Tek at tek mızrak - Son Dakika Güncel Haberler
Hürriyet>Gündem>Tek at tek mızrak
Tek at tek mızrak
Dimona Nükleer Araştırma Merkezi'nin teknisyeni olan Vanunu'nun öyküsü, 1986'da İsrail'in 6'ncı büyük nükleer bomba yapımcısı olduğunu basına duyurmasıyla başladı. İsrail hükümetince gizlice tutuklandı ve yıllarca tek kişilik hücrede kaldı. 13 yıldır hapiste olan ve fanatik ve muhafazakárların casus ilan ederek, ‘‘aslında asılmalıydı’’ dedikleri Vanunu için artık uluslararası insan hakları örgütleri harekete geçmiş durumda.
Susannah York, Meir Vanunu ve Jonathan Cherchi ‘Vanunu’ya Özgürlük’ kampanyası sırasında. Merkezi Londra'daki ‘‘Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bir Ortadoğu ve Vanunu'ya Özgürlük Kampanyası’’ gösteriler, özel geceler, söyleşiler düzenliyor, bülten çıkarıyor, parlementolarda kulis yapıyor....
Bir zamanlar Dimona Nükleer Araştırma Merkezi'nin sıradan bir teknisyeni olan Vanunu'nun öyküsü, 1986'da İngiliz Sunday Times aracılığıyla İsrail'in 6'ncı büyük nükleer bomba yapımcısı olduğunu duyurmasıyla başladı...
Cezayir kökenli İsrail vatandaşı olan Mordechai Vanunu, 13 yıldır Ashkelon hapisanesinde yatıyor. Vanunu, hapisanedeki ilk 11.5 yılını 1.80 x 2.70 boyutlarındaki tek kişilik bir hücrede geçirdi. Küçük bir masa, yatak, tuvalet olarak da kullanılan duş ve tek lüks eşyası pilli radyo bu mezarlığın dekorunu oluşturdu. Dünyanın ilk nükleer barış mahkumu şimdi, yahudi toplu koğuşu yerine tercih ettiği Filistinliler koğuşunda çile dolduruyor.
İnsan hakları savunucularına göre; İsrail'in amacı Vanunu'yu delirterek, söylediklerinin deli saçması olduğunu öne sürmekti. Yine insan hakları savunucularına göre İsrail zindanlarında Vanunu'nun yanısıra 180 Filistinli de tek kişilik hücrelerde delirmemeye çalışıyordu.
1954'de Cezayir'de tutucu bir Yahudi ailenini oğlu olarak doğan Mordechai Vanunu, 9 yaşına geldiğinde ailesiyle birlikte İsrail'e göçer. 1976-85 yılları arasında İsrail Dimona Nükleer Araştırma Merkezi'nde teknisyen olarak çalışır. 80'li yılların ilk yarısında felsefe bölümünde lisans ve lisansüstü eğitim yapar. Vanunu, öğrencilik yıllarında komünist ve Arap arkadaşlarıyla birlikte, Filistinliler'in de eşit haklara sahip olduklarını savunur.
Filmlere ve tiyatro oyunlarına konu olan Vanunu'nun sıradan yaşamı 1986 Eylül'ünde Londra yolculuğu ile değişir. Vanunu, Londra'da ‘‘Sunday Times’’ gazetesi ile yaptığı söyleşide İsrail'in gizli nükleer çalışmalarını anlatır. İsrail'deki 200 nükleer ve termo nükleer başlıklı füzeyi belgeleyen bazı gizli bilgi ve fotoğrafı Sunday Times'a verir.
Vanunu, Londra'daki günlerinde ABD'li güzel turist Cindy ile tanışır. İki sevgili hafta sonu tatili için Roma'ya uçar ve Mordechai Vanunu kaybolur...
Vanunu ailesi'nin Mordechai'yi bulma çabaları sonuçsuz kalır.
