Yaşlılık döneminde vitamin ve mineral gereksinimin artması temel olarak besinlerin seçimi,yetersiz besin tüketimi, besin öğelerinin emilimindeki yetersizlik, vücut direncinin ve bağışıklık sisteminin zayıflaması, kronik hastalıkların artması, hareketsizlik gibi nedenlere bağlıdır.
Vücut için gerekli olan D vitamini dışındaki vitamin ve mineraller eğer yaşlıda başka bir sağlık sorunu yoksa yeterli ve dengeli beslenme sayesinde sağlanabilmektedir.Şimdi gelin birlikte vitaminlerin ruhumuza ve bedenimize etkilerini inceleyelim.
Vitaminler vücutta bir oranda sentezlenmeyen, yaşam için gerekli, çok küçük miktarlarıyla hücre metabolizmasında önemli tepkimeleri uyaran organik bileşiklerdir. Vitaminlerin çoğu vücut tarafından yapılamadığı için besinlerimizle alınması gerekmektedir
Yaşlılıkta Enerji alımına bağlı olarak tiamin , niasin , riboflavin miktarları azalabilir.
Yaşla vücuttaki B6 düzeyinde azalma olduğundan yaşlılıkta da B6 gereksiniminin artığı görüşü vardır.
Midenin işlevindeki değişime bağlı olarak b12 vitaminin biyoyararlılığı azaldığından gereksinme artabilir.
Yaşlılarda hemosisteinde artış olduğundan folik asit,riboflavin,B12, B6 vitaminleri artar.
Yaşlılıkta kronik hastalıklardan koruyucu antioksidant vitaminler (vit E ve C ) ile karotenoidler , flavonoidler ve folik asit alımının artırılması yarar sağlar.
Yaşlılık dönemi için vitamin gereksiniminde değişmeler ve günlük önerilen miktar
DEĞİŞME ÖNERİLEN MİKTAR
A vitamini BİRAZ ARTAR 15 mcgRE/KG
D vitamini ARTAR 10 mcg
E vitamini ARTAR 20-30 mg/gün
K vitamini DEĞİŞMEZ 90 mcg/gün
Tiamin DEĞİŞMEZ 1.0-1.2 mg/gün
Riboflavin BİRAZ ARTAR 1.2-1.3 mg/gün
Niasin DEĞİŞMEZ 13-15 mg/gün
B6 vitaminini ARTAR 0.02 mg/g protein
B12 vitamini ARTAR 2.5-3.0 mcg/gün
Folik asit ARTAR 400-500 mcg/gün
C vitamini ARTAR 90-100 mg/gün
YAŞLILIKTA YETERSİZLİĞİ RİSK OLUŞTURABİLECEK VİTAMİNLER
Yağda eriyen ve kemik sağlığı için gerekli olan bir vitamindir. İnce barsaklardan kalsiyumun emilmesini ve kemik yapımında kullanılmasını kontrol eder. Yetersizliğinde kemik mineralizasyonu bozulur.
Yaşlılıkta kemik yoğunluğunun sağlanması,kırıklardan korunmada önemlidir.kalsiyum mekanizmasında etkili olduğu için osteoporozdan korunmada önemlidir. D vitamini Gereksinmemizin %90’ı deride güneş ışınları aracılığı ile sentez edilir . D vitamininin %10’luk kısmı ise besinler ile sağlanır .
Yaşlanma ile birlikte besinlerle alınan D vitamininin emiliminde ve deride sentez edilmesinde azalma oluşur. Ev veya kurum dışına çıkamayan yaşlıların veya yatağa bağımlı bireylerin doktor tavsiyesine göre ilave kalsiyum ve D vitamini almaları gerekmektedir. Bununla birlikte doktor tavsiyesi olmadan bilinçsiz bir şekilde, ilaç olarak fazla miktarda D vitamininin alınması kan ve idrarda kalsiyum düzeyinin artmasına, böbrek taşlarına ve kemik mineral yoğunluğunun azalmasına, eklemlerde ve yumuşak dokularda anormal kireçlenmeye neden olur.
D vitamini gereksiniminin karşılanabilmesi için haftada 2-3 kez ellerin, yüzün 20-30 dakika güneşlenmesinin sağlanması önemlidir
Antioksidant etkisi ile hücre zarının yapısını korur ve yaşlanmayı geciktirir
Bağışıklık sisteminin güçlenmesinde önemlidir.
KVH dan koruyucudur
Alzeheimer gibi nörolojik hastalıklardan koruyucudur.
