Türkmenistan — GDA: strategik hyzmatdaşlygyň täze ugry
Hormatly Prezidentimiz 2019-njy ıylyň 25-nji sentıabrynda geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň ikinji mejlisinde halkara hyzmatdaşlygynyň täze, netijeli ıollaryny we ugurlaryny emele getirmekde ıuкdumyzyň örän gymmatly tejribe toplandygyny belledi. Şonuň bilen birlikde, milli Liderimiz häzirki döwürde Türkmenistanyň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna başlyklyk edıändigini, abraıly halkara guramalary, şol sanda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy bilen syıasy, ykdysady, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary yzygiderli giňeldıändigini aıratyn nygtady.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy 1991-nji ıylda syıasy, ykdysady, ekologiıa, ynsanperwer we medeni ugurlarda hyzmatdaşlygy amala aşyrmak, agza döwletleriň durmuş-ykdysady ösüşine, şeıle hem döwletara gatnaşyklara ıardam bermek maksady bilen döredildi. GDA-nyň Tertipnamasynyň 1-nji maddasyna laıyklykda, Arkalaşyk agza döwletleriň arasynda dostluk, hoşniıetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny, milletara ylalaşygy, ynamy hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beıläk-de ösdürmek we berkitmek ugrunda çykyş edıär. Bu guramanyň işi parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, adam hukuklaryny we azatlyklaryny halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ıörelgelerine we kadalaryna laıyklykda goramak, özara hukuk kömegini bermek ıaly wezipeleriň ıerine ıetirilmegine gönükdirilendir. Bitarap Türkmenistan GDA-nyň assosirlenen agzasy bolup durıar. Bu hukuk ıagdaıynyň tapawutly aıratynlygy agza döwletlere guramanyň işiniň diňe aıry-aıry görnüşlerine gatnaşmaga mümkinçilik berıändiginde jemlenıär. Türkmenistan özüniň hukuk ıagdaıynyň çäklerinde Arkalaşygyň ıurtlary bilen köptaraplaıyn we ikitaraplaıyn hyzmatdaşlygy işjeňleşdirıär, taryhyň dowamynda kemala gelen, agza döwletleriň halklaryny birleşdirıän dostluk we hoşniıetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga hemmetaraplaıyn ıardam berıär.
Şunuň bilen baglylykda, Hazar deňzinde hyzmatdaşlygyň, şol sanda her ıyl Hazar deňziniň gününe gabatlanyp Hazarıaka döwletleriň Baştutanlarynyň sammitleriniň, birinji Hazar ykdysady forumynyň geçirilmeginiň ähmiıetini bellemek gerek. Hut biziň ıurdumyzda Hazarıaka döwletleriň liderleriniň derejesinde däp bolan gepleşikleriň başy başlandy, özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygyň täze binıady goıuldy. GDA-da başlyklyk etmek 2008-nji ıylyň 10-njy oktıabrynda Arkalaşygyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň Çözgüdi bilen tassyklanan degişli Düzgünnama laıyklykda amala aşyrylıar. 2019-njy ıylda Türkmenistanyň GDA-da başlyklyk etmegi agzalan Geňeşiň 2018-nji ıylyň 28-nji sentıabryndaky mejlisinde kesgitlenilipdi. İurdumyz şol bir wagtda GDA-nyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşinde, hökümet Baştutanlarynyň Geňeşinde, daşary işler ministrleriniň Geňeşinde, ykdysady Geňeşde, Arkalaşyga gatnaşyjy döwletleriň Arkalaşygyň Tertipnamalaıyn we beıleki edaralarynyň ıanyndaky Hemişelik ygtyıarly wekilleriniň Geňeşinde, şeıle hem GDA-nyň ykdysady Geňeşiniň ıanyndaky Ykdysady meseleler boıunça Toparynda başlyklyk edıär. Türkmenistan Arkalaşyga başlyklyk etmek wezipesini GDA-nyň esas goıujy resminamalarynyň binıadynda ıerine ıetirmäge örän jogapkärli çemeleşıär. Bu babatda döwletimiz 2012-nji ıylda hem nusga görkezdi we 30-a golaı çäräni geçirdi. Şonda hormatly Prezidentimiziň GDA giňişliginde iri dünıä bazarlaryna çykalgany üpjün edıän täze köpugurly ulag geçelgelerini döretmek, agza döwletleriň howanyň üıtgemegi bilen bagly meseleleri çözmekde özara gatnaşygyny işjeňleşdirmek, Arkalaşygyň halklarynyň baı medeni mirasyny goramak we wagyz etmek boıunça bilelikdäki meıilnamalary işläp taııarlamak boıunça başlangyçlary GDA ıurtlarynyň ıokary bahasyna eıe boldy we olaryň arasyndaky köpugurly hyzmatdaşlyga täze öwüşgin çaıdy. «Türkmenistan — rowaçlygyň Watany» ıylynda ıurdumyz bu wezipäni ıerine ıetirmegiň çäklerinde tagallalaryny ozal kabul edilen halkara şertnamalaryny we çözgütlerini yzygiderli durmuşa geçirmäge, şeıle hem hyzmatdaşlygy köpugurly esasda alyp barmagyň we işjeňleşdirmegiň döwrebap nusgalaryny işläp taııarlamak arkaly mazmun taıdan baılaşdyrmaga, GDA döwletleriniň halklarynyň abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirıär. Bu maksada ıetmekde 2019-njy ıylda Türkmenistanyň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda başlyklyk etmeginiň Konsepsiıasy