Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği - Aşı Bilgilendirmesi
29 Nisan 2019 Pazartesi, 17:03 tarihinde oluşturuldu
Son Güncelleme: 29 Nisan 2019 Pazartesi, 17:03
Her yıl Nisan ayının son haftasında kutlanan aşı haftası tüm dünyada aşı farkındalığını artırmak amacı ile düzenlenmektedir.
Aşı karşıtlığının tartışıldığı ve aşı ile tamamen önlenebilecek bazı hastalıkların yeniden görülmeye başladığı günümüzde hastalarımıza yönelik bilgilendirme olarak kullanabileceğiniz, yapılan başlıca aşılar hakkında kısa bilgiler topladık;
Grip, her sene sebep olduğu mevsimsel salgınlar ve bu salgınlar sonucu sağlık kurumlarında artan iş yükü, hastane yatışlarındaki artışlar, iş ve okul kaybı, ekonomik yükü, riskli gruplarda belli bir oranda ölümle sonuçlanması ve belki de hepsinden önemlisi yeni mutasyonlarla pandemi (kıtalar arası salgın) ve toplu ölümlere neden olabildiğinden sürekli olarak güncelliğini korumaktadır. Grip genellikle bir iki hafta içinde tedavisiz iyileşmekle beraber, çok küçük yaştakiler, yaşlılar ve altta yatan kronik hastalığı olanlarda hastane yatışlarında artışa ve ölüme neden olmaktadır.
Kimlere aşı önerilir?
Grip aşısı prensipte, 6 aylık ve üzeri yaş grubundan yaptırmak isteyen herkese yıllık olarak ekim ayında uygulanır. Grip açısından tanımlanmış risk gruplarına giren kişilere, bu kişilere bakım veren kişilere ve nihayetinde gripten korunmak isteyen herkese önerilmektedir.
Grip aşısının öncelikli yapılması önerilen gruplar şunlardır:
4 yaşından küçük (özellikle 2 yaş altı) çocuklar (6. aydan itibaren)
50 yaşından büyük erişkinler
- Kronik pulmoner hastalık (astım, kronik obstruktif akciğer hastalığı, kistik fibrozis),
- Kardiyovasküler (tek başına hipertansiyon hariç) hastalık
- Kan hastalıkları (orak hücreli anemi dahil)
- Endokrin hastalık (diabetes mellitus gibi)
- Metabolik hastalık (genetik metabolik hastalıklar gibi)
- Nörolojik veya nöro-gelişimsel bozukluğu olanlar (beyin, spinal kord, periferik sinir ve kas hastalıkları, serebral palsi, epilepsi, inme, mental retardasyon, büyüme-gelişme geriliği, musküler distrofi, spinal kord hasarı dahil)
- Hastalık veya ilaca bağlı olarak bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler (kanser, uzun süreli steroid kullanımı, HIV gibi)
- 19 yaşından küçük olup uzun süredir aspirin tedavisi alanlar
- Morbid obezler (Vücut kitle indeksi >40)
- Grip açısından riskli grupta tanımlanan kişilere bakım verenler ve aynı evde yaşayanlar (çocuklar dahil)
Yumurta proteini dahil olmak üzere aşı içeriğindeki herhangi bir bileşene karşı bilinen ciddi alerjik reaksiyon veya daha önce aşı uygulaması sonrasında alerjik reaksiyon gelişmiş olan kişilere yapılmaz.
Difteri, Tetanoz, Boğmaca Aşıları
Difteri: Geçmiş yıllarda salgınlara yol açmış olmakla birlikte rutin immünizasyonun başlamasını takiben bir çok bölgede hastalığın görülme sıklığında belirgin azalma olmuş ve yaygın aşılama programları sayesinde Avrupa’nın çoğu ülkesinde hemen hemen eliminasyon noktasına gelinmiştir.
Tetanoz: Dünyadaki yıllık insidansı bir milyon olguyu bulan ve mortalitesi oldukça yüksek seyreden tetanoza yakalanma riski doğumdan itibaren söz konusu olduğu için hem gebelik sırasında anne adayları aşılanarak, hem de bebekler doğumu takiben 2. aydan itibaren rutin aşılama programına alınarak bu enfeksiyondan korunmaya çalışılmaktadır.
