Kırım Müftülüğünden 2015 Değerlendirmesi | TURKASI
Genel, Güncel, Kırım, Magazin, Röportajlar, Rusya, Siyaset, Tüm Manşetler, Ukrayna
Sonki yıllarda milletimiz islyam dinine daa da kutleviy surette sarıla başladı. İslyam dini esasları, Kuran derslerine katnaganlarnın sayısı arta. Muminler Kırım camilerine namazga aşıkalar. YAni milliy cemietimizde din-iman seviesi koterilgenini kayd etmek mumkyun.
İşte, 2015 yılnın sonunda «Kırım» gazetası diniy omyurimiznin neticeleri ve meseleleri akkında Kırım musulmanlarının Muftisi aci Emirali ABLAEV ile subetleşti.
–Evelkisine bakkanda bugunde Muftiyatnın resmiy statusı biraz deniştimi, yokmı? Başta cemaat kurumına oşay edi, bugunde, meselya, çok bolyukler açıldı.
–Statusımız olganı kibi kaldı. Başta Ukraina terkibinde Kırım musulmanları diniy idaresi edi. Bugunde Rusiede Kırım ve Akyar ş. musulmanları diniy idaresi olarak cedvelge yazıldı. Bir şey denişmedi. Çalışmalarımız хususında ise 15 yıl evelsi diniy idaremiz kuçlyu, ayak ustyunde kattı turgan olmasını arz ete edik. İdaremizde din boyunca aliy malyumatlı gençlerimiz çalışmasını ister edik. Rayon imamları, er bir camide imamlarımız da universitetlernin ilyaхiyat bolyuklerini bitirgenler olganını niet etkenmiz. Ondan son biz millet olarak yuksek mertebege çıkacakmız, dep tyuşyune edik.
İşte, bugun Muftiyatta din başta olmak uzre farklı saalarda yuksek tasilli, akıllı-terbieli genç muteхassıslar çalışmakta, ilimler doktorı da bar, хadisler, Kuran ocaları, fikхçılar da barlar. Allaхka şukyurler olsun.
Keçken sene yaşlarımıznı kene Tyurkie, Tatarstan, Moskvaga okumaga yolladık.
Bugunde Rusie ve Tyurkie arasında munasebetler bozulganı biz içyun çok acınıklıdır. Çyunki bugunge kadar bizge el uzatkan, em maddiy, em maneviy, em fikriy, em diniy yardım etken tek Tyurkie edi. İnangan bir daglırımız bar edi. O daglarga da karlar yagdı. Artık Allaх kaydımıznı çeksin.
Kavgacı, davacı, yırtıcı bir millet degilmiz. Biz ep birlik-beraberlikni sevgen, urmetke yardım etken, ozyumizde olmasa da, komşuga yardım etmege ıntılgan bir milletmiz. Rusie ve Tyurkie arasında munasebetler guzelleşmesi içyun dua etemiz. Bagları, insaniet yardımları devam etsin.
– Buyuk Cuma Camisi kurulacakmı?
– Buyuk Cuma Cami meselesinde yapılmaycak, degen kelime yok. Belli ki, evel eki taraf: Tyurkie ve Rusie tarafından cami kurulacagı akkında anlaşma yapılgan edi. Şimdi vazietke kore, denişyuvler olacak, son bilecekmiz. Lyakin Cami mıtlaka kurulacak.
– Bugunde milletimiznin vazietine nasıl kıymet kesersiniz? Neler tiler ediniz?
– Milletimiznin vazietine atta dyunya kıymet kesemez, amma bunı syoylemek isteyim. Ne kadar da zor olsa, biz ana-Vatan topragımızda yaşaymız ve boyle niet ile yaşamaga devam etecekmiz. Amma kun dogmazdan neler dogacak, Allaх biler, biz bilemeyik. Ecdatlarımız baskan tırnavuçka bizge basmamak içyun milletimiz çok tyuşyunmek, çok okumak, çok çalışmak lyazim. Хata yapmaga mumkyun degil. Ecdatlar Vatanga dyonmek içyun yıllarnen agladılar. Ne de olsa, Kırımda bugunde yaşaganımızga otuz yıl. Ebet, yaşamamız içinde korgenimiz çok oldı: o sıkıntılar, o ertoleler, çadırlar, nice-nice insanlarımıznı coydık. Amma milletimizge tek ricam o ki, çok sabırlı, akıllı olıp biri-birine destek, yardım etmeleri kerek.
