Rengarenk ve Siyah: Ağustos 2010
“Okumakta olduğunuz, Virgül’ün son sayısı. Ekim 1997’den beri, 12 yılı aşkın bir süredir aralıksız yayımlanmakta olan dergimiz tahmin edilebilecek ekonomik zorluklar ve dağıtım sorunları yüzünden yayın hayatını sona erdiriyor. – Aslında Virgül için çok uzun zamandır ciddileşmiş sorunlar bunlar; bir yıl önce derginin periyodunu iki aya çıkararak geçici bir çözüm denemiştik... Editörden köşesi de en son bir yıl önce, periyot değişikliğinin duyurusu için kullanılmıştı. Bir de derginin kapandığı söylentilerinin asılsız olduğunu belirtmek için. Bu kez kulağımıza bir şey gelmedi, ama söylentiler doğru: Kapanıyoruz.” http://www.virguldergisi.com/
Geç tanışma ise iki aylık edebiyat dergisi “Sözcükler” için. 2007 den beri yayınlanıyormuş ancak 27.sayıda karşılaştık. Kesinlikle doyuran bir dergi, eğer şimdiye kadar okumadınızsa mutlaka okumalısınız derim.http://www.sozcuklerdergisi.com/ “...
aldırışsızlık da bir çeşit rahatlamaymış
Şimdi gene bir sürgündesin kendinden,
uyandığın yer uyuduğundan başka.”
Cevat Çapan-Kaldığımız Yerden / 27. sayının ilk şiirininden bir bölüm
“Zamana zamanla bakmak ne idi kiBaktımTarlayı tarlayla ölçtümMeyvayı meyvayla ölçtümDenizi denizle ölçtümGöğü gökle ölçtüm
Neden gündelik hayat bilgisini nesilden nesile aktarabiliyoruz da, içsel/düşünsel/ruhsal olarak evrilme bilgisini aktaramıyoruz? Fen bilimlerinde, dolayısıyla teknoloji, tıp ve astrofizikte bilgiler üstüste eklenerek devam ederken, toplumbilim / kültürbilim / insanbilimin bir sistem içinde anlamaya kurgulamaya çalıştığı insan davranışları/düşünceleri/duyguları sanki sürekli bir gel-git içinde. Belki fen bilimlerindeki somut sonuçları görmek, algılamak daha kolay olduğundan; belki insanın gel-gitler toplamındaki değişimi bir kaç ömürlük zamanda fark edilemeyecek kadar yavaş olduğundan; belki hepimizin tek başına, başından sonuna gitmemiz gereken bir yolumuz olduğundan...belki de... bilmiyorum. Oysa, üstümüzdeki kat kat derileri, çeşit çeşit maskeleri çıkardığımızda ne kadar da aynıyız, ne kadar sade, ne kadar eksiğiz. Annemizin karnından çıktığımız ilk günden beri, karnımız acıkınca doymak, üşüyünce ısınmak, yorgunsak uyumak isteriz; saçlarımız okşansın, oyunumuz bozulmasın, ruhumuz ezilmesin isteriz. Bunca aynılığın için de, eksikliğimizdeki aynılıktır bizi ayıran. Bazen farkına bile varmadan ömrün bittiği, bazen farkına varılsa da neyle/nasıl tamamlanacağı bilinemeyen eksikliğimiz. Çoğumuzun işimizle, politik görüşümüzle, dinimizle, eğitimimizle, dış görünüşümüzle, çocuğumuzla, hobimizle, ülkemizle, ailemizle, sahip olduklarımızla, yani kendimiz sandığımız şeylerle tamamlamaya çalıştığımız eksikliğimiz. Acaba ruhumuzda bir gedikle doğduğumuz bilgisini aktarsak nesilden nesile, zamanla o gediği görmeyi öğrenir miyiz? Bu bilgi insanı kötücül duygulardan iyicil duygulara doğru evriltir mi? Yoksa düzen böyle kurulmuş, gerisi ütopya, öldürme Habil ve Kabil’den beri var, Adem’i de cennetten attıran Havva’nın açgözlülüğü mü diyorsunuz? Ben demiyorum. Zaten insanı insanla ölçtüm kiBuruk bir tat mı duydumVe duydumHer şey ki bir yorumdu, sonuç değildiSonuç ki zaten yoktu” Edip Cansever
İspanyolca'dan yaptığım serbest çevirilerimle, Jose Saramago'nun ölümünün ardından yayınlanan yazılardan bazılarını paylaşıyorum bugün. Yazıların asıllarına, sonlarında verdiğim linklerden ulaşabilirsiniz. Çeviriler İspanyolca bilgimle yapabileceğimin en iyisi, umarım asıllarına uygun olmuştur.
