2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2005, 2003, Adres Yayınları
Download "2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2005, 2003, Adres Yayınları"
1 2 Arslan, Ahmet Felsefeye Giriş 1. Felsefe 2. Giriş ISBN 13: Adres Yayınları / Baskı: Eylül 2012; 15. Baskı: Eylül 2011; Baskılar: ; 1-6. Baskılar: (Vadi Yayınları) 2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2005, 2003, Adres Yayınları Sayfa Düzeni: Liberte Yayınları Kapak Tasarımı: Muhsin Doğan Montaj: Merkez Repro Baskı: Tarcan Matbaası Adres: Zübeyde Hanım Mah. Samyeli Sok. No: 15, İskitler, Ankara Telefon: (312) Faks: (312) Sertifika No: Adres: GMK Bulvarı No: 108/16, Maltepe, Ankara Telefon: (312) Faks: (312) Web: Sertifika No: Adres Yayınları Liberte Yayın Grubu nun tescilli bir markasıdır.3 Ahmet Arslan, 1944 yılında Urfa da doğmuş, lisans ve lisansüstü öğrenimini Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü nde tamamlamıştır yılında aynı kurumda doçent, 1988 yılında Ege Üniversitesi nde profesör olmuş ve 2011 yılında emekliye ayrılmıştır. Ahmet Arslan Arapça, Fransızca, İngilizce ve Almanca bilmektedir. Bu dillerden ve felsefenin çeşitli alanlarına ait çok sayıda çevirisi bulunmaktadır. Uzmanlık sahası Antikçağ Yunan Felsefesi, Ortaçağ İslam Felsefesi,Osmanlı Kelam Düşüncesi olup bu alanlarda yazmış olduğu bazı telif eserleri şunlardır: İlkçağ Felsefe Tarihi (5 cilt) İbni Haldun İslam Felsefesi Üzerine Kemal-Paşazade nin Tehafüt Haşiyesi (2 cilt). Bu günlerde İlkçağ Felsefe Tarihi nin bir devamı olarak yayınlamayı planladığı Ortaçağ İslam düşüncesi üzerinde çalışmaktadır.4 IÇINDEKILER ÖNSÖZLER FELSEFEYE GIRIŞ Felsefe Nedir?...27 Gündelik Bilgi veya Sağduyu Bilgisi Felsefî Bilgi Felsefî Düşüncenin Özellikleri...32 Felsefenin Analitik ve Sentetik İşlevi...33 Felsefe ve Değerler...34 Bilgelik Sevgisi Olarak Felsefe...34 Değerler Felsefesi Felsefenin Belli Başlı Disiplinleri Felsefe-Bilim İlişkisi...36 Felsefe-Din İlişkisi Felsefe-Sanat İlişkisi...42 Felsefenin Yararı BILGI FELSEFESI Tarihsel Perspektif Bilgi Teorisi veya Epistemoloji Nedir?...48 Bilginin İmkânı...49 Bilginin Kaynağı ve Araçları Bilginin Alanı, Kapsamı, Sınırları Bilginin Ölçütü veya Standartları...535 Doğruluk-Gerçeklik Doğruluk-Anlamlılık Bilgi Teorisi ve Mantık...58 Şüpheciler (Septikler)...60 Bir Tavır Olarak Şüphecilik...61 Bir Yöntem Olarak Şüphecilik...61 Deney-Dışı Bilgiye İlişkin Şüphecilik...63 Aşırı Şüphecilik Bilginin Kaynağı [Tarihsel Perspektif] Deneycilik (Empirizm) Akılcılık (Rasyonalizm)...73 Eleştiri Felsefesi...75 Sezgicilik...76 Pozitivizm...79 Yeni-Pozitivizm Analitik Felsefe...83 Bilginin Ölçütü ve Standartları Pragmatizm BILIM FELSEFESI Bilim Felsefesi Nedir?...89 Felsefe, Bilim Felsefesi midir?...91 Bilim Nedir?...98 Bir Ürün veya Sonuç Olarak Bilimin Özellikleri...99 Bilim ve Bilimlerin Türleri Formel Bilim ve Deneysel Bilim Formel Bilimlerin Karakteri Deneysel Bilimlerin Karakteri Gözlem Varsayım Doğrulama (veya eski dilde tahkik etme) Deney ve Gözlem Arasındaki Farklar6 Bilimsel Açıklama Yasa Bilimsel Yasa-Doğa Yasası Bilimsel Yasa-Toplum Yasası Kuram Bilimin Değeri VARLIK FELSEFESI Varlık Felsefesi Nedir? Varlık Felsefesinin Problemleri Varlık Felsefesi ile Bilimler Arasındaki İlişkiler Varlık Felsefesi (Ontology), Tanrıbilim (Theology) ve Metafizik Arasındaki İlişkiler Varlık Maddedir Demokritos ve Atomcu Madde Anlayışı Hobbes ve Cisimci Madde Anlayışı De la Mettrie ve Makine-İnsan Marx ve Tarihsel Materyalizm Varlık Maddî Değildir, Tinseldir Platon ve İdealar Kuramı İbni Sina ve Ruhun Tinselliği Berkeley ve Öznel İdealizm Hegel ve Mutlak veya Nesnel İdealizm Varlık Hem Maddîdir, Hem Tinseldir Aristoteles ve Madde-Form Öğretisi Descartes ve Beden-Ruh Problemi Spinoza ve Madde-Ruh Paralelizmi AHLÂK FELSEFESI Değer ve Olgu Değerlerin Yapısı Değeri Meydana Getiren Şey Nedir?...1707 Değer Tanımlanamaz Bir Şeydir Değerli Olan, Haz Verici Olandır Arzu veya Tercih Olarak Değer Ahlâkî Değerler Ahlâk ve Ahlâk Felsefesi Ahlâk Felsefesi ve Sosyal Bilimler Ahlâk Felsefesine İki Yaklaşım Ahlâkî Durum Ahlâkî Davranışın Koşulları Özgürlük Problemi Ahlâkta Amaçlar ve Araçlar Ahlâk Kuramlarının Sınıflandırılmaları Sokrates ve Ahlâk Felsefesinin Ortaya Çıkışı Kinikler ve Kayıtsızlık Ahlâkı Kireneler ve Haz Ahlâkı Platon-Aristoteles ve Mutluluk Ahlâkı Epikuros ve Acıdan Kaçış Stoacılık ve Kendine Hâkimiyet Tek-Tanrıcı Dinlerin Ahlâk Geleneği Faydacı Ahlâk Geleneği Kant ve Ödev Ahlâkı SIYASET FELSEFESI Siyaset Nedir? Siyaset Felsefesi ve Etik Siyaset Felsefesi ve Siyaset Bilimi Siyaset Felsefesine Farklı İki Yaklaşım Siyaset Felsefesi ile Sosyal Bilimler veya İnsan Bilimleri Arasındaki İlişkiler. 