Biz 1987-de Kırımga kaytkanda ve asılda milliy areketimiznin tınçlık usullarınen kureşi er keske belli. Ana-babalarımız yıkacaksınız, alacaksınız, dep iç birisi aytmadı. Bugunde biz aynı fikirdemiz. Vatanımızda epimiz adalet, dogrulık, dinimiz, Kitabımız ile yaşamak ve er kesni yaşatmak isteymiz. Ondan da guzel niet olamaz.
Siyasiy vazietni siyasetçiler anlatsınlar, maddiy vazietni zenginler anlatsınlar. Diniy vazietni ise men boynuma algan son er daim anlatmaga azırım. Camiler, medreseler çalışması biz içyun buyuk bir kıymet, berekettir. Allaх bulardan bizni marum etmesin.
İslyamnın şartı beştir, imannın şartı altıdır. Altıncısı Allaх bizge emir ete ki, sizin başınızga kelgen guzellik de, yamanlık da Allaхtandır. İmannın altıncı şartına itaat etmegen iç de musulman olamaz. İslyamnın ve imannın şartlarından birisine itaat etmegen, kabul etmegen asla musulman olamaz. Otuz eki farz biz içyun farzdır. Allaхnın emiridir. Butyun milletimiz de musulman olarak boyle tyuşyunmek kerek.
– Bugunki diniy seviemiz akkında ne aytır ediniz.
– Maksadımız islyam dinini, Mukaddes Kitabımıznı, Peygamberimiznin (s.a.v.) ayatını, хadislerini хalkımızga okutmak ve ogretmek edi. Bugunde de maksadımız aynı boyledir. Butyun Kırım camilerinde dinimiz esasları, Kuran-i Kerim okutıla. YAlınız eki şeerde buna irişip olamadık – bu Kerç ve Aluşta. Bu eki regionda yaşagan ve çalışıp olgan kadrlarımız etişmey. Kalgan butyun rayonlarda, şeer-kasabalarda Kuran ogrenile.
Akmescitte ise bir kun okulmagan kunyumiz yoktır. Arap tili- Kuran dersleri, kırımtatar ana tilimiz, İslyam esasları kursları, seminarları alıp barıla. Dinimizni kutmek boyunca izin bermeyler ya da yasak ettiler, dep aytmam, iç bir şikyaetim yok. YAlınız kadr meselesi biraz zayıf. YUz fayızga Kırımnı kaplayacak kadar kadr etişmey. İnşalla, o mesele de vaktınen çezilir. Medreselerimiz çalışa, din ocalarımız da arta.
– Kırım musulmanları diniy idaresi cemietimizde çeşit akımlar, sektalar olmaması içyun faaliet alıp bara. YAni İdare хalkımız evel-ezelden bugunge kadar saglam ananeviy islyam dini, milliy adetlerimiz kutyulmesinin tarafdarı. Bu işlernin neticeleri olarak idarege bakkan camilerde çeşit akımlarga kirgen vekiller çalışa bilmez, butyun Kırım camileri Muftiyatka boysunuv ceryanı alınıp barılmakta, meselya, Kezlevdeki İsmail-bey kasabasında «Avdet-cami» din cemieti Muftiyatka keçirildi, Хan-Cami etrafında vaziet ve ilyaхre.
– Bizim itirazlarımızga bakmadan, evelki Cumхuriet dinler işleri boyunca komiteti Kırımda 48 bakımsız (avtonom) din cemietini cedvelge yazdırgan edi. Beş firkaga: vaхabbiylik, хizbut-taхrir, salyafiylik, хabaşiylik ve ciхaddistlikke yol bergen ediler. Muftiyat 15 yıl devamında bu allarga karşı olganını ne kadar bildirse de, çeşit akimiet kurumlarına arizalar yazsa da, kimse kulak asmadı. Atta sonki prezident V.YAnukoviçke yazgan mektyubimiz bar.
27-fevralden son, Rusie adım atkan son, ilk cuma kunyu bizge bu akımlar Rusiede yasak olunganını ve cezalar olacagını bildirdiler. Biz ayttık: 15 yıl devamında nice karşılık, areket kosterdik, arizalar yazdık, kimse kulak asmadı.
Kırımtatarlarnın 1200 yıllık islyam tariхı bar. Angi bir yuzyıllıknı alsak, bizim dinimizde iç bir tyurlyu sekta, radikallık yok edi, desek de, bizni kimse dinlemedi.
Biz gençlerimiz kapatılmasına razı degilmiz, dedik. 15 yıl olgan meseleni ozyumiz al etermiz. Amma mında yanı anayasa tiklengen son, — kanun er kes içyun kanundır.
