Anasayfa GÜNCEL Yeniden Köykent!
Güncelleme : 2019-06-09 09:10:29Bu içerik 0 kez okundu.
Prof. Dr. Aziz Ekşi, tarımın, ”aile çiftçiliği” veya “şirket tarımı” yol ayrımına geldiği noktada olduğumuzu belirterek, doğrusunun aile çiftçiliği, yaygınlaşması için de köykent yaklaşımının şart olduğunu söyledi.
“Şirket tarımı, verim açısından olumlu fakat tarımın sürdürülebilirliği ve ekolojik denge açısından tartışmalıdır. Ayrıca kente göçü hızlandıracağı açıktır. Aile çiftçiliği ise verim açısından tartışmalı fakat tarımın sürdürülebilirliği ve ekolojik denge açısından olumludur. Kente göçü ise yavaşlatacağı açıktır. Ancak yaşaması ve yaygınlaşması için köykent yaklaşımı ile uygulanması gereklidir” diyen, Türkiye’de ilk Köykent Projesi’nin uygulandığı Mesudiyeli Gıda Mühendisi Prof. Dr. Aziz Ekşi, “Bu nedenle köykent projesine ilişkin bilgilerimizi yenilemenin zamanıdır” dedi.
“Başarısız değil, yarım bırakıldı!”
Kamuoyunda bu projenin başarısız olduğu şeklindeki yaygın kanının doğru olmadığına da dikkati çeken Prof. Dr. Aziz Ekşi, fakat bu algının gerçeği yansıtmadığını, esas gerçeğin projenin başarısız olduğu değil, yarım bırakılması olduğunu söyledi.
Köykent projesinin, eski Başbakanlardan Bülent Ecevit ile özdeşleşen bir kırsal kalkınma kavramı olduğuna da vurgu yapan Ekşi, şunları kaydetti;
“O’nun ‘40 yıllık hayalim’ dediği bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım 1960’lı yıllarda; ‘ortanın solu’ hareketi ile gündeme gelmiştir. Hareketin en güçlü söylemlerinden biri de kalkınmanın ‘köylüden başlayacağı’dır. Köykent projesi, işte bu hedefi gerçekleştirmenin yoludur. O dönemde köylü oldukça yoksuldur ve kırsal yaşam gerçekten çok geridir. Bu nedenle söylem, kırsal kesimde hemen karşılığını hemen bulmuş ve dağdan, taştan yankılanmaya başlamıştır.
Mithat Paşa’nın fikri
Köykent projesinin en önemli özelliği bize özgü olmasıdır. Bir yönü ile Mithat Paşa’ya kadar uzanmaktadır. M. Paşa, ilk tarım-kredi kooperatifini kuran(1862) kişidir ve B. Ecevit’in de etkilendiği bir devlet adamıdır. Söz konusu kooperatifin kurulduğu kasaba(Pirot) o dönemde Şarköy(şehirköy) adını taşımaktadır.
Köykent projesinin, M. Kemal Atatürk’ün “köylü milletin efendisidir” sözü ve 1932 yılında tasarladığı “Cumhuriyet köyü” projesi ile de tarihsel bağı görmezden gelinemez. Cumhuriyet köyü, köylere öğretmenevi, mesire yeri vb. yapılmasını öngören fakat o yıllarda hayata geçirilemeyen bir projedir.
İlk Van ve Bolu’da başladı
2000 yılında Mesudiye’de başladı
Köykent projesinin ikinci uygulaması 2000 yılında Ordu/Mesudiye/Çavdar köyü ve yöresinde başlıyor. Toplam 9 köyü kapsayan uygulamada ulaşım, elektrik iletişim sistemleri yenileniyor. Sağlık merkezi, ilköğretim okulu, ağaç işleme fabrikası kuruluyor. Köylüler kalkınma kooperatifi çatısı altında toplanıyor ve yörede yaşam değişmeye başlıyor. Tam bu noktada proje bir kez daha yarım kalıyor. Neden aynıdır. 2002 yılındaki erken genel seçim sonucunda Ecevit’in iktidardan ayrılması ve gelen iktidarın projeye soğuk bakmasıdır.
Çiftçi tarlasını terk ediyor!
Dolayısı söz konusu olan “başarısız bir proje” değil, “yarım kalan bir uygulama”dır. Projeden beklenen; kente göçün önlenmesi, çiftçinin tarlasını ekmesi, tarımsal üretimin artması ve yaşam kalitesinin yükselmesidir. Eğer uygulama devam etseydi ve bunlar gerçekleşmeseydi kuşkusuz projenin başarısızlığından söz edilebilirdi. Fakat bu gün bunların tam tersini yaşıyoruz. Çiftçi tarlasını terk ediyor, tarımsal üretim geriliyor ve kente göç devam ediyor. Demek ki başarısız olan köykent projesi değil de köykent karşıtı alternatif tarım politikasıdır.
Bu tip projelerin sürdürülebilirliği başlıca iki faktöre bağlıdır. Bunlardan biri ”kamunun kalıcı desteği”, diğeri ise “halkın gönüllü katılımı”dır. Bunlardan birisi eksikse proje başlasa bile devam edemez. 1979 ve 2002 yılında köykent uygulamasının başına gelen budur. Giden ve gelen iktidarın projeye yaklaşımının farklı olmasıdır. Gelen iktidarın projeden desteğini çekmesi ve ortada bırakmasıdır.
Konu hakkında, dönemin başbakanı R.T. Erdoğan ile B. Ecevit arasındaki konuşma ilginçtir. GATA’da hasta ziyareti(10 Mayıs 2003) sırasında gerçekleşen bu konuşmada B. Ecevit özetle; “köykent projesinin yararlı olduğunu, dünyaya örnek gösterildiğini ve iptal edilmesini yanlış bulduğunu” vurguluyor. Başbakan ise; ”konu ile ilgileneceğini ve bilgi vereceğini” belirtiyor. Fakat Dünya Bankası’nın projeye sağladığı 300 milyon dolar düzeyindeki destek nedense kullanılmıyor ve geri çekiliyor.
Köylülerin gücü birleşecek
Oysa Dünya Bankası’nın köykent projesine bakışı oldukça olumludur. Dönemin Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Ajay Chipper’in; “köykent projesinin Türkiye açısından çok yenilikçi ve önemli olduğunu, dünyanın çeşitli yerlerinde de benzeri projeleri desteklediklerini fakat burada uygulanan köykent projesinin kendine özgü karakteristikleri olduğunu ve başka birçok yerde de örnek alınabileceğini” belirten sözleri de bunu doğrulamaktadır.
Ecevit’in Ordu/Mesudiye/Çavdar yöresi köykent projesinin açılışında söylediği; ”köykent ile birleşecek olan köyler değil köylülerin gücüdür” sözü hala kulaklarımdadır. Bunun gibi köylülerin taşıdığı; ”eskiden komşuyduk köykentle kardeş olduk” pankartı da gözlerimden gitmiyor.
Proje raftan indirilmelidir
Köykent projesinin amacı, kısaca kırsalda yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve tarımsal üretimin geliştirilmesidir. İçeriği ise; temel altyapıların (yol, su, elektrik, iletişim vb.) ile sosyal hizmetlerin (eğitim, sağlık, kültür vb.) köy grubu yaklaşımı ile gerçekleştirilmesidir. Bu, projenin kamuya düşen kısmıdır. Köylüye düşen kısmı ise; üretimin kooperatif üzerinden gerçekleştirilmesi ve geleceğin birlikte tasarlanmasıdır.
Köykent yaklaşımı ile kooperatifleşme; aile çiftçiliğini yaşatmanın, tarımsal üretimi artırmanın ve kente göçü yavaşlatmanın da temel koşuludur. Bu nedenle köykent projesini raftan indirmenin ve bu kez yerel yönetimler üzerinden de tartışmanın tam zamanıdır.” Haber merkezi