T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ
Download "T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ"
1 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ TRANSĐSTÖRLER (TRANSISTOR) NEDĐR? TARĐHÇESĐ,ÇEŞĐTLERĐ,ÖZELLĐKLERĐ VE STANDARTLARI MESLEKĐ TERMĐNOLOJĐ-1 SUNUM RAPORU SELMAN COGAY Đstanbul,20112 ĐÇĐNDEKĐLER 1-)Transistör nedir? 2-)Transistörün tarihçesi 3-)BJT ler (bipolar junctıon transıstor) 4-)FET ler (fıeld effect transıstor) 5-)JFET ler (junctıon fıled effect transıstor) 6-)MOSFET ler (metal oxıde semıconductor fıeld effect transıstor) 7-)Foto transistor 8-) Transistörleri Etkileyen Faktörler 9-)Transistölerin Standartları 10-)Sonuç 11-)Kaynakça3 1- TRANSĐSTÖR NEDĐR? Transistör girişine uygulanan sinyali yükselterek gerilim ve akım kazancı sağlayan, gerektiğinde anahtarlama elemanı olarak kullanılan yarı iletken bir elektronik devre elemanıdır. 2-) TRANSĐSTÖRÜN TARĐHÇESĐ 20. Yüzyılın en önemli buluşlarından biri olarak kabul edilen ve elektronik devrelerin can damarı olan transistörler, 1947 yılında yapıldı. Bardeen ve Brattain, radyo ve telefon sinyallerinin alınmasında, güçlendirilmesinde ve yansıtılmasında kullanılan termiyonik kapaklara karşı bir seçenek bulmak için uğraşıyorlardı. Çabuk kırılabilen ve pahalıya mal olan bu lambaların ısınması için belirli bir sürenin geçmesi gerekiyordu. Ayrıca bir hayli de elektrik tüketiyordu. Brattain ve Bardeen germanyum redresör ile yaptıkları deneylerde, germanyum kristali üzerindeki serbest elektron yoğunluğunun, redresörün her iki yöndeki karakteristiğine olan tesirini incelediler ve bu sırada, catwhisker'e yakın bir başka kontak daha yaparak deneylerini sürdürdüler. Bu sırada ikinci whisker de akım şiddetlenmesinin farkına vardılar ve elektronik tarihinin bir dönüm noktasına tekabül eden transistör böylece keşfedilmiş oldu. Adını Tranfer Resistor' yani taşıyıcı direnç kelimesinden alan transistör'ün geliştirilmesine daha sonra gruba William4 Shockley de katıldı ve bu üçlü 1956 yılı nobel fizik ödülüne layık görüldüler. 3-) BJT LER (Bipolar Junctıon Transıstor) Bağlantılı transistör (Bipolar Junctıon Transıstor,BJT), yarı iletken bir mono kristalin içinde birbirinden ya bir P bölgesiyle ayrılmış iki N bölgesi (NPN transistör) yada bir N bölgesiyle ayrılmış iki P bölgesi (PNP transistör) oluşturarak elde edilen bileşendir. 4-) FET LER (Fıeld Effect Transıstor) Yüksek giriş empedansına sahip, tek kutuplu, gerilim kontrollü bir elemandır. Elektrik alanı prensiplerine göre çalıştığından alan etkili transistörler olarak bilinir. 5-) JFET LER (Junctıon Fıeld Effect Transıstor) JFET (birleşim yüzeyli alan etkili transistör) üretilen ilk alan etkili transistörlerdir. JFET'ler üç bacaklıdır; G (Gate), S (Source) ve D (Drain). JFET'lerin G bacakları normal 5 transistörlerin base bacağına, source bacakları normal transitörlerin emiter bacağına, drain bacakları ise normal transistörlerin kollektör bacaklarına benzetilebilir. 6-)MOSFET LER (Metal Oxide Semiconductor Fıeld Effect Transıstor) MOSFET, sayısal ve analog devrelerde en sık rastlanan alan etkili transistör türüdür. JFETlerde Gate Source ters polarlanmış bir PN oluşturmaktadır. MOSFETlerde ise böyle değildir. MOSFETlerde gate(kapı) öyle oluşturulmuştur ki drain ile source arasındaki bölge üzerine silikon dioksit ve onun üzerine de gate elektrotu (metal plaka) konularak yapılmıştır.6 7-) FOTO TRANSĐSTÖRLER Foto transistörler, elektrik akımını ışık ile kontrol eden devre elemanlarıdır. Genel olarak her türlü transistör, ışığı görecek şekilde şeffaf muhafazalara konulsaydı, foto transistör olarak kullanılabilirdi. Ancak foto transistörlerde bazı etki göz önüne alınarak diğer transistörlerden farklı bir tasarım tekniği kullanılmıştır. 8-) Transistörleri Etkileyen Faktörler Limit Değerlerinin Üzerine Çıkma (Aşırı Yükleme) Her bir transistörün kataloglarda belirtilen bir akım, gerilim ve frekans limiti vardır. Bu limit değerleri transistörlerin dayanabileceği maksimum değerlerdir ve bu değerlerin üzerine çıkıldığında transistör dengesiz çalışmaya başlar, hatta bozulabilir.7 Sıcaklık Transistörler de diğer yarı iletken devre elemanları gibi sıcaklıktan olumsuz yönde etkilenir. Bunun sebebi sıcaklık arttığında transistörü oluşturan yarı iletkenlerde kovalent bağların bir kısmının bozulması sonucunda serbest hale geçen elektron sayısı artar ve çıkıştan alınan değerlerin değişmesine neden olur. Diğer yandan sıcaklığın artması kollektör sızıntı akımını da yükseltir. Manyetik Alan Başta hassas transistörler ve entegreler olmak üzere elektronik devre elemanları dış manyetik alandan olumsuz etkilenir ve aşırı manyetik alanda yanlış çalışmaya başlarlar. Transistörleri Ters Polarma Transistörün ayaklarına uygulanan gerilimlerin ters yönde olması ve uygulanan gerilimin transistörün dayanabileceği maksimum gerilimin üstünde olması transistörün bozulmasına sebep olabilir. 9-) Transistörlerin standartları Transistörler çeşitli gövde biçimlerinde ve teknik özelliklerde üretilirler. Gövde üzerinde üretici firma kodu, teknik özellikleri belirten kodlar ve transistörün bacakları ile ilgili bilgiler bulunur. Transistörlerin gövdesi üzerindeki bu kodlamalarda çeşitli standartlar kullanılır.8 Avrupa (Pro Electron) Standardı Bu tip kodlamada birinci harf transistörün yapımında hangi yarı iletken maddenin kullanıldığını belirtir. A :Germanyum B :Silisyum (Silikon) C :Galyum arsenik D :Đndiyum antimuan R :Polikristal yarı iletken Đkinci harf transistörün cinsini ve kullanıldığı yeri belirtir. A :Ses frekans ön yükselteç devrelerinde kullanılır. C :AF (alçak frekans, ses frekans) düşük güçlü çıkış devrelerinde kullanılır. D :Ses frekans (AF) güç transistörü F :Yüksek frekanslı güçsüz transistör L :Yüksek frekans güç transistörü P :Işığa duyarlı devre elemanı (foto transistör vb.) S :Küçük güçlü anahtarlama (switching) transistörü G :Güçlü anahtarlama transistorü Z :Yüksek güçlü anahtarlama transistörü Kodlamalarda üçüncü harf olarak kullanılan X, Y, Z harfleri transistörlerin endüstriyel amaçlı, profesyonel ve kaliteli olduğunu gösterir. Rakamlar ise diğer üretim bilgilerini verir.9 ABD (EIA, Amerikan) Standardı Kodlamaları 2N ile başlayan transistörler Amerikan standardındadır. Diğer ABD kodları ZN, CK dir. ABD standardına göre 1 diyot, 2 transistör, 3 FET ve 4 optokuplör anlamına gelir. ABD standartlarına göre 2 den sonra gelen N harfi transistörün yapımında silisyum kullanıldığını belirtir. N den sonra gelen sayılar ise firma tarafından verilmiş imalat seri numaralarıdır Japon Standardı Kodlamanın 2S ile başladığı Japon standardında 0 fotodiyot, 1 diyot, 2 transistör - tristör anlamına gelir. S harfi de transistörün yapımında silisyum kullanıldığını belirtir. 2S ten sonra gelen harflerin anlamı ise şöyledir. A : PNP yüksek frekans transistörü F : Tristör B : PNP alçak frekans transistörü J : P kanallı JFET C : NPN yüksek frekans transistörü K : N kanallı JFET D : NPN alçak frekans transistörü M : Triyak 10-)Sonuç Bu sunumda transistörlerin tarihçeşi çeşitleri özellikleri ve standartları araştırılarak açıklanmaya çalışılmıştır.10 11-)Kaynakça11 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ [SIVI KRĐSTAL EKRAN LCD(LIQUID CRYSTAL DISPLAY)] Mesleki Terminoloji Seminer Raporu [ Enes YILDIZ] Đstanbul,201112 ĐÇĐNDEKĐLER Sayfa 1. Cathode Ray Tube (CRT) CRT Nedir? CRT Çalışma Sistemi Liquid Crystal Display(LCD) Sıvı Kristal Nedir? Sıvı Kristal Çeşitleri LCD Tarihçesi LCD Paneller Common-Plane LCD Passive-Matrix LCD Active Matrix LCD LCD teknolojisinde kullanılan paneller TN (Twisted Nematic) VA (Vertical Alignment) IPS (In Plane Switching) High Definition TV(HDTV) Nedir? HDTV Yararları Nelerdir? Video Standartları Plazma Plazma Nedir? Plazma Teknolojisi Plazma TV CRT-LCD,Plazma Karşılaştırılması LCD,Plazma Karşılaştırılması..,11 KAYNAKLAR 12 113 1. Cathode Ray Tube (CRT) 1.1 CRT Nedir? CRT monitörler, standart renkli televizyon teknolojisi olan elektronların doğrudan bir cam tüpün arkasına ışınlandığı tüp teknolojisi ile çalışırlar. Şekil 1.1 CRT bilgisayar monitörü Şekil 1.2 CRT televizyon 1.2 CRT Çalışma Sistemi CRT monitörlerde,elektron tabancasından çıkan elektronların monitör yüzeyindeki fosfor tabakasına çarpması sonucunda meydana gelen ışıma sonrasında resim (pixel* olarak) oluşur. Elektron taraması ekranın sol üst köşesinden başlayarak soldan sağa doğru yapılır. Bu tarama işlemi saniyede 85 kereden az olduğunda titreme görürüz. Bu titreme tarama yapılırken ışığın çok kısa bir süre sönmesinden kaynaklanır. Tarama tazeleme hızı Hz. (hertz) birimi ile ölçülür. Tazeleme oranı 85Hz üstünde ise titremeyi hissetmeyiz. Örn:60 Hz. in anlamı;saniyede 60 kez tarama yapılmasıdır. Tarama hızı göz ile algılanamayacak kadar hızlıdır ve ekranda sabit bir görüntü-resim olarak algılanır. Şekil 1.3 CRT çalışma modeli 214 2.1 Sıvı Kristal Nedir? Bildiğimiz üzere kristal denince aklımıza kaya gibi sert bir madde gelir. Sıvı denince de akışkan bir madde gelir. Peki sıvı kristal denilen bir yapıyı oluşturmak nasıl mümkün olabilir? Okulda öğrendiğimiz en temel kanuna göre; maddenin üç hali bulunur. Bunlar katı, sıvı ve gaz olarak sıralanır. Katı maddeler şekillerini korurlar çünkü molekülleri yönelimlerini değiştirmezler ve bir kuvvet altında dahi şekilde aynı kalırlar. Sıvı maddelerde ise durum bunun tam tersidir ve moleküller yönelimlerini ve pozisyonlarını korumazlar, dolayısıyla sıvı içerisinde her yere hareket edip konumlarını değiştirebilirler. Fakat bazı yapılar vardır ki bunlar hem katı hem de sıvı gibi davranabilirler. Yapılar bu halde olan olduklarında moleküller katılarda olduğu gibi yönelimlerini korurken, sıvılardaki gibi farklı yerlere hareket edip pozisyonlarını değiştirebilirler. Bu nedenle likit kristal yapılar, ne sıvı ne de katı olarak nitelendirilemezler. 2.2 Sıvı Kristal Çeşitleri Kristal sıvıların moleküllerinin sıralanışı aşağıda belirtildiği gibi üç değişik şekile dayanmaktadır. Smetic Moleküller yatay olduğu kadar dikey bir hat üzerinde sıralanmışlardır. Nematic Şekil 2.1 Smetic gösterim modeli Moleküller sadece dikey bir hatta sıralanmışlardır. Şekil 2.2 Nematic gösterim modeli 315 Cholesteric NEMATIC tipindeki sıralanış her tabaka için yatay fakat yönleri dikey yöne doğru atlayarak spiral olarak sıralanmışlardır. Şekil 2.3 Cholesteric gösterim modeli Genelde, kristal sıvı ile üretilen ekranlarda NEMATIC model kullanılır,lcd işareti bu tip ürünü göstermektedir. (display TN = Twist NEMATIC). Ayrıca elektrikli bir hatta sahip olmaları da onları karakterize eden etkenlerden biridir. (Her molekül kutupludur), yatay olan kenara göre ya yatay ya da dikey olabilirler. Moleküller elektrik alanlarına duyarlıdırlar ve böyle durumlarda hepsi aynı hizaya girip aynı pozisyonu alırlar. Şekil 2.4 moleküllerin elektrik alanda aldığı pozisyon 2.3 LCD Tarihçesi Likit kristal 1888 yılında Avusturyalı bitki bilimci Fredreich Rheinizer tarafından keşfedildi. Sabunlu suya benzeyen bu yarı katı yarı likit madde 1960 lı yılların ortalarında farklı bir özelliği ile ön plana çıktı de bir araştırmacı olan Williams, kristal sıvıdan geçen ışığın değiştiği ve bir elektrik gücüne dönüştüğünü keşfetti. Beş yıl sonra, bir araştırmacı Heilmeyer bu buluşlardan yararlanarak bir prototip ekran gerçekleştirdi. Bu prototipin başarısı sıvı kristalli ekranların modern teknolojisi ile yeni bir çığır açmıştır Đlk aktif matris sıvı kristal ekran panel Amerika Birleşik Devletleri'nde üretildi. 416 Artık günümüzde ise LCD ekranlar teknoloji ile hayatımızın her alanında karşılaşmaktayız. 2.3 LCD Paneller Renkli grafik elde edebilmek için üç farklı teknoloji mevcuttur. Common-Plane Passive-Matrix Active-Matrix Common-Plane LCD Az sayıda pixele sahiptirler. Saat, reklam panoları vb. uygulamalarda kullanılır. Daha karmaşık Common-Plane LCD ekranlar ile hesap makinesi,hatırlatma cihazları,avuç içi oyun uygulamalarında kullanılmaktadır. Şekil 2.5 Common-Plane LCD görüntüsü Passive-Matrix LCD Đki parça cam kullanılarak yapılır. Camlardan biri yatay düzlemde diğeri ise dikey düzlemde kullanılan yarı iletken özel bir maddeye geçirgenlik sağlar. Liquid Crystal ızgara şeklinde uzanan iki cam parçası arasında kalır ve elektrik akımı ile yönlendirilir. 