Gazagystan İHHG liderligine mynasypmy?
Gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaıew öz ıurdunyň 2010-njy ıylda İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna ıolbaşçylyk etmegi barada oılananda, gaty begenıän bolsa gerek.
Öňki Sowet respublikalarynyň arasynda bu guramanyň ilkinji başlygy bolmak bilen Gazagystan indi ıolbaşçylarynyň küısäp gelen halkara hormatyna mynasyp bolana meňzeıär. Ol üstesine-de özüni İewraziıa döwleti diıip hödürlemek bilen İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna netijeli işlemäge päsgel döredıän Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky ıirigi ıamamagy-da borç edindi.
İöne geň tarapy beıleki zatlar bilen bir hatarda adam hukuklary, aıdyň saılaw we kanun häkimligini goldaıan İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ıaly halkara guramanyň öz ıolbaşçylygyny demokratiıa ıakynlaşmagyň deregine ondan daşlaşıan bir ıurda ynanmagy.
Öz güıç-gudratyny pugtalandyrmakda prezident Nazarbarıewiň mediada we söz azatlygynda çäkli üstünlikler gazanandygy dogry. İöne demokratiıa garşy görülıän gödek çäreler gazanylan ownuk üstünliklere-de zyıan ıetirıär.
1995, 1999 we 2005-nji ıyllarda baş kanuna girizilen düzedişler Nazarbaıewe prezidentlik saılawlaryny galplaşdyryp, ıeňiji bolup çykmaga mümkinçilik berdi. 2005-de ol sesleriň 91 prosentini aldy. Şol ıyl saılawdan sanlyja hepde öň oppozision ıolbaşçy Zamanbek Nurkadilowyň, 2006-njy ıylyň fewralynda hem Altynbek Sarsenbaıewiň gümürtik ıagdaıda heläk bolmagy Nazarbaıewiň potensial bäsdeşlerini aradan aıyrdy. İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ıolbaşçylygyny Gazagystana bermek baradaky kararyň guramanyň esasyna we onuň öňdenem gowşak abraıyna howp salıandygynyň sebäbi şol.
Orsıet Gazagystany goldady
Agza döwletleriň köpüsi Gazagystanyň kandidatlygyny sorag astyna alsa-da, açyk tankytlasa-da, Orsıet ony doly goldady. Bu goldaw Gazagystanyň ıolbaşçylyga tarap ıolunda möhüm rol oınady.
İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 2006-da Brıusselde geçen Daşary işler ministrleriniň duşuşygynda Gazagystanyň bu gurama 2009-da ıolbaşçylyk etmek baradaky haıyşyny Orsıet bilen Germaniıa goldady. Beıik Britaniıa bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlary muňa garşy çykdylar. Olar Gazagystana şoňa çenli ıurtda demokratiıanyň we adam hukuklarynyň ıagdaıyny gowulandyrmaga ıeterlik wagt bermek üçin 2011-nji ıyly teklip etdiler. Şeılelikde karar 2007-de geçmeli Madrid duşuşygyna galdyryldy. Onsoň Gazagystan esasan-da media, saılaw we syıasy partiıalar barada kanunlarynda ençeme reformalary amala aşyrar diıen pikir bilen 2010-njy ıyl ylalaşyldy.
Emma Gazagystanda “Reformalar” gaty haıal, gümürtik hem-de ıerliksiz alnyp baryldy. Graždan jemgyıetiniň wekilleri kanuna girizilmeli düzedişler barada taslama taııarlamak wezipesi ıüklenen “iş toparlaryna” çagyryldy. İöne soňra olaryň eden möhüm, düıpli ündewi äsgermezlik edildi.
69 ıaşly Nursoltan Nazarbaıew ıurduň ömürlik prezidenti däl. İöne prezidentiň döreden sistemasy oňa näçe gezek täzeden saılanaıyn diıse, garantiıa berıär. Onsoň munuň ömürlik prezidentlikden näme tapawudy bar?
J.G. Sefalo gazagystanly synçy. Şu kommentariıada öňe sürülen pikirler hem-de garaıyşlar awtoryň özüne degişli.