Hesap içinde hesap, Efrin Operasyonu başladı ama...
Son günlerde Reisi Cumhur Erdoğan’ın neredeyse takıntı haline getirdiği Efrin operasyonuna start verildi, hem de kurulduğu tarihten bu yana gelen her iktidarın ideolojik aygıtı haline getirilen Diyanet İşleri Başkanlığı’nın duaları eşliğinde…
Uzun süredir masada tutulan Efrin Operasyonu ile ilgili şüphesiz çok şey söylendi, yazıldı; söyleniyor, yazılıyor; daha çok şey söylenip yazılacaktır da.
Rojava Kürtlerinin yumuşak karnı olarak Efrin baştan beri izole edilmiş durumuyla Erdoğan’ın hedefindeydi. Hatta o denli hedef haline getirildi ki Türkiye’nin beka soruna bağlanan Efrin, iktidar tarafından sahip olduğu potansiyelinin çok üstünde olumsuz anlamlar yüklenerek adeta ülke istikrarının önündeki büyük tehdit sıralamasında ısrarla ilk basamaklarda tutuldu.
Kontrol sahasında yer alan Efrin’i bugüne kadar koruma altında tutan Rusya’nın, Türkiye’nin operasyon kararı vermesinin ardından koruma şemsiyesini kaldırması ve Ankara’ya yeşil ışık yakması ilk etapta şaşırtsa bizleri, akıl hakim oldukça duygularımıza anlam vermeye başladık: İdlib’i Ruslara dolayısıyla Esad’a veren Ankara, karşılığında Efrin’e almış görünüyor.
Rus kontrol Bölgesi olması nedeniyle ABD’nin izlemekle yetindiği bu pazarlık ve sonrasındaki operasyon ile eş güdümlü İdlib’e dönük Esad ordu birliklerinin Rusların desteğiyle geniş çaplı harekata girişmesi şaşırtıcı değil artık.
Yazımızın başlığında da kullandığımız gibi Efrin operasyonunun doğuracağı sonuçlar, Suriye iç savaşına müdahil olmuş tüm güçler açısından pay alınacağı bir gelişme olacaktır.
Örneğin Türkiye ile başlayalım…
Erdoğan iktidarı, tüm gücüyle Efrin’e saldırmakla hem Kürtlerin kinini katmerleştirdi hem de ülkesini Suriye bataklığına daha fazla itmiş oldu ki bunun çıkışı olmayabilir. Görsel basını tümüyle kontrolüne alarak ekranlardan üstüne basa basa hedeflerinin Kürt kazanımları olmadığını, hedeflerinde PKK olduğunu söylese de kendine taparcasına itaat etme durumundaki muhafazakar kitle dışında hiç bir kesimi inandıramaz artık. Kendisine destek vermemiş hangi Kürde sorsanız alacağınız yanıt net ve ironiktir: “Madem AK Parti iktidarı, hedeflerinde yalnızca PKK olduğunu söylüyor neden o halde Irak Kürtlerine de sırtını dönüp, İran’ın kucağına attı!”
Bugünlerde AKP’ye muhalif tüm Kürtlerde oluşan düşünce bu paralelde.
Bunun yanısıra Efrin karşılığında İdlib’i rejime vererek AKP, güvenilmez bir iktidar olduğunu dünya Müslümanlarına bir kez daha göstermiş oldu. Zira başından beri Esad rejimine muhalif tüm ÖSO unsurlarını doğrudan yahut dolaylı destekleyen AKP iktidarı, Halep’in muhaliflerin elinden çıkması sonrasında hayallerini süsleyen Yeni Osmanlıcılık politikasının da çöpe gittiğini anlayarak ve bu minvalde Suriye politikasında keskin bir dönüş yaparak, yalnızca Kürtlere karşı konumlanmaya indirgedi koca ülkenin dış politikasını ve güvenlik algısını. Üstelik Kürtler derken yalnızca Suriye Kürtlerini değil, Irak Kürdistanı’nı da kast etmekteyiz.
Böylece cihan imparatorunun takipçileri olduğunu iddia eden ve dış politikasını ‘Yeni Osmanlıcılık’ üzerine bina eden Erdoğan ve iktidarı, hedefini küçülte küçülte devletsiz, sahipsiz Kürtlerle mücadele etmeye indirgemiş algısını vermektedir. Elbette gerek Irak Kürdistanı’nın İran işgaline terk edilmesi ile Rojava Kürtlerinin yumuşak karnı durumundaki Efrin operasyonu, geleceğe dönük seçim yatırımı kokusunu keskin şekilde bizlere vermektedir.
