Hürriyet>Yazarlar>Sedat ERGİN>Sedat Ergin: Sezer'in ilk dış sınavı
CUMHURBAŞKANI Ahmet Necdet Sezer, İran'a gitmeli mi? Yeni Cumhurbaşkanımızın dış politika alanındaki ilk kritik sınavı, bu sorunun yanıtında düğümleniyor.
Sezer, kararını alırken şu faktörleri dikkate almak durumunda:
1) Kararı gitme yönünde olursa, bu Sezer'in cumhurbaşkanı sıfatıyla ilk yurtdışı gezisi olacak. İlk yurtdışı gezilerin, dışarıya verdiği mesaj itibarıyla her zaman belli bir sembolizmi vardır.
2) Cumhurbaşkanı, Tahran'da takip etmesi gereken dosyalar üzerinde henüz büyük bir tecrübe ve birikime sahip değil. Sezer, pekala belli bir tecrübe düzeyine gelinceye ve kendisini dış politika alanında hazır hissedinceye kadar dış gezilere çıkmaktan kaçınabilir.
3) Sezer, gittiği takdirde İran'a ikili bir resmi ziyaret gerçekleştirecek değil; Tahran'da uluslararası bir örgüt olan Ekonomik İşbirliği Örgütü Zirvesi'ne katılacak. Giderse, İran'daki mollalar rejimini onurlandırmayacak; olsa olsa, Türkiye'nin bugüne dek bu örgüte vermiş olduğu desteğin altını çizmiş olacak.
4) Türkiye ve İran bir tarafa bırakılırsa, zirveye, Afganistan ve Pakistan'ın yanı sıra Azerbaycan, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan devlet başkanları katılacak. Toplantı, kendisine bu liderlerle tanışabilmesi açısından önemli bir imkán yaratıyor.
5) Zirve, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in son Türkmenistan ve Özbekistan ziyaretlerinin gösterdiği gibi, Rusya'nın Orta Asya'daki nüfuzunu genişletme ve bu bölgenin enerji kaynaklarının dağıtımı üzerindeki tekelini koruma çabasını artırdığı bir döneme denk geliyor. Rusya'nın bu politikasını dengeleme arayışı içinde olan Türkiye, zirveyi bu açıdan değerlendirmek isteyebilir.
6) Cumhurbaşkanı, İran'ın Türkiye'deki bazı cinayetlere karıştığı yolundaki iddiaların Türk kamuoyunda yarattığı olumsuz havayı hesaba katmak durumunda. Gitme kararının kamuoyunda tartışma yaratması muhtemeldir.
7) Sezer, görevi üstlendiği gün İran'a ‘‘gitmeyi düşünmediğini’’ söyleyerek, kendisini kısmen bağlamış bulunuyor. Gitmeye karar vermesi, geri adım attığı şeklinde algılanabilir.
8) Dışişleri Bakanlığı'na İran'ın faili meçhul cinayetlere karıştığı yolunda sağlam kanıtlar en azından bu aşamada ulaşmış değil. Dışişleri, bu nedenle Sezer'in İran'a gitmesi önünde bir engel bulunmadığını düşünüyor.
9) Dışişleri Bakanlığı, zaten dış politika hedefleri açısından Cumhurbaşkanı'nın bu ziyareti gerçekleştirmesinin Türkiye'nin çıkarlarına uygun düşeceğini savunuyor.
10) İran'daki reformcu Hatemi liderliği ile Humeyni çizgisindeki mollalar arasında kıyasıya bir iktidar mücadelesi sürüyor. Hatemi'nin İran'ın gizli kapaklı işlerini yürüten organizasyonları üzerinde herhangi bir kontrolü yok. Hatemi de Türkiye gibi bu servislerden şikáyetçi.
11) Sezer, cumhurbaşkanlığını dış politikada aktif davranan bir şahsiyetten devraldı. Kamuoyunda dış politikada geri planda kalacağı yolunda bir izlenim var. Sezer, pekala bu izlenimi silmek için atak bir davranışa girebilir.
12) Ya da konunun doğrudan hükümetin ilgi alanına girdiğine kanaat getirerek, topu Başbakan Bülent Ecevit'e atabilir. Bu da Sezer'in cumhurbaşkanlığına nasıl baktığı konusunda fikir verici olur.