22 Aralık 1986 günü ‘‘Çok Gizli’’ kaydıyla battaniyeye sarılı olarak mahkemeye götürülen bir sanık, otomobilden elini göstermeyi başarır. İsrail basınının telesine takılan avuç içine tersten yazılı mesaj oldukca ilginçtir: ‘‘Roma'dan kaçırıldım 30.6.86 Vanunu’’
Yıllar sonra 1997 Nisan'ında gazeteciler Mossad ajanı Cindy takma adlı Cherly Ben Toy'u devrik kralların, generallerin ve emekli casusların şehri Florida'da bulacaktır. Mordechai Vanunu İsrail'de gizlice yargılanır. Suçu: Gizli devlet sırlarını açıklamak. Casusluk. Cezası: 18 yıl...
Vanunu yaptığı eylemin suç olmadığını, İsrailli vatandaşların kendi adlarına yapılan her şeyi öğrenme hakkına sahip olduğunu savunarak dünyaya şu mesajı gönderir:
‘‘Bütün bölgeyi tehdit eden nükleer tehlikeyi açığa çıkarmak için özgürlüğümü adadım ve yaşantımı riske soktum. Bütün bunları vatandaşlarım ve insanlık adına yaptım.’’
İsrail'in ‘‘vatan haini’’ ilan ettiği Vanunu'nun geçen Mart ayında tek kişilik hücreden toplu koğuşa aktarılmasında dünya kamu oyunun baskısının büyük bir rolü oldu. Merkezi Londra'daki ‘‘Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bir Ortadoğu ve Vanunu'ya Özgürlük Kampanyası’’ gösteriler, özel geceler, söyleşiler düzenliyor, bülten çıkarıyor, parlementolarda kulis yapıyor...
Mordechai'nin kardeşi Meir'in de kurucu üye olduğu bu Kampanya'da ünlü İngiliz tiyatro oyuncusu Susannah York ve İşçi Partisi'nin renkli milletvekillerinden Lord Tony Benn gibi etkin isimler de bulunuyor.
Geçen yıl kuruluşunun 50'nci yılını kutlayan İsrail'e ‘‘Vanunu'ya Özgürlük’’ çağrısına imza atanlar arasında Güney Afrikalı Başpiskopos Desmond Tutu, ABD eski başkanı Jimmy Carter, Nobel Barış Ödüllü edebiyatcı Prof. Dr. Joseph Rotblat da yer aldı.
13 yıl önce ‘‘vatan hainliği’’ su götürmez biçimde kabul edilen Vanunu'yu bugün İsrailli aydınlar destekliyor.
Silahlanmanın İsrail'de bir tabu olduğunu vurgulayan Meir Vanunu, kardeşinin bu tabuya karşı çıkmakla tarihsel bir işlev yerine getirdiğini savunuyor. Meir Vanunu, ‘‘İsrail'de hálá binlerce insan yargılanmaksızın tutuklu bulunuyor. İntifa'daki bin 500 Filistinli kadın-erkek, çocuk ayrımı yapılmaksızın vuruldu. Bu korkunç bir demokrasidir. Ortadoğu'nun tek demokratik ülkesi diye tanıtılan İsrail demokrasisi büyük bir soru işaretidir’’ diyor.
Geçtiğimiz yıllarda İsrail'de düzenlenen ‘‘Anti Nükleer ve Vanunu'ya Özgürlük Konferansı’’na katılan sanatcı Susannah York'a göre, her şeyin çok gizli olduğu ve tabulaştırıldığı İsrail'de böylesi bir konferans, Vanunu'nun sesini duyurmaktan öte İsrail halkına demokrasi eğitimi vermeye de yaramıştı.
Vanunu'nun böylesine tek başına karşı çıkması İsrail'in nükleer politikasını değiştirmese de kamuoyunda ‘‘Bu silahlara gerçekten gereksinimimiz var mı?’’ sorusunun tartışılmasına, ülkedeki demokrasinin sorgulanmasını sağladı. İşçi Parti'li Tony Benn'e göre de Vanunu'nun barışçıl çıkışı, savaş yorgunu İsrail'de bir başka saflaşmayı sağladı.