Ülke içinde giderek kötüye giden ekonomiden kaynaklı huzursuzluğu, suni düşmanlar yaratarak bertaraf etme çabası oldum olası otoriter rejimlerin başvurduğu yegane politikalardandır. O nedenle olacak ki, yüzyıldır İttihat Terakki ve ardılı durumundaki Kemalist kadroların itina ile gözettiği paranoyaklığa varan “Etrafımız düşmanla dolu”, “Türkün Türkten başka dostu yoktur” algısı, ülke yönetimine ve kurumlarına hakim oldukça AKP yönetiminin de iştahla sarıldığı temel dayanaklar olmaya başladı. Keza Türk milliyetçiliği, vatan sevgisi, bayrak kutsallığı, iktidarın ülkeyi yönetmedeki beceriksizliklerini örtbas etmeye dönük hedef saptırma mekanizmaları haline geldi. Beyinleri Emevici İslam ile terbiye edilmiş, sorgulamaktan yoksun muhafazakar kitlelerin teslimiyetçiliği malum iken bu politikanın ve algı yönetiminin tutmayacağını kim iddia edebilirdi ki!
ABD’nin yanısıra Rojava Kürtlerinin en önemli ikinci destekçisi haline gelen Rusya’nın son yıllarda giderek daha derinlikli bir Kürt politikasının oluştuğuna inanmaya başlanmıştı. Zira Irak Kürdistanı’na dönük enerji anlaşmalarıyla ekonomi ekseninde ağırlığını hissettirmeye başlayan Putin Rusyasının Rojava ile siyasi ve askeri temelde derinleşen ilişkileri Kürtlerde olumlu karşılık buluyor, Türkiye ve Esad rejiminin olası saldırıları karşısında ABD ve Rus güvenlik şemsiyesi, Kürtlerde bir parça rahatlama sağlıyordu. Oysa son gelişmeler, PYD ve silahlı kanadı YPG’de soğuk duş etkisi yaptı.
Kısaca Fırat Nehri’nin batısında kalan ve Rus hava gücünün kontrolünde olan Efrin kantonuna yönelik Türk savaş uçaklarının ağır bombardımana başlaması, Rusların tarihte olduğu gibi bir kez daha Kürtleri harcadığını göstermiş oldu. Konuya aşına kesimlerin hatırlayacağı gibi Rusların Kürtleri ilk harcayışı 1930’larda kurulan ve ömrü yalnızca 7 yıl süren ve Kafkas Kürdistanı olarak da anılan Kızıl Kürdistan’dan desteğini çekerek, bu bölgeyi Azerilerin ve Ermenilerin kucağına atması sonucu gerçekleşmişti. İkinci Rus ihaneti, yine kendi fiili desteğiyle günümüz İran’da kurulan Mahabad Kürt Cumhuriyeti’nden siyasi ve askeri desteğini çekerek gerçekleşmişti. Bugünlerde Efrin özelinde ise zihinlerimizde acaba bu Rusların Kürtlere üçüncü ihaneti mi diye geçirmeden edemiyoruz. Süreci sağlıklı okuyabilmek ve sağlıklı analiz edebilmek için henüz erken, zira Rusların İdlib karşılığında sahiden Efrin’i Türkiye’nin kucağına atmasının yalnızca İdlib’i teslim almak olduğuna inanmak çok zor. Çünkü halihazırda İblib, zaten Esad rejimi ve destekleyici güçlerin ağır kuşatması altında dolayısıyla düşmesi an meselesiydi, üstelik kısa sürede önemli ilerlemeler sağlandığı ortadayken, tüm Kürtleri kaybetme pahasına Rusların, TSK’yı ve ÖSO gruplarını Efrin’den içeriye buyur etmesi salt İblib ile açıklanamaz.
Rusların tercihini Erdoğan iktidarından yana kullanmasının daha önemli nedeni Soğuk Savaş eseri Atlantikçi - Avrasyacı çekişmesinde stratejik bir konumda yer alan Türkiye’yi Batıcı yani Atlantikçi eksenden koparma çabasıdır. Hatta Rus stratejistlerin eserlerinde ısrarlı bir şekilde bunu ele aldıkları görülebilmektedir.
Batı ile ilişkileri hayli sorunlu Erdoğan ve iktidarının yerine Türkiye’yi yönetebilecek başka bir siyasi oluşumun dış politika tercihini Atlantikçi eksenden yana kullanacağını ön görmüş olacak ki Putin Rusyası, Esad rejimine rağmen ve Türkiye ile tüm uyuşmazlıklara rağmen Erdoğan ile ilişkilerini olumlu zeminde tutma çabasında. Lakin kısa vadede Rusların menfaatine olsa da bu politikanın orta ve uzun vadede ciddi bir getirisi olmayacaktır. Zira Erdoğan’ın düşünce dünyasında “Osmanlıcılık” ateşi sürekli harlanan bir hedeftir. Bu hedefte Atlantikçi eksen Erdoğan için ne mana ifade ediyorsa Avrasyacı eksen de aynı manaya haizdir.
