[S. 4] Popüler bilime neden karşıyım? | Can Numan'ın blogu
← [S. 3] Yurt dışında doktora yapmak
[S. 5] Rastgele sayı üretmek ve kâhinlik →
“[S. 4] Popüler bilime neden karşıyım?” üzerine 20 düşünce
lacriment dedi ki:	 28 Ağustos 2016, 01:25
Şöyle de bir durum var ki; sahte entellektüel manasına gelen “entel” sözünün çok fazla kullanılmasından mıdır bilemem, artık entellektüel kelimesi de toplumda “entel” olarak anlaşılıyor.
Can Numan dedi ki:	 28 Ağustos 2016, 01:44
Genis halk kitlesinin kelimeyi yanlis kullanmasi kelimenin anlamini degistirmiyor. Populer bilime karsi oldugumuz gibi populer kelime anlami degistirmeye de karsiyiz!
lacriment dedi ki:	 28 Ağustos 2016, 01:27
Share butonları var da ben mi göremedim? Yoksa, olsun isteriz 🙂
Can Numan dedi ki:	 28 Ağustos 2016, 01:30
WordPress kullanmasını pek bilmediğimdem paylaş butonunun nereden eklendiğini tarif ederseniz ekleyebilirim 🙂
Uğur dedi ki:	 28 Ağustos 2016, 13:54
5 dakkada beşiktaş misali, 5 dakikada “konuya hakim” olmak yerine sadece “konuya giriş” için 38 tane kitap okumak (http://www.garajimdakiejder.com/2013/07/okuma-tavsiyeleri.html#.V8K91JiLTIU) biraz zaman alıcı ve zahmetli. Başkasını söylemiyorum bu arada benim bu, maalesef, bunu ben de yapıyorum.
Nefis bir yazı Can Bey, benim için ibretlik resmen.
Girişte yazdığınız şu konuyu ” geniş halk kitlelerinin bilimsel konularda fikirlerini beyan etmemesi gerektiğini savunmuyorum…” biraz daha açmanızı bekledim sadece. Bir konuda eleştiri yapabilmek için o konunun tamamına hakim olmanın gerekip gerekmediğini yazsaydınız keşke.
Can Numan dedi ki:	 29 Ağustos 2016, 12:58
Bir konuda eleştiri yapabilmek için konuya ne kadar hakim olunup olunmaması gerektiği çetrefilli bir konu. Ona girseydim ana konudan bayağı bir kopmam gerekecekti zira oradaki problem okunan materyallerden değil, insanların yaklaşımından kaynaklı.
Kişisel görüşüm bir konuda eleştiri yapabilmek için o konuya “non-trivial” bir ölçüde hakim olunması gerektiği. Bunun nedeni de bunu gerçekleştiren kişinin ilgili konuda saçma yaklaşımlar sergileme olasılığının daha düşük olması (ama bu olasılık kesinlikle sıfır değil!).
isimsiz dedi ki:	 4 Eylül 2016, 13:20
Güzel bir yazı olmuş, ellerinize sağlık fakat ben hala blogu açarken söylediğiniz o klasik müzik ile ilgili yazılarınızı bekliyorum. Yakın zamanda bu konuda bir yazı gelir mi?
Can Numan dedi ki:	 5 Eylül 2016, 00:01
Başlıkta müzik dememe rağmen bu konuda yazmayarak klasik müziğe öksüz muamelesi yaptım açtığım birkaç aydır, haklısınız. O zaman bir sonraki yazıyı klasik müzikle ilgili yapmak şart oldu.
Suat dedi ki:	 4 Eylül 2016, 18:24
Katkı bâbında sevgili can numan:
Yaklaşık olarak ondokuzuncu yüz yılın sonuna kadar, başlıca bilimsel kitaplar, düz insanlar için yazılmıştır. Bu eserlerin yazarları – Galileo, Newton ve Darwin gibi kişiler örneğin- kendi alanlarındaki uzmanlarca okunmaya karşı değillerdi; aslına bakılırsa tam da bu tür okuyucuya ulaşmak istiyorlardı. Ancak Albert Einstein’ın ‘bilimin mutlu çocukluğu’ dediği o günlerde henüz kurumsal hale gelmiş bir uzmanlık söz konusu değildi. Zeki ve iyi okuyan insanların tarih ve felsefenim yanı sıra bilimsel kitapları da okumaları beklenirdi; keskin ve kolay ayrımlar yoktu, geçilmeyecek bir sınır söz konusu değildi. Günümüz bilimsel yazınında görüldüğü şekliyle, genel veya düz okuyucuyu bir hiçe sayma da yoktu. Çoğunluk modern bilim insanları, düz insanların ne düşüneceği konusuna çok fazla önem vermezler ve bu yüzden de onlara ulaşmaya bile çalışmazlardı.
