THEOPE POLEMİĞİ : 1
ÖZDEMİR NUTKU YALAN SÖYLEMEDİYSE
Bu yazı, “Berfin Bahar” dergisinin Eylül 2005 tarihli sayısında yayınlanmıştır.
DT yönetimince 15 yıldır bir mafya sırrı gibi gizlenen ret gerekçesini sonunda öğrenebildik:
Özdemir Nutku, Devlet Tiyatrosu’nun koordinasyon toplantısında, otuz tiyatrocunun önünde, Coşkun Büktel tarafından yazılmış “Theope” adlı oyunun, Fransa’da bir benzerinin bulunduğunu söyledi. Yani sayın Nutku, Coşkun Büktel tarafından yazılmış olan “Theope”nin, orijinal bir oyun olmadığını ima etti. Sayın Nutku, Büktel’in “Theope”sine benzeyen ikinci bir “Theope”nin bulunduğunu söylerken, söylediği şeyden öylesine emin görünüyordu ki, resmi bir toplantıda “Theope”nin çalıntı bir eser olduğunu kesinlikle biliyormuş gibi davranmakta hiç sakınca görmedi.
DT’nin koordinasyon toplantısında “Theope”nin DT sahnesine çıkarılmasını öneren DT sanatçısı Şahin Ergüney’in önerisini, Özdemir Nutku, tartışmaya bile gerek görmedi. Sayın Nutku, öneri sahibi Şahin Ergüney’i, otuz tiyatrocunun önünde, Büktel’inkine benzeyen ikinci bir “Theope” bulunduğunu söyleyerek susturup, konuyu derhal kapatıverdi.
Peki ama tiyatro profesörü ve DT edebi kurul başkanı Özdemir Nutku doğru mu söylüyordu? İkinci bir “Theope” gerçekten var mıydı? Yaşlı başlı koskoca bir tiyatro profesörü, otuz tiyatrocunun önünde yalan söylüyor olabilir miydi?
Şimdi, koordinasyon toplantısında “Theope”yi DT’nin bu yılki programı için öneren ve önerisi Özdemir Nutku tarafından (“Theope”nin bir benzerinin bulunduğu söylenerek) reddedilen Şahin Ergüney’in konuyla ilgili olarak bize anlattıklarını kısaca özetleyelim:
Devlet Tiyatrosu’nun 2005 yılı koordinasyon toplantısı Mayıs ayının ikinci yarısında, Ankara’daki DT tesislerinin Orhan Asena sahnesinde düzenlendi. Beş gün süren toplantının dordüncü gününde (19 Mayıs) oturumu yöneten kişi, DT’nin Edebi Kurul başkanı Özdemir Nutku’ydu. DT genel müdürü Lemi Bilgin, yardımcısı Tamer Levent, tüm bölge müdürleri, tüm sanatçı temsilcileri ve tüm dramaturglar (Özcan Özer hariç) oradaydı. DT sanatçılarından, oyuncu Şahin Ergüney de, DT disiplin kurulu sanatçı temsilcisi olarak, bu yıl toplantıya ilk kez katılıyordu.
Şimdi, bilmeyenlerin hatırı için, bilenlerin izniyle, “Theope” hakkında yapılan bazı değerlendirmeleri burada tekrarlayalım. Çünkü bu yazının konusu olan resmi tutumun ne denli vandal bir karakter taşıdığını “tüm” okurların kavrayabilmesi için, “Theope”nin nasıl bir oyun olduğunu hatırda tutmak gerekiyor. “Theope”ye saldırılar tekrarlandıkça, aşağıdaki değerlendirmeleri tekrarlamak bir zorunluluk oluyor.
Hiç kimse söz alıp açıklama yapmaya yanaşmadı. Yalnızca bazı kişiler, sağdan soldan laf atarak, “Yazarın tavrı yüzünden böyle oluyor”, “Oyunun kısalması gerekir”, “Yazar Theope’yi kendisi yönetmek istiyor” gibi iddialarla, 15 yıldır sürdürülen haksızlığa bahane ya da kılıf bulmaya, meşruiyet kazandırmaya çabaladılar.
