KURUMLAR VERGİSİNDE YER ALAN İSTİsNA VE MUAFİYET HÜKÜMLERİNİN SERMAYE BİRİKİMİNİ VE ŞİRKETLEŞMEYİ TEşvİK EDİcİ YÖNÜ
Download "KURUMLAR VERGİSİNDE YER ALAN İSTİsNA VE MUAFİYET HÜKÜMLERİNİN SERMAYE BİRİKİMİNİ VE ŞİRKETLEŞMEYİ TEşvİK EDİcİ YÖNÜ"
1 T.c. DOKUZ EYLÜL ÜNİvERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ MALİYE BÖLÜMÜ KURUMLAR VERGİSİNDE YER ALAN İSTİsNA VE MUAFİYET HÜKÜMLERİNİN SERMAYE BİRİKİMİNİ VE ŞİRKETLEŞMEYİ TEşvİK EDİcİ YÖNÜ (İZMİR İLİ İÇİN UYGULAMALı BİR ÇALIŞMA) DOKUZ EYLÜL ÜNİvERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJESİ SONUÇ RAPORU PROJE NO'SU : İZMİR
2 içindekiler PROJEDE YER ALAN ÖGRETİM ELEMANLARI TAKDİM 4 GİRİŞ 6 BİRİNCİ BÖLÜM KURUMLAR VERGİSİNE TEORİK VE TEKNİK YAKLAŞıMLAR i-kurumlar VERGİSİNİN YERİ VE ÖNEMİ... 7 II - KURUMLAR VERGİSİNİN KONUSU... 8 III- KURUMLAR VERGİSİNDE MÜKELLEF VE MÜKELLEFİYET 8 IV - KURUMLAR VERGİSİNDE İSTİsNA VE MUAFİYET... 9 İKİNCİ BÖLÜM KURUMLAR VERGİSİNİN KURUMLAŞMAyı VE SERMAYE BİRİKİMİNİ rzsvnc EDİCİ YÖNÜ VE ANKET DEGERLENDİRMESİ i-kurumlar VERGİSİNDE YERALAN İSTİsNA VE MUAFİYET HÜKÜMLERİNİN SERMAYE HAREKETLERİNİ VE ŞİRKETLEŞMEYİ TEşvİK EDİCİ yönü II - ANKET FORMUNUN DEGERLENDİRİLMESi SONUÇ EK 23
3 3 PROJE' DE GÖREV ALAN ÖGRETİM ELAMANLARı Prof. Dr. Fevzi DEVRİM Dokuz Eylül Üniversitesi i. i. B. F. Maliye Bölümü Oğretim Uyesi Araş. Gör. Mustafa SAKAL: Dokuz Eylül Üniversitesi İ. İ. B. F. Maliye Bölümü Araştırma Görevlisi Araş. Gör. Metin MERİÇ Dokuz Eylül Üniversitesi İ. İ. B. F. Maliye Bölümü Araştırma Görevlisi Araş.Gör.ABurçin YERELİ Dokuz Eylül Üniversitesi İ. İ. B. F. Maliye Bölümü Öğretim Üyesi)
4 4 TAKDİM Maliye ilmi, bugünkü devlet anlayışına gelinceye kadar, mali olayları klasik devlet görüşü içinde, daha çok da hukuki açıdan ve ekonomik yönünü de dikkate alarak incelemiştir. Kamu ihtiyaçlarının gelişimi sonunda, devletin gerçekleştirmek zorunda olduğu hizmetlerin devamlı artışı ve buna bağlı olarak gerekli finansman sağlanması gittikçe artan bir şekilde önem kazanmıştır. Çünkü, devlet tarafsız olmaktan çıkmış, klasik görevler yanında sosyo-ekonomik amaçların gerçekleştirilmesi bakımından; gerek kamu hizmetlerinin ve gerektirdiği giderlerin planlanması ve gerekse kamu gelirlerinin kaynaklarının belirlenmesi ve bu kaynakların amaçlar doğrultusunda etkin bir şekilde değerlendirilmesi çabası ve bu yöndeki uygulamalar konunun önemini daha da arttırmıştır. Böylece çağdaş devlet anlayışı devletlerin artan ekonomik ve sosyal fonksiyonlarını karşılamak amacıyla devletlerin daha fazla gelir sağlama ihtiyacını doğurmuştur. Bu nedenle günümüzde vergilerin önemi daha da artmıştır. Bunun sonucunda, devletler yeni vergi türleri ortaya çıkarmışlardır. Kurumlar vergisi de, devletin bu şekilde ortaya çıkardığı bir vergi türüdür. Devlet bu şekilde bir yandan gelirini arttırmak için yeni vergi türleri ortaya koyarken, diğer yandan istisna ve muafiyet uygulamaları ile sözkonusu gelirlerinde kısa dönemde azalma meydana getirmektedir.t'muafiyet", vergi kanunlarının hükümlerine göre, mükellef olması gereken bazı kişiler ve kişi gruplarının bu kanunlarla vergi dışı bırakılmasıdır. "İstisna" ise, vergi kanunlarına göre vergilendirilmesi gereken vergi konularının aynı kanunlar uyarınca vergilendirilememesidir. Kurumlar Vergisi Kanunumuzda da "istisna ve muafiyet" hükümlerine geniş bir şekilde yer verilmiştir. Türkiye' de kurumlar vergisine geçildiği 1950 yılından bu yana vergi kanunlarına çeşitli amaçlar ile giren bu istisna ve muafiyetlerin, özellikle 1980 yılından sonra İzmir ili' nde sermaye hareketlerini ve şirketleşmeyi ne ölçüde teşvik ettiğini tesbit etmek amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Çalışma sonunda bu istisna ve muafiyetlerinin kullanımını ve uygulama sonuçlarını gösterebilmek amacıyla hazırlanmış
5 5 olan anket fonnu İzmir ili içindeki özel sektör firmalarının görüşlerini ve düşüncelerini almak amacıyla 100 firmaya gönderilmiş ancak, 60 firmadan cevap alınabilmiştir. Bu anket formnun bir örneği çalışmanın sonuna eklenmiştir. Ülkemizde bu tür araştımı aların henüz yeterince anlaşılamaması nedeniyle çalışmamıza yeterli ilgi ve destek sağlanamamıştır. Bu nedenle çalışmanın önceden planlanan sürede, kapsamda ve etkinlikte gerçekleştirilebilmesi mümkün olamamıştır. Yine de proje büyük gayretlerle çalışılarak tamam-lanabilmiştir. Projede gerçekleştirilen çalişmanın ilgililere yararlı olması dileklerimle üniversitemiz Araştırma Fon Yönetim Kurulu'na, çalışmaya fazla önem vermemiş de olsa, İzmir ilindeki özel sektör fimıalarına, araştırma projesine aktif olarak katılan ve büyük bir fedakarlıkla çalışmalarını sürdüren proje elemanlarına teşekkürlerimi bir borç bilirim. Buca - İZMİR Ekim Prof.Dr. Fevzi DEVRİM Poje Yöneticisi
6 GİRİş 6 "Kurumlar Vergisinde Yer Alan İstisna ve Muafiyet Hükümlerinin Sermaye Hareketlerini ve Şirketleşmeyi Teşvik Edici Yönü (İzmir İli İçin Uygulamalı Bir Çalışma)" başlıklı bu araştırma projesi tarih 4 sayılı Araştırma Fon Yönetim Kurulu toplantısında kabul edilmiştir. Proje iki bölümden ve eklerden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, kurumlar vergisinin içeriği, konusu, mükellefleri ve mükellefiyet şekilleri ile istisna ve muafiyet hükümleri açıklanmaya çalışılmıştır. Daha sonra kurumlar vergisi içerisinde yer alan istisna ve muafiyet hükümlerinin sermaye hareketlerini ve şirketleşmeyi teşvik edici yönü ortaya konulmuştur. Konu, anket çalışması ile çarpıcı bir şekilde incelenmektedir.ekler kısmında ise, anket formu örneğine yer verilmiştir.
