Pazar, 31 Temmuz 2011 11:01 tarihinde yayınlandı.
Çocuklar ergenliğe geçerken birçok bedensel değişim yaşar. Bu geçiş sürecinde erkek çocukların sesleri çocuksu ince sesten, erkeksi kalın sese dönüşür. Ancak, bazı erkek çocuklar bu değişim sürecini tamamlayamaz. Mutasyonel falsetto olarak nitelendirilen bu durum sesin kalınlaşamayıp ince kalması halidir. Vokal foldlarda(ses tellerinde) yapı ve işlev bakımından bir sorun yoktur.
Falsetto ne anlama gelir?
İnsan sesi bir sınıflamaya göre üç kategoriye ayrılabilir: modal register(göğüs sesi, normal ses), head register (kafa sesi) ve falsetto. Falsetto, normal sesin yaklaşık bir oktav üzeri olarak kabul edilir; ancak kafa sesi ile karıştırılmamalıdır. Normal ses vokal foldların tüm katmanlarının hep birlikte çalışması ile üretilirken, falsetto ses, vokal foldların sadece ligamentöz kenarlarının vibrasyonu ile çıkarılır. Ses patolojisinde falsetto bir fonasyon karakteristiği olarak yer alır. Müzik dilinde ise falsetto ince erkek sesi(kadın sesini andıran ses) olarak tanımlanır. Buna ek olarak, “falsch” yanlış, falso ve “falsch singen” ise yanlış şarkı söylemek, yanlış okumak anlamına gelmektedir. Falsetto terimi kökünü buradan alır.
Bebeklikten ergenliğe ses değişimi
Kız ve erkek çocuklarının her ikisinde de çocukluk döneminde sesleri aynı incelikte ve aynı frekans aralığındadır. Yeni doğan bebek ağlarken yaklaşık 500 Hz(f0) şiddetinde ses çıkarır. 9-12 aylık çocuk için bu f0 değeri ortalama 400-450 Hz olarak saptanmıştır.* Ergenlik çağına girerken çocuklarda ses perdesi %50 düşer. Bu değişiklik ergenlikle birlikte devreye giren androjenik hormonlar etkisiyle larinkste meydana gelen değişiklikler sonucu oluşur. Laringeal mekanizma ergenlik döneminde hem kız hem de erkek çocuğunda dramatik bir değişikliğe uğrar, bunun sonucunda ergenlikte hem kız hem de erkek çocuk sesi kalınlaşır, başka bir deyişle f0 düşer. Kızlarda bu düşüş yaklaşık 1/3 oktav(2-3 semiton) civarında iken, erkeklerde ses tam bir oktav kalınlaşmaktadır. Yani kızlar sesteki değişimi daha yumuşak yaşarlarken, erkekler daha radikal bir ses değişimi yaşarlar. Ergenlikte ses değişimi kızlarda daha erken başlasa da sesin olgunlaşması iki cinste de hemen hemen aynı yaşlarda tamamlanır.
Bazı erkek çocuklar bu ani değişimin üstesinden gelemez. Erkek çocuğun sesinde olması gereken akustik değişim normal fiziksel olgunlaşmasının gerisinde kalır. Ergenliğe geçen erkek çocuk bu yeni kalın sesi kabullenemez; kalınlaşan bu yeni sesi garipser, ürker ve eski jüvenil ince sesinde kalır. Ergenlik çağı erkek çocuklarında sıklıkla rastlanılan ses kırılmaları, çatlak ses, tam oturmamış erkek sesi işte tam bu sürece ilişkin bulgulardır. Ergenlikte ses çatlamaları kız çocuklarında da görülebilir, ama nadirdir.
İnce sesleri bu genç erkekler için sosyal yaşamlarında önemli sorunlara yol açar. Hele ki falsetto sese sahip genç erkek yetişkinliğe doğru adım attıysa eğer, ince sesi nedeniyle farklı tepkilere maruz kalabilir. Kız arkadaş ya da kadın ilişkilerinde ret ve başarısızlıklar yaşarlar. İçe kapanır, çekingen yapıda olurlar. Bu erkek çocukların anneleri baskın/egemen anne rolünde olabilir.
Kulak burun boğaz hekimleri tarafından bile bu hastalarda tanı disfoni olarak yanlış konabilmektedir. KBB hekiminin ses patolojisi konusunda uzman olması gerekmektedir.
Larinks muayenesi ve özellikle videolaringostroboskopi tanının konmasında önemli muayene araçlarıdır.
Falsetto sesi olan genç erkek tedaviye oldukça isteklidir. Çünkü bu ses kendisine ciddi sosyal problemlere neden olmaktadır. En son hastalarımdan biri otuzlu yaşlarda bir banka memuruydu. Kendisini ses çalışmalarımızda olması gereken doğal kalın erkek sesi ile tanıştırdığımda çok heyecanlanmış ve çok şaşırmıştı. Bu hastalarda birkaç seans ses terapisi genellikle yeterli olur. Kişi olması gereken doğal ses tonuna indirilir. Bu yeni sese adaptasyon zaman ve tekrarlayıcı ses egzersizlerini gerektirir. İlginç olan bu ‘yeni’ ses ne kadar çok kullanırsa, hasta eski falsetto sesini çıkarmakta çoğunlukla zorlanmaya başlar. Eski falsetto ses çöpe atılmış; artık gün yeni sesindir…
En son hastam ise çok ilginçtir, yetmişli yaşlarda bir erkek… Bu yaşına kadar sesiyle hep utanç içinde yaşadığını söyledi.
Kadınlarda da çok nadir olmakla birlikte falsetto ses görülebilir. Genellikle yaşlı kadınlarda görülür ve seslerinin zayıf ve ince olduğundan yakınırlar. Stroboskopide, enstrümantal olarak sesin falsetto değerinde çıkarıldığı izlenir. Çoğu olguda, böylesi bir sesin yaşam boyu kullanılagelmiş olduğu kadın hasta tarafından anlatılacaktır ve bu grup tedaviye oldukça dirençlidir.
Voice is complex… Ses komplekstir!...
My voice is me!... Sesim benim!...
Your voice is your identity… Sesiniz kişiliğinizdir!...
KBB & Baş ve Boyun Cerrahisi & Ses ve Ses