Tohumluk Üretim Kademeleri
TOMCULUK KAVRAMLARI NELERDİR?
Popülasyon à Tip à Hat à Çeşit adayı à Çeşit
ÜRETİMDE KULLANILACAK YENİ BİR ÇEŞİTİN ÜRETİCİYE ULAŞANA KADARKİ GEÇEN AŞAMALARI
ISLAH (KAMU VE ÖZEL SEKTÖR KURULUŞLARI)
ÇEŞİT DEĞERLENDİRME VE ÇEŞİT KABUL ETME
ANAÇ TOHUM ÜRETİMİ
SERTİFİKALI TOHUM ÜRETİMİ
HASAT / TEMİZLEME / SINIFLANDIRMA / İLAÇLAMA / PAKETLEME VE DEPOLAMA
ÜRETİCİ / YAYIM
TOHUMDA ÇİMLENME OLAYI AŞAMALARI
Tohum su alır,
Plazmoliz halindeki hücreler turgor hale geçer,
Tohum kabuğu yumuşar,
Enzimler yardımıyla depo besinleri suda eriyebilir hale geçer,
Suda eriyen besin maddeleri büyüme noktalarına doğru taşınır,
Besin maddeleri ve hormonların sayesinde embiryo büyümeye başlar,
Tohum kabuğu çatlar, yeni kökçük ve sürgünler meydana gelir.
a) Tohum kabuğu (testa) b) Endosperm (besidoku) c) Embriyo
Tohum Kabuğu: Çimlenme açısından en önemli organdır. Tohum kabuğu bir veya iki integümentten (iç ve dış) meydana gelmektedir.
Tohum kabuğuna göre sebze tohumları 3 grup altında incelenmektedir;
I. grup : İki integümentten oluşan, mekanik olarak kuvvetli olanlar. Bu grupta; kuşkonmaz ve bamya tohumları bulunmaktadır. Özellikle bamya tohumlarının ekimden önce 12-24 saat arasına ıslatılması gerekmektedir.
II. grup: İki integümentten oluşan ve mekanik olarak fazla kuvvetli olmayıp zayıf olanlar. Bu grupta; lahana grubu sebze türleri ve pancar bulunmaktadır.
III. grup : Bir integümentten meydana gelenler. Bu grupta; domates, biber, patlıcan ve baklagil tohumları bulunmaktadır.
c) Embriyo: Generatif çekirdeklerden bir tanesi ile yumurta hücresinin birleşmesiyle oluşan döllenme sonucunda meydana gelir. Uygun koşullar altında yeni bir bitki meydana getirerek bitkinin soyunun sürekliğini sağlar. Embiryo üç temel kısımdan oluşur. Bunlar;
Plumula à Epikotil (Tomurcuk) Hypokotil à Sapçık Radicil à Kökçük
1-Sıcaklık: Sebze tohumu üretiminde sıcaklık üç aşama için önemlidir.
a) Bitkilerin sağlıklı gelişimi, b) Tozlanma ve döllenmeyi uyarması, c) Çiçeklenmeyi uyarması.
-Tozlanma döneminde sıcaklıkların, 15-25 °C arasında olması istenmektedir. Düşük sıcaklıklarda tohumların olgunlaşması gecikmekte, buna bağlı olarak da hasat gecikmektedir. Ayrıca, Brasssica türlerinde yüksek sıcaklıklarda çiçek tozunda anormallikler oluşabilmektedir. Tohum üretim esnasında özellikle hasat döneminde, sıcak ve kuru havalar tercih edilmektedir.
-Sıcaklık, bitkilerin vegetatif devreden, generatif devreye geçişi bakımından büyük önem taşımaktadır.
-Vegetatif gelişme süresince sıcaklık, birçok bitkide çiçeklenme zamanının belirlenmesi üzerine gün uzunluğundan daha önemli olan bir faktördür. Yazlık sebzeler vernalizasyon gereksinimini ilkbahar döneminde karşılamaktadır.
