"O sıkıntılı, zulümlü ve zulmetli geceye ısındırmak için, yalancı, muvakkat lâmbalarla tenvir ettin. O lâmbalar sürurla beşerin yüzüne tebessüm etmiyorlar. Belki beşerin ağlanacak acı hallerindeki eblehâne gülmesine, o ışıklar müstehziyâne gülüp..." İzah? | Sorularla Risale
Yalancı ve geçici lambalar, menfi felsefenin aklı öne sürerek akıl ile müşkülleri halletme metodudur. Yani lambadan kast edilen şey, vahye teslim ve tevekkül etmeyen salt akıldır. Evet, akıl, etrafı yarım yamalak ışıklandıran bir cep feneri gibidir.
Yıldız böceği küçük ışıkçığına itimat edip güneşin ışığına meydan okuduğu için, zifiri karanlığa mahkum olmuş. Bunun gibi filozoflar da vahiy güneşine teslim olmayıp kendi kafa fenerlerine itimat ettikleri için, kainat karanlığı içinde taklidi bir imanı zor elde etmişler. İbn-i Sina’nın "Haşirde akıl ile gitmek imkansız, ama iman ile teslim oluruz." sözü, salt akılın olayları anlamakta ne kadar aciz ve ihatasız olduğunu gösterir.
Ama akıl vahyin teslimiyetine ve terbiyesine verildiği zaman, şu kainatın en ince ve en müşkül meselelerini açan bir anahtar hükmüne gelir. Kainatın ali ve yüksek bir mütefekkir nazırı olur. Ve insana istikameti gösteren kamil bir rehbere dönüşür.
Üstad Hazretlerinin, vahyin karşısında aklın acizliğini anlattığı şu temsili hikaye meseleyi gayet güzelce özetlemektedir:
Buradaki el feneri, felsefenin itimat ettiği akıl ve lamba oluyor. Aklın yarım yamalak ışığı ise insana saadet değil az buçuk neşesini de kaçıran tuhaf ve alaycı bir azap aracıdır. Bu yüzden bir çok insan akıldan kurtulmak için başını meyhaneye sokuyor ya da bir takım fanteziler ile aklın tacizinden kendini kurtarmaya çalışıyor. Yani felsefinin nur ve saadet olarak gördüğü aklın, aksi ile onlara azap kaynağı olması trajikomik bir durumdur.
Kategorisi: Beşinci Nota | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 2249 | Word indir | Pdf indir