517 Şekil 2.6 Passive-matrix modeli Active Matrix LCD LCD monitörlerin bu çeşidi TFT (Thin Film Transistor) teknolojisi ile üretilmiştir. TFT ve Kondansatörlerin cam bir tabaka içinde birleştirilmesi ve LCD yapının içine konulmasıyla bu yapı ortaya çıkmıştır. Her pixel 1 ile 4 arasında değişen TFT kalıbı ile kontrol edilir. Passive-Matrix yapıda olduğu gibi satır ve sütunlara elektrik akımı uygulanmaktadır. Elektrik akımı ekran üzerinde ilerlerken sadece doğru adreslere uğradığı noktalarda durur. Bu işlem her pixeli kontrol altında tutan transistörler sayesinde gerçekleşir.kondansatörlerin görevi ise iki tazeleme işlemi arasında geçen sürede hedef pixel adresindeki elektriği üzerinde tutarak sürekliliği sağlamaktır. LCD ekranlarda her pixelin altında üç alt pixel vardır. Üç ana renk olan, kırmızı -,yeşil ve mavi renkler alt pixeller üzerinde tutulur. Active-Matrix ekranlarda her alt pixeldeki renklerin karışımı sonucunda 16.8 milyon renk elde edilmiştir. Yani; 256 ton kırmızı X 256 ton yeşil X 256 ton mavi = adet renk elde edilir. 2.4 LCD teknolojisinde kullanılan paneller TN (Twisted Nematic) TN türündeki paneller en çok kullanılan, en sık rastlayacağınız panellerdir. TN paneller hem ucuz, hem de hızlıdırlar. Buna karşın, düşük görüş açısı ve 16.7 milyon yerine 16.2 milyon renk gösterebilme gibi dezavantajları vardır. Bugün çarşıya çıktığınızda karşınıza çıkacak monitörlerin çok büyük çoğunluğu TN tipinde paneller kullanacaktır. Renk hassaslığındaki eksiklik ortalama bir kullanıcının kolay kolay fark edemeyeceği düzeydedir. 618 2.4.2 VA (Vertical Alignment) Daha yaygın ismiyle MVA (Multi-domain Vertical Alignment) tipindeki panelleri kullanan monitörler, hem yüksek görüş açıları, hem de renk kalitesi açısından cazip ürünlerdir. Bu teknolojinin zayıf noktası, TN panellere göre daha pahalı olması ve 19 boyutunda ve daha büyük monitörlerde kullanılmasıdır. MVA tipi görüntü panelleri tam 16.7 milyon renk gösterebilirler bu yüzden de özellikle aranan panellerdir IPS (In Plane Switching) Bu türü panelleri kullanan monitörler, piyasada en az rastlanan monitörlerdir. Geniş görüş açısına ve tam renk üretimine sahip bu teknoloji, tepki hızı açısından bir ilerleme kaydetmediği için genel kullanımda ciddi bir avantaj sunmamakta ve şu anda daha çok oldukça üst seviyeli, masaüstü yayıncılık odaklı monitörlerde kullanılmaktadır. 2.7 High Definition TV (HDTV) Nedir? Büyük boyutlu ekranlarda;yüksek tanımlı görüntü daha keskin ve berraktır.yüksek tanımlı görüntü izleyebilmek için HD destekli görüntü birimi gerekmektedir.bunun için LCD veya plazmaya sahip olmanız gerekir. Geleneksel televizyon yayınları 625 satır içerirken, High Definition (HDTV) 720 ya da 1080 satır içerir. Satır sayısındaki bu artış daha yüksek çözünürlüklü daha net görüntüler sağlar satır en gerçekçi görüntüyü sunar. Ancak 1080 biçimindeki video, yayıncı açısından daha fazla bant genişliği kullanır ve üretilmesi 720 satırdan çok daha pahalıdır HDTV Yararları Nelerdir? Çok üstün resim kalitesi Çok zengin renk Mükemmel net görüntüler Yüksek ayrıntı seviyesi Geniş ekran yayın Şekil 2.7 HDTV yayın 719 2.6 Video Standart Çizelge 2.1 Video standartları 3. Plazma 3.1 Plazma Nedir? Günlük hayatımızda maddenin üç farklı haliyle içiçeyiz. Hepimizin bildiği gibi bu haller; katı, sıvı ve gazdır. Ancak maddenin dördüncü bir halinin de varolduğu l879da bir Đngiliz fizikçisi olan William Crookes tarafından ortaya atılmış ve 1929 yılında Amerikalı bilim adamı Dr. Irwing Langmuir tarafından bu hal "plazma" olarak adlandırılmıştır. "Plazma" terimi, iyonlaşmış gaz halini ifade etmektedir. Đyonlaşmış durumdaki gaz, pozitif yüklü molekül veya atomlar ve negatif yüklü elektronları içermektedir. Maddenin plazma hali çok yüksek sıcaklıklarda veya güçlü elektrik veya manyetik alanlarla oluşturulabilir Kelvinin üzerindeki sıcaklıklarda tüm molekül ve atomlar iyon haline geçerler. 820 3.2 Plazma Teknolojisi Plazma teknolojisinde her pikselde içleri özel bir gaz karışımı(neon-ksenon) ile dolu düşük basınçlı kapalı cam bölmecikleri vardır. Cihaza elektrik verildiğinde bu bölmelerin içindeki özel gaz karışımı, maddenin üç halinden farklı olan plazma haline dönüşür ve görünmeyen UV ışını yayarlar. Şekil 3.1 Plazmada UV ışınlarının yayılması Bu ışın kırmızı, mavi ve yeşil fosfor tabakasına çarparak görünür ışığı ve dolayısıyla renkleri oluşturur. Şekil 3.2 Plazma da renklerin oluşumu 3.3 Plazma TV Standart televizyonlara göre çok daha yüksek olan çözünürlük ve parlak renklerden oluşan yüksek kalitede görüntü sağlarken; yüksek kontrast ve parlaklık oranı detayların daha net görünmesini ve aydınlık ortamlarda bile mükemmel izlenmesini sağlar. Yatay ve dikey olarak 160 derecelik izleme açısı ile farklı konumlardan ekranı rahatlıkla görebilirsiniz 921 Şekil 3.3 Plazmada izleme açısı 160 derecedir Şekil 3.4 Plazma TV Işık ve renk standart televizyonlarda elektron ışınları kullanılarak oluştuğundan ekran manyetik alanlara karşı hassastır. Dolayısıyla hoparlör gibi içinde kuvvetli mıknatıs bulunan cihazlar televizyona yaklaştırıldığında görüntüde bozulma olur. Plazma teknolojisinde ise ışık ve renk farklı bir yöntemle oluşturulduğundan manyetik alanlardan etkilenmez. Hem TV hem PC monitörü olarak kullanılabilir. Şekil 3.5 Hem TV hem PC monitörü olarak kullanılabilir. 1022 4. CRT-LCD,Plazma Karşılaştırılması Çizelge 4.1 CRT-LCD,Plazma karşılaştırılması 4.1 LCD,Plazma Karşılaştırılması Çizelge 4.1 CRT-LCD,Plazma karşılaştırılması 1123 KAYNAKLAR24 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ [Işık yayan ekran yapısı, özellikleri ve Standartları] Mesleki Terminoloji-1 Seminer Raporu [ Muhammed Emre ALTUNOK] Đstanbul, 201225 ĐÇĐNDEKĐLER Sayfa 1. Giriş Işık yayan ekran yapısı, özellikleri ve standartları Led yapısı Led Display Kullanım Alanı Sonuçlar... 3 INTERNET KAYNAKLARI... 3 EKLER... 3 Ek 1 Işık yayan ekran yapısı, özellikleri ve standartları sunumu... 4 i26 1. Giriş Led display in daha iyi anlaşılabilmesi için birim yapısı olan led hakkında bilgi edinelim: Işık yayan diyotlar (Light Emitting Diodes), doğru yönde gerilim uygulandığı zaman ışıyan, diğer bir deyimle elektriksel enerjiyi ışık enerjisi haline dönüştüren özel katkı maddeli diyotlardır. 20. yüzyılın başlarında Marconi Labs firmasından Henry Round yarı-iletkenlerin ışık yayabildiğini savundu. 1920'lerin ortalarında Rus araştırmacı Oleg Vladimirovich Losev ilk LED modelini üretti. Fakat bu araştırma dönemin bilimsel çevreleri tarafından görmezden gelindi yılında Texas Instruments firmasından Gary Pittman ve Bob Biard kızılötesi LED'in patentini aldılar yılında General Elektrik (General Electric Company) firmasından Nick Holonyak Jr. Đlk ışık yayan diyodu(vled- Visible Light Emitting Diode) keşfetti ilk ticari led üretildi, ilk üretilen kırmızı led'ler sinyal ve göstergelerde kullanldı.1971 artık sarı, yeşil, turuncu led ler mevcuttur ve teknolojide sürekli iyileştirmeler gerçekleşmektedir Beyaz led teknolojisi kullanılmaya başlandı te Yüksek verimli, mavi ve yeşil led ler kullanılmaya başlandı. 127 2. Işık yayan ekran yapısı, özellikleri ve standartları 2.1 Led yapısı P ve N tipi yarı iletken katmanlar(led çipi), yansıtıcı yüzey ve iletken alanlar bir led in yapısını oluşturur. Şekil Led Display Yapısında led bulunan görüntü birimlerine verilen genel isimdir. Ledler bazen doğrudan görüntü elde etmede kullanılırken bazen de sadece arka plan aydınlatması görevini üstlenmektedir Kullanım Alanı Led display kullanım açısından genel olarak indoor ve outdoor olmak üzere iki grupta incelenir. Çalışma yapısında değişiklik olmamasına karsın kullanılan dış malzeme ortama uygun olarak seçildiği için bu ayrım mevcuttur. 228 3. Sonuçlar Led in yapısı incelendi, diğer aydınlatma birimlerine göre daha az enerji harcadığı görüldü. Led Display incelendi ve yapısal olarak bi fark olmasa da kullanım alanlarındaki(dış ortam) farklardan dolayın indoor ve outdoor led display seklinde iki ana grupta sınıflandırıldığı görüldü. INTERNET KAYNAKLARI    EKLER Ek 1 Işık yayan ekran yapısı, özellikleri ve standartları sunumu 329 Ek 1 Işık yayan ekran yapısı, özellikleri ve standartları sunumu Mesleki Terminoloji dersi 2 Kasım 2011 tarihli sunum Slayt 1 Slayt 2 430 Slayt 3 Slayt 4 531 Slayt 5 Slayt 6 632 Slayt 7 Slayt 8 733 Slayt 9 Slayt 10 834 Slayt 11 Slayt 12 935 Slayt 13 Slayt 14 1036 Slayt 15 Slayt 16 1137 Slayt 17 1238 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ SAYISAL BELLEK(MEMORY) DEVRELERĐNĐN YAPISI, ÖZELLĐKLERĐ VE STANDARTLARI Mesleki Terminoloji-1 Seminer Raporu Sibel AYDIN Đstanbul, 201139 ĐÇĐNDEKĐLER Sayfa 1. GĐRĐŞ Kapak Bellek Đçin Kullanılan Terimler RAM RAM Çeşitleri ROM ROM Çeşitleri RAM ve ROM Arasındaki Farklar.10 KAYNAKLAR..1140 GĐRĐŞ Bellekler, elektronik bilgi depolama üniteleridir. Bilgisayarlarda kullanılan bellekler, işlemcinin istediği bilgi ve komutları maksimum hızda işlemciye ulaştıran ve üzerindeki bilgileri geçici olarak tutan depolama birimleridir. Đşlemciler her türlü bilgiyi ve komutu bellek üzerinden alır. Bilgisayarın açılışından kapanışına kadar sağlıklı bir şekilde çalışmak zorunda olan en önemli bilgisayar bileşenlerinden biri bellektir. Bellek, bir bilgisayar sisteminin birincil parçasıdır. Mikroişlemci ile birlikte diğer sistem aygıtlarına direkt ve çabucak ulaşabilen işlenmiş bilgileri depolamak için bir ikili olarak çalışır. RAM, "Random Access Memory" (Rasgele Erişimli Bellek) kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. RAM bilgilerin geçici olarak depolandığı bir hafıza türüdür. Đlk zamanlar yaygın yazılabilir RAM, yılları arasında geliştirildi. Manyetik çekirdek bellek olarak birçok bilgisayarda kullanıldı. Daha sonra 1960'ların sonu ve 1970'lerin başında statik ve dinamik entegre devreler geliştirildi. Daha sonra bunlara ek olarak değişik özellikler eklendi. ROM, bilgisayarlarda ve diğer elektronik aletlerde kullanılan bir depolama birimidir. RAM gibi yazılıp silinebilen bir depolama birimi değildir. ROM içeriği sadece üretim anında yazılır. En basit yapılı transistörlü ROM, transistörün kendisi kadar eski bir tarihe sahiptir. Referanslar: tr.vikipedia.org,www.turkopedi.com -1- 41 5.SAYISAL BELLEK(MEMORY) DEVRELERĐNĐN YAPISI,ÖZELLĐKLERĐ ve STANDARTLARI 5.1BELLEK ĐÇĐN KULLANILAN TERĐMLER Bellek için kullanılan bazı terimler bulunmaktadır. Bellek hücresi, tek bitlik bilgiyi saklamak için kullanılan aygıt veya elektriksel devredir. Byte, 8-bit kelime için kullanılan özel bir terimdir. Bir byte daima 8-bit içerir. Kapasite, bellek aygıtının bir parçasında veya bellek sisteminin tümünde ne kadar bitin depolanabileceğini belirtmek için kullanılır. Adres, kelimelerin bellek içindeki yerini tanımlar. Okuma işlemi, bellek biriminin içindeki belirli adresteki veri kelimesinin okuma komutu aldıktan sonra bellek dışına transfer edilmesidir. 