“Filin Yolculuğu’nu yazan adam, Jose Saramago geçen ay öldüğünde 87 yaşındaydı. Kaygıları, politik duruşu ve tutkuları geçmiş çağa aitti: diktatörlere asla tahammül edemeyen tutucu bir komünist, ortodoksiyi ifşa eden, uluslararası şirketlere saygı duymayan, marjinal bir ülkede köylü doğmuş ve daima kendisini güçsüz/kudretsiz tanımlayan, liberallerin bile solculuk yaptığının sanıldığı zamanımızda bir radikal… Bizim ilerimizdeydi, bizim ilerimizde. Eserleri geleceğe/imize ait. Bundan eminim. Bizler, modern edebiyatın sonsuz tarlasında taşları sabırla kaldıranlar olarak, akreplerle karşılaşmaya hazırlıklıyız. Ama şundan eminiz, en azından bir kez, taşın altından bir fil çıktı. Saramago insanları anlama konusunda bize nadide bir şey bıraktı- bağlılık ve sevgiye izin veren bir hayalkırıklığı, akılcı bir bağışlama. Bizden çok fazla şey beklemedi. Şimdiye kadar olan tüm romancıların içinde, belki de ruh olarak ve mizah anlayışı ile ilk büyük romancı Cervantes’e en yakın olandı. Hakkı hayal ettiğinizde ve adaleti umduğunuzda sonsuz bir hayal kırıklığına uğrarsınız, insanların iyi olmadığı sonucuna varmak kolay bir kaçış yoludur; ama Saramago, inatçı köylü, bu kolay kaçış yolunu seçmeyecekti. Şüphesiz o bir köylü değildi, kültürlü ve sofistike bir adamdı, bir editör ve gazeteci, yılların kentlisi, Lizbon’u severdi, ve pek çok romanında kırsal hayat ve sanayileşmiş hayat konusunu işledi. Hayata şehrin dışında bir yerden bakardı, insanların kendi hayatlarını kendi elleri ile kurdukları bir yerden. Anlattığı/önerdiği geri kalmış kırsal bir hayat değildi. Sağduyuyla, sıradan insanın, sıradan dünyadan geriye ne kaldıysa onunla nerede ve nasıl bağ kuracağının anlatıldığı bir hayattı. “ Ursula K Le Guin, yazar, 24 July 2010 http://www.josesaramago.org/detalle.php?id=870&lan=es
“Saramago romanlarında düşüncelerini büyük bir ustalıkla kurgular, kimi zaman alegorileri kullanırdı. Ama fikirleri hiçbir zaman karmaşık insan davranışlarını anlatmasını engellemezdi. Kafka’nın ceza sömürgesinde gezinen bir Borges’ti. Bu yüzden onun kitapları asla son sayfayı okuduğunuzda bitmez, okuyucunun zihninde yarattığı şüphelerle, sordurduğu sorularla sürer gider ve biz bu olağan dışı durumu hissetmenin şaşkınlığı ile kala kalırız.” Óscar Collazos, yazar ve gazeteci 05/08/2010; http://www.josesaramago.org/detalle.php?id=872&lan=es
** Karikatür balonu : !Ama ben ne yaptım!"
“Büyükbabanız, bu dünyadaki varlığının sona erişini bize anlatırken, aslında hoşçakalın diyordu arkadaşlarına, ailesine, doğaya. Çünkü, bence, aydınlanmayı istiyordu ve ölümün gelişine hazırdı. Bu yüzden, hayatını yazdığı sayfaların kaynağı ağaçlara sarıldı. Geçen yaz beni davet ettiği Lanzarote’deki evinin kütüphanesinde öldüğü haberini aldım. Arkadaşlığından büyük zevk aldığım, mükemmel bir evsahibi, zeki, cömert, nazik bir insan... Onun evinde misafir olmaktan gurur duydum. Pilar, hayat arkadaşı, tamamlayıcısı, sessizce onu izleyen ve karakterindeki her şeyi bilen... Ricardo Reis, şiirsel yalnızlığımıza merhamet eden, anılardan korkmayalım diye yardım eden , “kendi hayatı da zor” olmasına rağmen insanlara uçmayı öğreten insansı melek, eşitsizlik ve acıdan kaynaklı körlüğü reddedip yeni mağaradaki kölelerin özğürlüğü için kavga eden çömlekçi.
