Olaya Dayalı Metinlerde Tema
26.04.2015 tarihinde 9. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.
Tema: Bir metinde verilmek istenen temel düşünceye tema denir. Diğer bir ifadeyle Yazarın okuyucuya iletmek istediği mesajadır.
Anlatmaya bağlı edebî metinlerde tema, metindeki olay örgüsüne hâkim olan çatışmanın en kısa ifadesidir.
Çatışma ise, olay örgüsünü gerçekleştiren kişilerin durumları, amaçları, hareketleri, kişilikleri bakımından birbirlerine ya da kendi kendilerine karşı olmaları durumunda ortaya çıkan hayat karşıtlığıdır.
Anlatmaya bağlı edebî metinlerde olay örgüleri, çoğunlukla insanların hayal, tutku ve istekleri üzerine kurulur. Kişiler bu hayal, tutku ve istekleri gerçekleştirmeye başladıkları andan itibaren metindeki çatışma da belirginleşmeye başlar.
Söz gelimi bir romanın erkek başkahramanı ile kadın başkahramanı birbirlerine âşık olur; ardından belli bir süre buluşur, görüşür, mutlu olurlar. Bu olaylar metinde belli bir yere kadar anlatılır, belli bir yerden sonra metindeki çatışma belirginleşmeye başlar. Bu çatışma genellikle başkahramanlarla rakip, düşman ya da arabozucular arasında yaşanır.
Metindeki çatışma başka şekillerde de oluşabilir. Söz gelimi âşık, aşkına karşılık bulamaz ya da âşık olduğunu karşı tarafa söyleyemez veya iki taraf da birbirini sever, bu kez de kişilerden biri yaşadığı şehri bir nedenden ötürü terk etmek zorunda kalır; araya ayrılık, hasret girer ya da toplumsal, ekonomik, kültürel farklardan ötürü âşıklar birbirlerine kavuşamaz. Bütün bunlar metin incelemesinde çatışma kavramı bağlamında ele alınır.
Edebi metinlerde iyi- kötü, zengin –fakir, sınıf farklılıkları, asil(soylu)- sıradan kişi, din farklılıkları, kültürel farklıklar, aile içi çatışmalar, kuşak çatışması, siyasi kimlik gibi birçok çatışma olaya dayalı metinlerde görmek mümkündür.
Anlatmaya bağlı edebî metinleri incelemenin birinci aşamasında metinle zihniyet arasındaki ilişkinin belirlendiğini, öikinci aşamasında ise metnin yapı bakımından çözümlendiğini belirtmiştik. Bu metinleri incelemenin üçüncü aşamasında metnin temasının belirlenmesi vardır.
Anlatmaya bağlı edebî metinlerin temaları belirlenirken “Metni meydana getiren birimlerin ortak paydası nedir?” sorusuna cevap aranır. Alınan cevabın en kısa ve kesin ifadesi (aşk, kıskançlık, yalnızlık, yaşama sevinci, ölüm korkusu, intikam, kahramanlık vb.) metnin temasıdır.
Örnekler: Tahir ile Zühre’den:
Düşman düşmanlığını yapmış. Gene Karadiken varıp fitlemiş bunu. Padişah dönüp kapıkullarına el etmiş, onlar da gidip bağlamışlar Tahir’i kollarından ve sürüye sürüye götürmüşler saray katına. Karısının şerrine uğradığı günden beri Tahir’e diş bileyen padişah, köpürüp küplere binmiş: “A tuz, ekmek haini! Şimdi senin boynunu cellada verirdim ama o yeşil başlı derviş gözümün önüne geldi, ona bağışlıyorum seni. Girmesine kanına girmeyeceğim ama ömrünü gününü zindanlarda çürüteceğim. Bundan geri, Zühre’m yıldız olsa başına doğmayacak senin!” deyip demir kuşaklı pehlivanların önüne katarak Mardin Kalesi’ne yollamış onu. Ama bu yol Zühre’nin köşkünün önünden geçiyormuş. Bakalım Tahir ne demiş:
Ne darağacı ne zindan
Gönül geçer mi yârdan
Gözü çıkası baban
Sürdü beni bu diyardan
Zühre korktuğuna uğrayınca ne diyeceğini bilememiş:
İnan Tahir sözüme
Ateş düştü özüme
Sensiz bu yalan dünya
Zindan olur gözüme
Yukarıdaki parça, aşk temalı bir halk hikâyesi olan “Tahir ile Zühre”den alınmıştır. Metindeki temel çatışma, âşıkların (Tahir ile Zühre’nin) birbirlerine kavuşmalarının ve mutlu olmalarının arabozucu rakip ve kıskanç kişiler(kötü) tarafından sürekli engellenmesidir. Yine bu metinde din farklılığı da bir çatışma olarak sunulmuştur. Metinde iyi kötü çatışması da dikkat çeker. Tahir’in yardımcısı iyi karakteri Zühre’nin annesi kötü karakteri ortay koyar.
İlgili Terimler : Olaya dayalı metinlerde çatışma, Olaya Dayalı Metinlerde Tema