» Gerçek Anlama Dayalı Söz Sanatları | OnlinezekaGerçek Anlama Dayalı Söz Sanatları | Onlinezeka
Ana Sayfa / Dil ve Anlatim / Gerçek Anlama Dayalı Söz Sanatları
1 Mübalağa (Abartma)
3 Tezat (Karşıtlık)
4 Hüsn-i Talil (Güzel Neden Bulma)
5 İstifham (Soru Sorma)
6 Tecahül-i Arif (Bilip de Bilmezden Gelme)
7 Telmih (Hatırlatma)
8 Tenasüp (Uygunluk)
9 Leff ü Neşr (Yayma)
10 Terdit (Beklenmezlik)
Bir şeyi, olduğundan daha büyük ya da daha küçük gösterme sanatına mübalağa denir.
Bin yıldan uzun süren bir gece ve kar sesi abartılı bir söylemdir.
Bir sözcüğün, birden fazla anlama gelecek şekilde kullanılması sanatına tevriye denir. Tevriye sanatı ile yapılan şey, bir anlatım inceliği elde etmek için, birden çok anlamı olan bir sözün yakın anlamının değil de uzak anlamının kullanılmasıdır.
Ulusun, korkma nasıl böyle bir imam boğar
İki kavram, düşünce ya da duygunun birbirine karşıt olan özelliklerini aynı şiirde söyleme sanatına tezat denir. Tezat, zıt anlama gelen iki kavram arasında ilgi kurma sanatıdır.
-Ağlayanlar bir gün güler
-Neden böyle düşman görünürsünüz
Not: Tezat sanatı sadece sözcük karşıtlığı değildir. Anlam karşıtlığı da tezat sanatını oluşturur. “Karlar altında bir ilkbaharım ben” dizesinde ”kar (kış) ilkbahar” sözcükleriyle tezat sanatı yapılmıştır.
Bir olayı, bir durumu, gerçek sebebi dışında güzel bir sebebe bağlama sanatına hüsn-i talil denir.
Bu dizelerde, kavalın aşınması gerçek sebebine değil; yürekten çalınmasına bağlanmıştır.
Vurulup tertemiz ahundan uzanmış yatıyor
Bir hilâl uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor
Güneşin batışının doğal bir nedeni varken bunun ayın (hilal) görünmesi için olduğu gibi bir nedene bağlanmasıyla bu dizelerde hüsn-i talil yapılmıştır.
Şiirde anlatımı daha etkili hale getirmek için soru sorma sanatına istifham denir.
Tecahül-i Arif (Bilip de Bilmezden Gelme)
Söyleyişte bir anlam inceliği yapmak ve sözü çekici kılmak için bilinen bir şeyi bilmezden gelme sanatıdır.
O yüzün kendisine ait olduğunu biliyor; fakat bir anlam inceliği oluşturmak için cevap beklemeden soru soruyor.
Kurbanın olam var mı benim bunda günâhım
O konuda suçunun olmadığını biliyor, cevap beklemeksizin soru soruyor.
Not: İstifham da Tecahül-i Arif de soru yoluyla ortaya çıkan sanatlar olduğundan karıştırılabilir.
İstifhamda cevap beklenen bir soru varken tecahul-i arifte soruya cevap beklenmez.
Aşk-ı sadık menem Mecnun’un ancak adı var
Bu dizelerde şair, Leyla ile Mecnun aşkına hatırlatmada bulunuyor
Bu dizelerde şair, Asi, ile Kerem’in dilden dile dolaşan aşkını hatırlatıyor.
Şiirde anlam bakımından birbiriyle uyumlu sözcükleri bir arada kullanma sanatına tenasüp denir.
Her bahar başka bahar olsa da ben usandım
Uğramam bahçelerin semtine gülden yandım
Bu dizede “bahçe”, “bahar” ve “gul” kelimeleri ile tenasüp sanatı yapılmıştır.
Pek taze pembe tenlere benzer bu taşları
Bu dizelerde “taş”, “yontmak” ve “heykeltıraş” sözcükleri birbiriyle anlamca ilişkilidir.
Birinci dizedeki “ateştin” e karşılık ikinci dizede “tutuştun”; birinci dizedeki “yaştın”a karşılık ikinci dizede “taştın” sözleri kullanılmıştır
Sözü, karşısındakini merakta bırakacak şekilde beklenmedik bir şekilde bitirme sanatıdır
2 çeyreğe bir asprin
Rücû söylenen bir sözden vazgeçmektir. Bu sanat ifade edilmek istenen fikre bir kuvvet vermek maksadı ile kullanılır. Öncelikle bu sanatı tespit ederken şâirin sözden vazgeçtiğini “yok yok”, “yok öyle değil” gibi ifadeleri kullanmasından anlarız.
Zaman gelecek her şeyi unutacaksın
Zaman gelecek her şeyi seni unutacak
(Sordum, meğer bu bir mücevher kutusu mudur? Yok yok senin gizli derdinin ilacıdır, dedi.)