237 Siyasetin Gerekliliği Siyaset Felsefesinin Problem ve Kavramları Devletin Gerekliliği ve Anarşizm Tanrı Devleti...2508 Platon ve Seçkinlerin Egemenliği Hobbes ve Tek Kişinin Mutlak Yönetimi Rousseau ve Demokratik Totalitarizm Locke ve Liberal Demokrasi Demokrasiye Yöneltilen Eleştiriler SIYASET FELSEFESI Estetik ve Sanat Felsefesi Estetik Tavır Estetik Nesne Estetik Haz Estetiğin Konusu Olarak Sanat Sanatların Sınıflandırılması Sanat Felsefesi ve Sanat Eleştirisi Sanat Eserinin Farklı Değerleri Duyusal Değerler Formel Değerler Hayat Değerleri Sanat ve Ahlâk Sanat ve Doğru Estetik-Sanatsal Değerlere Öznelci ve Nesnelci Yaklaşımlar Öznelci Kuram Nesnelci Kuram Sanat Kuramları Platon ve Taklit Olarak Sanat Romantikler ve Yaratım Olarak Sanat Schiller ve Oyun Olarak Sanat DIN FELSEFESI Din Felsefesi Nedir? Din Nedir? Teoloji ile Din Felsefesi Arasındaki Farklar9 Din Felsefesi ile Din Bilimleri Arasındaki İlişkiler Dinsel Bilgi ve Bilimsel Bilgi Tanrı nın Varlığı ve Özellikleri Tanrı nın Varlığını Kabûl Edenler Teizm Yaradancılık (Deizm) Tüm-Tanrıcılık (Panteizm) Tanrı nın Varlığı Lehine İleri Sürülen Kanıtlar Evrendeki Düzenden Hareket Eden Kanıt (Teleolojik Kanıt) Evrenin Varlığından Hareket Eden Kanıt (Kozmolojik Kanıt) Tanrı Kavramından Hareket Eden Kanıt (Ontolojik Kanıt) Tanrı Kanıtlarının Genel Bir Değerlendirilmesi Tanrıtanımazcılık (Ateizm) Evrende Kötünün ve Acının Varlığı Problemi İmancılık (Fideizm) EĞITIM FELSEFESI Eğitim Felsefesi Nedir? Eğitim Felsefesi ve Eğitim Bilimleri Eğitim Felsefesi ile Diğer Felsefe Dalları Arasındaki İlişkiler Eğitim Felsefesine İki Yaklaşım Eğitim Felsefesinin Temel Kavram ve Problemleri Eğitim, Ahlâk ve Din Arasındaki İlişkiler Çağdaş Eğitim Kuramları Dâimîcilik (Perennialism) İlericilik (Progressivism) Temel Esasçılık (Essentialism) Yeniden İnşacılık (Reconstructionism) SÖZLÜK KAYNAKÇA DIZIN10 ÖNSÖZ Dilimizde telif veya çeviri eser olarak felsefe hakkında giriş mahiyetinde bilgi veren kitap sayısı sınırlıdır. Öte yandan bu yönde yazılmış eserlerin sâhip oldukları önemli meziyetleri yanında bazı kusurları bulunmaktadır. Bu kusurlardan önemli olarak gördüklerim a) yazarlarının mensup oldukları felsefe akımlarının bakış açısını gereğinden fazla yansıtmaları, b) felsefenin aynı ölçüde değer taşıyan disiplinlerinden bazılarını diğerlerinin aleyhine ihmâl etmeleri, c) nihâyet özellikle yabancı dillerden yapılan çeviri eserlerinde, felsefe tarihi içinde yer alan İslâm filozoflarının ad ve eserlerinden, katkılarından söz edilmemiş olmasıdır. Birinci nokta bu felsefeye giriş eserlerinin felsefeye girişten çok yazarlarının felsefelerine bir giriş olması sonucunu doğurmaktadır. Şüphesiz bu da değerli bir şey olmakla birlikte felsefeye yeni başlayan, felsefe hakkında bir ilk ve doğru bilgi edinmek isteyen biri için önemli sakıncaları olan bir husustur. İkinci nokta da felsefenin temel disiplinleri ile ilgili olarak insanı eksik ve yetersiz bilgi sâhibi olmaya götürdüğü, örneğin bir siyaset veya din felsefesi gibi felsefenin en değerli alanlarından bazılarını yok saydığı için muayyen bir mahzur içermektedir (Nitekim benim aşağı yukarı on yıl önce İngilizceden Türkçeye çevirdiğim ve derslerimde okuttuğum, şimdiye AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ 1711 kadar iki baskısı yapılmış ve tükenmiş olan Felsefeye Giriş kitabım ( John Herman Randall, Jr-Justus Buchler, Felsefeye Giriş. Çev. Prof. Dr. Ahmet Arslan, 2. Baskı, İzmir, 1991) sâhip olduğunu düşündüğüm önemli meziyetleri yanında Amerikan felsefe geleneğinin en önemli akımı olan, hatta resmî Amerikan felsefe görüşü sayabileceğimiz pragmatizme geniş ölçüde yer vermesine karşılık, varoluşçuluğa ya da fenomenolojiye hiç yer vermemekte; aynı