KaliteAkademi. - PDF
Download "KaliteAkademi. www.bilgin.net"
4 Fiziksel çevre, insanın yaşadığı ortamın fiziksel özellikleridir: soğuk, sıcak, nem, toz, gürültü, titreşim, alçaklık ve yükseklik, güneş ışınlarının azlığı veya çokluğu, iyonize edici ışınlar fiziksel çevrenin başlıca öğeleridir.
5 işyerlerinde, işçilerin sağlığını bozan değişik fiziksel ve kimyasal koşullar vardır ve bunların şiddeti, sürekliliği her işyerinde farklılık göstermesine rağmen, çalışanların günlük yaşamlarının büyük bir bölümü işyerlerinde geçtiği için bu fiziksel etkenlere maruz kalmaktadırlar
6 İster genel sağlık, ister işçi sağlığı söz konusu olsun, her ikisinde de çevrenin fiziksel özellikleri sağlığın olumlu ya da olumsuz olarak gelişmesine sebep olur.
7 İşyeri fiziksel risk etmenlerini saptamak, Bu risk etmenlerinin çalışanların sağlığına yapacağı etkileri değerlendirmek, Çalışanları etkileyecek olan risk etmenlerinin ayrı ayrı risk değerlendirmesini yapmak, Risk değerlendirmesi sonucunda, daha sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının oluşturulması için öneriler geliştirmek, Gelecekte yapılacak risk değerlendirmesi çalışmalarına baz oluşturmak, Çalışma yaşamında daha sağlıklı ortamlar oluşturulması için öneriler geliştirmektir.
8 ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ FİZİKSEL RİSK FAKTÖRLERİ
9 ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ FİZİKSEL RİSK FAKTÖRLERİ Gürültü 1977 yılında yayınlanan ILO 148 sayılı gürültü ve titreşim hakkında sözleşme kararında; gürültü, işitme duyusunun azalmasına veya sağlığın bozulmasına veya başka tehlikelerin meydana gelmesine neden olan seslerdir. Her hangi bir maddenin titreşmesi sonucu meydana gelen titreşimin hava, sıvı, katı veya gaz ortamda yayılması ile ortaya çıkan enerji dalgasına ses denir. Sinüzoidal yayılım gösteren ses dalgasının atmosfer basıncında yaptığı değişiklikler genlik olarak adlandırılmakta; ses kaynağından birim zamanda çevreye yayılan enerjiye de sesin gücü denilmekte ve Watt ile ölçülmektedir
10 Sesin niteliğini frekans ve şiddet olmak üzere iki özelliği belirlemektedir. Bir saniyedeki titreşim sayısına frekans; ses dalgasının içerdiği enerjinin birim alandaki enerjiye oranına ise, ses şiddeti denilmektedir İnsan kulağı titreşimi 16 Hz ile Hz arasında olan sesleri işitebilmektedir. 16Hz altındaki seslere infrason, Hz üzerindeki seslere ultrason denilmektedir. Sesin şiddet birimi desibel dir ve (db) şeklinde gösterilir
11 Desibel : Standart referans ses basınç düzeyine oranlanan 10 tabanına göre logaritmasına eşit ses şiddetine Bell. Ses şiddetindeki 1 desibellik artış, ses enerjisinde 1.26 katlık artışa denktir. Gürültü düzeyinin 3 db artması ya da azalması, ses kaynağından çıkan ses şiddeti düzeyinin iki katına çıkması ya da yarıya inmesi anlamına gelmektedir Her 3 db lik artışda, ses iki kat artar. Her 10 db lik artışta, ses on kat artar.