Kanserden koruyucudur (özelikle sindirim,prostat,akciğer)
Göz sağlığı için önemlidir(katarakt riskini azaltır)
Yüksek doz E vitamininin romatoid artirit hastalığının başlangıç aşamasında oksidan üretimini azaltarak hastalık belirtilerinin iyileşmesine katkı sağladığı belirlenmiştir
B6-B12-folik asit homosistein mekanizmasında etkilidir.
Plazma homosistein konsantrasyonu ile yaş ve cinsiyetin yakından ilişkili olduğu bilinmektedir.
Sağlıklı kişilerde homosistein düzeyi yaşamın ilk 40 yılı süresince sabittir ancak bu yaştan sonra (özellikle 70 yaşlarında) hızlıca yükselir.
B6,B12,folik asit homosistein mekanizmasında etkili olduğu için kvh dan,yaşla ilgili bazı nörolojik hastalıklardan(demans,alzheimer,inme,parkinson) koruyucudur.
Folik asit kan hücrelerinin yapımında önemlidir . Folat yetersizliğinde megaloblastik anemi(beyaz ve kırmızı kan hücrelerinin sayısı azalır) görülür.
Vitamin B12 tüm yaşlarda yaşam fonksiyonların sağlıklı şekilde devam etmesi için temel role sahiptir ve eksikliği özellikle yaşlılarda kognitif fonksiyonlarda bozulmaya ve çeşitli nörolojik komplikasyonların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır.Şimdiye kadar dünyanın değişik yerlerinde yapılan epidemiyolojik çalışmalarda vitamin B 12 eksikliği prevelansı ile ilgili belirlen değerler çok farklı bulunmuş (%5-60). 1995’te yapılan Framingham çalışmasında yaşlılardaki genel prevalansın %20 olduğu bildirilmiştir . Toplum içinde aktif yaşayan yaşlılarda prevelansın daha az (%12), hasta olan ya da bakımevlerinde yaşayanlarda ise daha yüksek (%30-40) olduğu saptanmıştır.
B12 kan hücrelerinin yapımında önemlidir
B12 yetersizliğinde persiyöz(kırmızı ve beyaz kan hücrelerinin sayısı azalır şekili bozulur) anemi görülür.
B12 yetersizliğinde sinir sistemi bozuklukları görülür.
Sinir sistemi bozuklukları:myelinde oluşan bozukluk yüzünden kol ve bacaklarda duyu azalması , uyuşukluk , baş ağrısı ,depresyon , unutkanlık ve benzeri bilişsel yetersizlikler oluşur.bunlar genellikle yaşlılığın bir belirtisi olarak görülür ve önemsenmeye bilinir.
B12 yetersizliğinde nörolojik bulgular arasında Kognitif sendromlar (demans, hallusinasyon, psikoz, paranoya, depresyon, şiddet eğilimi, kişilik değişiklikleri) sık değildir , fakat bu semptomların muhtemel nedeni vitamin B12 eksikliği olarak kabul edilir.
Günümüzde Vitamin B12 eksikliği demansın geri döndürülebilir nedenleri arasında sayılmaktadır.
C vitaminiAntioksidan bir vitamindir.
Vitamin C, bağ dokularını bir arada tutar yaşlılığın gecikmesinde etkilidir.
Kanserden , Dejeneratif beyin hastalarından (demans) koruyucudur.
Damar çeperlerini güçlendirerek kanamaya ve gözde katarakt oluşumuna engel olur
Kalp-damar sağlığı için önemlidir.
Meme kanseri ve güneş ışınlarının oluşturduğu deri kanserlerinin gelişimini yavaşlatır .
Vitamin E nin antioksidan etkinliğini artırır.
Vücudun hastalıklara karşı bağışıklık sistemi-nin oluşumunda yardımcıdır.
Epitel (barsak,deri vb) doku yapımı, gelişimi ve korunmasında görev alır.
A vitamini yetersizliğinde böbreklerde, sindirim organlarında bozuk-luklar görülebilir.
Solunum ve üreme sistemi ile sindirim sisteminde; ağız, mide ve ince bağırsakların ve idrar yollarındaki deri ve dokuların sağlıklı bir şekilde devamlılığını sağlayarak, enfeksiyonlara karşı korur.
yaşlılarda beslenme nasıl olmalıdıryaşlılarda beslenme tedavisi
CLA ( Konjuge Linoleik Asit ) Nedir ? Faydaları Nelerdir ?
Kilo Vermede Engeller Nelerdir ?