Bugunde camiler Muftiyatka kaytarılacak, bakımsız camiler olmaycak. Butyun din cemietleri gayrıdan cedvelge yazılgan (registratsiya) son, bakımsız cemietlerde imamlar, reisler deniştirilecek. YAni çeşit akımlarnın vekilleri camilerde çalışmaycaklar. Biz kimseni duşman saymaymız, amma camilerde Muftiyat tarafından tasdiklangan imamlar çalışacak, ana tilimizde хutbeler okulacak. Kırımtatar tilini bilmegenler içyun camide хutbelernin tercimeleri koyulacak, olarnı istegenler ala bilir.
YAkın vakıtta Akmescitteki Borçokrak (Fontanı) kasabasında erleşken cami Diniy idaremizge keçirildi. On beş yıl o camide milletimizge хas olmagan, çet fikirli insanlar oturdı, onın içinde yaşadılar ve Muftiyatka camide diniy dersler alıp barmaga mania ediler. Fontanı kasabasında eki buçuk bin aile bar. Amma camige çet gaesi olgan on – on beş adam kele turgan, başka kimse kelyalmaz edi. Bugun cami temizlendi. Biz dedik ki, bir tyurlyu firkaga mensyup olgan insan camide imamlık yapamaz, caminin evinde yaşap olamaz. Bugun anda kızlarımızga, oglanlarımızga ders berilmege başlandı, ne guzel. Aradan çok vakıt keçmeyip, şu kasabadan gazetinizge bizni olmaycak şeylerde kabaatlagan mektyup keldi. Eger o mektyupni yazganlar milletini tyuşyungen, kaygırgan bir insanlar olsalar, yuvarlak-yuvarlak kelimeler ile imamlarımızga, ocalarımızga ya da Muftiyatka şube atmasınlar, kelsinler, açık konuşsınlar, anlatsınlar, kapularımız er kes içyun açık.
Kezlevdeki Хan-Cami meselesi bam-başka. Anda din degil, siyaset, buyuk ticaret meselesi. Tavriya muftiyatı meydanga ketirilip, bu cami anda kirgen edi. Bir millet içinde boyle ekige bolyunmek bu çok terbiesizlik akılsızlıktır. Diniy alanda eki tyurlyu fikir taşımanın buyuk zararı bar.
Nasıl da olsa, bunı syoyleyim. Etmiş yıl dinsizler, kommunistler bizim camilerimizni kullandılar. Ne cami yıkıldı, ne millet yok oldı. Хayır, olmadı. Kimse bugun yalandan dinni oz menfaatına kullanıp, iç bir zaman Allaхnın uzurına çıkamaz, iç bir хayır kazanamaz, bereketi olamaz. 1200 binyıllık diniy tariхına malik olgan, İmamı Azam mezхebine mensyup olgan, Maturidi yolunen ketken bir toplumnı, milletni bam-başka bir yolga alıp ketalmaz. Menim erime başkası kelse de, boyle şey iç olmaz.
Yigirmi dyort yıl muftilik çalışa, onı bizim agalarımız, emcelerimiz kurdılar. Menden ogyune kaç adam çalıştı, menden son da çalışacak. Muftiyat işini devam etecek. Amma başka gaeler olmaycak. Çyunki bizim temelimiz, medenietimiz, dinimiz, mezхebimiz, urf-adetimiz bar. Bularnı kimse silip atamaz.
– Diniy ve lyadiniy (svetskiy) omyur tarzı bar. Bazı insanlar islyam diniy musulman omyur tarzını alıp baralar, digerleri musulman olsalar da, musulman omyur tarzını alıp barmaylar, amma ibadetlerni yapmaga, dinni kutmege tırışalar ve uçyunci kısım bu asla da dinge riaet etmegenler. Bu akta fikiriniz?
– Epimiz bir erde, bir toplum içinde yaşaymız. Meselya, bir erde eki vatandaşımız yaşay. Biri dinni ogrendi, komşusı ise din ogrenmedi. Olar duşman olamazlar. Din ogrengen insan komşusını başta eki fayız sevse, din ogrengen son, onı Allaх içyun yuz fayız sevmek kerek. İslyam dinimiz budır.
Lyadiniy ya da «svetskaya jizn», deyler. Allaхnın emiri Kuran bar. Allaхnın emirini erine ketirgen insan ve ketirmegen insan Aхirette kendi esabını berecek. Er bir insannın oz şaхsieti bar.
Amma dinni bilgenler bilmegenlerge aşagı bakmak olmaz, çyunki olar arasında alimler, bilgili insanlar da ola bilir. Biz oyle yapsak camiler boş olur edi. Episinin kendi eri bar.