1 Byte = 8 Bit 1 Kilo Byte (KB) = 1024 Byte 1 Mega Byte (MB) = 1024 Kilo Byte 1 Giga Byte (GB) = 1024 Mega Byte 1 Tera Byte (TB) = 1024 Giga Byte Tablo 5-1Yarıiletken Bellek Özellikleri -2-42 Şekil 5-1 Tümleşik Bellekleri Sınıflandırılması 5.2RAM RAM'e 'Random Access' yani 'rastgele erişimli denir. Veriler, sistem tarafından belleklere sık ve belirli bir düzen dahilinde gönderilmez ya da alınmazlar. Verilerin RAM'de saklanması sistem çalışır durumda kaldığı sürece mümkündür. Yani sabit disklerde olduğu gibi var olan bilgilere sistem kapandıktan sonra tekrar ulaşılamaz. Đşletim sistemi işlem yapacağı zaman, istenilen veriler bellekte yazılı oldukları adreslerden geri alınırlar. Bellek adreslerine hızlı bir şekilde ulaşılması sistemin genel performansını olumlu yönde etkiler. Şekil 5-2 RAM Entegre Yapısı RAM'ler hem okunabildiği hem de yazılabildiği için kontrol girişine ek olarak okuma ve yazma girişleri de bulunur. RAM'in kapasitesine göre veri yolu ve adres yolunu oluşturan bacak sayıları belirlenir. Veri yolundaki iki yönlü ok RAM'e verilerin aktarılabileceğini, aynı zamanda da RAM'den verilerin okunabileceğini göstermektedir. Buna karşılık adres yolu tek yönlüdür ve istenen adres RAM'e iletilir. RAM genellikle ana kart üzerindeki SIMM (Single Inline Memory Modules) veya DIMM (Dual Inline Memory Modules) adı verilen yuvalara takılır. -3-43 Şekil 5-3 Kondansatörün Yapısı Şekil 5-4 Transistörün yapısı Her bir hafıza hücresi(bir bit depolayan), bir adet yarı iletken kondansatör ve transistordan meydana gelmiştir. Kondansatör bilgi depolar, transistor ise bilginin okunması ve değiştirilmesi için kullanılır. Elektrik yükü prensibi ile çalışır. Veriler elektrik yükleri ile temsil edilerek hafızada tutulur. Kondansatörde elektrik yükü varsa 1 yoksa 0 kabul edilir RAM ÇEŞĐTLERĐ Đki tip temel RAM vardır : DRAM (Dinamik RAM) SRAM (Statik RAM) 1. DRAM: DRAM tipik olarak, 50 ila 70 nanosaniye (ns) arasında erişim hızına sahiptir ve çoğu bilgisayarda, sistem belleğinin çoğunluğunu teşkil eder. DRAM daha yavaş ve daha ucuz olmasına rağmen, sık sık tazelenmeye ihtiyaç duyar ya da içerindeki veriyi kaybeder. DRAM e dinamik RAM denmesinin sebebi, veriyi elinde tutabilmek için her saniyede yüzlerce kez tazelenmek ya da yeniden enerji ile doldurulmak zorunda olmasıdır. Tazelenmek zorundadır; çünkü hafıza hücreleri elektrik yüklerini depolayan minik kondansatör içerecek şekilde dizayn edilmiştir. Bu kondansatörler, kendilerine yeniden enerji verilmediği taktirde yüklerini kısa sürede kaybedecek olan çok minik enerji kaynakları olarak görev yaparlar. Aynı zamanda hafıza dizisinden birinin alınması ya da okunması süreci de bu yüklerin hızla tüketilmesine katkıda bulunur. Bu yüzden hafıza hücreleri verinin okunmasından önce elektrikle yüklenmiş olmaları gerekir. DRAM lerin bellek tasarımcılarına çekici gelmesinin, çeşitli nedenleri vardır. En önemli üç nedeni şöyle sıralayabiliriz: 1. Yüksek Yoğunluk: Tek bir yonga içine daha çok bellek hücresi (transistör ve kondansatör) yerleştirilebilir ve bir bellek modülünü uygulamaya koymak için gerekli olan bellek yongalarının sayısı azdır. Bu yüzden caziptir. 2. Düşük Güç Tüketimi: Dinamik RAM in bit başına güç tüketimi, static RAM le karşılaştırıldığında oldukça düşüktür. 3. Ekonomi: Dinamik RAM, static RAM den daha ucuzdur. -4-44 DRAM ÇEŞĐTLERĐ 1-FPM DRAM (Fast Page Mode DRAM-Hızlı Sayfa Modu DRAM): Bellek bir çok satır ve sütundan oluşan bir dizi gibi düşünülebilir. Satır ve sütunların kesiştiği yerlerde bellek hücreleri bulunur. Bellek kontrolcüsü belleğin içindeki herhangi bir yere ulaşmak için o yerin hem satır hem de sütun olarak adresini vermek zorundadır. DRAM dizinindeki bir yeri okumak için ilk önce satır, sonra da sütunu seçmek için elektrik sinyali gönderir. Bu sinyallerin bir dengeye kavuşması bir miktar zaman alır. Bu süre içinde de verilere ulaşılamaz. Fast Page Mode (FMP) RAM ler bu süreci hızlandırmak için okuyacağınız bir sonraki verinin aynı satırın bir sonraki sütununda olduğunu varsayar. Çoğu zaman bu varsayım doğrudur ve bu da satır sinyalinin dengeye kavuşmasını beklemeye gerek kalmadığı anlamına gelir. Şekil 5-5 FDP DRAM 2-EDO DRAM (Extended Data Out Genişletilmiş Veri Çıkışı): EDO RAM ler belleğe erişim süresini daha da kısaltmak ve bu arada da güvenilirlik sorununu çözmek üzere geliştirilmiştir. EDO belleklerin performansı, yüzde beş ile on civarında arttırdığı görülmektedir. Şekil 5-6 EDO DRAM 3-SDRAM (Senkronize DRAM): SDRAM 1996 yılının sonlarına doğru sistemlerde görülmeye başlandı. Daha önceki teknolojilerden farklı olarak kendisini işlemcinin zamanı ile senkronize edecek şekilde tasarlanmıştır. Bu da bellek kontrolcüsünün istenilen verinin ne zaman hazır olacağını kesin olarak bilmesini sağlıyordu. Böylece işlemcinin bellek erişimleri sırasında daha az beklemesi sağlandı. SDRAM modülleri kullanılacakları sisteme göre farklı hızlarda üretilmektedirler. Böylece sistemin saat hızı ile en iyi biçimde senkronize olmaktadırlar. Şekil 5-7 SDRAM -5-45 4-DDR SDRAM (Double Data Rate SDRAM):DDR SDRAM teknolojisi gelecek vaat eden bir bellek teknolojisidir. Teorik olarak DDR SDRAM bellekler, SDRAM belleğin sunduğu bant genişliğinin iki katını sunuyor. DDR SDRAM bellek türüne ihtiyaç duyulmasının nedeni, sistem veri yolu hızlarının işlemcilerin çalışma frekanslarının çok gerisinde kalmasıdır. Günümüz işlemcilerinin veri işleme hızlarının çok yüksek olması çok hızlı bellekleri de beraberinde getirmiştir. Şekil 5-8 DDR SDRAM 5-DRD RAM ( Direct Rambus DRAM): RAMBUS, bir gelecek RAM tipidir. Intel ve diğer firmalar bu Ram tipi için büyük beklentileri vardır. Đki kanaldan veri iletimi gerçekleştirmektedir. P4 işlemcileri için geliştirilmiştir. 400 MHz lik ön veri yolunu her zaman tam veri ile doldurmak için bu hızlara yakın çalışmaktadır. Şekil 5-9 DRD RAM 6-EDRAM (Enhanced DRAM) 7-Bedo RAM (Burst Edo RAM) 2. SRAM STATĐK RAM LAR: SRAM, 25 ns lik tipik erişim hızı ile daha hızlıdır. SRAM daha pahalıdır ve DRAM in verilen aynı alanda saklayabileceği verinin sadece dörtte birini depolayabilir, ancak SRAM de bu daha sistem kapatılana dek kalmaktadır. SRAM 10 ns kadar düşük bir erişim hızına sahip olabilir. FAST SRAM, çoğu bilgisayar sisteminin merkezi işlem biriminde, ön-bellek içinde, veya ekran kartının üzerinde bulunabilir. SRAM lere statik denmesinin sebebi, DRAM lerin ihtiyaç duyduğu tazeleme işlemine ihtiyaç duymamalarıdır; çünkü elektronik yükü DRAM daki gibi orijinal konumunda tutan bir depolama hücresi esasına dayanmayıp, akımın belli bir yönde sürekli taşınması prensibine göre çalışırlar. - VRAM (Video Read Access Memory) : Bu Ram ekran kartları için düzenlenmiştir. VRAM ve WRAM ikisi birden çift portlu bellek birimleridir. Bunun anlamı işlemci aynı anda her iki bellek çipinin içerisine çizim yapabilmektedir. - WRAM(Windows Ram): WRAM, bellek bloklarının sadece bir kaç komutla daha kolay bir şekilde adreslenmesine izin verir. -6-46 Şekil 5-10 Statik RAM in çalışması 5.3-ROM Programların kalıcı olarak durduğu sadece okunabilen bellek tipidir. Veri sadece ROM bellekten elde edilebilir. Hiçbir bilgi ROM belleğe yazılamaz. ROM yapımcı veya kullanıcı tarafından bir daha değiştirilmemek üzere konulan program komutlarını içerir. Örneğin BIOS ROM belleğe konulur.rom bellek uçucu değildir. Yani bilgisayar sisteminin enerjisi kesildiği zaman ROM da depolanan bilgi kaybedilmez ROM ÇEŞĐTLERĐ Şekil5-11 ROM un Çeşitleri Günümüzde ROM'un birkaç çeşidi vardır. Bu çeşitler gerekli alanlarda, özelliklerine uygun bir şekilde kullanılıyor. 1- PROM (Programable Read Only Memory-Programlanabilir Yalnızca Okunur Bellek):PROM un özellikleri temelde ROM la aynıdır. Bir kez programlanır ve bir daha programı değiştirilemez ya da silinemez. Ancak PROM un üstünlüğü yonganın fabrikada yapılırken programlanmak zorunda olmayışıdır. Herkes satın alabileceği PROM programlayıcısı ile amaca göre PROM a bilgi yazılabilir. -7-47 Bu tip ROM larda satır ve sütunlar arasında sigortalar bulunmaktadır. ROM un programlanma işlemi, bazı sigortaların yakılması ile bazı satır ve sütunlar arasındaki bağlantıların kesilmesi şeklinde olmaktadır. Bağlantı olan kesişimlerde değer 1, olmayanlarda ise 0 olarak algılanmaktadır. Şekil 5-12 EPROM 2- EPROM (Erasable Programmable Read Only Memory Silinebilir Programlanabilir Yalnızca Okunur Bellek): RAM lerin elektrik kesildiğinde bilgileri koruyamaması, ROM ve PROM ların yalnızca bir kez programlanabilmeleri bazı uygulamalar için sorun oluşturmuştur. Bu sorunların üstesinden gelmek için teknoloji devreye girmiş ve EPROM lar ortaya çıkmıştır. EPROM programlayıcı aygıt yardımı ile bir EPROM defalarca programlanabilir, silinebilir. EPROM programlayıcı, EPROM un üzerindeki kodlanmış programı mor ötesi ışınlar göndererek siler. Yonganın üzerindeki pencere, parlak güneş ışığı EPROM u kolayca silebileceğinden programlama işleminden sonra EPROM un üzeri bir bantla kapatılır. Çok yönlülükleri, kalıcı bellek özellikleri ve kolayca yeniden programlanabilirlikleri, EPROM u kişisel bilgisayarlarda sıkça kullanılır bir konuma getirmiştir. Şekil 5-13 EPROM Bellek Hücresinin Kesiti -8-48 3-EEPROM (Electrically Erasable Read Only Memory - Elektiksel Olarak Silinebilen Programlanabilen Yalnızca Okunur Bellek):Şu anda bilgisayarınızın BIOS'unuzun kullandığı ROM tipi EEPROM'dur. EPROM'a benzer olarak EEPROM'da silinebilir ve yazılabilir. Adı üzerinde, silme işini elektriksel olarak yapabiliyorsunuz. Yani ultraviyole ışığını kullanarak bilgileri silmek zor değil. Şekil 5-14 EEPROM 4-Flash ROM Bellekler: Bu tip hafızalar, bir çeşit EEPROM olmakla birlikte hücreler arasındaki bağlantılar iç teller ile sağlanmaktadır. Aralarındaki en önemli fark ise EEPROM a bilgilerin byte byte yazılması Flashlara ise bilgilerin sabit bloklar hâlinde yazılmasıdır. Yani hafızlarda her defasında 512 byte lık bilgi yenilenebilmektedir. Normal EEPROM larda ise 1 byte lık değişiklik yapılabilmektedir. Sabit bloklar hâlinde yazılma özelliğinden dolayı Flash Memory i hızlı çalışmaktadır. Flash Memory nin bir yaşam süresi vardır. Bu den kez yazmaya kadar değişebilir. Sonuç olarak; bütün ROM çeşitlerinin sadece okunabilir olmadığını görüyoruz. ROM içerisindeki bilgiler güncelleştirilme ihtiyacı duyduğunda, güvenli yollar ile yapılabildiğini görüyoruz. Ana kartınızın yeni standartlara açık olmasını ve bunları desteklemesi için arada bir güncellenmesi gerekebiliyor. Şekil 5-15 Bellekleri Veri Programlama Süreleri ve Tekrar Programlanma Süreleri -9-49 Şekil 5-16 Belleklerin Bazı Karakteristik Özellikleri 5.4-RAM ve ROM ARASINDAKĐ FARKLAR Hem ROM, hem de RAM yüksek hızlara sahip ve her bilgisayarda olması gereken farklı iki tipte bellek birimleridir. Günümüzün bilgisayar sistemleri, farklı yerlerde, farklı hızlarda bellek birimlerine sahiptirler. Her bilgisayar, mikroişlemcinin direk olarak okuyup yazabildiği bir bellek birimine sahiptir. Bir program belleğe çalıştırılmak ve kullanılmak için yüklenmelidir. Bilgisayarınızı ilk açtığınız zaman, bilgisayar ilk nerden başlayacağını nasıl biliyor? Đşte burası ROM un devreye girdiği yerdir. Her bilgisayar mutlaka ROM belleğe sahip olmalıdır. ROM bellek belleğin bir parçasıdır ve içerdiği bilgi değiştirilemez. ROM bellek, mikroişlemciye ilk ne yapması gerektiğini söyleyen komutlara sahiptir. Genellikle bu komutlar, işletim sisteminin, yazılabilir ve silinebilir belleğe yerleşmesini sağlarlar. Đşte bu belleğe de RAM denir. Genellikle konuşmada, ROM bellek birimleri içerisinde aynı bilgiyi taşıyan RAM bellek birimlerinden daha hızlı cevap verirler. Aynı zamanda, ROM içinde bir yazılıma sahip olmanın anlamı, o yazılımın yükleme zamanının ortadan kalkması demektir. SONUÇLAR Bellek hakkında temel bilgilerden ve gelişim sürecinden bahsedilmiştir. Bellek çeşitleri RAM ve ROM un yapısı ve işlevi öğrenildikten sonra sınıflandırılmışlardır. RAM ve ROM çeşitleri detaylandırılarak görsellerle birlikte gösterilmiştir. RAM ve ROM un genel bilgilerinden yola çıkarak karşılaştırma yapılmıştır. Sonuç olarak belleklerin işlevleri ve sınıflandırılması öğrenilmiştir. -10-50 KAYNAKLAR tr.vikipedia.org MEGEP (Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi) Yard. Doç. Dr. Tuncay UZUN -11-51 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ Sayısal Lojik Tümleşik Devre Yapısı, Özellikleri ve Standartları Mesleki Terminoloji-1 Seminer Raporu [ Đrem Burçin MĐLLĐ] Đstanbul,2011 152 1. GĐRĐŞ Kapak Ön Sayfalar ĐÇĐNDEKĐLER Lojik Tümleşik Devre Tarihçesi Lojik Entegre Sınıflandırması Lojik Entegre Üretim Teknolojisi Lojik Entegre Devre Teknolojisi ve Parametreleri Lojik Entegre Devre Çeşitleri TTL(Transistor-Transistor Logic) Yapısı ve Özellikleri CMOS(Complementary Metal Oxide) Yapısı ve Özellikleri ECL(Emitter-Coupled Logic) Yapısı ve Özellikleri RTL - (Resistor - Transistor Logic) Yapısı ve Özellikleri DTL (Diod-Transistor Logic) Yapısı ve Özellikleri HTL -( High - Threshold Logic) Yapısı ve Özellikleri Seminer Raporu Metni Son Sayfalar KAYNAKLAR53 GĐRĐŞ Lojik Tümleşik Devre Tarihçesi 1958 yılında,bu çalışmasıyla 2000 yılında Nobel Fizik Ödülü alan Jack Kilby tarafından Texas Insturments firmasında ilk lojik entegre devre çalışmaları yapıldı. Intel in yardımcı kurucularından Robert Noyce da aynı yıl içinde lojik entegre devreler üzerine çalışmalar yaptı. 