Ruslar bu hamleleri ile hem Kürtlere hem ABD’ye hem de ilişkilerini derinleştirme çabasındaki Türkiye’ye bazı mesajlar vermiş oluyor.
Kürtlere verdiği mesaj: ABD ile yakınlaşmanın ağır bedeli olacağıdır, Efrin bunun yalnızca başlangıcıdır.
Türkiye’ye verdiği mesaj: ABD senin düşmanındır, NATO ise seni dizginleme mekanizmasıdır, tek çözümün Avrasyacı eksene dahil olmandır.
ABD’ye verilen muhtemel mesaj ise oldukça çarpıcıdır: Bölge benim kontrolümde, bölge devletleri benim çekim alanımda, oyununu bozacak güce sahibim.
Efrin kantonunu yem eden Rusların, Türkiye’ye dönük hedeflerinin ve beklentilerinin çıtası yükselirken; ABD’nin Rusya’yı ve Türkiye’yi büyük bir tuzağın içine çektiğinin farkında değildir. Efrin’i ele geçirme operasyonunun başladığı günden bu yana ABD’li yetkililerin sessiz ve soğukkanlı tutumları kafalarda ciddi soru işaretleri oluşturmaktadır.
Muhtemeldir ki ABD, Türkiye’yi Efrin bataklığına çekerek, operasyon uzadıkça eninde sonunda Ankara’nın Şam ve Moskova ile aralarında ihtilafların oluşacağını ön görmüş olsa gerekir. Beyaz Saray’ın ısrarla bu bölgenin Rus kontrol sahası olduğunu, buna müdahale durumunun olmadığını dillendirmesi tüm şimşekleri Ruslar üzerine çekme hamlesidir ve şuana kadar bunu başardığını da belirtmek gerekir. Böylelikle hem ABD ve Rusya arasında kalan Kürtleri tümüyle kendi tarafına çekmiş olacak, dolayısıyla Rusların Kürt politikasına ciddi bir darbe vurulmuş olacak hem de Ankara ile Şam rejimi ve Moskova arasında sahada ihtilafların ortaya çıkmasını bekleyecektir. Dolayısıyla Türkiye’nin ve Rusya’nın kazanmış gibi göründüğü Efrin hamlesinin asıl kazananının ABD olma ihtimali güçlenebilir.
Efrin operasyonu ile dikkatlerin yoğunlaştığı diğer devletler ise Suriye ve İran oldu. Operasyondan hemen önce en tepe ağızlardan Suriye rejiminin Türkiye’ye dönük tehditvari çıkışlarının muhtemeldir ki ne sahadaki aktörler açısından ne de bölge kamuoyu nezdinde ciddi bir karşılığı olmadı. Aynı şekilde operasyonun başlaması ile giderek sesini yükselten İran’ın da bu hamlesinin tek anlamlı gerekçesi kendi Kürtlerine “operasyona karşıyım” mesajı vermekten öte bir ağırlığı yok. Öyle ya İran’ın Kerkük işgali karşısında sessiz kalan Ankara’ya karşı, Tahran’ın da Efrin operasyonuna sessiz kalması anlaşılır bir durumdur.
Çizdiğimiz bütün bu perspektifler ışığında ortaya çıkan görüntü Kürtler ile ilgili olanıdır. Dolayısıyla Efrin operasyonunun Kürtlerde oluşturacağı en belirgin toplumsal sonuç, bölge ülkelerine ve rejimlerine karşı güvensizliğin derinleşmesi olacaktır. Osmanlı’nın parçalanmasından itibaren kendi topraklarında barış ve huzur ortamından yoksun bırakılan Kürtlerin umutları başka bahara ertelendiği ve motivasyonları önemli oranda kırıldığı sanılabilir. Gerçekler ise bundan biraz daha farklı şekil almaktadır. Ne Kürtler eski Kürtlerdir, ne de bölgesel denklemler eski temeller üzerinden şekillenmektedir. Üstelik geçmişe oranla bölgesel dengeleri, denklemleri iyi okuyan bir halk var artık ve bu halk tarihte hiç olmadığı kadar bölgede etkili, istekli ve direngen bir aktör olma yolunda çok mesafe kaydetti.
Algısı açık, hissiyatı güçlü bir dostumun belirttiği gibi: “Kürtlere barışı ve huzuru vermeyen hiç bir gücün kendisi de barışı ve huzuru bulamaz.”