Tut kolumdan çek götür beni! Kim bu beynimdeki kimyasallara talimat veren? Arada bir bana da “bak başka bir ruh haline gidiyoruz, hazır mısın?” diye sorsa ya. Mesela dün akşam ki iş yemeğinde, bir yandan yiyip, bir yandan düşünüp, bir yandan sohbet ediyor ve en önemlisi de durumdan keyif alıyorken... hop hop hop değiş tonton... daha neye takıldı kafam farkına bile varmadan, içimde bir huzursuzluk... Neyse ki yemeğin bitmesi uzun sürmedi de huzursuz ruhumu alıp evime çekildim. Uykudan önce bir bardak ılık süt niyetine, Atuan Mezarları’nda dolaşmak da iyi geldi. Beynimdeki efendi, bugün için kasvetli bir ruh halini uygun görmüş bana. Sağolsun. Bakalım biraz çikolata, rüzgara karşı nefes egzersizi, akşam da Boğaz’da mehtap keyfi ile “tut kolumdan çek götür beni! Hüp diye içine çek beni!” komutunu veren ben olabileck miyim? Not: Aslında bugün Saramago’nun ölümünün ardından diğer dünya yazarları ne demiş onları toparlayıp yazacaktım. Bir de eşi Pilar del Rio’nun El Pais’te yayınlanan “Viaje por Saramago” yazısını çevirmeye başlamalı. Duydun mu beynimdeki sevgili efendi, yapacak çok iş var biraz rahat ver olur mu?
Latin edebiyatına duyduğum ilgi Don Kişot’la başladı. Ve bir düre sonra Kolombiyalı yazar Marquez’le, Meksikalı yazar José Vasconcelos Calderón’la, Portekizli yazarlar Jose Saramago ve Fernando Pessoa ile, Arjantinli yazar Julio Cortazar'la, İspanyol şair Federico Garcia Lorca’yla ve Şili’li şair Pablo Neruda ile tanıştım. Masalla gerçek arasında gidip gelen, insanı bol öyküler; yalın, duygu yüklü, kışkırtıcı şiirler... Önceden, Latin edebiyatından bir yazar veya şairi okumak için, birinin beğenip çevirmesini beklemeliydim. Neyse ki artık öyle değil. Artık, yazılanları layıkıyla çevirecek kadar olmasa da, okuduğumu biraz sözlük karıştırarak anlayacak kadar yakınım bu masal diyarına. O zaman yelkenleri rüzgarla şişirip, yavaş yavaş dolaşmalı. Karşıma çıkacak hayalperestlerle tanışmalı ve serbest çevirilerle becerebildiğimce paylaşmalı. İspanyol dilini öğrenirken ilk yoluma çıkan hayalperest, 1957 Coruna doğumlu Galiçyalı, şair, yazar, edebiyat eleştirmeni Manuel Rivas’tı. Yazı hayatına “El Pais”, “El Ideal Gallego”, “La Voz de Galicia” gazetelerinde makale yazarak başlamış. Türkçeye sadece, “Kelebeklerin Dili” (Doğan Kitap) öykü kitabı çevrilmiş. “Marangoz’un Kalemi” ve “Kelebeklerin Dili” sinemaya da uyarlanmış. Her iki kitabındaki öyküler de, İspanyol İç Savaşı öncesinde ve/veya savaş sırasında geçiyor. Okuduğum öyküler, olayın etkisini ön plana çıkaran, tasvirlerde görselleştirmeyi kolaylaştıran, okuru “Acaba ben olsam ne yapardım?” diye içine bakmaya zorlayan, yalın bir dille yazılmıştı. Benim İspanyolca/Türkçe çevirimle, "Kelebeklerin Dili" öyküsünden bir bölüm :
Ne dersin Pardal? Umarım sonunda bu yıl, kelebeklerin dilini görebileceğiz. Öğretmenim bir süredir devletin mikroskop göndermesini bekliyordu. Uzun uzun, bu aletin küçük ve görünmez şeyleri nasıl büyüttüğünü anlatırdı, bu sayede okula gelen çocukların gercekleri görebileceğini. Coşkulu kelimeleri, üzerimizde güçlü bir mercek etkisi yaratırdı. “Kelebeğin dili saat yayına benzeyen, kıvrık bir hortumdur. Eğer onu çeken bir çicek varsa, konar ve emmek için hortumunu batırır. Parmağınızı ıslatıp şeker kavanozuna batırdıktan sonra dilinizin ucuna dokundurduğunuzda ne hissedersiniz? İşte kelebeğin dili. ”
Ve böylece hepimiz kelebekleri kıskanır olduk. Dünyayı rengarenk bayramlık kıyafetlerle dolaşıp, şurup fıçılarıyla dolu tavernalara benzeyen çiçeklere konmak... Ne harikaydı.
