Yapay Zekalar Ürettikleri Şeylerin Fikri Mülkiyet Haklarına Sahip Olabilir mi? | BilimFili.com
Teknoloji 03 Aralık 2017
Kaliforniya da görülen bir davada, Endonezya’dan bir makak maymununun kendi özçekim fotoğrafının telif hakkını alamayacağına hükmedilmişti. İlgili dava, maymun tarafından çekildiği öne sürülen bir fotoğrafın kullanımının, maymunun telif haklarının ihlali olduğunun iddia edilmesinin sonrasında geldi. Ardından, fotoğrafçı David Slater hakkında dava açıldı. Ancak, hakim iddiayı reddetti. Buradan fikri mülkiyetin çoğunlukla insan merkezli olduğunu söyleyebiliriz.
Peki, neden fikri mülkiyet çoğunlukla insan merkezlidir? Bunun arkasında birçok felsefi ve diğer sebep var. Örneğin John Locke, 17. yüzyılda doğal haklar üzerine yaptığı çalışmalarda, insanların ürettiklerinin ve emeklerinin üzerinde doğal bir hakkı olmasının insanlığın ortak çıkarına hizmet ettiğini belirtiyordu. Tabii ki, ilgili konu için farklı ekonomik gerekçeler de vardır.
ABD hakimleri, bir maymunun telif hakkı iddiasında bulunamayacağına karar verdi. Görsel Telif: David J Slater / Wikipedia Commons, BY BY-NC
Yapay zekalı makineler söz konusu olduğunda, son yıllarda kayda değer pek çok adımın atıldığını görebiliyoruz. 1970'lerde, İngiliz bir sanatçı olan Harold Cohen "makine üretimi sanat" hakkında yazılar yazmıştı ve soyut görüntüler üreten yazılım AARON'ı geliştirmişti.
Diğer bir taraftan, IBM Watson, yapabildiği birçok şeyin yanında, sorulara cevap vermek için doğal dili çözebiliyor. Kaliforniya Üniversitesi'nden araştırmacı Igor Mordatch’ın geliştirdiği algoritmada da, robotlar hedefleri gerçekleştirmek için kendi optimal araçlarını öğrenebiliyor ve öğrendiği araçlarla çalışabiliyor.
Fakat bunu "zeka" olarak adlandırıyor olmamıza rağmen, birçok kişi yapay zekaya sahip makinelerin fikri mülkiyet sahibi olabileceği fikrini desteklemeye isteksizdir. Tartışmadaki bu argümana sahip taraf, kabaca, fikri mülkiyetin yalnızca zekayı korumak için olmadığını savunur. Burada, yalnızca insana ait olan zeka ürünlerinin ve uzun zamandır toplumlar arasında yer edinmiş zeka kavramının korunmasının amaçlandığı öne sürülür.
Akıllı makinelerin yaptıklarının sonuç olarak bir insan programcının ürettiği programın veya algoritmanın işletilmesi olduğu gerçeği önümüzde duruyor. Dolayısıyla, bu akış içerisinde düşünüldüğünde, yapay zekan üretimi ürünlerin fikri mülkiyet haklarının yapay zekaya teslimi gibi bir şey söz konusu olmamalıdır.Bu şekilde, insanlar yapay zeka sistemlerinin ürünlerinin de telif haklarına sahip olurlar, sonuçta bu ürünleri geliştirdiler.
Her ne kadar insan yapımı olsalar da, özellikle yakın gelecekte insan zekasına daha da çok benzeyen yapay zekalarla karşılaşacağız. Hatta, insan üretimi yapay zekaların ürünü yapay zekaları göreceğiz. Suudi Arabistan vatandaşı olduktan sonra bebeğe sahip olmak istediğini söyleyen robot Sophia da dahil olmak üzere, makinelerin her geçen daha da çok insana benzediğini unutmamak gerekiyor. Peki, bir yapay zekanın, kendi ürünlerinin fikri mülkiyetine sahip olamaması ile zeka kavramımızın doğasının çelişmesi söz konusu mu?
University of Westminster’den Paresh Kathrani, yapay zekanın kendi başına bir fikri mülkiyet hakkına sahip olmamasının, zekanın öz değerini riske atacağını düşünüyor. Kathrani'ye göre; başlı başına bir zeka kavramından söz ediyorsak, yapay zekanın ürünleri de tıpkı insan zekasının ürünleri gibi birer yaratıcılık örneğidir. Dolayısıyla, yapay zekaların da kendi fikri mülkiyet haklarına sahip olmaları kaçınılmazdır.
Avrupa Birliği, yapay zeka tabanlı makinelerin ve robotların gelecekte sahip olacağı önemi kabul etmiş ve bir robot kanununun yürürlüğe konulmasının düşünülmesini talep etmiştir. Fikri mülkiyet hakları da, yapay zekalar ve robotlar için ihtiyaç duyulan yasal statünün bir parçası olabilir.
What is Intellectual Property?, World Intellectual Property Organization, Retrieved from http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/intproperty/450/wipo_pub_450.pdf
We, robot: the computer co-authoring a story with a human writer, The Conversation, Retrieved from https://theconversation.com/we-robot-the-computer-co-authoring-a-story-with-a-human-writer-84932
Monkey selfie case finally settled – but there are many similar animal rights battles to come, The Conversation, Retrieved from https://theconversation.com/monkey-selfie-case-finally-settled-but-there-are-many-similar-animal-rights-battles-to-come-84000
Watson (computer), Wikiwand, Retrieved from http://www.wikiwand.com/en/Watson_(computer)
A Master Algorithm Lets Robots Teach Themselves to Perform Complex Tasks, MIT Technology Review, Retrieved from https://www.technologyreview.com/s/544521/a-master-algorithm-lets-robots-teach-themselves-to-perform-complex-tasks/
Civil Law Rules on Robotics, European Parliament, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2017-0051+0+DOC+XML+V0//EN
Sophia the robot wants a baby and says family is 'really important', BBC, Retrieved from http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/42122742/sophia-the-robot-wants-a-baby-and-says-family-is-really-important
Could intelligent machines of the future own the rights to their own creations?, The Conversation, Retrieved from https://theconversation.com/could-intelligent-machines-of-the-future-own-the-rights-to-their-own-creations-86005
bilgisayar bilimleri yapay zeka
Yapay Zekâ, "Yapay Zekâ Geliştirme" Konusunda İnsanlardan Daha Başarılı Duruma Geldi