Boğmaca: Yaygın bebeklik çağı aşılama programları sonucu tüm dünyada boğmaca olguları belirgin şekilde azalmış olmakla birlikte zaman zaman bazı ülkelerde (ABD başta olmak üzere) adolesanlar ve genç erişkinlerde boğmaca olgularının arttığı gözlenmektedir. Boğmaca erişkin yaş grubunda da görülmekle birlikte çoğunlukla tanı konamamaktadır.
Çocukluk çağında rutin olarak yapılması önerilen aşılardandır. Tetanoz ve difteri toksoid aşılarıyla primer immünizasyonunu tamamlamamış ya da hiç aşılanmamış erişkinlerde, primer aşı şemasına başlanmalı veya eksik dozlar tamamlanmalıdır.
Erişkinler için primer aşılama üç dozdur: Dört hafta ara ile iki doz, birinci dozdan 6–12 ay sonra üçüncü doz Td (tetanoz-difteri) aşısı yapılmalıdır. Aşılar deltoid kasa IM (kas içi) yoldan uygulanır.
Antitoksin düzeyi (bağışıklık yanıtı) zamanla azaldığı için primer aşılama serisini tamamlamış olan erişkinlerin her 10 yılda bir Td (tetanoz-difteri) rapeli (hatırlatma aşısı) ile aşılanması ve bu rapellerden birinin Tdap (tetanoz-difteri-aselüler boğmaca) olması önerilir.
Önceden Tdap (tetanoz-difteri-aselüler boğmaca) uygulanmamış olan veya önceki aşı durumu bilinmeyen tüm erişkinlere Tdap (tetanoz-difteri-aselüler boğmaca) uygulanır. Bu uygulamada yakın zamanda yapılmış tetanoz veya difteri aşılama durumuna ve aşı aralığına bakılmaz.
Td aşısı ile primer üç doz tetanoz aşılama şemasını tamamlamamış olan kişilere Tdap ile aşı başlanabilir veya eksik kalan aşı dozları tamamlanır.
Doğurganlık çağında (15–49 yaş), 5 doz Td uygulanmış olan kadınların da 10 yıl aralıklarla Td aşılamasına devam edilir.
Gebelere de önceki Td veya Tdap aşı durumlarına bakılmaksızın her gebelikte Tdap yapılması önerilmektedir. Bunun nedeni, postpartum dönemde 12 aydan küçük bebekle yakın temasta bulunmalarıdır. Gebelikte Tdap yapılması için ideal dönem 27-36. gebelik haftalarıdır. Aynı nedenle daha önce Tdap yapılmamış olan ve 12 aydan küçük bebeklerle temas olasılığı yüksek olan sağlık çalışanlarına da Tdap önerilmektedir.
Aşı kimlere önerilmez?
Aşılama sonrası ciddi allerjik reaksiyonlar oluşmuş veya nörolojik bulgular gelişmişse aşı yapılmaz. Orta veya ağır derecedeki akut (erken dönem) hastalık durumunda iyileşene kadar aşı ertelenmelidir. Hafif hastalıklar geçiren veya emziren kişiler aşı olabilirler.
Zona hastalığına yol açan virüs aslında suçiçeğine neden olan virüstür. Suçiçeği geçiren bireylerde, virüs sinir hücrelerine yerleşerek pasif halde kalır. Bu virüs ileride tekrar aktive olarak zona hastalığına sebep olabilir. Bu nedenle suçiçeği geçirmiş olan herkes zona geçirme riski altındadır.
Daha önce suçiçeği ve zona zoster geçirip geçirmemiş olmasına bakılmaksızın 50 yaş üzerindeki tüm bireylere önerilmektedir. Kronik (uzun dönemli) hastalığı olanlar (Kronik böbrek yetmezliği, diabetes mellitus, romatoid artrit, KOAH) huzurevinde kalanlar zona açısından artmış riske sahip olacaklarından aşılanmalar önerilmektedir.
Aşının herhangi bir içeriğine karşı allerji varlığı; bir önceki dozda allerjik reaksiyon; kemik iliği ya da lenfatik sistemin etkilendiği lösemi, lenfoma ve diğer kanserlerde görülen bağışıklık yetmezlik halleri; 2 haftadan uzun süre immünsüpresif dozda kortikosteroid kullanımı; primer ya da kazanılmış immün yetmezlik halleri; aktif tüberküloz; gebelik ve 38.5 C’nin üzerinde ateşin eşlik ettiği hastalıklar gibi durumlarda aşı yapılmaz. Kısacası bağışıklık sistem yetmezliklerinde aşı yapılmaz.
