Tasarım Elemanı – Renk – Resim Okulu
Yazan Resim Okulu Yayınlama Tarihi 7 Kasım 2018 0 194 Views
Renk, ışığın cisimlere çarptıktan sonra yansıyarak gözümüzde bıraktığı etkidir.
Renk konusu işlenirken öncelikle ana renkler tanıtılarak, bunlardan
elde edilecek ara renkler, kontrast (zıt) renkler, rengin açık-koyu değerleri,
sıcak ve soğuk renkler ve 6’lı ya da 12’li renk skalası gibi benzer uygulamalara yer verilmelidir.
Renkler ana ve ara renkler olmak üzere iki grupta incelenecek olursa ana
renkler; hiçbir rengin karışımıyla elde edilmemiş doğada var olan sarı, kırmızı ve mavidir. Ara renkler ise üç ana rengin karışımıyla elde edilen turuncu, yeşil ve mordur. Renk çemberinde sarı ve moru dik olarak kestiğimizde çemberin sağ tarafı sıcak renkleri (sarı, turuncu ve kırmızı), sol tarafı ise soğuk renkleri (yeşil, mavi ve mor) ifade etmektedir. Sıcak renkler mekân içerisindeki yerleşmelerine göre öne çıkma hissini verirken soğuk renkler de geri çekilir, daha uzaktaymış gibi algılanır (Gürer, 1990). Sıcak renklerin titreşimi ve etkisi, soğuk renklere oranla daha fazla olduğu için çok uzaktan algılanabilirler ve hareketlilik etkisi uyandırırlar. Buna karşın soğuk renklerin titreşimi daha zayıftır ve durgunluk etkisi yaratırlar.
Renk kontrastları; açık-koyu kontrastı, sıcak-soğuk kontrastı, yalın renk
kontrastı ve tamamlayıcı renk (complementary color) kontrastı olmak üzere 4 grupta değerlendirilir. Açık-koyu renk (ton) kontrastı aynı rengin farklı ışık değerleriyle bir arada kullanılmasından oluşur. Açık mavi ile koyu mavinin bir arada kullanılması gibi. Sıcak-soğuk renk kontrastı sıcak (sarı, kırmızı ve turuncu) ve soğuk renklerin (mavi, yeşil ve mor) aynı kompozisyon içerisinde bir arada kullanılmasıyla elde edilir. Böylelikle resimde denge sağlamak amaçlanır.
Yalın renk kontrastı renklerin bir başka renk ile karıştırılarak kompozisyon
içerisinde uygulanmasıyla oluşur. Tamamlayıcı renk kontrastı, zıt renklerin ton değerleriyle aynı uyum derecesinde yan yana kullanılması ile elde edilir.
Görme olayının temel fizik gerçekliği olan ışık ve nesnel dünyanın ışığa bağlı bir gerçekliği olan gölge, yaşantımızda üç boyutlu dünya algısının zaman ve mekân hakkındaki temel izlenimleridir (Seylan, 2005). Işık ve gölgeye bağlı olarak nesnenin konumu ve hareketi hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür.
Bu noktada ışığın geliş açısı önemlidir. Eğer ışık bir objenin biçimini
gösteriyorsa gölgeler de onun hacmini tanımlar. Objenin kendi dışına düşen
gölgeleri, o obje ile çevre arasındaki ilişkiyi açıklar. O objenin gelişmesi ve
genişlemesi, ışık kaynağının pozisyonunu, doğasını, yoğunluğunu ve ışık
ışınlarının objeye ne şekilde vurduğunu gösterir (Civardi, 2013).
Sanatçı eserinde vurgu yapmak istediği noktalarda ışığı bir ifade aracı olarak kullanır. Bununla beraber ışığın geliş açısına bağlı olarak oluşan gölgelerle de farklı etkiler oluşturabilir.
Renkte nüans, ana renklerin birbiriyle ilişkisinde ortaya çıkan değer iken
ton, herhangi bir rengin nötr renkler olarak adlandırılan siyah-beyaz ile karışımından oluşan valör değeridir.
Kroma (chroma), bir rengin matlık, parlaklık şiddetini belirtir. Valör (değer), bir rengin şiddeti, derecelendirme ve gölgelendirme anlamında kullanılan rengin üç temel özelliğinden birisidir.
Armoni; resimde renkler arasındaki uyum olarak ifade edilebilir. Resim
üzerinde renklerin kendi renginin tonları ya da çeşitli renkler ile uyum içinde kullanımıyla oluşturulur. Doğada renk armonilerini görmek mümkündür.
Gün batımında gökyüzü ve yeryüzünün turuncu ya da kırmızı renklerle
kaplı olması gibi.
Renk, tasarımlarda bütünlük etkisinin sağlanmasında önemli kompozisyon
öğelerinden birisidir. Sanatçı eserinde vurgulamak istediklerini seçtiği renk
ve kullanış biçimi ile sağlayabilir. Bunun için kullanılan renkler arasında bütünlüğü sağlayan, diğer renklere oranla daha fazla yüzey kaplayan hâkim
bir renk kullanabilir.
Renk ile form arasında önemli bir ilişki söz konusudur. Bazı renkler bazı
formlarla birleşince değerleri kuvvetlenir. Örneğin sarı renk üçgen form
içinde, mavi renk dairesel form içinde daha güçlü etki yaratır (Say ve Balcı,
Renklerin insan psikolojisi üzerinde de çeşitli etkileri bulunmaktadır. Kırmızı gerginlik, aşk, harekete geçirme ve heyecan etkisi yaratır. Mavi denizin, gökyüzünün rengidir, sonsuzluk, özgürlük ve rahatlık hissi uyandırır. Sarı sıcak renkler içerisinde yer alır, ışığı, güneşi ifade eder, hastalığın sembolüdür.
Yeşil doğanın rengidir, özellikle İslâm toplumlarında yoğun olarak
kullanılmıştır. Yeşil yeniden doğuşu, huzuru, sükûneti ifade eder. Turuncu
kırmızıya benzer özellikleri olmasına karşın onun kadar etkili değildir, canlılık,
hareketlilik ve sıcaklığın sembolüdür. Soğuk renkler sınıfına giren mor
hüznü, içine kapanıklığı ve karamsar duyguları ifade eder. Renk olarak kabul edilmese de siyah ve beyazın da insan üzerinde çeşitli etkileri bulunmaktadır.
Siyah yas, matem ve hüznü yansıtır, resmiyeti ve hâkimiyeti ifade
eder. Beyaz ise saflığın, temizliğin rengidir. Renklerin anlamları kültürlere
göre farklılık gösterir. Bu noktada, değerler eğitimi bağlamında, hoşgörü ve saygı gibi değerler üzerinde durulur. Ayrıca buna ilişkin örnekler gösterilerek öğrencilerin bu konudaki duygu ve düşüncelerini açıklamaları sağlanır.