12 A skalası: İnsan kulağının işitmelerinde B skalası : Telefon şirketlerince kullanılır C skalası : Tüm seslerde kullanılır
14 Tablo 1. Desibel Ölçü Birimleri, Kullanım Alanları ve Özellikleri. Birim db Kullanım alanları Özellikler db(a) db(b) db(c) db(d) Ağırlıklı gürültü basınç düzeyi Ağırlıklı gürültü basınç düzeyi Ağırlıklı gürültü basınç düzeyi Ağırlıklı gürültü basınç düzeyi Genel çevre ve endüstri gürültüsü ölçüm düzeyi Gürültü düzeyi azaltılmasında db(a) dan daha öznel ve az kullanılan bir ölçüttür 85 db in üzerindeki gürültü Yalnızca uçak gürültüsü için kullanılır
15 db(a): İnsan kulağının en çok hassas olduğu orta ve yüksek frekansların özellikle vurgulandığı bir ses değerlendirmesi birimidir. db(a1) Kullanım alanları Ağırlıklı impuls ve en yüksek gürültü basınç düzeyi Özellikler Genellikle impuls gürültü ölçümlerine uygun olmaktadır db(b1) Ağırlıklı impuls ve Çok az kullanılmaktadır en yüksek gürültü basınç düzeyi db(c1) Ağırlıklı impuls ve en yüksek gürültü basınç düzeyi Çok az kullanılmaktadır
16 Ses düzeyi (db(a)) Örnek sesler 0 İşitme eşiği (işitme başlangıcı 0 db kabul edilmekte) 10 Yaprak hışırtısı (duyum hissi) 20 Fısıltı 30 Sessiz oda 40 Tenha sokak 50 Sakin konuşma 60 Yüksek sesle karşılıklı konuşma ya da rölanti motor sesi
17 70 İç hat ekspres treni, kalabalık trafik 80 İç hat metro ya da cadde gürültüsü 90 3 m deki yüksek hızla çalışan dişli çark m deki hava basıncı ile çalışan dişli çark m mesafeden uçak ya da 1 m uzaklıktan korna sesi m den ateşli silah patlaması 130 Ağrı eşiği
18 Gürültü tipleri Frekans bandına göre sınıflandırma: 1. Sürekli geniş bant gürültüsü (Beyaz Gürültü): Tüm frekanslarda aynı enerjiyi taşır. en iyi örnek, makine gürültüsüdür. 2. Sürekli dar bant gürültüsü: Böyle seslerde birkaç frekans, yoğun olarak yer alır. Örnek : Döner daire testeresinin gürültüsü
19 Zamana bağlı sınıflandırma: 1. Kararlı gürültü (sabit gürültü): Gürültü düzeyi, ölçüm süresince önemli değişimler göstermez. Fabrika, pompa gürültüleri 2. Kararsız gürültü: Ölçüm süresince, düzeyinde önemli değişim gösteren gürültülerdir.
20 Kararsız gürültü 3 tipte olabilir a. Dalgalı gürültü (aralıklı gürültü): Ölçüm süresince, düzeyinde sürekli ve önemli değişimler olan gürültüdür. Uçak gürültüsü b. Kesikli gürültü: Ölçüm süresince düzeyi birden ortam gürültü düzeyinin üzerine çıkan ve en az 1 sn sabit olarak sürdükten sonra ortam gürültü düzeyine dönen gürültü tipidir. Trafik gürültüsü, buzdolabı, vantilatör gürültüleri gibi c. Darbe gürültüsü (anlık gürültü, vurma gürültüsü): Her biri 1 s den daha az süren bir ya da birden çok vuruşun çıkardığı gürültüdür. Çekiç ya da perçin makinelerinin çıkardığı gürültü örnek verilebilir. Standart darbeli gürültü; standart darbeler duran bir aracın bir mekânda ürettiği gürültü gibi.
21 Gürültünün Sağlığa Etkileri Fiziksel etkiler : Geçici, sürekli veya ani (birden) işitme kaybı Somatik etkiler : Vücut etkinliklerindeki değişiklikler; kan basıncı artışı, dolaşım bozuklukları, takipne, taşikardi, ani refleksler Psikolojik etkiler : Davranış bozuklukları, öfkelenme, sıkılma, genel rahatsızlık duygusu Performans etkileri : İş veriminin düşmesi, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin engellenmesi.
22 1. Fiziksel etkiler: Gürültünün fiziksel etkileri arasında en iyi bilinen, önemli ve yaygın olanı ilerleyici işitme yitikleridir Geçici eşik değişikliği (GED): Gürültüye sunukluk(maruziyet) sonrası, işitme duyarlığında azalma, gürültü kesildikten sonra belli bir süre içinde, işitme eşiklerinin gürültüye sunuk kalmadan önceki düzeye geri dönmesidir. Kalıcı eşik değişikliği (KED):Gürültüye uzun süre sunuk kalma kokleada kalıcı histopatolojik değişikliklerle birlikte, geri dönüşümsüz eşik değişimi yaratır. Başlangıçta 4000 Hz. ya da 6000 Hz. te kalıcı bir eşik değişikliği vardır Akustik travma: Çok şiddetli gürültülerin ya da birden patlamaların neden olduğu işitme yitiğidir. Tek kulakta olabilir. Sensörinöral işitme yitiği tek başına ya da iletim tipi işitme yitiği ile birlikte görülebilir. Çınlama süreklidir. Kimi kalıcı işitme yitikleri akustik travma sonucu oluşur
23 2. Fizyolojik etkiler: a. Uyku üzerine etkileri b. Kardiyovasküler sistem üzerine etkileri:55 çalışmanın %80 inde gürültü ve kan basıncı arasında pozitif ilişki bildirilmiştir c. Diğer etkiler:
24 3. Psikolojik etkiler: davranış bozuklukları, öfkelenme, sıkılma ve genel rahatsızlık Duygusudur 4. Performans üzerine etkileri:
25 Tablo 3. Gürültü Şiddeti ve Süresine Etkilenme süresi (8 saat/gün) Göre İşitme Yitiği Yüzdeleri. Gürültü şiddeti (db(a)) 25 db(a) lik işitme yitiği (%) 10 yıl yıl yıl yıl
26 Gürültünün Ölçülmesi Gürültü ölçümünde kullanılan araçların genel adı sonometre dir. Bu araçlar ikiye ayrılır: Gürültü düzeyi ölçüm aygıtları ve gürültü dozimetresi.
