Maliyet Muhasebesi Temel Kavramlar Nelerdir?
Maliyet Yönetimi hakkında bilinmesi gereken maliyet muhasebesi temel kavramlar konusunu belirli başlıklar altında aşağıda inceleyeceğiz. Hadi başlayalım!
1- Maliyet Kavramı
Bugün ya da gelecekte işletmeye bir fayda getirmesi beklenen ürünler ve hizmetler için katlanılan fedakarlıkların nakit veya nakit benzeri değerlerle ifade edilmesidir. Diğer bir deyişle, bir varlığın elde edilmesi amacıyla yapılan harcama veya katlanılan fedakarlıkların toplamıdır.
2- Maliyet Muhasebesi
İşletme yöneticilerine işletmelerde üretilen mal veya hizmetin maliyetinin ya da fiyatının belirlenmesi için, işletmede gerçekleşen giderlerin kontrolünü sağlamaya yarayan muhasebe türüdür.
3- Maliyet Muhasebesi Amaçları
Maliyet bilgi sisteminin sağladığı bilgiler, maliyet muhasebesinin çalışma alanlarını ve amaçlarını da şekillendirmektedir. Maliyet muhasebesinin başlıca amaçları ise şunlardır. (Rüstem Hacırüstemoğlu, Ümit Ataman, Nejat Bozkurt, Muhasebe Denetimi Uygulamaları, Alfa Yayınları, 2001:7)
a) Mamullerin Maliyetini Saptamak: Mamul maliyetinin belirlenmesi; üretilen mamul maliyetinin, satılan mamullerin maliyetinin hesaplanarak brüt satış karı veya zararının, henüz satışı yapılmamış mamul stokları tutarının ve mamul satış fiyatının ne olması gerektiği sorularının cevaplandırılmasına yardımcı olacaktır.
b) Maliyet Kontrolüne Yardımcı Olmak: Maliyet kontrolünde, gerçekleşen fiili maliyetler, önceden belirlenen maliyetlerle karşılaştırılarak sapmalar belirlenir. Bu sapmaların nedenleri araştırılır ve düzeltici önlemler alınır.
c) Planlamaya Yardımcı Olmak: Amaçlar ile bu amaçlara ulaşmada izlenecek yol ve yöntemlerin belirlenmesi şeklinde tanımlanan planlama işlevi, planların uygulanması ve geri bildirimden oluşan kontrol işleviyle birleştirildiğinde yönetim sürecini oluşturur. İşletme yönetiminin planlarının muhasebede rakamsal olarak ifade edilmesiyle bütçeler oluşturulur. Planların uygulanması sırasında gerçekleşen faaliyet sonuçları muhasebede kayıtlanır, sınıflanır, özetlenir ve bütçelerle mukayese edilerek başarı raporları halinde yine komuta yetkisindeki yöneticilerin bilgisine sunulur.
d) Özel Yönetim Kararlarına Yardımcı Olmak: Maliyet muhasebesinin işletme yöneticilerine, rutin kararlar yanı sıra özel yönetim kararlarında da gereksinme duyacağı konularda zamanlı, yeterli ve sağlıklı bilgileri sunma amacı olmaktadır.
4- Finansal Muhasebe ile Maliyet Muhasebesi Karşılaştırması
Finansal muhasebe, işletmenin mali işlemlerinin kayıt ve çözümlemelerinin yapılması, özetlenip sunulması ile ilgilenen muhasebe dalı olarak tanımlanabilir. Finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi arasındaki fonksiyonların karşılaştırılması aşağıdaki gibidir. (Süleyman Yükçü, Yönetim Açısından Maliyet Muhasebesi, İzmir, Altın Nokta Yayınları, 2011:5)
• Finansal (Genel) Muhasebe, iç ve dış gruplara bilgi verir. Maliyet (Yönetim) Muhasebesi, iç gruplara bilgi verir.
• Finansal Muhasebe’de tutarlar kesindir. Maliyet Muhasebesinde tutarlar tahmini de olabilir.
