DSpace@HKU : Hasan Kalyoncu Üniversitesi Akademik Açık Erişim Sistemi
DSpace@Hasan Kalyoncu Rehberi
DSpace@HKU’un Amacı Nedir?
DSpace@HKU Ne İşe Yarar?
DSpace@HKU’un Yararları Nelerdir?
DSpace@HKU’un İlkeleri Nelerdir?
DSpace@HKU’da İş Akışı
DSpace@HKU’a Yayınların Kayıt Edilmesi Zorunlu mu?
DSpace@HKU Nasıl Kullanılır?
DSpace@HKU’a Nasıl Üye Olunur?
DSpace@HKU’a Kimler Gönderi/Kayıt Girebilir?
DSpace@HKU’a Neler Kaydedilir?
DSpace@HKU’a Nasıl Gönderi/Kayıt Yapılır?
Hasan Kalyoncu Üniversitesi için bir açık erişim sistemi oluşturma ve erişime sunma girişimi 2011 yılı Ekim ayında başladı ve bu görevi Kütüphane ve Dokümantasyon Merkezi Müdürlüğü üstlendi.
Açık erişim sistemleri, bilginin daha hızlı ve daha çok kişiye kolayca ulaştırılmasını, yeni çalışmalar için kaynaklara kolay erişim ayrıcalığının sağlanması, daha önce aynı konuda neler yapıldığının kolayca belirlenmesi, yayınlara daha çok atıf yapılmasının sağlamasının yanında, araştırmacıların ve kurumlarının saygınlıklarının artmasını sağlar. Açık erişim sistemleri kurumun entelektüel mirasını toplama, uzun dönem saklama işlevini yerine getirir ve geniş kitlelerin erişimine imkan sağlayacak biçimde yapılandırılır. Açık erişim sistemlerinde birimlerce üretilen kitap, makale, bildiri, tez, teknik rapor, fotoğraf, harita, ön baskı, ders notu, veri setleri, ses ve video dosyaları gibi akademik dokümanlar derlenir.
yukarı DSpace@HKU, Hasan Kalyoncu Üniversitesi'nin Akademik Açık Erişim Sistemi'dir. Açık erişim sistemleri, bağlı oldukları kurumun entelektüel birikimini uygun ortamlarda bir araya toplayan, saklayan, koruyan ve erişimini sağlayan hizmetler bütünüdür.
DSpace@HKU, Hasan Kalyoncu Üniversitesi'nin entelektüel birikimini bir araya toplayarak bir açık erişim sistemi oluşturmayı ve uluslararası standartlarda erişime sunmayı amaçlamaktadır. Diğer bir ifadeyle DSpace@HKU’un amacı, bilginin yayılmasını kısıtlayan sorunların giderilmesi, bilgi teknolojisinin imkanlarından yararlanarak yeni bir sistem oluşturulması, Hasan Kalyoncu Üniversitesinin ve çalışanlarının daha iyi tanınmasının sağlanması ve dolayısıyla saygınlığının artırılmasıdır.
DSpace@HKU, Hasan Kalyoncu Üniversite’sinin entelektüel mirasını toplama, saklama ve geniş kitlelerce kullanıma sunma fonksiyonlarını yerine getirir. Bu çerçevede DSpace@HKU’da birimlerce üretilen kitap, makale, bildiri, tez, teknik rapor, fotoğraf, harita, ön baskı, ders notu, veri seti, ses ve video dosyaları gibi akademik dokümanlar derlenir.
DSpace@HKU’un yararları iki başlık altında toplanabilir:
2) Bireysel Yararları: Son yıllarda yapılan araştırmalar, tüm bilim dallarında, erişilebilir bilgi kaynaklarının, geleneksek yollarla sağlanacak faydalarla karşılaştırıldığında 2-3 kat daha etkili sonuçları olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla DSpace@HKU'un bireysel yararlarını şu şekilde sıralayabiliriz:
DSpace@HKU’in İlkeleri Nelerdir?