7 ~ BİRİNCİ BÖLÜM KURUMLAR VERGİSiNE TEORİK VE TEKNiK YAKLAŞıMLAR i - KURUMLAR VERGİSİN YERİ VE ÖNEMİ Gelir üzerinden alınan vergiler içinde yapısal özellikleri yönetiminin kolaylığı sağladığı hasılat ve diğer benzeri faktörleri içeren kurumlar vergisi, sanayileşme ile birlikte anonim, limited gibi sermaye şirketleri ile komandit gibi karma nitelikteki şirketlerin önemi gittikçe artmaya başlamış tüzel kişiliği olan sözkonusu kurumlarda görülen bu hızlı gelişme eğilimi sonunda kurumlar vergisinin konulması düşünülmeye başlanmıştır. Çünkü kurumların gerek yapısal özellikleri ve ekonomik güçleri ve gerekse ortaklarından ayrı olarak vergi ödeme gücüne sahip olmaları, yapısal özellikle uygun olarak vergilemeye tabi tutulmaları düşüncesini ortaya çıkarması sonucunda, çeşitli ülkelerin vergi sistemleri içerisine girmeye başlamıştır. Günümüzde ekonomik kalkınma politikalanyla yakından ilgili olan kurumlar vergisinin öneminin hızla arttığı görülmektedir. Bunun yanında kurumlar vergisin gerekliliği konusunda ayrı şekilde çeşitli tartışmalara yol açtığı da görülmektedir. Bu tartışmaların bazıları kurumlar vergisinin haksızlığını ortak koymaya çalışırken, bazılan da bu verginin haklılığı için farklı görüşler ileri sürmektedirler. Kurumlar vergisi, ülkemizde tarih ve 5422 sayılı kanunla girmiş, ı950 yılından itibaren de uygulanmaya başlanmıştır. Çeşitli tarihlerde üzerinde değişiklikler yapılarak bugünkü durumuna gelmiştir. Bugün toplam vergi hasılatının % l S'ine yakın bir paya sahip olarak uygulanması yönündeki çabalar sonucunda her geçen gün uygulama alanının genişlediğini görüyoruz. Bu derece önemli bir vergi haline gelen kurumlar vergisinin üzerindeki tartışmalardan biri olan, sermaye hareketlerini ve kunımlaşmayı olumsuz etkilediği yolundaki görüşlerin, açıklığa kavuşturulması amacıyla bu proje ele alınmıştır. Belki çok sınırlı bir alanda yapılan bu çalışma, yine de, bu konudaki tartışmalara ışık tutacağına inanıyoruz.
8 II - KURUMLAR VERGİSİNİN KONUSU 8 Kurumlar vergisinin konusu, kurumların sağladığı gelirlerdir. Gelir vergisi kanununda yer alan gelir unsurlarından oluşur. Kurumlar vergisinin konusu gerçek kişiler tarafından elde edildiğinde gelir vergisi konusu olan kazanç ve iratların kurumlar tarafından elde edilmesidir. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 1. maddesinde "kurumların kazancı Gelir Vergisi konusuna giren gelir unsurlarından oluşur" demektedir. Bu nedenle, kurum kazancı, gelir vergisinin konusunu oluşturan gelir unsurlarından kazanç ve iratların safi tutarı üzerinden alınır. Ayrıca, kurumlar vergisine tabi bir kurum tarafından kazancın da sağlanmış olması gerekmektedir. Kurumlar vergisinin gayrişahsi, objektif ve tek oranh bir vergi olması sebebiyle de gelir vergisinde görülen çeşitli götürü usuller ve vergi matrahının tesbitinde çeşitli indirimler kurumlar vergisinde yer almamıştır. Sadece, belirli istisna ve muafiyet hükümleri belirlenmiştir KURUMLAR VERGİSİNDE MÜKELLEF VE MÜKELLEFİYET Gelir vergisinden ayrı bağımsız bir vergi olarak uygulanan kurumlar vergisi, esas itibariyle bir sermaye şirketi vergisidir. Ancak, kısmen benzer iktisadi faaliyette bulunan çeşitli kuruluşlar, farklı vergilemeye tabi tutularak rekabet eşitliğini bozmamak, kısmen de devlete ek gelir sağlayabilmek amacıyla, serınaye şirketi niteliğinde olmamasına karşılık başka bazı kurumlarında kurumlar vergisi içine alındığı görülmektedir. Kurumlar vergisi mükellefleri kanunda teker teker sayılarak, kesinlik kazandınlmıştır. Kanunda, kurumlar vergisi mükellefleri aşağıdaki beş grupta toplanmıştır. - Sermaye Şirketleri, - Kooperatifler, -- İktisadi Kamu Müesseseleri, - Demek ve Vakıflara Ait İktisadi İşletmeler, - İş Ortakhkları
9 9 Projemiz içinde yer alan anket çalışmamızda da, yukanda sayılan mükellefler ele alınmaya çalışılmıştır. Kurumlar vergisinde mükellefiyet çeşitleri "tam" ve "dar" mükellefiyet olarak ele alınmıştır. Bu ayırımda kanuni merkez ile iş merkezinin bulnduğu yer gözönüne alınmaktadır. Kanuni iş merkezinin hangi anlamda değerlendirileceği Kurumlar Vergisi Kanununun 10. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, kanunun merkez, vergiye tabi kurumların esas sözleşmelerinde veya ilgili yasal düzenlemelerinde gösterilen merkezidir. İş merkezi ise, kurumların iş bakımından işlemlerinin fiilen toplandığı ve yönetildiği merkezi ifade etmektedir. Bu ifadeye göre; -Kanuni merkezi Türkiye' de olanlar, - İş merkezi Türkiye' de olanlar, -Kanuni ve iş merkezi Türkiye' de olanlar, tam ve dar mükellef olacaktır. Bunlar dışında kalan kurumlar ise dar mükellefiyet şekline uyacaktır. Anket çalışmamıza katılan mükelleflerin hepsinin tam mükellef kapsamında olduğu görülmektedir. LV KURUMLAR VERGİSİNDE İSTİSNA VE MUAFİYET Kurumlar vergisinde de diğer vergilerde olduğu gibi gelir yönü yanında, ekonomik kalkınma ve ekonomide düzenleme yapmak gibi etkileri de bulunmaktadır. Vergi oranları, istisna ve muafiyetler. indirimler ve diğer vergi teşvik uygulamalarıyla da kurumların vergi yükleri etkilerıebilmektedir. Bu nedenle kurumlar vergisinde de iktisadi, idari, sosyal ve kültürel nedenlerle çeşitli istisna ve muafiyetlere yer verilmiştir. Bu istisna ve muafiyetler kurumlar vergisi kanununun 7 ve 8. maddelerinde belirtilmiştir. Projemizin semıaye birikimini ve şirketleşmeyi ele alması nedeniyle muafiyet hükümleri incelenmemiş daha çok istisnalar üzerinde durulmuştur. Aşağıda kısaca açıklayıcı bilgi mahiyetinde olmak üzere kurumlar vergisi içinde yer alan ve anketimizin konusunu teşkil eden istisna hükümleri incelenmiştir.