3. Yağış ve Nem:
Sebze tohumu üretiminde; döllenme, tohumun olgunluk ve hasat devrelerinde hava neminin düşük ve yağışın olmaması istenmektedir. Fazla nem, geç hasada neden olmakta, hastalık ve zararlı oranını arttırıcı etkiye yol açmaktadır. Tohum oluşum dönemindeki yağış, tohum ve baklaların kurumasını engeller. Birçok bitkide ön çimlenmeye neden olur. Şiddetli yağışlar, tohumların dökülmesine neden olarak hem tohum kayıplarını arttırır, hem de mekanik olarak zararlara neden olur. Tohum üretiminde toprakta oluşan fazla nem, bitkinin normal bir gelişme göstermesine ve verimliliğine engel olmaktadır. Fazla miktarda sulama ve buna bağlı olarak oluşan nem bitkinin vegetatif olarak gelişmesine, tohumun istenilen nitelikte olgunlaşmamasına neden olur. Yetiştirmede diğer bakım faktörleri gibi sulamanın da yetiştirilen bitki ve toprak karakterine göre ihtiyaç duyulan zamanlarda ve yeteri kadar özellikle çiçeklenme ve hasat dönemlerinde daha sıkı kontrol altına alınması gerekmektedir.
Tohum üretimimde sıcak ve kuru esen rüzgarlar daha fazla olumlu etki yapmaktadır. Rüzgârın faydaları şu şekildedir.
a)Mekanik zararlara neden olur.
b)Tohumların açılıp dökülmesine neden olur.
c)Çok soğuk rüzgarlar çiçek tozunu olumsuz yönde etkilemektedir.
5. Toprak :
-Sebzelerin gelişme, verimlilik ve tohum olgunlukları üzerinde yetiştiği toprak yapısının büyük ölçüde önemi vardır.
-Tohumluk üretiminde tercih edilen topraklar, normal sebze yetiştiriciliğinde tercih edilenlerden biraz farklı olabilmektedir.
-Ağır karakterli killi topraklarda vegetasyon süresi uzadığından bitki üzerinde geç dönemlerde oluşan çiçeklerdeki tohumların olgunlaşmaları istenilen oranda olmamaktadır.
Hafif karakterli topraklarda ise bitkilerde yeterli gelişme sağlanamadığından tohum kalitesi ve miktarı olumsuz etkilenmektedir.
6. Arı ve Böcek Faaliyeti :
Yabancı tozlanan bir çok bitki türünde çiçeklenme döneminde etkin bir tozlanma için, arı ve böcek faaliyetine gereksinim duyulmaktadır. Arı ve böcekler çiçekleri kendi beslenmeleri için ziyaret ederek tozlanmaya yardımcı olurlar. Bombus, bal arıları ve doğadaki böcekler, özellikle çiçeğin nektarını ve çiçek tozlarını toplamaya uyum sağlamışlardır.
Yapılan araştırmalarda, bal arılarının kabakgillerde ve bakla gibi sebze türlerinde çok önemli oranda verim artışına neden olduğu tespit edilmiştir. Arı ve böcek faaliyeti üzerine iklim koşullarının etkisi çok fazladır. Böceklerin çalışması için 24-38 °C sıcaklıklar yeterli olduğu halde, arılar 15-49 °C sıcaklıklarda aktif olarak çalışabilmektedir.
7. Hastalık ve Zararlı Yoğunluğu :
Birçok hastalık tohumla taşındığı için yoğunluğun az olduğu bölgelerde tohumluk üretimi yapılması daha uygundur. Bunun için üretim yapılacak olan bölgedeki sebze hastalık ve zararlılarının yoğunluk durumları belirlenmesi ve bu doğrultuda üretim yapılması gerekmektedir. Ayrıca, yabancı otlarla da etkin bir mücadele yapılarak kontrol altına alınması gereklidir.
1- Elit Tohumluk: Yeni ıslah edilmiş veya daha önce ıslah edilmiş olup da çeşit saflığını muhafaza ve devam ettiren tohumluklardır. Bu tohumluğun kontrolünü ıslahçı yapmaktadır. Orijinal tohumluğun başlangıcını ve sertifikalı tohumluğun kaynağını oluşturmaktadır.
Elit tohum üretimi, ıslahçı veya araştırma kuruluşları tarafından yapılır. Elit tohum miktarı azdır ve ticari anlamda tohum üretiminde kullanılmaz. Beyaz etiketler kullanılır.