“Okula gittiğin zaman gününü göreceksin!” Bu cümle, tıpkı bir saman çöpü gibi uçuşurdu havada. İki amcam da, diğer pek çok genç gibi, Fas’taki beş yıl savaşlarına katılmamak için amerikaya göç etmişti. Evet, el-bette ben de okula gitmemek için Amerikaya göç etmeyi hayal ediyordum. Aslında, bu eziyetten kurtulmak için kaçan çocukları anlatan hikayeler vardı. Mavimsi soğukta, konuşulmadan geçen iki üç gün, tıpkı Kurdun Yolu (Barranco del Lobo) kaçağınınki gibi.
Altı yaşıma girmek üzereydim ve bu yaşıma kadar herkes beni Pardal diye çağırmıştı. Benim yaşımdaki diğer çocuklar çalışıyordu. Babamınsa ne toprağı vardı ne de hayvanları. Terziydi. Küçük dükkanında ayak altında dolaşmamdansa gözden uzak olmamı tercih ederdi. Bu yüzden günümün çoğu, çöp ve kuru yaprak toplayan Cordeiro ile Kavaklık’ta iz sürerek geçerdi. Bana takma adımı veren de oydu : “sen bir serçe* (pardal, gorrion) olmalısın” Sanırım okula başlamadan önceki o yaz koştuğum kadar hiç koşmamıştım. Deli gibi koşuyordum, bazen Kavaklık’taki limitimi geçip, bir gün tepsinden uçup Buenas Aires’e varacağımı hayal ettiğim Sina’yı görebildiğim kadar uzaklara. Ama asla bu sihirli dağın ötesine geçemedim. “Okula gittiğin zaman gününü göreceksin!” Babamın anlattıkları bir çeşit işkenceydi, ne resim, ne rüzgar ne de rahat diyemeyen, yani R leri söyleyemeyenlerin dilini öğretmen eliyle koparacaktı. Sanırım okula başlamadan önceki o yaz koştuğum kadar hiç koşmamıştım. Deli gibi koşuyordum. Bazen Kavaklık’taki limitimi geçip, bir gün tepsinden uçup Buenas Aires’e varacağımı hayal ettiğim Sina’yı görebildiğim kadar uzaklara. Ama asla bu sihirli dağın ötesine geçemedim. “Okula gittiğin zaman gününü göreceksin!” Babamın anlattıkları bir çeşit işkenceydi, ne resim, ne rüzgar ne de rahat diyemeyen, yani R leri söyleyemeyenlerin dilini öğretmen eliyle koparacaktı. “Her sabah kartal kalkar dal sarkar dal sarkar kartal kalkar” tekerlemesini söylecektik. Ve R leri söyleyemeyenler bu yüzden çok dayak yiyecekti.”
Eğer istediği gerçekten beni korkutmaksa, bunu başarmıştı. Okula başlayacağım günden önceki gece hiç uyumadım. Yatağımda büzülüp eziyet çeken bir mahkum gibi salondaki duvar saatini dinledim. Gelecek olan gün kasabın önlüğü gibi belliydi. Eğer aileme hasta olduğumu söyleselerdi, bu yalan olmazdı. Korku, bir fare gibi bağırsaklarımı kemiriyordu. Ve altıma işedim. Hayır yatağımda değil, sınıfta işedim. Bu kadar yıl geçmiş olmasına rağmen, o ılıklığı ve bacaklarımın arasından akıp giden utanç verici ıslaklığı çok iyi hatırlıyorum. Dışarıya çıkıp Kavaklık’a uçuncaya kadar, kimsenin benim varlığımı fark etmemesini umarak, sinmiş bir şekilde en arka sırada oturuyordum. “Evet, bakalım. Sen, ayağa kalk!”