10 ~ lo A - Dar Mükellefiyete Tabi Kurumların Döviz Kazandırıcı İşlemleri ile İlgili İstisna tarih ve 3239 sayılı kanunla uygulamaya konulmuş olan bu istisna, esas itibariyle Türkiye'de elde ettikleri kazançlar nedeniyle dar mükelle-fiyet olarak kurumlar vergisine tabi mükelleflerin yurt dışına elde ettikleri kazançların Türkiye'ye getirilmesi halinde, vergi uygulanmaması suretiyle bir taraftan ortaya çıkabilecek idari sorunlara yol açmamak bakımından yararlı bir nitelik taşımaktadır. İstisna, Türkiye'ye döviz olarak getirilmesinin belgelendirilmesi şartıyla, Türkiye'de işyeri olan veya daimi temsilci bulunduran dar mükellefiyete tabi kurumların yurtdışı faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar için uygulan-maktadır. B - Yurtdışı Onarma İşleriyle Teknik Hizmetlerden Sağlanan Kazançlar' ile İlgili İstisna Kurumlar vergisi kanununun 8. maddesinin 4. bendinde kambiyo mevzuatı gereğince Türkiye'ye getirildiğinin belgelenmesi kaydıyla yurtdışında yapılan inşaat, onarma ve montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançlar, kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Bu istisna Türk müteahhitlerinin yurtdışındaki ihalelere katılarak ülkeye döviz getirmelerini teşvik etmeyi amaçlamaktadır. c - Sanayi Ürünü İhraç İstisnası Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 8. maddesinin 3482 sayılı kanunla değişik 6.bendinde sanayi ürünü ihraç eden ve yıllık ihracat tutarı 1 milyon ABD $ veya muadili yabancı para karşılığı Türk Lirasım aşan imalatçı kurumların bu ihracattan sağladıkları hasılatın % 20'si kurum kazancından indirilebilmektedir. Bu istisna hasılata tamnan bir istisnadır. Dolayısıyla hasılatın elde edildiği yılda uygulanır. Bu istisnanın amacı, sanayi ürünü imal eden ve bu imalatını ihraç eden kurumların teşvik edilmesidir. Ayrıca ihracatın artırılması ve ihracat içerisinde sanayi ürünü payının arttırılması ve kurumların bu yöndeki çabalarının vergi yoluyla teşvik edilmesi amacım taşıyan bir istisnadır.
11 II D - Yaş Meyve, Sebze, Kesme Çiçek, Süs Bitkileri ile Bunların Tohum ve Fideleri ve Su Ürünleri Ihraç İstisnası Sanayi ürünlerinin ihracım teşvik eden istisnada olduğu gibi, zirai üretimi teşvik: etmek ve bazı zirai ürünlere ilişkin ihracat potansiyelini değerlendirmek ve bu şekilde döviz girdisini artırmaya yönelik bir istisna uygulamasıdır. Kurumlar vergisi kanununun 8. maddesi 7. bendinde yaş meyve, sebze, kesme çiçek, süs bitkileri ile bunların tohum ve fideleri ile su ürünlerini ihraç eden ve yıllık ihracat tutan 250 bin ABD $ veya muadili yabancı para karşılığı Türk Lirasını aşan kurumların bu ihracattan sağladıkları hasılatın % 20'si kurum kazancından indirilebilmektedir. E - Dış Navlun Hasılatı İstisnası Kurumlar vergisi kanununun 8. maddesinin 8. bendinde kambiyo mevzuatı gereğince Türkiye'ye döviz olarak getirildiğinin belgelendirilmesi şartıyla dış navlun hasılatının % 20'sinin kurum kazancından indirilebileceği hükme bağlanmıştır. Dış navlun kavramı taşıma faaliyetlerini açıklamaktadır. Yabancı ülkelere yapılan taşamalarda faaliyetin bir bölümünün Türkiye hudutları içerisinde yer almasımn önemi yoktur. Başka bir deyişle taşıma bedelinin tamamı dış navlun hasılatı olarak kabul edilecektir. F - Yatırım İndirimi İstisnası Kurumlar vergisinin 8. maddesinin 9. bendinde yatırım indiriminden yararlanacak kurum kazançları belirlenmiştir. Buna göre, yapılan yatırımın en az TL zirai yatırımlarda TL olması gerekmektedir. Bu istisnadan sermaye şirketleri ile kooperatifler yararlanabilmektedir. Bu istisna, kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörler ile kalkınmada öncelikli bölgelerde yapılan yatırımlar dolayısıyla sermaye şirketleri ile kooperatiflerin bu yatırımları için yatırım için yatırım indirimi oranı % 60 olarak belirlenmiştir. Bakanlar Kurulu, kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıyan sektörlerde kalkınmada öncelikli bölgelerde yapılan yatırımlar için indirim oranını % loo'e kadar artırmaya yetkilidir.
12 12 G - Turizm Kazançlarıyla İlgili istisna Kurumlar vergisi kanununun 8. maddesi 10. bendinde turizm işletmelerini teşvik etmek amacıyla istisna hükmü yer almaktadır. Sözkonusu kanun "turizm müessesesi belgesi veya seyahat acentesi belgesi alan kurumların döviz olarak elde ettikleri hasılatın, dövizlerin yetkili bankalara bozdurulduğunun belgelendirilmesi kaydıyla % 20'si kurum kazancından indirilir" denilmektedir. Bu istisna turizm kuruluşlarının döviz gelirleriyle ilgili olarak tanınmıştır. Bir taraftan turizrne verilen önemin arttırılması, diğer taraftan bu şekilde döviz girdisinin artırılmasının teşvik edilmesine yöneliktir. H - Okul, Kreş, Spor Tesisleri ile Yurt ve Sağlık Tesislerinden Kazanç İstisnası Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 8. maddesinin 15. bendinde okul, kreş, spor tesisiyle yurt ve sağlık tesislerinin işletilmesinden sağlanan kazançlara yönelik olarak istisna hükmü uygulanır. Bu madde hükmüne göre; okul, kreş, spor tesisleri ile 50 yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde 35 yatak) kapasitesinden az olmamak üzere yurt ve sağlık tesislerinin işletilmesinden elde edilen kazançlar bu işletmelerin faaliyete geçtiği tarihten itibaren 5 yıl süre ile (kalkınmakta öncelikli yörelerde 10 yıl) istisna tutulmuştur. Bu İstisnanın girdiği alanlarda hizmet üretimini özendimıek ve bu suretle duyulan ihtiyacı karşılamak amacıyla İstisnanın önemli bir fonksiyonu bulunmaktadır. i - Geçmiş Yıl Zararlarının Kurum Kazancından indirilmesi Beş yıldan fazla nakledilmemek şartıyla kurumlar vergisi kanununa göre devir işlemlerinde feshedilen kurumun devir öncesi son bilançosunda görülen zararlar devir alan kurum tarafından beyan edilen kurum kazancından indirilebilmektedir. Sözkonusu devir işleminin kurumlar vergisi kanununun devir ile ilgili 37. maddesi çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmekte olup, feshedilen kurumun devir öncesi son bilançosunda görülen zararlar devir eden kurum tarafından 5 yıl içinde kurum kazancından indirilebilmektedir.
13 13 J - Finansman Fonu Kurumlar Vergisi Kanunu'nun mükerrer 8. maddesinde düzenlenmiş bir vergi erteleme müessesesidir. Finansman Fonu'ndan yalnızca sermaye şirketleri ve kooperatifler,yatınm indiriminden yararlanması kabul edilmiş bulunan yatınmlar için ve yatınm indirimi belgesinde öngörülen süre ile sınırlı kalmak şartıyla yararlanılabilir. Ayrılacak finansman fonunun kurumlar vergisi matrahının % 25'ini ve yapılacak yatırım tutarını geçmemesi gerekmektedir. Ayrıca finansman fonunun T.C. Merkez Bankası'nda açılacak her an paraya çevrilebilir devlet tahviii hesabına yatırrlrnası zorunluluğu da bulunmaktadır. Bu işlemin kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği tarihe kadar yapılması gerekmektedir. Yine açılacak olan bu hesaptan para çekilişieri DPT 'nca düzenlenecek çekiş belgelerine dayanılarak yapılır ve yıl içinde fiilen yapılan yatırım tutarını aşamaz. Bir öncek safi kurum kazancından finansman fonu olarak ayrılan meblağ, hesap döneminin sonunda safi kurum kazancına eklerıir. Özellikle kurumların kredi sağlanması dolayısıyla katlandıklan külfet ve masraflardan hareket etmek suretiyle yatırımların teşvik edilmesi amaçlanmış bir ek teşvik uygulamasıdır.