1 Zamanla gelişen teknoloji ve bilim insanlarının çalışmaları sonucunda direnç,kapasitör,diyot,transistör ve diğer elektronik elemanlarla bunların bağlantılarından oluşan silikon yarıiletken parçacıklar üzerinde gerçeklenmiş tümdevreler tasarlandı. Aşağıda lojik entegre devrelerin tarihçesi tablo halinde verilmiştir. Şekil 1.1:Lojik Tümleşik Devre Tarihçesi 2 1 The History of the Integrated Circuits 2 Logic Family 354 Lojik Tümleşik Devre Sınıflandırması Lojik entegreler bünyelerinde bulundurdukları kapı sayısına göre sınıflandırılırlar. Bunlar ; SSI (Küçük Ölçekli Entegre) : Bünyesinde 1 ile 20 arasında lojik kapı bulundurur. Örneğin, 7400 modeli entegre içerisinde 4 adet nand kapısı bulundurur. MSI ( Orta Ölçekli Entegre) : Bünyesinde 20 ile 100 arasında lojik kapı bulundurur. Örneğin, flip-floplar, sayıcılar. LSI (Büyük Ölçekli Entegre) : Bünyesinde 100 ile arasında lojik kapı bulundurur. Örneğin 4 ve 8 bitlik mikroişlemciler. VLSI ( Çok Büyük Ölçekli Entegre) : Bünyesinde den fazla lojik kapı bulundururlar. Örneğin, bitlik mikroişlemciler, hafıza devreleri, bilgisayar devreleri Lojik Entegre Üretim Teknolojisi Şekil 1.2:Yarıiletken Yonga Üretim Basamakları 3 Entegreler; elektronik devrelerde kullanılan transistör, direnç,kondansatör ve diyot gibi devre elemanlan içeren ve yonga adı verilen yarı iletken bir kristaldir. Bu elemanlar yonga içerisinde birbirlerine bağlanarak bir devre oluştururlar. Oluşan bu devrenin uygun yerlerinden dışarıya bacaklar (pinler) çıkanlır. Daha sonra yonga metal veya plastik bir kılıfla kaplanarak dış etkenlerden korunur. Böylece bir entegre devre elde edilmiş olur. 3 Otomotiv Bilim ve Teknoloji Topluluğu - Gazi Üniversitesi 455 Şekil 1.3:Bazı entegre devrelerin fiziki görünümleri Lojik Entegre Devre Teknolojisi ve Parametreleri Şekil 1.4:Sayısal Tümleşik Devrelerin Lojik Gerilim Seviyeleri 4 Entegre devre parametreleri, 5 Besleme voltajı (power supply voltage): Entegrenin besleme gerilimini belirler. Bazı entegrelerde besleme voltajının toleransı da belirtilebilir. Yayılım gecikmesi (propagation delay):bir lojik devrenin girişine verilen bilgiye göre çıkışın değişim hızını saniye cinsinden gösterir. Bir mantık kapısı kendi 4 Otomotiv Bilim ve Teknoloji Topluluğu - Gazi Üniversitesi 5 -Lojik Entegre devre çeşitleri 556 girişinde meydana gelen değişikliğe anında cevap vermez yani bir zaman gecikmesi olur. Bu gecikmeye yayılma gecikmesi denir. TTL için 5nsn dir.plc,bilgisayar v.b. yerlerde yayılım hızı maksimum olan devreler tercih edilir. Güç harcaması (Power dissipation): Devrenin harcadığı güç miktarını gösterir. Harcanan güç mili watt cinsinden olur.devrenin ça1ışma hızıyla doğru orantılı olarak değişir. (Pilli devrelerde minimum güç harcayan IC 'ler tercih edilir.) Çıkış kapasitesi (Fan out):devrenin çıkışına bağlanacak maksimum yük miktarını belirler. Çıkış kapasitesinin değeri lojik kapının çıkışına bağlanacak kapı adedini belirler. Gürültü bağışıklığı (Noise immunity):gürültü miktarı devrenin çıkışındaki bilgilerin hata oranını belirler.yani çıkışta 1 değerli sinyal O değerli sinyal gibi veya bunun tersi gibi görünmesi durumu. Gürültü miktarı (mili volt cinsinden) ne kadar az olursa çıkış bilgileri de o kadar hatasız olur. Kapının gürültüyü bastırabilme kabiliyetine, o kapının gürültü bağışıklığı denir Lojik Entegre Devre Çeşitleri Her bir entegredeki temel devre NAND veya NOR kapısıdır. Lojik entegre adını kapı devrelerinin yapımında kullanılan elektronik malzemeden alır. Günümüzde kullanılan bazı entegre tipleri şunlardır 6 ; RTL - (Resistor - Transistor Logic): Direnç- Transistör mantığı DTL (Diod-Transistor Logic): Diyot- Transistör mantığı HTL -( High - Threshold Logic): Yüksek seviye mantığı TTL (Transistor-Transistor Logic): Transistör - Transistör mantığı ECL (Emitter-Coupled Logic) : Emiter - Kuplaj mantığı DCTL - Direkt - Kuplaj Transistör mantığı MOS (Metal-oxide Semiconductor): Metal- Oksit Yarı iletken mantığı CMOS (Complementary Metal-Oxide Semiconductor) Tümler - Metal yarı Đletken mantığı Endüstriyel uygulamalarda TTL ve CMOS entegreleri en yaygın kullanılan iki entegredir. Bunların dışında çok yüksek çalışma hızının istendiği yerlerde ECL entegresi kullanılır. 6 -Lojik Entegre devre çeşitleri 657 TTL(Transistor-Transistor Logic) Yapısı ve Özellikleri En çok kullanılan entegre devre tipidir. Entegre içerisindeki kapılar Transistör- Transistör mantığına göre dizayn edilmiştir ve birçok lojik kapıyı barındırırlar. Devre yapısı,baz ve kollektörlerin birbirine bağlı olduğu çoklu transistör yapısıdır. Orta ve yüksek hızlı olarak imal edilen birçok TTL entegresi vardır,girişlerinde çok emiterli transistör kullanıldığı için TTL ler hızlı çalışan entegreler grubuna girer. Şekil 1.5:TTL örneği Şekil 1.6:TTL çipleriyle oluşturulmuş gerçek zamanlı saat 7 Besleme voltajı 5 V olup voltaj giriş değeri 0V -0.8V ise lojik 0 çıkışı, 2V-5V arasında ise lojik 1 çıkışı verir. TTL NAND esasına dayalı bir mantık fonksiyonudur 1963 yılında Sylvania da üretime başlanmıştır. Texas Insturments firmasının 7400 ailesi artık bir endüstri standardıdır.günümüzde de de IBM,Signetics,Intel,Motorola,Siemens gibi bir çok firma TTL ve ona ait parçaları üretmektedirler. 7 TTL 758 TTL çeşitleri; Şekil 1.6:TTL iç yapısı Standard TTL (74XXX ailesi): En eski TTL lerdendir, yavaştır ve güç kayıpları çok fazladır. Low Power TTL (74LXXX ailesi): Güç kayıpları standart aileye göre daha azdır. Schottky TTL (74SXXX ailesi): Hızlı fakat güç kayıpları fazla bir TTL türüdür. Low Power Schottky TTL (74LSXXX ailesi): Hızlı ve düşük güç kayıplarına sahip türdür. Advanced LS TTL (74ALSXXX): Hız-güç kayıpları oranı çok iyidir. Fast TTL (74FXXX): Hız ve güç kayıpları açısından en iyi TTL entegresidir CMOS(Complementary Metal Oxide) Yapısı ve Özellikleri 8 CMOS lojik ailesi, mantık fonksiyonlarını oluşturacak şekilde birbirine bağlı her iki tip(hem n-kanallı hem p-kanallı) MOS elemanlarından oluşmaktadır. Temel devre,p-kanallı bir transistörden ve n-kanallı ikinci bir transistörden oluşan bir tersleyicidir. p-kanallı elemanın kaynak ucu Vdd düzeyinde, n-kanallı elemanın kaynak ucuda toprak düzeyindedir.vdd değeri +3V ila +18V arasında herhangi bir değerde olabilir.gerilim seviyeleri,alçak seviye için 0V,yüksek seviye içinde Vdd dir CMOS entegreler 40 serisi ile belirtilirler. 4 'den sonraki rakamlar IC 'nin fonksiyonunu yani ne tür lojik kapı kullanılacağını gösterir. B kodlu CMOS lar endüstriyel uygulamalar için çok uygundur.(b harfi geliştirilmiş koruma düzeyi olduğunu gösterir.) 8 Dr. Rifat Edizkan, Department of Electrical Electronics Engineering,Digital Systems Laboratory Eskişehir Osmangazi University Course PDF 859 Fet-Mosfet mantığına göre dizayn edilmişlerdir. Oldukça geniş bir besleme aralığında çalışır ( 3-18V). Çalışırken çok küçük güç kullanır. CMOS ' ların giriş empedansları oldukça yüksektir. TTL entegresinin daha gelişmiş şeklidir. Ancak çalışma hızları (yayılım hızları) oldukça yavaştır. Şekil 1.7 ve Şekil 1.8:Çeşitli CMOS örnekleri En bilinen çeşitleri; 40XX ailesi:en eski CMOS tur.yavaş ancak güç kayıpları çok azdır. 74HCTXXX ailesi:ttl uyumludur(besleme gerilimi 5 V tur).yüksek hızda düşük güç kaybıyla çalışır. CMOS un çalışması şöyle özetlenebilir n-kanallı MOS,kapıdan-kaynağa gerilimi pozitif olduğu zaman iletir. 2. p-kanallı MOS,kapıdan-kaynağa gerilimi negatif olduğu zaman iletir. 3. Kapıdan-kaynağa gerilimiz sıfır olması durumunda her iki tip elemanda kapanır Genel olarak günümüzde kullanılan dijital devrelerin neredeyse tamamı (örneğin mikroişlemciler) CMOS teknolojisi ile üretilir. Bu teknolojinin yaygın olarak kullanılmasının nedeni, bu teknolojinin birim silisyum alanda en fazla transistör gerçeklenmesini olanaklı kılması, gerçeklenen devre açık durumda fakat işlem yapmazken neredeyse güç tüketmemesi gibi önemli özelliklerdir. 9 Digital Integrated Circuits Second Edition A Prentice-Hall publication byjan M. Rabaey, Anantha Chandrakasan, and Borivoje Nikolic 960 ECL(Emitter-Coupled Logic) Yapısı ve Özellikleri Şekil 1.9:Çeşitli ECL örnekleri Günümüzde kullanılan en hızlı entegrelerdendir. Çalışma hızları 500 MHZ'e kadar çıkabilir. Çok hızlı olmalarına rağmen gerilim seviyeleri dengesizdir. Gürültü başlıkları TTL ve CMOS a göre iyi değildir. Bu sakıncalarından dolayı çok yüksek hızı gerektiren durumlar dışında(örn:işaret işleme) endüstride çok yaygın olarak kullanılmazlar. -5V luk kaynakla beslenirler. Şekil 1.10:Motorola ECL iç yapısı61 RTL - (Resistor - Transistor Logic) Yapısı ve Özellikleri Giriş şebekesi olarak direncin,anahtarlama elemanı olarak da BJT(Bipolar Junction Transistor) nin kulllanıldığı entegre türüdür. Entegre bazındaki(base) direnç elemanının rolü,girişteki gerilimi akıma çevirerek değeri çok küçük olan giriş gerilim değerini(0.7 V civarı) lojik 1 değerine büyütmektir(3.5 V civarı). Kollektör girişindeki direnç elemanının rolü ise kollektör akımını gerilime çevirmektir. Minimum sayıda transistör içermesi transistörlerin devrenin üretimi en pahalı elemanlardan biri olması sonucu tümleşik devre yapım teknolojisinde RTL nin avantajıdır. En büyük dezavantajları transistör açıldığında oluşan yüksek güç tüketimidir. Çeşitleri; Tek transistörlü RTL(One-transistor RTL):Toplanabilir R 3 ve R 4 dirençlerinin çevirici(inverter) a bağlanmasıyla basit bir RTL NOR kapısı elde edilebilir.baz direnci ve giriş sayısı belirlidir,sadece tek lojik 1 seviyesi baz-emiter eşik gerilimini aşmak ve transistörü doyurmak için yeterlidir.eğer tüm giriş gerilimleri lojik 0 seviyesinde ise transistör kısa devre olur. Şekil 1.11:Tek transistörlü RTL NOR yapısı 11 Çoklu transistörlü RTL(Multi-transistor RTL): :Tek transistörlü RTL NOR yapısındaki kısıtlamalar çok transistörlü RTL gerçeklenmesi ile ortadan kaldırılır.bu entegre,anahtarlaması lojik girişler ile sağlanan parallel bağlı transistörler içerir.bu entegrede girişler tamamen birbirinden bağımsızdır62 Şekil 1.12:Çoklu transistörlü RTL NOR yapısı DTL (Diode-Transistor Logic) Yapısı ve Özellikleri TTL(Transistor-Transistor Logic) entegresinin atası olarak bilinir. Lojik fonksiyonlarının diyot şebekesiyle ve yükseltme fonksiyonlarının da transistörle sağlandığı entegredir.bu yönden RTL ve TTL teknolojisiyle benzerdir. Şekil 1.13:2 girişli basit DTL NAND Yapısı Yukarıdaki şekilde görülen DTL 3 devre içerir; Giriş diyot lojik(diode logic) devresi (D 1,D 2 ve R 1 ),orta düzey değiştirici devre(r 3,R 4 ve V-) ve çıkış ortak emiterli transistör devresi(q 1 ve R 2 ). DTL lerin yayılım gecikmesi oldukça fazladır. RTL lere göre gelişmiş bir çıkış kapasitesine sahiptir.