Borsa İstanbul endeksi 22 Ocak 2020 günü 124,536 seviyesini görerek tüm zamanların TL bazında zirvesini görmüştü. Hastalığın Çin’de ilk çıkış tarihi olan 23 Aralık 2019’dan neredeyse bir ay sonra.
Avrupa’da hastalık ilk görülmeye başladığında 20 Şubat’ta, endeksimiz 119,350 seviyesindeydi. Türkiye’de hastalığın ilk kişide görüldüğü 11 Mart’ta endeksimiz 98,805 seviyesindeydi ve 17 Mart’ta virüsün ülkemizde ilk can aldığı tarihte ise borsa İstanbul 100 Endeksi 81,936 seviyesindeydi. Zaten bu seviyenin de altını görmedi.
Kronolojiye dikkat ederseniz gelen kötülüğün, korku ve panikle endeksleri hızla aşağı çektiğini, gerçekleşmenin realize olmasıyla yeni bir durum ortaya çıktığını görmekteyiz.
Şu anda piyasalardaki yukarı doğru olan coşkunun da, bir beklenti satın alma olduğu yakın zamanda anlaşılacak. İşletmelerin açılmaya başlanması ve yazın getirdiği hastalık değerlerinin düşüşüyle beklenti gerçekleşmiş olacak ve asıl gündemimiz olan zarar ziyan tespitleriyle baş başa kalacağız.
2020 yılına biraz buruk, biraz sıkıntılı başlamıştık ancak işlerin bu denli kötüye gidebileceğini kimse öngörememişti. İşin gerçeği ise bunun öngörülebilir bir şey olmamasıdır. Öngörü için bizzat bu virüsü yayan bir ekibin parçası olmanız gerekiyor.
Esasen son zamanlarda ABD ve Avrupa’dan çıkan seslere kulak verdiğimizde, ilk başlarda yapılan hataların nedeninin, Çin’de yaşanan hastalığın Sars ya da Mers gibi lokal kalabileceği ve çok geniş kitlelere yayılmayabileceği değerlendirmesinin yapılmış olmasıdır.
Böyle bir değerlendirme yapılmasın sebebi 1.4 milyar nüfuslu Çin’de 86 bin vaka 4,600 ölüm olması; “ya da böyle yansıtılmış olması”, dünyanın geri kalanı için yapılan değerlendirmelerin yanlış olmasına ve diğer ülkelerin yanıltılmasına yol açmıştır.
Türkiye’de dahi hastalık bulaşan sayısı Çin’i aşmışken, Çin’in üçte biri nüfusa sahip ABD de bulaşan sayısı 766 binin, ölen sayısının ise 40 binin üzerine çıkmıştır. Avrupa ülkelerini saymaya hiç gerek yok hepsinde bulaşan ve ölüm sayıları Çin’i fersah fersah geçmiştir.
Batı ülkelerinde hastalığın başında yapılan değerlendirme hatasının telafisi için katı tedbirler uygulamaya koydular. Alınan tedbirlerin bir süre sonra hastalığın vereceği zarardan daha büyük ve telafisi imkânsız olacağı değerlendirilmeye başlandı.
Başta alelacele alınan sıkı tedbirlere benzeyen bir acemilikle, tedbirlerin gevşetilmesi ve hayatın normalleştirilmesi adımları atılacağı duyurulmaya başlandı.
Ellerine ulaşan raporlara bakan yöneticiler, hangisinin ülke, parti, ya da şahsi çıkarlar açısında “adına ne derseniz deyin” daha iyi olacağına karar vermeye çalışıyorlar.
“Yardan mı geçmek lazım, Serden mi?”
Batı kapitalizmini, biraz tanıyorsak tercihini paradan yana yapması kaçınılmazdır.
Hayatı normalleşmesi adımları adı altında tedbirler gevşetilecek işletmeler, okullar, caddeler, sokaklar doldurulacak, hasta olanların hastaneye sağlam olanları da mesaiye sürme noktasında tereddüt etmeyecektir.
Esasen kapitalist ekonomik sistemi kurum kuruluşlarıyla içselleştirmiş tüm ülkelerin bu acı gerçekle yüzleşmekten başka çaresi bulunmamaktadır.
Üretimin durması, ihracatın, ithalatın durması finans turizm, ulaşımın durması, sömürü sisteminin baş aktörü petrolün tüketimin durması demektir.
Bu yazıyı yazdığımda Teksas petrolünün litresi 7 cente geriledi. Bu şu demek bahçenizden içilebilir kaynak suyu çıkartırsanız ABD petrolünden pahalıya satacaksınız. Asla müsaade edilir bir şey değil hayat derhal eskisine dönmeli.
Dönmeli de nasıl olacak, bugün IMF’den gelen açıklamaya göre 2020 yılında 170 ülkenin ekonomisinde daralma bekleniyor. 1929 yılından bu yana yaşanan bir ilk.
Hayat normale dönsün demekle dönülecek bir normal kaldı mı? Kafelerde, restoranlarda, tatil köylerinde, ya da uçaklarda onlarca insanla yan yana seyahat etmek isteyen kaç kişi bulunacak? Bulunacaksa bile bu kaç yıl içinde olacak? Ve bu işletmeler bu normali batmadan ne kadar bekleyebilecek? Ya devletler destek fonlamaları yaparken alacakları vergileri toplayamayınca ne kadar dayanabilecekler.
Bana kalırsa normale dönülecek denilen şey, bildiğimiz bir şey olmayacak…
Etiketler : koronavirüs sonrası, normale dönüş, ekonomistler, borsacılar, uzmanlar, ne diyor, salgın hastalıklar, piyasalar, küresel ekonomi,