27 Gürültü Düzeyi Ölçüm Aygıtları Bu aygıtlar, duyarlı bir mikrofon, bir yükseltici (amplifikatör), bir galvanometre, yüklenen bir şebeke, bir düzeltici ve bir de kalibratörden oluşur. Havadaki basınç dalgaları bir mikrofon ile algılanarak önce elektrik sinyaline çevrilir, sonra da desibel cinsinden ses basınç düzeyi olarak ifade edilir.
28 Gürültü Dozimetresi Bu araçlar genellikle, gürültü etkisinde kalan kişinin kulağına yakın yerleştirilen bir mikrofondan kayıt yapan bir devreden ibarettir. Dozimetre bireye özel koşulları belirlediğinden özellikle seçilen yöntemdir.
29 KULAKLARINIZI KORUYUNUZ
30 ELLE ŞEKİLLENDİRİLEN KULAK TIKACI EARPLUG (NRR)=29dB
31 K. TIKACININ KULAĞA YERLEŞTiRME TEKNiKLERi 1. Elinle yuvarla 2. Sağ elle sol kulağın üst ucundan tutup çek 3. Sol elle kulak tıkacını kulak kanalına yerleştir 4. Her iki kulağı iyi yerleşip yerleşmediğini kontrol et
32 KAPŞON KULAKLIK Gürültüyü İndirme oranınoise Reduction Rating (NRR)=23dB
33 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ İŞİTME KORUYUCULU BARETLER db ve üstündeki Gürültü düzeylerinde baretlere monte edilmiş manşonlar kullanılmalıdır. Bu tip koruyucu başın kemikli bölümlerini kapatarak, sesin kemik iletimi yoluyla sızmasını önler. 33
34 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ KULAK KORUYUCULARININ KORUMA KADEMELERİ KORUYUCU GÜRÜLTÜ AZALTMA SEVİYESİ (db) FREKANS (Hz) Hz Hz Hz Kulak Tıkacı 5-20 db db db Manşon 2-15 db db db Kulak Tık.+Manşon db db db Manşonlu Baretler 2-7 db 7-25 db db 34
35 Mevzuat Çevre Yasası: (Y. No:2872) ( gün, sayılı RG) tanımlar ve ilkeler, merkezi ve mahalli idari bölümleri ve görevleri, çevre korunmasına ilişkin önlemler ve yasaklar, fon kurulması ve yararlanma, cezai hükümler ve çeşitli hükümler olmak üzere 6 bölümden oluşmaktadır. Temel Dayanak : TS 9315 TS 9798 (ölçümle ilgili)
36 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliği EK.1 2/d Çalışma merkezlerinde kullanılan ekipmanların gürültüsü çalışanların dikkatini dağıtmayacak ve karşılıklı konuşmayı engellemeyecek düzeyde olacaktır. Makina Emniyeti Yönetmeliği Mad: Makinalar, havada yayılan gürültü emisyonunun neden olacağı riskleri en düşük seviyeye indirilecek şekilde, teknik ilerleme ve gürültüyü özellikle kaynağında azaltma yollarının varlığı dikkate alınarak tasarımlanmalı ve imal edilmelidir. Gürültü emisyon düzeyi, benzer makinalara ait karşılaştırmalı emisyon verileri ile ilişkili olarak değerlendirilebilir.
37 İmar Yasası: (Y. No:3194) ( gün, sayılı RG) genel hükümler, imar planları ile ilgili esaslar, ifraz ve tevhid işleri, yapı ve yapı ile ilgili esaslar, çeşitli hükümler, 2960 sayılı Boğaziçi kanunu ile ilgili hükümler, geçici hükümler ve yürürlülük ve yürütme olmak üzere 7 bölümden oluşmaktadır.
