BBCTurkish.com | Özel Dosyalar | Ülke rehberi: Sırbistan ve Karadağ
Son güncelleme: 25 Mayıs, 2006 - TSİ 15:38
Ülke rehberi: Sırbistan ve Karadağ
Şubat 2003’te Yugoslav Parlamentosu’nun aldığı kararla kurulan Sırbistan ve Karadağ devleti, Avrupa'nın en kısa ömürlü devletlerinden biri olarak tarihe geçti.
SIRBİSTAN VE KARADAĞ
Nüfus: 10,5 milyon (BM 2004)
En yaygın diller: Sırpça
En yaygın din: Hıristiyanlık
Ortalama ömür: Erkeklerde 71, kadınlarda 76 yıl (BM)
Para birimi: 1 dinar = 100 para (Sırbistan); 1 Euro = 100 sent (Karadağ)
Başlıca ihraç ürünleri: Mamül mallar, gıda, canlı hayvan, makina, ulaşım teçhizatı
Ortalama yıllık gelir: 1.910 dolar (Dünya Bankası, 2003)
İnternet uzantısı: .yu
Uluslararası telefon kodu: +381
Sırbistan ve Karadağ devletinin kurulması Yugoslavya'nın tarihten silinmesi sürecine son noktayı koymuştu.
Anayasada iki cumhuriyetin üç yıl içinde bağımsızlık için referanduma gidebileceği belirtiliyordu.
Karadağ, 21 Mayıs 2006'da bu doğrultuda sandık başına gitti ve federasyondan ayrılma kararı verdi.
1990’larda dağılmaya başlayan Yugoslav Federasyonu’ndan geriye kalan son iki ülke olan Sırbistan ve Karadağ, 2002 yılı Mart ayında, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra komünist bir düzende kurulan devletten geriye kalanları bir kenara bırakıp Sırbistan ve Karadağ adı altında daha gevşek bir birlik oluşturmaya karar verdiler.
Avrupa Birliği’nin arabuluculuğunda varılan anlaşma, Karadağlıların da bağımsızlık taleplerine bir çözüm formülü bularak Balkanlar'daki sınırların daha fazla değişmesini önlemeye yönelikti.
Ancak bu anlaşma çevresinde yürütülen tartışma Karadağ’daki hükümetin neredeyse hemen dağılmasına yol açtı.
Çünkü Karadağ hükümeti varılan anlaşmanın cumhuriyete yeterli bağımsızlık vermediğini düşünenlerle fazla bağımsızlık tanındığını düşünen kesimlerin her ikisi karşısında da yıpranmıştı.
Ancak anlaşma yanlısı partilerin konumu bir sonraki seçimleri kazanmaları ile pekişmiş oldu.
Yeni birliğin temelindeki anayasal anlaşma 2002 Aralık’ında hazırlandı. Öngörülen yapıya göre devletin federal bir başkanlık yapısı, federal düzeyde savunması ve dışişleri bakanlğı var.
Ancak iki cumhuriyet kendi ekonomileri konusunda kendi siyasetlerini izleyen, yarı bağımsız devletler olarak düşünüldü.
1945'te kurulan Yugoslavya 1990'lardaki savaşlarla parçalandı
Sırbistan Karadağ Slovenya, Hırvatistan, Bosna Hersek ve Makedonya’dan oluşan Yugoslavya Sosyalist Cumhuriyeti 1945’te ilan edildi.
Otoriter komünist lider Josip Broz Tito liderliğndeki dönemde etnik gerginlikler bastırıldı. Federasyonun ömrü Tito’nun 1980’de ölümünden sonra 10 yıldan ibaret oldu.
Milliyetçi Sırp lider Slobodan Miloşeviç döneminde, ülke parçalanarak kanlı olaylara sürüklendi.
Slovenya ve Makedonya’nın federasyondan kopuşu nispeten barışçı bir ortamda geldi. Ancak Hırvatistan ve Bosna’da şiddetli savaşlar yaşandı.
1992’den 2003’e kadar geçen sürede ise Yugoslavya Federal Cumhuriyeti adını alan devleti oluşturanlar, yine sadece Karadağ ve Sırbistan’dı.
Yugoslavya'yı iç savaşlar parçaladı
1998’de özerk Kosova bölgesinde şiddet olayları alevlendi. Nüfusun çoğunluğunu oluşturan Arnavutlarca desteklenen Kosova Kurtuluş Ordusu UÇK, Sırp yönetimine karşı açıkça ayaklandı.
Şiddet olayları tırmanırken Devlet Başkanı Slobodan Miloşeviç üzerindeki baskı da artıyordu. Yüzbinlerce mülteci, Arnavutluk, Makedonya ve Karadağ’a kaçtı.
NATO 1999 Mart ayında Kosova ve Sırbistan’a hava saldırıları düzenledi. Sırp güçleri bölgeden çıkarıldı ve denetim Birleşmiş Milletler idaresine geçti. Ancak Kosova'nın statüsü konusunda hala nihai bir çözüm sağlanmış değil.
Kosova bölgesi ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayın
Karadağ liderleri Miloşeviç’in Kosova’da izlediği siyasetlerle aralarına hep bir mesafe koydu ve Miloşeviç’in 2000 yılı Ekim’inde devrilmesi ardından da bağımsızlık için seslerini iyice yükseltir oldular.
Ancak Sırbistan ve Karadağ’ın kurulması bu talepleri üç yıl geciktirdi.
Ülke daha varolmaya başlayalı bir kaç hafta olmuşken, Sırbistan Başbakanı Zoran Cinciç’in suikaste uğraması ile karışıklığa sürüklendi.