HPV’nin neden olduğu genital siğil, kanser öncesi genital oluşumlar ve serviks (rahim ağzı) kanserini önlemeye yönelik olarak geliştirilen aşılardır. Serviks kanserine en sık yol açan HPV serotiplerine karşı koruyucu etki sağlayan bu aşıların, serviks kanserini %70-80, genital siğilleri %90 oranında engellediği gösterilmiştir. HPV 16 ve 18’in meydana getirdiği servikal kanserlerin önlenmesinde %100 etkili bulunmuşlardır. 9-13 yaş arası kız çocuklarına yapılan HPV aşılaması serviks kanserinin önlenmesinde en maliyet-etkin halk sağlığı korunma önlemidir.
Kimlere aşı önerilmekte?
Dünya Sağlık Örgütünün güncel önerilerine göre HPV aşıları 9-13 yaş arası kız çocuklarına uygulanmalıdır. Seksüel aktivite başlamadan HPV aşı şemasının tamamlanması etkinliği açısından önemlidir. Bununla birlikte HPV aşısı için bir üst yaş sınırı bulunmamaktadır, ancak bazı kaynaklar üst yaşı 26 olarak sınırlamaktadır. HPV ile enfekte olmayan seksüel aktif kadınlar aşıdan tam yarar görürler. Daha önceden HPV ile enfekte olan kadınlarda ise aşı daha az etkilidir. Bununla birlikte seksüel aktivitesi olan kadınların da aşılanması önerilmektedir. Aşı farklı HPV tiplerine karşı bağışıklık sağlayabileceğinden genital siğilleri, anormal smear testi ya da HPV DNA testi pozitif olan kadınlara da aşı uygulanması tavsiye edilmektedir. Aşı yapılmış olması tarama testlerinin (smear) yapılmamasını gerektirmez. Aşılı kadınlara da düzenli olarak tarama testi yapılmalıdır. Aşının koruyuculuk süresi tam olarak bilinmemekle birlikte, en az 5 yıl koruyucu olduğu bildirilmektedir.
Aşı içeriğine karşı allerjik olduğu bilinen kişilere aşı uygulanmamalıdır.
Gebelikte güvenilir olduğunu gösteren veriler varsa da yeterli sayıda veri oluşmadığı için gebelikte aşılama önerilmemektedir. Aşıya başlandıktan sonra gebelik anlaşılırsa, sonraki aşı dozları doğum sonrasına ertelenmelidir. Gebeliğin sonlandırılması gerekmez.
Varisella Zoster (Su çiçeği)
Daha çok çocuklarda ortaya çıkan suçiçeği hastalığı; çok sık görülen, ağır belirtilere yol açmayan, virüs kökenli bir bulaşıcı hastalıktır. Bu hastalığı yapan virüs varicella-zoster virüsüdür. Bu virüs suçiçeği ve zona hastalıklarını yapar. Suçiçeği, bu virüsün birinci enfeksiyonu ve çocukluk çağı hastalığıdır. Zona ise daha önce suçiçeği geçirmiş olan çocukların yetişkinlik veya ihtiyarlık çağlarında ortaya çıkabilen bir hastalıktır.
Ciddi seyirli suçiçeği açısından yüksek riskli kişilerle yakın teması olan kişiler (Ör. sağlık personeli, bağışıklık yetmezliği olan kişilerde)
Bulaş veya temas riski yüksek olanlar (küçük çocukların öğretmenleri, çocuk bakımı yapan kişiler, kreş personeli, yatılı okul öğrencileri, askeri personel, aynı evde çocukla birlikte kalan ergen ve erişkinler, çocuk doğurma çağındaki hamile olmayan kadınlar ve uluslararası yolculuk yapanlar)
Ancak su çiçeğine karşı bağışıklığı olmayan bütün erişkinler aşılanabilir.
Doğuştan bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde, bazı kan hastalıkları, lösemi, lenfoma gibi hastalıklarda, bağışıklık baskılama tedavisi alan kanser hastalarında, AIDS evresinde olan HIV enfeksiyonlu hastalarda ve gebelerde aşı yapılmamalıdır. Bağışıklık baskılama tedavisi bitiminden sonra en az üç ay varisella aşısı verilmemelidir.
Gebeler ve aşı yapıldıktan sonraki ilk 4 haftada gebe kalma ihtimali olan kadınlar aşılanmamalıdır.