38 Türk Ceza Yasası: (Yasa No. 5237) ( gün, sayılı RG) genel hükümler KİŞİLERİN HUZUR VE SÜKUNUNU BOZMA Madde (1) Sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla; telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine faile üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. GÜRÜLTÜYE NEDEN OLMA Madde (1) İlgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir şekilde gürültüye neden olan kişi, iki aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. gürültü ve cezai yaptırımlarından bahsedilmektedir
39 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü: ( gün, sayılı RG) genel hükümler, sağlık şartları ve güvenlik tedbirleri, işyerlerinde kullanılan alet, edevat, makine ve hammaddeler yüzünden çıkabilecek hastalıklara engel olacak tedbirler, iş kazalarına karşı alınacak tıbbi tedbirler ve işyerlerinde bulundurulması zorunlu olan ilkyardım ve tedavi levazımı ile sıhhi tesisat,iş kazalarını önlemek üzere alınacak güvenlik tedbirleri ve bulundurulması gereken araçlar, kişisel korunma araçları, son hükümler olmak üzere 7 bölümden oluşmaktadır. genel hükümler bölümünde gürültü standartlarından bahsedilmektedir
40 Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (2002/49/EC): ( , sayılı RG) Amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar,görev yetki ve sorumluluklar, kaynaklanan ses seviyeleri, çevresel gürültü esas ve kriterleri, çevresel titreşim esas ve kriterleri, gürültüye hassas kullanımların bulunduğu alanlar için esas ve kriterler, Planlama aşamasında temel kriterler, stratejik gürültü haritalama esas ve kriterleri, eylem planları, kamuoyunu bilgilendirme, verilerin toplanması ve vurgulama, izne tabi tesislerde izin prosedürleri, rapor harita ve eylem planı hazırlayacaklarda değerlendirme kriterleri, şikayetlerin değerlendirilmesi, denetim, teşvik ve idari yaptırımlar, çeşitli ve son hükümler olmak üzere 14 bölümden oluşmaktadır. Her bölümde çevresel gürültünün tanımı, etkileri ve yaptırımlarından bahsedilmektedir
41 Gürültü Yönetmeliği: ( gün, sayılı RG): işletmelerin gürültü maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerlerinin belirlendiği günümüzde geçerli olan yönetmeliktir. Gürültü yönetmeliği; tarih ve 2003/10/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi direktifi gereğince yayınlanmıştır ve tarihinde yürürlüğe girmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 4857 sayılı İş Kanununun 78. Maddesine göre düzenlenerek çıkarılmıştır. İlk bölümde ses ve gürültü ile ilgili teknik terimler; ikinci bölümde, işverenlerin yükümlülükleri ve maruziyet sınır değerleri verilmiştir.
43 Aydınlatma Tanım ve özellikleri: Görme - iş yerlerinde en çok ihmal edilen duyumuzdur. Çalışanların sağlığının korunması için gerekli uygun fiziksel koşulların başında aydınlatma gelmektedir. İşyerlerinde uygun aydınlatma ile çalışanın göz sağlığı korunur, birikimli kas ve iskelet sistemi travmaları ve pek çok iş kazası önlenir, olumlu psikolojik etki sağlanır. Bu nedenle, işyerlerinde özellikle sanayi kuruluşlarında yapılan iş ve işlemin gerektirdiği uygun aydınlatmayı sağlamak gerekmektedir
44 Işık; insan gözüyle algılanabilen dalga boylarındaki elektromanyetik ışınımdır. Bir yüzeye düşen ışık miktarına aydınlatma (illuminance) denilmektedir. Birimi lüks tür. Lüks metrekare başına düşen lümendir.
45 Aydınlatma çeşitleri: Doğal aydınlatma: En uygun aydınlatma şeklidir. Ekonomik olmasının yanında, Canlılar üzerinde Yapay aydınlatma: Gün ışığından yeterli derecede yararlanamayan yerler ve zamanlarda kullanılır. Yapay aydınlatma için ışık kaynakları ortamın (fabrikanın) her yerine iyi dağıtılırken özel aydınlatma gerektiren yerlerde de bu gereksinime cevap verecek ek özel ışık kaynakları kullanılır. Bu durumda ekonomik faktörler büyük önem taşımaktadır. Yapay ışık kaynağına lamba denir. biyolojik ve psikolojik etkileri vardır.