Reformlar konusunda öncü olan Cinciç, Slobodan Miloşeviç’in Lahey’deki Uluslararası Savaş Suçları Mahkemeisne teslim edilmesinin arkasındaki başlıca isimlerden de biriydi.
Yetkililer olaydan Miloşeviç ile bağlantılı organize suç örgütlerini sorumlu tuttular. Bunun ardından başlayan operasyonlarda binlerce kişi yakalandı.
Sırbistan ve Karadağ Devlet Başkanı: Svetovzar Maroviç
Sırbistan ve Karadağ’ın birlik parlamentosu, Karadağlı Svetovzar Maroviç’i Mart 2003’te ülkenin ilk devlet başkanı olarak seçti.
Maroviç zaten bu görev için gösterilen tek adaydı.
Svetovzar Maroviç Karadağlı bir siyasetçi
Maroviç Karadağ’da iktidarda olan bağımsızlık yanlısı Demokrat Sosyalist Parti’sinin başkan yardımcısı.
Maroviç savunma dışişleri, ekonomik işler ve insan haklarından sorumlu bakanlardan oluşan bir konseye başkanlık ediyordu.
Devlet başkanlığına seçildiğinde 48 yaşında olan Maroviç, AB ve diğer uluslararası kuruluşlarla ilişkileri güçlendirme sözü veriyordu.
Seçildiğinde, olası bir bağımsızlık referandumu öncesinde kendisine tanınan 3 yıllık sürede Sırbistan ve Karadağ’daki herkes için yaşam standartlarını yükseltmek istediğini söyledi.
Maroviç, 1990’ların ortalarında yaşanan savaşlar sırasında da Sırplar ya da bir başka ülke tarafından Hırvat ve Bosnalı Müslümanlara karşı işlenen suçlar için de özür diledi.
Hukuk eğitimi almış olan Maroviç, Lahey’deki Uluslararası savaş Suçları Mahkemesi’yle de işbirliği sözü veriyor.
Sırbistan medyasındaki değişim süreci Miloşeviç’in 2000 yılı Ekim ayında devrilmesinden kısa süre önce başladı; ancak bu olayla birlikte ivme kazanarak sürdü.
Miloşeviç’in yerini yeni bir liderin alacağı anlaşıldığında medya kurumları geçmişle bağlarını koparıp değişim açıklamları yapma telaşına düştü.
Miloşeviç’in sözcülüğünü yapar durumdaki Sırbistan Radyo Televizyonu (RTS) ateşe verildi, üst düzey yönetim kadrosu görevden alındı.
Kanalın ismi geçici olarak 'Yeni RTS' şeklinde değişti, yeni bir yönetim atandı. Diğer medya kurumlarında da benzer olaylar yaşandı.
Miloşeviç yanlısı medya siyasi sansür uygulamasından sıyrılmış oldu. Önceki dönemde bağımsızlıklarını korumak için mücadele veren kurumlar da sadece taraf değiştirmekle yetinen diğer kurumlara göre çok daha kapsamlı yayınlar yapar oldular.
Basın zaman zaman baskıdan şikayetçi oluyor
Basında ise günlük Danas gazetesiyle, haftalık gazete Vreme yeni hükümeti eleştiryor. Haftalık gazete NIN ve Radio B92 de açıkça sürtüşmeye giriyor. Hükümet baskısının yerini ise otosansrü almış durumda.
Sırbistan’da 500 radyo istasyonu ve 200 kadar televizyon kanalı faaliyet gösteriyor. Bunların yüzde 90’ının haber yayını yok ve eğlence ağırlıklı programlar yapıyorlar.
Geri kalanları ise çeşitli hükümet birimleri ve siyasi örgütlenmelerin etkisi altında.
Kosova’da 45 yıllık komünizm ve Belgrad’ın 10 yıl süren baskıcı yönetimi ardından Arnavut kökenli gazeteciler 1999 Haziran’ında yeniden serbestçe çalışabilecekleir umuduyla işlerine döndüler.
Ancak serbest bir medya ortamı varolan ve yeni ortaya çıkan özellikle de iş dünyasına suç örgütlerine ve siyasi gruplara bağlı olan çıkar grupları açısından arzulanır bir durum değildi.
Bu nedenle gazetecilerin susturulması ya da sindirilmesi için açık ya da gizli girişimlerde bulunuldu.
Karadağ’da ise medya Miloşeviç yönetiminin son yıllarında Sırbistan’dakine göre daha özgürdü.
Sayıları bir düzineye yaklaşan medya kurumu devlet tekelini kırmayı başarmış ve kamuoyunun gündemindeki tartışmaları teşvik eder olmuştu.
Uluslararası kurumlar da Sırbistan Kosova ve Karadağ’da bağımsız medya için bazı destek programları başlattı.
Bu programlar özel medya sektörünü geliştirmeyi ve profesyonellik düzeyini yükseltmeyi, ülke genelinde doğru ve tarafsız bilgi erişimi sağlanmasını etnik azınlık gruplarının kendi dillerinde medyayı geliştirebilmesini ve etnik gruplar ve kültürlerarası medya işbirliği sağlamayı amaçlıyor.
Örneğin Kosova’da İsviçre hükümeti farklı etnik gruplardan oluşan Kosova halkına tarafsız haber kaynağı oluşturması için Blue Sky radyosunu destekliyor.
Ülke rehberi: Sırbistan
18 Ağustos, 2006 | Özel Dosyalar
Ülke rehberi: Karadağ
Rehber: Kosova yönetimi
22 Ekim, 2004 | Özel Dosyalar