Download "YARGITAY KARARLARI KARAR ÖZETİ : İBRA SÖZLEŞMESİ ÖDEME YÖNÜNDE BİR ANLAŞMA DEĞİL, BORCUN SONA ERME ŞEKİLLERİNDEN BİRİDİR."
1 YARGITAY KARARLARI YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No : 2008/33748 Karar No : 2010/20389 Karar Tarihi : İlgili Mevzuat : İş Kanunu md. 24, 1475 s. İş Kanunu md.14 KARAR ÖZETİ : İBRA SÖZLEŞMESİ ÖDEME YÖNÜNDE BİR ANLAŞMA DEĞİL, BORCUN SONA ERME ŞEKİLLERİNDEN BİRİDİR. İşyerinin devri halinde devir tarihinden sonraki çalışmalar sebebiyle doğan işçilik alacaklarından devreden işverenin sorumluluğu yoktur. Aynı işyerinde kesintisiz çalışan işçinin hizmet süresi sadece davalı yanında çalıştığı süre üzerinden değil tüm çalışma dönemine göre hesaplanmalıdır. Varlığı şüpheli ve tartışmalı olan borçlar ibra yoluyla sona ermez. Miktar içeren ibra sözleşmeleri, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borcu ifa yoluyla sona erdirir. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde ibraya değer verilmez, yapılan ödeme makbuz sayılır. DAVA: Davacı, kıdem, ihbar tazminatı, kötü niyet, ücret alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde taraflar avukatlarınca temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hâkimi (...) tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: YARGITAY KARARI: Davacı dava dışı ( ) AŞ'nin işlettiği H. santralinde alt işveren işçisi olarak 1997 yılından beri çalıştığını iş sözleşmesini haklı neden olmadan feshedildiğini belirterek kıdem, ihbar, kötü niyet tazminatı ve ücret alacağı isteğinde bulunmuştur. Davalı davacının belirli süreli akitle çalıştığını, süre sonunda tazminatını ödeyip iş sözleşmesini yenilemediklerini savunmuştur. Mahkemece kıdem ve ihbar tazminatı kısmen hüküm altına alınmıştır. Kararı taraflar temyiz etmiştir. I- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, tarafların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir. 2- Taraflar arasındaki uyuşmazlık hizmet süresinin ne kadar olduğu noktasında toplanmaktadır. İşyeri devrinin esasları ve sonuçlan 4857 sayılı İş Kanunu nun 6. maddesinde düzenlenmiştir. Sözü edilen hükümde, işyerinin veya bir bölümünün devrinde devir tarihinde mevcut olan iş sözleşmelerinin bütün hak ve borçlarıyla devralan işverene geçeceği öngörülmüştür. Devir tarihinden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlarda ise, devreden işverenle devralan işverenin birlikte sorumlu olduğu aynı yasanın 3. fıkrasında açıklanmış ve devreden işverenin sorumluluğunun devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır sayılı İş Kanunu nun 120. maddesi hükmüne göre 1475 sayılı Yasa nın 14. maddesi halen yürürlükte olduğundan, kıdem tazminatına hak kazanma ve hesap yöntemi bakımından işyeri devirlerinde belirtilen hüküm uygulanmalıdır. Anılan hükme göre, işyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanmalıdır. Bununla birlikte, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları, işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. İşyerini miras yoluyla intikali de, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu nun, 599. maddesinde düzenlenmiş, sözü edilen hükümde mirasçıların miras bırakanın ölümü ile mirasa bir bütün olarak hak kazanacakları açıklanmıştır. İşyerinin önceleri gerçek kişi ya da kişilerce işletilmesinin ardından şirketleşmeye gidilmesi halinde, bu işlem de bir tür işyeri devridir. Önceki gerçek kişi olan işverenlerin devralan tüzel kişi ortakları olması bu devir ilişkisini ortadan kaldırmamakta- 41 mayıs 2011