14 14 İKİNCİ BÖLÜM KURUMLAR VERGiSiNiN KURUMLAŞMAYı VE SERMAYE BİRİKİMİNi TEşvİK EDİGİ YÖNY VE ANKET DE(;ERLENDIRMESI I - KURUMLAR VERGiSiNDE YER ALAN İSTiSNA VE MUA- FİYET HÜKÜMLERİNiN SERMAYE HAREKETLERİNİ VE ŞİR- KET-LEŞMEYİ TEşvİK EDicİ YÖNÜ Gerçek veya tüzel kişi olsun ekonomik birimlerin devlete vergi adı altında ödedikleri paralar, sözkonusu ekonomik birimlerin harcama kapasitelerini azaltacaktır. Harcama kapasiteleri azalan bireyler üzerlerinde hissettikleri vergi baskısı nedeniyle ya harcama, tasarruf ve yatırım kararlarını değiştirecek veya kanunların ve ekonomik kuralların elverdiği ölçüde bu yükü başkalarına aktarmaya çalışacaktır. Kurumlar vergisinin ödenmesi de aynı şekilde kurum kazançlarını azaltıcı bir etki meydana getirmektedir. Dolayısıyla kurumların vergi nedeniyle işletme politikalarında değişmeler görülmektedir. Bu değişimin sermaye birikimini ve şirketleşmeyi teşvik edici yönde olması için de bu istisna ve muafiyet hükümlerinin düzenlendiğini görüyoruz. Bu istisna ve muafiyetler kurumların yatırım kararlarında söz sahibi olan yöneticiler tarafından değerlendirilmektcdir. Vergi karşısında yer alan istisna ve muafiyet hükümlerinin, yöneticilerin yatırım kararlarında sermayenin getiri oranına, nakdi sermayenin bulunabilirliğine ve kaynaklarına, zararların mahsup edilip edilmeyeceğine göre etkili olacaktır. Yatırım kararını verecek olan yönetici öncelikle ödemekten çekindiği kurumlar vergisinde, yeralan istisna ve muafiyet hükümlerinin (çalışmamızda özel sektör kurumlan ele alındığı için sadece istisna hükümleri incelenmiş-tirjişletmeye kazandıracağı faydayı gözönüne alacaktır. Böylece yüksek bir oran gibi görünen verginin, eğer istisna hükümlerinden faydalanabiliyorsa hiç te öyle olmadığını görecektir. Devletin istisnalan düzenlerken düşündüğü bazı ekonomik ve sosyal faaliyetlerin desteklenmesi fikrine karşı, bu istisnaların şirketlerin gelişme hareketlerini engellediği fikrinin, kurumlar vergisinin oranı yüksek tutulduğu halde bu vergiye tabi
15 işletmelerin sayısının sürekli olarak artmaya devam etmesi ile geçerliliğini yitirdiğini söyleyebiliriz. Bu sayının artmasında en önemli olayın, kurumlar vergisi içerisinde yer alan istisna hükümleridir. Böylece, devlet verginin gelir getiri ci yönü yanında, bu hükümler ile ülkemizde şirketleşmenin artması için, bu gelirinden vazgeçebilmektedir. 11- ANKET FORMUNUN DEGERLENDİRİLMESİ Türk mali sisteminde, mevzuatla ilgili uygulamalar, vergi kanunlarında yapılan değişiklikler, iş alemini yakından ilgilendimıekte, alınan yeni karar veya çıkarılan kanunlar, özel kesimin faaliyetlerini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Kurumlar vergisinde uygulanan istisnalarda aynı etkileri yapan önemli konulardan biridir. İstisnalarla ilgili olarak yaptığımız anket çalışmamızda kurumlar vergisinde yer alan istisna hükümlerinin hepsi de alınarak bu konudaki tereddütlerin giderilmesi amaçlanmıştır. Bunun için 82 adet bir anket için çok geniş olan soru hazırlanmıştır. Anket uygulamasında şirketlerin ana faaliyet konuları, piyasadaki ana faaliyet konuları, piyasadaki durumlarına göre ele alınmıştır. Ayrıca, sermaye şirketi olmaları gözününde tutulmuştur. Ege Bölgesi Sanayi Odası'ndan tesbit edilen 100 şirkete uygulanan anket üzerinde 60 kuruluşumuzdan cevap alınmıştır. Böylece ankete iştirak oranı % 60 olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam araştımıa projesinin başarısı bakımından eleştirelebilecek bir husus olarak değerlendirilebilir. Ancak yine de İzmir ve civarındaki şirketlerin yapıları ve faydalandıkları istisna muafiyet hükümlerinin yatırım kararları üzerindeki etkisinin belirlenmesine imkan vereceğini ifade edilebilir. Ankete katılan firmaların sayısının düşüklüğü aslında üzücü bir tablo sergilemektedir. Diğer yandan ankete katılan firmaların bir kısmı da anketteki bazı soruları cevaplamaktan çekinmişlerdir. Aslında üniversiteler toplum hayatında karşılaşılan sorunlara çözüm üreten kuruluşlardır. Üniversitelerin ürettikleri teorilerin hayata aktarılması gerçek hayatta meydana gelen olaylara dayanmasına bağlı bulunmaktadır. Ülkemizde üniversitesanayi işbirliği seviyesinin düşüklüğü de burada roloynamaktadır. Fakat ifade etti-
16 16 ğimiz tüm güçlüklere rağmen bu araştırma projesinin hem üniversite-sanayi işbirliğini gerçekleştirmede hem de incelenen konunun açıklığa kavuşması yönünde yararlı olacağına inanıyoruz. Aşağıda cevap alınabilen 60 şirket ile ilgili anket formlan çeşitli yönlerden değerlendirilmiştir. A - Şirketlerle İlgili Genel Bilgiler Ankete katılan şirketlerin % 66.6'sı (60 şirketten 40'ı) anonim, % 30'u (60 firmadan l8'i) limited şirket geriye kalan 2 tanesinden l'i dernek ve vakıflara ait iktisadi işletme, diğeri de iş ortakhğıdır. Şirketlerin %3.3'i.j (2 şirket) 1940 yılından, % 40.S'i (24 şirket) 1960 yılından,% 63.1'i (60 şirketten 36'sı) 1980 yılından, sonra kurulmuştur. Şirket-lerin % 2S.0'ı (15 şirket) büyük ölçekli, % 3S'i (21 şirket) orta ölçekli, % 26.6'sı (16 şirket) küçük ölçekli, % 13.3'ü (8 şirket) cüce şirket özelliği taşımaktadır". Şirketlerin ana iştigal konulan gözönüne alınarak 14 ayn konu seçilmiştir. Ankete cevap vermek suretiyle bu araştırmada yapılan değerlendirmelere kaynak teşkil eden 60 şirketin ana faaliyet konulan itibariyle dağılımı şöyledir. % 26.6'sı (16 şirket) gıda, içki ve tütün sanayi, % 23.3'ü (14 şirket) metal eşya ve makina sanayi, % 16.6'sı (LO şirket) inşaat müteahhitliği, % 13.3'ü (8 şirket) dokuma, deri ve giyim sanayi, % 6.6'SI (4 şirket) diğer imalat sanayi, % S'i (3 şirket) taşıt araçlan sanayi, % 5'i (3 şirket) kağıt ve basım sanayi, % 5'i ( 3 şirket) diğer hizmet faaliyetleri % 6.6'SI (4 şirket) otel, lokanta ve turizm hizmetleri, % 5'i (3 şirket) ulaştırma hizmetleri, % 1.6'sı (1 şirket) toptan ve parekende ticaret, % 5'i (3 şirket) taş ve toprağa dayalı sanayi, % S'i (3 şirket) madencilik ve taşocak-çılığı olarak çalışmaktadırlar. Yukandaki değerlendirmelerin incelenmesinden de anlaşılacağı gibi, ana faaliyet kolları itibariyle hemen hemen bütün kesimlere hitap edilmiştir. Bu sonuç ge- * Ankette 0-10 milyon sermayesi olarılar Cüce, milyon TL sermayesi olanlar küçük, 100milyon -1 milyar sermayesi olanlar orta, 1 milyar ve daha yüksek sermayesi olanlar büyük illletme kabul edilmilitir.