çıkış kapasitesi de artırılmak istenirse diyot ve transistör entegreye eklenir63 Şekil 1.14:Motorola MDTL HTL -( High - Threshold Logic) Yapısı ve Özellikleri Gürültünün çok yüksek olduğu yerlerde kullanılan bir tür DTL dir. Eşik değeri(treshold) lojik 1 ve lojik 0 çıkışlarını belirler. Zener diyotla lojik 0 ve lojik 1 gerilimleri arasında geniş off-set ler yaratılır. Genellikle 15V lük güç kaynaklarıyla çalıştırılır,gürültüdeki etkilerin ani değişimlerini minimize etmek için endüstriyel kontrolde kullanılırlar. Ani gerilim yükselmesi kontrolü,yüksek gürültü eşiği ve gelişmiş gürültü başlığı HTL nin avantajları arasında gösterilebilir. Dezavantajları ise yavaş olmalarıdır. Şekil 1.14:3 girişli basit HTL NAND yapısı 1364 SONUÇLAR Sunumda ve raporda bahsedilen entegre üretim ve gelişim teknolojisine ve incelediğimiz devre parametrelerine bağlı olarak ideal bir entegre; Hızlı çalışmalıdır. Güç harcaması minimum olmalıdır. Ekonomik olmalıdır. Isı değişmelerinden etkilenmemelidir. Đyi gürültü başlığı olmalıdır. Hata miktarı "O" olmalıdır. Günümüzdeki devre teknolojisi ve devrelerin gittikçe küçülmesi doğrultusunda devre elemanlarını biraraya toplayıp devre için çok önemli birçok lojik işlemi gerçekleyen ve birçok türünün maliyetinin de düşük olduğu tümleşik devreler,her geçen gün devre yapımında daha da vazgeçilmez elemanlar haline gelmektedir. KAYNAKÇA Arslan,T. ve Çölkesen.R., Lojik Devre Tasarımı Edizkan,R., Department of Electrical Electronics Engineering,Digital Systems Laboratory Eskişehir Osmangazi University Course PDF Rabaey,J.M. ve Chandrakasan,A. ve Nicolic,B. Digital Integrated Circuits, Second Edition,A Prentice-Hall publication Đnternet Kaynakları  -Logic Family  -The history of the integrated circuits  -Lojik Entegre devre çeşitleri  -Georgia State University  -Otomotiv Bilim ve Teknoloji Topluluğu - Gazi Üniversitesi   1465 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ Elektronik Yükselteçlerin (Amplifiers) Yapısı, Özellikleri ve Standartları Mesleki Terminoloji-1 Seminer Raporu Mehmet Sefa Dilek Đstanbul, 201166 ĐÇĐNDEKĐLER Sayfa 1. GĐRĐŞ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 1.1 Kapak... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 1.2 Ön Sayfalar... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 1.3 Seminer Raporu Metni... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 1.4 Son Sayfalar... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 2. SEMĐNER RAPORU YAZIM KURALLARI. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 2.1 Genel... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 2.2 Şekiller... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 2.3 Çizelgeler... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 2.4 Denklemler (Eşitlikler, Bağıntılar)... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. KAYNAKLAR... 9 EKLER Ek 1 Microsoft Office 97 Word belgesi için bu kılavuzda kullanılan sitil tanımlamaları ve kullanımları... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 1. Başlık 1... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Başlık 5... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Konu Başlığı... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Başlık 6 Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Ek 2 Tezin yazım kılavuzuna uygun olarak hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken diğer önemli bilgiler... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.67 1.KISACA YÜKSELTEÇ(AMPLĐFĐERS) Elektronik bir sistemin en önemli parçalarından biri yükselteçtir. Bu aygıt sinyalleri güçlendirmeye yarar. Örneğin mikrofonun ürettiği bir sinyal hoparlörü çalıştırabilecek kadar güçlü değildir; bu yüzden, sinyali güçlendirmek için bir yükselteç kullanılır. Đyi bir yükselteç sinyali hiçbir değişikliğe uğratmaz, yalnızca güçlendirir. Tiz sesler ne kadar güçlendiriliyorsa bas sesler de o kadar güçlendirilmeli, hafif bir sesin şiddeti ile yüksek bir sesin güçlendirilmesi aynı değerde olmalıdır. Kısacası iyi bir yükseltecin görevi dalganın büyütülmüş, ama niteliği hiç değişmemiş tıpatıp bir kopyasını çıkarmaktır. Başka bir deyişle dalganın genliği büyütülmeli, ama frekansı değiştirilmemelidir.elektronik sistemlerin çoğunda yükselteçlere gerek duyulur. 2.TRANSĐSTÖRÜN YÜKSELTEÇ OLARAK KULLANILMASI Transistörün en temel uygulama alanlarından biri de yükselteç (amplificator) devresi tasarımıdır. Temel bir yükselteç devresinin işlevi, girişine uygulanan işareti yükselterek(kuvvetlendirerek) çıkışına aktarmasıdır. Transistörlü temel bir yükselteç devresi şekil1.1 de verilmiştir. Devrede kullanılan DC kaynaklar transistörün aktif bölgede çalışmasını sağlamak içindir. Devre girişine uygulanan AC işaret (VIN)ise yükseltme işlemine tabi tutulacaktır. Transistörlü yükselteç devresinde; devrenin yükselteç olarak çalışabilmesi için DC besleme (polarma) gerilimlerine gereksinim vardır. Dolayısıyla transistörlü yükselteç devreleri genel olarak iki aşamada incelenilir. Bu aşamalar; 1. Transistörlü yükselteç devrelerinin DC analizi 2. Transistörlü yükselteç devrelerinin AC analizi68 Şekil 1.1: Transistörlü yükselteç devresi A. DC Analiz Đyi bir yükselteç tasarımı için transistörün özelliklerine uygun DC polarma akım ve gerilimleri seçilmelidir. Dolayısıyla yükselteç tasarımında yapılması gereken ilk adım transistörlü yükselteç devresinin DC analizidir. Analiz işleminde transistörün çalışma bölgesi belirlenir. Bu bölge için uygun akım ve gerilimler hesaplanır. Sonuçta; transistörlü yükselteç devresi AC çalışmaya hazır hale getirilir. B. AC Analiz Transistörlü yükselteç tasarımında ikinci basamak, tasarlanan veya tasarlanacak yükselteç devresinin AC analizidir. Yükselteç devresinin AC analizi yapılırken eş değer devrelerden yararlanılır. Şekil 1.2.a da transistörlü temel bir yükselteç devresi verilmiştir.aynı devrenin AC eş değer devresi ise şekil 1.2. b de görülmektedir. Transistörlü bir yükselteç devresinin AC eş değer devresi çizilirken, DC kaynaklar kısa devre yapılır. Yükselteç devresi doğal olarak girişinden uygulanan AC işareti yükselterek çıkışına aktaracaktır. Dolayısıyla bir kazanç söz konusudur.yükseltecin temel amacı da bu kazancı sağlamaktır. Bir yükselteç devresi; girişinden uygulanan işaretin genliğini, akımını veya gücünü yükseltebilir. Dolayısıyla bir akım,gerilim veya güç kazancı söz konusudur. Şekil 1.2 a) Transistörlü yükselteç devresi Şekil 1.2 b) Transistörlü yükselteç devresinin AC eş değeri69 3.KULLANMA YERLERĐNE GÖRE YÜKSELTEÇ TÜRLERĐ 1. Đşlemsel yükselteçler 2. Güç amplifikatörü 3.Ses-frekans yükselteçler 4.Yüksek frekans yükselteçleri 5.Orta frekans yükselteçleri 6.Video yükselteçleri 1- Đşlemsel yükselteçler (Operational Amplifier) Đşlemsel yükselteçler 1940 lı yıllardan beri bilinmektedir. Ancak, bu devrelerin yapımında direnç, kondansatör, transistör gibi pek çok devre elemanı gerektiğinden ve iç devrelerinin oldukça karmaşık olmasından dolayı çok gerekmedikçe kullanılmamışlardır lı yılların sonlarına doğru entegre teknolojisinin gelişimiyle birlikte yaygınlaşmaya başlamıştır. Bugün artık işlemsel yükselteç denildiğinde tümleşik devre halinde olanlar akla gelmektedir Đşlemsel yükselteç ingilizceden dilimize operational amplifier kelimelerinin karşılığı olarak geçmiştir ve kısaca op-amp olarak kullanılmaktadır.đşlemsel yükselteçler yüksek kazançlı, kazancı geri besleme ile ayarlanabilen, iki ayrı girişi olan yükselteçlerdir. Çok amaçlı kullanılan devreler olduğundan işlemsel (Operational) denilmiştir.đşlemsel yükselteç üç ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar, giriş devresini oluşturan diferansiyel (fark) devresi, gerilim yükselteci ve çıkış yükselteç devreleridir. Đşlemsel yükselteçlerin temel özellikleri arasında son derece yüksek gerilim kazancı,yüksek giriş direnci ve düşük çıkış direnci sayılabilir.đç devre yapısı tek bir yonga üzerine bir ile dört adet işlemsel yükselteç oluşturabilmek için, yüzlerce son derece küçük transistör ve devre elemanından oluşur. Bu devreler sadece BJT (bipolar junction transistor), JFET(jonction field effect transistor) ya da MOSFET (metal oxide semiconductor FET)kullanılarak yapılabilir. Günümüzde yüksek giriş dirençleri nedeniyle JFET işlemsel yükselteçler yaygın olarak kullanılmaktadır.şekil 1.3 te en çok kullanılan LM741 işlemsel yükseltecinin iç devre şeması görülmektedir. Genel olarak işlemsel yükselteç, çok yüksek (teorik olarak sonsuz) kazançlı bir DC yükselteçtir. Bu entegrelere dışarıdan bağlanan direnç ve kondansatör gibi bir kaç devre elemanı ile kazancı70 kontrol edilebilmektedir.đşlemsel yükselteçler ile uygun tasarım metotları ve devre elemanları kullanıldığında hemen hemen yapılamayacak devre yok gibidir. Şekil 3.1: LM741 işlemsel yükseltecinin iç devre şeması 2- Güç Yükselteçleri Bu tip yükselteçler, elektriği işaretleri( televizyon, hoparlör seviyeye kadar yükselten devrelerdir. gibi) kumanda edebilecek Güç yükselteçlerinin özellikleri; - Büyük akımlarda çalışırlar. - Isınmaları fazla olduğundan, gövdeleri metal kaplı ve büyüktür - Kollektör genellikle gövdeye bağlanır. - Çoğunlukla güç sarfiyatlarıyla orantılı olarak büyüyen soğutuculara monte edilir71 Mümkün olduğunca giriş sinyalinin değeri ne olursa olsun çıkışa sabit bir katsayı ile büyüterek aktarmasıdır.yani doğrusal (lineer) olması istenir. Fakat güç yükselteçleri doğrusal değildir (non-lineer). Kendi üzerlerinde güç harcamaları istenmez. Daha doğrusu yüksek verimle çalışmaları istenir. Girişteki sinyalin hiç bozulmadan çıkışına aktarılması istenir. Daha iyimser bir değimle en az bozulmayla aktarması istenir (Bozulma, burulma= Distortion) Burada 3 tip distorsiyondan söz edebiliriz. 1- Frekans distorsiyonu: Girişteki sinyalin frekansı ne olursa olsun çıkışa aktarılması istenir Fakat devrede olabilecek kondansatörler buna izin vermez Ne olursa olsun her yükseltecin mutlaka bir üst frekans sınırı vardır Direk kuplajlı yükselteçlerde frekans DC den (0Hz) den başlar. 2- Faz distorsiyonu: Devrenin yapılama şekli ve kondansatör, bobin gibi devre elemanlarından oluşur. Devrenin girişine uygulanan sinyalin başlama zamanı ve yönü çıkışta aynı anda görülmüyorsa faz distorsiyonu var demektir.faz bozulması ses devreleri, RF gibi yerlerde önemsenmez. Fakat TV gibi ekran taramalarının önem kazandığı yerlerde faz distorsiyonu hiç olmamalıdır. 3- Non-lineer distorsiyonu: Bu bozulma ikiye ayrılır a) Harmonik distorsiyonu: Transistörün doğrusal çalışmaması ve aşırı sinyal girişlerinde çıkışta sinyalin doyum ya da kesime uğraması ile olur. Ses yükselteçlerinde ve genlik modülasyonlu devrelerde hiç istenmez. Bazende sinyal bilerek harmonik distosiyonuna uğratılır. Bu devreler frekans çoklayıcı devrelerdir. b) Intermodülasyon distorsiyonu: Đki yada daha fazla sinyalin yükselteç içinde karışması ile olur Bu distorsiyon sonucunda yükselteç çıkışında bu sinyallerin toplamları, farkları ve kendileri görülür. Güç yükselteçlerini bayas özelliklerine göre sınıflara ayrılır. Bunlar A SINIFI, B SINIFI, AB, SINIFI ve C SINIFI yükselteçlerdir Bu sınıflandırmayı tamamen devre içindeki transistörün ya da transistörlerin bayaslanmasına göre yapılır.72 Şekil 3.2: güç amplifikatörü Şekil 3.3: basit bir güç amplifikatörü iç yapısı 3- Ses Frekans Yükselteçleri Frekansı 3 Hz (Hertz) ile 300 khz (Kilo Hertz) arasındaki ses sinyallerini yükseltirler. 4- Orta Frekans Yükselteçleri ( IF Intermedial Frekans) Frekansı 300 khz ile 3000 khz arasındaki sinyalleri yükseltirler. 5- Yüksek Frekans Yükselteçleri Frekansı 3 MHz ile 30 MHz arasındaki sinyalleri yükseltirler.73 6- Video (görüntü) yükselteçleri Bu tip yükselteçler televizyon ve video gibi görüntü veren cihazlarda, sadece belli bir frekans sınırı içerisinde elektriği işarete çevrilen görüntüyü yükselterek, istenen seviyeye getirirler. 4. ÇALIŞMALARINA GÖRE YÜKSELTEÇLER 1. A sınıfı çalışan yükselteçler: Bu sınıfta çalışan yükselteçler, girişe uygulanan elektriği işareti herhangi bir bozulmaya uğratmadan yükseltirler. Bu tip yükselteçlerde verim düşük olmakla birlikte % girişi aynen yükselttiklerinden tercih edilirler. Çünkü sesin herhangi bir bozulmaya uğramaması istenir. Girişte sinyal yokken besleme kaynağından enerji harcaması olur. 2. B sınıfı çalışan yükselteçler: B sınıfı yükselteçler girişe uygulanan işaretin sadece bir alternansını yükseltirler. Güç istenen yerlerde kullanılırlar. Verimleri % civarındadır. Buna karşılık sinyali bozduğundan, tek başına ses yükseltici olarak kullanılmazlar. Push-pull veya simetrik çıkışlı olarak iki adet B sınıfı yükselteç ardarda bağlanarak kullanılır. Girişte sinyal yokken besleme kaynağından çok az bir akım çekerler. 