46 Aydınlatma birimleri ve özellikleri Işığın ölçülmesine fotometri denir. Aydınlatma şiddeti ışık kaynağı ya da ışık yayan kürenin gücünü tanımlar. Aydınlatma şiddetinin ölçü birimi lükstür (lux). Bu değer birim alana ( bir yüzeyin 1 m2 sine) düşen ışık akılarının toplamıdır. Işık yoğunluğu L= ışık şiddeti/yüzey= mum/metrekare
47 Sağlık Etkileri Yetersiz aydınlatma: Gereğinden az ya da kötü ve yetersiz aydınlatma olarak tanımlanır. Yetersiz aydınlatma; parlama, uygun olmayan renk karşıtlığı, ışığın kötü dağılması ve ışığın titreşimi kötü aydınlatmanın en önemli nedenleridir. Kötü aydınlatma güvenliği tehlikeye düşürür, gözlerin zorlanmasına ve yanma vb gibi belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur Uygun olmayan yetersiz aydınlatma ile Gözlerde uzun süre uyum çabası nedeniyle ortaya çıkan sorunlar şunlardır
48 Okülomotor değişiklikler (ezofori, ekzofori), görme bulanıklığı Oküler ağrı Gözlerde yorgunluk Kaşıntı, kızarıklık, yanma ve diğer tahriş belirtileri Göz yaşarması, göz kuruması Gözlerin uyum ve konverjans yeteneğinin azalması Renk tersinimleri Baş ağrısı
49 Kas ve iskelet sisteminde; aydınlatma sorunları olan bir çalışma ortamında, Uygun görme açısının sağlanabilmesi için, hatalı duruş ve oturuş pozisyonları gözlenmektedir. Ayrıca aşırı uyum çabaları da olumsuz oturuş ve duruş biçimlerine neden olabilir. Başın duruş biçimi, işin görsel gereksinimlerinden etkilenir. Bu durum çalışanın görme etkinliği ve aydınlanma derecesi ile belirlenir. Bu durum kas ve iskelet ağrılarına, uzun dönemde de kas ve iskelet sistemlerinde birikimsel zedelenmelere neden olur. Yeterli düzeyde bir aydınlatma bu sorunların yaşanmasını engelleyecektir
50 Aydınlatmanın Ölçülmesi Ölçümler, anlık bir nokta ya da belli bir süredeki ortalama değer olarak ölçülebilir. Işık ölçme, ışık ölçer (lüksmetre) ile yapılmaktadır. Anlık aydınlık düzeyi ölçmeleri: Ölçme anındaki koşulların o anda oluşturduğu aydınlığın ölçülmesidir. Bu düzende, ölçme aygıtından bir opiloskopa bağlantı yapılarak, aydınlığın gerçek zamandaki değişimini izlemek olanaklıdır
51 Mevzuat Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği : ( ve sayılı RG) Amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar, genel hükümler ve son hükümler olmak üzere 3 bölümden oluşmaktadır. Genel hükümler bölümünde yapı işlerinde aydınlatma ile ilgili yaptırımlarından bahsedilmektedir
52 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik EK.1 2/b Operatörün gereksinimleri ve yapılan işin türü dikkate alınarak uygun aydınlatma şartları sağlanacak, arka planla ekran arasında uygun kontrast bulunacaktır. Yapay aydınlatma kaynaklarının yeri ve teknik özellikleri ekrandaki ve diğer ekipmanlar üzerindeki parlama ve yansımaları önlenecek şekilde olacaktır. Pencereler, açıklıklar ve benzeri yerler, saydam veya yarı saydam duvarlar ve parlak renkli cisim ve yüzeylerden ekran üzerine direk ışık gelmeyecek ve mümkünse yansımalar önlenecektir. EK.1 2/c Ekrana gelen gün ışığının kontrol edilebilmesi için yatay ve dikey ayarlanabilir perdeler kullanılacaktır.
53 İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik EK.1 4/7 Aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunacaktır. EK.1 8/1 İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır. İşin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından yeterince yararlanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanacaktır. 8/2. Çalışma mahalleri ve geçiş yollarındaki aydınlatma sistemleri, çalışanlar için kaza riski oluşturmayacak türde olacak ve uygun şekilde yerleştirilecektir. 8/3. Aydınlatma sistemindeki herhangi bir arızanın çalışanlar için risk oluşturabileceği yerlerde acil ve yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunacaktır.
54 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü: ( gün, sayılı RG) İşletmelerin aydınlatma minimum sınır değerleri konusunda hükümler içerir. Günümüzde sağlık şartları güvenlik tedbirleri bölümünde aydınlatma için minimum standart değerler; İşyerlerindeki avlular, açık alanlar, dış yollar, geçitler ve benzeri yerler, en az 20 lüks ile aydınlatılacaktır
55 TOZ TOZLA MÜCADELE YÖNETMELİĞİ TASLAĞI Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik YÜRÜRLÜKTEN KALDIRIYOR.
56 Toz Tanım ve Özellikleri: Toz, çapları 1 mikrondan büyük olup, havada asılı olarak bulunan katı parçacıklardır. Çapları 1 mikrondan küçük olanlar, aerosol adını alırlar. Etkeni toz olan akciğer hastalıkları, pnömokonyoz adı altında toplanmaktadır. Bu hastalıklar, insanlık tarihinde ilk olarak belirlenen meslek hastalıklarıdır. Pnömokonyoz çalışma ortamındaki havada bulunan tozların akciğere girip birikmesi ve zehirli etki yapması sonucu oluşan hastalıklardır
57 Endüstride çeşitli işyerlerinde işçi sağlığı açısından önemli sakıncaları bulunan tozlar büyük önem taşımaktadır. Bu sorun özellikle gelişme yolundaki ülkelerde birçok işçinin hastalanmasına, iş gücü yitirmesine ve önemli sayıda da ölüme neden olmaktadır.