2 42 yargıtay kararları dır. (Yargıtay 9.HD gün 2007/20491 E, 2008/21645 K) Aynı şekilde daha önce tüzel kişi şirket olan işverenin işyerini bir gerçek şahsa devretmesi de mümkündür. Devralanın şirketin hissedarlarından biri olması da imkân dâhilindedir. Adi ortaklardan bir ya da bazılarının hisselerini devri de sorumlulukların belirlenmesi noktasında işyeri devri olarak işlem görmelidir. Banka veya borsa aracı kurulu işyerlerine Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu nun el koyması ise işyeri devri niteliğinde değildir. Gerçekten bu halde işyeri devredilmemekte sadece yönetime müdahale edilmektedir. Özelleştirme işlemi sonucu kamuya ait hisselerin devri de işyeri devri olarak değerlendirilemez. Belirtilen işlemde, işyeri aynı tüzel kişilik altında faaliyetini sürdürmekte sadece kamuya ait hisselerin bir kısmı ya da tamamı değiştirmiş olmaktadır. Bununla birlikte tamamı kamuya ait olan bir işyerinin özelleştirme işlemi sonucu başka bir işverene geçmesi işyeri devri olarak değerlendirilmelidir (Yargıtay 9.HD gün ve 2008/25370 E, 2008/19682 K). İşyeri devri fesih niteliğinde olmadığından, devir sebebiyle feshe bağlı hakların istenmesi mümkün olmaz. Aynı zamanda işyeri devri kural olarak işçiye haklı fesih imkânı vermez. İşyerinin devri işverenin yönetim hakkının son aşaması olup, işyeri devri çalışma koşullarında değişiklik anlamına da gelmez. Dairemizin kökleşmiş kararlarına göre işyeri devri işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanımaz. İşyeri devrinin çalışma koşullarını ağırlaştıran bir yönü olup olmadığı belirlenmelidir. (Yargıtay 9.HD gün 2008/ E, 2008/28944 K). Genel olarak yapılan bu açıklamaların ardından İş Hukukunda işyeri devrinin işçilik alacaklarına etkileri üzerinde ayrıca durulmalıdır. İşyeri devri halinde kıdem tazminatı bakımından devreden işveren kendi dönemi ve devir tarihindeki son ücreti ile sınırlı olmak üzere sorumludur sayılı yasanın 14/2. maddesinde devreden işverenin sorumluluğu bakımından bir süre öngörülmediğinden, 4857 sayılı İş Kanunu nun 6. maddesinde sözü edilen devreden işveren için 2 yıllık süre sınırlaması, kıdem tazminatı bakımından söz konusu olmaz. O halde kıdem tazminatı işyeri devri öncesi ve sonrasında geçen sürenin tamamı için hesaplanmalı, ancak devreden işveren veya işverenler bakımından kendi dönemleri ve devir tarihindeki ücret ile sınırlı sorumluluk belirlenmelidir. Feshe bağlı diğer haklar olan ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücretlerinden sorumluluk ise son işverene ait olmakla devreden işverenin bu işçilik alacaklarından sorumluluğu bulunmamaktadır. Devralan işveren ihbar tazminatı ile kullandırılmayan izin ücretlerinden tek başına sorumludur. İşyerinin devredildiği tarihe kadar doğmuş bulunan ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, bayram ve genel tatil ücretlerinden 4857 sayılı iş Kanununun 6. maddesi uyarınca devreden işveren ile devralan işveren müştereken müteselsilen sorumlu olup, devreden açısından bu süre devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlıdır. Devir tarihinden sonraki çalışmalar sebebiyle doğan sözü edilen işçilik alacakları sebebiyle devreden işverenin sorumluluğunun olmadığı açıktır. Bu bakımdan devirden sonraya ait ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, bayram ve genel tatil ücreti gibi işçilik alacaklarından devralan işveren tek başına sorumludur. Somut olayda davacının aynı işyerinde Ekim 1997 yılından beri aralıksız çalıştığı dava dışı kurum yazısı ve hizmet döküm cetvelinden anlaşılmaktadır. Davacının kesintisiz çalıştığı dosya içeriğinden anlaşıldığından davacının hizmet süresinin tüm çalışma dönemine göre hesaplanması gerekirken sadece davalı yanında çalıştığı sürelerin dikkate alınması hatalıdır. 3- Taraflar arasında düzenlenen ibranamelerin geçerliliği olup olmadığı da ayrı bir uyuşmazlık konusudur. İbra sözleşmesi, İsviçre Borçlar Kanunu nun 115. maddesinde düzenlendiği halde Türk Borçlar Kanunu nda bu yönde bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bununla birlikte ibraname, bir borcun tam ya da kısmen ifa edilmeden sona ermesini sağlayan özel sukut nedeni olarak kabul edilmelidir. Bu noktada ibra sözleşmesinin ödeme yönün- Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası
3 de bir anlaşma olmadığı, borcun sona erme şekillerinden biri olduğu belirtilmelidir. İş Hukukunda ibra sözleşmesi ibraname adıyla yaygın bir uygulama alanı bulmaktadır. İbra sözleşmesinin tanımı, şekli ve hükümlerinin Borçlar Kanunu nda düzenlenmesi gerekliliğinin ötesinde, İş Hukukunun işçiyi koruyucu özelliği sebebiyle İş Kanunlarında normatif hüküm olarak ele alınması gerektiği açıktır. İşçi, emeği karşılığında aldığı ücret ve diğer parasal haklan ile kendisinin ve ailesinin geçimini temin etmektedir. Bu açıdan bakıldığında bir işçinin nedensiz yere işvereni ibra etmesi hayatın olağan akışına uygun düşmemektedir. İş Hukukunda ibra sözleşmeleri dar yorumlanmalı ve borcun asıl sona erme nedeni ifa olarak ele alınmalıdır. Borcun sona erme şekillerinden biri olan ibra sözleşmelerine İş Hukuku açısından sınırlı biçimde değer verilmelidir. Yeni Borçlar Kanunu tasarısında bu konuya değinilmiş ve 419. maddesinde, işçi ve işveren ilişkileri açısından ibra sözleşmesine dair bazı kurallara yer verilmiştir. Bahsi geçen düzenleme de, işçilik alacaklarını sona erdiren ibra sözleşmelerinin sınırlı biçimde ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bu itibarla Borçlar Kanunu nun irade fesadını düzenleyen maddeleri arasında düzenlenmiş olan irade fesadı hallerinin İş Hukukunda ibra sözleşmeleri bakımında çok daha titizlikle ele alınması gerekir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın ya da üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde ibra iradesine değer verilemez. Öte yandan Borçlar Kanunu nun 21. maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir. İş ilişkisinin devamı sırasında düzenlenen ibra sözleşmeleri geçerli değildir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak ya da bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmiş sayılmalıdır. İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi de mümkün olmaz. Bu nedenle işveren tarafından işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ile ve işverenin diğer kayıtlan ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir. Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir. Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi uygulanmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır (Yargıtay 9. HD gün 2007/23861 E, 2008/17735 K.). Somut olay yönünden ibranameler incelendiğinde davacının davalı yanında çalıştığı belirli süreli sözleşmelerin dönem sonlarında aynı tarihli ibraname düzenlenmiş olduğu görülmektedir, ibranameler miktar içerdiği ve çalışırken alındığı için makbuz niteliğindedir. Mahkemece anılan alacakların faizi ile birlikte mahsubu yapıldıktan sonra kalan miktara hükmedilmesi gerekirken ibranamelerin geçersiz olduğunun kabul edilmesi de doğru değildir. 4- Mahkemece ihbar tazminatı alacağına yasal faiz işletilmesi gerekirken yazılı şekilde yasalarımızda bulunmayan "bankalarca uygulanan en yüksek işletme kredisi faizi üzerinden temerrüt faizi ne hükmedilmesi de ayrı bir bozma nedenidir. SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, gününde oybirliğiyle karar verildi. 43 mayıs 2011