şekilde bilgi kuramı, bilim felsefesi, varlık felsefesi ile ilgili konuları geniş ölçüde ele almasına karşılık siyaset felsefesine herhangi bir bölüm ayırmamaktadır). Nihâyet üçüncü nokta ile ilgili eksiklik, bizim ait olduğumuz kültür çevresinin felsefe alanında geçmişte gerçekleştirmiş olduğu başarılardan habersiz, felsefeyi ve felsefî düşünme tarzını kendi kültür çevremize tamamen yabancı bir varlık olarak gören yanlış veya eksik bir bilince sâhip olmamız sonucunu doğurmaktadır. Tahmin edilebileceği üzere bu giriş kitabında bu tür eksiklikleri ortadan kaldırmak isteyen bir bakış açısı izlenmeye çalışılmıştır. Bu kitapta şu ilkeler ve hedefler gözetilmiştir: a) Felsefenin ne olduğu, felsefî bilginin özellikleri, felsefenin işlevi, felsefe ile benzeri diğer temel kültürel-entelektüel etkinlik alanları (bilim, sanat, din) arasındaki ilişkiler hakkında genel ve temel bir bilgi kazandırmak; b) felsefenin belli başlı disiplinleri (bilgi felsefesi, bilim felsefesi, varlık felsefesi, ahlâk, siyaset ve din felsefeleri); bu disiplinlerin alanları içine giren belli başlı problemler, kavramlar; bu alanlarda ileri sürülen belli başlı kuramlar, ortaya çıkan akımlar hakkında bilgi vermek; c) felsefenin tarih içinde ve çeşitli filozoflar tarafından gerçekleştirilen önemli başarılarını sergilerken bu faaliyet alanında yer 18 AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ12 alan kalbur-üstü Türk-İslâm filozoflarının (Farabi, İbni Sina, İbni Haldun, Gazali vb.) görüş ve katkılarına temas etmek ve onların evrensel düşünce tarihi içindeki yerleriyle ilgili olarak sağlıklı bir bilinç kazandırmak, d) nihâyet bütün bunları yaparken felsefenin dâima şüpheci ve eleştirici bir özellik taşıyan ruhunu açığa çıkartmak amacıyla ortaya atılan her tez, getirilen her öneri, geliştirilen her kurama yöneltilmiş olan itiraz, eleştiri ve karşı çıkışları göstermek ve böylece öğrencide felsefenin ruhunu doğru bir şekilde kavramak yönünde sağlam bir anlayış oluşturmak. Bu kitabın ana okuyucu ve hedef kitlesi, üniversitelerde felsefe bölümlerinde ders alan öğrenciler, felsefeyle şu veya bu nedenle ilgilenen ve bilgi sâhibi olmak isteyen farklı alan ve meslek gruplarından aydınlar ve nihâyet Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kabûl edilen lise son öğrencileri için Felsefe veya Felsefeye Giriş dersini okutmakla görevli felsefe öğretmenleridir. Kitap, sözünü ettiğimiz bu dersin müfredat programına da uygun olarak hazırlandığı için bu dersin öğretmenleri tarafından bir kılavuz kitap olarak da kullanılabilir. AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ 1913 İKINCI BASKIYA ÖNSÖZ İlk baskısından aşağı yukarı iki yıl sonra bu kitabın ikinci baskısının yapılması imkân ve ihtiyacının ortaya çıkmasından memnunum. Bunu onun ilk baskısının önsözünde işaret ettiğim özelliklerinin okuyucu tarafından olumlu bir şekilde değerlendirildiğinin bir işareti olarak alıyorum. Bu baskıda birinci baskıya göre bazı önemli değişiklikler yaptım. Kitabın sonuna, birinci baskıda bulunmayan yeni bir bölüm, eğitim felsefesine ayırdığım bir bölüm ekledim. İçinde yaşadığımız çağdaş toplumda eğitimin her geçen gün artan önemi, ayrıca bu kitabın esas olarak hitap etmeyi arzu ettiği Edebiyat ve İlâhiyat fakültelerinde okuyan öğrencilerin mezun olduklarında büyük bir çoğunlukla kendisine yöneldikleri öğretmenlik mesleğinin eğitimle olan sıkı ilişkisi, eğitim felsefesine tahsis ettiğim bu yeni bölümün varlık nedenini oluşturmaktadır. Bundan başka bu baskıda ahlâk ve siyaset felsefesine ayırmış olduğum bölümleri elden geçirdim ve büyük ölçüde genişlettim. Bunun da kaynağında esas olarak son yıllarda ilgimi ahlâk ve siyaset felsefesine ilişkin konularda yoğunlaştırmamın ve birinci baskıda bu konulara ayırdığım bölümlerin bugün bana artık yeterli gelmemesinin en büyük payı bulunduğunu itiraf ederim. Ancak bunun kitabın diğer bölümleriyle bu bölümleri arasında diğer bölümler aleyhine belli bir AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ 2114 dengesizlik meydana getirdiği de bir gerçektir. Kısmet olursa bundan sonraki bir baskıda yapmam gereken şeylerin başında bu dengesizliği gidermek üzere kitabın diğer bölümlerini de yeniden bir elden geçirmem