• Finansal Muhasebe’de para temel ölçü birimidir. Maliyet Muhasebesi ise para dışı öğelerde kullanılır.
• Finansal Muhasebe’de kayıtlar muhasebenin ilkelerine göre yapılır. Maliyet Muhasebesi’nde yönetim için yararlılık ve beklentiler önemlidir.
• Bütün işletmeler, finansal muhasebe tutmak zorundadır. Maliyet Muhasebesini ise üretim yapan işletmeler tutar.
• Finansal Muhasebe’de, verilerin objektifliği ve kanıtlanabilirliği vurgulanır. Maliyet Muhasebesi açısından, verilerin esnekliği ve geçerliliği önemlidir.
• Finansal (Genel) Muhasebe’de geçmiş faaliyetlerin finansal sonuçlarına odaklanılır. Maliyet (Yönetim) Muhasebesi’nde kararların gelecekteki etkilerine odaklanılır.
5- Gider Harcama Zarar İlişkisi
Gider kavramı, maliyet kavramından daha geniş bir kavram olup gerek işletmenin ana faaliyet konusu olan üretimi sırasında ortaya çıkan giderleri, gerekse işletmenin yan faaliyetleri dolayısıyla meydana gelen giderleri kapsamaktadır.
Harcama; para, ayın, borçlanma, alacaktan vazgeçme, hizmet ifa etme karşılığında veya diğer şekillerde menfaat sağlamak suretiyle bir mal ve hizmetin iktisap edilmesi olup gider kavramından daha geniş kapsamlıdır. Yapılan her harcama, kısa vadede gider olarak nitelendirilemeyebilir. Ancak harcama kalemleri zamanla tüketilmek suretiyle gider veya maliyet sıfatı kazanırlar.
Zararlar, gider tanımına giren diğer kalemleri belirtmektedir. Bunlar işletmenin hem olağan hem de olağan dışı faaliyetlerinden doğabilir. Zararlar ekonomik yarardaki azalışları ifade eder ve özellikleri itibariyle giderlerden bir farkları yoktur. Bu nedenle Kavramsal Çerçevede ayrı bir unsur olarak ele alınmamışlardır. (Şişman, A.G, Kanunen Kabul Edilmeyen Gider Kavramının Vergi Mevzuatı Açısından Değerlendirilmesi, Sakarya, 2008)
6- Satılan Mamulün Maliyeti
Maliyet muhasebesinin en önemli tablolarından bir tanesi Satılan Mamullerin Maliyeti Tablosu’dur. Bu tablo aynı zamanda gelir tablosundaki satışların maliyeti bilgisini oluşturur. Gelir tablosundaki satışların maliyeti kısmı işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetini göstermek üzere ayrı tablolar halinde düzenlenir. Bu tablo gelir tablosunun ekini oluşturarak, gelir tablosunu tamamlar. (Süleyman Yükçü, Yönetim Açısından Maliyet Muhasebesi, İzmir, Altın Nokta Yayınları, 2011:39)
7- Hesaplar Arasındaki İlişki
Bir amaca ulaşmak için katlanılan fedakarlıkların parasal tutarı o amacın maliyetini oluşturur. Amaç hammadde temini ise bunun için ödenen alış bedeli ve satın alma giderleri için yapılan ödeme ve borçlanmalar ise harcamadır. Elde edilen hammadde maliyet bedeli ile bilançoda yer alır. Bu hammadde mamul üretimi için tüketildiğinde, gidere dönüşür ve hammadde gideri olarak ifade edilir. Hammadde belli bir amacı, yani mamul üretimini gerçekleştirmek için tüketilmiştir. Bu durumda tüketilen hammaddenin bedeli üretilen mamulün maliyetine dönüşür. Söz konusu hammaddenin bir kısmı depoda gerekli tedbirlerin alınmaması nedeniyle çürürse veya makine arızası nedeniyle normalden fazla kullanılırsa, zarara dönüşecektir.
maliyet muhasebesi nedir, maliyet muhasebesi terimleri, muhasebe temel kavramları