4 44 yargıtay kararları YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No :2008/32003 Karar No : 2010/20694 Tarihi : İlgili Mevzuat : İş Kanunu md. 32 KARAR ÖZETİ : GERÇEK ÜCRETİN BELİR- LENMESİ Kural olarak dönemsel bir ödeme olan ücret, asgari ücretin altında kalmamak şartıyla taraflarca kararlaştırılır. Tararlarca kararlaştırılmaması halinde ücret miktarı, işçinin kişisel özellikleri, işyeri ve meslekteki kıdemi, unvanı, yaptığı işin niteliği, sözleşmesinin türü, işyerinin özellikleri ve emsal işçi ücretleri esas alınarak belirlenir. Ücretin ispatı gerekli olduğunda tarafların delillerinin değerlendirilmesinde, işverence düzenlenmesi gereken çalışma belgesi ve ücret hesap pusulası gibi belgelerin düzenlenmiş olup olmaması gözetilmelidir. Ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi doğduğunda bu konuda yukarıdaki kriterler yanında tanık beyanları da dikkate alınmalıdır. DAVA: Davacı, icra takibine yapılan itirazın kaldırılmasına, takibin devamına, kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti, senelik izin ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi (.. ) tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: YARGITAY KARARI: Taraflar arasında işçiye ödenen aylık ücretin miktarı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır sayılı İş Kanunu nda 32. maddenin ilk fıkrasında, genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır. Ücret kural olarak dönemsel (periyodik) bir ödemedir. Kanunun kabul ettiği sınırlar içinde tarafların sözleşme ile tespit ettiği belirli ve sabit aralıklı zaman dilimlerine; dönemlere uyularak ödenmelidir sayılı İş Kanunu nun 32. maddesinde bu süre en çok bir ay olarak belirtilmiştir. İş sözleşmesinin tarafları, asgari ücretin altında kalmamak kaydıyla sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ücretin miktarını serbestçe kararlaştırabilirler. İş sözleşmesinde ücretin miktarının açıkça belirtilmemiş olması taraflar arasında iş sözleşmesinin bulunmadığı anlamına gelmez. Böyle bir durumda dahi ücret, Borçlar Kanunu nun 323. maddesinin 2. fıkrasına göre tespit olunmalıdır. İş sözleşmesinde ücretin kararlaştırılmadığı hallerde ücretin miktarı, işçinin kişisel özellikleri, işyerindeki ya da meslekteki kıdemi, meslek unvanı, yapılan işin niteliği, iş sözleşmesinin türü, işyerinin özellikleri, emsal işçiler o işyerinde ya da başka işyerlerinde ödenen ücretler, örf ve adetler göz önünde tutularak belirlenir sayılı İş Kanunu nun 8. maddesinde, işçi ile işveren arasında yazılı iş sözleşmesi yapılmayan hallerde en geç iki ay içinde işçiye çalışma koşullarını temel ücret ve varsa eklerini, ücret ödeme zamanını belirten bir belgenin verilmesi zorunlu tutulmuştur. Aynı yasanın 37. maddesinde, işçi ücretlerinin işyerinde ödenmesi ya da banka hesabına yatırılması hallerinde ücret hesap pusulası türünde bir belgenin işçiye verilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır. Usulünce düzenlenmiş olan bu tür belgeler, işçinin ücreti noktasında işverenden sadır olan yazılı delil niteliğindedir. Kişi kendi muvazaasına dayanamayacağından, belgenin muvazaalı biçimde işçinin isteği üzerine verildiği iddiası işverence ileri sürülemez. Ancak böyle bir husus ileri sürülsün ya da sürülmesin, muvazaa olgusunun mahkemece resen araştırılması gerekmekte, mahkeme nin belgeye değer vermeden önce muvazaa şüphesini ortadan kaldırması ve kendiliğinden gerekli araştırmaya gitmesi gerekir (Yargıtay 9. HD. 1 ID gün 2007/27217 E, 2008/24515 K.) Çalışma belgesinde yer alan bilgilerin gerçek dışı olmasının da yaptırıma bağlanmış olması, belgenin ispat gücünü arttıran bir durumdur. Asıl sorun, yasal yükümlülüğe ve cezai yaptırıma rağmen 8. ve 37. madde hükümlerine aykırı şekilde belgelerin hiç verilmemesi noktasında ortaya çıkar. Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir. Ancak bu noktada, 4857 sayılı Iş Kanunu nun 8. ve 37. maddelerinin işverene bu konuda bazı yükümlülükler de verdiği göz ardı Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası
5 edilmemelidir. Bahsi geçen kurallar, iş sözleşmesinin taraflarının ispat yükümüne yardımcı nitelikte olduğu gibi, çalışma yaşamındaki kayıt dışılığı önlenmesi amacına da hizmet etmektedir. Bu yönde belgenin verilmiş olması ispat açısından işveren lehine olmakla birlikte belgenin düzenlenerek işçiye verilmemiş olursa bu işçinin ücret, sigorta pirimi çalışma koşullan ve benzeri konularda yasal güvencelerini zedeleyebilecek durumdadır. Çalışma belgesi ile ücret hesap pusulasının düzenlenerek işçiye verilmiş olması, iş yargısını ağırlıklı olarak meşgul eden, işe giriş tarihi, ücret, ücretin ekleri ve çalışma koşullarının belirlenmesi bakımından da önemli kolaylıklar sağlayacaktır. Bu bakımdan ücretin ispatı noktasında taraflar delillerin değerlendirilmesi sırasında, işverence düzenlenmesi gereken bu tür belgelerin düzenlenmiş olup olmamasının da gözetilmesi gerekir. Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta pirimi ödenmesi amacıyla zaman zaman iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir. Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır. İşçinin kıdemi, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir. Somut olayda davacı işyerinde montaj ustası olarak çalıştığını, aylık ücretinin net 400,00 TL olduğunu, buna ilaveten sosyal haklarının olduğunu iddia etmiştir. Davalı cevap dilekçesinde ücrete ilişkin bir beyanda bulunmamıştır. Müşterek tanık M.A. il içinde çalıştığında normal ücret, il dışındaki şantiyelerde iki kat ücret, yurt dışındaki şantiyelerde 3 kat ücret ödendiğini beyan etmiştir. Mahkemece bilirkişinin 400,00 TL brüt ücret üzerinden yaptığı hesaplamaya itibar edilerek hüküm kurulmuştur. Davacının yaptığı iş ve kıdem süresi dikkate alındığında davalı tanığının beyanlarına göre çalışma koşulları ve ücret belirlenerek tazminat ve alacakların bu belirlenen ücrete göre hesaplanması gerekir. Bu bağlamda davacının il dışına ve yurt dışına çıkış kayıtları getirtilmeli, gerektiğinde işyerinde keşif yapılarak ücreti tespit edilmelidir. Buna aykırı olarak eksik araştırma ile hüküm kurulması doğru değildir. Kabule göre de yasa gereği işçinin asgari ücretin altında bir ücret ile çalıştırılması mümkün olmadığından, fesih tarihinde brüt asgari ücret 488,70 TL iken, brüt 400,00 TL ücret üzerinden karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine gününde oybirliği ile karar verildi. YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No : 2008/33637 Karar No : 2010/20775 Karar Tarihi : İlgili Mevzuat : İş Kanunu md. 25, 1475 s. İş Kanunu md.14 KARAR ÖZETİ : İŞVERENCE YAPILAN HU- KUKİ NİTELENDİRME, İŞÇİNİN İŞTEN ÇI- KARILMASINA NEDEN OLAN SOMUT EY- LEMİNİ DEĞİŞTİRMEZ İşyerinde kredi kartı yolsuzluğu yaparak işverenin güvenini kötüye kullandığı için işten çıkarılan işçinin iş akdinin feshine ilişkin bildirimde İş Kanununun yanlış bir maddesinin gerekçe gösterilmesi, işverenin fesih iradesinin işçinin anılan yolsuz eylemine dayalı olduğu gerçeğini değiştirmez. Fesih süresinin de geçmemiş olduğu dikkate alındığında, davacı işçinin kıdem ve ihbar tazminatı talebi reddedilmelidir. DAVA: Davacı, kıdem ve ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ile ücret alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. 45 mayıs 2011