İyi niyetli olduklarını hiç sanmadığımız bu şahısların iddialarına, iyi niyetli olduklarını varsayarak hemen ve kısaca cevap verelim:
Bir: “Tavrımla” ilgili iddia sahiplerine cevap;
Tavrımla ilgili olarak şu cümleyi bir slogan gibi pek çok yerde tekrarlamıştım: “Ben yalnızca maddi sefalete dayanıklıyım ve bununla övünüyorum. Onlar ise yalnızca manevi sefalete dayanıklılar ama bununla övünemezler.” (Örneğin, bakınız: “Yönetmen Tiyatrosuna Karşı”, sayfa 137.) Büktel’in, sizler tarafından aforoz edilmeyi göze alarak yazdığı eleştiri yazılarında, sizlerle ilgili sevimsiz gerçekleri (tıpkı bu yazıda olduğu gibi) 15 yıldır sergiliyor olması, tarafsız okurların çok hoşuna gidiyor. Ama Büktel, tavrını belirlerken, değil sizlerin, tarafsız okurların bile hoşuna gitmeye çalışmıyor. Büktel, yalnızca, hak, adalet, namus, vicdan gibi (pabucunu sizlerin çoktan dama attığınız) eski moda kavramlara uygun davranıp, 21. Yüzyılda bile hâlâ, (menfaatlerinin değil) yalnızca o kavramların gereğini yapıyor. Büktel, gerçekleri sizler gibi saklamak “zorunda” olmadığından, özgürce konuşup yazabiliyor, özgürlüğünü ve yazma yeteneğini tarafsız okurlardan yana sonuna dek kullanabiliyor. Sizlerin bu özgür tavrı beğenmiyor olmanız, Büktel’in değil, aslında sizin sorununuzdur. Çünkü bu tavrı sahiplenmek, Büktel’e yalnızca para kaybettiriyor. Ama bu tavrı sahiplenmemek, sizlere paranın dışında her şeyi kaybettiriyor. Evet, Büktel’in tavrı, sizlerin tavrından farklı. Evet, siz de tiyatrocu sayılıyorsunuz ama, Büktel sizlerden farklı. Zaten o yüzden “Theope”yi sizler değil de, ancak Coşkun Büktel yaratabiliyor.
İki: “Kısaltmayla” ilgili iddia sahiplerine cevap;
Bu konuda, Ekim 1995’te, şöyle yazmıştım: (...)“Beni ikna edebilirse ‘Theope’yi yarı yarıya bile kısaltabilir. Hiçbir önyargım yok. Ama bir yönetmenin bu konuda beni ikna edebileceğine, elbette ki pek şans tanımıyorum.” (Bakınız: “Türk Tiyatrosundan İnsan Manzaraları”, sayfa 222.) Bir tiyatrocu, “Theope” kadar heyecanla takdir edilen bir metnin kısalması gerektiğini düşünüyorsa, bu gerekliliğin mantıklı bir açıklamasını yapabilmelidir. Bugüne dek, böyle bir açıklama yapabilen bir tek kişi çıkmadı. Böyle bir açıklama yapamadıkları halde, bazı insanların, “oyunun kısalması gerektiğini” nasıl söyleyebildiklerini anlayamıyorum. Yani aslında anlıyor ama hayra yoramıyorum. Şimdi burada onlara uygun yeni bir ahlaki terim aramak istemiyorum. Onlara yalnızca ağızlarından çıkanı kulaklarının duyması gerektiğini ihtar ediyorum. Hiçbir mantıklı açıklama yapmadan yalnızca metnin kısalması gerektiğini söyleyip, sonra da kendi kendine yumurtladığı bu gereklilik yüzünden herkesçe beğenilen bir oyunun mahkum edilmesine, sahnelenmesinin engellenmesine seyirci kalmak veya katkı yapmak; vicdan, zeka ve kişilik sahibi insanların kabul edebileceği bir tavır değildir.
Üç: “Yönetmekle” ilgili iddia sahiplerine cevap;
Coşkun Büktel’in “Theope”yi yönetmek gibi bir talebi gerçekten de vardır. Ama Büktel’in asıl tercihi, “Theope”yi, Büktel’le iş birliğinden kaçınmayacak, yetkin ve kompleksiz bir yönetmenin yönetmesidir. Böyle bir yönetmen bulunamıyorsa, “ancak o zaman”, Coşkun Büktel, “Theope”yi yönetmeye taliptir. Bu talebimi daha önce şöyle bir cümleyle ifade etmiştim: “Devlet Tiyatrosu oyunlarımı yönetecek yönetmen bulamıyorsa, oyunlarımı kendim yönetmek istiyorum.” (Bakınız: “Türk Tiyatrosundan İnsan Manzaraları”, sayfa 125.)