gelecektir. Nihâyet dikkatli bir okuyucu felsefenin ne olduğuna ayrılan birinci bölünde bazı değişiklikler yapmış olduğumu fark edecektir. Ümidim ve temennim, kitabın bu yeni şeklinin onun esas hedef kitlesi olan üniversitelerde şu veya bu şekilde, şu veya bu adla felsefe öğretimi gören öğrencilerin, liselerde felsefe grubu dersleri veren felsefe öğretmenlerinin, nihâyet felsefeyle ilgilenen genel aydın okuyucunun felsefeye giriş ihtiyacını daha iyi bir şekilde karşılayabilecek bir niteliğe kavuşmuş olmasıdır. Kitabın bu şekliyle görmeye devam etmesini umut ettiğim ilgi, sonraki bir baskıda muhtemelen yukarıda işaret ettiğim gibi bana onun bazı bölümlerini yeniden elden geçirme fırsatı vereceği gibi bu şeklinde de hâlâ içinde bulundurmadığını bildiğim felsefenin bazı başka özel ilgi alanları ve dalları, örneğin dil felsefesi, tarih felsefesi gibi alanları ve dalları hakkında da yeni bölümler ekleme imkânını sağlayacaktır. 22 AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ15 BU BASKIYA ÖNSÖZ Bu kitabın ilk baskısının yapıldığı tarihten bu yana yaklaşık on sekiz yıl geçti. Kitap bu süre içinde tahmin ettiğim ve umduğum büyük bir ilgiyle karşılandı. En azından bildiğim kadarıyla felsefe, sosyoloji, eğitim, ilâhiyat öğretimi yapan fakültelerin, bölümlerin çoğunda felsefeye giriş dersleri için bir başvuru kitabı, ders kitabı niteliğini kazandı. Bunun sonucucunda da o zamandan bu yana birçok yeni baskısı yapıldı. Bu arada ülkemizde felsefe, felsefe disiplinleri, felsefenin belli başlı problemleri hakkında genel bilgi veya giriş mahiyetinde bilgi veren telif niteliğinde bazı yeni kitaplar yazıldı veya bu mahiyetteki bazı Batılı yazarların eserleri dilimize kazandırıldı. Bu ikinciler arasında çevirilerini kendim yaptığım iki tanesini zikretmek isterim. Bunlardan birincisi Cambridge University Press yayınları arasında yer alan ve Chris Horner-Emrys Westacott tarafından yazılmış olan Thinking Through Philosophy adlı eserdir. Felsefe Aracılığıyla Düşünme adıyla Türkçeye çevirdiğim bu kitap Phoenix Yayınevi tarafından 2001 de yayınlandı. Diğeri André Verges ve Denis Huisman tarafından yazılmış ve 1960 lardan bu yana Fransa da ve Fransızca öğretim yapan dünyanın başka yerlerindeki liselerde felsefe dersi için resmî ders kitabı olarak kabûl edilen Cours de AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ 2316 Philosophie adlı eserdir. Bu eserin ülkemizde lise felsefe programını göz önünde bulundurarak çeşitli bölümlerinden yaptığım çeviri TÜSİAD tarafından Aralık 2002 de Felsefe 2002 adıyla yayınlanan toplam 410 sayfalık kitabın 260 sayfalık birinci kısmını oluşturmaktadır. Bu baskıda Felsefeye Giriş e yeni bir bölüm eklemedim. Ancak kitabın bütününü yeniden elden geçirdim ve özellikle ahlâk ve din felsefesi konularına tahsis ettiğim 5. ve 7. bölümlerinde önemli değişiklikler yaptım. Bu iki bölümde bazı kısımları çıkardım, bazılarını değiştirdim, bazılarına hatırı sayılır eklemeler yaptım. 7. Bölüm e eklediğim Evrende Kötünün ve Acının Varlığı Problemi alt-bölümüne okuyucunun özellikle dikkatini çekmek isterim. Bu değişikliklerin kitabın içeriğini daha zenginleştirdiğini düşünüyorum. Felsefeye Giriş in bu yeni şekliyle de felsefeyle ilgilenen okuyucular ve öğrencilere yararlı olmaya devam edeceğini umarım. 24 AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ17 Felsefe Nedir? Aristoteles in ünlü yapıtı Metafizik Bütün insanlar doğal olarak bilmek isterler cümlesi ile başlar. Yine Aristoteles e göre insanların duyularını kullanmaktan, örneğin görmekten, işitmekten vb. duydukları zevk bunun en açık kanıtıdır. Gerçekten de insanı insan yapan en önemli özelliklerinden biri herhâlde onun kendisini çevreleyen dünyayı, içinde yaşadığı toplumu, geçmişini ve bütün yanları ile bizzat kendisini tanımak ve bilmek istemesidir. Şimdi bilgi, bilen varlıkla (felsefe dilinde özne veya süje ile), bilinmesi istenen veya bilinen varlık (felsefe dilinde nesne veya obje) arasındaki bir ilişkidir. Bu ilişkide bilenin mi yoksa bilinenin mi ağır bastığı; bilginin imkânı veya imkânsızlığı; bilginin kaynağı, alanı, kapsamı, sınırları vb. türünden sorular felsefenin bilgi teorisi veya epistemoloji diye adlandırılan dalının özel