6 46 yargıtay kararları Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hâkimi (...) tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: YARGITAY KARARI: Davacı vekili, müvekkilinin davalı işyerinde tarihinden itibaren işine son verildiği tarihine kadar sigortalı olarak 8 yıl 8 ay 5 gün süre ile çalıştığını, davacının çalışma dönemi boyunca üzerine düşen tüm yükümlülükleri yerine getirdiğini, işverenin yargı sonucunu beklemeden müvekkilini işten çıkararak hak ettiği tazminatlarından hiçbirini ödemediğini beyan ederek, kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatı ile ücret alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiştir. Davalı vekili, davacı işçinin işyeri ile ilgili suçtan gözaltına alındığını, yargılanarak cezalandırıldığını, davacı işçinin kredi kartı sahteciliği nedeniyle gözaltına alındığını, sahte kredi kartı ile işyerinden 450 TL'lık satış olmadığı halde kart kullanılarak para tahsil edildiğini, davacının kredi kartı sahteciliği ve bunun yanı sıra kopyalanan kartı işyerinde kullanarak işyerini zarara uğrattığını, işverenin güvenini kötüye kullandığını, bu nedenle davacının iş sözleşmesinin derhal tazminatsız olarak feshedildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Mahkemece, "Taraf beyanları, tanık beyanları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı dikkate alındığında; davacının davalı işyerinde tarihleri arasında çalıştığı, davacının sahte kredi kartı kullanımı nedeniyle polis tarafından gözaltına alınması neticesinde; davalı işverence tarihi itibariyle İş Kanunu 25/11- f bendi uyarınca iş akdinin sona erdirildiği anlaşılmış olup, 25/II-f bendinde işçinin işyerinde 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi hususu bildirilmekte olup, davalı işveren bu maddeye dayanarak davacının iş akdini fesh etmiş olup, kanun gereği davalı işveren davacı işçiye bildirdiği fesih gerekçesiyle bağlıdır. Somut olayda; davalı işveren açısından davacının eylemi nedeniyle haklı nedenle sözleşmeyi fesih hakkı doğmuş bulunsa da bu hakkını kullanmadan 25/ II-f bendine dayanarak iş akdini feshetmiş olup, bu sebeple bağlı olduğu hususu dikkate alındığında; mevcut olayımızda davacıya Ankara 7. Asliye Ceza Mahkemesi nin 2005/438 esas 2006/493 karar sayılı ilamıyla verilen kararda cezanın ertelendiği anlaşıldığından davacı işçiye henüz bir mahkeme kararıyla ceza verilmeden önce sözleşmenin feshedildiği, bu haliyle feshin yasaya uygun bulunmadığı ve haklı nedenle fesih olarak değerlendirilmeyeceği kanaatine varılarak davacının ihbar ve kıdem tazminatı ve ödenmeyen ücret talebinde bulunabileceği kanaatine varılarak bilirkişi raporu doğrultusunda davacıya 4.818,69 YTL kıdem tazminatı, 827,48 YTL ihbar tazminatı ve ödenen 50,00 YTL' lik miktar düşüldükten sonra 30,00 YTL ücretin davalıdan tahsiline karar verilmiş olup, her ne kadar davacı tarafça kötü niyet tazminatı talebinde bulunulmuşsa da feshin kötü niyetle yapıldığının ispatı davacı işçiye ait olup, bu yönde bir delil sunulmamıştır ve davacının işyerinde sahte kredi kartı kullanımı sonucu iş akdinin feshinde işverenin kötü niyetli olmadığı kanaatine varılarak bu talebi açısından davanın reddine karar verilip, aşağıdaki hüküm oluşturulmuştur." Gerekçesiyle kötü niyet tazminatı talebinin reddine, diğer taleplerin ise kabulüne karar verilmiştir. Hüküm, davalı vekilince temyiz edilmiştir. Mahkemece, yazılı gerekçe ile davacının kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin kabulüne karar verilmişse de, davacının, sahte kredi kartı kullanma suçu nedeniyle Asliye Ceza Mahkemesi nce cezalandırıldığı, sahte kredi kartı kullanma eyleminin davalı işyerinde de gerçekleştirildiği, bu eylem nedeniyle davalının zararının oluştuğu anlaşılmaktadır. Her ne kadar davalı tarafça yapılan fesih bildiriminde, fesih gerekçesi olarak, İş Kanunu nun bir başka maddesi yazılmışsa da davalının iş sözleşmesini fesih iradesinin, davacının somut eylemi olduğu açık ve esasen çekişmesizdir. Bu durumda, yapılan feshin, yasal süresinde olduğu da göz önüne alındığında mahkemece davacının kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile kabul hükmü kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, gününde oybirliğiyle karar verildi. Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası
7 YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No : 2008/31907 Karar No : 2010/20542 Karar Tarihi : İlgili Mevzuat : İş Kanunu md. 41,46 KARAR ÖZETİ : DÜŞÜK ÜCRET ÜZERİNDEN SİGORTA PRİMİ YATIRILMASI İşçinin sigorta primlerinin hiç veya tam yatırılmamış olması ya da düşük ücretten yatırılması, sosyal güvenlik hakkına ilişkin bir sorun olsa da, Yargıtayın istikrar kazanmış uygulamasına göre işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir. DAVA: Davacı ve karşı davalı hafta tatili, bayram tatili ve fazla çalışma ücreti, davalı ve karşı davacı ihbar tazminatı alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkeme, her iki davayı da kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla dava dosyası için Tetkik Hakimi (.) tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: Davacı, iş sözleşmesini çalışma koşullarının ağır olması, fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi sebebiyle sona erdirdiğini ileri sürerek, fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil, yıllık ücretli izin alacağı isteğinde bulunmuştur. Davalı karşı davacı, davacının ihbar öneline uymadan işyerini terk ettiğini belirterek, ihbar tazminatı isteğinde bulunmuş, davacının davasının reddini savunmuştur. Mahkemece, fazla çalışma alacağı talebinin kabulüne, diğer taleplerinin reddine, karşı davada ise ihbar tazminatı talebinin kabulüne karar verilmiştir. Karar, davacı karşı davalı tarafından temyiz edilmiştir. I- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir. 2- İşçinin iş sözleşmesini haklı olarak feshedip feshetmediği taraflar arasında uyuşmazlık konusudur. İşçinin emeğinin karşılığı olan ücret işçi için en önemli hak, işveren için en temel borçtur sayılı İş Kanunu nun 32/4. maddesinde ücretin en geç ayda bir ödeneceği kurala bağlanmıştır. Yine İş Kanunu nu da, 5953 sayılı Basın İş Kanunu nun 14. maddesinde öngörüldüğü gibi ücretin peşin ödeneceği öngörülmemiştir. Buna göre, aksi bireysel ya da toplu iş sözleşmesinde kararlaştırılmadığı sürece işçinin ücreti bir ay çalışıldıktan sora ödenmelidir. Ücreti ödenmeyen işçinin bu ücretini işverenden dava ya da icra takibi gibi yasal yollardan talep etmesi mümkündür sayılı İş Kanunu döneminde bunun dışında toplu olarak hareket etmemek ve kanun dışı grev kapsamında sayılmamak kaydıyla Borçlar Kanunu nun 81. maddesi uyarınca ücreti ödeninceye kadar İş görme edimini ifa etmekten, yani çalışmaktan kaçınabileceğini kabul edilmekteydi sayılı İş Kanunu nda ücret daha fazla güvence altına alınmış ve işçi ücretinin 20 gün içinde ödenmemesi durumunda işçinin iş görme edimini yerine getirmekten kaçınabileceği açıkça düzenlenmiş ve bunun toplu bir nitelik kazanması durumunda dahi, kanun dışı grev sayılamayacağı kurala bağlanmıştır. Ücreti ödenmeyen işçinin alacağı konusunda takibe geçmesi ya da ücret ödeninceye kadar iş görme edimini yerine getirmekten kaçınması, iş ilişkisinin devamında bazı sorunlara yol açabilir. Bu bakımdan, işverenle bir çekişme içine girmek istemeyen işçinin, haklı nedene dayanarak iş sözleşmesini feshetme hakkı da tanınmıştır. İşçinin ücretinin kanun veya sözleşme hükümlerine göre ödenmemesi işçiye bu imkanı verir. Ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemiş olması bu konuda önemsizdir. 47 mayıs 2011