Laf atan iddia sahiplerini (ve onlar gibi düşünenleri) böylece cevapladıktan sonra, şimdi yeniden toplantıya dönelim:
Ben, Özdemir Nutku’nun bu tavrını ne kadar vahim bulduğumu bu yazıda değil, ikinci bir yazıda anlatmak istiyorum. Çünkü önce, Özdemir Nutku’ya savunma hakkı tanımayı uygun buluyor ve bu yazımı, Özdemir Nutku’ya seslenerek, şimdilik tamamlıyorum:
Ben ve iki arkadaşım (Acar Burak, Feridun Çetinkaya) internetteki arama motorlarını dikkatle taradık. Coşkun Büktel’in “Theope”sinden başka “Theope” diye ikinci bir oyuna rastlayamadık. Fransa’da “Theope” adında bir başka oyun varsa; aforoz edilmiş, görmezden gelinmiş yerli “Theope” bile internette görünürken; çok daha ünlü olması gereken Fransız “Theope”nin internetten nasıl olup da gizlenebildiğini bir türlü anlayamadık. Anlamak için neden mi bu kadar uğraştık? Özdemir Nutku adında, yaşlı başlı bir profesörün; herkesçe beğenilen bir yerli oyuna çalıntı iması yapabilmek uğruna (kendisinin de gurur duymasını gerektiren o metnin orijinalliğine çamur atarak onun seyirciye ulaşmasını engellemek uğruna) yalan söylemeye tenezzül edecek kadar kendini alçaltacağına inanamadık da, onun için bu kadar uğraştık. Ama tüm uğraşlarımıza karşın, ne benim “Theope”me benzeyen ikinci bir “Theope”yi, ne de hatta benim “Theope”me benzemeyen ikinci bir “Theope”yi saptayabildik.
“Theope” adlı ikinci bir oyunun var olduğunu hiç sanmıyoruz. Böyle bir oyun varsa bile, bu oyunun ya benim “Theope”mden sonra yazılmış olması gerektiğini, ya da benim “Theope”mle arasında en küçük bir benzerlik bile bulunamayacağını kesinlikle biliyoruz.
Bu durumda, “Theope”nin DT’de sahnelenmesini engellemek için 15 yıl boyunca bulabildiğiniz tek gerekçenin, haksız ve asılsız olduğuna inanmak zorundayız. Siz, “Theope”yi haksız ve asılsız gerekçelerle 15 yıldır engelleyerek, yalnızca bana değil, Türk tiyatrosuna da zarar vermektesiniz. “Komşu Köyün Delisi” gibi bir oyunun sahnelenmesini engellemeyerek yazarına 150 milyar Lira’dan fazla (hem de çok daha fazla) para kazandırdığınızı anımsarsak, “Theope” ve diğer oyunlarımın sahnelenmeyişi yüzünden benim yüz milyarlarla ifade edilebilecek maddi bir kazançtan yoksun kaldığım söylenebilir. Siz, Türk tiyatrosunun gelişmesine katkı sağlamak için maaş alan bir tiyatro profesörü ve DT Edebi Kurul başkanı olarak, “Theope” gibi hayranlık yaratan bir oyunu engellemekle değil, tam tersine, desteklemekle görevliydiniz. Taşıdığınız unvanın ve aldığınız maaşın hakkını vermek için, “Theope” gibi Türk tiyatrosuna prestij kazandıracak oyunları engellemek değil, tam tersine desteklemek zorundaydınız. Ama siz, “Theope”yi desteklemediğiniz gibi bir de kalkıp (her yola başvurarak, iftiraya bile tenezzül ederek) onu engellediniz. Bu engellemeyi yapabilmek için, o toplantıdaki tiyatrocuların tümünü aldatmaktan çekinmediniz. Profesör etiketiniz yüzünden size güven duyan o insanların güvenlerini suiistimal edip zekalarıyla alay ettiniz.
(Not: Bu yazıyı, yayınlanmaya göndermeden önce, olayın tanığı Şahin Ergüney’e gönderdik. Ergüney yazıyı okudu. Bazı ayrıntılara dikkatimizi çekerek, bize bazı düzeltmeler yaptırdı. Yani, biz, metnin buradaki son şeklini, sayın Ergüney’in onayından ve süzgecinden geçirerek, okurlara sunduk. Ayrıca, söz konusu toplantıya katılmış olan bir başka DT mensubunu da –Selen Korad Birkiye– telefonla aradık. Sayın Birkiye’ye sorarak, ikinci bir tanığın ağzından, Nutku’nun toplantıda “Theope” diye bir Fransız oyunundan söz ettiği bilgisini kesinlemiş olduk. Ayrıca, toplantıya katılan dramaturglardan biri olan Esen Çamurdan ile dostum Ediz Baysal görüştü. Ediz Baysal’dan öğrendiğime göre, Özdemir Nutku’nun ikinci bir “Theope”den söz ettiği bilgisini Esen Çamurdan da, doğrulamış.)
Bu yazıya cevap (2. yazı):
Özdemir Nutku, COŞKUN BÜKTEL’E YANIT
NİHAYET!!! (Koordinasyon toplantısının CD'si yayınlandı)
Coşkun BÜKTEL - 12 Temmuz 2008