Caruana, Nakamura, So ve Amerikan Satranç Geleneği | chess24.com
Genel 29 May 2020 | 12:55chess24 staff tarafından
Caruana, Nakamura, So ve Amerikan Satranç Geleneği
Resmi olmayan Dünya Şampiyonu Paul Morphy'den, 11. Dünya Şampiyonu Bobby Fischer'a, 2016 Olimpiyatını kazanan Hikaru Nakamura, Wesley So, Fabiano Caruana üçlüsüne, ABD zengin bir satranç geçmişine sahip. Sean Robinson bizi, Steinitz'den Samuel Reshevsky'e, Wesley So ve Yasser Seirawan gibi göçmenlere dayanarak bir yolculuğa çıkarıyor. Bu yazı #HeritageChess serisinin 10. yazısı
Paul Morphy in 1859 | photo: Wikipedia
1857 yılında düzenlenen ilk Amerikan ulusal satranç turnuvasında zaman kontrolü ya da saat yoktu. Oyuncular her hamle için istedikleri kadar zaman harcayabilirdi. Bu daha sonrasında gayriresmi Dünya Şampiyonu ilan edilecek olan turnuvanın kazananı Paul Morphy için sinir ediciydi. New Orleans doğumlu dahi Morphy, hızlı oynamayı sever, en zor hamlelerde bile bir kaç dakikadan fazla süre harcamazdı.
Turnuvayı ikinci bitiren en büyük rakibi Louis Paulsen ise tam tersiydi. Paulsen güçlü ama, aşırı derecede yavaş oynayan bir oyuncuydu. Morphy ile oyunlarından birinin kayıtlarına göre 6 hamle için 4 saatten fazla düşündüğü olmuştu.
Günümüze geldiğimizde: Güncel Amerika Şampiyonu ve bu ünvanı 5 kere kazanmış olan Hikaru Nakamura, Paulsen bir hamlesini yapana kadar 125 tane bullet maçı oynayabilir. Büyük bir Amerikan geleneğini bile devam ettirebilir. Satranç tarihçisi Edward Winter British Chess Magazine için 1898 yılında Amerika’nın hızlı satranca olan ilgisini anlatıyor:
Son zamanlarda rapid oyunlar Amerika’da çok popülerleşti. Avrupa’da pek ilgi çekmeyen ve çekmemesini umduğumuz bu tür, eğlenceli olsa da tahtada hızlı bir bakışla hamle yapmaya sebep olur ve satrançtan çok kuka oyununu andırıyor. Bu satranç türünün gerçek satranç müsabakaları için çok kötü bir hazırlanma yöntemi olduğunu düşünüyoruz.
Amerikanın bullet satrancın doğum yeri olup olmadığı tartışmaya açık. Nakamura’nın bullet satrancın öncüsü olduğu ise daha net bir gerçek. İyi günlerinde, özellikle Carlsen de oynamıyorsa, Nakamura dünyanın en iyi blitz oyuncusu, bulletda ise tartışma bile yok. 4 kere ABD şampiyonu olmuş ve Dünya Şampiyonluğu maçı oynamış olan GM Yasser Seirawan, Nakamura’nın oyununu 2009’da şöyle özetliyor:
Nakamura’nın bullet yetenekleri gerçek dışı, onu izlemek insanın ağzını açık bırakan bir tecrübe.
Nakamura ve bir başka Amerikalı süper-gm Wesley So, 2018 Dünya Şampiyonluk maçını oynayan Fabiano Caruana ile beraber, Morphy ve Amerikalı tek Dünya Şampiyonu Bobby Fischer ile beraber Amerika satrancının öncüleri durumundalar.
Bobby Fischer at the 1960 Olympiad | photo: Wikipedia
Fischer’ın etkileyici serisi peş peşe 20 galbiyeti ve Mark Taimanov ve Bent Larsen’a karşı 6-0 gibi etkileyici bir skoru içeriyor. Bu seri, Fischer’ın Dünya Şampiyonu Boris Spassky’i yenmesine yol açtı.