2- Orijinal Tohumluk: Elit tohumluk veya kendisinden elde edilen, çeşit safiyetini devam ettiren, ıslah ve araştırma kuruluşlarında veya ıslahçıların kontrolü altında yetiştirilen tohumluklardır. Beyaz etiketler kullanılır.
3- Anaç Tohumluk: Orijinal tohumluk veya kendisinden elde edilir. Çeşit safiyetini devam ettirir. Tohumluk kontrol ve sertifikasyon teşkilatı tarafından kontrol edilir. Mavi kuşaklı etiketler kullanılır.
4- Sertifikalı Tohumluk: Sertifikalı tohumluk, anaç tohumluktan veya kendisinden elde edilir. Bu kademedeki tohumluk, tarla ve laboratuar kontrolleri yapılmış, ambalajlanmış, etiketlenmiş, standartlara uygun tohumluklardır. Hibrid tohumlar bu gruba girer. Bu tohumların üretiminde resmi protokol ve sözleşmeler yapılmaktadır. Kırmızı kuşaklı etiketler kullanılır.
TARLA KONTROL ZAMANI
Tohum üretim alanında; tohum kalitesini etkileyen faktörlerin belirlenmesi, bir defa kontrol ile mümkün değildir. Bu kontrol sırasında tüm faktörleri görmek mümkün olmayabilir. Çünkü değişik faktörler aynı zamanda ortaya çıkmayabilir veya büyümenin belirli bir aşamasında tohum kalitesini etkilemeyebilir. Bu nedenle birçok bitkide tarla kontrolleri, değişik dönemlerde birden fazla sayıda yapılmalıdır.
Tarla kontrolünün zamanı ve sayısı; bitkinin vegetasyon süresi, tozlanma durumu, hastalık ve zararlılara duyarlı olduğu devrelere göre değişir.
KALİTELİ BİR SEBZE TOHUMUNDA ARANAN ÖZELLİKLER
Belirli bir çeşide ait olmalıdır.
Temiz olmalıdır ( Çeşit safiyeti yüksek olmalıdır).
Tohum iri olmalıdır.
Tohumun ilaçlanmış olmalıdır.
Tohumun canlılık oranı yüksek olmalıdır (Çimlenme gücü ve hızı).
Bazı (özellikle küçük ve pürüzlü) tohumların kaplanmış olması gerekir.
a) Tohumun rengi b) Şekil c) İrilik d) Parlaklık e) Koku f) Temizlik
a) Tohumun çimlenme hızı ve çimlenme oranı
Belli miktardaki tohumun belli bir yüzde ile çimlenme sayısına ulaşması için gerekli olan gün sayısıdır. Yetiştirmede özellikle erkincilik açısından çok önemli olan çimlenme hızı,
a) Çeşide b) Tohumun ekildiği toprak yapısına c) Ekim yöntemine d) Sıcaklığa e) Toprak nemine göre değişmektedir.
Çimlenme oranı ise; belirli bir süre sonunda çimlenen tohumların % olarak ifadesidir
Tohumlar çimlenme özelliğinde olmasına rağmen bazı zayıf tohumlar esas yerlerine ekildiğinde normal bir çimlenme gösterdikleri halde üzerindeki toprak tabakasını delip toprak yüzüne çıkacak kuvvete sahip olamadıklarından toprak içinde ölmektedir. Bu bakımdan tohumların çimlenme güçlerini belirlemek gerekmektedir. Çimlenme gücü zamanla ilgili olup, belli bir zaman süresi içerisinde çimlenen tohumları göstermektedir. Çimlenme denemeleri doğrudan yetiştirme yapılacak alanın bir köşesinde hazırlanan yerde veya aynı ortamdan alınan toprakla doldurulmuş petri kapları içerisinde yapılmalıdır.
Tarımsal değer ne kadar yüksek olursa o tuhumun çimlenemgücü ve temizlik derecesi o oranda yüksek demektir.