konusunu oluşturur. Bu konu kitabımızda bundan bir sonraki bölümde geniş olarak ele alınacaktır. Felsefe de esas olarak bir tür bilgidir, ancak özel bir tür bilgidir. Felsefenin ne tür bir bilgi olduğunu, felsefî bir bilginin AHMET ARSLAN FELSEFEYE GIRIŞ 2718 28 BIRINCI BÖLÜM özelliklerinin neler olduğunu anlamak için diğer belli başlı bilgi türlerinden söz etmek gerekir. Burada ele alacağımız bilgi türleri ise gündelik bilgi ve bilimsel bilgidir. Gündelik Bilgi veya Sağduyu Bilgisi Bunlardan en yaygın olanı ve hepimizin az çok kendisine sâhip olduğumuz bilgi türü, gündelik bilgi, sağduyu bilgisi veya eski deyimle amiyâne bilgidir. Gündelik bilgi, adının da gösterdiği gibi insanların gündelik hayatlarında ve en sıradan deneyleri burada deney kelimesini yaşantı (experience) anlamında kullanıyorum sonucunda elde etmiş oldukları sıradan bir bilgidir. Bu bilginin kaynağı, bütün insanların temelde aynı biyolojik yapıya ve benzer toplumsal koşullara sâhip olmalarıdır. Örneğin ister dâhi, ister en sıradan bir insan olsun herkes yağmurun ıslattığını, ateşin yaktığını bilir; kırmızıyı kırmızı, sıcak şeyleri sıcak şeyler olarak adlandırır. Yine böyle bir bilgi sayesindedir ki insanlar yiyeceğin açlığı gidereceğini, ilkbaharın arkasından yazın geldiğini söylerler. Bu tür bir bilgi bilinçli bir araştırma yöntemi sonucunda elde edilmiş olmayıp ister istemez, farkında olunmaksızın kazanılır ve yapısı itibariyle de sistemsizdir. O yalnızca yaşama, duyularını kullanma, en ilkel türden deney sonucu ortaya çıkmıştır ve herhangi bir bilinçli yönteme dayanmaz. Bilinçli yöntemler kullanarak gündelik bilgiyi veya sağduyu bilgisini aşan iki bilgi örneği olarak ise bilimsel bilgi ve felsefî bilgiden söz edilebilir. Bilimsel bilginin özellikleri, bilim, bilimsel yöntem, bilimsel araştırma, bilimsel açıklama, bilimsel kuram, bilimsel yasalar vb. gibi konular kitabımızın üçüncü bölümünün konusu olacaktır. Bundan dolayı burada şim-19 FELSEFEYE GIRIŞ 29 dilik bilimsel bilginin gündelik bilgiden farklı olarak, bilimsel yöntem ve usûllerle doğrulamasının yapılması mümkün olan en güvenilir bir bilgi türü olduğunu kaydetmekle yetinelim. Felsefî Bilgi Felsefî bilgiye gelince, onu belirlemek daha zordur. Hatta felsefenin en önemli probleminin bizzat felsefenin kendisinin ne olduğu problemi olduğunu söylemek bile mümkündür. Felsefî bilgiyi veya felsefeyi anlamaya çalışırken yapılması gereken en doğru davranış, tarih boyunca kendilerine filozof denilen kişilerin yaptıkları işin kendisine bakmak olacaktır. Böyle bir bakış açısından konuya bakıldığında ise filozofların farklı zamanlarda, farklı kültürlerde, farklı amaçlar ve farklı işlevlerle farklı somut felsefeler ürettikleri görülmektedir. Bununla birlikte bu farklı zamanlarda yaşayan veya farklı amaçlarla farklı felsefeler üreten insanların yaptıkları işin kendisinde bazı ortak özellikler olduğu da gözlemlenmektedir. Kant felsefeyi kendisini akla dayanan nedenlerle meşru kılmak veya haklı çıkarmak iddiasında olan bir zihinsel etkinlik biçimi olarak tanımlamıştır. Kanaatimizce bu tavır felsefeyi felsefe yapan ve bütün felsefî düşünme örneklerinde ortak olan bir noktayı gayet güzel bir biçimde ortaya koymaktadır. Burada akla dayanan nedenler den, insanın her türlü deneyini, gözlemini, bunlara dayanan her türlü akıl yürütmesini ve sezgisini içine alan geniş bir nedenler veya gerekçeler (reasons) grubunu anlamak gerekir. Haklı çıkarmak veya meşrulaştırmak iddiasından ise herhangi bir önermeyi, bu önermeyi ileri sürmeyi mümkün kılan kanıt, temel ya da gerekçelerle ortaya koyma yı anlamak gerekir. Örneğin eğer bütün insanlar ölüm-20 30 BIRINCI BÖLÜM lü ise ve Ahmet bir insan ise, Ahmet in de ölümlü olduğunu kabûl etmek zorunludur. Burada bu iki öncül bu sonucu zorunlu kılmakta, onu ileri sürmeyi gerektirmektedir. Tabiî ki burada önemli olan ilk iki öncülü nasıl elde ettiğimizdir. Felsefe bu iki öncülün kendilerinin de ya a) yine bu tür bir akıl yürütmenin sonuçlarının olmasının veya b) yukarıda söylediğimiz daha genel anlamda insanın bilinçli gözleminin, deneyinin, bunlar üzerinde düşünmesinin sonucu olmasını veya insanî sezginin de işin içine karıştırılarak elde edilmesini talep eder. Felsefede