Fischer’ın şampiyonluğa kadar devam eden ve 25 yıllık Sovyetler hakimiyetini sona erdiren yükselişi bir çok kez Nakamura ve So’nun kariyerlerine benzetmeler yapılarak anlatılmıştır. İki oyuncu da göçmen (Nakamura Japonya, So ise Filipinler doğumlu). Bu oyuncuların, ve geçmişteki ABD’li oyuncuların hikayeleri #HeritageChess temasını güçlendiriyor.
İlk resmi satranç şampiyonu olan Prague doğumlu “Avusturyalı Morphy” de denen Steinitz’i Amerikalı olarak düşünmek garip gelebilir, ama Steinitz bu ünvanı Amerika’ya taşınıp Wilhelm olan adını William yaptıktan üç yıl sonra elde etti. 58 yaşına kadar bu ünvanı elinde tuttu ve sonrasında Emanuel Lasker’e kaybetti.
1870’lere gelindiğinde Steinitz, oyun tarzını kökünden değiştirdi. Artık cesur ataklar ve romantik gambitler yerine, derinlemesine incelenmiş konumsal ve defansif bir tarzda oynuyordu. Yaşıtları onunla mücadele edemiyorken, Lasker gençliği ve zekasıyla yaşlanan şampiyonu alt etmeyi başardı.
Harry Pillsbury died at the age of just 33 | photo: Wikipedia
Lasker’in 27 yıl süren şampiyonluğunda, 2 Amerikalı oyuncu ona rakip olmayı başarsa da farklı sebeplerden bunu başaramadı. Harry Pillsbury, kısa bir sürede dünyanın en iyi oyuncularından biri olmuştu. 22 yaşında uluslararası bir yıldız oldu ve 19. yüzyılın en büyük turnuvası görülen Hastings 1895’i kazandı.
Sonradan açılan deha ve körleme satranç ustası olan Pillsbury, satrancı sadece 6 sene önce öğrenmişti. Turnuvada o dönemin en iyi oyuncularından olan Lasker, Steinitz, Tarrasch ve Chigorin ile eşleşecekti. O ise uluslararası başarısı olmayan tanınmamış bir oyuncuydu. Normalde sosyal bir oyuncu olan Pillsbury, odaklanabilmek için oyuncularla aynı otelde kalmayı reddetmiş ve “Sessiz kalmak ve bu turnuvayı kazanmak istiyorum.” demişti.
+15 =3 -3 skoruyla açık bir şekilde turnuvayı birinci sırada bitirdi. 1896 yılında St. Petersburg’daki bir turnuvada Lasker ve Chigorin’i geçecek, ama Steinitz’e kaybedecekti. Turnuvayı üçüncü sırada tamamladı.
Pillsbury’nin umutları yüksekti, Amerika’nın Lasker’i yenebilecek bir oyuncusu vardı sonunda. Pillsbury bu hedefini gizlemedi ve daha önemsiz ünvanlar olan Amerika Şampiyonluğuna pek ilgi göstermedi. 1897 yılındaki güncel şampiyon Jackson Whipps Showalter ile bir maçı zorla da olsa kabul etti, fakat kazansa da ünvanı almayacağını söyledi. Kazandı ve Showalter’ı bir sonraki sene bir daha yendi.
Frank Marshall | photo: World Chess Hall of Fame
Ne yazık ki Lasker ile bu çok beklenen maç bir türlü oynanamadı. Pillsbury, hastalıklara yeni düştü ve çok genç bir yaşta 1906 yılında öldü. Lasker ile 12 maç üzerinde eşit bir skorda olması aralarındaki maçı daha da merak ettirse de yeni bir Amerikalı yıldız yükselmişti: Frank James Marshall.
1877 doğumlu Marshall, gambitleri seven atak bir oyuncuydu. 1912 yılında oynanmış olan ölümsüz oyunu, çılgın bir vezir fedası içeriyor. Bazı açılış denemeleri hala oynanıyor: İspanyol açılışında anti-Marshall oynamak zorundaysanız kime teşekkür etmeniz gerektiğini biliyorsunuz.
1904 yılında Marshall, ABD’de düzenlenmiş olan 20. yy’ın ilk büyük turnuvası olan Cambridge Springs’i kazanarak en büyük galibiyetini aldı. Lasker, Chigorin, Janowski, Schlechter ve o günlerde hasta olan Pillsbury’nin önünde lider bitirdi. Aynı yıl, St. Louis’in ABD’nin satranç merkezi olmasından 100 yıl önce orada düzenlenen 7. Amerika Satranç Kongresini kazandı.