Açık erişim sistemlerinin içeriklerinin belirlenmesi için genel olarak iki yönlü bir ilke izlenir. Bu çerçevede DSpace@HKU’in ilkelerini şu şekilde ifade edebiliriz:
2) Bireysel arşivlemeye dayalı içerik ilkeleri: Öğretim elemanlarının veya diğer personelin bilimsel dergilerde ya da kongre, konferans gibi farklı ortamlarda yayınladıkları çalışmalarının birer kopyalarının DSpace@HKU'ta arşivlenmesi ve açık erişime sunulması ile oluşan içeriktir. Kurumsal arşivlerde öncelik, belirli bir kalite denetiminden geçmiş hakemli dergilerde ve konferans kitaplarında yayınlanmamış ve yayınlanmak için kabul almış yayınlara verilir. Bu tür yayınların, kabul edildikten hemen sonra açık erişim sistemine konulmaları, diğer araştırmacılar tarafından okunarak atıf almaları açısından büyük önem taşımaktadır; çünkü birçok bilim dalında makalelerin dergilerde yayınlanması uzun zaman alabilmektedir. Kişisel arşivlemeye dayalı içerik dokümanları şu şekilde sıralanabilir:
Açık erişim sistemlerinin temelini oluşturan kurumsal arşiv sistemleri için kullanılan yazılımlar, ücretsiz olan açık kaynak koldu yazılımlar ve çeşitli firmalar tarafından üretilen ücretli paket programlardan oluşmaktadır. DSpace@HKU için MIT Üniversitesi’nin geliştirmiş olduğu ve Dünyada 1360’den fazla kurum tarafından kullanılmakta olan DSpace adlı açık kaynak kodlu yazılım tercih edilmiş ve Ubuntu işletim sistemi üzerine kurulmuştur. DSpace@HKU şu halde http://openaccess.HKU.edu.tr/ adresinde yayın yapmaktadır. DSpace kurumsal arşiv yazılımının bazı özellikleri aşağıda verilmiştir:
DSpace, kurum bünyesinde üretilen entelektüel çıktıları tutmak, depolamak, indekslemek, korumak, saklamak, tekrar yaymak amacıyla tasarlanmış bir sayısal arşiv sistemidir. Özellikler
- Tüm içerik türlerini (word, ppt, PDF, ses kaydı, video vb.) kabul eder,
Hasan Kalyoncu Üniversitesi adresli tüm yayınların "Hasan Kalyoncu Üniversitesi Açık Erişim Yönergesi" hükümleri gereğince DSpace@HKU'ta arşivlenmesi zorunludur. Arşivlenen yayınların DSpace@HKU üzerinden açık erişime sunulabilmesi için yazarın veya Hasan Kalyoncu Üniversitesinin, yayının telif hakkına sahip olması gerekir. DSpace@HKU'ta arşivlendiği halde telif hakkı üçüncü kişi veya kurumlarda olan yayınların tam metinleri açık erişime kapalı tutulur. Ancak araştırmacıların sistem üzerinden yayının yazarına istek göndermesi sağlanır.
a) Arşivleme: Arşivleme, DSpace@HKU'da depolanacak bilgi kaynağının yazarı tarafından üst verisinin oluşturularak dosya/dosyalarının yüklenmesidir. Arşivleme aşaması üst veri toplama, dosya yönetimi ve yayım iznini içerir. Üst veri toplama, belirlenen standarttaki veri kaydına göre yayının künye bilgilerinin DSpace@HKU veri giriş formlarına girilmesi; dosya yönetimi ise en basit anlatımı ile çalışmanın elektronik kopyasının bu kayda eklenmesidir. Yayım izni ise, yazarın söz konusu yayını elektronik ortamda herkesin erişimine sunma hakkıdır.
b) Arşivleme Sonrası: Yazarın, çalışmasının elektronik kopyasını DSpace@HKU'a yükleme işlemini yapmasından sonra, yayının araştırmacıların erişimine açıldığı süreçtir. Bu süreçte DSpace@HKU yöneticileri tarafından bazı işlemler yapılır. Bunlar:
Hasan Kalyoncu Üniversitesi Açık Erişim Yönergesi gereğince Hasan Kalyoncu Üniversitesi adresli yayınların DSpace@HKU'a kayıt edilmesi zorunludur.