Kader daima tehlikeyi önceden haber verir. Gözlerimi kaldırdım ve dehşet içinde gördüm ki bu emir benim içindi. Böcek gibi çirkin öğretmen elindeki cetvelle beni gösteriyordu, ufak tefekti ama sanki Abd el Karim’in hayaletiydi. “Adın ne senin?”
Bütün çocuklar kahkalarla gülüyordu. Kulaklarıma tenekelerle vuruluyormuş gibi hissettim. “Pardal?”
Ve işedikten sonra olanlar. Diğer çocuklar fark edince kahkahaları yukselip, birer kamçı gibi yankılandı.
Koş. Fırla, kanatlanmış gibi, koş. Rüyadaymışım ve arkamdan iskelet kovalıyormuş gibi koştum, koştum. Kendimi, arkamdaki iskeletin öğretmen olduğuna ikna etmiştim. Arkamdan geliyordu. Ensemde, öğretmenin ve çocukların nefesini hissedebiliyordum. Tıpkı, tilki avındaki köpekler gibiydiler. Ama müzik kutusunun (müzikli tepe?) tepesine varıp, arkama baktığımda kimseyi göremedim, terden ve sidikten sırılsıklam, korkumla yanlızdım. Tepe boştu. Peşimden kimse yoktu ama herkesin beni izlediğini hissine kapılmıştım, pencerelerin arkasındaki onlarca kınayan göz ve fısıldaşan ağız haberi aileme yetiştirmekte gecikmeyeceti. Ayaklarım benim yerime karar vermişti, hiç olmadıkları kadar emin bir şekilde Sina’ya yürüyorlardı. Bu defa Coruna’ya kadar yürüyecek ve Buenos Aires’e gidecek olan gemilerden birine saklanarak denizden sınırı geçecektim. Sina tepesinden sonra denize ulaşılmıyordu. Tepenin arkasında, sarp kayalıklarıyla ulaşılmaz bir kale gibi duran daha büyük bir dağ vardı. O gün tepeye ulaştığmdaki hayretimi ve hayal kırıklığımı bugün bile hatırlıyorum. Ben tepede, yalnız başıma yıldızların altında bir taşa oturmuşken; vadide beni arayanların kandillerinin ışıkları, uçuşan ateş böcekleri gibiydi. Koşan köpeklerin ulumaları ve adım gecede yankılanıyordu. Etkileyici değildi. Korku sınırını geçmiştim. O yüzden, Corderio’nun kuvvetli gölgesi yanımda belirdiğinde ne ağladım ne de direndim. Beni ceketiyle sarıp, kucağına aldı. “ Sakin ol Pardal, hepsi geçti.”
O gece, anneme sokulup bir aziz gibi uyudum. Hiç kimse benimle uğraşmadı. Babam, tıpkı büyükannem öldüğünde yaptığı gibi; mutfakta dirseklerini muşamba masa örtüsüne dayayıp, deniz tarağından kültablasın-da izmaritleri biriktirerek, sessizce sigarasını içti. Annemin gece boyunca elimi bırakmadığını hissediyordum.