58 Pamuk tozunun akciğer üzerindeki kronik etkisi (bissinozis) yıllardır tartışılmaktadır. Pamuk tozunun solunum sistemi üzerindeki etkisiyle ilgili kesitsel çalışmalar kronik bronşit ve akciğer fonksiyon bozukluğu ile ilgili ilişkiyi ortaya koyarken, belli bir zaman boyu yapılan çalışmaların sonuçları birbirini tutmamaktadır. Hem aktif çalışan, hem de emekliye ayrılmış pamuklu dokuma işçilerinde yapılan bir çalışmada akciğer fonksiyonlarında azalmanın sadece çalışırken değil, maruziyet kesildikten sonra bile hızlı olduğu gösterilmiştir.
59 Sağlığa Etkileri Tozların en büyük etkisi solunum yolu üzerinedir. Her solumada, havada asılı olan tozlar, burun ve ağızdan girerek hava yollarından geçer ve akciğerlere varır. Tozların 5 mikrondan büyük olanları, burunda ve üst solunum yollarında tutulur, balgam ve öksürükle dışarı atılır. Tozların çapları ufaldıkça, akciğerlerde alveollere kadar gidenler çoğalır. Çapları 1-2 mikron civarında olanlar hemen hemen hiç tutulmazlar, bu nedenle sağlık yönünden önemli sorunlara neden olurlar. 1 mikrondan küçük olanlar ise ufak ve hafif oluşları nedeni ile akciğer havasında asılı kalır ve soluk verme ile tekrar dışarı çıkarlar. Akciğerlere giren tozlar, fiziksel ve kimyasal yapılarına göre çeşitli hastalıklar yaparlar.
60 Teknik önlemler Uygun havalandırma sisteminin kullanılması. İşçilerde fazla solumanın önlenmesi: işyerlerinde mekanizasyon ve otomasyonun yerleştirilmesiyle kas çalışmaları hafifletilmiş, dolayısıyla şiddetli soluma ve bunun sonucu fazla toz alma önlenmiş olur. Ara odacıklar: toz meydana gelen kısımlar ile tozsuz kısımlar arasına, atmosfer basıncı nispeten yüksek odalar yerleştirilmelidir. Yüksek basınçlı bu ara odacık, zararlı tozların tozsuz kısımlara yayılmasını önler, böylece toz meydana gelmeyen yerlerde çalışanlar korunmuş olur. Kullanılan madde değişikliği: bazı işlerde zararlı toz oluşturan maddeler yerine, mümkün olduğu kadar, zararlı toz içermeyen maddeler kullanılması da iyi bir çözümdür. Atmosferdeki partiküllerin sayısı ve çaplarının saptanması: düzenli aralıklarla ve doğru sonuçlar veren yöntemlerle toz ölçümleri yapılmalıdır
61 Mevzuat Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği: ( ve RG) Endüstri tesislerinde tesisin etki alanı içinde kalan bölgedeki hava kirliliğinin önlenmesi tesislerin yakıtların, hammaddelerin ve ürünlerin üretilmesi, kullanılması, depolanması ve taşınmasına ilişkin esasları kapsar. Denetim konusunda yetkili merci Valilik ve Çevre ve Orman Bakanlığıdır.
62 Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği: ( ve RG) İşletmelerin hava kalitesi için maruziyet sınır değerleri konusunda günümüzde geçerli olan yönetmeliktir. Kanuni dayanak, amaç, kapsam, istisnalar ve tanımlar, hava kalitesi sınır değerleri, izne tabi tesisler için emisyon sınır değerleri, izne tabi tesisler, izin alma, izne tabi olmayan tesisler, 31 emisyon tespiti ve sınırlaması, taşıtlar, hassas kirlenme bölgelerinin korunması ve temiz hava planları, müşterek hükümler ve son hükümler olmak üzere 8 bölümden oluşmaktadır
63 Isı ve Nem
64 Isı ve Nem Tanım ve Özellikleri: Havada en fazla bulunabilecek nem miktarı, o andaki ısıya bağlıdır. Isı arttıkça havada bulunabilecek nem miktarı da artar. Havada, belirli bir ısı derecesinde bulunabilecek en fazla nem miktarına maksimal nem denir. Bu miktar biraz geçilince buğu meydana gelir. Maksimal nem birimi mmhg olarak gösterilmektedir. Havada herhangi bir anda bulunan su buharı miktarına mutlak nem denilir. Bunun birimi de mmhg ifade edilmektedir.