Bugün, bilim, uzmanlıklara sahip uzmanlarca yazılma eğilimindedir. Bilimsel bir konuda, o alanda bilgi sahibi olmayan bir okuyucuyla ciddi bir bilgi alışverişi, hiçbir şekilde söz konusu değildir. Bu yaklaşımın, sadece bilimin daha hızlı ilerletilmesiyle sınırlı olmayan açık bazı avantajları vardır. Birbirlerinin uzmanlıkları hakkında konuşan uzmanlar, çabucak sınırlara ulaşabilmektedirler -bir hamlede problemleri görebilmekte ve hemen çözüme koyulabilmektedirler. Fakat bunun maliyeti de aynı derecede açıktır. Sizler -yani, bizim bu kitapta hedef kitlemiz olan zeki, düz okuyucular- bu resmin dışında kalmıştır.
Diğerlerine kıyasla bilimde çok daha uç bir şekilde görülen bu durum aslında pek çok başka alanda da olabilmektedir. Bugünlerde felsefeciler, diğer felsefeciler haricindeki kimseler için nadiren bir şeyler yazmaktadırlar; ekonomistler, ekonomistler için kalem oynatmakta ve hatta tarihçiler, bilimde uzun süre baskın olmuş diğer uzmanlık alanlarıyla kısa yoldan, monografik bir bilgi alışverişini, herkes için yazılan geleneksel anlatıya dayalı çalışmalardan daha elverişli bir fikir edinme yolu olarak görmektedirler.
(Adler, j. Mortimer, Kitaplar Nasıl Okumalı, s.260-261)
Semih dedi ki:	 15 Eylül 2016, 19:06
Yaziyi okuduktan sonra cosmosu sildim bilgisayardan， mutlu musun simdi?
Can Numan dedi ki:	 16 Eylül 2016, 10:12
Cosmos’a gelene kadar cok imha edilecek populer bilim var etrafta.
Suat dedi ki:	 19 Eylül 2016, 17:24
Sevgili Can Numan,
linkinde yer alan makalenin ana fikri hakkında görüşlerini paylaşırsan mutlu olurum.
Günümüz uzman bilim insanlarının “bilgin-cahil” olarak nitelendirilmesi sence ne kadar isabetli ve insaflıcadır? Uzmanlığın beraberinde getirdiği bütüne körlük ve bilimsel ilerleyişi hızlandırma olguları arasındaki bütünleşimde biz düşünen ve anlamlandıran bir insanları rahatsız etmesi gereken bir durum var mıdır? Akademideki bir kişi olarak matematikteki uzmanlaşma hakkındaki fikirlerin nedir?
Can Numan dedi ki:	 19 Eylül 2016, 18:31
Bilgin-cahil değerlendirmesine şu noktada katılıyorum: Bilim adamlarının hatırı sayılır bir kısmı diğer disiplinleri bırakın kendi disiplini içerisinde bile uzmanlaşmadığı yerler hakkında cahil olabiliyor. Öte yandan, mevzubahis uzmanların uzman olmadıkları konularda ahkam kesme cesareti görmelerinin suçu bence uzmanlaşmaya yıkılamaz -ki yazının iddialarından birisi bu. Bu tamamen kişilerin bireysel şuursuzluğuyla alakalı. Dünyanın ufkunu kendi ufku sanmayan şuurlu bilgin-cahil hangi konuda cahil olduğunun farkında olur ve bir birimlik kalibreyle iki birimlik laf etmez (ya da etmemelidir diyelim).
Uzmanlığın beraberinde getirdiği körlük göreceli olarak törpülenebilir. Bundan kastım herkesin her konuda uzman olması değil. Bilim adamları yetiştirilirken kendilerine disiplinlerinin tarihi ve felsefesi anlatılabilir. Ama yapılmıyor.
Matematikteki uzmanlaşmaya gelelim. Ne yazık ki matematik eğitimi çeşitli yerlerde matematikçi değil “uzman” yetiştirmek üzerine, ki bu insanların ne kadar uzman olduğu da tartışılır. Her matematikçinin belirli temel alanları -en azından doktora öğrencisi seviyesinde- bilmesi gerektiğini düşünüyorum: (gerçel ve karmaşık) analiz, cebir, topoloji, kümeler kuramı, kombinatorik. Zira belirli bir noktadan sonra matematiğin pek çok alanı iç içe geçip birbirinin kavramlarını ve tekniklerini kullanıyor. Nice grup teori öğrencileri gördüm analiz dersi almamışlar. E amenable grup öğremeye çalışınca ne oluyor, Haar measure falan görünce açıp öğrenmek zorunda kalıyorlar. Bu spesifik örneğe takılmayın. Demek istediğim şey bir konuda uzmanlaşmadan önce “genel resim” hakkında olabildiğince çok şey öğrenilmesi gerektiği.