• O lápis do carpinteiro (1998) The Carpenter's Pencil
“Hode’un Kahramanlıkları’nda söylendiği gibi: Günün ağarması dünyayı ve denizi vareder; gölgeden şekli çıkartır; düşü karanlıklar krallığına kovar” Ursula K. Le Guin – Yerdeniz Büyücüsü
Uyandı. Beş aydır böyleydi. Gecenin içinde bir anda birden gözlerini açıyordu. Esnemeden, yatakta bir kaç kez dönmeden, irkilmeden, uyku haliyle bilinç hali arasındaki o bulanık bölgeye hiç uğramadan uyanıyordu. Sanki az önce uykuda değil de, bir toplantının ortasındaydı. İlk bir kaç hafta, ne olduğunu anlamak için etraftaki sesleri, kafasındaki düşünceleri, akşam yediği yemeği, yatmadan önce su içip içmediğini dolayısıyla çişinin olup olmadığını, vücudunda bir yerin ağrıyıp ağrımadığını, odanın ısısını, kafasına bir şeyin takılıp takılmadığını, uykusunu böleceğini düşündüğü şeyleri tek tek gözden geçirdi. Hiç biri değildi. İkinci ay tamamlandığında, vücudundaki benlerin sayısını, uyandığı zamanları –şimdiye kadar asla aynı olmamıştı-, uyandığı andaki vücut sıcaklığını ve kilosunu, perdelerin aynı şekilde kapalı olup olmadığını, cep telefonunda kaç yeni e-mail olduğunu kaydetmeye başladı. Bir sonuca ulaşamadı. Dördüncü ayın sonunda, uyanır uyanmaz vücudundaki benleri saymak yerine çay demlemek için mutfağa gittiğinde, deliksiz uykuların, sabahları çalan saati sürekli erteleyerek yatakta mayışmaların bittiğini ve duruma alıştığını farketti. Uyandı. Beş aydır bu böyleydi. Balkonun kapısını açtı. Yüksek blokların arasından ay batmak üzereydi. Geçti karşısına oturdu. Kendi soluğu, ayın aşağı doğru kayışı, gecenin renk değiştirmesi, kaldırımın kenarında uyuyan köpeğin soluğu, yapraksız ağacın hışırtısı, taşın duruşu, evlerden yükselen uyku kokusu, çok uzaktan belirsiz bir motor sesi, serçenin başını diğer kanadının altına sokuşu, çaydanlıkta kaynayan suyun sesi. Ay battı. İnceden bir kar başladı. Duydu. Uyanmaları sebepsiz değildi.
“Herhangi bir insanın vahşetin en amansız boyutlarını gösteren fotoğraflarla karşılaşması, bir tür ifşadır, prototipik açıdan da modelin ifşadır. Benim kendi payıma bu ifşayı yaşadığım an, Temmuz 1945’te Santa Monica’daki bir kitapçıda tesadüfen gördüğüm Bergen-Bersen ve Dachau fotoğraflarıydı. O güne değin – fotoğraflarda ya da gerçek hayatta- görmüş olduğum hiçbir şey, içimi bu denli keskince, derinden ve anında deşmemişti. Gerçekten de, tam olarak ne hakkında olduklarını kavramam yılları alsa bile, hataımı o fotğrafları gördüğümden önceki dönemim (o zaman henüz oniki yaşındaydım) ile sonraki dönemim olarak ikiye ayırdığımı söylersem abartıya kaçmış olmam. Onları görmem neye yaramıştı? Kaldı ki, fotoğraftan başka bir şey değildi onlar –o güne değin hemen hiç haberim olmamış ve etkilemek için de hiçbir şey yapamayacağım bir olayın, hemen hiç tasavvur edemeyeceğim ve dindirmek için de elimden elimden en ufak bir şey gelmeyecek olan bir ıstırabın fotoğrafları. Fakat o fotoğraflara baktığımda içimde bir şey kırılmıştı. Bir sınıra dayanmıştım ve bu salt dehşetin sınırı değildi; tesellisi mümkün olmayan bir kedere düşmüş, yaralanmıştım, ama duygularımın bir kısmının katılaşmaya başladığını da hissetmiyor değildim; içimde bir şey ölürken, bir şey de hala feryat edip duruyordu.” Susan Sontag – Fotoğraf Üstüne Bilginin kulaktan kulağa aktarıldığı dönemler çoktan geçti, yavaş yavaş basılı medya aracılığı ile aktarıldığı dönemleri de geride bırakıyoruz. Artık dünyanın bir yerinde olan, elektronik medya sayesinde nerdeyse anında tüm dünyaya yayılıyor. Bu ise bireye bir taraftan