ÜLKEMİZDE SEBZE YETİŞTİRİCİLİĞİ VE TOHUMCULUĞUNDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR
Çeşit standardizasyonunun sağlanamaması,
Taşıma ve nakliye problemleri,
Pazarlama ağındaki problemleri,
Kaliteli tohum kullanılmaması,
Rezüdi miktarının fazla olması,
Piyasanın ihtiyaç duyduğu boy, büyüklük gibi kalite özelliklerinin tam olarak karşılanamaması,
TOHUMLARIN ÜRETİCİLER TARAFINDAN ÜRETİLMESİNİN SAKINCALARI
Sebze türlerinin büyük çoğunluğu yabancı tozlanma göstermektedir. Tohum üretimi yapılırken yabancı tozlanmayı engelleyebilmek için izolasyon tedbirleri alınmalıdır. Ancak normal yetiştiriciler kendi tohumlarını kendileri üretmeye çalışırken bu kurala fazla dikkat etmezler. Az miktardaki bitkiden uzun yıllar tohum almak tohumun genetik yapısını bozabilir. Hastalıklı ve zararlanmış bitkilerden dikkatsizce alınan tohumlar ileride büyük sorunlar ortaya çıkarabilir. Üreticiler tohumluk olarak ayırdıkları arazi yüzünden alan ve verim kaybına uğrarlar.
1) Erselik çiçekli sebzeler;
Erselik çiçekli sebzelerde erkek ve dişi organlar aynı çiçek üzerindedir. Kültür sebzelerinde büyük bir çoğunlukla bu tip çiçeklere rastlanır. Kültür bitkilerinde kendine ve yabancı döllenme olayı mevcuttur. Yabancı döllenmeyi etkileyen birçok faktör vardır.
a) Mutlak kendini dölleyenler
Fasulye ve bezelyede mutlak kendini dölleme mevcuttur. Bununla beraber bazı araştırıcılar bunlarda az da olsa yabancı tozlanma olabileceğini kabul ederek birden fazla çeşitle yapılan ıslah ve tohum üretim çalışmalarında izolasyon tedbirlerinin alınmasında fayda olduğunu belirtmektedirler.
b) Az oranda yabancı döllenme gösteren sebzeler
Bu gruba giren sebzeler ise; domates, biber, patlıcan, salata, marul, bamya ve kereviz dir. Yapılan araştırmalarda, domateste %1-5, patlıcanda %1-46 ve biberde % 9-32 oranları arasında yabancı döllenme tespit edilmiştir.
c) Yüksek oranda yabancı döllenme gösteren sebzeler
Bu gruba ise; lahanalar, karnabahar, turp, şalgam, alabaş, soğan, pırasa ve havuç gibi sebzeler girmektedir.
-Yabancı tozlanmaya karşı izolasyon tedbirlerinin kesin olarak alınması gerekmektedir. Aksi takdirde çeşit safiyeti ortadan kalkabilir. Islah ve tohum üretimi çalışmalarında yabancı tozlanmaya karşı alınacak tedbirler şu şekildedir.
Bırakılacak mesafeyi değişik faktörler etkilemektedir. Bunlar;
Mesafeler ne kadar büyük olursa olsun yabancı tozlanma olasılığı mutlaka vardır. Tohumluğun kademesi de mesafe açısından son derece önemlidir. Orijinal ve anaç tohumluklardaki izolasyon mesafeleri, sertifikalı tohumluklardakinden daha fazla olmalıdır. Bu miktar 2-5 kat daha fazla olmaktadır. Bu durum tohumların daha saf olarak üretilmesini sağlamaktadır.
2- Zaman izolasyonu :
Ticari anlamda yapılan tohum üretiminde kullanılmaktadır. Tohumluk bitkiler, farklı zamanlarda yetiştirilerek aynı yerde farklı türlerin tohum üretimi gerçekleştirilir
3- Kapalı izolasyon :
Yabancı tozlanmaya karşı en garantili yöntemdir. Özellikle; ıslah çalışmaları ve hibrid tohum üretiminde kullanılmaktadır. Bu amaçla değişik yöntemler uygulanmaktadır. Bunlar;
a)Çiçek ve salkım izolasyonu : Yabancı tozlanmaya karşı korunacak olan çiçek veya salkım; izolabant, parşomen kağıt veya bez torbalarla koruma altına alınır. Torbalarda havalandırma amacıyla küçük delikler açılabilir ancak bu deliklerden içeriye küçük böceklerin girmesine engel olacak büyüklükte olmasına dikkat edilmelidir.
