LOZAN’A DAİR... - Av. Aziz Dinç - Günışığı Gazetesi
Tarih yapılırken farkına varılmayan bazı gerçekler, gün gelir tarih yazıldıktan sonra fark edilir.
Bu anlamda, toplumların geleceğinin inşa edileceği ‘kırılma anlarında ortaya konulacak tavırlar ve fikirler ‘gerektiği yerde gerekeni yapma’ veya “keşke” pişmanlığıyla tarihin hafıza defterinde yerlerini alırlar.
Günümüz Türkiye'sinin sınırlarının çizildiği 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması, antlaşmanın şartları hala tartışma konusudur.
Bu tartışma son aylarda ülke gündeminin ilk sıralarında yer bulmuştur.
Burada üzerinde durulması gereken öncelikli husus anlaşmanın neden ve hangi şartlarda yapıldığı ve sonuçlarıdır.
Kurtuluş savaşını onuruyla, haysiyetli mücadelesi ile kazanmış ve tüm düşmanlarını bu topraklardan atmış bir ülke olarak o masaya oturduk.
Tarih sayfalarında yerini alan 93 önce yapılan Lozan antlaşmasını kısaca irdelersek;
Konferansın Yapıldığı Yer: İsviçre’nin Lozan şehri
Temsilcimiz: İsmet İnönü’dür. Rauf Orbay, Mondros’u imzaladığından Lozan’a gitmek ve böylece bu eksikliğini telafi etmek istiyordu. Fakat İsmet Paşa’nın Mudanya’daki başarısından dolayı konferansa gönderilmesi kararlaştırıldı.
20 Kasım 1922’de başlayan görüşmelerde Sovyet Rusya, Boğazlar konusunda Türkiye’yi desteklemiştir. TBMM görüşmelerde; kapitülasyonlar ve Ermeni Devleti konularında hiçbir ödüne yanaşmamıştır.
İki tarafında ödün vermemesi nedeniyle 4 Şubat 1923’te kesilen görüşmeler 23 Nisan’da yeniden başlamıştır.
24 Temmuz 1923’te antlaşma imzalanmıştır.
LOZAN ANTLAŞMASININ MADDELERİ VE ALINAN KARARLAR
Diğer sınırlarımız, daha önce yapılan antlaşmalara göre çizilmiştir. Lozan da gündeme gelmedi. Bunlar; Bulgaristan ile sınırımız, 1913 İstanbul Antlaşması ile İran ile sınırımız Kasr-ı Şirin Antlaşması ile çizilmiştir.
Bu anlaşma öncesinde ve sonrasın da o günkü meclisimizde çok ciddi tartışmalar yaşanmış, meclis tatil edilmiş sonrada secim kararı alınmıştır.
Bardağın boş mu, dolumu olduğu bakış açısına göre değişir.
Bunun içinde bu anlaşmaya herkes kendisine göre yorumlar.
Asıl olan doğruyu bulmak ve tespit etmektir.
Şu an geldiğimiz noktada bu anlaşmanın tam ve sağlıklı bir biçimde ortaya koyulup sağlıklı irdelenmediğidir.
Antlaşma metnine baktığımız da bizim acımızdan, Savaşı kazan bir ülkenin elde etiği kazanımların çok yetersiz olduğu aşikardır.
Sayın Cumhurbaşkanımız ; “ Lozan’ı ‘zafer’ diye yutturmaya çalıştılar. “Diyerek burada bir başarının olmadığını dile getirmiştir.
Şu soruları sizlerle paylaşıyorum:
-Antlaşma süreci o gün itibariyle neden mecliste tam anlamıyla değerlendirilmemiş?
-Antlaşma esnasında, İsmet Paşa ile Rauf Bey arasında ciddî bir görüş ayrılığının nedeni neydi?
- Süleymaniye, Kerkük, Zaho vs. gibi yerler alt komisyonda bize verilmesi görüşülmüş ve bize bırakılmış, neden daha sonra çıkartılmıştır?
-Ülkemize diğer ülkeler tarafından savaş tazminatı neden ödenmemiştir?
-Osmanlı kabul edilmemesine rağmen, Osmanlı devletinin borçları bize neden ödetilmiştir?
-Meclis bu kritik süreçte neden seçime gitmiştir?
-Antlaşma sürecinin sağlıklı olmadığı yönünde görüşlerini dile getiren ve Meclisin devre dışı bırakıldığını savunan Trabzon mebusu (Meclis Başkan Vekili) Ali Şükrü Bey’i neden öldürüldü ?
-Faillileri neden bulunamadı?
-Türk Heyetine sonradan eklenen ve sekreterya görevini yürüten Gayrimüslim olan şahısın yaptıkları sağlıklı olarak irdelendi mi?
-Daha sonraları Atatürk ün antlaşmayı eleştiren Musul ve güneydoğu sözleri neden sağlıklı bir şekilde irdelenmedi?
Bu değerlendirmeler sonucu baktığımda, savaş kazanan bir ülke için Lozan Anlaşması bir başarı değildir.
Bu ülkenin tapusunu, atalarımız işgalcileri karşı canlarını feda ederek almışlardır.
Tapu Lozan da verilmedi.