Öğrencinizin Ölüm Acısıyla Başa Çıkmasına Nasıl Destek Olursunuz?
Anlamasalar dahi birçok küçük çocuk ölümün farkındadır. Ölüm, çizgi filmlerde ve televizyonda sıklıkla karşılaşılan bir konudur ve çocuğunuzun arkadaşlarından sevdikleri birini kaybetmiş olanlar olabilir. Ancak ölüm acısını ilk elden yaşamak çocuklar için farklı ve genellikle de kafa karıştırıcıdır. Yetişkinler olarak çocuğunuzu kaybın getirdiği acıdan koruyamazsınız ancak onun güvende hissetmesini sağlayabilirsiniz. Çocuğunuzun hislerini açıklamasına müsaade ederek ve onu bu yönde cesaretlendirerek ileride işine yarayacak sağlıklı başa çıkma becerileri kazanmasına yardımcı olabilirsiniz.
Çocuklar farklı biçimde acı çekerler
Acı çeken çocuğu hislerini anlatmaya teşvik edin
Gelişimine Uygun Olun
Sonraki hayatı konuşmak
Kendi Acınızı Görmezden Gelmeyin
Rutine Bağlı Kalın
Ciddi sorunları ele alma
Sevdiği birini kaybettikten sonra çocuk bir an ağlayıp sonrasında oyun oynayabilir. Değişken tavırları üzgün olmadığı ya da acı çekişinin bittiği anlamına gelmez; çocuklar yetişkinlerden farklı biçimde çare bulurlar ve oyun oynamak, çocuğun kendini kaybetmesini engelleyecek bir savunma mekanizması olabilir. Sıkıntılı, suçlu, endişeli veya ölen kişiye ya da tamamıyla başka birisine karşı kızgın hissetmeleri olağandır.
Çocukların her ne hissediyorlarsa ifade etmeleri güzel bir şeydir. Birçok çocuk hislerini kelimelerle ifade edemediği için resim çizmek, albüm oluşturmak, fotoğraf albümlerine bakmak ya da hikayeler anlatmak yardımcı alternatif yollar olabilir.
Ölümü anlasa bile bir çocuğun ölüme nasıl tepki vereceğini bilmek zordur. Çok fazla bilgi paylaşmayın; çocuğa çarpıcı gelebilir. Bunun yerine onun sorularını yanıtlamaya çalışın. Çok küçük çocuklar genellikle ölümün sürekli olduğunu kavrayamaz ve işlerini yapıp sebzelerini yerlerse sevdikleri ölü kişinin geri geleceğini düşünürler. Psikiyatrist Gail Saltz’a göre “Çocuklar ölümün kötü olduğunu anlıyorlar, ayrı kalmak hoşlarına gitmiyor ama ‘sonsuzluk’ fikri henüz onlarda yok.”
Okul çağındaki çocuklar ölümün sürekliliğini anlıyorlar ama onların da birçok sorusu olabiliyor. İçtenlikle ve netlikle yanıtlayın. Her şeyi yanıtlamanız mümkün olamaz; önemli olan çocuğunuzun size ulaşabilmesidir.
Ölümden bahsederken asla güzellemelerde bulunmayın. Çocuklar son derece “düz anlamlı” anlarlar ve sevdikleri birinin “uyuduğunu” duymak korkutucu gelebilir. Çocuğunuzu uyumaktan korkutmanın yanında bu tür güzellemeler ileride ihtiyacı olacak başa çıkma becerileri geliştirmesini engelleyecektir.
Cenazeye katılıp katılmamak tamamıyla size ve çocuğunuza bağlı bir karardır. Cenazeler bitiş sağlamaları açısından faydalıdırlar ama bazı çocuklar bu kadar yoğun bir deneyime hazır olmayabilirler. Çocuğunuzu asla cenazeye katılmaya zorlamayın. Eğer çocuğunuz gitmek isterse ne göreceğini ona anlatın. Cenazelerin üzücü olaylar olduğunu, bazı insanların ağladığını göreceğini açıklayın. Eğer bir tabut olacaksa, çocuğunuzu buna da hazırlamanız gerekir.
Unutmayın ki en iyi biçimde hazırlanmış çocuk bile üzülebilir ve beklenmedik davranışlar sergileyebilir. Dr. Saltz “Çocuklar isteyeceğiniz ya da umduğunuz biçimde davranmayacaklardır.” diye uyarmaktadır. “Eğer cenazenin en iyi yol olmadığına karar verirseniz, hoşça kal demek için başka yollar da mevcut.” Bir ağaç dikmek, hikayeler anlatmak ya da balon uçurmak bir çocuk için alternatif bitişler olabilir.