17 17 rek cirolar ve gerekse yatırım açısından önemli sektörlere hitap edildiğini göstermektedir. Şirketlerin % 100'ünün(60 şirket) tamamı tam mükellefiyete tabi işletmelerdir ve hepsinin faaliyet alanı İzmir ili sınırları içerisinde yer almak-tadır. Şirketlerin % 10 (6 şirket) ise yılları arasında,% 16.9 (LO şirket) arası, % 54.2'si (32 şirket) arası, %20.3 (l2 şirket) 1990 sonrası, yatınm faaliyetlerini gerçekleştirmişlerdir. Bu yatırımlardan % 62.7 (37 şirket) komple yeni yatırım, % 33.8'j (20 şirket) ilave yatırım, % 25.4'ü (şirket) yenileme yatırımı, % 5'i (3 şirket) darboğaz giderme yatırımı yapmışlardır. Bu yatınmlar birçok şirket tarafından hem yeni yatırım hem de yenileme yatınmı olarak birlikte yapılmıştır. İhracat ve teşvik belgeleri konusunda şirketlerin % 48.3'ü bilgi vermezken % 18.6'sı ihracatı teşvik belgesi, %15.2'si yatırımı teşvik belgesi, % 16.9'u ise her ikisini birlikte kullanmıştır. Şirketlerin komple yeni bir yatırıma girişmesinin başlıca nedeni olarak sorulan soruya 31 şirket cevap vermiştir. BII şirketlerin % 35'i bu alandaki üretimin henüz yeni olması ve piyasaya önce girip pazardan büyükçe bir payı değer firmalardan önce elde etmeyi, % 5'i ( bu alanda yeralan yatırım teşviklerinin yönlendirici etkisini, % 5'i yatırım konusu ürünün ihracatı ile ilgili teşvik mevzuatının yönlendirici etkisini % 6.6'sı Kurumlar Vergisi Kanunu'nda belirli alanlara tanınan istisnaların yönlendirici etkisini belirtmişlerdir. Şirketlerin yatırım kararlarını almada teşvik edici özellikleri sorulduğunda ise % 31.6'si gümrük muafiyeti, % 28.3'li yatırım indirimi, % 23.3'ü orta ve uzun vadeli iç ve dış krediler, % 16.6'sı ise Kurumlar Vergisi Kanunu'nda yer alan çeşitli istisnaları öncelikle göstermiştir.
18 18 B - İstisna Türlerinin Sermaye Birikimi ve Şirketleşme Üzerindeki Etkisinin Değerlendirilmesi 1- İstisna Türlerinden Faydalanma Oranı İstisna türlerinden faydalanma oranını bulmak için hazırladığımiz anket sorularına şirketlerin büyük çoğunluğu cevap vermekten kaçınmıştır. Cevap aldıklarımız içinden mükelleflerin en çok sanayi ürünü ihraç istisnasından faydalandıkları anlaşılmaktadır. Bu istisnayı yatırım indirimi istisnası takip etmekte, daha sonra da geçmiş yıl zararlarının kurum kazancından indirilmesi istisnası ve diğerleri gelmektedir. Sanayi ürünü ihraç istisnasının başı çekmesi ve onu yatırım indirimi istisnasının çok az bir farkla takip etmesi dikkat çekicidir. Böylece yatırımlardan çok ihracata dayalı sanayiinin gelişme gösterdiğini de ifade edebiliriz. Aynı zamanda 2 istisnanın çok az farkla birlikte ilk iki sırada yer alması da yatırım ve ihracann paralel bir şekilde yürüdüğünü de göstemıesi bakımından sevindiricidir. Bu nedenle her iki istisna için teşvik edici bir takım kolaylıkların arttırılması, bu istisnalar üzerindeki aksaklıkların giderilerek sermaye birikimi ve şirketleşme bakımından çok faydalı sonuçların alınması sağlanabilecektir. Şirketlerin istisna türlerinden yararlanma oranları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Bu tabloya göre istisna türlerinden yararlanmayanların oranı % 24, cevap vermeyenıerin % 55. ıgibi çok yüksek bir oranda olduğu görülmektedir. Bu oranının bu kadar yüksek olmasının sebebinin istisnaların henüz İzmir ili içindeki şirketlerce fazla önemsenmemiş olduğunu söyleyebiliriz. Bu istisnaların şirketler için çok fazla teşvik edici bir yönü olmadığı anket sorularının birçoğunun şirketler tarafından yeni duyulmuş olması da dikkate değer bir durum arzetmektedir.