3. C sınıfı çalışan yükselteçler: Bu yükselteçler girişine uygulanan işaretin sadece bir kısmını yükseltirler. Verimleri oldukça yüksektir. (% 80-85). Fakat giriş sinyalini bozarlar. Özellikle, yüksek frekanslı vericilerde ve alıcıların orta frekans (I.F) yükselticisi olarak kullanılırlar. Girişte sinyal yok iken besleme kaynağından akım çekmezler.74 KAYNAKLAR 1. MESLEKĐ EĞĐTĐM VE ÖĞRETĐM SĐSTEMĐNĐN GÜÇLENDĐRĐLMESĐ PROJESĐ(MEGEB / TRANSĐSTÖR VE FET) tr.vikipedia.org 5. AMPLIFIERS FOR SIGNAL CONDITIONING (Walt Kester, James Bryant, Walt Jung)75 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ Elektronik Filtre (LPF, Low Pass Filters vs.) devrelerinin yapısı, özellikleri ve Standartları Mesleki Terminoloji-1 Seminer Raporu Ömür YILDIRIM Đstanbul, 201176 İÇİNDEKİLER Elektronik filtre nedir? Elektronik Filtre Çeşitleri Analog Filtreler Dijital Filtreler Analog ve Dijital Filtrelerin Farkları Sonuçlar Kaynakça77 ELEKTRONİK FİLTRE NEDİR? Elektronik filtre, farklı frekanslara sahip sinyallerden istenilenleri geçirip, istenmeyenleri bastıran bir devredir. Elektronik filtre devreleri hazırlanırken, endüktans ve kapasite elemanlarının farklı frekanslarda farklı davranmalarından faydalanılır. Kapasite elemanı yüksek frekanslarda kısa devre gibi, alçak frekanslarda ise açık devre gibi davranırken endüktans elemanı ise yüksek frekanslarda açık devre gibi, alçak frekanslarda kısa devre gibi davranır. Bu elemanları çeşitli kombinasyonlarda kullanarak, gelen bir işareti frekansına göre geçirebilir, durdurabilir; gelen işaret frekansı için bir alt limit, üst limit veya her ikisini birden koyabiliriz.kısaca gelen işareti filtreleyebiliriz, gerçekleştirdiğimiz devre de bir filtre olmuş olur. Filtreleme ne işe yarar?78 En basit cevabıyla bir sistemden almak istediğimiz işarete, farklı frekanstaki işaretler karışıyorsa ve sadece bir işareti istiyorsak, karışan farklı frekanstaki işaretleri süzmemiz gerekir. Tabi fiziki şartlarda %100 süzme imkansızdır, ancak olabildiğince yaklaşarak işareti elde edebiliriz. Çıkışta aldığımız işaret süzme işleminden sonra görmek istediğimiz işaretle aynı büyüklükte veya aynı fazda olmayabilir. Elektronik Filtre Devreleri 1- Pasif Filtreler Analog Filtreler 1.1.a - LPF(Low Pass Filters - Düşük Geçiren Filtreler) 1.1.b - HPF(High Pass Filters - Yüksek Geçiren Filtreler) 1.1.c - BPF(Band Pass Filters- Aralık Geçiren Filtreler) 1.1.d - BSF(Band Stop Filters - Aralık Durduran Filtreler) 1.2- Dijital Filtreler79 1.2.a- IRR(Infinite Impulse Response - Sonsuz Tepki Cevabı) 1.2.b- FIR(Finite Impulse Response - Sonlu Tepki Cevabı) 2 - Aktif Filtreler 1- Pasif Filtreler 1.1- Analog Filtreler 1.1.a - LPF(Low Pass Filters - Düşük Geçiren Filtreler) Low pass filtreler belli frekans değerinin altını geçiren filtrelerdir. RL ve RC olmak üzere 2 çeşittir. Şekil-1: RL devresi80 RL Low Pass filtrelerde frekans arttıkça XL= w.l den dolayı endüktansın empedansı artar,gerilim endüktans üzerinde toplanır ve Vo çıkışının frekans arttıkça azalması mantığı ile çalışır. Şekil 2 : RC devresi RC Low Pass filtrelerde ise frekans arttıkca XC=1/w.C den dolayı frekans azaldıkça empedans düşer ve Vo çıkışı artmaya başlaması mantığı ile çalışır. Genellikle ses teknolojisinde kullanılırlar.sinyaldeki detaylari yok ederler. Filtre eğer resme uygulanıyorsa resim (özellikle köşeler) flulaşır. Sese uygulanıyorsa ses boguklaşır, ne söylendiğini anlamayı zorlaştırır. Banyolarda81 kullanilan buğulu camlarda örnek olarak verilebilir. Arkasindaki görüntüyü sadece ana hatları ile geçirdiklerinden, ince detaylar ve hatlar ortadan kaybolurlar. 1.1.b - High Pass Filters High pass filtreler belli bir frekans değerinin üzerini geçiren filtrelerdir. RL ve RC olmak üzere 2 çeşittir. Şekil-3 : RL devresi RL High Pass filtrelerde frekans arttıkça endüktansın empedansı artar, böylece Vo gözlenmeye başlanır.82 Şekil-4 : RC devresi RC High Pass filtrelerde frekans arttıkça kapasitörün empedansı düşer ve akım artmaya başlar, böylece çıkış gerilimi(vo) artması mantığı ile çalışır. Genellikle ses frekans teknolojisinde kullanılır. Örnek olarak resim dosyalarına uygulandıgında objelerin kenarlarını ortaya çıkarır. 1.1.c - Band Pass Filters Band Pass filtreler seri bağlı kapasitör, indüktör ve dirençten oluşur. Bu tür filtreler belirli frekans aralıklarını geçirmek (Band- Pass) amacıyla kullanılır. 83 Örnek olarak kulaklarımız verilebilir.belirli frekanslar arasındaki sesler kulak tarafından algılanırken, o frekanslar dışındakidaki sesler algılanmaz. Şekil-5 : Band Pass Filtre Tepkisi Şekil-6 : Band Pass Filtre Devresi 1.1.d - Band Stop Filters Band Pass Filtreler istenen frekans limitleri arasında gelen sinyalleri istenen84 mertebelerde bastıran, sınırlar dışındaki frekansları aynen ileten filtredir. Şekil-7 : Band Stop Filtre Tepkisi Şekil-8 : Band Stop Filtre Devresi85 1.2- Dijital Filtreler 1.2.a- IRR(Infinite Impulse Response - Sonsuz Tepki Cevabı) Infinite Impulse filtreler bir tür sinyal işleme filtreleridir. Geri bildirimlidirler. Yalnızca giriş işaretini değil, ayrıca geçmiş çıkış işaretlerinide kullanır ve yeni çıkış işaretini elde ederler. En yakın çıkış işaretlerinden kaç tanesinin kullanıldığı ise bu filtrelerin derecesini belirler. IIR filrelerinin dürtü yanıtı teorik olarak sonsuza kadar devam eder; çünkü özyineli terimler (çıkışın önceki değerleri) süzgeç girişindeki değerlerden elde edilir ve süreç aynı şekilde devam eder. IIR terimi pratikte doğru değildir, çünkü IIR filtrelerinin hemen hemen tümünün dürtü yanıtları sonlu sürede sıfır olur.86 Şekil-9 : IRR Filtre87 1.2.b- Finite Impulse Response(FIR) FIR(Finite Impulse Response) filtreler bir tür sinyal işleme filtreleridir. FIR filtreler geri beslemesi olmayan filtrelerin genel adıdır. Filtre çıkışı tamamen giriş sinyaline bağlıdır. Çıkışı kendi girişini beslemez. FIR verilen bir impulse(tepki) sinyaline sonlu bir cevap verir. FIR filtreler her zaman kararlıdırlar. FIR filtre tasarımı için Fourier Serisi, Frekans Örnekleme ve Pencere Fonksiyonu Kullanımı gibi birçok yöntem kullanılabilir. FIR filtrenin Avantajları : IIR süzgeçler FIR süzgeçler gibi doğrusal fazlı tasarlanamazlar. IIR süzgeçlerin sıfırı (zero) olduğu kadar kutbu (pole) da mevcuttur. IIR filtrelerin gerçekleştirilmesinde doğal olarak kuvantalama ve yuvarlatma hataları ortaya çıkar. Ancak, FIR filtrelerin gerçekleştirilmesinde bu hatalar önemsizdir. 88 Şekil-10 : FIR Filtre Şekil-11 : EKG (Elektrokardiyogram)nin FIR filtresinden geçmesi89 2- Aktif Filtreler RC kullanılarak yapılmış Low Pass ve High Pass Filtre devrelerinde Op-Amp kullanılmasıyla aktif Low Pass ve High Pass Filtreler üretilir. Bu filtrelerin pasif filtreler yerine kullanılmasının sebebi ; -Daha düşük maliyetlidirler.aktif filtreler, düşük frekanslı pasif filtreler için gerekli olan büyük indiktör ve kapasitörlere duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır. -Op-Ampın yüksek giriş empedansının,sinyal kaynağı ve yük arasında yüksek derecede bir izolasyon sağlaması. Şekil-12 : Aktif Bir Low Pass Filtresi90 Şekil-13 : Aktif Bir High Pass Filtresi A) İdeal filtre B) Pratik filter Şekil-14 Low Pass Filtre Karakteristikleri91 A) İdeal filtre B) Pratik filtre Şekil-15 High Pass Filtre Karakteristikleri Analog ve Dijital Filtre Farkları Analog filtrelere fiziksel bir sistemden elde edilen analog elektriksel gerilim veya akım işareti uygulanır; dijital bir filtreye uygulanacak olan sinyal ise ayrık olmalıdır. Filtreleme fonksiyonları dijital filtredeki işlemcinin belleğindeki bir program kullanılarak değiştirilebilir. Analog bir filtreyi değiştirebilmek için ise, devrenin yeniden tasarlanması ve donanımın değiştirilmesi gerekir.92 Özellikle aktif bileşen içeren analog filtre devrelerinin karakteristikleri zamandan ve sıcaklık değişimlerinden etkilenirken, dijital filtreler bu tip sorunlardan etkilenmeden kararlı bir şekilde çalışabilirler. Dijital filtreler analog sayıcı kısımları bulunmasına rağmen alçak frekanslı sinyallerle doğru olarak çalışabilirler. Sayısal işaret işleme hızı arttıkça, dijital filtreler RF (radyo frekans) yüksek frekanslı sinyallere de uygulanabilirler. Sinyalleri farklı yöntemlerle işlemek için dijital filtreler analog filtrelere göre çok daha kullanışlıdır. Örnek olarak bazı sayısal filtre tipleri sinyal karakteristiklerine göre filtreyi uyarlayabilirler. Sonuçlar Bu seminer kapsamında; elektronik filter devrelerinin yapıları, çeşitleri, sınıflandırılmaları, nerelerde kullanıldıkları, ne için kullanıldıkları araştırılmış ve kısaca özetlenmiştir.93 KAYNAKLAR Practical Analog and Digital Filter Design,ArtechHouse, Inc.,Les Thede 2004 İNTERNET KAYNAKLARI http://en.wikipedia.org http://www.320volt.com94 T.C. YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK FAKÜLTESĐ ELEKTRONĐK VE HABERLEŞME MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ Zamanlayıcı(Timer) Devreleri Mesleki Terminoloji-1 Seminer Raporu Mehmet SOYDAŞ Đstanbul, 201195 ĐÇĐNDEKĐLER Sayfa 1.1 GĐRĐŞ Tarihçe Zamanlayıcı devreleri nedir? Zamanlayıcı devrelerinin kullanım alanlaları. 2 2 Zaman röleleri TON (Gecikmeli Açan) Düz Zaman Rölesi TONR (Kalıcı Gecikmeli Açan) Zaman Rölesi TOF (Gecikmeli Kapatıcı) Zaman Rölesi..5 3 LM555 timer entegresi Özellikler ve Pin Bağlantıları 6 4 Sonuçlar.8 5 Kaynakça...8 196 1.1 Giriş Tarihçe 1948 yılında John Bardeen, Walter Houser Brattain ve William Bradford Shockley adlı ABD'li bilim adamları "transistörü" buldular. Transistör, lambaların yaptığı hemen her işi yapabiliyordu ve daha az akım tüketiyordu, daha ucuz ve küçüktü. Transistörün bulunması elektronik aygıtların evlerde ve sanayide kullanılmasını yaygınlaştırdı. 1958'de ilk tümleşik devre "entegre" geliştirildi. Küçük bir silisyum parçası üzerinde bütün gerekli elektronik bileşenleri ve devre bağlantılarını içeren tümleşik devreler giderek daha da küçülmeye başladı. Tümleşik devrelere yonga, çip ya da mikroçip de denilmektedir. Bugün elektronik devrelerin hemen hemen hepsi tümleşik devreler halinde yapılıyor. Bu alandaki gelişmeler mikroelektronik dalını ortaya çıkarmıştır li yıllardan itibaren de zamanlayıcı devreleri geliştirilmiş. LM555 entegreleri başta olmak üzere zamanlayıcıların birçoğu bu yıllardan sonra yaygınlaşmıştır yılı verilerine göre LM555 entegrelerinin ucuz maliyet ve kullanış kolaylığı avantajlarıyla dünya çapındaki üretimi yılda yaklaşık 1 milyar adettir Zamanlayıcı devreleri nedir? Zamanlayıcılar(timer) kullanım amacımıza göre devreye belirli aralıklarda sinyal üreten(çıkış sağlayan) elemanlar olduğundan yani genellikle belirli bir süre zarfında devrenin enerjisini açmak veya kapatmak için kullanıldığından bahsedilmiştir Zamanlayıcı devrelerinin kullanım alanları Zamanlayıcı devrelerin kullanım alanları çok geniştir. Sokak lambalarında, trafik lambalarında, merdiven otomatiklerinde kısacası belirli süre çalışıp sonra durması gereken tüm elektrik/elektronik alanlarda kullan Merdiven otomatiğini ele alırsak anahtarı kapayınca ışığın belli bir süre yanıp sonra sönmesi olayını zamanlayıcı devreler gerçekleştirir. 