birleşerek/ değiştirerek/tepki göstererek/yandaş olarak veya karşı durarak olan biteni etkileme gücü verirken; diğer taraftan da tamamını elemeye/algılamaya fırsat bulamadığı bilgi akışı karşısında olan bitene duyarsızlaştırıyor. Evet atmış beş yıldır dünya savaşı olmuyor. Peki bu sürede, dünyanın bir yerinde iç savaş olmadan, iki ülke savaşmadan bir yıl geçirdik mi? İnsanların savaş alanında çekilen fotoğraf karelerini görüp irkildiği günlerden, savaş fotoğraflarını zapladığımız günlere ne zaman geçtik? Akıl ve ruh sağlığımızı korumak için, içimizde ölmesinden korktuğumuz yaşam ümidimiz için mi başımızı öbür tarafa çeviriyoruz? Rahat bir soluk alıp, hayal etmemize fırsat vermeyen karmaşadan mı yorulduk? Evet, politikacıların, çözülebilecek olayları karmaşıklaştırdığını görmekten, en basit konularda polemiğe girmelerinden, çözümsüz konuları görmezden gelip altında ezilmemizi seyretmek için kenara çekilmelerinden, adına derin devlet/mafya/ ordu/ hükümet dediğimiz egemen güçlerin dünyanın her yerinde hırs ve çıkar içinde ölümlerden/ silahlardan para kazanmalarından, yorulduk. Bir tarafta seçimle de gelse seçmeni tebası sanan politikacılar, öte tarafta teknoloji gelişirken gözardı ettiğimiz ama artık sesini doğal felaketlerle duyuran dengesi kaçmış doğa.. Ve hepsinin karşısında, dünyayı değiştirmeye tek başına gücü yetmeyen, ama bir araya gelmeyi de unutmuş, belki de hiç öğrenmemiş insanlar. Güçün ezdiği ama güç kendisine geçince de ezmeye hazır ezilenler. Ve karmaşanın içinde ne yapacağını bilmeden arafta bekleyenler.
Ah! Ülkemde yıllardır süren “hafif yoğunluklu savaş”ta ölenler. Ah! Ekonomik krizlerin ve sermayenin gücünün altında ezilerek yaşamı asgari de sürdürenler. Ah! Yaşam enerjisini kaybetmenin sınırında çırpınan insancıklar. Ah! Yaşadığı hayatı başkalarının kontrolüne veren biz. Ah! Gördüklerinden yorgun ruhlarımız.
Korkuyorum. Bir gün, kafamı çevirdikçe parça parça kaybettiğim insanlığımın, hepten tükenmesinden korkuyorum.
“Sen gökyüzünde doğan güneş, ben yollarda çilekeş”
–kamyon arkası yazılarından-
“Seni hiç kimse terk etti mi?”
“Hiç kimse mi?”“Hiç kimse”“Peki hiçbir yerde unutuldun mu?”
O sabah da şaşkınlık içinde uyandı. Uzun zamandır, “içimdeki boğuntu bu gece soluğumu kesecek” diye düşünüp ölmeye yatıyordu. Bu umarsızlığının sebebi beklentisizlik mi, yoksa ölmeye yattığı gecelerin çokluğu mu emin değildi. Tıslayarak güldü. Düpedüz dalga geçiyordu işte. Umursamadıkça hayat inatlaşıyor, hayat inatlaştıkça o sabahları daha bir şaşkın uyanıyordu.
Akvaryumdaki kaplumbağaların tıkırtısı ile kendine geldi. Hazırlanmalı diye düşündü. Bedenini sürükleyerek tuvaleti banyoyu dolaştı, eline ilk geçen kıyafetleri isteksizce giyerken aynadaki görüntüsüne, düşmüş omuzlarına, duruşundaki bezginliğe, kadınsılığı çekilip gitmiş bedenine bakıp daldı bir süre. Kaplumbağalar acıkmış olmalı, taşların tıkırtısı iç odaya kadar geldiğine göre. Bu hal üstüme yavaş yavaş yayıldı diye geçirdi aklından. Gün be gün bu şehrin sokaklarından kokusundan sesinden uzaklaştım. Sokaklardan uzaklaşmak odalara kapanmak, odalara kapanmak şehirden sonra kendimden de sıkılmak oldu. Hoş hiç hayata kök salmadım ya. Gönderen
İnsan haftanın beş gününü sabahtan akşama kadar ofiste, bir bilgisayarin karşısında geçirince, dışarda devinen hayattan uzaklaşıyor. Çalan telefonlar, yazılması gereken e-postalar, hazırlanacak raporlar hayatın kendisi haline geliyor. Biz de tüm bu yapılması gereken işlerin efendiliğine boyun eğmiş, mekanik kölelere dönüşüyoruz.