Dr. Saltz şu gözlemde bulunmaktadır: “Sonraki hayat fikri acı çeken bir çocuk için çok yardımcı olabilir.” Eğer sonraki hayatla ilgili dini inançlarınız varsa onları paylaşmanın tam zamanıdır. Dindar biri değilseniz bile bir kişinin başkalarının kalbinde ve aklında yaşamaya devam ettiği fikriyle çocuğunuzu rahatlatabilirsiniz. Ayrıca kaybettiğiniz kişiyi temsilen bir albüm oluşturabilir ya da bir şeyler dikebilirsiniz.
Çocuklar genellikle ebeveynlerinin acı çekme davranışlarını taklit ederler. Üzgün hissetmenin normal olduğunu çocuğa göstermesi açısından duygularınızı ifade etmeniz önemlidir. Ancak fevri ya da kontrolsüz biçimde tepki vermek çocuğa acıyla başa çıkmanın sağlıksız yollarını öğretir.
Çocuklar rutinlerle son derece rahatlarlar. O nedenle yalnız kalmaya ihtiyacınız varsa çocuğun hayatını olabildiğince normal şekilde devam ettirecek akrabalar ya da arkadaşlar bulmaya çalışın. Sevilen kişinin ölümüne üzülmek önemli olsa da çocuğunuzun hayatın devam ettiğini de anlaması gereklidir.
Birçok çocuk için evcil hayvanlarının ölümü ölümle ilk karşılaşmaları olacaktır. Çocukların evcil hayvanlarıyla kurduğu bağ çok güçlü olduğundan ölümleri son derece üzücü olacaktır. Bu durumun önemini azımsamayın ya da hemen başka bir hayvan almayın. Aksine, çocuğunuzun köpeği ya da kedisi için üzülmesine fırsat verin. Bu, ölümü ve ölümün sağlıklı ve duygusal açıdan destekleyici biçimde üstesinden gelmeyi öğretmek için bir fırsattır ayrıca.
Çocuklar açısından büyükanne-babanın ölümü de sıklıkla karşılaşılan bir durumdur ve “Sırada annem mi var?” gibi çeşitli sorulara yol açar. Çocuğunuza muhtemelen daha uzun yıllar yaşayacağınızı anlatmanız gerekir.
Bir ebeveyni kaybettikten sonra çocuklar doğal olarak geride kalan diğer ebeveyn ya da kendilerine bakanlar için endişelenirler. Çocuğa sevildiğinin ve kendisiyle hep ilgilenileceğinin garantisini verin. Bu süre zarfında diğer aile üyelerinden fazladan bakım yardımı almak, iyi bir fikirdir. Dr. Saltz da bir ebeveyn ya da kardeş ölümü gibi dikkat edilmesi gereken ölümlerde terapiyi önermektedir. “Diğer aile üyeleri de acı çektiği için çocuklar onlarla konuşamadıklarını hissettiklerinde terapi bir çıkış yolu olmaktadır.”
Eğer çocuğunuz aşırı derecede üzgünse ve üzüntüyle, kayıpla başa çıkamıyorsa uyum bozukluğu yaşıyor olabilir. Uyum bozukluğu, acı verici ya da sarsıcı bir olay yaşadıktan sonra bazı çocuklarda gelişen ciddi ve sıkıntılı bir durumdur. Bir kaybın ardından çocuğunuzun sağlıklı biçimde iyileştiğini düşünmüyorsanız çocuğunuzun doktoruna danışmanızda fayda olacaktır.
Çeviren: Burcu Yalçınkaya
Dosya | Çocuk ve Travma yazı dizimizin diğer konusu olan Öğrencinizin Travma Yaşadığına Dair Beş İpucu başlıklı makalemizi okuyabilirsiniz.
Önceki İçerikÖğrencinizin Travma Yaşadığına Dair Beş İpucu
Sonraki İçerikKendini Korumak ve Saygı Duymak: Çocuklara Sınırları Nasıl Öğretelim?
Motivasyon Stiliniz Çoğunuza Heyecan Veriyor mu?
Başarılı Çocuk Yetiştiren Ailelerin Uyguladığı 5 Acı Reçete!
Gözlerinizin İçine Bakan Bir Sınıf Yaratmak İçin Öğrencilerinize Sorabileceğiniz Sorular
Çocuğunuzun Oyunundan Onun Hakkında Neler Öğrenebilirsiniz?