2 97 2. Zaman Röleleri Bu aşamada zaman rölesi diye tabir ettiğimiz, belli süre zarfında devreyi kapatıp açan devre elemanlarının çalışma şekilleri ve yapısından bahsedilmiştir ve en genel olan 3 çeşit zamanlayıcı rölelerinin çalışma şekli anlatılmıştır. Buna göre; Zamanlayıcıların çalışma şekli, mekanik veya elektronik zaman rölelerine benzer. Zamanlama işlemleri üç türde gerçekleşir: 1. TON (On-delay Timer) : Gecikmeli açan zamanlayıcı, 2. TONR (Retentive On-delay Timer) : Kalıcı gecikmeli açan zamanlayıcı, 3. TOF (Off-delay Timer) : Gecikmeli kapatan zamanlayıcı. Şekil 2.1 TX1, TX2, TX3 T1, T2, vb. adresleri t1, t2, t3 t1, t2, t3 zaman süreleri PT Zaman gecikmesini sağlayan sureleri (t1, t2, t3 lerin giriş yerleri) x1, x2, x ms aralıklarla sayma (zamanlayıcı tipine göre değişir) IN 1 ise sayma işlemi başlar. Resim 2.1 Bir zamanlayıcı kaydedicisi adres aynı olan 16 bitlik veri (içerik) ve 1 bitlik durum bitinden oluşur. Zamanlayıcı komutu yürütüldüğünde, zamanlayıcı içeriği belirli zaman aralıkları (1 ms, 10 ms veya 100 ms) ile artar. Zamanlayıcı içeriği PT karşılaştırma değerine eşit veya büyük olduğunda, zamanlayıcı durum işaret biti değişir. Karşılaştırma işlemi (zamanlayıcının güncelleştirilmesi); 1 ms artımlı zamanlayıcılarda PLC tarama çeviriminden bağımsız olarak her 1 ms de, 10 ms artımlı zamanlayıcılarda tarama çeviriminin başında, 398 100 ms artımlı zamanlayıcılarda komut yürütüldüğünde gerçekleşir. TON, TOF ve TONR türü zamanlayıcı adresleri ve artım değerleri tablo şeklinde gösterilmiştir. Karşılaştırma değeri (PT) sözcük, (16 bit) boyutunda 1 ile tamsayı değerleri arasında değişir, PT değeri tamsayı sabit ya da 16 bitlik bir veri adresi (VW, T, C, IW, QW ) ile tanımlanabilir. TON, TOF Zamanlayıcılar TONR Zamanlayıcılar Zamanlayıcı Adresleri Artımı Zamanlayıcı Adresleri Artımı T32 ve T96 1 ms T0 ve T64 1 ms T33 T36, T97 T ms T1 T4, T65 T68 10 ms T37 T63, T101 T ms T5 T31, T69 T ms Tablo 2.1 (TON, TOF, TONR türü zamanlayıcı adresleri ve artım değerleri) Adres Tipi Adresler Veri Tipi TX1, TX2, TX3 Sabit Word PT VW, IW, QW, MW, SMW, SW, LW, AIW, T, C, AC, Sabit, *VD, *AC, *LD Int IN Lojik sureklilik Bool Tablo 2.2. (Zamanlayıcılara ait TX1 TX3, PT ve IN adresleri) 2.1 TON (Gecikmeli Açan) Düz Zaman Rölesi Girişine enerji geldikten belirlenen sure sonunda çıkışını aktif eden, girişindeki (IN) enerji kesildiğinde hemen kontaklarını konum değiştiren zaman röleleridir. Zamanlayıcının içeriği ( o andaki değeri), PT değerine eşit veya büyükse zamanlayıcı biti 1 olur ve kontakları konum değiştirir. Reset komutu ile zamanlayıcının içeriği sıfırlanabilir. 4 99 Grafik 2.1(TON Zaman rölesinin çalışma anındaki Giriş, Sayaç ve Çıkış Grafiği) 2.2 TONR (Kalıcı Gecikmeli Açan) Zaman Rölesi TON zaman rölesinden pek farkı yoktur. Zaman rölesinin sayma işlemi sırasında çekmede gecikmeli zaman rölesinin IN girişinin 0 yapılması durumunda zaman rölesi sıfırlanır ve eğer çıkışı da 1 ise çıkışı da sıfırlanır. IN girişine 1 geldiğinde zaman rölesi sayma işlemine başlar. IN girişindeki sinyal kesildiğinde zaman değerini saklar ve IN girişi yeniden 1 yapılırsa zaman sakladığı yerden sayma işlemine devam eder. Geri kalan işlem TON ile aynıdır. Tek farkı, bu rölede zamanın saklanma durumu olmasıdır. Grafik 2.2 (TONR Zaman rölesinin çalışma anındaki Giriş, Sayaç ve Çıkış Grafiği) 2.3 TOF (Gecikmeli Kapatıcı) Zaman Rölesi TOF zaman röleleri TON zaman röleleri ile aynı adreslere sahiptir. TOF zaman röleleri, IN girişine 1 geldiğinde çıkışını aynı anda 1 yapar (yani kontakları konum değiştirir). Ancak verilen sayma değeri, IN girişi 0 olduktan sonra başlar. IN girişi 0 yapıldığı anda girilen sure değeri sonunda kontak konumları eski ( ilk) konumlarına döner. Bu süreçte girilen zaman değeri bitmeden IN girişi 1 yapılacak olursa zaman değeri sıfırlanır ve ikinci komut 0 yapıldığından itibaren zaman yeniden başlar. 5 100 Grafik 2.3 (TOF Zaman rölesinin çalışma anındaki Giriş, Sayaç ve Çıkış Grafiği) 3. LM555 timer entegresi Şekil 3.1 Şekil 3.2 (LM555 Devre Şeması) 6 Daha göster
1. Hafta DONANIM KURULUMU Öğr. Gör. Murat YAZICI www.muratyazici.com Artvin Çoruh Üniversitesi, Artvin Meslek Yüksekokulu Bilgisayar Teknolojisi Programı Dersin İçeriği BELLEKLER Belleğin Görevi Bellek Detaylı OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ
OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ TOPLAR OP-AMP ÖRNEĞİ GERİLİM İZLEYİCİ Eşdeğer devresinden görüldüğü gibi Vo = Vi 'dir. Emiter izleyici devreye çok benzer. Bu devrenin giriş empedansı yüksek, çıkış empedansı Detaylı Belleğin Görevi. RAM ve sabit diske erişim zamanları karşılaştırması
BELLEKLER BELLEKLER Genel olarak bellekler, elektronik bilgi depolama üniteleridir. Bilgisayarlarda kullanılan bellekler, işlemcinin istediği bilgi ve komutları maksimum hızda işlemciye ulaştıran ve üzerindeki Detaylı ENTEGRELER (Integrated Circuits, IC) Entegre nedir, nerelerde kullanılır?...
ENTEGRELER (Integrated Circuits, IC) Entegre nedir, nerelerde kullanılır?... İçerik Düzeni Entegre Tanımı Entegre Seviyeleri Lojik Aileler Datasheet Okuma ENTEGRE TANIMI Entegreler(IC) chip adı da verilen, Detaylı Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi Teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 4 - BELLEKLER
Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi Teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 4 - BELLEKLER Genel olarak bellekler, elektronik bilgi depolama üniteleridir. İşlemciler Detaylı Elektrik akımı ve etkileri Elektrik alanı ve etkileri Manyetik alan ve etkileri
Elektrik akımı ve etkileri Elektrik alanı ve etkileri Manyetik alan ve etkileri 1 Elektrotekniğin Pozitif Tarafları Elektrik enerjisi olmadan modern endüstri düşünülemez! Hidrolik ve pnömatik mekanizmaların Detaylı Bellekler. Bellek Nedir? Hafıza Aygıtları. Belleğin Görevi 12.11.2013
Bellek Nedir? Bellekler İşlemcinin istediği bilgileri en hızlı şekilde işlemciye ulaştıran ve bilgileri geçici olarak saklayan depolama birimidir. Bilgisayarın açılışından kapanışına kadar sağlıklı bir Detaylı BELLEK BİRİMLERİ BELLEK BİRİMLERİ
BELLEK BİRİMLERİ BELLEKLER BELLEK BİRİMLERİ Bellek Nedir İşlemcinin istediği bilgileri en hızlı şekilde işlemciye ulaştıran ve bilgileri geçici olarak saklayan depolama birimidir Belleğin Görevi İşlemcinin Detaylı ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ
Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü M6/6318 Bölümün tanıtılması Elektrik Elektronik Mühendisliğinin tanıtılması Mühendislik Etiği Birim Sistemleri Doğru ve Detaylı Görüntü Bağdaştırıcıları
Görüntü Bağdaştırıcıları Görüntü Bağdaştırıcıları (Ekran Kartları) Ekrandaki Görüntü Nasıl Oluşur? Monitörünüze yeteri kadar yakından bakarsanız görüntünün çok küçük noktalardan oluştuğunu görürsünüz. Detaylı 8. FET İN İNCELENMESİ
8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise Detaylı BELLEKLER. Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Elektrik ve Elektronik Teknolojisi
Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Elektrik ve Elektronik Teknolojisi BELLEKLER Genel olarak bellekler, elektronik bilgi depolama üniteleridir. İşlemciler her türlü bilgiyi Detaylı Donanımlar Hafta 1 Donanım
Donanımlar Hafta 1 Donanım Donanım Birimleri Ana Donanım Birimleri (Anakart, CPU, RAM, Ekran Kartı, Sabit Disk gibi aygıtlar, ) Ek Donanım Birimleri (Yazıcı, Tarayıcı, CD-ROM, Ses Kartı, vb ) Anakart (motherboard, Detaylı SAYISAL UYGULAMALARI DEVRE. Prof. Dr. Hüseyin EKİZ Doç. Dr. Özdemir ÇETİN Arş. Gör. Ziya EKŞİ
Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk, Detaylı 7. BELLEK BİRİMİ. Şekil 7-1 Bellek Birimlerinin Bilgisayar Sistemindeki Yeri
7. BELLEK BİRİMİ Şekil 7-1 Bellek Birimlerinin Bilgisayar Sistemindeki Yeri 7.1. Bellekler İçin Kullanılan Terimler Bellek birimlerinin çalışmasının anlaşılması ve iyi bir şekilde kullanılması için bu Detaylı Ekran, görüntü sergilemek için kullanılan elektronik araçların genel adıdır.
Ekran Ekran, görüntü sergilemek için kullanılan elektronik araçların genel adıdır. Ekrandaki tüm görüntüler noktalardan olusur. Ekrandaki en küçük noktaya pixel adı verilir. Pixel sayısı ne kadar fazlaysa Detaylı 1. PS/2 klavye fare 2. Optik S/PDIF çıkışı 3. HDMI Giriş 4. USB 3.0 Port 5. USB 2.0 Port 6. 6 kanal ses giriş/çıkış 7. VGA giriş 8.
İşlemci: İşlemci,kullanıcıdan bilgi almak, komutları işlemek ve sonuçları kullanıcıya sunmak gibi pek çok karmaşık işlemi yerine getirir. Ayrıca donanımların çalışmasını kontrol eder. İşlemci tüm sistemin Detaylı MİKROİŞLEMCİLER HAFIZA BİRİMLERİ. Doç.Dr. Mehmet Recep BOZKURT ADAPAZARI MESLEK YÜKSEKOKULU
MİKROİŞLEMCİLER HAFIZA BİRİMLERİ Doç.Dr. Mehmet Recep BOZKURT ADAPAZARI MESLEK YÜKSEKOKULU Öğrenme Hedefleri Bu konuyu çalıştıktan sonra: Mikroişlemcili sistemlerde kullanılan bellek türlerini bilecek, Detaylı 6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI
6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma Detaylı Bellekler. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar
Bellekler 1 Bellekler Ortak giriş/çıkışlara, yazma ve okuma kontrol sinyallerine sahip eşit uzunluktaki saklayıcıların bir tümdevre içerisinde sıralanmasıyla hafıza (bellek) yapısı elde edilir. Çeşitli Detaylı Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Bilgisayar Temel Birimleri. MİB Yapısı. Kütükler. Kütükler
Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ Yrd. oç. r. Şule ündüz Öğüdücü Bilgisayar verilen verileri, belirlenen bir programa göre işleyen, istenildiğinde saklayabilen, gerektiği zaman geriye verebilen Detaylı CMOS NEDİR? TTL NEDİR? CMOS İLE TTL ARASINDAKİ FARKLAR NELERDİR?
CMOS NEDİR? TTL NEDİR? CMOS İLE TTL ARASINDAKİ FARKLAR NELERDİR? CMOS ile TTL adlı yapılar, entegre olarak adlandırılan devre grubuna girerler.bu sebeple önce entegre kavramını açıklayım.bu sayede CMOS Detaylı (Random-Access Memory)
BELLEK (Memory) Ardışıl devreler bellek elemanının varlığı üzerine kuruludur Bir flip-flop sadece bir bitlik bir bilgi tutabilir Bir saklayıcı (register) bir sözcük (word) tutabilir (genellikle 32-64 bit) Detaylı ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ
ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış Detaylı ..:: LOJİK KAPI ENTEGRELERİ ::..
..:: LOJİK KAPI ENTEGRELERİ ::.. ENTEGRE TÜRLERİ a.lineer Entegreler Sürekli sinyallerle çalışan bu lojik kapı entegreleri, yükselteç, opamp gibi elektronik fonksiyonların gerçekleştirilmesinde kullanılır. Detaylı http://alikoker.name.tr BELLEKLER
BELLEKLER Ön-Bellekler Ön-bellekler, işlemci tarafından bellek işlemlerinin hızlandırması için tasarlanmış özel yüksek hızlı belleklerdir. İşlemci, ön-bellekte bulunan komut ve verilere, anabellekte bulunan Detaylı Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler;
1.. Bölüm: Diyotlar Doç.. Dr. Ersan KABALCI 1 Yarı iletken Maddeler Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler; Silisyum (Si) Germanyum (Ge) dur. 2 Katkı Oluşturma Silisyum ve Germanyumun Detaylı Ham Veri. İşlenmiş Veri Kullanıcı. Kullanıcı. Giriş İşleme Çıkış. Yazılı Çizili Saklama. Doç.Dr. Yaşar SARI-ESOGÜ-Turizm Fakültesi
Kullanıcı Ham Veri İşlenmiş Veri Kullanıcı Giriş İşleme Çıkış Yazılı Çizili Saklama Server PC Laptop PDA (Personal Digital Assitance) Netbook Tablet PC BİLGİSAYAR DONANIM YAZILIM Scanner (Tarayıcı) Detaylı VE DEVRELER LOJİK KAPILAR
ÖLÜM 3 VE DEVELEI LOJIK KPIL VE DEVELE LOJİK KPIL Sayısal devrelerin tasarımında kullanılan temel devre elemanlarına Lojik kapılar adı verilir. ir lojik kapı bir çıkış, bir veya birden fazla giriş hattına Detaylı DONANIM. 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri
DONANIM 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri DONANIM SİSTEM BİRİMİ ÇEVREBİRİMLERİ Ana Kart (Mainboard) Monitör İşlemci Detaylı 1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi.
1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi. 1.2.Teorik bilgiler: Yarıiletken elemanlar elektronik devrelerde Detaylı ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)
ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transistörü tanımlayınız. Beyz ucundan geçen akıma göre, emiter-kollektör arasındaki direnci azaltıp çoğaltabilen elektronik devre elemanına transistör Detaylı Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-5 AKTİF DEVRE ELEMANLARI Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU
Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-5 AKTİF DEVRE ELEMANLARI Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU DİYOTLAR Diyot tek yöne elektrik akımını ileten bir devre elemanıdır. Diyotun Detaylı Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği
Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği BMM212 Elektronik-1 Laboratuvarı Deney Föyü Deney#8 Alan Etkili Transistör (FET) Karakteristikleri Doç. Dr. Mutlu AVCI Arş. Gör. Mustafa İSTANBULLU ADANA, Detaylı BÖLÜM X OSİLATÖRLER. e b Yükselteç. Be o Geri Besleme. Şekil 10.1 Yükselteçlerde geri besleme
BÖLÜM X OSİLATÖRLER 0. OSİLATÖRE GİRİŞ Kendi kendine sinyal üreten devrelere osilatör denir. Böyle devrelere dışarıdan herhangi bir sinyal uygulanmaz. Çıkışlarında sinüsoidal, kare, dikdörtgen ve testere Detaylı 6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.