8 48 yargıtay kararları Ücretin ödenmediğinden söz edebilmek için işçinin yasa ya da sözleşme ile belirlenen ücret ödenme döneminip gelmiş olması ve işçinin bu ücrete hak kazanmış olması gerekir sayılı Iş Kanununun 24/II-e bendinde sözü edilen ücret, geniş anlamda ücret olarak değerlendırilmelidir, ikramiye, primi, yakacak yardımı, giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili, genel tatıl gioi alacakların da ödenmernesi işçiye haklı fesih imkanı verir (Yargıtay 9. HD gün 2007/22062 E, 2008/16398 K). İşçinin ücretinin işverenin içine düştüğü ödeme güçlüğü nedeniyle ödnememış olmasının sonuca bir etkisi yoktur. İşçinin ücretinin bir kısmım Iş Ücreti ödenmeyen işçinin alacağı konusunda takibe geçmesi ya da ücret ödeninceye kadar iş görme edimini yerine getirmekten kaçınması, iş ilişkisinin devamında bazı sorunlara yol açabilir. Bu bakımdan, işverenle bir çekişme içine girmek istemeyen işçinin, haklı nedene dayanarak iş sözleşmesini feshetme hakkı da tanınmıştır. İşçi nin ücretinin kanun veya sözleşme hükümlerine göre ödenmemesi işçiye bu imkanı verir. Ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemiş olması bu konuda önemsizdir. Ücretin ödenmediğinden söz edebilmek için işçinin yasa ya da sözleşme ile belirlenen ücret ödenme döneminin gelmiş olması ve işçinin bu ücrete hak kazanmış olması gerekir sayılı Iş Kanunu nun 24/II-e bendinde sözü edilen ücret, geniş anlamda ücret olarak değerlendirilmelidir, ikramiye, prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili, genel tatil gibi alacakların da ödenmemesi işçiye haklı fesih imkanı verir (Yargıtay 9. HD gün 2007/22062 E, 2008/16398 K). İşçinin ücretinin işverenin içine düştüğü ödeme güçlüğü nedeniyle ödenememiş olmasının sonuca bir etkisi yoktur. İşçinin ücretinin bir kısmının İş Kanunu nun 33. maddesinde öngörülen ücret garanti fonundan alabilecek olması da işçinin fesih hakkını ortadan kaldırmaz. Bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ayni yardımların yerine getirilmemesi de (erzak yardımı, kömür yardımı gibi) bu madde kapsamında değerlendirilmeli ve işçinin haklı fesih imkanı kabul edilmelidir. İşçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya eksik bildirilmesi işçinin sosyal güvenlik hakkını ilgilendiren bir durum olsa da Dairemizin 1475 sayılı Yasa döneminde istikrar kazanmış olan görüşü 4857 sayılı İş Kanunu döneminde de devam etmekte olup, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde de işçinin haklı fesih imkanı vardır. Somut olayda; davacı, dava dilekçesinde diğer sebeplerle birlikte fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesinden dolayı iş sözleşmesini sona erdirdiğini beyan etmiştir. Davacı, fazla çalışma ücreti alacağı bulunduğunu kanıtlamış olup, Mahkemece fazla çalışma alacağı isteği kabul edilmiştir. Bu durumda karşı davada iş akdinin davacı tarafından haksız olarak feshedildiği gerekçesiyle ihbar tazminatı isteğinin kabulü, fazla çalışma alacağının kabulüyle çelişmektedir. Fazla çalışma alacağının ödenmediği sebebiyle iş sözleşmesinin davacı tarafından haklı olarak feshedildiği kanıtlandığından, karşı dava yönünden ihbar tazminatı isteğinin reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile kabulüne karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir. SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, gününde oybirliğiyle karar. Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası
Hukuk İHBAR ÖNELİ VERİLEREK YAPILAN FESHİN GEÇERSİZLİĞİ SONRASI İŞE BAŞLATILMAYAN İŞÇİYE İHBAR TAZMİNATI ÖDENMEYECEĞİ.
73 İHBAR ÖNELİ VERİLEREK YAPILAN FESHİN GEÇERSİZLİĞİ SONRASI İŞE BAŞLATILMAYAN İŞÇİYE İHBAR TAZMİNATI ÖDENMEYECEĞİ Karar İncelemesi Yargıtay 22. Hukuk Dairesi Esas No: 2011/10824 Karar No: 2011/6789 Tarihi: