KANATLARI KAZ DAĞLARI’NI AŞAN KARTAL - İlknur DOĞAN KAMALI (*) - Balıkesir 24 Saat - Balıkesir Son Dakika Haber - Balıkesir 24 Saat – Balıkesir Son Dakika Haber
Eğitim - 25 Şubat 2019 02:26 A A
Şahsiyetini ve haysiyetini sert vurulmuş mühür gibi taşıyan yazar Sabahattin Ali 112 yaşında…
“Benim meskenim dağlardır” şiirini söyleyen Sabahattin Ali için Kazdağları büyük bir önem arz eder. Kaz Dağları’nın yörüklerine vurgundur Sabahattin Ali ve onun kaleme aldığı eserler neticesinde Kazdağları kültürel ve edebi mekanların başında gelir.
Sabahattin Ali’nin ilk şiir ve öyküleri Çağlayan ve Irmak dergilerinde yayımlanır. Edebiyat sahasında; şiir, hikaye, roman, oyun, makale gibi türlerde eserler vermekle birlikte daha çok hikayeci kimliğiyle ön plana çıkar. “Filiz Hiç Üzülmesin” dediği biricik kızı müzikolog Prof.Dr.Filiz Ali de babasının şairliğinden öte hikayeci olarak anılmak istediğini dile getirmiştir.
Sanatçının Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses ( 1937), Yeni Dünya (1943) ve Sırça Köşk ( 1947) adlı 5 hikaye kitabında toplam 64 hikaye vardır. Sabahattin Ali’nin hikaye çizgisi klasik vaka düzenine sahip Mauppasant tarzıdır.
Yeşil mürekkebiyle öykünün fotoğrafını çeken Sabahattin Ali sanatı, “içinde yaşanılan cemiyet şartlarının şuurlu ve şuursuz bir ifadesi” şeklinde değerlendirdiğinden olsa gerek yazardan bahsetmenin iki yolu var: İlki 1930’dan önceki endividüalist çizgisi, diğeri 1930’dan sonraki toplumcu çizgisi. Sabahattin Ali’nin 1930’lu yıllara kadar geldiği dönemde yazdığı hikayeler melankolik marazi ve endividüalist bir karakter taşırlar. Öyle ki yazarın öyküleri, Egdar Allan Poe, Guy de Maupassant ve Maksim Gorki gibi yazarların eserleri ile benzerlik gösterir.
Ancak öyle hikayeleri vardır ki orada aşk meselesini ele alışı bile farklıdır. “Bir Cinayet’in Sebebi” adlı hikayesinde şöyle bir diyalog geçer:
Ancak 1930 yılına gelindiğinde Sadri Ertem’in “Çıkrıklar Durunca” adlı eseriyle başlayan Anadolu’ya temayül, köylü ve işçi sorunlarını ele alma, kısaca “Toplumsal Gerçekçilik” teması Sabahattin Ali’nin öykülerine derinlemesine nüfuz eder. Toplumsal konulardaki ilk gerçekçi hikayeleri 1930 yılında, Resimli Ay dergisinde yayımlanmaya başlayan Sabahattin Ali’nin hikayelerinde hemen hemen her toplumsal sınıftan insan karşımıza çıkar. (köylü, işçi, aydın, bürokrat)
Bu durum hikayelerde genellikle “diyalektik devinim” şeklinde ortaya çıkar. Ezen-ezilen ağa-jandarma-köylü; işçiler, kadınlar, doktorların elinde heba olan hastalar; cehaletlerinin esiri olan mahpuslar; halka tepeden bakan aydınlar hep bu devinimin sonucudur.
Diğer önemli gerçeklik samimiyettir. Sabahattin Ali, aydının Anadolu insanına bakışını şu sözlerle dile getirir:
1941 yılında yazdığı Bir Konferans adlı öyküde yeni yapılan okulu açmak için köye, üstü başı düzgün, golf pantolonlu, fotoğraf makineli insanlar gelir. İlk bakışta bu insanların çok mühim olduğunu düşünür köylü. Gelenler içerisinde Paraguay’da köy üzerine eğitim gören biri de vardır. Bu entelektüel adamlar, öğrendiklerini bildiklerini köylüye anlatmak için onlara kooperatifçilik hakkında bir konferans verirler. Lakin köylüler anlatılanlardan hiçbir şey anlamaz. Yine de başlarını anlamışçasına sallayarak gelenleri onore ederler. Konuşma bitince, oradaki öğretmenlerden biri kendinin bile bir şey anlamadığını onların neden anlamış gibi başını salladığını sorar, o esnada köylülerden biri atılır: “Aman beyim, anlamadık diyelim de baştan mı anlatsın” der.
Çünkü köye gelen aydınlar, ne köylüye ne de insana inanıyorlardır. Tanpınar’ın deyimiyle, “İnsanı ve hayatı yalnızca yabancı adeseleri(mercek) tuttuğu ışıklar altında görmek ya da realitesine hiç bakmadan sadece zihnin mahsulü gibi yaratmak ile sonuç elde edilemez.” (Tanpınar 1993:57)
Çünkü aydın dediğin memleket meselelerine kafa yorar ama Sabahattin Ali’ye göre bizde aydın, memleket meselelerine uzak, köye ve köylüye cam bir fanustan bakan, ezberlediği düşünceleri bir papağan gibi tekrar edendir.
Bazen bir sevgili, bazen bir dost, bazen arkadaş, kimi zaman bir baba…
En çok da kanatları Kazdağları’nı aşan bir kartal.
Göz yaşımız da…
(*) Bilim Uzmanı, Öğretmen, Gazeteci ve Yazar
Eğitim - 02:26 A A