6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar Detaylı Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I
MOSFET MOSFET 'lerin Yapısı JFET 'ler klasik transistörlere göre büyük bir gelişme olmasına rağmen bazı limitleri vardır. JFET 'lerin giriş empedansları klasik transistörlerden daha fazla olduğu için, Detaylı 5. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI. KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
5. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 Konu Başlıkları Bellekler İç Bellekler ROM Bellek RAM Bellek Dış Bellekler Sabit Disk Sürücüleri Detaylı ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)
ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Diyotu tanımlayınız. Diyot bir yönde akım geçiren, diğer yönde akım geçirmeyen elektronik devre elemanıdır. Diyotlarda anot ve katodu tanımlayınız. Diyot Detaylı Bilgisayar en yavaş parçası kadar hızlıdır!
Donanım Bilgisayar en yavaş parçası kadar hızlıdır! Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU) Bilgisayar içerisinde meydana gelen her türlü aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan Detaylı BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş
C ile 8051 Mikrodenetleyici Uygulamaları BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş Amaçlar 8051 mikrodenetleyicisinin tarihi gelişimini açıklamak 8051 mikrodenetleyicisinin mimari yapısını kavramak 8051 Detaylı Deney 2: FET in DC ve AC Analizi
Deneyin Amacı: Deney 2: FET in DC ve AC Analizi FET in iç yapısının öğrenilmesi ve uygulamalarla çalışma yapısının anlaşılması. A.ÖNBİLGİ FET (Field Effect Transistr) (Alan Etkili Transistör) FET yarıiletken Detaylı Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları
40 Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 1 Test 1 in Çözümleri 1. USG ve MR cihazları ile ilgili verilen bilgiler doğrudur. BT cihazı c-ışınları ile değil X-ışınları ile çalışır. Bu nedenle I ve II. Detaylı SICAKLIK ALGILAYICILAR
SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç Detaylı BLG2109 BİLGİSAYAR DONANIMI DERS 4. Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK
BLG2109 BİLGİSAYAR DONANIMI DERS 4 Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK Bellekler Sadece bilgisayarda değil telefon, radyo, TV vs. birçok cihazda kullanılır. Bütün bu cihazlar farklı türde bellekleri farklı amaçlar Detaylı Şekil Sönümün Tesiri
LC Osilatörler RC osilatörlerle elde edilemeyen yüksek frekanslı osilasyonlar LC osilatörlerle elde edilir. LC osilatörlerle MHz seviyesinde yüksek frekanslı sinüsoidal sinyaller elde edilir. Paralel bobin Detaylı Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN
Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Mikroişlemci Nedir? Bir bilgisayarın en önemli parçası Mikroişlemcisidir. Hiçbir bilgisayar mikroişlemci olmadan çalışamaz. Bu nedenle Mikroişlemci Detaylı Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison
Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör Detaylı PORTLAR Bilgisayar: VERİ:
PORTLAR 1.FARE 2. YAZICI ÇİZİCİ TARAYICI 3.AĞ-İNTERNET 4.SES GİRİŞİ 5.SES ÇIKIŞI(KULAKLIK) 6.MİKROFON 7.USB-FLASH 8.USB-FLASH 9.MONİTÖR 10.PROJEKSİYON 11.KLAVYE BİLGİSAYAR NEDİR? Bilgisayar: Kullanıcıdan Detaylı Bölüm 4. Sistem Bileşenleri. Bilgisayarı. Discovering. Keşfediyorum 2010. Computers 2010. Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak
MİKROİŞLEMCİ MİMARİLERİ Mikroişlemcilerin yapısı tipik olarak 2 alt sınıfta incelenebilir: Mikroişlemci mimarisi (Komut seti mimarisi), Mikroişlemci organizasyonu (İşlemci mikromimarisi). CISC 1980 lerden Detaylı TEKRAR DERSİ (Ders 1,2,3,4,5)
Ünite-2 Bilgisayar Organizasyonu Bilgisayar Nedir? Belirli bir sonuç üretmek amacıyla; mantıksal kıyaslamalardan sonuç çıkarabilen, büyük miktarlarda bilgiyi depolayabilen ve gerektiğinde bu bilgileri Detaylı ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR
ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü Detaylı Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuarı I DENEY-2 TEMEL YARI ĐLETKEN ELEMANLARIN TANIMLANMASI (BJT, FET, MOSFET)
2.1. eneyin amacı: Temel yarıiletken elemanlardan BJT ve FET in tanımlanması, test edilmesi ve temel karakteristiklerinin incelenmesi. 2.2. Teorik bilgiler: 2.2.1. BJT nin özelliklerinin tanımlanması: Detaylı Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.
Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma Detaylı Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması
Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve Detaylı Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1
Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Yarı İletkenler Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 2 Elektrik iletkenliği bakımından, iletken ile yalıtkan arasında kalan Detaylı GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM
ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM Detaylı Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113
Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 1 1 Terim Terimler, Birimleri ve Sembolleri Formülsel Sembolü Birimi Birim Sembolü Zaman t Saniye s Alan A Metrekare m 2 Uzunluk l Metre m Kuvvet F Newton N Detaylı SORULAR (1-36) SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir?
SORULAR (-36) SORU - Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? A) Ses kartı B) Klavye C) Yazıcı D) Ekran SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? A) Paralel Detaylı ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR
ANALOG LKTONİK Y.Doç.Dr.A.Faruk AKAN ANALOG LKTONİK İPOLA TANSİSTÖ 35 Yapısı ve Sembolü...35 Transistörün Çalışması...35 Aktif ölge...36 Doyum ölgesi...37 Kesim ölgesi...37 Ters Çalışma ölgesi...37 Ortak Detaylı T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I
T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I DENEY 7: MOSFET Lİ KUVVETLENDİRİCİLER Ortak Kaynaklı MOSFET li kuvvetlendirici Detaylı Temel Bilgisayar Bilgisi
Temel Bilgisayar Bilgisi BİL131 - Bilişim Teknolojileri ve Programlama Hakan Ezgi Kızılöz Bilgisayarların Temel Özellikleri Bilgisayarlar verileri alıp saklayabilen, mantıksal ya da aritmetik olarak işleyen Detaylı Şekil 1. n kanallı bir FET in Geçiş ve Çıkış Özeğrileri
DENEY NO : 3 DENEYİN ADI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin Karakteristikleri DENEYİN AMACI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin karakteristiklerini çıkarmak, ilgili parametrelerini Detaylı Elektronik-I Laboratuvarı 1. Deney Raporu. Figure 1: Diyot
ElektronikI Laboratuvarı 1. Deney Raporu AdıSoyadı: İmza: Grup No: 1 Diyot Diyot,Silisyum ve Germanyum gibi yarıiletken malzemelerden yapılmış olan aktif devre elemanıdır. İki adet bağlantı ucu vardır. Detaylı ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini
ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon Detaylı BİLGİSAYAR KULLANMA KURSU
1 2 KURS MODÜLLERİ 1. BİLGİSAYAR KULLANIMI 3 1. Bilişim (Bilgi ve İletişim) Kavramı Bilişim, bilgi ve iletişim kelimelerinin bir arada kullanılmasıyla meydana gelmiştir. Bilişim, bilginin teknolojik araçlar Detaylı 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ
6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır. Detaylı Şekil 1: Zener diyot sembol ve görünüşleri. Zener akımı. Gerilim Regülasyonu. bölgesi. Şekil 2: Zener diyotun akım-gerilim karakteristiği
ZENER DİYOT VE AKIM-GERİLİM KARAKTERİSTİĞİ Küçük sinyal diyotları, delinme gerilimine yakın değerlerde hasar görebileceğinden, bu değerlerde kullanılamazlar. Buna karşılık, Zener diyotlar delinme gerilimi Detaylı ASCII KODLARI. Bilgisayarda Metin (Text) Türü Bilgilerin Saklanması:
ASCII KODLARI Bilgisayarda Metin (Text) Türü Bilgilerin Saklanması: B ir metin bilgisini bilgisayar hafızasında temsil edebilmek için, bilgisayar sistemi, her harf yada sembol için bir sayısal değer atar. Detaylı Dosya Saklama Ortamları (Devam) Kütük Organizasyonu 1
Dosya Saklama Ortamları (Devam) Kütük Organizasyonu 1 Disk Erişimi Diks Erişiminde 3 öğe vardır: i) Arama Süresi (Seek Time) ii) iii) Gecikme Süresi(Rotational Delay) Transfer Süresi (Transfer Time) Kütük Detaylı Bilgisayar (Computer) Bilgisayarın fiziksel ve elektronik yapısını oluşturan ana birimlerin ve çevre birimlerin tümüne "donanım" denir.
Bilgisayar (Computer) Bilgisayarın fiziksel ve elektronik yapısını oluşturan ana birimlerin ve çevre birimlerin tümüne "donanım" denir. Bilgisayar ve Donanım Ana Donanım Birimleri Anakart (Motherboard, Detaylı YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje
YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje Proje Raporu Hakan Altuntaş 11066137 16.01.2013 İstanbul Detaylı BJT (Bipolar Junction Transistor) :
BJT (Bipolar Junction Transistor) : BJT içinde hem çoğunluk taşıyıcılar hem de azınlık taşıyıcıları görev yaptığı için Bipolar "çift kutuplu" denmektedir. Transistör ilk icat edildiğinde yarı iletken maddeler Detaylı 6. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI. KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
6. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 Konu Başlıkları Çıkış Birimleri Monitörler CRT Monitörler LCD Monitörler Gaz Plazma Monitörler Ekran Detaylı Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU)
Donanım Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU) Bilgisayar içerisinde meydana gelen her türlü aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan elektronik bir aygıttır. Başlıca üç bölümden Detaylı İstanbul Teknik Üniversitesi IEEE Öğrenci Kolu
Direnç Dirençler elektronik devrelerin vazgeçilmez elemanlarıdır. Yaptıkları iş ise devre içinde kullanılan diğer aktif elemanlara uygun gerilimi temin etmektir. Elektronik devreler sabit bir gerilim ile Detaylı TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT)
TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT) BJT (Bipolar Junction Transistor ) çift birleşim yüzeyli transistördür. İki N maddesi, bir P maddesi ya da iki P maddesi, bir N maddesi birleşiminden Detaylı BESLEME KARTI RF ALICI KARTI
BESLEME KARTI Araç üzerinde bulunan ve tüm kartları besleyen ünitedir.doğrudan Lipo batarya ile beslendikten sonra motor kartına 11.1 V diğer kartlara 5 V dağıtır. Özellikleri; Ters gerilim korumalı Isınmaya Detaylı RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ
RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama Detaylı IŞIK YAYAN DİYOTLAR LED IŞIK KAYNAKLARI. Dr. Cenk YAVUZ 05.11.2015
IŞIK YAYAN DİYOTLAR LED IŞIK KAYNAKLARI Dr. Cenk YAVUZ 05.11.2015 LED İN BULUNUŞ ÖYKÜSÜ LED = LIGHT EMITTING DIODE TÜRKÇESİ IŞIK YAYAN DİYOT LED İN BULUNUŞ ÖYKÜSÜ HENRY ROUND LED E TEĞET GEÇEN ADAM LED Detaylı BELLEK VE BELLEK MODELLERİ
BELLEK VE BELLEK MODELLERİ Bellekler Belleğe Detaylı Bir Bakış Bellek Çeşitleri Bellek Modelleri BELLEKLER Bellekler sadece bilgisayarımızda değil günlük yaşantımızda da birçok cihazla birlikte (telefon, Detaylı Bilgi ve iletişim teknolojileri Dersi Ders Notlarıdır?
Bilgi ve iletişim teknolojileri Dersi Ders Notlarıdır? Bilgisayar, Hesap makinesi gibi araçlara neden ihtiyaç duyulmuştur? Zaman tasarrufu Bilginin depolanması ihtiyacı Hatasız işlem yapma isteği İletişim Detaylı RAM Standartları, Spesifikasyonları, Test Yöntemleri
RAM Standartları, Spesifikasyonları, Test Yöntemleri Bilgisayar endüstrisindeki kişiler genelde Hafıza terimi yerine geçici komutları ve görevleri tamamlamak için gerekli dataları tutmak anlamıyla RAM(Random Detaylı açık olduğu bir anahtar gibi davranır. Kesim durumu genellikle baz ile emetör arasına VBE uygulanması ile sağlanır, ancak 0.
Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı LOJİK KAPILAR. Genel Tanıtım Sayısal bilgileri işleyecek şekilde tasarlanmış tümleşik devrelere Detaylı 27.10.2014 MONĐTÖRLER
MONĐTÖRLER 46 47 Bilgisayarın kullanıcının yaptığı işlemleri görebilmesini sağlayan görsel parçasıdır. Monitörde hareketli ya da sabit resim olarak algılananlar aslında tek karelik resimlerdir. Bu tek Detaylı BİL 201 Boole Cebiri ve Temel Geçitler (Boolean Algebra & Logic Gates) Bilgisayar Mühendisligi Bölümü Hacettepe Üniversitesi
BİL 201 Boole Cebiri ve Temel Geçitler (Boolean Algebra & Logic Gates) Bilgisayar Mühendisligi Bölümü Hacettepe Üniversitesi Temel Tanımlar Kapalılık (closure) Birleşme özelliği (associative law) Yer değiştirme Detaylı ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 2. Hafta. Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru
ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 2. Hafta Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru 1 Konular 1. Bilgisayar Nedir? 2. Bilgisayarın Tarihçesi 3. Günümüz Bilgi Teknolojisi 4. Bilgisayarların Sınıflandırılması Detaylı MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI
MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya Detaylı BİLGİSAYAR DONANIM ELEMANLARI
BİLGİSAYAR DONANIM ELEMANLARI * Fiziksel olarak bir bilgisayarı oluşturan tüm birimlerdir. * Donanım somut bir kavramdır. Bu nedenle donanımı, elle tutulur, gözle görülür tüm parçaları olarak da tanımlayabiliriz. Detaylı 1. Hafıza Depolama Araçları. 2. Hafıza Çeşitleri. 3. Hafıza Ölçümü. 4. Bilgisayar Performansı
DEPOLAMA 1. Hafıza Depolama Araçları 2. Hafıza Çeşitleri 3. Hafıza Ölçümü 4. Bilgisayar Performansı HAFIZA DEPOLAMA ARAÇLARI HARDDİSK ZİPDİSK SSD BELLEK KARTLARI(SD,CF,MMC,MS) FLASH DİSK CD DVD ROM DİSKET Detaylı BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI
T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI DENEY NO: 8 JFET TRANSİSTÖRLER VE KARAKTERİSTİKLERİ Laboratuvar Grup Detaylı ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY 6 ANALOG/DİGİTAL DÖNÜŞTÜRÜCÜ. Grup Numara Ad Soyad RAPORU HAZIRLAYAN:
ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY 6 ANALOG/DİGİTAL DÖNÜŞTÜRÜCÜ DENEYİ YAPANLAR Grup Numara Ad Soyad RAPORU HAZIRLAYAN: Deneyin Yapılış Tarihi Raporun Geleceği Tarih Raporun Detaylı ÖZEL EGE LİSESİ GÜNEBAKAN PANELLER