65 Herhangi bir anda, havada bulunan nemin, o ısıda en çok bulunabilecek nemin yüzde kaçı olduğuna nisbi-relatif nem denilir. Sağlık bakımından en önemli olan relatif nemdir. Çok yüksek ya da çok alçak ısı, nem, yetersiz havalandırma; işçileri rahat olmayan, konforsuz bir ortamda çalışmaya zorlar, hastalık ve iş kazası riskini artırır. Bu durum da; işçilerin hastalanma ve ölüm oranlarını etkiler. Sağlık ve konfor bakımından enuygun ortam, işin yapılış şekline bağlı olarak, C ısı ile % arasında değişen relatif neme sahip ortamdır. Isı arttığı zaman nem düşük kalmalıdır
66 Sıcak, bireyin psikolojik direncini azaltır, iş güdüsünü ve iş verimini düşürür. Sıcağın fiziksel ve düşünsel aktivite üzerine etkisi 30 0 C den itibaren başlar C de % 5 olan verimlilik kaybı 32 0 C de % 30 a yükselir. İş kazalarında da 30 0 C den sonra artış saptanmıştır. Bu nedenlerle işyeri sıcaklıklarının 30 0 C altında tutulmasına özen göstermek gerekmektedir
67 İnsanın verimli çalışması beyni ile elleri arasındaki uyuma bağlıdır. Bunun için soğukta yapılan çalışmalarda vücut ısının ortalama 37 0 C nin altına düşmemesi çalışmanın rahat sürdürülebilmesi için zorunludur. Ağır fiziksel işlerde, metabolik ısı üretimi arttığından soğuktan etkilenme en aza iner. İş hafifleştikçe metabolik ısı üretimi azalacağından ısı kaybını karşılamak olanaksızlaşır. Adalelerdeki titreme ile vücuttaki ısı üretimi arttırılıp açık kapatılmaya çalışılır. El sıcaklığı 15 0 C nin altına indiğinde, özellikle ince işlerde, adale ve eklem işlevlerinin kısıtlanması, uyuşmaya bağlı olarak dokunma hissinin kaybolması sonucunda verim düşer, hata ve kaza yapma sıklığı artar. Isı kaybının önlenmesi için kullanılan koruyucu giysi ve eldivenler ısı kaybını önlemede yararlı olsa da çalışmayı güçleştireceklerinden ortalama % 5 lik verim kaybına neden olur. Bu nedenle son seçenek olarak düşünülmelidir.
68 Soğukta, nemli ve rüzgârlı ortamlarda çalışanlarda, akut ya da kronik akciğer hastalıkları, romatizmal hastalıklar ve grip, diğer gruplara oranla daha sık görülür. Soğukta çalışanların el hâkimiyetinin azalmasına bağlı olarak, kazalar da artar. Yapılan araştırmalar 18 0 C sıcaklıkta kazaların en az olduğu, bu sıcaklıktan pozitif ya da negatif yönde uzaklaşıldığı ölçüde kazalarda artma görüldüğünü kanıtlamaktadır
69 Sağlığa Etkileri Hafif bozukluklar: Vücuttan sıcaklık atılamayınca ortalama 34 0 C den itibaren rahatsızlık başlar. Sinir sisteminde bir çöküntü başlar, kas kuvveti azalır, nabız hızlanır, sıkıntılı bir nefes darlığı tablosu ortaya çıkar. Yüz kırmızı ter içinde, dil kurudur. Tansiyon düşer, vücut ısısı 38 0 C ye kadar çıkar. Bu durumda olan işçi hafif bir hareket yaptığında bitkinliği artar, deri daha ıslanır, nabız zayıflar. Bütün bu belirtiler, işçinin serin bir yere çıkması ile düzelir. Bazen ağrılı adale krampları da görülebilir. İdrarda albümin bulunur. Baş ağrısı, genel rahatsızlık hissi, mide bozuklukları, iştah azlığı, kusmalar, ishal, sinirlilik, uykusuzluk en çok görülen belirtilerdir. Sıcağa alışkın olanlarda, bulgular daha hafiftir.
70 Ağır bozukluklar: Döküm, maden, metal işleri, yüksek fırınlar, cam fabrikalarında çalışanlarda görülür. Yukarıda belirttiğimiz belirtiler daha şiddetli olarak ortaya çıkmıştır. Önlem alınmazsa ölüme kadar gider. Bunun en tipik örneği ısı çarpmasıdır. Isı çarpması, hipotalamustaki ısı düzenleme sisteminin adaptasyon yetersizliği ve terlemenin durması sonucudur. Vakaların dörtte biri ölümle sonuçlanır. Halsizlik, başağrısı, baş dönmesi, yürüyüş bozuklukları, mental bozukluklar, iştahsızlık, kusma, diare ve senkop görülür. Vücut ısısı çok yüksek, deri kırmızı ve kuru olup, terleme yoktur.