Marshall's 23...Qg3!! against Stefan Levitsky in 1912 is the move said to have seen the board showered with gold coins
Resmi olarak, Kongreyi kazanan Amerika Şampiyonu olmuyordu, gayriresmi olarak ise Marshall’ın Amerikanın en iyi oyuncusu olduğu ortadaydı. Bu ünvanı 1909 yılında Showalter’ı yenerek resmi olarak kazandı.
Bu başarı onu dünyanın en iyi oyuncusu yapmadı. Lasker 1907 yılında ünvan maçında Marshall’ı rahatça yendi. Benzer bir şekilde 1909 yılında geleceğin Dünya Şampiyonu Jose Raul Capablanca, Marshall’ı yine rahatça yendi.
Sonrasında Amerikan satrancı için önemli bir yer edindi. 1915 yılında New York’da kurduğu Marshall Chess Club, bir satranç turu için önemli durak noktalarından biri.
Marshall’ın yazılarına göre:
Amacımız Londradaki Simpson’s Divan ya da Paris’deki Cafe de la Regence gibi satranç severlerin buluşabileceği bir yer kurmaktı. Divan’ı genç oyunculara ders verilen ve herkesin gelebileceği bir yer yapmak benim fikrimdi.
Kulübün üye listesi bir çok efsaneyi barındırıyor. Nakamura, Caruana, 5 defa Amerika Şampiyonu olan Larry Evans, 7 defa Amerika Açık’ı kazanan Reuben Fine, Stanley Kubrick ve Marcel Duchamp, ve Fischer. 1965 yılında oyuncu Capablanca Anı turnuvasında hamlelerini Marshall Chess Club’dan telegrafla göndererek oynadı. Her hamlenin gönderilmesi 5 dakika sürüyordu.
Soğuk savaş dönemi şartları sebebiyle ABD, Fischer’ın Küba’ya seyahatini engellemişti, Fischer muhtemelen katılım ücretinin de yardımıyla bu koşulları kabul etmişti.
Marshall’ın zirve noktası Birinci Düya Savaşından önce geldi. Sonraki 30 yıl boyunca ön plana çıkan bir Amerikalı oyuncu yoktu. Yine bir göçmen öncülük edecekti.
1911 Polonya doğumlu Samuel Reshevsky, dünya şampiyonluğu bulunmayan en iyi oyuncular arasında üst sıradadır. Satranç oynamayı 4 yaşında öğrenen oyuncu, 6 yaşında toplu gösterilerde oynamaya başladı. Bu gösteriler Amerika ve Avrupa’yı turluyordu, sonrasında oyuncunun ailesi 1920 yılında ABD’ye taşındı.
8 yaşındaki Samuel Reshevsky Fransa'da simultane bir gösteride | fotoğraf: Wikipedia
Denizci kostümü giyen ufacık bir çocuğun kendinden büyük oyunculara baktığı görüntülerle dünya Reshevsky’i tanıdı, fakat eğitimine devam etmek için kısa bir süre sonra satranca ara verdi. 1934 yılında satranca dönen oyuncu, kısa sürece Amerikan satrancının tepesine yükseldi. İlk büyük uluslararası başarısı Margate 1935’de Capablanca’yı yenmesiyle geldi.
Reshevsky’nin hakimiyeti 20 yıl sürdü, ondan fazla Amerika şampiyonluğu olan tek oyuncu Fischer’dı. 1940 ve 1950’lerde dünyanın en iyi oyuncuları arasındaydı. Dünya şampiyonluğuna çok yaklaşsa da, Mikhail Botvinnik ve Vasily Smyslov’u geçememişti. Zurich 1953 turnuvasında David Bronstein ve Paul Keres ile eşit olarak ikinci bitirmişti. Birinci olan Smyslov, sonrasında dünya şampiyonu olmuştu.
