10:4320 Haziran 2015
20 Haziran Dünya Mülteciler Günü’nde Suriyeli mültecilerin sorunlarını, bundan sonra kendilerini nelerin beklediğini Mülteci-Der İdari Koordinatörü Pırıl Erçoban’la konuştuk.
FUNDANUR ÖZTÜRK’ÜN SÖYLEŞİSİ
2013 başında hükümet, ikamet tezkeresi olan Suriyeli mülteciler için bu kriterleri aramayacağını açıkladı ancak basına yansıyan rakamlara göre, 2014'te sadece 13 Suriye vatandaşı çalışma izni alabilmiş. Bu sayıya bakınca bile, bunun etki alanının oldukça dar olduğu görülebiliyor. Mültecilerin neredeyse hepsi, çalışma izni olmadan, ciddi bir sömürüye maruz kalarak çalışmak zorunda kalıyor.
Çok düşük ücretler ve uzun çalışma saatleri olan, eğitim ve becerileri ne olursa olsun genellikle beden gücüne dayanan geçici işlerde, sosyal güvencesiz bir şekilde çalışıyorlar. Ciddi bir sömürü, bazı durumlarda modern köleliğe varan olaylar duyuyoruz. Günlerce, haftalarca çalıştırılıp parasını alamayan, yaralanma, iş gücü kaybıyla hatta ölümle sonuçlanan iş kazalarında şikayet edebilecek bir merci, bir mekanizma yok. İşveren "Git nereye başvurursan başvur" diyor.
Ayrıca, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile izinsiz çalıştıkları için mültecilerin sınır dışı edilme riski de mevcut. Her ne kadar ulusal ve uluslararası hukukta "geri göndermeme kuralı" insanların zulüm görecekleri ülkelere geri gönderilmelerini engellese de, pratikte çalışma izni olmadan çalıştığı için sınır dışı edilmesi söz konusu olabilir.
Karşı karşıya kalınan sayılar karşısında diğer ülkelerin mülteci alımını arttırması da çözüm değil. BM'nin uluslararası sorumluluk paylaşımı konusunda bütün çağrılarına rağmen uluslararası toplumun bu çağrılara cevabı ise çok zayıf kaldı.
Özellikle Akdeniz üzerinden İtalya'ya ve Türkiye üzerinden Yunanistan'a ulaşan mültecilerin belli kotalarla AB üyesi ülkelere dağıtılmasına yönelik AB Komisyonu önerisine pek çok üye ülke sıcak bakmadı. 16 Haziran'da üye ülke liderlerinin Lüksemburg'da yaptığı toplantıdan bir sonuç çıkmadı. Ortak bir karar çıksa bile İtalya ve Yunanistan'da olan ve 40 bin ile sınırlı bir sayının üye ülkeler arasında paylaşılması söz konusuydu. Milyonlarca insan yerinden edilmişken, 40 bin gerçekten cüzi bir sayı; ama en azından AB içi dayanışmayı göstermesi açısından sembolik önemdeydi. Bunda bile karşı çıkanlar çok oldu, sorumluluk paylaşılmadı.
Bu sadece AB için değil, genel anlamda başka ülkeler için de geçerli. Bölgeye yakın petrol zengini Müslüman ülkelerden de ses çıkmıyor. Coğrafi olarak uzak olan ülkelere gitmek, Atlantik'i veya Pasifik'i aşmak da kolay değil zaten.
Mülteciler hayatta kalma mücadelesi verirken, toplumlar bu mülteci akınının yarattığı, yaratabileceği kalıcı etkiler ile karşı karşıya iken, dünyanın bu konuya sırtını dönmesi, en fazla "Biz şu kadar maddi yardım yaptık" demesi gerçekten insanlığın sınıfta kaldığını gösteriyor bize.
Bundan sonra ne olacak sorusuna cevap vermek çok zor. Daha önce gelenler neyi yaşıyorsa yeni gelenleri de aynı koşullar bekliyor. Ama artı olarak artık sınırlardan eskisi gibi kolay geçiş yok. Açık kapı politikası söylemde sürdürülüyordu ancak şimdi "İnsani bir kriz olmadığı sürece alınmayacak" deniliyor.
Savaşlar, çatışmalar, insan hakları ihlalleri, zulüm sürdükçe insanlık dramı sürecek. Bizler devlet, toplum, birey olarak üzerimize düşen insani görevi yerine getirmek için uğraşmalıyız. Hem mevzuatın hem uygulamanın, hem toplumsal kabulün iyileşmesi, insan onurunun, insan haklarının korunması için uğraşmalıyız.