TİLMEN HÖYÜK | Aktüel Arkeoloji
Tilmen, Karasu Nehri'nin iki kolu üzerinde verimli toprakları olan bazaltik bir çıkıntı üzerinde bulunur. Yerleşmeye Orta Tunç Çağında Eski Hitit Yıllıklarında bahsedildiği üzere Zalb/war adı verilmiş olabilir. Bunun doğru olduğunu varsayarsak Eski Hitit kaynaklarındaki Puruna Nehri’nin Pyramos/ Ceyhan değil, Afrin olduğu iddiası desteklenmiş olur (bu durumda Atalur Dağı’nın aslında Kurt Dağı ve Haššum kentinin de Kilis yakınlarındaki Oylum Höyük olduğu anlaşılır). Tilmen’deki kalede (Kale Q) “Sumulael’in hizmetkarı, Ibbisin’in oğlu, Katip Lagamalgamil” mührünün yedi baskısını içeren büyük, koni şeklinde bir kapı bullası bulunmuştur. Bu kişi elbette ki bu ismi taşıyan Babil kralıdır (Orta Kronoloji’ye göre yaklaşık olarak MÖ 1880-1845). Bu, bölgede Aššur ile İç Anadolu’yu birbirine bağlayan ağa paralel olan ama biraz daha güneyde bulunan Sippar/Babil’e ait bir ticaret ağının olduğunu işaret eder. Bunun bir başka işareti de Sippar tüccarlarının Sumulael zamanından itibaren Fırat üzerindeki Mari’de bulunması olabilir.
Ana höyük 15 metre yüksekliğindedir ve etrafı bir aşağı kent ile çevrilidir. Bu kent batıya doğru uzanır ve doğusundaki nehir kenarına dar bir sınırı vardır. M alanı olarak adlandırılan alanda bulunan, Erken Tunç II’den kalma birkaç materyal dışında aşağı kentte Orta Tunç IA’dan önceki bir zamandan kalma herhangi bir şeye rastlanmamıştır. 1960’lı yıllarda ana höyükteki sarayın (Saray A) önünde yürütülen bir sondajda, Geç Kalkolitik’ten Erken Tunç IIIB’ye kadar uzanan bir dönemi kapsayan yoğun bir stratigrafik dizi bulunmuştur. Sondaj kapsamlı olmadığı için Erken Tunç Dönemi hakkında kesin sonuçlar elde edilememiştir (Bu dönemde yerel kültürün devamlılığı Brittle Orange Ware’in kesintisiz olarak üretimi ile sağlanmıştır.), ama Erken Tunç IIIA’da elit bir anıtsal mezar (M-3), IIIB’de ise üzerinde ayrıntılı bir üslupta mühür baskısının yer aldığı kil etiket ortaya çıkarılmıştır.
Orta Tunç IB ile birlikte Tilmen, anıtsal bir kent yerleşmesi hâline geliyor. Surlar bu dönemde inşa edilmişe benziyor: kapı yapısının aşağı depasının kuzeyindeki K-5 bölgesinde ilk kez Suriye’nin kuzeyinin iç bölgesinin geri kalanı ile sahip olunan kültürel bağların tamamı ortaya çıktı. Yapı E’nin büyük, yanmış odunları Viyana’daki VERA laboratuvarının verilerine göre MÖ 19. yüzyılın ortalarında kesilmiştir.
Sur sistemi birkaç bina tipolojisine ait olan kazamatlardan oluşuyordu: çifte merdiveni olan kaleler ve akropolisin köşelerini koruyan iki adet kare şeklinde odalar vardı (H ve büyük ihtimalle Q. Aynı zamanda karşılarında da iki tane vardı). Aşağı kentin batısında da kare şeklinde bir oda yer alıyordu (P); aralarında basit, dikdörtgen şeklinde odaların bulunduğu küçük, surları olan kaleler. Akropolisin dış çapındaki binalar aşağı kentin kotu üzerine inşa edilmişti ve aşağı kısımları bu şekilde dolguluydu (duvarları iç taraflarda altı metre yüksekliğe kadar korunmuş bir halde). Etrafında birkaç işlik ve bir kabul odası bulunan büyük konut (K-5), büyük ihtimalle akropolis girişinin yönetimiyle bağlantılıydı.
Akropolisin güney kısmında ise kamu alanı vardı. Eski Suriye elit binalarında adet olduğu üzere muhteşem kraliyet sarayının (A) duvarlarının etekleri ortostat tekniğiyle süslenmişti. Düzeni de Ebla ve Alalakh VII’nin saraylarıyla paraleliklere sahip. Hemen yanında büyük ve mafsallı bir yapı var (E). Bu arkaik bir tapınak olabilir. Kaldırım döşeli bir meydanın ötesinde ise evler bulunuyor- du (G). Aşağı kentte duvarla ayrılmış bir bölgede bir Kule Tapınağı vardı (M): bodrum katı korunmamış olsa da fırtına-tanrısını onurlandıran yüksek statü sahibi birinin resmedildiği, Eski Suriye döneminin sonlarından kalma stel içinde yer alıyor ve korunmuş durumda.
Orta Tunç II’nin sonunda kent yok oldu: akropolisin dört bir yanında yangına dair izler bulunmakta (hatta kısmen erimiş mimari bileşenlere de rastlandı, Marocchi ve ekibi, 2010). Bu olay büyük ihtimalle Eski Hitit kralı I. Hattuşili’nin eseridir. Yerleşmenin Geç Tunç I’de yeniden iskân edilmesi daha kısıtlı bir ölçeğe sahipti: kale H ve alan G’deki D yapısının yanında bulunan binalar tekrar kullanılmaya başlandı. Yerleşmenin bazı kısımlarında Geç Tunç Çağına ait faaliyetlerin izlerine rastlandı. Ama bu dönemde İslahiye Vadisi’ndeki asıl yerleşmenin Taşlı Geçit Höyük olduğu görülüyor...Hellenistik Dönemden sonra yerleşmede Roma İmparatorluğu Döneminde daha çok geçime dayalı bir köy kuruluyor. Bizans’ın ilk dönemlerinden kalma küçük bir köy de bulunmaktadır ve sonraki aktiviteler erken Osmanlı Döneminde yaşamış Türkmen göçebelerin inşa ettiği bazı kümesler ile belgelendirilmiştir.
ZİNCİRLİ HÖYÜK – SAM´AL KRALLIĞI
Zincirli Höyük yerleşimi, yaklaşık olarak MÖ 920-173 arasında m...
Antik kaynaklarda ismi "Hromgla" olarak geçen Rumkale, Gaziantep ilin...