Efendi Uyanıyor – H. G. Wells – Sahiciaraba
Uzun süredir kitap yorumu yapmıyordum, belkide zayıf noktalarımdan biri olduğu içindir. Bununla birlikte H. G. Wells’in “Edebiyat tarihinin ilk distopyası” olarak Maya Kitap tarafından yayınlanan Efendi Uyanıyor kitabı hakkında bir bilim kurgu severi olarak diyeceklerim var.
1910 yılında “The Sleeper Awakes” adıyla yayınlanmış ilk olarak. Kitabın arka kapak yazısı şöyle:
Bir 19. yy. centilmeni olan Grahamın öyküsünü anlatıyor. Nadir görülen bir uykusuzluk hastalığından mustarip olan Graham en sonunda uyumayı başarır. Ne var ki bu kez 200 yıllık trans halinde bir uykuya dalacaktır. Uyandığında ise, banka hesabına işleyen faizler sayesinde dünyanın en zengin ve en güçlü adamı olduğunu öğrenir. O artık bambaşka ve hiç tanımadığı bir dünyada yaşamaktadır. Dünyanın tek efendisi ve sahibi odur! Graham uyuduğu sırada servetini idare eden Konsey, tüm gezegene hüküm süren son derece karanlık ve acımasız bir sistem kurmuştur. Oysa insanların bir kurtarıcı olarak gördüğü Grahamdan beklenen, toplumu bu korkunç despotlardan kurtarmasıdır.
H. G. Wells de bir çok bir çok bilim kurgu yazarı gibi inanılmaz tahminleri ile şaşırtıyor. Tabi hayal gücü de bir yere kadar. Konunun saçmalığı veya mantıklılığı hakkında pek diyecek bir lafım yok. Buradaki amaç geleceği tahmin etme. O zamanla şu an ne kadar bir değilse, o zamanki tahmin etme hayal gücüyle şu anki de bir değil. O zaman 200 yıl sonrası o kadar hayal edebilinirken biz 50 yıl sonrasını artık hayal edemez olduk. Filmlerde gördüğümüz şeylerin hiç birine şaşırmamamız da bunlardan dolayı.
1910’da yazıldığı için o zamanki hayalgücü yelpazesi ile şu anki bir olmuyor haliyle. O yüzden okurken ve olayları hayal ederken zorlanabiliyorsunuz. Örneğin televizyon ve kamera anlatımlarında başta zorlanmadım değil. Tahmin etmek kolay oldu belki, lakin o dönemde birinin tasvirini okumak farklı duygular yaratıyor.
Dönemin bir çok bilim kurgu kitabında ortak olan global firmaların dünyayı yönetme olayı bunda da mevcut. Şu anki hikayelerde bile öyleyken bunun 1910’da yazılmış olması bana sorarsanız büyük olay. Bir şekilde işçi sınıfının ezilmesi her dönemde hep ortak nokta. Sonunda isyan etmeleri ve isyanın asıl adamları olmaları da.
Sistemin bir parçası olup, sadece sistem üzerinden yaşanması taa o dönemlerde yazılmaya başlanmış bir şey. Aldoux Huxley, Ayn Rand, George Orwell, Kurt Vonnegut ve Ursula K. Le Guin’a esin kaynağı olmuş Yevgeniy Zamyatin’in 1921’de yazdığı ve şu an Rusça’dan direk çevrilerek de basılan BİZ romanında da sistemin hakimiyetini anlatışı daha sertti. Arthur C. Clarke’nin “Şehir ve Yıldızlar”ında sistem aynı mantıktı. Efendi Uyanıyor’un tek farkı bu sisteme karşı gelip, isyan eden kişi 200 yıl önceden gelip, özgürlüğü görmüş, sistemin insanları nasıl tek tipleştirdiğinin farkında olması.
Bu tip hikayelerde sistemden kopmak isteyenlerin içinde olan aslında “insan”ın içindeki ruhla alakalı tamamen. Hoş hepsinde akıl çelen bir durum oluyor ama o sadece katalizör etkisi yapıyor. Sonuçta başından beri içinde bunu kabul etmeme durumu var, sadece o ilk adımı atmasını sağlayacak etki eksik kalıyor.
Bu tip kitapların aslında hepsinin ortak yönü hemen hemen aynı. Sistemin insanları, halkı köle haline getirmesi ve sonunda birilerinin ya da bir grubun uyanması ve eskiye geri dönüş…
Yayınlandı: Kitap | Etiketlendi: Bilim kurgu, BİZ, Efendi Uyanıyor, Gelecek, H. G. Wells, roman, sistem, teknoloji, Yevgeniy Zamyatin