19 19 İstisna Türleri Yararlanan Şirket- Cevap Vermeyenler (%) ler (%) Sanayi ürünü ihraç istisnası Yatınm indirimi istisnası Geçmiş yıl zararları istisnası Meyve, Sebze,Çiçek, Su ürünleri istis Turizm kazançları istisnası Okul kres ve sağlık tesisi istisnası Dış navlun istisnası Finansman Fonu Hiçbirinden faydalanmayan istisnaların Yatırım Kararları Üzerindeki Etkisi Yatırım kararlarının alınmasında istisnaların yararlı olup olmadığı tartışmasına da ışık tutacak olan bu çalışmada, istisnaların yatırım kararları üzerinde etkisinin olduğunu söyleyenlerin oranı % 42'dir,% 7. ı'i etkisinin olmadığını, % 55.6'sı da anketi cevapsız bırakmıştır. İstisna türlerinin yatırım kararları üzerindeki etkisi en çok % 43.3 ile yatırım indirimi istisnasında olduğu, bu istisnayı % 30.0 ile sanayi ürünleri ihraç istisnası ve % 26.6 ile de geçmiş yıl zararlarının kurum kazancından indirilmesi istisnası takip etmektedir. Yatırım indirimi istisnasının bir nevi amacını gerçekleştirici yönde olduğunu ifade ederken, diğer yandan dış navlun hasılatı, okul, kreş, spor tesisleriyle, yurt ve sağlık tesislerinden kazanç istisnası ile yurt dışından yapılan onarma işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançların Türkiye'ye getirildiğinin belgelendirilmesi koşulu ile ilgili istisnanın İzmir ilindeki yatınm kararları üzerindeki etkisinin olmadığı görülmüştür. 3 - istisnaların Kurumlaşmayı Teşvik Edici Yönü Şirketlerin % 55.6'sı istisnaların kurumlaşması üzerindeki etkisi konusunda bilgi vermezken % 14.3'ü kurumlaşmayı teşvik ettiğini bildirmiştir. Kurumlaşma yerinde yine yatırım indirimi başı çekerken, onu yine sermaye ürünü ihraç istisnası
20 20 takip etmektedir. %7.5'i kurumlaşmayı gerçekleştiremediğini belirtirken en başta yine okul kreş, spor tesisleri ile yurt ve sağlık tesislerinden kazanç istisnası ile yaş meyve, sebze, kesme çiçek, süs bitkileri ile bunların tohum ve fideleri ve su ürünleri ihraç istisnasının kurumlaşma üzerindeki etkisi olmadığını ifade etmektedirler. Böylece İzmir ilindeki şirketlerin istisna hükümlerinin şirketleşmeyi teşvik edici yönü olduğunu kabul ettikleri görülmektedir. 4 - İstisnaların ihracat Kararları Üzerindeki Etkisi Şirketlerin yine % 55.6'sı bu soruyu da cevaplamazken, istisnaların ihracat kararları üzerindeki etkisi özellikle % ı7.2 ile sanayi ürünleri ihraç istisnası ile gerçekleştirilmektedir. B u istisnayı yaş meyve, sebze, kesme çiçek, süs bitkileri ile bunların tohum ve fideleri ve su ürünleri ihraç istisnası ile dar mükellefiyete tabi kurumların döviz kazandırıcı işlemleriyle ilgili istisna takip etmektedir. Böylece bu istisnaların da, istenildiği şekilde amaçlarını gerçekleştirdiğini söyleyebiliriz. 5 - istisnaların Amaçlarını Gerçekleştirici Yönde Olup Olmadığı Şirketlerin % 55.6'sı bu soruyu da cevapsız bırakmıştır. % 11.6'sı istisnaların amaçlarını gerçekleştirici yönde olmadığını belirtmiştir. Ancak yatırım indirimi istisnasının % 40, sanayi ürünleri ihraç istisnasımn % 16.6 ve geçmiş yıl zararlarırun kunım kazancından indirilmesi istisnasının % 30 gibi bir oranla amaçlarını gerçekleştinci yönde olduğunu belirtmişlerdir. 6 - istisnalarının Amaçlarını Gerçekleştirmesini Engelleyen Sebepler İstisnaların uygulanmasında amaçların gerçekleştirilmesi yönünde engel teşkil eden uygulamaların başında b ürokrasi gelmektedir. Ankete cevap verenlerin % 18.6'sını (12 firma) bürokratik formalitelerden şikayet etmek-tedirler. % 66.6'sı anketin bu bölümüne cevap vermemiş, % 8.3'ü de bürokrasinin engel teşkil etmediğini belirtmiştir. Genelde bürokratik formalitelerin her ne kadar kaldırıldığı ifade edilmekted ise de, anket sonucunda ortaya çıkan durum bunun doğru olmadığını göstermektedir. Ankete katılan şirketler genelde bürokrasi yönünden, istisnalardan faydalanmak
21 21 için bekleme süresini uzun ve istenen belgelerin çok olduğunu,ve ilgili merci sayısının fazlalığından yakınmaktadırlar. değişiklikleri Bir diğer engel de % 20'si gibi özellikle teşvik kanununda belirtmişlerdir. yapılan devamlı göstermiştir. % 5'i ise teşvik kanununun açık hükümler taşıma-dığını Sözü edilen şikayetlerden biri olan Teşvik Kanunu'nda sık sık yapılan değişikliklerin özellikle Bakanlar Kurulu'na ve Maliye ve Gümrük Bakanlığı'na bu konularda verilen yetkileıin sebep olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca yapılan bu değişikliklerin geriye doğru da yürütülmesi sebebiyle şirketlerin güç durumda kalmalarına da yol açılmaktadır. 7 - istisnaların Sermaye Hareketlerini ve Şirketleşmeyi Teşvik Etmesinin Sağlanması İçin Getirilecek Öneriler '" istisnalar üzerindeki bürokratik engellerin kaldırılması, * istisnalar ile ilgili kanun hükümlerinin stk sık değiştirilmernesi, * İstisnaların genelde küçük sanayiciyi koruyacak tedbirleri de içermesi, * Verilen teşvik kredilerinin denetiminin yapılmasının sağlanması, * İstisna hükümleri yanında devletin daha fazla teşvik edici tedbirler alması, '" Devletin daha fazla ucuz ve uzun vadeli banka kredileri şeklinde teşvikler vermesı, * İstisnalarda yer alan yatırımlar ile ilgili getirilen oran kısıtlamasının kaldırılması, * Matrah oranlarının arttırılması, * Oranların bölgelere göre yeniden ele alınarak düzenlemeye gidilmesi, SONUÇ Projemizde "Kurumlar Vergisinde Yeralan İstisna ve Muafiyet Hükümlerinin Sermaye Hareketleri ve Şirketleşrneyi Teşvik Edici Yönurlzmir İli İçin Uygulamalı Bir Çalışma) araştırılmıştır. Uyguladığmız ankete aldığımız cevaplar, araştırmanın esasını teşkil etmiştir. Ayrıca, Kurumlar Vergisi Kanunu'nda teorik bilgilere de yer
22 22 verilerek konunun daha iyi anlaşılması amaç-ianmışnr. Ankette yer alan sorular teker teker incelenerek, değerlendirilmiş, sonuçta belirtilmiş ve kurumlar vergisi içinde yer alan istisna ve muafiyet hükümlerinin sermaye hareketleri ve şirketleşmeyi teşvik etmesi için yapılması gereken hususlar, öneriler halinde sunulmuştur. Devletin vergi mükellefiyetinin türünü, içeriğini, şeklini, istisna ve muafiyet hükümlerini ve miktannı belirlemesi, bu konulara ilişkin kurallar koyması devletin yetkisi altındadır. Gerek yeniden konulan gerekse oranı artınlan bir vergiyi ödeyen mükellef aslında sınırlı olan nakdi ödeme araçlannda bir azalma ile karşı karşıya kalmaktadır. Vergi mevzuatındakiistisna ve muafiyet hükümleri devlet gelirlerini kısa vadede azaltıcı yönde etkili olmaktadır. Ancak devlet gelirlerini arttırmak için, istisna ve muafiyetlerin bir kısımndan vazgeçilmesi halinde devletin pek fazla kazancı olmayacak, belki de masrafı getireceğinden daha fazla olacaktır. Aynca, istisna ve muafiyetlerden vazgeçilmesi halinde bazı iktisadi ve sosyal sıkıntıların ortaya çıkması kaçınılmaz olacaktır. Kurumlar vergisindeki istisna ve muafiyetlerin kaldınlması veya en az düzeye indirilmesi mükellefleri etkileyeceği gibi mali dengelerini de bozacaktır. Mükellef azalan ödeme gücünü telafi etmek ve gelirini arttırmak amacıyla faaliyetini geliştirmeye gayret edecektir. Eğer mükellef üretim-tüketim dengesini kuramazsa geliri artık eski seviyesinde kalmayacağı için tüketimini azaltmak zorunda kalacaktır. Devlet mükelleflerin üretimlerini arttırmalanm ve daha fazla kazan-malanna yardım etmelidir. Bu durum ise, istisna ve muafiyetlerin daha teşvik edici hale getirilmesi ile mümkün olabilecektir. İstisna ve muafiyetler şirketlerin sermaye birikiminin ve yatmrnlanmn arttırılmasımn temelini teşkil etmektedir. Bu nedenle anket çalışmamızda yer verdiğimiz ve uygulama sonuçlannı yorumladiğmuz kurumlar vergisinde yer alan istisna ve muafiyet hükümlerinin özel sektörün itici gücü olarak görülerek semıaye birikimini ve şirketleşmeyi İzmir ilinde gerçekleştirmeye çalıştığını söyleyebiliriz.