önemli olan felsefî sonuçlardan çok bu sonuçlara varma biçimidir. Başka deyişle felsefede, örneğin bilimlerde olduğu gibi herkes tarafından kabûl edilen veya kabûl edilmesi gereken doğru, kesin bilgiler veya sonuçlar söz konusu değildir. Herhangi bir bilimde, her zaman öğrenilmesi mümkün bir bilgi, bir doğru (hakikat) vardır. Örneğin matematikte bir teoremi, fizikte bir doğa yasasını, tarih biliminde geçmişte insan topluluklarının nasıl yaşadıklarına dâir bazı şeyleri öğrenirsiniz. Felsefede karşınıza çıkan ise filozof denen insanların çeşitli konularda ileri sürmüş oldukları ve çoğu kez de birbirine aykırı olan birtakım düşünceler, öğretiler, sistemlerdir. Bir bilim adamının başka bir bilim adamının bilimsel bir görüşünü paylaşmak zorunda olmasına karşılık bir filozofun başka bir filozofun felsefî bir görüşünü paylaşması beklenmez, hatta arzu da edilmez. Zaten bugüne kadar herhangi bir filozofun felsefî sisteminin veya görüşünün herkes tarafından kabûlüne pek rastlanmamıştır. Felsefe tarihinde felsefî sistemler birbirlerini tâkip etmiş, her filozof kendisinden evvel gelen filozofları çürütmeye çalışırken kendisinden sonra gelen filozoflar tarafından reddedil-21 FELSEFEYE GIRIŞ 31 diğini görme kaderiyle karşılaşmıştır. Bu anlamda her filozofun, felsefenin kendisine kadar olan gelişimini veya iddialarını eleştirerek kendi payına yeniden bir felsefî sistem inşa etme çabasında olduğu söylenebilir. O hâlde felsefeyle ilgilenen birinin filozoflar tarafından ileri sürülen çeşitli ve farklı düşünceleri, sistemleri tanıması şüphesiz belli ölçüde faydalı olmakla birlikte bu, felsefe yapmak için asıl değildir. Bundan daha önemli ve verimli olacak olan, felsefe yapmanın kendisini öğrenmektir. Bu anlamda olmak üzere Kant ın şu ünlü sözünü her zaman akılda tutmak gerekir. Öğrenilebilecek felsefe yoktur; ancak felsefe yapmak öğrenilebilir. Yine bu özelliği bakımından felsefe, bir hedef veya sonuca ulaşmış olmaktan çok Jaspers in deyimi ile dâima yolda olmaktır. Jaspers, ünlü eseri Felsefeye Giriş te bilgelik (sophia) ile felsefe (bilgelik sevgisi: philosophia) arasında ayrım yapar. Aslında bu ayrımın kökleri de ta Pythagoras a kadar geri gider. Gerek Pythagoras, gerek Jaspers, haklı olarak, felsefenin bilgeliğe sâhip olma iddiası değil, bilgeliği sevme, onu elde etmeye çalışma arzusu olduğu üzerinde ısrar ederler. Buna bağlı olarak felsefede yeni ve özgün bir sorunu ortaya atmanın, en aşağı bir felsefî soruna yeni bir cevap vermek kadar değerli olduğundan söz edilebilir. Hatta birçok filozof için birincisi, ikincisinden daha önemlidir. Yine felsefede daha önceleri felsefî düşünme ve araştırmanın ilgi alanı içinde bulunmayan yeni bir varlık alanının, problemler grubunun felsefî düşünme alanı içine sokulması ve felsefî kılınması çok önem taşıyan bir şeydir. Örneğin Yunan felsefe tarihinde Sofistler ve Sokrates le birlikte o zamana kadar ciddî bir biçimde felsefe-22 32 BIRINCI BÖLÜM nin alanı içinde ele alınıp üzerinde düşünülmeyen kültür, ahlâk ve siyasetle ilgili konuların felsefî olarak ele alınıp tartışılması, felsefe tarihi bakımında çok önemli bir ilerleme sayılır. Felsefî Düşüncenin Özellikleri Bunlara ek olarak felsefî düşüncenin özellikleri ile ilgili olarak şu noktalara dikkat çekebiliriz: Felsefî düşünce eleştirel bir düşüncedir; yani kendisine veri olarak ele aldığı her türlü malzemeyi aklın eleştiri süzgecinden geçirir. Bu malzeme a) doğrudan doğruya kendisine yöneldiği varlık alanı tarafından kendisine sağlanabileceği gibi b) bundan daha sık rastlandığı üzere bu varlık alanları ile ilgili olarak başka entelektüel etkinlikler tarafından sağlanan malzeme olabilir. Örneğin felsefeci doğrudan doğruya doğa, tarih, toplum üzerine eleştirici bir bakış açısıyla düşünebileceği gibi, kendi deneyleri, çeşitli bilimler tarafından bu varlık alanlarıyla ilgili olarak kendisine sağlanan veri malzeme üzerinde de düşünebilir; bunların geçerlilik derecelerini ve sınırlarını soruşturabilir. Bu son özelliği ile felsefenin bilginin bilgisi veya refleksif bir düşünce faaliyeti olduğu söylenir. Burada refleksiyon, kendi üzerine dönme anlamına gelir. Burada zihin kendi üzerinde dönerek sâhip olduğu bilgiler üzerinde düşünür. Gerek empirik hayatın kendisi, gerek herhangi bir sanatın icrası veya bilimler bize bir dizi bilgiler verirler. Felsefe, esas itibariyle işte bu bilgiler üzerinde düşünme, onların temelini ve değerini yoklama, soruşturma faaliyetidir. Felsefî düşüncenin bir diğer özelliği, bilimsel düşünce ile ortak olarak paylaştığı kavram ve soyutlamalar kullanması ve bunların yardımıyla ilkeler ve yasalar ortaya atmasıdır. Bunu Daha göster
