğer şirketin müdürlü olarak seçilen kişi, yabancı uyruklu bir tüzel kişi ise, tüzel kişinin güncel sicil kayıtlarını içeren belge kuruluş aşamasında gereklidir. 10.Oda kayıt Beyannamesi; yetkililer tarafından imzalanmış olup, ortakların resimleri bulunmalıdır. 11. Banka Dekontu; Sermayenin on binde dördünün Rekabet Kurumu nun hesabına yatırıldığını gösteren tahsil edildiğine dair kaşeli ve imzalı banka dekontu limited şirketin kuruluşu için gerekli evraklar arasında bulunmalıdır. 12.Banka Mektubu; kanunda veya ana sözleşmede belirtilen ez az tutardaki pay bedellerinin ödendiğinin ve parayı yatıran şirket ortaklarının adı-soyadı-ünvanını içeren ve her ortağın yatırdığı ve toplam miktarı gösteren banka mektubu gerekli evraklar arasında yer almaktadır.
6 13.Eğer şirket ortaklarından biri reşit değilse, reşit olmayan ortağın anne ve/veya babasının şirkete ortak olması halinde, reşit olmayan ortak için mahkemeden alınmış bir kayyum atama kararı bulunmalıdır. 14.Şirket ortakları tarafından konulan ayni sermayenin üzerinde herhangi bir sınırlamanın olmadığını gösteren sicilden alınacak bir yazı bulunmalıdır. 15.Şirkete konulan ayni sermaye ile kuruluş sırasında devralınacak işletmeler ve ayınlarının değerinin tespitinin yer aldığı, mahkeme tarafından atanan bilirkişinin hazırladığı bilirkişi raporu ve mahkemenin bilirkişi atadığına dair hazırlanan yazının aslı veya onaylı suretleri gerekli evraklar arasında yer almaktadır. 16. Ayni sermaye olarak ortaya bir taşınmaz konulmuşsa bu taşınmazın fikri mülkiyet haklarının ve diğer ayınlarının kayıtlı bulundukları sicillere şerh verildiğini gösteren belge de bulunmalıdır. 17.Eğer kurulacak limited şirketin kurucuları arasında belediyeler veya diğer mahalli idareler ile onların kurdukları birlikler varsa, bu kuruluşların iştirakine izin veren Bakanlar Kurulu Kararı nın bir örneği bulunmalıdır. Bu belgeler eksiksiz tamamlandıktan sonra şirket sözleşmesinin tamamı, kurucuların imzaları alınarak, noterce onaylanmasından sonraki 30 gün içerisinde şirketin merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi nde ilan olunur. ODAMAN TAŞKIN HUKUK BÜROSU Av.Mehmet Ali TAŞKIN