Avrasya Sanat ve Medeniyet Dergisi Yıl:2019 Sayı: 11 Alan: Güzel Sanatlar - Sahne Sanatları
Volkan GİDİŞ, Ayşe Başak HARMANCI İLHAN, Hanefi ÖZBEK
HÂFIZ SÂDEDDİN KAYNAK’IN HÜSEYNÎ ŞARKISININ USÛL YÖNÜNDEN ANALİZİ
Türk Müziği eserlerinin notalarında zaman zaman usûl sorunları ile karşılaşılmakta, usûllerle ilgili sorunlar eserlerin notadan icrasında zorluklara sebep olmaktadır. Eserin ya usûlü yanlış tespit edilmekte ya da notaya alınırken yanlış bölümlenmektedir. Türk Müziği eserlerine ait notaların gözden geçirilerek makam, usûl veya form yönünden hatalı olanların düzeltilmesi ile hem eserlerin doğru şekillerine ulaşmak mümkün olacak hem de Türk Müziği usûl, makam ve form yönünden unutulmuş veya henüz farkına varılamamış usûl, makam ve formlarla daha da zenginleşecektir. Bu çalışmada Hâfız Sâdeddin Kaynak’ın Hüseynî şarkısı usûl yönünden analiz edilmiş, eserin usûlü yeniden belirlenerek şarkının bu usûle göre yazılmış notası verilmiştir. Bu amaçla Hâfız Sâdeddin kaynak’ın eseri farklı kaynaklardan temin edilerek usûl (ritim) yönünden analizi yapılmıştır. Güftesi Vecdi Bingöl’e ve bestesi Hâfız Sâdeddin kaynak’a ait “Ben bir çoban kızıyım” mısrası ile başlayan şarkının usûlü, üç farklı kaynakta iki farklı şekilde belirtilmiştir. TRT nota arşivinden elde edilen notada “Oynak+Sofyân”, Emin Ongan Üsküdar Mûsiki Cemiyeti Neşriyatı ile İzmit Büyükşehir Musiki Derneği başlıklı notada ise “Aksak-Sofyân” olarak gösterilmiştir. Eser Münir Nurettin Selçuk’un sesinden dinlenilerek yeniden notaya alındığında ise eserin Hâfız Sâdeddin kaynak tarafından sadece bu esere özgü olarak tertip edilmiş dokuz zamanlı ve beş vuruşlu yeni bir usûl olduğu, eserin “Hey dağların meralı” mısrası ile başlayan bölümünün ise Düyek usûlü ile başlayıp zaman zaman Sofyân ve Düyek usûllerinin karışık olarak işlendiği; “İn dallardan aşağı” mısrası ile başlayan bölümünün ise yine eserin başındaki usûlle bestelendiği saptanmıştır. Eserin usûlünün tespiti ve notaya alınışının hatalı olduğu; eserin usûlünün daha önce başka bir eserde kullanılmamış olan farklı bir 9 zamanlı usûl olduğu sonucuna varılmış ve eserin notası gerçek usûlüne göre yeniden yazılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Usûl, Ritim, Hâfız Sâdeddin Kaynak, Dokuz zamanlı Türk Müziği usûlleri
HÜSEYNÎ SONG BY HÂFIZ SÂDEDDİN KAYNAK RHYTHMIC ANALYSIS
Usûl problems are encountered from time to time in the notes of Turkish Music works and problems related to the procedures cause difficulties in the performance of the works from the notes. The work is either incorrectly identified or incorrectly segmented. By reviewing the notes of Turkish Music works and correcting those who are wrong in terms of maqam, usûl or form, it will be possible to reach the correct forms of the works, and Turkish Music will be enriched with maqam, usûl and forms that have been forgotten or not yet realized in terms of usûl, maqam and form. In this study, Hüseynî song of Hâfız Sâdeddin Kaynak was analyzed from the aspect of the usûlm and the method of the work was re-determined and the note of the song was written according to this method. For this purpose, Hâfız Sâdeddin source's work was obtained from different sources and analyzed in terms of rhythm (usûl). The song, which started with the verse “Ben bir çoban kızıyım”, belongs to Vecdi Bingöl and his composer Hâfız Sâdeddin Kaynak was written in two different ways. The note obtained from the TRT note archive is indicated as “Oynak+Sofyân”. This work has been shown as “Aksak-Sofyân” in the publications of Emin Ongan Üsküdar Mûsiki Cemiyeti Neşriyatı and İzmit Büyükşehir Musiki Derneği. When Münir Nurettin Selçuk was listened to and re-noted from the voice of the work, it was understood that the work was a new usûl with nine strokes and five strokes arranged exclusively by Hâfız Sâdeddin Kaynak. It was found that the part of the work that started with “Hey dağların meralı” verse started with the Düyek usûl and from time to time Sofyân and Düyek usûls were mixed. It was found that the section that started with “İn dallardan aşağı” verse was composed by the method at the beginning of the work. The determination and notation of the usûl of the work is wrong; it is concluded that the usûl of the work is a different 9-time procedure which has not been used in another work before. The note of the work was rewritten according to the corrected usûl.
Keywords: Rhythm, Usؘûl, Hâfız Sâdeddin Kaynak, Nine-time Turkish Music rhythms