Benim kölelik yaptığım yerin, neyse ki, uzaktan Haydarpaşa garını ve denizi gören, geniş ve açılabilir camları var. Böylece, günde bir kez bile olsa, yüzümü rüzgara verip on dakika meditasyon yapabiliyorum. Veya ince belli cam bardaktaki çayımı, martıları, bulutları ve sakin sakin kıpırdanan sokağı seyrederek içebiliyorum. Ama yine de, ruhum nasıl bunalıyorsa bu kıstırılmışlıktan, sürekli alıp başını gitme hayalleri kuruyor. Biliyorum, sanki çok uzun bir ömür yaşayacakmışım gibi, hayatımı ertelediğimi. Ömrümün yirmi yılını büyümek ve okumakla; diğer yirmi yılını bilgisyarın karşısında ofis hapsinde geçirdikten sonra geriye ne kalacak acaba benden? O zaman hayata yeniden başlamak diye bir şey var mı? Yani bu hayat dilim dilim de ben seke seke dilimden dilime mi atlayacağım?
Sistemin içinde, ofisin rutininde hayatı ıskaladığınızı düşünür müsünüz sizde? Bezginlikten veya yorgunluktan etrafımdaki mucizeleri görememekten; algımın daralmasından, hayatın sunduğu hediyelerin yanından geçip gitmekten korkuyorum. Evet evet, camı açıp hayata bakmalı, şimdi.
Buraya neden yazıyorum? Günlüğümün yerine geçsin diye mi? Yoksa okuduklarım, izlediklerim ve biraz da düşündüklerim hakkında arşiv oluşturmak için mi? Her gün yazma alışkanlığı kazanmak için mi? Ofiste sıkıldığım zamanlarda öylesine söyleşmek için mi? Bilmiyorum. Aslında bir aydır yazdıklarıma bakarsak, tam olarak hiçbiri. Ama yaklaşık olarak arşivcilik.
İstediğimin bu olduğundan emin değilim. Bir yerden başlamalıyım, başlamalı ve devam etmeli. Ama nerden ve nasıl?
Bazen hayal kurmayı unuttuğumu hissedip panik oluyorum. Hayal kurmamak, ne kadar memnun olsam da bu hayatı, sürekli tekrarlarlayarak yaşamak gibi geliyor. Hani sinemada pek sevilen, zamana hapsolma filmlerindeki gibi.
Cep telefonunun saat alarmı.
Hayır daha uykum var. Biraz daha...
Israr, ısrar... Ah!
Gel bakalım yatağa, on dakika daha uyuduktan sonra uyandırırsın.
Alarm. Alarm. Ruhumun güne alarmla başlaması tüm gün titreştiriyor onu. Yani sanki, öyle. Gibi.
On dakikaya sıkıştırılmış bir duş. Balkondaki çiçeklere su, bir bardakta bana. Anahtarlar. Yine geç kaldım, trafikte herkes önümü kapatıyor sanıp huysuzlanacağım. Tamam, sakinleş. Sakinleş.
Hayır bu yataktan kalkamayışları sürekli yaşayamam. Hayal etmeliyim, uyandığım zaman güne başlanacak bir hayat olmalı. Sabah uyanacağım diye değil, uykum geldiği için uyuduğum bir hayat. Ve duvarlarla sınırlanmayan. Belki o zaman da ofiste geçen günlerimi özler, geri dönmeyi hayal ederim. Olsun. Önemli olan hayal etmekten vazgeçmemek.
Anahtar kelimesi hem gerçek hem de mecazi anlamı ile dolaşıyor zihnimde. Tek başına işe yaramayan ama kilitle birlikte beni dışardan ayıran evimin anahtarı; alarm sistemleri, çelik kapılar ve güvenlik kameralarının olmadığı, şimdiden bakınca masalımsı gelen ama aslında yarım ömür öncesine ait dökme demirden basit kapı anahtarları; otel odalarının şifreli tek müşterilik kart anahtarları; yurt dolabının ve lab dolabının hep bir arada duran küçük anahtarları...Sırları açık eden anahtarlar, zihnimdeki anı kutucuklarının anahtarları, kimini bildiğim kimini farketmediğim ruhumun anahtarları...