ORTAÖÐRETİM FELSEFE DERS KİTABI Komisyon DEVLET KİTAPLARI ÜÇÜNCÜ BASKI..., 2012 MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI YAYINLARI...: 4935 DERS KİTAPLARI DİZİSİ...: 1487 12.??.Y.0002.4057 Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Detaylı II. ULUSAL ÖĞRENCİ SEMPOZYUMU 27 28 NİSAN 2012 İTÜ-TAŞKIŞLA
1 PEYZAJ MİMARLIĞI 2. ULUSAL ÖĞRENCİ SEMPOZYUMU - 2012 "Yeni Yüzyılda Peyzaj Mimarlığının Gelişimi, Değişimi, Dönüşümü" ÇAĞRI`MIZDIR "PMOGenç geçmiş Peyzaj Mimarlığı öğrenci örgütlenmelerinin bugüne devrettiği Detaylı SANAT ALANI OLARAK MİZAH: SANAT, MİZAH, KARİKATÜR İLİŞKİSİ VE TÜRKİYE DEN ÜÇ ÖRNEK
T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SANAT ALANI OLARAK MİZAH: SANAT, MİZAH, KARİKATÜR İLİŞKİSİ VE TÜRKİYE DEN ÜÇ ÖRNEK CANAN GÜNERİ Danışman: Doç Dr. Metin COŞAR İnönü Üniversitesi Lisansüstü Detaylı ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCE TARİHİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER İSLAM DÜŞÜNCESİ TARİHİNE GİRİŞ (KAVRAMLARI, SINIRLARI, OLUŞUMUNA ETKİ EDEN İÇ VE DIŞ FAKTÖRLER)
HEDEFLER İÇİNDEKİLER İSLAM DÜŞÜNCESİ TARİHİNE GİRİŞ (KAVRAMLARI, SINIRLARI, OLUŞUMUNA ETKİ EDEN İÇ VE DIŞ FAKTÖRLER) İslam Düşüncesinin Tanımı İslam Dünyasına Akli Çabanın Girişine Zemin Hazırlayan Unsurlar Detaylı MODERN BİLİM: TANRI VAR. Evren in ve Yaşamın Oluşumundaki Hassas Ayarlar Üzerine Bir İnceleme EMRE DORMAN
MODERN BİLİM: TANRI VAR Evren in ve Yaşamın Oluşumundaki Hassas Ayarlar Üzerine Bir İnceleme EMRE DORMAN İstanbul Yayınevi 2011 www.istanbulyayinevi.net İstanbul Yayınevi Eser Adı: Modern Bilim: Tanrı Detaylı Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı VİYANA OKULU. Derleyen: Ayhan Dereko, 23.03.2000. Viyana Okulu Nedir?
VİYANA OKULU Derleyen: Ayhan Dereko, 23.03.2000. Viyana Okulu Nedir? Viyana Okulu, yeni olguculuk (neopozitivizm): 20. yy.'da Avusturya'da M.Schlick'in öğrencilerinin kurduğu "Viyana Okulu", "Viyana Çevresi" Detaylı CARL JOACHIM FRIEDRICH
Carl J. Friedrich Sınırlı Devlet CARL JOACHIM FRIEDRICH Limited Government Çeviren: Mehmet Turhan ISBN 13: 978-975-6201-92-3 Liberte Yayınları / 182 2. Baskı: Ekim 2014; 1. Baskı: Eylül 1999 (Gündoğan Detaylı SOSYOLOJİK YÖNÜYLE AHLAK
bilimname, XXIII, 2012/2, 149-172 SOSYOLOJİK YÖNÜYLE AHLAK Ayşe KARAKÖSE Dr., D.İ.B. aysekarakose@hotmail.com Özet Ahlak, bireyin toplumsallaşmasına ve topluma geliştirici yönde katkı sağlamasına imkân Detaylı ARAÇLAR VE AMAÇLAR 57
I ARAÇLAR VE AMAÇLAR Sıradan insandan akıl teriminin anlamını açıklamasını isteyin: hemen her zaman bir duraksamayla, sıkıntılı bir çaresizlikle karşılaşırsınız. Bunu, sözlerle anlatılamayacak kadar derin Detaylı Araştırma Teknikleri ve Bilimsel İletişimin Temelleri Ders Notları
AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ FİZİK BÖLÜMÜ Araştırma Teknikleri ve Bilimsel İletişimin Temelleri Afyon 1 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...2 1. BİLİMSEL İLETİŞİM...4 1.1 GİRİŞ... 4 1.2. BİLGİ Detaylı PETER SINGER IN FAYDACI ETİK GÖRÜŞÜ ÇERÇEVESİNDE KÜRTAJIN DEĞERLENDİRİLMESİ
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KAMU HUKUKU (HUKUK FELSEFESİ VE SOSYOLOJİSİ) ANA BİLİM DALI PETER SINGER IN FAYDACI ETİK GÖRÜŞÜ ÇERÇEVESİNDE KÜRTAJIN DEĞERLENDİRİLMESİ Yüksek Lisans Detaylı ORTAÖĞRETİM KURUMLARINDA GÖREV YAPAN TARİH ÖĞRETMENLERİNİN TARİH ÖĞRETİMİNE İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ (ISPARTA İLİ ÖRNEĞİ)
10.7816/ulakbilge- 01-02- 01 ORTAÖĞRETİM KURUMLARINDA GÖREV YAPAN TARİH ÖĞRETMENLERİNİN TARİH ÖĞRETİMİNE İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ (ISPARTA İLİ ÖRNEĞİ) Şengül BÜYÜKBOYACI Süleyman Demirel Üniversitesi Eğitim Fakültesi Detaylı Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir. (M. Kemal ATATÜRK) Seyircinin hükmü kesindir, temyize gitmez.