23 23 EK: KURUMLAR VERGİSİNDE YER ALAN İSTİSNA VE MUAFİYET HÜKÜMLERİNİN SERMAYE HAREKETLERİNİ VE ŞİRKETLEŞMEYİ TEşvİK EDİCİ YÖNÜ (İZMİR İLİ İÇİN UYGULAMALı BİR ÇALIŞMA) ANKETİ TAKDİM Sayın Yukarıda konusu belirtilen Araştırma Projesi Dokuz Eylül Üniversitesi Araştırma Fon Yönetim Kurulunun tarih ve 4 sayılı toplantısında ahnan karar ile kabul edilmiş resmi bir çalışma niteliğindedir Projenin amacı kurumlar vergisinde yer alan istisna ve muafiyet hükümlerinin özellikle 1990 sonrası dönemde sermaye hareketlerini ve kurumlaşmayı ne yönde ve ne ölçüde teşvik ettiğinin araştmlmasıdır. Çalışmamızda uygulama alanı olarak İzmir ili seçilmiştir. Araştırmada İzmir il sınırları içinde yer alan seçilmiş bazı firmalar üzerinde anket çalışması da yapılacak ve getirilen istisna ve muafiyetlerin amaçlarına uygun olarak uygulanıp uygulanmadığı tesbit edilmeye çalışılacaktır. Ekte sunulan anket formu bu amaçla hazırlanmış ve ankette yer alan sorular yukarıda belirtilen konu ve amaca uygun olarak düzenlenmiştir. Anket belirli firma veya şahıslarla ilgili bilgi elde etmeyi değil, araştırma projesi kapsamındaki konuyu ilgilendiren sorulara verilen cevapları toplayıp değerlendirmeyi esas aldığından anket formunun tatbik edildiği firma ile arıketi cevaplayan kişi veya kişilerin ismi anket formunda kesinlikle belirrilmeyecektir. Anket çalışmarmza göstereceğiniz yakın ilgi ve destek, projenin amacına ulaşmasına hizmet edecektir. Göstereceğiniz yakın ilgi ve destek için şimdiden teşekkür eder, işlerinizde başarılar dilerim. Prof.Dr.Fevzi DEVRİM Proje Yöneticisi
24 24 ANKET FORMU 1. Firmanın Hukuki şekli - Anonim Şirket ( ) - Limited Şirket ( ) - Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket ( ) - Kooperatif ( ) - Dernek ve Vakıflara Aitiktisadi İşletme ( ) - İş Ortaklığı ( ) 2. Firmanın Kuruluş Tarihi:. 3. Firmanın Kayıtlı Sermayesi:. 4. Firmanın Asıl Iştigal Konusu.... S. Firmanın Mükellefiyet Türü: - Tam Mükellef ( ) - Dar Mükellef ( ) 6. Firmanın Merkezinin Bulunduğu İl veya İlçe:. (Ticaret Sicil Gazetesindeki Şirket Sözleşmesine Göre) 7. Yatırım Yapıldığı İl veya ilçe :. 8. Firmanın Faaliyet Alanı : - Tanm ( ) - Sanayi ( ) - Hizmetler ( ) 9. Yatırım Yapılan Yıllar aşağıdaki devrelerin hangisine girmektedir? () Yapılan yatırımlar ne tip yaurımlardır? (Başlangıç tarihi ile birlikte) - Komple yeni bir yatırım - Mevcut tesislere ilave bir yatırım - Yenileme (Modernizasyorı) yatırımı - Darboğaz giderme yatırımı ( ) () () () ( ) () () ( ) () ()
25 Yatırımınız için Devlet Planlama Teşkilatından yatırım teşvik belgesi veya ihracatı teşvik belgesi aldınız mı? - Yatırım Teşvik Belgesi Aldım () Almadım ( ) - İhracatı Teşvik Belgesi Aldım () Almadım ( ) ıı. Komple yeni bir yatırıma girişmenizin başlıca nedeni nedir? etkisi ( ) Bu alanda yer alan yatırım teşvikjerinin yönlendirici etkisi ( ) Yatırım konusu ürünün ihracatı ile ilgili teşvik mevzuatının yönlendirici ( ) Bu alandaki üretimin bir payı diğer firmalardan önce elde etmek pazardan büyükce bir payı diğer firmalardan önce elde etmek. ( ) Kurumlar vergisi kanununda belirli alanlara tanınan muafiyet ve istisnaların yönlendirici etkisi 13. Yatırım kararlarınızda aşağıdakilerden hangisi teşvik edici bir roloynamıştır? (Birden fazla seçeneği derecelendirerek işaretleyebilirsiniz). ( ) Yerli kullanılacak makine ve teçhizatlar için devletin fatura bedelleri üzerinden ödediiği % 25 Teşvik Primi () Kaynak Kullammı Destekleme Primi () Vergi, resim, harç istisnası ( ) Gümrük Muafiyeti ( ) Bina İnşaat Harcı ( ) Ulaştırma alt yapıları resmi muafiyeti ( ) KD V Ertelemesi ( ) Yatırım indirimi ( ) Yatırım finansman fonundan faydalarıma ( ) Finansal Kiralama ( ) Orta ve uzun vadeli iç ve dış krediler ( ) Kur garantili kredi kullanımı ( ) Kullanılmış makine ve teçhizat ithalatı izni ( ) Gümrük muafiyeıli ithalat içzin döviz kullanımı ( ) İhracatta verzi iadesi. b ( ) Ihnacatta konut fonu muafiyeti ( ) İhracat karşılığı dövizlerden mahsup () Kurumlar Vergisi Kanununda yer alan çeşitli istisnalar 14. Yukarıda sayılan teşvik unsurlarından hangilerinden yatınmlanmzda fayda-lamlmışnr. Alt alta yazınız. a ). b). c). d). e). f).