Kısaca, her matematikçi belirli alanlara -gerektiği zaman kendini geliştirebilecek şekilde- hakim olmalı. Öte yandan, bu demek değildir ki her matematikçinin her konuda uzman olması gerektiğini düşünüyorum. Zaten bunu yapmak şu devirde Terence Tao gibi bir potansiyele sahip değilseniz imkansız -ki kendisi aşırı geniş yelpazede konulardan anlasa da kendisine uzman olduğu konuları sorsanız cevabını daraltacaktır. Ne yazık ki Poincaré’lerin, Hilbert’lerin, von Neumann’ların devri geçti sanırım. En azından yakın zamanda gelmiş “universal” bir matematikçi tanımıyorum.
sutisuti dedi ki:	 19 Eylül 2016, 19:40
Peki ama bütüncül bakmanın yahut iştigal edilen disiplinin tarih ve felsefesini bilmenin bireysel bir entelektüel güce sahip olmanın ötesinde, bilimin ufkunu genişleten bir fonksiyonu var midir ya da bütüncül ve felsefi bir bakış edinmek mutabık olunacak bir erdem midir? Siz bu konuda ne düşünürsünüz?
Diger taraftan, David Gelernter’in hoş bir cümlesi kalmış aklımda: “One expert is worth a million intellectuals.” Sanki felsefe bilmeye başlayan bir bilim adamının zamanla “anlama”ya sırrını çevirip “anlamlandirma”ya yöneleceği, böylelikle bilimden çok felsefe yapacağı şeklinde bir yorumu da içeriyor bu cümle. Teknik yaratma edimiyle felsefi yaratma edimi arasındaki trade-off konusunda dengeli bir yaklaşım sergileyen örneğiniz var midir sözgelişi?
Can Numan dedi ki:	 19 Eylül 2016, 20:43
Disiplinin tarihi ve felsefesini bilmenin geliştirmede fazla bir fonksiyonu olmayabilir ama bütüncül bakmanın katkısı olduğu kesin. Zira çeşitli alt alanların teknikleri ve bakış açılarının başka alanlara uygulanması ilerleme sağlayabiliyor/ilerlemeyi hızlandırabiliyor.
Alıntıladığınız söze katılmıyorum. Bir kere “felsefe yapmak” kötü bir şey olmadığı gibi bilim yapmaya da engel bir şey değildir. Günümüz bilgin-cahilin kafasına işlenmiş (ama farkında olmadığı) pozitivist anlayış yüzünden bilim adamları felsefeyi öcü gibi görüyorlar ama doğru olanın (metodolojiyi bozmadan) bunları karıştırmak olduğunu düşünüyorum. “Anlama” dediğiniz şey sadece teknikle becerilebilen bir şey değil.
Son dediğiniz şeye nasıl bir örnek arıyorsunuz emin değilim ama Turing’in Turing testi ve yapay zeka ile ilgili yazdıkları düşünülürse kendisinin sadece teknik üreten bir kişi olmadığı görülebilir sanki. Modern mantığın babası sayabileceğiniz Gottlob Frege bir matematikçiden çok bir felsefeci olarak görülmeli. (Uzaktan alakalı bir bilgi: “Doğruluk tablosu” dediğiniz şey yanlış bilmiyorsam Wittgenstein tarafından Tractatus’ta ortaya çıkmış bir şey. Yani arkasında tamamen felsefi bir motivasyon var.)
Suat dedi ki:	 19 Eylül 2016, 21:20
Aslına bakarsanız Turing, Frege veya Wittgenstein’ı içeren örneklerinizin formel disiplinlerden gelmiş olması tesadüf değil gibi. Çünkü bu disiplinlerde amprik bilginin dahli çok az, deneysel düzenek kurmak konusunda herhangi bir çaba talep etmiyor ve felsefi düşünce ile bilimin sınırlarını bu alanda ayırt etmek güç. Zihnin kendine dönerek kendi işleyişini anlamaya çalışması tam bir felsefeyken, kimilerine göre zihin-evren özdeşliğini öngören bir ontolojinin neticesinde bu felsefi çabanın reel hayatta bir karşılığının bulunması da bilimsel olarak yan-ürün olarak nitelendirilebilir. Logic gate’lerin hem temel bir mantık enstrümanı olması hem de computerlerin bu esas üzere çalışması örneğin.