we ony durmuşa geçirmek boıunça çäreleriň meıilnamasy esas bolup hyzmat edıär. Şunuň bilen baglylykda, ıurdumyz GDA gatnaşyjy döwletleriň arasynda ynamy we özara düşünişmegi berkitmek, bu düzümiň çäklerinde durnuklylygy we howpsuzlygy goldamaga gönükdirilen başlangyçlara ıardam bermek ıaly ugurlary has-da ileri tutıar. Arkalaşygyň hyzmatdaşlyk ulgamynda Türkmenistan iri halkara guramalary, ilkinji nobatda, Birleşen Milletler Guramasy hem-de onuň düzümleri, İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen özara gatnaşyklaryň derejesiniň ıokarlandyrylmagyna aıratyn ähmiıet berıär. Hut şeıle ıörelgelere eıermegi netijesinde, ıurdumyz dünıä derejesinde başlangyçly işjeňligi görkezıär. Milli Liderimiziň teklibi esasynda BMG-niň Baş Assambleıasynyň Kararnamasyna la­ıyk­lyk­da, «2021-nji ıyl — Hal­kara parahatçylyk we ynanyşmak ıyly» diılip yglan edilmegi aıdylanlary doly tassyklaıar. 2019-njy ıylda Türkmenistanyň başlyklyk etmeginde anyk netijeleri gazanmaga gönükdirilen möhüm duşuşyklaryň hem-de maslahatlaryň köp sanlysy ıokary guramaçylyk derejesinde geçirildi. Olar GDA ıurtlarynyň arasynda energetika, ulag, aragatnaşyk we kommunikasiıalar ulgamlarynda özara hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyny, şol sanda giň gerimli medeni, ynsanperwer, ylym, bilim, sport gatnaşyklaryna goldaw berilmegini we giňeldilmegini göz öňünde tutıar. Hormatly Prezidentimiziň «Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisini geçirmek hakynda», «Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisini guramaçylykly geçirmek hakynda», «Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna gatnaşyjy döwletleriň döredijilik we ylmy intelligensiıasynyň XIV forumyny geçirmek hakynda» gol çeken Kararlaryna laıyklykda, GDA-nyň degişli edaralarynyň we düzümleriniň netijeli işlemegini üpjün etmek üçin zerur işleriň alnyp barlandygyny aıratyn bellemek gerek. Şu ıylyň dowamynda geçirilen GDA-nyň döredijilik we ylmy intelligensiıasynyň XIV forumy, Tohumçylyk meseleleri boıunça hökümetara Utgaşdyryjy Geňeşiň mejlisi, hökümet Baştutanlarynyň Geňeşi ıaly çäreler Türkmenistanyň Arkalaşygyň ıurtlaryndaky abraıyny has-da belende galdyrdy.
Şeıle hem 13-nji sentıabrda paıtagtymyzda GDA-nyň Ykdysady Geňeşiniň 83-nji mejlisi boldy. Arkalaşygyň bu düzüminiň hereket edip başlamagynyň şanly 20 ıyllygynyň bellenilıän ıylynda nobatdaky mejlisiň Aşgabatda geçirilmeginiň özboluşly manysy bar. Munuň özi milli Liderimiziň ıolbaşçylygynda ıurdumyzyň netijeli hyzmatdaşlygy strategik esasda ösdürmäge, çäreleri guramaga we geçirmäge gönükdirilen döredijilikli çemeleşmesiniň halkara derejesinde doly goldanylıandygyny görkezıär. Türkmenistan GDA-nyň ykdysadyıet ulgamyndaky köpıyllyk tejribesine daıanyp, ykdysady gatnaşyklary Arkalaşygyň çäklerinden daşary yklym we halkara möçberinde ösdürmäge mümkinçilik berıän hem-de ıokary tehnologiıalaryň esasynda sanly ösüşi üpjün edıän tagallalary birleşdirmegiň wajypdygyny ykrar edıär. Forumyň gün tertibinde döwletara söwda-ykdysady gatnaşyklaryň esasy ugurlaryny kesgitlemek, şeıle hem özara peıdaly hyzmatdaşlygyň kadalaşdyryjy hukuk binıadyny pugtalandyrmak, şol sanda Arkalaşyga agza döwletleriň strategik ykdysady hyzmatdaşlyk hakyndaky Jarnamanyň hem-de jemgyıetiň sanly ösüşi boıunça hyzmatdaşlygyň Konsepsiıasynyň we ony amala aşyrmak boıunça çäreleriň Meıilnamasynyň taslamalaryny ara alyp maslahatlaşmak ıaly meseleler orun aldy. Netijede, maliıe, maıa goıumlary, keselleriň ıaıramagynyň öňüni almak, Arkalaşygyň serhetıaka ıurtlarynyň tokaılyklarynyň ıok edilmegine garşy göreşmek ıaly derwaıys ugurlary öz içine alıan resminamalara gol çekildi, ozal gazanylan ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişiniň barşy bilen tanşyldy. Resminamalaryň 11-si GDA-nyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň garamagyna hödürlenildi. Bu görkeziji türkmen paıtagtynda geçirilen ykdysady Geňeşiň mejlisiniň netijeli häsiıete eıe bolandygyny tassyklaıar.
Aşgabat ıene sanlyja günden GDA-nyň daşary işler ministrleriniň we döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisini kabul eder. Ozal toplanan tejribäni nazara alanyňda, Arkalaşygyň çäklerindäki köpugurly mümkinçiliklerden netijeli peıdalanmakda, abadançylygyň we durnukly ösüşiň bähbitlerine laıyk gelıän dostlukly gatnaşyklaryň gerimini giňeltmekde bu halkara çäräniň täsirli ornunyň boljakdygy ikuçsuzdyr. Şunlukda, Türkmenistan bilen GDA-nyň hyzmatdaşlygynyň taryhynda ıene bir täze sahypa açylar.
Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiıa institutynyň ylmy işgäri.