26 Sizce aşağıdakilerden hangileri yatırım kararlarının verilmesinde etkili olmaktadır? Oneelik sıralaması yapınız. ( ) Toplam yatırım tutarı ( ) Yatırım Yeri ( ) Hammadde tedarik şartları ( ) Yatırım teşvik mevzuatı ( ) Girişimcilik ruhu ( ) Pazar koşulları ( ) Maliyet koşulları ( ) Pazarlama koşulları ( ) Reklam imkanları () Üretilecek mamulün sahip olduğu satış avantajları ( ) Dış pazar imkanları ( ) İhracatı teşvik mevzuatı ( ) Daha az işgücü gerektiren üretim yöntemlerinin kullanıldığı yatırım-lar. A - DAR MÜKELLEF İYETE TABİ KURUMLARıN DöVİZ KAZANDIRICI İŞLEMLERİ İLE İLGİLİ İSTİSNA 16. Bu istisnadan halen yararlanmaktamısınız 17. Bu istisna dar mükellefiyete tabi kurumların yatırım kararları üzerinde etkili 01- maktamıdır? 18. Bu istisna dar mükelleflerin ihracat kararları üzerinde etkili olmaktamıdır? 19. Yabancı Semıaye girişi üzerinde etkili olmaktamıdır? 20. Bu istisna ile ilgili uygulamalar istisnanın amaçlarını gerçekleştinci yöndemidir? 21. Sizce bu istisna uygulamasının aksayan yönü varmıdır? Varsa nelerdir. Bu istisna ile ilgili dilek ve ternennileriniz nelerdir? B - YURT DıŞıNDA YAPILAN ONARMA İŞLERİYLE TEKNİK Hİz-METLERDEN SA(;LANAN KAZANÇLARıN TÜRKİYE' YE GETİ-RİLDİ(;İNİN BELGELENDİRİLMESI KOŞULU İLE İLGİLİ İSTİsNA. 22. Bu istisnadan yararlamlrmşmıdır? 23. Bu istisna ilgili faaliyet alanlarındaki yatırım kararları üzerinde etkilimidir? 24. Bu istisna kurumlaşmayı teşvik edici midir? 25. İstisna ile ilgili uygulamalar istisnanın amacını gerçekleştınci yönde midir? Evet () Hayır ()
27 26. Sizce bu istisna ile ilgili uygulamalarda aksayan yönler vanrudır? Varsa nelerdir, istisna ile ilgili dilek ve temennileriniz nelerdir? 27 c - SANA Yİ ÜRÜNÜ ihraç İSTİSNASI 27. Bu istisnadan yararlamlrmşrmdır? 28. Sözkonusu istisna sanayi ürünü ihraç eden kurumların yatırım karlan üzerinde etkili olmaktamıdır? 29. İstisna, yatırımlan teşvik etmekten çok kurumlaşmayı mı teşvik edicidir? 30. İstisna ile ilgili matrah ve oranlarda yapılan değişiklikler ihracatı olumsuz etkilemekte midir? 31. İstisnanın yatınm kararlanndan çok ihracatı teşvik edici yönü var mıdır? 32. İstisna ile ilgili oranın azaltılması sanayi ürünlerimizin dış piyasalardaki rekabet fırsatını olumsuz yönde etkilemekte midir? 33. İstisna ile ilgili uygulamalar istisnanın amaçlanın gerçekleştirici yönde midir? 34. Bu istisnanın oranı sizce % kaç olmalıdır. 35. bu istisnanın matrahının ABD $'da kalması uygunmudur? ( ) 'a azaltılnıalıdır. () Yeterlidir ( ) 'a kadar artmlmalıdır. D- YAŞ MEYVE, SEBZE, KESME ÇiÇEK, SÜS BiTKİLERi ile BUNLARIN TOHUM VE FİDELERİ VE SU ÜRÜNLERi ihraç İSTİSNASI 36. Bu istisnadan yararlanılmış mıdır? 37. Sözkonusu istisna ilgili faaliyet alanlarındaki yatırım kararlarım olumlu yönde etkilemişmidir? 38. Yatınm kararlarından çok ihracat kararları üzerinde mi etkilidir? Evet () Hayır () 39- Bu istisna daha çok kururulaşmayı teşvik edici yöndenıidir? 40 - İstisna ilgili ürünlerin ihracatmda dış pazar rekabet koşullannı olumlu yönde etkilemekte midir? 41. İstisna ile ilgili uygularnalar istisnanın amacını gerçekleştirici yönde midir?
28 Sizce bu istisna ile ilgili uygulamada aksayan yönler nelerdir? Bu isitisna ile ilgili dilek ve temennileriniz nedir? E - DIŞ NAVLUN HASıLATı istisnasi 43. Bu istisnadan yararlanılmış mıdır? 44. Sözkonusu istisna ilgili faaliyet alanlarındaki yatınm kararlarını olumlu yönde etkilemişmidir? 45- Bu istisna daha çok kurumlaşmayı teşvik edici yörıdemidir? 46. İstisna ile ilgili uygulamalar istisnanın amacını gerçekleştirici yönde midir? 47. Sizce istisna ile ilgili uygulamada aksayan yönler nelerdir? Bu istisna ile ilgili dilek ve temerınileriniz nedir? F - YATIRIM indirimi istisnası 48. Bu istisnadan yararlanılmış mıdır? 49. Sözkonusu istisna ilgili faaliyet alanlarındaki yatınm kararlarını olumlu yönde etkilemişmidir? 50- Bu istisna kurumlaşmayı teşvik edici yöndemidir? Evet () Hayır () 51. İlgili istisna devletin vergi kaybirn artırmaktadımıdı? 52. İstisnada oranlar yeniden düzenlenmelimidir? Düzenlenrneli ise sizin görüşleriniz nelerdir? 53. İlgili istisnada yer alan yatırım tutarı artırılmalı mı yoksa azaltılmalı mıdır? Görüşleriniz nelerdir? ( ) Azaltılmalıdır ( ) Arttırılmalıdır E - TURİZM KAZANÇLARIYLA İLGİLİ İSTİSNA 54. Bu istisnadan yararlanılrmş mıdır?
29 Sözkonusu istisna ilgili faaliyet alanlarındaki yatırım kararı an m olumlu yönde etkilemişmidir? 56 - Bu istisna daha çok kururulaşmayı teşvik edici yöndemidir? 57. İstisna ile ilgili uygulamalar istisnanın amacını gerçekleştirici yönde midir? 58. Sizce istisna ile ilgili uygulamada aksayan yönler nelerdir? Bu istisna ile ilgili dilek ve görüşlerinizi belirtiniz? 59. Sizce bu istisna turizm yatırımlarını canlandırıcı bir etki yapmış mıdır? 60. İlgili istisna turizm yatırımlarını canlandırmada tek başına yeterlimidir? H - OKUL, KREŞ, SPOR TESİSLERİYLE YURT VE SACLIK TE- SiSLERİNDEN KAZANÇ İSTİSNASI 61. Bu istisnadan yararlanılmış mıdır? 62. Sözkonusu istisna ilgili faaliyet alanlarındaki yatırım kararlannı olumlu yönde etkilemişmidir? 63- İstisna daha çok kurumlaşmayı teşvik edici yöndemidir? 64. İstisna eğitim yatmmlarım caydırmışmıdır? 65. İstisna spor altyapı ve tesis yatırımlarım arttırmışmıdır? 66. Sizce bu istisna sağlık yatmmlarım arttırmışrmdır? 67. İstisna bu tür yatırımları uyarmada tek başına yeterlimidir? 68. Bu istisna ile ilgili uygulamalar istisnanın amacım gerçekleştirici yöndemidir? 69. Sizce bu istisna ile ilgili uygulamada aksayan yönler nelerdir? İstisna ile ilgili dilek ve temerınileriniz nedir? I. GEÇMiş YIL ZARARLARININ KURUM KAZANCINDAN İNDİ- RiLMESİ 70. Bu istisnadan yararlamlmaktarmdır? 71. Bu istisna yatırım kararlarını olumlu yönde etkilemekte midir? 72. Sözkonusu istisna daha çok kururulaşmayı teşvik edici yönde midir? Evet () Hayu' ( )
30 İstisna yatırımların artışını olumlu yönde etkilemekte midir? J - FiNANSMAN FONU istisnası 74. Bu istisnadan yararlanılmış mıdır? 75. Bu istisna yatırım kararlarını olumlu yönde etkilemekte midir? 76. Sözkonusu istisna daha çok kururnlaşmayı teşvik edici yönde midir? 77. İlgili istisna yatırımların artışını olumlu yönde etkilemekte midir? 78, Sizce istisna ile ilgili uygulamada aksayan yönler nelerdir? Bu istisna ile ilgili dilek ve temennileriniz nelerdir? Evet () Hayır () 79. Yatırım kararlarınızda istisnaiırın uygulanması ile ilgili bürokratik formaliteler sizi olumsuz olarak etkilemektemidir? Sözkonusu bürokratik engeller nelerdir? Lütfen belirtiniz. 80. Kurumlar vergisindeki istisnaların bölgeler arası dengesizlikleri gidermede etkili olduğunu düşünüyormusunuz? 81. İstisnalarla ilgili olarak yatırım kararı almada aşağıdakilerden hangisi daha önemlidir? (Öncelik sıralaması yaparak önemli gördüklerinizin yanına X işareti koyunuz).. - Ucuz ve uzun vadeli banka kredileri - Vergi istisnaları - Çeşitli muafiyetler - Finansal kiralama imkanları - Kuruluş yeri seçimi 82. Bir Kurumlar Vergisi mükellef olarak sizi yatırım yapmaya yöneltecek vergi istisna ve muafiyetleri neler olabilir? (Türk teşvik mevzuatında yer almayan teş-vik tedbirlerini de sayabilirsiniz).