Yüksek doz steroid kullananların aşılanması önerilmemektedir. Steroid tedavisi 14 günden uzun sürmüş olan kişilerin bu tedaviden sonra bir ay geçene kadar aşılanmaması önerilir.
Aşı olduktan sonra immün sistemi baskılanmış bir kişi ile aynı evi paylaşacak olan aşılı kişide aşı sonrası döküntü gelişti ise döküntü geçinceye kadar immün sistemi baskılanmış hasta teması önlenmelidir.
Kızamık veya kızamıkçık genelde çocuklık çağında ateş ve döküntü yaparken ,kabakulak tükürük bezlerinde şişme ve ateşe yol açan bulaşıcı viral bir hastalıktırlar. Bu aşı bir seferde üç hastalıktan korunmayı sağlar.
Kızamık aşısı veya kızamıkçık aşısı olup olmadığına dair kayıtlı bilgisi ve güvenilir öyküsü olmayan veya hastalığı geçirdiğine dair kayıt olmayan yetişkinlere en az 1 doz KKK (Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak) aşısı yapılmalıdır. Laboratuvar tetkikleriyle her bir hastalığa karşı bağışıklık olduğu gösterilmiş ise aşılanmasına gerek yoktur. Tam bağışıklık için hayat boyu toplam iki doz KKK aşısı önerilir.
Aşağıdaki durumlarda 2. doz KKK aşısı uygulanmamışsa öncelikli tekrar aşısı yapılmalıdır:
Yakın zamanda kızamık, kızamıkçık veya kabakulağa maruz kalma ya da salgın durumu
Bir sağlık kuruluşunda ya da bakım evinde çalışma
Yükseköğrenim kurumlarında eğitim görme
Temas riskinin yüksek olduğu uluslararası seyahat planlama
Gebeler veya aşı yapıldıktan sonra 4 hafta içerisinde gebelik planlayanlar aşılanmamalıdır. Aşı yapılan kişi bir ay süreyle gebe kalmamalıdır. Emzirme döneminde aşı yapılabilmekte. Kızamıkçığa karşı bağışıklığı olmayan gebeler doğumdan hemen sonra KKK ile aşılanmalıdır.
Ağır bağışıklık yetmezliği olan kişilerde (kanser hastaları, organ nakli yapılanlar, uzun süre kortikosteroid kullananlar, kemoterapi veya radyoterapi alanlar, ağır immünyetmezliği olan HIV pozitif hastalar vb.) canlı aşı olması sebebiyle KKK aşısı yapılmamaktadir. Orta/ağır şiddette hastalığı olanlarda erken dönem geçinceye kadar aşı ertelenmelidir.
Yumurta, jelatin veya neomisine allerjik reaksiyonu olan kişilere aşı yapılmamalıdır.
Avrupa kıtasında, pnömokok bakterisinin sebep olduğu zatürre, enfeksiyona bağlı erişkin ölümlerinde birinci sırada yer almaktadır. KKTC'de aşılanma oranları maalesef Avrupa ülkelerine göre çok düşüktür. Bu sebepten halk bu konuda bilgilendirilmeli ve riskli kişiler bir an önce aşılanmalıdır.
Pnömokok hastalığı sıklıkla görülen pnömokok adı verilen bakterilerin neden olduğu çok sayıda hastalığı kapsar. Bu bakteriler kulak, beyin, omurilik, akciğer gibi organları ve dolaşımını etkileyerek çeşitli hastalıklara neden olabilir. En çok görülen hastalık tablosu orta kulak iltihabı, en tehlikeli hastalık tablosu menenjit (beyin zarı enfeksiyonu) ve en çok öldüren hastalık tablosu ise zatürredir.
Pnömokokun neden olduğu hastalıklardan korunmada en etkili yol pnömokok aşısıdır. Başlıca risk altındaki hastalar aşağıdaki gibidir;
65 yaş ve üzeri herkese
Kronik pulmoner hastalık (astım dışında)
Dalağın fonksiyon görmemesi veya kayıbı
HIV tanısı alan hasta
Uzun süreli bağışıklık baskılayan tedaviler
Solid organ nakli (KC veya böbrek nakli)
Daha önceki dozlarda aşıya veya içeriğindekilere karşı alerjik reaksiyon gelişenlere aşı uygulanmamalıdır.