Türk Halkının Sanata BakıĢının ve Sanata Olan Ġlgi Düzeyinin Tiyatro Sanatı Bağlamında ÇeĢitli Sosyolojik DeğiĢkenler Açısından Ġncelenmesi: EskiĢehir Örneği Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından Detaylı Eğitim Klasikleri Dizisi - 1. OKUL ve TOPLUM. John Dewey. 3. Baskı
Eğitim Klasikleri Dizisi - 1 John Dewey OKUL ve TOPLUM 3. Baskı Yazar: John Dewey Çeviri: H. Avni Başman Dizi Editörü: Doç. Dr. Bahri Ata Sadeleştiren ve Yayıma Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Selahattin Kaymakcı Detaylı E.F.Schumacher AKLIK ARIŞIKL AR İÇİN KILAVUZ
E.F.Schumacher AKLIK ARIŞIKL AR İÇİN KILAVUZ İ Z Y A Y I N C I L I K AKLI KARIŞIKLAR İÇİN KILAVUZ E. F. SCHUMACHER: Almanya'da doğdu. 1930'da Ox/ord New College'de ekonomi tahsiline başladı. Yirmi iki Detaylı ...üniversiteden bir öncesi...
...üniversiteden bir öncesi... Diplomalarımız tüm Avrupa ve Eylem olmadan vizyon bir rüyadır, vizyon olmadan eylem vakit geçirmektir, eyleme sahip bir vizyon ise dünyayı değiştirmektir. Entegre Ülkelerde Detaylı TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA DİLBİLİM VE GÖSTERGEBİLİM KURAMLARININ ETKİLERİ Mehmet VİCDAN Yüksek Lisans Tezi Danışman: Doç. Dr.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA DİLBİLİM VE GÖSTERGEBİLİM KURAMLARININ ETKİLERİ Mehmet VİCDAN Yüksek Lisans Tezi Danışman: Doç. Dr. Hilmi UÇAN Haziran 2010 AFYONKARAHİSAR T.C. AFYON KOCATEPE Detaylı ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ
ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ DERS NOTLARI METİN ARSLAN HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİRECİK MESLEK YÜKSEKOKULU 2012 Araştırma Yöntem Ve Teknikleri / Önsöz ÖNSÖZ Günümüzde bilgiye ulaşmada en etkin yollardan biride Detaylı T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ (FELSEFE TARİHİ) ANA BİLİM DALI ARİSTOTELES TE FİZİK METAFİZİK İLİŞKİSİ
1 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ (FELSEFE TARİHİ) ANA BİLİM DALI ARİSTOTELES TE FİZİK METAFİZİK İLİŞKİSİ Yüksek Lisans Tezi Hazırlayan Ekrem Sefa GÜL Danışman Detaylı ÜTOPYALAR VE EĞİTİM SORUNSALI *
ÜTOPYALAR VE EĞİTİM SORUNSALI * Dr. Faruk Öztürk Yüzüncü Yıl Üniversitesi Özet Bu çalışmanın temel amacı, ütopya ve eğitim kavramları arasında nasıl bir ilişki olabileceğini ortaya koymaktır. Böyle bir Detaylı Değerler Psikolojisi Üzerinde Araştırmalar
DEĞERLER PSİKOLOJİSİ / 3 Erol Güngör Değerler Psikolojisi Üzerinde Araştırmalar Ahlâk Psikolojisi, Ahlâkî Değerler ve Ahlâkî Gelişme Profesörlük Tezi OTÜKEN YAYIN NU: 404 KÜLTÜR SERİSİ: 143 1. Basım: Amsterdam, Detaylı İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... I KISALTMALAR... VI ÖNSÖZ... VIII GİRİŞ TARİHSELCİLİK VE İLGİLİ KAVRAMLARIN ANLAM ÇERÇEVESİ
İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... I KISALTMALAR... VI ÖNSÖZ... VIII GİRİŞ TARİHSELCİLİK VE İLGİLİ KAVRAMLARIN ANLAM ÇERÇEVESİ I) Tarih... 3 II) Tarihsel... 6 III) Tarihsellik... 7 IV)Tarihselcilik... 9 A) Anlama Detaylı "Acı çekenler ile acı çektirenler aynıdır." A.Schopenhauer
Schopenhauer'e göre dünya, bedenimizde yer almakla birlikte kökeni transzendental (aşkın) bir alanda yatan "iradenin" eseridir. Gerçeklik, bu iradenin fenomenlerinden biri olan beynimizin "tasarımlarından" Detaylı TC ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI
TC ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI TÜRK ULUSAL BİLGİ POLİTİKALARINDA BİLGİ MERKEZİ SORUNSALI Yüksek Lisans Tezi H. Ekrem UZUNOSMANOĞLU Ankara - 2007 Detaylı TÜRKİYE DE BİR MESLEK OLARAK SİNEMA YAZARLIĞI ALANINDAKİ PROFESYONELLEŞME MERVE YASEMİN TÜKELAY 109680009
TÜRKİYE DE BİR MESLEK OLARAK SİNEMA YAZARLIĞI ALANINDAKİ PROFESYONELLEŞME MERVE YASEMİN TÜKELAY 109680009 İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MEDYA VE İLETİŞİM SİSTEMLERİ YÜKSEK LİSANS Detaylı ERG RAPORLARI. elefltirel düflünme
ERG RAPORLARI elefltirel düflünme ele tirel dü ünme prof. dr. ipek gürkaynak prof. dr. füsun üstel prof. dr. sami gülgöz ele tirel dü ünme Eğitim Reformu Girişimi (ERG) iki önemli gereksinimin karşılanmasına Detaylı T.C. GENELKURMAY BAŞKANLIĞI HARP AKADEMİLERİ KOMUTANLIĞI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ YENİLEVENT/İSTANBUL
T.C. GENELKURMAY BAŞKANLIĞI HARP AKADEMİLERİ KOMUTANLIĞI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ YENİLEVENT/İSTANBUL SEMPOZYUM EĞİTİM VE ÖĞRETİMDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR (03-04 NİSAN 2008) Harp Akademileri Detaylı ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖGRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Çağdaş. Yaşam Çağdaş İnsan.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖGRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Çağdaş Yaşam Çağdaş İnsan Ünite 1-10 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1020 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI Detaylı "Hristiyan Batı" Efsanesi