Reshevsky, hiç bir zaman profesyonel bir satranç oyuncusu olmamıştı, o bir muhasebeciydi. Fakat satranç tahtasında sert bir oyuncuydu. 1976 yılında şöyle demişti:
Kendimi konumsal bir oyuncu olarak görüyorum, fakat fırsatı gördüğümde keskin bir atak yapabilirim. Tarzımı Tal ve Petrosian’ın arasında görüyorum. Güçlü noktamın kazanma isteğim olduğunu düşünüyorum. Hiç bir oyuncudan korkmuyorum ve kötü bir konumda kaldığımda moralimi bozmuyorum.
Reshevsky, zaman sıkışmasına girmeyi bir alışkanlık haline getirmişti, vites arttırmadan önce süresinin çoğunu açılışta bitirirdi:
Temel sorunum aman. Yeterince çalışmadığım için açılışta çok süre harcamak zorunda kalır, oyun ortasında yeterince düşünemezdim.
Reuben Fine | photo: Wikipedia
Eski oyuncuların hızlı satranç oynamadığını düşünmek bir hata olur. Bu çok eski bir format. Lasker, Capablanca birer iyi blitz oyuncularıydı. Marshall Satranç Kulübü 1920’lerde her hafta rapid turnuvası düzenlerdi. Reshevsky iyi bir blitz oyuncusuyken onun ana rakibi Reuben Fine ise daha da iyiydi.
Bir psikolog olan 1914 doğumlu Fine, satranç kariyerinin zirvesine birinciliği Paul Keres ile paylaştığı AVRO 1938’de ulaştı.
Fine, bir daha bu seviyeye erişemedi, satrancı bıraktı ve beğenilen bir yazar oldu. En ünlü kitabı olan “Basit satranç oyun sonları” etkileyici bir kitaptı.
Reshevsky’nin kariyerinin sonları, 1950lerden 1972 ye kadar hakim olacak olan Fischer’ın yükselişiyle denk düştü. Sık sık karşılaştırıldığı Morphy gibi toplumdan uzaklaştı, 1992 yılında Spassky ile oynayacağı ikinci bir maça kadar da satranç oynamadı.
Onun satrancı bırakması, Fischer patlaması denen dönemi sona erdirdi, fakat Walter Browne, Joel Benjamin ve Larry Christiansen gibi oyuncular 1970lerde açığı kapattı. Bazı oyuncular da Steinitz ve Reshevsky gibi başka yerlerden geldi. 1970 ve 1980lerde Lev Alburt, Boris Gulko ve Roman Dzindzichasvili gibi oyuncular ABD’ye göç etti ve bir çok müsabakayı kazandı.
Bu isimler arasında Suriye doğumlu, Seattle’da büyüyen Yasser Seirawan da vardı. Last Exit to Brooklyn isimli kafede geliştirdiği konumsal yetenekleri ona dört ABD Şampiyonluğu ve bir çok Dünya Şampiyonluğu denemesi getirdi. Dünya Şampiyonu olamadı ama bu süreçte Karpov ve Kasparov’u yendi.
1990’larda bir başka göçmen ve şampiyonluk adayı olan Gata Kamsky yükselişe geçti. 1996’da Karpov ile şampiyonluk maçı oynayan oyuncu bu maçı kaybetti. Hala aktif olan oyuncu en son 2013 ve 2014’de olmak üzere beş kere ABD Şampiyonu oldu.
Günümüzde ise ABD satrancının geleceği parlak. Amerika’nın en güçlü oyuncuları ülke olarak bakıldığında Rusya’nın arkasından ikinci. Online ve rapid satrancın popülerleşmesi Nakamura’yı çok popüler bir isim haline getirdi. Wesley So ve Caruana Dünya Şampiyonluğuna aday olmuş ve olabilecek oyuncular.
Bu üç büyük isim satrancı bıraktıktan sonra kim en üste yükselecek? Bunu zaman söyleyecek. Belki de bu isim 19 yaşındaki Jeffery Xiong’dur, belki de şu an kimsenin bilmediği bir çocuktur.
Sean Robinson (@seanrobinson1e4) is a journalist, teacher and chess aficionado based in Tacoma, Washington.
Siz satranca nasıl başladınız? Tecrübelerinizi yorumlarda ya da #HeritageChess hashtagi ile paylaşın!