Hangi doktora başvuralım?
Aşılanmamış risk grubundaki kişilerin mutlaka bir enfeksiyon hastalıkları doktoruna başvurmaları önerilir. Kişinin yaş ve ek hastalık durumuna göre ek aşı önerilebilinir.
Hepatit A mikroplu yiyeceklerden, sudan veya ağız yollu ile bulaşabilen karaciğeri tutan viral bir hastalıktır.
Hepatit A’nın yüksek ya da orta derecede endemik olduğu yerlere seyahat eden kişiler
Hepatit B veya C enfeksiyonu olan kişiler
Küçük çocukların gündüz bırakıldıkları yuva ve kreşlerde hem personel hem de çocuklar
Aşının herhangi bir bileşenine karşı daha önce aşırı duyarlılık geliştiği bildirilen kişilerde kontrendikedir. Aşının yapılacağı gün ağır geçirilen bir enfeksiyon hastalığı veya yüksek ateşi olan kişilerde aşının yapılması ertelenmelidir.
Hepatit B kan veya vücut sıvıları veya doğum sırasında bulaşabilen karaciğeri tutan viral bir hastalıktır.
Sağlık çalışanlarının yetiştirildiği tıp fakülteleri, diş hekimliği fakülteleri, sağlık meslek yüksekokulları vs. Öğrencileri
Sık kan ve kan ürünü kullanmak zorunda kalanlar
Hepatit B taşıyıcısı ile aile içi temaslılardan aşısız olanlar
Hepatit C hastalar
Cezaevleri ve ıslahevlerinde olanlar
Endemik bölgelere seyahat edenler
Zihinsel özürlü bakımevlerinde bulunanlar
Yetiştirme yurtlarında bulunan kişiler
Askerler (yüksek risk altındakiler)
Polis memurları (yüksek risk altındakiler)
Kazalarda ve afetlerde ilk yardım uygulayan kişiler
Aşının herhangi bir bileşenine karşı alerjik reaksiyon öyküsü varsa aşı yapılmamalıdır. Aşının herhangi bir bileşenine karşı aşırı duyarlılık varsa diğer dozlar gerekli önlemler alınarak bir sağlık kurumunda yapılmalıdır.
Meningokok olarak ta bilinen Neisseria Meningitidis adlı bakterinin neden olduğu hastalıklara Meningokok Hastalığı denir. Bu hastalıklar genellikle ağır seyreder ve beyin zarı ( menenjit), omurilik ve kan dolaşımı enfeksiyonlarını (bakteriemi veya septisemi) içerir.
Bakımevlerinde yaşayan kişiler
Meningokokal hastalığın sık görüldüğü ülkelerde yaşayan veya o bölgeye (Örn. kuru sezonda -Aralık ile Haziran ayları arasında- “Menenjit kuşağı” olarak adlandırılan sahra altı Afrika gibi) seyahat edecek kişilere (öz. bölgesel populasyonla temasları uzun sürecekse) aşı önerilir.
Yüksek ateş ve şiddetli hastalanma hallerinde aşılama tarihi ertelenebilir.
Haemophilus influenzae tip b (Hib) Aşısı
Haemophilus influenzae tip b adlı bakterinin neden olduğu genellikle ağır seyreden ve beyin zarı ( menenjit) ve akciğer enfeksiyona sebep olan bulaşıcı bir hastalıktır. 5 yaş altı çocuklar daha büyuk risk altındadır.
Fonksiyonel ya da anatomik aspleni
Malignite nedeniyle kemoterapi ve/veya radyoterapi alanlar
Aşının herhangi bir komponentine karşı allerji varlığı, bir önceki dozda allerjik reaksiyon durumunda aşı yapılmamalıdır.
Aşılar yan etki olarak genellikle ateş (ilk 48 saat), halsizlik ve uygulama yerlerinde bölgesel ağrı yapabilmektedir. Eğer bu yan etkiler uzar veya farklı ve beklenmedik bir etki olursa doktorunuza başvurunuz.
Aşınızı zamanında yaptırın
Doktorunuzun aşı takvimini düzenlediği tarihlerde mutlaka aşılarınızı yaptırın. Çünkü bu süreler bilimsel veriler ışığında hastaya en etkili ve en uzun sürede bağışıklık bırakmak için hazırlanmıştır. Eğer doz atlaması veya gecikmesi oldu ise mutlaka doktorunuza başvurunuz.