DSpace@HKU araştırma ve içerik oluşturma amaçlı kullanabilir:
a) Araştırma amaçlı kullanım: DSpace@HKU, kaynakların üst verilerinde ve tam metinlerinde arama imkanı sağlar. Dolayısıyla araştırmacıların kaynaklara erişimini kolaylaştırır. Kurum veya bölüm bünyesinde neler üretildiğinin mükemmel bir arşivine erişim sağlamaya aracılık eder. Arzu edilirse koleksiyonlara üye olunarak, koleksiyonlara yeni eklenen içeriklerden e-posta aracılığı ile bildirim alabilirler.
b) İçerik oluşturma amaçlı kullanım: İçerik oluşturma amaçlı kullanım için üye girişi yapmak gerekir. Hasan Kalyoncu Üniversitesi mensupları sistemin üyesidir ve giriş için üniversitedeki mevcut kullanıcı adı ve şifresi ile "LDAP Doğrulama" seçeneğini kullanarak sisteme giriş yapabilirler. Ancak gönderi yapacağı koleksiyon/koleksiyonlarda yetkilendirme ise kurumsal arşiv yöneticisi tarafından yapılır.
DSpace@HKU’a Nasıl Giriş Yapılır?
DSpace@HKU'a giriş yapmak için aşağıdaki adımları izleyiniz:
http://openaccess.HKU.edu.tr/ adresine giriş yapınız.
DSpace@HKU’a Kimler Kayıt Girebilir?
DSpace@HKU’a kayıt yapabilmek için iki koşul vardır:
DSpace@HKU'a giriş yapmak,
Not: Bir koleksiyona gönderi yapabilmek için öncelikle "openaccess.HKU.edu.tr" adresi aracılığıyla, DSpace@HKU yöneticisine bir mesaj atın ve bu mesajda gönderi yapmak istediğiniz koleksiyonlara "kayıt giriş yetkisi" istediğinizi belirtin. DSpace@HKU yöneticisi sizi yetkilendirdikten sonra gönderi yapabilirsiniz.
DSpace@HKU'a, Hasan Kalyoncu Üniversitesi çatısı altında üretilen kitap, makale, bildiri, tez, teknik rapor, fotoğraf, harita, ön baskı, ders notu, veri seti, ses ve video dosyaları, vb. gibi akademik nitelik taşıyan yayınlar kaydedilir.
DSpace@HKU’a Nasıl Kayıt Yapılır?
DSpace@HKU’a kayıt yapabilmek için öncelikle sisteme giriş yapılır. Yeni bir gönderi başlatılır. Gönderi yapılacak koleksiyon seçilir ve gönderi formu talimatlar takip edilerek doldurulur.
Hasan Kalyoncu Üniversitesi için bir açık erişim sistemi oluşturulması yararlı ve gerekli bir uygulamadır. Kurumsal açık erişim sistemi oluşturma adımlarının dikkatli bir şekilde yürütülmesinde sayısız fayda vardır. Bu işte amaç, sadece bir açık erişim sistemi oluşturmak değildir. Oluşturulacak açık erişim sistemi ile Üniversite bünyesinde gerçekleştirilen çalışmaların derlenmesi, derlenen bu çalışmaların uluslararası standartlarda kaydının oluşturulması, bu yolla global indekslerde kayıtların yer alması sağlanır. Üniversitenin tanınırlığına önemli katkı sağlayacak DSpace@HKU projesi için DSpace adlı yazılım tercih edilmiştir. Şu halde yazılım http://openaccess.HKU.edu.tr/ adresinde yayın yapmaktadır. Yazılım Türkçe'ye çevirisi ve arayüz düzenlemesi Kütüphane Müdürlüğünce gerçekleştirilmiştir. DSpace@HKU ile kurum bünyesinde üretilen kitap, makale, bildiri, tez, teknik rapor, fotoğraf, harita, ön baskı, ders notu, veri seti, görüntüler, ses ve video dosyaları gibi akademik çıktılar arşivlenebilmekte ve internet aracılığıyla sınırlı veya sınırsız erişime açılabilmektedir.
DSpace@HKU’un varlığını koruyabilmesi, amacına ulaşabilmesi içerik sağlayıcıların yani akademisyenlerin desteğine bağlıdır ve DSpace@HKU'a içerik sağlamak Hasan Kalyoncu Üniversitesi Açık Erişim Yönergesi gereğince zorunlu tutulmaktadır.