Gyrgyz protestçileri aslynda näme isleıärler?
Protestçiler Gyrgyzystanyň parlamentiniň howlusynyň derwezesine dyrmaşıarlar, 3-nji oktıabr.
3-nji oktıabrda protestçileriň Gyrgyzystanyň parlamentiniň howlusynyň derwezesine dyrmaşyp başlan pursatyndan başlap, köpler olaryň isleıän zadyna şübhe bilen garap başladylar.
Resmi taıdan aıdylanda, olar hökümetiň iş başyndan çekilmegini talap etmek üçin ıygnandylar. Sebäbi şu hepde premıer-ministr Jantöre Satybaldyıew bir kanadalynyň eıeçiligindäki altyn magdanyny millileşdirmegi ret edipdi. Bu magdan Gyrgyzystanyň iň girdejili senagatlarynyň biri bolup, ol ıurduň Umumy içerki önüminiň 10 prosentini emele getirıär.
Emma ençeme synçylar bulagaıçylyk, polisiıanyň göz ıaşardyjy gaz ulanmagy we "Ata-Žurt“ partiıasynyň agzasy bolan guramaçylaryň esasy üçüsini tussag etmegi bilen tamamlanan protestleriň kän bir magdan bilen dahylly bolman, esasan syıasy meseledigini aıdıarlar.
"Erkin ıol" ıaşlar hereketiniň ıolbaşçysy Möwlan Askarbekow "Ata-Žurt“ oppozision fraksiıasynyň ıolbaşçysy, protestleriň guramaçylarynyň biri bolan Sadyr Japarowy 2010-njy ıylyň aprel aıynda bolan köpçülikleıin protestlerde öz eden jenaıatyndan jemgyıetçiligiň ünsüni başga ıana sowmak üçin bu protestleri gurnamakda aıyplady. Agzalıan jenaıat işi soňky döwür has hem üns merkezine düşüpdi.
"Biz Kumtoryň millileşdirilmegi baradaky inisiatiwany goldaıarys, emma biz protestlere gatnaşmazlyk barada karar aldyk. Onuň maksady başgady. Sadyr Japarow bu ıygnagy özüni goramak we özüne syıasy abraı gazanmak üçin gurnady" diıip, Askarbekow aıdıar.
Protestlerden bir gün soň, internetde çap edilıän bloglarda Askarbekow bilen partiıa lideri, öz tarapdarlaryndan häkimiıeti eıelemäge kömek etmegi soran Kamçybek Taşiıewiň "ıasama häkimiıet agdarylyşygyny" gurnandygy baradaky çaklamalar peıda boldy.
"Bişkekde käbirleri Taşiıew korrupsiıa aıyplamalary bilen däl-de, rewolıusioner hökmünde türme tussaglygyna hökümet edilmek isleıär diıip, pikir edıärler" diıip, regional analitik Erika Marat Twitterde ıazdy.
Başgalary bolsa "Ata-Žurt" partiıasynyň web sahypasynyň pornografik haker hüjüminiň pidasy bolandygyny bellediler. (Bu saıt soňra öçürildi).
Protestler 4-nji oktıabrda hem dowam etdirildi. 500-e golaı demonstrant Taşiıewiň dogduk mekany bolan Jalalabad şäherinde ıygnanyşyp, Taşiıewiň, Japarowyň we partiıanyň ıene bir agzasy bolan Talant Mamytowyň azat edilmegini talap etdiler. Olara zor bilen häkimiıeti eıelemäge synanyşmakda aıyplama bildirilip bilner.
Şeıle protestler demirgazyk-günorta bölünişiginden ejir çekıän Gyrgyzystanda hemişe alada döredıär.
2010-njy ıylda ıurduň günortasynda ıerleşıän Oş şäherinde ıüze çykan ganly etniki çaknyşyklar demirgazykdaky Bişkekde durnuksyzlygyň dowam etmek ähtimallygy baradaky aladalary güıçlendirdi.
Esasan hem ıurduň günortasyndan goldaw tapıan "Ata-Žurt" partiıasy Gyrgyzystanyň parlamentindäki iň uly partiıadyr. Emma ol Satybaldyıewiň parlamendäki koalisiıasynyň bölegi däldir. Bu ıagdaı bolsa, Kumtor barada alnan soňky kararda bolşy ıaly, bu partiıany kabul edilıän esasy kararlarda täsirsiz goııar.
"Ata-Žurt" partiıasynyň oppozisiıadaky döwri bu partiıanyň agzalaryny nyşana alıan ençeme jenaıat işleri bilen hem tanaldy.
Japarowa bildirilıän aıyplamalar bilen birlikde, bu partiıanyň agzasy, Bişkegiň öňki häkimi Nariman Tuleıew hem para alamakda aıyplanyp, häzir tussaglykda saklanıar. Partiıanyň başga bir agzasy Nurlan Süleımänowa garşy hem jenaıat işi gozgaldy.
Kumtor magdany baradaky kanuny aladalar bolsa saklanyp galıar. Gyrgyz parlamentiniň buırugy bilen, häzir bu ıer howpsuzlyk we daşky gurşaw barlaglaryndan geçirilıär.