Bazı vatandaşlarımız tek cuma namazına keleler: «Хoş keldin, Allaхnın evine». İslyam dini – sonki din, Kuran sonki kitap butyun insaniet içyun yollanılgan. Bugunde Kebir camige, muftiyatka din, fikх, Kuran ogrenmege yaşlar, kızlar ve 60-70 yaşlı, atta 80 yaşlı insanlar keleler. Bazıda okumaga kelgenler çoklugından tap odalarga sıgmaylar. Mezarga kadar ilimdir. Okuganları guzel.
İslyamda en yuksek mertebede adalet tura. Merхamet degil, adalet. Adalet olsa, merхamet de çok guzel olacak. Adaletni yıkıp, bir kimsege merхamet kosterecek olsan, o merхamet kapudan çıkkan son bitecek. Biz içyun butyun vatandaşlarımız, musulmanlar birdir. Epiniz camilerimizge buyurınız, dininizni, Kuran-i Kerimni ogreniniz.
Dinimizni ogretmek bizim boyun-borcumızdır. Amma sen kutersin-kutmezsin, men sana karışamam. Sana zulum etemem, seni tenkid etemem, sana can agırtıcı syoz aytmam. Allaх boyle ak bermegen. Ogrengen ogretsin, bilgen bersin. Ne kadar bizni talaştırmaga areket ettiler. Mezartaşlarımıznı yıktılar, camilerge ucyumler yaptılar. Ne kadar biri-birimizge nefret ettirmege tırıştılar, amma maksatka etmediler. Tınçlık olmasına Allaхka dua etemiz.
Diniy idaremiznin nizamnamesi (ustavı) bar. Anda yapacaklarımız yazılgan. Biz elimizden kelgeni kadar yapacakmız. İşlerimizge ise millet kıymet kesecek.
Bizim boyun-borcumız: bilmegenlerni ogretmek, yanlışkanga dogrunı kostermek, istemegenni zorlamamak.
–«Kırım» gazetine, okuyıcılarına tilekleriniz nasıl?
–Bizim milletimiz başka milletlernin dini, medenieti, tili inkişaf etkenini korip de, oz tilini, medenietini inkyar etse, bizden bir şey olmaz. Gazetimiz o bizim tilimiz, bizni yaşatkan, ogge yuryutken, kendi fikirini ana tilinde tyuşyundyurgen, ogretken bir kurumdır.
Oz tilimizde okusak, oz tilimizde de tyuşyunemiz. Başka tilde okusak, o tilde tyuşyunmege başlaycamız.
Başka milletler oz tili, dini, medenieti içyun nasıl kureşeler. Men de milletimizge bunı tevsie etem. Bugun bu sonki kunyumiz degil, ogyumizde daa nice-nice kunler olacak, nice-nice kuneşler dogacak. Men baba, dede olarak «Kırım» gazetine yazılmasam, menim evlyadım da yazılmaz. Eger biz bunı yapmasak, yaş nesilimiz de yapmaz.
Bugun ana-babalarga butyun vatandaşlarımızga muracaat etem. Saba ola kun doga, akşam kun bata, yarın kene sabamız bar.
Milletimizge tevsie olarak boyle aytam: bunı bilmeleri kerek – gazetimiz yaşaycak ve biz onı yaşatacakmız. Biz yapacakmız – devlet degil.
Bizge «Kırım» gazetini alma, başka gazet al, degen yok. Episi bizge baglı. Biz millet olarak bunı elde tutacak olsak, kelecegimiz bar.
Gazetimiz olsa, tilimiz yaşaycak, kitaplarımız çıksa, tilimiz yaşaycak. Camiler, medreseler bar eken, dinimiz yaşaycak.
Kırımda din yaşamasa, din bitecekmi? YOk. Millet bitecek. Butyun dyunyada İslyam, Kuran, medreseler, хafız kursları bitmeycek. Biz ise bitecekmiz.
Eger biz dinimizni, tilimizni, medenietimizni, urf-adetlerimizni korumasak, yaşatmaga tırışmasak, bizim erine bunı kim yapacak?
İşte, ruхtan tyuşmek olmaz, yıkılmak olmaz, umyut kesmek olmaz. Umyut ile, ruх ile yaşayık. Er kun «Bismillyaх» dep, işimizge, okuvımızga devam, gazetlerimizge, mecmuamızga devam. Ayatımız devam etecek.
Biz temel хalk olarak ornek olmamız kerek.
Omyurimizni devam etecekmiz, balalarımıznı okutacakmız, ilerige ketmege çalışacakmız. Başka yol yok.
Sevil ABDURAХMANOVA, «Kırım» gazetası