71 Soğuk, pek çok işte önemli bir sağlık sorunudur. Soğuğun nemli veya kuru havada etkisi farklıdır. Kuru soğuğa daha iyi dayanılır. Diğer taraftan havanın durgun veya esintili olması da soğuğun etkisini değiştirir. Soğukta, vücuttan fazla kalori kaybını önlemek için genel olarak bütün damarlar daralır, bu daralma ellerde, ayaklarda ve parmaklarda daha belirginleşir. Vücutta kaloriyi artırmak için adaleler kasılır, titreme başlar. Kalp atışları ve solunum hızlanmıştır. Soğuğun etkisi ile meydana gelen başlıca sorunlar; parmak uçlarında morluk ve akrosiyanoz, parmaklarda soğukta solukluk, raynaud sendromu, soğuk ve nem beraberse; ayaklarda şişme, kanama ve ülserler, donmalar, gangren, soğuk alerjisi, soğukta kaşıntı, kızartı, yanma, yüzde felç, eklem romatizması ve ölüm meydana gelebilir
72 Mevzuat İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü: ( gün, sayılı RG) İşletmelerin sıcaklık ve nem için sınır değerlerinin verildiği ve gerekli önlemlerin belirtildiği yönetmeliktir. Günümüzde Sağlık şartları güvenlik tedbirleri bölümünde sıcaklık ve nem için standart değerler; işyerlerinde sıcaklık derecesi 15 0C az ve 30 0C yüksek olmayacak şeklinde belirlenmiştir. ayrıca bu bölümde sıcaklık ve nem için alınması gereken önlemler belirtilmiştir
73 Titreşim Çalışanların işlerini yaparken karşılaştıkları olumsuzluklar arasında vücudun titreşime maruz kalması da önemli risklerdendir. Konumuz Bütün vücut titreşimi El kol titreşimi çerçevesinde oluşturulacaktır.
74 Titreşim Tanım ve Özellikleri: Titreşimler, tıpkı ses dalgaları gibi, tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır. Ses ile başlıca farkı, sesin hava yolu ile, titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. Titreşimin de ses gibi frekansı (saniyedeki sayısı) hertz (Hz) olarak gösterilir
75 Titreşim nedir Titreşim bir denge noktası etrafındaki mekanik salınımdır. Bir başka ifade ile; Potansiyel enerjinin kinetik enerjiye, kinetik enerjinin potansiyel enerjiye dönüşmesi olayına titreşim (vibrasyon) denir. Titreşim, araç, gereç ve makinelerin çalışırken oluşturdukları salınım hareketleri sonucu meydana gelir. Çalışmakta olan ve iyi dengelenmemiş araç ve gereçler genellikle titreşim oluştururlar. Titreşim istenmeyen bir harekettir.
76 Endüstrideki titreşim genellikle el ve el parmakları ile kollara ulaşan titreşimleri oluşturan titreşim kaynaklarıdır. Bunlar; Günde 30 dakikadan daha fazla yüksek titreşim düzeyinde titreşen ekipman ve aletlerin kullanımı (Zincirli testere, kriko çekiç, vurmalı aletler, yontan ve perçinleyen çekiç); Günde toplam 2 saatten daha fazla orta seviyedeki titreşim düzeyinde titreşen ekipman ve aletlerin kullanımı (testere, öğütücüler ve zımbalayıcılar). Bu araçlar, dönerek, vurarak veya hem dönerek hem de vurarak titreşirler.
77 Titreşim insan vücuduna çeşitli yollardan girer. Ayakta duran bir insanın ayaklarından, oturuyorsa kaba etinden, sırtını dayamışsa sırtından vücuda geçebilmektedir. Titreşim ulaşım araçlarında, titreşim bulunan yapılarda, büyük ve titreşimli makinelerin yakınında olur. İş ortamında kullanılan bazı aletler, makineler veya hareketli parçaların titreşimleri işçinin el ve kollarına geçer. Madenlerde, inşaatta, hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda, motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır. Bunlarda titreşim el, bilek, kol ve omuzları etkiler. Genel olarak bu araçların titreşim frekansı Hz arasındadır
78 Titreşimin sağlığa etkisi Titreşimin etkilerini lokal etkiler ve tüm vücut etkileri olarak ikiye ayırabiliriz. Lokal etkiler; pnömatik çekiç veya pnömatik matkap kullanan kişilerde (asfalt ve beton deliciler, maden cevheri delme ve dökme işçileri) görülür. Bütün vücut etkileri ise daha çok iş makineleri kullanan kişilerde, vasküler bozukluklara bağlı olarak görülür. Titreşim sendromu ile ilgili tanı ve değerlendirme yöntemleri subjektiftir. Bu tür ciddi sorunlara yol açması nedeni ile gerekli önlemleri almak son derece önemlidir.
FİZİKSEL RİSK ETMENLERİ Fiziksel çevre, insanın yaşadığı ortamın fiziksel ve kimyasal özellikleridir: soğuk, sıcak, nem, gürültü, titreşim, alçaklık ve yükseklik, güneş ışınlarının azlığı veya çokluğu,