b) Bitki izolasyonu :
Bazı çalışmalarda tek bir bitki izole edilerek çalışmalar bunun üzerinde yapılır. Bunun için çiçeklenmeden önce bitkinin üzerine uygun büyüklükte bir kabin yerleştirilir. Kabin üzeri bir örtü ile kapatılarak bitkinin kendi çiçek tozlarıyla tozlanması sağlanır. Örtünün toprağa temas eden kısımlarından herhangi bir böcek veya çiçek tozu girişinin olmaması gerekir. Çiçeklerde döllenme olayının bittiği tespit edildikten sonra izolasyon malzemeleri kaldırılmalıdır.
c) Bitki grubu izolasyonu :
Bu amaçla; plastik veya cam seralar ile modern ıslah ve tohum üretim kuruluşlarda olduğu gibi içleri değişik büyüklüklerde kabinlere ayrılmış seralar kullanılmaktadır.
Bu özelliklerde hazırlanan izolasyon odalarına veya seralara dışarıdan hiçbir polen taşıyıcısının girmemesi gerekir. Özellikle kapılar ve havalandırma pencereleri çok ince tellerle örtülmelidir. Ayrıca böcekle tozlanan türlerde içeriye kontrollü olarak arı veya böcek konulabilir veya tozlanmada vibratörlerden yararlanılabilir.
KENDİNE VE YABANCI DÖLLENEN SEBZELERDE ALINACAK ÖNLEMLER
Çiçekler açılmadan dişi ve erkek organ olgunlaşır ve döllenme meydana gelir.
Kapalı çiçekte önce erkek organ olgunlaşır ve polenler dağılır. Dişi organ bunun hemen peşinden olgunlaşır ve çiçek açılır. Önceden dökülen polenler döllenmeyi sağlar.
Bitkinin dişi organı, bazı durumlarda erkek organ ve diğer organlar tarafından muhafaza altına alınır ve yabancı döllenme engellenir.
Erkek organlar bir boru oluşturur ve dişi organ bu borunun içerisindedir. Olgunlaşan yumurta polenler tarafından döllenir.
YABANCI DÖLLENEN BİTKİLERDE KENDİNE DÖLLENMEYİ ÖNLEYEN ÖZELLİKLER
Erkek organ veya dişi organdan farklı zamanlarda olgunlaşır.
Erkek ve dişi çiçeklerin ayrı bitkiler üzerinde olması.
Erkek ve dişi çiçekler aynı bitkide fakat farklı yerlerde olması.
Kendine tozlanmayı engelleyen fiziki engellerin bulunması. Erkek ve dişi organ arasındaki seviye farkı.
Bitkinin genetik olarak kendine kısır olması. Bazı soğan ve havuç çeşitlerinde çiçek tozu kısırlığı olduğundan bu gibi çeşitlerle çalışırken döllenme için araya tozlayıcı çeşitlerin konulması ıslah çalışmalarında önem taşımaktadır.
1. Çiçeklenmeden sonra geçen gün sayısı: Bitkilerde çiçeklenmeden sonra geçen gün sayısı ekolojilere göre farklılık gösterir. Bunun, tohumun üretildiği ekolojide uzun yıllar dikkate alınarak belirlenmesi gerekir. Tohumda fizyolojik olgunluk döneminin belirlenmesi ile tohumların hasadına karar verilmelidir.
3. Tohumdaki kuru madde ve nem oranındaki değişimler: Hasat zamanını belirlemek için kullanılabilecek en sağlıklı kriterdir. Nem ve kuru madde içeriği arasında ters oranda bir değişim vardır. Nem, türlere göre %8-12 arasına düştüğü zaman hasada karar verilir.
Tohumun Çimlenmesi 103 kb
Fotosentez 264 kb
Hibrit Mısır Tohumculuğu
Öncelikle hibrit ve hetorosis ne demek onu açıklama başlayalım. Hibrit İki tane saf hattın melezlenmesi ile meydana gelen yeni döle hibrit denir. Heterosis ise kendini meydana getiren ebeveynlerde...
Güvenlik Kodu : MYBM4
#arı otu faydaları #mantar kompostu hazırlama #göbekli portakallar #domatesin kabuğunu pratik soyma #yaprak bükenler #dikey geçiş sınavı (dgs) nedir? #azot fazlalığı #aloe vera yağının faydaları #aspir gübresi #lilium çiçeği bakımı #fasulye kapsül kurdu #turunçgil beyaz sineği