Diğer taraftan, Amprik alanda buna vereceğiniz bir örnek var mı bilmiyorum ancak eğer varsa da, bir bilim insanının sabırlı ve uzun bir düşünme sürecinden sonra edindiği bir ilhamı ve bu ilhama misafirperverlik gösteren anlama isteğini felsefe olarak nitelendirmek felsefe tanımını belirsiz bir biçimde genişletmek olacaktır.
selim insan dedi ki:	 14 Kasım 2016, 10:29
Yazıyı okudum. İçeriği, yani popüler bilim kitaplarının konunun uzmanı olmayan ve olamayacak kişilere bilim öğretemeyeceği, önerme olarak mantıken doğru; ancak, bu “doğruluk” bir işe yarar değil. Pek çok hurafe yerine yanlış ve eksik de olsa “bilim” öğrenmek, “bilgi” öğretilmesi gerektiğinin düşündürtülmesi, çocukların ve velilerinin heveslendirilmesi ve yönlendirilmesi toplumun gelişimi için daha yararlı. Yazıdaki “sahte entelektüel” deyimini, akademisyenlerin kendilerinden rol çalınmasına kızgınlığının ifadesi olarak değerlendirdim;tabi eğer kastedilenler şarlatanlar değil de bilgiyi popülarize etme işiyle geçinen karizmatik kişilerse. Popüler olmuş kendi uzmanlık alanlarında iyi biliminsanlarının pek çoğu da konularının dışına çıkıp yazıyorlar ve “deneme” türünden bir esinlendirici fikir üretimi oluyor; bu da ayrı konu. Popülasyonun çoğunluğu dört işlem yapamıyor; yanlış ve eksik de olsa “bilim” ile ilgileniyorlarsa; onları buna yöneltecek bir siyaset yürürlükteyse, ne mutlu. ayrıca, çok anlamam da, felsefenin konularını peyderpey kendi asli bilim dallarına devrettiği kanaatindeyim.
Can Numan dedi ki:	 21 Kasım 2016, 01:04
“Sahte entelektüel” terimini akademisyenlerin kendilerinden rol çalınması olarak değerlendirmek doğru değil; zira akademisyenlerin çoğunlukla entelektüel olduğunu düşünmüyorum. Çoğu bilgileri ve bakış açıları belirli alanlara sıkışmış inatçı kişiler.
Ahmet Egemen dedi ki:	 19 Kasım 2016, 19:13
Merhaba Can Bey, sormak istediğim sorunun yeri burası değil ancak sitede e-posta adresinizi göremedim bu nedenle buraya yazmak istedim.
Benim matematikle ilgilenen 26 yaşında bir arkadaşım var. (Bir arkadaşım ekolü değil, cidden bir arkadaş) Bütün uğraşı matematik üzerine. Bunun üzerine epey uğraşıyor. Ama herhangi bir lisans eğitimi yok. Lise mezunu ve de YGS-LYS sınavında matematiği hiç yapamıyor, hatta barajı dahi zar zor geçebiliyor. Son görüşmemizde “bölünebilme kuralları” ile ilgili kısa bir formül geliştirdiğini söyledi. Arkadaş olarak tabii destek verdim ama lisans eğitimi dahi almamış kişilerin -Ramanujan gibileri hariç tutarak- böyle formüller geliştirebileceğini, matematikte yeni bir buluş yapabileceğini ben pek düşünemedim, bunu bir bilen olarak size sormak istedim: mümkün müdür hocam?
Biraz fazla yükseklerden de uçuyor, “buluşumla nobel alabilirim” tarzından. Hani kötü görünen bir sevdiğinize kötü göründüğünü söylemeye çekinirsiniz ya. O durum işte.
Yani, YGS’de barajı geçemeyen işsiz birisinin hayatını anlamlandırmak için beyhude bir uğraşı gibi görünüyor, büyük bir ihtimalle de öyle; bu durumda arkadaşımın yapabileceği ve benim yapabileceğim en doğru şey nedir sizce?
Can Numan dedi ki:	 21 Kasım 2016, 00:51
Arkadaşınızın bir şeyler bulmuş olması olası tabii; ama bulduğu şeylerin yeni ya da kaydadeğer olması pek olası değil kanımca. Bir de, arkadaşınıza matematikte nobel olmadığını söylerseniz iyi olabilir sanki :).
32,501 kere görüntülenmiş